(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "De morbo Gallico: tomus posterior..."

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 














r^ 



/^ / 



r 



^ 









D E 

MORBO GALLICO 

TOMVS POSTERIOR^ 

IN QVO MEDICORVM OMNIVM CELEBRIVM VNIVERSA 

monumentaj, ai hutus mcfrbi cognitionem , ^curatiomm 

attinentia^ cjua hucujque haheri fotuerunt ^ nun* 

quam alias imfrejfa , nunc frimum 

conieEta Junt. 

Cum INDICE LOCVPLETISSIMO Renim omniuni fcitu digndrum ^ 
quae in hoc uolumine continentur, 

Catahgtim Jcriporum quarta fagina comperies • 

CVM PRIVILEGIO» 




:^^f^ /^^ ^ 




^ "1- 



VENETIIS, MDLXVIL 

EX OEFICINA lORDANI ZILETTL 



BERNARDINO TOMITANO, 



ATAVINO CIV 

PHILOSOPHO EXIMIO, 
MEDICOQ^ OPTIMO, 



I, 




Aloyfius Luifmus Vtinenfis Medicus . 

V L T V M fane contulhfemferTataumaVrh 
tua T^omitane clarifimey frimasq^ adeo tenuit 
in alendis optimis fludijsMeralilus^ artibus 
frouehendis . tuUt enim ea omnihusficulisqui 
pruerunt in arte oratoria ^ in foetica:, in hifio 
ria y dialeciica, ^hilofophiay mathematica^me- 
dicina^ theologia:, (^c^ms omnihusfacultati^ 
hus , quihus cekhres uiri fiunt > quicunque uelunam ex his mo- 
dofihi comparant.At longehac temfeftate magis quamfrtorihus 
ficulis iUius Jplendorejfulfit^alias enimaliquem froduxit orato- 
remyhiftoricum aliquem^ hunc foetam:, illum dialeclicum:,^ 
fhilofofhum:,aliummatbematicumy medicum aliumy theologum 
alium , autfmgulisduntaxat ornatum reliquisfiientijs . Hoc au- 
tem mate nonfine magnohominumBuforeyexcitauitJnquem 
unum cumulatifsime omnia fimul congefiafiM^, fe^fetms tihi 
lucuhrationumtuarum srumniscomfarata . Nemo enim efiqui 
nefciat, fummum teefie Qratorem.celekrem Hifioricum JUu-- 
firem Toetam, argutum Dialecticum , fingulaxem Vhihfofhum^ 
frofundumMathematicum, oftimum MeScum ^ orthodoxum 
. Theologum.^alijsmultis , quaslihensj?r^tereo,dotatumpr£cIa- 
ris facultatthus , ita ut ^ingenijfelicitate . ^iudicij certitudt 
ne , ^doalrin&fQliditate, Patauini nominis Fhcenix, ommum cal 
culis, , hodiefis . Nec me frofecio figeret in fr^fentia huiufce rei 
demonftrationem fufcifere , nifiiamliffisnotum ejfet, ^tonfon- 
hus quantus in cathedrafis y quantus in coUoquijs, quantusm fcri 
hendo:, quantusinexercendamedicina.Judierunttetotius or- 
his nationes, fuhlicefer multos annos illic legentem, in quo legen-- 
di munere talis hahitus es Diak£iicu$,talis Philofofhus^alis Ma 
i^s^^^ ■ ^ 1 thema' 



thematictis.ut admirationi ommbus fenkusfueris . Dum inter 
amicos aui te adeunt , domi tu^ es ^ quis te HiHoricus memora" 
tior ? quis te eminentior Theologus ?Dum fcribis^ quis te poeta 
cultior ?quis te oratorfacundior ? Dummederis^ nonne ita £>gro 
tos fanasy ut eorum iS^iofWKpct^i^ (cuius cognitionem tantofere Gale 
nus exoPtahat) adeptus uidearis ? Sed ut alias omnes tuas mede^ 
las dimittam , certe in curatione morbi GaUici eiufmodi es^^ ut qui 
alia medendi methodo^ quam qu^ tua efi ^ inced.at^ iure illis coin" 
parandus fit y qui nocie intempeHaper loca difficilia iter haben- 
tesS&penumero in lapides impingunt.Quodigitur opus hoc tuum, 
fane aureum ^ ad nos miferis ^ gratias tibi cumulatifsimas agt" 
muSj agent eastibi pariter im^ofierum Italus^ GalluSy Hifi?anus, 
Germanus^c^ter/zq^ omnesgentes,apudquas liter^ coluntur^et mor 
biGaUici uisperuafit,atqueadeoforefi>ero ^ ut quemadmodumex 
Polycleti Canone artifices lineamenta artis petiuerunt^ uelut a le 
ge quadam y folum hominum ipfum artemfeciffe artis opereiudi^ 
cantes ^fic ex opere hoc tuopr&cipue^ reliqui A/Iedici ^ dMcumenta 
curandomorboGallico maxime opportuna y petituri fint , C^te- 
rumdMmh^c tecum ago familiariter l^omitane prsfianiifsrme . 
laudum tuarum fiudiofus ^, minim\ equidem aduerteramy tn la-- 
brrinthum me Creticum imprudenier iUapfum efie ^ pedem igttur 
indefubtraham,neMinotauriimpetuhocefidifficultatisrnagmtu 
dine^^temer^e iliuc^ (ine claua^^ ac pice ingrefius^Ariadn&q^filo desii 
tutus:, coUidar. Vale^ ^Luifinum iampridemtuum:, quite pluri^ 
mum coltt,et obferuat^^utfacis^^dilige. Venetijs. M. D LXV IL 

AVCTORVM OMNIVM INDEX; 

Q^V I IN HOC SECVNDO TOMO 

de Morbo Gailico continentur. 

AlexandriTraianiPetronij pag. i 

Bartholomsei Maggij Bononienfis \%S 

BarthoiomasiMontagnancelunioris i 

BenedidiRinij Vcneti 14 

BernardiniTomitaniPatauini 58 

FrancifciFrizipgiic^Patauini 28 

loannis SyluijlTnfuienfis 140 

MariniBrocardiVeneti 9 

Michaelis loannis Pafchalij Valentini J46 

Petri Trapolini Patauini 44 

Profperi Borgarutij 1 5 ^ 



L OC^?1' L rTi S SI M V S 

R E R V M O M N IV M 
M E M O R A B I L 1 V M, 

: Q^ V AE I N T O M O S E C V N D O 

DE M O R B 6 GALLICO CONTINENTVR. . 
... \ji B £ X C E L L. B O R C ^ R P^, T I UBO^GUKyTllS 

' qOpiSCIin^Trsl £T i2^^LTH\ABETJCAM SElilE:d KEDACTFS. 




Bfcdluum , & piiftii' 
Urum colorcs, qui. 
r42.e.& infra. 
AbunUantia, quocu- 
plexfit. iio.g 
A-ccidetia morbi Gal 
lici,.qua:,-68.e.i57- 
b.c.d 

Accidetiaex inundione caufata, q57-i> 

Acctdenribusjcaafa fufmmigiorun\ pro- 

dcimtibus,qtto fe<<m-rerKia,5 5X.34'l> 

Acetaria,in regimine rnorbi Gailici con- 

- ferentia,qu2. " ^«g 

Acetatia,in reg. Gallico, cx quibus her- 

bisfieridebeant, 98'g 

Acetum , quae <:<«:|>6ribus, & prxlertiai: 

' Gailicofas,malaafferat. 99.b 

A<rcAajfiuc omphaci«Kn,Gaiiicofis ual:? 

denocua. 99-c 

Acria omnia Naturc aduerfantur,& qu^ 

f^^ ' loi.d 

Acrimoniam fercula pra>feferentia,mor- 

bu Gaiiicu piatietibus,fi^jenda.i66.c 

AdiojCiuid nobis ofteadat. 63.0 

Actiones,quot modis isdantur. 151. h.; 

&• deinceps. 
Adioncs naturalu facaltacis, quae iin?».- 

■ 74 g ' • 

Adionu fymptomata,quoc,& qua:.6o.h 
Aegvitudines aiiquae non accidcnc nili 

logo tepori* interuaiio.4.g. i,8.h.47..a 
Aegntudinum diuifio -Hippoc.qu?«f S-c 
Aegritudo uermis gcnerati inter carnem, 

Si. cutim,Auic.incognita. ^^.d 

Aegritudinem nuiiam penitus curand4> 

mii prius agnofcatur. .. 9.a 

A€gtitudines,quaado mortales, & quai> 
• do faciies,quo uocetui aomine apud 

HippoCTatem. 4S«* 

Acgritudines in(olubiles,qua:. 66.h. 
Aegricudiniscuiufqi caufa,quc fit.io.e 
Acgri,qua ranoae cibandi. 1 6$ -C 

Ac^rotaates,quoc hor.is debent protra- 
. here cf nam a prandio. 96»h 

j(leg?otans,qaaiia pr^ftarc debcat^ut im 
- pune accedat ad decodi cbibitioncm* 
Aet,morba Gailico aftedis cligcudus, 
qui. "•'i 

Aet frigidior ciu(ar dolores,calidiQr att:f 

tcm toiiic co». ii.c 

Aer, in csiratipne morbi Gaiiici eligea- 
— y^iiai,qui.j.d.95.d.& iiiira. 



Aeris frigidi detrimenta.qux. 3 5 .b 

Acris eledioftenvn rgg.Oaiiico non cu 

rances,crrant grauiier. 165.C 

Aer,morbo Gallico opprefiot , coiifcieas, 

q,ui. i65.d 

Aens putrcfadionis,quae pofiuat cflc^ft^ 

cauria. so.e.f 

Aeris corruptio uiuie,ucpiurimum. 9^ 

Affedi iocicognitiOjXiuocmodjS coiiigi 

queat. . - - 6a.fr 

Aftedus,cum Ut in hepate,quac ueaa m 

. cidcnda, * - - - ' . a^x- 

Aftedpr4uaiocoram iadica£iQ> tuuiejde- 
fiiroipoiuc, - -; i55.a 

Aftcdum iocum inuenieodi prima.i:arioy 
unde fumenda. 74.h 

Aftedus quQCuplex^ qui. . 7 4«$ 

Aiedum,quoc mo^ pofiimus dimouf 

iTC. : ... ^3,(J 

Al^efcd xgritudo Hippoc.q fit. 4S j:'.g 

Ailiami Gailico m©xi>o afiedis denegan 

dum. . , S9'd 

Aimieura,t;amnatione con^a,& opor- 

, cuna lu mantur , quas aftetant corpori 

uciiiiatci. . . 97.1 

Aiop£ci2,apud ueteres,quod genus a&- 

dushu- , . , i34-e 

Aiche* tacultasjqu e. . . 3 s-g 

Aiuus,qbus.iubiittCGda,c« ex dec<>digua. 

iaci eoibitione nimisreuridaeil.i7.a 

Ainbaiatioaura difterencia:,quae. io6.§ 

Amigdaiaru duiciu fafuiCHS,qu.e. 1.3 o.e 

Aftu^daixinregi. moibi Gaiiicifulpe- 

de. 3S-d 

Amoris uis,quibus rcfaus comparctur a. 

Piatone, 83 .d 

Aoatomx ucilicas>iamedidna,qu e.6 J- .e 

Anacomix facntia,quantum Medico ue 

ccilaria, 6o.t 

Animaiia tuflimgei»eratia,que.s.c.i S.h 

Animi paiTioucsjquid fint m caufa,; 6,5 

Ammi acadenuasqux fiat, ; tM-t 

Animim^rorcs^morbo Gaiiico aftectis vi 

. caadi. '„ . ..., , i45.-<.4 

Animus,quare cunxojrpore cxcicemius. 

107-a . . .- J; 

Aoodina mcdicamenv3t,qux finc, 57.C 
Apuilcmati.caro iiu.ot ab uuo foio iiu- 
,:.moic, -,.... 49-* 

Apoitemata ni;ila intrinfeca,morb?o Gai 
. itco icceCt3S,4defic,probacur. ji.b 
Aqua mecaliica,quibaicunqi moirbi Gai 



liciacciicncibu$,confcrens. ii.c 

Aquan» compofitam ex guaiaco , confi- 

ciendiratjo. xS^.e 

Aqux iigni guaiaci,qttomodo parandx, 

&cxhibenda;. 147.C 

Aqoje liniiacis afperjc parandx,r6. 147.2 

Argetumfubiiraacum,quo padoa Cny- 

miftts fiac. 1 13 .b.& quc cius noxcjibi. 

Argenti uiui nox3e,qax, ' 1 3.5 . 2. 

Argenram uiuumeftodienccs,qiio fibica 

ucant,ne eiu&fenciant noxam, iz^.b 

Aigencuni uiuum>quo pado homines ia 

. terdum enecet. 1x3. c 

Aromatum uius, Galiico morbo aftedis, 

. quando fngiendus,& quando no. ^g.f 

Aromata Giper fercaiis ponendajin cura 

tione Gallica,quas. 6-g 

Ars medicaaquare ioaga- . * . <5j.a. 

Ars medicajquibus inftrumcncis uigear, 

■ &coafifiat. - s9-h 

Ars omnis,unde conftiruacur. s 9'^ 

Ars medica,qaarc ioacnta. 5 i. e 

Arfemcum,& acramecum in fuffumigiis 

fugienda. .. ^35.* 

Articuiorum doiores , quibus medicami 

. nibas coiliposfint. i^s.c.d 

Articuiorum attedas,qui, 13 1 .4 

AmcuioruoJ doloriscuraquocuplex, &. 

- qua£. 57.1> 

Aflar,& elixs carnis e&dus, & operatio 

nesjqua:. loz.li 

Aii:ra,nobis njinime aduer(ari, probatur 

firmisracionibas- IS7.C 

Aftroiogia,utrum Medico neceilaria.S4» 

K&. iiifra. 
A«roiogj,quo pado posfint futura pras. 
dicere. s6.t 

Atram bilem,quaj ducanc 1 i^.i 

Auicenaa f:;ic iai;erpres,& rcdtator Ga 
ien.& Hippocracis- $.€- 

B 
■0 ^lncura ftidawoiiu ia cura morbi Gal-. 
•" iici,quomodo agendum. 13.3. 

Balaea iponcaoea , licet humores mi- 
ny^nc,caiTVcn uicanda,& quare. x9.x 
Bainei parccs qiioc,& quas. 1 19.C. i lo-g 
Bainea,cur fic uocaca. i lo.f 

Biie flaua3& atra cocoquetia , q.i 15-a.b 
Buboncs 5 qui aftedus fiac. qax parccr 
c^-rporis occupenc.corumquc differfin 
iie. »5S.i?-« 

Buboncs curandi ratio. 1 3 5 J>,& loita, 
a Buj)oiiei^ 



m.- 



B,iibQSi-5 gn>0UienEia> &. refoiuertcii me 

glibonum 4"0^<^^i j «|ucvtiodo fuccurren- 
•iuir.. ^ "^ l>?:^ 

Biibanesjquid uciiiuiiCauiticojan iectio 
ne ape:-ne. ijj.a.h. 

Bubonun^ curadoj nonin longum pro- 
traheLida. • ■ 15.3^^ 

Biitiri coLninoiiEaces aMfidicis. celeom- 



l^ Alicicas fa:-!:iusoperarurin rneniLiro 
^ Genfjjquaui ::■: raro. 49.d 

Cali^ii 5 iii .^:;rr.i.d: teiiit^eranienri , ligaa. 

CaliiSjS: duriCieinianuum,^: peduir.,qai 

ous n:edii:aminibus iub-enicndum . 

40. h 
Calauiun^unde £a:. i>4.e 

CaiiCrijquo reiupore pingues. _ 5 5 .c 
Canis piV.c^ucdojpio inungendis corpori 

Dus q,:U-ica lue a-reccisj v]uoaiodo ex- 

rra:{acur. 34-c 

CaDilloruni deaiiuiuni, quot modis nlU 

posiir. ^__ ^54-5 

Ca,3i:isrenip<;r;irurain calidamj & iicc-i 

:nadcra:ejqu:£-denorenc. iSj.^ 

Caries.eraorho Gallico>quibus medica 

minib.curari queac. 131.C 

Cariesjcum fuppurecurj quib. ucendum 

medicaminibus.- .: _ i32'-g- 

Caries,& pudendoru afectio.iater qu-os 

morbos ab HiuDoc.& Gaieno repona- 

tur. '' 66.C 

Carnesjingallico aftedu fugiendxjqus. 

Carnesuolucrum, qus maius aiieranr 

nurri:ncnru:n. 97-^ 

Carn£s,morbo Galiico afedis j iugien- 

de,q'je. ^97-c 

Carirls accuHsjnox^j qux. 97.a 

Caines f.uubnoresjqua: finz, 97 A 

Cames in curarione uenerei aiteci;iis,co 
• ferenres^qu^:.. ^.e.i^J.a 

Canies in curacione morbi Gai^ici e:ciu 

bend^Ejqaas. ^. ._ . --•*" 
Carnii eiixje, aiyaiia > dirTerentix s qu.-e. 

102. n 
Cafeusjsaiiice aaecrisjobnoxius. \C6.^ 
Cifeus Qn-.nis uicandusj gailice affedis j 

&cnare. ^ . 99-^ 

Cail-iis i~ani:s,&: adir.i::endus,qui. 99A 
Cau/a remora 5 reniouecur ertcccus . 

iS.f 
Caufa coniunda,antecedens,S: primiti- 

ua morbi Gaiiici.i6.f. & deinceps. 
Cauf^ejoranes coniticuunt dennicionem. 

71. f 
Caufs morbi Gaiiicij quoc eiic pOiTinr. 

6o.il 
Cauf^ morborumjqua: fint. 6o.e 

Cauil2 p:ophi:actice,que uocenrur a Ga 

ieno. So.i 

Cau.^a roboraca , eftedi uis fic uaiidior. 

119.0 
Caufa: uenerei aftedus , qua: finc . 

146. e 
Caufe peftiientiam producer.tes , unue. 



I N O E X. 

Cauiticum e,x Dioicoiide, ad tumoref- 

coacumaceSjS: duros, efficax, quomo-., 

do parernr, .^ ! 58.U 

Cauia^jCur pui'i;uie5ulcera,& id geniis ma 

ia morbo GaUico aftectos infeilenc, 

qua£.i7-c,&infra. 
Cepe,GaiIicQiis tanqudm uenenum pro 
• iiiSends. ; ,• ^.J.d 

.Ceracum a'd morbi Gillici curaioreii.ifdu 

racos ualde conterensjquod. 37.d 
Cc:rebr(.:m nrmum non iiabecjqui racio- 

cinarionesienrui uidecur ancepbne- 

re. 66.g 

Cellatio diu:urna,Sc aflidaa,qu3e.pi-odu 

carmaia. io6.f 

Cibaria biiiofajqaibus uiranda. 103. c 
'Cibaria picuicam 3ugencia,qu2:, 1 05 .d 
Cibaria meianclioiiam inducencia, qua: 
* iinc. I04.e 

Cibaria concodu difficiiia,qu2. lo^.f 
Cibaria, in uniueriiim Gaiiicis auferen- 

dajqu^. I04.g.ii 

de Cibo, & pocu prscepca, obferuanda, 

. que. 96.e 

Cibarlorum bQniracem,& m3iitiam,quo 

modo poiiimus agnolcerc. ^S.i 

Cibariorum meniuram , quo pado aiie- 

qui poiTimus. f^.^-g 

Ciiiaria, in regimine morbi Gaiiici , de- 

benx condiri modico.iaie. ^ loi.b 
Cibariorum duicium nox^ , qus . 

. lOI.C 

Cibaria auiterijacidi & acerbi faporis,in 
- -regimijie G.uJico fugieuda , & quare, 

ibi.e 
Cibaria amari iaporisjin curacione Gai- 

■ - iica concedi poiiunr. loi.f 
Cibaria faiica , qux nccumenca atierant 

noftro corpori. . loi.b 

Ciborum aceru^cio, & uarietas, fugien- 
: -da, - . ■ 98'e 

Cibi ex pafta, a Gailicorummenfis ar- 

cendaj&quare. 98. e 

Cibus,&.poruSj ouoc coinpiedatur rega 

ias5& qu^enanrecE iint.: _ ii.e 

Cibus;in regimine a&eccus Gaiiici exiii 

bendus,qai. . _ ia.f.zS.g 

Cibusjiu curacione Gailica eiige.ndus , 

., Guii 97.^ 

Ciborui-n amarorum uuiicates , qus. 

loi.f 
Cibiinordinata fufcepcio fanicatem per 

turbac.&quare. _ _ z^.a 

Cibi deceriores,quaie utiiioribus quaa 

■ doque prsferendi. I02.g 
Cibijin regimine morbi Gaiiici fugien- 

diiqui. iz.h.aS.g 

Cicatrices,ex ulceribus cauiaca:, quomo 

docurandsj. _ _ 40»^ 

Ciiirurgicum opusin Gaiiico regimine, 

quo pado adliil>endum. 1 1 1 .d 

Ciyftere ieniciuum ad abftergendas reii 

quias materierum,quas dimiiit medi- 

cina {biutiua. 20.I1 

Ciyftere,utrum iniiciendum ante uene 
• fedionemjan poil:. i7o.g.ii 

Ciyftere ad reddendam aiuum lubricam, 

morbo Galiico aftedis. 6.i 

Ciyftere femper iniiciendum ante ian- 

guinis misfionem , ailerentes , errant. 

i70.f 
Coagmencationis crcbrx iocorum detri 

menca,qua:. 5 8*S 



.^Cogmtipnem,Ioci aited|s^u2 praiftcnt,. 

: 74.h:^ ; % T -^' 

.* Coicu^ quandqqup'bontt§;jj&;^/quandoq5 

maius. " ""23. c 

Colicam efle morbuin epidemiaiem, pro 

bac Genciiis. - ^" \ ^ ij-i» 

" Coiicam,& ileos fujfle aliquando epidc 

. ?, miaies,& cqacagiofas» ex Auicen. uec 

['>': iMivdfclUitiitUr. _ 44-5 

Coaipiexio corporis, femper ialierec afte 

Ctui a^iimi. , , , ,. • .. 169.1» 

Compicxio digriior,quie. i ^^. i6.ii 

Compofiram aquam,ex guaiaco', coni-i- 

('■• ciendiraclo. ■. ' .: Ci iS^.e 

Co nf edio Amecli, adcutis affediones , 

ulcera corrouua,&pui1uias preftancif 

iima. ■■■ •-- ' 3i.a 

Confectio ex Maggiojin curacione Gai- 

•iicaiUaJde confereiii. I94.§ 

Conforraciuum pro debiiicacis ab aiium 

pca priuariuamed:cina. 17^«^ 

Congeries muicorum mcdi^amencorum 

. .fugienda,& quare. _ 129. b 

Contagium proprie & rimplicirer,quod. 

Concagium acorrupcione, in quo uiite- 

rac. S2.i1 

Conca^ione,quot modis afficiamur . 

82.e * ....-_ 

CoRcinuiioluc.io,in morbo Gallico, qua 

dohac. I53.b.c.d 

Concraria , concrariis ■curancur. 29. b. 

^79^c . .. ^ ., 

Conrrariorum , contrani iunc eitedus . 

167.C 
Cor eit uicce fons. ^ 7.C 

Cor confortaacia medicamenca, qurE 

fint. , 7.i 

Corpora , quoc modis exinaniantui- . 

iio.f 
Corpora non pura, ieu .nialis luccis refer 

ta;eo magis l3;duncur,qud magis nu- 

triuncur. iii.l» 

Corpora celeftia func ucpiurimum cau- 

la generacionis. 1 S.c 

Coipora iiumorum referca , quo rnagis 

nurriuntur,e6 magis ixduncur. 2 8.e 
Corpora,gaiiica iue aQ-eda,quando ple 

nius.auc cenuius nucrienaa. 28.t 
Corporacgieitiafanc cauia generacio- 

nis5& corruptionis. ^ 2.I1 

Corpora,& ipfbrum iinguias partes,qua 

do rite dignofcamus. 60. e 

Corpora exercicacioni idonca, qua:. 

Il7.b 
Corpora,qu2 debec euacuari, funcprius 

fluidafacienda. H2.f 

Corpus tocum prius purgandum , ance- 

quam parsaiiqua remediisiuppona- 

tur. 2,c>,f 

Corpus,qua ratione purgandum ia reg, . 

morbi Gaiiici. l6.c 

Corpus,priufquam linimetum afiumac , 

quid .igendum. 121.C 

Cruditatem crudicati iniunges, que ma 

ia fibi iph pariat. 96.^ 

Cubicuium,&cubile promorbQ Gai- 

iico affedis , quaiia eflie debeanc. 

Curatio uniufcuiufque morbi,quibu$ 
compieacur. 164.3 

Curacio morbi Gailicijin uniuerfaii , 
quc. »6J-» 

Cuil t^-^- 



Curatio movbi Galiici per uiclum. 146. 
g.Dcr ianguiriis misiionem. ibi.c. P&t 
concodionem.ibi.f. pcr purgacionem. 
ibid.g. perexci-ciwtionem, & balnea. 
ibid.b. 
Curatio motbi Gallict , quotuplex . 

117.C: 
Curatio maiorjin morbo Gailicojtjueap 
► peUetur. . i^2,.e 

Curatio morboruraunde a Medicis au- 
• ^ipicanda. ^i-^ 

Cjratio,eftmals qualitatis remotio 
' Sa.f 

Curationibus omnibus,in morboprefer 
. tim Galiico,expcdiEior,& cutior,que. 

181.C 

Guratiom$omnis,fcopus,qui. 169.C 

Cuifus,qu2 apportetdetrimenta. 107. c 

Curfusdefinitio. io6.g 

Cutis fymptomatajquc. 13 1 .a 

Cynx radicis defcriptio , & unde ad nos 

delara. . izsA 

Cynx radice,qui utancur populi. 1 i6.e 

Cyn^ radix,quo pado probetur. 1 16.^ 

Cyna,omnium pocentisfima,ad fudorem 

prouocandum. izSJ 

Cyna de£ciente, quid posfit fubititui, 

pro fudore eliciendo. i-^-g 

Cynam fuperare guaiacum, in re gaiii-_ 

C3,aiierentes>erranr. ii6.f 



Dficoda ad coleram digerendara, con- 
ferentia,qu2 fint. ^ jo.f 

Decodura ad fjr:es aiticulorum dolo- 
.res,quod, 3s.e 

Becodum ex ligno fanCto, quomodo co 

ncieridum. 183.1 

Decodi ex guaiaco , exhibendi ratio. 

183. c.d 
jOecoctio ad emundanduir. corpus poft 

adi.ir. inundior.em. i^.b 

DecoCtum gJiaiaci,quotdicbus fumen- 

dam,^ qiio 'empoie. iso.e.f 

Decocno ad articuiorumdolores, uaide 

conierens. 3 7.<1 

Decoctum ad prarferuandam a morbo 

Gaiiico 5 coaferei^, quomodo nac . 

4Z.h 
Decubitus pEoni,etFedus,qui. lo^.c 
Detinitio morbi Gailici.i j.b.iS.e. 140. 

f.i>5.c 
DeiinicionisetFedus,qui. 68. e 

Defininonis parces nuilx occalts eile 

debent. 7i.d 

Deiiiiiiio capiUorum,cisraliqi2ando rclt 

ili nequeat. 4^-<^ 

Demoitiienisj Laidi inercrr!ci-,:£fpon- 

liim. 145.» 

Denciuralaxitacis,& catusjcauix, qu«. 

Pencium cafui,leu titubacioni,que con 

fcranc. I37.a.b 

Dcfcripcio Gallica luis. 146.« 

Difficiie eit cico , & tuco curare morbos. 

53-^ - , 
Digerencia coleram prrftantioia , quar. 

3o.e 

Digeftioncm fcrcula prohibentia , quaf. 

6.i 

^-^'&igfAi«a^l» rsgiminc jjallicjc inJifp^fi 



1 N D E X. 

tionis confcrencia, qiie. 7. 3. S: infra. 

ip.b 
Digeilio materierum m vrinajquomodo 

dgnoicatur. 7'C 

Digeiliuum in morbo G.tl!ico prseben- 

dum,fi aduftio fuerit m colerico hu- 

morcsquod. ii.d 

Di|eitiuum in humore phlegmatico adu 

lto,conueniens,quod. ii.d 

Digci>iuum,inmela»cbolia fecali pec- 

cante exhibendumjquod. la.f 

Diuilio ad quid conferat. 68.f 

Dittifio morborum,qu3e. 6^.a, 

Dodrina ordinata,quotuplex fir. 59.^ 
Doiores,& cruciacus a morbo Gallico, 

quomodo iedandi.i7i'f.&deinceps. 
Dolores Gallici , unde ortum ducant. 

I53.b 
DoiorisGallici-figna. 4.5 

Dormire foper dorfumjlue uenarea aftc 

dis,petniciofum. 6.e 

Duicia,funt nacurx amica. i o i .c 



P Benus,qua»ti olim a Piincipibus etri 

^ maca. iSz-h 

Eberd genera quot, & quz. i Si.h 

Ebenidirlcnptio. iSi.e^ 

Eoenusjjia cum guaiaco coaueniac. 1 8i.f 

Ebibitionis decocci cx guaiaco termmus 

nonunus eft. -6.h 

Eftedus pj.rdcuiares debenc haoere cau 

fam paracuiarem: ^ uniucrfaies uni- 

uerfaiem. ... ^*^ 

Eftectus fenipercaufasinfequicur. 67.* 

Eieduariam Moncagnaa2,ad remouen- 

das iTialas impreiiiones quaiitatuni 

meianchoiicarum , ad contorcandum 

corjccrebrumjoc redificandum langui 

nemjualde conferens. _ _ t-i--''^ 

Eleduariumjin curatione Gailica^uaidc 

conferens. I94-^ 

Eleduarium prarferuatiuum a raorbo 

Galiicojqaomodoparetur. ^o-h 

Elcduaria ad praeieruandu.m a morbo 

Gaiiicojd: ad ipiam curandum , quo- 

modo pare.ntur. 4-.* 

Eieduariumienitiuum in rcgimmc mor 

bi Gailici,conferens,quod. 7-^ 

Elemenca poiiunc ab aitiis immutari . 

7<5.g 
Eieohaatiafis,Acgyptiis eil propria aSc 

dio. 69.*i 

Eiiebori,ad melancholiam Ibluenaam 

in morbo Gaiiico,uis. 3 1 -a 

Elicbori pr.^parandi modus,qui. 3i.i> 
Empirica curaciojcur pra£uaiueric,iapri- 

mo gallici aaedus orcu. i^i.d 

Empiricorum traudes, & dciiramenca, 

£mpirici,qua dc cauia quandoquenie- 
iius curenc zgricudines , Sl pra;iercim 

morbum Gaiiicum , quam aoctishmi 

uiri. 48. s? 

Kmplailrum ad tumores duios,S: contu- 

maces reioiucndos,quod. 5 S.ll 

Endimici , & cpidimici morbi , qai finc. 

44.h 
Endtmiorum mo.rborum decerminatio , 

ad quem Hippoc. iibruni pertincac. 

4?.*i 



Endimialium morboram cauiaj, Hippoci 
qu2. 69.C 

Endimici morbi,qui. j.f.i^.c 

Enemata ad dolores morbi Gailici con- 
, ferentia,que. xa.f 

tpidcroia quando dic^tur. i.a.ij.c 
Epidimiaiis morbus,qui fic.44.f.7f .c 
Epidimia quando fiat.44.g. 5 6.a 
Epidemiahs morbusjquotuplex. S^.d 
Epidimici morbijqui uocencur. 2.g 
Equitatio , quot modis fiat. io6.g 

^quitacio cclerrima, quz mala adferat. 

107. b 
Ethimologiam morbi Gaiiici, nemo fibi 

aicribi paticur. 141.4 

Euacuatio in cura raorbi Gaiiici agen- 

da,que. 2.o.g 

Euacuatlo eradicatiua in humore coieri 

coaduito^qaae.ii.d 
Euacuationes fortcs duplices , & qu«. 

ii.b 
Euacuacjo eradicaiiua in humore pMeg- 

mr<.:jcoaiaiCo;qi:ae. li-c 

Euacuatio cradicatiua in meiancholia_ 

fecaii peccanrcjquae. li.t 

Excede:^:ia,o.Tsnia maia. 143. c 
Exerci:i3,morbo Gaiiico a€edis,quo pa 

cto lafcipienda. i43-*i 

Exercitiam tcmperare fiiiceptum, qus 

anerac commoda5.S: prx-fertim Galii- 

ca pette correptis. 1 68.h 

Exercicium, qiuncummozbo Galiico af 

fedis confsra:. loS.t ' 

Exercitacio , quot modis fieri posfic . 

Exercitacio iug:s,& iacciiabilis, quid £t^ 

incauia. loo.t 

Exercirarionls moderate,coru3ioda,qi' e. 

I o6.f.icemimmodeiat2e imcomnaoda. 

io6.g 
Exerciaum;mo:bo Gallico aitecEis,qaa- 

ie eiie dcbtzz.Ce.^S.h. 
Exercitii immoderaci damnajquar. 6.e 
Exercicacionum didi-reacire^qus:. i o6.f 
Excremis morbis , excrema requiruncur 

remedia. ^49-* 



F.A.mefcenci , qux daxna adferar la- 
bor. io7.b 

Farcimina, cur Galiicofis obnoxia. 

98.C 

Feniculum ocuhs prodefiejquocnodo Me 

'dicis cognitum. 48. £ 

Fcbrejcur mcerdura corripiancurjijgni 

Indi decoccura iulcipicuces. 37.* 

Fcbris ieptena, i<c nouena , Gaisiio , & 

Aaicenncincognicos. 47-b.c 

Febiem conuuiiioni fuperuenire ,^ionge 

prjeitac , quam conuulfionem tebri . 

^79-'^ . . ., . 

Febrem curare imposhbile eft, nifi pnus 

eius nacura dignoicacur. iSS.c 

Fcbris dehnicio tecundum Auiccnnam. 

^7o.f.7i.d 
Fercula ex iacce, Gallicofis prohiberi de 
. bent. 98-e 

Fercula,in rcg.raorbi Gailici conceden- 

d3,quc. . 93.H 

a i Fcrcula, 



Fercula, lue gaillca affcctisjconferentia» 

Fit;uL-a j quid inaffedis iocis enuncicr, 

Fi.uis medicin£,qu2iis. id^.f 

Forma morbi Gaiiici, fecunQLim Borga- 

i-uni opinioneni>queuere iit.i 5$(,b.&. 

infra. 
Forma omnisin adu cosirinetur in pri- 

nio mocoresS: m pocentia piima mate 

na. _ 5 0.f 

Frictionis c:ifferentie,que. loo.f 

Fri^ctusscur Gailicomorbo aSsctisj Me- 

tiici prohibeant. 97.C 

Fructus,morbo GalHco affectis fugien- 

cii^qui. _ idc.f.g 

BrjiStui in regimme morbi Galiici )au- 
. (iabiiesjqui. 6.1i.ji.g 



ip Alcnus fuit Medicina: expolitor5& 

•^ inliraarator. 6^.s; 

Galenus irndet quam maximej de nomi 

nib.morborum airercantes. 64.^ 

Gaienusnunquam agnouit ygritudine 

niorbi Gallicianeqi febrem ieptenam, 

aut nouenam. 4.g 

Gailica infeftiojan morbus proprie aici 
■ <iebeat.67.d.& deinde. 
Gallica afrectio £& morbus in intempe- 

rie. 6S.g 

Gailica lue aitedi,curent habere aluum 

lubricam. I44.e 

Gallicam iiiem, qui facilius, & qui ditfi 

ciiius incurranr. I44.e 

Galiica luesjouo pado prscaueri pofiir. 

Galiicaafeftiojeft intemperies noxia^S: 

cteprauata. 7o.f 

Galiica affectioj quando l:mDlex, cuan- 

do compoiira , quando complicata , 

quando diuturna, 8c quai;do r^crewri- 
. na nuncupanda. " -o.e 

Gallica luesjunda ad nosdelata , & cuo 

rempore. 70. e 

Galljca lues, qux-intemperies fit . 

7 1 .b. 
G3.llid anectus ab elepliantiafi di.^cri- 

menjquod. * 77.a 

Gallica lues.quor modis contrahi poiiSt. 

7.7.a.g9.d.&inira. iSJ.d 

CaLica luesj non elt ia ueteres morbos 

referenda. 77. c 

GalJici affcctus caufam , qui al>ris refe- 

runr,en-ant^. ^S6.s,.h 

Ca.liicus atrectus 5 aliquibus cito , non- 

nuiiis uero tardius detegicur .. 

j62,.g 

GaiycaTluis defoedationes, accidnnt,fe- 
cudum complexionein, diipoiirionem 
que patientis. _ i6z,e 

Gailicam luem, qui facilius , qui xgnus 
contrahanr. i5i.g.h 

Gaiiicus Morbus, quot modis ex conta- 
gfone contiahatur.82. f.83.c.89. d, & 
infra. 

Galiics iuis cauf^ extern2e, & intern« > 
qu3£.i56.h.& deinceps. 

Ozllicus affectuss quot anni excciierin^ 



I N D E X. 

quod mortaies primum inuaierir. 

90. e 
Gaiiicus morbus remiflius in prsfens. vi 

res ilias cxercet. 90. f 

Gaiiica contages, quanto terrori fuerit , 

tenipore , quo primuni cepit appare- 

re. " ^o.g 

Gaiiicus niorbus,quibus in regionibus 

primum apparuit. ^i.b 

Galiica iueaffedijcur tot diebus, aere a 

Medicis ueteribus interdidi. 95.C 
Gaiiico morbo affecti,qua parte corporis 

decumbere debeant. i o 5 .b 

Galiicus aftectus, cur nocte magis quam 

in die,moieiliam exhibeat. ^ 153. c 
Gaiiici aftedus fpecies quor,& que.154.. 

e.& infra. 
Gaiiica iueslndis famiiiaris. 115.1 
in GaiiiccE iuis curatio.ne,qu2e principa- 

Iis intentio Medici, eiic debeat . 

i69.a 
Gargarifinata ad ulcera in 01 e utbo- 

thor apparentia , qux conferant . 

Gaudii uis inanimis. noftris, quse.6.}i. 

25.C 
Generationes , & corruptiones,unde., 

51.C 
Gians menibri,quando prae oedemati- 
bus , & daris tumoribus non potell 

difcQoperiri , quibus fuccurrendum . 

39.d 
Gonorrhoeam,qu3e indicent^ 1 3 6.g 

Gonorrhce^, que lemedia adhibenda. 

iS6.h 
Gonorrhcee aftedus , quo pado curan- 

, dus. 173 .3. & deinceps. 
Gonorrha::egailic2 a non galii«:a , difcri 

men. jj^.g 

Gonorrhoee gallic^ iigna, . i54.h 

Gonorrhoc^ defmitio. j 54,^ 

Guaiaciiigni natura, ij.^ 

Guaiaci eleiftio. 2, 5 .a 

Guaiaci iigni operationes, ac propricta 

res5que.2 5.b-& infra. 
Guaiaco,q!ics rubftituancur a nonnuilis. 

26.£ 
Guaiacidecoctum non lempcr uno , eo- 

demqi niodo paratur. ■. _ 2.6.a 
Guaiacojqux pofiin: admifceri'. ^ z6.c 
Guaiaci contectur^. uarisE. ■ " itS.f 
Guaiacidecoctum,in.quoc genera diftin 

guatur fecundum aiiquos. & qux ea- 

dem£nt. liS.g 

Guaiacifectionis formx uaris. &qu3e 

potiorfit.izg.h.&intf-a. 
Guaiaci prseparatio, qualis eile debeat.. 

I28.e.&infia. 
Guaiaci_codura,non uno modojied pla 
. ribus heri poteii:.& quibus, i z g.t 
Guai.ici decodum,caiidum epotandum. 

Guaiaci lignum, unde ad nos defei-atur. 

i2,7.b.iSi.d 
Guaiaa iigni defcriptio,& cuiarbori co 

paretur. izy.b.c 

Guaiacus,&lignum fandumjeaidem for 
' tiuntur uires. ,i2-7.d 

Guaiaci , & ligni iandi , note , quse . 

I27.d 
Guaiacum,non effe Auicen. Karon, non, 

Bbenum, non F.ganum probafur. 



U7.d 
Guaiacumjquale eligendum. izS.e 
Guaiacum,cum uinbus xgri,& morbi co 

ferendum. ' izS.e 

Guaiaci fecundumdecodum,quod uice 

uini iumitur, quomodo paretur. 

i/.b 
Guaiacodef:ciente,qu.^ fubiiitui pof». 
^ ^i«- i2 5.a.b 

Gummatum Galiicorum enumeratio, & 

differentix fecundum Gaienum. 135. 

b.& infra. 
Gummata galiici , quibus medicamini- 

buscuranda. i^^.c.d 

Gummata gaiiica , quot generum iinc. 

I53.a 
Gummata,& ulccra emQilientia,qu3E: 

iint. 34> 



JjAbitatiojinqua corrmoraturus eft 
morbo Gailico afiectus, qualis ef- 

fedebeac. 95.^ 

Hemoirhoidum prouocatio utilisfima in 

morbi Galhci regimine.^.a.ii.c 
Hemorrhoides in natae , quibus utiiisfi- 

tnx. ii.c 

Hepar effe membrum , quod prxcipue ia 

borat in morbo Galiico ^tiiSiis . 

Hepar confortantia,qu2. 5 5.f 

Hepar Galiice afi:ecti,quibusmedicami- 

nibuscueriposiit. ii^.h 

Keparis temperatianotx,qu$. 187.4 
Herbx,ad concoquendos hurnores mor-. 

bi GalIici,pra:itantiores,qu2. 30.«' 
Kerbs£,morbo Galiico affectis, conferen 

tes,quae. 5 cr 

Hiiparu caliidisfimi. , & fagacisllmi . * 

6s.c 
Hiipanorum in Gailos ilratagema.^j.c 
Homo intemperatus, in qn^ mala incur 

^■ac- 96. f 

Horripiiationis caufs: , qu^ efie foleant. 

iS7.d 
Humanarum reru^ communisconditio, 

Humida, & calida temperies, eft mater' 
omnium putredinum. ^.d 

Humidjtas eCi putrefactionis mater. 

Huraorem iblum peccare,rard accidit.j. 

a.i9.b 
Humoresinmoibo Galiico latitantes» 
^ <5"- i9.b 

Humorem melancholicum prsparantia, 
„^"^- 3o.f 

tlumores , qao tempore augmentantur. 
^5^d 
Huiuoribus diuerfis peccantibus, qu»- 

modo procedendum. 3.1. e 

Huraores in morbo Gallico dorainan- 

tes,qui. 4j,.a 

Hydrargyrusjin uenenorum cenfu coiio 

cata,i^iin.Aet.& Pauio. 179.C 

Hydrargyrus,qujE Argentariis nocumen 

tapr^beac. 17^.4 

Hydrargyri facultas m ulcerando, undc 

proueniat, t->i 1 



^" 



de Hydrargyri natura, ac facultate , in- 

rer icripcorcs controuerfis. izz, g. & 

intra. 
Hydrargyrus , (^uando ^orrcdusj quan- 

tum prgiletin curationegaiiica. 179. 

a.&b 
Hydrargyrusj quo pafto melius afierue- 

tur. 179.C 



I 



Acinthusjliberat a fulgorc j occulta 



quadam proprietate. 



49'b 



lecur eil officina noiiri fanguinis, & 01- 

ganuiKnaturalisfaculratis, 77.C 
Ignis non agit inqaantum ignis, /edin- 

quantum calidus.z.e.i^.f.jo.e 
IgniSjmorbo Gaiiico aftedis,cauendus,& 

quare. i65.b 

Impetigo quando expanditur , & muiti- 

piicatur , qua curatione fananda iit. 

Impresiiones morbi Galliciquomodo tol 

lend?.24.g,& deinceps. 
Inediam, que mala fequantur. 105. d 
inJipatiuncurfcabiemquandam ex co- 

to correlpondentem gailice iui. 6s.b 
Indicatio gencralis, in. curatlone Gaili- 

ca,eiigcnda,quae. 63. c 

Indicarioncs curatius, unde elicieride. 

iS.e 
Indicandi ratio, quatenus Medico necef 

iaria. 63. c 

Indicatio, quo pado a Galeno definia- 

tur. 63.C 

IndigCiHo eil mater omnium aegritudi- 

num. 6J 

Inedia,qa2: corpora iedantur magis, & 

quceminus. lo^.d 

Infectio, quo pafto fiat, & maior, & mi- 

nor. 82.h 

Jntinicum eil compreiieniibile, inquantu 

iniinitum. 5 5.b 

Intciicdus noftcr poteli oninia cogno- 

fcere. _ 56.f 

Jntcmpcrici diffcrentix , quot , & qas. 

7i.b 
Intemperiei tam asqualis.quam inxqua- 

lis,dciinitio apud Gaienam. Si.d.a 
.Inilrumcnta » quomodo agnofcantur, 

.Iniirumenta , quibus Medici ad morbo- 

rum curationes utuntur, qus, & quot 

fint. 29.0 

Jnftrumenta » quibus utcbatar Mon- 

tagnana lunior, ad confortandum cor. 

8.C 
. JDiftrumenta eiufdcm Montagnane ad 

prxleruandum a rccidiua morbi dalii 

ci. 8.e 

Inftrumentum aobiiiusin curatione qal 

lica,quale. 165.1 

laungendorum corporumratio,unde or- 

". . , I2i.a 

Inundionibus non confidendum,morbo 

Galiico aftcdis,& quarc. 1 ii.e 

Inundationes Tibridis,& aiiorum fiumi- 
,.. num3niagne,tempore,quo morbus Gal 

licus cepit apparere. ^.d 

^^^!^^=i^i^ ^i:^irna>zimo, qu« Gdthi bei 
"■' ^ Jk A^aljam infeftarunt. lo.e 



I N D E X. 

Iracundia qaendam occubuifle. lo^.a 
luncturxin.morbo Gallico doienc fine 



T Abores debent cibos ancccedere . 

Lac , in curatione morbi Gailici coufe- 

rens,quod. 22.<» 

Lade abltinendum, a capite dolentibus, 

moner Hippocrates. 99,^ 

L3disdifierenci:£,qus. ^-^.b 

Ladicinia , morbum Gaiiicum patien- 

tibus fugienda. 5.g 

Lapidema ftomacho agreiium per uo- 

mitum afieric GeHcilis. 4. li. 18. e. 

47.b 
Lapidem ab inteitinis egredientem, nun 

quamuidicGalenas.ig.e 47.0 

Laslicudinis fenius cuoruplex , & qui . 

8i.d 
Legumina,n3oibo Galiico aSectis, obno 

xia. 6.t 

Leguminum uiiis,gallicoiis, fugien<ius. 

97.b 
Legumina,cue adferant,nobis detiimes- 

ta.97.c. i66.g 
Lenitiuum in curatione morbi Gallici 

exhibendum,quod. i^.b 

Lenientia in curatione gailica exhibeda, 

quae.lii.f.&mfi-a. 
Lstitia nimia gefhre,aurimmodico angi 

dolore,quid lint in caufa. log.h 

Lichenum expohtiojque. 56.C 

Ligna,quo tempore inciBenda>ne putre- 

hant. ^ 55/jj 

Ligni fandi deicripcio,fecucdum Fraca- 

itorium. i27.a 

Ligni fandi decodi, quaaritas exhiben- 

da , fecundum sgrotorum scatem , & 

complexionem lulapientis. 184.:".«^ 
ligni decoCcan-j,non in omr.i ioco,& quo 

cunque anni tempore poiiumus admi 

niitnire. ^ ^ is^.h 

Ligni landi decodum, quo in loco admi 

niitiandum. 1S4.i1 

Ligni is.iicti exhibendi repus magis opor 

.cununvjuod. is^^.a 

Li^ni iandi decodum,quo: diebus 010- 

pinandum. iSs.a 

Lignum indum eiigendum , quod . ' 

35.b 
Ligni Indi <iecoquendi , uarii aiodi. 

.35. c 
Liguumlndum, cur fola aqua decoqua- 

tura Frizimciica. 55.C 

Ligni ladi prxDarandi , mocus, qui. 

Lignum Indum, quomodo exliibendum. 

.55.2 
Liguo Indo dc^ciete, quid fubititui pof 

.lic. , s6.t 

Ligni Guaiaci nomina , & ortus . 

I82.g 

Lignum guaiacuni,an iure Hebenus di- 

d posii"t. I S 2.h.& infra. 
Ligni gu.aiaci a fando diderentia; , que. 

iSi.h.&infra. 
Lignuai guaiacuai , quibus q^ualitatibus 



debcat ciTe pr^ditum. 1 83 .b 

Ligni landi macerationis modus , qui. 

183.0. 
Ligni fancti,facuitas,qu2. i S^.g.h 

Ligno randojaiiquid permifcentes, pesfi 

me faciunc. * 1 84. e 

Lignum fandum,quare Indicum apDciia 

tum. ^ *jgj 

Ligni decodum rarisfime afiumendum. 

I9i.b 
Linimentum admembri putrefadionem 

remoue.adam,efEcax. ^ 39.0 

Linimenta ad ons uicera, conferentia , 

*i"?. 59.d 

Linimentum ad pufiulas, & tubercuia in 

toco corpore,confere-':s,Quod. 4o.e 
Leniencia benigna,qne fint. 170 

Locus egritudmii agnofcendus ex Kioo. 

dogmace. i&2Ax 

Locus Auic.expofitus a Simeone Piito- 

ricnfi.^ 5 5.a 

Logica cii Meaico necefiaria. 5 5 .c 

Logica non eii medici:i^ pars. 5 6.e 

Lotio ad ulc£ra,& eroiiones ia ore appa 

re:i:es,conferens. zi.d 

Lstio pro paiculis mor:i£candis , cm 

in ore, uci membro geniiaii apparenr. 

Locicpro ulceribus calidis cx inundio- 
ne caafaLis. i^s.e 

Lues Gailica- Guos uehementius,qucs mi 
nori negocio infeirer. 1 5 9. c. & Liein- 

Luis gai;ic2 confirmat£,fignajque.i6o. 

b.&. deinceps. 
Lues gailica eil contagioia. 165.5 

a Luis Gailice fufpicione quo pado pof 

fimus nos ipibs tueri. 1 6^ .b 

Lui galiiccs iam contrads , & ulceri ap- 

parenti,ab initio quibus refiitenduna 

medicaminibus. * iS^.e.t 

Luis gailice defiairiones uan:£;iux:a au 

thq:um cuuerlas opiniones.77.d.& de 

inceps. 
Liiis ga.licecum ProLheo,& Cameieoa- 

te comparacio. 77.4 

Lueiii Gailicam efie iatemperiem frigi- 

C-:r..& huaiida:ii, quo argumento ni- 

ta:"ur nonnuI::.7&',e. qaioas ra:ioni- 

b.;S co::.i:u:ecur eorui:.uen:; opinio.7 8. 

Lueni g:;:.:cain eue intemperiesi caii- 
dani , & iiun-iida.n , cuious racioai- 
busidducanrur a:iqui. 7G. e. eorum- 
que arguirje-.ca confutata.7S,f.& de- 
mceps. 

Lumbacorum olcum , ouomodo fiat. 
34.C, 

Lupi hepar,ad quid conftrat. I94«f 



ad w Aculas e morbo Gallico, in facic, 
& toco corpcrccaufatas , que c6 

feraat mcdicamenca. 40.I1 

Maceria morbi Galiici , cum diuerfa fit j 

diueriis indiget coacocuentibus . 

Materiei gailice fanguinea: , quo pado 
iuccurrendum. 1 69 . a 

Matthioli , Nicolai Mafie , & quani 
a 3 * piuriuin 



IsiuriummedJcomn jclc argenti uiui 

narura, ac facuicatib. opinio. 173. e, 

& inna. 
Medicus ajigr^sdi cuolens rnorborum cu- 

rariorienij & loci affcSii cognicionem 

in quikis poriiTunum fe cxeicere de- 

bear. 74.11 

Medicorum commusae refugium, quod. 

71.C 
Medicus tenetur diligenrer ^gno.^ere 

confticutionem & tempcrameurum at 

tectc pa:tis. 71. h' 

Medicma^eir ars.ouam necciieeit iinem 

habere. 59.C 

Medici munus ei^ morbos adimcrCj G. af- 

fuerinc. 6o.g 

Medici munus, 3c conGlium , quo.d nai^i 

iic 5 in red:a cuiushbet morbx curario- 

ne. 59. d 

Medicina humoris alicuins euacuaciua 

fcmjerhabet uircutcm illamjexiikn 

te eclipii 3 irelLuna in couiunCtione > 

ueinon. 56.t 

Medicinse, cur in regionib, calidis j non 

ccnuenianj. 5S'C 

Medicus eii adiutor Natur^. 56.g 

Mcdicus prudensj Quotpotiilimum con 

ilderare debeatjin quocunque aciu cu 

ratiuo. 5.b 

Medicina laxatiua, humedatiua, e: cor 

cialis. _ .7-^ 

Medicus non debec exhibere medicame 

ta in coniunctione, uel oppoiitione 

Lune cum So ie.& quare. 5 5 . a 

Medici cupientes mulieribus prouocare 

mCHiirua per phleborhomiam , quod 

tempus obfcruent. 55.d 

Medicus tacic, quod uircus fiiper natura 

pocentiorhac. 49.C 

Medicamenra forciora moderata, & com 

poCta moderaraj ad arcicuiorum dclo 

res applicandajque. 3$.e 

Medicin eAiiiipliccsj&pe per aliqusd mi 

ftum coirurapuncur. 3 5 .d 

Medicus eft artifex fenfitiuus. ^.b 

Medici oames , Auenzoar cxcepto igno 

rauerunc cgrirudinem caulltram ab 

ajsimahbus genrris la canna pul- 

monis. * 5.C 

Medicorum uecerum ertor, in ligno gaa 

laco exibendo. igz.e 

Medicamenta dolores (edantia, & nodcs 

emoIiientiajQue. I7£;.g.h 

Medici follicicudojcirca que debeac uer ■ 

fari. ' i7o.g 

Medicorura opmiones uarije, circa mor- 

bi Gallici formam. 1 5 S.ejSi inrra. 
Medicina hac noicra tempeitace , quam 

uiiis euaferit. ' is^-.f.g. 

Medicainenci. coinponedi indicacioj qu^ 

63. a 
Kledicamenro purgante euacuacuri,que 

obieruaredebeanc. 64. e 

Medicamenra roboranciajque iinc.ic^.d 
Medicamenta ratione comp'erra , qua; 

ii7-d 
Medicamenta cxperientia comparaca,in 

curatione galiica,qu2£. 1 1 7.d 

Medicus cupiens in re Medica prarceiie- 

rejquedebeacobferuare. Sz.c 

Medicus,incgrotis,que prxuidere de- 

bszt. ' 6z.h 

Jticdiocitas ia omnibus cafibas ^cligea 



I N O E X, 

da. ^ 95. (J 

Melancholica complexio,quotuplcx, & 

quar. id^.a 

Meljtam crudum,qudm coifcumjgallico- 

fis proiiibendum. 519.3 

Meiiciris gallicajquse afFe<ftio fit. 1 53. a 
Membro duncaxatxn uao , quare mulca 

mala quandoquereperiancur, iQ.e 
Merailorum genera apud vecerei,quor, 

Si que, I77'a 

Menilruoium in iiippreilionibus, qua; 

uenaiccanda. * i^.d 

Mercurii inundio quare inuenta. 3 i.f 
Mercurius,quibus corrigacur, j^.a 

Mercuriinatura,& facultas,que. 34-a 
Mechodo onxnes veceres Medicijvfi iunt. 

59.3, 
MeciiodusjQuare inuenta. $^.c 

Mechodi detinitio. , 59.^ 

Mechodus connciendi elcduarla a mor 

bo Galiico prcferuancia - 4 - «e 

Mecliodus pr:Euii;ua xx^.orbx Gallici. 2.1, 

d.ido.g.&i.nfra. 
Metiioduspreuiiluacuratiua quot ter- 

minis claucatur,& qui iinc. ii.e 

Minera njorbi GailicijQ u|. 7 1 ,d 

Minorariuum in curatione morbi Galli- 

ci exhibendum j cum fuerit aduitio ia 

humore colerico. 1 1 .c 

Miaoratiuum ia morbo Gaiiico pliieg- 

matico aduito. ii.d 

Minorariuum in mclancholia fecali ex- 

hibendum,quod, ' li.f 

Morbijqua; pafilones iint. 7 1 .c 

Morbi acuti , diutufni , Siperacuti qui 

£nt. ^ 6^.c 

Morbi magnitudinemjqua: indicct. 6z.e 
Morbi omnisjnaturajquse 1 5 1 . c 

Morbis excremis j extrema requiruncur 

reniedia, i79-'t> 

Morbis curandis oportet nedum corpo' 

ris tem.peramenrum nofcere , fed & 

parcis afi-e6ce racione aiTignare. 1S7.C 
Morbi curari nequeun:, niii dignofcacur 

nacura & tc-XTiperam.entum umuerii 

corporis, i87-o 

Morbiparticularesj Scmorbi ccmm.anes, 

qui.' i.f.i5.d 

Morbi,eui propriijS: qui com.unes. 1 5.C 
Morbi Galiici ccculca proprietas. i6.g 
Morbi Galiici , ab cpidimiaii morbo di- 

fcrimen. 76.C 

Zvlorbi anciquijCtir jn uere, magis quam 

in aliis cemporibus effiGreicanc. 79. d 
de Morbi Galiicifubiedojduodecimasc 

ruritur opinionesjGue ik confucancur. 

72.g.&:aeinceps. 
Morbi^Galiici pars prima,quc. 4S.h 
Morbi Galiici definiciones uaric.7i.c.& 

infra. 
in Morbi Gaiixci regimine, quoc uicibus 

in die cibus iniumendiis. 35'd ' 

Morbi Gallici iympcomaca, quje Sc quo- 

modo curancla.i5.g.& intra. 
Morbi Galiicijproprio nomine,caiemus. 

47.a 
Morbi Gallici dolores, nonfuKt de dolo 

ribus lundurarum > de quibus agic 

Auic.ia.tertii,cap.5. 47. b 

Morbi Ga:licx caufe, quomodo remoucn 

dx. ' iS.h 

Morbi Gallici %na,quc.i9.a.b. 141. b, 

& ceinccps. 



Morbi Gallici doiores funi quam ckiaB 
me remouendi. 1 1 .a 

Morbi Gallici cgritudojcur cognicu difti 
cillima. ' 9.0 

Morbi Gailici affecius in aiira ab aljqui 
bus relaci. 9.^,76.^ 

Morbi Galiici principaiis caufa,quc.5o, 

Morbi Galiici egricudo a quibus cauiis 

dependeat. " 9.4 

Morbi Gallici dolorum uarietates. 9.C 
Morbi Gallici humor nulius purus , ied 

omnes permixci. 9.C 

Morbi Galiici accidentia", qux.j.b.S^.f. 

89.d.&: infl-a. i^i.b 

Morbi Gaiiici proprium nomen adiiuc 

ignotum. _ 9.b.i8.li.47.a 

Morbi Gailici nomina uaria. 9. b. 44. c, 

65.a,i5i,a.i55.c,d 
Morbi Gaiiici ■doJores ucteribas Medi* 

cis incognici fuere, 4.C 

Morbi Gallici caufeprimitiue, qux.j.a. 

io.g.i6.f.49.a 
Morbi Galiici caufe ancecedentcs, qas. 

3.b.io.g,i6.g.49.b 
Morbi Gaiiicx caufe coniunde,que.3.d, 

io.g.i7.a.49.a.5i.a 
Morbi Gailici concagium uicare, qua ra 

cione posiimus,perpuic]ire defcribicuir 

aBorgarucio. i63.b 

Morbi Galliciincommodajquc. 74.h 
Morbi Gailici nacur3j& cum ceceris mor 

bis coniundiojQue. ' i^a.h 

Morbi Gailici fpecies" quotj& qux. 152, 

f.&infra. 
Morbi Gailici plenitudinij quomodo iuc 

currenduHi. 63-.f.g 

Morbi Gailici origo, fecudum plurimos, 

65.b.c.75.a.89.b. 
Morbi Gallici fomesjqu^ fuerit. ^^.f 
Morbi Gailici orcus jOpiniones uarie. 

65. d 
Moncani laudes. 5 9.a 

Morborum qui p3rticul3rcs5& qui com- 

munes. 44.» 

Mcrborum cauia quandoque referenda 

ad corpora fuperiora , & qua racione, 

9i.b 
Morborum differenti2,qu2:.68.h,& deia 

ceps. 
Morborum, alii parriculares, aiii uniuer- 

faies.& qui liiem lint.. ^^.b 

Morbcrum alii iimpiices, aliicompoiiti, 

& qui. 69.b 

Moruorum alii peregrini, & inucctii aiii 

proprii & germani. 69.d 

Morborum aiius nouus, alius antiquus, 

& qui iidem proprie fiiu. 6^.d 

Morborum proiligandorum ixidicatio,per 

iicitur ex conirariorum ufli. 6z .g 
Morborumprius caufe exadius digno- 

Icend^>antequ3m acf curationcm accc 

das. i^i.h 

Moib* Gallicojoui maffis obnoxii finc. 

I62.h ^ ^ 

Morbo inuerer3to,& languini indutacoj, 
uenx feiiio fufpeda,prxrercim copi». 
fa. i69.d 

Morbo Gallico affeAi, curde no-^te ma- 
gis doieant,quam de die. 3 .a 

Morbo Galiico affecris femper tocius coi" 
poris immundities 3idtii. & quarc 
!«.£. • '^ 

Morb# 



Iijforbo GalJico affeAi , cat magis. in ne- 

dcjquam 111 die laborent. 'ii.c 

Morbum Gallicum no eile faaphati , pro 

ba:ur. 3.d.i7.h 

Morbum Galiicum efle intemperietn ca- 

iidamj& ficcamjquibusrationihus ad- 

ducebatur Montanus.7S>.b.Sc iafra. 
MorbumGaliicum efle epidemiaiem,lVd 

non lEcaleaijprobatur. jd.b 

Morbum Gallicum efle peregrinam con 

£3gem,refellitur a Fracailorio. 65 .c 
Morbum Gallicum efie morbum nouum 

probacur.67.a,& mfra. 
Morbam Gallieum efle contagiofumsaf- 

fedtur exemplo cuiufdam luaenis . 

57.b 
Morbum Gallicum difierre ab segvifudi- 

nihus,quac pofuic.-Gal.Auic. &aiiiue 

teres Medici. imo eifdem fuiflemco- 

gnitum,prob3tur.46.e.Si infra, 47.^ 
Morbura Gailicum ab Hippoaate cogni 

tum,faUuncur3qui afleiunt. 45. c 

Morbum Gailicum accidifie conftat ecia 

fuperiorib.etacib. ^4.f 

Morbum quemiibeccuratuius,quibus in 

re^us pocisiimum uerfaridebeat.6i.b 
MorbumGailicumeflemorbum in com 

poiitione,probatur. 'isi.a 

Morbum Galiicum non cfle epidemiaie, 

probacur. 9.b 

Morbus complicatus appellandus , qui. 

69.C 
Morbus communis-Hippocrati,quis dics. 

tur. 69.0 

Morbus cpidemialis nuneupandus j qui. 

69. b 
Morbus fporadicasjquando dicatur.^^.b 
Morbus GaliicuSjUtrumniorbas iitsaa no 

66.f.&infia. 
Morbus Gaiiicusjintcr morbos rcponcn 

dus. 68.g 

Morbus omnis affedus cfi: ia corpore na 

turaii. 68. h 

Morbus Galiicus , quo teniporc primum 

apparueric in Itaiia. 64.^ 

Morbus Galiicus quare.iic didus. 64.^ 
Morbus Gallicus, cur a Galiis uocacas 

Neapoiitanus. 64. e 

Morbus Galiicus deberc: appellari Euro 

peus,& quare. 64.5 

Morbus Galiicus quibus in regionibus 

magis feuiat. 64.^ 

Morbus Gallicus dici debet commums 

infed:io,& quarc. 64.0. 

Morbus Gallicus, in quomorborum gc- 

nere iic recenfendus. 151.C 

Morbus Gaiiicus, cura fic in dedinacio- 

ne, qua racione curandus. 171. e.& 

infra. 
Morbus Gailicus eft mala difpofitio cpi 

demialis.i .c.i 5 .b^44.f.5 6.a 
Morbus Gallicus;,&PanQimon,& epidc- 

miaiis uocandus,& cur. i.a.i^.d 

Morbus Gailicus quando proprie iic cpi 

demialis.i.a,i.e.h.i5.d 
Moibus G.%llicus quando particularis, & 

quando endimicus,i.h.i5.d. 
Morbus Gaiiicus,unde fumat initium. 

4. e 
Morbus Galiicus, cur ucteribus incogni 

tus. 4.t.47.a 

Ijdoibus Gillicus noa fuic Gai. cempo- 



12^ D E X. 

Morijus Gallicus eit cgricudo totum cor 

pus obCdens. ' ^.d 

Morbus Galiicus fub nuiio diquo capi- 

cuio capituiari poteit. ^.d.io.g 

Morbus Gailicas non potefi cnrari uni- 

ca tancum niedicina , neccomprehen- 

di poteit unico capiculo. i o .g 

Morbus Galiicus uocatur egritudo epi- 

demiajis. ' ^,a 

Morbus Gallicus, cur difficiliime cura- 

t"r. . . . lo.h 

Ivlorbus Gallicus indigct potione, & ma 
- nuum operacione, n.a, 

Morbus Gailicus indiget minoratiuis , 

digeltiuis,&euacua:iuis. n.c 

Morbus Galiicusscum fit fortisfiiaus, ua 

iidisiimis indige: remediis. 30.C 

MoroLis Gailicusjcur ia pudeadis primii 

initiacur. ig.f 

Morbus GslJicuSj in quo membro fedem 

fuamceneac. * 15.0 

Moibus Ga]iicus,apud lo.Alexandrinu, 

quxegritudofit. 45. c 

Morbus Galiicus, no eft aliquod de apo 

fteaur:busenumeratis ab Auic. in ter 

tiafen.qaarci. 46.h 

Morbus Gailicus eu spoitema fangui- 

iieum. 45.CT 

Morbus Gall.an ab Kipp. comprehenfus 

tercia aph.parcicL:ia. 52, g 

Morbus Galiicus, eit morbus informa. 

^■'^ 
Morbus Gailicus cum quib.morbis con- 

ucniac, & cura quib. difierac. 75. d. & 

lafra. 
Morbus Galiicus poteft appeiiari ica- 

biesmagna. 49.^ 

Moj-bus Gailicus,quomodo a Trapoiino 

Patauinodiuifus. * ^g.g 

MotU5& cantu,natura homines dcleda- 

n, qua ratione nobis peripedum fic. 

io5*.d 
Motus 3.di:ti conferuationem, ilatas ue- 

ro ad pucrefadionem facic. i o6.e 
Mocus animorum immodicos, que mala 

fubfequancur. 'lo^.a 

Motus,& exercitium mirum ia modum 

f aciunt ad ianitatem,fi medcrate iiac. 

23.0 
.Mocus,gaIIica luc corrcpcis , qui conuc- 

niac. * i6S.g 

Muiieres facilius fibi pra:caucre pofiiinc 

a moibi Galiici infedioncjquam viri 

&quare. i6o.e 

Muiieribus Galiica lue corrcdis, k men 

les -aoa iiuanc qua: uena incidcnda. 
. I70.h 
Mundus eflexccrnus,&de noto radus. 

47.C. _ 

Mundus inferior fuperiorib.Iationib.cfl 

conciguus.z.]i.56.h.75.d.io.h.i6.e. 
Mundus de nouo fadus. 5.a 

Muftumjiaborantibus gallica lue, dcne- 

gandumquale. loi.b 

Mutatio in liibitantiajapud Auicea.quc 

50. h 

N 

xiAtura mcdiocritatc , & canipcranna 
•'■^ lccatur. xo4.g 

Nauigatio,quocnnodisfieriposfic.i«6.h 

Natura egie colciac fubicamadcontra- 



rlamucacionem.io7.b. lii.f 

Nacura eft operatrix, Medicus uero mi-iL 

niiter. 49JX 

Natura,quibusperficiatur. 60.« 

Nicciai Mafie error. i gz.f 

Nihil folec euenire abfque caufa. 6o.h 
Kominum controuerfia Galenofempcr 

difpiicuit. 65.^ 

Noa quodiibet zgit in quodlibct, fed d« 

terminatum in detcnniiutuin. 4.f,. 

18. h 



r\ Cium prorfus uicandum. loS.g 

Oiearefoiueatia,qu2£fint. J^a.g 

Olei detrimenta,qu2: fint. ^.b 

OIeum,ad pilorum, & capiilorum deflu- 

xum,ualde confereasjquod. 41.4 

Olera , gailica iue khorantibus utiiia > 

qu^.i66.e.que Jrem obrsOxia,ibid. 
0]era,curgaliica iueafiedis fugicada 

Omnia orta,fcmel iatercunt. ^ i.a 

OphiaiiS,qu2 fit afiedio. I>4.fi 

Ordo in cioariis exiiibeadis feruaadus, 

On uicerato ao inunaione , cuibus fuc 

currendum.i2i.c.i48.e.iSi.d, &ia- 

fra. 
Origo morbi Gailici , qixx. 140. f. & h, 

i5i.b 
Oristorture,_& fpafmo ex inundioae, 

quomoQofubueniendum. 37.d 

Oris tetorem ex inundioae,quc anedica. 

mina expellaat. ' 37.1 

Osfiumcariei,& corrupcioni, que coafe 

rant meaicamenta. " 136. f 

Osfium corrupcioais caufa,qus. 13 6.c 
Ouajia regimine morbi Gaiiici exliibcn 

da,qu£>& quomodo,6.g. zi.g 

Oua,gailicofis concedead2.qu2. ^S.g.h 
Oua,uc faiubnora nant , quo pado dtca 

qui debeant- 9 g.h 

Ouorum rVeqacns ufus , ienibus pr«hi- 

buic Gaicnus,& quare. 99'* 

Oues carant pulaionuaa fliorum ulccra, 

cum cuodam hcrbanobis igaota. ^S.g 
Ozenejquomodo luccunatur. 136.V 



T> Andimon Gr2:cis quid denotct, i. c 
^ .I5.b. 44.t 

iPeonia herba cpilepfiam curat,a propric 

*tacc quadam 0cculca.4S.Ja- 49.b 

Paaisjia regimine Gailico exhibcndu* 

qui.99.d.i43u.i65.c.d 
Panis ,quimelior j&quideterior.ioo. 

Paais,qu3£ pars exhibenda galiieofis , id 

eftmeduila,aacruita. " loo.g 

Paais caiidioris, aaciquioris, & ztimi , 

noxx>que. loo.g 

Panis biicoixusjquando Gaiiico morbo 

aftedis concedeadus. ioo.£ 

Panis bifcodi,qux i.mprobanc ufum,qui 

bus racioaibus confutentur. loo.g 
Panis quancicasiacuracione gaiiica ex 

hibenda,qux. 3 5 .d 

Paais>& aougdalci iarcgimine Galiico» 
»4 <i^ 



qi^a meniura rumende. ijo.h 

jpar.is bifcoifiQS, minus iiir, quam femel 

coCtas. ioo.il 

Panis in caracione gailice Itiis exhibeii- 

aus,c]ui.6.c.35.c7 " 143. a 

Panni iuiei>quaado iu lixiaio non pone 

du ' j^a 

Pashones, & triiiicix animi detnmeaca, 

qux. 13.5 

Paliiila: inregiraine mcrbi Gaiiicipr£- 

bende,cjue. 55.01. 

Pafluiarum tiicukas.qux. 13 o.ii • 

Pacognomica i3gn;i,qus. S^.e 

Pato^noniicorum iympcomacu eftc-Ctus, 

qui._ 5i.a 

Pauonis carojcur ciamnara a Pauio. 97. c 

piiarmacovum diacrentia; , in curadone 

galljcajque. iii.c 

Philoiopia^ ii-npericia eit Medicis nou 

mediocriderriaienco. 5/j.c 

PhiiOiophia elt Medico neceiiaria.^^.d 

Phiebocliomia-nihii curius in euacaan-. 

do corpore,auc iecore refrigerando,^ 

in Gailico pri;iertim aftedu. z^.c 

Plileboihon-iia la curacionemoibi Galii 

ci,aacon.pecac. ii.b 

Phleborhoiiiis; damna,qu5E. ii.c 

Phlegma , &. melaacholiam eaacuancia , 

cuc- ^ Ji.e 

Phlcuma h iii in pectorejqus accipeida. 

zid 

Paicgmajque educanr. 3 o.r 

Phciiiiicuni poic^ i.dies inceriiura,qiiod 

nam iignu ni indicec. 5 y.a 

Pilorum5& capiliorum defluxui,quomo-. 

do iuccurrendam.40.f.g-4i.c. 

Pilorum,Sc capilioruiiideHauiumi unie 

eueniar. 4i.a 

Piloruni detluuium, & capiiiorum , quoc 

modis accidac. 135 -d 

Piiorum defiuuiuai,qu3e firtanc. I34.g 

Piioruin cafas caufaTiquje. iS4.e 

Filula; .YiGiuO Gaiiico aSeccis conferen- 

resjpraiierciiti ii acciderir limui c2.oi- 

tiscolor. 10. e 

Pilul:^ cocliia meJanchoiiameducences , 

quomodo prsparandje. 31.0 

piiulefoluciuXiiDcura morbi Gaiiici ex 

_ liibendr qux. . lo.e. 

Piiulj^jad uolores morbi Galiici confere 

ces,cu2:. li.c 

Pinei nuclei,quibus faculcacibus predici 

lu-ic. 13 o.t 

Pifces,morbo Gailico aEiieais. coafereii- 

_r£S:qui.6.f.2a.g _ 143.3 

Pifces,a morbo Galhco afeciis , euican- 

di,qui. 97.C 

Pifcesproba:i,Si.prefercini in regim.iriOr 

bi Ga]lici;97. c. icem improha^ci , qui. 

98.e 

Pifcium condimenraia lue gallicaj omic 

cendajqus. ^g.e 

Piices omnium peiiinii , gailica lue a£e- 

Ccis,qui. 98. f 

Piitaciorum uircuSjquc. i3o.f 

PicuicaiDjquse coiicoquanc.i i^.f. & de- 

inccps. 
Planecarum formssjqua; apud Gentilem. 

Plancarum arefcemi^ C3.n€i^qux. 154.. 
Plemtudinis, & manicionis noxe , quae 

i43..b 
Pocagrici cur non ipa&icncur. 47.C 



I N D E X. 

Poiipodium,quibus cerrigatur. ii^.h 
Porri,g:ulicamluem paciencibus fugiea 

di i;que ac uenenum. ^^•'^^ 

Potio iJipuluis ad aiuum fubducenuaai 

conferences. 13. a 

Pocus in cura galiica infumendus,quic6 

ueniac. 35.^.167.0 

Prandii,ac co?na: quancicasjgaKicoiis ex- 

hibenda,qua;. I oi.h.Si qua hora. ibi. 
Prarcipitacumjin cucacione gailica,omni 

mode fuoiendum. i2i.f 

Pra:iag!a,quantum referanc. 192. e 

Pnici cenam uocabanc , quod nos praa- 

dium.veipercinam uerd,qua:nobis ce 

nadicicur. .lo^.a 

Prognoitica morbi Galiici, unde luir.en- 

ca. i6i.f 

Pudenda,quodnam coslelce iignum reipi 

ciac^ i8.g 

Pudenda,quo prefertim rempore faciiius 

purrefacrioni obnoxialinc. 75.0 

Pudendoruix» afteccusjqui. 1 3 i.d 

Pulueres,ad cariem incerticiendam con- 

feren:es,qui. i^i.e.f 

Puluis ad purgandum,S: roboradum vre 

rum conferens. 1 7 ) .c 

Palueris Io.de Vigo,e.mendatio. i^S.h 
Puluis,pro motbo Gaiiico affectis ualde 

conferens.prxfercim in iuitidbus adiii 

bitus. . i^S.h 

Puluis Io.de Vigo,in curatione Gaiiica, 

iaiprobacus.i^S.fquomodo ilie hac. 

ibidem.ad quosaftectus conferre pof- 

ii:. . . ibid. 

Paitula2,quibus fignis dignofcantur. 5.C 
Fuftui^ 5 quas corporis partes occupenc 

uc piurimum. 134.-1 

Puitui^,quomedicamenci genere coili. 

poiiinc. i34.h.i35.a 

Puitui.£ recences in morbo Gaiiico, quo 

pacto ex:irpa;idaj.i7i.b.iJi intra. 
PuitLii-runi diuiiio iecuadum Celfum, 

qu£. i34.g 

Puitula: a morbo Galiico,quot modisac 

oiere poiiint.ci quas coi-poris parces, 

ucpluriiy.um occupeat. 48.i1 

Putredinem , qirx urpiunmum cauien- 

£ur,iecuudum Ai:.iito:eiem. 107.» 



Q. 



/^ Valia comniiiceii posfint in primo 
^\^uaiaci decocto. zy.c 

Qux a Phiiofophis traduncur, non il-m- 

permedicorum placitis adueriancur. 

59.C ■ 
Qux iummopere corpus repieant.i oo.h 
QuiesjSi morus,quomodo ab Ariit.aeh- 

niti. lo^.d 

QuiesjS: motus func adinuicem contra- 

rii. ^,?5-d 

Quies,& motus,quibus a Poetis asiimi- 

iencur. lo^.d 

Quietis nimix,immodiciq; ocii, opera- 

ciones,quar. ' ic6.h 

Quietis cemperacx, & iatemperace efte- 

aus,qui. 25. c 

Quor modis deuenianius in cognicio- 

aem uirtucum mcdicamentoi-um. 48.f 



r> Abies facit homincs minus rationc 
compoccs. io8.h 

Racio^cit caf ii omnino contraria. 59.b" 
Recaiicacio,:Si corroboracio^quaJis.a^.c 
ilegim£n,ia curacione morbi Gailiciprc 
fcribcndum , quod. 5. d. & deinceps T 

2I.Li 

Regiiiien uice in morbo Gailico,ad qur- 

haheacdeciinare. ii.b 

Regio falubrior,que. 95-* 

Regala uera coahciendi,acpropinandi 

guaiacidecovcum egrotisipfis. z6.g 
Repietionis , S: manicionis nimis , effe- 

dus,qui. 2,3.3. 

Replecionis gailicje, contingentis a coa 

iunCta caufa quo pado aufpicanda ca 

i-acio. 169.4 

Res nonnacuraIes,Medicis obleruandx, 

quoc,& que. 143 -c 

Res,quoc modis moueantur. 106.C 

Res non nacuraies quoc,& que. ai.h 
Res preter aatUiam3quot,& que. _i_92,.h 
Resbenigne,quibus utuntui empiriciia 

fumandis^patiencibuSjquasfint.nS.S. 

ice.m & malign^Ejibi.h 
Rhagades,quibus in membris oriri foli- 

IX. ' i56.g 

Rhagadum caufe,que. 136.i1 

Rhagadesjcuiui^cunque generisfint, qui 

bus remediis tolli posfinc. i$6.e.f 



C Aaphati,que egritudo fit. 3.d.i7;b 

Saapliaci differre a morbo Galiico,pro 

bacur. 4.e.i7^b 

Saaphacijcur ab Auic.inter corporis egri 

cudines irjinime poiita. 17.C 

Saphaci,pro qua pasiione a ueterib.Me- 

dicis accepca. 52.f 

Salla,omnia fugienda, gallicamiuem pa 

ciencibus. ^S.f 

Sapi; eiic-dusjqui. Q^.z 

Saifx perillie condiciones . unde ad nos 

delaca.quo nai^cacur foio. I26,f.g 
Saii^i periilie uis;£duerfus uenena.i26.g 
Salfi perillie temperamentum,ieciidum 

nonnuiios'.! i6.h.& infra. 
Sakatioiiis difrerenci:E,qu^. io6.e 

Sani,quoc horas debenc procrahere a coe 

na adprandium. $6.h. 

Sanicacis ftudium,quodnam fic,iecudum 

Kippocracem. 107.3 

Saaguis,unde ortumhabear. 74.^ 

Sanguinem,que depurenc. ii^.c.d 

Sanguifugarumapplicatiojquarea Frizi 

ir.eiicairaprobacui". zg.d 

Sanguis uiciatus,femper indiget uenele 

Ctione. i69.b- 

Sanguini craffo^qui iegre per cutim deii 

citur,quibus medicaminibus fuccuire 

dum.i72.g.&inffa. 
Sanguinis excradio eil: pocisfimum reme 

dium melancholicis. lo.f 

Saporesjin regimine morbi GaUici,confe' 

rentes,qui. b.g 

Saporum omnium, conditiones, & facui 

tates,que.ioi.b.ufque ad loi.g 
Scabies, m quas egricudines aliquando. 

permucetu.^ " 4^o> 

Scammonium, 



Sammoniiim,quam bilimprjscipuf e4u 

cac. 31.3. 

Scenima aducrfus Gallico raorho kborir 

tes,prola;aam, 75-^ 

Scopus curandi precipuus inquacunqi 
■ sgrituciinesquiiit. 19A 

Scorcum, fuit in cauli,. ut generoia iues 

gallica,Europam totam inuafenc. i ^u 

3.158.6 
Seminis profluuio affedas Gailicofus , 
. quaratione curandusaj^. a. Scinfra. 
Sedes propria galMcse aftediQnisj qux. 

' 74*§ 
Senfus in morbo Gailicojtiuid indicec. 

Senfumnegansjfenfus. penamdare tene 

. tur. 66.g 

Sextana, & nouena febresnon acciderut 

- Galenitempore. & ideo ab eo noa co 

gnite. S-i 

Signa nioi-bi Gallici5que4&; quo pado di 
, uidantur.Sj.d.&iBfra. 
Signa 5 ab immucaca affedione corporis 

afiumpca,qux. 84.S 

Signa, alefis adionibus ortajqux finr. 

83. f 
Signa per qua» inueftigancur aegritudi- 

num caufe,qux fint. 9.b 

Signa morbi Galiici. 146. f 

Signum omne, uel declarat praefens , uei 

pronunciat futurum,uel reuocac in 

memoriain pr^tericum. i6i.d 

Situsjin parcibus aftedis, quid prarmon- 

llrer. 65 .b 

Sol , & liomo generant hominera. a. h. 

i6.e 
§0l,quomodo eil caufa generacionis , & 

corruptionis. . 3.i 

Solis motus, & ccterorun» planetaru ia 

prbe decliui efl principium generacio 

nis3& corrupcionis. i6.c 

Sol eft uit2:dator,& caloris pater. 17.C 
Somnus mcridianus,qux mala cauietur. 

Somnijac uigilio: definicio. 104.C 

Somni iongioris,&: uigiiiarum nocumcn. 

tasquclint. 143. c 

Somnusjcur animantibus datus. 1 67. c 
Somniinanodicinox25,qu3e. i67-d 

Somni, qua tcmpore longiore&fiant . 

loj.d 
Somausnodumojquot horarumcCe de 

bcac* io5.a 

Somnus,mregim£ne racorbi GaUici con- 

cedendus, quot horarum efle debeat. 

6.h,ziA 
Somni teB^erati,efiedus,qui.6.h. 25 .d; 
Somnuimeridianus , q^uando conferac * 

gaUicam luem fuhiltnentibus. 6 .h 
SomBuracirca,qux ohferuaada finc. 

idj.a 
Soranum fuicipicndi,tempus oportunu, 

quod. i67.a 

Sonmo , quo tempore indukeiidum. 

i67.b 
Somni diurni damna,qu3e. i67,b 

Somnusquochorarum efledebeat.167. 

b.c. 
Somni raoderaticomaaoda,que. 104.» 
Somnus impeditus , aut iuterruptas, mi 

rificeleditumuer£a.mmm animakm. 
^o4.h" 



1 N D E %. 

Somni imnioderati incominoda,qu^ fint.' 

1 04.h 
Somni definitio, lof.a 

in Somno , qu;E a Medicis obferuata . 

104.3 
Somnus diuturnus>cur improbatus. 

ip$.b 
Somnus nodumus, & uigiliamatutina, 

ad quid conferanc, 105.^ 

Somnus meridianus , quibus intcrdum 

prodeffe ibieat. 1 05 .b 

Somui duratio , quaata. cfle debeac . 

105.C 
Somnus,quibus concludicur. loj.d 
Sordicies Romz orca ex aquarum inun 

dationc, horaines maximopere defor 

mans. 1 o.g 

Sperma recentumid agic, quod ueuenu. 

aj.d 
Splene exifl:encc tumido, in Gallico aiFe 

du,que uena fecanda. z^.d 

Spuma ligni Indi , ad quid conferac . - 

3.e.f. 
Sputa,in gallice afledis,non funt atten- 

denda, pro uc ia. ceteris morbis neri 

foiet. ^ " i6i.b 

Subttaja:ia omnii; non ledic immediare, 

fed medxanre quaiicace aliqua. 5 o.e 
Subilantia noniedic immediace, fedme 

dbce.. _ ~ _ i.e.ji.b 

StiiScus, quor modis fieri pofiunc. 

II7.C 
SufHtuum faculcatcs,quefinr. 117.C 
Su&cusjcurfere ad omuibusimprobaci. 

ii7.d 
Sutncum effedus mali,qui. i I7.d 

Suffumigia adiuben:es,que obferaarc ce 

neaacur. * i^S.g 

Suftumigi2,quibus ex rebusparabaacur 

apudprifcos. ilS.g 

Suffltmigia , quc precedcre debeant . 

Suftumigiii Frizimelfce , progallica lue 

affcdis,uaide conferens. 3 3 .a.b 

Storaachum curandi modusjqui. 5 6.h 
Symptomata morbi Galiici,que. 74.c.f 
Sympcomata internas parces reipiden- 

tiajquoc finc.excernasitem. 1 3 i.cd 
Sympcomata , quoc modis fumaatur » 

60.0 
Symptomatibus ab inundione caufatis, 

quo pado fliccurrcndum. iSi. b. & 

infra. 
Symptcmaa fequicur morbumj uelat um~ 

bra corpus. 6o.g 

Symptomacisdefinicio. 6o.g 

Sya^achia,& idiopathia quid dcaoteac. 

6i.d 
Syrupus loco apozcmatis.ia cura morbi 

GaUici inferuiensjqui.. ii.g 

Syrupus & rotula pro memhrorum do- 

lentium confortatione. i z.g 

Syrupi,ad maccriam morbi Gallici coa- 

cQquendam,conferentcs,.qui. 29. b.& 

dcinceps. 
Sisupt , in materia Gallica> concoquco- 

da,quoaiodotemperandi. jo.e 

Sympus^ex decodo guaiaci^quaado co- 

piofior epotandus a prandio, aa a ce- 

na. i>0'§ 

Syrupus exdecodo guaiaci, quomodo. 

coafiaeadus. 147.2 



1* Empcraturam corporis exadedigne» 
* fcere,cur difficiliimum. 187.4 

Tempcramenti calidi,& humidi indiciu^ 

rS7.c 
Temperamcntum, quid nobis indicet. / 

63 .b 
Tempori,£tati,acconfuetudini condona 

dum ali^uid. loj.a 

Tempus ad exhibitionem guaiaci opor- 

tunum,quod. 35.^ 

Tempu&curandi morbum GaIJicum,op-' 

portuniusjquod. I47.i> 

Tempus,ad menftrua prouocanda magi» 

idoneam,quod. s 5.d 
Tepida uentricuiumexolttuat, fecuduai 

Galeni fententiam. 194.^ 

Therapcuticcjin quibusconfifi:at. 6z.g 
Taermarttmuafa,aj>udueceres, que &e 

re.. li-o.g 

Timoris noxie,que. lo^.d 

Torrc,gallico£is,que coacedcadc aMedi 

cis,6c quc non. ' ' ^g.f 

Tripudiiparces>quc. 106.C 

Tranquiiiicas £& raedia intcr uolupca- 

tem>& dolorem. loj.a 

TrilHciasSc animi moeror,quaatam gaiii 

cea&diinocear. iB<?-g 

Triititia,& pigritiajquos efieduspariat. 

168J1 
Tubercubjnifi macura fint,noa iecanda, 

Tttbera terre, morbo Galliaj laboranri- 
bus fuoienda onmia. . i66.f 

Tusfis epidemialis & contagioia, noltra 
etate,. quibus. ia lods appamic, 

Tumoresjn articulis^&bracKHs, qaibus 
medicaminibus curaadi. $8*f 

Tusaoctt daritiesloco iafixajquibus uie- 
dicaminibus remouenda, 3S.f 

Tumor lpleais5& elephantiafis, quomo- 
do curari posfinr. 40-^ 

Tttsfis uadecaaUca.fliS.h,48.e 



XT Ariolc , quo magis nMltiplicaatur , 
^ eodeterioresfiant. 49 .c 

Varioiarum puilule,quando tnt magis, 

Sj:miouscuratiuc- 49.d 

Vafa Thermaruai , apud aariquos^qtte 

f uerc. I i,a.g 

Vafa,quibusdecoquendum elt ligaum 

fandum,qualia cfle debcanc. 1 8^ -d 
Vedio,qa3: fit uehiculo,quoc modis fic 

ripojifit. io6.h 

Vena medenc apud Aueazoar quod ge- 

nusmaltfic. 5.b 

Vcnefediojquandofugicnda. i7o,f 
Veaa,gallice affedis fccaada,.ttiris.pre- 

fertim,quf, I70.f 

Vcnereus coagreflus, fiifcipieacib, ligai 

fandi decodum apprime ftigiendas. 

i85.b 
Vcaamnasdeai,&febrsm feptcaani, uel 

nouenam a Galcao aumquam aifam. 

i8.h 
VeBtriculorum diuerff oires.. 1 03 .c 
Vtaia-i 



Venter,quo tcmpore ualidior. lo^.d 
Vcnrolsjquan^o apponendx. 55.b 

Venusjgaiiica lue affectisj fugienda. 

I44.e 
Venereus affeftusjquot modis concralu 

pofTit. _ 144-^ 

Vericasjquando inueniatur. _ 59.C 
Verminam inter carnem & cutim geni- 

torum jegritudinem ignorarant prilci 

Medici excepto Auenzoare, qui eam 

uiditjCognouitjSi curandi modum re- 

ii^uit. i8-g 

Ver:-uc3?5 quibus toiiantur medicammi- 

bus. 13 --S-^ 

Venucarum generajquotjS: qus.. i^z.e 
Vidus moderaci utiiirateSjqu^. 96.i1 
Vk^us ratio,quid proprie. i65.b 

Victasracio in curationemorbi Gaiijci 

pr:Efcnbenda,qua?.i9.a zi.ii 

Vi<S:us ratio, in reg. morbi Gallici, qua: 
■ eiiedebeac. iii.a 

Viduiratio in quan:o. 23.^. Sddein- 

ceps. . 
Vifcus ratiojcum ebibiturguaiacideco- 

ctum,non femper eadem. 17. a 

Vigiiia immod!C2j& incempeitiua;,no- 

cumentajQux. 167.0 

Vigiiix uis,qux iic. loj.a 

Vjgiiia: nio deratXscffectusjqui. i o 5 .a 
Vjna^quiE bona^quae item maia, in regi- 

mme mcrbi Galiici.ioi.a.it infri. 
Vinorum differenciscjqus. " ici.a 

Vinofijde facjii incidunt in morbum Gai 

iicum;& quare. zo.h 

ViniiocOiQuse pocanda ia regimiiie mor 

biGaliici. z8.ii 

V>num Jncuratioae morbi Galiiciom- 

aino negandam. 5 j .d 



i N E X. 

Vinum,in morbi Gaiiici curatione propi 

nandum,quaie.6.e.Z2-,g.i 66.f 
Vini iancti coiiiiciendi,ratio,qua:, 147.C 
Vinum nimium duice j paric in corpore 

oppiJationes. I43'b 

Vmi noui nox;E,qu3;. 1 45 .b 

Vinum,morbo Gailico affedis, cur dene 

gandum. 166. e 

Viperinas carnes lepram curare,quo pa- 

Cto Medicis nocum fueric. 48. e 

Virium roburcuiiodire,elc primuscura 

ciui medici fcopus. , ■ 61. b 

Vires,quo paCto leruari poflinc. 6i.c 
Vircucjs conftancia,uc cueatur,qus: ier- 

uanda. 6i.d 

Vires iaborantis,unde potisiimum digno 

fcantur. 6z.il 

Virtus,curat £grum,non Medicus.i70,g 
Vitaiiumanaminime egct iegum prx- 

fcriptis , nec m.edicma; dogmatibus, il 

eam reda racione regamus. $6.t 

Vicera,cuod genus affedcus finc, Sc unde 

fiant. 137. d 

Vicerum Gailicorum accidencia , quz . 

/37-a.b 
Vicera cacoeciie, qu? hnt,& unde orcum 

ducant. 137.C 

Vicerum cacoetlium , iiue dyfepuierico- 

rum^caufe. I37.e 

Vicera Gaiiica, quibus medicaminibus 

ianentur.13 8.f.& deinc>eps. 
Vicera gaiiica, qutjnsodo curcncur a re- 

centioribus chirurgis. 15 S.g.ii 

Vicera gaiiica,iiceceg!e fanabiliaicuran 

viiracio.i37.b.& mfra. 
Vndio niirabiiis ad cruflas , botiior , & 

apoilemara. ij.a 

Vntitio Frizimeiicessd inungenda corpo 



ra moibo Gailico aftc(fta,qu<smodo pa 

recur. 54«3-b 

Vndiones indebit5,& nimio liydrargyr» 

compofitx,quemaia inferant. 180.C 
Vn<ftio,quot generum lit,& quot modi» 

adhibeii postit. I17.<1 

Vnduofa uencriculum debiiitant, ac re- 

iaxant, I93;^ 

Vngendi modus,& ratio,qu£.iSo.f.&. dc 

inceps. 
Vnguenta le:utiua ad expurgandas ma 

terias, que poii aiias purgationes re-' 

manfere. " zo.g.Ii 

Vnguentum pro affectibus , qui genitaii 

membro accidere foienc. i i .a 

Vnguenca uaria, ad incegram morbi Gal 

hci curacionem,conducentia.i 8o.g.& 

inira. 
Vnguenca ad dolores mirigandos,& no- 

uos emoiiiendos,conferentia. 176. g. 

& infra. 
Vnguenca,ad puftuias confcrcncta,que. 

I76.h 
Vuguencum aibum ad pudenda ulcera- 

ca conferens, quomodo parecur . 

39.b 
Vnguenrum ad cruitas, & doiores pr^fta 

cislimum. i3.b 

Vnguencum ad morbum Gallicum an- 

ciquum , & curatu difikiiem confe- 

rens. i^S.t 

Vnumquodque docacam eft dapiici uir 

tute. 5o.g 

Vomitui fliperfluenti , quibus refiitea- 

dum. 56.g 

Vomitus utilicaces,que. 6.g 

Vrine-gaiiicaiue laborancium , qualeji. 



F I 



T O M I 



S E C V N 



/ C 

D I. 



I S 



INi 15 E X 

C O P I O S I S S I MVS 

I N O M N E S D E M O R- 

B O G A L L 1 C O, 

ALEXANDRI T R A I A NT I P E T R O N 1 1, LIBROS, 

U B £ X C Z L L. BOKG^KrTlO U B O K G ^ Kr T I J S 

L L E M £,1^7 A K l ■ P^Til !:{,£ C 2i,S C K I -p T V S. 




Bfinthii decodam , 
prjeterquam qaod 
morbum Galiicum 
• 'fummouere posfir, 
2.6. quse :tem mala 
conferat. i^j.d 
Abfinthium confert 
ad membranuper 

percufla a & fluxionem adhuc parien- 

tia. i88.g 

Aconitumjargentum uiuum, argentiibu 

ma,& marinus lepus, in corpus acce- 
- pta,nuiiam nobis opemteruncjfecun 

dum Gal.f>nren:iam. , lo^.b 

Acria omnia,morbo Gailico aSectis t'u- 

giendajSr quare._ pi.h 

Aditringentia medicamina, quid operen 

tur. - 87.d 

Adilringentia imedicamenta, quas fint.. 

i87.a.'&infra. 
Aer^in curatione Galiica eligendus, qua; 

iis.95.b.&infra. 
Aer, aapores corporis fecum trahii , & 
. purgat. : , s%.c 

Aeris eftedusuariijUnde.^^.d.Sc infra. 
Aegeijfi inter fumendam medicameata; 

debilior fiar, potcfl aiiquidfumere in 

media purgatioac. .... 66.i 

Aegritudinibusjque unCtioncm argenti 

uiui fequi fblent,qaomodo occurren 

dum. I a 6.h,& deinceps. 
Aegrorum curam gerere fanitatis caufa, 

fanorum uero curam f iicipere,ut fine 

morbis degant,laudabilc eil. i i^.f 
Aegvoci iocus,in quo degir,quas condi-. 

tlones habere debeat. 95.b 

Alimentum, quomodo inhominiscorpo. 

re neceflario mmium iiat. i i.c 

Aiimentum animantium a plantis , in 

quodifferat. li.g 

Alimentum in uteio-uitiatum, quorum 

maiorumfitcau0. z6.z 

Alimentumomne aprincipio contrariu , 

eii. ^7.d 

Aloe,unde fbrtiattir facultatem fedandi 

dolores.i88.h.& infra. 
Aluus,fi nimis adftricta fuerit,in morho 

Gallicoaftedis,qua ratione mollieu- . 

da.94.b,& infra. 
Aluum mollire cupienti, expedit aloem 

a cibo prsber€,minima tamcn quan-- 

titate. 6^.h 

Aluusjcum adftrida fuerit , ab undionc 
^jjjCxiydrargyro, quo pado moilienda. 



iz7.b.&infra. 
Aiui fluori immodico,ab inun&ione cau 
fato,quomodofuccurrendum.i34.t.& 
infra. 
Amara, &fa;:ida, quo pacto dolorem 
fummouere aptafint. iS^.a.&infra. 
Amara,uindicant corpus a putredine, & 
quare. 87.C 

Aniraaiibus,curnatura dupiicem dtcit- 
rit appetitum. 13.^ 

Animalia omnia nutriuntur duici, aut 
commixto. ai.b 

Animum qux perturbent. & quomodo 
ciufdem accidentia propelli poiiiat. 
94.h.95..a 
Anodina (implicia 0iedicaraenta-qu2 ie- 
uicer reibiuunt, digerunr, aut difcu- 
tiunt,qu£ finc.iS^.a.&infra. 
Anodina medicament3,g^uo pado adhi- 
benda. 189.C 

Apophlegmatiimus ad fiftendamaluum 
ab inunctione nimis fiueatem. 134. 
g.h. 
Appetitusjtam in nobis, quam la anima 
libus brutis , & auib. quandiu duret. 

Aqua, qujeexiccatuicera, proliibet ea 
ferpe:e3& fluxioaem reprimit,quomo 
do fiat. I95.b 

Aqua conferens ulceribus antiquis mor 
hi GallicXjlcabiei faciei,& furuncuiis, 
quomodo componaiar. i9S-c 

Aqua ad ulcera gallica ficcanda,&con.fb 
lidanda:i:em ad extrahendum ofia pa 
trida3& aggenerandum carnem, confc 
rens,quomodo conaciatur. 195. a 

Aqua caicis extindx, toiiit macuias pu 
iluiarum,etiamiipruritusadiit.zi5.b 

Aqua ex iichaigyja , & aceto excepta, 
non fbium confert ad puiluiarum ma 
cuias , fed etiam adrfaciei pannos .. 
215.C 

Aqu2e fubiimati noxx, qu«. i^i.h. &: 
infra. 

Aqus fubiimati coaficieadx , raodus co 
munior,qui. i^i.e 

Aqua falfa faditia , quomodo parecur.! 
ite ad.quid c6ferat.i4i.h.& deinceps. 

Aqua infigaiter fngida, podagricis coo- 
ferc, & quare. . 1S9.C 

Aqua ad abluendas pufluias morbi 
Gailici,quomodo paretur. 170 e 

Argentum uiuum, uocatur a Gal.deiete 
riuai,& nunquam ptoficuum. 109.1 



Argentuum uiuum,-xitram ex accic^entf, 
an fua natura ulceret. 15 9.b 

Arger.tum uiuun?. unde fortiatur facui 
rarem fanandi morbum Gallicum.. 

Argentum uiuum. poit undioner. -a 

corpus retentam, quopaaoelici p^f 

fit. iS5.i> 

Argentum uiuum eft mortifer:;ni ue;-,ee- 

numi& exu.:tam col:c:s , ac ueohs cl 

remedium;potuidatuai jiuxtw i'a-.*i 

featentiam. 
Argenri a.iui uires lecuadum Aedum. 

109.C 
Argentum uiuum , quas habeat facul- 

cates iecundum Aaicennam . lo^.a 
Argenci uiui unguento inungeadis,q:je 

uidus racio prsfcribeada. lai.t 

Aluus,fi ex iaundione hy^di-^argyri aitria 

gacur,quib-mediG.l'biuenda. lii. e 
Argenci uiui inundio , quo cempore, & 

quibus adminiitranda. 1 i i.h. 1 15.,^ 
Argenti uiui iaundio numquam no pe 

• ricuioia. "■ 123.0 

Argenri uiui inundio,quibus in-regioni 

bus,tatius fiat. 115.4- 

Argenti uiui curatioia morbum Gaiii 

cuaijcur itmeata.. ■ 107-g 

Argenci uiui not;s,& quaiitates. loS. f. 

& q::are uiuum uocacum. ibid. . 

Argenrum u^uumjquare Grxcis uoca- 

tum.hydrargyrum. loS.g» 

Argentum uiuaiu elle calidx facuira- 

tiSjafleientesjqua ratione id aitruar.> 

Argencum uiuamquiailerunt efie frigf. 
dum,& hunaidwmjqua ratione f undaa 
cur. loS.g 

Argeacum uiuum epo:um, quid opere- 
-curj 109.3. 

Ai^eati uiui cum igae inimicicia , qu«. 
-i lo.e. 

Argenti uiui ui^nSjquod. 1 1 o.e 

Argenti uiui natura uaria. i lo.e- 

Ajgecitum uiuum , nai repagulum fea-. 

tit, ad £s, redit.^ioft inundionem, ixos 

relinquitur,in noftro corpore. & cum 

utina etl:'iinditur3& uomicu reiicicur, 

- Iio.f.&iafra. 

Argencum uiuum,fuapcenatuia denfa-. 
tur,& coagmenratur.ex accidenti ue- 
r6difibiuitur,& in uapore uertitur, 
iio.g 

Argentum uiuam , qaandiu diilblututn 



I N f> E^ x; 



quieicis;.."Di ucro acTfe rediit, & coa- 
•v,.;ittum cftj nifi extrinfecus agitctur , in 

ie ipfb manecjnec mouetur. i lo.g 
Ai^gentum uiuum,eit taedicaroenrum 

contra pediculps', & lendes. & etiani 

ualet contra fcaBiem , Si maia ulcera. 

109.3 
Argenri uiui uapor & fumus , quxdam- 

na afferanc. lo^.a 

Argcnrum uiuunv coruaiiilum cure re 

aliq"ja lentorem',aux denhtatem pre- 

rettrente,quid operecur. i o^.b 

Argenti uiui propriec^tes muit5,& que. 

lo^.a.itdtinceps. 
Argencum uiuum uernies jncerficit, ^ 

io9.d 
Argenti uiui fcrup. i. parturicntibus da 

cusjtacit eaj» facilius paiere. 1 09;^ 
Argencum uiuum,apud Corlos,ualec c6 

cra uermes,& uentris doiores. lo^.d 
cx Argento uiuo inunmo,quos effeitus 

interdum pariat. 1 1 1 .a 

Argentum uiuum , quo patto fudorem 

moueac. quo pa6o iiquec. i iz. e. & 

infra. 
Argentum uiuum ,.qua: liquecque disfi 

pec. iii.e 

Argentum uxuu uc natura fua eft quafi 

inluperabiiejica & eius exIiaJatio . 

xii.g 
Argentum uiuum , cum natura fua (em- 

per ad fe ipfum redeat , & in fe con- 

firingaturi cur quac liqueat, auc disfi- 

pat,non magis coadunat. 1 1 a.g.li 
Aroencum uiuum,quando non fit ad pe 

netrandum asque eincax. 1 1 4'^ 

Argencum uiuum , fi. poft undiones,in 

humano ccrpore incus relinquicur^ 

ubi adfe redieric, & aiicubi firmuni re 

manferic,non magis obeft,quam pium 

bum,ubi forte in aiiquo liommis n c- 

bro retineatur. -. 11 ^.f 

Argentum uiuumjcurinaurantibus uafa 

a:nea,ucl argenrea,obfic:iis ue:6 , ^|Ui 

ex eo inunguntur, tremorem, paraiy- 

fiamue non afferat.i 14.!:. Sc infra. 
Argentum uiuum maxime refugic calo 

rem3& prxfertim ignis. n 4.6 

Argentum uiuum, quopadorodac cor- 

pus noftrum,fi incro fumatur. 1 1 j .c 
Argencum uiiJmn,quomodo iiabeac ui- 

res interimendi arbores. 1 1 j.b 

Arfenicum, i^ydrargyrum, iytiaargyrum , 

calcitliis,myu,& p/bri , quare iint me 

dicamenca per erohoncm interimen- 

tia. io9.i> 

Arlerucum crJftaiiinum,quo pafro prs- 
. parecur. . I59.C 

Arcis ab exoericntia difcrimen,quod . 

89i> 
Arsfoiifenfuiinnititujr. S^.b 

Attis oe inuemumj quibus cgeat. 9P.e, 
. & infra. 
Afla caro,quibus utilis, & quibus da.m- 

nofa. . 9a.h 

Atrje biiis {edes,qu2: fit, ^.c 

Auxiiia morbuic Galiicum fummouear 

tia,unde pctenda.6o,g,&: infira. 



T» Alncajin curatiDnc Gallicajquae ma-. 
P ^ gis ciigcnda, l46-g 



Calnea,.an conueniant hic in Europa , 

^ Gallica iue affectis,prouc conueniunt 
^ inlndus occi^uis. -, * vi^d-f 

Baineum faditium , aduerfum morbum 
^ Gallifum conferens, quomodo-pare- 

^cur.i.46.ii,& infra.. J';. /. .^^/ 

Balneorumjquaie melius fit, I46>g 

Bal^ea omiua,cum fuiphurea,tum iaifa, 

' ab initio, ucenti, moicftafim foient: 

poft uero perfeuerantijfunc ualde pro 

--iic-ua. • ,, ■> -. ■ - 147.« 

Bainea tion funt inuenta,neque artls,ne 

que experientiae , fed parcim opinio- 

iiis,partim coniedurje. , ^I47,.c 

Baineaex brucorum fanguine,c6feruut 

etianvaduerliis .morbum Gaiiicum , 

I47.a 

in Baineis cemperabancur oiim Solia hu 

mano fanguine,& praelercim pro Regi 

. bus,qui incideran? in eiepluntiafim, 

Balneum ad pruritus (edandos cpnferes, 

quomodo paretur. iSi.e 

Baineum,ad urinam prouocandam, con- 

ferens , qu^n^pdo fiat. ioi .d 

Balneumincer nacuraiia omnibus anre 

ponendum,quib. poilere debeac uiri- 

bus. 146. g 

Biliofa intemp.erics pbortum naturx c6 

trada,pierunque perleuerat per tota 

uitam. ii.b. 

Boii,choiericis5gaiiice affedis, conferen 

tes,qui. 77-^ 

Boii,pituitofis,morbo Gailico iaboran- 
- . tibus,utiics, quomodo fianc. 77. d. & 

deinceps. 
Bruca,cu.r non afficiantur morbo Gaiii- 

cojmorbillis uarioiifue. 11. a 

Brucis,cur natura fenfura dedit , & uen-.. 

trem, li-f 

Brucis appeiicus duplex,& qui. i^.g 
Erucis,quo rcmporc piii defiuant . 

i6.g 
Brucajquo tempore magis in menftruis 

fint. i6.f 

Bruta , cum uentres & appeticum iia- 

beanc,pro uc homines, cur non iifciem 

maliSiprouc ipfi corripiancur. ji.b. & 

infra. 
Bubonum^curatio,fi Galiica: labis fufpi 

cio faeiic,quo pacto agenda. i64.f.& 

infra. 
Bubones,quomodo fecandi , & quandiu 

fuftinendi apeiti, 169.3 

Bubo in inguine , quando fbieac morbu 

Gaiiicum prxcedere. . 163.^ 

Bubo in inguine , quibus medicamencis 

indigeat. . 163.^ 

BubojCiim uehementi impetu fiuxus ii- 

iabicur,qaid agendum. 163..C 

Bubonem in inguine patienti, qux ui- 

dus ratio pr^Efcribenda. 163 .b 

Bubones, quando requirant uenae lcaio 

nem,& purgationem.i63.c.& infra. 
Bubones nonfixat aperiead:,nifi ad cpti 

mam peruenerint nucuriratem.i64.g 
Buxi decodum quomodo paretur , &. 

quibuspoiieacfacuicacibus.i43.d. & 

iufra. 

C 

/^ Aiid:£,& iiumida: temperatur^ homi 
^ nes , cur morbis z putrcdinc , ftiac 



tialde obnoxii. ,f'™^-. ^i.c..<l 

Ca;|or forisaduenierfs,quppado calo- 

.rem innat^putredmi5«i^citet.::^ii^ 

infra. 
Caior a?ftiuus 3ug;etma|is frigus in cel- 

iis .uinariis./' i . 46.C 

Calor,qui uitium primi aiimenri cxci" 

tatr iii morbo Gaiiico, quomodo pro- 

hibeatur. $8.h 

Candela ex minio naturali,et cera quo- 
;: modo 6at,& qoo" adhibeatur,in cura- 

tione Gallica. i^o.a.b.c 

Candeia,in canali uirgx immitcenda,ad 

urinx difficuitatem, quompdo fieri de 

be3t.20i.d.i02.e.'ao4.F:ufqacad'finc 

capitis. 
Canesmafculi , cur foeminarum uuluas 

adeofrequcnteriambant. I7,c 

Canicui3J,& columba: domefticae,cur ce- 

teris animalibus filueftribus fajpius 

concipiant. ^ i6.g 

Canis rabidi iues,quos cftedus pariat. 

2.h 

Cariofi uiceris in pene diuifio, & figna, 

qux. i5i.f 

Canofum ulcus in pene,quibus medica 

minibusabiihusl^de foras^ peiiatur. 

i53.a.&infra. 
in Cariofis uiceribus,non debent adliilK-. 

rimedicamina liccancia , nec debent 
. itacira ad cicacricem induci, & quarc, 

I53-C 
Carnes,guftui falik apparcncesjquid in-, 

dicenc. li.g 

Carnes,qua: bonacquae iiem maix,in rc. 

gim.Gaiiico.92.h.& deinceps. 
Caro afla,eit ficcior qusm eiixa.&qua-., 

re. ■ 9^'tg 

Caro afla,quibusutilis,& quibus noxiav.. 

Carnes in regim:ne morbi Gaiiici exhi*.. 

bends, qux. & ucrum cfli, an eiixs. 

91. a > 

Caruola,ferro exurenda funt ; ofla uero. 

& neruofa,fungis: H4.K 

Caruncuia5urinamimpediens,quomoco_ 

remouenda fit. ■ - 202. e.£ 

Cafeus cruditacem parit, & concodioni 

refiftit.icem decodum guaiaci fumen 

tibus,non eft cibus nocentior.^ 93 .b. 
CafiGa moliit aiuum, fi a cena fumatur, 

parua quantitate. 65.» 

Casfiam fufcepturus , non debet cibum. 

infuper aflumere. 66.t 

Catapotia ex hcliebaro nigro, a cibo di . 

da *efie,poft defumpta pharmaca>pra:- 

cipitTraiiianus. 68.f„ 

Cataponaipro niorbo GaJiico affedis a 

praEfertim melanchoiicis , quomodo. 

fiant. 73.» 

Catapocia ex precipitaco,quomodo fiit, 

qujK fic eorum uirtus.i4i.f.& infra. 
CaufJe morborum,& lymptom3cura,quc 

argenti uiui inundionem fequuntur. 

ii3.a.&dcinde. 
Caufa morborumcommunium,cum vna 

fit,cur non unum morbum,fed toc, ua 

lioCque pariat. 30.« 

Caufx , cur morbus Gallicus cotauica 

peimaneac. 43.21 

Cautcria potcntialia, adhibcndainbu->r., 

bonibus,qui difHcuiter .aperiunxui- • 
quomodo fiant,quantum reiinqui de 
bcaat. 



beant.T^y-c^&iirfia pcrtdtum caput. 
C-erata,in curacione Galiica vaide confe 
* renda/quomoclo p2rerur.i4"0.d.&dc- 

inceps per totum caput. 

Ceracumad unj^ues decidentes j fcabie 

perfradosjiciflbfuejquomodoparetur. 

i7S.h 
Ceratum ad pudendorum pruritum con- 

'ferens,quomodo fiat. iSj.d 

Ceracumjad rimas,S£. c.allosjmanuum, pe 

dumjiabiorumj papiliarum, prxputii, 

& uuiuas co.nferens , quod. 208. h, Sc . 
' infra. 

Ceratum,in urinas fnppreffionc ualde co 
" ferensjquomodofiat. 203 .d 

Cerarum,ad oila corrupta, ualdc eificax , 

- quomodoparetur. 213.C 
Ceratum,ad carnem in palato decrefce- 

'•■rem,augendum,q'u6modQfiat. zi^.f 
Ciioiericiffmorbo Gailfco affettis , qux 

- ferapia exiiibenda.69.c.& infra. 
Chymiilarum fraitratio,qu«." 86.g 
CfiynsMadix, undcad' nois deferatur; 

Chy-n2'radici^notc,qu«. ^^.d. 

Ciiyna; radicis fapo'r,qui.99.d.& infra. 
Chynse radicis f3cuitas,qu2. i oo.g 

Glrj/n:: radicis,odor,qui. ■ -• loo.g 
Ghyns: radix eiigenda,qux. loo.h 

Chynoe radicis decottum, qaomodo |>are 

rur.ipo.f.^deinceps, per toru capuc. 
Chyn^ radicis decodo , qaid admifcea- 

tur a nonnuiiis. 1 ob.e 

CiiynsE radicis decodii,quodgenus mor 

bi Gallici curer. loi.b 

Chyn^e decoftum , quanto prieftantius 

decocto /arzae parills. ■■ loi.b 

Chyn3;'decoctum,quibus sgritudinibus 

opi:ule:ar,pcermorbu Gailicu. loi.c 
Cliyn^ radix,an ab occcilrajan a manife- 

K:a,x)orietace agat.ioi.d. & deinceps. 
Chynsr deccdum , qua ratione per tocti 

corpusdiftribuacur. loz.e 

Chynx decoctum , qua racione aiienam 

caiorem in morbo Gallico excitacum, 

temperave queat. loi.f 

Chyn:2 decodum , quo pa^to iiquacio- 

hem morbi Galiici firmet, & ipfara pu 

tredmem toiiat. 102.i1 

Chyneradix,eius modica ficcandi ui, ab 

fumit omnem macejaana Gallicxpu- 

tredinis. loi.e 

Chynae radix aquas corftmixt.i3 quam 00 

tcns ii:,ad morbum Gaiiicum proili- 

gandum. 103.3 

Chyna^ decodi cxhibendi,occalio,quan- 

doiumenda, 103.C 

Chynx radicisdecodum, an fit artis m- 

uencum , quod iucm Gaiiicam curet, 

an exptrientix. lo^.d 

Cibi c6iiK>dit3s,ubi maior darur,ibi ma- 

ior pJerumq; repiecio reiinquitur.i^.f . 
Cibum,& potum in regimme morbi GaJ 
' iici,nonconuenit metiri, quemadmo- 

dum,oeque una,auc alcera uice. 91.3 
Cibiim,potum, ibrbitiouemuc faspius of 

terre, morbo Gaiiico affedis , quando 

expcdiat. 91. c 

Cicuta,cuni ftmine,cmpi3ftri moie appe 

nta rembus goaorrhsam cohcrcet. 

198. g 
Cinnabaris fp€cies,quo:,& qux. 1 07. K 
•..CinriilisriSj quae damna atf*t at. i .J ^. ei 



I N 1) E X. 

Cinnabaris,ex quibus mineraiibus con- 
ficiatur. cuius icem facuixacis-fit . 

Ciyrteres,ueiienitiui in curatione gaili 

ca,ance uene fectioite-^n^diiibendi.^z. 

f.&infra. 

Clyfter,ad fiftendam alua nimisfiuen 

tem quomodo parec.ur, 1 3 ^.g 

Coiiyna ad mitigandum & repelicdunj. 

■ otrulorum doioremja fumpcione gua- 

iaci,chynie,& farza: pariilx, quomodo 

parencur. igo.e 

Coiiyrium,pro patiecibus urinx diincui 

• tacem,quomodo pareciir. 20i.b 

ConceptBs inmuiieribus iigna. ij.b 

Concepcionis fignmn in brucis,quod. 

- M,b ■ '■ ■ 
Comedura, quid fit ,-& unde-nafcacur . 

89-b 
Confenfum non ieucm eiie incer caput, 

& penem probatur.49.b.& infra. 
Contagio null3,quodad ipiam accinet, 

iocam pecuiiarem exigit,quo fuitinea 

- cur. 34.C 
Cprporis noflripartes aiiquic inficiutur 

- antequam Gailicus morbus obfideat 

■ corpus totum. aiiqua: poftquam peni 
tus obfedit. I52.f 

Corrupcio omnisjde contrario,in contra 
riam ht. -21.3 

Corrupcio omnis fjbiianrias, qu2 corru 
' picur^aboiicio eft. 23 .d 

Cochuinicum carnes,in curatione galii- 
c'a,cur ab aiiquibus prohtijeacur. 92.0 
Creciciim-uinumyaiiqui uoluerunc efie, 

■ quod AruUiuradicicur. g^.h 
Cunicuh animaiis pinguedo, ccnferc ad 

- urinam prouocandam. 2oi.b 
Cnrinquibuldam iocis iiic morbus eit 

pecuiiaris,in quibuidam iiie. 50.1. & 

■ inf.a. 

Curaciones morbi Galiici uari2.& que. 

Cuiatio morbi Gailici, quot modxa fieri 
poiTic, 7i.a 

Cure,corpus cxiccanc.&mcrbo Cailico 
affedis admodum noxas. 95.3 



•pv Ecoctum ex guaiaco,ueifar2xparii- 

^ ia:,uei radicis chynarum,qu3; prxce 

dere debeant , ancequam adiiibeatur. 

71. b 
Decodum guaiaci , quando non conue- 

niat. 82. h 

Decocti guaiaci paraudi modus , ab II- 

iuit. uiris experimento comprobatus , 

qui.S4,f.& deinceps.& quas caiedeco 

ctumiiabeat uires.^ibid. 
DecoAum guaiaci cum uino , quomodo 

fiar.9i.a.& infra. 
Decoctum,ad dentcs firmandos. 1 28.I1 
Decoctum radicumtamarices cumpaflu 

iis,ad quid conferrc poflit. 1 43 .d 
Dccoctum ad fomnum conciliandum , 

quomodo paretur. 132. h. 133. 3 

Decodumad fiilendam aiuum,ab inun- 

dioncnimis fiuencem , quibus pare- 
. tur. i34.g 

Dcfoctiones,in pilorum defluuio appri- 

me confercntes,qux fint. I7?.e 

Decoccioncs , ad fomeatandam prjepu» 



ciumgiande contectum.ifg. g. u/que 

ad hnem capitis. 
Decoccione.s,ad uirgae ulcera, & cariem 

ualdeconfeiences,qu2. i54.h. ufqi ad 

i5'5.«i 

Decoctum ad unguesperfraccos,fiueca- 

denrcs , fiue fcifibs , conferens , quod. 

I78.g 
Decocca ad abluendos dentes uaciiian- 

tes , confere;:cia,qux.i78. h. & dein- 

ceps. 
Decoccis farze pariiix, radicis chynz , & 

guaiaci , quando abilicendum . 

I79a 
Decorcca ad ueficoe uicera conglucinan- 

da , quomodo parencur. 206. e. & 

infra. 
Dccocta, ad rimas, feu defbuamationes 

manuum, pedum, mamili3rum,labio- 

rum,& przpucii conferentia,que.207, 

a.&inrra. 
Defectionem aaimi,in morbo Gali.qu? 

ipitaurent. i^i.h 

Deiecena medic3menta,qu£ Medicis uo 

caca. io9.i 

Dences5& ungues,cur magis prompce ca 

danr,quam relinqu<e corporis partes. 

I77.d 
Dences,& ungues, qua de caufa cadanc. 
' I77.£l 
Dentium,mo:ui,& nigredini,quibus flic 

curracur m,edic2mi.:ibus. 1 2 8.g.& in- 

fra pertocum capur. 
Denres, numquamVere aiugeri definunr. 

i78.e ^ 

Dences U3ci:hn:es,qu3s medicamincro- 
■ borare uaieanc.i^S.h.aL infra. 
Diphricen perpetuo prebere ir:regimine 

GaiIico,fuipectuui zit.lk. quare. ^i.d 
Defiillatirium ex rheriaca-ac cuid coa- 

fer2c,quamenftirapo:ecur, qua hor3, 

&quanQiu. i^S.h 

Doior a dyienteri3,quibus medicamini-- 

bus remoaeri pofilc. i3 5.2t 

Doiores morbi Gailici, currequirac pro 

priamcurationem. 169.^ 

Dropsces ad gonorrliesm filrendam coa 

ferenres, quomodo parencur. I97.2.a 
Dulce,qub magis,mi;:ufuehumido coa 

iungicurjeo magis, minufue ad amarii 

3ccedi:. ii.c 

Daicis,f3cui:3:es,que. ^S.g 



P Fnciens,qaid fit,lecundam Medicos, 

^ 4f 

Electu3ri_um dictum Aiexandrinu.qao- 

modo fi3:,& quibuscoafera:. -j^.c. &. 

infra. 
Eleccu3rium , quod morbum Gallicum 

fummouere potei}, quomodo ccnficia 

tur.i42.h.&inrr3. 
Eicctu3ria,ia fincopi,& uiriumimbecilli' 

cace, qux ex inunccione hyd:3rg\Ti ac 

cidere fblet conterencia, quc. 131.3.. 

&infia. 
Elephanciafis Aegyptiisfamilia.-is. 3.*. 
Hiephanciafis,unce ad nos deiara. 56.d~ 
Eiixe,an afic carr.is ufus,tuticr,Qui.92.h 
EmpIaftrajaS buboncs mitigandcsj&nia. 

tur3ndos,quomodo pareacur. i^^.f.St 

deinceps,ufque adi67.c 

b Emplaitia 



B.inpiaftra ad doloics galiicos confcren- 
tia, quombdoprspareacur. 190. e. & 
iufra. 

Emplaitra uarja j doiores morbi Gallici 
redanriajSi maceriam refoiuendajquo 
aiodo conhdantur. i93.a.& infi-a, 

Emplaftra pudendis apponeda, in gonor 
rheajquomodo conficiantur. i^g.f. 5i 
infra. 3.a 

Empiaftrumjad urinam ciendam prxftan 
riirm-iumjquomodo Sat. aoi.c 

Emplaibumj in quo candelainuoiuiturj 
ad urinam fummouendara , quomodo 
iiat. loz.g 

Enipiailrum aliud , inquo candela^pars 
inuoluitur, adcarunculam in ueGca 
fummouendam conferens » quomodo 
£zt. - _ zo4.f 

Empiaftrum ad gummitioaes contuma- 
cesjconferensjquod. zii.c 

Empiallrum ad ofla corrupta cfHcax , 
quod. 2i2.a 

Emplaflrum addolores Gallicos,S: poda 
^rara conferens, quomodo paretur . 

Epiiogatio.unde morbas Gallicus origi- 
nem rraliat. & quomodo natura fua 
potiflimum putrefaciat.S^.a. & dein- 
ceps. 

Epitbema, ad impetiginesantiquas uai- 
de conf erens,quod. 1 8 5 .c 

Epithemata,in lyncopcjSi: uirium imhe- 
cillitate exhydrargyri inuctione cau- 
iarajqu^ conteranr.13 i.d.& infi,a. 

Euacuaciojfi iiat, ut neri debet,confert , 
& bene toieratur. izj.c 

Exerciratio multajnoa parum utilis mor 
bo Gallico aftctftis. & quando eadem 
fulcipienda. 9T«f'g 

Exercitatiojiri curatione Gallica,quolo 
co,quo tempore,quandiu5& circa quse 
fieri debeat* 145 .d.ufqs ad fine capitis. 

Experientia, e£t eius rei, qus rc uera, Si 
noa adumbranm, neque £c:e iiiueni- 
tur. 8$.b 

Exuitionum nonefie fymptoma lemper 
comitans morbum Galhcum,quo pa- 
tto probetur.47.c.fi: infra. 



P Acieirubor€m,quodtollat mcdicame 
" tum. ii^.a 

Faucium ardorijpalatijgingiuarum, lin- 

gu3: tumori, & colli , facieiquerubori 
moiefto,qaom.odo iuccurrendum. 1 27. 

a.& infra. 
Faucium,& oris ulcera, quomodo curan- 

da.i6i.e.& infraper totum capur. 
Febris tertiana qua de caufa fummoue- 

tur rhabarbaro. ^.c- 

Febres putride,:hterdum inficiuntdnter- 

dumuerO»non. 3i.g 

Febris certiana,no omnem putredinem , 

fcd terminatam apta cil uei irritare , 

uelaugere. 33.i> 

Febris certiana,quot moiiscurariqueat, 

Ferrum rubiginem contrahere , partim 
eft a natura,& partim non. & quomo 
do id inteiligarur. 8.c. 

Ficusjcutim innciuc,& ocuiis ualde ob- 
^unt. 93.2 



I N P E X. 

Fiilulasjaliquando noncuraie,cur ma- 

gisprsilet. 195. 

Fosmina: plus habent menflruijqua; pli-is 

comedunr.& econtra. 17/0 

Foetus humaauSj.cur non' a:qj perfedus 

prodit,ac bubulus,& equinus. ip.a 
Foetus in utero quo aiimento nutria- 

tur. 13. d 

Foetus nutrituralimento putri. a^.f 
Foetus in utero piant^ uitamuiuit. z6A 
Fomentum ad oculorum doiores a fum- 

ptioneguaiaci, chynxy & farzje paril- 

lejquon-.odo parecur. 1 8o.f 

Frigida medicameta, quidoperetur. 87. d 
Frud:us,dum in arborefunt ,non minus, 

quam arbor ipfa nutritur. 14. e 

Frud:us,mori>o Gailico affectis fugiendi, 

horarii prajiertim. 93 .d 



/^ Allica labe coutrada,cur nonnulli lo 
. go poll tempore afledi ceinuniur, 

aliqui uero non affecti uidehtura.ied 

afficiunt alios.40.e.& infra. ... 
Galiica lues , cum fic affedio pucris, in 

omnibus corporis partibus exiites,in- 

diget medicamento , quod in omnes 

corporis partes conueniat. 78.6. 

Gailici aftectus omnes,qui fint. 1 5.2. 
Gargarifmata, ad ukera ginojuarura , &. 

faucium, ex argenti.uiui-unguenco ui 

ceratarum. 13 o-f.g.& infra. 
Gargarifmata,ad faucium, & oris ulcera, 

quoparentur.i6i.c.uiqj adi^i.h 
Garganfmaca, ad faucium ulceraiuuete 

rata,qu2.i94.g.& infra. 
Gargariimata ad fauciummlcera confe- 

rentia,quo parentur.i94.g.& infra. ^ 
Genita tueri^non minor cii uircus , qua 

generare. i^.h 

Glans uiigxjfi ex uerrucis, nimium intu 

' mefca:,quid agendum. 1 5 ^.b.c 

Gonorrhxs galiic^ , ab alia difcrimen. 

Gonorrhsea: GaiIice,norx,quc. if^.d 
Gonorrhee galiic^ curatio,que. 1 6o.e.f 
ad Ganorrneam fanandam, que medica- 

mina conferant. i $o.e.& infra. 
Gonorrheam patientes,a quibus fe abfiii 

nere debent. i6o.<^ 

Gonorrheam multoticsprouocac coeun 

di cogitatio tantum. 1 6 o. e 

Gonorrhea,quando curanda , & quando 

non. I95.d 

Genorrhea , quot modis contingat , & 

quibus.'itcm,quceiushgna. 196.^ 
in Gonorrhee concumacis curatione > 

qui modus feruandus. 1 ^6.h. 1 97 .c 
Gonorrhe^ calorcm,que teperet. 196. e 
Gonorrhec Iiquefactioiie,q iiftar.i96.f 
in Gonorrfiex curatione, queuidus iti- 

tioferuanda. ' 197.C 

in Gonorrhea,queuit2nda. 197 .d 

Grauid5,cur'citta,& uomitibus infeftan 

tur. . 2o.f 

Grauideinccnate dormitum eumi , cur 

datamuifa,circumtorqucri faciac uce 

rum. i4,g 

Guaiacum , quo pado morbui» Gailicu 

toliat, cj^b 

Guaiaci decodum ieaibus prohibentes, 

erraat» ^Q.h 



Guaiaci decodum priufquam ofieraturj 

quidagendum,- 7S.g,li 

Guaiacum iignuni , qui dicunt non efle 

lignumfanctum, quo pado iilud de- 

fcribant. 'gq.g 

Guaiacu.raahgno fando,in quodi&rac 

fecundum aliquos. 80 g.h 

Guaiacum.ex quot ligni gencribus fitifg? 

cundum nonnullos. queeadem fint. 

So.g.h 
Guaiacum.eiigendu5quale.8o.f.&infra, 
Guaiaci uetens a recentijdifcrimen.So.g 
Guaiaci defcriptio fecundum fcriptores 

nouarum HilpanJarum, 8o.g 

Guaiaci dfefcriptio fecundum Fracailo- 
^ rium Veronenfem. So.h.S i.a 

Guaiaci facuitaces, qux. 8i.b. & dein- 

ceps. 
Guaiacum aflerunt aiiqui non (anar« 

morbum Galiicum,fcddietam. 8i.c 
Guaiacum,aIiquando nocet thoraci , & 

puimoni. gi.d. 

Guaiaciligrii parandi modus.Si.c. quo- 

do propinetur.ibid. 
in Guaiacidecocti propinatione, qux u£ 
' diusracioprxfcribenda. Si.d.&dein- 
. ceps. 

Guaiaci decodi cffedus^qui. 82. e 

Guaiaci decoquendi modus fimplicior,- 

comn;iodiQr,& communior , qui. 8 1 . c. 

ufquead8i.g 
Cuaiaci decocti uius,quando fuipedus,, 

Si.g 
Guaiaci decodo,qu2: incoquantur a noa 

nulIis.Si.h.&infra. 
Guaiaci fccunda decp.ctio, ad ufus reler- 

uetur.& quibus profit. Sz.z 

Guaiacum,non educitjquodpeccatjied U 

quat quod eft fanum. 8i.g 

Guaiaci decoctio, quibus perniciofifsi- 
^ ma. 82.g 

Guaiaci decocto , ia uino, improbatur, 

83 .a 
Guaiaci decodio quid addanc nonnulli. 

S^.d.&deinceps. 
Guaiaci parandi uarii modi, & qui. 83. 

d.& infra. & ad quos morbos ea om- 

nia decoda conferant.ibid.& inferius. 

per totum caput. 
Guaiaci decodum,debet femper calidum 

praEparari, quocunque capiatur tem- 

pore. 86. e 

Guaiaci iignum , an ualeat in morbum 

Galiicum ab occulca proprietate. S6» 

g.&deinceps. 
Guaiacum morbo Gallico pofle auxilia 

ri,undecognofci posfic. 87.C 

Guaiacum ualet aduerfus; morbum Gal 

iicum,.non occuitajfedmanifefta equi 

dem qualitate. 88.h 

Guaiaci fere uirtucem habencia,in moi— 

bo Gallico curando,qu3e finc. 88.h 
Guaiaci decocti exhibendijoccafiojqua:. 

SS.f.&deinceps. 
Guaiaci decoifti exhibicionem , qux im- 

pediant. 89.* 

Guaiaci decodum,quot modis euacuare 

posfic. 89.3, 

Guaiaci deco<f£um,quo tempore preftec 

exhibere. 89.0 

Guaiagi decoccum in regionibus frigidis 

nihil,aut fero admodum iuuat. S^.d 
Cuai«icid£co^tu ao 2rcis>aa conicdur^r 



ari ntfutrius;idefi an cxpcrientie>an o- 
pinionis inueri:u;ii fic. S<^,b.& inirz. 

Guaiaci fimplex decodnmyquo pado 
moibumGallicum re uera lanet. 90. 
h. Sc infra. 

Guaiaci condiendi modi fecundum ali- 
<3uos. 9o.h 

Guaiaci decodum fumentes , quo pacto 
nucriendi.i^i.d.&deinceps ,per cocum 
capuc. 

Guaiaci decodo mifcentes cfcuJenra > & 
poculencaomniajpanem cum hoc effi 
cientesjcarnes elixantes, fercula con- 
ilruences , & lubinde a:grotisprxben- 
tes rede faciunt. 93 .c 

in Guaiaci decodo maior caJor fenci- 
tur, quam in decocto farzat parillx, 
autchyn^. lo^.d 

Gaaiaco, cur minus aqux , quam faizae 
pariirx,& chynae radici foieat admifce 
ri.io4.h.&infra.;' 

Guaiaci, ilrzz parilix , & radicis chyna: 
decodum,quando morbo Gallico af- 
fedis,liac caufa furditatis, & cxcica- 
tis. . 179.C 

Gula plures occidit,qtiam gladius. is.e 

Gummitiones,qutindo incurabiks,quid 
agendum. an.a 

Gummitiones,fi nccesfitas urgeat, uc cu 
rentur, quo pado in earum curatioae 
procedendura.^i i.a.& infra. 

Gummofitares contumaces,quibus reme 
diis curari posfint.ii i.c.& infra. 

Gucturis,& lingu^jdoJor faciei & coiJi 
rubedo,caiorque,quibus toUancur me 
d,icaminibus. izy.d 

H 

TT Ep2r,qui uolunc cffeptimara morbi 

** Gallici fedem,erranr. 54.^ 

H-eparjin morbo GaJlico, an Cn prima le 
des affecta.46.g.& tnfra.ir:em,qui afie 
Tunc id ucique efie, quibus racionibus 
probare nitantur. ' 46.1-1 

Hepar.aSedutn a Galiica lue » quo fyr. 
purgaudum. 7i.f 

Homo^untifqufrquejdum in uteroeft, fi- 
miii nucrirur aJimenco. 10. h 

Homojcuralimenci redundantia fepe Ja 
boret. ''i4.g 

Hominesjcurmenflrua non fortiancur. 

i7.a 

Homines ociofe uiuentes , quibus malis 

fubiiciantur. i8.e 

Homo,qui parce uiuit,nuili malo eft ob 

noxius. i8.e 

Homines omnes ex naturx necesfitate 

moibis aiiquibus obnoxii iunt. 6. c 
Hominesplurimi,aiiqao morborum com 

manium corripiuncur. 3o«g«h 

HominesjCur magis obnoxii pucridis fc- 

bribus,quam bruta.3 5 .^.& infra. 
Humorum, unus alio tcmpore, aJius ue 

ro alio exceJiit. 9.4 

Humidumjcft fubiedum putredinis . 

lOl.C 

Humoris miftura,& putredoqualis fue- 
rit, taJis etiam fapor producicur. 
2x.e 

Hyofciami fuccus , teflibus , lumbifqua 
iiJitus j cft i^onorrhae» temc«Uutxi. 



I N D E X. 



jr Ecur effe morbi GalJici principaJem 
fedem,quomodo proberur. 46. h. & 
infra.quoniodo icem negacur. 47.a.& 
deinccps. 

Ignis e fiJiccquo pado nafcatur. 7.f 

Indi,morbi GaiJicoaffec'ti,nuJia aJia eua 
cuatione pr^emifia , iiatim deueniunt 
adguaiacidecoCtu.& cur id abipfis 
hocmodofiat. yo.a 

InfeCtiones morborum, quo pado maio 
res,auc minores fieri posfi nt. 29.^ 

launctioex liydrargyro,quot<iies conci 



nuanda. 



liZ.g 



luane animalis India; occidu2e,carnes co 
' medencibus, facic tenouare morbum 

Gailicum. 92. e 

lucunda , aut molefta , quc proprie dici 

debeant. ' 41. a 

IngJadis inceriorcortex, qui figuram cru 

cis eraulacur,cum ouo zo.auc ^o.die- 

bus fumptus , conferc ad gonorrhea. 

lunipeii decodum,idem fere operacur in 
curatione giiiica,quod guaiacu. 88. h 

lu^iperi decoaum, quomodo paretur, & 
ad que maia coaierac.i^j. a. & infra. 



j Abes canis rabidi, aiiqn annum latec 

la homine ancequa fefe prodear.i^.f 

Labes ga;iica,cur indicFiiencer inficic ti 

calidos,quam frigidos. 5 1 .b 

I.abe gaUicaaffectijCur pr^ter Iblirum 

pmguefcere uidentur , poiTmodum in 

pilorumdcnauium tncidunc,& eorum 

ocuJi nign, in ajbidam permutaacur. 

Si.c.&infra. 
Labes Galiica,cum per fe excenuec , cur 

excenuance uictu ladigeat. 5 2,.g.h 
Lac muheris grauide, cur £iifam primo 

fencicur. -. " ii.g 

Lac caprinum,gonorrhee-conferc. 197.2 
LaCjfaciJe uercicur in pacredinem , qui 

reperic,& quibus capuc doiec,maxime 

aduerfatur. 93.2 

Lac,careus,&iadicinia omnia, curmor- 

bo Gallico affectis fugienda. 93 .a 
Lach.-im^ pueroi-um,curfalfe. ii.f 

Ladimiaa,quo pado concagiofa. i8.g 
Laccimen unde caufetur. i S.g 

Lapathi rubei foiia,& radices,ad quid co 

ferant. iSi.e 

Lauatio,ad pruritum fedandum eificax , 

quomodo par ecu r. 1 8 - •§ 

Legumina,morbo Gallico affedis fugien 

da,&quare. 95. b 

Lenitiuum , & fblutiuum, ubi nauteam 

mouerint, aJuum ducunt. 66.g 

Lcnitiua, meJancholicis, morbo Gaiiico 

afl:ectis,conferentia,quc.75 •b.& infra. 
Lenta medicameta,quid operentur. 87.d 
Lepra,petigo,& pruncus in Gaiiico aiie 

du,quando gigni fbieant. iSo.h 

Lepre*pctiginum,& pruricus curario c6 

pendiose pertradata» 1 8 1 .c.& infra. 
Lepram,que curenc medicamenta. iSd.e 
Lien a morbo Gail.afiKdus, quo fyr. pur 

gandus. 71. g 

Limonis iliccus « cft optimu goaorrhe^ 

remedmm. i^s.f 



Linimenta ad callos & rimas manutmi >- 
pedum,labioruni,papiiiarum-,prepatii 
& uulue conferencia,qut; 2o9.ar& de 

inceps. ' 
Linimentaad ulcera , &puftulas morbi 

Gailjci conferencia, qug. 170. f. & 

infra. 
Linimentum ad ungues cadentes,corro- 

fos,fciflbs;perfractofue,confeies,quod 

i78.h 
Lithargyrus,cum aceto,unguenti modo, 

macuias paftularum toliir. z 1 5 .b 
Lotiones, & balnea, ad uicera faucium, 

gingiuarum,& paiati,prouc gignuntur 

ab undione ex argento uiuo.' 12S. g. 

& deincepsper totum caput. 
Lues galJica quomodo debiiirata, & mi- 

tisreddjca. j^$x 

Lue galiica infedi,qui difiicilius curen- 

tur.5 5:.c.&inf-a. 
Luis Galiica: mos,qui fic. 56. e. &deia- 

ceps. 
Lues Gallica, quo pado cuitari posfic. 

5 S.g.& mfra. 

Lue Galiica infecii,per exercitium pla- 

nepurgancur. 59.^ 

Lues gaiiica eft ftatimabinitio deradi- 

canda,neque cundandu.59.b.& infra. 
Luemgallicam, que ciro expeiiere pof- 

fint.59.c.& deinc*eps. 
Luis galiice auxilia,uaum ab ipfa racio 

ae,an ab expenen.ia cefumenda.tfo.f. 

6 infra. 

Luem Gailicam fanari a morbo Galii- 
co , eft arcis inuencum . & quare . 
90.C 

Luem Gali3cam,ad cutim repere , auan- 
dodignofcacur. 90. f. & nallam*intus 
reimqui parcem. particuiaricer ielam. 
ibidem. 

Lues Gallica , eft afiedus putris ia om- 
nibus corporis parcibus. ^o.h 

Luem gaUicara patientibus , an femper 

- mictendus ianguis.79.d.& mfra. 

Lues galiica,eic afiedio purris,que po- 
ristimum uicerat,liquat,& caJorem ac 
cendicinomnib.co:poris partib, 99.^ 

Lupi in:eitinum,cui esricudini coafeias. 
5o.h 

M 

in Vf Ari mortuo, quare nullum animal 

■^^* uiuic. ^ 23. a 

Medici^qae adhibeba: olim remedia, ia 

morbo Gailico. i.a.b 

Medicus , qui naturam, & curam morbi 

Gallici,rede alieqai cupiat,quidpre- 

noiie debea:.4.g.& infra . 
Medicamentum purgans, qua hora exhi 

bendum. ^.j. g 

Medicinam fumeie uolenti,quc uena fe- 

canda. *" 6<i.d 

Medicinamcum aliraeato, nunc probac, 

nuncimproba: Kippocraces. S^.d 
Medicaniento fumpro , iiatim forbi:io- 

nem, auc cibum aliquem cfierie, noix 

cxpedit fecuadum aiiquos. & quarc, 

67.a 
Medicamenta aluum ducentia, fbibitio- 

nibusmixcajconducuc, fccuadumHJp 

pocratem. 6,7.5 

Mcdicamina quam pliira a Galeno le- 
b i cenfics» 



.;e»Si^'ra 5 ^^iuciliJS ukera ia pudendis, 
vaUie co.;fcrencia5qushac/i57.4. & 
ti :1j i; c 2c ii -rkeai capicis. 
Mecicir,::; ccrdirudcjCus:. 4S.t 

I>:Xeaicarr.cr.:a,ui fua niodice frigi.-i25que 
dalorem ;r.uk§nrj fi.ije fummQueat, 

c|ua; liar.iSy.a.&infra. 
>,led.icamenrii,viacui:e coiicra;:.e:a:e repri_ 

iv.en:ia5<qui;. _ _ _^ i88.t 

MedicamecajC.ux ruto ia dolojribus Gai 

Ucii, adui^cri poiia^irjqux lln!:. : 89.2,. 

&:i;:fra. 
Medica::oenra 'jana.: doiores fedanaa, ^^ 

cx w:::a xjigidajc^uim ex coiida pro- 

duc:os;C!u;i; unc.iS^.c.&irifra. 
Mebr.choI-.ciSiqux icrapxa exhibcn foli 

rajin nioib^ Gailico. 6S.a 

Melanchciicis c;x adiiitionejque ferapia 

exhibeiida.65.a.& inrra. 
Me^'*i^trua :n bra:is,quo pado dignofcaii 
.. rur. 1 5.b.c.uo icem ren-.pore _iihs zccir 

danu.ibid. 
Menurua, c^urggeLieratini uocenrur. 14. 

h,C;ua; i:eiu Ipeciarini-ibid. 
Menilrua,qu.r n\ulieribaj. cum brucis c6 

niunia;Cua2 non, I5-^ 

Meailruajcur iic uocata. _ i <-a 

^icnii-ruajcur diaerio curfu Lunsconrin 
■ ga.ir. JU^ 

Mcnih-uajiinde caufara. & cur muiien- 

b.us a. nacura daca. _ ^ ^5-M 

Menih-ua 3 cur a-iuiieribus , quam brucis 

' crebrius con:inganc.i5.d.& infi-a. 
Menilrua, cur quando etiluunr mulieri- 

busjcopioiiora fanCiquaiD cu efnauni: 

brutis. i6.h.i7.d 

Menitruajouando coliiberc uolunr Me- 

dicijquoir.odo cure: apcari aia],ieres. 

i7.a 
MencagrajQuod genusnaorbi fuericqucs 

inuaciere'iblicaj& quo cempore arigi-.- 

neiTi traxeric. _ J.h 

Menra uindis cum acero comefrajin go- 

norrhe.i: curacione eit eincaxj lecundtl 

nonnuiios. 192-^ 

M^i^ilcrum cii:cula>renum calcuiis pro- 

iunc. . 5v-^ 

Mixrura ex qu^ruor ferpenribus loMgisj, 

S: niizrisjSc ex quacuor uiperis confe 

ciajcii; remedium aduerfusn-orbum 

Gaiiicun^oisixta nonnuilos. 148. e 
MiiVurasqux carne.Ti confumir , ulcera 
' "munda:5& puftuias uerrucofas ex gai 

licaiue amQ.uer5q-ao paretur. I9<.a 
Miitarss in goaorrlisaE cuiatione confe 

rentesjquje fint. ^_ i$9.b.c 

Morbi ipontaneijquando redure poiiint. 

Morbi contagioG j cur fepius.reuercan- 
cur. ^9.a 

Morbi ex natarc necesfii^ce cor.ragioii, 
nonmagis unam, quam aliampartem 
priuacimaffedamexigunt. .34.^ 

Morbi co.v»munes incerdunri in aliOSj atqj 
alios mucan.tur.^^.h.&intra. 

Morbi iponranei quoufque ad fummum 
nos inteilare foieaut. 29.C 

Morbi communes , cum non creantur ex 

contagionejdicuntur creari iua natu- 

. ^9-a 

Morbi omnes pra?ter naturam lunt. 6.c 

Srjorbisquidam ex accidenci, quidam ue 

''*rS cx neceili.tate gen.cr^^ntur. 5.C.&: 



I K £> E X. 

infra. 
MoibijQui ex n.imia alimenti copia ori 

ri ioicncjqui iinc. . sS-f 

Mo:;i?illi5& uaricla; cur fjcpiusfuapce j-.a 

tura contingant citra iuuentucemjUi- 

tra uero ranus. ^9-^ 

N^o:-biiii5& uarioJa:, cur fa.:pius in Euro- 

pajpueris accidat, quam ienib»us.29..b 
Morbiliij & uariols: 3 cur raro ex conca- 

gione fianc. 19*.*^ 

Morbilli>&: uarioiie ,'quo tempore magis 

gignanrur. ^ 3.o,h 

Morbiilosiauc aarielas pash, cur amplio 

ribus membris auCti uideantur. 2.9.4 
Morbis obftandum eil a principio. 59.1 
Moib.i Gailici orcus,quo,t modis fieri ib,- 

iebat.i.b, Sc qus memb.ra inuadebac, 

ibid.c.i.e 
Morbi Gailici prima accidenria , qiKE-. 

i.c.d 
Morbi Gaiii.ci caufam non efie reponen; 

dami:i omnibus a^quaiiter iibi inui- 

cem mixtis humodbus, ncc in aiiquo 

feorfam auorojqua racione prob.ecur. 

. 9.b . .: . 

Morbi Gailici taufam , non efie aerem , 
nec copieiiem infiuxura>probatur.7.g. 
' & infra, 

Morbi Gailici caufa efiiciens,qu2. _ S.g 

Morbi Galiici caufam non eiie ipiritum, 

neque meacus caloreni,neque femen , 

neque menftriium. , aeque excremen- 

tum aliquod,proqacur.io,f.&; infra. 
Morbi Gailici caufajSi: aliorum morlao- 
rumcommuniu,.qu2 fic. io.g.& iiifra. 
ia Morbi Gallici initio , qu^ appareant 

ligna. * - 46.h 

Morbi Gallici fignasquaado nature fpon 

te gigni posfit, & quando gigaitur ex 

f ontagio.ne. 5 i.e. & infra. 
Morbi Galiici curadi indicationesjque; 

60 e.f 
Moibos cutaneosjcum exire prohibean- 

cur,qu2 fubfequantur mala., zS.t 
Morbo Gaiiicc3po:£unt iniici etJam bru- 

ta aniinaiia. ^z.c 

Morbo Gailico magis infeitantur, qui 

intemperanter coeunt,cuam continen 

tes. ^ 43« 

Morbo Gailico aftecn j quando debeant 

euitare decoifta guaiaci ,radicis chy- 

na;5& farza; parilla:. 1 79'<^'\ 

Morbum Gailicumj qua ratione dici pof 

iitjomnes fere mortales inuadere. 2.g 
ivlorbum Gallicum non eile ortum ex ii 

derum coniundione,quib. rationibas 

probecur. S.e 

MorbumGallicumjquare nonnuili in 

ocuiis tantum, alii in auribus , tan- 

tummodo experiuntur.aiiqui in d&tia 

uium piiorumdecidunt.muiti gonor- 

rhsea iaborantjmulti liquefadione, & 

articuiorum doiore afftciuntur. 37.^. 
Morbum Gallicum, non eile natura no- 

iha potentiorem,qua rationc pateat. 

41. d 
Morbum Gallicu.m fummouere,qux di- 

cantur. 142,0 

Moibus Galiicus, quo primum tempore 

in Italia apparuerit. i .a 

Morbus GaIiicus,quos grauiuSjquos ie-^ 

uius afiliga:. zit 

Morbus Gallicus, quot mo.dis olim <;on- 



trahebatur. i.b»c 

MorbusGallicuSjquando ccpit micior 
reddijScquo remedio, lA 

Moibus Gailicus per fejui fuajquemqui 
non interiicic., -•* 

Morbus Gailicus facultatem habec in 
omnes tranfeundi. s-.f 

Morbus Gaiiicus , qua ratione nouus 
nuncupanuus. _ 2^ 

Morbus Gaiiicuseil iimilisilli>qui cota 
Icaliam graiiabatur , Tiberii temppre. 
& forie eflis idem. 2..h. 

Morbus Gaiiicus,apud Xndosjqnomodo 
uocatus. 6.c<,3o.g 

Morbus Gailicusjutrumper fe,an ex ac- 
. .cidenci oriatur. 7.g.^ 

Morbus Galiicus xque infeilat partes 
.corporis languine refertas, ac non rc- 
fertas. _ 9'^^ 

Morbus Gallicus nonmagis uere, quam 
aucumno,nec minus xitatejquaa^ hie 
, meinficit. _ 9-^ 

Moibus Gaiiicus quomodo &ineuitabi 
biiiS3& e>i naturx necesiltate a nobis 
uocetur.3 3 .C.& infra. 
Morbus Gaiiicusjquo paCto partim eux 
tabiiis,& parcim ine.uicabiiis lic. 34.^ 
Morbus Galiicus, partim ex accidenti 5 
partim ex necesiitace creatar. 3 4.C 
Morbus Galiicus , non unam cercam ha- 
bet ledem>fed.ai:am,a.tqj aliam. 34.d: 
Morbus Gailicus fi aiiquando penitus 
ceiiet,& rurfumincipiat, non cx coca 
gi.one,ied fpoce incipiac oporte:. 5 6.d 
Morbus Gallicus , an fponte fua gigai 

pos§.t.36.d.&infra. 

Morbus Gaiiicus, cur i^nguloshomines 

proinifcue inficiac>cam ^eitare , quam, 

hieme.. 37-2. 

Morbus Gallicusjcur in morbos imniutaf 

ta^^i foieat j qui putredinem fequi fb- 

lcGt. 37.1> 

Morb^is Galiicusjcum grafTari incipit > 

non aiiam fpeci.emjqudm cuius eil ins. 

puiior,accipit.3^.d.& infra. 

Morba&Gaiiicus,apud Indosubique fe- 

re fua fponte oriri folet. 4o.e 

Morbus, oaiiicusjquanto.magis a natu- 

ra receditjtanto fxuior gignitur. 40.C 

Moibus, Galiicus, cur noa amplius uio-.. 

lenter accipiatur. ^i.d 

Morbus Gaiiicus, cur nonnulioscitius.3 

nonnuiios lerius inqu:net,& cur ma- 

gna ex parte citius.4i.d.& mfra. 

Morbus Gallicus, cur ditnculter expella: 

tur. 4-.g 

Morbus Galiicus.j cur in nobis breuior, 

quaminlndis. ^i-? 

Morbus Gallicusjcur fuapte natura que 

^uam non interimat,imo interdunfi 

. exerce: toco uitx tempore. 43 . d. & 

infra. 
Morbus Gailicus,cui-ubi primum defii.c 
faruircccpit afferrc puftulas, circa ca- 
put , & 'uniuerfuixi corpus. 40. h. & 
infra. 
Morbus Gailicusjcur sam facile coarra- 
, hatur. 40.C 

Morbus Gallicus fi proptet contrarii 
exuperationem cito reciperetur, quid, 
. accideret.. 4i.I> 

Morb^s Gailicus , cur in aofiris oris ex 
contagioae oriatiir. 44«^ 

Morbus 



Morbus GilHciJSj cur ab inkio tam ma-. 

iigne f«;aur.40,h.&; infra., 
Moioui'. Galiicuscui: hac norcraaetate. 
/ aiiquaiido fic micis , interdum uero 

afper.46.d.&inf;a, 
Morbiis Galiicusjcur c^pir afterre puftu 
\ las, aut rubores circa caput , uni^er- 
i fumque corpussubi pamum^efiit fe- 
■ uire. . ^o.h 

^lorbus Galiicus, cur tam facile conrra- 

iiatur.4o.f.& deinceps. 
liorbus Gailicus ia. guropa plerumtjjje 

foris aduenit. 48,g 

JMorbus Gaiiicus,quid.fitj& unde ortum 

habeac. ^o.e 

jyforbus Gallicus , poceft appeiiari.uitiu., 

in omnibus corporis,partibus.&..qua- 

• re. . ^ _ 5o.£ 
>lorbus Gaiiicusj quisieuior ^ quis gra.- 

• uior,& quinarn ipib grauiusj& qui, ie 
. uius afficiantur-.55.b.& deinceps. 

Morbus G^iiiicusjquo pacto mipui pof- 
,, fit^&imtiorreddijacfere penitusabo. 
. leri. _^ jg.h, 

Morbus Galiicusjfua iponte adcutiin, 
. defeicur.& cum huius caufa aureshe 

becacurjaut oculi obtunduntur, quid 
: maiiaccidat. i79,b 

Mulieresjcur impubertatis temporein fe 

ncdutej& cum ucerum gerunt j niliii, 

menftruorum fortianturv i J.b.c 

Muiieribusjcum meftrua ccliantjpiii cre- 

kunc. is^g 

Muiieres nonnuilecoacipiunrjnuiiis me 

ilruorum uicibus. 1.5. d 

Muiieribus quanto tempore foleanc me 

firua pei-dutare.& item brucis. 1-7. b 
Miiiieresacar citiusjQuam uiri fcuefcuc. 

Muiieresjcur uiris minus.pilo&. 17 J>. 
MuUeresjpodagranon laborants nifi me 
. ftrua defierint. ig.e 

Mutatio omnis a concrario, in.conrranu 

abire uidetur. 4o.f 

M.alieraaectaa iue GalLlicer acerum 

geratjquo fvr.purganda. jz^h 

N 

V[ Arcocica medicaaaenta , auz dican- 

Narcocica remedia non debent appiica- 

; n,niG maxima urgence necesiicate, 

.^.iS6.h 

Narcoiica me^icamenta , qux propric 

• ^fint.i89.d.&infra. 

Natura appetit bonum, & fugit nuiuta. 
, S.h 

Natura nihil patitur ociofum. S.g 

Natura,omnibus rebus, niii exfatiate ia 

liutjperpetuum defiderium ini.ecic co,. 

gnacasrei. n,c 

Katuram cantum concoqucrc, quantum 
|.^appetat,negarur. i4.h 

Nacura,cumadeft cempus concipiendi, 

mittit aiimencum in utero,pi-o aie:i- 

do foetu. j ^ ^^ 

Natura magis anxia eft de eo,quod iam 

eltjquam de eo,quod futuru eft. i-f.c 
Natura nou fert repenciaam mutacio- 

nem. 4^.b 

Aatura lempcr m uentrem iiigefta pri- 
.. mum artrahere, coquere , rctinere, & 



permutare iblet. 67. 

Nituranri pofie aiimentum cxpeliere,5-e- 

^ tinere,& c6c.oqiiere,undepareat.67.b 

Natuia humanaagicni.inteniis parti- 

bus,pianteruu.. ' 57.d 

inter N.er^uos',expeetan<ii eft ultima ma, 

turiras. i^^.g 

Nulius morbus.iiumanumgenus perpe- 

tuft aiHcit, 3.6.d 



Q Culorum aciei obfcuritas,& aurium 
, hebecudo,in morbo Galhco, quaa. 
do apparere ibleat.. I79.d 

Gdorum efedusjqui.. ijz.f 

Oiioresjgaliica iue affedis,tum cum fine 
febre funr, tum cum fe.bre uexancur,, 
qui conuenianc. I32...f 

Odore paniscalidi trjduo Democritum 
uica duxii3e,te£tat.ur laercius. 13 2.,o 

Odore,&halka, quem naribiis trahunc> 
tantiim uiuere,qua: gentes cradaacur, 

Oieraj^uare morbo.Gallico iaboranci-^ 

bus fagienda. ^z^, 

Oiera, qus potiora, & quomodoiaco- 

quenda & condienda. s^j.a. 

Oieum ex arboxe corni,ad qus mala co 

ferat. _ "'' 1^.3. 

Oieum uicrioli, quomodo paretur. 16^, 

a.&_b 
Oieura uiperarum,quomodofiaf,i.62,d.. 

& iaha.. 
Oiei uiperaruin uires,qu2. lyo.e. 

Oiea ad puftuia^inorbi Gallici CGnfers 

tia,qu;?. i7i,b 

Oieum iuniperi, eft ualde conferens.ad 

dentiamdoiores, tum articuIorum>tu 

mufcuiorura , & etiam ad pa;-aiiJSm. 

I87.C' 
Oleum exguaiaco,quibuspolieac uiri- 

bus. ' i87.b 

01eum,.ex flilphurcper plures menfes, 

ulque ad cres , ue.i quatuor drachmas 

epo:um>quotidie,habe:prepo]Ientem 

uim adaerius morbuai Galiicu. 147. 

b.i48.g 
Oieuni abietinumj&, refina tcrebenchi- 

na deuorata,conferunt morbo,. Gaiii- 

co iaborantibusjfecundum aoanuiios, 

147.C 
Olei ex fuiphure uireso & facultaces , 

qux. _ I48.g.h 

OIea,ad cxcirpandas ucrrucas , & carun 

cuias a morbp Galiico aftedis. 159. c 
Opinio femper uerlacur circa rcs dubias, 

ratione cicra fenfum ajfirmatas, auc 

negacas. a^.b 

OiTa corrupta,quam curacionem requi- 

ranc.iii.e.&intra. 
Osiis caiidum,qu:e medicamenta excin 

^uanr. na.tg 

Oiia extrahere, qu^ ftajpiicia facultate 

posiideanc. iii.ii. 

Olfajubi corrupta funt,quo remedio fa^ 

ciiiusremoueantur. iij.b 

Oua,an morbum G^iicum patiencibus 

praebcnda iinc, 93. c 

Oua quas facuicaces forciantur3&; quan 

do non tcmerc dari posliac.. ^3 .c 



p.AIati os.amotum > uel amouenduaji, 
pecuiiarem quandam diligentiam" 

requiaic.&quarc.. zij.e' 

Paiati osjquibus recesfit,his mediusna-- 

fusfubfidcc. 213.«. 

Paiatiosfi cecideric , deformitatem ars. 

recuperare neqait: fenpQnis uerp im- 

pedimgtum po^ceft.&quomodo.zij^ 

Palati foramen, li carne Aibnafcente re- 

piecur,quibus medicamimbus remo- 

uenda. 

Paiatum, fi a.,natur3li forma recefiericn. 

mutilumque fuerit,quale medicamea 

tum adiiiljendum. 1x4. c 

Palatoj?,mouendo>ne cadar, quod reme- 

dium prxl^^anrius. -I4.g 

Palpebrarum piiisdefluencibus, qu2 pe 

culiantcr fubueniant.i^^.h. & deia- 

ceps. 
Panis b:fco£c.us,qaibus noxius. ^i.d 
Pannus ianeusspeftiierohalitu infectus, 

no afHcicui-pefte/ed afEcic eos , caos 

tecigeric. ' 

Panis ex fligme, uel £m:Ia eft csceris 

ficcior, & ideo in curationi: Gsilicz , 

magis.conuenit. ^rj^ 

Panis , in curacione Gallica qua.iis.efie 

debeac, & q-a menfara exhibendus. 

9i.d.&infra. 
Paftilli;pirui:oiisjmorbo Gallico iabo- 

i-antibus inferuie.n:es, qui 77. l. & 

infra. 
Paixiihjad gonorrhcam co:erenres,cuo-- 

modo £anc. i^9.b 

Pediciilis3& ueiTnicuIis pueros infeican- 

cibus,qu2 proknc medicaiii€nta.iSi* 

f.& demceps. 
ad Pediculosjpruritum, & icabiem pari- 

terjquod medicamea conferar. i2z.h 
Peftisjan forta£e idecx-minus intc&et £a. 

ropamj&Italiam pr2cipue,quia mor 

bus Gaiiicus pro ea graiiacar!& an for 

tafiemorbo Gallico pronigaco , iofa 

haud ampiius redibic. 45. a. & dein- 

ceps. 
Peftis feminai-ium , iaterdu muico prius. 

quam feie prodatjcorpusaoftrum oc-. 

cupat. ' 274 

Peftis , quibus ex caufis oriatur. 45 . b. 

eiuique ciferenci^E.ibid. 
Peirisjgenus efIe,quodlQdos tancum ia, 

terimit,noftros auccm Icaios,nc iater. 

ficic quidem. ^^^3^ 

Petigo,qui anectas iic, & an dici debeac 
, petigo,feu impecigo. i8o.h 

Pctigiaum coior, accidentia , &,natura, 

qu2;. i8i.a. 

Petiginesjlepramue, morbo Gailico aSc 

ctiSjinnafci debere,quomobo agnofci 

posCit. i8i.b.c 

Pe,tiginum,&lepr£ curaticbquibyis pcc; 

ficiacur. 1 8 1.C.& intra. 
Pe.cigines fammpuere,qu2E medicameu- 

ta idoaea fint. 1 84,e..& infra. 
Pecigini poeroruajj qua: confeiant medi 

camenca. iSs.b.c 

Petigiuem ina^teratamjqaa curenc raa 

dicamiaa. " i.8>.a,b 

Pilorum. defiuuiura. in morbo Gaiiico 

, uadegignacur. i7i.c 

Pilorum defiu.uio^quomodp^uccurracuT 

b 5 amaa- 



piloium regenerandoruOT fpes , quando 

efiepoiTK. ^ i7i-t 

piiori:m defluuium pade;is,fibique pudo 

ris caufa grauifliaie nmensj& ceiereni 

cupiens curationem ,quibus remediis 

utipoiTic. . I77'«i 

Piiijqua de caufa cadanc. _^ 172-e 

Pili , ne cadant, in morbo Gallico, qux 

medicamina adhibenda. i^S.t 

Pilorum cafum , in morbo Gailico , quiE^ 

medicamina prohibeanc. lyS.f 

Piiorum cafuijtu cum pruritu", cum ime, 

■ qux remedia applicari poiiinc. 175 • '^- 

& infra. 

Pikleporis ufti,&diligenter pulueri-za- 

tijmuicum ualet in gononhiea. i^S.f. 

Pili,ex quo nafcancur. 172-^ 

Piiorum defluuia,cur egent alterius cu- 

tx. i69.b 

Piliul^ ad purgandos meiancholicos, gai 

iica lue iaborances , quomodo fiant. 

76.h.& infra. . 

Piiiuls melancholicis morbo Galiico af 

fectis,conferentes:qu3r. 7i.b 

Pilluii^piruitofis,gallica iueaffectis, co 

ferences,qu:E 78.b.&deirceps. _ 
Piiulsjfanguineisjgaliicelaborantib.con 

ferentes-qus.? 8^.1i.& deinceps. 

Piluia , ex prsecipicato , degludca, fbiec 

raorbu Gallicu ex toto coiiere. i^o.b 

Pini Jecoccum,quomodo fiat , & ad qu^ 

maia conferat. ^ I43.e 

pifces,cur fere ab omnibus improbenttir, 

in curacione morbi C ailici. 95 .d- 

Pituicohs morbo Gallico afl-e6:is,qu2 fe 

' rapia exhibenda»70-h.&infra. 

Planta:;,cum nimiura luxurianc, quid ab 

Agricolis fieri foli^um. 1 1 .d 

Plancisjnimium ialciuiendbus quid acc 

dum. _ if.f 

Pomum ad fomnum conciliandumjquo- 

n^ioflo conficiacur. !?-•§ 

Pociones^ianguineisjGaiiica lue laboran 

tibus,<;xhibend3e,qu3;.78.f &infr3. 

Po'us-,in regimine Gailico , quis eiie de- 

beac. ^ ^^5 ^ 

Pocas,in deititucis uiiib.a moibo Galii- 

co.qiii conueniac. i^i.e 

Po-iio adaerfus morbum Gallicum con- 

fcrens quomodo paretur. I47.<^ 

an Prandendum fit ftacim poft fumptum 

loiutiuum rnedicamenrum. 67. c 

Prandium, quo magis differcur, eo minor 

fir euacuacio. 67.d 

Prxcipitaci noxXjquaer. 141. e.f 

Prscipitari connciendi formx uari£, & 

qui.2oi.h.& infra. 
Prscipitatum eificere fine aliqua miftu 
ra,adhuic nemo nouJC. lo-.g 

Prxcipitatum commune, quomodo fiac. 

loj.b 

Pra»cipiracum,quod parum doloris affert, 

quaieiit. zo^.c 

Pr?cipitatum fere doloris expers , quo- 

inodo paretur. 2,03 .d 

prjEcipitatum eft praecipoum auxiiium 

ad urins (uppreflionem ex auftis ca- 

runcuiis. jox.h 

Praedidio rerum quarundam, quas Gaili 

cum morbum huius alteriufue modi j 

confequuntur. 56. e. & infra. 

Prurigiuem fedantia medicamenta^quas 



I N D E X. 

fint.iSi.f.&infra. 

Pra:putium,ubi incumuerit,adeo ut gl.i 

dem clauferic , quibus medicaminious 

occurrendum.i58.e.& infra. 

Ptifanam poil medicamecum ilatim fbr- 

bendampia;cepicHippocraces.65.d.& 

inf-a. 

Pciiana,quando prxtermittenda, fecun- 

dam Hippocratem.66.g. & quando ex 

hibenda.ibid.h 

P ciiana itarim epota pofl fumptum me- 

difan:^entum,nutiit. 67.d 

Puluis quidam ab Aiexandro Petronio 

conrcripcus,ad innumeras egiitudines 

utilis. 7S-<i 

Puluis ex guaiaco, ad aluum leniendam 

quomodo parecur. 94 £ 

Puluisjad firraandos dentes , & a nigredi 

ne,&lencoreuindicandos. isS.e.f 

Pulueres ad gonorrhxam conferences, 

quomodo conficiantur. 197 .c.d 

Ptiiuisadexcinguendam iam contrafta 

iabem morbi Gallici , quomodo fiar, 

149. c.d 

Pulueres,ad faucium,& oris ulcerajualde 

conferences,quomodo parencur. 162,, 

h.& deinceps*per cocjm caput. 

Puiuis ad urinK fuppresfionem confe- 

rens , quomodo confaciacui . & quibus 

poiieac uiribus. ^ -04-g 

Pulueresjad oila corrupta, conferences , 

quomodo confician:ur. ^'^^•^ 

Purgans medicamencum, pro affeCt:one 

Gailica,qua hora exi.iberi debeat.64. 

h. &deinceps.65.'>.66.g 

Purganria medicamenra,quam prebeanc 

fufcipieuribnsinoxam. 64.h 

Purgario,ov.iO''Si& quandofieri debeac. 

66.f:&i:r:a. 
Par-^anriarncaicar.-enta-cholericisjmor- 
bo Gillico lab;..ra.:ribLJS, conferenria, 
qua2.77.d.& deinceps. 
piirc^ancia.fani^Liincis^^i.aniceaffefiisfon 

ferencia,qux.78.f.& inn-a. 

Puftui^^aUi: prurici.'.smoleiti,curiterum 

excicencur;.a f !n:pris guaiaci decotto, 

aut farz2e panll3:,auc chynx , fi ex lis 

uiteriuspGceciii. 105.C 

Puitulis ualde nccis,& prxdurisjque ?co 

fint. i^x.c 

Pufcularum maculeiauc fijnt cum calo- 

re,rubedine, & mordicatione quadam, 

aut fineixis.ii4.f 

Puftularummaculas, qux remediaido- 

nea fint remouere.i I4.g.& mfra. 

Puftulaiura macuiis fine caiore, pruritu, 

& rubore,quod remedii genus adhibe 

ripoteft. 2i5.d 

Pucredo morbi Gailici quomodo unde- 

quaque expandicur. & ubinammagis 

refideat. 26. c 

Putredinis innatas impulforjin morbo 

Galhco,qui fit. aS.h 

Putredinis fomes> ex quib. rebus in no- 

bis prjeparecur. 44- e 

Putrefadionis effedus,qui. ii.c 

Puti-ia onrinia^mconcoda func. 24-^ 



AA Vando quiefcendum,& quando exer 

^V^ cendum,morbo Galiico iaboianci- 

b^s. 94.f.g 

Quare aliqui moibo Gailico affedi, fo- 



lis fadorib. atque laboribus fanantur. 

Qui cuminquinatis confuefcentes , tar-' 
de,aut uix in moibum inciduc, & qui 
cito.54.d.&deinceps. 

Quibus confiftic quicquam,his etia nu« 
tritur. 2,4.r 

Quod pauiatim fit ,tutum eft pr:Efercim 
ubi fic tranficus ab excremo ad excre- 
mum. 7o./i 

Quodiibet non fit a quoiibet,fed tcrmi- 
lutuui a terminato. 33. b 



RAfura,non facit pilos renafcijfed red 
dic eos crasfiores,& durioresvi72.g 
Racio ance fenfum, & experimenram in 

uenca,cui rei comparetur. 6o.f 

Ratio,aiia eft artisjaiia profefibris.6o.g 
inRegimine morbi Giilici qu* nsagis 

referant. & qu«e magis confideranda 

fint. 9^-^'^ 

Remedia biiiofis , quibus pili decidunt,^ 

adhibenda,qux.i76.e.& iufra.item pj 

tuicofis.ibid.g. h. itcm meianchoiicis. 

I77.a.b 
Remedia quamplura ad gonorrhcEam co 

ferencia,qux iint.i97.a.& infra. 
B emedia quam piura ad maculas e puliu 

iis reiictis quas fint. 2 1 5 .a.& infra. 
Renes affecti a gaiiica iue, quo fyr. pur- 

gandi. 7i.g 

Repietio nimia,quomodoarcenda. 5 8.g 
Rerrimentajcur cruda appareant,in-deie 

dionibus ipfius cibi,poft medicamen- 

tum,furapco ftacim cibo. 6^7 .b 

Rhasades fiue fitlurs' manuum, pedum , 

iabiorum,papiUarum,Pi-2pudi,&uul- 

u:E,fi cuiationem requirant, quomo- 

do procedendum. 266.f 

RoCnarini decoctii,prodeft qnque mor- 

bo Gaiiico,2que acqsguaiacum. 88.h 
Rofraarini decodi pra^paratio, & facul- 

tas,qu3e. I43.l>.c 

Rubiginis ferd facuicas, fecundum quof 

dam,qu2. .}^^ 

Rumicis fyiueftds radix tdra , & iliita » 

quibus poiieac faculcacibus. a i J .b 



SAcd ignis oiim,fucceffus,qui. 3 .a 
Sai ubi nafcitur, fbium fteriie reddit > 

nihiiqueg3gnidefinit.. _ 25.* 

Sal liberat iiominem a fcabie. 22.h 

Sale penitus abftinere in morbo Galiico, 

nihiiconducibilius. 22.I1 

Sai,quibus polieac facultatibus. 142. h, 

I46.h.i47.a 
Sale,cur pueri,& fenes magnopere dele- 

«ftentur. i^-* 

Sale,& falitii omnibus abftinere debent 

morbo Gaiiico aftedi. 9^J'^- 

Salfum poteft edam ex putredine fien , 

& poftquam fadum eft , putredinem 

arcere. 2,3.5 

Salfi facuitates,quiB fint. 2,3-^ 

Saifum.fods adhibitum, liberat a putre- 

dine,intro uero affumptum, fi modus 

abfit,putredineni parit. i3 -^ 

Salfa,fiiitaque omnia,cur fcabiofis ueci 

ta. i3-c 

SalfaiDj 



Sairum,unde gignatur. **•§ 

SaUi*a pucrorum, curfal£fi} &cur Gcdi'' 
~. a-a.; . ■ , . . 2,Z.£ 

Saluia: fylueflris dccoftum, ad quid con 

.-.imu- . iSi.f 

Sanguinjs euacuationcm quandoque in 
.. , mbrbo Gallico prodcliejunde accidat. 

9.* 
Sanguisjin curatione Gallica, non omni 
, - bus raittcndus.yo.c. quando tuto mit 
tatur. ibid.b.c 

Sanguinis {putum,ab undione hydrargy 
ri,quomodo fiftendum.13 j.d.& infra. 
SanOFum cura habenda eft gratia boni , 
. ac decori ornatus , ut inquit Hippoc. 
: , 2l4.f' 

Sarza parillajundc ad nos dclata, 96.^ 
SarZ¥ parillxjdecodqmj qua lubftantia 
'. pvxdimmyCjno item coiore, quo iapo- 

.ire. ' 96.h 

Sarz? parillx condicionesj& cui plante 
comparetur, 96.h 

Sarza pariiia,quid difFerac a nnilace alpe 
>. ra.. . 96.h 

Sarze parille,facultatesjqu2. 96.{.^ 
$arzaparillaeligend3,qug. g6.g 

Sarze parilije decoquendx modus fimpU 
. cior,qui.96.h.& deinceps. . 
Sarze parill^e decodum,quot diebus ca- 

piacur. 97. a 

Sarza? parilig decodum fecundum,quo- 

modo fiat,& adquos feruiat ufus.^j.a 
Sarzeparilledecodi, communiores pre- 

fer*tim uires,& quibiis conferac , qui- 

bus non.97.b.& infra. 
Sarza: parillg auxilium,utrum,ab occul' 
ta,an a -manifefta ca.ufa ueniat. 98. f. 

&;infra.* 
Sacz? parillfi decodum , fanare gallicam 
. luem,utrum,.artis inuentum fic,an ex- 

p.enentix.98.h.& dcmceps. 
Sarza pariila poilet aduerfus morbum 
., Gallicum,fed no aduerfus omne. 5>8.h 
Sarzeparilig decodu , quod gallice iuis 

genus,euertere potens iit. '99.C 

Sarze.parill^ j^ecodum , fi fudorem non 

mouet,parum iuuat.fed fi mou£t,mui- 

tumconfert. ' 97.a 

Sarze parilie decodum , pr^ter galiicam 

luem,qui£us etiam fgritudimb. confe 

rat. 97.b 

Sarze pai-ilk decodi conficiendi alii mo 

di.' ' 97.c.d 

^arzam p^rillam . propinandi occafio , 

que. , . / 98.f 

Scat.biofi falita comedeces|, longe grauius 

fcabie infeftantur. zz.g 

,§copum curationis fingularum aftectio- 

oumjquid no^s doceat.quidque demon 

ftret materie facultates. 6o.h 

Sedes afFeda in morbo Gaiiico, e£t pars 
-. lefajque nifi celeritercmecur , ceteras 

ledit^&^inficit. / ^ "48.^ 

Seniinariu raorbi Gallici , quomodo per 

. totu corpus difpergatur.j6.d. & infra. 

Serapia,purg3tioncm, pro morbo Galii- 

co antecedentia, quo temporeadiiibe 

da.64.e.&infra. "' 
Serapia funt mitiora>quam medicamen- 

ta purgantia. 64.h 

Serapia,in curacione gallica,exhiberi ib- 

lica.qu5.68.b,& deinceps. 
Sioiile a finuli pati,proba cur. ^o.f 



I N D, E; X. 

Solanum,ut ^flerit qu.idam, non permfr- 

tit c.ftundere femen,cum in fbmno , tu 
: in uigilia. 199.^ 

So]ai-es maculas,quid toilac xi y.b 

Somnus,morbo Gallico affechs, quaho- 

ra>& qua occafione fufcipiendus.^^.g 
Sorbicionem,aut cibum dare poft medi- 

camentam,quandoprohibeannur,66.€ 
Sorbiriones mcdicamentis mifcere,quan 

do utile. 56.g 

Sponfi,ac fponfe , cur uicra primum an- 

nunijubi coniun*aiicur, fcabie atficiu 

tu.r frequenti. 43.2 

Spuma ex decodo guaiaci, ad quos ufus 

referuanda. * gi.g 

Scirpes , nuiium fuperuacui excrementi 

iocum habenc. cibum enim concpdu 

exterratrahunt. i^.f 

SufEmenta,in curatione Gaiiica, cur in- 

uenta. 107.» 

Suffimencum ex cinnabarijarcet morbum 

Gaiiicum,eque acque unguen/um ex 

hydrargyro. _ ." 136.- 

Summentum ex cmnabari, quid di&erat 

^b.ungucntoex hydrargyro. 136.^ 
Suifimentorum ex cinnabar.i, modi piu- 

res,&qui.i36.h.&deinceps. 
Suifimenta ex cinnabari, cuomodo adiii 
~ beoda.i36.e.&deinccps. 
SuiEmentum ex cinnabari , utrum ieiu- 

no,aut ei,qui ante aliquid fumpferic , 

adhiberi debeat.i^^.e.&infra.* 
SufEmenctim ex cinnabari>ancequamad 

hibeatur,qu^ prepatanda.i 3 6.h. & de 
.. inceps. " ' 
SuSxjienta cx cinn3barieaiiibenii,alius 

mc>dus. i35,£ 

Suffimentumex cinnabari, quodnamnu 

'gis unprobandum. ^S^-g 

SuSimentum ex cinnabari , quando , & 

quibus adminiftrandu.i36.h. &infra. 
Suifimentum ex cinnabarijUtrum a cau- 

fis manifeiiis,& ucrum ijc arcis inuen- 

tum.i39.a.&infra. 
Suffimeta,ad rimas, feu defquamationes 

& callos manuu.m,pedum,p2piiiarum, 

iabiorum,preputii,& uuiue, conferen 

ti3,quomodo parecur.io^.a. & infra. 
Su>phuris uiui faculcaces,que. 13 5.'d. & 
. infra. 
Suiphur,quaado in cinnabarim mute- 

tur. i36,ff 

Summaqueda dc uictus ratione ad eos, 
, qui guaiaco utuntur.93 .d.& infra per 

totum caput. 
Symptoma,morbum Gallicum afiidue co 

mitans,quodnam fic. 46.^ 

Syrupi,fanguineis luem GaUicam patie 

tibus,conferentes,qui. . 7 1 .c 

Syrupi qui omnibus gailice a£Eedis, paf^ 

fim fbient exhibeii. yi.b 

Syrupus,ad puituias Gallicas cam humo 

ril>us cenuis,conferens,qui. 7i.f 

Syrupi aduerfus morbumGailicum cum 

magna putredine,qui conferant, 7i.h. 

& infra. 

Syrupi ad purgandummel3nchoiicos,gal 

lica pefteaftlictos>qui conferaat.76.f. 

& infra. 

Syrupusconferensad dolores articula- 

res3& podagricos. 77.^ 

Syrupi,choiericis,lue Gaiiica affcdisjuti 

lcs,qui, 77.d 



Syrupi exhibendi anccquam decoAuns 

guaiaci propinetur, qui fint. 78. e. & 

infra. 
Syrupusdeagnocafto, ad gonorrheam 

uaide coaierens,quomodo fiar. i6o,ii 

T 

*Tr Eia line3,ad prccaueduni ne quis per 

, coitum in iuem galhcaui incidac;tu 

. poftquam coiuerit,fi inquinamenti 

fufpicio eft,ad prohibendum ne inqui 

nametum fequacur: quo imbuatur me 

dicamenco.i49.a.& mfra. 
Teiam lineam, medicamenco imbutaqj, 

uaicre aduerfus morbum Gaiiicum,ne 

gacurab Alexandro Traiano. 149.1 
Temperamentum hominis cur fieri ne- 

cjuit,utaiiquodpropriu primufit. 9.2 
Tempusinungendi ex unguento argenti 

uiui,quale raeiius. lii.f 

..Terebiathina cum aqua roflloca , mulrii 

ualet ad gonorrhea fiftendam, i^g.f 
Tefta recens,perpetuo feruac odore, qao 

femei imbuca eft. . 1 1 .b 

Torpor modicus,doiorem foiuit. i S9.C 
Tubercula ingqualiter fe habentia ex- 

equare opor:ec,neqi finere debemns , 

nc fponte lumpancar. 164.^ 

Tumor in paiaco,debet exuri,iuxca Kip 

poc.^Ecenciam. ii4.2 

V 

T^ Acuationi nimie5& importune, qi:i- 

' bus occurredu medicaminibus' 1 3 3 *e 

Vapores ad inquinaadam idonei,in Eu- 

rope parcibusjcrashores fua:,& robu- 

fhorei,AegYp:i ueroconcra. ^o.e ^ 
Vapores decoca guaiacijad cjiid contc- 

i'an,c. _ gi.t 

Vaporationes abiquecianabari, incura 

tione gallicaconferentes, que.i44.f. 

& deinceps per tocum capur. " 
Variolis,& morbiIiis,licec &mel , arque 

iterum quis aificiatur,feminarium ta- 

mea uiciOium,quod iarus eitjaungui 

toiiitur. ' z^^li 

Variole5& morbilli.ciu: non femDCr cri£ 

tu"." * zs.a 

Vanoie, & morbilii per fe non afferunc 

morcem. * -_^,}x 

Varioi2:,& morbilii, quando niagis , aac 

minus concagiofi. ig.h 

Varioiaruixt,morbillorum morbi Galiici, 

& elephantiafi^i , cum unum idemque 

principium,cur non una, eademque cu 

racio his omnibus conueaiat. 5 1 .b 
Variolarum fiaicia ia Indiis occiduis , 

que. 4o.g 

Variole,&morbilli,cur aon adeo difficui 

ter,ucmorbus Gaiiicus, expeliaacur. 

V4rioic,& morbillijcur non eque freque 
ter reuert3ntur,atque morbus Gaili- 
tusPcur tam hreui difcedanc,& ex coi 
tu aon tam fjcpe procreentur. 44.^ 

Vas ex guaiaco fac^tum , in quo gailicc 
a&Ctijcibum, & porum fumant. icem 
puluis ex cadem iigao fadus & ioco" 
aromacum fumpcus.& uinum aiiqaod 
factinumjcx codc guaiaco, ^rocis ad 
pocandum dacii,nd paru proifuac.^o.h 

Vcn3m,quando iecare conucnict poft ia 
undionem cx hydrargyro. iz^.a.b 

Venctus CGlor,qui proprie fit. So.h 

Vcntriculus a&Ctus a morbo Gall. quo 

fyr. 



^r.pmgandus.- Tz.i 

Venusjgonorrhxa laboranribus damno 

{jiTir.u. i6o.h 

Vernicis liquidaj'uiresjqua:. iS5!-b 

Verruc2.& carunculx, quibusmedican:;: 

nib.cxcirpencur. i^^--^ 

Velica lefajexcirac diftcntiones nemo- 

ium,cum uicse dilcrimine. 1 99. d 

Velica,cum ulcer^ca lic,quareurina egre 
• .redditur. .i99.d 

-Velic^' doiorcsjuaiidam necandi uim ob 

tinent. T-99'<^ 

Vefics uicerajquomoQO curanda. 105.0. 

& deinceps per cocum caput. 
Veiicacoriumjquomodo iiac. ii i.a 

Viccusratiojqua; prxfcribendajfumpcu- 

ris iigni guaiaci dceo-dum. Si.d 

ViCtus latiojquot modis ^ticiacur. ^i.^d 
Viitus racio excenuansjnia impedimen- 

to iic imbeciliicas aiiquajfemper necer 
- faViaeirinciiracione morbi Gaiiici. 

■^ ^''.^l.d 

' Vi^uir2,tio tenuis fblajauc freques pur 
~ '-gacidin longum cempus procraCta> 

■ runcremedia pei-iculoia aduerHis mor 
bum G aii icu-m3& quare. 1 47 .b 

.Vigiiixjundecaulencur. iji.e 

Vigili^jquomodacuraripoffint. 1 3 i-.i 

Vigiiiis cum magna iiccicate,auccu .nia- 

sna calidicace,quo pacco fuccurrendu. 

Vinum,in curacione gaiiica porandum , 
quaie. 93-b.c 

Vinum tacciciumjqucmodo paretur j & 
qiias uires habeac.i42.g.& infra. 

Viperje exuuiumjcum aceco uinolo rri- 
tum,^ ill::um;impe:igines extrahit . 

Virg2 canali interfepcojquibus medica- 
minibus iuccurrant nonnuiii. 2oo.t 

Vicera omnia debenc efie ^ccZyita mode 
rate. 1 86.g 

Vicusjcuado ortum eft in pene propcer 
£edL;m coicumjquomodo dignofcacur. 
49-i 

in Vicerum capitis , & faciei , ex morhi 
Gailici curatione, cuomodo procede 
dum. i6^.c.A 

VlcufcLilam in pene,quod cariofam uo- 
can:,ir. quo: diuidatur fecundam non 
niillos.Si: qu3 eorum iigna. 1 ja.f 

VnCtio ex hydrargyro,quas dana pariac. 

Vr^ctio ex argenro uiuo, que bona affe- 

rac,que item maia. 1 1 6.f.g 

Vnctionem ex hydrargyrOjque maia co- 

micentur. ' I26.h 

Vndis ab hydrargyro,cum deuorare ne- 

queanc,quo iuccurrendum. ij^.d.ec 
Vnguenca ex hyd.argyro coniiciendi ua 

rii modi,& qui.i i j.a.& infra. 
Vnguenca apponenda in bubonibus, an 

■ tequam uaiidiora medicamenta adhi 
beanturjqaomodo parencur. i67.d. & 
infra. ■^ 

Vnguerica,ad penis u]cera,ex morbo Gal 
iico,apprim.e coferenriajquie fint.i 5 5, 
cufqueadfiaeii} capitis. 



I N D E X. 

" Vnguenca,in ptlorum defluuio ualde co 

ferencia,qu9 iint;i74.g- "^cj; ad I7S- 4 
Vni;uenca ad uicera , & puiluias morbi 
• Gallici conferenda, quomodo paren- 

tur.i7o.j;.&- - ■ — 
Vnguenca,doioresgaiiicos fedantia5& re 

moueRtia,qae iJnc.i9o.f.& infra. 
Vnguenca,adgonorrheam iiilendam eih 

cacia,quomodo coniiciancur. 1 ^S.h. & 

infra. 
Vnguenta,ad iifiuras,deiquamationes,& 

caiios manuumjpedumjpapillarumjia 

biorum,prepucii:,& uuluc, conferccia, 

que. o7.a.&deinceps. - ■ . 

Vnguencaprecipue confereti-a ad rimas 

iabioiuixsj&papiiiarumjcue. 2io.e.& 

dcinceps per cocum capuc. 
Vnguenca,ad pruricus ocuiorum confe- 

■ rentiajque. ' iS^.-g.h 
Vnguentaad petigines inueteratas,con 

ferentia,que linc. iSj.a.b 

Vnguentum ex argento ui.uo, in ctiratio 

negallica,curinuencum. io7-g 

Vnguentum ex liydrargyro urrum curet 

■ gallicam luem a quaiicaceoccuicajan 
manifeita. 1 1 i.b,& de-inceps. 

Vnguentum calcis ,-eit: precipuum iepic 

- remedium, iZS.t 
Vnguenrum pruricus -tefticuioium le- 

dans,quod-. - i-.^4.e 

Vnguentumad nirnias uigiiias remouc 

das,quomodo parecur. iji.r.g 

Vnguencum,ad lepram,impeciginei, pru 

■ rigines, & ungues fcabros conferirns , 
quomodo conl-iciacar. ^?'^-'^ 

Vnguentum^ad, dolence^-iiemorrr.oidai 

- iubueniensjCuaomodopareLar. 190. g 
Vnguencum addolores galiicos , eciain 

fi fcy rr hi , a u c cr u-it e ad i: n t . ' 191. b 
Vnguecumjomnibus fere dolonbus nior 
■ bi Galliciconueniens, 191. c 

Vnguencum fedans anciquumdoioreni, 

& precipuepodagricum, arcicuiarem, 

&dorialem.' ^ _ i^i.f 

Vnguencumconuulforiisdoloiibusuai- 

de conferensjo.aod. ^^--S 

Vnguenti ex argenco uiuo m.eni^ura , in 

uaccioiiibus adi;ibenda,que.iii.d. & 

infra. 
Vnguenci ex hydrargyro adminiitrandi 

occai50jque.iii.ri.& infra. 
Vnguenrum ex hydrargyro, quo cempo 

re,& quib.cutius adhibeatur. i2.3.d-& 

infi-a. 
Vnguencum ex hydrargyro,luera gallica 

■ £anare,ucrumams inuentum fic .124. 
f.&intl-a. 

Vnguecum ex-hydr3igyro,quibus ramus 

pericuiose adhibeatur.i23.d.& infra. 
Vnguencum ex argenco uiuo uaide elfi 

cax,quod.ii6.f.quomodoconfaciatur. 

ibid.g 
Viiguenti ex liydrargyro conficiendi,alii 

niodi.ii6.h.uiquead finem capiris. 
Vnguentorum ex argeto uiuo ufus, qui. 

I2i.b.&deinceps. 
Vnguentum ani,& uulu^ pruritui pecu- 

iiariter conferens , qaomodo paretur. 



i84.e.f . . 
Vnguehtumad articulorum dolorespre 
- clipue tonferens, quomodo "parecur. 

195.0 - •■ 

Vnguencum conferens doioribus matri- 

cis,& iocis neruolis , qaoraodo parcs- 

tar. - ' ■ ■ ^ 195:^ 

Vnguencum ad llupefaciendum ieuiiii- 

iiuun , & cutisiimum. icemad dolores 

cum ulceribuii conferens,quomodo-pa 

retur.i93.d.& i94.c.f _-■ -■ 

Vngucnta,ud prurigines,& icabiera con^ 

ferencia^que.i 82.f.& deinceps. 
Vnguencum ad urin^ fappreslionem re 
■ mouendamjualde conferens,qtiomodo 

parecur. 203.0 

Vnguencum,ad pull:ularum nsaculascon 

ferens,quomodoiiat. ■- 2i4'g 

Vngais beiiie magnejUirtus, in-cpiiep- 

iia,qa£. ' " -jo.h 

Vnguibas ieproils, fiae cafum minanti- 

bai,que conferar.t inedicameta.i79.a 
Viinc ciihculcariex gonoirhea , quibus 

fiibuenicadum medicamimbus. 196.^ 
Vrin^ iappresiioni , ex ulceraca ueficaj 

qiic cuiacioadhibenda. 200.e 

Vrina,dum recinecar, non debeiic.pjopi- 

nari ea,c|ue urina ciccj&quare.-roo.e 
Viine dmicuicas, q-uoc-iriOdis acfidac- 

199.C 
in Vrine luppresfionis curacione , c]uc 

- medicamenca maxime fugi-enda. 199.C 
Viine atrectus , quando cit acucu> , que 

rei/iediaapplicanda.iQi.d.-&-infra. 
Vmiii aruorjiagonorr-hca-, qua'de caufa 

- gigni-'ible'at. ■-■' ^ ■' 205. a 
.Vruie aidoris ia- gonoirhea inditatiOj 

cuv iic. 205. a 

Vriae ardorjin go^norrhxajquibus reme- 

ciis lammoueri posiic..20vb.& infra. 
ad Vriaam prou6candam;& lapidcm a:- 

terendum , remedium eincacisiimumi 

quaie iic, 20o.f 

Vrinedoiores , que .medicamcnta irdci- 

genc.2oo.g.& iiifra. 
VicioneaijraL-ej uei perexiguae infiamraa 

ciones fequancur. 189.1* 

Vcrum anie ufunfdecocti ex guaiaco » 

auc farz.apaiilla5aac chyne radice,prc 

mictenda iic aene reCcio,auc aiui ienl 

tio.7i.c.& infra. 
Vcrum , in regimine gaiiico fic mcliu» 

epocarejiia^ipiex guaiaci decodum, aa 

uin am. ■.,.. 93.^ 

Vue paife , in regimine morbi Galiici > 

ciua^menfuraexhibende. ^i.a 

y " 

Y" Drargyrum,quare fic uocatura. ciufqj 
^ note5& quahtates. 107. f.g 

Ydrargyfi facuitates^qu^. io7-g 

Ydrargyri unguentum,quando fiiffufio- 

nibusocuiorum prodeih iii.b 

Ydrargyri nacura uaiia. 1 1 i.a.& infra. 
ex Ydrargyri undione,qu£ ucpiurimum 

mala eueniant. zii.a. 

Z 
y Oophita animaija j und? aliaientum 
^ fumanc. i2.g 



F I N I S. 



DE MORBO GALLICO 

TOMVS SECVNDVS 



N V N Q^V AM ANTE HAC IMPRESSVS 

Q_V I MANVSCRIFTOS SELECTORVM 

AVTHORVM COMMENTAKIOS 

DB KOe IP$0 AFVlCTVr eOMTZMlT. 



B A R 



THOLOMAEI MONTAGNANAE IVNI O JT^AXl 
Piiilofbphi,ac msdici prxftantisfimi pro Illuftrisfimo & RcuercndiiT. J^^^—^\ 
Epifcopo,& Vngariat Viccrcge ^4*ri^^ 



Epircopo,& Vngariat Viccrcge 
C O N S I L I VM, 




Peraba» vir.prae 
clarisfime Petre Ze 
ne cuni patauio pr^ 
ingenti peftilcatii 
Vcaetias mc huc c6 
tuliflem, aiiquaatu 
lum poire aaimi & 
corporis uacare o- 

ciojquod camcn mi 

aimcfieri potuit,tam exnimia Vcnetoru no- 
biliumagrotantinra mc molcftaatiummukx- 
eudine, qui non falum a fcribecidis confiliis, 
«erumctiam a cogitandi? me diftrahunt plu- 
rimam,tum quoniam mihi grandem admodfi 
prouiaciam attulifti/ubtili & iaboriofa coafi 
deratione dignam.Non aiiunde porro graa- 
demexiftimoprouinctam,nifiqudd de difpo 
(itione Gallica illuftriiT. uiram moicftancc, 
me uolaifti nerba facere,dequa ab antiquis 
illuftribus Do&oribus noftris coafcripmm no 
reperio,&fi quamplaraau^orum uoiumiQa,; 
quas ad noftras manLtsperuenercdiligenter 
peruoluerim , attamen 41 mihi uei maiorcm 
imporuiiTes prouinciam » ac tuz uolancati , Sc . 
illuftrisfimo haic Vico fatisfacercm , omaiao 
mihi fubeundam putaui.Molcftacur cnimillu: 
ftrisfimus dominus ( ut mihi recuIiftO diipO'. 
iitJQacquar dicicurraorbus Gaiiicus,qugapud 
me eft mala difpoficio epidimialis, ceftc Simo. 
nc ianucnfe in lictera p. dodrina pandimpa» 
aUi5koritateOribafij.Pandimon ucfocraci <^ 
ctint,quando communis agricudo in pluri^ 
bushomiaibus occurrj|,coias fpcciescft pc- 
ftikncia,fcilicet.cum fiuntafgricudines maxi 
rae morciferg.Idcraafierit Audor pandc<!^a- 
Tiiip^diii^tiQne cpidimia^Cum ergo morbusdi-. 



A &is caliicus plurimos homines fimul inaadat, 
&pandimon & epidimialis appcilari dcbct. 
Geatiiisetiam,qui aierito nomen fpeculatoris 
fibiaendicauit,quarto coa. fen. i. cap. defc- 
brc pcftilentiali ad principium inquit* Dici- 

l tur epidimia quande cx aeris mucacioac fit ia 
hominibas plaribusdetenninatu genus mor- 
bi,ut quafi omnes fiant phrcnetici, ucl pieari- 
uci^uu: tercianarii,aat aliter zfft^ Ex qut 
bas diSis habctur primo eundcm morbum ef 
ie quandoquc cpidimiaicm>{cilicet quado ab 
acris mutationc caafatur, & multos inuadit, 
fecundo quod quaadoque non,fciIicet quado 
excaufa propriaalicuiaccidit.&ideo jppter 

B hocnonopottetmorbum epidimiaiem aaoa 
cpidimiali (pecie differre, Ccd folum in ordi- 
Rcadaliquascaufasabeis extrinfecas. Qjiod 
ctiam confirmatur audoritatc prmcipis l6, 
terciijcap.dccura colicse ex rcteatione tccum 
. dicentis,quod quandoquc accidit colica & 
ileos fecundum femitam accidentium f gricu- 
dinum peftiientiaiium,& perueaiuac dc regio 
ne ad regioneaa , & de homine ad homiaem. 
& paucis iatcrpoficisuerbis fubdic,& crat pia 
rimuraeiusileosj&iasdebacur coloa fccuada 
fcmitam permacacionis fimilis in crifi • la 
quibus ultimis uerbis uoluit priaccps paf* 
iioaem iHam priacipilicer faiiTc iiiacam,& 

C fieri colicam , quia raatcria permtttabatuc 
ab ilco inteftiao ad coion,uc fit m crifi,fiipple 
impcrfeda^ in qua maxeria non eaacaatur 
ab cxtra corpus, Ccd perm xtacur de mcm- 
bvo ad memljrum , cx fencentia princi- 
|)is fccunda quarci . Nicolaus quoquc Fio 
rentinus uir ampiisfima: fcicnti« fermonc 
•quinto * capit. de coIica> declarans ^ten- 
Aa tiam 



BART. MONTAG. IVNIORIS 



tiam principis allegatam dicit colicam il- H 
iam iaiiic coatagio fam , merico difpoficionis 
aeriSihunc iftud coirpus, nuc illud ad colicam 
perducentis , non tamen quod unum corpus 
aliud inficeret,ut uoiuit ipfecolicam poffe 
multos iimul inuadere , ex aeris difpoficione 
ad illad difponentis, & ex confequenti coiica 
eue morbum epidimicum , quse colica caufa- 
ta ex caufa propria alicui hoi , S: non ex ae- 
ris difpoficione non erit epidimiaIis*Quare fe 
cundu m quod babetur ex uerbisGeciiis,mor 
bus Gallicns eft epidimialisjcum multosfimul 
inundat ex aeris mutationc. Si enirn morbus 
Gallicus non iieret ex mutatione/ aeris > fed 
cxc^ii^prdpriaalicuihomirii, iitique eiTec -F 
morbus facpe confuetus accidere , ficut mor- 
- bi particuIares.C6firmatur id au^oritace Ale 
" xaudrmicomentatorisinpFohemioIibri epi 
demiorum, ubi hanc facic morborum diuifio 
, ncm. Morborumnanquehiquidemluntpar 
; ticaiares, id eft particularitet fparfi , alii uero 
munes.Communium uero hi funt confueti, & 
cogniti,& dicuntur endimici , quifecundum 
Galenum appeilantur regionales. Alii uero fu , . 
perueniences & inconfueci,& nuncupantur 
epidim ici .• particuiares quidem funt qiiando 
ineadem ciaitstc ditrerentibus hominibus 
difterentes morbi fuperueniunt , quemadmo* 
dum hiiic tertiana febris , alceri.uero quarta-: G 
na, akeri uero fquinantia . Efidimici autem. 
funtjficut qai inaliqua ciuitatei aut propter. 
aquas confuetasj aut propteraliquid talccoa 
icieram-communeimorbi contingunt , ut ne- 
phrefis,end'£mia,quxpasfio.nephreci'tapotei1: 
e.Te etiam noaendimia,ut fi ahcui ibiiaccide 
retex catifa fpeciaH,&iIli propria, & propte- 
rea morbas endimicas , a non Qcidipnico , non 
ditfert ipecic nece!i2rio,ficut fupra dictii efl 
de epidimicopoiiea fabdic.Epjdimici aurfsiit 
qui fiuat es mutatione aeris,fecundum fabita 
tia,auc fecundum qualitatem.Ex quibus cmni 
bus conciudo,'^aod morbus Gaiiicus non fic 
parriculans.ex quo fimui pluresinuadit : neq; H 
endimicus,cum non mcrito alicuius rei pro- 
prix alicai ciuitati^muItosinuadat.Sed meri- . 
to difpofirionis aeris,ex quo epidimicus ef}:,& 
appeliari debetXum enim diuifio illa pofica a 
Comentatore ^lexandrino fitfufficiens.om 
nes vimiil mor-bos compIectens,uc inzelli^enzi 
manifeftum efl,(quse etiam confirmari potefl 
authoritate Galeni primo reg. acutorum c«. 
qaarto ) cumquemorbus Gailicus oon conti- 
neatar, necfubprimomembro illius diuiijo 
nis,necfab fecundOiUr didum efi:, ergo conti 
Rebitur fub tertio,& dc erit epidimialis mor 
bus,cam ex aeris mutationc caufetur. Qaas' 
aerismiiratio apud me,non efl fecundam qua; 
lit'atem,fcd fecundam fubflantiam , quia non 
uideo aerem mae^is efTe mutatum, m qaaiicati 



busmanifeflis (faltemmucatione dequa fic 
curandum) tempore^uentusiflius^morbi cal 
lici,quam in aliis temporibus , (ed antea non 
fuit hic morbus,ergo nec hoc tempore debuif 
fetapparere,quod ctiampotefl rarione pro 
bari, quia malitia ifla non efl: fubflantia^quia 
tunc eflet tranfmutacio fubiTantiaiis, & etiam 
fubflantia non la:dit immediate, fed mediate 
aiiqua qualitate (unde Arift. indc fenfu & Cen. 
fatOjignis, inquit, nonagit inquantum ignis, 
fed inquantum cahdus. Sin autem.maiitia ifla 
cfl in aere, aut occuita exiflit , aut rnanifefla, 
non utique manifefta , quia uel caiida eflet , 
ueIhHmida,&:c. & ficdealiis dicendum fo- 
retj qualitatibusmanifeftis fenfibilibus, quod 
tameniiori datur, tum quia non apparuit di- 
uerfitas, &mutatioaerisintemporibus eru- 
ptionis huiusmorbi , magis quam in aliis tem 
poribus,ut fupra didum fuit. tum etiamquia 
aer hamidior & caIidior(& fic de aliisquah'ta 
ribusjefTec magis nocuus,& putridus, & peiii- 
lentiaIis,quod ramen efl contra principem, & 
ueritatem,ergo quaiitas eric occuIta,& hoc eft 
quoddicebatPrinceps x. quarti capitulo dc 
febre pefiiientiali,loquens de aere & aqua pu 
tridis, (2iccidiz aeri maia qualitas, ) quae mala 
qualitasiion potefl efie manifefla, ut dedu- 
dum efi:,ergo occuIt"a,maIa,uenenofa, &pro- 
prereaappeliaturmutatio in fubrtantia,muta 
rio au em ad qualitatem manifefiam, appella 
tur aiio modo , fcilicet uel ad calidum &c. 
Verum non negamus,quod ad talem qualita- 
tem occuitam fcilicet caufandam requiratur 
certaproportio caiiditatis & humiditatisprf 
ternaturam,ficuteiidcal!is qualitatibus oc- 
cultis:, qus requirunt certam proportionem 
quaiitatum primarum,ut uoluit Aui.2..primi, 
diceas cuod ex complexionibus aeris parata 
magis ad pucredinemefi cahda & humida c6 
piexio.Ecifi:aquaIirasoccuiracum efl ualdc 
maligna caufat difpofitionesmalas, quas cnu 
merac Auenzoar ^.Theifir cap.i. Et fecundum 
quod ii^raputredo aeriscu proprietate eft ma 
iignior,uei minus maIa,potefi: gignere sgritu 
dines deteriOres,ueI minus malas.Et eo uique 
quandoque procedit putredo,& malaqualicas 
uenenofa,ut non foiu homines moriantur, fed 
animalia bruta & planta5,ut inquit Haliabas 5. 
theorices cap.ii. Et licec corpora coslefiia, ut 
in pluribusfint cagenerationis & corrupcio- 
nis hominis , & reliquorum animalium ( iuxta 
iilud philofbphi lecundo phificorum,fol & fao 
mo generat hominem.& -i. metheororum, ne- 
ceffe eft hunc mundum infenorem fuperiori- 
bus lationibus efie contiguum , ut omnis uir- 
tus gubernetur inde,)t^mcnaliqua fleliarum 
coniundiones & influxus poffnt effc caula 
corruptionis. imo idemmec plancta quan- 
tumad diucrfa loca, iuxta iiiud philolbphi 

2.de 



r>E MORBO GA 



a.de gcneratioac jpropter motum folis in obli 
quo circulo fiunt generationcs > & corruptio- 
nes accedens enim eft caufa generationis, re- 
cedes.uero eftcaufa corruptionis.ConcIudea 
dumefl igitur corpora coeleftia,non tantum 
gencrationis , imo etiam corruptiones efCc 
caufasper CQ,iion tamen immediate.-neque eft 
inconueniens, idcm effecaafam diuerforum, 
mediate tamen,&fecundum dirpo(itioaes*di 
ucrfaSjUt eft fententia philofophi, & commea 
tatoris 2. degenerationecircafincm. Exqui, 
bus omnibus manifeftum eft» quid fit morbus 
Gallicus,& qa« linc eius caufa: primitius. la, 
tercaufas enim primitiaas,eft iatcmperies 
aeris ia calido & humido, cum qualitatc oc- 
cultamala , ut fupra didum eft.qu» fortemi 
giscftdebilicans neruos,&paaniculos, quam 
aliaspartes,& magis partes osfibus propin- 
quas,quam aIias,propcer osfium frigiditatem. 
ttfortcpropterhaaccaufam morbus Gaiii* 
cus non abfoluitur a doioribus , fiae inteafis ^ 
fiae remisiis.ut patet intdligcnzL A ntecedea 
tesuero morbi Galiici , caufse funt humores 
melaacolici,muitipUcatiin epate,&: uenis, 
propcermalamcomplexionem in eisimpref- 
iam, ab acre m acato fecundum fubt^antia, ui: 
prms didu eft,N6 tamen nego,quin cii iftis h« 
moribasposiitaiiquis alius humor pmifceri 
non aduftus,ut flcgma falfum,liuc non falfum, 
cum macena haias morbi aoa eiongetur a ma 
teriaaaphati;Ec licut tempore febrium cpi- 
demialium , mala quahtas occulta cxiftens in 
aere, rcfpicit ipfum cor, fpiritus & fangui- 
nem corrumpendo . Ita ifta mala quaU- 
tas occuJea, refpicit omniamcmbra corpo- 
ris humani,& pr2cipueepar,&uenas,&di 
iponiccas adgencrationem humorum melaa 
coiicorum , quare cauf^ antecedentcs pradi- 
ax hums morbi Gallici , doiorum & puftula- 
mm, ueluti accidentium ipftim morbum con* 
ieQuentium,fantquatuor humores, in raate- 
nam huius morbi tranfire parati, propter eo- 
rum difpofitiones..coniuna§ porro caufe funt 
humores lam prxdidi , conuerfi ia matenam 
iiuius morbi, proptcr impresfionem fadam 
«3 aere , m ucnis & cpatc , & ipfis humoribus 
propulfis ad mufcuios & panniculos ipfos in- 
uoluentes, & neruos,& ad partes cutaneas,qui 
qmaamrcute.debiii non poflunt cxpciU ad 
iupcrhciem corporis,uei quia humores noa 
iunt apti,ut cxpellantur ad fuperficiem corpo 
ns,ucIpropter oppilacioaem pororumtunc 
moueatium ad prardida membra, fcilicet mu 
lcuios & eoram panniculos,& ad neruos ctii. 
JVeque camea ita parces iftas a£ficiunt,ut traa 
fitum impcdiaat fpirituum,& iaducant para- 
Jyhm neque ufqucideo ipfas contrahunt fecu 
^umlonguadincmutgeacrcntfpafmum.jed 
•iuaus qmdcm,uc caufcnt maUra compiexia 



LLICO COKSILIVM. ^ 

A nem diuerfam,ucl foluant continuum , uel fa- 
-ciant utrunque , & quia macena illa mouetur 
.ad panniculos lauoluentes mufcuios qui osfi- 
busfunt propinqui, proptcrea uidetur , qubd 
dolorfitinosfibusjcum ramea ofta non lea- 
tiant, uel forte cum oiTa uei pannuncuii & ner 
uinutriaaturfanguinemeiancoiico, qm cum 
mtectus fit a mala quaIitate,non conueniencer 
tranfmutatur in fubftantiamautriti,hiachc, 
?J %erfiuicaces plurim^e muiciphcentur^que 
ibi ftantcs,funt caufa dolorum prsdictorum. 
Nec eft mirabile, Ci magis doleanc morbo Gai 
lico affedi de node,quam de dic, propterea » 
quia de noae propter eius frigidicatem & po 
B rorum claufionem,matcria ilia minus tranfpi 
raCjUfii quia dcficientc folc,uirtuspamiuncu- 
lorumdcbiIitata,faciliusrccipitmaceriado^ c- • r- 
Ioremfacicatcm,&fortc ambar concurrunt f;"!.^ 
caalas.Macer4a ucro faciens puftulas,quia ma- *f«-e p-'^- 
gisfubciliseii,peliicuradfuperficiem corpo '"*''''* '"'''^ 
ns,magisautemgrofla remaneas iatus , cau- ^'' T^^^^t 
fatdoiorem^ueiforteecoauerfo fubtilior ciL%hl:^ 
noafit apcaexpdliadcucem pollicuradner- genuiemj, 

llfiC R^ ninnt.^fi^r- ^- /: .1 • * ^. ; _ j 



uos,&paaaiculos.grcsik)rueropei]icurad fu ?«^''"^'^ 
perficiem corporis, & forte hoc fic a natura f.^^**""ff^ 



fymptomaticeoperantcficutmatcria colic^ J^o Z 
quandoque ad neruos expcllitur , & facic pa- 'i'*'^'^ ^^-^ 
ralyfim,&doior€siun<fturarum>ut coili^itur '"''^^'^''*v** 
a PriQcipe 2 2.tertii,& i6, & fortafib maferie ^^'r^^'- 

^ iJiae non mulcum difrerunt , & natura fimpto- %7i'I^i 
maticeoperas iiliusmaterifpartempeilicad ^^^r^ufig 
iieruos& paancuil0s,&,aonad fupcrficiem ^'""* 
corporis.Echiac eft g» quandoq; apparentdo 
lorcs,& non puftul2,& quandoqae utrunque. 
Quiquidcmmorbusapud me capitulari ( uc 
dici folet)neutiquam poteft , quis enim mor- 
bus eft de quo fada fit mentio apud ilia&res 
audoresjquem fequatur accidentia pr^dida- 
quiqueutinpluribusincipiatia iiirea?profe 
<fto anxius licet mulca peruoluerim uolumina, 
ab audoribus de hoc morbo,fcriptum nihil m 
uenio, Qiianuisenim diicurramusperomnes 
f gritudines cutem defedanteSiperque omnes 

D doiores pofitos a Principe, no tamen uiderur 
adhucmorbum huncauceius accidentia pof- 
fc iii aiiquo cap.coilocari.Ex quibus corrola* 
rie conciudo errare iiIos,qui dicunt hunc mor 
bum eilcfaaphatijcum ex fencentia Sera- 
pionisprimoBreuiarii:» & Rafisnonoad Al- 
manforem., &in libro diuiiioaum^fimiliterex 
iententia Mefug, & Auen2oar,faaphaci iic x- 
.gricudoappropriacacapiti & faciei,.& noa 
toti corpori , ficnt cft morbus Galiicus, 
Nec obitac quod Princeps noa coiiocauedc ca 
pituJumdefaaphatiin numero capiculorum 
fgntudiaumis capit & faciei,quoniam rede 
confideransquodfaaphatieft ggrotudo ap- 
propriaca capiti & £aciei,& c>; ob id debuiilct 
€3, coilocareil aticudine ^ grirudinu c:ipitis,^ 
A a 2 faciei 



faciei/e.excufauit dicens, quod propter coii- 
faetadinem, qax iam currit in piuribns lihris, 
ut dicaturde faaphati in cap. decorationis, 
collocauitin feptimafen dedccoratione,&: 
hoc propterea , quia Raiisindiuitionibusco 
memor;iuit , multas capiris ajgritudines in ru 
brica de decoratioae,ex qua excufatione prin 
cipis uolentis infequi curfuni confuetudinis 
apparet ipfum tacite conateri , faaphati eiie 
^gritudinem appropriatam capiti & faciei,Ii 
cetquandoquefaapharilarge fumptum pof- 
iit commumcari aiiispartibus, utapparetin 
cap.de cura faaphaci , Rurius remedia que c6 
ferontfaaphati nonconferuntpuftuUs morbi 
Gallid,ut manifefte c6pertumeil:,nequein 
faaphati apparent dolorcs, quemadmodum 
appareat in morbo Galiico ex f^ntentia Do- 
<^orum omnium fcribentium defaaphati.prs 
terea doiores qui accidunt in tali morbo> 
noQ funt de numero dolorum iundurarum de 
quibus determinauic Aui. 2 2.ter:ii,cum illi do 
lores caufentur a materia recepta in concaui 
tate iuacturarum, qu^ augmentata extendea 
do iuacturas, & neruos, & mufculoSjipfas cori 
tinentes, caufatdolores, non quod materia 
recipiatur in neruis , & hinc fic , ut podagri- 
cas iioa lpafaiec,quia materia illa in neruis no 
rctinecur, neque nerui tument,iicet iuncturse 
intumefcant propter caufamdidam , q-uam 
fenrenriam ^cctpiz Auicenna , a Gal.6. apho. 
coclI. 4P. ut-quodam loco teftatur, iicet de 
fpafmo alicer uideatur dicere GaL fed in mor 
bo GallLco iunaure iine tumoredolent, & ica 
iitt doior non caufatur licut dolor iunduraru, 
dolentenimalispartesa iunduris iin^ tumo 
re,Si aliqn cu-tuniore m3gno,& adeoduro , ut 
uidearur lapis,curemiiTo tamen dolore& cum 
coiore iiuido,liue ad nigredinem tendente^ut 
pata li fuerit materia melancolica g-roiTa. £1 
aliquando doior Gallicus urget cum colora 
noa uariato a colore particuls i'an:E, quod ar- 
guit materiamfiegmatican^igroiTam permix 
Citm cum hamore meiancoiico remittetem ni 
grediaem humoris melancoiici,ut bene decla 
rauit priaceps j.quarti cap.de apoftematibus 
duris,iaquies,quod quando melancoiia mixta 
eil cum fiegmate,tunc color eCt decliuis ad co 
lorera corporis.De quo dolore ncque Auic.ne 
que Gal.neque alii fecerunt mentionem, ne- 
qaemodum dederuntfecundumqucm cauic 
rur ifte dolor , et tamen fecerunt mentio* 
nem de doioribus aliorum membrorum S, 
capitis,aurium,oculorum, pe£toris,ftomaci , 
epa;tis,fpienis , inteiHnorum, renum,dorfi, & 
macricjs. tefticulorum,& osfium iundurarum, 
Hic ealm dolor qui accidit in morbo Gailicp 
nou eil: intec illos rccenfendus:nequc uidetur 
caufari , iicut caufaatur illi , & maxime licut 
doiores iundurarum.,& propterea uidettu-^ij» 



BART. MONTAG. IVNIORIS 

E iftiufmodi dotores ueteribus medicis fuiffc 
incognitos,ex quo deeis nihil prorlus ioquu- 
ti funt.Pra£terea hic morbus fecundum pluri- 
mum incipit in partibuspudendis,deinde ex- 
panditur per uniucrlii corpus,Qjiis cftqusefo 
morbus , qui ifto modo incipiat, de quo 
ab Auctoribus habeamus capitulum ^ incipit 
aujem iudicio meo in pudeadis propter maxi 
mam proportionem currentcm inter puden- 
da, & talem morbu, merito in fluxus c^leftis, 
utdicunt Aftrologi, ex coniunfcione Saturni 
incapitearietis cu fcorpione dominante pu- 
dibundis,autfortedicendum, quod quemad 
modum de natura faaphati eft,primo occurre 
F r-ecapiti, licet quandoque aliqua fpecies eius 
expadatur ex aliqua caufa particulari ad alias 
parces corporis, ut uifus cftPrinceps uelle 7. 
quarti cap.proprio.ita hsc segritudo quse dici 
tur nuper morbus Galiicus,de fui natura pri- 
mo occurrit pudibundis, non cnim quodlibet 
agit in quodlibet , fed determinatum in deter 
minatu. Ex quibus probabiliter concludi po 
teft hunc morbum Hipp.Gal. Auic. & aliis me 
dicis antiquis mcognitum fuilTe, & propterea 
eius n-omine proprio caremus,fi cnim Auic. ip 
iumcognouiiTet,utiqueaiiquod de eocapitu 
tulum feciiiet,& ipfum nomine proprio appel 
lalTetiicutincoereris multis fecit. Neque pro 
pterhocnoitrillluftresAuccoresiunt de in 
fufiicientia criminandi.Sunt enim-aliquc fgri 
Q tudinesqusnonaccidiiat,nifi]ongis tenipo 
rum mteruallis.& forte fequuntur. fteirarum 
coniunctioneSjqus non fiut nili rar6,^':n ma 
gc.o temporisdecurfu^& forte eciamalias cau 
fas raro contingentes , & cum diutarno snno 
rumiateruailo. Gaienusenim ut.refert Auic. 
j.Quarti cap.de uenameden-e.iiunouam uid.it 
iiiam fgntudincm, neque uidic fcbremjepre 
nam,auc Douenam,& propterea negat eas da 
rijUt inquit Auic. i. quarticap. defebrefexta 
na S:-feptena,&:£miIibus iliis, ut inquitibi 
Auic. Et non oportetjUt ncgentur 9gritudi 
nesquasno contingituiderem tempore quo 
dam , &quadam regionc. Aliquando enim 
TT pertranfitmagnaannorum reuoiutio, inqua 
non uidentur fieri aiiqux sgritudines , a 
cut non uidetur iapis tgrediens ab intefti 
- nis, ficut ipfe recitat in libro deinteriori 
bus , & tamen 6entiiis uidit eum bis , ne 
que faiifet conueniensGalenumnegarehoc. 
Afiirmat etiam; Gentilis fe uidifie lapidem 
a ftomacho egreiTum per uomitum poft uche 
mentes itomaci doiores , quod a praeceiTori 
busnoftrisnonfaituifum,&:tame non debec 
hoc negari,fed concedi iicut monftruofum 
raro euenicns. . Sicut ergo cgrirudo ifta.Cla 
pis in ilomaco fuic incognita ^aleno , Hip- 
poccati & Auicennie, quia iiiistemporibus, 
noa apparuit .. Ec rimiliter fic^c febris 

fexcana 



DE. MORBO GALLICO CONSILIVM. 



fextana & nouena tempore Galeni,n6 zccidc A 

mnt,e& quiz non fiunt nifi ex longis tempom 

reuerfionibus. Ita pariter nonuideturincon 

ueniensquod morbus Galiicus appareat tem 

poribus noitris, qui tame temporibus Hippo, 

Galeni & Principis non fuit. Non tame dico 

quodnunquamfueritjjimmo neceireeft ipsu 

aliasfuifie>li mundus eft 2ternus,ut uoluit 

Arift.8.phificorum & primo c^li.Esedem.n.re 

uoIutiones,&: ileliarii c6iundiones& caufx ip 

farum produdiuce infinities tuere, &egdem 

dilpofitiones ex parre pasfl , ergo idem afFe- 

d:us,& ex confequenti idem morbus . Si uerd 

mundus efl factus de nouo ( ut eil rei ueritas ) 

credendum eft,etia talem morbum alias fuif- B 

fe , non tamen tempore illuilrium Auftorum 

pr^didoruni , qaorum opera temporibus no- 

ftris uigent. 5unt enim aliqu^e je^ritudines no 

apparentes,nifi ex diu reuoluentibus Zodiaci 

curriculis,ut toties dixi. Auenzoar enim dragii 

culfigr^coru, uena medene Aui. poCuicx^ri- 

tudinem caufatam a uerme genito inter car- 

nem & cute ,neque ifla segritudo tH uena me 

dene, utapparet per iplum Auenzoar,qma 

deutrifque difiinaia facit capituia,& diuerfa 

applicat remedia,hanc tame sgritudinem no 

cognouit ^uicut patet inteiligenti,nam de. 

terminat de uermibus in inteflinis §snitis 1 6. 

-J.& de uermibus in capite genitis tacientibus 

fodam I. j. de uerme autegenerato inrer car- 

nem & cutem, nuliibi fecir mentionem, & ex rj 

<:onfequenti taiem sgritudinem igaorauit: 

promde & Galenus& Hip. quorum Auicin- 

, terpres&recitatorfuit. ignorauerunt etiam 

omnesmedici excepto Auezoar segritudinem 

caufatam. ab animalibusgenitisincannapul- 

monis, & locis uacuis , qu« animalia minora 

funt mulciiionibus,qua: animalia cum transfe 

Tunturde iocofuse originis, refuitat tufsis ex 

iHorum motu, Sc quando quiefcunt in loco 

^ioqui,efcittufsis,ucuoIuit Gentilis ro.^.cap. 

de tnfsi ; neque ek hoc mirum propter caufas 

-prasdidtas. Cognofcuntur autera puftalarum 

matenae per pruritum, coIorem,lfigaram, do 

lorem,& his fimiiia , nam fi pufluii tuerint m- ^ 

begjdoior non.muitusert,& puifatiuus non mul ^ 

tx magaitudinis,fiunt enim ex aduftione fan- 

gu;nis. Si uero <loior acutus fuerit v& fubi- 

to eueniens, & pufiul^ fint parug^ad citrinita 

tem tendentes & uicerantes, & in cute afperi- 

tasappareat,aco[era adufla proueniuac^fi ue 

ro doloriuent extenfiuusauc.grauatiuus, pau 

hnm eneniens,& pufluix fuennt late ad albc- 

dinemtendentesaphlegmatefiuc adiifto,&ii 

cu isfignis notabilis fueric pruritus , & aliqua 

lis ardor,iudicaudum efi ^ phlegmate &Uo c6 

mixto cum fauguiHe meiancoiico eas prouc 

aire;aeciKn fi tendauc ad in^redinem & par 

»9 erum exifian5,doior£ maxisie exiflence 



paruo,iunt a melancolia . Attamen quia raro 
acciditut foJus humor peccet,uctefi:is efl Ga- 
lenusprimo regimiaisacutorri,& Princeps.i^ 
4. cap.primo , ideo figna ifta quandoque con 
funduntur proprer pcrmixtioriem dmerfoiu 
humorum . Quare oportet figna in mehte coi 
iigere,& comparando ea adinuicem compre- 
hendcre qu^ magis dominancur, & runc com- 
prghendereper cognitionem quinam fit hu- 
mor dominans & fubdominans . Idem faciun 
dum erit in cognicione materierum dolore gi 
gnentium, nempedifcurrendum per colorem 
particul^ cIoIor«fg,&percognitionem fpe- 
cierum dolorum in intenfione &remifsionc 
eorum,&inueiociueitardo aduentu eorun- 
dem,ut iupra didum fuit de puftulis . Verum 
quia nihil icriptum hiic de qualicace doloris 
moleflancis iliufrnl^simam Dom. Reueren- 
diisipiD. Epiicopi Viceregis Vii^arif,neque 
de coplexione eius naturali. ex Quibus deueni 
re potuifiem in notitia caufe coniuas doloris " 
moieaantis Reuerendiisimam ac ijiuftrifsima 
Dom^i, laam , hinc fit ut localia particula 
ria coLieaienter minime applicari pofsint . Ka 
icte fentenriam Gal. 9. de ingenio faniratis , 
Scie.tiEciis medicus in quocunque adu cnrati 
uo, tria potifsima confiderare dtbet , comple 
xionem.f.natura]e,caufam egritudinis fi cau- 
famhabaerit,&aerisdirpoijrione. De quibus 
duobusX.c6plexione naturali,& caufa doloris> 
D.S. moleilantis & de accidentibas,cum icri- 
ptum non ruerit , ex confequenti imlrumenta 
parciculariacuratrja minime appiicari pof- 
iant. Quareneceffeeflin uniueriaii initeme 
ta curatma hic in. fcripcis redigere , ex quibus 
non folum . D.S. a deceriori lapfu pr^feraabi 
tur,uerum forcaffe eciam a prf fenti dolorofa 
difpofitione curabitur>fedfi habebimas lite 
ras liluflriisima; D.S. deciaranres colorem par 
ticul^elfff, fpeciem doloris.intenrioaem ac re 
inifsionem eiufdem , & ipiius doloris tardum 
aut ueiocem euentum,ad particularia tunc 
remedia defcendendo , faiuberrima & infaili 
bilia curatiua inftrumenta noftris Utciis coa 
fcribemus.Nac uerocircauniaerfalia jpcede- 
do, ad regimefex reru naturalia deueniemas^ 
Eligaturaer igitur temperatus,aat ab.asqua- 
litate per caliditatem & humiditatem pa- 
rum eleuatus,temperatu.n.habec naturam mc 
dii,medium uero refpectu anias cxtremi fapic 
naturam altcrius . Et ideo fi tempcratus fuerit 
qufcunquemateria merit peccans , conucni- 
rcpoteric,utapud inteiligete facile conftar. 
Eiigacur itaqae aer boni odoris & bene eaeta 
tus qui tempore «ihtispoterit artificialiter 
ppparari,iternendo folia falicis , uitis , rofas^ 
uioias,& eis admifcenda parum iauri , & rcs 
boni odoris in loeo luas habirationis, & ia efla 
tccligatlocamontana. Inhyconc uero loca 
Aa i plana. 



BART. MONTAG. IVNIORIS, 



plana , at habeat aere tepcramento magis pro 
pmquii. Circa cibuiii & potum , panis iit de fi 
miia.i.depurifsima farina>iion calidus, neq; 
pluris setacis rrium diernm , bene co&as & fcr 
raentatus ^ Vinum fit gaurum, medii faporis, 
non duice , neque ponticum cum aqua coda 
dcbite perraixtu,aut cum aqua buglolFs & bo 
ragiais . Carneslintexpuliis galiinaceis, ca- 
poaibus iuuenibus non pinguil>us, exli^dis 
eciam, &uiculisla6:antibus. Carnes phafiano 
rum. & perdicum , & auicularum paruarum 
prxter pafieres, nec raultum diftantinm a prin 
cipio faae generationis ecism conaeniant: 
Euitet itlaiirifr. D. S. omnium animalium in- 
teriora , & proprie pulmones , cor epar, 
fplenem, inteftina , renes, etiam tefticulos,ex 
ceptis teilicuiis puiiorum & epatibus;caueat il 
luttrifsima D.S.airumere diuerfa cibaria in ea 
dem menfa,& apponcre indigeftum fupra in* 
digeftum,& non aflumat cibum in*;hora non 
confueta , namhaec funt qusE digeftionem fieri 
prohibent . Digeftio autem Isfa eft mater & 
iundamentum fere omnium fgritudinum,ut 
recitat princeps. 13. j. De pifcibus proban- 
turpetrofi, fquammofi;&uiuentesaliiin bo- 
»is aquis & laudabilibus . Ue ferculislaudatur 
infcuiu fadum ex ouis & brodio puili > & mo 
dico agreftf , & far proprie didum. pan- 
nicum uero cum k<5te amigdalarum conueni- 
re poceft,legumina omnia,& proprie lentes, & 
fabs ab iiluftrisfima D. S. uitari debent. 
X>e faporibus uero, uinum granatorum muzo 
ram : uinum citoniorum > fapor amigdaiarum, 
quem faporem album appeliant , conuenire 
poiTunt. Herbse uero conueniunt, fpinachia , 
het^y abiecta tamen prima aqua earum deco - 
<9:ionis,qu2£ iabrodio iaudabiliii carniu impo 
nantur&decoquanrur. Deialatutiis aurem, 
cicorea, laci:uca,bugiofia , cum modico aceco 
pafiiilato. {. in quo decod« fint pafiulas i|[Iuft* 
D. S. conueniunt, ladicinia omnia, & cafeus, 
&iacfugiendafunt,iicet quandoque (fed ra- 
ro) concedi pofrunt.puaconueniuntfotbilia 
& recentia in aqua deco{9:a.De aromatibusco 
iienientibus fuper fercuiis ponendis>eft cinam 
momum eledjsfimum, non tame in multa qua 
titate. De fru(3:ibus iaudari pofliit poma apia 
bene matura , & quandoq; meionescoueniiir, 
itc amygdal^ auelianae, pruna damafcena, & 
pfica deficcata . Somnus fit nodurnns ad mi 
nus fepte horaru,n6 fu|>fiuus,na Auicj.primi 
de regimine iomni & uigiiias , iaquit g> fom- 
Jius temperatus uirtutemnaturaiem potente 
cfficit ia perficicndis fuisoperationibus,& ani 
malem uirtute quiefcere facit,& ineius fubfta 
tia augmentum praebet , & prohibet fpiritus 
refolucione,&propter hoc concoftionem ad- 
iuuat & reiiqua,quaB tu ibi uide , qaia pulchra 
Tane iunt ,meridiaaus auce fomnusnoa com» 



E petit , nifi prae nimio doIore,fi non pothif 
letin no(5te dormire . Vnde Princeps fen & 
cap.priEallegatis inquit . In diQ dormire malii, 
etenim ad malas pr^parat. f gritudines reuma 
tifmos generat & corrumpit coIorem,&la- 
xat neruos & efficit pigritiam , & debjlicatde 
fiderium, & generat apoftemata : fugiat etia 
in domiitione recubitu fuper dorsu,taqua ini 
micu mortaie.Motusuero fit teperatus & antc 
cibum fadus,expulfis tame prius fuperfluitati- 
bus primg & fecudf digeftionis,exercitiu.n.im 
moderatum fubtiiiat humores , & ponit eos ia 
motu,quo fit ut praecipitentur ad neruos iara 
cx doIoredebilitatos,quareeuiret iliuftrisfi- 
ma D. S. omne exercitium immoderatum , & 

F uenationes, & equicationes cum equis forti- 
bus& fuperbismaie uehentibus hommes , 
Caueat iliuftrifsima D. S.a nimia repietione 
cibi, &potus,imo furgat amenfa cum reli- 
quiisfamis , & afTumat potum ciboproportio 
natum , ita quod cibus non natet>neqae flu- 
duet in ftomacho . Ventrem habeat iubrica, 
& fi no natura, faitem arte,diebus interpofitis 
facicadocaie ciiftere. R.ficl3e,maiiJ2,uiolaru 
anaman. i.mcrcuriaiis man.ff. bulliantinf.q. 
aqu5e, & fiat decoftio , & de fupra dida deco- 
dioncR.i.i.ff.oiei uiolati unc.iii.zuccati ruo, 
unci. uiteiiii oui nu.i. faiis comunis drac i. (T, 
&quandoqueunci.casfi2e, &unc.i. elleduarii 
lenitiuijuei leniatur uenter D. S. iiiuiiriff. cum 
unc i. fioris casfig & unc. fll eiieduarii leniti- 
ui,quaf milceantur,& fiat bolus, affumendo ip- 

G fumperhoramanteprandium. Vtatureciam 
uomitu bis in menfe una die poft aliam,ni/i fic 
ex parte Aridm^ pedoris aliquid ^ jphibeat, 
& proprie poft cibii & ante cibii,fi uomitus ei 
fuericfaciiis,eftenini thefaurus in prfferua 
do a doloribus, ut colligitur 22- j. cxpeilit e- 
nim fuperfluitates groflas per uiam con- 
trariam mx , cui motus ell ad neruos . 
Vitandf funt triiUs animi pasfiones, ficut, 
ira,furor^ triftitia »timor, foiiicitudo , ifta 
enim exficcant & exterminant & remouent 
homines ab ea qua? eft fecundum naturam 

- confiftentia , ut uoluit Gal. 3. tengi. Verum 
confert la£tari,gauderc, bene iperare de faiu^ 
tefua, & conuerfari cum amicis deie^abilir 

^ bus,iuxta iliud Gal.in libcllo de ludo paruf pi 
iaad Epigenem, diccntisquod. tantaeft ui$ 
motionxs & regulationis humorum in gaudio, 
quod multi ex perniciofisfimisjegntudinibus 
liberati fuere,gauifi folii . , Coitusuerofit te- 
peratus,& ineiJdus celebrataia i.&2.dige- 
ilionecuxnmediaturdifpofitio in digeftionc 
tertialuxta dodrina Principis 2.j,cap.deho 
risc0itus.Reliquaoia dimittacur taqua cotra 
ria.Reliquuraeft utucniamusad regime me 
dicinalc difpofitionis GalUcas . Quareim 
primis tniaoretur materla cum elle^^uariQ 

kniti* 



DE MORBO GALX-ICO CO.NSIL1VM. 

kairiuo fortificato cum clleauariodepfilio A meAatiuas&cordialcs.hccenimeftqtiodme 



Moncagnan«e Auimei paterni clarisfimi taci 
€ndo fic.R-ellectuarii ienitiui unc.i. de pfiUo 
Montagnans ^Si.mcca.n fini. q. f. & fiat bo- 
lus, & ailumatur per duas horasante pran- 
dium , Diuertatur poftea materia cum prouo 
cacione haeniorrhoidarum>erit enim diuinum 
& fingulare remedium huic difpofitioni^ut in 
telligenti patet . Digeraturdeinde materia 
cum iiifrarcriptis digeftiuis>uel eorum altero 
^iateria: peccanti magis proportionato. K. 
iyr. de buglofa ; de endiuia.i'. geieniabim dc 
Ziiccaro ana unc.il.aquaram cicoriac , lupulo- 
rafti famicerrse ana anc. i. mifc^.uei {ic.K.ryr. 
de fumocerras unc.i,mifce,ael ficR. fyr. de fu 
moter r^ unc.i. de endiaia unc. f. gekniabim 
de zuccaro ^.ii. aquarii bugIofe,lapuioru ana 
unc.i.mifcc.Veriijimaceria iaciens dolore R. 
D.S.eiTe!: ualde fabcilis i &mocu,deciir fyr.ifte. 
R.fyr. dc fumoterraf uncu.rofati uac.fl', Aqua 
ru eadiuiae,acetof2,bugIofis ana unc.i.inilce . 
Vel fic. R. fyru. depomisdefcripcione fabor 
<utinpradicahabeturm£fu«cap, de melaa- 
coiiaj unc.i.de endiuia uiic.iT.geieaiabim [de 
zuccaro ^du In materia uero grosiiori ucor 
cgo pro digeftuio lyr. de epi hy mo permixto 
cum fyr.uiolaco fic faciendo. R.^r.deepithy 
mo unc.i.uiolati unc. iT. Aquarum fumicerr^, 
lupuiorumibuglofas anaunc.i-miice.Et quan- 
doq; exhibco unc.ii.decoccionis cpithymi de 
fcriptioneMefuseinantidotaciocum unc. ii, 
aqus: cicores^uei buglofae. Fada uero mate- 
rie:a digeftione,quae cognofcitur per colorc, 
& fubitanciam urmae,cum acquifita iam hypo 
&zfi alba ec 3equali,infcrms dcfcendence, fecii 
dum tamen figuram piramidalem fimilem hy 
poiUii aqaf rofatg , ut coiligitur a principe 
a.primi.suma de uriais c*de iignificacionibus 
fpecicrum hypoftafis,qug tamea ante no ade 
xanc,cuc euacueturmateriadigefta cum in- 
fraicripta medicina fumendo ipfamfummo 
mtac , & tardando cibum ad minus per quia 



dicinam beatificatj& ideodecurmedicinata 
Hs. R.thymi,epith7mi.florum buglofi'^,bora 
ginis, uioiarum ana fcrup. ff. miraboianorum 
cicrinorum,indorum,fen9 ana drach.ii.poli- 
podii quercini drach.ff.granorum febeftcn na 
mero x. pninorum damafcenorum numero 
iiii.pafililarumdrach.ii.liquiritiae rafg drach.. 
i.aquarum endiui£,iupuIorum, fumicerrf »ana 
q. f. mirce,& fiac decoctio fecundum arcem * 
R. decoctionis iupraicriptg unc.iii.reubarba- 
ri eiedi drach. i, agaricitrochifcati fcrup. ii. 
fpicf g. 3. uini maiuaticicocIeareunum,mi 
fce Sc tiat infufio,& facta dih^cati expresfio- 
B neaddanturinfrafcripta. R. elleduarii de 
febefi:en,lcnitiui ana unc. (T. mannf orienta- 
lis unc. i. eliectuarii dc pfilio Montagnane 
drach. ii, fucci rofarum puri, fyrupi uiolati 
ana unc. ff. mifce , & fiac potio. Ego quandoq; 
folicus fam addere in maccria grosfiori elle- 
duariam de epithymo defcriptione Monca- 
gnanfaui^e: qaandoque diafcene fecundum 
exigendammiterierum , &: uircutistenorem. 
Indieuero iequenti dencarunc. iiii. brodii 
fummo mane,&: defuper dormiac . Deindc 
cu a fbmno expergefactus fuerit>fiat fibi ene- 
ma iauatiaum cum unc.i.fT.zuccari rubei yauc 
uncii.meliis rofati cumbrodiopuUi, fale, ui- 
C tello oui,& oieo uiolato ad abfiergendum re- 
liquiasmaterienim, & eas extrapeilendum , 
quasmedicina foluciua reiiquit iuxta do5:rir 
na?rincipis 4. primi.cap.de encmatibus. Ve 
ru quia materia haecdepedec a melancoiia,& 
ex fcnteatia Principis i. 3. cap.de melancolia 
thcfaurus curae, &apud me non foium melan- 
coliae ,de qua ibi loquitur, fedcui ufcunque 
difpofitionis melacoiice,principiis uite cocra 
rise, eit confortare cor /quod eft uicas fons , ia 
quo aicera elaboracione elaboratur fan- 
guis , fine cuius influxu cstera membra ia 
operationes exire nunquam poflunt, uc colli- 
gitur a cociiiatore ditteretia 136. inj.dice 



quehoras. Deiadefibenc operata fuerit, D dorum, &ab.^uerroe.3.coiiiget. ideomeri 



aifumatur lauatiuum^quod erit brodum pulii 
ia quo fit decodum hordeum excorticatum. 
Deponic enim mcdicinam,& minuic uigorem 
cius,ut coliigi poteft a Principe 16. 3, cap. de 
cura fiuxus fadi a medicina, & iicet loquatur 
deaqua caiida,tamen brodium puili iuue- 
nis & macri non multum in nutrimeto diicrc 
patabaqua, nam prcterea habet proprieta- 
rem tempcrandi humores, ut efl featetia Prin 
cipis ^.primi.ca.de regimine cibi & pocus. Ve 
rum fciendum eft quod in huiufmodi difpofi- 
tionibusmeiancolicis medicina foiutiua dc-, 
bet cfTe commenfurata , non excedens , aut 
modicum i^aitcm recedens a gradu racdi- 
cinarumincolumium, itaquod natura posfit 
cam regulare,& non ipia rcgulet naturam • 
Nequedimitcat medicinas Ifcificatiuas hn* 



to confortandum eric cor. £x cbnfortantibus i 

autem cor laudatur Ixtificans Guilielmi,isti- i 

ficansMcfusdefcriptionefilii Zacharis. Ec 

eiectuariumdegemmis,&cle<ftuariu.m cher- ; 

i^es, Qt in antidotario Mcfuas. Videtur etiam ; 

mirabiielf tificans Rafis p.ad Almanfore cap. : 

de meIancoiia,afrumendo de altcro eorum, uc , 

libet, unc. i. Zuccari uiolati , buglofati ana 1 

unc.i.iT.fem.citri, boliarmeniana.j.fT.lacin- : 

thi fcrup. i. & cum fyr.de acetofitate citri fiat I 

mixtura , de qua fumat per quatuor horas an- ; 

te prandium cocleareunum/uprabibedo n6 

nihil uini clari albiodoriferi limphati cum a- ■ 

qua buglofx, aut rofata.Vcrum tribus mirabi 

libus in Arumentis folitus fum confortare cor 

in fimilibus pasfionibus , quorum primum . 

dcfcripfitconciliatornoftrx Vrbis Patauinx 

Aa 4 decus 1 



8 



BART. MONTAG. IVNIORIS 



d;ecuseximium,differentia ip5.1iccc enimui 
deamrad calidicatem declinare,rairum in mo 
dum tamen cordiale , & deleaabile exirtit,& 
«irtuti celeriter fubueniens, ufque adeo ut in 
rifum cum alacritate inducac iiominem ctia 
recedente uita . ^liuduero inftrumentum 
eft eiieauarium Gentiiis,defcriptum in fecun 
da parcicuiafui tradatusde corde , quod pa- 
rumdixicab ^qualitaterecederc&po-^e da- 
ri inomni ^tate, &tempore,prsterquaquod 
enim conforrat, ciarihcac etiam fpiricum& 
fanguinem , &initaurat, confortandoomnia 
membra nutritiua.Tertium & iilcimum initru 
mentum eil: eleauarium Montagnans aui niei 
in fuo jsonfiiio de melancolia , in quo uir- 
tuslatetmirabiiisconfortandicor & cerebru, 
& puri^candi fanguinem,&defendendiipid 
tusal/impresftonibus quaiitatum meianco-. 
licarum>qtiprum alcerum,uc magis placer, per 
mifceacur cu zuc^aro buglofato & uioiato , & 
reliquis.Et eode modo,ut fupra fcriprum eft , 
adminiflrctur . Verum quia sgritudines cum 
aJiquo tempore perduranc, permutdt comple- 
xionem in membris, ita ut acquiraturdirpoii 
tio malorum tiamorum generatiua, ut uolait 
^aerroes 3. colligec, ideo cportet corrum- 
peremalamdifpoiitionemin epate,& uenis 
impreflam,& mundincareipfum abomni ui- 
niicntia in ipfo exiftente,& adeo confortari , 
uc generec laudabiles humores, quofadto , in 
morbum Gaiiicum iiiuflrisfima D. S.non redi 



£ bit ampiius. ^d quam :intcntionem complen 
dam potenter concurrunc duo inflrumenca 
infrafcripca. Quorum ex quocidiana experien 
tiamirabilem uidi cffcdum , primuni efl iioc 
elieduarium. 
R.cas fiK iigne» . 

Cinnaraomi elcdi ^ana drac.ii.- 

Croci . fcrup.i. 

Kofarum rubcarum fcrup.iiii. 

i^andaiorum rubeorum unc.ff. 

PaiTularum cum ariliis , non bene matura-. 

rum. unc. ii. 

^em.citri 7 ^ -^ 

Eoliarmeni 3 * * ^ 

F Et cum miua citoniorum fiac mixcura. 
Secundum infircmentum efl iioc. 

R.eileduarii Regumunci.incuius dcCcri- 
ptione ponanturauelanasioco pinearum. 
Mitridati eiiectisfimi. drac.if . 

Boliarmem drac.i. 

Sem.citri. ana drac.i. 

Conferue citoniorum unc.i.fl. 

Et cum miua citoniorum & fyrupo de en 
diuia fiar mixtura, de quibus accipiat i.ii.uel 
cocleare unumper duas horas, ueitres antc 
prandium. Et hxc funt Clarisfimaf petre Zene, 
qujE ceieri calamo tabellario inflanti fub br^ 
uitateconfcripfi,qua: omnia sumusilleomniii 
Q opifex.qui cm.nesianguoresinialiibiiiterfa- 
nat, fua diuina mifcrationebenedicar,&in fa 
nitatem iUufirifsimse D.fuae dirigat. 



F I N I S 



D E M O R B O G A L L I C O 

M A R I N r B R O C^A R D I V E xN E T I 

PHILOSOPHI ET MEDICI C L A R I S S r M r 

T A T V S.. 




T K A C 

Cribvnt. omnes medicing au- A 
thores nulla penicus ^gricudiae 
curindam , nifi prius cogno- 
icatur, hoc uolunc princeps 
primaquarti hoc Gal.primo re 
giminis acutorum . com. cer- 
tio> ac ctia,m primo de febribus ad glaucoaem 
idcirco fajpius mecum cogiraui , nunquid no- 
ua hgc ^gritudo, quf eo tcmpor-e.quo galli ita, 
iiam armis inteil:arunt iiamanum genusuexa- 
rc coepir,posiita nobisaliquopactocognofci. 
Ad partem negatiuam funt hg rationes , qua- 
rum prima eft calis.prscognicio quid nommis 
pr^cedic prajcognitionemquid rei, {Qd pr^cb 
gnitio quid nominis,noa eft nobis nota , ergo B 
tenet confequentia,minor probacur ,quoniam 
nomen eft adhucignotum,alii nanque eam du 
cunt elephantiafim , lichenas nonnQlli; plerir 
que afahaphaci , aliqui pruna , mulci igac per 
ficum,muiti*difpofitionem mediam inter fca:» 
biem,& Iepra,uulgares morbum gallicum ,oec ' ; 
adhuc aliquod nomen certum-ei impofjcum 
uidetur; pr:f.t::er«a cum medicus /ic artifexfen 
iitiuus a poikriori; perfign^&effeccus uena- 
tur dfcntiam asgritudinis , fcd nullu cii Cignu. , 
3iec accidens, nec affedus in ha^ difpotitione* 
quod ducat in eiuscognicion^ni eauff, igicur, 
minor probatur; in iubiectop;ati?atetaIe ggri 
tudmem iiidemus primo dolorcs uarios & d£ C 
uerfos,nunc pung.itiuo.s,ouac extenfiaos^nuac 
grauatiuos,nuc alceratiuoSj^unc.frangitiuoj >• 
ac fere onines doioris fpeeies quas enume 
ratprincepsfeciindaprimi^eygoh^ cales» tan 
tasque doiorum uarietaces ia^unicam, ac der^r 
minatam caufani re/olui aftqueaat , uidegius 
fecuda totpuftuias, tocapoaemaca,cubercuj|jt 
cruftas,. ut nemo quantumuis opjamiiudicii Sc 
perfe(^i,X)maia hxc pofsit perfec^e cogaof<:e, 
re, ac m fuareferre. princip^ia; oanquein eade 
fere4>rachH parciailam^ai^c alcerius membri, 

adl«ot^;potoatafanguiaea.c0lerica,flcgaia ' 
tica,melancolica ^ dixero 3 pr«dominio,raro 
.n.daacur h«c ^nguIaria,u.cuoIaic prmceps- 
t^rtia.quarti,nulluseciam humoreft puras,fed 
omnesfuatp?rmixd,.dkit Gal. fecundo pro- 
gaoftxcoruni com. ^g. aucoricate Hippocra 
tis, patecigicur ex hac taaca. accideucuim ua- 
riecacc,quod 3?gricudo hfci:?noratur,necali- 
quo decermiAato QapitulQ capicuiari poteil» 
ter cio h^cggjritudo uon foium dependec a caii 
fc iafcriorib«s-i fed ecia^n/uperioribus, & ei^ 



D 



diaaepidimialis,ergo nonpoteft nobissffe 
.extotonota,confequentia pacetex Auic.pri 
-^.a quarci.cap. de pi^McnzU , qu^ dicitur di^ 
fpolitio epidemialis, uhi enumerac alicuas 
:eius caufas,& tandem concludic quod func 
formf ,ex coeieiiibus pefiilenciam producetes, 
quarumcognitionemhic intQtms ignoramus; 
idera habetur tertia primi dodrina quinra ca 
pirulo de regimine temporri cum reaincatio- 
neaeris/ubiinnuic quod mukociens zccidiz 
eorrupcioaeris propcerrem ccelefiem , cuius 
qualitas nOn efc hominibus nota • anteccdens 
probacur,quoniam h^c difpo.^cio noa dt pcc 
uniuerfum diffeminata, ut func^epidimiales; 
pr^terea apparuic poit triun* luaiinarium c6- 
iundioaem pesfmiam,quam coc bella, toc ftra 
-ges,toc incendia,toc regnorum murariones 
iequutx funt,igitur;quarro %na per qu^ inuc 
ftiganturcauf^ egritudinumjunc fignahumo 
respeccancesdeclarantia , icd liUnon fuffici 
uncaddeclarandum caufam huius argrirudi- 
Bis , ergo, nam preter humores alise etiam 
caufs concurrunc , uc cceieftis mfiuxus, uc di- 
a:um efl unde pulcherrime dubicau it concilia 
tormconfilio 94. utrum febris peitilentiahs 
elTecdenumero humoralium cum noafic ab 
uno humore tancum, (cd ambiac omnes humo 
reSjCUQiecia non dependeacab humoribusfo^ 
lu,fed &;a fbrmis fuperioribus, quare ex his fa 
tis con{lat,sgricudinem hanc eile difHcillima, 
cum dus cognitio nec a priori- propter caufe 
ignoraatiam,nec a poiteriori, propcer comuf 
limam asfidencium cogaicionem , & uaciecate 
habcriuliomodo queac, dicam camea quod 
fencio cheorice, & praaice, teneo igitur e^ri 
tudincm iltam debere dici epidemialem, quse 

nec uno nomine,nec eadem qnidicate , nec eo 
de capite, comprehedi pot quauis Ronulii cx 
netoricis effectusiftosinaftra reculcrint, alio 
cx^medicis rececioribus ia iilaaquaru inauda 
tione,qu^.co Aono q.uo morbus galliais, cepic 
puiiulare,per uaiuersa icaiii apparuicucceitis 
diRoma,ia:qua cybrisita incumuic , uttoca 
fada fic nauigabilis., ia agro eciam bononien 
fi renus. in fexracieofi & macuano pados, in Ve 
neco achefise^cra folicos limices ex uadarmic, 
tancis, uc dicuac , imbribus annusilicmaduic' 
ucccrrisinde humencibus, acqueftagnancibus 
mimroemirandumfic ipiasad illam aeniiTein 
tempenem calidam & humida, quaai medid 
^phaofophi ojm putredinum nucrcmxQnii. 

ccncur 



,o MARINI BRO 

tentur cffequf talismorBi principatis caufa 
fuit . Eandem aquarum inundationem Uel for 
te maiorem eo tepore fuiire quo Gothi Itaiia 
beilisinfeftarunr,author eft hiftoriarum fcri- 
ptor diligentifsimus , cuius h^cfunt uerba 
"< imbribus nanque multos dics continuanti 
bus diluuia ferre apparuit tybris, tunc menfe 
octobris,propeexaitoadeo aqujs intumuic 
• iit Rom^-mfnia alicubi ruperauerit, undc re- 
giones urbis, proximg flumini , maxima acce 
perunt incommoda, per Iraliani ubiqae iatuc 
re campi , & ex moncibus, coljjbufue, om- 
mais aratri gleba in c^nfi liquefada , iimul cu 
aquis in imum delapfa eft , ut fiuminibus po 
ftea mtra ripas coactis,campi aqua deftiiuti , 
limo nihiloaiinus minferint obtedi, &fata 
quastancprimas iecerant radices putrefada 
iiat,neceoaatumno,obtinente omnia iuto, 
almd femetcrras potueritmadari,undefames 
maxima feqiiuta eft,fed no folii fame ea attulit 
inundatio aquarum :► uerum etiam aercm , 
ficuti & terram corrumpesj peftilentiam oriri 
fecic, adeo ingentem ucmaximam populorii 
parrem ubiqueper italiam abfiimpierij: } hfc 
liie. Dicunt aiii ex huiufmodi innundatione a- 
quamm, nedum fame 5c pefte tuifle Romf la 
boratum,fed ec qaada fordicie, quas ita tende 
■batad elcphantiam, utdefor-mitace cogno fci 
homines non poflent: has igicur caufas, uel co 
iimiles iftiufmodi £gritudn:iis afsignare cona 
tur,{edego nec racioncs iftas, nec exempia 
concluderearbitrorad caufam concludenda 
gallicc difpofitionis , quoniam cauff , & efre- 
ttus corellatiue dicuntur,& poftta fe ponunti 
& perempte fe penmunt, teftc philofophoin 
capite de reIarione,fed ablate aquarum mnun 
datione, & aeris intemperie, adhuc durat hajc 
«gritudo , ergo:oportet itaque aliam asfigna 
re cauiam , nec meliorem afferre pollumus^, 
quam iliam trium luminarium coniundione, 
qase adhuc durat , ac.eriam per aliquot annos 
perfeuerabit, & fortaffe alif funt formf ex for 
mis fuperioribus , quas ad hocidem coniura- 
runt qnf nobis adhuc funt incomperte, ex hoc 
itaque fuperiori pei^simo influxu humana di- 
iponuntur corpora (mundus nanque interior 
ibpenoribus iacionibus eft continuus, ut om- 
nis inde uirtus gubernecur, primo metheoro 
.rum; aiterantur, & ad uarias, diucrfafque prg 
parantur aegritudines,quatenns uarii, diuerfi, 
ac omnino etherogenci multiplicantur humo 
res^ ^ derelidi a regimine naturf foras trudii 
tur,iiuirtushabet proportioncm maiorisia 
f qualitatis ad cxpellendum resa cetro ad cir 
cunferentiam, & ad partes exirinfecas corpo 
risfecundumeorum grofsitiem autfubtilita 
tem, fecundum diftemperantiam in qualitati 
bus actmis & pasfiuis , fecundum maiorem & 
minorem patredinem,fecundum maioreaac 



CARDl VENETI 

B minore pafsi<iifpDfitioncm, cu caufa uniufcii 
'iufquefgritudinis fit paTGluri corporis difpofi 
. tio,primo de differetiis febriu ca, de febre pe 
' ftileritiahVubi inquit Galenus,oportet in hoc 
toto fermone mcmoria repetere, quod nulia 
earum fine patientis aptitudineagere poteft, 
ficuarif puftulf,autboror uaria apoftemata, 
uariseinrediones cutanesjac tandem uaria 
morborugenerainparcibus corporis extrin 
feciscaufantur,exquibu$ corolarie infertut 
refponfioadiiIudqua£fTtum, propter quid in 
; nno dumtaxat membro tot uaria apoftemaca, 
toe ulceradiuerfajprurigines tot,ac malignas 
ferpigines, &innumerabiles fere infe<5iones 

F reperianturjhoc enim non aliunde dependec, 
iiifi ab humorum pucridorum etherogeneita 
te,qui tum a caufis fupercf leftibus ita indifpo 
nuntur,tum etiam propter pasfi difpofltiontt 
ut diximus , uerum fi propter humorum mali 
gniratem, aut uirtutis debilitatem , uel uiarii 
cluafionem, aut pororum denfitatem hg^matc 
rif ad corporis exrrema peili nequeiit, fed cir 
ca arriculos , iunduras ac neruos rerinen- 
tur, tunc uarii & diuerfi eodem modocaufa- 
tur dolorcs qnandoque extenfiui,quandoquc 
uIceratiui,quandoque pertoratiui, & aliarum 
materierum , fecudu humorum, ac materierii 
diuerfitatem , dehx funt caufa: , quae quoquo- 

G pado pofTunt asfignari ifp^s agritudinis , pri 
mituix enim. imprimis funt inf luxus fuperccs 
leftes, concurrente etiam fortafle indebito 
regimine uita? in omnibus fex rebus non natu 
ralibus, praepararite corpusad talem lapfum , 
antecedcntes funt infediones in tota fere hu 
morali maffa , ac humorum maxima permix 
tio,a quibus tot diucrfae emerferunt x gritudi 
nesu c dl&u. eft , coiundse caufse func himec hu 
mores adu huifmodi agricudine caufantes, 
ex^uibus primo corelarie fequitur,hanc2gri 
tudinem nec unb comprehendi capitulo,nec 
inunam detcrminatam caufam poflerefolui; 
fecundo quod non unica medicma , ncc uni 

H coetiam liitiaeordinepotcft curari, fed uariis 
acdiuerfis medicaminibus, ficut in segritudi 
nibusdependenribus abhumorum mixtione 
docet princcpscurareprimaquarti. Tertio 
aegritudinem effc difficiHima: curationis,cuni 
&apoftematay & doloresa diucrfis, ac pcni 
tus oppofitis fiant humoribus , diuerfas , ac ua 
riasintentionesjimo contrarias exigcntibus, 
in his enim oportet fubtile adhibere ftudium, 
nc in fine primi capitis quarta primi ponit 
princeps,ac penultimo capite ciufdem, in exc 
ploquando complicatnr colica cum febre,aut 
cum dolore intefifsimo narcoticis indigente , 
qu X fui frigiditatenocet materise facienti co 
licam, ut pariter habetur a Galcno prima a- 
phorifmorum in com.aphorifmi,humidf dic>- 
tae , quando febris con iungiturcum hydropc 

afclice 



DE MORBO GALLICO TRACTATVS. n 

afclite, h^ nanque xgritudines ideo funt diffi a i.Cmifce omnia per teiupus debitu m & hda. 
1.,«;.^:..., ,.__: exprefsione.R.eIleauariiiemtiui,defebeflea 

completi ana drac.vj.fvr.de bagiofa, fucci ro 
farumpurianaunc.iT.nufce,&hat potio qu^ 



ciles , quia quod uni opituJatur , alteri nocet, 
eode igitur modoin iiocGaliico morbo,quare 
&c.quarto dolores quant :, pofsibile eft & qua 
Citius funtremouendi ^ quoniam de maxime 
profternetibus eft f2etor,& doior tertio tegni, 
nuc ad cura accedendum,iiis tiieorice tracta- 
tis . Porro indiget tixc ^grkudo omni in- 
ftrumento,quo res medicinis compietur quar 
ta primi cap. primo, diseta.f. potione, & ma- 
nuali operatione, & quanuis hzc xgrkado ex 
prgdida humorum mixtione dependeat,ut di 
ximus, tamen quia omnes fere hi humores fa- 
piunt quandamaduftionem propter cf ieilem 
infiuxum, qui humana corpora , prasfcrcim co - 
iericaiad]epram,cancrumj maligaa ulceraiCg 
teraque id genus adeo difponit, utcorpusfe 
retotum iniioncfta fpecie.deturpet,necali- 
qua quandoque arte medica pofsic curari,id- 
circo teneo quod oe regime uit^ in omnibus 
fex rebus non naturaiibus habeat declinare 
percaiidum &humidum, quastamen calida 
& humida moderentur habito relpeCtu ad x- 
tatem, complexionem,tempus anni , & impd; 
misadhumores qui aduruntur^nam.humores 
caiidicum per uiam aduilionis etficiuntur, 
melaneoiici,non indigent tot caiefacientibus, 
ficut frigidi,utdocet princeps tertia quarci.c. 
de cura quartang , idem canon. feryari depet 
quantumad quaiitates pafsiuas, {icig.: tur aer 
deciinansperiam dictas qualitares, iimiiiter 
cibus,.& reliqu^ etiam re^ noa naturaies eo ad 
ininiftrenturordine ^ut.corpus taiiter difpo- 
natur ^nec ad particularia deuenio, quonia Sc 
nimia uterer fcribendiproiixitate ^&.iixc di« 
6tz doaorumfatis faciiiauidentur.Quantum. 
ad potiones c & eft fecundum inftrumeii^ 
tum) dicohancaegritudinem indigere mino- 
ratiuis,digeitiuis,& euacuatiuis^ li aduftio eft 
in humorecoiericoaexhibeaturhtfc minorati . 
uum in forma boli. R.eliectuarii Ienitiui,floris 
cafsiae nouiter tradrae ana drac.vi.mccari. q.f. 
raifce, &£iat dadiius, qui exhibeatur per ho- 
ras duas ad minus ante prandium m forma ii- - 
quida,diiroitttus cum aqua uioiarum/iiniiter-. 



mane exiiibeatur per horam ante lucem,deia 
de dormiat p hora cibus uero |> horas quinque 
d.iiferatur,die uero fequenti uei capiac cyatha 
aquseordei caiidg, cum modico zuccariopti- 
mi,uel tantundem brodii puliimacri, deinde, 
fiat cliftere, lauatiaum,nam in enematibusfic 
iuuamencum ia expeiiendo reiiqa ias, quas ina 
nientia reUquerunt> quarta primi capituio de 
cimoIepcimo,&quoniam euacuaciones qusc 
fiunDfor:es,funt dupiices ( uc patec fecundo 
regiminisacucorum com. primo,alcera £t per 

B pharmaciam, altera uero per phiebotomiam) 
d,ubium_eit, ucrum praeter eradicatiua euacua 
tionem in hac asgncudine competac phiebo- 
comia, licecad ucranquepartem aliquse ratio 
nes neri poiienc, dicam tamen breuiter, quod 
niii corpus fuerit uaide fanguineum (in quo ii 
cetexparresgricudinis phiebocomia nonfic 
neceeifaria, actame eam tieri iubec Auic.quar 
ta primicap.uigefimojuc uirtus reddatur tbr- 
norfupra refiduum) autfanguis effet ualde 
muitus , ita quodpeccecin quanto, aut quali, 
npnauderem>nec ratione doiorum^nec ratio- 
neuicerum,nec ratione humorum peccantiu, 
ftcerephlebotomiam quia ubi non eft eius ia 
tentio phiebotomia, humores fubtiiiat,& eos 

: percorpusfluerefacic&fano fanguini admi 
fcet,quarta primi capiculo,ut fupra, prseterea 
phiebotomi aaccrefcere facit humores,& faciC - 

^ eos currere in corpus, & non extrahit iliud q^ 
neceife eftucexcrahacur 22. tercH ca.feptimo 
de curationibus dolorum iunc^urarum, igitur 
npn exiilence eius lacencione ex caufis iam di 
dis.ipfam omnino pr^cermitterem, uerunca- 
menin hoccaiu omaino,pr:ecipae cempore 
ueris , facerem liemorrhoidarum prouocacio 
nem,quoaiamearinu curfus piurimum opicii 
later muitis difpofltioaibt^qu^ in hac segrita 
dine contingunt , ur fcribiturab Auic. 17. ter 
tiijtextu primo, cap, tertio^prsterea melanco 
licis,& phrenericis iiemorrhoides mux bona. 



anaq.£fy.uiolatiunc. i.digeftijuumintaii.,D fqcta aphorifmorum'', ubi Gaienus m breui 
.^r,.u^^ x> r». „:.,..: ..„. .- 3. r^ ^ commeco dedarat puicherrime aphorifmi ue 

ritatem , Ccd scgtitudo ifta eft de numero me 
lancolicarum , lakeni.pcr uiam aduftionis, 
igitar.Etha:cpro refpoafioneaddubium, fx 
ucrp humor fueric phelegmaricus aduifcas, c6 
peric hpc minoraciuum. R.eiiectaarii leniriui 
unc,i. agarici praeparati drac.i. zacoLd q£m. . 
fce, & fiat boiusjuei cam aqua feaicuti^faluise j 
& fumicerc^ fiacpocio,in torma uero iblida.. 
R,.j)itiaiarumdetribas,<ie hieracumagarico, 
alephauginarum ana fcrup.i.foraieacur pilia 
Igiii.cum aqua bugloig ,,materia aeroficdi 
geratnr.R.fy. de famocerr*, oxiaieiiis.ffy.de 
bugtola 



humorefithocR.fyraJiolati. unc.i. de fumo 
fcrrar unc. ff. aqaarum. florumi uioia rum ,- 
bugloff"» endiui^ ana unc. i. d.ctiir caie dige 
ftiuam .ad; mums pcr odo dies,:deinde iic 
fiac euacuacio eradicaciua , R. floram uio-, 
larum, boraginisjbugiof^iumiterr^ ana drac. 
i. prunorum damafceaoram nu. iiii^ granorii 
febeftea,au.vi.pariuiarum ds^a^iijiq.ulritif r^ . 
ff drac.i,fi'..capilioru uea.drac.ii.aquaruin uip 
larum,baglof3;,tuauter.;r,eadiui9,capiiIorum, 
uea.aaa,q.i..mii<;;; ,:& hac.djecoctio fctoarte.. 
K, dici«e..deco^ioais uuc. iiu reubarbari elle-. 
a:i drac»i,fpi5«gr,ii. aiai albi.odoriferi.drac» 



fa MARINI BROC 

buglofaana uncir.aquarumbetonicf, buglo- E 
' ff ,femcuH anaunc.i. mifcc . Eradicatiua 
poftca euacuatio fit talis. R.radicum fenicuii, 
pctrofelini ana dracJi.feminum feniculi,anifi 
ana drac.i.radicu acori drac.i.lf.capillorii ue- 
ncris drac.i.fumitcrr2 drac.lf. mirobalanorii 
chcbuloru drac. ii. aquarii feniculi,acori>bu- 
glol? ana q. f. mifce & fiat decoaio fecudu ar- 
te. R.dia^ decoaionis unc. iii.agariciprg 
parati, & in oximellite. f. per fex horas infufi 
drac.i.fr.elleauarii ieniciai anc.if.indijde da- 
€tilis ana dr3.i.{f.fy.rofati,oyimeIIis.f ana unc. 
fTmifce & fiat potio . In die ucro fequenci re- 
gesinftrmum regimine pharmacati , ut fupra 
diximujscumpropriatis ad hamorem iam di* 
6tum;uerii peccante mclancolia fecali exhibc F 
tur niinoratiuum tale. R.diacatoliconis unc. 
i.elle^uarii hamech dra.i.lT.2uccari.q.f mifce 
& fiat da<ftilus,uel cii aqua fumitcrrs , lupulo 
ram,capilloruuenerisfiat potio, digeilio ftat 
praeterea.R-fy.de fumoterrse,de buglofa uio- 
iati ana unc.ffcaquaru cafei defcriptione me- 
fiis unc.iii. uei iupuilorii fumiterrf , capillorii 
ueneris ana unc.i.mifce, celebrata digeftione 
perodo aut dtc^ dies,& ampiius,quoniama- 
teria exifles inepta digeffcioni, indiget niulta 
digefliuorii copia,ad hoc ut abfolute digera- 
tur,& idco in hoc cafu non folum dantmedici 
x.fyr.fed xx.& xxx. & adhuc amplius , quanto 
.n.meiior, perfeftiorque digeflio fit, eo faci- 
liiis humores expurgantur,deueniendo poflea - 
sd euatuationem eradicatiua.R.florii buglo- 
ffjboraginis^uiolaruanadrac-i.cpithimi dra. G 
i.ff. fol culorum icn^ drac.i.poiipodiidrac.ff. 
paffalarfi draciiii.ftimitcrrf capillorii.ue.ana 
drac. ii.granorii febeiten nu. x. mirobalanoru 
Indorii drac.i.aquaruni fumiterrf .buglofs, ca ; 
pillorii ucneris ana q.f mifce , & riat decoaio 
fecundum artem,deinde. R. diftf dccoctionis 
unc.iii. elleaiiariilcnitiuijdiacatoiiconisam 
draciii.hamech dracii.fyr.uiolati, bifantini 
ana.dra.iii.mifce &fiat pocio,quse fumatur cvt 
iam fupradidis cano'nbus,uerii fi magis in for ' 
ma piliularii placeret , exhibeatur hoc modo . 
R.piliularii indaru, de himoterrf an.dra^ff.dc 
iapide lazuli fcrup.fT.mifce Sc fiant piliulg.v.cu 
fy.uioIato,& aurentur, poft iftas pillulas. imme 
diatefumacur hic fyr.Iocoapozimacis. BL,fyr. K 
de bifantiis, uioIati,geae!iabin ana uncff.fyr.- 
de faraoterrae drac.iii-aquarum bugloff ,meiif 
fg^ boraginis ana unci. mifce,feruetur ordo in 
«a fumptione piiialarum ficut, in aliis euaciia 
tioaitiisdi<3:ameft,&h3ecquantum adardi- 
nariaspurgationes di(9a fufficiat,infi:afcripta - 
prscterca faat minorantia,digerencia, & eua- 
<:uantia,que poflunt in hoccafu adminiftrari, 
«qn3e oia prstermicto caufa breuitatis,apud.n.-' 
audorestam illuftres-antiquos, pr^fertimfe- 
arap-ioaem , diaiim loannem aiefiie,& recctio. 



ARDI VENETI 
res pliirimos,copiofa iftorum omniuirs fit me* 
tioM eosigitur recurrendnm eit, (i iiero uo- 
lumus ad doiores intentionem habercparti- 
cularem m hoc cafu.placet mulcum fi f^pius ex 
hibeatut draci.aganci,cum unci.ry.uiolati , 
uel oximeilis limplicis , placetfi frequenter in 
firmus ailumpferit ialten* feniel in ebdoma 
dahaspiiiuias. R.piiluiarum fcetidarum fcr. 
ii.de hermodactiiis fcrup. i. de fumoterre fcr. 
ior^formentur pillulas.v.cu aqua uioiaru,&aurS 
tur pro dciicatis, ift? piiiul^ in hoc cafu ftanti 
bus doioribus,plurimum conueniunt fi fumaii 
tur in n\anc,&diferatur cibusper horas.v.pia 
ceret et fi fy.lliprafcriptus loco apozematis fu 
meretur polt piilulas, pr^^ter ea fi poft cena una 
cx infrafcriptis piliulisfumatur erit uaide pra: 
ftans. Recipepilluiarucochiarum,de fumoter 
raj,fetidarum ana fcrup.i.formetur pilluix iii. 
cum aqua betonicae, funt enim conuenientcs , 
nam peccaates humores crafsi nonpolTunt u- 
liica eaacuatione purgari,fed paulatim eua 
cuandi runt,& pauiatim digerendi , & iicet fy. 
fuprarcriprusioco apozimatis fitconucniens> 
tamen rettatibusdoioribus , plus iaudo iftum. 
R.fyr.rofati,fticadosana unc H. de fumoterrg 
dracii.aquarum iue , acori,alchese,uel faluig^ 
^t betonicf ana unc.i.mifee,imo fi ter,iij me 
fecuia dlGto apozimateiftaspiilulas fumerct, 
prodeiTetmulcum, fiatergo fecundu cmergen 
tem necefsitatem,& quanto frequentius,tanto 

: Hiciius. Encmata et funt iuuamenti cum deco 
aione blitis,maiua£,uioiarum,furfuris, & cum 
fcminibus liai,althef ana unc. i.cum icnitiuo, 
l>enedicta,cafsia meilis,oleo uiolato, amigda 
larumdulcium,fale,butiro,uiteliis ouoru, iiat 
«rgo ubi erit expediens , & finguio die procu 
rec omnino habere uentris beneficium,aut ar 
tificialiter cum iam didis, aut naturaliter , & 
hic omnino feruecur canon. Pro membrorum 
c6fortation« placetfyr, de corticibus citri,fy. 
de pomis,rofatus,aut geieniabin, fi quadoque 
per duo,s aut iii. ^iesaccipiatur cochlear unu 
in mane , & poft ipfum dormiatur, etiam per 
duas horaspoft cenam acdpiatur rotula iftius 
c6feaionis.R.fpecierii.dianibrf,diamufcidul 

-: cisanadraci.fi'. corallorum rubeorum drac.i. 
zuccari optimi q.f. mifce ,& cumaqua buglo- 
if fiat confedio in rotulis , placerct infupcr tc 
riaca y & mitridatum ufijuead drac. i. cum co 
chleari uini aromatici , fi ftomachus» fi cor, 
cpar, & alia membra If fa fuerint , coafulo ut 
■eis, prout opus fuerit fucurratur,laudo ultc 
rius ut uinii in hoc cafu lymphetur cum aqua 
4ecoaionisacori, auc falui^, uel utatur aqua 
meliiscum uino acori etiaconditi fumme prj 
ftarcnt , & hgc dc particulariter conuenienti 
bus in ^hoc cafu, nccunquam4efiftcndum eft, 
nunc digcrendo,niic pauiacimeuacuado,niic 
<a)nfortandomcmbra^fic cniro fjpius ego pro 

cefsi 



DE MOR.BO GALLIC 

ce$fi itiTnuItis patientibus ralem morbu,quos A 



O TRACTATVS. 



^S 



foiadiaEta,&potiohibus proculdubio fanaui, 
SLt his non coferentibus , necefle eft deuenirc 
ad extrin fecus applicaada , & ad rhanualem " 
operacione,& e(i fetundu inftrumenrii , fa;^is 
igiturpurgarionibus iamdidis,& uniuerfali, 
bus, ^-^c particularibas, fiat intrarcripra , un- 
aio ,quaj & cruftas & botor & apofremata,ac - 
imprimis doloresomniao aafert, eft.n.mira- 
biiis . R. aifangias p orcinas mundg unc. vi. 
pmguedmis gailijia-,anferi, fanat^s^ tafsi^urfi 
ana unci.oleomm laurini, hypcric6nis>camo 
miil« ^ rofati ana UQC.i.if. gtnmn^ , iuae , ana 
drac.i.fr. mafticis, turis ana unc. ii. faiis nitri 
drac.iT.tarcari drac.i.cerufTg unc.iii.uitelioru 
oui nu.iin.mitridati uac.ii.iT.eiiea:uarji* unc. B 
i mercurii unc. inimiCcc , & fiatr imguentum 
fecundum artem . Cum quo unguentoca- 
lidoungarur infirmus apud ignem, & in came 
ra bencclaufa ungantur iunaure oes brachio 
rum,& crurum, praetecea optime fafcietur , & 
leaum ingrediatur , & fic fiat fingula die^le- 
dus fit bene calefaaus>fi uoluerit dormire 
dormiat, & fi fudabit abftegatur f udor in om 
nibus locis , praECcqiu in iuaduris undis,flet 
^n.fafciatusufquead fequentem unaionem,& 
perfeueret in taii undione, quo tepore utatur 
cibariis uirtutem conl:brcantibui,& uiuificaa 
tibus quacu pofsibile e{l,& prgfertim ouis for 
biiibus.uinis oprimis & brodiis , carnibus ca- C 
' ponum,& fafianorum,ueI perdicum, epatibus 
' gallinarum,uei fimiiium,tra2a£is, confedioni- . 
.businflauratiuSj&aliis uircutem optimefo 
foucntibus, fi uerotemporeinunaionisex ua 
poribus cileuatis ad os apparent ulcera ut bo 
tor in ore , fiunt talia gargarifmata, R. aqug 
hordei unc.vi.mellis rofati colati un.ii.mifce, 
& ipfi osfuum fxpius coIluut,fecundo.R.aqu5 
plantaginis, folatri, rofarum anaunc.iii.oxi- 
raeiitis fimplicis,fy. rofari ana unc.ff.diamoro 
nis drac. iii. mifce, & fiat gargarjfma; tertio 
iiac cumlade uaccino tepido , & cft mirabi- 
le, non afcendo ad ulceriora , quoniam iflafa 
tis fufiiciunt, iuuat ad hxcf^piustcQcre in o- 



j^ mel rofatiT,racetiap eraulfionis.fen^ mefo,, 
nis, aet hordei mirifice pf^flai hoc m cafu,c6 
pleta munaione,fiat balneum ficcum , in quo 
fudet, Acipiaturergoua> magnum,in quo 
ledeac fupcr nudus;peaicus>& fit totas cooper 
tus.cum teaorio & cuicitra, pr^cer taciem,po 
IteaponacurtresautquatuorlateresadMie, 
qutardenter calefiaat & accipiantur duo fic 
fuper calefadi, &ponanturinfrapedes feden 
tis, & afpergantur infrafcripta decoaione, 
poft fudorem uero copiofum cum ipon^ia m 
fufa decoaioiie totum corpus afcllergitur: ea 
pprforalis elK R. iuae,rofarum rubearum ana 
man. i.faiui^.rorifmarini, bc:onic2,ilicados 
ana m.i.fr.fiOrum camomiiii, melilori ana ma. 
fr.fpIiorum Iauri,rur|, hypericonis a:ia m.i. ra 
dicum acori unc.i.& contuudenda concunda 
rar, & bulliat in uino albo bonifsporis,& odo 
ns pro medietate , & a lia medietas fic aqua & 
fint utrmfq,- fituii,& buliiant bulhcione conuc 
nientiaddendofiores pofiremo cumhacde- 
codione caiida afpergendo fuper lateres reci 
piat infirmus uaporem, bene fudet cum eo , & 
fiantomnia fernaca uircutis incoiumicate , un 
de etiamin ixalneo exhibeantur uirelii cuoru, 
ueiumum aromadcum, uel traze li fuericexpe 
diens, pofifudorem cum tali decodioacmun 
dificatur cotum corpus ab unccione facta,mox 
intretlectamcaiidum,&ben€ coopertus dor 
miat,& fi fudaucritabftergatur,iaceac poflea 
per duosdies cum cibariis optimis.- Ced addo 
Aliud unguentum ad doiotes, & crufias ualdc 
conueniens. R.pinguedinis porcinse unc.iiii. 
gallmae, anferis,anatisanaunc.i.iT.urfi, crurii 
umli anaunc i. mucilaginis althe^ unc. iii. 
mafticis,thuris ana unci.croci drac.iii.oIeoni 
laurini,de cofro,amigdaiarumdul. camomili 
m ana q. il uitcili ouorum nu. iiii. camphorz 
drac.ii.mscridati unc.fl.mcrcurii unciiii.mi- 
fce & fiac unguencum quod eric mirabile . Ec 
cum talibus remediis ager euadec incolumis , 
4eo cameoptimo pr^flantcqui folus langores 
fanat,cuiu« nomen benedicarur in iecula fecu 
lorumamen. 



F I N I S 



Bh 



D E M O R B O G A L L I C O 

B E N EDl CT I R I NI 1 V E N ETI 

PHILOSOPHI ET MEDJCI 
CLARISSiMl. 
TKACTATYS, 

ILLVSTRISSIMO, AC REVERENDISSIMO ANTONIO CAVCO 

ARCKXEPI^COPO CO&C yXEN$IDlGNll5IMO. 

F^B^ITl FS ^^l^irS MEDJCFS S. T. D. 




RACTATVM de Morbo Gallico , plim a patrc 
meoconfukationis caufain gratiam iiiuftrifsimi cu- 
iufdam Antiftitis confcriptum,ad te mitto Vir Amplif 
fime quem 3 ut precibus iordani Ziktti, celeberFimi 
Vitia omniumquihactempeftate fiorent inconfacran- 
dis immortatitaciiludioforum uirorum laboribus, fa^ 
tisfacerem* , qui uolumen Scriproruni omnium hac dc 
rcagentiumeflcompIexus,inpubJicum proferrenon recufaui^et tibiea 
ratione jnfcribendum putaui , ut eum patroanio tuo fouercs^ atque ama= 
lcdicis hominibus, &.obtre^at:oi:um calumniis tuaauthoritate dcfende^ 
rcs . Cum itaque tibi erit otium, & a fludiis tuis longc grauioribus ua- 
cabis , iibellum hunc leges, forcaffe non iniucundum^perueterisin temea? 
obferuantiar pignus^& teftimonium, tenanque omni bonarum artium , 
& fludiorum genere femper effe delettacum cognoui . Munufcuium hoc 
meum Atnplitudini tu^ impar.tibi gratum fore confldo , fi animum of- 
ferentis infpcxeris ♦ Qjjod fi ita , ut fpero , acceperis , me ad aha multa , 
quac in animo habeo , perficienda incitabis , qux omnia tua erunt , & nomi= 
ni tuo dicabuntur. Yalc. 



T R A C T A T V S. 




P £ n A s A M Vir nobilifsime 
inta nta hommumoccnpatio 
ne , zc nitx difcnmine ob 
graflantcm peiiilentiam , id 
quod maxime optabilc eft 
poms , ac felicibus cum 



dignitate ocium na^um , uc in ftudiu 
conqurefcerem meis, & aliquid pro uel- 
le mco confcriberem . Quod minimft 
fieri potuit , ob continuam meorum a:-- 
grotantium Venetorum uocationem, qui- 
pu$ refragari haud polTum , ncc debeo , 

Vcrunj 



BENEDIGTI RINIl VE&IEl-I CONSILIVM. 25 

Veram, ut Dommo,iIIt uotirquc tuis, ali- A & dc honiinc ad hominem . Et paacis 

interpoficis fubinfert . Ec crat piarimum 



qua in parcc facistacerc uidcar , uti potcro» 
per nockuraas excubias infudabo aliquid coa 
fcribcre . Rem qiiippe arduam , & dtfiicilcm 
quxrisjfubtili > & iaboriofa , diucurnaq; confi 
derationedignani,nec aliunde fcitia difiiciie 
cxiftimo , nifi quia dc difpoficionc hac , qua 
IHuftriifimus ille afligitur uuigo (Morbus 
Gallicus) di^^ fentcntiam quoquc mcam de- 
fideras. Qnx , qualis ue Cit , qualitcrquc cura 
n posfit,cum de ea aihil confcriptum rclique 
rit aatiquitas , eriamfi quamplurima uetcrum 
Authorum uoIamina,qua5 ad manusnoftras 
aliquando peruenerc , iludiofe perlegerim , 
mea tamen fert opinio ( ficut ex grauifsimoru 



cius IIcos , & lardebatur color fecundmn 
fcmitam permutationis, fimiiis crifi . Inqui 
bus uerbis ultimis, uoiuit pafsionem Ilia- 
cam ficrietcoiicam,Quiamaceri2 permuta- 
bacur ab ileo inteftino ad colon,ut ht in crifi 
uideliccc impcrfcda,in qua materia non eua 
cuatur extra, fcd permutatur demembroin 
membrum,& hsec quoquc eft fcnccncia princi 
pis.NicoIaus Florcntinus & ipfeampiiisinix 
fcicnciac Vir, fermone Quinto.c?p.de colica, iih.4. F.». 
declarans fencentiam Pr incipis fuprafcripta, 
affcrit colicam illam fuifte contagiofam 
merito difpofitionis aeris , nunc iiiud cor- 



uirorumIcAioneconiicerepotui)quoddifpo B pus , nunc iliud ad colicam pcrducentis , 



Marbi CdL 



tUsMtdUs di 



fitio h|cpr«ternaturalis, feu morbus hic Gal 
Jicus diStas , dicatur efle mala qu^dam difpo 
(itio Epidimialis, in membris humani corpo - 
j-isfcdem fuam tenens, prasfertim in Hepate, 
& in uenis,ex quo fiia ha:c uelutx accidentia c6 
fequuntur doloresuidelicct,tumores,& puftu 
lar, aliaque huiufmodi generis uicia per uai- 
uerfum corpus . Eft utique morbusepidemia- 
lis . Tefte Simeone lanuenfe in literai 
P, in fuis fynonymis , in didione Pandi-- 
mion authoritatcoribafii, Pandimion GrsB- 
ci dicunt, quando communis sgricudo in 
pluribus hominibusconcurric, cuiusfpctics 
cft, peftikntia , & eft cum contingunt aegri- 



non tamen quod corpus unum aliud inhcc- 
ret. Et uoluit ipfe, coiicam fimui multosinua 
dereexaeris difpofitione, adillamperduccn 
tis,&cx confequenti colicam eflemorbum 
Epidcmialem . Qjix uero coiica cx propria 
caufa alicui acciderit honiiai , & non ex aeris 
4ifpofitione,Epidemialis haudquaqaam cric . 
Quare ex Gentilitiis uerbis concludi poteft, 
quod Morbus Gallicas Epidemialis fit, cum 
multosfimul inuadat exaeris mucataqualica- 
tCfeu cxuniuerfali caufa. Si quidem hercc 
inorbus Gallicus non ex uniuerfaii intkixu , 
fed ex caufa aiicui homini propria,morbus uti 
quc efiet fzpe confuetus acciderCj ficuti & 



tudines , ut plurimum mortiferx . Idem, G morbi aiii particularcs. Cofirmatur & hoc au 



Sea.frim*. 



€«/. in 5. 

de m'^rb. 






aficrit anthot Pandedarum, diftione Epi- 
dimia. Cumcrgo morbus diAus Gailicus, 
plurimosfimul inuadat uiros, redc dcbet 
dici Pandimion ^ & Epidemialis , Gentilis 
quoquc qui merito Speculatoris nomen fi- 
hi uendicauit , capite de Fcbre Peftilenti 
ad initium , inquic . Dicitur Epidimia*, 
quando ex aeris mutatione fic in homini- 
bus pluribus determinatum ^enus morbi, 
utquafi omnes fiant, uel phrenitici . uel pIc- 
uritici> aiit Tcrtianarii, aut aliter. Ex quibus 
ucrbis documcncum hoc habcri poccft uide- 
licct.Quaudoqi unum,cundemq; morbum di 
ci pofic cpidemialem,cum ob aeris immucaca 
qualicacc caufatur,fimuIquemuIcos inuadat, 
tuncfic cxuniuerfali caufapcndere nccciTc 
cftXum ucro ex caufa propria morbus idem 
accidcfit alicui, & nonmuIcitudini,morbus 
proprius^ac parcicularis, nonaucem epidimia 
lis dicecur.Quare ncc eciam morbum epidi- 
mialem a iion epidirniali fpccie ditferrc opor 
tcc.Sed foKim in ordine ad caufas aliquas ab 
cis extnaiecas.Quod adhuc auchoritace Prin 
cipis cap. dc cura colicx cx retentionc f^cis » 
confirmacar,ubi inquir,Ec quadoqucacciduc 
xgricudinumpcftilencialium^aduenientium^ 
CoIica,6: Ileos fccundum /emicamaccidentif 
& perueaiunt dfi Regionc ad Regionem, 



thoricate Alexadrini comctatoris ubi morbo 
rum diuifionem conftruit . Nam aiiiiuquic, j„^„^a^ 
func particulares. x. particularitcr difperfi , ^eI'^ 
Alii ucro communes» Comuniu aute alii qui - GeUit ^.de 
dem funt confueti, & cagrnny iique dicunciir '»*^''-**^- 
Endimici , atfecundum Galenum regionalss 
appellantur . Alii dcinde iupcruenieaces,& in inf.demef 
confueti Epidimicinuncapancur, Parcicula- ^•««'•'^•?* 
rcs.a.funt,quando in cadem ciaitatc difrercci 
bus hominibus diuerfi icidem morbi fiiperue 
niunt, uerbi gratia. Tertiana febris huic , & il 
li febris quartana , aiii fquinanria , Endimici 
utique func, cum tales morbi foiiti accidere, 
pabiice craiTantur in aiiqua regione, utl ciui- 
D tateexahquoconfucto alTumi imnuitato, uc 
propter aquas , uel aiiquid tale confuecum,fic 
que morbi communes accidunt, ut Ncphritis 
Endimica,qua: & non Endimica poteft efic, fi 
quando alicui accidtrct exi*petiaii,fcupro 
pria caufa . Quare Morbus itidcm Endimi- 
cusa nonEndimico, fpetie ncquaquam dif- 
ferrct, ficut fuperius quoquc dc Epidimico 
didum fuic . Poftca fubdit idcmGrauiisi- 
mus Auchor . Epidimici ucro funtquifiunt 
cx matatione aeris , aut fecundu qaalica- 
tcm, auc aliter. Ex qaibus omnibus con- 
firmoquod morbus Gailicus non fic parcicu 
hLTu morbus, ex quo plures fimul,iauadic ncq?, 
Bb 2 Endc- 



I6 



DE MORB0 GALHICO 



OdjUdirit» 



frims ^- 
ginunit iti 



^rift.lth. 

fmpii , 



'Prima 4. c. 

fiJlsMi . 



Secuda m 



lenioThey 



Endemicusjno.n.merito rei alicuius,propriae E 
ciuicatialicuijTnaicos infedantur.Sed merito 
imiuerfaiis acris influxus, talifue conftitutio- 
nis epidemialis euadit,ac denominari deber. 
Cum ergo diuilio iila ab, Aiexandrino pofica , 
fufficiens nt,eo quia fimul omnes morbos com 
pledatur, uc caiq; fans metis eft manifeftum,. 
( qua: eciam authontate Gaicni cofirmari po: 
teic) curaque raiis afteftio, de qua fic fermo no- 
fter,non iic iub primo diuifionis membro,nec 
fub alcerOi de necefsicace utique erit fub po-; 
ftrema diui{ionisparticula,iicque Epidcmia- 
lisaftectio dicetut, pendens exaerispermuta- 
ti inflaxu . Q^2 aeris permutatio noii fuic- 
facta fecundum quaiitates eius manitcftas. 
Sediudico nieo pendetex eiusimmutata na p 
tura fecundum eius eiientiam, ■fcir fecun- 
du eius qualitates ipecificas^ac occultas.Non 
enim eft aiTerendum hoc accidere cx mucatio- 
ne aliqua inqualitatibus manifeftis, cum nul- 
lus fuerit uifus qualitatum fuarum exceifus ali 
quisinfoiitusab eo tunc temporis , quo peftis 
hi-ec orcum habuic m hunc ufque diem, nec iti 
dem dicendum pendere tatum ex eius immu- 
tata iubftancia, quoniam fada tunc eifet fub- 
ftanriaiistranfmutatio. Et fublliantia cum no- 
ixdac, necimpnmataliquid, nifi aliqua quali- 
taremediante. (undeignis non agic in quan-^ 
tum ignis, fed in quantum calidus,^ Quare co 
taccLis ifte aeris morbDfus eric a quaiitate, no 
quidem maaifefta propterrationem iam di- q 
ctam, fed innominaca,& occulta , & hoc illud- 
tCtt quod aiferebac A uicenna loquens de acrcy 
& aqaa pucrefadis. Accidic,inquit, aeri maia 
quaiicas,qae mala quidem qualicas non poteit 
eife manifcfta , ut alfertum eft , ergo occulta ,■ 
mala, &ueneaofa, &propterea dicirur quo- 
quomodomucatio in lubftancia, fed qu;^ eift- 
adquilicacem manifeftam,diio mododicitur 
mutatio ad calidum,ad irigidum &c. Veruii. 
tamennun iniicior ad talem qaalicatemoc- 
cukim caufandam requiri quindam calidi- 
tatis,& humidicacatisportionem prxter natu 
ralem , iicut et m omnium propriecacum oc- 
cuicarum operibus requiruaturnonnullequa 
licarumprimarum difpoliciones.Vnde uoluic H 
Aaicenna,qaod ex complexioaibus dignior ,. 
uc qu2 conuertatur ad putredinem iit calida, 
& humida commanio . Hgcque occulta qua- 
licas cum ualde maligna* fueric , caufabit eas 
difpoiiciones malasquas cnumerat Auenzoar 
noa obicuri nominis inter Arabas author . 
Qood li, mquic, putredo illa aeris fimul cum 
proprietaceoccuita fueric maligaa,uel eciam- 
decerior,poteft ^gricudinesmitiores, tum uel 
deceriores cauiare, & adeo aliquando progre 
dicur putredo , & maia qualicas uenenofa , 
quod non foiii hominesmoriuntur,uerum ctia 
auimalia bruta, & piate quoq; ut aileritHalya 



bas. Et licetcorpora cgleftia ut in pluribiis fint Stcmi* 
eaufa generationis,&conferuacionis homi- TW.fiip. 
nis , tum reliquorum animalium ( iuxta illud *' 
Philofopbi,Sol ,-& homo generant hominem, jruz.Vht 
cumetiamiliiusucrbi,necc{fc eft Mundum tex. 'x6.e» 
hunc infcriorem fuperioribus lationibuseffc iz.^.i^ttou 
contiguum,ut omnis uirtus inde gubcrnetur) JS-. 
AliqusB tamen ftellarum coniundioncs , & in- ^;"J"^^ 
f luxus efTe poffunt origo , & caufa corruptio- 
nis. Imo plancta idcm fecundii diuerfos fuos 
iitus,& loca uaria,poteft efle in caufa gencra- 
tionis, tum corruptionis iuxta didum Philofo j^if^^^j^ 
phi,quod motus Solis, rum aliorum planeta- gentr'M.t,c. 
Fum in orbe decliui,eft principium generatio 56.it. M« 
nis,&corruptionis.Quarc corpora cseleftia ^-^-f-e-s^* 
non tantum genera.ionis, fed & corruptionis ^^' 
effe per fe caufas comprobatum eft,nontame 
immediate.Inconueniens quippe elfet idem ef 
f e immcdiate contrariorum caufam,prout eft 
feateutia philofophi, & comentafopis uerfus 
fmem 2. degeneratione.Ex quibBs lam diftis 
omnibus patere poteft quid fic morbusMor- , 
bus Gailicus. Quas fint itidem caufse pnmitiu| 
ipfius. Cauf a fi- quidem eius primitiua talis cb ^aufa pr» 
ciudacur. Inteperies icilicct aeris in caIido,& "7'^jS* 
humido cum quaiitatcocculta ex cceli ftatu , ^jiolis, 
feu infiuxu pedens,debilitans forte magis,ner 
uos, & panniculos,quam alias cQrporis partes, 
tum etiam partes ofsibusmaxime propmquas 
suamque alias partes,ptopter osfium frigidita 
tcm,& fortaffe propter hac caufam non eft a 
ratione alienum,quod morbusGallicus,a do- 
loribus fiue remifsfis,fiue intcnfis non abfolua 
tur. Antecedens uero caufa funthi^mores nie ^,^^;'^ "^J^* 
lancolici multiplicati in Hepate , & uenis pro Ut, 
pter maiam complexionem in ipfisimpref^am 
abaere immutato fecundum fubftantiam, eo 
quodixiniusmodo. Nec inficior cum hishu , 
moribus pofle complicari, feu admifceri phie ,:i 

gma faIfum,fiuenon falfum aiiquando, kd & 
bilem fiauam-,maxime cum aduricur. Quonia 
materiam morbi huiushaud teneoualde difta 
tem a materia Saphati . Et ficut tempore fe 
brium Epidamialium malaqualiras occulta 
immittituriacor,fpiritus,&fangninemipfum '• 
corrumpendo , in corde ipfo etiam exiftentes 
humores . Ita mala hxc qualitas occulta mor 
bi huius rcfpicit membra omnia corporis hu 
mani , & prsfertim Hepar, & uenas, unde ea 
difponitad m.elancholicorum humorum ge 
nerationcm» Quare colligendo fragmenta 
ne pereant , taies erunt caufas antecedentes 
morbi huius Gallici dift i,tum dolorum, & pu 
ftularum,ucluri illius accidentium, quatuor ui i, 

delicet humores in mareriam huiuicemorbi 
trafire parati.propter humoru, tCi mebrorri di 
fpofitiones.H^c de antecedetil^us talis 2f!^edus 
caufis dicta fufiiciant . Tranfeamufq,- ad alias 
qus coiunctje dicuhtur . Cbim&x fiquidem 

caufx 



MARINI BROCARDI VE 



-C^uft to» cauff erunt prxdidi humores iam coiiuerfi m A 
Z'cl^c7 P^3teriam morbi huius, proptcr imprefsione 
^qutdes tum i^m fufcepcam in hepate, & uenis, & in humo- 
Jitcnrttmacci tibus ipfis iam dudum propuifis ad mufculos, 
.-denmm, & pannicalos ipfos inuoluentes, & ad neruos, 
& ad partes curaneas. Et quia a uirtute debili 
noapoffunt omnes expelJi ad corporis fu- 
pernciem j uel qaia humores non /unt apri , 
ut expeliantur ad eam , ue! propter oppiiacio. 
nempororum remictentiurn , ad prrdida me. 
brzyicd mjicaIos,& eorum paaniculos , Sc 
ad neruos quoque , noa, tamen , ut oppileat 
tranficum fpirituum , & caufcnt paraiy/im, 
nec eos coatrahant fecundum ioagicudinem,. 
uel lacitudinem diilendac,ut inferanr fpafma, 
{ed in tah dyfcrafia exiaanc>ut maiam compie 
xionem , ac diuerfam caufent,uel quod foiuac B 
contiauum , ael quod faciant utrunquc . Et. 
quoniammateria illamouerur ad panniculos. 
inuolucntes mufculos, qui osfibus propinqui- 
funt,&proprcrea;uiderur quod dolorinut,of* 
. ^bus,cumtamen oiTa nequaquam fentiant;; 
U^atTrTfb' ^^^^<^^^ cucniat, quod o{fa,& pannicuii, 
ed.6. M€ ^ "^""i fanguinc melancoiico nucriancur» 
-ihoM dc riA qui infedus cum mala quaiicace,non rcsfte tra; 
ir»r*,f«r . flnutaturin nutriti fuoilantia.ita quod fuper-t 
fluitaEes.plurinif mukiplicantur, qug ibi mo-. 
rantes caufa exiitiitipiorum dolorum, nec m£ 
rum eft , qaod de nocte magis.qaam die aifii^ 
gat^morbushiceoquia frigidicas noaurna 
cddemot ^^'^^'^""^ <^^^^"^ obfiraat tranfpirationis 
Auer.. iz. "^^^tus , Soiequoque ipfb, qui uit« datordi, 
Mesa.c. i s. ^^^ P^^cr calofis dicitur , deficiente , feu ab-: C 
& H,me- fcnte, infu rgit debiiitas uircutis neruorum,un 
'r«xi//4.u. deproaioresreddunturadfufceptioaemma- 
G*Uom.6 ^^^^^'^"°^<^®ior««ifaciencium. Quarepartes 
•^fkii. ' ^^^^ deidcutac calore, omnia fibi nocua admic 
tunt,undc doloresdidiinfurguat eo tonc pre 
fertimtempore. Ethsc de caufis dolorem 
efficientibus coiundis fcilicet fufficiant. Niic 
adeafde caafas efiicientes puftulas, ulccra,& 
ca-tera huiufmoai per uniucrfum corpus, tran 
fcamus. Materia quidem faciens puituias,& 
ulcera pcr ambitum corporis , eft fubcilis^qag 
fui teuuitatc facile expeilitur ad extima cor- 
poris. Quaeautcmfui crafsitie,actenuitate 
cxpelli Qoa poteft detrufa interius , caufat do 
Iorcs,ud forte aliquando fubtiiior materia D 
non facis apta cxpelii ad cutim, ad ncruos, 
&adpanatcuIos propeiiitar. Crafsioruero 
adfuperficiem . Hocque fortaflfe fitanatu- 
i-afympcomaticc operaate . ficutdiximusde 
materiacolic^. Quandoqae enim propeili- 
F«,i6.5. tur ad neruos,& paralyfim caufat, ac dolorem 
mdurarumyit ex Principe coliigitur.Et forcaf 
ieetiamaliquaado coicingere poceft,quod 
macenxilix^Qo multu iaterfediftjrac,fed na 
tarapocius fympromaticeoperas,iilius macc- 
t^ portioiifi una ad corporis fupcrficiem,alce 



NETI CONSILIVM. 17 

ram ad neruos,& panniculos modo tranfmit- 
tic,fic quandoque doiores,modopuftul^,non- 
nunquam utraqueapparent. Tah's iraque mor 
bas fic coftirutus per taiia accidenria , in qua, 
parricuia,feu quo capite mtdicmx reponi de 
bermalle alios audire. qiiale icem morbi <Te. 
nus fit (ecundii ueteru fententia,nunibi repe- 
no.Et Ci percurramas finguias f grirudines cu 
tim deturpanres,ac oes dolores pofiros,fe:i de 
fcnpcosab authoribus , pr^fercim a Priacipe , 
non mdeo in qaa iibri parce Morbus hic cum 
tahbusaccideatibus reponidebeat. Qaare 
iIiimaximeerranr,qaicoiiocaridientfubfpe -ptImo zre 
tiefaphatvcum ex ientencia Serapionis, tum ^-^^» 5-*^ 
Rafis,tum demente cmnium oene Arabum -^'«-^^- « 
Saphatifit 2gricudocapiti,&faciei coRtinl ^'^^**'^'». 
gs^ns, noautem toti corpori, ficut Morbushic 
Calhcus . Ncc eaim obftat quod Priaceps ne 
quaquam pofuerittractationem deSsDhati in 
ordme jgntudinum iptlas capitis,& faciei,e6 
quodiple fdpilim excufat, caufam reddens , 
quare in fcne ^gritudinLm capitis,non difpo 
fuerit.Inqiiiens^qaod propter confaeiudines, ^^^-4.? 7. 
qvLx currunt in pluribus iibris , hinc eft , auod "'' ^' 
dc Saphati agitur ia capite Decorationis, & 
obhoc Rafis ia Diuifionibus connumerauic 
tot capitis sgritudines in lerie capicum de 
Decoratione.£x qua Principis expu rgatione, 
uolentis infequi confuctudinis curfiim^tacitc 
coniicere nobisdatur,Saphati fgritudine ca- 
picis,& faciei, licec aiiquando Saphati impro 
pncieu conimuniter fumptum , aiiis humani 
corponspartibus communicari pofsit:Sicuc 
excapitedeSaphaci curatione fatis apparet: 
Ruifus remedi aSsphati e6uenientia,minimc 
conferuntpuftulismorbi Gaiiid, utexperien 
tiamaaireitc compertum eft.Necpr5eterea in 
Saphati dolores apparent.ficuc ex dodrina eo 
Tum,qui de Saphati confcripfere; ini~aper,Gui 
accidut in tali morbo doIores,n6 exiimat de 
numero eorum,de quibus Auicenna in certio f^».ii.r.x, 
fui Volummis iibro confcripfit. Cam dolores 
hi efficiantara materia imbibica, feu cocenca 
in cauicatibus iunaurarum, unde ipCx auda, 
& ipfx iunaur^, & nerui , & ipf^ continea 
tespartes extenduntur, unde dolore? cau- 
iantur moleftifsimi, Non qudd materia ip- 
fa in neruis excipiatur, Qupniam Podagricus . • i- ^ 
no fpafmacur,quare ncc nerui cument,iicec lii tTlzTi 
aursintumefcat^pteriadiaa causa. Hacq; 
fentecia cei^acur Aui. fe accipiife ab ipfo GaU 
Quanqua Gaienus aliter uideacur de fpafmo >^ 
feacircla morbi aurem Gmd doloribus.tu > ^TJ!/'' 
niores nequaqui apparet , qaare amiles haud ' 
exiftuat doioribus iunccurarum. Dolent uci - 
utique parcesal iae a iuaduris ia affeaibus Gal 
iicis,fiaeq;tumore,& fi quado cu tumoreadeo 
magao apparet,adeoq:daro,uc iaois uideatuc 
cam remiao tii doiore,ac colore Iiaido ad ni- 
^b s gredinem 



1% 



DE MORBa GALLICO 



Gdl. 1. xrt, 
e.4. 



huf hic pude 
dapriraH :n 



tib, 4?.7.« 






greditiem tendcnte, ut puta, /i faeric materia 
meUnchoiica craira,& nonnunquam cum co* 
loreminime immutatoacoiore parris fan^, 
cuius llquidem rei caufam arguit materia fu-, 
perabundans phiegmatica , & cralTa remittcs 
humorismelanclioiici nigredinem.ficut Aui- 
cena cap. de Apoftematibus duris manifeftii 
fecitjinquiens. Qoando materia meiacKoiica 
jTucrit piurimu comixta phlegmati.cunc coloc 
eius eft deciiuis.ad colorem corporis . Quare 
camdoloresiii morbo Galiico coaiingentes 
adcouarii, tum m:;Itipiices.>tumqae inibliti 
fjnt prifcis iliis teporibus,n6 habeo unde repe. 
ria,aliquid coicripru ab antiquis authoribus, 
ficut Galenus, Auic.&reliquihatusgeneris 
uiri.Prseterea, aftectus hic fecundum piurimii 
initium lumic in pudendis, mdeque expandi- 
tur per uniuerrum corpus,neque aiius reperi- 
tur morbus,quiileinitiatar.Sed exiftimo ega 
hoc contingere proprer Analagiam quanda 
inter pudenda,$i morbum hunc , merito cosie 
ftis infiuxus, ut affirmant .Aftronomi,ex con- 
iiidione Saturai,&Iouis intertiafcorpionijf 
facie,in 2^ gradu tranfacta 1484. tumque 
aiiarum fteliarum fixarum conftguratione tuc 
temporis (imul concurrentium, unde in logis 
temporum rpatiismulti uiluntur morbi infur 
gere , fimulque ueteres deperire,utinfra cla 
re oitendemus. Cumque merito Stellarum c6 
curfusmorbus hicoriginetntraxerit, tumque 
ab eodem foueatur , prxfcrtim a fcorpionis fi 
gno , quod pudeada refpicit , &.inquo Mars 
fuum tener domiciiium,ut hinc eorum calidi 
tate,tum ficcitate humorum adiiftio induca- 
tur. Sicque meIanchoIicasaft*e(5tiones per fe- 
mitam quandam aduftionis in membro pro 
natura figm fubiecto , confpicimus . Vnde & 
eandem de ikphati rationem ai^ignare non ef 
fet a ueritateaiicnum.CuruideIicetcapuc pri 
moinficiatjlicet aiiquando eius.aliquafpe- 
tics per uniuerfum expandatur , nonnifi ex 
aliqua particulari caufa , uti uideturuoluiflc 
Auic.in 3ppriocapice.Q.uaremorbushicGal 
licus didus pro naturaiuioccurritprimopu 
dcdiscx rone dicta,n6 quodiibet , n6 agit qS 
libctfcd determinatriindeterminatu.Ex ^bus 
necefiario infcrripoteft,morbu hunc ueteri 
bus iliis hiffc incognitii , unde & nos nomine 
eius proprio caremus , ncc ob id rot Illuftres 
authoresdeinfijfficietia criminari debemus. 
Sunt enim,ficut dixi>aliqaaj jegritudines, qux 
non accidunt, nifidiuturnistemporum inter- 
ualiis, quoaiam confequuntur Stellarii c6cur 
fus,qui n6 fiunt,nifi raro, & magno teporis dc 
curfu.Etforteecalia? infequuntur caufasra^ 
ro concingcntes, Gal..n. ut refert Auic. cap. 
deuenaMedeni,nunqua uidit asgritudine il 
la,ncc uidit febres feptenas,nec nouenas, nec 
ob idnegaceasdari,utietiarefert Auicenna 



E cap.de febriumillarumgenere. Nequeenim Gal.pi^ 
oportec eas nej^are egricudines , quas nunqua ' y* ''^* 
uidemus accicune temporibus noftnsjucl m ,„p^ h«>.</c 
noftra regione. Aliquando enim p.ercranfeunt morb.utU. 
uarif annorum reuolutiones. in quibus tuc no ■L/i.^.f.f.** 
apparent nsgritudines aliqug , qax deinde ** 
cmergunt. Sicut tempore Gaicni,nunquam Gcd.li.%. i». 
abeo uifuseft l2pis ab inteftinis egrediens^ jW.c.j-. 
quem tamen fc bis uidiife atfirmat Gentilis,im 
ino etiam aiferit fe lapidem uidifieaftoma* 
cboegrelTum poft diiTturnos , ac uehementcs 
i}oma*chi dolores.quodnunquam a primis na: 
ftris perfpeaum fuir, ncc ob id negari hasc ab 
a.Iiquodebet, licetinuifa fintteporibus fuis . . 

F Sicimillu abilTdfi feq, deber ^ qd noftris tepori 
hus Morbas hicGaIlicusexortusfuerir,quera: 

^ - priora fscula nqn uiderint , aut cognouerint,: 
uude de eo nihil confcriptum reperiamus , fi-.- 
cuti quoque de.^gritadine liia ex uerme geni 
to inter carnem, & cutim , quam refert Aucn 
2oar]ib.fuo,minimecognitam ab Hiprocra 
tc,Gaieno,nec ab ipfo Auic.Neq; tcmere afie 
rendii eft ea e{re,quf uena Medeni infcribitur, 
cum ab eode autiiore duobus diftindis capiti 
bus,diftindisq; remediis percurrantur.Quod t}b.i.f.^$, 
iljam nec Aui..maximus reru inquifitor cogno */•« e^da» 
uerit, cuiq; eum perlegenti innotefcet , dum ^*" t^*"^' 
zgizdc uermibus in inteftinis obortis, tum 

G deiliisin.capite genitis fodam facfentibus, 
nuliam tamen facit mentionem de iifde geni-# 
tis inter carnem,& cutim. Qjiare talcm igno- 
rauit ggritudine Auicena,tum etiam antiquio 

... res>ficutfuereHippocrates,GaIenus,&cjEteri 
illius etatis uiri hanc ignorarunt »cxx inter tot 
eorum monumenta mentio nulia,nec uerbum 
quidem de illa eonfpiciatur. Vnus fblus Auen 
zoar eam cognouit,eam uidit , ac curands il- 
liusrationemnobisdereliquit. Necpr^teri- 
bo recenfere admirandam tusfis caufam rela-. 
tam ab Aizarabio libro fuo , quam nec Aui- . jn^^iu^ 
ceima, nec Alexander, necPauius., necGale ca^.dtT>^» 
nusunquam uiderunt, ficutafhrmat Gentilis 

H commentofuolibritertii. Inquitenim Alza 
rabius,uel cusfis ex animalibus generatis in ca 
na puImonis,& locisuacuis,qu3e animalia funt 
minora fatis Mufcilionibus ipfis,& ubi transfe 
runtur de locofuaeoriginis ,refultattusfiscx 
iliorum motu , & quando quiefcunt m fuo lo 
co , quiefcit tufsis. Hgc iile. Nequc dc his mi 
rari debemus propter iam di<9:as caufas , nec 
minim utique eft,quod aliqui morbos quofda 
uiderint,quosnec ?tas prior, uel pofterior co 
gnouerit . Et hf c c6tingijt, uti dixi,de mcnte 
quoq; Aui.propter cofigurationes cceleftes,tii ;, 

propter terreftres ^pinquas difpofitiones ua- 
rias in logis teporii intcruallis c6tingetes, un 
de afTcftiones dc nouo quafda a^cidcre^qaaf 
da deperire uidemus,& Icgimus.Haftenus pa 
ru digrcsfi reuertamur adcognitione cgtero 

rum 



BEMEDICTI RENII V 

- rumaQciderftiujmorbiGaUicinatura^feu ei^ 
' fentiam conrequentium, ueluti funt Puftnl^ , 
vlcera,pruritus,rcabies,& reiiquse huiusgene 
risimpetigines,(^uorum omnium narura, & 
. malignitas diiudicatur ex illorum fitu , loco , 
.figura,coIore, mordacitate , magnitudine^ 
uel paucitate,tum mul:itudine,.uel paucitate 
Si itaque h^c omnia,ucI quxdam primo inua 
.' ferint pudenda , demde caput , & csteras cor 
poris partes extcriores , earum malignam na- 
turam ., ac Gallicam aifeaionem prajfeferent..' 
' ' Qu3efiaIiqualitcrinueterafcunt,incimascor- 

ponspartes permeant,ubx,uti diximus,articu 
ios,neruos,iunfturas,& panniculos concegen 
tcsj&oflfaquoquecapitisoccupabunt: Hinc 
doIores,hinc ulcera pesfima,& osfium uitia in 
furgunt, quatomniamorbi Gallici diffinitio. 
m red:econucaiunc.Proi'girurnatura huma- 
ns cxccdcntisjuaria infurgunt puftularum, 
icu f mpctiginum,confimiIiumque accidentiii 
..; gcneraj&perffpehorumfigaaconfunduntur 

proptcruariorumhumorum ad inuicem mi- 
fcellam,e6 quia uaus {olus humor raro contia 
0*1, r. de gic,ut peccet,pro ut libris fuis » Galenus,& 
dff<tr,morh . . ^ Auiccaa attcftantur.Scd quales humores ia 
y2'^'-^*-,morbohoc,eiurque confequentibus laticent, 
ih^^T^eHTtlr feudominentur ii prorfus fujncueluti humo- 
*ia.'cap.'i. res choIerici,tum meIancholici,tum phlegma 
Lib.deTum. tici,&,utplurimum falfiiQualesetiaa * Gale. 
fr<eternatet no^b ^ Auiccna, 3 caftcrifquc authotibus dc 
»i!e'wr&.rt *^^""^ affcduumcurationibus enumerantur. 
S*dc €omf. ' Si quis igiturmorbum hunc cum fuis confc 
med.fecHndA quentibus ^^(^0 curarcuolucrit,omniaantc- 
^*' di(5Uinfpicerc,figilIatimque..hominii humo- 

y.Vj? iflrl rum dominium pcrfcrutari , indicationibus 
bt^et 'accide^ fumptis cx natuta moleftantis morbi, tum cx 
^fHmfitorum paticntis complcxione.maxime conducit. 
ThidiT ^* ^^P^»^ i^core mfeao , & naturalibus mem- 
j^dUme* bris,proutamorbo Gallico infici continud 
hra iu morho foIent,ad cxtimascuti diximus) partcs , ueluti 
fBainfifian sd ingu|na ipfa.pcrfaepcinter micia dcman 
•**■• danrur huiinores uarie inficicntes,ac decurpan 

tes corpus noftrum,qaos per proprias iadica^ 
tioncs dcpr?cbenfos,priufquc pararos, cuacua 
bispcr loca cohucnicncia , uti inferius elare 
oftcndam,tum quoquc quomodo fingula acci 
dentiaJocalibus remcdiis,ac auxiliis pararc, 
tollcreque fimul debeas, figillatim per capita 
prppria tradam. 
ed, iere. Quoniam igitur curandi primus, & praci- 
^iTo* '"* P9Ws^oP"5 in omni acgricudine cft cxaAa ui 
^us ratio,finc qua nulla curacio ad pcrfcctum 
traducitur fincm.Idco ab ea exordiences,brc- 
uiter qu^dam tangamus,cum de cadem,in cu 
ra prjSBuifiua longiorem fermonem fimus fa* 
duri . Sit itaque uiftus talis per dies illos , 
quibus medicacxo celebracur , & eoufquequo 
abfolut^fueritomnium remcdiorum coUacio, 
J>erduret. Contcntusenimfit.illcrebushis 



E N E IM C O N S I L I V M. , jp . 

A uidelicetpullisiunioribuselixisjhrdibusa^a 
tis , uel auibus^prafertim montanis, qu« coe- 
teris prsrtantiores fuut. ' Vtatur aliquando 
amygdalis,& paiTulisinter^ibi initia,ut aluus 
facnior rcddatur.ficqucmodo h^cmodo ilia 
•^affumat.ae fibi faftidium apportent, Vinum , 
i& aer,fomnus,& quies, fint tales,ficut infra in 
.de cura prasuifiua longius enarrabo. 

Hisergo conftitutis curam ipfam iggrcdii 
mur medicatiuam, prasmisfisindicarionibusi 
pr^fertim illis,qua? ex natura morbi,feu ex ma 
gnitudine ipfius defumantur,ca5teris etiam no 
.negie(ais,& omnia auxiiiamaiora,acprsEftan- 
tiora exhibeto,quaIia defcribam,pr«fixis tem 

g poribus,feu horis conuenientibus,iubeco hoc 
affumi primo pro uentrisieniEioncvidclicec 
R.elie6:uarii lenitiui 

Floris casfi^ nuper cxtrada: ^ ana unc.C 
confectionisHamech drac.iii. 

Cuni faccaro albisfimo fiant Boli. 

Digerideinde incipiacur materia fyrupis 
his niitioribus prius,ut ad minorarionem pcc 
cantium iiumorum deucnire tuto posfis. 
R.^yrupideBuglofib, 5., unci. 

Endiuia 5. ^ 
Fumoterrae 5. ana uncfll 
Aquarum Bugiosii 
lupulorum } 

■ Cicorii rana uncL 

^ Fumicerrz -^ 

Mifce& fiat fyrupus. 
Tribus igicur^x iis afTumptiSjfanguinem fe 
aa uena communi,ad uncias fcx, ucl feptem > 
uel nouem etiam fiuere permitco, pro ladicio 
Medici asfiftentis . < Tandcm aliis tri bus, uel 
quacuor ebibici£,mareria sd expalfioncm ali- 
quahccrparaca, minorariaumhoc fortxus cx- 
hibeto.uid. 

R.Diacatholiconis drstcvii. 

EilectuariiHamech . .. ^ .... 

dePfilio^^a^^ S.n.iT.ueiiii. 

Dciucco rofarum dracii. 
, Syrupi rof.fol. uac iii. 

D Aqu«florum,&fi:uauum,additis foliculoru 
Scna: i.iii.q.f & fiat potio. 

ucl fi malucris in forma foiida, ita prsecipics. 
R.DiacachoIiconis,uellcaitiui. ^.x. 
EUcauarii Hamcch. iM. 

dePfilio 

dc fucco rofarum. . ^ anai.xi. 
Cum faccharo albisfimo fiant Boli. 
udctiamfimalucris informapiIiulari,ita iu 
bcto. 

R. piliUlaram dc fumotcrrx . anafcrup.i.f. 

dc Hermodidili ' fcrup-i.ueLf. 

Fottidarum fcrup.i.uei£ 

Diagridii gr.iii. 

Rcformencurpinulcquinq;', ucltrcs cuinfyru 

p.odeponjisfabqr, ' ,. 

Bb 4 u«l 



DE MOR.EO GALLICO 



; uel has, fi acciderit fmul capitis dolor iubeto 
accipi. 
..R.piilularumde JFutnotcrrs jA 

Cochiarum fcrup.i. 
Diagridii gr.iii.uelv. 
Cum fyrupo de fumoterrx formentur pilu- 
Ix quinque,J^ inaurentur , capiat hora quarta 
ante aurorain.Peracta hac purgatione, fic ma 
teriam de nouo parabis pro ipfius morbi era- 
dicatione. 
R. fyrapi de epithymo 7 

de Fumoterrs - ) ana unc.flT. 
depomisrabor unc.i.uel.{?. 

^j Decodionis fen£ unc.iiii.uel.v. 

JMifce , & fiat fyrupus , quem fimiliter ieiuno 
iiomaco ebibat. 
Gd 6a TribufqueebibitiSjiubetoquarrodie hiru 
fhoAz! dines ano admoueri, fanguinemque excrahi 
G4/.4. 4. proiadicioprudentisMedici. Sauguisenim, 
f^j«.z5« qui inde extrahirur craHus eft , ac mixtas hu- 
mori melanchoiicoilmmo eiusextraaio po- 
jtisiimum eft remedium melancholiae.quare & 
niorbis omnibus ab ea pendentibus,&: praeci- 
pue morbo huic noftro , & mukis quoque eius 
accidentibus maxime proderit , deindetres , 
uel quatuor itidem ebibebat iyrupos , quibus 
expietisjparatam iam materiam i^ic omnino 
euacuabis fequenti medicina. 
R.polypodiiquercini > unc.C 

Foliculorum fenae 3.iiii. 

Paniilaruminandatarum 3.5. 

Liquiritisbenerai^e emunds ^.iiii. 

?»iyraboIariOrum nigrorum ^.ii.if. 

Kebulorum } 

Citrinorum ^ ana J.ii. 

Thymi ) 

Epithymi ^ana ^.i-^' 

Hellebori nigi 3.fl'. 

Florum cordialmm S-i-^' 

Mifcfi,omniaque contundito,feu incidito , de 
coctioque fiat fecundumartemjdcinde. 
R.dicrasdecodionis unc.iiii. 

Rhabarbari eledi fcrup.iiii. 

spicas gt.iii. 

Vini maluatici parum, 
Agarici pr^parati 3.1. 

Elieduarii lenitiui. 3-vii» 

. Hamech j.iiii. 

dePfilioMontagnanse. S-i.if. • 
' Snccirofarumpuri unci, 

Mifce & fiat potus. ' 

:, in aijrora f equentis dici affumat brodii pul 
li fcutellam unam,& facchari bugioiTati,& uio 
Jati coclear unum;& fic defliperdormiat qua 
rum uoiuerit ydeinde a fommo: foiutus cuni 
fueritjubetoiibifiericlyfterium hoc lauiati 
uum, videlicet ex unc.i.lT. Sacchari rubri , uel 
fjuicMb \ . ; etiam ex duabus unc^ mellis roiati , & brodio 
2'J^/^'* '' piiliijiaIispauco,uiteiiooui,&oleouiolato;. 



\Meih.i 



£ Hoc udque ualet ad abftergencas reliquias 
. materierum , quas m.^dicina ioiutiua dimific 
circa panetes inreitmorum, iuxta do6trinam 
Principis.Si quis autem medicinam iam dida 
abaueret,proeaiubetoaflumipiiIuIashas ho 
ra fexta no5tis,& ad libitum dormire permit- 
titO;quibus optime aluus fecedet. 
R.piLuIarum de fumoterrs. 3.i. 

deNitro Alexandri. fcrup.i.uel i.C 
Mirce,& formentur piilulx v.cum fucco rofa- 
rum^uelcumeleduariodefuccorolarum. 

Hucufque uniuerfalem totius purga,tio- ^j^,^ 
nem pra:milimus. Qualiter eam fcilicet admi 
niftrate posfimus,ac debeamus,Na re<5ta me- 

F thodopn>;^redientes,diftumGaieni obfertia ^^^- ^- ^ 
bimus.quod purgancu fit priustotum corpus, y,./„^^ ^^^^ 
antequam pars aiiqua rcmediis fubiiciatur.- (a^,i, 
Nec particularem aliquem affeftum aggredi 
oporret,nifi prius toto euacuato. Ideo utrum 
que ia lequendbus tractabimns,tum locaiia 
auxiiia, tum particularium. afeftuum curam , GaL^Mhc4 
poil uniuerfalem dodrinam de totius; corpo- A^.i^i-y • 
ris pargatione trademus: Topica fiquidem re 
media aliter adhibenda non funt. Id enim eft 
comniune prajceptum in omnibus morbis, 
quoa obieruaredebemusjuolentes fane , totu 
corpus rarefacere,tum per cutim, tum per os, 
quod relicuum eft materise expurgare per ii- 

Q nimenta,feu unguenta,oportuit priusuniuer- 
ium uacuare. Quo expleto, ac interpofito die 
. uno,ueI duobuSjimperato hoc unguento illini 
partesextremas,ficutbrachia,pcdes,& iundtu 
tas quoque,ftoniacoieiuno,pertrefquehoras 
ad minus fudare confulico. Ynguentum hgc ^ 
habet. 
R.Thuris 

Maftfcis ^ ana 3.11. 

MyrthsE 
Dinnamomi 
Gingiberis 

Piperislongi f ana. 3.1. 

Cubebe 

H SandarachaeGrajcorum } 

Minii J^ana j.fT. 

Cineris Tamarifci unc.iii. 

Butyri recentis unc.iiii. 

pinguedinisfuill^ lib.fT. 

Succiplantaginis \ 
Argentiuiui^extindi Cana iinc.iii. 
Cum fucco limonis 3 

Mifcc^& in mortario lapideo fiat lingueft- 
tum,quo illiniatur,uti diaum eft. Vei fi ma 
lueritjfequenti uti poterit,eo quod magis lo 
ca dolentia refpiciar,ac ab omni moleftia 
ipfa liberareomnino queat,- Quarc eofic utc- 
tur per fex dies,mane, & fero inungendo bra- 
chia,fpatulas, crura,nucham , ac dorfum uni- 
uerfum,ieiuno ilomacho, deinde in ledo cu- 
bando bene calido , ut fudoris habcri bencfi- 

ciuKi 



BENEDICTI RJNII VENETI CONSILIVM. 



ciamposfit adminuspcr horastres, ficenim A 
materiaeplurimumper fudorem, tum peros. 
emitcetur; Q^uare hoc tanquam imgis fedac^ 
UQ dolorum,&: m astate calidiorij ac anni tem 
pore cajidiori tutius uri pofltimus.Priori aute 
utitor pro complexione trig idiori,& pro mor 
bi natura frigidiorijubi uidelicet maiori rare 
fai^ioneopusfueritjiialentius cnim fudoreni 
cuocabit,quam hoc,quod fequitur, & talc ed. 
K.^dipis leonis ) 
Humani v 

Vulturis Caua unc.ii. 
Auatis ). 

Anferis y 

: Et ponantur ia oiU uitreata,& hxc ad-. 

das.. 

R.refinspini . unc.iiiL 

Mafticis ^ 

Turis ^ 

Cerufat 

5ucciarantii 
Argenti uiui 

Terebinthinf 



zi 



ana 



unc.li. 

unc.iiii. 

num.vi. 

unc.iii. 

unc.i.ir. 



Extinguaturargentumuiuum cum therebin 
thiuamortariomarmoreopcr mediam hora 
iliud agitando. 

cinnabrii uncC 

Olei chamxmelini unciii. 

MifcCjUt fupra omnia in mortario ia formam 
imgiienti redigendo. 

P^rhsc utique ungnenta uariis fuccurres mor 
bihuiusaccidentibus,ficutfuat dolorcs, tu- 
mores,fcabies/eu pruritus, cafus capiliorum, 
fcupilorum etiam,- Quoniam piurimum ( uti 
dixi;^ materiei morbum facientis,tum per os, 
tum per fudorem expurgabitur. 

C^uare mterim prouidus exi{las,fi oportue 
ricgargarifmum, fcu lauacrum parare, ex me 
dicinis abftergcntibus,exficcantibus , & con- 
ilringcntibus,ac ulceribus conuenientibus, 
qualia folent accidere propter morbam huc, 
tum etiam propter didorum inunccionem,fo 
lent fiquidem ulcera , puftala- , corrofiones in 
ore apparere,quare talibus utere , qualia funt 
Rofa,Balauftium,mircus, plantago , poligonu 
^idclicet centumnodia,lentes,hordeum, Alu 
men crudum,uel uftum,unguentum Aegyptia 
'i:um,& fimiiia. 

. Tali fiquidem lotione tuto uti poteris , qux 
fic habet. 

il.Aquarum Rofarum unciiii. 

plantaginis 
Solatri }^anaunciii. 

Inlepuiolati unci.if. 

Dyamoroais unci. 

Mifcc. 
^ prudensautem Mcdicusaliaconfimiliapa- 
rarc cx didis potcric , prouc necesfitas ex- 
pofcct. 



Vngucntum optimum pro affe<ft;ibus , qui 
folent mcmbro genitaii accidere in confimili 
morbo,quod habet. 
R.^xungix porcina: nnciii. 

c/£rgentiuiui. unci.£f. 

Diu h^cagitabis in mortario,ac deiadt 
addes.. 
R.Minii 

cerufslotzinaquarofarura J^anauncfT. 
oinnzbni dracii. 

Thuris electi dra.i. 

Aioesoptimi. fcru.ii. 

Mifce,fecundum artcm fiat unguencum. 

Adidemfequiturlotiooptima pro puftu- n 

l lis mortificandis , quales folcnt in ore , ucl in 
membro genitali apparerc. 
R.aqusE rofarum unciiii . 

Argenci fubiimacifinisfimi uncfi". 
Mifce , & parum bullianc fimal in ampulla ui- 
rrea, ac eauccre pro puftulis morcificandis, 
bis in dic eas cangendo cum dicta. aqua. 

Pro coiiclufione diaorum referabo mirabi 
le,&opcimumQuoddaminucncum cuiufdam jimdiutdf 
nonobfcuff anthoricatisuiri,magniquee.Ype wnu noua. 
rimencacoris,fed a nobis fepe comprobacum, B«K'<ri;ii. 
concra uaria WvcSc^ morbi accidencia , fcili - ^'■^* 
cecfcabiem,pruricum,pufta]as, & reliquasim 
pecigines,& mirabiiicer ualec ad ccnforcacio 
^ nei»,uc eciam dixerim ad renouacionem om- 
' niummembroruranoftri corporis quafi iam 
deperdicorum,omnemquemorbum ex folu- 
tione continuationis pendentcm toilic,feu cu 
rat,& aqua mecallorum dicitnr, quae hx c re- 
cx^it. 
R.iimacure fe rre ") 

chalybis 

Auri 

Acgenti 

«ris 

tomni h- 

Piumbi S 

MirobaL > 

rIocs ^anaadpodus omnium. 

> Terantur omnia in fimul,& mirce,& ponan 
tur omnia in olla uicreaca,uei alchimicha,qu9 
uas deiHliacionis fupra fe habeac,& fupra igae 
fornacis apponacur, & aquayqua: per aiembi- 
cum diftillac in uafc uitreo colligas , & uiui rc 
ferua,quoniam mirabilis efl ad fupradida , & Metha.pne.' 
ad maiora etiam. - u}jit*ami>rbi 

Hucufque fatis me dixifTc duxi dc Methodo ^*^^'"*' ' 
curatiua morbi huius,nunc prouc ab inicio te 
tigimus Mechodum eiufdemprseaifiuamag- 
grediamur,*Si quando enim concingcrec enu- 
meraca auxilia(a nobis iam ff pe non fine lau- 
decomprobaca)opcaco fine truftrari^quod ad 
hucfcilicecaltquispropternouum haim pe- 
&is genus, & prioribus feculis inuifum Cuci 
cxordio traiaacus noftri narrauimus ) fc noa • 

fine 



l 



ana. q. uolueris 



S3fe 



iih.iefin g. finc eias inoleftia poffTe uiuerc fentircc . Huic 
m>fione,0' expedicc cx prscepto Galcni recurrere ad 
Ub. mti .nte ^dcthodiim morbi huius prf uiliuam >fine qua 
morbi rebeUes,ac auxiliis Goncumaces nec de 
bellarijnec conuinci poirunt.Prxuiriua autcnx 
Mechoduscuratiua>quatuorclauditur ternii 
!U'fx fuo cS nis,pro uc atceftacur nobis maximus Experi- 
'cdtb^^^d, «leatacor Rafis.Primus.bis in anno> ueris pr^ 
D^nJnidi:!, r<sttim iaitio,ac alcerius Solititii tempore ua 
' cuationem admouere.secundus erit, Regimi 
ne uit^ in {ex rcbus non naturalibus uti. jer- 
tiuSjmembra morbum fouentia corroborarc* 
Qjiartus denique confiftet in totius,ac princi 
i.temm. in palium membrorum confortatione. 
^f fe>.Hi^p. Purgari fiquidem veris initio maxime pro 
derit^JioitexGalenidoarina habetur, diu- 
turnasiiquidem pas(ioacs,ac melanchoiicas 
tali uacuacione fepisLime tum fublatas uidi^ 
mus^ex pienicudine enim mala haec difpoficio 
toiletur uenf fe.AionevEx hamorum auce cor- 
ruptione purgatioac fanabicur,Iin aucem utra 
que caafa ad€rit,cuco uene fei^ionem prius ag 
5J. is.ife gredcre, quoaiam purgacionem pr^cedere 
(ym^.rmd.ie dejjet cx Galcni , & Auicennae , omnium- 
cundnmU. ^,^^ authorumdodrina,Illaqueperaaa,pecv 
*'** caates humores digeres fecundum dodrina- 

iam traditam in arte medeadi curatiua>alitec. 
eaim niii prg paraucris materiam uacuandam> 
i^dcsm. %. ^,^1^^ fcqaeof ur incommoda , qualia narran- 
Cd^6%cfi tufaGaieaomlibrisfuis. lis demum paratis 
K««i» msdicamine aliquo purgance ex iam prf nar- 
racis acerc , nam hic illa repecere iuftum non 
uidetur,ciim cu quoqae (i prudes fucris> quod 
magis iudicauens expedieas,ex diAis impera. 
re poceris , vlcenus ii iadicaciones ex nacura 
morbi cum iis,que ex nacura patiehtis defu- 
mantur,(i:riUi concarrerint pro alcera purga- 
tione fienda.confuio cgo cx Gal4ni,cuni Aui 
csnnf auchoricacibus,predi6i-is, eam debere 
&d.«M /^ fieri autumaalls s^olftitii tempore > Qijpniam 
»*'»**- ' qliqui funt,aui]5us non facisfic purgicio una , 
ied aiccra eciam indigenc pro fanicacis tuicio 
ne.sicque uenabcris modum ex Mechodo me 
d^di curatiuaiam prf fcripca pro racione pru 
dcncis MedicLHfcque de prioa parce Mecho . 
di prfuifiuf . ; . 

i^ecundaaacem,utiqueeft regimen uitf m 

fcx rebus non naturaUbus , uidelicec in aere , 

td.Ukjr cibo^Sc potu,MetUj& Qjiiete,-^omno,& Vigi 

«» TBcMc. c. j-^^ inanicione,& Keplecione,- Animique paf-: 

*^' fionibus.Hf c enim uario modo a nobis admi- 

niftraca,feu airumpca dicuntur falubria , tum 

infalubria. Aer fiqttidem falubris , ac maxi- 

me conueaiens tali iam paiTo .morbum hunc 

pro fui {anitacc eft Acrtemperatus, ad aliqua 

calidicatcra leuem uergcns potius,quam ad 

fr!gidicacefn,ne mcatus claudautur,ac infenfi 

biiis tranfpiratio prohibeatur acrium fciii- 

cet/ctt faiioruta uapormn > qui dcteati intc-. 



feE MORBp GALIICd 

£ rius,funtincauia,utmorbushicmoleftfamia 

ierat.Aernunquamfrigidiordolcrescaufat* q^,^i^^ 



calidioris autem aduencu tolluntur , dolorcs ^^^^;' 
autem in morbo hoc maxime caucre debe- 
mus.Aerinfuperpurusfic, hicenimomni «ta G*Li.de/k 
ti conuenit. Cibus autem,& pocus, in quibus »*•'»«'''" 
racio uifftus confiftit,quatuor con^plcftitur re 
gulas.pro fui reda adminiftratione , ut omni- 
naobeffe non posfit.Prima cric,ut cibus affu-; 
mendasfit bonifucci,&fccundumillam quali 
taccm peccec pro nacurae humorum exceiTu fi 
hi concrariam.Quoniam miis,qua5pr«ter na 
turam func,indicacio ui^us lumi debet a con 
' trariisqualicacibus,ica camcn quod qualicatu 
adiuarurti exceifus maximus uitccur , natura 
F quippe ab eis ualde iaederctunob id parum de 
clineat in contrariam qualitatcm.; Cibus itaq^ 
debet efie boni fucci,co quia talis uim deter- 
gendi habet,nec gIutinoms,nec crafrusfuccus 
inde efficiturjncc etiam ualde nutrir, fic enim 
talis uidus racio in morbo hoc maxime cxpe- 
titur. Comedac icaquerecences,aclaudacas 
carnes,quales func puliorum,ti5edulorum,uitu 
iorum paruorum,caftratorum annualium,pef 
dicum,& omnis generis auium montanarum, 
{cd ceceras fylueftres carnes dimiccac,cum ecia 
. falicas»ac crailas,ftcuc anfcru,porcorum , bo ii, 
& alforum, qux fuccum impurum,crafrum,uel 
^lfumgenercnt. Tutoetiam uti poteflouis 
P recentibusforbilibus,ucleIixis,nonduris.La 
dequoque caprarum aliquando,iei uno fiqui 
dem ftomacho. Pro fcrculis fuis affumat far, 
hordeum,lactucam,endiuiam,buglof!am> acc 
tofam,dimittat tamen onme genus caulis,nao 
i?es , rifum . Pifces aliquos etiam comcdere 
poceft , fed naturae ralis cxiftant,uideiicet par 
ni potius,quam magni,fquamofi , degences in 
aquis puris,non paludofis.Edan turque aflatJ, 
uei eiixi,f€d affatura in hyeme fit potius qui 
in3:ii:ace.£xfrufi:ibus,moderate eis utatur, 
Ccuc funt poma Appia,pyra bene coda, pru- 
na benematura,&fimilia, fugaces etenim fm 
dus euitet6mnino.Vino mediocriccrutatur, 
fit bonum,ac a:quale inter uetuftum, & nouii , 
H clarumque fit , boni odoris , aequalis faporis, 
{eumixti,nec acrc,ncc acutum , necdulcefit* 
fitque pauciferum , non fumofum.Cibos de% 
n ique omnes nimium dulces caueac,ficuc funt 
ficus, da^yli ,confediones ex mcUc, amara 
itidem omnia , & acuta fugiat > ficut aliiunji 
cf pas^raphanos , erucam , & finapi , omncque 
faifum,fi posfibiie eft dimittat.Haecqucde ri 
tione uictus in quali.Secunda uidus ratio coo 
fiftitin quanto,promenfura:uidelicct uirm- 
tis digeftiuac affumatur. Quoniam licctcibui 
cfTetin feipfobonus ,&corpori conuenicns* 
uiccutis tamen digeftiux fi uim fupcrarct,tiic 
cxeo nutrjmentummalumgcncraretur. Bxc 
igitur uiQxis ratio prudcntias Mcdici relin^ 

quicor. 



BENEDICTI RINII VE NETI COKSILI VM. 



«i 



quit^r.TcrtiauiausradDtoinordineafru- A nit.Repletioautem,& euacuatio,feuinanitio 4mk, m, 
mendorum, quid uidclicet priori, quidue fe- Draster modum hA^ . nnvta naU^ ^n- r^r^u. 



mendorum, quid uidclicet priori, quidue fe- 
.cundo fumi debeatloco.-lnordinata fiquidcm 
abi acceptio fanicatem ualde pcrturbat,eo 
quia digt^io impediatur, corrumpuntur po- 
tius cibi fic afTumpti, quam quod nutriant , 
Ideo qu$ fluxibiliajquz leniciua , qu« corru- 
ptibilia magis, & qua: uelocioris digeftionis 
iunt,pr2Bmittanrur,Iiaecfit uniuerfalis regula: 
Qaa: uero oppofito modo fe habent fecunda 
nienfa accipiantur. Quartadem*queuidus ra 
tio , tempus,feu horam refpiciet; AiTumat qu£ 
aflumenda funt hora cofuera, ni aliquid aliud 
impedierit . Poft prioris cibi defcenfionem. 



ubimotus,ueIaliquidhuicfimire,uel etiani' B R.Turbitalbx 



prastermodum faaa,noxia uaide eft replc- 
tisjfiquidem nimia dolorjsm facic , mulcaquc 
alia incommoda. Euacuatio autem fit modera e«/. »»;«*■- 
ta , non uiolenta, tcmporibus congruij,fingu *«m d» »wr. 
loferediehabeatbenciicium corporis,& fi «^^^^.^-S- 
natura obediens non fit.iuuet eam clyftcri ali 
quo,uelfuppofitorio,ueI etiam potione hac 
fingulis,uel alternis diebus utatur. videliccc 
R.aqu2cafci unc.iiii^ 

Epithymi unc.i.fr, 

Exprimatur in mane,& bibat, ucl fi malueris 
puluerem hunc,quo ego in cpafimiii bus mor 
bis uti foieo,& h$c habet. 












fomnus fecutus fuerir , fecundus afiumatur 
cibus. 

Motus autem,& Quies,cum fint horaiui ne 
ceffariajdicuntur quandoque falubri^ & infa 
lubria quandoque,prout adminiftrahtur , uei 
non.Morus fiquidem , feu exercitatio homini 
cft heceiraria,eo quia mirum in modii faciat 
ad fanitatem , & prsfertim cum moderatuni 
fuerit exercitiumjnfuper naturalem calorera 
commouet,& ualidas reddic,quaj in membris 
funtuittutesnatura les,animaks,ec uitales. 
Purgat enim quandoque huraores, qui funt in 
profundo corporis . Exiguosinfuper meatus 

ryrmnAi^r-nt' j%^ ^wr^,.^,.^^^^ ^ rj - . 1 



Zingiberis boai 

S.anifi 

F^nicuh 

Mafticis 

Dragaganti 

Hermodadylorum 

Sacchari finisfimi 



ana 



> 



fcrup.i. 

drach.fr. 



--- — --""* iana draci. 

Mifce,& fiat puluis fubtilisfimus,cuius drach 
mam pro uice cum uino aifumat. 

Cauere tamen opns eft pasfioncs animi.om 
nes excedentes,irara praefertim , & triftitiam , 
folicitudinem, &animimaerorem, qu2e fanc 
exficcant,ac cxterminant corpus noftrum,rc- 



■' jc *^ *-^5«v^^iiiiw|/-v,i. iAiva«.fc« c^xutt^atjaw cxtcrramant corpus noitrum,rc- 

mundificat,acexcrcmentaper cofdem expel C foIaunteteaimuirej,rctinentinfupermulta 
iit.Verummeotriahascfuntmaxime confi. <-Yrrpm^nra »n/^/»rr»/xt-k„ok:^ ^„ *^\:%^.i^ .,: 



tjy. X. fen. 
9« 



lit.VerumineotriahjBc funtmaxime confi. 
.derahd9,uidelicet'tempu.?, quantitas, & Mo- 
dus utcndi.Tempus fiquidem eiusfir anteci- 
bum,ficut iibro de paruoc piia: exercitio Gaic 
nus docuit.Quantitas tcmperata>feu modera 
ta fit pro uirium rationc, hcut idem Galenus 
de faiubri dieta^odus denique, non fit mp- 
tus uiolcntus,uci uehemcns. Quies autem cii 
fui contrarii fit remcdium,foluit lasficudinem 
«lirefque reparat,fed nifi tcmperata hierit,fa- 
nitati maxime obeft,aggrcgat enim excrcme 
ta,e^ quibus inde fiunt incommoda uaria,prs 
fcrtim in morbo hoc,ubi excrementorum om 
nisgeneriscxpurgatio dcfidcratur . Som- 
nus,& Vigilia,cum fit unum cx rebus non na- 
turalibuSjnecefTario nos eo indigemus. Som 
nus fiquidem no6turnus fit ad minus fcptem , 
ucl ofto horarum,non iuperfluus,unde Auice 
na in eo dc Regimine fomni,inquit. Somnus 
temperatus uirtuccm naturalem potentem ef- 
ficit perficiendi fuas operationcs: Et eft ani- 
malemuirtutcm quiefccre facics,& in ciusfub 
ftantia augmentum prabens^prohibetquc fpi 
rituumrefolutionem , & ob id digerere facit, 
multique nocui uapores expelluntur.Somnus 
autem meridianus minime competit , nifi af- 
fuetis , ucl his,qui ob dolores , uel ob aliquam 
aliam caufam no6tn domiirc non potuerint , 
alitcrin dic dormiYe malum cft.,ad multas 
enim,&maxiiuas«gritudiacs corpus difpp- 



cxcrcmenta,unde morbus hic ex talibus ui- 
res fajpe aifamit. Quare maxime fugienda ti-' 
bifunt:Verum fumme confert,la£tari, gaude- 
re,& bene fperare de falute,cumamicis coa- 
uerfari,iaxtaiiludGaleni,qu6danima aoftra inj^i^ 
tampotentismotioniseft,utcxipfiusgaudio ^dx odE^i 
permulti ex grauisfimis morbis euaferint. ^*»*». 

Coitusjfcuipfauenuslicetfub quiatoaon 
naturali tradari potuiiTet, hic tamen ieorfam ^y ^^ 
cgifIedeuenercuolui,eoqma Galenus poft M^x,ig, 
fex rcrum nonnaturalium enumcradonem , 
capire proprio de ea confcriplit, inquiens ca 
conferre,& obefTe pofle , ubi nuliam , uei ali- 
jy quam reiolutionem fenfcris , ubi tepus oppor 
tunum,ueIincongruumferuaueris,Vbi deni 
quc modcratam , ucl immodcratam exercue- 
rii .• fic modo uno calorcm excitabis , adeats 
tefticulorum purgabis,a uariis pasfionrbus 
cos liberando . Praetcr id qupd retentum ^^ ^ ^ 
^P^f^^ J4-2^itquod ueneaum,- Exeoque re- f^irMe, 
tento talia fubori untur incommoda , qualia 
xn virginibus,& vidais fxpe confpici folent,& 
plurima:antetempuscommoriuatur. Quarc t J? ■'H: 
caaliquandoutibonumeft,noaautemfem- ' ''' 
permaium,utiEpicurusfeafit. Modoaltcrp, G^lJnt»' 
ueruos Iardes,ccrebrum debilitabis, ftomachii «*,^ ^* 
dciicies,hinc cremores,hinc dolorespodagri ***j*^**^' 
Cijhiac comitiales morbi, hiaccorporisexfic a£'^' 
catio^c omaimpda coafumptio , & raors tutn 
ipfa confcqujtur.Hfcque de mte reffiminc ia 

fcx 



24 



DE 



qttdis, 
GolMh.de 



fcx rcbus non naturalibus fufficiant. 

Tdrthtmrt Nunc prasuifius Methodi poftremas duas 

TfrTrl!^ parciculas fimul aggrediamur,ac profequa- 

mnr,& eo magis uao fermonc compledamur 

ucramque parcicuiam^cum firiisunus,& idem 

in its dcfideretur,Iailauratio uidelicccac re- 

dihcacio^rtumipfa corroboratio . lecur fi- 

quidem, cerebrum, & cor, cum fint prscipuae 

noitncorporispartesjin quibus uica noftra 

prEfertim conliftiCjdiiigeati indigcnt confi- 

deracionepmdentis Medici*Qu6d fi nonnul- 

la:,uel omaesex diAisparribus la aliquo de- 

fecerint,ftacim capcanda eft praefidiorum op 

portunitas.utipusruccurracur, easdem redi- 

ficentur,& corfoborentur.Cumque ante a di- 

xerimus Gallicam hanc afFectionem prima- 

rias noftri corpo ris pccupare partes , lecur 

./^ pr^fertim ipfum,& naturalia membra omnia, 

luftum niinc uidetur tradere do6trinam,& ra 

tionem/eu modum inftaarandi, corrigendi ^ 

tum fouendi iecur ipfum , caeteraque natura- 

^ . lia membraCpraemisfis camen iam omnibus e- 

t?.erpfls numeratis purgationibus pro ipfius morbi 

e-i». ' propugnationoaiiterenim fruftra quaerere- 

muspartiumreit.ificationem,Atque non tan- 

tun noftra intentio ad hepar ipium dirigatur. 

Ouoniam naturalis ipfa uis ab eodem in om- 

niamembradif5-unditur,utnon mirum fityfi 



inhocprxfertimmorbocsctera quoquemem lateant. 



MORBO CALIICO 

E rumaibi,clari,&odorifcricumaqua buglof- 
f^juel rofarum commixti,fic pariccr de thcria 
ca affumat adquaritatem fab^cum uino eiuf 
dem generis . Aiia plurima lunt eleduaria 
confeCtionefque uaria:^ quf habet uim inftau 
randi,corrigendi,tum corroboradi membra 
noftri corporis primaria,tum uirtutes anima- 
Ies,tum uitales, tum naturales prfcipue , quj^ 
fgpe corrumpuncur ex maligna natura morbi 
hums. Et hxc funt.Michridatum.Aurea Aic 
xandrina.Dyarhodoniulii.Diaboraginatum, 
Diamargariton.RofaianoaeIIa:Dianenupha 
rinum.Triafandali. Conferua acetofitatis ci- 
tri. Triphera Galeni, ficur Mefues eam nobis 
commendat.Aromaticumrofatum ex dcicti 
ptione Gabrielis. Aromaticum mufchatum,& 
confimilia magnoperc commendanturjquoru 
tamen cleaio , ac difcreto iudicio prudentis 
Medici relinqu.atur. 

' Yerum maxime aduertendum , quod cum 
hgc affeaio Gallica fit f gri cudo ex gener e ea 
rum,quf diaturno perdurant tempore , uti di 
ximus , Vnde ex hac pcrmanentia diuturna 
permutanturcomplexionesmembrorum , at- 
que ipfa acquirunt difpofitionem illam malo 
rum humorurn generatiua, hscque Auerroes 
fuocoIiigetaffirmat.v.;dc aliquando ^gritu 
dines exiftimantur curatf, cum tamen adhuc 
ideo debemus eiTe multum foliiciti 



tmfresfiUs 
Morhi cd 
liciqttMli$e9 

iolienda. 



^iter.|, ed 

Ltges, 



bra,primaria pr3Efertim,compariaatur,fimul ^ in taiibus impreslionibus collendis, & mrepa 



acque inficiantur^Q^uarc non folum ipfum,fed 
& alia inftaurare, corrigere , ac munirc opns 
eft. Per hxc utique pr^fidia , reliquix morbi 
omnes, ac eiufdem impresfiones in omnibus 
fere membris factje tollentur , ficque a nouo 
hoc peftisgenereiibera efledicentur* Dixi^. 
mus anedum hunc perfatpe dependere a plu- 
rimamaceriameIancholica,tuma falfa pitai 
ta . Ideo fic fequentibus prf fidiis impresfio 
nes iilarum,tii morbi reliquias auFerre foleo , 
ac uniuerfum corroborare . Inter castera 
Theriacam Andromachi accipio, ac ea ff pif- 
fime utor in affedibus huiufmodi diuturnis , 
ac ab h umore melancholico pendentibus,qua H 

liter Gaienusaffirmat eam corrigere poiTe ui- 

tiamelancholif . Et aliquando utoretiam 

Ixciftcante loannis Mefugjtum ekauario de 
Ub.dtThe gemmis^tumiftificantc Rafis in diuifionibus 
r;4C4 *d vi cap.detrcmore cordis;item eiufdcm 9, ad Al 
^*"*'"* nianforem,cpr£Cipiendo. 

R.cuiufuis iilorum unci. 

Sacchari uiolati } 

Bugioifati. i ana unc.i.ff. 

Hiacynthi fcrup.i. 

.Jeminis citri } 

BoIiArmeni \ znz uncfi*. 

Cum fyrupo de acetoficatc citri fiat mixtu 

ra, de qua aflumat coclear unum ante prandiii 

per qaatuor horas^defuper bibendo uini pa- 



randis uirtatibus membrorum,quare non em 
befcam qufdam approbatisfima prf fidia fn 
medium afrerre>ut omnino posfimus malam 
illamimpresfibnem^prgfertimin hepate fa- 
dam tolIere,tum eciam in aliis membris. Et 
hfcfunr. Valde proderit f^pe uti cleduario 
illo Montagnang,cuius eft ampla,& mirabilis 
uis ia confortando cor,& cerebrum,tum in re 
dificando fanguinem,tum etiam in feruandis 
fpiritibusa malis imprcsfionibus qualitatum 
meIanchoIicarum,cuiuseft hfc defcriptio, 
R.fiorumbora^inis 
BuglolT^ 



unc.ii. 



MontagnA 

TtAttt tifll^ 

de meUnt}^ 
ll4. 



^eminis acetof g 

Scariolg 

Endiuiae 

Violarum 

Adianthi -^ 

Polytrici f^ 

Capil.ven. J 

Granorum fifticorum infuforum 
in fucco bugloflf per duos dics unc.iiiL 
Corcicis m}'robaIanorum indorii unci. 

Hyacinthi ^ 

smaragdi >ana unci. 

Saphyri } 
OsfisdecordcCerui 
Doronici ^mz unc.i.fr. 

Zedoarij 

Lapi- 



]■ 



BENEDICTI RINII VENETI CONSILIVxM. 



ST 



7 



^ ana fcr.ji. 

iib.i.iT. 

nu.x. 

i.i-(r. 



lapidisArmeni, 

& Lazuli preparatorum 
Sacchari fecund^ decoflionis. 
jfoIiorumAuri 
j</argaricaruni electarum 
Mirce,& fiac fecundum arrem . 
Scias,qu6d faccharum lenco v^nc debet con- 
coqui cum libra una fucci pomorum Appio- 
rum ufquead fucci .confumprionem, demde 
^um electuariij h.oc tepefieri iuceperit , adde 
Mufchi gr.ii. 

Ambrg gr.iiii. 

5cias,quod maxime uellem,ut uceretur cle: 
^uario hoc cum BuglofT^ ,& uiolarum confer 
ua,&fimilibus,(icenimpcrmixtumcum tali-, 
busmeliusadminiftrabitur. N6 occultoaliud 
■eleituarium experieatia quotidianamaxime 
comprobatumi& tale eft,quod recipit. 
R.casfigl.ignef . 

Cinnamomi ck&i ^ana drac.ii. 
Croci fcrup.i. 

Rofanim rubearum . fcrup.i.ir. 

Sandalorum rubeorum unc.ll. 

PafTuUriino benematurarii.cijarillis. unc.ii; 
Seminiscitri . 

Boli Armeni « ana fcrup.L 

Mifce,& fiat in forma ele<9i3arii cum Miua ci- 
toniorum optima,& mirabiiia cx bis iuuame 
ta apparebunt , fumi enim debet coclear unii 
per horas duas,uei cresaate prandium. 

Hfc ergo de Mechodo morbi huius^tiiorum 
que accidentium curariua,tum pr^uif iaa ., ia-. 
tis fuperquc didum exiftimo. Quamplures & 
enim prjfidiis his tantum enumeratis,iiel ali-. 
quando omnibus,uel laicem aliquibus preiti- 
tis,pro ipfius naturg morbi C^uizic , perfana- 
tos^ad priftinamque naturam reftjtutos uidi, 
ac ego ftepe faslicisfime curui.Ita reliquum ell 
Deum fummumopificem,fanitatis uere largi 
torem exorare,utauxi]iisiampr2efcripris om 
nibus fuamprasftare dignetur gratia,iine qua 
omnis homo in uanum laborabit. 

Sermonem noftrum ciaudarejmens erac, ni 



fapor;s.Perdnra,& ponderofa j odorenon in" 
fuaui.cum ucitur,auen,fa. gumi emictit , corti 
ccm habens nigrij,& fubcmentiu, refinorosu, 
Incerirus colore buxeo, fed in medio nigrefce 
ti,afporracurq,-ex Indisregionibus,ex Amx 
riaPerUjinfuIiiquealiis nouicer reperris. 
ELECTIO.Quod nigri,& unctuofitaris pluri 
mu habet,& llt corticismulra reiina hapentis, 
maximi ponderis.Leuitas.n.iene6a,& macre- 
dine oftendit.Q^uod & in minucisiimas parres 
incifum,uel rasu,in aqua grauitat,ac lubfider. 
<^uodet eftradicibus propinquius ,iilud & 
meiius.NAT VR A, Calidum in tertio, & fic - 
cum inter initia fecundi eife cenierur a non- 
nuiiis. OPERATIONES, £T PROPRIE- 
TATES.SubtiIi3t,& exficcac, fua caJiditace, 
tii ficcitate,refoluit,& abftergit, exafperatiua 
uim habet,ut utcntibus notii eil, ob id corrigi 
turfaccharo,& fimilibus-Ada?quar,uim habec 
aperitiua,& diurecica. Dirumpic uentoflcares 
iiomachi,& hypochondrioru. Mundificac faa 
guine,ac eius uitia emendat. Dolores uarios, 
prasfertim morbi huius^fedat, eft rectiricatiutl 
putredinis^ac cofortatiuii mebrorii ex fua fty 
pticitate, Digerit,nocumenta aquaru expei- 
lit. Eft multi nucrim.enu,aliter. n. ipfum aifii- 
mens tanta inedia haud toierarec,nifi ec uaJdc 
nutrirct. Confert m.axime «gritudinibusme- 
lancholicis.Pituita exrenuat,eiufq,- nocumen 
ta expellit.Fluxiones ijll:it,uel auertit , eariiG; 
ortii eradicat,ac toliit. DECORATIO. Mun 
dificat,ac uarics morbos corpus defasdanres 
aufert.Malos odores corporisredificat.Bo^ii 
anheiitum facitJDenres, & capillos decidetes 
prarfertimcxmorbo hoccofirmar^ ortumque 
acceleratj fi deciderint. Impinguat. Vidimus 
n.multosamorboGaliico perianatos per li- 
gnii hocobefulos fa£tos,ac ualde pingues.bo- 
niique colore habeces.Mebra infaper extenua 
ta,&imminutaauget,accompIec,APOST£- 
MATA,ET BOTHOR.Tumores uarios, colle 
<5tiones,ac duritics,finus,& tubera, feu &par- 
uas puftulas loIuit,disfipar , ac omnino curar. 



ii nobis fe fe exhibuiffec nouum quoddam po j) kd et li qua in incimis iatent>eruit,curandiq; 



lieriori hoc noftro fgculo inuentum , ac tan- 
quam per Deorum manus traditum auxilium 
pro morbi Gailici expugnatione, ac omnimo 
da illius euidione , qualc cft decodum qaod 
dam ligni Guaiaci didi, cum ui6:us quadani 
inltitucionis ratione fatis exih. Vndepriuf- 
quam di<5ti ligni ufum,feu ucendi modum ag- 
grediamnr,uires,ac utilitateseiusomnes fub 
compendioenarrareintendimus per fuas A- 
reolas, Auiccnnam noftrum imitati, dc fimpU 
cium naturispertradantem. 

Lignum Guaiacum quid eft?Eft arbor fcm 
€imdcilt^ per uirens , alta ad xii. cubitos, frondofa , fo- 
gmexriafu ija habeiis non disiimiiia foliis plantaginis, 
tam6fa,iutcosfIores^nucefque gignens acris 



*■«, ts uirts 
omntt- 



anfamv&commodiiprsbec.VVLNERA, £T 
VLCERA.VIceribusmaIigniS,&antiquis,& 
fbrdidismcdetur^ac auxiliatur^oiTaque ufque 
ipfa ex hocmorbo ulcerata reAificaC:»carneq; 
bona i ulceribus fuboriri facit,fiftuiasaliqii ui 
dimus ex eo perfanacas.fercur et emedare uul 
nera prius maie curata.5cabieianriqux,pr^fer 
tim ulcerofae,& meIachoiic;e, & ex morbo cal 
lico pedeci,cii et ^ricui medecur ex cali prcci 
puc ca.INSTRVMENTA IVNCTVR ARVM. 
Doloribus iundurarum prsfertim frigidis, 
tum etiam ex morbo hoc pendentibus con- 
fert exficcando,ac corroborado^sciati ce, Pa- 
ralyii ex frigida caufa in primis, cremori , ner 
nifq,- laxis,feu moliificacis auxiliacur raebraq; 
Cc cx 



zS 



DE 



MOREO 
E 



exhoc marbo ftupida confirmaCjacadmo- 
tum reuocatj ficutjnaki mulcospcrfanacos ac 
teibnunr. M£ MBR A C APITIS. So- 
dx pr^rertim frigids^reu meiancholics, & aa 
ciqus, uelex hocmorbo pendenti mirum ia 
modumauxiliatur . Cerebrumjac uniuerfum 
capiic corroborac , uirtutefque eius eius ani 
maies ejccirat. Refoluit uentofirates, ex humo 
re meianchoiico fadas , aperic eius oppilatio 
nes,quare ad Epilepiiam , feu ad comicialem- 
morbuai paraco,uel iampaifo faccurrit. Goa. 
fert uertiginij melancholise. Memoriam cor- 
roborat . Dolori aurium antiquo, tinnitui, ^ 
furditati ex flarulentis , & melancholieis hu- 
moribuspedentibus aaxiliatur. Catarrho.fcu 
catharrhaii fiuxioni antiQue,S«: frigids cofert 
fiuxionemque iillir. Puruientiis fingiuarum ,; 
earundemciue fostori , & dentium ualdepro-: 
dell:, xMEMBRA OCVLI. Fiuxiones- 
frigidasoculorum, fiiluias eorundem, & ulce. 
ra curac aatiaua,uifuma; acuit. M E M B R A 
PECTORIS, ET' ANHELITVS. 
Corroborat membra anhelitus>medetur eaim 
fufpiriofisA' anheiancibusjfi fueric prsfertim 
contradtum uicium exmorbo hoc , uei ex un* 
guentorum inundione. Aftlimacicos & ali- 
quando pen^^snacosex eo uideruncaliqui.Cor 
confortat,eiufque compiexionis raaiiti^,& 
prjEfertim melancholic^ mirifice auxiliacur y 
tremorique eiufdem f rigido . Apoftematir 
bus,ulceribus mamillarum,mcIancholicis ha- 
moribusjuei eciam cx Morbo Gallico pendea 
tibus.fanicacem pra:ftac. M E M B R A N V- 
T R I M£ N T l\ Scomachum conforcac, He 
parque frigidum mirabiliter corroborac. Bo- 
namefficit digeftionem,uc in perfanatis ex 
hac curacione uidere licet. Oppilationes fto - 
machi , & Hepatis aperit , Aportematibus fri 
gidis,eorundemque duritiei confert. Omne 
genns Hydropis, cunctaque uitia Keparis 
a caufa frigida prsfertim pendeatia curat, & 
emendat. Splcnis durities,uariasque eius zgn 
tudines toilit. Refrigeracos,ac frigoris moie- 
ftias emendac, ac prohibet , bonam denique 
aniueril corporis conftitutioaem condonat. 



GALLICO 

uariaque Matricis accidentia ex melanchoii 
ca materia,tum frigida quaque alia,cura{re no 
uulli atteftantur, & impr ggnationem prohibS 
tesaliquascaufastollit, Ani, & ueretri ulceri 
bus,puftulis, fed ani prfferrim rhagadiis,mor 
bo ex.hoc pendentibus,auxiliatur,illafque om 
nes partes ad ualemdinem pofie reduci difpo 
nic . F E B R E S , Anciquas , diuturnafquc fe 
bres,ac promifcuas. Quocidianas, Quartanaf 
que prsecipue poflc ipfum curare , abilulifleq; 
plurimas nonnulli afhrmant * V E N E N A . 
Venenofasjputridafque materias,cas maxime 
uermium produdrices,hofque toIIerc,ac neca 
Ee fertur,calorem redificando,materias illaf- 
que expeilendo,locaque talium generaciua ia 
meliorem nacuram reduccndo. PERMV- 
T A T I O. Loco eius nonnulli aftumi poffe af 
ferunc Buxum,afferences hxc duo nifi Soli na- 
tura difterre, fed maxime falluncur . Alii cy- 
preffum eadem prxftare affimanc , quod mihi 
a ueritate aiienum non uidecur. Aiii chynae ra 
di cem eadem,ac maiora praeftare poffe cofir 
mant . Sed & alii falfam perillam poffe fup- 
pbni dicun£,fed h3ec debilis , & obfcure eft im 
prefs^onis ad ea prasftanda, quse cupimus , nifi 
peraddita qusedam alia,uircus eius corrobore 
tur. Hascque de ligni Guaiaci faculcatib us fa 
tis me dixilfe puco , ad eiufq; usii accedamus. 

lam nunc cempus ericut aggrediamur Me ^*^"^* .,*?. 
thodum decd-i ligni'huiusconnciendi,acac- *^p"op"nM 
grocis exhibendi ' Ec fi cuamplurimi dc eius di Cuatdd 
uQi confcripferincica dilucide camen, ica pla decociu^gr» 
ne, ac compendiofe magis , nullus forfan ance *" #' • 
nos remcotam exhibuic. Veram igicurregu- 
Iam,feu methodum aggredientes , dicamus 
Inprimis , quicunque prxdidii ligni deco- ^fgr^tMHt 
dum affumere couftituerit , multis ante dic- 'i"''}'* ^J^ 
bus, Optimo uiftus genere, quale nos ab ini- ^1^'%^^^^ 
tio inftieuimus,utatur . Et a Venere quam ma ^ccecU: ad 
xime abftineat eo curationis tempore, & poft Decocii ebi 
ipfam peradam, per menfem unum , & duos ^'"»»em, 
eciam. Locumj & tempus opportunum eligat 
ad hoc opusjficut nos fupra conftituimus in cii 
ra pr^uifiua,aiiaque ibidem cradica obferuec. 
Medicum eciam coniulensexpercum , purge- 



eam feruac,cuecur,ac connrmac, ficuci uidere H tur fyrupis^auc deco6tis,& medicinis caiibus. 



licec in perfanacis curacione hac exmorbi Gal 
licilue,quimeIiorem forcici iiinc naturam, 
quamunquahabuerinc. MEMBRA EX- 
PVLSIONIS. Soluic acdigerichumidica 
ces,humorefque craifos,meianchoIiamque ip- 
famprsfercim excrahic, uchylariorcs reddat 
afiumeaces. Quarehumoresdi(5tos per ioca 
uaria deriuac,ac excrahic,uel per fudorcs,uei 
per arinas,ucl per fedis excremenca,ficuc fer- 
turquoque curaffe colicam antiquam cxiirigi 
di, aei fiatulenta caufa pendentem . Et quo- 
niam urinam niaxime prouocac,credicur, pof 
feiuuarccalculofos. Mirachiaks pafsioae5> 



quaies ancea ccnfcripfimus . Sanguinem.quc 
minuacfi expedieric,ab ea regione eum excra 
hendo,qualem fidelis Medicuspro rei necefsi 
tate elegerit , uei fedionem uens , uel incifas 
cucurbitulas,uel ani uenis hirudinii appofitio 
nem , Corporeque fic parato,ad Decodi ex- 
hibitionem impune acced at,ubi uidus ratio- 
nem parcifsima imperare opus eft , perfpe<9:a 
patientis uirtute,ne ad purgationis, feu cbibi ^imtienie 
tionisterminumuiresconiiftereualeant. Qui termintam 
terminusaliquando xx. & xxx, fsepexj.. et plu »ww«^. 
reset dies compleditut , ^ut indicationes ex 
natura morbi^ tu aiTumentis affumptae often- 

derint 



ti0 mn ea 



BENEDICTI RINII VENETI CONSILIVM. 17 

dcfmt:Sit imtur uidus parcisfimus, qui fum- A Pecodo uim maximam habct , abftcrgit.n.& 
xne comendatur in re|;imine hoc. Na quanta 



quis magis a m(5tu abiunuent , eo melios fibi 
eritjfic parcas fit 2ger,paucisq;c6tetus,uideli 
cet unc. vj. bis codi panisabfq,- fale, fed uice 
eiusiaccharo parati,tu et uuis pafsis pro ucn- 
trislenitionc prefertim.abfq; alio obfonio, eo 
ufq; curatio,feu ebibitio protrahicur,mod6 ui 
res fuffecerint,uti diximus,uel faltem per xv.& 
plures etiam dies,deinde largior in dies fingu 
los inftituatur uidus ex rebus iifdem , tum ex 
auibus,quales funt perdices, phaiiani , & reli- 
qu« montani generis,aIiquan<io & carne uitu 
lina utatnr,qu2 omnia aflabuntur, uel potius 



lubricamredditaluum. Summeq; attenden- 
dumnepcrDecoaihuiusebibitioncm aluas oudkerd 
reftringatur, Sed fi6pus"hjerit,fingulis cfai- nm fi.bdud 
nisjuel denis diebus pilulam aliquam ex dictis dthesf^ 
aflfumat, uel clyftcribus cx deco<5tione paratis 
utatur,uel pulueris Guaiacifemiuncia dcco£ta 
maneaflum.amr in potu. Remanentes ceinde 
viij.ucl x.libra* partiacur in viij.uei x. fyrupos, 
binos fingula die aiTamcndo, alrerum quidcm 
in 2urora,& bene ledulo cooperrus,&: bene ca 
lidus fudorem attendat , ut per duas, uel tres 
horasexire permittat,tucdeinde linteoloca 
jido abftergatur eius fudor,horaque una dcia 



emum mn 
itn» m»d» 



cIixabunturinfecundolignidecoao.Amyg. B ceps,uelalterapotiusprandiumafrumat.- In- 



mifceri fef- 
i»n$ in fri 

9>» dgmt9. 



dzlx autcm in fero,uic€ carnm , fibi fatis fint, 
Decodumigitur multiplicitcr fic paretur. R. 
ligni Guaiaci eie<9;i,incifi,uei hma parati,unc. 
viij.corticii refinoforum,quales confcripfimus 
unc.iij.inlibrisxvj.aquas infundantur per ho 
ras.xxiiij.in olla nitidisfima maioris capacita 
tiSjficlentodeindeignc,abfque fumo deco- 
quatur,fpumaquediiigenter collefta,$c ferua 
ta,ad ulcerum,& tumorum ablutionem,donec 
ad libras vii j.ucl x.pcruenerit , fic utique ma- 
gis,ac minus dccoquitur pro maiori,uel mJno 
rirei necefsitate. ^cirequoq,- iicetpofle uaria 
commifceri in dida decoftione, prout rei op- 
portunitas indicauerit.Qiialia funt fen^ folia 
ieu foliculi, polypodium quercinum , cortices 
myraboIanorum,uu3epafsa?,Liquiritia,femina 
&radic€suariae.Fada igitur Decodione,ac 
colatura, faccharumaddipoteft, quodin hoc 



terpofitifquehorisquinque a prandio fyrupii 
aIterumbibat,e2demquepriusobferuet.C^na 
offeratur deindeparcioripfoprandio, ubi ui ^^^l^ 
ceuiniinutraque menfa fecundum decoAu ^^^ ^.iy» 
bibatjQuod ita parecur.DimifTo ligni pu!ue- m*tur qudi 
re iIlo,fi uoluerisjfuperaddendo uncias iii.uel wf«r«,*r. 
iiii.puluerisligni noui,- Quibus lib. xvi. aqu2 
luperaddantur,addmiidii ponderis confum- 
ptionem dimittantur,ficque de hoc, quantum 
u61uerit,ebibat. Peractis igitur diebus omni- 
busfibiad asfiftente imperatis, alTumat per 
XV. & plures et dies de illis eieCtuariis uim na 
bentibus corroborandi,tum reftificandi^rum . 
etiamemendandiipforum membrorum im- 
presfioncs , ficque in fexnon naturahbus rc- 
busperdiesmukos.acmenfes etiam fe opti- 
me regat,ut curationi beneficium CMotore 
primo aifentiente)actingat. 



F I N I S. 



Cc 2 



D E M O R B O G A L L I C O 

FRANCISCI FRIZIMELICAE 

PATAVINI, DOCTOHIS CLARISSIMI 
TRACT AT V S 




N tra^atioTie cura: Gallicae 
afFeAionisjOperf precium eft 
cius eHentiam in medium af 
ferre, cu a morbo dicac Gai. 
indicationescuraciuas dicie 

das , na quantu a re6ta ipfius 

cognitionerccedimuSjCancu aucra curatione 
di<"cedimus. Eft itaq; morbusGallicuspcftiles 
affectus,& hepatis inditum uenenum primo. 
Deinde ab hepate 2d corpusuniucrfum cranf 
mitTum.Cum uero plurima rymptomatacomi 
tentur morbos , & fsjpe ad fe rrahanc curam , 
perpendendum erit,Nunquid ipiis,aut morbis 
dt attendendum^de quibusinteriustradabi- 
mus,utinfcquamurnatur2 ordinem, a caufis 
ad morbum>a morbo ad fympcomata. Quo- 
tiefcunque enim aftedio eft cum materia ( ut 
iitajindicario ab ipfa fumitur,quia remota 
caufa,remouetureffedus. Et quia caiiiasfunc 
plures,de primiciua nihil dicamjCum hfc non 
faciat ad curam , fed pocius ad cognitionem 
morbijautadeiusquantitatem . Antecedens 
uero quiapoteft efle caufa morbi , ut pletho- 
ria,& cacochimia,huiuimodi quidem mdicat 
iuiremotionem. Imposlibileautem cftcor 
pus aftectum efie morbo GaIlico,ita ut no fmt 
dufcauff, antecedens fciiicet, & coniunda , 
nam cuni hoc morbo femper totius corporis 
immundicies adeft,& maxime noftra hac cem 
peftateex ingluuie,hepaciscmmakeracio re 
dundanciam humorum,auc cacochimiam fe- 
quitur , & maxime cacochimiam , quse tollcii 
da eft ance morbi curacionem . Sympcomata 
, aucem incerdum ablaco morbo, per fe tollun- 
tur,& fi non,arce medici coilenda funt , etiam 
quod non diftrahant a primo iiitento,quod 
raro eft , Incipiendum itaque eft a caufis . 
Remouebuntur porro h£,incipie«do ab eua- 
cuatione , qas cum mulcifariam fieri pos/ic , 
fcilicet pharmacOjuenjB fedione,inedia,cxer 
citiOjbalaeis,& huiufmodi,non erit prseter ra 
tionem dehis omnibus, quantumpr^efens lo- 
cus exigit , uerba facere . Vtimur enim his 
quantuni uires corporis pcrmittunt,2tas,tem 
pus , magnicudo morbi . A uidu igicur& 
inedia incipiamus. Cum ergo fuppofue- 
limus morbam hunc comiciri humoriim mul 



E cirudinem,tcnuisfimo fane uidu cffct hic utea 
dum . Tamen cum fic ex longioribus mor- 
bis.non puco cenuem admodum in eo uidum 
compecer€,neauc uircus forte caderet,aut 
intempeftiue reficiendus effec aj^er . Hoc 
autem eit compenfandum infallibili iudicio 
Medici ( femper concurrente gtate , uirtute, 
confuecudine) nc agrum fames cruciec^ mul 
ticudo repleat , Caeterum cum didum fit 
huiufmodi corpora effe malorum plerunque 
humorum plena,aduertendum eft id^ quod di 
cic hippocrates,quanto magis talia nutries,t^ 

F to magis ledes.Si igitur cibatione eguerint,eii 
gas alimenta magis aliena a corruptionc, & fu 
pertluitatibus,ne a matitia corporis corrumpa 
tur,autaugcantfupertluitatem. Sed quo 
tempore plenius , aut tenmus eft nutriendum, 
in huiufmodi morbis,qui matcriam ad unam 
criticam expulfionem feruant ^ ^ane in pria 
cipio pleniori uidu utendum eft, poftea pau- 
lulum diminuendum . Debet autem efle ui- 
dus exattenuantibusfecundigradusin om- 
nibus , & maxime in phlegmaticis, & craflb- 
rum humorum plenis, ('clarioris uero dodri- 

G nas caufa tabellim inferius ponam .) Sintita 
quQ cibaria faciiioris concodionis, paucaru 
iuperfluitatum, qu^quc fymptomacibus huuc 
morbumfequentibusnoniK)ceant,ut neruo- 
rum,& articulorum doloribus, qualia func 
acria , & acetofa , & (rigidz , ut olera fere om 
nia,& cibariacra&fubftantis, utcarnescraf 
fi chymi, ut porcmx^bouins omnes,pifces, lc 
gumina , cateus , lac , butirum , pafta, & om- 
nia qux ex pafta fiunt , ooa dura , & limilia , 
huiufinodi nanque omnia uitanda . Potus 
autem uini perpendendus eft , an in hoc af- 

H fedu conueniat : fane uifum eft: uinum huic 
ipfi affedui contrarium effe , uinofi enim ma 
xime in hunc morbum incidunt, unde quo 
parcius uinum fumitur , eo melius eft , quam- 
uis confuetudo aut ftomachus non mdicent 
omnino, id toJlendum effcufque adeo ta- 
men auferatur.Couenientior enim potus mul 
fx parari pofIet,aut zuccari , aut cinnamomi , 
aut feminum habencium uim concoquendi . 

Exercitio minuijtur humores,& euacuacur* 
idco moderaco clk utcndum. Neq,* enim forte 

cxcr- 



FRANCISCI FRIZIMELICAE TRACTATVS. 



%P 



cxcrcttinm ahrc cuacuationem per pharma- A 

macum, aut purgationem decct, ut pleriquc 

putarunt, dicences hunc morbum foloexerci 

tio pofle curari,conucninnt enim iameua- 

cuato corporccx.ercitia intcrdum mediocria, 

interdum uehementia, ut ambulatio , paruus 

lufuspil«iequitatio,ita ut nuUo modo in 

©tio Gallicofiuiuant , cx his enim habebimus 

humorum attenuaticnem., $c refolutionem , 

pororum aperitionem , quam tcntare oportet 

pcnfitaca «irtute , qupufque ueniamus ad fo^ 

iutionem cprppris , Siquis modo ncgat uti 

«xercitio, inftitueadae huic funt fridioncs 

«Wtrc uacttG, ne indigefta.attrahantur . 

Quia tamcn , uclimus nolimus , utimur aere, 

itaquc prateligendns eft falubrior quantum B 

iicri poteft. qualis autem huiufmodi aer fit^ 

agennus loco opportuno , Spontanca bal^ 

«ca licct humores minaant,penitus uitentur, 

expertcntia chim uidemus ipfa huic morbo 

multum nocere,& forte quia iccori inquo 

morbusuigctcumadulHone aliqua noccant. 

-Tria. uero cum fint inftmmenta . quibus me- 

<iicus ad morbi curationem utitur , dieta , 

chirurgia, & pharmatia , dcquedieta dixeri 

jnus hucufque, reftat modo de aliis pertrada 

rc . Cum itaque fit morbus cum materia,in- 

digct euacuatione iuxta illam regulam ( con- 

traria contrariis curantur } euacuatur autem 

corpus maximc uentris fubdudionc , aut fe- 

jftioneticnx , torte utriimjuc , aut alterum fal c 

xem a nobis erit adminiftrandum . In pri* 

xnis itaqoe uirtute , aetaicqtie confcntientibus 

ticii*fecanda. NihiJ cmm eftquod tatius 

^corpus euacuet » quam phicbotomia , nec 

qiKKi mzps iccur refrigeret,aut afledum cu* 

TCt iu hacGaiiica aiFedione,modo pro uiriun 

quantitate,& aiiarum menfura fiat . Aduer 

tat autemmedtcus> ut quando humonim ma 

iitia cft fupcrinduda , & atfcAus eft uaide ue 

ncnofus, paulatim & iteratis uicibus phlcbo- 

tomianaiubcat, quia hoc paSto potcrit maii- 

gnitaccmhumorumtollere , &uirtutis robo- 

ricoflfuIcrc;(edprimo bafiiica fecetur cum 

< fit aftcdus iaepate. Sin autem aftedus com 

piicarmir,itaut alterius uenar fedionem ex D 

ppfcerct cutmenftruorum fuppresfio, quf fa.- 

phenam tantum cxigit ) prius tunc bafilica 

cft fccanda , deinde laphena . Quod fi fpien 

tomiduscxiftcret, finiftra cfiet fecanda,in cz 

pitisaffe£bu cephalica prius feda , bafilica a« 

periendaforetdextra, iuterdum ftante affe- 

^ incapite fecaturcommunis.quxque ex 

bafilicacomponitar.N(iquid autem peralias 

partcs fit extrahedus fanguis? peteret quis,ut 

pcrhcmorrhoidasrde cucurbitulis fuo loco 

<liccmus).'fanguisfugarum fane applicatio a 

me nonlaudatur , plurimum enim iubtilioris 

fanguinis exaariuot«& parum crasfioris • 



Scarificatio autcm quanrum confcrat ubi in 
feftio cutis fit , & ncccflaria fit menftruorum 
apertio , non exl quod referam,fed quia fedio 
uen^ penituscorpusnon euacuat,fedquando 
quefuperfunthumorcs per pharmacum cdu 
cendi , ideo purgatio ita molienda eft , utuir 
tutcm non dcftruat , itd humorem educat, & 
non femel,aut bis,{ed i^pius, cum non una ui 
ceS&d pluribus educantur ifti humores.Sed no 
cft facicnda purgatio, nifi prius concoda ma 
teria optime fit.sunt enim ita contumaces, & 
in partes noftri corporisita impacti , ut ad ip 
fos educcndos egeamus robuftioribus medica 
mcntis . Verum quia huiufmodi cura a nobis 
nontantum ratione&methodomoiieda cft> 
fed etiamexperimento , ideo ad magis parti 
cularia defcendam. Diccbam priusconcoque 
damelTemateriaro,cum autemdiuerfa mate- 
ria fitj^nt etiam diuerfa concoquentia > nam 
fi pituita peccat,concoqucntia caiida,& Hcca 
funtcligenda,& fubtiiium partium, Ad hanc 
rcmfuntfyropi piurimi,& decodamultarum 
herbarum,fimphciumradicum,feminum,fru- 
&uum,& huiufmodi . Hacc autem enumerab 
musponentes gradum & ordinem inter ipfa. 
Imprimis funt f^^pi fimpHces , & compofiti» 
iyrupus de isetonica fimplex,de hiiTopo^de ca 
lamenro.dc pras(io>oximeI fimplex . iyrupus 
acetofus,dedaabusradicibus, mel rofaceum, 
& meiior fyrupuseft gelcniabim cum zuccaro, 
fortiorcs efTent oximel f quiliticum , & piuri- 
mi aiii fympi,utfyrupusde lua ^ quo utimur, 
de hiperico , & ficrent decoSa cx betonica , 
faIuia,hiflbpo, calamento, pulegio , origano, 
thymo,diptamo,& huiufmodi , ex granis , fru 
^ibufque comparari, ctiam pofiunt, praeftan 
tisfima funt ex chartamo,feniculo, anifb , (t^s. 
lr,& aiiis fimilibus odoratis. f unt autem & ra 
dices bon« in hunc usu ut illa,qua radice aro 
maticum caiamum dicant,brionise , ferpenta 
ri2r,& fimifium.Poteft autcm c&e interdura,ut 
f legma fit adeo craflum,ut aon futficiant hec, 
undc etiam aromaticum aliud mifcedum prac 
/lantisfimum femper putaui, ut aliquid adden 
do dnnamomi , digerit enim , & malignitati 
materia: aduerfatur.5ic inter tot & tanta fem 
pcrcgomodum hunc omnium pr^flantisfi- 
mum reperi, & pro flegraatis quantitate, & 
qualitate ciigo fimplicia,& decoquo in hidro 
tnclitefic,R*iidromelitis uncvi. 

Beronic* ") 

Saluiae > anam.£ 

Fuitautemapud me femper commodisfimo 
in u{u,pcccate flegmatCj pr^ di&am aquam ac 
ciperc ad unciii. cum fcrup.i. cinnamomi ia- 
tegri,& decoquere, & exhiberc percola- 
tam : Sedii in pedorc fit phlegma, funt ac- 
cipienda qug pedus refpiciuntj ut iris praf- 
fittm, ifopus , & huiiifhiodi,qu£ tamen et z\iv^ 
C c ^ mcm- 



DE MORBO GALLTCO" 

Nota idcm de Dximeli- B. iitforcisfimuSjetiam remediis' fortisfiinisis- 



"iaiembris profunt 

:te i nifi aut dyrentcrias, aut matricis affedus 
urgeat,oximel folum non eftdimittendum, 
.rnaxime uero quod eft temperatura. 

Qojeautemcoleram digcruntplura funt* 
iedritro colerx codionemtjujerimus , nifi fic 
.adatla , licet quoque finc etiam commifcenda 
quae coleram digeraut ob hepatis aduttione , 
&.caUditatem * Summe frigida tamen ui- 
ra.nda, funt $ quia ingrofiant materiam , & -im 
mobiliorem reddunr . Pr^ftantiora autem 
in digerendo ipfam funt fyrupusdeendiuiaj 
de bagloifa,defoncho,quem nos conftitui- 
mus , de cicorea fimplex, oximel , fyrupus de 
fucco acerofse., itd fyrupus de foncho eft prg 
flantior . De codta piurima fieri poffunt , uc 
cndiuiac , cucurbicsE , ci coxese, bugloifae, bo- 
ragims, lupulorum , radices etiam omnium 
ilhrum reruni coaueniunt, petro.felini fcili- 
cct,fa£aicuii,afparagi, quia coleram craf- 
famdigerunt,fcd pocislimum phlegmavln- 
/liper radices blitis, dc parictariae; Ced in di- 
gerendo phlegmate prosilantisfimg funt ra- 
dices toemcuh (yiueltris. Eorum uero, que 
mclancholicum humorem pr^paranc potif- 
fimum ett polipodiura , epithymiim , fumus 
terrf , ut didum eft de coiera , & phlegma- 
te aduftis , ad' hoc ucile f unt fyrupus de bu- 
gioila , de pomis compoficus & fimplex , de 
epicbymo . Nota quod nos arbitrances ma- 
teriam concoquere, fsepe eum fortioribus fy 
rupis coacoquimus > quod minime oportet 
facere in principio, tunc enim cum mitipri- 
busdecoquenda eft niateria , poltea ad for- 
tiora deueniendum cft, ut efl .iyrupus de fu- 
mo terrae, epithymi* Simplicia autem funt 
quam pIurim^B herbs , radices , femiaa, .& &o 
res , uc buglolTa>& fiores eius, fumiterrx, 
boraginis , epithymi:, folicuii (cnx > came- 
. dris , radices pofipodii> Nota autem quod 
funt qu3?dam herb^ inditferenter humores 
concoquentes attenuando , incidendo , ab- 
ilergendo , fiueille, fiue ifte humor fuerit , 
& in hoc morbo prxftantisfimaeeflefolent» 
ticfcordeon,radices penthaphili , tormentil- 
1« , bistortae , radix ariftolochiae quamuis 
amara ualde fit, radix enulae ,ireos iam ex- 
ficcatas, mifccndo. aliquam han^m radicum 
fecundum exigentiam huius peccantis corpo 
ris, ftd caue refpidas unicum tantum humo 
rem peccantem , quia piures , aut omnes com 
miftos refpicere debes . Verum eft autem , 
qnod unus praedominatur , & fecundum ne- 
cesfltatem eligenda funt digerentia mate- 
rias pr2domiaantes,& fubdominantes.Nun 
^uid aacem fyrupi funt tcmperandi cum a- 
-quis defhllati& aait aliis? Video certe hu- 
jufmodt aquas parum in fe uirtutis fuarum 
^^erbaruia contiuerc ? morbus auccm ifte cum 



get , & non aquis deftillatis. Plerique enim 
morbi^qui ex aduftione fiunt, adeo magni 
funtjUt medicamento non uincantur,ut eft 
, 4e eiephantia . Temperantur itaque fyrupi 
cum deco<S:ionibus, itilicetiug , betonicae, 
fumiterrf , falui^ , & fi intenriperata fint in 
caiiditate , adde pauxillum cicorii j fonchi , 
.& huiufinodi,- & fi eger abhorreat has deco- 
.6iones , temperentur cum feminibus aiiifo?. 
rum , & hu iuimodi ., In iis autem decbftror 
nibus mifceto aliquid meilis * &>ucchari , uc 
res exiget , ut grat^ fint patientibus; nec at- 
tendes numerum iyruporum ,, uc aiiqui fa- 
.ciunt , fed materij conco&ionem , qua con^ 
<oda , purgatio facienda eft,- humorem au- 
;tem peccantem cognofces",ciufque qualita- 
tem ex uiribus temperaturf , colore, uri^ 
nis , fecibus , & aliis . Licet auteni ift* 
uniuerfalia poffcnt fatisfacere, tamen in pac 
ticularibus uerfari uolo,* concoda materia» 
iienter euacuandus pharmaco fibi propor- 
tionato , nanque phlegma educentia funt aga 
ricus,turbith, colocynthis , & euphorbium. 
Quod fi eft animus utendi fortioribus, exi- 
ftente uirrute forti, morbo magno, & multi 
. tudine phlegmatis , taiis erit modus . Acci 
p io euphorbii quantitatem quamuoIo,& 
lenio ipfum oleo amygdalino dalci , & rc- 

p uoluo in paftaj& m ciibano decoquo , de 
, quo poltea accipio gr. vi. auc vii.ufque ad 
X. cum piilularum alephanginarum drach. 
i.' & mire educit . Si uolo uti turbith, & 
fortius euacuare , infundo ipfum in fiicco 
cucumeris afinini per aiiquod dics, dcinde 
lauo cum uino aibo , & in puluerem . do utrtta 
que ad. granos xii. & robuttiorit) us . ufque 
ad fcrup. i. cum drach.i. alepbanginarum ; 
(imilirer fi adhibere. colocyntidem .tnihi 
pr^paro: hoc modo'uolo,accipio trochiforuoi 
aloes , colocyntidis prgparatg drach. i. aut 
drach. ff. hierf fimp. drach. iu mifce , &: 
da . Habes radices eml^ , quam puto z 
Diofcoride cipariflum uocari, exhiberc po- 

H tes hanc ufque ad Jdrach. i. cum maftice , 
& rofis. 5unt etiam florum utimalorum 
radices, quf hoc modo poifunt prsparari, 
Sed quo potisfimum utoreft hic. Accipio 
herbam , quam fefamoides Diofcorides ap- 
.pellat,':n puluerem redigo,miua cidomorum 
fpargo, cumquedecodo, & cumaceto quo- 
ufque acefcat exiccari permitto,poftcahu- 
iufmodi pulueris. drach. ff. exhibco, ufquc 
M fcrup. ii. cum cmnamomi fcrup. i. adhi- 
bet autem diacarthamum , fiue diaciminum 
Galenus tertio de tuenda fanitate, fedleuc 
cft . Quf autem commode pofluqt admini- 
ftrari funt plurima uulgata, ut cochise Ra- 
fis pilul^ paratas a Gaiciia tertio miaimir , &; 

quinto 



FRaNCISCI ri^i.6lHEf.I^AE T^A€TATVS, jt 



jqjji^to Jerapaucices. Suiiteninj&^Iledu^ 4 
ria hic conf€rentia,ut dieduariuni indnm, 
de dadilis * Prodeft eciAm agaricus prajpar^'- 
tus,pii"^* ^^ agarico MasjTuf de larcocpla , dc 
;hiera capoi agarico. Adde taelefanginas, qug 
^t jap^Mlegtna educant , tamen ^liquid coie- 
j«€tiani.extrahunCx hiera tutifsimc^, & piila- 
lis elephanginis in phlegmate utpr . 

$i ^iitgcn ilaua bilis doniinatur , quod co- 
.gnofces cx cpjorc uring^ & huiufmodi ,habes 
iinprimis fcaKioneum ,quod ell egrcgium in 
bi.le cduceada , quQ.d pptimum elige cum ci- 
i donio cpifcum^ & huiufmodijfed caueat medi 
':cus a fcamoneat;s,3C corum ufa,nifi necesfitas 
urgeatualde. Eft&aloes,quae eftdandaad 
bo"aam quanticatem aut lota, aut non iota, fe B 
-, cundum nec,efsicaten> jubducendf alai , aur 
: confortandi. Cfter j fi materia eit leuifsima, 
{yr^ rofatus folutiuus, & uioiatus, pillulxau- 
. rea: , acggregatiuf, clleduarium diaprunis fo 
lutiuUieiieduariu rofatu , dc phlio coueniut .• 
.. pra?ftacifsimii eft reubarbaru quocunque mo 
dQadminiftratum,quod commifcendumeft 
. (icut agaricus . Intereaaucem,qu9 foiuunc 
rn.ciancoliani in hoc morbo elt eiieborus , qui 
npn datur nifi concoda materia, & eligeutur 
ueri eilebori , & optime prarparentur, nifi .n. 
optime pr9parentur>niaximamafferunt molc 
iHamj.Modusauteni praeparandi elieborum 
:niuItiplexeft,inprimisdecoquo radiccm eile 
.bori mvR femmbus odoracis , ut. cofueuit Hip Q 
pQ^^a^do modicum mcllis.rofatij&fcamo- 
.neg,Vcrbigratia. , 
R, eiiebori drac. ii. iH .„ 
.'feminum aftiforum ^ 

fenicu^i > ana unc.ff. 

carui > 

Aqu9 q. 1. bulliant ad tertias, deinde addc 

Meliisrofatiunc.ir. 
Scampnii praeparati g. iii. uel iiii , & exhibc * 
li & prf paretur cum cidoniis , erit optimum 
utdecurcum iis tribus grauisicamoQeas^hoc 
modo. 

R.Poma cidoniorum bcne m^tura, optime 
• fiat coacauitas in ipfis pomis , qus impleatur 
corticibus radicum eilebori , & inuoluta in 
pafta , in furno dccoquacur, exicceturuc ,^de- 
indc . 

R. ^rxdiStx pulucris drac.i.aut drac.i.fir. 
•Scambnii prjparati granas iii. 
& fi uis cura modico cinamomi exhibe,hic.n» 
modus educcndi meiancoiiam pocisfimus eft 
.«pud mc . eft autem epithymum praiftancifsi 
mum,fi detur deco<aum eius ad unc.ii. fcmper 
addendo grana fcamonci . Coaferc & poli- 
podium eodem modo paracum, eft & lapi* 
Acmenus, & lapis iazuli , quanuis Alexander 
iacapitede mclancoiia prxftantifsimosuo- 



cat ifros Iapides(cui cpnfentiunt pmnes^ra 
bes ) tamen quia difficile eft habere hos , mt ' 
f^irem optimos , ideo non utor.ego lapjdibus 
his iibeuter , nec piliulis latuiis . Cpnfedio 
pariter Amech , iicet fit uiolenta > ta.me.n 
prxftantifsma eft, ubifuerintaffection.escu- 
tanee , ulcera corrofiua ,. .& puftul^; iunx ali- 
qui qui fubrrahunt fcanrioncam , .mitiorem 
credeptes eam reddercprofedp temer5f u, & 
imperiti, nefcicntes conftare pharrriaca la 
quadamcerta proportione, quam ii irptim- 
tant, corrumpunt operationem pharmaci. 
Leuiora eliectuaria funt Ienitiuum,di^catoIi- 
con , piilulas item dc fumoterra? , & iudc 
uiolentae autcm funt cochix miflac cum cnebo 
ro ad quantitatem draci.accipio enim partcs 
duas cochiarum , & unam eileborj , iftse enim 
piliulsfuntualcntes apudme, fiiuxca etiam 
accipiantur du^ partes fpcrum hierf ,ut puta» 
R.fpecierum hictf dracii. 
ellebori draci. 

Scamonii pra^paraci fcrup. i, & faciopiUuIas , 
& dofis confticuitur a draci. uf^uead fcrup, 
iiii.Hic iraquCmodus eft euacuandi,quo cgo 
frequenter utor, & cum debiro uictu in prin- 
cipiomorbiGallici muitos iane Jiberaui , ita 
ut ulterius non laborarint , Adhibeo auteni. 
phebotomiam , & decodioneni fumiterrat 
cum epithymo . Scd nc luniores errent,po- 
nemusformulam unam horum decodionum, 
ubi cum aduftione fuerit oitiititudp cp)crae,& 
.& flegm^atis^ica cnim-faciQ. 
K. foiiorum fonchi > j .-,... 

endiui» ^ anadracu.uclni. 

Scminum aniforum , •, ^ 

feniculi r anadracff. 

cum a.qua fiat dccoaio , cuius deco<aioni$ 
dentur unc. vi. uei vii. uel viii. cum mellis 
rofati uncff. Vbi autem func diuerfi hnmorcs 
pcccantcs , fecundum illorum diucrfitatem 
eilige fxmplicia, & quia ut plurimim jn hepa- 
te uiget fuperfiuus caIor,idep re^ehorde- 
iim uerbigratia adunc iL deccquetur cum 
fyrupp , auc fcminibus frigidis diurcticis,ut 
melonum , & huiufmodi, 2uc cum herbisiam 
enarratis . Adleniendtun func qui pronunt 
.paflTuias, & prwna ,leniunt autem pmm ma 
gis, paffulf magis conftringunt*& corrobo 
rant hcpar, quantitas horum fit uri iihct spc 
dico , ut uerbi gratia ad v, aut vA. pmna & ad 
pnci paffularu m . Preter ea his deco^ais ad 
dunc quQfdam florcs dictos cordiaics, & pro 
fc^o funt nuilius ufus^ cuanefcic eoim iUo 
rum uirtus , ut bugloff*,boraginis , uiolarum. 
Nam a afpicxamns antiquiores > uon coUi 
guntf)ores,nifi cum conueniunt ad fcmen, 
utdicic Diofcorides capitc dccaavcdrcos. 
Sedfiuolo aliquid mifcerc , quod cordi pro 
Cc 4 fit. 



JJ 



DE MORBO 



(iclibenter SidmiCcco Ccordcam ad qiianticatc E 
draci.uel ii. fed fi timeo fcordei caliditatem, 
amaritudinemqiie addo boragmem , quse 
fanguioi puritatem reddit, auc bugloffim, 
& ita fa<5a decodione, exhibeo ad unc. vi. 
nel vii. cum proporrionatis fyrupis, ut bu- 
gloflfaj, mellis rofati . In melancholia, & 
phlegmate , & ita in aliis , & fi cflet alquod 
fymptoma uehemens eo tempore , quo ma- 
teriam digero,ad ipfum etiam refpiciojin- 
fpiciendo locum fympromatis , & caufas,& 
a eflec tortis dolor articulorum, facio deco- 
^amcum refpicientibus hoc,uc cum herba 
hipericone, ficapitis doior, cum betonica, 
fi cutis infectio;, & ulcerum corrofio , cum 
herbafumiterrJE,&fytupo . Sed quiaple- F 
runque euenit , at interna pars oris inflamme 
tur, & rodarur , limul commifceo aliqua fti- 
ptica , & infrigfdantia , {ed m pauca quantita 
te , uc plantaginem , foiatriim , & huiufmodi^ 
kd hoc exiftente lympcomate libenter com- 
mifceo pentaphilon , qu^e omnia fufius tra- 
^abunturin cura fymptomatum . Sed no- 
ta. , quod non eft ftatim ueniendum ad fortes 
decoftiones, fed poft leuiores; aliqnando 
ia robuftis corporibus, ubi mafcria phle- 
gmatjca, & rebellis pituitofa eft, ad radi- 
cem brionis deuenio, fumendo drac. ii. eft 
enim fortis radix.addo fcrup.i.fcamone2,& itx 
fundoiriuino odorato perdiem & nodem^ 
codem modo radices cllebori prsparat* ua- G 
lent . Sunt plane ifts ualcntes medicinf , 
nonnifi ualentibus corporibus maxime ur- 
gente morbo , & aliqualiter materia con- 
coda , funt dandf . Commifceo &radices 
enulx cum his digeftiuis, ubi fierit multum 
phlegmatis, & digeftio piurima, prfcefterit', 
at ubi adfunt fortifsimi doiores , commifceo 
aliquid centaurea; , fed in pauca quantitate, 
& cum magna animaduerfione , puca a drao 
i. ufque afque ad fcrup. iiii. afcendendo in 
decodione. Etnifi quis fitualde paratus ad 
uomitum , iibere commifceo aitheam , quas le 
nit quacunque afperitatem , & pr^ cipue cum 
quis renibus,.aut ucfica Iaborauerit,& fi in 
faucibas afperitas , aut accidens aliquod efiet H 
liquiritiam mifcerem . Vbi materiam cfiet 
ualde frigida.adderem aliquid calami aroma. 
tici , aliquando & faluias , & iatureiae , & dcco 
&umfacerem,& exhiberem . Confidera* 
mus autcmcorporis habitudinem, locum, 
tempus,ne faciamus Galiicofos infebfcmin» 
cidere . His igitur matena dum apparec 
concoda , eft euacuanda fecundum menfu^ 
ram diuerfitatis materif , uirtutis,aetatis & 
aliorum. Sed fi iuftat humor euacuandus phle 
gmaticus, non eft admifcendum in principio 
aliquodedudiuam aduftionis, fed accipicn- 



GALLIGO 

da erunt euacuantia phlegma» dcindc mclan 
choliam, hoc modo , 
R. Pillularum cochiarum fcrup.ii> 
cllcbori praspatati fcrup» i. 
Etitain elleauariis, fumcndo ellcauirium 
de daftilis ad tres partcs cum una partc indi , 
authamech. ^unteius rationis, &pilluls,ut 
a accipiatur agaricusadfcrup. iii»&qaarta 
pars pillularu de fumo tcrrj, & melior iit pro- 
portio mcdicinarum fbluentium fccuodui^ 
proportioncm humorum pcccantium,con3ini 
ilionem eorum facile notabit diligens medi- 
cus, Illis ita pcradisdcuenicndumcft ad cor 
poris aIerationem,&admaIi affc^us itnprcf 
fi remotionem . 

Curatiocumfit malf qualitatis remoci©'^ 
non uideoquomodo perinun6tioncm mcrctfc 
rii,additis &aliismineralibusfieri poffit,cii 
potiusexiismalaqualitasfi nonfit, induca- 
tur , aut fspius augcatur . Hf c inundio pro 
prerduo inuenta eft . primo proptcrmateria: 
cuacuationem, fecundo propter quorundam 
accidentium corredioncm,qu9fequuntur eua 
cuationem materij , euacuatur materia ita> 
quia compingitur ad os , & extruditur ab ar- 
gento uiuo , & aliismetallis. expuitur autcm 
cum oris erofione proptermaterias acutas.Vn 
dequi non patiunturhuiufinodi crofiones,n6 
fananter , ucrum non folum ex compingenti- 
bus materiam confht inundio , fed etiam cx 
refolutiuis, lenitiuis , emollientibus, & dolo- 
rcm-ienicntibus. Metallica pratcipuefuntar 
gentum uiuum . Sunt qui attramentum futo 
rium , fiue uitriolum commifcent , & plurima 
alia ufquc ad arfenicum. Refoluentia alia piu 
rima,fijnt ut oleum de iunipero, de cofto , dc 
nardo, olcumphilofophorum, maftichinum.' 
lenientia& dolorem nvitigantia funt,utpia 
guedo anferum , anatis, canis , & aliorum de 
quibus dicemus. Sed ad metallica omnia , rc- 
uertamur,ut argentum uiuum , quodin uobis 
inducit maiam qualitate& merailica ea oia cx 
quibus fcilicet fit inun<5tfo , quae corrigiopti 
me deberent . Hoc idem de fuftumigiis , qux 
fiunt ex eifdem materfebus dicendum , roate- 

ria enim quanaisexpHrgatur, rcmanettame 
maU qualitas in membris, quac materiam con 
gregat, &facilerecidiuam fuffumigia antem 
f ortafie piu s If dunt, quam inundioncs , pur- 
gatio corporis &phIebotomia materiaa cor 
pore educit , quar edudio materici , & fi non 
fic nocua ,tamen folanon fufficit, eo quod 

reraanct mala qualitas,qu2 accidentia pe- 
iora prioribus operatur, & per euacuitio- 
nem no toIlitur,idcft nec per pharmacu m ncc 
per phIebotomiam,nifi pharmaco uehemen 
tiCsimo , ex quo membra afificiuntur , unde al 
terationepoftea indigent,nec eiiam fatta eua 

cua- 



FRANCISCl FRIZIM£LICA£ TRACTATVS. ^^ 

cuationc potcft^ mala qnaliras fiiperan, nifi, A gia , per qux ficeuacuatio materia^, qug com- 



modicus fic affcdus, ut i ii certiana pura , fcd 
ctim magni fint aifectus, ficocprg/ens, non po 
teft . Sut practerea hasc ipfa fynr.pconiata adeo 
magna, ucmiilis auxiliis queant iuperari,uc 
cancerj & elephanciafis.At In principio pluri 
mos folis purgacionibus cum bono uictu con- 
ualuifle uidi,non confido tame iri procesfu,ni 
fi&ma!ignicati obfiftam cumhis,ex qiiibus 
hi?nc morbum poile leniri arbicror.Si quis au 
tem folis purgationibuscuram fibi fpondeat , 
ficfaciatjin primisphlcbocomjam inftituacii 
op.us eric fccando bafiJica,nifi aliquid obftet, 
deinde digerat j & cuacuetmateriam diligea 
tifsime bis in anno , uere f cilicec & aucumno , 
frcquentifsime aucem poft has purgaciones 
utatiiriis,quae malum aftedum hepacistol- 
lunt, uc cheriaca,^: micridato, & aliis de- 
fcripcis in fecundo de antidotis Gal. & Acha- 
^afii,& huiuf modi,de quibus inferius.Sed quo 
femper fcelicifsime fum ufus eft fcordeu cum 
zuccaro rofato, auc alio modo, uc ii ex deco- 
^o ipfius fieret fyrupus auc ex fucco in fole de 
faco fierenc pilluix.Eft optimum pencaphilun, 
& tormentiiia,radices ariftolochije rocundje , 
marrubium^&huiufmodi.Sedquiahacc caii-. 
da funt , ideo ne augcacur aduftio humorum, 
ucor his cauce , potius camen eligenda efienc, 
quae refiftunt malignitati , & Engid& func,qua 
rum longuscft catalogus ( nififi quid cralfo- 
rum humorum rcmanferit, quod obftruaid 
nem opcrccur) ut.eficc camphora, fyrupus 
dc acetoficatecitri, defucco acecofs, deber 
bcri s , & huiufmodi . Scd ego fyrupo de ioa 
cho , & endiuia ucor , h^c enim duo hgpar re 
frigeranc, imalam qualitatem tollunt, & mi 
lam obitrudionem caufant , & hec accipian 
tur aut in ferculis, auc decoaajaut pulae 
rizata, auc fucci , ut condenfari in catapo 
ciis cum aloe darencur: caueanc acria in ui 
^u,uifco{a,frigidaquc cibariajuina poten 
tia,.aromaticumquodcunque, ucancur uii5tu 
atcenuace pnmi gradus uc in loco de atte- 
nuance-uiau dicta eft,uicccomnia, quac face- 
rcpoirunt malignitatem& debilitacem cor- 
poris, 6c piurimum alcerancibusiniiftac,& ma 
lignicacihumorumrefiftencibus. Notet me 
dicus, ut fciat prognofticari hanc curam 
plurimum temporis expoftulare , difficilc 
^nimeft magnos morbos huiufmodi auxiliis^ 
curarecito. Vnde Gal. 4. Terap. Ditficilc 
eft , inquic , cico & cuto curarc . Scd nuilus 
p^ucec morbum hunc Ibiis purgationibuspolfe 
curari , ' 

, Si autem fuftamigiis cura tecare uellct qui« 
quanuis deceitanda & pcriculofa finc,ica camc 
poifccneri , facta phleDocomia , & pharmaco 
prouc corpus exigic, & inili cuco moderaco ui 
au, elj^i debeac inccaiU,quibus fianc fofiurm 



pmgendo, & conftnngendo tranimiiTa ad os 
expuicur. Compingitur aucem maceriacum 
ijs metallis , 8c maxime cum argento uiuo , 
cgotamenmagis utorcinapriojquamfubli- 
mato. Mirum eft de iis , qui ucuncur atramen 
to,arfenico rubro Sc albo, qax mere uenena 
funtj&omninoomittcnda. Accipiatur igicar 
certa quanticascinaprii puca uncj.deinde^ rc 
<aificetur,addendofuIfuris citrini drac.ii.ego 
libencer adhibco beJzoinum, addo & cinamo 
mum,gariofilos, rofas ad cercam quantitacem 
puca drac.i. uniufcuiufque, & cum oleisodo- 
racis facio giobulos, auc fufiumigia,poftea ma 

g ne,auc uefpere leiuno corpore egrii fuftumigo ' 
itapanniscoopertumjutfumum fufibmigiire 
cipiat. Stet autcm ibi per dimidium hors,aiit 
pertres,autperquatuor horas, dciad^ k&u. 
ingredia£ur,utquasrat fudare, & dormiat,Do 
ilea dererfus,& maudtusedat,& quieicat. Sed 
quia hxc fui&migia nocer,argeraIiquid in ore 
reneac, ucfyrupu roiatum,fubinde expucndo, 
6c accipiendo luftumigium femci tantum in 
die fuifumigetu,rdebii:ora came corpora hoc 
minimeferunc. Aliqui fL-ftumigium feptinio 
& o5tauo die ferunt.Notandum quoque quod 
his oris corrofio, uiccraque ab expuit.ion^ ita 
eueniunt,ut humores cprrupcos mordicances 
expuant,qu£eexpuitiominime cohibendaeft, 

S: intcrmifsi* aliquando fuftamigiis p«r diem po 
terimus pillulis cochik corpus purgare,auc de- 
hiera cum agarico,aut de nicra fola, prout cxi 
gita:griuirtus^&dilpofitio,fic enifn cauebi- 
tnus periculum epjlepfiac,apopIexif ,fync<^is,. 
$c huiufmodi,qugex fufrumigiis faciie fiunt;. 
qu^ratur fingulis diieim^ collutiodentium , &: 
oris ex deco(S:ionci:o{arum,mirtjllprum,.fu- 
m.ach,baIaufHarum,modici aluminis, & id ge. 
neris in uino fliptico, aut ex corn» cerui com- 
bufto & mejlcdeates liniar. Scd caue,,ne ui me 
dicammum incurrat febrem auc pieurefim. 
Aduertas,cj» aucumno,& uere minueda eft ma 
tcria per phlebocomiam , & pharmaaim coa 

D gruumj&debicusuiduseft feruandus,maxi- 

' me a uinp cft-abftinendum, intentio auce.m cu 
randi huiufmodi morbum per inundiones, & 
linimenta,cft cadem cumea,qu£p€r fuf&mi- 
gia. Primo . tamen facienda cft; ; eu^cuatio- 
per fuffumigiiim , qug fit per Tcpercufsio-^ 
ncm , ita ut compingatur-materia per^ 
cxpuition^ , ucl per feceffum . Vndc: 
aliquando , fupcrfluus uentrif-Tluxu^ 4c- 
cidic , & dyfcnteria .; Scd..utpluri* 
mum pcrfputum iit , ad qiiod facien.r 
dum nihil cft argento uiuo . prfftan- 
tius , & quia quandani habcj^ maligni- 
tatem , infurgit intentio ot ^orriga— 
tur , & quia aliquando ctiam font ixuz, 
4cci4entia , tqilcre ha:c. opoFcet ^, ut . 
duriticm 



34 DE MORBO GALLICO 

duriricm cmonire,iiIC€ra cxiccare, criiftas -rc A- fceri ab ahis his inun<5tionibus,ut tiriachi , & 



inouere.5ed prius ad percurienria uenienau, 
Gorrigunt aliqui mercuriunn cum omphacio, 
alii cum fucco limonumjaUl cum camphora» 
alii cum theriacaiicd nihil melius inuenio 
quam pmgaedines anatis, canis,Jupi.& oiea 
cahda^qu letna funt prxitantishma , maftici-^ 
num,maidinum,& de iunipero, &iortaiVe ui 
bil meiius iis cornget, quia argentum uiuum 
eft frigidisnmum,& humidisfimum, eft craHa 
rum forte partium>unde i^ membris nocet,& 
nenHS,& aliquando paralyiim inducjt . Hsc 
autemcumiintfubciirjm partium & caiida^ 
eregione aduersatur mercuru quaiitatibus. 
Accidentia autem ita corriguntur/t enim fint 
durities , qax uulgo gomcs dicuntur, egcmus 
raoUientibus.quoru kuiores funt radices enu 
l3e,fmiriui,Iiliorum aiborum,minusleuu radi 
ces ariti:olochi3Er,ireos Jerpentarix , utf iufque 
brioni3e,cautorum,ciclamiais,uitisnigr2e,qua 
appellanc famiam uuamjCucumeris aiinini . 
Eligantur autem ha: medicms fecundum qua 
titai:emotbi,uirtutis,xtatis,& id generis. Mo 
duseftjiJt extracta partcincrinfeca,decoqua 
tur intanta olei quantitate, ut Ciim apparue- 
rint coftf ,fitconfumptum oleum^^deinde aliis 
mifccantur,ut pofterius dicecur,emoliiunc.n. 
h3ec,& abftergunt ulcera, ^ malignitatimer- 
curii adaerfantur.siit & gummi, i~eu lacrims, 
m maftiche,- terebi nthina,thus,1achrima-abie 
tina.quam oleum dicuntabietis, refina pini,& 
oleatria,ut irinum,fefaminum, liliorum albo- 
rum,rofaceum autem rar6ac-ci.pimus,aut nun. 
quam,ha^c enim doloribus fuCcurrunt . Eft & 
oieii decucumere a{inino,fed potisiimjs funt- 
radices althe^e , oleumde iumbricis , quod ita 
defcribitur. .' 

K.lumbricc^rum tcrreftriumlib-.Klauentur cu 
uino optimo albo bis,aut rer,& in uino per ho 
ras duodecim infundanturideinde 

l.i. 

l.iiii. '- 

Li.f.& fi magis mitigatiuu 



B 



R.olei fatihi.- 
Olei optimi. 
Vmi odorati 
uolueris* 
FcrnuGrxci 



* ariaunc.ii. decoqua 
Semiaum lim contufi ^ tur ia dupiici uafe 
zd confumptionem uini,&colenturomnia,&- 
feruetut^hoc oleum,eit enim praeftantisfimu. 
5i autcmfiierinc uicera^addcnius metailica.ia 
ter qiix litha*girium,&/ulfur laudo, nifi ma- 
xime corporis exiccatip timeatur. Vtor etiam 
oleo de fuifiire,ubi habetforrisfima corpora ,- 
& maGeriarnirigidam,& cralTam, & in tempo 
re frigidiore-utcM* o leo de terebinthina,exic- 
caten Jm,emoll!t,& refoluit,& confortat.f ger 
autem ii poffet maximb fumptu niedicinas (i- 
bi CQmpa-rarcha^c effet oprima, ut fi diftilian: 
do fierec oleum mafticis , uel ex terebintina , 
autpiccliquida.Gaetera autem,quf folentmi 



.- D 



micridarum>faciie euanefcunt, ncc fcamomu 
eft atimifcendam^quia plerunque inducir ad 
difentenam,& morcem,formulaaucem inun- 
^ionum taliseft, 

R.argenci uiui optimi. . unc.vi. 

Oieideiunipero . ...-^ 

Finguedmisanatis ^ 

Oleidcmaftice ^ unc.ii.agi- 

tcncurforti agitatione, quoufque non appa- 
reat argentum uiuum. 
R.radicesiiliorum aiborumj) 
Ariftolochias i ana unc.ii.fl^ 

Serpentari^. y 

Oleimaicechini ) 

Irini ^ ana unc.ii. 

Lithargirii - unc.i.fT, 

Afifturajprioris , unc.v. 

mifce& fiatunguentum. 
Vtor ego unguento hoc], ut inferius dicemas 
alia formnla. 

R.pinguedinis porci unc.xii. 

c>f rgenti i:iui unc.vi. 

mifce,& fiat,ut prius. 

Sunt qui hcm.inis pinguedinem in his unguett 
tis adhibentjledmodicamdifferetiam uideo 
intere2m,& porcinam^necmeminime uidif 
fe apud aiiquem authorem aut antiquum, aut 
mcdernum , qui hanc magni faciat . Vipcrg 
pinguedo,& canis eft optima, fi ita paretur.^ 
capiaturcanispinguisj extrad:isomnibus ui'' 
fceribus,uenter feminibus lini,fenugra:ci, ra- 
dicis altheae perforato dorfoimpleatur,&ia 
furno imponatur, coliigaturque pingucdo^ 
qu:c ad alia etiam ualet,prf parata inur;dione 
talis erit utendi modus.Prius corpusfitmun- 
dumperphlebotomiam,&pharmacum,po- 
ftea mane expiirgatis f^cibuSjnudeturcorpus 
prope ignem, & inungatur,prim6 mcipiendo 
apedibus calefadis, & manibus fricandoin- 
un6:ioneufqueadgenu,& a genu ufque ad 
coxam,& a iunctura cox^ ufque ad furam,ca- 
uebimusinguina,uentrem,fpinam dorfi, &to 
tum os facrum.^unt enim loca nobiiia,in qui 
bus refident membra interna,& ubi cfi: princi 
pium membrorum,qu9 funt principalia mo- 
tus , qua? afficerentur a frigiditate, & malitia 
argenti uiui.Pofteaincipiamus abaltera ma 
nufricando,&inungendo totum brachium 
nfq,- ad humerum,uitada funtea,qu9 funt fub 
axiilis,pariter dorfu,& pedus,deinde hkiiSf 
& pannis h^c membra ligentur,inaxime cun» 
I no,autcannabc, poft in lefto pofito §gro, 
euocandus eft fudor , faltem artificialicer , ut 
cum decoctoaniforum,fcenicuH,& fimilium, 
& inter fudandum non detur cibus,fed abftcr 
fo fudore funt modeftc ci bandi,fem.cltantam 
in die inungantur ea membra, quf didz funt. 
Si corpus repletum uidetur , intermiffa inun- 

^ionc 



FRANCISCI FRI2IMELICAE TRACTATVS. 



ctionc pcr dic dabis lcuc mcdicina, ut fyrupu 
uioUtu rolutiuum , casfiam , & (imilia , & hoc 
quoufque oris exulceratio appareat, &fi os 
cxulceratur , ftipticis non debet expuitio fup 
primij 8c fic modus curandi , per inundioncm 
ii diligenter fietjOptime fuccedet . 

Quatttor iam modos pofuimus curandi 
iftam affedionem Gallicam cum pharmaco , 
phlebotomia , cum fufFumigiis cum inundio- 
nibus. Sequitur quintus ^ qui eft cum decodo 
ligni indi , quod his , in quibus ulcera appar- 
«erint , tuto dabitur • Corpora uero non 
tolerantia dccoctum hoc funt febricitantia 

j cxtenuata, in quibus non apparuerunt ulce- 
ra. In aflTumptionc pro iis , quibus exhiben- 
dum eft, aduertendum, ut (i prima afTum- 
ptio non iuuat. , fumatur fecunda , & ter- 
tia , & quarta, quoufque iuuet , fed antequam 
fumatur fiat diligens corporis mundihcatio 
cum phlebotomia , & pharmaco,prout res exi 
get, dcinde eligatur optimum ligaum, & opti 
nie prseparetur . Creditum cit a pierifquc 
lignum hoc efTe hcbenum,& fane plurim^ con 
ditioncs hebeno attributa? > in hanc feiiten- 
tiam eos deduxerc , bonus odor fcilicet , & 
pondus , eligatur autem hoc lignum non anti 
quum , quia uires perdidit,noLi tenue , non fa- 
perHue crafTum, fcd mcdiocrirer,pondero* 
{am admodum,rugofbcorticcnon corrupto, 
inaximeparsintrinieca nigrafit,& minime 
alba ctiam cunduofum fit naturaliter,non 
artificialiter , fit tale , ut ex guftu dum 

'^ eft redactum in fruftula percipiatur amari- 
tudo, & ex odoratu , odor deiedabilis . 
Modus decoquendi eft maltiplex , quidam 
cum uinodecoquunt, quidam cum aquis iuf, 
betonicse, & fimilibus, quidam cum aquis,ad- 
ditis cinamomo , mirabolanis indis , citrinis, 
& huiufmodi, £ed nullus iftorum mihi piacet, 
fedfola aqualignum decoquo,&id hacra- 
tione , quia cum aqua fit materia omnium me 
dicinarum j fecile uirtutem ligni recipit , eft 
cnim in potentia,reiiqua autem cum fint mi- 
fta, non faciie iufcipiunt uirtutem, dicebat 
cnim Qalcnus primo catagcniaprincipio, & 
fecuado reg, acutorum xi. Saepefimpiieis nie 
dicinae a tota fubftantia operatio per aliquod 
miftum corrumpitur . Idemhabeturetiam 
primo de fimpli. med, fecundo,fic igiturli- 
gnum prscparetur f edis iateriaribus partibu^ 
optimaaquaeie<5i:a. 
R. aquae 1. x. 

ligui minutim incifi I. i, aliquando accipiutur 
aquf l.xii. infuode pcrhoras xv. poftmfu- 
iioncm decodio facienda eft in uafe purifti- 
mo terreo j lapideoue j non metallico , lento 
igne,fiemittat fpumam remoucatur paula- 
tim, &feruetur5 ualet enim in ulceribuscxic 



S5 



A candis , decoquatur ufq; ad medietatcm , non 
uiterius,qauamariorfit, demdecoletur, & 
feriietur aqua in uicreisuafis angufti oris, ac 
ft riai,ne uirtns aqu^ d i flbluarur . Fada ex 
colatioae iignum iliad iteram infundscur in 
idii, auc xiiii. i. aquje, & ibi itet per feptem , 
autoctohoras,& decoquacurad tertiam , de- 
inde, coietur, & feruecur, non ampiius au- 
tem debet coqui hgnum illud,niii forte pro 
locurapedum. 

Exhibicionis autem modus talis eft , primo 
eligacur cubile ad oriencem uergens infupe- 
rioriparte domus, ciaufis feneftris , & hoftio, 
neaer frigidus ingrediatur,non tamen iu- 
men omniao prohibeatur , aer enim fri- 

B gidus poros conftipat , euacuacioaemquc 
prohibeccalido autem per fudorem , & infen 
iibiiem euacuacionem multx maceri^ diflaa 
lur . Prohibeantur qusecunque aerem impu 
riorem , male oleutem reddunt . Aucumno 
aut uere commode adminiftratur,hieme au 
temnonnifidifficulter, oportetenim fibi pa 
rare cubiie caiidtim a quo nunquam recedat . 
Aeftasautemmoleftaeft, diflancur enimcuc 
corpora,&reiaxatur uirtus . Sed fi medi 
cus prudens eft , & sger ualidus,oprimum 
tempuseftsftas, facileenim caufantur ludo 
res , fuperf luitatcs hcile refoiuuncur . S ym 
ptomata grauia toUuntur , nullus eft qui hoc 
temporenonliberccurfi uiccum poteft futfer 

Q re, In primis xgri hoc tempore in cubiii 
non fuperfluecalidocommittendi funt, ciba 
ria, nec in ampliori copia, nec ira omnino fic 
caadmmiftrandafunt,nec ita ciendus eftfu 
dor,utin aliis temporibus, fponte enim,& 
facilc exit . Vnde fi qms magis uellet fudo 
rem elicere , facile diflblueret f grum . Para 
tofgrocubili, cibaria tendant ad aliquam 
ficcitatem, ideopanis fit bifcocrus, fermea 
tatus,&faIitus,necegoconficio pancm femi 
nibus, aut cum Saccaro , nifi forte ad delicias 
sgrotantium . Interbibendumautemaqua 
plenior fit uictus in priacipio,deinde ranto fu 
btilior, quanto magis ftatui appropiuqua- 
mus,& pr@ quantitace uirtutis damns inter 

I> dum pafliilas , & fifticos , ajii doo fructus ieco 
riprofunt, quantitas panismediocris eftad 
unc. li. fi. ufque ad iii,minima ii. paflTuIarum 
ad uncii. uelpaalo plus,ita & fifticorum. Car 
nes f ecundum uirtutis quantitatcm , & oppof 
tum'tatem: bisin dic cibetur,&4.aut 5.ho 
horis poft fyrupum cx aqua, potus autcm noa 
fit aliud prxter eam aquam ad libitam . Sa 
fpcctxfimc amigdale,oIiu9 tamen poffcnt dt 
ri , ubi corpus efict fuperflue humidum . Vi 
numomnino n^Ddum,faciat cxercitium^a 
cubili deambalando,& fi non poteft,fiant 
fi:ictioacs,poftaffufl: ptamaquam,& fudorcs 
proaoceatur. 



3<S DE MORBO 

prouocentur » ftet Utus, inbona {pciagi^t E 
tnitantia,iurrutemque difibluentia^ adhibeat 
quafcunque euacuacionis iperies, & li aiiquan 
do non pbediunt, mocio afiumat unc.i. cafsix 
( purgandum enim eil corpus odauo aut deci 
nio quoque die ) modo pilluia^ cochias, mo 
do aiia!:,prout res exigit:in die purgationis ab 
iiineat mane a fyrupo , bene c6operiatur,dor 
miat, fiidoremque quasrat poft quacuor,uel 
quinque horas. Sudorderergacur, deinde 
aflumpco cibo quiefcat faltem per quin- 
que , aut fex horas , & iterum ingrediatur le- 
dum calidum , eandem quantitatem aqu^ 
ut]prius bibeas, quiefcens, v^s: comedens. Con 
rinuetur aurem talis potusper dies 2.4.ialtem, 
in tot enim diebiis iuna curiljm unum cum di F 
midio peragit,in dimidioenun curiushuius 
paratur corpus ad rufcipiendam imprefbio* 
nem,qn£re]iquodimidio perncitur. His 
peractis fenfim in naturalem conilietudinem 
ad uidum foh"tum paulatim reuertatur. Abfti 
neat primoa uino, bibens peraliquod dies 
fyrupum . N ec defpere t quis, fi his peractis 
integrefanus^non uideatur, cum poft tempus 
afiumptionis maioresoperationes d.ecoctum 
huius ligni Indi faciat . Sudor autem fi non 
adueniat euocetur cum appiicatione rerum 
cahdarum , non autem potionum exhibitio.. 
nem , ne potus aqux impediatur . Si lignum 
indumnon adeft,accipiatur lignum lunipc 
n,& eodem prsecifemodo bonum puto li- G 
gnum ex fraxino meridionali , auc orientali . 

Cura fymptomatum morbi Gallici . 

5Ymptomata alia ad morbi curacionem tol 
luntur, aiia uirtutem extinguencia, mor 
tisqu^ periculumminantia funt,de quibus 
a nobis agendum eft , forfam , & de his qu3e 
reddunt corpus deforme , ob cutrsinfedione, 
& cicatrizitionisdeformitatem : fcd cum fym 
ptomata alia uirtutem naturalem,aliaanima 
lem > aUa uitale labefadatam confequantur, 
primode natutaliagemus,utfiquisnon nu- 
triatur bene , ita ut hoc eueniat , uel uitio fto 



GAXLICO 



quam inungere, aut aliquid ah'ud operari. C 
Quoniam eius decoftum , ftomachum robo- 
ra: , redditque fortiorem , utpura abftergen- 
tis aliquid habens,& partes fubtiles^fin autein 
in ilomacho fit fupertlua caliditas , mitige- 
tur cum leuibus frigidis, ut fyrupo rofato , de 
cndiuia , aqua hordei,:fi uero hepar imbecillii 
fitperaliquem f luxum materig (itatamenuc 
noa immineat periculum hydropisj corrobo- 
randum eft aiiquancifper ftipticis > ut cum fy 
rupo de cicorco,mundato.n.corpore ab opila 
tionibus,maIa teperatura toIIetur,pariter fi ca 
liditateafteCtum iit,cum frigidis redificetur, 
ut cum fyrupo de endiuia,fi autcm ex aquae po 
tione fitaliquis magnus fluxus, confortantia 
hftpar hoc modo nent , 
R. cinamomi unc. i. 

Cum zuccaro/iat elleauarium , Dofis eius fit 
iangulo mane drac.i.iyr. & ifte poteft dari. 
R.iyrupi de foncho ) 

rofati i anaunci. 

Sineaquisdetur,pr2tereapro tenuiori dieta 
inftituatur pIenioruidus,non detur autem 
mnum,fed quas corroboret ftomachum,ut mel 
rofatum, fyrupus rofatus , de cjcorea fimplex, 
& copofitus, ii autem fuerit maximum pericu 
lum ex debilitate corporis , tumore , & caetc- 
risidgeneris, tunc cura eft intermittenda , 
& corpu; ad contrarium alterandum. Si uomi 
tus fuperfluat, tum relaxantibus, tum confir- 
mantibus locuseft fouendus , &amigdaIino, 
kd prgcipuu putaui fempcr rofatii copletum , 
oleum fabinum , in quo aiiquid aromatum de 
coquatur,ut fpica, cinamomum, fyr.autem fti 
pticusexhibeatur fimaximefuperfiuat, ut de 
menta, uinumgranatorum, agrefta , fiautem 
ita fluat, utnon contineaturcibus,faciasca- 
laplafma ex rebusfrigidis, ut cidoniis, ex pia 
tagme*, nfiafticc&baiauftiis, hipochiftide, 
oleo cidoniorum, & farina ordei . Et fi mate. 
ria mala a toto ad itomachum tranfmifia fue- 
nt, non fiftacur uomitus, nifi in quantum im- 
pedit retentionem ciborum . Accidit autem 
fepenumero fiuxusuentrisinnumeris. Ethoc 
quiaautmateria trafmittiturad ftomachum, 
machi,uel lecoris, uei fplenis . Modus aucem H & inteftina,aut quodpertranfeuntad eas par- 
j-rL u. — ./L...i...:../--..i_ ^-. _ j. tesinunctiones fadse. Quifimateriaatoto 



curandi ftomachum, eit ut leuiufcule munde 
turcorpus, Deinde roboretur ,uerbi gratia 
dandofyrupum dccicorio., piliulasdehiera, 
maftichinas, confedionem aromarici rofati, 
aut Zuccarum rofatum . Confirmetur cum inu 
^ione,utcum olco de fpica , mafticino , de 
abfinthio >bona femper cibaria exhibeantur , 
nunquamcuram morbitentes, ftomachoma 
le fe habentc, fcd priusuitium ftomachi corri 
gatur , poterit & hoc fierj,ut fi altera die zquz 
ligni,altera ftomachum confirmantia propine 
f{2r;fortasfismelius cft ac^uam ligni exbibcrej 



ad ftomachum, & inteftina deterarur, non 
fiftesfiuxum, nifi fiatmolefta dyfenteria , fcd 
leuibusremediis fedando, corroboranduseffc 
ftomachus, & inteftina, nec fuper ipfum ftipti 
C2 imponantur fierent fxuz accidentia , Pru 
denter ergo facito,faciendo in un6tionem cii 
oleofabino. Inquo concoquaturherbg^ut ru 
ta, fcordenm,marathrum , pentflphilon cum 
modico rofarum , fi autem fluxus fuperueniat 
dyfenrericus>munias inteftina pinguedinibus, 
cauendo ftiptica , quia pierunquc defluit ma^ 

fia 



FRANCnCI FRIZIMELI:CAB TiiAjCTAT VS, 



3^ 



teria duceas feca, aet argctum uiau, aut aliud Ji^ 
corroiione tacieas>& mau ulcera,&: forte mor 
ierii,iudoraut ii lupcrfiuat, uircute diiToIuat . 
. Viide ahquaiiter liftendu» no tii corpus ira di 
icooperia£ur,ut pori ciaudantur,&: materij jp 
.hibeacur euacuari. Et li putrida febris fupue- 
niat^tunc Galiici morbi cura dimittenda>& fc 
bri atteadeiidu . Fcbres.n.ueniunt, c[.a no be- 
ne purgata funt corpora,uei inediis,uei purga 
tiOiUb^ubicunq,- uirtutis detedus timedus no 
eft . i^raetcrea li fames fit magna , caueat ni- 
miam repledone . Accedet & ulcus oris, pie- 
, runq,- tendensadgula,cu quo llranguiatio,& 
, aniieiitus difficultas c6iungi:ur,maxime iaua 
dionibiiSjCu no cit purgatu corpus,aut ^a ma 
teriaj calidf jdiifoiuta ortopnea^ & Aithma ia b 
ducunt, &: quia mukitudo maceri^ no debito 
modo expuitur.coliocetur ergo ^ger ut beae 
pofsitexpuerc materia, ii muicicudo iit mate- 
riei,qu9ratur expuitio multa, ii m flomacho^ 
,eiij^ uomitu cduccnda,aut p cliftere, li ia pe- 
, 6:ore,aut puimone,iambitiais,& fputu facili- 
„tantibus,& parte mCldihcantib', uc h decoquc 
rentur radices fsrpentariae,& cii paiTuiis fiercc 
: mixtura, eode modo,& radices Enula:, pcdo- 
..ralia deco6:a>ut foiia,& femma urticf decoda 
iparada,iniungatur uidusteauisiimus,ii auc ui 
tio corporis,conftanteuirtu:e,radaphIeboto 
viniajpurgctur cii cochiis ^ fiat aiueriio cum ue 
r tolis,& tridionib^jin cibariis^pziiTana eft plra 
tisllmaiaut foia,aat ii res urgeat cii decodo fe ^ 
■ niculi,& petrofehui . Fiuat ptcrea tumores ia . 
gutturae, & collo minaces futrocatione,quos de 
uerteao,& euacuadocuribis,interdLi cii phle 
-botomia.Et fi interdu ad {anie deducatur,ape 
riacur uel intus,uei cxtra. Gargarifmata coue 
aiunt plura,funt ia primis loch, decodiones ii 
^riti5e,& paimiara.Etii crafsioriit ma jpceda 
turcu caricarii inundionej cuoleo amigdali* 
riO/fciaminojpinguedine gallin3e,& hmoi reia 
xat:b\Refolueatia funt liliaceu^cainomelinii, 
iri.vu.>iadigebicisinterduemolli«intib''',&atte 
nuariD',at eil radix Althef ,maiusc,camomiilc, 
iridisjfarin^ hordei,fabaru,pingucdines^olei 
Si aut fic tumor induratus,applicetur diachylo 
c\x AmtgdaUno iiliaceoq; diifolutii,uel oisu rc E 
foiutiuu Gai.i4.TerapetiC£,oleu dc cucumerc 
aiinino,diapyritesQai.iib.catag. Et eil: talc^ 
R.Combult32 Marchelitae "fiC-J- 

Reiln^ Pini ) r ^^^ ^^^^ KK^ceo . 

TereoiQthm^J ^ 
Fiat ceratri>& dura no apponatur^o a dolorc &^ 
.. atradione materis faceret ideo mcUus eit dii 
iolam cu iriao, aut hiiaceo, caue apponere ex 
trinfecusftiptica,auc frigida^aut repcutietia. 
■ Accidit & fgpe fpaimus oniqi tortur^.ex inua 
dione.Quare neruofg parcesinungatur, & c6 
:fcrcantibus,ut irino,co:tiao,nardino. Et quia 
, maccria; muicudo fiuit ad os, et caput , tunc di 
uirte,& cuacua fortibusciyileribus.Ec fi f^rat 



uirtus,& rcs urgeat phkbbtoiBaiaut utcrc me 
dicina poftea<onforta cum cxtrinfecus adhi- 
bicis,cum pharmacis aduerfantibus,&cura 
Mitridato,& Theriacajpcipuum eil fcordiani 
cum rofacco ^ Accedit & tremor corporis^ & 
nifi curecur^ plerunq,- in paraiifia traniir. Ac^ 
cidit & oris faetor y qui fit uel itomachi affcdi 
uitio, uelhumorummaiitiaad ipfum fiuence^ 
.& cura cuacuando,& cofortando ftomachuna 
maxime cum Hiera,piliulis elephanginis , ma 
fticinis,ucl ratione catarrhi a capite ad t^oma 
chum fiuentis. Quarc primo caput,deinde fta 
machus curctur, rationeinfedionis dentiura 
proptcr maia coplexione corporis aquifitani 
uitio mcdicametiti,tunc ct curctur caput prj 
mo^deindedcntesmundentur, refpiciendo s| 
per ad afredione gallica maligna. Hec funt co 
muniora accidetia , funt & aiia accidentia no 
negUgcndajUt dolores articulorum,tamores» 
uicerajosilum corroilones^ferpigincs^criift^ p" 
cipue i\\ uola manus,puftulce cutaneae intedio 
neSjCicatrices, & ueftigiaulcerum,quas faciut 
'inundiones.Cura doioris articulorum duplex 
cft,una reipiciendo morbum morbi.i.caufam, 
icleo tunc cum cuacuationious per pharmaca> 
&perphlebotomiainterdum cum diuerfioni 
bus procedemus,& m euacuando matena eri 
mus audaciorcs, refpicientesmebra dolentia 
raro aut uirtute forti,& dolore uehemeuti exi 
ftente |termittitur colochintis. i. trociici de 
Alendal.In digercndo ec digerecia fortia da 
mus,uidustenuior conuenit doloribus uigea 
tibus.il autc fiat inundiones,femper addendf 
funt,quae articulos reipiciunt,pingucdines, o- 
lca,uc maitichinum,irinum, func conuenica tif 
iimz decodioncs Iux,Hipcriconis,pftantiisi- 
ma funt ad tolledos dolorcs,cuphorbiu aut cl- 
icboru.Si uerorefpiciamusad locus doloris^an 
odinis qiiq; utimur, qhq; cogimur ad narcoti. 
ca uenire, led fada aUquaU corporis mundm , 
catione,aut ^ pharmacu aut p phiebotomia,a 
nodma aut iunt ut camomeUau.anethiaii anii. 
odaUnu iac cu panismedulia,mrellis oui,cii rq 
fato.Ef^ pitadfsimii apud me ii foaeatur-iocus 
cu oleo rofitocopieto iolo , auc cu oleo de fe- 
mine.Uni.f.fi decoquatur iemc lini,& fe nugras 
ci in fabino,& hoc mo foaeatur locusjaut li de 
coquatur in fabino lola radix althee, poft ad- 
darur fexta pars adipis galine , aucanatis, uel 
canis pparati.ut didu eit cu quarca parce rofa 
cei,aucmodicocerx citrine . pterea decodio 
nes fade ex refoIuetibus,& camomiIh,arictha 
aut rapo decodo in oleo fabino,aut codito cu 
melle/uino dulci & farinahordei,pr2ftantisii 
ma funt oia quibus foueatur locus,hoc modo. 
R.OIeifabini lib.i.fT. Vini iib.ii._- 

Vermiu terrcftriu cii uinopparatoru unciiii. 
Abfinthii ) '^ ^ 

Camomilif ' V ana vcaxuu 

Meiiloti .- . i , ... -I 

Dd Radicum 



DE 



• ana 



unc.il. 



'5 F 



|S 

Radicum Altheas 

Matuae 

Branchae urfinae ^ 
Decoquanmr omnia fimuirec^marte iiiq; 
ad cofumptioae uini , Nec tranfeas ad narco 
tica , nifi re.$ urgeat , Er primo ad moderata. 
Qi^« fi no fuf/icianc,tetabisfortiora modera- 
ta,iicut oleum uiolatum , Nenufarinum cum 
uitello oleij fuccus plantagmis, foIatri,Nenu- 
pharis,folatri,qu^ bella dona uulg-o , dicitur, 
& cum farina hordei fiat cmplaftrumiCompo 
fica moderaca eifent hasCjUnguentum rofatum 
Mefusejnfrigfdans GaIeni,popuIeon,Etfi coa 
iungereturaliquid opii efiecpotifsimu, Cera- 
ta factaexoieo uiolato , roiaceo,';Iactuc2e,{yr; 
uiolatusjpotifsimu oium eriPhiIonium,&: fecu 
rifsimum cft fi in fuo tempore detur per os,^rc 
urgetc. Alii ia clifteriis imponunt ipsu mixtu 
cii oleo nardino, coftinojopio caueas uti,ni{i 
necefsitas urgeat, pfertim in membris nobili- 
basjdolores fedatur utplurimum per phleboto 
mia,nifijquid repugnec^auc p pharmaciijpftan 
tifsimu aut omniu eft uti uiccu tenui,& a uino 
penitus abftinere.Q£andoq,-tumores in arti- 
culis^et brachiis,quadoque in capite,in fron- 
te maxime>et al ii duri, alii moUes apparenr, 
& hcik colluntur aqua calida ligni, maxime 
li liniantur cu ipuma ligni,aut1ineopanojaut 
canapino in aqua ligni calida madefaao.Ca- 
oeat of no inungere caput cum argento uiuo , 
fi auc duri tumorcs foerint,& c6tumaces,pri- 
mo tencetur eorum refolutio cum oleo ca mo- 
eielino,irino,mafticino , liIiaceo,adipe ahatis 
canis cii emplaftro diachilon. Sunc ec Empla - 
ftraa Galeno defcripca,utdiapjrites,q5eft 
Apoftolicon Nicolai,Emp}aftti2 deBetonica 
liulgatu,fi nopotettinthfc tumorc diffoluere 
chirurgia utaris fed primu forcifsimis utaris 
cataplafmacib* macuracibus,ucex malua,porci 
afsiigia,farina tritici, Adde mollieria , incide 
tiaslinietiasUt paflulas,ficus, fermentii , coagu 
lumscepasfub cineribus decodas,fic faciedo 
R.Maiuf m.i.Ceparii co<ftarii fub cinerib' n.ii. 

Caricarum 7 

Paflularum , j" ^^^ .^^H 
Fermenti anc.i. 

Olei liliorum albomm Gncil. 

- fiatemplaftractifarinatriticea,Eflet ecia 
Biachilon coueniens cii adipe,Gaieni tctra- 
|>harmaciisetMacedonicuGal.et Ammonia- 
cu,ecmultf inuctiones maturates. S^untet caa 
fticajet potifsimu cft,qd Diofcorides defcrip 
fit incap.de lixiuiojfic paratum. 
R.cineris ficus > ^„^ ...... 

= fabarum _ |^^- ^'"^ 

Calcisuiux lib.i£ Aquf lib.iiii» 

. Itawero facias.Acclpeifto$ cineres pulueri 
iatos in caniftro (ut aiuat^cx paieit^dcind© 



MOHBO eALLlCO 

-E aquafuperinfundc,&cudefcenderi't,colhge, 
^ icerii atq,- iterii fupinfundep duos dies, aut 
tres c6tinuos,Deinde coq; in uafe xneo, quo • 
-ufq;dirigatnradfaI,poft ferua inuafeuitreo 
bene obturato,Moxapponaturfu|> tumorc,& 
ftet p duas,aut tres horas, quoufq; fada fit e- 
fchara>q incifa foueatur rclaxacib%fi autem re 
mota efchara,maapparet dara,apponatur itc 
rii hoc cauteriu, icd in minori copia,aut cu ui 
triolo teperatiicqcf uocac magiftraie)aut cu mi 
gueto de Iithargirio,Et fi no obediat,ferro,ui 
oleciaq,- utatur, Aliqh cu ifide tep2to,uel no tc 
pato,uc locus corporis,ec fenfus pmitciciceni 
-teperatocii fqumis xvis, ex gre ufto, ec al iis mc 
aliicis. Qao aute ifta parentur didum eft a Di 
ofcoride,et Gal.i^unc ecleuiorauc Trochiici 
Phafsionis. Quida tii ututur fece uini cobufta 
cum melle,uc remoueantur materis crafsiores 
ucuncur ac corcicib' oftrearu craiTarficobuftis 
cu meile,fcd*m rei cfi exigecia fp, ne ir.ducacur 
itiflamatio.Si aiic durities fu|j offa diu morata 
fic , tiic uel in paniculis efficicur uel in toca fub 
ftancia ofsis, fi paniculis appofitis forcibus ac 
cidit c6uuifio,&maxima febris,fi ferro tanga - 
tur,fiputruednt,apponacurq fquamasseris, & 
paniculii putrefa6tu remoueac, uc eft Ariftolo 
chia,lris,mana,cusfierit'm capite^magis attc 
dedu eft, poft ad cephalica deueniendum eft , 
ut adEmpIaftrumdiapalma,adfacrum Diptz 
■mum,pierunquemiftacum diachiloue,ubi fue 
ric durities loco infixa , mundifieando cxiccSL 
cum unguento diapalma,cum palueribus exic 
cantibus,uc eft fquama cum uitriolo teperatis, 
cum pulueribus cephalicis,ut ariftolochia,iri- 
de,panace,farcocoil2> ffiirrhajalocbolo arme 
no.ucnatura corporis, etaiiapcrmittunr.De- 
mum afiumendiim Triapharmaciim, diapipe- 
reum^ fi in membro neruofo finc, caueacom- 
niaacria,dolorem facientia,& fbrfum adducc 
tia,fed Cephaiicis au xiliis urendu,& didis pul 
«eribus ,* fi mundificacione egemus , ifide 
utendum eft,quamuis cum aqua ablutis. fi ofla 
fint affeda, primodetergantur,deindeafpi- 
ciedum anomnino fuiic corrupta,uei in fuper 
ficie cacum, fi hoc,exquamada cum dictis pui - 
«eribus,fi ilind,remouenda funcofik paulacim, 
ne dolor mcidacfin aute fint ulcera quf frequl 
ter ftunt,infpicienduiii eft an apoftemata fuc» 
ceflerint a principio,an exaliqua manualio- 
peracione,ut temotione duritiei, & nunquid 
maliguitatem habeant> fi in corpore-funt 
inundo , aut plethorico , aut cachochimo , 
&an fucrinc irricata acrioribus medicameris, 
ii fucceflu apoftemacii, auc cx operacione ma- 
Buali,difficilis eft curatio,pcipuc adhibitisa- 
crioribus mcdicinis, & primo uidedum erit q 
finttaicsopcracionesfaftajjuc nunquid bibe 
rit aquani,uel inundum fit,fi nil ex his adhibi 
tum fic,cunc ex aliqua harii operationum po- 
wcmt uiccra cturari^ ttmc laiioribus mcdi- 
camentis 



H 



FRANCISCIJFRIZIMEXICAH TRA.CTATVS. j^ 

catnecis eriwusc6teci,e3ticc£ttbus^de, 8cma a ipram abrdndere,uel eius partc.Emortua,pii^ 



dificanciDus,exiccatia dida funt, diapalme,^ 
fufio aqu« iigai,ai ipum*;!! magna ulcera, for 
tionbus utedam erit,ut iiide lqamis,(i tuerint 
Itpaiigaa,diriicilis erir cura , 6c tunc ad forcio- 
ra exiccancia, & mundificitncia eric rccurr ca 
dum,& ad fquamas,& uriam grugine loca cum 
nceco; lunc % ad argetum uiu am , pcipicacum, 
irim,& hmoi rrequenter acccdunc, uei in capi 
te,uel in pudedo curadis . In capice %<iB fuac 
kifficilia c6cumacia,corrodetia, kdpddccidi 
uicerano curatur, quauisforti curacione, niii 
f orporc mandato,5i ani fada fucriQt aiia.Fu 
giac medicameca corrodctia,&inimica, uc a- 
iqu3 cxcaicaiSio,^ nitro,& fublimato cum alba 
iniaeoui>&relaxantia , ut panace cum uiceiio 
oui,& fofaceo,qm mebricofrupcionetaciunr, 
£&d iidoior aaeit, appon^da fuac micigacia cu 
<;erta ficcitacc,at ciiet album ungaencum . 
{R.infrigidatis Gai.receds ^partes urriufqu* 
: VnguentideLithargirioy sqaales. 
.. InmQrtario, plumb^cum roucep dedu^ 
<acar,fi autem plusuis exiccare,maiQrem qua. 
titatcm lithargiriiapponas:ubi iic aiaxima in 
ilamatio,& ca egemus exiccacione tacias Iic.. 
R. fucci folatri 

V. uel Piantaginis . .:.■■.■■ 
y uelEndiuiae 

uelLa<aucg 

uelSanguirurif . partes.ii. 

Ceruifslocg 
-> aucLithargiriiloti partcrri.i. 

.' - Oleirofati partem.i» 

• Ducasinmorcariopiumbeo,u{qucadipisti 
tudine unguenti,& appone ,f edato doiore , ^ 
infiamacione redeas ad exiccatione,& mundi 
ficatioiie,ii adeitputrcfa<5tib, ea ^hibeascum: 
fortiDUS exiccancibus,uc ii ficrec hoc linimetu» 
R.meliisdefpamaci • partes.iL 

farinaehordei,autfab9 parcem.i. 

Hypochiiiidis parcern.i. 

Mifce,&apponc,autoximei cu hypochiiE 
de,Aiiqaando ec facrificacionc iadigemus,aif 
quando et4duaiicaucerio,raro th, iicet acci. 
dat aliquando ex corrofione arceri^, auc uenx 
maximus saguinis fluxus, potifsimu uero iunt 
apponeda balaultia ,hypochiilis,boius armc 
I1US& hmoi alia,ut calam.gipfum,aqua frigida 
'<\x aceto,ligaturac forces,igais,fcrrameca,pnle 
botomia,pocifsim£ func radices cbfoiide exhi 
bitg,hm6Ln.fiuxus l^pe pducicadcorruptione 
& incericu.Acciduc^ his mebris cedemaca, & 
«duri tumoreSjica ucglas difcoopiri no pofeic ,- 
& tunc rcmanec no poceccs coire, tuac primo 
^gemus baincisemoilieCibuSjUt exaithga^mal 
ua,camomiiia,& fupius diftis oieis reibiuciuis 
moilientibusjuc -^ excracto cuin aceco, 
C\ aucc duricics fupuencrit, femp mifccacur fti 
^cica,ne admaturaxione jpducacur,& accidae 
-e^ pudeado corrupao caUs,ut neceifarium fic 



tridaue pars cft abfcindenda,poftca exiccatia 
func apponenda,ut balaufl:ig,fuccus plataginis: 
cxiccacus,uicera capicis £\ ex mala cura, & ex 
inanaione argcnt;iuiui faaafincidcccriora, 
ut pote corrofiua,his eftdiiigentius actendcn 
dum,& animaduertendum,uicera.n.cx morbo 
Gaiiico diiigenciori,& maiori cura egent,fi m 
cutc faAa fueriat,forcioribus abilcrgecibusia. 
digeatifiad os,autpicranifi deueneriac^micio 
ribus,utifsidetepato,fcdhoc ficpoft corpas.: 
inandatum,aqua biXi^m. exhibemas , fi matc- 
ria recrocedcas ingences dolores facic,eaacua 
da eii fanies,& apieada ulccra,fed prohibepa. 
g tredincm,aac picranei,aac cum cmoliieatioas - 
& abftergeacibuSjUt fi fiac lixiuiam cx hordeo, 
beca,maiaa>& fu.{iuribas,i:e ieaiora cxiccacia 
apponaacur,uc iimplexlinimentam amoris ca 
piiiisdi^oiutum cam rofaceo, aac ficcetur al- 
cos leuioribas m^dicamentis , uc ex deco^o ii 
gai,&:ufq; ad |>icraneam.£mplai£ris res trada 
da c:c,iicucia atlido oire.Si aiic axera faerinc 
mala? curg idcceiru ix). un5tioae,remoaenda eft 
ex alcerioas \?£\^){i milicia atcrahendo,& alte. 
raado^&porirsim.im eJsc emplaftram diadi- 
ptamam daiToliirum cam roiato, maxime in af 
^dibas capitis^fi aatem 'TucceiTu caDcrcuio . 
mm ulccra plura. faerincjibiis abftergcncibas 
cft ucedum,uc lixiuio dicto.Ca?cera aate fcdm: 
C partium diaeriicacem tradcatur,q aut if pe zb- 
\^ tingunt in palato, gulaus uicera , difiiciiiora 
func,q fpote niit/unc aiiqfi indicia morbi GaL 
Hci q ad eius cura curacur, tfi his inrerim func 
exhibcndaeaqa GaLtiomachica dicanturj& 
exiccacium,maadificantiumq,* hcrbaram de- 
codiones,utpiacagiais,foIatri,fangainaiis,aa 
tiqaoram potifsima fiinr luccus^iit decodam 
excremicacum rubi cum melicaut f accas pcn - 
taphiii,& decodio;rdinqao diamoro, & fimi 
liaii ii rcs urgcac,faccas granatorum cum alu- 
Hune mulrii cxiccat ulcera palatLCaae ne cor 
rofiuafiat, naq; corrodunc plerunq,- osicauc- 
male loqueaces homines hac,fi.n.ad nares alce 
D ra ferpat,& cpcau^ nares fiar,^hibebitar cor- 
roiiojfi corpiis, & capat mandiricetar capiliu 
- - iis,ne materia fiaat ad iocam i^fam, ut exicce^ 
tur ioc' ca gargarifmacib',{am3do hypochilri" 
dis uerbi gf ap.ii. Aiamiiiis pce media,ita ut ^ 
coqaancur iauinoitiptico,uci fiat hoc lini-: 
mentum. ... , ... , 

R.Hypochiihdis dracJi. 

Aiuminis; . . :..:■- dracC- 

. .. Me/lis ■ :• - -- -'q.t 

. Aliad. - -. 

R. puiueriscauda! cqainedrac.ii.fac linimeca 
cumelie,& applica, Valet fyr.ex fuccoplatag. 
: Hacautemeftoprimumiiaimencum. 
R, puiueris A riftoiochi^ - drac.L iT 

~. Puluerisfolioriipiataginxs^.^^^^^^^^. 

-. .. Hyppochiltidis . - • . 3 - -^ - 

D^ ^ Conficc 



C40 



DE MORBO C5ALLICO 



Confice cum meIle,Beinde R.aquam,uel li E pora ualde infeftante$> quat corpore purgatb 



xmium fupradidam,quo fiebat caucerium , & 
incinge bombicem , Sc tange locum , fed cairc 
ne pars Ukias aquae defcendat » Accidunt pu- 
ftuiasj& tubercula in toto corporejmaximecir 

ca frontem, & facie,qug curato morbo euane 
fcunt;fi quis ante curam raorbi uellet ea rema 
nere»primo mudec corpus,deindc foueat rare 
facietibusjuc cu dccodione camomiil^^betoni 
Cf ,maltif ipoftea apponedu efl: linimetu hmoi. 
K. ceruil^ loc2,uei iichargirii uncill 

Olei mirthini,uel rofati incompleti q.f. 

~ Fiat iinimencum , & ponatur modicum* 
Alummis combaiti, auciloracis,farins, lupi^ 
norura cum melle,&: modico ftoracis, fi in ca- 
pite nnr/fgpe decoftio lupinoram, & bletse im F 
ponatur, fi infacie una,autaltera puiluia fie- 
r^t,poiTemus aliquantifper purgato corpore 
in ioco non pericuioib fortirer coriquaflare cii. 
aqua rofata gra.v. Argeti fabii,naci ad ultimu 
tenuicatis redacti,& liaire locum, cruftf .n.de 
cidereat ^polfec irem conquaifari cum rofa- 
ceo,& decocto farfarjCj ii iocus fuerir cum ma 
gais puihi}is,abfcesfibufq;,fufncir mihi accipe 
re_pinguedinem hirci iota cum aqua farfarar. 
i?iq; ad unci.fublimati drac.i.uei gr.iiii.fi aut. 
adtueric multitado paftularii, no audeas forti- 
terexiccare. Accidit eccaiuscapilion'i,& ma 
xime barbse in uiris, & capillorii, &fupercii- 
liorum in. muiieribus,2h'quibus ubiq;. Munda ' 
to igicur corpore, & fubiata cacochymia par- G 
tispacientis, oporcet procedere cum euapo- 
ran,tibns,&: forticer emoiIientibus,ur c£t cama 
miIia,brionia,malua, & lauare caput cum lixi 
uio, ia quo ebullieruntiadiaa . . Potisiimum 
ec arbitror,fi quis inunxerit iocii cn refoiuenci 
bus,&aIterantibus,utbrionia, abrocaao , dra 
ganculo,hyfopo,modico euphorbii , Attrahe 
tia cum aliquali ftipticitate iuuanc, uc oleum 
hircinumjn quo decoccii fit iaudaim,fi hoc ex 
/iccitateaccidit,corpus opcime nutriatur, de 
indelocusfoueatur iinimecis , ut pinguedine. 
gaiiin.'s,oieo fabino , fi iibec addo aiiquid ac- 
trahetis,uc radices ireos,&inungo. Accidit et 
impedimentii in curfu propter duricies ,qa2e 
fub pedibus fant,quf ut cemoueantur,prius iix H 
aqua pedes imponatur,in qua decocta finc 
iri4lua,aat althea,aut braca ur/ina,deinda ex.-. 
tremitacibi;s.caftratoru,uicuiorix,& iardo,& af 
fungia porcina emoliiedus ,Ieniendafq,- etllQ 
cusai^.amigdalinooleo, autporci pingaed.iT 
ne.Accidut & durities, & fquamg in manibus 
dit£ciles curata,th ut prius mundaco ccrpns , 
poflea tutifsimri efl accipere oleiiex amigda 
Hs amaris ad unc.ii. & addere modices alumi^ 
nis,calaraeti,&cii cera facere iinimecii. Oniit 
to myita a.bftergetia domefiica uc radicadra 
cuculi, & huiufmodi reda<fta in puluere, & mi 
lla cu meiie,& i:arinis>utfabacea,& huiufmo- 
^ij&Iocus iflimgatur. Acaduat & maculg cor 



rolIutur,fi fuerint rubea fanguifag^ applicen- 
tur,qu£ matcria lugat,fi nigrf forciterabfler 
getibusutendu eit,fi ciihis fuerinttubertula, 
difficiliusremouctur, fi foie, amigdalinii oleii 
cu modicoalurtiinismire iuuat,amigdaigama 
ra: cfi oleo de tartaro iuuat,fcdm diQ>olit;onc 
corporis.Farinautriuf<j,* ferpentarig ciimelle 
iuuatjite uitis aiba,& nigra, folet quida uti a- 
qua deftillatiois fraxinell j cii alumin€,fimagis 
uis abftergere j adde ali^d calcati hoc modo. 
R. radicum poligonatx iib.if. 

Aluminis combulti unci.fn 

Zuccari optimi uncii; 

DeftiiU,& fi ifta aqua effet moIeftajUt cotia 
gcret in mulieribus,teperetur cii aqua platagi 
Bis,aut foIatrijUt res exigit,foIeo ego uti aqua 
deftillationis portulacf cii butiro!, fi quispof^ 
ftt pati labore deftilladi , miro mo has macu- 
las tollit, ft cu his cotingattubercula, uehemS 
noraexiccatia funt adhibeda, &abftergetia 
fbrtia,ut radices ufq; ad metallica, cauetes tii 
inflamatione.Si aiitcicatrices ex ulceribus fu^ 
ueniet,& efsct magn«B,& eminet€s,cii ferro tc 
mouedf funt.Si n6x;u exiccatibus,ut eft empl* 
ftrii diadiptamii.miftii cii modico aluminiSirc 
dadii cii oleo mirchino.Siaut naeminetes fuc 
rint,nil uideo piladus, qua laudanum inuino 
diiibiuta,fiepe apphcatii.Cotingunt plerunq; 
morboOallico af^eclus plurimi difiiciles, utc 
tumor fpienis,& eIephatiafis,quos uidedii,eft fi 
poshbilc eft fanare, fanicur «g.dealiq.ad cura 
morbi GaIh"cijalio aute rrahunt ad fe cara. Si 
aiit fit^Iephaciafis, oportet in eius cura uti fre 
quecer phiebotomia,forribus purgationib.us, 
& fortib'" adhfretibus,ut trochifcisd carne ui 
pei'oram,a dadi tii funt cum animaduerfipnc 
ae nimia iiccirace inducac, mundato corporc 
.f.fi auc.e h^c difpoficio ht cum interuentu fe* 
bris,remper minus exiccare oportet . 
. HscdecurambrbiGailici fatisfunt, Rc- 
ftat modo utdefcribamuus eiiectuarium pras- 
fejuatiuum a ixiorbo Galiico , <g. in. huiufmodi 
airectus fufpectu adhiberi pocerit • 
R. Zuccari rofari uncvi, 

Scordei unc.fn. 

Specierum triafandalorum drac.ii. 

Lignifubtiliter pulueri-zati drac.vu 
Cum fyrupo rofato fiat elleduarium , Do/i^ 
drac.iii.ueiunc.fi*. fingulomane per quatuQC 
horasante cibam. 

Aliud. 
R.Zuccarirofati uncii, 

Pulu eris fcordci draciii^ 

Specierum Diarodonis abb. draci, 
Com iyrupo rofato fiat eileduarium. 

Aliud. , 
R. Zuccarirofati unc,iii, 

Speciernmtriafandalorum drac.ii. 
. : . Capho.r.s drac ff.Miftc cujn elie<St wi^. 



l C 



FINIS TRACTATVS. 



4^ 
^rVSDEMFRANClSCI FRIZIMELICAE, 

L V C V B R A T I V N C.V L A A D V E R S V S 

DBFLVVIVMPII^ORV. M. 




REQ_VfiNS fymptoma hac A 
tepeftate folet eucnire his % 
patiuntur morbii Gallicum, 
incurrunt.n.alopeciam, & de 
fluxumpilorii fuperciliorum, 
& palpebrarum , quod quide 
lolet effe moleftu,& calus et ipfius barb?,folcc 
aut illud eucnire ratione malorum humor uni 
<:orruptoru,qui expulfi a natura ad cutim,cor 
todunt radices pilorii,& pilos corrupunt :, ita 
utcadantomnino^&elHicutide herba, qu« 
nafcitur in aliqua terra faKuginofa , (iue <^ fit 
abluta aliqua ialfugino{aaqua,radices.n.ipfa 
Tum herbarum corrupuntur , & ita arefcit her 
■ba,{icuti docebatGahfecundo de temperame 3 

• tis cap.4.uel 5. & primo de medic. fecundum 
ioca,ubi loquitur de Alopecia.Naaquid posfi 
mus fiftere deBuentes piios , inqairenduhi 
eft a nobis, fcio.n.quofdamftudere huic deflu 
xui,&;iRaniter interdum ftudere,itaquod 
pilos non retineat . IntTerdum uero rerinenc , 
ied cum maximoincomodo aegrotantium,n6 

•■■TCtinent.n.quia apponunt folum ftiptica, qug 
cum no poiTuntpenctrare ad radices pilorum, 
imprimut humorcs malostrafmiiros ad cutim, : 
&:exprefsi,rcpulfia cuti,tranfeuntad radices 
ipforum piloriij&tnnccaufantmaiorcm de^ 
f luxum. Sunt quida % cum ftipticis apponunc 
calida,& qug fant fubtiiium partium,8i faciiic ^ 
quidcm pcactrareftiptica ad intimas parces, 
'^tuncprohibent macenam tranfmifram,liu2 
qu£E cranfmittitur ad cutim , & traafit ad inti 
mas partes corporis,& maxime capicis,& fiusc 
maxim a incomoda , ficuci uidemus quofdam 
incidifiein uehementem dolorem capitis,ia 
uertiginera, Epiiepftam, aucfalcem m cathar 
riim, & ideo oporcec animaduertere ad pro- 
hibcndqshos deflaxus,ut prohibeantur :, infi- 
■mulque ae fiant incomoda, q$ hoc modo fiet, 

• in primis eligantur quidem ftiptica,que robo 
tetpiIos,& radices piiorii.Cam hoc,& appona 

• 'tur quac faciiit ^ueaire ifta ftipcica medicamc 
«a ad incimas parccs corporis, & radices pilo- 
ru. Tertio comifceatur qug obtuadiic,coIificq; ^ 
malicia humorii,qai faac ad radices piiorumj 
propofita prius eaacaatioae,piirgatioaeq; cor 
p6ris,per pharmacLi , & per uenz feS:ioae, in 
ilituta reda racioae uictasjficuti ia libello no 
ftro demorbo Gallico didum cft.fed uc excr- 
ceamus hanc propoiicam methodum , demus 
uaum uei aitcram exemplum , poiluac cnim 
iicri olea,& aquf :(it taie oieum . 
R. olei amisdalarii amararii > „, ,.•, - 

Mciuai r°* ''''•'• 



> 



flUn.fr. 



uric.fL 



uncviiu 



Ladani diflbluti cum uino nigro anCiii*- 

Foiiorum mirthi 

Balauftiarum 

Hipochiftidos 
5int hipochiftidos aci folia>ucI integra,& 
hon fuccus . 

Mafticis 

Lapatii 

Boragiais 

Sonchi >>ana 

Fumitcrrae 

i^cordei i 

Cinamomi 

Macis ^aaa 

Nacis mafcatar 

Vini nigri auftcri 
Buliiaac in daplici uafc , & colecur, Habes 
hic aftriagentia, mirchu, balauftias, hipochi 
ft:im,& pro parce laudaaum,& pro parce mafti 
ce,qt2s roborac:habes qae deducaac iaudaaii, 
proparcearomaca, Ha.bcsqixi£ reuftaat, & ab 
ffcerguac iapatiu,fcordeu,& alia iftius generis, 
habesmateriaoleiiex amigdalis d;ilcibus , & 
cx amigdalis amaris abftergic , icaic ex ami- 
gdalisdulcibus, fi alia uoluerishabere olea ad 
typum,&formul£ iftius exepli alia facere po- 
teris iuxca qu^ fanciupini,ciceres, & alia qa^ 
poceris decoquere ia aqua,& faccre lixiaium, 
uade oia hf c liabcs,iacer qug eft becoaica,ror$ 
radices ireos exiccacf , ut li hoc modo facias ♦ 
R. foliorum becoaicx 

Rofarum ? 

Calamenti (^^ ^2:1.11. 

Puiegii -^ ' 

Foiia mirci recccfa fi polTaat haberijfia mi 
tius foiia rubi.autexcremicaces.folia.ralicis de 
coques la aqaa, comifcendo aiiquod aroniati 
cii,uc ciaamomu,macerem, auces aiufchacas, 
& ica facito hic de ipfo lixiuio. 

Oleum uehemencifsimam ad hoc . 
R. iaadaai X^ni 

Stiracis calamica: y 

Sncci hipochiftidos. 
' Mirrhs 

Nucis mufchacac 

OJei aniigdalarum amararnm 

Viai aufteri 

Eupborbii 
Ruilianc ia dupiici uafe,fcd caueocuios ab hu 
iufmodi oleo propcer cuphorbium . 

Capui dc prjefcritatione a morho Gdlico . 

QVia queiicum fuic a nobis iaueaire metho 
^dii,& uia componendi aliqua elleduaria 
■qax raccrenc ad prxferaatioae morbi Galiici 
Dd s i^«^ 



dracifi, 

drac.ii* 
draci* 
dracif. 
lib.i. 
unc.iiu. 
drac.i. 



4» ADVERSVS DE 

idoo deccteuimus pvkis tra<iere m<;thodu,qua 

talia elleiSuanacoficitaur.Porrp Mechodus^ 
ars coponedi huiufmodi elle5:uaria- Et ifta de 
co(5ta,qu3spar:im fenmt amorbogaUico, & 
- partim feruanr, & curant taiis eft^uimpta indi 
cacioQea marbo Gaiiico, qai quia €xt affe- 
dio quasdam ueiienofa , & peftiJexis , ideo prx 
IBO iubeamus qux curant peftiieiitem aife 
dum , & prseferiiant ab ipfo , funt aucem ea 
«^cxii-cant,^ rohoranc&iiint fubtiliuni 
parcium i ficuci fcordeam j habet enim amari 
tadiaem , unde acuta eit herba,calida , & fic- 
ca,Ieuem quandam aftridioncm iiabens, & 
efl uehemenf in hoc . Sunt & aii^ herbx, quae 
hoc prgftant , & non funt ita calids ficnti ci- 
coreum,foachLis, & huiaimodi/untfrigidio- 
res herb^, ik magis humidgiicuc borago , bu- 
gloiTa, acerofa, o>ciphilon,qiiam i£ti appellat, 
lijfli: &.2hx qusiieaeno adaerQnrur , uc bolus 
armeaiaca, 6c mirrldatica rompoiirio . Ifta 
iKedicamina funt qa:e fant pr.-rcipua 2id illam 
intenrionem^ merito cuiiistalia medicamen 
tafamimusj&ideo debec eile ifta confidera 
tio eli^enda a medico pro fortitudine, & ro 
bore uirium .sgrotaocis. pro quautitace raor- 
bi, pro anni tempore,pro regione, & coniimi- 
jibus. Secundo funt ea qiix corrigunc calidica 
tem,& uehemeatiam,poil:iat eiie qti^ foiu cor 
rtguac,& ilmul corng-anc,& neiiftuncueaenis, 
qa.- ioiuai corrigunc eiienc ift^ fpeties , crium 
faadalorum , diarodonis,ia&ica,Si iscerdum 
nenuphar„.iiiienimpaea, Neurrum qu« faciiic 
eiicac ucac^co.%^ bQius aniAeaiaca-,bocago, 
eiigaturgeaus^&fpecies iilocum medicami- 
num corrigenrium pro i^aaljrate coxporis caii 
di iicl higidiy uehemetis,a£l.i2ibsiciiii&, aeris, 
rcgionis.coilitutionis.fymptcmaruconuenie 
rin cu morbo Gallico,^: ita asimaduieraco, uc 
ii ciim morbo Gaiiico adeiTet fehris.,CGxrigas 
qax iiiat caiidiora , item pro quaiicacs gaitus 
clig^ amara»iiei dakia» Aiiud meiiicameactiin 
quod in^editur compoiitione haac, eil mace 
ria ifrius medicamiius.^ in eikduario ziicca 
ra,Liel mehin decodQ,Qel aqua^usd {izm iaftis 
eiigs rnaceiii qu^lit peaitiis ia ^Qtenria„iicu 
ri aqua,uei quod abrtergac,& aperiar,iicsti fe 
ru la-fcis. Etiam pro diucdkzts: qEaiitacu elig3. 
turrnaceria. Nain^aiidiori a^e^u,&noniii 
-calidiori cepore eligimus ftigidic«:a,uelutifa 
•cimuseligedo faccacu Eo^ii>bQragiaacij,me 
dium eil; roiaceam,ubi iiolumus calefacere ma 
-gis accipiriUis faccaram rcffis jnarini^iiue de 
n-iel!e,i:ue de faccaro. Animaduerte tamen c^ 
femper cofuiac ipfi gnrtni quanrii fieri poteit , 
quia quod ciz in ore,citer inuetriculo. Aiiud 
medicameatii efihuiufmodi. Na nos plerun- 
que cii iitis comifcernus, qux foluunc, iicuci 
.eIieborj,polipodiu,epithymii,feaa,mirobala- 
-aos^-eiigenda ailt funr I19C ubi eilojHjs tii^m 



FLVVIVM PILOKVM 

E re, &educere. Vadeubicorpusnonindiget 
purgacione,dimitcico hec folutiua , nec foluas 
jndifFerenter,ficuti plerjque faciunt.Item nec 
ifiafoluciua funt adminiftranda in princip^io, 
niii fuerit concoda materia , cum uolnerisc5 
mifcere ifia foIutiua,etia quod non indigeanc 
corrigentibus, nihiJominus quf uenenis refi- 
iiuncaddes, na corrigunt iiisi folutiua , licuti 
fonchus,borago,acecofa . Corrigunt elleborii, 
/accarii rofacii pancer corrigic lila foluenria » 
& hoc modo animad uertendo facies ifta cHc 
;a:uaria,& potiones infrafcripcas . 
, Elleduarium ad prsferuandu a morbo Gal 
Uco,& ad ipfum curandum,prf cipue cum in- 
P Cfperit uires aflumere aliquantifper, tunc.n. 
f ger euacuato corpore, & per fanguinis mif- 
fionem, & per pharmacum, redta inftituta ui- 
<9:us racione.fingulo mane falcc per tres horas 
ante cibu utatur hoc eilectuario ad quatitatc 
magngnqcis, in hyeme cum modico uino , in 
f ftate cum modico uino dilutifsimo, autcum 
decoAo boraginis,& fonchi . 
jEIIeAuarium hoc modo iiat , 
R. faccari rofacei unc. iii. 

fcordei drac.ji. 

fpecieru triu fandalorii drac.i. 
Cum fyrupo rofato fiat ellectuarium . 

Ahud elleauanum efiicacius,&m^3uine 
..inhyeme. 
G K. iaccari rofacei uncii, 

fcordei • drac.ii, 

micridadoptimi 4rac.i» 

boliarmeni 'y . 

fpecierudiarodonis y^"^ "^^^^'^' 
Cum iyr,rofato fiat elleduarium . 

Aliud omnibus efiicacius, cuius debet ufus 
eflec in fummo hyeme . 
R. iaccari rofacei ^ 

conferuf anthos 

n.ucridaci optimi 

boli armeni 

diarodonis abb. 
Cum fyr.rofacofiac elleauarium. 

Accipiacur fummo mane, /Icoc didum cft, 
" .!iel cum aqua mellis potentifsima^uel cum mo 
dicouiniaromacici. i.quod poft aiTumptum 
elleccuariuraduoshauftus alicuius iftorurabi 
bacelieccuarium in fumma fftace, & pro pue- 
ris,& imbecillioribus eft taie . 
R. faccari rofacci "^ 

boraginaci 7 

uiolati j-^na unci. 

fcordei ^ 

boliarmeni 7 ^ 

fpccierii triu sa-dalorii 5 ^"^ ^*'^"?*"* 
Cum fyr.uiolato fiat ellectuanum . 

Decoctum ad hoc prajftantifsimum , qood 
habec fere eafde uires cii ellectuariis, qd pote 
ris e xhibere poft afsupcu elkcuuriu cft hoc. 
R.foiiorum 



> ana unc.x. 



- ana draci. 



' ana m.C 



FRAN. FRIZIMELICAE 

R, foliof i;m fenchi ma%i. 

fcordei- mm.ff, 

Foliorum pftQftifae- • 
f lorum fumrterrcc ^ 
Foliorura accroff 

Boraginis Sana m.if. 

Aqu« quantum fuffidt,iiat decoftam fecii 
diim artcjn. 

R.pr«did:idecoai. iib.i.C 

Mellfsdefpumarioptimi. nnc.iiii. 
.Biiniac ad quafdamebatlitiones, 6c dofis fit 
adunciasqainque. 

Aliuddeco<ftum vehementius. 
R.foliorumfcordei } 
Sonchi 3 ana fcui.^ 

Foliorum Eoraginis m,i, 

Bullianc, & cola» Adde uniciiique lib. dcco^t 
iinc.iiii.mellis,& CQque,& feiua. 
Aliud decodum uehementisfimum. 
R.fcordei 

Sonchi 

Florum fumiterr^ 

Epirhymi r^^ia mjf; 

Mirobalanori«nomnium unc.iii. 

Seri la<r?isuaccini quanfum Cufiiciz , h"at de 
coaam,3£ (crm.zdciendo faccharum, siit mei 



LVCVBRATIVNCVLA 



41 



m.i. 
m.ii. 



4 |uant«mfuf^it>40Qsfit^pic,iiii. 

Aliud ttthcn^atisii«^. 
Mm>rd€i > 

Seachi i mz . m.C 

^cet^ff J 

Elleborinigri j.C. 

Mirobalanorum omniam. |.iii 
Mliant in fero caprino,& cola,Addepro iia 
gulis qiiatuor unciis, facchari rofacei j. vi. & 
dafingu]aquarta,aut quinta die. 

Leaisfimum dcjcodum in «ftate eft Ij^f . 
R.foliorum Boraginis. 7 

ionehi j 

B Acetofx 2 aria |n.ii 

Poiipodii ^ 

Bulliant,Addeboli'Armeni |.L 
Poiis tit oiique ad uncias fey. 

A!m4 deeoaufi^ odorifecam, & optiipfi^ 
R,feminum ciin .iii._j * 

Poiipodii _j,if. 

Eiiebori jjiji, 

Foliorum acetofas % 

Cicoreag C ana 

Sonchi ^) 

flat decofium feenndum artem in aqHa,fit do 
fis unc.v.cii daabus unciis.fyr.rofati receatis. 



m. u 



1* I N I S. 



|>i 4 



44 



D 



E M O R B O G A L L L C O 

PETRl TRAPOLINI ORDINARIl 

THEORICI PATAVINI 



TRACTAT VS 




I Vbitatvm eftaafrisillu- E 
ftribns circa morbum qui uul 
garirer Gallicus dicitur, & 
primo utrum Ht epidimialis!, ; 
fecundo,quo nomineauere- 

ribus medicis fuerit nomina 

tuSjUtruQi iciiicet anthemara/aphac,paifum.e 
ra^puftul^ epidimiales , uel malemorigeratus 
morbuSjCercio utrumtalis morbuscomprehe 
dacar,ac numerari debeat intermorbos nomi 
natosabHipp.j. Aphorif. ufeiaritiualesmor- 
bos enumerat,quarto a qua materia cauferur, 
utrum lcilicet folum ab humore meiancholi- F 
co,an etiam ab aliis posfit caufari humoribus. 
De quo primodico, faluo fempcr meliori iu- 
dicio,morbum iftum eiTe epidimiale, eft enim 
morbus epidimialis , tefte Simeone lanuenfe 
morbus fuperueniens,naepidimon aduenies, 
iignificac & uidetur eiTe generatus ad pmdi.l 
mon,& peftilentiam . Idem ponic inlitera 
P. diceiis , Pandimon Grsci dicunc , quando 
communis^sEgritiido in pluribus hominibus 
concurrit,cuius fpecieseft peftilencia,fcilicec 
cam fiunt sgritadines maxime morcifer^, 
quodairericaudor pandedarumin disftione q 
epidimia . Cum igitnr morbas didus Galli 
cas,plurimoshomines fimul inuadat , & Pan- 
dimon,& epidimialis appeilari debet . Gca 
tilisetiam,meritdnomen habens s^pecularo- 
ris,prima qaarti capitulo de febre peftiieacia 
H, ad principium dicit, quod.epidimia nt 
quando exaeris nmcatione, in hominibus plu 
ribus,geaus morbi decerminatum popuktur, 
uc quando efTenc, fiereotque phrefiecici, plea 
ritici , adt tertianarii, auc alicer ex quibus di 
d;is taadem colligitur,eundem morbum effe 
^aaadoque epidimialicer , fcilicet quando ex j| 
aeris mutatione caufacur, & iimul multos in- 
uadic , & quandoque non, (cilicet quando es 
caufa propria akeri accidic , & non mulcipli- 
catur,ncc oportet morbum epidimialem a 
non epidini iali fpecie diiFerrc . Scd fblum or 
dine, ad caufas aliquas ab eis excrinfecas, 
qaod etiam confirmatur audoritate A uicen - 
n2,lib^j.cap.de coiica,ex recentione fecis,di 
centis,& quandoq,'accidi2ntcolica,&iieos fc 
cundum femitam,accidentium, sgritudinam 
peftilentialium,adnenientiu,& perueniunt de 
rcgfone ad regionem,& de homine ad homi 



nem.Sc paucis interpofitis,dicit,& erat piuri- 
mum eius ileos, & laedebacur colon fecundtjni 
iemicam permucacionis , fimiUs crifi ; in qui- 
bus ulcimis uerbis, uoluit Auicennas pasfioile 
illam , prius fuifle iiiacam , & demuni fieri eo 
licam ,• quia maceria permuc abatur ab ilaori 
inteftino ad coion , uc fic in crifi , & fupplen- 
dum,imperfeaa , in qua maceria noneuacua- 
tur ad excra corpus , fcd permutatur de mem 
bro ad membrum, ut eft fententia Principis, 
fecunda ^.cap.^.Nicolusquoque Florentmus. 
uirmagnf famaijfermonequinto cap. decoii- 
ca deciarans fententiam Principis aiiegacam 
diciccolicam iila fuiiVe contagiofam, menco 
difpoficionis aeris,nunc iftud corpus ad coli- 
cam perducencis, nunc iliud,non quoa unuxn 
corpus,aIcericommunicac, &uolaic ipiam co 
licam fimui pofie mulros iaiiadcre, ex acris di 
fpofitione,adiIludaiipoaeacis , & ex conie- 
quentiefle morbum epidimiaiem,& pcftilen 
tialem,diiFerunc«nim apud Simonem Xanuen. 
iicut fuperius , & inferius , li cet apud Alexan- 
arum & Galenum a Hcer eflTet dicendum,ut fn 
pradiaumeft; colicauero caufata ex caufa 
propria alicui homini , & non ex aeris difpo- 
fitione.noneritepidimial.s, fecundum quod 
habeturexdiaisGentiiis,eft quod morbus 
Gallicus^eft epidimiaiis,cummuicos fimul m- 
uadat ex aeris mutatione , quod confirmatur 
auaoritace Alexandrmi Commeatatoris ii- 
bro epidiraiarum in prohemio, ubi iianc recic 
morborum diuifionem . NamQoe alii qui. 
dem funt particulares , ideft particalancer 
fparfi,ahiuero commune^ , & commimes , ni 
quidem confueci,& cognici, & dicuncur endi 
mii . Alii uero fuperueniences, & inconfue- 
ti,nuncapanturqueepidimici, & particulajes 
quidem fancquando in cadem ciuitate difre. 
rencibus hominibus,ditrerences morbi fuper- 
oeniunt (uerbi gratia) huic quidem tertiana 
febris,aiii uero quartana &c. endimi autem 
funt , ficut quando in aliqua ciuitace, aut pro 
pter aquas confuetas , auc propter aliquid ca- 
le confuetum , communes morbi hominibus 
cocingucuc nephretis endimia,qu.^ pasfio ne 
phreticapoteft efie non endimia,ot u uni loli 
acciderec ex caufa fpeciaii , & illi propna , & 
proptereamorbusendimialisa ncn endimia 
Ji non difac fpecie ,ficuc non differt epidi- 

inictt§> 



PETRI TRAPOLINX PATAVINI TKACTATVS. 



45 



micus,anoaepi4imico{pcck. Imo otdixi- A. a?^rimdinifaDscftargritudo,qaarcommunicat 

tnus nof^e^ n.hr) ,r ..,^ ,m,.. ....n. ^.... ^^^j^-^ hominibus in hora unT>& quando ^gri 

tudines fuac perniciof^ , nominatur aericu- 
tudo iila mor:aIis,& quando func faciies , no- 
minantur nomine aiio>quod ipfam iignificac, 
tiominacuritaque^gricudo Alguefedjica uc 
fit aesrricudo Alguefedjhsc xgricudo qugmul 
tiplicacur in una regione , -& ik mortalis ipfa 
«gricudoAIguefedperuciofa> & hocforce 
melius eft, & eft generans aliud exgeneranci 
bussgricudinumaiiarum communicsns mul 
tis,& nominatur sgricudo diuerfa>& proprie 
coramomaibus iftis a?gricudinibus> ficuciii^ 
qux accidunr ex rcgione , & irduntur per eas 
hominesjfecundum modos diuerfos,muicofq,v 
& non eft earum.generacio communis, & qui, 
bufdam incerpoficis dicic . Nam atgricudi- 
nes WgitCcd , & xgricudiaes perniciof^ pa, 
rum accidiiiic , de euencuautem haram qoas 
Hipp.diasrfanominauic, cucurric confuecu- 
do>& faac ills in quibus eft fermo eius in hoc 
librojia f griciidinibus autem.qu» nomiaicur 
Alguefed,ioqaicurin libro fuo , qui nomina- 
turepidimisj&loquitur de aegricudinibus re- 
gionaiibus ia iibro faa, de aere,aqua,& locis, 
&: non fingularicer deegricudine uocaca.mor 
talisfacic iibrum propnum , quoniam narra- 
uic in iibris fuis , quoniaaj ci^ una ^grirudinu 
Alguefed.ubiaducrtcndum, quod ubicexcus 
Hipp.exarabico translatus habec Alguefed, 
texcus ex Creco dicic epidinai, uelepidimia- 
iis morbas»& ex cojifequeaci Alguefed zgrita 
do eitopidimiaIis,ex quibus didis GaLhabe- 
turdiui^ioquadrupiicis ^gricudiais, fciiiccc 
quedam acgritudines dicuatur confacce, dc 
quibusioquicurHipp. ia libro rcgimiais acu 
torum , qugdam ^gdtadinesincoafuecg funt, 
dequibusloquicuriaiibrode aere ,& aqaa , 
quasdam Algucfed,de quibus loquicur in libra 
epidimiariini ^quf dana mortalis Alguefed,dc 
quibus loquicurin Iibro proprio, quem deii- 
Iis compofulcexquibus omiuboa coaciudea- 
da ilia dao,q:ig taefaac coackft cx di^is 
Ioan.Alexandrini,primo quod morbus Gaili- 
;i cusfic ggricudocomoianisincoafaeca, no pcr 
:- D niciofa , nam conciaecur niil fub cercio mioi 



tnus poflea fubdic,cpidimici autcm (tinrUicut 

quando mutatur aer fecundum fubftantiam, 

(iuefecundumeirenciam.aac fecundum quali 

tatem , licuc dicic prxcipue Hip po. Si cnim 

hiems ficca,& borealisfueric, ververoplu-. 

iiiofum , a<: auftrinum, &c. si aucem fecua- 

dum efrentiam corrurapatur,generac mor- 

bospefliferos,& paucis incerpo{icis,uerbis di 

cicnuncigicurnonincendic Hipp. determi- 

• mrc de parcicularibusmorbis,hoc enim facit 

in Aphorif.neque de endimis, quia de his d« 

: terminat iq libro,qui dicicur de aere locfs , Sc ■ 

aquis/eddecjpidimicis decerminac,&pauci$ 

incerpoficiSjfacicunam diuifionem morbo- 

ruminquiensjhiiquidem funt parciculares,, R 

hi quidcmendimici,alii uero Q^idiniiziyQc 

jpaucis interpoficis,^ ad ea qnx fuac excra oa 

?uramdeuenire,&determinarein his parci- 

. cuJaria,&uniuerfaIiccrdiaa, (icuchabenca- 

:phorifmi,ibi enim,{icaca diuma quadam uir- 

tuceuniuerfaliccrmorbos compiiauic, pof^ea 

oportec dece-minare endimicos naorbos^ficuc 

fecicin hpc,qui efldeaere,Iocis,&aquis,poit 

.^Qcemepidimios &c,ex quibusduoconciu- 

<lo,primo quod morbus Galiicus, cum non fic 

particularis,ex qiioplures afnrmanc,nec €,n<ii 

micuSjCum non merico alicuius rei,proQris 

alicuiciuitarimalcosinuadac, fed m^ricodi 

fpofitionis aeris , qui epidimialis coaueaiea- 

ter appeilari debeac . Cum eaim dmim illa c 

poficaalo.Alcxandrino fic fufficieas» omnes 

inorbosampiedensjhicaucem morbusnoii c6 

tineacur fubprimo membco illius dmiuoais, 

nec fecundo>uci didum eit,ergo coacinebicur 

lub tertio>& eric morbusepidimialis ex aeris 

difpoficione caufatus,uc omnes concedunc, & 

>nfra declarabicur . Secundum quod infero 

,cfi,quod fruflra laboranc, qui morbum Ga\li' 

cumab Hipp.^.Aphorifm. ilio Aphorilm.ubi 

inorbosxfliuosenumeracuolunc efle comprg 

hcnfum, non cnim Hipp.in hoc Apho.uc di-. 

citloan. Alcxandrinusdecerminacde morbis 

cpidimicis, fedde parcicuIaribusuniuerfaU- 

ter,tamcn quia fciencia de uniuerfalibus exi 

ftic,ut habetur primo pofi:eriorum,& y.meta- 



phificg»morbus ec Gallicus uniuerfalis>& epi- 
dimicus efl,& ideo decerminacio , & eaa- 
meratio, non ad librum Aphorifmorum , fed 
cpidimiarum pertinec , (icuc quoqae tndi- 
miorum morborum decerminicio nonadit, 
brum Aphorif.fed ad librum Hipp. qui de ae , 
rc,aquis> &locis inicribicur , ^>«rcmec, neque 
propccrhoc dcinfutiiciencia in h^c Aphor.. 
redarguendus eflnoiter Hipp. uc inceiligen- 
ti manifeflum eft, accoafirmacuraudoricace 
OaLprimo regiminis acucorum , commenca- 
rio decimo,ad principium dicencis>figaifica- 
Iwc Hipp. pcr fermoaein fuum iliom^ qua?, eiC; 



bro illiusdiuifioais^ &excoarequeaci, qaod 
fic ggricudoepidiraialis, uc incoafequeaci p^ 
tecSecandum qaod fi de tali f gritudiQe i-Lif: 
po.noa feceric m^acioaem.cioa eft mtrjTi,ca. 
cius deEermiaatio,iioaadiibcam cpidimijt- 
rum.uirum adiibrum Apho.pemasac 

De fecuado qug/ico^iice cii: de nominc fd- 
lum, de qao m^dic^s arcifex reaiis non debec 
CiTcsfollicicuSjtamea boaumcfl ttiderc,utrum 
iiecercs medici.fcilicec mpp.oaL Auicea.& r« 
iiqui iiliam xgricudinem cognoueriac>&quo 
nomine ipfam nomiaaueruat , coofbt cnian 
qu<?dliQcno?iea auk morigeracuia nomeat 



4^ 

cft cotnune ad occults. ulcera, & tumores C2u - E 
inos aniehacholia, ut uoluic Gal. in libro dc 
tuaioribas caafads pr<Eter naturam, capitulo 
de rheumatibus melanchoiicis , 6c ex coafe» 
qaenci aon eft nomsn propriam morbi Galli 
ei jnecGalenusper iliad uerbam intellexir, 
alumera^qdeitagaredeuarioiisj & morbiJlis 
teice Auicea.prima qLiarti,ca.de morbiiIis,& 
exponitur ab andore pandectacam * - 

* uarioU etiam aon eit nomen pro- 
prium morbi Gaiiici.nec Auicen.per alamera 
morbum Gallicum iateliexit. exanthema etia 
non eft nomeu proprium morbi caliici, eii 
enim in fummitace cutis ulceratio rubrubra,& 
afperajcuaihis piirtahs.qur ex urtica> & colo- 
re naicLinturjUt SLTion laa. refsrt m dictionc E. 
exanthemata.aLiti-iorirate Alexandri, uei fca- 
bies uicerola,*: maxime faciei^ur idemdicit 
aathoritate Theodori Prirciani..purtala rubra 
a.adoritate li. de dodrina craica , idem du 
citex aactorirare Pande^arum,diftione ex- 
anthe-nat3,Ioan. etiam alirer. lecundo epidi- 
miorum,aIia funr phymata,5: alia exanthema 
ta vphymata qaidem iunt a profundo carnis 
egTedientia,Sc.carnemerodentia,exanthe- 
niata uero funt qu.-E cutem folum ijedunt, mul 
tories autemphymata exanthefnata , & exan- 
theniata uocant abuiiae pliymata, ex quibus 
concludirur tale nomen exanthema , non ei- 
fe proprium morbi callici.Sed fecundom ali- 
quam eius interpretationem , poiTet effe no- G. 
men commune fibi, & aliis morbis . Nec fa- 
phati nomen eft propriam morbi-Gallici;quo 
niam ab auitore Pande«5tarum, in nomine la- 
phati exponit,ideft puftuis faciei,morbusau- 
tem ifte non tantum eft in facie, fed totum oc 
capat corpus cam capice . Serapio uero pri 
mo BreaariijCap.de faphac, inqmt, faphac eft 
tumor,qai zcciditm cate,quf eit fupra caput, 
& cii de genere apoftematum^carnem aggre- 
dientium * 

^ proprietate fequentium da , quod eft quan 
do cum ea accidunt qujedam foramina parut 
tenuia ualde,ex quibus refudat aaua , & ha- 
mor fubtilis . Rafis ad ^lman. cap. 1 6. in- 
quitjfaphac funt ulcera habentia craftas, quas I^ 
in czpite nafcuntur,uel facie.Idem Rafis cap. 
diuiiioaum cap.iio.de paruis puftuUsin capi 
cc,ex quibus concluditur,quod (aphac eft pa f- 
fio capitis,& totius corpons, ficut morbas 
Gaiiicus,&exconfequentinon eftfibi nome 
proprium femper conueniens^Praedidi enim- 
aua;ores,& Mef.&^uen2oar,ioquentes de fa 
phac,{imul ponunt capitulum de faphac,cum 
aliis capitibus,inquibus loquuntur de pasfio- 
nibus capitis, & faciei , quod non effet ii eflet 
sgritudo communistotijficutmorbus Calli- 
cus,unde .>f uen2oar,inquit,faphac,cft sgritu 
do , quae accidit in carne y coloris puknoais^ 



BE MORBO GALLICO 

cu paru!spuftulis,& acciditi cute capitis h|c 
5 gritudOjiiue in facie,tamen ueru eft quod fy 
nonima Aaicen.faciant differentiam inter fa- 
phac , & faphati . Primum enim fant macul» 
rabe2e,qaae hant cum puftulis pa ruis, fecundu 
uero eft Bo:or humida,qu3e emittit uirus,& ui 
detureirefpeciesfaphati.dequo loquitur 7. 
fcn.quarti.traA.jt.cap.i.&ibidem, etiam ap- 
peilatur cefFerugi,& propterca Auicen. quafi 
fe excufandp,quod detcrminet de faphac in 
fen,de decoratione,cum reliqui dodorcs alle 
gati, de ipfa decerminantes in tradatu dc di-^ 
Ipofitionibus capitis,& c6tentorii,uoIunt cffc 
pasfionem capitis,dixit, & currit confuetudo 
in pluribuslibris,ut dicatur in cap.decoratio 
. nis.qaia Rafis ait iri li.dinifio.qd pasfiones ca 
pitisapparentes, funt difpofitionescapillo- 
rum,de furfurc capitis,&puftalisparuis,capi 
tis,quorum tradatus in rubrica de decoratio- 
ne habetur,&sgritudinibusqu« funt inma- 
nifefto corporis.Credimus ergo Auicen.accc 
piffe faphac,{icut fecerant Serapio , Rafis , & 
alii Arabes,tum propter excufationem , tum 
quia remedijsquibas ipii atuntur in faphac,& 
ipC^ utitur, itaqueapud ipOdm erit pafsio capi 
tis,& non totius corpotis, ficut morbus Gaili- 
cus,& ex.confequenti faphati non crit nomen 
proprium morbiGailici,etiam fecundum Ani 
cen.Q^uod etiam morbus Galiicas non fir aii- 
quod apoftematum calidoram enumeratorii 
abau{cenna,^.fen.quarti,in qua agit deom- 
nibusapoftematibus calidis,&frigidis, pat^ 
difcurrendopcromniailla apoftemata , nam 
non eft phlegmon,cum fit folum apoftema 
fangaineum,nec erifipelas, ut fatis eft clarum, 
fi legarur capitulum eius . Similiter nec for 
micaab{oIute,necformica milians,nec ignis 
perficas nec pruna,nec infiatio,nec efTare, uri 
fatis/patet legenti ilia capita , & mrdto minus 
non eit Graugrena,nec Afchachilos,nec eftio 
menon,nec aitoin,id eft anthraxjnec eiide nu 
mero apoftematum * 

in glandulis ut patet per fe, nec eft morum 
cumplurim.um accidat in ano, aut uulua,& 
ideo non contin®turfub aliquo capitulo apo- 
ftematum calidorum,enumeratoram a prin- 
cipeibidem^&noneftetiam aliquod frigido 
rum , ptimo non eft endimia , nec de numero ., 
nodorun;t,aut glandularum,uti fatis conftat, 
nec fcrophularum,non eft etiam almifanus ; 
ideft nadus "*■ ut patct,non cancer, 

nec eft de namero apofteniatum uentoforum, 
& * uetnoneft,nonuena,necal 

toinjnon Iepra,& fi ei fatis asfimiIetur,non igi 
tur eft aliquod de apoii:em.atibas enumeratis 
in tertiafen.quarti^ Non eCz etiam de apofte 
matibus dictis bochor,ut non uariol2e,aut mor 
bilii ,aatefi"cre,aat defudatiohes,necformi 
<Ja,aat,cUuus^aiit usrriicajaut kahicsi nec am 

pallas 



PETRI TRAPOLlNf PATAVmt TRACTATVS. 47 



put j5 <}tipsridtmcs ab aquofime^nec itiHaJtui^ A 
.clcpcadencesauentofirate. Noa cft etiaai 
dc aamero bothor tunj^ararum.dc q.idnis A- 
.uicea.2 2.tcrtucapicu. zS.noacftccumuarix 
*utelcphaatia,&: ideo uideciir.quod Amccn» 
nec in certio,nec in qaarto,de huiiifmodj moc 
bo dvCerminaueric>&ev corcqueaci ncs Hip- 
po.nec Gil.eius iaterpres^c referc Auicensu 
primapritnicap.de «tatibus^cx quibas pro» 
babiiirer concladi porefl,!iuiurinadi morbuai 
Hipp.GaK Auic .fuiiTe incognitum , & aliis 
medicisantiquis,ac propccrca eius nouiine 
propno caremus . Sienim Auic.ipfum co- 
gnouilTeCjUCiquc de co capitulum aliquod ip* 
..fefeciflTec^ac somine proprioappellauiiret, (i- 
cutiacxrerismorbisfeciCyquibus propria di B 
.camccapitulajicec ex mukis bumoribus pof. 
fint generari , ficuc pleurifis» fquiaamia, quae 
iicec aquolibet humore posdai caufari>camen 
Aiiicen..eas proprio noiniac appellauir, 3c dc 
;€is propria fecit capituU » ipCc eciam Bochor 
Rominadedicpropria,& deeispropria capt- 
tala fecic,ut deuarioiis,morbiilis, eiceris, eriii 
piiatis,iierrucis, defudacionibus, de morbo ue 
ro difto Gillico , ncc ab ipfo fuic nominacus, 
ncc de ipfo capiculum aliquod fectc> praecerea 
<Iolores qui accidunc in. cali morbo , non fuac 
4e numero doiorum ianfturarum , de qaibus 
^ctcrrainat Auicenaa uigeQmafecunda cercii 
iC3p.5.cum illi dolores caufancur a materia re 
«Kpca in concauitate iun(iurarum, qux augu- 
menrata extendit lunduras, &: neruos, Sc mu- 
^bsipfam concincnres,caulat dobrenvioa 
qnod macena ilia recipiacur in neniis,& pto - 
pterea podagnci noafpafmantar,quia matc 
riailk mneruisnonrecipitur, nec nerui cu- 
mait,iicet iundura intumefcat,propcer eausa 
iamdidana,qu3m fentenciam accepic Auic. 
f ipfo referencc) a Gal.6. Aphor.com. 49dicet 
defpafmo mdeatur dicercGal. Ced in morbo 
tiaiiico iundurx (ine tuniore dolent, & uidc 
turdolorillenon caufarilicutdolor iunAara 
rum,cum in morbo Gailico iunclurx non incu 
mefcancdolent etiam aiis parces a iunduris, 
de quonec Aaic.nec GaLnecalii aliquam tece 
runtniencioaem,nequ!emodum dederimcie- D 
cundura quem eaufetur dolor, & tamen men- 
• tionemfecerantdedoloribusaliomm mem- 
: brorum,{icut capitis, auriam^ oculorum , pe- 
^ ^oris, ltomadii,epatis,fpienis,inceIHnorum, 
dorfi,renum,matricis,te&icaIorum, 6c omaiu 
ian«3:uraram,hic autem dolor, qai accidicin 
morbo Gallico,non eii aliquis illorum, nec uf 
caufari iicutiili, & mixime dolor iuncturarii, 
& propcereaaidemrquod iili dolores ueteri 
basmedicisfuerintincogaiti , & ideo de eis 
. mtnime ioqaati {ant,nec propccr hoc de mfuf 
iicienriafuncredarg4e:idi,funt eaim ahqux 
v«gricadines,qiix noa accidant, nifi loagis tc 



porum interuaiIis,&fDrtesftellarum coniun 
diones, non fiunc, niii in magno temporis 
decurfu.& fortc fequucur alias caufas^raro co 
cingences & iamagno tempons mteruallo, 
iic referc Aurcenna,tcrtia quarci w, deuena 
medena.aunqaarnenim inquic fe uidiiTetaie 
^gritudinem/iuaquam uidit febrem feprena, 
auc aouenam,& ideo negat easdari uc inqait- 
Auicenaa i. 4. cap. de febre fexrana > & fepce 
na,& iimilibus eis,ac ibi inquicnon debcmus 
negarea^griciidines, quasnoa contiiigic uide 
rc in cempore quodam , & qaadam regione , 
namhocgeaus comprehenditurper rnukica 
dinem gencium,& eodem ca.^.dicit, Sc aliqua 
do pertraniit magna annorum reu;>lu:io , in 
qua non uideacurtieri aliqax segritudines, ft 
cacGai. nonuidic lapidem egredientem ab 
inceifciaiscita ipfo reference libro de inceriori 
bas) <c camen Genciiis uidit ipfum bis, non ca 
m-ea faiilet conueniens GaL negare hoc , afiir 
mat eciam Geatiii$,aidiire lapidem fe a iioma 
cho per ii;oma:h.xm eg rcfTam, poft uehemetis 
ftomachid^iores^aprsceiloribas noirris noa 
iiifum,3i camen non debct hoc negari,fed con 
cedi ticac mon{traofum,raroeaeniens,{icuc er 
go xgricudo iita, fcilicet iapis in ftomacho 
•faic incognira GaLHipp.& Auic. qaia fuis ce- 
poribas non apparuic,qua: camen apparuit 
remporeGencilis.&iicucuena medena appa 
ruic cempore medicorum prascefloram Gal. Sc 
C ficat febris fepcena,& noucna.quf tamen cgri 
tudmestemporibus GaLnoa acci derunc ', eo 
qaia non faic niii cum magnis temporaiii per 
iodis,ideo non reputaturiaconuenicns,qaod 
-morbas Gallicas apparuerit temporibns a» 
ftris,qai tamcn temporibus Hip.GaL & Auic. 
non faicnon tamen dico,qaod nunqaam fae 
rit,imoneceiree{l,ipfam fui{le,{i mundus cii: 
acternus,at uoi jic Arifl.S.phyfl & primo coeli .• 
&enim oppoiiciones infiniries reaerfar func 
adnos,atprimocaeli;& idem iudiciam de 
omaibus aliis erit rebas propcer ea fd5 fadas 
fteiiarum coniundioaes , & caafas ipfaram 
produdiuas,{i aucem mundas eit fadas de no 
uo, ut rei aeritas elt,credimus etiam rale mor 
bam alias fuifrc, noa camen tempore Hip.«a!. 
& ^aicen../f uenzoar etiam {ccundo rradatni, 
fui theific cap.uigefimofecuado, pofuic sgri 
tudinem caafatani a aermc gencrato iater 
carnem ,& catcm , qacm ii medicus occidcr^ 
ncglcxeritjpoteftindemagaum fcqai aocu 
meatum,acc ilia gjgritudo eii: ue na medena » 
ut patet per ipfam ^uenzoir^qai dccis di 
ftinda fccitcapituia,& diaerfa appiicac rcmc 
dia^hanc tamen Aaicnoa cognoait,uri patct 
legenti iibros fao5,aam decerminauit de ue^r 
niibasgcaeratis ia intefl:inis,decimafcxca tcc 
tii crait.qainto cap.primo,& de aermibus gc 
oeratisiacapite, & facic , eadem prima ter- 

tii 



4^.. DE MORBO 

tiitraa,fecnndo Gap.tertio^ de uerme aareni E 
g-enerato inter cutim et caraeni nullibi men- 
tioneni tcciz,2i cx confequenti ralem egritudi 
nemignorauit, &exconrequentiGa*ienas & 
Hipp.quoram ipfe eil: intecTpres, S: ■ * 
ignoraueriint auceni onines medici excepto 
Azarauio tufsim caufatam ab antmali bus gc- 
nerarisincannapuImonis,etlocls * que 
animaliaminorafunt muihi]ionibas,& tran-r 
feant deioco /uf originis,&concitatar tufsis 
c.viiiorum motUj&quandoquiefcunc in loco 
luo.quiel^cic tufsis ipra,utuoIuitGentilisdeci 
ma recundi ca.de rursijdeo fi curarur propter 
cautamruperiusdi<5tani * nec omniu ^gri 
tudfnu cognitaru temporibus fuis Hipp. Gal. 
& Aaic.caufas curatinas perfedc enumerant, F 
ut expreiTe Hipp. in fuo iul"iurando arte extra 
hedi iapide exuctica perfede ie ignorare fai- 
fus eft^quam tamen perfectam habec his tem- 
poribus iacobus,quem ego uidi extraere lapi 
dem magmfice, & mireexuefica, & poflea 
locumconfolidare,&: quai"! omnes euadunt, 
CociHatorditferentia 19^. inquit,et fortafsis 
eCt medicina^nobis tamen occukajque curarc 
pofTet prefertim luxta iWuA Hermetis, mine- 
ralibus, & uegetabilibusinfuntuirtutes mi- 
rand^iqucfinofcerenturcis homines opera- 
rentur qu^arte magica con/iciuntar, talia au 
temmagisbrutisquamnobisnota funt undc 
Zoar, funt medicinaeulcerationispulmonis , 
&erusinlirmitatisexirtentcs inmando,nobis G 
tamea ignorats, quoniam quando in pulmo 
r.ibus ouiumaiteratioexiflicj exeunt tunca 
communitategregis querentes aliquid auxi» 
lii, & dicunt nobis paitores^ quod comedunr 
ili^ouesherbas, qmbus comeltis moxreui- 
«iicunt,& perfede fanantur ex fuis ulceribus, 
& ego ( inquit) uidi puImonesouium>inqui- 
bas iam inccsperat fieri ueftigium folutionis 
continuitatis, & apparebac tale ueftigiumin 
ipils m aliqna parte,in alia uard parte appare 
bat opusfanationis , & confolidationis carnis 
pulmonis manifefium. Nunc autemnon eft 
^iiquis fciat illam herbam>nec credo ante ncs 
•fuiffe qai fciaerit illam , quod etiam poteft c6 
firmaii qaando medicins funt qualitateopc- H 
rantes uel manifefta, ael occulta, h raanifelia 
calefaciendojiafrigidando, humedando, & 
cccicando ., qaod maxime uia experimenti co 
gnolQtur,ut inqait Auicena fecundo canonis 
capitulo fecundo,nam contingit quodaiiqua 
eritmedicina calida.ad corpus hominiscom- 
para.ta» qau comparata ad corpus equi uel leo 
fiis,erit.medicina frigi.da,utReubarbarum. Si 
uero i qualitace occulta operatur , ut Pconia ^ 
ab Epilepfia Iiberat;hoc nifi cxperimento (civi 
poterit,& ab eife<9:u,ad hoc autem experimen 
turn faciendum,& medicinam cxhibedam mo 
ti fuerunt mcdici, ut inqaic Conciliator difle 



GALLICO • 

rentia prima aut 3 cafu, ut (eptima qu.irti,ca- 
pitulo de lcpra,ubi recitamr hiiioria de lepro 
fo fanato ex potu uinijin quo uipera crat fLtfo 
cata, uelcafu quoquis eo uino uolebat lio- 
mines interficere, & fanatus efl: ille, exqaopo 
ftea medici cognoucrunt carnes uiperin^s la 
curatione leprs plurimum conferre, nc\ tx 
fomnio (icut fecundo can.cap.dc urin^,ubi ?e 
fertur de fplenetico curato , & etiam fexu ter 
tiii capitc 1 5. de apoftematc linguo; curato 
ex lucco Iactucz,uel exempIo,ficut dicit cogni 
tum iuii^t feniculum oculis conferre exempio 
ferpcntisegredientis cauernas,& oculosfenir 
culo fricantis , ucl Dsmonem reuelatione in 
fbmno,uel in uigilia , quod etiam Angelorum 
reuelacione fieri poterit, ut Arift. & Auerr. in 
de fomno & uigilia,& nomen Dasmonis ctiam 
ad Angelos referas,cum ergo pofsint eilemul 
ta animalia, mineralia, plant^, «gritudinibus 
proncua^ nobis tamcn ignota exdeffeduca- 
ius, uelfomniorum.uelexcmplorum, uelcx 
Demonum reuelatione nobis iila notifican- 
tium;non uidetura veritate alienum Hipp6« 
cratemjGalenum, Auicennam,& alios medicos 
clarifsimos iila latuifTe, quia ad eorum cogni- 
tionem per Dsemonem,& a priori, aut certita 
rdinaliter, & fcientifice perucniri nonpotef^, 
{td folam modis iftis cafualibus, & ccntingen 
tibus, &propter hoc uidemus Auicenam in 
parte curaciua mulierum medicinam recitare 
& in prima tertii jS.cap. de cura Hemicranef , 
&in aliis locis, &ideo non efl mirandum, fi 
qaandoque aliquiempirici aliquas aegritudi 
"nesmeiiuscurant,quamdodifsimi uiri , &id 
de fadoin morboGallico contingit, quiut 
inpluribus non nifl a barbiconforibus , & em- 
piriciscurantur. Cuffi medicinse ilJius mor- 
bi cnratius, magis ipfis quam do6tifiimis ui> 
ris notx (inc . Sed ut negotium hoc perlicia- 
tur, opus eil deciarare, quidilc ifre morbuj 
-Gallicus,^ &qua: finteius caufx primitius, 
antecedenres, &coniund2. Egofalaorem- 
per meliori iudicio,credo morbum iftum non 
unum, fed plures, urdelicettres;duoquoriim 
pofTunc fimpli ces appellari , tertias uero com 
pofitus ex iiiis duobus , primus efl pufluls 
diuerforum co!orr.m,&qu3^ * quaado- 
que enim maiores , quandoque minores, a qui 
bus quandoquc emanat uirus, &fanies,& 
quandoqae non , utplurimum finc pruritu, 
, force proprer materiz grofsitiem , totum cor- 
pus quandoque 2 capite ufquc ad pedes occu- 
pantes,quandoque non totum corpus , fcd ma 
gis eampartem fuperiorem, uel inferiorem, 
utplurimum tamen magis fuperiorespartes, 
utcapnt,faciem,&colium,manus., & brachia 
.infcflar, quam irifcriores , uidclicet uentrem 
coxas,tibias,pedes, pudfDunda tame utin plu 
.xibas occupanr, xii quibus quandoquc , immo 

fr€- 



PETRI TRAPOLINI PA 

■freqiientifeime inclpinnt, nonuunquam ta- A 
meo.a capite , ue\ facir, raro autein,ueJ nun» 
quainxaput & faciestab his puftulfs abfoi' 
•mintur . Caufa coniunfta iftarum puftu- 
•Jarum, uc opinor, humor cft in.quali pec- 
cansjuelin quali^& quanto,non unus,fcd 
plures,rarocnimapoftcma abuno folo hu- 
morefic,tefte.prio£fpe tertia quarti, capitu 
loprimo ad iiaem.i fortc aliquando ifti hu 
mores.ftint asquales, i^t.impluribustarpe func 
aliiruel aliis dQmiiiantur, hiic dominas ue 
impiunbus uidetur Mc melancHoiia , cum 
huiufoiodi apofteinata femper fcre idiira fint, 
& ad nigreditiem tr^hcntia,ucl fufcA»dinem , 
«cl ctiam pfalcgma:tfalfum.,.atqueifta fua 
materia , facicnspuiblas in morbo OaJiico B 
no»; eft- longinqua a materia hcipntc fca- 
biefn , unde morbas ifte fcabies magna po- 
teftappcllari ,& forteeft illafc^bies-magna 
vdc qua loquitur.Auei32o.ar tertioi.traaatu 
Theyf;r,capita!oprJmo„Mareri2 ciiim ifta- 
xnm trium difppiitio^um (cilicet faphati, im 
pettgniis., 8i fcabiei, qon funt mulcum difte 
tentes , & uideiiturconiuna:af ,ut patet.ab 
Auicenna, in propriis capitibus ^gritudi- 
numiftarum, immo fcabies quandoque ad 
faphati , & ad impetigincm pcrmutatur . 
Caufa anteccdcQs /uat humores maii ^ in qua 
li peccantes, namfunt lauia espulfibnis a 
p-artibus interioribus ,& profundo corporis : 
ad extcrjores,&uirtus.expeltens,uoleus mu c 
dificare membra priacipaiia^ & l^rtes iute? 
rioresabhuiufmQdimalis homoribus»( qua: 
funt nobiliorespahibiis exterioribu.s, 5^ for- 
te ex mulritadincfeperfluitatum, ipfarum 
quandoque aggreganjurin corpore ) cxpei- 
Jic eas adcunsexteriora, & corrumpit, utin 
quitferapio quinto foi breuiarii, .capitulo 
primo , & fecundo , ex quibus intero.non etTc 
unum uniuerfaliter, quod quanto puftulae ift^ 
mulriplicantur,morbusfic minor,imo eft ma 
ior cu fignjficcnr maiorem quatitatem humo 
rum peccancium , (icuri & in fcabie , & uario 
iis.maxin^euidemus^gricudinesjlhseftede- 
Teriores,.quanrornagis-puftul:p ilii: .mukjpii 
cantur, uccft fejvcentia priDcipisprima quar ^ 
ticapitulo de.uariolis , uerum tamen eftft 
fiunc a uirtutc uoleijte mundihcarepartesin 
tcriores,& nobijlores ab iliis malishumoribus 
quod quanco hufufmodi mali humores magis 
pellunrur ad cxtra, raato magis ^ritudo eft 
falubris, quodfihuiuimodi mareria remane 
ret in partsbus interionbus, &.aobilioribus 
tunc caufaret ^gricudincm deteriorem, ficuc 
uniuerfaliteroe^rirudinesmembrorumintrm 
fecorum , & pnncip^Iium, funt deteriorcs 
c^terispartibus membrorum exteriorum ae- 
gritudinibus,& uilium xtamen comparandQ 



TAVINX TRACTATVS. 4^ 

pnftulasexteriorcsinter fe,quanto fqr^trpla- 
res, tanto deterior cft §gritudo , Iicet fit mi-^ 
imsmala , quam fi materia remanfiffet ad in- 
tra . Caufa autem primitiua eft mutatio nou 
naturalisaerisadcalidum , & humidum^de- 
teriorinteronines mutaciones ad qualitate» 
manifeftas,ut inquit Auenzoar traa:.;j. They 
cap.primo,& Auic.2.primi,cap.4. malaergo 
qualitas illa debiiitans uirtute, eft caufa quod 
humores no bene regulentur a uirtute debiii 
abaerecalido, &humido, prfternaturaiiter 
alferatoputrefcente,acquandoque adquali- 
tatem uenenofam permutato , ut in febre pc 
iUientiali , medici enim habcnc proprietate 
occultam^conceduntque eam proprietacem, 
uc Auic.in craa.de uiribus cordis , cap.io. de 
proprietacc.& ^Oefue de confolacione medici 
narumcap.primo,ubidicic quafdam mcdici 
nas conFerre aqtisiitateoccnka, utpatec ab 
Auic.2.prinii.cap.2.dicit.n.medicinacurare 
aiiquando a proprietate occulca,ficut pgonia 
epilepfia 2.can.csp.pro.prio de cura cpilep% 
fimihter iacynthui; liberata fulgure, ut 5. de 
fimplicibus cap.de iscintho habcmus , & ho.c 
i?6eftaqualitate manitefta, ergo pr^tcr-qua 
litatesmanifeftas, eft poncre occukas, licec 
Arift.prima probIe,particuIa uideatur easnc 
garc,ficut ergo Pafoniacofojtando uirrute,q 
eft illa quar uniuerfalirer curat,uc ^. ceg.oium 
nacura operacrix, medicus uero minifter , & 
Aurc.de^ura pucridaru in generali, ait.quod 
medicus facit quod aircns fuper natura redda. 
tur potetiorj& fic morbus curatur, igitur per 
cppofitu qualitas illa occulca mala in acre.dc 
bilitado hcit ut humores facilius uincantur , 
& fupercntut a calore & humiditare aeris, & 
uniucrfaliter a calidicate przter natura,uela 
quolibetagetCjipfos prfter naturaliter difpo 
nentcquodcunq; fit illud,fed tunc efTec locus 
Ipccularionis quid fit illa fortificacio, & debi 
litatio uirtutis,& utru uirtus intendatur,uel 
remirtatur,& quid fit illud quod ipsa requirir 
uel deperdic,rationecuius efficiturfortior , 
uel dcbilior ad agcndu,uel patiendu , exquo 
no eft aliqua cxquaiitatibusmauifeftis,& for 
f^c^.fm^litas occulta mebro imprefla ^cmn 
qua membrum , ucl uirtus redditur fortior , » 
uci debilior ad agendum,uei patiendum, fcd 
non quod uirtus in fc fic facta debiiior ud for 
tior,jntenfior uel rcmifsior , ficut appropin- 
quatio a^ecis zd pafium,ucl eius diftanria fa- 
ciut quod agens redditur fortius,'uel dcbilius 
?d agendii, & non proprer hoc rcddirur intS 
fius,uel rcmisfius, ficut cu caliditasin mcbro 
denfb redditur forcior ad agcndu, quain fu- 
biedo raro,licct non intcndatur.auc remic- 
tanir,&fi * cui ifta difficilia funt, 

&propter hoc fprtc] Arift. non pofuic iftas 
E e qualitates 



50 DE MORBO CALLICO 

qaali:ates occukas , caufe , dicent , huiuS E fubftantiahs»& omnis fubftanria non Ixdk 
milx difpofxtionis aeris, Tunt form^ coeUi 



faci entes effe nunc ilUui , nuric aliud y cuius 
aduentusignoratar,per formam autem pla 
netarum,conftellationes.& ftellarnm conftitil 
tionisexponit Gentilis,& licet czaCx terre- 
ftres posiint eife caufa huius aeris difpofitio- 
nis, qux diciturqufdam acris patrefactio, fi- 
miiiterfunt uenti defcrentcs ad iocum bo- 
num nialos uapores , uel famum ex locis fa:- 
tidis , iu quibus funt ualies profundss, corpo- 
ra extiacta occifa, non tumulata , & fortaflc 
etiam propinqua loco in quo uiuimus , Sc 
quandoque accidunt putredinesininterio- 
ribasterrg, propter caufas quorum euentus p 
ignoracur, ideft conftellationes refpicien- 
tcs finus terr«, ut exponit Gentilis, quia 
huiufmodi mala qualitas occulta , &:quan- 
dc>que uenenofa , ut in feb. pefti!cnti3li,pla 
rimum uidetur caufari a corporibus ccelz- 
ftibasy & ftellaram coniunf^ionibus deter- 
minatis, quia omnis forma inactu contine- 
tur in piimo motore , 8c in poteatia in pri- 
mamateria,ut Aucrr. ait duodecimo me- 
taph.licet ergo in aifceribas terrx,& uapo 
hbus eleuatisa corporibus mortuis fic hu- 
iufmodi quaiitas occuita, quia tamen non 
poteft reduci in quaiitatem manifeftam 
tanquam in caufara, ficut in c^teris pro- 
prietatibus, ideo ♦ & * ^ 

horum funt formx ex formrs ca£H,*-& hoc 
cft quod dicebat Mcfues dotatum effe unum 
quodque duplici uirtute, elementali fcilicet , 
&coeIefti, aerenimputridus caufatfebrem 
peftiieatialeni, mortalem,quod non- facic 
principaliter propter calidum & humidum, 
ut ait Auicenna fecunda primi, caputulo, de 
imprefsionibus aerearum mutationum, quod 
«ero in eins exiikit fubftantia, eft ut eius 
fubftantia ad malitiam conuertatur , non 
idco quod aliqua fuarum qualitatum ualde 
fortior fafta fucrit fecundum auomentum , 
& diminutioncm , & hoc eft peftilentia.in 
quibus uerbis uoiuit Auicenna , iftum ae- 
r^m haberemagnam rationemqualitatis oc 
cult^ , quam mutationem in fubftantia appel 
lauit, ficut mcdici uniuerfaliter dicunt ope* 
rationem prouenientem a quaiitate occul^ 
ti , proaenire a tota fui fubftantia , qux non 
eftaliqua qualitatum manifcftarum, calida- 
rum , frigidarum , humidarum, aut ficcarum, 
&hoc eft quod fubdit: huiufmodi uero aer 
putrefcit quandoque, & conuertitur eius fub 
ftantia ad nsalitiam, per huiufmodi maliriam 
in aere , & aqua , intellexit qualitatem iftam 
occultam malam , uenenofam , quod poteft 
ratiofis probari ,quia malitia ifta.non eft fub 
ftantia , quoniam rantum eftet tranfmutatio 



immediate, fedmediantealiquaqualitatCjUt 
habetur ab Ariftotele ia de fenfu & fenfato , 
i^nis enim , inquit ipfe, non agit inquantum 
ignis , fedinquantum calidus, fi autem efla 
qualitatc,tunc , aut obocculta , aut a manib 
fta : non a manifefta , quia uel calida , uei hu^ 
mida, &ficdealiisquahratibus manifeftis, 
& fcibilibus , & tantudi aer calidus & humi* 
duselfet magis noxius , &putridus , & pefli- 
lentialis, quod eft contra ipfum, & uerita 
tem, ergo qualitas crit occulta, & hoc cft , 
quod dicebat princeps prima quarti, capita 
lo de feb, peftilentiali, loquens dc aere, & 
aqua putridis , acciditaeri, inquit,- mala qua 
iitas , qu3c mala qualitas non potcft elfe mani 
feita , ut deduaum iam eft , erit ergo occui 
ta, uenenofa, maia, & propterea appeila- 
tuc mutari in fubftnntia,mutatio autem quo- 
adqualitatem manifeftam .uocatur alio mo 
do, lciiicetad calidum . Verumamen ad 
talem qualitatem occultamicalidum rcqui 
ritur ia certa proportione caliditatis , & hu 
midicatis praeter naturam, ficut cft dc aliis 
proportionibus occaltis , que requiruntur 
cum certa proportione ;qualitatum prima 
rum , ficut fonnas fubftantiales & iliam requi 
runt,&hocuoiuitAuicenna fecunda pnmi, 
doarina fecunda , capitulo quarto, dicens ex 
j compiexionibus aeris dignior ut conuerta 
tur ad putrefadionem eft calida & humfda 
compiexio » & ifta qualitas occulta 

^^ :maligna,qaf caufatdifpofitio 

nesmalas,quas enumerat Auentoar rertio 
Thcyfir,capituioprimo, uidelicet quod fu 
peruenit hominibus incendium magnuni , 
ita quod uidebantur cffeab igne adufti , & in 
pnncipio habcbant pruritum magnum , & 
- multis hominibus ceciderunt crura , & cox«, 
& mufculi, & ofTa in magna quantitate,& 
paucis interpofitis dixit quod febres , qux 
tunc tcmporis ueniebant , non erant fortes , 
nec uiolentf , fed erant ientae . & quietf , in 
^j tantum quod quafi occultf effe repericban 
^ tur, & paucis interpofitis , & febrcs deterio 
res funt ualde csterisfebribus, & longiorcs a 
f alute , quod credo effe ratione mak qualita 
tis occultf , & uenenof? , & non rationc cali 
ditatis , quia crant lentae , & quod a temporc 
Hippocratis hucufque non fuit cpidimia 
iiia pefsima , ex quo fequitur , ut fupra di 
cebatur, quod funt aiiquf 9grituduies,qu{ 
nonaccidunt nifiin iongifsimis temporum^ 
interuallis,&fubdit, fed bene uidimus prari 
tus uaiidos , & fcabies magnas , & uariolas , & 
morbillos,& putridas febrcs,& apoftemata 
perniciofa cxquibus patet aercm ad calidii 
&humidumalteratum cumiila difpofitionc 
occulta 



PETRI TRAPOLINI P ATA VI NI TR ACTATVS. 



51 



©cculca, caufare S^ febres pedilentialcs , & A dolor ,qui eft mala complexio , uel folutio 



morbum Gallicum, quem , ur puto , intelle 
xit Aucnzoar per fcabiem magnam, & fc- 
cundum quod illa putredo acris cum pro- 
prietare occulca , cil malignior , uel mi- 
nus mala, poceft caufaic zegritudines de- 
teriores,ue} miaus malas, &in tantumquan 
doque procedit putredo , uei mala qua- 
iicas uenenofa , quod non folum homines 
moriuntur, fcd animalia bruta,'&: plantae, 
ut inquit Haliabas quinto Thcorica: capitu- 
lo^undecimo . Vtrum autem illa qualitas 
occulta interficiens homines , & bruta, & 
quandoque homines , & non bruta,&: ali- 
quando bruta , & non homines , ut aliqui di- 
cuntjfituna diuerfificata ex maiori malitia 
uelminori, uel fint pUircs , erit dignum fpc- 
cularione, & iicet xorpora coelcftia, ut in 
piuribus (int caufa generationis, & conferua 
tionis hominum,& reliquorum animaliuni 
/ iuxra illud philofophi , & alioru phiiofopho 
ibl & homo generant homincm, quod m- 
ramjteliigcndum eft uniuerialiter de corpori 
bas caeicftibus omnibus , & uniuerfalibus , 
quia non eft maior ratio de uno quam de 
aho, unde Ariftoteles, primo Meth. Nec- 
ceiTc eft hunc mundum inferiorem fupc- 
rioribus efle contiguum,ut inde omnis uir 
tus gubernatur ) tamen alique fteilarum 
coniundiones, & influxus poiTunt efle cau- 
fa corniptionis . Immo idem Pianeta 
quantuni ad diucrfa loca , iuxta illud phi- 
lofophi fecundo dc generatione, propter 
motum Sohs in obliquo circulo fiunt ge- 
nerationes , & corruptioncs , acccdens 
cnim eft caufa corruptionis , mortalitatcs 
enim magng , oj prarlia , in quibus multi 
homines morinntur, ut innuere uidctur Aui 
cenna in fua fufficicntia»funt cx intentio- 
ne naturx uniuerfalis , ut pra?fentia ccdant 
futuris , non enim efl dignuni, ut ea quas 
funt , femper fint^ & ca qua: funt nonv-entia 
femper fint non entia > & nifi cffent iftse 
mortalitates» terra non fufficcret ad alen-- 
dam tantam multitudinem hominum : con- 
dudcndum crgo,corpora coelcftia non tan 
tum gcnerationis , imo corruptionis effc . 
caufas pcr fc , non tamen immcdiatc , nec 
cft inconueniens idem effe caufam contra- 
riorum effeduum fecundum difpofitiones 
diuerfas atqueifta cft fententiaphilofophi, 
& commcntatoris fecundo de generationc 
ad fincm , cx quibus omnibus patet quid 
fit morbus Gallicus , fumptus pro puftulis 
folum, & quc fint eius caufaj primitiu^, an 
teccdcntes, ac etiam coniunaa; . Secun- 
dus autcm morbus Gallicus , fumptus pro 
dolorc, ucl-acgritadinc , ad quam fequituri 



continuitatis , uel utrumque, exiftens m 
mufculis , & pannicuhs ipfos inuoiuentibus, 
& neruis, caufa autem coniunda fnnt hu- 
mores maii, expulfi ad ilU loca a uirrute dc 
bili , non potente illos malos humores ex- 
peilere ad corporis (uperficiem , uel propter 
oppilationcm pororum, non tamen tali- 
ter mouentur ad ncruos, ut oppiient tran- 
fitum fpirituum, & caufcnt paraiyfim, nec 
taliter , ut eos contrahant fecundum on 
gitudinem,& dilatentur fecundum latitu 
dinem, quia tantum caufarent fpafmum, 
& taiiter quod caufarent in eis malam com 

3 plexionem diuerfam , uei folutioncm con 
tinui , uel faciunt utrumque , & fortc ma 
teria illa fblum mouetur ad pannicnbs in 
uoluentes mafculos , qui^ofsibus fuat pro- 
pinqui, & proptcrea uidetur quod dolor 
eis fit in ofsibns , cum tamen oila non fen- 
tiant , nec credo uerum ciTe quod dolor il 
ie fit accidens apoftematis intrinfeci , cum 
nuiia ibi fint apoftemata , nullus tumor in 
membris appareat , quse tamcn membra 
funt ualde extenuara, ut experientia docet , 
& fada Anatomia , nulla intrinfeca apo- 
ftemata apparuerunt, prxterea femper do 
lcrent, cum tamen uideamus eos magis la- 
borare nodc quam die,cuius caufa force 

^ efcqnod de node ptopter eius frigus, & 
pororum claufionem matcria illa mmus 
tranfpirat,poteft etiamefre, quoniamquan 
do deficit Sol, uirtus panniculorum debi- 
litata, facilius rccipit matcriam dolorem 
facicntcm , & forte ambac concurrunt cau- 
{x , Caufa autem antecedens funt ha- 
mores illi in uia zd aeruos , & pannicu- 
los , caufa zutem primitiua eft aeris in- 
temperies in calido & humido , una cum 
qaalitatc occulta mala ut fupra , forte ra^ 
gis debilitans neruos qaam alias partes, 
& magis partes ofsibus propinqnas, quam 
alias , propter osfium frigiditatem , & ideo 

D iundur^ magis recipiunt , ac dolcnt , quia 
funt frigidiores , & debihores , uc inquic 
Auicenna uigcfimafecunda , tcrtiis* capitu- 
lo quinto . licet alias etiam afsignet cau- 
fas . Tertius morbus eft aggregatum ex 
puftulis & doloribus , & forte materia fa- 
cicns puftulas , quia magis fubtilis pelli- 
tur ad fuperhcicm corporis , magis au— 
tem grofia rcmanens intus caufat dolo- 
tcs, ucl fortc fiibtilis non iziis apta cx- 
pelii ad cutim , pellitur ad neruosi' & pan 
niculosjgrosfior uero pcliitur ad fuperfi- 
ciem corporis, forte hoc fit a natura fym 
ptoraaticje operantc , ficut matcria colicac 
quandoqnc pcllitur ad neruos , & panni- 
£c 2 culos 



5- 



DE MORBO GALLICO 



culos partim ad fuperficiem corporis, hfc ta E 
men probabilia func; neceflaria fortioribus 
relinquancur . Haec funt de morbo Gallico, 
qusemihiuifafunt probabilia . Si uero has 
fgritudines Auicenna, Galenus,& alii cogno 
uiiTent,de illisaliquid tradidiflent,{icut apud 
me fatis eft ueriiimile, tantumque dicendum , 
quod puftulae falcem confufe, & uniuerfaliter 
comprghenfs funt a principe in capitulo 
de faphatij tractatu tertio de his quae acctdut 
in cute, non in colore,ut faphati , ceferugi, & 
balniaci,& aluatus, fecalbotus, ut nonnulii uo 
iunt , & funt ulcera meiaacholica , qux appa- 
ret in cute, Sc funt ex eadem materia , ex qua 
fiunc uariccs , ex quibus coliigo Rafim , Sera- 
pioncm , Mefuem, Auenzoa, & alios,:faphati F 
folum accepiiTe pro cucis pafsione ; Auicenna 
tamen largius ufus eft hoc nomine , uc etiam 
le extendicad pafsiones cniris , nifi enim no- 
men faphati excenderecurad Alguefex , inco 
ueniencer Auicenna de ipfis determinaiTet m 
cap. de faphaci , idque cum aliis fpeciebus fa- 
phac, necuidecur conueniens,quia nafcitur 
aluatum in cuce,{icut faphac , ideo de ipfo de 
rerminauitincap.defaphac, quia eadem ra- 
tione debuilTet determinare in cap. de faphac 
de omnibusjde quibusderminat in ilio tracta 
tu tertio,ex quo omnia illa nafcuntur in cuce , 
ut inquic rubrica & ideo de uerrucis & defu-; 
dacionibos debuiilet facere capiculum.nec.mi 
rum quod AuicennaaliterfumpferitfaphaCj G 
quoniam nomina funt ad plaeitum , iux- 
ta illud dofcr. ad placitum poni propria 
multanotaui, &ipfcell de illis,qui uolunc 
nominibus ad placitumuti,utde ipfo atfir- 
matiibro naturalium capiculo de uircutibus 
interioribus, ubi ufrtutem * nomi- 
ne alio a nomine confueto appellar, & ita fa- 
ci-t AuicennadenommeSaphac, quod confic- 
matur ex uerbis fuis ia. capitulo de cura fa . 
phac,& fi fuerit in membris inferioribus phle 
botomentur dax faphenae, & ita faphac apud 
ipfum non folum reperitur in capitc , & mem. 
brisluperioribus,fed eciam inmembrisinfe 
rioribus , & ita in coto corpore reperiri po-. 
tefl , prf cerea imperigo uidetur eiTe fpeaies H 
faphac, ut patet per ipium Amcenna in cap. ' 
de impecigine, (cd ipfa non eli cantum cipi - . 
tis, immoporeft eflein totp, corpore, utaic- 
ia cap. dc cura eius, & quando expanditur iin. 
pecigo, & mulciphcatar, tunc cura cius c£t cu 
ra leprs. prgterca etiam faphac funt propin 
quecaufis i^prg , fcabiei j impetiginis,& eis: 
approximantur in curacione , qc inqait Aui 
cennacapitaio.de fcabie,fedfcabies eft paf-: 
fio totius , ergo & faphac apud ipfum poceft , 
toti communicari , &apud me eft illa fcabies 
insgaa » de qua loqmtur Aueazoar tercia 



Theyfir. capitulo primo de epidimia.& infi 
ne capituli de f cabie ait Auicenna,& f cabie» . 
f2edapermutaturadimpetigines»& alfaphac, 
quid clarius, faphati ergo apud Anicennam 
eft bothor non tantum in capite , fed & in to 
to corpori , & fic morbus Gallicus puftularis 
cnnuenientera clarifsimo do6tore magiftro 
Simeone diccus eft Saphac & non abfolute , 
fed epidimialis j poteft etiam large exten 
dendo nomen puftuls exanthcmata epidimia 
lia appellare , ut patet ab expofitionibus fu. 
pradidis . Qj^o aucem ad fecundum mor 
bum,qui funt dolores illi, poteft reduci ad 
fecundi tradatus fcn uigefimafecunda, tertii, 
unde Auicennaj capitulode dolore dorfiad 
principiumait,dolordoru fit in lacertis, & 
cordis intrinfecis, & extrinfecis quafi cum 
dorfo, & in capitulo de dolore iun«fturarum, 
paragrapho de fciatica,loques de loco ubi ma 
teria continetur, inquic^, & quandoque acci* 
dit, uc non fic in lundura, immo in ncruo 
"^ ut fupra dixerat , & matcria 

quidem fciaucx quandoquc eftin iundura, 
& procedit ex ea in neruo lato ; ex quibus pa 
tet Auicennauellenon folum dolorem caufa 
ri ex eo, quod materia recipiatur in iundu-, 
risj&extra neruos, fed ctiam quia in ner- 
uis, cordis , & mufculis recipicur fecundum 
modumfaperiusdidum . . Tertius motbus 
reducitur ad duo capitula , fcilicct faphac , 
& de doloribus iuncturarum» cum ipfe etiam 
non fit unas.morbusj (cd duo , Tertuiai 
eft dubium, utrum morbus iftccomprehen- 
datur ab Hippocrate, tertia aphorifrnoru par 
ticulajnecne , & primo uidetur quod non ; 
quia temporibus fuis non fuic cognicus , ut 
fupra di5:um eft , uel dicendum fecundo , da 
to.quodfuifTer cognicus,ex quo eft morbus 
epidimialis , eius determinatio non pcr - 
tinet ad lib. aphorifmorum , (cd ad lib. 
epid. & propterea bene dicebat clarif-.-. 
fimus doAor dominus Simeon de PiftonjO , 
quod male inter eos moriDOs .enumeratur, 
cum ihi loqugtur Hippocrates, de.morbis cau 
Tatis ex mutatione aeris foluni in qualitati 
busmanifeftis, & mutatione cemporum, non 
autem dc morbis caufatis ex mutatione ac^, 
ris in fubftantia , & ad qualiratem occultam^ 
ut fuperius dictum eil: , ergo uidetur dato. 
quodin aph. compr^hendatur , non tamen 
ubi loquitur de morbis 2eftiuis,e r putredini- 
bus pudendorii ; na dicit Marfilius dc San^a 
SophiajUbiillaparte exponit, quod pcrpu- 
tredines habemu^ intelligere.multas, & fac 
dasillarum par::ium fupettluitates , aut etiaai 
poflumus intelhgere per uarias putrcdines,pu 
ftulas patridas , aut alias putredincs , quae cau 
fantur in ^^ftate, maxime uccfa. ad humidum , 

licct 



PETRI TRAPOLr^rr PA 
licct enim pudenda neruca fint facis, quia 
tameii funtioca expalfionuni , quia-cciam for 
ticerconfricancur,& deiiciofc,malr« dccur 
runc fuperfluirates ,plurestamcn ad pnden- 
da, * cum eit ; «gricudo crgo ilia cft 
propria pudendismembris,& com.Tmnisto- 
tocorpori,ficut caufaiam ibi afsigna:a eil 
propria ipiis pudeadis, & non toto corpo- 
ri.- &ideo perilia uerbamorDum Gaiiicum 
miriimc inteiligerc poffumus, licct ipfa etiam 
pudenda infeitet , ficut & reiiquas parces 
corporis,aquibus etiam difficiiius remoue-: 
rur, ut cxperientia docet,quia fanies in pudc 
dis rcmanec, puftul» ueroiil» in aliispar- 
tibus remanent, & maxime in capite : idem 
uoluit Galenus in commento ad iinem , ubi 
inquit quofdam quasfiuiiTc medicos , curpa- 
trcfcunt parteseirca anum , & pudenda,cum 
tamen ha;cmembra non liumida, immo ncr- 
ttofapodus fmt, & diciz defiuxum iiumidita* 
tum ad iiia membra,eile caufam putrcfadicy- 
Jiis, non quia ilia membra fint liumida fecun- 
dum naturam , & maxime ^dendorum , iisec 
Gai.exquibuspatet Hipp.&GaI. per pucrefa 
^oncs pudendorii non inreiiexilfe morbum 
Gallicum, fed morbum iilorum membrorum 
eis concingentem cx caufa appropriata iiiis 
.mcmbris, fciiicec continuo defiuxu ad iiia 
membra rpraiterea dolor qui accidic in mor- 
boGaliicoomnium fiere membrorumi nuHo 
tnodo continetur in apii. inqaoHipp.;ei>ume 
ratmorbos gftiuosjut patct iegenti ipfum, 
& totam Gai. expofitionem . Si crgo in hac 
mphorifmorom particuia continetur iftemor 
bus,uidetur quod cotinearurfub morbo, m 
quaenumeratmorbos inuere accidentes,ia 
quoenumerantur lichenes,&aiphi & dolo- 
res artetici,&exponitur ab ecceiientisiimo 
dadore de fanda Sophia, lichenes, idc& dcfx 
dationes cutis cum excoriatione , proceden- 
te% a phlcgmate falfo . Alphi uero iunt confi 
milcsdefaidationes proaenientes magis a co 
lerica materia, de quibus omnibus dehrdario 
f mbustradatio difufahabeturrcDcimaquarti 
cap.de faphac , & ifte morbus Gallicus qiian- 
_ tumad puftulas poteft comprehendi per iiche 
' na$&aIphos,quantumucro addoiores, per 
arthccicos. 

Quartii dubiii cft utru a folo humorc mela 
cholico,udctab aiiis posficheri& caufiri,cx 
4iaispatccrcfponfio, quodno foium ab uno 
humore,fed diuerfis poc caufari,& mixime a 
phicgmatc,& meiauchoiia , & cjp eius materia 
non ionginqua eft a materia fcabiei, uc cx di^ 
«is pacet . Dubium principale,in quo a prx- 
aictis ciariisimis doctoribus fuit dubitacum , 
an acr per folas quaiicates maaifeftas agendo 
m corpus humanu fic caufa huius. morbi galii 
ciian ctiam cum qualitatc occalca , ad quod 



TAVINr TRACTATVS. ^6 

A dicitur ( faluo fempcr mciiori iudicio ) quod 
mihi uidetur effe diccndum,quod aer in qua- 
litatibus manifeitisvf. caliditate, humiditatc 
c6currit,&quaiitate etiamocculta adtalem 
morbum caufandum, cum aer ia calido & hu- 
mido non fit multum diftansab aerc aliorum 
temporum,in quibus dictus morbus non ap- 
paruit,pr2;tereaifte morbus cft cpidimialis 
cpidimialis autmorbus caufatur ex acris pu 
trefaaione,ucl corruptione ob mutationein 
fubftatia.que mutatio,ut ex dictis patet,eft ad 
qaalitate occuIta,& ifta uidetur featcda Auen 
zoar 5-tIieyfir,traa.terrio,cap.primo,ubi uuic 
epidimiam ex corruptione acris proucnire. 
IdcmtradicHaIiabas.v.theorics,capituio ii. 

B quodpoteft confirmari ratione, quam innuic 
Haiiabas ailegato cap.adfinem,ubiinquit * 
morborum quidam funt regularcs , quida epi 
dimiales, cpidimiaics quidam Iftales qui mor 
teterminatur>quidaauremqui falabres f unt , 
peftiientialesfunt * harum rcgionum 
proprii fant,fiuealii regionibus regionaies ap 
pellantur, cu_m ergo niorous galiicus fit com- 
. munis,& regionalis,cum m piuribus regioni- 
bus reperiatur , & in tota Italia, & Gaiiia, & 
Germania ergo erit epidimiahs,& non If taiis, 
fiucpeftilenrialis,ubiaduertendum quod per 
morbum pcftilenrialem inteliexit morbum 
ex corruptionc aeris prouenientem , comune 
pluribus rcgionibus , & falubrcm , & ita aliud 

C intellexitpcrmorbum peftiiendalemabeo^ 
gallicus eftjtii in rc c6ucniunt,quod dodorcs 
ufi funt nominibas ad placitum. Nihilomiuus 
in hoc oonueniunt,t^ didus morbus galiicus 
cx putrcfaaione aeris, &eiusmutationeia 
fubftantia fada proueniat, quod erat propofi 
tum,eft crgo morbusgallicus peftilencialis ie 
cundum modum loquendi Haliabacis, non aa 
tem fecundum modum loqueadi Gal- & hoc 
uoiuit ^imeonpiftoriensacbenc,& eftnota 
dum quod putrefaaio aeris, feu huiuimodi 
qualitas occulca aliquando eft muitummali 
gna,w& caufatsgritudines morcales , & accide 
tia Czai uniuerialircr,&febrcs mortaies, qtir 
apud Gii. & Hipp, appeiiacur peftileaciaies , 
£> ideo aliquando eft tanta malignitas, ut qaafi 
fubito inccrficiatjUt pate: in fonribus cooper 
tis^ & puteis iogo tepore , ad quos fi homo ac 
ccdat,quafi fubito moritur,uc ait Auczoar j, 
theyfir,traa. 5. cap. 2. propter corrupcione ii 
lius aeriSj& eius conuerfionem ad qualitatcai 
maIauenenofam,quandoq,- aacem non eft mul 
tum maligna , & tunc caufat egritudincs falu 
brcs , & non mortales , &accidentia non mul 
tum difficiiia.quf argritudines funt diuerfaru 
fpecierum,ficucpruritus,fcabiei magna, uario 
if ,morbiIIi,doIores incefi,fiuxus,uomitus,q oia 
coiiigiicur ab Haiyabate ioco ailegato.f. j.Yu^ 
thcoricse, c.u.& ab Auezoar j. ihxyiir traft.^ 
£e j cap» 



54 .-. : :^E ;^ORBO 

eap. primo & itttelligp quQ4:iWsE<^i'Je'^j*^ ^g^} 
tudines caufantur in diuerfisteaiporibus, ^ 
non rimuirecundiimdiaerd.im niodumparrc 
faaionis , &c diaerfarn OTilltia illius qaalitajiis 
occaic3e,cxquibas c6cUido,puftulas ia morbo- 
GallJco appar5ces;& dolor^s,e{i^ iegricudmes 
ex corruptione aeris, non multa,, 5i qiialicats 
OCculta,non mulcum maligqa proaeaientes, 
qui exHaliabbatis fententia epidimialis appel 
. Uri potell: , & efl uerum quod iicet mala qua- 
litas iit caula morborum , non tamen eft cau- 
fa adsquata , (cd ad ipfos morbos, cauiandos 
eoacurrit &: difpofitio ex parte corporispa- 
tientisjii enim omnia corppraeirent^eode mo 
dodifpo{ita,omniaquidein m?gais mortali 
tatibusmoreretur>utiaquitKiliabas, 5. theo 
ricje iax cap. 1 1 . autoritate Gal. in lib.de teb. 
dif ereciis, S:mali humoresc|, aiiquado funt ia. 
felli huiufmodi mala qualitate:,.ut in febre pe. 
ftilentialijlicet force non fcmper in aUis egre- 
tudiiiibus epidimialibus corpora csleilia ctia 
■ qag (unt caufa iftaru «gritudinii non fuat cau 
fatotalis,cum cocurrant & alia,ut Auic.prima 
4. cap.de feb.peiiilentiali,&:.quandoq; ait,ae- 
cefTario cocurruat uirtures agentes ccelertes , 
& uirtutes patietcs terreilres^ac mali hamore^ 
ut diAum eihSi hoc uoluit Simeoa ptflorieiis», 
& bene,in aiiquo tii caufando noa eilct^ incon 
uenieas ^caufa primiciaa eiTet immediata ca 



GALLLCO 



uia alicams 2gricudinis>atqj,i;ita uidecur fen- 



£ qne magi.^rum s-imeoaempiftorienfcm hoc 
ita actettantes,quibus audoritatihus non dc- 
funt rationes , M cdicas enim uidctur conis 
derare tempora anni,& coUigere qux illa- 
nim fint magis conucnientia ad pharmaca ex 
hibenda ipfis sEgrotantibus, et qux minus , & 
regiones quibus mcdicing conuenienter dari 
poffunt, & in quibus non,uteft fentcntia prin 
cipisquirtaprimicapitulo quarto adfinem, 
temporibus fortibusmedicinas fortes dare 
non debemus,& capitulo tertio eiufdera,ho.^ 
ra multum calida , & multum frigida ab ea fci 
licet medicamenta prohibent :, & regio meri 
dioaaliscalida,&-feptentrionaiis frigida ab 
ea quoque prohibent, fed diftindiones tera- 
porum anai , & regionum ignorato motu fo 
lisnoa fatis comprehendi poffunt, ut liquide 
conftat, motum autem foiisin circulo Zodia- 
co,&: de tropico ad tropicuni,fecunduniquos 
motus & tempora anni , & regiones^iftingua 
t«r hec omnia aftrologus docct, eftergo aftro 
logia^medico cciam neceffaria , itcm hipp. 4. 
aphorifmorum ait, fub cane & ante caneoi 
rnoleftx funt pharmacif , qui aphorifmus finc 
aftrorum-fogaitione non potcil intelligi, qua 
reaftrologia medico eft necelUria,pr£terea. 
Medicus habet confiderarede naturis tempo 
fum , de quibus Auicenna fecunda. primi fa- 
ctc longa capitula , & eft certura quodfinea- 
fti!0lo^ia inteliigi noapoffunt , atqwe hoc ip,- 



uia alicams 2gricudinis>atq>Mta maecur icri. irnuioj^i* liiv^iiiS^ »w.vf---^ » T^ ™rrt,u 
teatia priacipis.i .primi,cap.de caufis. Quod <$ femet Auicenna attcflatur m.eockm capitulo 
\..^x i:^.v„. 5. .fl::l.,o «...f-Mior^o ^^K^nr ha /^icens.iftusueroionemquitatis,& propinqui 



aute dicitur tjt> effectus particulares debent ha 
bere parciculare caufam,& uaiuerfales uniuer 
fale z. phy.& 5..metaphi{ic£,u€rumei]t,j:efere 
do nagulafingulis particulisia,prgdicado ad 
parciculariaiapredicando, ut h^c domas ab 
iioc domi^iCacorei'& domus a domiricato_re,ef 
fectus auce parcicuiaris in prsdicado uaiuer- 
fales uero in caufandopofluntcaufaria caufa 
particulari in pridicando,uniuerraIi,t2men 
m caufaado, ut ab ifta mala qaalitate ia aere 
caafata ab hactali coaiuadioae iteliarum, 
qu£ malaqaalicas licet fit.particularis in prg 
dicaado,eft tame uaiuerralisincaufando §gri 
tudiaes muitas la mulci; hDmiaibus , nec in- 



^icensjift us ueroionginquitatis , & propinqui 
tatiscomparatioinparte aH;ronomica pactc 
difficilipro.phetisedeclaratur. Itemniedicus 
habet confiderare de imprefsionibus aeris, 
qu^ nori ualde curflii naturf contrariae exi- 
ftunt^ de quibus Auicenna facit unum capitu 
lum,& tra.^atum fecunda fen. quod finc afl:ro 
logia intellij?! nonpoteft,cam ibi loquatur 
deVropiuqmtate, & diftantia folis a nobis, & 
^ rect icudine , & obliqaicate radiorum , & de 
eiusoDoofitione adcapita noltra, & declina- 
tionei & de fignis in Zodiaco, psr qu? difcur- 
ric fol, & de tropicis , qus omnia iuie aftrolo- 
^ia minime coiiiprsheadi poiTunt , ficut Aui 



coaaenit aliquando caafam uniuerfaiem in H cenna in eaaem fecundaprimiloquuurdeue 
, , ^-i ,: „ „11.- r^.,.,, ^«.- *..-. r«t>r^,.-rt'onc!iihnQ feoccidentaiibuSjlimi 



caufaado , producere aliquem effeaum par 
ticdiarem m paiTo magis diiponto ad receptio 
nem illius eitectus quam aiterius , ficut foi li^. 
quefacit glaciem , & lucum condenfat , acquc 
ita auaoritatesaIIegat| tntelligantur de uni- 
uerfalitate prgdicationis, non autem de caufa 
iicate . Tertio a praedictis doctoribus du- 
bitatum fuit , utrum aftrologia medico f.zns 
ceflaria : ad quod (faluo femper mdiori.iu- 
dicio) reipondendumeft, ut mihi uidetur, 
quod lit necelfaria, nam faris conftat per Ga- 
knum, Hippocracem, Rafi.m , Auiceanani, & 
aliosciarisSmps doftores , per eximium q^o-. 



tis fepcentrionalibus , & occidentaiibus , fimi 
iiter'& de locis habitabilibus meridionaii- 
|)us , feptentrionalibus ', occidentalibas , 
ac eriam de regionibus diftemperatis : 1- 
tem priixia urinii capitulo de complexioni- 
bus loquitur de climatibus, & quod ht tempc 
ratuin clima,& de numero climatum, qu^ 
i^moras altrologiam minime inteliigit,itera 
edyplim fohs , & lunx medicus uolens me,- 
dicmam cxhibere, debet confiderare, quia 
taii rempore medicina dari non debet, ne 
uir.^s hwuiiais defectu folis & luns multutn 
debil::ei-ur , med icina ec daca ampliws debih- 

tac. 



PITRI TRAPQLXNI PATAVINI 7R ACT ATV5. 



55 



catr^ideodcl>ecexppdarctempu$, in <juo a eft iacomprxhcnfibite eft , benetoloicur per 



uircusfic fortior, ficuc &peri{Um racionem 
noa debec mcdicus 4arc mcdiciaam in regio- 
ttibas caiidis, ceile Auceana quarca prinu,ca- 
piculotcrcio. Icem aondebecmedicus exhibe 
re medicamecainconius3:ione lun^ cum roie, 
yel oppOiitione,regularicer operando, m con- 
iaadioncquidcm, quia uircus humana mal- 
tu debilicacur,§tdiminaicur mfluxus lunx ad 
hunc mundum inferiorem , cuius rei ilgnum 
cft , <Juia fi panni Uneieo tempore.p.pnaatur 
in lixiuio,& mund"^acur,& abitergacura for- 
dibus, uc fieriioiet,putrercunt/& dilacecan- 
tur, & MulierespannosUneps laua.rc uoJentes 



Clariisimum Syraeonem Piftorienfem, hoc r« 
ferendoad dofes, & genera medicamenco- 
ram , & tempus determinacum , & loca de- 
tcrff»inaca , qus circunftancia: nec calamo fcri 
bi, nec iingaa proferri poiTunt, &eftexpo{i' 
tio iacobi Foroliuicniis uiri Clarifsimi, uel 
pocen; expont , quod non fuperaddirumeft, 
tncornprehenfibiieeft, quiaiiiudeit habicus 
cxperimentalis , qui a Trufiano primo regni 
dicitur ars medicaciua, Qc hoc non per dc- 
moailracionem , Ccd per operationem manua 
tem acquiricur, & airaefaAioae,5: ideo per dc 
monftrationem noneil acquifibilis ,nec com* 



ralecempusmaxime-obferuanc, lignaeciam g prehenfibilis , & cft expoiicio Gcntiiis dc fui- 



deb.snc calitempore ciTe incifa, i&etiamiu- 
ua. crefcence breui temppre , & Arciiiceiti 
domos conftraere.uoIeaccs obferuaat- ne ii- 
.gna.cx qaibus conftcu&rc debent doaium,4iat 
jawifa iu coniaa(^ioiielui);?,vei oppoiicioae , 
. .uel efiam luaa crefce4te> -quoaiiiia crcfcit in 
eis humiditas^qa^se^p^U&^eitcaafa cics pucrc- 
Udip,nis,ac UQiiuc Arift.^^.fneceorprum^ nain 
diceoac humiditacem.,eiie,macrcm pucrefa- 
ctioais, fedliscfiaeaftrologia, co^aoi-ci non 
. poiiuat.Icem Aui^enna quarca primi cap. 2 1. 
i de uenco(is,dicic ujsocpfas debeajLas apponere 
ia medip meniis,fcilicec.in pleaUuaip^quando 
hamores func abaadances , & in fui augmcnco 



gineo , ueiquod fuperadditum eft , fantopc- 
raitiones parciculares , & cauf^parcicalares, 
qar func infinits , infinicam autem eft ia- 
comprehenfibiie cx primophyfic. Infiaitum 
fccundum qaod infinitum , cft ignotum, & eit 
expofitio Barcholam^i Varignana.Vel poteft 
quarto expoai,quod fuperadditum eft, & cscc 
ra,quia*fi qus conclafiones poftunc addi, ill» 
nonllincnecefiarice, uel uircualicer iniftoli- 
bro, & ideo f upcraddirumj non cam.en com- 
prehenfam , uel comprelaeafibile eft , tiei in- 
comprehenfibile , qaia poteft addi quod aon 
(itincomprehenfibile, &eit expolitio Maril 
UidefanctaSophia, eft ergo inrelligendam 



haiufmodi la cprppreiapg.aagmencam feqa« C disaom.Aaicennf de his qux perciaent ad me 

t^i&aagmecacurccrebramineoramcraneis, "* — --' n 1 ,.,:,_.. r.. _.--j 

;&aqua ia fluminibus accefsionem np recipie 
tibus,nec recefsione, & Cancri eo tepore pin- 
gues funcficuc Ariih4.de parcammaii.cap. 1 1. 
.£eftacur,non quia copiofius pafcuacur,fed quia 
caUdicas,achumidicas maxime iaeis abundac 
propcer lucempicniorem. at omnia haec nota 
iunc m aftrologia tantum per iilad ergo uci- 
lur aitrologia medicus , & ei neceilaria eil . 
Scd cancum cffec ditHcakasqaaado uencofac 
conueniunc in pleniiuaio , & noa pharmacix , 
& racio apud me eit, quod humpres augmenu 
tur ia cempore plenilanii , Sc de cetro ad circfi 
terenciaferttncur,&: moci de centroad circun- 
ferenciam, acaiidica::e iua^ migis reiiftanc 
. medicamcnco craheaci a circuaterencia ad 
cencrum , & propcer hanc caufam in regioai- 
nibus calidis,medicia3£: noa conueaiunc,uc ao 
.laic ^uiceaaa quarca priim, capiculo cercio. 
$ed cunc ueacpfae crahaac a ccacro ad circuni- 
ferenciam, ^tunchamores luacinagis aug- 
meacacieijulliendo, 3c magis uerfus Circun- 
ferenciam, ideo coauenic iic iiaiai phieboco- 
mia , & propcerea Medici uoieates mulicri- 
bus meaftrua prouocareper phlebotomiam 
fapheaar , illud cempu-. expectaac, ucad hoc 
magis idpncum . Racio camea in oppolicum 
adaacic,& primodjm Aaiceana prima primi 
ia prohciTUO dicic , quod non fuperaddicum 



dicjum j quia non poceft addi libro fuo qaod 
aon fic comprxhenfum , uei comprehemjbi- 
le, ucdidumeitaCiarifsimo SymeonePiit> 
ricnfe, cum quo camen i^tac mulca e:lc necefTa 
ria ad finem medici^qux non in hoc libro iunc 
fcripca , qait dubitat iogicam eife ncceiTa- 
ria,ne dam ad raedicinam,imo ad aiias fcicn 
tias^ at inqaic Ariftoc. & Aacrr. lecando meca 
ph. abfurdam eft fimal qaerere fcieatiam , Sc 
modamfcieadi, & intellexic Auerr, qaimo- 
dus eft * fcicacix , i^imiti - 

cer philofophia eft ncceffaria medicias , cum 
medicinaphilofophia: fabalceraecar,ac pace: 
j) in de feafa & fenfato,qaf camen non coaciae 
tar ia libro canonis,^uicenna ergo aalc quod 
iogica & philoibphia mcdico fic acceiraria,uc 
pacec eciam per Auerr. primo coliigec, ubi ad 
monec,ne qais librum f iium aggrediacar , nifi 
inftra<§us fueric in iogica , ec cognoueric cres 
modos demonttracionam , dc quibas loqai- 
tur in prohemiophyilcoram, &iunc demoa- 
ftracioacs figni uel cauix » & demonftracio fini 
plicicer fimiiicer nifi fueric incrodu;^us in racii 
cibas nacuralium fcienciarum , non camen cre 
dcadum eit Auicennam uolailfeiogicaixi, auc 
phiiofophiam eiTe parcem medicinx . Idem 
noiaic Halyabb. primo reg, q^i com. 2. di- 
uidic dodrinas, ucinuitarcc nosad difcen- 
duai diale «fticam arcem, & dicit, & faciec nos 
E e 4 fcire 



S3 



DE MORBO GALLICO 



fcire quod impofsibile eft appraehendere ar- E 
tem medicins fine arce logiczfacuiratis, non 
tameuuoluitdialedicam elTe partem medici- 
nxj/imilicerdicendum de aftrologia , fine qua 
medicusperfedus cfle non poteft, non tamen 
eft pars medicina:,nec comprehenfa in hb.ca- 
non.AuiccanjB. Qupducrodicitur, fiaftro- 
logia non cft pars medicinar quomodo cft ne 
ceflaria?& quod intelledus no comprehendat 
quod aliquid tale fit neceflrariu,nift iit pars ei*, 
imo principalifsimaru partium , lam id folutii 
eft, quia Jogica non eft pars alicuius fcientiae 
realis, nec m edicina: , & tamen omnibus iis eft 
neceffaria , ut dedudum eft , complcxio, & uir 
tutes huiufmodi funt neceflarise , non tamen - 
partes, quianihil eftpars fabftantias, nifi fub 
ftantia, uc homo in pr2dicamentis,capitulo 
de fubftantia,&primo phyficorum, necomne 
alcerum neceflarium efleeius partem ; Aer.n. 
refpiratus & infpiratus, cibi& potus , huiuf- 
di funt neceflaria,ut ait Galenus tercio tcg.na 
qucin contincnti morari, comedere , bibere , 
uigilare, dormire,hominifunt neceflaria>noa 
tamen ifta funt partes hominis animati.ut pa- 
tet.Quod uerotcrtio additur,quodmedicina 
alicuiushumoriseuacuatiua femper habetilia 
iiirtutem,fiue eclipfi exiftente,fiue non, fiuclu 
na coniunda ibli,fiue non,ueru eft, plus tamea 
ce! minus debilitat uno tepore, quam alio faci 
lius etia uno tepore humores,qua alio euacua- G 
tur, 8c hoc cft medico neceflarium cognofccrc 
eftcnim Mcdicusadiutor naturs,Bon impc- 
diens eam , prima quarti,capitulo de cura pu- 
tridarum in generali audoritate Hippocracis, 
Aftrologus etiani poteft pariter ex aftris futu- 
ra prsdicurarc, omnesinferiores effedus ab 
aftriSj tamquam a caufis , uirtualiterdepcn- 
deant,& in eis contincancur , ex quo nc ut cau 
ias cognofcens pofsit eiFedum tuturum ab|iliis 
caufisprognofticare,uerumtamcn tale iudica 
rcnon cft omninocertum propter numerum 
iftaram mutationum , & propterca dicebat 
Ptolomxus in centiioquio, iudicia quic tibi 
trado funt media inter neceirarium,& contin- „ 
gens,fanteciammaximefailentia huiufmodi 
iudidZi de his loquor, quf a uoiuncatc noftra 
dependcnc, qua:Iibera cft, & aftrisminime 
fubiccta y in aiiis autem etfedibus, fcu muta- 
tionibus habet ueritatem^fi ex toto corpori- 
bus cacleftibusfubiiciantur, teftc philofopho 
primo metaph. neceflarium eft huncmundum 
inferiorcm fuperioribus lationibus cfleconti 
guum, utomnis uirtus inde gubcrnetur.- & 
Auiccna in fua mcraphyficaob huiufmodi dc 
pendentiam inferiorum a fuperioribus corpo 
ribus neccflario agentibus concludit omnia 
de necefsitate euenirc, & loanncs Scotus po- 
fuit primum agensHbereagere,uthoc euita- 
ret, & idco non eft oiirura fi aftrologusbenc 



cognofcens difpofitioncs aftrorum , & corpo- 
rumcaeleftium futura pr|dicerc pofsit, cum 
omnis inde uirtus, & etfedus neccflario & ine 
uitabiliter caufencur a corporib* cflcftibus, ue 
Auicenna,& Albucafis uoluerunt, utait Bea-. 
tus Thomasjtcrtio contra GentiIes,loco allega 
to , & in prima parte ^,2 5. aic & loquor de his 
eftcdibus qui uoluntati noftrae minime fubii- 
ciuntur, nccfideinoftraerepugnant, utdicit 
Beatus Thomas,dccIarat quoque bcne Clarif^ 
fimus Doi^or Magifter Symeon Piftorienfis 
quod ficut medici poflunt ex acgritudinibus fu 
tura prognofticari,fimiliter aftrologi ex aftris 
futura prfdicitjhis duntaxat cxccptis quf uo 
luntari noftrf fubiiciuntur. Quoduero obii- 
citur ,* difpoficioncs corporum c^ieftium om- 
nes cognofci non poffunt,ergo aflrologus noR 
potcft futurapr^diccre. ^d hoc multipiicitcr 
refponfio dari poteft, primo negando antecc- 
denSjOmnia cnim cognofci pofiunt ab intelle- 
dunoftro, ut uoluit Auerr. tertio de anima,& 
primo de generatione,apud ipfum eit 
* mcognitum, & maxime dc rebus na- 

turalibusjcft tamen inteliedus pofsibilis om- 
nia potens fieri modo uniuerfa!i,ut cft fentetia 
Arift.tertiodeanima, & fuorum expofitorum, 
fecundum quod aliquis Aftrologus melius aiio 
cognofcit aftrorum difpofitiones, & corpo- 
rum cfleftium , etiam melius prognofticacur 
fucura, qui fi Aftrologi noftri temporis in iu 
dicmdo falluntur , caufa cft eorum ignoran- 
tia , non autem fcicntias dcfcdus, ficut accidit 
medicis extemporancis,qui in curandis mor- 
bis deficiunt ex eorum ignoranna, non autem 
fcienti^ imperfedionc . Accedit ad hoc, ut 
didum cft,qu6d mdicia. allrologorum funt me 
dia inter ncceffarium & contingehs, ut ailega 
tam eft fupra ex fententia Prolom^i in centilo 
quio , & ideo eftedus inleriores dependent a 
fuperioribus corporibus non necellario, ied 
coutingenter , & u: in pluribus, & propterca 
quandoque etiam periedifsimus Aftroioguf 
failicur,fcdpoteft re/ponderi, quodlicctnon 
omnesdifpofitiones corporum cxielHum co- 
gnofcantur tamen quia plurimg cognofcun- 
tur , iitx fufficiunt zd iudicium proferendura 
de futuris,quod ut in pluribus uerificatur , fi- 
cut muitotiens medicus curat a:grum, licct 
eiuscaufas non ex totodiffiniae cognofcat,ut 
intelligi potcft, rci tio poteft dici, quodnon 
omnes huiufmodi difpofitiones corporum cae 
leftiam,funt ncceflkriac cognitionis ad tale iu 
dicium ferendum , contingens ut in pluribus 
de rebus fatur js^ficut uidemus rufticos,& Nau 
tas ferreiudicium depluuia, aut-uentis futu- 
ris, aut fercnicatisfuturajex cognirioneahcu 
iusdifpofitionis in a'ere, ucl ftellarum, licet 
nonomars caurasillius efredus cognofcant, 
necomniumcorporum cglcftium difpofitio- 

ncs, 



PETRI TRAPOLINI PATAVINI TRACTATVS. 



57 



msfimmtcrMcdkmin phtificouidensgranu A ccJypfisfoIis^militer comunaiones,&oppo 



fuper fpatulasficut fabam, debet prognoftica 
ri,quod morietur infirmuspoft quinquaginta 
duos dies , uteft featentia Auicennse decima 
tertii capiculo de fignis phthifis ad finem . in 
ifto cafu medicusprsedicet effeaum futurum, 
cuius tamennon omnescaufas cognofcit^non 
enim cognofcic caufam illiusgrani, nec quare 
illud graufi fit fignum futurf morcis^nec quare 
moriecur magis in 52. die,^ no ante,uei poft. 
idem contineit in maltisaliis fignis fignilicaa 
tibus mortem pofitis a principe in muTcis cap. 
auderitate Hippocratis in librode fecrecis, 
& quia mors accidat m.agis m illo tempore 
quam alio,difficiIe eft in teiligere^quibus tame 
ignoratis,medicus ex taii figno affirmatiue B 
poceft futurammortcmprognofticari. Prxce 
rea Aftrologi ponentes excentricos epicyclos 
tefteAriftoc. 12. meca.pronofticanturfutura 



fitiones * tamen altera illarum fcientia 
rum non omnes difpofitioncs corporum csele 
ftium cognofcet. & ego cognoui Aftrologise 
ignarum medicum,qui ex quibufdam fuis ex- 
perimentis, futurasluns coniuna:iones& op- 
pofitiones fe dicebat cognofcere,& prognofti 
cari,non ergo debemusprognofticari effedu 
foturum omnium corporum csleftium, difpofi 
tiones,omnescaufasiiIius efteaus,iicetad ha- 
bendam fimpliciter perfeara notitiam & fcien 
tiam de aliquo caufato; oportet omnes caufas 
eius cognofcere,ut patet primo poftcriorum, 
& primo phyficorum ad principium, licct 
ad habendam fcientiam perfe^am ingene- 
re non requiratur cognitio omniam princi- 
piorum , & omnium caufarom , ut decia- 
rant Doftoresprimophyficorum^ lieiiqua 
deftderantur. 



F I N I S. 



5« 

D E M O R B O G A L L 1 C O 

BERNARDINI TOMITANI PATAVINI 

PHILOSOPHI, ACMEDICI 

CLARISSIMI> 

L I B R I D V O. 

t>ItOOEMIVM OPERIS. 




V I N T V S fupra vigefimuni 
nunc annus agicur>cx quo cgo 
Diiledicam, publico munere 
mihi demandato , profeflfus 
fum ; domefticc ucr6,& illam, 
& AnftotcHcam Phiiofophia 
faspifsime interpretatus , cum Illuftrium uiro 
rum , tum ahorum nobilium mulrorum prc- 
cibus> qua: mihi iuffa fuere, obtemperans. 
Verum , cum diflerendi rationem , & ma^i- 
ftram, inuito animo potius, quam infeliciter 
traftauerimjnihil tamen,aut naturae mcjratio 
ni magis confcntancum , aut dignitatimeas 
opportunius fore arbitrabar , quam]quod mi- 
hi dabaturoc'ii , poftipfam explicandi|ratio- 
nem,in Mcdica: artis cxercitationc confume 
re . Cum uero fa<S:um fit ^ ut hoc tempore , 
refpirandi mihi fpatium aliquod conceftiim 
£uerir,ineunda mihi ratio eftjUt medic» noftrg 
huius exercitationis , aliquod fpecimen prse- 
beam,demque operam,ne turpiter uiram cum 
filcntio tranfeam, pecorum more . Arque id 
eo h^bentmsfaciam , quo plurimi bonarum ar 
tium ^ftudioii , quimeflimma beneiiolentia , 
incredibilique ftudio profeq uuntur , minfice 
hortati funt^utquam brcuifsimc , de rc medi 
ca non nihil confcriberem . Ita enim fore aie- 
bantjUtminusmoIcfte , laborum mcorum ccf- 
fationem , atque ipfam fllcntii meirationcm, 
arqiio animo perferrent . Ego uer6,cuai me 
amicis,amice rogantibus , honeftcquepeten- 
tibus,nihilpronaturaemea5 inftinftu, negare 
pofTc inteiligerem , ftatim me ad hanc ipfam 
icribendi exercitationcm contuli . ^c pri- 
mum illud , quod mihi ob oculos uerfabatur > 
fuitdcIueGalIica,pertra(5tatio,quamdeinde 
iequenturlibri cresde Peftilcnria, acduo dc 
acgritudinibus , qujmagis actatisnoftra; pro- 
prif efTeuidentur. Quo generclaboris^pn- 
tabam me duplicem urilitatcm , commodita- 
tcmque confecuturum , & nt amicorum uo- 
liitati,acdeiyderio,aIiquaexpartefatisfiercc, 
&uteorum fanitati, diuturngquc uitg, non 
tam ad eorum falutem,quim noftri ufum , ac 
deledationcm, confulcrem. Inhoc autera 



E commonefaciendi funt ftudiofi,nein his, quf 
a nobis in toto hoc opcre tradentur , qujErant 
ftiii candorem^excogitatamque oranoni« fa- 
riem,atquc ftrufturam^j quando dc rebus ipfis 
rationem tantum pcrfequi confilium fuit, non 
autem Latini Sermonis puritatem , atque cle- 
gantiam,aut etiam eloquentiam,fummumquc 
dicendi ftudium,in re medica profiteri. Prac- 
f ertim, cum id alii , partim fupcriorisjtatis, 
partim noftrorum temporum homines exi- 
mii, feciiiter,& accurate fint perfecuti. Ne 
que etiam uolumus , corum nomina recenfc- 
re,hoc efl nigro carbone notarcquorum opi- 

F niones , uel minus placere nobis poterunt, uel 
etiam confutabuntur . Nihil enim eft,quod 
uel impium magis,uel ab ipfa humanitate re- 
znotum efle exiftimem,quam eos taxare, qui 
uiuunt. Id enim ffpenumero non ueritatis 
difquirendf caufa fit , fed ut alios infedemur , 
quf fane conditio ferarum potius eft,quam ho 
minum ; Cum his etiam , danda cft nobis o- 
pera , vt a fuperftitiofa illa locorum Hippocra 
tisj&Galeni , & aliorum fcriptorum illuftnii, 
teftificatione,hoc eft iibrorum,ie<5tionum, ca 
pitum,& paginarum congerie, abftincamus. 
Hfc enim interlegendum uiua uoce magis 

G commoda effe uidentur , quam in fcribendo . 
Nam locorum crebra coagmentatio , prseter 
quam qu6d orationis filiim interrumpit, fcrie 
etiam rerum peruertit,rationes, quas adduci- 
mus,perturbat, &ledorisanimumab mtelli- 
gentiaj& comprashenfione defledit. Quid.n. 
efttotnumerislibros cxplere, quamtradarc 
Arithmcticam, aut fupputationes de familig 
expenfis perfcribere? Accedit quod ratio, 
non locus aut authoritashominumeft, quas 
Philofophoru , ac Medicorum moueat animii . 
Quoniam ucro fine cerra ratione ac uia , qug 
Gr^cis eft iUTo5^0jin unaquaque difcipiina tra 

H dcnda, procedendum non eft.aliter perfimiles 
eflemus his,qui noftu abfque lumine incediit, 
quo fit ut m.ulta fubeant pericula,& manifefta 
patianturincommoda, idcirco, inrenobis 
propofita,femper Methodo , hoc cft uia & ra- 
tione adhibita^progredicmur. Etenim Hip- 
pocratc. 



BERNARDINI TOMITANri LIBER PRIMVS. 



pocratcs,quamqaam brcm6aris,& compendii 
caufa, non adco mQthodimferazffc uiliis cft , 
urusefttatnen latcnterquodammodD, ordi- 
nc ac methodo; quem poftca Galenus clegraa 
ti, accopiofa magisoratione,patefccit.vrut 
cft & Ariftote!es,immofcientia5,m5ethodosap 
peliat.Plato uero ipCCy fuajn mctho^luni profi- 
tctur, Eam aatcra quafi ab infieris:reuocauit > 
«tate noftra Montanus , uircloqucntiisimus» 
6c m medica facultate ita tnftgnis,ut cum uetc 
ribus iure quodammagisfit, quamcum uUo 
«tatis noftras conferendus^Vcrum dc Mctho-r 
do fortaflc aiius erit dicedi locus, Tempus.Q, 
«ft.ut rem ipfam aggrediamur. 

Quis ordoferuandus mbisftU Cttf^ r. 



5P 



B 



IMre^U rationeordinis feruanda ab iilis,qui 
rationalismedici nomen profirentur,incipe 
rc oporcet ab his-^ qux ex natura reij ^nnci^B 
^ocnm tenent/eruato inquam ordine a rebtis 
iiniucr/alibiisadea quemagis fingularia funr, 
quod agendum-ei?"ein dirciplinarum traditia- 
ne>GaIenus & Ariftotcles frequenter aifcrue- 
re.Cum uero omnequod noftre cognitioni (ii 
biicitar , inprimis qufratura Dialccticis a 
\c7i , hoceft an fit,J deindcTi t<Ti, hoccft quid 
fic;interim ueroaugcnresmagis proprietates 
eius contcmplentur, poftremo canfam eorum 
abfoiuant, non abre fadurus fum,fi de Galfi- 
caafFcdione pertradans,eundem mihi ordi- '€ 
•ncm propofuerojad corum pr^fertim inftitu- 
tionem, facilemque coraprchenfionem, in 
quorum gratiam aufus fum , poft tot , tamquc 
celcbres fcriptores,meam quoque fubfcribere 
lcntentiam , quamquam in indaganda morbi 
huius ui, cflentia, atquc natura , propria ratio 
peteda erit,a medicis fontibus,qui paulo poft 
nobis patetaciendi erunt. Non enim ea , qusc 
a Philofophistraduntur, femper Medicorum 
placjtis aduerfantur. ut jmpericiorcs pucant , 
immo fe fe uicifsim plurima Confirmanr, cum 
de ratione ueri fcrmonis , fit fibi femper coa- 
gruere.Quocirca ,ob Philofophi-s imperitia, 
. plurimia recta rationemcdendi adeodefic- 
. xere, utinnumeros.medicineremediis, ceu D 

gladio furiofi faciant , cnecauerinc . Verum 

- priufquam propofita ^HToWtya. hoc eft qua:- 

ftiones, artingam, dicendumerit , quod nam 

fit rationalis medici munus,atque ofhcium . 

Quod nam (tt t{Ationdis medici munus , atque offi' 

cium in reBacuiHslibet worbi curandi ratwne, 

ex Gileni feiitenciailocis eiufdein adhi- 

bitis. Cap, 2. 

EX opcra, ftudioque noftto percipient iite 
rarum,& mcdicin^ {tudiofi, quaatum iiios 
iuuare confilium nobis faerac , dam hiec coa- 



A rcribercmus.Nam, quf Galenus ia tanti libro 
rum fuorummole,ut itadicam, copiofisfimc > 
atquc elegantifsime complexos cft , ca ad. fta . 
dioforum commoditat^m breuiisimQ uckiti 
compcndio,pcEftringemus. Sr quis uero ubc- 
riushxcipfaexplicaridefyderet, ad fontcm 
mittendns uenicr, unde illa confidcratius, ac 
copiofius depromatj Galcmzm nempc^ qni mc 
dicamartem,abEmpirici$,&Methodicis , zd 
unum rationalcm Hrppocrate tranihiiit,qtiafi 
Augeg ftabulum rcpurgans.. Vcrumtuncad 
propofiti noftri rationcm aiTcqucndjun^dire- 
at,atquc cxpedita nobis uia psLiebit» eum gc* 
ncralem profiigandorum iT3orboram.cogm- 
tionem,ei dc quo aAuri iumu^propriac cxpli- 
cationiinfcruerimus . Id autem.ia commodc 
tiifri pofsit,nuliatenus defpicicada erunt, duo 
illaopyfiLiw., hoceft iQftrumenta» quibustota 
arsmcdica confifHt,&vigct,RafioBempe, & 
cxperientia,authore Galcno , primo & (ccun- 
do artis Therapeutice,atqueaJii$in locisplc- 
rifque. Simt enim iilat»ceu duo crura^^quorum 
aitcro negie&o , artcm claudicare neccffccft 
imiuerfam.Tunc aut rationeproccdimu$,cum 
methodo ucimur,methodas ucro contraria ra 
tio eft his,Qu« nobis fortuito occttmmr, quo- 
niam ratio cafai omnino contrana cft,co fane 
modo, quo neceffarium , ei quod cx accidentc 
*fit,opponitur . Atque hanc dcfinit Gal. libro 
quarto methodi,quod fit ccrta quf dam, & gc 
ncralisnia omniumparticulariumcommunis. 
Nam iilamefre rerum uniucrfalium, nzi cxcrci 
-tationcm particularium , conftat cx libro no- 
no Therapeuticac . Inuenta autcm eft mctho 
. duSjCa. ratron^,at certo quodam artificio, ucri 
tas nobis com^crta patefiat . Porro liic ueritas 
inucnitur,cuinitium uia;, quxadrcscogno- 
fcendas dacit, rcAc nobis fiippcditaucrimus , 

• utlegcntibuslibrumnonumdcPlacitis, liqui 
do conftat.^cccdit quod uti omnis ars, a finis 
rationc conftituiturj ita &mcthodo traditur, 
cxponiturque uniucrfa. Itaque, quoniam mc 
dicina ars cft , cx iibro dc artls conftitutionc , 
necefTeeft ut £ncm habeat, a cuius rationc 
conftitiiatur tota, necnon methodo tradatur, 

. efficictur enimhoc modoarsomnibusnume- 

• ris abfohita. Poft h^c ordinata: dodrina: ma- 
num dabimus,qux iicet triplcx fit,cx iib. artis 
mcdica:,potif$imum tame utemur definitiua, 
quoniam ^dcompcndium totiusartis, 8cid 
mcmorix fiimmam confirmationem, uaidc cft 
accommodata.Indiuidcndis aucem rcbus, no 
rccede mus a Platonis dodrina in Philcbo , ac 
aliis in iocis tradita ^qufquc ab Ariftotck cx 
plicabatur in rcfolutoris, tum ad medici ufum 
adhibita fuit a Galcno Hb. primo artiscurati 
nx. Tuncauc<rm rcdc principium meafrecu 
tum fuifie noftrae traftationis exiflimaucro , 
ubi qustfit« rei cf!irntiam>a qua fcmpcr ordicn 

dum 



52 



DE MORBO : GALLICa 



dum eft , incsftigaaero , quodeodem infoca. E. 
diligentcrGal.aQimaduerdcI .■.CsEterum quia 
medica ars ad humani corporis;Qfum>& cura-- 
tionemtraditaeft, idcircoinimani.corporis 
Hacura , & dirpoficto , quanittiajEime eft penfia 
tanda , exlibro primo artis caratricis,_his qut 
morbum profligaturi funt; Natura aucem cor 
porisjfpiritUyfolidisparticulisjnecnon & cat« 
nofa iubftantia pcrficitiir.Hxcautem,quam li 
cct accarate,erut nobis cognita,atqne perfps 
&3.M humani eorporis partes iimilares, atqiic 
OTganicasomnes,per ipiam fedionem noueri 
mus,q cognitio curatrici mcdicinf parti , qua 
maxinie eft dicaca»Na corpoia,acq; coru fingu 
las paTtes,TucTitecognofciinus,cfiearu fubfta 
tia,'magn'itsdinem,formatione,poiitum, facul F 
tatc,officitim',ai5tione,numeruaiquec6pr9hen 
dimus,id'antem cognitionis ratio fuggerit,hu 
mani corporis incidendi,Scratanda eft eria ad 
eande modnm teperacar^ ratio, qu2 alcer fco 
pus eftiCurationem aggredientis, quod iegeri 
tibus librumundeciraii methodi iiquido cofta 
bit.Certe.n.iifcuna teperies menfura contra- 
rietatisicerta rationde definitjH.xi.Therapea 
ticiE,tum &'recefsibus a naturali coftitutionc 
docet prgfcripto ordine occurrere, exiguisX 
exigua alteraticMieadhibitajScmaximis m^xi 
ma,quod norunt intuentes Jib.7. mcrhodi,Ne 
querurfifsmedicatrices indicationcs commo 
de fumi poteruntjhacuna delpeda, ex primo 
lib^artis curaciua; . Et harcuti contraria ui^us ,G 
rationemutabitur, itafimiUcuftodietur,. lib. 
fexco detuendauaiet. interimlibet hic com- 
memorare morbi eflenttam, qtiero uti alterum 
icopum curationis rimabmiur. Eil enim medi 
ci munus-morbos adimere fi^i^aectnt , ex 2. & 
^.artis curatinse.Suppofita uero aftedaum prje 
ter naturamin morbum,ca'ufam,'& fymptoma 
ea quidem ratione, uc morbus iit qui proxime 
iaedic a(5tiones,cau ia qas morbiim.gignit, fym 
ptoma quodiiiorbum>utiumbra corpus, infe- 
quitur,eiusnaturamdo6trina definitiua com- 
pleAar,additisquibufdamdifferentiis,quibus 
illud omnino conftabit,num Gallica aftedio , 
qiix uere morbofa eft, in mteperantil fit coHo 
canda,fiae potius in foluto continuo, an orga - H 
nicus morbus,fit uocitanda.Morbi quoque-par 
titione multipiici excogitata^^cx Hippocratis, 
Galeniqueteftimohia^illtid conftabit,quis ilic 
morbus fit dicendus,quo ue nomioe notandus, 
rurfus nu morbus fit magnus,an paruus,& fi ma 
gnus , a#e^usmagnitudiaem tribus rationi- 
bus partiemur, quas Gal. accuratifsime com- 
plexus eft lib.7.Thcrapeuticse.Quiauero nihii 
fine caufa ciienire folet^x primo lib.methodi, 
morbi caufae erunt iinecuratrices , fiue prasfec 
tfatrices iiue morbolae explicanda»,addc & quac 
Procatarctic3e,feu prgincipientes,exre rnxtue 
.appellanturjtum eciam, qiiae intern9>&.ancecc 



dentesdiei noftris hominibus confueuefut^.t,. 
Caufg autem funt;, quibns prsfentibus affici* 
mur,abIatisuer6,quibusmorbi fedatar, lib.r. 
de locisaiFe^Sis. Ha ubidiuerff fueririt,c6rpo 
raimmutanc€s,alia atquealia ratione toiletur 
nti eadem,cum^«dem fuerint, ex lio. dc opti» 
ma fcfta.Quan3qua uero innumcrabiles extarc 
caufasdici-tGalm rntroduftioncin pulfus,nt 
hilominus carum numcrura CGpendiariaratio 
ne ita colligemus,ut in re nimis Ionga,breuiffi 
mi uidearaar. Ad has rcfercntur cauff illa? qui 
bus immubatur,& aJteratur corpora, nepe quac 
uocantur admouede,educedaf,fecied2e,& inci 
detes,ex lib.dctu.ual.- Adde & Datiirales,pter 
naturales,& non naturales,Iib. j.'de caufis pul 
luu.Tnm fa]ubres,infalubrcs,& neutras.ex lib. 
artisparug.Cumquealiam extare caufamdi- 
Sum fuerit,qua; interna cft,aliam externa,^ob 
feruabimus haud externam Igdere corpus, nili 
prefentia interioris,hoc eft anteeedentis, quae 
.excern^ uim,atq,-impetu foueat,ex lib.dc opt« 
fed:a.Subii2ga.& illasquas Gal.appellat injlib. 
Arris medic^ TreocpuAAKT/jtoL; hoc eft prascaue 
tes,quf in ipfis confiftunt humoribus, qu^que 
occafione exhibent,ut uenturis morbis profpi 
ciamus.Yeru cum.de m.orbo acturi fimus , que 
multi,ud timore.uel infamig caufa,uel uerecii 
dia,uel alia quauis ratione diffimulat,caufe no 
tantum-expofit^,arque perfpicuse erunt digno 
-fcendae,fed & Qccultx , modisadhibitis arcifi- 
ciofis , & quafi extra artem medicam pofitis., 
utiampledocetGalen. inlib. de fimulantibus 
morbos,& lib*i.de prscognitione ex puKibus. 
Diximus extare tcrtium gcnus rerum pr^ter 
iiaruram,hoc eft fymptomata , iccirco ineun- 
da ratio eft,utde his quicquam agamus.Ante 
omnia uerohojc difterreab accidentibusfup 
; ponemuS,ex his q fcribit Gal.Iib. i Therapeuc. 
Hornm.n. nome interdum generatim fumitur 
ibterdum fpeciatim,& proprie,ex lib. de Sym 
ptomatum difterentiis.Generatim. n. A^mpto 
ma eft omnisa naturali ftatu mutatio.Proprie. 
uero eft , noftri corporis afiedus , uel adionis 
oblasfio, uel utrumque fimul. Adeo uerohsc 
ipfa intcrdum Symptomata urgcre conftabit, 
utdefpedfi morbo, primum dimouenda fint ,. 
qniaimmo& morbos defumpfiffe nomen iuter 
dum aSymptomatisconfbt lib.2.artis curati 
ua;,quamquam ex fe curationem non indicat , 
qaodapertecommonftratlib.12.method1.Ex 
quo etia loco grauiores eorii diiferentig liqui 
do conflabunt, hoc eft ubi uel adiones uitiac ^ 
ajLit in immodico cxcchii uacuatorumi& reren 
torum cotififiuncaucin ipforum corporii affe 
<5tu. Actionum fy.a^promata triphcia ftatuen- 
tur,nempea6:ionisabolita:,diminutf,depra. 
aatasjib. j.de Sympt.caufis.Ex his autem mor 
bos cognofci, atque eorum fpccies conftabit 
£xlib.j.decrifibus,earationc adhibita, quod 

haec 



BERNARBINI T0MiTANIXrBER PRIM VS. ^i 

A rhquodad officiampekinerjprifeitimcum 



kf c a morbis efficiantur, quod parct Icgenti- 
bus lib. de coartitutioae artis , & defympto- 
matum difeentjis,nam fimilisfere rado com 
rationis cft, cau fe ad affedum', uciaftedionis 
ad rymptoma.Referentur &iymptomata qujc 
dam, qUiB pathognomica dicuntur,hoc eft paf 
fionem indicantia: qus neceffariomorbos ie- 
quunturieodemqne temporc inuadunt,ac fe- 
re affed:aum eifentiam attingunt,nequeab il^ 
lis manentibus dimoueri poflunt, quod abun- 
dc cognofcere quilibet poterit ex Galeno lib» 
iii.de morbis uulgaribus,&ex cequidear- 
tis confti tqtione efynfcriptus . Extabunt , & 
alia, quse feparari pofTunt , ex quibusaut mor 
borum difcrimina fafcipiuntiir , aut morcs, 
auc magnitudo .^ Ad uires-demum noftri cor 
poris gubernatrices me conferam,in quibus 
fnaxima , atque praccipua mtdici uerfaturin 
duftria. Harumetenimrobur fempereftcu- 
iiodiendtim, neque enim alia eft uirium 'mAi 
catio, exlib. viiii. methodiy quinimo maxl- 
mus, hociinum eft, ac primus curatiuimedici 
fcopus, quodapcrteoiiendit Gal. iib. xi. The 
rapcuticac, ^CMjiam ad uirtutem foaendam 
onines medici adiones, &^mmenta dirigu- 
tur.' Nequeproptereaindeefficitur,utuir 
tus nos doceat- curationcm moliri ,ex qu.oit. 
3ud feqaitur, eius confiderationem aon finapli 
citer, fed mcdiocri quadam ratione,medico 
cfteneccfiariam, fiGaleno fidem adhibcmas, 
in his,qu3: nono libro Thcrapeutices, fcripta 
reliquit. Seruabunturautem nobisuires, pri 
mum fi quod ex illis detradum fuerit , uel im- 
mutatnm correxerimus , deinde fi quod eas, 
uel immifluere, uei immutare poffunt,ne id fa 
ciant,prohibuerimus, dodrinam feoiti, qt^ 
«ft inlib.xiiii. artis cnraticis . Exlibroau- 
tem xii. eiufdem tradationis,uires confiftere 
ponemus tum in fpiritibus, tum in iblidorum 
corporum temperamento . Addenda. quin 
etiam eritiHa animaduerfio,num morbus Gal 
licus cx eorum gcnere fit,in quibus ipfa fola m 
rium tuteila, fit falus,necne,quod in quibufda 



hgc omnia ptfsim conftct apud Galcni moni 
menta,fintqae a noftra: «tatis uiris eximiis fe- 
mel, atque iterum aucw , atqueexpUcata dili 
genter,nam multiprster ueterum inftituta, 
de fuo largiuntur quotidie, largienthrque in 
pofterum ni falIor,cum rerum dicendaram co 
pia, aut faltcm recens earum ordo nunquam 
faumanarummcntium indaginem defieiant. 
Quodfi^inaliisproddrercbusfliidii & conte 
tionis noftrx ratio non poterit, potcrit tame 
excogitatus nobis ordo, fasliciora ingenia , ad 
iUuftresmagis, ac magis , excitare conatus . 
Quodfi fato aliquodabitur,Iaborum noftro 
rum haudexiguum me tuliflc fru^u,quinimo 
cumalatifsimu, atq; uberrimu exiftmiauero . 
Quomdme,quairem€thod6procedendum fttin £«- 
rMioneGalliciaffeBus^ex ueterum authorum 
mommentis , qui de re medica fcripfere 
luculenter y additis locis Galem . 
Cap. j. 

HAud inepte , & a Galeni pceptis aliena ra 
ticne;fenfiffe mihi nidentur,qui morbum 
quemlibetcuraturum , dixcruntoportere,in 
maximis atque prscipuis hifce rebus uerfari, 
nempe affed:^ iediscognitioncdeindeaffe- 
d:uumprxcernaturam,& eorum caufis, necno 
futurorum prarfagio^ac demum curatione ip- 
fa, fi fpesfanandi medicum non deferat. Atq; 
hscc ad tria genera rctalerunt , dignotionem , 
prQgQDfticam,& curationc . Porro exhis duo 
primagenera, cognitio inquam, atque pra:di 
^io,habitudines funt ad aliud, hoc eil curatio 
niscaafa, frGaleno credimus lib.i.deratione 
jiiaa&inacutis.Curatio uero perfefc conftarc 
«idetur,qaoniam zd fenicatis poflefsionem, 
&: morbipropulfationem fbtim dirigitur. In 
Galiico icaque morbo nobis conftituendo , ab. 
hocordineminime recedendum eric. Vcaute 
in uniuerfaHbus primum theorematibusuer 
fcmur, deinde ad particularium exercitatio- 
nem defcendamus , curationem uariari pro lo 
corom difeentia,&afFedaam prgtcr natura 



morbis aliquando ufu uenire aflerebatGai.U- jj oftendemus. Nam primu infpicicmas,in ^gris 



brox. metliodi . Nam Gallica affedio pro 
fymptomatum uarietate,acmagnicudine, ine 
dia fbia fanari pofle creditur , contraueroob 
morbi longitadinem haud tenui ui^u utenda 
cffeaidetar , Ad tuendam autem uirtutis con 
ftantiam, nonmbdo ea feruabuntar , qase in 
cibi, & potusexquifitaratione exhibcndi,con 
iiftunt, fcd & cf tera illa , qm diligentcr & co 
piofe ehamerat Gal. lib. xii. Artis curatiu^. 
Sed enim qaac ad ipfammorbi curatione per- 
tmeant,qaaue methodo incedcndum nobis 
fitjquxnoftrar induftrise altera parseft, tum 
qualis tradendorum ordo fit futurus , in fequc 
ti capitcqaam potero diiigentifsime explica 
bo. Nolocaimlegcndoquemquamdcfatiga- 



quarpars coiporis fit affeaa,rarfus num ex fe. 
an confenfioae cum alfa afficiatur,cx i. aciii. 
lib.de patientibuslocis. Habent & grsBciuo- 
c^ilias peraulgatas, qaibusatramquc rario- 
nem refcrant , nam fympathia eft ipfa coniea 
fio,ati idiopathia,pafsioperfcfe & propna di 
citur. Sed, andc digrefsi fiimas, reaertamar . 
Medici itaqac confideratio ab inftramento 
contaminatf a5ionisordietnr,_deiadeab i^- 
fa,qafiamlacditaftc<3;ione,exlib.i. de locis 
affedis., qaando cx utrifque tota curandi indi 
cacio fufcipiatur, qaod tertius eiufdem traSa 
tionisliberdemoaftrat. Nofcantar aatcm in 
il:rameta,fiae partesipfae ('neq;.n.intercft,fial 
tero, aat altero nomineappelles , quando de 
F f nominibus 



61 DI MOKBO 

nominibus nulla apud philofophos , ac Mcdi- E 
cosagitemr cotrouerfia) ex carii natura,adio 
ne,facQltate,coinpofitione,connexionequeai 
zliiSi tum ex lib. i* de locis aifedis , tum in cq 
de conftitutioneartis. Horum cognitio huma 
ni corporis feiaioni, quf grarcis e(t anatome , 
accepta referri debetj quod antea didum fuc 
rat . Docet enim hsc pracipua medicinje 
pars curare»& pr2diccre,ut ucre afferui t Gal. 
lib. ii. de anatomicis adminiflrationibus. Cz 
tcrum affecti loci cognitionem tripiici gm&-- 
rc exercitationis coI|igemus,hoc eft, cx locif 
ipfisjcx caufis, cx difiercntiis fymptomatum , 
quod ueteres medici ante Galeni tempora, ac 
Galenus ipfe tadcm obfcruat , ut traditum eft 
ab eo iib. il de locis patientibus . Eadem p 
quoque cognitio confert ad curationem5& 
prxfagium, cxlib.i. eiufdemexplicationis, 
Sunt & affe^a^B partis proprijBquajdamnotaf, 
qmbusdeprxhendituradio I^fa , excremento 
rum forma,Ioci pofitio , diuerfa doloris ratio, 
&propriafymptomata . ^pe<9:antadhanc 
cnumerationem fexcenta loca . Verum , nc 
quis diligentix noihx frudum uUum defide- 
ret,ad ea feftinet qug fcribit Galenus lib. i. & 
iii. de locis aftedisjfextaparte Aphorifmo- 
rum aph. v. & Hippocrates lib. vi.de mor- 
bis uulgaribus. Dixi dc inftrumentis, fiue 
partibus affedis, f cd & afifedum ipfum ex cor 
poris difpofitione,aatura,f tate,& confuetudi 
ne,nofcemus . Infuper& exfymptomatis , q^ ^ 
conftat ex lib. de differentiis fympt* decou- 
ftitutione artis , & iii, libr© de ii«iiciis . Item 
cxcrementis fi morbus fuerit interaus, expri-»- 
mo de locis aiiedis . Necnon ex hisquxprisc 
fueruat , ex eodem loco , ac tandem ex pro- 
prietateaccidcntiujcx do lorjsmodo , & natu 
rapartislapfsE. Dehisaiit figillatim, & co- 
piofedifferere.ad eospertinet>quidearte to 
^ ta prf cepta tradarc aggrediuntur . Sub his 
uero,quae didafunt>prasiagationcm addcmus 
quf ad mcdici nat partem f pedat , qtif ff^uifQ - 
T/Ka, gra:cis uocatur . Hf c a morbo,8£ affeda 
parte, iumenda erit,uttriplicemillum nfum 
adipifcamur, proprig dignitatis tuenda: ad- 
iierfusinfamiam,a?groti innos obedicntia?, tj 
inmorbum imminenrem,occurfu% quod Ga- 
lenus alfercbat lib. i. prg (agiorum , & de con- 
fiitnt. artis . Pratuidere autem debet medi- 
cas falutem & mortem, falutis , & mortis tem 
pus,ac demum utriufque modum , ex lib. iii, 
de crifibus, primo adGlauconem, &hb.ifi!. 
depr^fagiisexpulfibus . Viresautemlabo 
rantiserunt uciuti huius induftrif fcopus , cx 
prognofticorum lib.ii. Vires auf em quamqua 
cx multis ceufontibas depromuntur, potifsi 
mum tamen ex pulfibus dignofccntur, autho- 
re Gal-iii lib, de curatione pcr faneuinismit- 
fionera. Et ad pra:aidcadum falutem,aut mor 



GALUGO 

tem, cf teraque antedida , morbi magnitud<»i 
ualdeiiccommodata, non aliter quam fi deba 
iuIo,onusfufcipient^, num coportaturusfit il 
iudnecne, an potius mole , &ponderc prciTus 
cafurus fit , iudicium f tatuere uelimus. Quod 
cxemplum Galeni eft lib.iii. dc crifibus . Ma - 
gnitudinem autemmorbi indicabunt partis 
Jaborantis prajcellcntia, AiFedus magnitudo, 
atque eiufdem malignitaj ex iiii. & vii. me- 
thodi . C^ui autem in hoc gencrc laudis, qua 
fi ftadio quodam fcfe exercere uoluerit , pri- 
mum teneat oportet, quid ac quotuplex ^m<; 
fitjhoc cft iudicmm , ex li>. i. epidemiorum , 
&prffagiorum iib.iii.atque aliis in locis. 
Item morborum tempora quatuor, cruditatis 
& codionis figna, falutis & mortis,& qu^ iudi 
catoria uocantur . Ad hanc partem pertinc 
rcmaxime putandum eft > mfpediones urina 
rum, egeftionum , fputorum , & pulfus,adhibi 
tis eorum omnibus difJeretiis , quas pasfim uni 
uerfosGaIcnilibros,&aIi6rum quoquc fcri- 
ptorum , muitiplici cognicione, referxerunt . 
Quia uero Gallicalucs , uel iam fadam pleni 
tudinem,utplurimum, in humanis corpori- 
bus fequitur, uei aliqua mox illum comitatur, 
qu^ morbi uim fouct4& fufcipit,hyeme prgfer 
tim, ac uere , ob id^, utriufqne plcnitudinis no 
tas,riempequ0 ad uafa, ueloiribus compara- 
ta:,iltque earum diiferentias fupponemus ad 
Galeni fententiam in libro de pienitudine, & 
eo qui dc fedioneuens infcribitur . Vtram- 
qucautemjeuacuatiorie egere,in confefTo fit^ 
cx lib, de curandiratione per fang. miC plc- 
thoram nempefangufnis dctradione, uti ca- 
cocbymiam medicamento purgante, ex lib* 
xiii. Therapeutices . lam uero deindicatio 
iiii)uscuratricibus agcndum ueniet,in quibus 
tota medicinae pars confiftit,quae a Grecis k- 
^*muT^K« uocatur , hoc eft curandi rationcm 
iriitituens . Prius uero generalis illa occur 
xct indicatio profligandorum morborum , 
qax ex Hippocratis fententia, ex contrario- 
rumufuperficitur . Hfcenim ueluticura- 
tionisprima,& umbratilis dici potcft configu 
ratf o . Nam quamquam priuatorum mor- 
borum priuata quoque fit curandi cognitio , 
attamcn , ut methodo agamus, anticipanda 
perpetuo eft uniuerfalium indicatipnam ra^ 
tio. Poft id,aufpicabimur ab ca qua prf ter n^ 
turam fada eft affedio, ut Galeai prasceptum 
obferuemus lib. iiii.methodi,ab ca cnim ma- 
xima,atque prgcipua fufcipitur indicatio,in 
qua diligentis induftri^e ratione> morborum 
illas difterentias non ignorabimus , nempc 
fimplicium , aut organicarum partium , auc 
ntrifque communiam , qui dicuntur in m- 
tcmpcrie pofiti, organici^ 8C continui di- 
uortium,horumque indicationes fumeraus, cx 
lib.oibus dcmetbodQ,& lib.artis mcdic», ^ 

cx 



BERNARDINI TOMITANr LIBER 1>RIM VS. 



63' 



tx hisqqf ad Glauconcin perfcripfic Galenus. A dicationemdocet elegancer Gal. Ifl>; viij-mc-*' 
Nec minorem cam exiftimabimns , qurfumi- ; th, Medicameti ucro capone 



,quri 

tur alaborante particula . Harc enim tamma- - 
gaa cft/taaque late pacens , uc ars medix:a cx 
catacumloagacum Hippocrate meritodici 

. pofsic:, Nam pareium affe3:arum cogaiciohe 
adempta,ac pcnitus iublaca, medicinaadco 
breuis fierct,ut fex diebus, cuilibet diCci pof- 

- fec, ii Galeno airencimur lib.xiii.Therapeuci. 

♦ ; ces . A9Fedprum-uero locorum indicatio ea 

., parcicioaeeommode fu(cipiecur,qua: ait ,alia. 

. lumi ab aftcwlf paccisxcmperameaco , alia ab. 

. . eius a;^ione, aliam a hgura , qiiaccama /icu , 
quiatam a fcafus acumine,uel iiebetudinc,Iib, 



►ponedi incerdu-iiaic^ 
fueric indrcacio,ubi unus mt morbas,ia6^d&' 
uerocontraria: coibimc,pugaantibus iatcrfe' 
fcopis,& afiiedibus, quod Gai. ofteadcbaclibi ■ 
xi. & xiii. artis curatricis. Noilri quoque fue-- 
rit inftituti,afFeftus caufam accnratepenfita.- 
re,numiila adhuc pcrmancns morbum etff* 
ciat,aucaugeac , an omninp defierit > ecenim^ 
ucalcerucromodo fehabeat,permagni intcr- 
cit. Namqax a caufa iam abolica fumicur ind* 
cacio> mucilis omnino eft nobis exiftimanda' 
lib.iiii. merhodiiquae uero a permanente & uc 
re effcdrice , maxime medico perueftiganda 



vii.arciscuratiuf,&ii.adGlauconera . Qu» g cft,exlib.dcopc.feaa. Adqu«percincreuide 



pmnia fuas prxftare uidcncur indicationcs 
proprias.Siquidem cempcramenrum^nobis in 
dicari,^q«aham ratioaefinc corrigeadi, atque 
«liiendadilapfasjfiuc reccffus lam fa<ai ia cor 
pocibus , caacundem aiccrancibus nobis pcr 
concrarium. Adioaucem ofteadic,aa fpedec 
adomaiumanimancisparcium ufus,an quatii 
dam^an unius dancaxac.;. Figura eauaciac.quo 
pa^o uacuandum ficfquod officic, ^uc uencr.em 
iiomicu,auc deiedione, ueficam per urinam|, 
cerebrum per aares,aque alialimili modo.SiV 
tusprxmanilrac, quomodoaaferenda fit no- 
bis incemperies {blidamm parcium. rurfus ma 
lorum fuccorum uitium >iiuc perfumma cor- 
poris. fueric iacempcries.,"fiuc in pro£andum 
coada. Seafus acumiai,facile indicacpatien- 
tem parcicalam diiTolui ui medi-camancT,. uti 
$sgre,qu2: recufi eli: feafus , Pcastcr auccoi has 
indicacioaes,noaitemeas-afpernabimur,qux 
fummeab ambieacenosaere, aecace, uicas ftu- 
diis,coafue:udiae,regioae,anni parce, &con 
ilicu£ione,tumipfbatfedus. cempore. Scdgc 
heralis,acque una fueric horum omaium indi- 
cacio,uc ea deiigamus , quac animaatis nacurse 
maxime fint accomodaca, fiue ea cibacia fint, 
fiue medicamenta-,]ea omitcences^^qu^ his 
omainoaduerfaatur. Addeadf eciamills fuc 
rint iadicaciones , qug a.faculcatibas partium 
defamuncur,nam hsc plerunqae caracionem; 
cercam.ftatuunt,aiiam atque aliam iibi uendi 
canccs,Iib.iLad Glauc. Qaia uero ociofa eft 
Qmniao,acqucinuciIisparcium corporis indi- 
cacio, fi pcrfefola fuicipiacur, cicramedica-. 
mearorum cogaicioncra , cum haud fufficiat 
ad morbos tollendos,ob id fummopere eft^am 
pledendaiacqucomnibus numcns abibluta,: 
predicanda, iibi eam cum mschodo mcdica-*- 
CicnCQrum ccmiuaxcriraas,auchore GaUIib^^ 
xiii.Tiicrapcac.Porco neque remediomm con- 
fererium iadicationem foliraorbo rcferemus' 
acccpcam, quandoideraaffe5:us eoruraracio 
ncm cuariecubi in diuerfis partibasiiifapia- 
tur,e«Iib.deopt.fe^i.<;^inimoa nacura pac 
tis affcdie .rnulciplkerad^mrni auxilioruniia- 



buncur illa qn^cGaL confcripfic in arceparaa , 
ubi fublaca caafa,morbo reliaqai unic^i indi 
cacionem procaIit,uci duas^fi caafaafiaeric . ' 
Scd nolim quemqaam purare,me nimis malra 
acculiffe dc iadicmoniixiSy cum eciam ia re 
llimme necefiaria breuisfimus merim , nepro- 
poficamcompendiirationemperuercam. Id 
noruncqai arcem medendi proficencur,ipr£fei? 
tim eam fcdantes , quf a piirifsimis Gricorii 
foncibuscmanauit . Etenim nihii in cota arce 
prasftabilius,ac omni iaudis gencre digaias ex 
cogitarc poiTamus^ hac una deindicacionibas 
difpucacioncfi fexcenca Galeni loca perlaftra 
ucrimas . Sufficiat aatem locas iile , pW innu* 

G raeris, lib.ii.mechodi,qui habct , cacenus fore 
- medico neceffariam indicandi racioaem, qua 
tenus medendi^nethodo fincm arcis optacara 
dlcquimucper ipfam rite progredie.ices. Ccy 
nabacur& Galeaus eam defi.aicas ,appeliare 
confecucionis imagiaem, ubi a natara rei or- 
duaar,in lib. de opc.feica. Q30 in lozo , & ea 
dirimitab experieacia, oftendens quam uim , 
& digaitatem obtineat. Accedit, quod ab illa 
generaii indicacioae,qua: fempcr fumenda eit. 
a uiribus,de illaram iaftauracioac, auccufto- 
dia,alia-quoquc fubojricur de alimenco exhibe 
do laboraacibus . H«c eaim a fammo uigore, 
morbi,& uiribus f grotancium coramode fufci 

jy picucex lib. x.mecnodir quamquam micrifinen 
ci quancicas a uiribas iadicacur, qualiras uero 
. noa camab aftcdu, qaam ipfa qaoqac corpo - 
ris noibi teperie. H i s ita fe habecibus, ad pro 
poficimorbiGaUicicurationem properates i 
Eationcraxam expcrientiacoaiungere,ut per. 
noslieucrit,adnitemur,hoceft,quic de eo ge- 
nere aK>cbfiiadicationes,'pr§fagia, & aaxiliai, 
cxueteribiis,Tecentioribasque fcriptoribas , 
defami poslint,curatiuis intentionibus ds^. 
pra;henfis(utaiaat; after^mas. Affeaam 
cx fiiblatioae caufk diraoaebiraais,fublata pie- 
nicudiacfi qua fiicric, aat uenx fe^ioae, aut- 
medicamento porgacorio^, aat atroque geac; 
rc auxilii fimal,;ad iongiaqaa reaellentcs » i'd. 
oidaa dcriuantes, fi opos fuerit , pcrpaaa 
Ff 2 taraca 



6^ DE MORBO 

tamea fijppoiica morbi ma^nicudine, una E 
cumi|alentibus.uiribus, ceufcopo mittendi 
i&nguinis,cx lib.4.& i i.mcthodi.Medicamen 
to autcim purgantc uacuantes, aluum primum 
leniter fubducemas/Uiidum corpus reddetur, 
concoda educemusfoluentes, partium imbe- 

ciUitateSjCOtraria alteratione dimouebimusV 
addetur & fex rerum non naturaliam leges, in 
quibus noatam profligandorum morborum 
iudicium , quam fanitatis tuendse ratio confi. 
ilit,ex iib.artis mcdicinaIis.Quo autcm parto 
qui Gallica hic Iaboraat,{int rciicieadi, prgfftr 
tim. ubi conaaluerint, quoue ufu iit eorum na- 
turalistempenes cuftodicnda , explicabimus 
ad Galeni prgfcriptum lib.7.methodi>& in ar 
te paraa,ex qua tradicione hciie colligemus p 
omma gcneca prGcferaatricium caufarum , ut 
eas quf ad propofici noftri rationem fuerint ac 
commodaC£> deligamus . Abfolui opus fane 
quam Iongum,& ab aliis cencacum,quod fercc 
minusprobabuncalii, feducipero, haudilu 
dipfis inucilefucurum, prxfercim, cummre 
omaium loagifsima , compendii racionem , 
recenciqae ordine explicacam, excogicaueri 
inas . Vc aucem iic , placuic Galeni fencencias 
fuis locis inferere hoc in loco, ne poftea ia co- 
to opere cflenc nobis proferendar,quando noa 
ad puerosfcribimus, fedadmedicing ftudio 
ipiS, quibush3ecip{atumucilia,tumgratain 
primisfore/perabam. HEcautemnoaad- 
rnodam peruiilgata lanc , uci neque ualde re- ^ 
Goadica,apad cos qui Galeaum manibas uer- 
fantnon tamdiurnis quamnodurnis, cuius 
induftria , faoimamqae ftadium cocamarcem 
txpoliaic,3Cqaeoraauic inpofterum, prxce- 
pcionum egrcgia acqueiiluftri copia compa» 
raca * laterim dum ad fpecialia magis ac pro 
pria^mea feftinat oratio^nobis faaeat,ac bcne 
precentur Phiiofophi£E,ac Medicinx ftudiofi , 
qaorum ptjclara exilHmacione nihil mihi fi- 
ueiucandiusjfiueeciam gloriofias, acciderc 
potefi. 



7{omen mdrhiin primis fuppomnim ejfe . 
Op. 4. 

^ Vperfiaii,ac perambiciofum fore exiftima 
ii .ui,uelle, morbinomediu,acqac maicum re 
ceafere,cani id ab aliis faeric plene agicacum. 
Prarfemm cum Galcaas eos irrideac , qui no- 
minum religionem taatopere confecfcaacur > 
quando dc rebas, rerumquenaturaPhilofo* 
phi,ac nxt6.ici peritiones difterat.Suppoaacar 
itaqaenobishancIaemorcam,& qaali e ccae 
bris ad auras r«aocatam fuiffc , quod Hiftorir 
feruacannofalacis noftrac 14^4. eo faactem- 
por£>quo Galli aamcrofifsimo exercitu , dacc 
Charolo eorum RcgejNfeapolim obfcdcruac, 
Xad€ ciiim fa^um ef^ ut GaUicusmorbus di« 



H 



GALLICO 

dus {icabexercito <Salbru,qui pafsim hocgc 
ners morbi perichcabacar.Quod cu Galli per 
cipereac, conuicioqueiibi , acqus ignominif 
quodammodo aertiidiibiaommis esiftima- 
rent,morbumNeapolicanum eum magis ap- 
peliabaat.ld uero fatisample teftatus cftpef 
ucnuftas,atq,- elegans«tatis noftrg poeca,Hie 
ronynius Fracaftoriusjhunc in modum. 
Qutcafusrertimuarn»qmJyderamorbum 
l-njuetum^mclongaullipetJiecttUuifm 
MuUrint,noffra qui tempefiare per omnem 
EHropamipartimque^fm,Libi£quep8rurbgi 
Sxmityintatiumueropertn^iabella 
Cailorum irrupit^nomerufue agente recepit* 
C|prt aute hxc infe<ftio,eo qulde tepore emet 
gere,noaa faac, infueta,atq,- auribusliominii , 
Italijprjfertim^inaudita. Quod etilfuperio 
ribus f tacibas,accidiflc conlht,aHismorborii 
generibus.Na EIephas,&Mixyu'hoccft Lichc 
Itaiorii urbibus acq; oppidisigaoti faere mor 
bi per eord inicia, cd tamea ^egipciis popa- 
lisaotifsimi,& familiares ualde femper excicc 
rinccuias caufa alio iaioco difquireda eft.Fo 
mesuero hiuafcemorbi, fuic inordinata regi 
mcn uidus milicd,necaon crcbri Vcneris com 
plexus, cd merecrices quaplurimg eo loci coa 
fluxifreaCjfiue qaseftus gracia,fiue ab Hifpanis 
depulfsjob annona: charicacc,uc nonnuilis ma 
gisplacec.Id.n.ad nos,morbiqae cogaicionc 
paru fpc<5tarc uidecur.i"ac tamea^eft, tunc tem 
porisjprimu in luce Italis prodiillc,deinde Hi 
fpania, Galiia, Anglia, Germaniam, Vngaria, 
Sarmatia,|ac csceras orbis partes , peragrafle, 
poffeque iam non Gallicum amplias,fedEaro 
pa:am morbum appeiiari.Iaditio eft,quod no 
modooccidetalcmplagainuafic (^cd 6c orica 
tis partes nunc fere omnes hoc generc cocag ii 
infeda: f uat, quando Vcncti mcrcatores iiiud 
exprelTc referaat,auliibi hanc peftc fseuire ma 
gis,quam ia pieriique orietis ciuitatibus» Qvli 
bus eo magis fidem adhibco,quo ego fupcrio- 
re aaao,airam allocutus f am, qui uencta quiti 
quercmi ue^us,fyriam peticrat,aromatum c6 
portandord caufa.Quo in loco , hac luecorrc 
ptus eft, cu merecricisinfedf , inibi comcrciii 
habaiflec. Dicebac aacem,poftfai9:um, audi- 
uis fe fe nalla eo ia loco excare fcemiaao» , quf 
pcrnicie illa aon Iaboraret,efreqacibi morbu 
i5ereiacurabilem.Quodmifcr ille,fammo fuo 
cumpertcaio cil expercus, nam fguitic tandc 
haiafceaffj3:ioais,poft OKiltas cofultatioaes» 
&.aaxiliaexttaduseft . Siuecrgohic morbus 
galiicus fit aocadas,fitte Hifpanus, fiue Italus, 
iiac NeapoHtanus , ego nunc communcm infc 
&ioncm dixerim ,♦. cam iamorbem pcne totii 
peraagarit . Id quod clegantifsimepoeta ex- 
prefsitjhifce carraini bus, 
Bmerea & tantum terrarumtempore pitfM 
QQmagtsmnumfimlptmffet^bire 

AjpUe 



BERMARDINIXQM/JANI LIBER PHIMVS. 



Afpieeper U tii populos,qmqus hethpdz Sctgra 
Vifcm &^tif9nios Mtmy&iapigisom , 
^m cotmtyfpe^z Tylferis qm Ul^unfa & ^m ; . 
Efid^ms ceitsum fUutis comicatw 1 1 ^ {^of, : . 
Ceninm arbes rigity €?! pUciiisinierfiuit miis» 
VnofnmnemdesHpJ^jnporepeJiisinom>ies 
S^'4it:.y& uifortempmtertfmfegintits itnetm^. ; : . 
Qjdn etiam externos eadempittempmprimm 
'B.xcspiffefcrmt, &reliqui^: 
Neque etiam magnani uim iii eo.fAcerem , at 
morbtim,uel Pedemjuel coRtagium» uel meota 
gram,uc.I fcabiem , uel y^riol^m G%Uic$m^^ 
peilcmusiucl etiam Padeada^ram,uel alio qao 
uisnomineeum uoccmus,ut fyphilidis, auc 



6$ 



A commDda perferre<' nihilon:iinus iniuditmri 
cft hpc genus morbi, a confimilibus caufis, ia 
lucemprodirc. Aliisitaqueuidctur huncaf* 
fc(9;am fiVaa, hoc cft pcrcgrinum dTc, &ab 
Hirpanisinaejaamc>c infulis occidcntaiibus p 
qu«indi<;a:appeIIantur,eo quidem tcmporc i 
q;io italia pene omnis, Galk>rum bcllo , cxar. 
dcbat. Refcrunt enim;, coscx indis pcrla- 
ftratis , hanc pcrnicicmifl latiumpcrtuliifc, 
q,ui Chriftophorum colambum ducem, non 
tamhoc nominc, «[uam & ipfo cogaomiae, 
inaximc dignum, fecuti funt, nouaruiare-. 
ram, & telluris cupidi mili£es . Nam co qui* 
dem^injoco aiunt, fcriptorcs , regnarc fca- 



Xii>aci>^o^iTi»;, hoc.eft mal«ueneris, namcon- g bicm^.quas gallico, omni ex partc refpondct 
tjroaeriia a nominii^s petita , uti Galeno mc- I^r^terquam quod inibi mitior paui6,& trada 



dicQrum praeftantifsimo fempcr difplicuit., 
ita parum,uel potius nihil, ad propofitum no 
&:um inftitatum^ertincre uidef ur« 



^rimarkmorhiorigo, €ap. 5, 

I^ incerto eft,an hgc pernicies,GalIos inua 
ferit primum,&anteiios,an.potius per con 
tagcm,fuerit ab aliisattrada>Nam non defunt 
fcEiptores,quiferaQt,tuac temporis habuiife 
fuae gcnerationispiimordia, hoc cft bello Nea 
politano>adduntque ex humorum malitia,ual 
de noxia,irrupi{fe primum,qui humores>maio 
ttikn militum congefti fuere, partim ex ciba- 
riis infaiubribu$,& aqua: potu,& quidcm cafno 
fepiurimum,paj:tim armorum calefadione & 
poridcre,nec non nunfioac fub ccelo;,iaordi- 
iiato motu,& qurete,a€rc indebice attra^,& 
eo qoidem cadiiucrumputrefcentium fa^torc, 
maloquehabitu c<intaminato.Adduntctiam , 
Hifpanos cactcrorum hominum maxaaac calU- 
dos,atq.uc fagaces,iure belli,hoceft f^erandi 
ftadio,(iue etiam propriae defenfionis, & pr^fi 
dii caufa.cum (e longc numero imparcs Gal- 
lis cflc intellexiflent.Gallorum miniiteos pre- 
tio corrupiffe , quo illis paaem gipfo , & cakc 
permixtum exhibercnt, & fontium aquas, «e- 
nenatis rebusadhibitis interturbarcnt,. unde 
inaii&cci, ac noxii humorcs , Qrigincm du- 
xerunt, atquccxcofadumeft, uttenneom- 
nis exereitus laborari , commertioquc mili- 
tiuai interfemultiperiere, poci^amim ucrd 
CQncabica fcQrtorum., ficquc fenfim adaiios , 
acqae:rurfusaliQ$.deiacaeftinfeaio . Ve- 
rum i quod mc minus in hanc fenccatiam du- 
cic, ea ratio eft , non tofiiccre nouariittiusin* 
fedioais caaramacculiire milicwa iaordina- 
tum regimpn , & coeoadi licenciamiaat cciara 
«leaenQram ufum , miliciaEqae incommodav 
qa.ando. ha?c in caftris perpecad fpeS:ari pof- 
finc* Qui.seninicd;^ qui^oaiQj.^jigj*j^ bcl- 
l«m, &caftc«m0cationem,h«c,&auioraia- 



biliorlonge uidecur,apud nos uero fajuior, & 
cur^f ionis quamdifficillimf .Hac eandem opi- 
nionemaideturfclicitcr admodum exprcfsif 
fe pocca ipfejhoc modo . \ \ . . " 

Dic Deayqua cauf£ nobis pofifecuU tanU ' , 
InfoHtampeperereluem^numtemporeabiUo V , 
Ve6iamxri occiduo^ofirumperuenitiaothem, » 
Ex quo te^a manusfoluens de Uttore Ibero , 

Aufafretum tentarejuagique incogniu p&nti eft, » 
Aequoraj&orbeaUopofitaspcrquinrtterrasi^-. . j 
llticHamqueferunti£tersalabeperonm£s .. a 

Id morbi regnare urbeSypafsimque uagari ■. . a 

Terpetuoceeliuitio,atqueigtiofccrepauds,. :. » . i 

C eommercitteigitwrcaufaaccejsiffeputanditm^ : > 
DeUtamcontagemadnos^quspamafubipfis . . » 
VriHdpUs.mox & mreSi & pabuUfen^m . . , 

$u/cipiensjefein terras^uderitomnesi . ... . , 
Sed cn«n opinio hasc cx eo maxime di&i* 
lis,autfakera minusprobabiiis redditar,qno4 
fieri npnpoife Fracaftorios exiftiQaaf,nttoc 
fimulinfecerit prouincias , totorbisp3H:t«$,& 
popalosinaafcrit, quodillc hifcc ucrbis »•* 
itatur. ,: - t ^ 

AiueroftYitifidemobfetuatamerenmr.:-. , 
^onitaceafetidum.neccerticrederepareft ^ 

l^ifeperegrtttamnoifts,transque£qu&raui5am - , 
dntagenhquoni&minprijiasoffcnderemitttos - , 

D ?dj[lumus,atta^uqmaulUusbaBctamenipfkm - ^ 
Spontefu^fcttfereUemiprimiquetuierei > - , 
'Br$terea & tantum terrarum iemporeparu»^ : - ] 
Cfm^gesnonuttafimutpotuilJetobire. ': :.l .:.. ' 
Eieganter qaidem,& aenuftc Fracafforias,^d * 
^d verttatisfcopum , parum hascracio fpeaa-" 
te.utfaeftillis, qat.G^Iicum fuifle icalis |icr 
concagium commanicatam dcfendanc i^^ 
iaquiunt, hegaadum ciTeqacmplam extitiflc 
inlcalia, qaifpontcGallicam faeritpei^ei% 
fas,PotuiifetamenahLHifpanis ex iadisde£cr 
ri,qai Gallorum excrcita infecere,ab itlo uero 
& castetf ^ationcs, comcrcio, centu pr^fertim 
annoram ipatio,coataminata5 faerant.Ego oc 
co.putarimFracaftoriii ita uolai{Ts,utin Aere; 
&-AftK>rHm inipcccioncs, caufam referrcc , 
Ff ? iiae 



s^ 



t>E M.ORB0 



jiiieauthoritatcih eorum fecutus,qui Gallicu 
«•ByiSi^y,hoc eft popularem marbura exca- 
redefendunt ,| fiiie potius Aftrondmicar di- 
lcipiin? ftjidio, atqueamor^ , quain iilj uche- 
mentercaliebat,&profi tebatur , Qaod eius 
Syphiiides iiber primus indicat ape«ifsime . 
VeriiJio effe galiicu Epidemica affc<aione,fuo 
dicemiis.Anueroin ^ieapolitano bellofpota 
brcus iit,an potiiis delatus, illud coftater affir 
mo,n6 efle cercacausa,quod hic morbus, ipfa - 
fola humoruni perfefemalorii rati<>ne, potiie- 
i:itexcitari,magistamen rationi confentaneii 
mderi,ti t poiuerit ab Hifpanis , concagio de^ 
fcrri Neapolini,ca:piirequein Gallicotfierci- 
^u fguircutpote maiorcjac numerofiore, Hi- ■ 
fpano, forte etiam licentifjdelitiiique maiori 
bus dedito, quodiure & confuetudine bclli afe 
cidere folet,his prsefertim^qui hoftc^ pnmi in 
iudunt, atque eos omni animorum ftudio , & 
impetu aggrediuntur. 

^n GaJUcus morbus (it , nfctse. - Cap, ^. 

NOminum & originis rationc cxpofica, no 
inutilis quscilio al:,qua qu3eritur,an mdr 
bus>quemGaliicum uocant,reuera fit , an p6- 
tius commeatura aliquod fic Medicomm re- 
• centium.Noncecte.lunc quxftionem trada 
niusjUt m controucrfiam ponamus ea , quae Ivt 
ce fui perfpicua fiint,cum nemo follicitus, an 
xiusq,- cfledebcat,aliis fempcr uericati aduer 
lantibus,quod Ariftotcies ipfe in Topicisdi- 
- ccrc folebac . Etenim qui fenfumnegat, 
fenfus pocnam darc tcnetur , neque firmum 
faabet cerebrum •, qiii ratiocinationes fen- 
Ihi mdetiirantcponere . Idautcm pro- 
ponitiiri ut demcntia eorum nofcatur, qui 
tebus(pzantumuis manifeftis ,& notisita ad- 
ucrfantur»utParadoxismagis,quam prolo- 
loquiis oblc&eiitur . Dieunt itaque nonnulli 
. haud cxt^e Gaiiicum morbum , fed eiTc no- 
'. iftrorunii hominum illufionem quahdam^Mani 
, iquodGaUicum dicimiis aiuntefiediuerfasaf 
t ediones,quibus «tate noftra, corpora corri- 
piuntur,fortcobdeprauaram umedi norma , 
& rationcm noftra: tenipeftatis]. Quafi quod 
fiiperiorum astatum homines , nihiiaduerfiis 
tuenda:fanitacis prgccptacommififfent, imo 
bmnia ad unguem fcruafTeat , nihiluolupta- 
tis, aut fcnfus perccpifrent, fed continenter, 
&'modcratcfemper uixiflcnt . Quod fi dicere- 
liolucriht , ridicuii erunt.putandi , cum Gale- 
hus-affitmet fa:pius ia iibris Therapeutices ho 
mines fui temporis cotruptifsimam habwiife" 
uiuendi rationeni , detcfteturq; romanas fux 
«tatisc2has,comefiationesafsiduas,compo- 
tatioiiescrebras, Vencreos c6grei!us imiumc 
tos, balfieorum freqiientiam , atque alia quat- 
Satyrieis fcriptoribus laborem- iniunxerurtt' 
fcalcdkettdiiatqucobicft^andi» Vcrumcora 



GALLICO 

E rationcsaudiamus . ^iqiiisinquiunt,capilid' 
rum patiatur dcfluuium , Gailico laborarc 
creditur, cum tamen AxaTtm ttv , aut 0<piA{Fiii 
hbc cft Vulpinam,autangumeampaciacur, 
aliam capitis afFcdioncm . Si ^unimaca uoca 
ta,hoc eft tumores pcernacurihabeaCjpfedo 
themaca ipfa paciaucfieacomaca,autMcIiceri 
des,uei;aliud his fimile necefle eft.Si pudedoru 
crofioiiem & carie infeftetur,iam morbo iabo 
rdt, Hippocrati, et Gaieno perquam noto, cu 
Hippocrates pudcndorum aiFedionem, intcr 
casreponat,quat a:ftiuo tempore fiunt. Si. 
dolpribus excrucictur paticns,qur ad articu- 
los pertinent,cur articularis afftdio dici ilia 
nori pofsit ? Efi|it3que;de Gallica lue contcn - 

P tio,deomnibus§gritudinibus inftrumentaii 
buSjCt in intempcriepofitis,& in continuo fo - 
luto,eonfiftentibus , communis controucrfia. 
Nihil enim accidercaflrerunt,afFedishoc gc- 
nere mali,quod apud uetercs non fue rit & co 
gnitum,& auxiliis interdum curatum . Qni fi 
n«n facile fuccedat eorum quf dicta funt, cu- 
ratio,ut euenire foiebat antiquis , id fieri con 
tcnduntex mala uidusnorma,temporibus no 
flrisobferuata. Adduntetteribile , atque 
horendum hoc Gallici morbi noraen fuific no- 
tamimperitia Mcdieorum , quam aftu , & cal 
liditate reperrum ,quoniam cum ^gricudinem 
ueteremauc illisignoracamcurare nefciunt • 
ftatim Gallici afi-erunt argumenta,dicenccs > 

Q asgrotumipfumAlpestranfcgifTe, cum rcgc 
Gailo conf^deratum efle,;miiitiam]tran(alpi 
na exercere,acqjaliis,nugis fcxcenciSjfarCxcpgi 
tacis faciseorii dignicati & iudicio cofultu eC 
fc cxiftimant, fi propriam ignorantiam,alioru 
Culpa,tanquani uelo operiant,aut in aiiorum 
crimentransferant,q uod illi medicac artis au 
xiliis,confequi minimepofliiat . Quod G. forte 
obiiciacur afledio in puero,autpuclia,aut uir 
§incinta.Stz\ ilii inquiunt, Medicos ftatim 
miifcratione quadam excitata , profcrre id 
nlorbi uel a parentum procteatione f luxifse , 
ueinutricis la<fte,uel commercio infedi,uel 
aHa quauis commentatione adhibita . Ne 
que obftare cohtendunt, quod hic morbu^ in 

jT muitis cutari non pofsit^fed eos ad rogum ufq; 
infequatur,cum dicantjCt alias extare a^gritu- 
din^s &ipreflas,& infolubiles,quales funt,Po- 
dagraiHedica febris,Afthma,Comitiaiis mor 
bus,Articulorum dolor,infania . Infania co 
runi profe<5lo eft, cuni ica dicunt . Nam . o- 
nVtamusomninouctum cfle , cunda huinfce 
morbi fjzmptomatafuifle ueteribusjHippocra- 
t -,Gaieno,Paulo, AetiP-,oribafio,Rafi, Auiccu 
wx , &.aliis,plenecPgnita,hoc eft cos nouif- 
fe.;,.Dolorcs,Puftulas,Cafum piiorum, Capil 
lorftm defluxum , Tumorcsj Carics,Bubones^ 
Ca-ilbs^Exanchcmiata, erofioncs^f^redines, A co 
t€ss,j&-reiiqwo5 huius Pr iticipis-fatelliccs, quis 

tamea 



BERNARDINI TOMITANI LIBER PRIMVS. 



tamen eft,qui non ui<leat hiinc niorbam conca A 

gio,& commercio orciim habuifTc ? immo & 

in prxfentii eadem de caufa fieri,atquc foue'- 

ri,pra:fertim exconcubitu, Ven^rifque com- 

plexibus? Fioc autem,cum antiquis ignotii fuc 

rit,patandum eft^mnino, horum fymptoma- 

tumcaufamnouameffe • yinoua'cft],Cquia 

nunquamaudiripotuicex concubitu pafsio-* 

nes illas fieri,ucipfi eciam fatentui-)nouuserie 

quiindeproucnitefFedus,cum effe<5tus fem- 

per caufas irifequatur, noui nouas,uti antiqui 

antiquas.Effedus autem qui a caufa fit morbi 

hca,nc(:efre cft nt fit morbus , prajfcrtim cum 

proximcadioneslgdat ac uitiet,igitur Galli- 

eus eric morbus nouus,quem in Medicorum m 

fcitiam,auc etiam fagacicatem transfcrunt, B 

Quod uero hscc jnfe^aio contagiofa fit,prarter 

racioncs aho loco dicendas,pr2cer communc 

dmnium teftificationcm,qui de hac ipfa re co 

jpiofe , praster innumcra excnipla,quac ^p^ira 

ufarpari pofiuntjhoc uhum quod didurus fum 

iuenes meos , ftudiofbs prgtertim , aecipcre 

uoIo,ac frequenci memoria repecerem,ut illis 

ftudendi pocius occafionem praibttat, quam 

cum fcorcis diucrlandi. Rcsautem. fic fe ha 

bec.Iuuenis erac,a:Utis 2s.annoram>tempera--« 

turx fanguineac . corporis;,dcxteritatc , &t 

uiribus uaiidioribus prxditu^^qui ftudiorum 

caufa Patauiii uenerat,uc philofophianiprofi 

teretur. lam inftabat ^fcenfionis- feftiim i 

quod Veneciis omni genere pulcherrimaram 

rerum celcbr^cur.' Ab amicts inuitatnr, fta- 

dio uifunds folemnitacis. illepecuoia-a^^ 

gefta,Venecias ic^ccerficur 2rfocio4Jt paclla 

mirifice fornaofam & ckgantcm fec&B.adeat, 

Recufatille ,,iit erat omniuicae candtMse ^ 

probicacc praf ditus,alcer uero.recnfantcm-in 

crepacquod Galius non cft>fcd capo ^ <h'tit(^* 

cum indignum cfie,uc inccr fcoiares numerai- 

ti debeacllie fc uirginicatcrit adhuc feruare 

afrcrcbat,c6tra alius irriderc ccpit talia profe 

rentem. luuenis uero,ut eratingenuiis^aepu 

di bundus, ueritus nea (ocioilinderecur,ad 

fcortiliuni accefsit . Erat meretrix perpuU 

chra,^ omni generc delitiaruni referta, cz 

pitquc ilii blandiri,& crebris ofculorum rcpc- 

titionibus,iuucncm ad Iafciuiam,& concubi* 

tumexcitare . Illcnaturejftimulisagicacus 

inccndicur,& puellam tandcm comprimit.Ve 

rum ut eratiae?^eTtu's,8iticreaujdia pecfu- 

fus,feme I tancu'Meretriculam'a^ouit,uixq; 

iila attada opus abfoIuit,confeftim indc rece 

deiij; Scquentr dic prarputio dolerc coq>i«i 

iile nil cogirat . AIia:ucrQ.dieindo}uicma 

gis,tandcmadfpicicns;uidctieuenw|ijandam 

erofioncm,inalteraglandiilat;parte am m- 

jborc, inde cariesadnata eft; : J>iiBhu&i4.tra 

-fiOiis Biiboin fismorc fuperuenit,openi mcdi 

cam inypidTac . , McdicttJCarkoifsiaavBlto 



67^ 



nem pr^parat ad,incffi6hcm-,incidituf taa 
dcm , fabinde exquifita rationc cxptif- --. 
gatur lenientc pharmaco , prfparantcccfol 
uente , faaa quoquas (icrie iecorari^ Ccctio 
ncfanusdenique et faluus iudicatur . Ilic: 
{kndiis operam nauabat , de Mincrua porius 
quam VencrcfoUicitus, \bi uero mcnfes tres^ 
prxteriiffcntjccepit dolcretotus fecundutn ar 
ticulo$,& depilari, cx quo.fupercilia , capiiii i 
&Jmcntilanugo tota concidit, fadufquccft 
deformis,macer,Iiuens,pigcr,ad motioRes ine 
ptus, mceftus,gcmebundus,&.ad omnes adio- 
nes iitipotens, cum tamena:tatis,ac iuuentf 
florepotirctur.. lllc uero falfam periiiam *. 
cuiufdam Medici confiiio accepit , menfc ft^ 
brnario , quo gcnere auxilii mitigatus cft dft 
lor,nonfublatus. Cumquemorbi radicesai- 
tiusccrneretinfixas, altcrius.Medici confilio 
decodumGuaiaciafTumpfit^circa ucris dimi 
dium,quo plcnej curatus, & iudicatus cuafic . 
Dicatraodo Paradoxorum dcfcnfores,anhie 
morbus/ab hac caiifa emanans , fi cx antiquis 
afteaionibus,an nouus,& inauditus^Si nouus, 
cur in falfis eorum deliramentis pcr fifiunt ? 8c 
medicos damnant i fi antiquus ,cur Galcnus, 
& H.ippocraces^ui mittimaqu3fque,ceu.^c 
giimorborum pidores conJedantur,atqac 
cxprimunt,non hanc caulam tctigere? Kam fi 
mdcrimusjlibros Galcni dc fymptbmatttm & 
motborum caufis,deq,* horom difterehtiis, de 
5c locis patientibus, de iudiciis, de temperamert 
tis,de facuitatibus nataralibus, de fcminc, dt 
mcdicamcntis iccundumjoca, nccnon & fccii 
dum gcnera, nihil profc^ cognofcemus* 
quod ad hanc iafciaionem ^fpe^^rc posfit . - 
Jdem dico & iii commentariis Apiiorifinorui 
acutprum.prognofticorum , & cpidimioram . 
<^odfiaducrfariicafum ncgaucrfnt,&fen- 
■fum, iam indigui crunc , ut cum illis congre- 
-diamur,ima punicdi criit potius fupplicio/eri 
fus. Nara cogendi.efrcnt,ut cum merctricc, & 
impura agetes,tandem fero {aperent,& ab e» 
rum ignoranria aiiquando defiftcrent ^ . 



I> 



Un GaUicA infe^wf^t Tdorbus propriedici dthett 



jpRoxima praxedenti infania cft, corum qui 
hanc ipfani aficdioncm ncgant cfTe de 
gcnerel morborum . Eorum maior.mio 
cft^ morbus cft,ael ininpempcricuei in fijln 
'tacontiauo,.ueliaorganicis p.arabos confii^ 
ilit,nalio cxliis modo confiftit , iccirco mor* 
km% non eft, AlTumpdo cx his conftat , quar a 
<3aleno in iibris -"nicrapcuticx arcis confcri- 
butut,n6.n.morbus cft , qui fub ca partitiohe 
iiacotinetuhJC^. ucro Gallicus morbas ho fit 
iCxiIlisaltcr,ca-perfuafione cofniiianti qd nnl 
^sitabec c6fiflcaciidetermiuaca*acpfffmita, 
' " Ff 4 in 



€% 



t>£ MORBO GALLICO 



in aliqiio hdrunt ttiu gerieram,quod omnibus E 
aliis affc<9:i(>nibaseontingic.Nani/i tempera- 
iiiffnciaitio em.anaret,cuitumoreSj& caries, & 
bubones et defluuia piloru induceret^fifolutio 
efseC[continui , quo mddo,in quibufda>abfq!ic 
ulcere , & doiore fieret , fola intemperie ? 
Quod uero non /it morbus in indeccnti confor 
matione parrium,numero,magaitudine, aut 
compofftione,id omnium confenfu exfeco 
flat,nequcdifquirenti ullam negocium facef- 
Ht . Oppofitum ucro diccndum uult rei ue- 
ritas i Nam fi If dit actiones,non modo iilas 
princ!pes,quf funt uitalis, Animalis, Natura- 
lis/ed etiam mcmbrorum proprias, fequitur 
tit motbus fit dicendus,fi uera lunt quf a Galc 
»0 traduntur librofecundo Artiscuratiuj. R 
Neqj coru audienda eft opinio,qui dicut>^Gal 
iicu effe morbu copofitu ex omaibus his,: qua 
nia fidicat,neccfTariofieri,utlaedatomncsd£- 
iftas adiones fimuUdfaisu eH:,&experientix 
contrarium,cum non iffmper id uidertpofsit: 
$j uero compofitum , &con3nmneme{reenm 
iicHnt,ea de caufa,quod poteft ta in partibus 
fimilaribus,quam difsimilaribus rcperiri,ian:» 
xion.nxagis eum compofitum facicnt,quam fic 
ipfadeftiilatio,quf ob uarias aftionumle- 
iiones>&.loca noftri corporis, poteft diuerfas 
fortiriappcilationes,quod tamen ipfi non ad^ 
inittunt.Nos uero.dicimus,GalIicum cffemor 
bum in intemperic,(quf uero h^ec/It/uo loco 
tradetur)conftituendum , adquampofteafe- ]p 
^i poffunt lafiones muitx partium noftri cor 
poris fimilarium &4iifsimiiarium»fiucob inte 
}>eneimodum,& rationem,fiueeb fufcipien- 
tium memfarorum praeparationem,moliitiein 
zjicinitatemy &.ipfam etiam imbeciBitatem. 
JEftitaqueGallicus inter morbos nonfbium 
reponendiiSjUcrum etiam.in Arce ipfa,& fum 
«10 nduti faftigio cofiocandHS,cum regaiisaf 
fedio' fit^jA/x.fis; cteninl & crudeliter a- 
git,cum.omncs acliones lcdcre pofsit,cHm ho 
tnogeneas^arque eterogeneas:partes uexetjCii 
tam muitisaccidat,ac demum cum tor, taquc 
iiaria fymptomata illum confequantur,habc - 
atque caufam unde fiat,quap alibidifquirenda 
erit. ItaqueadGa!eniimitationcm,hocmo- H 
doniethodum exerceamus, Hxc infedioma- 
hifefte, acproxime Isdithumanicorporisa- 
^ionesjigitur neceireeft,€am effe morbofam 
afFe5:ionem,ac uere morbumappellari.Quia 
«cto morbusomnis,afredus eft ia corporena 
turali , ob id caufam habeat omnino eft neccT 
•farium,cum omne qaodiit,unde fiatcaufana, 
■'& originent quandam teacat Galeni ^ecreto 
libro primo TerapeaticaBi^RurfusJcum cxperic 
tia,miniftroqae fenfu nidcamus,GalIicam:in»- 
f ectioiiem,piurima.confeqi^ accxdentia,necer 
' fe eft>ut dicamas,cam.faa habcre fymptomata. 
Jqa^iito aa ttmbrg,& eaattttiafequancar» 



Suntautem intcracci<lentia,potifsimum ena 
meranda ha:c omnia»Doiores,^cores, Gum- 
mata,Vredincs,Verruca:,Calli,Cruftiii2,pcti 
tium cafus,Proflumumpilorum,& capiliorij, 
iichen€s,Rhagadcs,uIcera,Tophi, ofsium ca- 
ries,Puftula:,Papul2B,Bubones,Gonnorrhea,pu 
dendi erofiojatque alia de quibus uberius tra- . 
^andum eritjcum.res, atqueufus poftulabir.. 
omnia autem hatc a mcdico primae ciafsis,hoc 
eft ratioaali,funt diligenter tractanda,pr^feF 
tim uis,& natura morbi^quod per eius conue 
nientcm difinitionem , facile confequcmur ^ 
cum definitio ca rcs fit, qus eflTe uniufque rei 
explicat,fi Ariftoteii inrefoiutoriis , & Gale- 
no in arteparua, fidem adhibemus.Id,n.perti 
netmaximcadcam qufftionis partem,quam 
TsTiiVi idcft quod quid eft,appellant. 



- QgiT rathne,drmethod0ttenendaftinobis dt 
fimtioMorbi GaUicL Cap. S. 



QVamqttam Ariftotcles affercbat irt poftre 
misrefolutoriisjuiamdiuifiuam nihii coa 
cludere. exnecefsitate , idem tamen platoni 
affentiens con fta ntifsime affirmauit,eam fum 
mo ufui,incr€dibilique utilitati eife, in colii- 
gedis partibus difinitionis.Na genera eogruc 
diuidentcs per diftercntias,ea omittimus, qug 
aliena funt aoftro propofito,& ea tantum af- 
fumimus,quf opportuna funtjficc^uc certis 
gradibusproccdimus,ufque ad AtlTO/jLov hoc 
cft indiuiduamfpecicm.Quodfi conlticuen- 
xla fit Galhci morbi definitio,primum fub quo 
generefit collocandus,difquirendum eft,dein 
dead alia procedendum. Cum autem Galli- 
cus fit respreter natura m,quf uero hniufmo-*. 
di funt,uel fimt morbi,uei caufx,uel Sy mpto- 
mata,morbi autemfunt,qui deprauant primu 
•actiones,igiturcuGaIlicusprimum uitier a- 
ctiones,neceffe eft ipfum fub morbo contmeri 
tanquam fub communi genere.Priufquam au 
tcmadcftcrapergamusjExHipp. & Gaieno» 
fcriptoribus fumma fide dignifsimis,n6;nullaj 
raorboru dififcretigsut tenedaf ut cognofcamus 
ad qua iiiarum potiusfit Gailiea lucs referenda. 



- ' Horhorumquitdamdifferemkihmpropefit» 
apprimc utiles Cap» 9» 

MOrborum plurimas extare diffsrentias , 
apeftifsimedocuitGaicnuSjCum in com 
«lentariis Hippocratis, tumin his, quse ex 
-profcfTo de hae rc confcripfit * Qa^ uc* 
ro zd rnftitutumprasfens faciunt , hzcU 
*tot func ^ Alii enim organici , fiue 
iaftrumcntales *' Ho^caatur » ^ ' «ulgo offi- 

ciales 



BERNARDINI TQMITANI LIBEK PRTMVS. 

A 



ficiaIcsdJdi,qaoniam inftrumertU nataraiia 
hiagnicudine, forma,compofitione , dc nume- 
i^o uitiartt,quibus partes noftricorporis>qa3e 
Grgcis dicuntur opyctv/Kx /^t^ti , feu dtsfimila^ 
pes,afiiciuntur. Alii extancmorbi^ qui in inte 
perieGon(iitunc>&pafces deprauanc fimila- 
res, CiC didti qaod amorbofa inccmpericortu 
habeant. Prxter hoc fanc iili, qui in foluco c6 
tinuo clfe dicficur, quos partes ta oWo^ip^;, 
hoceft {imilafes,quam tVtaoyiyaiuocac^^ feu 
dirsimilarcs fufcipiunc, &ob id conimunes 
cciam morbi a nonnuilis uo<iantur. Acquc h^c 
necus eft -, & crica eorum parcicio . Rurfus nc 
que ilia pf .«cermiccenda ell diuifio>qua habe- 
musmorbum alium efle uniuerfalem, alium 
parcicularem. Vniuerfalis eft, qni omnes cor 
poris partes afhcit , uc Febris, quamquam-de- 
terminatum ac cef tum habcc membrum , in 
quo relidecj&eilcor. Aliifuncparciculares> 
quiduplic;csfunc,uel cnim uni tancum parci 
congruunc,nonautemalii,ucophcbalmiaique 
oculieft,ozena narium, cinnitus aurium,po 
dagra pedum . Vel pirce.moccupanc.inditre- 
renccr corporis,uc abfce{fus,u!cus , uel alia hu 
iunnodi. 5"unc & ex morbis (implices alii , qui 
unicam caufam habenc^alii compolici qui pla 
rcs. Simplex cft, cxquifita tcrtiana , quse a pu- 
ra, limplicique bi\Q efiicitur. Compoficus ut 
«onpuratcrciana,qu.T caufam habst bilem 
>cum pitaica permi.\cam . Cum uero plures 
morbi inununl coeunc, uc febris quartana,cu 
fluxu fanguinis pera!aum,compIicatusmor- 
bus dicecur ma?is, quam compo/itus , quam- 
quam hxc nomina incerdum uicifsim conrun 
^uncur. Rurfusex morbis func qai acuti,& 
qui diucurni Udcencur , icem qui pcracuti. Pe 
racucifunc qui poft qiiarcii diem , uel pauloul 
tra,non protenduncur. Diucurni uero,qui cer 
minum acucorum cxcedunc ,menfurantur& 
folis motu, hoc eft annoru numcro . x\cuti du 
plices funt,uei fimplicitcracuci,uel inccrcide 
tes uocaci. Priorcs {lint,qui xiiii.dfebuscermi 
«ant>'incercidentes uero,qui ufq; ad x.\'xx. pro 



<59 



ma,in uecerem canfam rekram , in libeHa:de 
segricudiuibus noftra: f tacispiopriis. Vcrum 
nuncdecxcmplis uolumuseffc ualdeanxii. 
A ! i is item uidccur morbos cx eius accate tri- 
fariam diuidi pofle, quoniamaiius cft nouus, 
alius nouifsimas>aiiusanciquus. Nouum uo- 
canc qui'annorum centum fpacio conci— 
necur,nouifsimum qui infra cerminum hunc 
in luccm prodiic. Anciquum qui faeculi fpacifi 
percranfic,cx quo ortus eft, aut ad auras reuo- 
catus uidetur,cum ancea latu-iirec,' Addebac 
Galcaus in iib. Epidemiorum, cxtare morbu 
communem (communem autem nolumus hic 
illum, qui partium corporis relatu uniucrfa- 
iis cft, ut febris , nam de hoc genere facisadti 
eft ia praecedentibus ) qui pluribus communi 
cariioiecut cum multishominibus eandem ci 
«icatcm, cei regioncm iacokntibus eodem 
tempore adaenit iqumantia,uel cofta!i$ paf- 
fio,uel arciculorum doior, uei itemaliud. Vo- 
catura^tem hicmorbusab Hippocratccom- 
mutiis, a Galcno ucro popularis, qucKiiam m 
muitis habet communioncmj &uulgo paf 
Cm craSatur , nam & epidemialis a&aio^ft, 
qu£ %uit in populum. Eft & morbus alias,qui 
ex eo quod <nro|x SSjy efticicar, ob id etiam {po 
ra^icas dicitur , cum eadem regio, alio, at^* 
aliogcnere morboriim laborat, ¥.G. hic pka 
ritide, iUe angtna,aiiu$ fluore aluiEx commu 
nibusquidamfunt^qui iagitcr,ac perpettid 
rcgioneminfcftant,uc Mcmphiticos pcftilca 
tia,coatra aliidcfinSces fum,Ht fi asftatis tem 
pore, alui proflauiolafeoretb«c re§io,<|uo4 
appietenteautiimno,ael hyeme foluatur. Altc 
rias uero gcneris commancs morbi , endimi 
ct& eadimiaicsuocantur ". Quoramcaafas 
Hippocrates uult cfte aercmjocum & aquam. 
Atqae hi funt,qui perpetao rcgiones, infeftat 
ob aeris,& aqu^ deprauatam confticucionem, 
qaac femper eodem modonaala fe habec. Qui 
ucrononCemperregionem uexaat caufas ha 
bcnt deftnentes , hoc eft aerem , aquam, & lo 
cum,qua: non femper noxiara habeac coafti 



ducuntur .• lanae circuicus fequsacesj t Galeno ^ tucionemj & modum, Ccd ex accidenti altera 



credimus, iniibris quos de iudiciis,& iudica 
toriis dicbusconfcripfic. Morborum eciam 
difterStix effe poiTunt, q^ alii peregrini funt, 
& inuedi,alii germani & proprii\ut clephan- 
tiafi$,qua: Egipciis propria eft atFe^aio , nobis 
autem c6municata,percgrina dicipotcft.Ac- 
ccdit quodmorbusaiiuscftnouus acrccens, 
antiquus alius. Eft eaiai antiquus omais, qui 
aueteribus co^nitus fuit fcriptoribus arcis 
m«dic«, uc <^{(si% , (iue cabes, coftalis dolor, 
caiculus renij. Nouus uero, a ucceribus ignora 
tus,cuiuscaufa abciidc difcuTa no fuic , neq,- 
, attcntata curatio^: ut maculg illg aoftri feculi, 
quf pcftileaces febres cocomitScur, papul« & 
petrculg auigo didae, quaqua ego hoc f^mpCQ 



ta fuat,atque hi funt,quos Hippocrates & Ga 
lenus epidemiales uoca nt . Qm ad anni ccm 
porarelati,quadrifafiam poftea diuiduacur , 
nam uei xftiui funt,uel uemi,uel autamaaies, 
iiel brumales. Epidcmiaiis morbus,dapiex ec 
repcritur. Quidam mitior«ft,quidam &aior. 
Mitior,uc £i tuslis, uci f^^bics , uel lippitudo , 
cel aliud fimilc,populumiauadar.Sguior auce 
cum maior pars la.borantium extinguitur , ac 
ia peftileatia cotiagit, in quo maligaitas qo^ 
dam coafpicitur,& coatages . Atqae hx fanc 
morboram 4ifterentix fupponeadx nobis,dc 
ligeadf mo4o fiiuc illi^qa^ad ippofica noftra 
iped^are omni ao aidccur. Ica.a.fiet ac que^^cf 
afte^iQnis uim, & nataracomode teo^inas. 

Sub 



70 



PEMORBOGALLICO. 



\^ ^m^nfire mrhi cetUineatur Gallica in- 
- femo. Cap. lo 



>iVfnGallicusmorbusnon lemper efftciat 

>-i.folatione cQcinai,]profedo dici nopoteft 

m {itLafedio]in diiToluta unitatc CQafiitens.Af 

ruOTptjo-expcrientia apertifsime cofirmatur . 

Qupd uero neque conformationem» magnitu 

dinemiie, neq; nnmfcru, aut copoiitiotiem ne 

ccfTariouitietj id perfefetnanifeflum eft,quo 

circanequcmorbusorganicus dici poteft. 

Quiauera Gallicusmorbushabct fymptoma 

ta*qaaj perpetuojntcmperiem confequuntur, 

iic.paalo poft; oftendemiis>hinc ex iuppo- 

/itionc co..ncludamiis,effe morbu qui intempe 

rifisaoxia eft, ^ deprauata. Atque hoc eft pro 

xfmum geausGalUcijintempcries fcilicet,Ne 

quehocdixerim.iUt uelim definientesuti.da 

plicigenerejnam proximam genuSACcipk»r 

duin eft-, rc^risotum ^utem foium cognofci dc- 

beCjUt/ubilio.proprium magis deiigam^s. 

.Qui.n.definii; tei:aariu,,.diecbat Arift. h\ vcCo 

iacoriis, no iguor.ar^enus remotu,hoc eft qul 

tum: illiid.tii in deriaiti^ne; nojaifamit ,ied 

.proximum,:hoceftN:imer.um. Item Auicen- 

flafebrem definiensaieba.i;, febris cft ealor.ac 

cenfus in corde &c.progenere calorem ufur-^ 

panSiCU.m proximum fi.t> non aurem dicebat, 

febremefte morbum,qui calor eft accenfus ia 

xorde. Nam-genus remoruni fupppnicuc , & 

poteftate in. genere proximo eontiaetur .. 

QuQd fi zdiVL ucniac in ufu,debct r^^ftius in de 

finito afliimi j.quam m definition^ collocari.. 

Nam pot^ratdieere Auicennajfebi-ilis mor- 

bus eft caloracceAfusi.Pi.corde S:c. Sic deiini' 

mus morbum articularem, morbum coftalem, 

^&morbumGailicum.. Namomnes fcriptorcs 

ita appellant,& definiunt, ufarpantes particu 

.la iliani morbum^cum re definita . Concluda- 

mus igitur,proxim^rei noftrf genus efle .inte 

periem.quae prior erit <i^uitionis pars, atqa.e 

.hxc iufnciant deprima morborum diuifione. 

Si aute quacratur an fic morbiis corporis parri 

buscomparat.us,uniuerfalis, uel particularis, 

<iicendunieft,ea£n eifc particularem, cum dc 



: neque etiam xxxx. fed;longe amplias protcn . 
ditur, hinc eft,ut diutupnus fic morbas uocan. 
dus,nonaucemdc genere acutQrum,nequc 
minus ex peracutis. Nunquid uero f iVo?.i»pc- 
regrinus fic,& nobis inuedus, an pocius fpoa 
teorcusin Icalia,profe<5todubicacio cO^di' 
iTcusfionc digna .• Inclino camen in eam partc 
ucexindisfit delacus communicatusqae,co-. 
quidem tempore'j quo Hifpaniillumdecule- 
runt, &,Gallicum exercicum, Neapolim obfir 
dencem,infccerunc. Conftac enini indis hanc 
fgfTe communem morbum, acque illis naciuum. 
Si uero ambigac quis,nunqaid fic nouus,an no. 
mfsimus,an anciquus, profecto dicendum eft, 
eum non efTe nouifsimum , cum iam ff culuni 
repleac:non.itemantiquum,cumHipp.&Ga 
leno fuerit ignotus . Eric itaque nouus , quia 
annorum centum fpaciam non pcrcranfit, Po 
ftre.rao qam neqae aeris aitio,neque loci, aac 
aqaas malignitate noxia producatar, necefTe 
efljUC neque iile endimicus morbus fit, neque 
epidimicus, (utnonnullis uifumeft) ncqac 
etiam fporadicuSjfiaediiTeminatas. QuQcir- 
ca inter morbosilloscommunifsimosuocatos 
noneftreponendus.-cam determinatum uir 
fcas habeat in quo refideat, iecar fcilicet & ue 
nas, neqac ab clemenns, fed a fola contage or 
tam habeat . Per communionem tamen affere 
dumomnino eft, Gallicum diaerfas partes no 
ftri corporisrcfpicere, nam ofla,cutim,&.ian^ 

\ .<auras impetitjitem capat>thoracem, pudca- 
da,psslingaam,&palatam uexat, interdam 
pulmones, & uentricuium, quaram parcium 
(communis afFe«SiQ abepace^emanacceu fpncc 
primo,& prsecipuo infectionis. Neque eorum 
fequor opiaionem, qui dicun» Gallicuni efTc 
D&iAay morbam,hoc cft incerti generis, qaor 
niam faapte nacuraoccaltus eft, &ambiguas, 
cum modo folatio continai , modo intemper 
ries cflc aidetar . Itaqae ob hanc caafam , ua- 
-.gum,& errantem morbum eum appellant, d.i- 
uerlis ei us accidentibas,& noxis adduciijquas 
humano corpori afterre uidetur . . Qujnimo 
pofthabita rei natura,ad fabulas uergant Poe 
taram, cum tamen in re maxime feria loqai 



terminatam, membrum occupecquod epar ef H ,;<ro$/x.to5 debaiiienc , cum qaafi Procheam,ael 



^fe fuo locodcmonftrabicur.-Iicet eius fynipto 
maca uariiscommunicari partibaspofsint no 
ftri corporis, acquc ea ratione fieri quodam- 
modo uniucrfalem • Eodem modo fads con- 
ftac hunc fimplicen effe,non compofitum,^ cu 
nnicam habeat caufam intcrnam , intemperie 
fcilicet foIam,aut etiain excernan^ , conta<ai;. 
Ex fe autem.nullam rurfushabct complicatio 
x)em,cum fimplex fit affeftio . Quod Ci adue- 
niat cafu quodam,alium;.morbum patienri,ut 
fluorem alui>uelpodagram,iam compUcatus, 
&;CQnnexus dici potcrit..,Quia uero ne.que m 
.qu^t^4i6-nccefeiotcrminatur,nequc.j^uii. 



Caraeleotadefcnbentes,quaniam uarias for 
.mas,atque figuras,quafi pro fuo arbitrio,fuici 
;pere folec . Nam & ipfa quoqae deftillatio ob 
uarias eias Iseliones&loca^communismorbus 
^ eifet dicendas, qaod tamen illi negant , cum 
certam membram habeat,undc enianat. Con 
ferentes itaque noanum ,'dicimus Gallicum cf 
fe intemperiem,non organicum mprbam,auc 
continui'diffoIationem,particalarempartini, 
partim etiam aniuerfalem,ex fe fimplicc:Ti,n5 
cpmpofitam,dtuturnum,npn acutum, auc peir 
iacutum, peregrinum, non natiaam , nouu no 
tanciquum, it^in.non endimicum, non cpidc- 

iriialem 



BERNARDINI TOMITANI IIBER PRrMVS. yr 

mialem, ncque diffcminnum Jed contagio A Qu^namfitultimadiffercntiayaua GaUkdtinfe* 
corporum,&perfricacioncprodudum,qiio «=./<•• 



quidem modo communis quodam modo dici 
potcft. 

Imnf genereGaWei, quarendas efje Sffcren» 
tias, c^p, II, 

SVppofito itaque gencrc huiufce afFcdionis 
quod intemperies cft,colligenda: funt quo 
que eius diffcrcntia?, fecundum quas uniuerfa 
morbi natura, atquc fubftantia. cognofcitur . 
Prxfcrtim cum difterentia etiJ^ou; , hoc eft for- 
mx locum tcaeat, uti rfc^; , (iue matcriei , gc- 
nus,fi Ariftotcli & Porphirio crcdimu%imo & « 
Galcno,qui fuas dc^nitiones , eodcm artificu 
genere conftituit,nccnon & Auicennac, & mc 
dicarum definitionum coll#<aori . Diftercn- 
tigautcmintempcrlei quatuorfunt (omitto 
enim fimplices , &c folas compoficas intcHigo ) 
calida & humida, calida & ficca, fngida, 8c hu 
mida,frigida&ficca. Verum cum Gallicus 
nequc calida& humidafit,neque frigida& 
humida,neque frigida & ficca intemperies,re 
linquitureumcffe calidam &ficcam. Aflum 
ptio hoc conftat argumento , nam omnia quac 
in Gallico uifuntur, fiue figna,fiue fymptoma 
ta,exuftionem indicant apercifsime, cxuftio 
calidi cft,non frigidi, iccirco GalUcus crit in 
tcmperics calida,non frigida, demde ficca,n6 c 
humida,cumexuftiQ illaiafignisfit admodu, 
qu« nonnifi a ccrto gradu caloris fieri potcft 
cuna ficcitatc coniun^o,quoniam humidum , 
imbccillcm atque hcbetcm femper rcddit ca- 
lorcm , Conftac igitur,morbum hunc cffe 
intemperiem calidam & ficcam ♦ Quia ucro 
morbi funt pafsioncs pra:ter naturam corpo- 
ri$ naturalis , pasfioncs uero accidentia f unt, 
in dcfinitione autcm accidctis, prf fertimpro 
prii, conucnit adhiberc vTwx.iuLtKoy , hoc eft fu 
bicdum, cum fubie<aum accidenti collatum , 
niccm fortiatur diiferentix & fornise , ut au- 
thor cft Anftoteles lib.vii,rerura poft natura- 
liam,ac primo tCvstXMTjLMv pofteriorum,& hoc 
. ipfumobferuat Auicenna,du febrem definies, 
fubicdum cor adhibuit , hoc modo,fcbris eft 
calor prfter naturam accenfus^ in cordc &c. 
idcirco & nosGallici membrum , pattemque 
prgcipuam (mineram noftri uocant) dicimus 
«ffe iecur.ac uenas, cum per illas, ab cpate tra 
fmittatur noxia qualitas ad reliquas corporis 
partcs . Erit igitur intcmperics calida & fic- 
ca epatis, & ucnarum . Quamquam non ad- 
huc integra, atque abfoluta eft definitio,quo- 
niam ncquc reciproca , fiquidem non omnis 
calida & ficca incenipcries , gallica dici debet 
infe&io , ob hanc caufam, addendum aliquid 
cft , quod eam abfoluat , ducatque ad aroma « 
hoc eft iadiuiduam ipecicm , 



Qionis definitionem' reddai undequa^nc reci- 
procam, Cap. n. 

QVihuiusmorbi uim, & naturam conati 
funt explicare, ac ueluti commedare po- 
ftcritatijuario quidem modo, eius dcfinitiont 
profcrre contendunt. Cuius rei caufa eft,mor 
bu8 tam recondicus,camque obftrufus,ac fen- 
ium noftrum efiugiens,unde excufandi potias 
qua incttfandi funcilli , qui a fcopo aberrarut 
nec quod maxime cupiebant, aflequuti funt » 
Horum autem, pro uarietate opinionum, di^ 
uerff quoque zddu^^ fuere definitiones, ut ia 
fra oftendemus. Quiueromorbum hunc coa 
fifterein incemperie, (quancunque pofuerint 
ia£emperiem,hoc eft >calidam uel irigidani , 
humidam uel ficcam) dixere : hi pro extrema 
diiferentia aliquid excogitare sg§CQ&i func > 
quod rcpleat difinitionem,ac reciprocam fa- 
ciat. Primum ucrofuntilli,qui certum^^, 
lioc eft ccrminum>quem uulgo gradum uocac, 
huiusintemperici cafidf,& ficcf conitituunt, 
quem dicunt efle nobis jncognicom , & a quo 
lucsgailica accipit effe formale uocatum, gra 
dum ucroiilum ( fic enim & nosappellabimus 
ttti a communi ufu non abhorrentes)tempera- 
mentiproprietatcm effe dicunt , qu| rationc 
fpedficam facit , & ob id neceffe eft , ut dica- 

C mus,dcfinitionem fic effe pTofercndam , Gal- 
iicus morbus elt intemperfes calida & ficca 
iecoris, fecundum queudam gradum iK>bis 
occultum . Quam definitioncm primum uo- 
. ImffcMontanum conflat,uirum omni generc 
uirtutu prf celiente,deinde & alios qui adhuc 
fuperfunt , probatisfiraos , ac ad medica arte 
profcflores eximios, quos etiam piurimum co 
lo . Haec autem additio,rajhi fummopere pro 
bacm-; quamquam bifariampoflent eam.re- 
prsehendere, qui in re medica iubtilicatc ob- 
ledantur. Primumenim,quodiila definitio 
nideturadcommane refugium tendere,hoc 
cft proprietaccm occulram , Sic.n.unuquod- 
quc definiri poffct,ad ca qu^ occulta funt, re- 

■^ currentibusnobis. Galenus proprietatibus 
ignptis,quantum poteft farpius abftinet, deri- 
detque earum occuicationem. Aiia quoquc ra 
tioeft,quominus placereposfit,quod partes 
definitioais nuilae occultae cffedcbent, quonia 
definitio dcbct cxplicarc defiaitomj acquc 
iilud diftiaAa iacioacpropoocre,fi crgo igao 
tum gtadura dixcris ia dcnaitioac gailici , iz 
rcmigootara peraliam ignotiorcm patefa- 
cies. Ncquc obftat,quod dicunt,ultimas rerii 
differentias ignotas effe, quoniam ex iihs noa 
con4iiatur definitiones, fcd cx his qu^ illas cir 
circumfcribunt,ut fidefiaias homiaem,quod 
fit aainaal rationis compos,mortale,circufcri 
bis igootam diflcreatiam^ cx illis ucrbisji «- 

tioais 



7^ 



DE MdRBO GALLICO. 



tionis compos , & mortale , qnx ig-nota nobis ] 
nonfunt, Verum adiiiic defendi poreftpro- 
pofita definitia,nequc obftant quse didafunt. 
Nam dicimus uanum cffc ad proprietates oc 
cultas confu?ere,ubi excogitari pdteft resma 
nifefta. Neque item Galenus irrideret proj 
prietatem fpecificam,qu2 in magaete eft , du 
ferrum trahit . Rurrus fecunds obiedioni 
dicimus , haud tenere argumentum , quod 
in definitione ponatur particula ignota > hoc 
eft gradus temperamenti , nam iile tacite fub 
inteiligitar^non autem exprefle profertur in 
propolita definitione . Quod fi etiamex- 
preiTe id fieret, dicendum quoque eflet ,gra- 
dum illum ci^^ nobis ignotum , naturas uero 
perfpicuara . Vcrum qu^ definitionem confti- I 
tuunt , debent ciie fecundum naturam ma^ 
uifefta, non autem qua ad nos; imodefini* 
tum circulum, dicebat Ariftoteles, notias 
effe nobis,quam cius partes definientcs . Sit 
^rgohunc in modumfirmata,&c6ftitutaGal 
lici definitio. Neque etiam difpliceret nobis, 
ut hoc modo proponeretur , Gailicus morbus 
cfcintemperiescaiida & licca iecoris,a tali c6 
tagio producta . Sic enim pcr propriam con 
tagii rationem commodedefiaitur, ceu ex 
modo proprio,quo gignitur . Nam qiu'd ue- 
tat, ut etiam ab externis cauhs, nc dum a mo- 
do quo efficitnr, non pos/it res ipfa definiri s*,^_ 
Etenim caufe omnesdeiinitionem conftituiit, 
modique ipfi diiferentiarum locum obtinent, 
^uthoribus Ariftotele, Platone,& Galeno. 
Id proprerea dico , quod alibi conftabit Gal 
iici modum,quo fit, oiTe contagium,. fed hsc, 
& tot nobis,de ipfa rei quajfita? definitionc,di 
^aeffetiolumus, 

Suhie^a materk Gallici qujmam fit^boce^ipars 

affciia yjecundum alionm opiniones, qu£ xii. 

funty&confutand£. Cap» ij. 

CVm diuerff extitcrint opinionesauthoru 
de morbi huius ui, & natura , neceffe etia 
fuit aliam,atque aliam extare fentcntiam , dc 
iubieda illius parte, quf pars eft noftri corpo 
ris,fubiedumueromorbi,ob id itaque non 
inutiiis qu^ftio eft 3 quf de hac ipfa re propo- 
nitur . Etenim dicebat Galenus , mcdicum 
teneri,diligenternofcere affedxpartiscon iti 
tutionem,ac temperamentum , fi uclit fuas 
<r}ct,sj>«g. & confiderationes curatiuas probe eli 
ccre. Quocirca, pauca qu^dam , de hac ipfa 

I re, in medium affercmus . NamquiGaliicii 
effe Auicenng Albotim,feu Graecorum Tt^u./y 
^y,quem furunculum uocant,credidere, hi 
crara dicnnt effc mcmbram,quod per fe & pri 
ipum inficitur . Qua? opinio ex co confutanda 
eft, quod interdum hic morbus fupctiores no 

- ftri corporis partes occupet > crunbus>ill$fis . 



Qui uerouoluere,eum effe fcabiem illam, quf II 
6'ahaphatum apud Arabaseft,mareriamfu-' 
bieccam, caput effc defendunt . Improbandi 
uero funt ea ratione,quoniam Gallicus inter, 
dum fedes corporis infernas occupat,integris 
& fanis manentibus fuperioribus partibusom 
nibus . Qui A^fiptTnv, idQ^ articularem effe ^^^ 
morbum dicunt, iund:uras,articulos,& pe- 
rioftia,a'fferunt fubiedum effe . Ealluntu r au 
tem, quoniam citridoloresarticubrum fieri 
poteft, prf fertim tunc cum folas puftulas inda 
cit, & cariem . Quibusuifum eft Gallicum *"^ 
idem efTc cum Pfora,hisquoqueuidetur fubie 
aum efTc cutim. Ex eo uerodccipiuntur,quod 
Gallicusintaaa cutiplerunque contingit, & 
quidem fseuifsimus, ut accidit his , quoru con 
tages in profundum fefc recipit . Quiuero y 
epidcmialem morbumcffeuoluere, fubiedii 
dicunteffepudenda,faltem plurimi ; Ho- 
rum reiedafuit fententia cum diceretur Gal 
licum nonciTeendimicum, nequeepidiniicii 
morbum . Item ex eo falfuni id effe conflat , 
quodhomines fgpenumero inficiuatur,puden ^j- 
dis bene fe habentibus i Rurfas qui etepha 
tiafim dici contendunt,fubiedum fiatuunt ef 
fe cutim uniuerfi corporis . Redarguuntur 
uero ex his , quse paulo poft nobis dicentur, 
quod hgc luesnonita horribilemredditafpe- 
dum hominis,nec tota eius cutis cruftisobre 
gitnr, interdum & citra omnem cutis infedio 

G nem acciderefolet . . Minus uero eorum fa» VII 
tisfacitopinio,qui dicunt>morbuni huncefTe 
T«$ ouff^c^, hoceftinuniuerfecorporis-hoftri 
fubftantia, qiianl modo formam noftri corpo 
risappellant, modo fubftantialem effentiam, 
modo etiam formalem habitum . Eorum ra- 
tioeft,quodhic morbusuniuerfam cofporis 
fubftantiam Ifdit, hoc eft partesomnesfimila 
res,atque difsimilares. Cofirmant cx eo,qaod 
nonfanattir hfc lues nifi rebus formali-fubfta 
tia, fiue fpecifica proprietate conferentibus , 
ut eft guaiacum lignum,falfa pcrilia,&'ca?te- 
rahuiusgeneris. Verum interrogandi eflent 
quid peripfam hanc oWctv , fiue lubftantiam 
intcIIigantPuel enim >c^aur/v, hoc eft tempera- 

H mentum totius corpofisaccipiunt,uel ^fobfVa 
tiam,qu2ab accidentibus feparatur,uel -cuai 
accidentibus coniundana? Si temperamentii, 
iamfibi aduerfabuntur,cum hi nolinr huncef 
femorbum in intemperie . Si fubftantiam ac 
cidentibus denudatam,liac quidem pati non 
poteft,cuhi omnis fubftantia afficiatur ratio 
ne qualitatum tertix fpecie{,qua: funtpafsio 
&pafsiua qualitas,ab Ariftotele in chatego - 
riis appellat^ . Quod fi fubftantia fuerit qiia 
litatibiis prf dita,hasc autem eft congeries ex 
humoribus & elementis,qu2E cum nil aliud fic 
quam corporis, inde efficitur,utneceffario 
hunc morbumftatuantin ipfa incemperie, 

quod 



BERNARDINI TOMITANI LIBER SECVNDVS. yj 



■^ quodillfmagnoperecotcnduntnonefredicen* A 
' dum.AHis uifum efl:,capuc eiTe morbi fedem prg 
cipuam,& ur illi dicunr,adaequamm fubiedum, 
racionehacadhibita,quod capuc eftquodpri- 
mumdeptleapparec:quodmaximcdoier:quod , 
' puftulis intceirurrquod tumoribus aFficitunde- 
mum^quod niaxime pulfantibus arceriis , fpiri- 
tuum inflamationem indicaj:cuius ite uitio ocu 
li caiigat,aures tinniunt,nares obftruuntur,o?cx.i\ 
VoL<;,& crofiones fubeunt,fauces €xulcerantur,os, 
& palatum perforantur,iingua carie intabefcit. 
Verum nulims ponderis h§c ratio erit apud eos, 
qui multories intellexerunt.hf c non primum^in 
terdumcapiti accidere,fed poft Bubones>& gla 
dis cariem.Accedir,quod oeshaiusartis {cripto 
rcs dicunt,pIerofque Gallico hborare,citr^om B 
nem capitis l^fionem^noa itaq; hoc erit jpptia , ■ 
, & determinata pars laborans.NonuIii aucumat, 
'^ hanc iue eflfe foiutJB cotinuitatis aftedum . Qui 
Si interrogarcnrur, quodnam Bt rnebrum nottri 
£orporis,quod priraum,& neceffario afficitur , 
puto eos reiponfuros uniuerfum continunm.Ea 
uero rationcid afterere uifi funt , qd in Gallico 
puftuIf:,ulcera,cruftuiae,caries,erohoceS;putrc- 
dines,marcorcs,fanies,uerruGf,acheroiriata,do 
lores ctiam clamofi^Foramina paiati>6clingu3?, 
ac cjetera apparcntia cum folutione continui h- 
iint,uel ipCx et funt folutiones'. Puto th,cosetia 
qui parum in hac arte exercicati funr, facile pof 
jfe lilorum rationes euertere. N^demus h<c quf 
dida, funtjUt reuera eft » fieri in Gailico aifedis, < 
quistfi eft>qui nefciat et fine his Gallica perni- 
ciem accidere pofTe i Hominem noui, qui cum 
infcftam comprcfsinet pluribus , reiceratifqoe 
3uicibus,abfque dolorc>tumore,uicere, carie,aat 
bubone , catpit ad omnia piger & fegnis euade- 
re> Acccsfit & illi msror animi diucurnus,& ui* 
tium labcfactacio. Quarto nondum menfeper- 
.ado, depilatus eft totus . iilc uero cum noUct 
phannaco, nec uen§ feftione curari,ncque con- 
luetisauxiliisutijquafi irridenspuerilem Galli 
<:um,deuenit in malum quendam habitum , im- 
fceciUitacemque uniuerfam uirium , prafertim 
.«ecriculi labefawtationem,quam diu paflus eft : 
guaiaci uero potu Venetiis a prxftantifs.Medi- 
jco lib^r fa^us eft. Sed ratione agamus, noii ef- 
ie tuendam horum opinioucm . Si uniuerfura 
cpntinuum laborat , uel caufa propria laborat , 
ueil ratione intemperici , ucl uitio membri de- 
fqandantis. Si ratione propria, afsignanda crat 
.<;?.ufa ab his,car id ficri pofsicquod tamennon 
^aufifuqt fccuTe . Si caufaintfmpcrici, non erat 
i4%d (Cpntinuum refcrendum. Si uitio membri 
dcm^ndantis, iliud profedo eratprimum fubie 
3t j£ixm SalUci, non ali ud . Exi f hraarunt alii non 
infcrionsclasfis authores , Gallicum confiftcre 
in foJuta unionc epatisrquod falfum cffe cogno^ 
ii^qnt pcritiores Aaaitomici : qui epacc intedo 
ruramarium,&fiBminarum diligetjsfime fccue 
xa ; ^qvt^ umco ttllam c.ontiaul foiutioiiem co 



gnducrunt , in eornm uifceribus . Quamqisam 
ziii teftailtur,feex anatomepercipifTe, iecurui 
ri infedf,'fcabie & puftulis ueluti quibufdam af 
fedum . Atque cgo memini uidiffe cum i S.seta 
tismezE annum agerem,mericricis infjgnis fe- 
«ftionem Patauii>cu:iusepar alccra ex partc, fca 
biofum penc totum erat , cum tamen nii aliud 
incidcntibus magiftris, aut intrinfecus , aet ex- 
trinfecus apparerct,quod praster naturam cxta 
ret. Fxmina eratpinguiufculihahitus, candorc 
corporis eximio prasdita ,cui amator.zeiotipiae 
cau fa:,gulam fregerat , Qnta uero fatis confta- 
bat eam mcritriciam artem exercBifTe/ortc j<^ 
annorum fpatio, ( agebat autem ilia annum 46. 
utferebacur) omneseam fufpicabantur nonle- 
mel tantum,fed plunes morbo gaiiico laboraf^ 
fe:& ut erat benefica>&rerum fuarum liberajis, 
-eam putabantfua plarimis pofcentibus,atque 
requirentibusybona diftribuifie. Itcrea fecatur 
mulier,excrudicuriecur,reiexitus fumma cum 
attencione expectatur.fadum autem cft , uc in- 
tuetibusnobis,nulIain uirceribus noxauifafuc 
rit , prsterfcabiem , in conuexa iecoris partc . 
Hgc autemetil ucra funr,rarotamcnideuaiire 
teftatur Anatom.e, ex expcrientia : ad quam tr£ 
fmitzedi funt il!i , qui de hac rc ancipites effe no 
definunt. Dixere alii , Gallicum effe maiorii om xi 
nium ueluti (rdn(^AV>hoc eft copulationem,ac uc 
luti congeriem q'uandam: quoniam cum hac il- 
luuie oes «gritudinescomplicantur : immo om 
l nia accidencium.,& fymptomatu genera : fbntqj 
ilii,quibusplacethuncmorbum communeefie; 
dicendujhaberequc pro fubieito flngulas noftri 
corpor is parces,& parricalas» VtauteminteUi- 
gatur magis,uerbum communc ufurpant,com- 
mune morbii difringuncin enm qui totum cor- 
pus occupatjUtfebriSjUel lepra: quac communes 
iunc ad corporis partes ccs limulrelats . JEft & 
commuais morbus ad tota fpeciccollatus , qui 
eodem teroporepoteft diucrfoshomincs,dioer 
fac afcacisj&fexusfimulcorripcreifub quo.gcne 
re Gallicii reponunt.Sed recentiorcs hac danit 
opinione,exco quod fsepius una & foia parscor 
poris laborat:item fi ita comunis eflet, oibus me 
dicamentisfimul adhibicis fanarioporcerct :^ 
pjofedo non eft:,cum fuahabeat propriaauxi- 
lia>fibique maxime accomodata . Nos aut dici- 
mus aftu huncmorbum jppriii efTe , cii fcdeana 
ac prgcipua tcncat,quas epar cft,poteflatc ucro 
comunis eft,cii mnltos fimul afficere posfit,nec- 
non & multas^imo &omnes corporis partcs.Po ^^^ 
ftrcmo fuere aJii, qui Galiicn dicunt cfTe morbii 
'ir?ux,y«Toy,uagu,ancipite,& crronc, neq,*fab de- 
terminato gcnere eitc coUocandiijca pferfuaiio- 
ne adduAi,quod modounam partem corporis^ 
roodo alia afriigit,atqi impctit .^^ Quas opinio, fi 
cercu mebru neget,in quo morbus rcfidcatjfalfa 
oino dicenda eil,uc paulp infra c6ftabit.5i ucro 
pb fymptomacum eiusuaficcacc,& multiplicita 
te,ambiguus dicamr,id'poteft atc quada affirma 
G§ re 



f4 



DE MORBiO 



rc poilamuSj & p quada ucluci fTmilitudiBe: pro F 
prie ac eii habere decerminata fcde, & uifcus di 
cxmosjcj» it ii: illud,jpxima indicat?icpcraaatio 
yera oplnio ds p&rte nefiri corporis,qm pn&cipue l£fa 
"eJiintudG&UiQa, '' Cap. 14 

QVeramusniodp nos, quodnam iic membru 
proprium;,& perpetuQ afrectum.Hic auteni 
oportet meminifie , atqueanimo repetere eam 
dirandioaem dchis, qusE fab ccrca fcieptia ca- 
diitjquas ^ Ariftotelis efrjibro primp depoftre 
misrefolutoriis;,qu2drattamen & confencit,oni 
ni ex parte fui, proppfito noftro . Qux a npbis 
iiofcuntur,ea qaidem uel femper, atqj unpmo- 
do funr^ uci urplurimum, aut etiair) perraro exi 
ftanc. Arqui peri^rQ exiflentia , neqj definitio- 
ncm fafcipiuht,neqiie demonrtracipnem , unde 
cfficitur,ea aeque fdn pofle, neque arte ulla cq ^' 
prehediicuai arcium principia uniuerfalia fint 
theoremata,qu« cercum finem refpiciunt,atquc 
ppus.Sciuntur uero , atque artis iudicium fub- 
eunt,quxcunque uel femper, uel ffpius funt,qm 
& deftniuntur & demonftrantur . idem qupque 
in Gailici morbi cognitione , quae ad medicam 
artem pertinet,ufu uenire folet. Nam fi huius af 
fedionis fedem^locumue proprium 3 artiflciofa 
ratione deprehendere uolueris, non ad ea quae 
raro in ep contingunt, uel modo funt,mpdo no 
funtjteipfum cpnferas necefTcefljfed qux uel 
femper, uel utplurimum fiunt,obferuanda funt. 
Quamobrem^jfi caput langucre dixeris in eo ge 
nere morbi,ueI corium,uei etiam pudenda, hal « 
lucinabere: ur pote,qui rem contingentem,atq; - ' 
interdum fadam , pronecefraria,uel frequenti 
ufurpas. Qnod fi inhuiufce morbi conflitutio- 
ne,perpecuo obferuaueris exuflicnis figna»quse 
uniuerfum morbum fequuntur,atque eius fym- 
ptomata quot quot extant,uerbi grada , bubo- 
nes,carieS;(gumimata , puftulas ;, ac caetera huius 
ordinis^iara artificipfa ratione colligere poteris 
id viitiizd. fanguinis natur^m , & formam om- 
nino fpedare^^anguis uero ab'hep2te,ceu a pro 
priofonte>ortumhabet , eftque naturaiis illius 
faculcatis ppiis,itaque necefie eft , hepar ana cii 
uniucrfo fanguinCjCfre gallicf afFe^^ionis, pro- 
priam fedem . A.tqueh2C phy^ca rationc di^^a 
fint.Docebatautem GaIenus,Erafiftratu fequu- 
tus lib.ii.de locispatient, qui loci affedi cogni- 
tionem,& morbQram curationem aggredi uult, 
icuni omniao debere in tribus potifsimum exer 
ceri,qu^ funr, naturae partium cognitio , caufa- 
rum & difpoiicion^m infpeci:io,fy-mptomatum 
acq; eorum diifereciarum opportunacolledio . 
Csererum, parciumcognitionem pracftant earu 
fjbftanti3,ficus,tbrmatio,cuod Gal.in lib.de c6 
ftitutione artisafTeruit^Prima aucem ratio inuc 
niendi Iocumatteci:um,fumiturab adione Isefa: 
dtivAt funt cxcrcmentorum fpecies : quam fc- 
quitiirpartiuna ppfitus: fubinde dolorismodus: 
poftremo propria, quas iliisaccidunc fymptoma 
ta ., Hasc aatcm eGaleni foatibuspetcnda liint. 



H 



IGALLI^Q 

Keque it(?m illud uenit disfimulandum > ^e^a 
eflc interdum proprium, idiopathiamGrgci uq 
cant, interdum uerp non proprium,ob commu- 
nem fympathiain,cpnfenfionemue . Nam fi coa 
tinens fuerit affeaio,propria dicecur , uti con« 
fenfionc fada,qu2: hoc modo minime fe habet» 
Age uero ad propofiti npftri rationem , eadem 
methodo utamur , Nam fi partes non una? cpr- 
poris noftri gallice infeai,Iaborant, fed alis:,at 
que ali^juerbi caufa^cutis ulceribus corripitur, 
aut puftulis,articuli doloriJDUs infeftantur,paia«- 
tp,& linguxjcrofipnes, atque ulcera contingiit» 
capu^ atque eius pfla,dpIorem & folutionem pa 
tiunturj Capilli (;pncidunt, pudenda ficis & ca- 
riebus lasduntur, Dentes extirpantur^manus ac 
pedes lychenis& rhagadibus fa:dantur»,tophi 
prsduri,ac lapidofi innafcuntur^olfa carie mar 
ccfcunt , bubones & feminis flupr patientcs ui- 
rosinuaduntjiidemquoque uerrucis torquen- 
tur,tum fexcentisaliis fymptomatis,quprum ca 
thaIogum,prf fencis non eft recenfere inftituti, 
neccffario efficitur,hu;;c morbum , fi multiplex 
non eft/ed a propria fubftantias fus ratione & 
forma unitatem recipit, ut tot tantf que difpofi 
tiones ab aliqup principum membrorumj cuius 
uitip,unuseftmorbus,producantur. Hsc autc 
in cordis lapfum referri no polfunt, quiah^caf 
fedio citra uitalisfacultatis noxam, prouenire 
poteft. Ppteft & prf ter animalis fundionis cul- 
pamaccidercnunquamuero abfquc naturalis 
facukatis uitio, igitur Hepatis caufa efficicur. 
Atquc una hgc ratio,ex lefg adionis uitio defu» 
mitur : cum argumentatip bmnis, quf partium 
naturam & fubliantiam cpnfidcrac , ad aifedus 
huius cognitionem parum,uel nihilpertinere ui 
deatur.Kurfus ex iyinptomatum uarietate,& eo 
rum ratione,libet hunc in modum ratiocinari . 
Etenim fi naturalis facultatis adiones funt attra 
ctrix^retentrix, conco^rix, asfimilatrix, expul 
trix,atque hgc ab hepate , ceu communi fonce * 
corriuantur, quf gallicf pafsionis uitio depra- 
uantur>aut imbecilles redduntur,opus efijiecur 
effe affeftionis fedem prf cipuam , ac maxime 
primam. Faculraces uero illas hepatislabefada 
ri,hoc genere morbi, iudicant apertifsime hf c 
fymptomata,membrorum torpor,grauitas , ca 
lordeprauatus,dolores,uicera,puftulf>uerrucf, 
rhagades, caries,bubonesf,Iaxitudines fponta-» 
neg,dcntium cafiis, capillorum defluuium,gum 
mata,tophi,gonorrhga,pfsium corruptio, ac cg 
tera huiufmodi,atque hfc naturalis facukatis 
culpa efftciuntur^iccircQ necelfe eft,hepar,mcm 
brum effcquod pr^cipue laborat.Adde fi libet, 
enumerare huiufce morbi incommoda : qui ita 
laborat fcgnes,& mualidi ad omnia rcddimtur, 
noaes agut ins6nes,aut infomnia patiuntur hor 
renda,triftes & cogitabundi uita ducunt, pallea 
tcsfiunt,& jiuidi a naturali ftatu immutatur, fia 
guisahono admalu&piernaturalchabitii co- 
ucrtitur,piurimi« rcdundac cxcrcinciitij^ac dc- 

xnum 



BERNARDINI TQMITANI LIBEK 5ECVMDVS. 7? 

mumtantaficnarutalium facultatumlabcfafta A c^ altera fpecies f^hzfzti^quxfovam caputoccu 



tio,ut uis artractrix alimeti copia rcfpuat^xgre 
retcntnx c6tiacar,c6eo(arix non coniiciar^limi 
latrix abunde non apponat , cxpultrix quae no- 
atiafunt,miiiime propciUt. Si itaquc humorunr 
gcncratio^tqj immutatio^hepatis opus crt,bxc 
aiit quaf in gallica lue fiuiit^ad humores immuta 
tos refeFutuFjOportet,iccur efle huiufcc affcct jo 
nis origincm. Lajditur ctenim forma,hoc M hc 
patis temperametum .* qnGalcnuspartium for 
xnatioTie & fubftaritia, ad tcmpersmenti genus 
tantummodo rcferrc fbleat: quaqua illud mini- 
mc ignoro,forma alia confiderari rationea Dia 
lcdico,& poft naturali Pbilofopho; Sed a Medi 
co nonili, uci proximc di<5tum eft.cognofcitur. 
Haec itaq; , casteris aliis tutior ratio,inaeniedi B 
fcdem aftedus gaUici,mihi uidetur , qus a Ixfis 
aidionibus ( caeteris*ptermifsismjnime coferea 
tibus ) & fymptomatis colligitur. Quod uero 
exuftiojoia gallici fymptomata,con{cquatur,tii 
fius alias,ac copiofius oftedemus. Sat fit tn, qua 
fcquimur opinioncm leuiterattigifls^ne iludio 
fosin re ncceflaria remoremur. Verum ut nun- 
qua aliena mihi propria adfcribere uolui Tid.n. 
inopis,atq; mfelicis eft igenii) ita libere fateor, 
noUe mc hanc unam opinionem mesEfoIidili- 
gcntia: accepta refcrrc, qfi ab aliis difcuffa fue- 
rit & tradata diligcnter : profiteor tamen , me 
cam pro uiribus dcfendere : prf fcrtim,cum ra- 
tioncs circunferantur multf ,quibus nonnulii ni 
tuntur ea pcruertcre, ac funditus de medio'toI-!. 
lerc . Vt ut autem fit , rem iudicabunt ftudiofi, 
qui nulla animi pcrturbatione affecti , incorru- 
ptam iudicii formam & rationcmfequuntur» 



In qwbus conueniat Gallica infe&io cum quikufda^i 
morbiSi&inquibusdifferat. Cap.i^, w 

Slmilitudinis tatio/aspenumero deceptionis 
caufa extitiiTe oidetur. Iccirco nemini mi- 
rumcftcdebctifiicriptorcsuariijuariasquoquc 
fcquuti funt opiniones de iue galiica. Id.n.ma- 
gna ex pte accidific puto y ob huiusinorbi cum 
aliis conformitatem, panlemqi conditionem : 
fxuioribuapfettim, & a qaibus magishoies ab- 
horrent. In primis.n.conuenit cum Alboti Aui 
'ccnn£,fiue Termintho Pauli>& Aetii,in qaa qui 
dcm Aiboii , puftulae confpiciunturcruiiulofje, 
atq; fubrubrac,eftq; affe(9:io cruribus familiaris. 
Qua fimilitudine dccepti funtuqui uoIuere,Gal 
iicum non efle nouunj morbuKj, kd antiquum, 
uidentes illam faeuiffiaie tradare crura , Tmo ad 
iingucm Albotim im itari, V erum quamaximc 
inter fe differunt,g» Alboti crurum tantum atfe- 
etui cit, Gallicus uero &.crur3i,& caput, & me- 
dias cprporis partcs,interdum fimui, intcrdum 
fcorfum aftligif . ConuenititemcumSahafaco 
Auicenns, cjpfcabicsaltcra cft : in quo cruftulae 
capiti innafcuatur plurima: : Succcditqj iilis do 
lor & grauitas capitis una cum defluuio capilio 
mm,& contagiofuseft omnino. Differt autcm, 



pat,GaIIici« dici no potelt.ciim iile & crura, & 
partes corporis4nedias,pctere ualear. Abeo ue 
r© fahatato, (eit.n.alt£ra fp€cies,lichen GrxciS) 
quod uniuerfam corpus oecupat , ex eo fepara- 
tur,(3> piii qui hmoi alieetioneconcidunr,n6am 
piiusTeffiorefcunt in cuti,aut ^ gre^parceq; rena 
fcuntur , in gailico uero rcfurgunt coilapfi. \h 
ridicuium illud,& in aiiorumpericuIuni,facetc 
didum emanauit, gallico laborancesad inftar. 
Phoenicis,renouari. Magisuero conftabit ho- 
rum differentia, fi fahafatum, Tinea £it\hpc eft, 
grascorum 3^x5'^ '^'t recentiores afTcrant chirur 
gi : quibus ur 2iientia , me mouet eorum cum ra 
tione coiunaa auti^ioritas. Cofonat item cum 
dolore articulan.quonia in gallico iunftura: do 
lent,& clamofi excitantur cruciatus, quo addu- 
di func nonnulii, uccredant hunc elfemorbum 
articularcm , cni a graecis aLolojTi; appeilatur. 
Differt uero quod articulares dolores rcmcdiis 
toiluntur qniijtatibusmanifeftisagentibus, ca- 
lidispfertim,& ficcis,cum humorfiieritcraiTu?, 
& lencuSjgaPiicusuerohis curatur, qux a fpeciii 
ca proprict5 teilii aduerfantur, ut guaiaco, fal- 
fa,china»atq: aliis. Runus & hic morbus , citra 
omncm aiticulorum dolorem, accidere iblet in 
terdum. Accedicquod In chiragra,& pod^jgra, 
tophi gipfei funtJn gallico oiTeam habenc duri 
tiem. Confencir cum Pfora^in qua puiiuis tere 
rcs, & fubrabrg cxcitantur,fqu£m^ decidunt,& 
C cruftulac plurima: , ac inflgnis fequitur pruritus. 
Longe tamen iater fe diitant, ex eo quod in gai 
licofuntatheromata, oi^siumputredo, doiores, 
caries,atq5 permulta aIia,qu.T in pfora no uifiin 
tur. Ineaquoqueadfuntpuftuls, fubieSacar- ' 
nem corrumpetes, dum cadunt,g2llicg no adeo 
fubieda carnem uitiant. Poftremoremedia hu 
ius,non funt illius falutaria auxilia. Similis etia 
uidetur epidemialibusmorbis. Na cum epidc- 
ni.ica afreftio fit qux paisim uulgo craflacur,hoc 
cft qua laborant cuiufcunq,- xtatis,fexus,atq; ot 
dinishoies,caadhibitaexeIemcntis,Aerepfer- 
tim,& Aqiia,item &fole, pari quoqj ronc galli- 
co corripiuntur,cuiufcunq;generis hoie$.abfq: 
fexus,a:tatis,ordis&fortua3Edifcrimine- Qua 
D quidem fententia^primi huiufce morbi fcripco 
res,& ma^iilri fequuti funt. Quia uero epide- 
miales aftectus^ Hippocrate diftindi lunt, fe 
cundumquatuor amiitpa,iccirco addunt hi, 
non effe hunc,epidemialem hyemalem, non uer 
num,n6 autumnalem^atqj hoc indiciis & pafsio 
nibus,qua: horum tpm jppriae fiint, exHippocra 
te deducunt,igitur dicunt,erit f ftiuus: maximc 
ucro cuni «ftiuo tpe accidat putrefaGtiones pu 
dcndarum partium. Quod ucro hic morbus pof 
fit in coes caufasepidcmialium referri.cx eo eo 
ftat,gjhicuideturortus,exaerisputrefaftione, 
ob inundationes, qux co tempore,non cam plu 
rimas , quam etiam maximf , in Italiacontige- 
re. Ampiiusaft mundus hic intcrior,fupioribus 
G g 2 Utionibus 



I^ 



B£ MORBO 



lationibus attiguas ftft,ut ab iliis regatur,immo E 
c.oeIi motasjcea iferiorum uita quaeda effc folet, 
lit author eft Ariftoteles/putadum omnino cflc 
iif , ut hic epidemialls morbui dici debeat,cum 
^b elcmentorum akerauonc, & noxia qualkate 
originem duxerit: cofpiracibus pfcrtiminiquis 
allroru ifpeflioaib.& motionib.{u|>iorii erbio. 
Qnquidem terunt,incho,ate hac pnicic, cceli fa 
cic tota>ac peneomnem fyderr^ileliarumq,- co 
geriem uisa eife id maii indixific terris,morcali 
bufq; mfnitanc. Na Mathematiciomnes,eo tpe 
obfefuarunti2ftra,noxias habuiHe inter kfe con 
fpeaiones,arq; ccsli infelicesmafioncs. Q^aod, 
qaia a recenticrribus fcriptoribus , diligenter re 
iatum fuifie intdiigo,ob id, ne trica, & uulgata 
paffim recenfea.prudens pterea,ncceile eft. Su£ ^ 
ficiat it unius Poetf tcftimoniu, qo im fe habet. 
Cuiusfortefuo fi curMiS ordme canfas 
7JofJe cupis^in^igni primum cinunfpice mundi, 
Quantum hoc iufccit uimmiquct adiuerit urbes» 
CurnzjueammaduertastammfiiSfemirulahis 
'Bffe nec in terrjz gremio, nec in ^qMrepoffe, 
mud dubie tecum fiatuas,reputefq; necejft eSl 
Tnncipiumjedeinque mali conf^sre in ipfo 
Aereyqiii terras ctrcumdiffmditu-/ omnesp 
Qjtz nohis fefe infinuai per corpora uhique ^ 
Suetus & kas generi uiuentnm immittere pefks j 
^er quippe pAter rerum efi,& originis autbor, 
Idera j£pegraues morhos mortdthus afert^ 
MmtirnGdenattiStabefceYecorporemdli, ' q 

Et fdcile affcTtus capaeyiique inferre receptos, 

PoiTe uero elemencaab aftris immurarijpau- 
lopofi: hanc in modam>ofi:endic. 
1 nprimis tv.m fei ru tilus, tum (ydera cun^a 
TeUuremyliqaidafque aur&Siatque £quora ponti 
1 mitiUtant^AgtzantqiiS ■: utque ipfofyiera ccsio 
7iVAtauereuicemy&feie'sLiquerepriores 
Sic elementamodis uarils fe graJidiauertunt. 
- Q^ uero Gallicus , or^ginem duxerit prima> 
ab aitrorum defiaxu,nue pocius eorundcm lumi- 
«e,ac motu, \d expreffe tcilatur his uerbis. 
Concuffus oiyrApiiS 

intremmttZaCiufque muis deftuxihus £tbet 
TaHtadm aerij tr&cius^& mania lata 
^ccepere iuemyuacuafque infuetus in anras " 

MaYCor iit.ccelumque tulit contagia in omne 
Sius q-ioi ardentt lot concmrentibus afiris 
Cuiii foie»d pelago multos^terraque uapores 
Traxertt ignea uiSyquimiHi tenuihus aurit 
Correpttque nouo utttOyContagia uifu 
Teftara attuicrint : aUudfiuemhereab altd 
Demiffum late aerias corruperit oras, 

Ego uero tati non fum^ut aftronomorum pla 
cita irridere audea, eorum piertim qui ronibus 
phyficis,& mathematicis adhibitis, nihil cafu, 
auc tcmere pronunciat. Fr^ fertim uero.^cam Ga 
icnuscx folis,1unfque motionibus.totadicrum 
crifimorum ronc colligat ( quicquid Miradula- 
nuscomesjltalica pho&Hix,uocatus,dehac re c6 
fcripferit) ueiitq,- morbos, luminum horum cir 



GALLICO 

cumuoIutionc,tetminariun!uerfos,acutos.r.lil* 
tif ,& diuturnos folis motione, quod no ficret, (i 
horum inferiorum euentus , fuperioribus-corpo 
ribus non refcrantur acccpti. Dica tii medicis 
ronibus excogitatis,ex co Gallicum difterre ab 
cpidemialibus morbis,cj> ilie ppecuus efi,acto^ 
ti orbi Koivd^hoc eft cois, hi uero, nequ« ppetui 
fnnc,neq; orbe replct : cum natura pati ncqueac 
oniilferfalem elemcntorum ^^aLAuiy/v,aut etia pu 
tredinem, pro uniuerfi harmonia, tempatione, 
ac coferuationetuenda.Naquaquaelementa ui 
ces patiuntu r,fcdm eorum |>tes,ex toto at im.uta 
ri nequeuntjcum uniuerfi parteSi& membra cfle 
Phyfici affirmcnt . Quod nos, interdum, cum 
iuniores eflemus, ac iucundiffimum mufarum 
ocium nadi> aufi fumuscxprimcre hifce nume- 
ris,quos rcfera,ad phyficae ronis cofirmationeni 
potius, quam noftriingenii oftentationem* 
Adfpice ut immenfo labanturfydera coelo, 
Vtquefthi uarios peragant erranlia curfus 
tegibus £ternis,fpacioja in fkcula,miro 
Ordme, fic Diis,& ¥atis pofcentibus ipfts, 
Vtquefuofmpcr Itbretur pondere Tellus, 
^iiuit OceanusMqMdus quam drcuit ather^ 
Qccultijquefouet taii uis igneafUmmis, 
Qu^ nec tempus edax, ncc idin bngcsua uetuflas 
hnmutare queunt,f£clts labentibus» aut h£c 
Officijs uxrtarefms : quorumcrdine pulchro 
Aimaparensnatura ,fuasproducit inauras 
Tot rerum facies,gremio quas contipit alto, 
Seminibus uariis^arcana & mente recondit* 
His ergo aternisjrerum moderatur hahenas 
Trtnctpiisjate & ucflum contemperat Grbem» 
Cum tamen adfpidas.rutili modo luminafoiis 
:w^ tegi denfa:,tenebrofa & nciie recondi, 
:^modQ tellurem ficcis fquallefcereglehis , 
Tngemere & longumpelagofretaiaiafonante t 
TSlecnon aerios tra^usjper inania^ uentis 
Mifceri,& crehris coUidi nubiUflanmis, 
7\len tamen ex totofoliuintur,fedftbi certo 
Tempore,refiituunt uiolatA faderapacis ; 
Vfque adto rerum caufas &femina prima 
Omipotem genitor ualidisfirmauerat alim 
LegihhS^atqne operi iongum profptxit amato» 

Difrertctia Galiicus, ab eo morbo qui h^^iyo^ 
•i.gftiuus df^ Guoniam hic uniucrias anni partcs^ 
^qua fcre r6nCiifequitur,iIie uero,a;ftacem dua 
taxat. Quod fi «ftatc corrumpantur,exulcercn 
turq; pudenda,id fit a foia, & fimplici quaiitate 
caiorisjxftiui temporis, citra omnem c6tagem> 
Gallic.ucro una fit cum c&tagio, & i quocunoue 
anni t^c. logc itaq» alia cft horum ca,fignajmo 
dus,& fymptomata. Acccditt^ Gallic.ficri poc 
citra putrcdinem pudendoruttii no itaq; par ro 
€&. eorum , neque idem generationis modus . 
Expreiie hoc ipfum indicant hdentes pucri , cr 
foia ac {impliciladis,infcift« nutricis, fuctio- 
ne, hoc morbo ff pifsime, citra omncm ^Aideti' 
di ofFei^oitem , corripiufltur * Plurimi ex ea- 
ruUdem conamunium ucftium ufu,infed^ifunc> 

uei 



BERNARDINI TOMITANfl LIBER SEC VNDVS. 



77 



iiti etia cu focio dormientes,pracfertim exfuda A tela retexere.Qni uoluere hiic effe fahafatu>Oc 



tc. Aiii uero folis ofciiloru fuauiis,lingua pfer- 
tim urrinqj micante,morbu tulerut, faliuf , auD 
fanici fada inter cos coicatione, abfqj pudedi 
noxa. Confonat ite lues hafec cum elephantiaii, 
quonia cu utroqj hoc morbo puftulf fiunt hor- 
ridf ,qu9 cutim inf quale,& afpera reddunt. Pi- 
H & capilli defluuntjcfficiturq; homo, utriufqi 
aduentu,deformis,afpedufq;horribiIis*Qaiqj 
a jparetibus altcrutro infedis procreantur hlii, 
morbofi funtjfgreq; curatur ambo,& cotagio- 
{x (unt aegritudines. Mira profcsfto ac magna 
cft hajc accidctiu confenfio,ingenue fateor: ue 
ru, cxeo fallax eft firailitudinis ratio, cpraulta 
funtjin quibusdifferat Galii€us,& elephatiafis. 
Etcnihfc coitu no attrahitur,ut illei neqj in ea 
accidant articulorn doIores,gumata, bubones, 
caries,atque alia huius ordis plurima. Gallicns 
ite cotingere pot citra olm cutis deformitate, 
& corii cruftas,ac paftulas. Medicamctis,^bus 
altcru tollitur,n6 fanatur alteru.lnfanabiiis eft 
cIcphatiafis,C5allicusutplurimum curatur. Ilia 
horribilereddit humanu afpedu, hic noadeo, 
quinimo,cu depiiatur, quis gailico afted:us iu- 
nior euadit: cutis huic mollis, illi afpera : color 
liSc fequitur uarius in multis,^ humoris exufti 
ronciilu i^ ide,& fqualisjhoc eft cineritius,ac 
liuidus. Poftremo in elephaciafi totu coriu infi- 
citurjin gallicoiiero,pars illius dutaxat. Ex his 
itaq; cocludedii cft,huc no.eflTe in uetcres mor- 
bos rcfcredii* Naquauisfimia caliaruaffedio 
nu,ab illistn comode diftiguitur,fi r6nis,& in- 
tclligetif opc excrcemus,cii diuersa heat cam, 
inodu^gnone>& fymptomata.Qua uero rone fa 
^ fitjUt hic fic aiiorii morboru f mulator, & fT- 
inia,n6 admodu cognofccrc, difncile eft, na c£ 
cft fimilitudo accidetiu : obinumerabile quafi 
cogerie galIici,accidetiii.Na cu ille ficmorbus 
magnus,ac ff uus, occupetque mcbru, ac uifcus 
noilri corpispcipuii, q<f iecur cft^iataralis fa- 
cultatis organu,& officina fangais,q uniucrfas 
alit corpis ptes, cuq; cx maiis in eo humoribus 
ingenitis,accfterisptibusc6tcatis ,ifdi poffit 
cor,uetriculus, puimones, nerui,articuIi,caro; 
ofla,cerebru, & cutis, nil miru fi innumera funt 
fymptomaca,qiliu infequucur , quoru plurima 
Sc aliis c6ucniut affc^ionibus,tinde fimilicudis 
ro defumitur * ^x quo rcAc eos dixiflcputo,^ 
galHcii pocticedefcribctes, hiic cfie ueluti pro 
theu,aut camclcofata dixere, % uariis formis,& 
colorihus imutatur. Sed dc poeticiscoparatio 
nibus alias;qii mcdicus rc coca ferio pfequacur 
muerfs Gallid def^riptmes adducitntur , pro dtHer^, 
fitaie autborum. C^p, i6, 

DlflFcrctif opinionu, diuerfasqjoq; defcri- 
ptionesmorbi huius atCiilcre, ftudiofii iu- 
dicidas. Etcni.c^ putat hunc cfie tcrminthii,(ic 
1 dcfiniut. GalIicusMorb.eftiq,crurafa;dat,acq,* 
,cxulcerat,c6tagiof«s afie(^us> cofutaca eft hxc 
4cfcriptioiii pcedetibuSjUcq,* opus eft de nouo 



dicut, GaIiic.Morb.cftfcabiesconcagiofaiCa 1 1 
putulccras,ac depile facies . Rcjeaa aiit & hxc 
fuit infu^ioribus, nobis. Quibusplacer,ut arti 
cuIarismorbusdicatur,hi hocmo dcfcnheidii 
putat. Gallic.Morb.eftcotagiofaafteaioJairti ^jj 
culoru,dolorofa atq; excrucias , qu:£ ite dana- 
ta fiiit. Qui uero 4,'^xv Pfora eiTe corediit , fic 
putat efle^feredii. 'Morb.Galliaeft pafsio c6 1 1 n, 
tagiofa cutis,q ea f ajdat,depilar,& cruftis infi- 
cit. Hac quoq; defcriptionem failace efTe fatis 
oftefumeilinpcedecib.Qui epideniiale,& ffH 
uummorbu effe diiudicat>eum lic dcterminar. 
Gallic.Morb^eft affedio acftiua,q uulgo craf!a- ^ 

g tur,aeris infectione , ab laadacionibus 'aquarii 
nouiffime jpduita>padeda maxime isedes. Uxc 
aiit fublata eft^cu epidemiale morbu hanc dici 
nullaro6 pofTe^rocinati famus.Qui effe elepha 
tiafim noiucre,defcribuc hoc pado. Gallicus v i 
Morb.eft infc<Sio uniuersa cutim corpis uizlis, 
qusB hois forma fajdat , atq; eius afpeaii reddic 
horribiic, Hoc at qua falsii fltipfi uiderir.Q^ui 
bus vf ,hiic effe morbii in fubflacia rora,fiuc for 
ma,ea rone illii cxplicat. Gallic.Morb. eft aifc y 1 1 
d:io laedes uniuersa corpis fubtHcia, uitio,c6ta 
gione acg,fico. Minus placere hacdiximus cum 
aduerfiis hoc fubftatif nome rocinaremur.Qui 
capitis ee xgricudine aiut,fic ^poniit. Gallic. y 1 1 ; 
Morb.e affedio,finguIas capitis adiones Ifdes, 

C cotagio inuecta. jQui fola cotinui folatione ma 
ltint,fic defimut. GalIic.Morb.eftafte5:io,uni j« 
uersii Isdcsnfi corpis cotinau ,-inepta hac efic 
adeo coftacuc demetia fit, ca cofuratione pfe- 
qui. Quiuero,folahcpatisfoiurionecontinui 
" effe aolaere,hoc more dcfcribant. Galli.Morb. ^ 
eft a&dio hepatis c^cagiofa, cius unitate fol 
ues.h2c|te reucicbacur £ pcedencibus. Qai c6 
geriem oium malorum effe pucac,fic eius defini 
jtionem coUigunt. Morb.Gallic.eft congeries xt 
oim maIorum,c6tagiofa, uniuerias corpis ptes 
l^dens. haec item culpada eft,ut afcopo aliena. 
Qui incercu morbum eii appcllac , fic ftacuunt. 
Gallic.Morb.afte(aio cft, m nullo determinaco ^ 1 1 

D generc morborum rcponenda, fed uaga, & am 
bigua,pces fimilares & diffimilares i3edcns,con 
tagiojpduda.H3EC cur n6 piacuerit,fatis oflen- 
fum eft aiibi. Qiu uero>iIium effe incemperiem 
frigida,acq; humida uoluere, fic definianc. Gal x i r i 
licMorb. cft incemperiesfrigida & hfimida ie 
coris,itaIigrada coflituta. Qui uero calidi ee 
&humidauolunt,hocpactOjpnuncia|. Gallic. xii. 
Morb.eft icem^ics calida & humida hepacis,i ca 
H cermino,feu gradu coftituta. Quas dfcripcio 
ncs haud efle ucrasoftendemus in fequencibus. 
Poftrcma at definicio cft^qua una cum afiis fe<^ 
mucquf fic fc habct. Gallic.Morb.cft icempies x y 
caiida & ficca hcpatis, in tanto & tali gradu,fi- 
ue cernMno coafiftens,contagiofa . Acque hxc 
iatis dida fint degallici morbi ui.natura, atq> 
eflcnda. Nunc 2.d alia pcrgendum. 

Gg ? Gallicam 



Isi 



151 MOEBOCALIICO. 



GaUicm m&rhm apui qmfdm effe intemperiem 1 bantexep^qiiodcontagiofuseft^cotagespurre 



firigidamatqnebmidanh qu^argumemo con^ 
eludatur, Cap^ tfi ^ 

TAnta quoqtte eft huias affedionis fallacia > 
maltiplexqueuarictas,utctia inwenta par 
tc affeaa,qux lim^»fiue iecur eft^dubium facef 
fat de iilius qualitatibus intemperatis. Etenim 
nidentes qiiidam in Gaiiico labcfaaari uentri 
culum,concoaionem «gre,tardeque fieri, pi- 
tuitx copiam incredibilem excerni,tumore« 
albos*& frigidos ingeaerari ,articulos lends»^ 
crafsifque humoribus impediri,atqueobflruiy 
dixere iutemperiem cfie epatis frigidam, atq; 
humedam. Poftremo ex eo confirmant, qu<Ki 
guaiaco fanatur,hoc efl remediocalfaciente 
atqueexficcante jigitur morbus erit irigidui 
hurnidufque. 

Soltttionespra^SiaratiQms* Cap, iS. , 

SVnt qui toUant iam didum argumentum,di 
centes non efife CQnferendam pituitam^qug 
in uentricuio fiti& quae uera , atq,- exquifita «ft 
pituita,cuni illa quas in iecore conficitur: quo- 
niam poteft effe pituita: excretio in patien- 
te,9entriculi vitio,non autem ex epate. £xquo 
iaferunt poflfe accidere,ut laborantes Gallico , 
pituitamplurimam expnant,culpauentriculi » 
non iecoris. Veruna hsc improbatio non plenc 
fatisfacitjCiim in hoc genere aflFedionis,etiara 
Ixdi posfit tientriculus,epatis conimunione,at- 
qucc6fenfu,quocirca educentibus pituitama 



dine indicat,putredoautfit a caiido &humido 
cx Ariftotele lib,4.Mctheorologicorfi , & Gal. 
lib.4. 1 5.& II. methodi Jgitur gallicus crit in 
temperies calida & humida.Confirmant quoq; 
ea rationcquod mcbra calida & humida ma^ 
ximCjhoc generemorbicorripiiitur,ut lingua, 
glans i & reliqua fjudenda omnia . Ite fympto 
mata illa caries>& ulcera hume<aa funt . Acce- 
dit,quodilletoIliturexficcantibusmedicamc- 
tis,quocirca huoMdus erit af&clus. Rurfus d- 
b*is,& rationeuiiausattenuate eliditur,hf c aiit- 
cxficcandi facultatc habcnt,igitur morbus erit 
humidu intemperamcntu.Praeterea uere appe- 
tente,maxime hiGmorbuSiUel aquiritur, uel ia 
ueteratus,efflQrefeit,cu illa anni pars fit calid* 
& humida.Poftremoaiuntexperientiaconfir-. 
mari, eos qui humidam habent tempericm,fa- 
cilehocmorboinfeftari. , 
Cwfiaantur argmenta aihBa inprmietttihus» 
Cap^ lo, 

QVidam, de hac ipfa cognitione medica be 
nemeritiyobeoru doarinf , acexpcricd» 
praeftantiam,dixere ad rationes fuperius add» 
das,fua qua fequuntur,opinione: fupponentes 
primujgallicaluc efiemorbum unu,non plures, 
deinde putredinem tffc morbu diuerfum, a ca 
lido &humidointemperaflaento,obxdqueda--. 
nant eos,qui hanc intemperie eaUdam & humi 
dam,complicant cum putrcdine . Verum hoc 



Beatriculov.uidctur communionemillaabepa O nonafrequuntur,uthanctamfacile coplicatio 



te produaam , teftari fimilem humorcm,& ob 
id etiam intemperiem frigidam^atque humida 
epatis. Longeautcm eaidentius tolletureorii 
raciOjfi ad eadeuetterimus>qua:experientiapa£ 
fim comprobantur, quas medicin| alteriieft 05- 
yiyavjhoc autem efi,non uerum efTe , omnes la- 
borantes emictere pituitam per os , & fi pluri- 
mi id faciunt.Qui uero cam cxcernunt,ob id fa 
ciunt,quoduentriculus iecoris noxiaintempe 
rie affe^us,uim contrahit inualidam, atque im 
beciilam,adcout labefadetur concodio,pIuri 
maque in eo redundent excrementa . Itcm in 
lue gallica , magna fit fpirituum refoiutio, ex 
qua frigefcere corpus necelTeeft , unde uentri 



nem tollant . Nam quaqua hgcxiitterfa in aliis 
eBfepofrunt,dicercnthniufce opinionis autho 
rcsjift Gailico tamen unitaton conftituunt, cii 
inter fe fubilantiali ordine inhajrcant. Etenim 
cum-conftet morbii hunc habere occafione per 
cotttagiu,a quo excitatur putredo,hinc conitat 
eam fieri intemperie. Nahsec ex accidenti noa 
conflantur fimul,ied fubftantialiordinejac nc 
xu conneduntur. Pcrfimile.n.hoc cft , eiqnod 
Bialedici dicunt , quod ex pluribus differctiis 
circufcribitur ultima forma , quu cum tota fpc 
cie reciproca eft:na & gallica affe<9:io,apud eos 
tribus uerbis,uim & natura morbi cxplicatibus 
definitur,quf sut inteperies,epatis,calida&hu 



culus calore natiuo imminuto,n6 perficit opus H mida,cii putredine tali,hoc eft ufqrad Ule tcr- 

r- .-^- _-. :^ _. ^:,^J^^\.,^:^^ mlnA ■tM—. .»«»-/>. «lI^-oi-hfc/MJV r^rnA/i/^nHr?' Jlf 



fuum,uti naturae conucnit, atque inde plurima 
efficiunturrccrementa, pituitofaprffcrtim, & 
qiix frigida apparent,& humeda>cum uero po 
ftremp rationem afFerunt ex calidis^c ficcis rc 
mediis, qu^morbi caufamtoliunt,dicendum, 
. eaquidemauxlia>non conuenireuticalida& 
ficca tantum,fed uti eoru qualitates perfpeaae 
ciiproprietate fpecifica funt c6iunct2,fiue gua 
iacijfiiie falfae,fiue chynig^uci aiiorii . Qux aute 
fit iigc proprietas alibi copiofius pcrfcquemur. 
Qjtibus ratioyitbas adducuntur alii^ut dicam,Gallici 
iniemperiem efje caUda atque humida, Cap, 19. ^ 

ALii in<^iunt>hunc morbu , inteperamentu 
calidii,atq; humidii,cu putrcdine. Id pro* 



minu.Itaq; puto aliter h^ eflfe rcfpodendii , ad 
mittetes gallicu fieri ex cotagio^atqj etiHis, di . 
cendi caufa,concefro hoc uno,cu putredine co • 
ivida effejferuata unitatemorbi,tqaaqua nega 
ri{debet seper ex cotagio fubcurirf puttcdinc,ut 
in Tabe,& ophthalmia,mimo & i«gaUico,pr« 
lertimillius initio,& aliis cotingere folet)cuia 
uero aiunt,putredinc fieri incalido &,humido, 
6t id conccdamus> non tame fequitur,ut mor- 
bus ipfe fit calidus & humidus. Quod^io fequt 
tur,exemplo tertian^exquifit« manifeftifsime 
dignofcitur.Hfc.nJit ex putrcdine bilis tantu: : 
bilis^^aut humoreft adu humidus,fiue fluidus, 
poteftate tame ficcus, in quo nihilomiaus pur 

tredo 



BERNARDINI TOMITA NI LIBER StECVNDV^. 



trcdo redpuur.Tertiana ergo>morbus eft cali A 
dasi^ ficcusjlicct in hnmore cofiftat putrcfcen 
te,qui zctu humidus elbquod ad putredine iuf 
ficic rarcipienda>c6currentibus caetcris^qu» pu 
trefcerefaciant.RurfusmelacoIicushumor, & 
ix frigidas,& ficcus poteftate eft,cu actu fuerit 
calidas,& hamidus,putrefcere omnino poteft, 
non itaq,- neceffe eft,ut a qualitatibus, qua: pu- 
tredine efficiunt,denominetur morbus.Quare 
neq; admittereoportet,galiici iteperiejeife ca 
lida,atq; humida,iicet cx cotagio hat, & putre 
fadione, quf in caIido>& humido cofiftit. Rur . 
fu$ apimaduertendu eft.terminu putrcdinis(5c 
G haec in humido fit, tanqua in ma jppria,& fub 
' ftrata}non efTc humidu:qih cum infignis cft pu 
tredo j termmat ad ea refolutionem, quae a no - B 
ftrisincirteratiodicitur,hoceftadficcu.Quod 
ucro in altera ratione dicunt, partes noftri cor, 
porishumidiorcs iafici magis,non aliquid con 
ciudere uideturtnapartesillf utlingua,palacua 
glans,& cattera,pudenda,n6 ratione, qua humi 
dx funt5afiiciuntur,fed quia earu fubftantiala- 
xior eft,moliior,apertior,& ad fufcipiedum ^d 
pia>paratior.Veru.nonne uidemus^ofTa alioqui 
ficcifsima,contagiofahaciiluuie laborjre^ itc 
tiemos»membranas,perioftia,cutim,& fimilia < 
iPraeterea quid prohibet, parte noftri corporis 
' fiumida, (icco morbo torqueri^ cu § gritudincf 
accidant,quae toti corpori, ac et iliius partibus 
repugnent,pra:fcrtim cu ualidiores habeat caii 
fas.Adde & eoru folutione, qui poftremo ordi < 
ncjde hoc morbo fcripfere dodifsime • Hi et- 
cnim,qd! ratio fupponit,eut inficias,nepfi p«dc 
4a cfle mebra humida,na cum ncruea fint,ifidi 
cant potius^hfC (icca effc uocanda,qua alio na 
inine.Qui et ad tertia ra*rione dicunt,carie , & 
«lcera , haudquaqua effe humidas atfediones , 
diceada^na ciiin iilisexuftio plurima,atq,- per 
petua fit,dicendf erunt potius ficcae, quaiiumi 
- d2.Nos quoq; et d£cimus,affedioncs illas, hu- 
midas apparerc,humorc aduali, excremetofo, 
atqi afcititio,cu ad ea loca cofluat, quiin toto 
corporc refident , & redundat fuccirprajfertim 
cu partes noftri corporis,fint fenfibiles ualdc , 
& ad doloris fenfum excitandu, magnopere ac 



79 



fcrebatur,fanguineis,.magis ufu uenir«iUt infi- • 
ciantur,qua biliofis,ueI aiiis,id fortc pernega- 
ri pofiet,cum experientif teftimonio pateat , 
huc mprbum nemmi fere parcere, ob eius qwi 
in cunfios feuis(imecxercet(ut ita dica) tirani 
dem,ucruntamen hoc admifib,dicimus, fangui 
neum priore loco l^di pofTe , ob raritatem fub- 
ftacig partiu,quibus npxiu uirus attrahitur,qug 
fanguinea maximc tcperatura fequi uidctur . 
ConclHiitHr lucm gallicam effc memperamcntHm ca^ 
liium&ficcum* Cap. 21. 

MOntanus Vcrdnen(is,uiracerrimi iudicU^ 
fingularifque eruditionis , quiq; oon tam 
doft|inaj ratione,qua eloquentia,penfe ciindis . 
admirabihsuifuseftjcum Patauino Gymnafio 
medicamartem profiteretur, ac primas omni 
fibi iure uendicaret,ut erat nobis fumma nccef 
fitudiae coDiun6tus,dicere-folcbat, irridendos 
cfleeos^qui remoculisfubie(9:aac fenfibus ma 
xime perfpicuam, in controueriiam adducunt,, 
cum fenfus rationi in omnibuspracferendus fir, 
priefertim in re mcdica , ubi coniedurac fenfi- 
lium rei-um fummopere|>quiruntur. Gallicum 
ucro fenfui pacere, ex fuis fymptomatibus aic* 
batcquod & uiucntibus aiiis , pracclare uirtutis 
hominibus,quorum nominaprf tercOjUt uerbo 
defit inuidia , uifumeft efTc dicedum ) quibu* 
oibus non modo adhibita eft aduftio, .fed it il* 
lis fubihntialitcr annexa>perpetuo<|j cbiu&s. . 
Quocircaille hoc modo ratiocinari (blcbac, 
; morbumhnncjcfleomninointemperamcntum 
calidum & ficcum, primum rationc fiimpta ab 
origine morbi, quaiinpatientefitidcindecx 
cius defincntiatpoftreoK) ex omnibusacciden- 
tibus,atq,- exeuntibus mutatis. Exoriginc fic 
Morbus hic incipit cum ulcere , igitur a calida 
& ficca intemperie pendet . AfTumptio fenfui 
nota eft, illationis aute m"s ex co iiquet , quod 
iXxo^fiue ulcus, maxime crodcns & depafccns, 
ut in gallico laborantibus contingit , fieri nc- 
quitabalio inteperameto,qua calido & ficco . 
Ex defincntia rurfus eodcm modo,argumcnta 
batur . Hic morbus dcfinit in ulcus, icaque cau 
fam habcc intemam , epatis uitium cahdum & 
ficcum,cuiusrationis affumptum,& illaciOjpcr 



c6modatar..Cum uero aiunt, hunc morbu , ucrc ^ fc fe f que manifefta funt:cum hcc ulcera cogno 



magis ff uire,ac gigni,qua aliis tcporibus,pro 
fe5to id pofliimus inficiari.cum asltatis tcporc, 
frequentius hsec fe fe nobis ofFcrat curanda iUu 
me$,,na plurimi co tempore,ob attritione , & 
pcrfridku pudcndorii, & ob folis, atq; agitatio 
jjis fcr«OFe,in yoy«^'»piy.i*fcminis fluorc, atque 
piidcndi erofionemincidunt. Qaoducroanti 
quus morbus magis in ucrc,qua aliis cflorcfcat, 
caufam habcr,qiia5 a Gal.in comeatariis Aph. 
afifertur,eft aiit illa,^ eo tempore humores,qui 
hyemc refident pacati , & in profundu coadi, 
«ccis calore excitantur,trahunturqj ab intimis 
Zd e:^timascorporispartes,<juocirca & in cuti 
^axunc efnorcfcqac^Quod ueto ultimo loco rc 



fcanturfenfu pendere a maacri,erodentc , ui- 
tio iecorisiQgenita,qua fanguis inficitur, fitq? 
alimentum noxium,neq; aptum in fubftantiam 
noftri corppris c6nerti, aut corrigi a caiore na 
tiuo.Ex recremctisuero,& accidentibus^fic ra 
tiocinabatur ille. E£eftiones,urinae fudores> fa 
nies,ulcerum iiuores,& nigredincs,dolor€sactt 
ti& ueIlicatcs,cailoff particulaipudendisadna 
tf ,puftulas,bubones,uerrucat, & cactera oia q»« 
gailicum morbuni c6fcquuntur,perpctuam ha 
bent fociam & dicaram exuftioncm, at cxuftio 
fit a calido infigai,cum quo humiditas confifte 
re non poteft,igitur a calido & ficco.Eric icaqj 
caorbtishic iut>*caliHo& ficco cpatis intcm- 
Gg 4 peranicnco 



§0 



j^eramettto conftimtfndus. 

Qmo tnodo contsndant nonnutU fupemres rationes 

tuerteu^ Cap, 22. 

^OIuuntur prstdidx rationes a quibufda, op 
«J pofitam partemtuentibus,hocmore.Qu,a- 
doquidem aiunc, in pnorc argumento negan- 
dumeire,Gallicumfieri feniperabukerei item 
in fecundo/emper in ulcus defincre.Dicunt»n. 
id ficri interdum,n6 perpetuo,hoc cft ubi epar 
bilioiis humoribus incaluerit,aucal.a quauis 
eaufa . Ad illud uero quod de excrementis 
aiFertar,dicun£ non*femper"iIlaHabere exu - 
ftionis %na, fed aliquado hsec accidere ob c6 
dta tum epatis feruorem , liel ex imbecilHtate 
fuarum aAionum,uel aliam ob caufam^qug m- 
indiesmagisapparet.Siquidem perinitia mor 
bijdicuncnon infigniter iecur caiefieri) & ex- 
ficcari,pau!opoft td fenfim irreperciadeo ut ca 
ior fic de confequeaci bus Ga Uicum noa fubfta 
tialicer inhxrencibus . 
improbationes pra ii^jprum fotutionttm, Cap, 2 ^* 

PRior foiucio nihil affequitur, licet enimhic 
morbusnon lemperexordiatur abulcerej 
tn utcunqi incxperit,fenipcr ab eo inchoat,qd 
exuftionis Gtgnz fuboftendit . M6tanusuero,cfi 
ita argumetabatur , ab co rationis^ nim collige 
bat,quodutpIarimum contingit ; memor ilVms 
prjEcepti Ariftotelisin Phyficis,ac refolutoriis 
HbriSj}cientiam,& prsEfertim naturalem,efrede 
his, qus femper,uel frequenter fieri folent. Sic 
qabquCjfecundaj folutionis uis i refellenda eft . 
Tertia quoq? eorum tefponfio , nulliuspoderis 
fexiftimanda eft,ex eo quod experientia: aduer 
fatur : nam cum morbus inchoat , profed:o fi in 
pudedis appareat ulcus, auc puftuia,aut caries, 
femper cum iilis uel erofio emcrgtt , uel liuor , 
iiel infiammatio,uel durities, uel alia, quse exu 
ftionem attcftancur * no autem (ut illi iingunt j 
tradu temporishsec adueniunc . ForteillUd ad 
mitti poterittradu temporis fieri in patientc 
corporc putredinem, qua; profedo^ initia n6 
cxit in hicem,cum uis morbi, fenfini incremen 
ta fufcipiat,atq: indies magis glifcat, quo tem 
pore fequi pofiunt perfpicu^ putredinis nota:, 
fed abeius ortu femper exuftionis figna funt 



IJE M0IlBd(5ALLICO. 

E dis atque humidis medicamentis, quod tamert 



uerum non eft,cum tollatur hifce auxiliis , quat 
potius facultate excaitadoria, atqueexficcan- 
te funt prf dica:u£ funt guaiacus , faHaperillia , 
chyna,exercicatio,uidus attenuas, aer calidior 
&c. Prstcrea quipituicofi fimt, uel melancoli- 
ci,hoc genere morbi, uei segrcjuel nunquam in 
ficerencur,quod falfum cfie experientia docet « 
Poftremo eft illa ratio, quse ait, h in Gallico e- 
parintemperieafficitur, illaquidemuel fqua- 
liseft,uel infqualis intcmperics> nonjequalis, 
quia hsec(fic.n.putant) non eft a medico tolten 
da,fed ueluti natura altera fouenda, ac cottfer 
uanda, nonitem infqualis, quia haccdolorofa 
eft femper,utinlibrisdc fymptomatum caufis 
author eft Galenus ( quod iili confin|unt ) ue- 
rum epar Gallico morbo aftedi minime ^dem 
doletjigitur nulla erit intemperies, qua eos ia- 
borarc dicamus , qui hoc morbo corripiuntur. 
KefeUunt9r argHmenta , in ftMedenti capite addtt" 
£ia. Cap. 2J. 

AD corum-prlmum argamentum, facile dici 
poteft,non inde fequi, biliofam cfTe infc- 
dionem gallicam,tametfi calida , & ficca fit ia 
tempcriesjcuminfedioipfa, in frigidisetiam 
humoribus confiftere posfit,eosadu€ntitia in 
tcmperieimmutans. Ad fecundam pariter eo- 
rum rationem dicimus , Gailico laboratium ex 
crementa omnia, exuftionem prffe ferre , atq» 
apcrtifsimcindicaremeque ex eo fequi,nccefia 
rium forc, ut hf c biliofa fintpenitus,cum exu- 
ilio,n6 foliusfic bilis . Tertia rationera tollunt 
recentiotes,hoc modo. £xhibentur(inquiunt> 
in Gallico medicamenta calfacientia, non uti 
calfacientia,{ed quia exhibica una cum euacua 
tionibus, &aliisexuftionem corrigentibus & 
humorem peccantem moderanribus,immo& 
mmucntibus,toIluntmorbum. Concidit nero 
quarra ratiocinatio,cx eo quod pituitofi, & me 
iancolici,uexari poflTunt Gallica pernicic>quo- 
niam introduda incemperie cx contagio , eo- 
rum etiam fanguis exuri potcft,quamquam mi 
nusparati funt ad contagem fufcipiendam , fri 
gida corpora quam calida,&cxcalidis ficca 
ma^is,qnam humida . Erit itaque uir intempe 



manifefta, qux fiquis negarit , fenium fe omni « ramenti biiiofi,qui facilius hoc morbo corripi 



no negare faceatur , necefte eft 
i/irgumenta quihus fdfononuUi putanteittrterehM 
di^a ifunt deGtUicimorbi intemperie cziida 
& ficca^ Cap. 24. 

IAm uero audiamus, aduerfus ueram opinio- 
nereclamantes.Aiunt .n. fi morbasGallicus 
eft incemperani«ntum calidum & ficcum, igi- 
tur biliofum: quo pofito,materia illius non eric 
indifferenceromnishumor, quod abfurda eft , 
ci2,'in omni humore posfit gallica infedio iuCci 
pi,atqj foueri.Icem fi biliofaeft intemperies,re 
eremetaomniain omnibuserunt huiufmodi , 
qiiod e^perientia: aduerfatur . Rurfus Gallico 
aftedi fanarentiir omaes pcr contraritim frigi 



poceftrfecundo loco languinei,certio qui meia 
colicam habet conftitutionem, poftremo qui 
habitu pituicofo prf ditus eft.Sic iuuenis,magi$ 
aptus eritad hauriendam hanc luem, quam 
puer,puerqnam uir,uir quam fenex . Ex anni 
paricer temporibus,in cam propenfiores fumus 
f ftate,quam uerc: uere quam autumno^autum- 
no magisquam hyeme. Caueant tamen homi- 
nes, omnibus uitx fuf ,atque anni cemporibus, 
Dc Galh regis fiant milites, cum id contagii ne 
mini parcat,fiuc forti,fiue inualido,fiue iuncni 
fiuc feni>abfque fexus,attatis,ordinis,& tcmpo 
ris uliodifcrimnc. Extremf autem rati6ni,q«x 
goacludebat, nullum eflc intcaipcramcntum 

iecoris. 



BERMARDrNirOMrTAMl LIBER SECVMDVS. 



8f 



iccons.in patiente morbum diaum , plcrique A dico artificio aenit corngcndacuna cxccpra fe 



manumdantjUolentes eamiuftam e^Q demo 
ftrat20iiem,ut inde coliiganr> lucm gallicam,ni 
miram efie morbum, in quodcunqueaiiud ge* 
nus,quam :n intemperiem,ref£?endum . Qao. 
rum opinionem aiias oftendimus audiendam 
non e.Tc,nempe in praccedentibuSjUbi morbum 
hanc haud coufiftere dicebanius in nitio totius 
iiibfUntig, iit illi afleruiffe ui(i funt . Sed ad eo 
ram argnmentum , funt qui dicant , aftedione 
hanc eheintemperie inxqualemjCu ante aiunt 
illi, igitur eritdolorofa^quod tamen fallum ef- 
feconftat^cumepar Gallico laborantismini- 
me quidem doleat. Soluunt,uerum ciTe,ina£qua 
lem intcmperiem fieri cum dolorc, cu id aper- 
tifsime uoiuiffe ferant Galcnum in lib. de in^- B 
quali intemperiei& fecundo de cauiisfympto- 
matum, fed tunccum parsaftecta de genereea 
rum eihquasaptJE funt dolere . Minimeaurem 
epar carnem habet dolori obnoxiam , cum illa 
extoto fere expers fenfus eile uidcatur . Nani 
qiiamquam innumerabiles fere neruorum pro 
pagines in carne iecoris dideminatas, arq; di^ 
fperfas, obferuarint receatiores Anatomici, 
eos tamen non adeo fen-ibiles CiTe dicimus , ut 
dolorofum fcnfam excitare ualcat.Exiles eni-n 
funr, & parenchimam carnem iecorisimitan- 
tes: prsster quod > mulci eciam inficiantur , eos 
tiere neruos eife appeliandos . Q^ia: fsne rcfpo 
lio,cuni in controaerfiam adducar , QuziYiov.e 
de ncruisin fubftantia epatisdifperiisjn aiiud < 
tempus iudicada differtur.Ahis lufam eit, mor 
bum galiicum, non fieri ex iccoris inteiiipcra- 
inento calido, & iicco , ied hoc modo ,uc epar 
paulatim, ac fenfim hoc inteniperameHtura c6 
trahat tractu temporis,fitque2qua!e> non in^- 
qualc: quoniam citra dolorem fit , item confe- 
quatur morbum ipfum,non lutem morbus-fit . 
Quf quidem eorum fententia ex eo falfa deprg 
henditur> quod per inicia niorbo iam inchoaa 
te,exufi:ionisfigna apparec in urinis, cariebus, 
uerruculis.bubonibas , lingua , 3iC casteris locis 
affectis . itaque fi squale eit hoc temperamen 
rum,uen:et conferuandum^jnon opc mcdica rc 



bre hedica ) cum in naturalem zieluti habitum 
commigrauerit, atque ex eo fit , ut hec morbus 
minime dici debear. Talisautemintemperies 
cfl,qu^ a^tatis mutationem confequitur , uel la 
ci>uel cxercitationis . Aetatis , ut fi quis calidii 
habuerit in iuuentute epar, fenefcente uero , ii 
lud ipfum frigidum confequatur . Loci, ut fi- 
quis frigidioriserat habitus> feptentrioaalem 
habitans regionem , pofliea calidior rfficiatur , 
ly biam frequentans. Exercitationis ^ ut il quis 
calidior ac {iccior,pifc2Coria diu arte dtlsd^^ 
tUs,temperi^:m rrigiQiorem,atque humidfore 
contrahar . Inz-cv.izhs autem inceraperies,(ati- 
thore Galeno)e>c partis,uei totius corporis,9rf 
ternaturalisqiJ^dam immutacio, quxi-lis non 
squaliccr adueait. Totius aurem,ut hydrops i\ 
ia, qu.^AVatcric/-*^J^^t'jr:partisuero diiplici 
ter,uel atfiuxione 2ffea:x,ut tumor: uei qualita 
tum alteratfone, utfebrisqu^libetjek-cepta hc- 
dica. Atq; hgc efk inteperies,qug morbus ia c% 
qugqj a medico oino tolleda , ac j4>pulianda ue 
nit.H3?c auc, fi Galeno credimus una cu. dolore 
fir cu fitnehenr.ens immutatio parris a iiarurali 
cofriturionead prsccrnaturalemiLaru . Vnde 
lib.ii.dcfymptomati: caufis afrercbat illcfqua 
lem intemperiem. nu-Io dolore ari-iii^ere.ci: ue- 
luti acquifititia qusdam. nacura parriculsni- 
mirumaffc<5t2E adueniat. Vbi uero in corpore 
quopia,ui fentiendi pr^diro, fuboriiur ineqaa 
lis iF,temperantia,quanta fuerit uisj& mignitu 
do intempenei.rantus quoque eric atilidicnis, 
& moleftie fenfus. partesuero,qu« in^cuaiem 
fufcipiunt intemperantiamquT fint, de.Iarac 
copiofe Galenus ia lib. de inseqaali incenipe- 
rie,diuifo corpore in partes maxima5,& m:i:o- 
res^ac demum in fimilares,quae breu it^zis cau- 
fa a me confulto pr^termirtuntur.Non disfimu 
iandum tamen eit,£unc dolorem gigni.cu. pars 
matatur,aut corrumpitur, ubi uero idm immu- 
tata eir,atque corrupta, dolorampliusnon af- 
fiigiV. Ad doloris ucro fenfumacutioremede 
dum,pertinet mutaf ion is m2gni!:udo,& partis 
corruptaslentibilitas (umma, cuemadmodum 
pellendum,quod ridiculum puto cfle,fi dicsre ut longus fit dolor, mutacionis diuturnitss re- 
tur. Nos itaque aliter dicimus , Gailicum ztte-. ^ quiritur. Verbi gratia in coftali pasiione dolor 



s itaque 2 

ftumomnino eficintcmpcriem. inaequalem , & 
ob id arte dimouendam,atque propcltendam, 
non autcm conferuandamrquandoquidem quis 
eO: adeo infclicis prouidcntie , qui de hoc ipio 
thefauro curtodicndo, ac retinendo, uelit eiTc 
/bhcicus ^ Qu:2 refponfio , ut clarius confler , 
paucaquKdam nobiscxGsleno conftitaenda 
funtrqnxadpropofiterationis nodum diflol. 
Kcndum, fant quammaxime accommodata, 
hrc autem lunt , ex lib. de insquali intempera 
mento dcfampta. Aequalis intemperies clt qua 
Htasqu^damtotiuscorporis, ucl eius particu- 
l_x,qux ad naturemodum propiusaccedir.Hacc 
iutein iadies,acTenfini,contrahitufi neque mc 



cximius efl, ob cius magnirudinem , qux ht 
&b eius caufa & humoribus maximeaptis mu- 
tar€,ac corrumperc: itefrtob membrans co 
ilas fuccingentis ieniibilitatem magnam . 
Diuturnusaiitemfitexlonga liumorum aitlu- 
xione,qaxfenfibilcmpartcm,iauadit. Qaod ii 
insequalis intcmperies, parnbusaduerii:>i: ml- 
nusfenfilibus,minorpercipicurdoior,immo:a 
terdum percipitur pro dolorc lasiitudo , d'^ciz 
Galenusiib.ii decsufisfymptomatum. Lasfirui 
dinisucro lenius rnpiex eft^contundens. renii 
uus,u!cerofus. Quibus conitiruris , dfccreui zd 
propofitum ia argumeutu.Gsllic^im ^-iiCCtiOAC 
cu fitdegencre morborum,cfi'e m^jualem iii- 
lempefanciara , 



Ss DEMO.RBO 

temperatjl Cu iat amnt, c5 non fieri fine dolo .£ 
re,id concedendii ciUq^Jaqua dc ca qiiGe feniim 
fjc plcriqj QCganOubi pars iaboras fenribilis fitr 
ice ubi incriniecusfk imniutario, 6: corruptio, 
cx afrluxu humorun-ijuel.qualitareingenica. la 
Galiico ma:acio ortfi habet ab excenio conta- 
gio^recipiturqaein carneparenchima epatis, 
de cuiusrenii.biilcate non ualdc c6(tar. /ccirco, 
nilminifn/il ftatiminchoante morbo non per- 
cipimr dolor epatis: percipitiir tn paulo poft , 
id qood dicd:)at Galenus fequi insqaale inte- 
perieJa{situdouiriQcoruno,qmGaIlicalueia 
feaijpaQdicufantur^omnefq,- parces diitendut, 
funtq, hebetes , & inepti ad munia exercenda : 
noanuUi lK>Frercunc, mefticia & ianguore aire- 
Ctfrplerorq.-rponcaaea' ialfirudines inuadunc: F 
oes cn fe fe mucari percipianc,plus,minurue, jp 
rata porcione infedionis. Acq; h^eCjtot nobis 
dicta {intjP-rodikieadisracionibus, qux uerica 
tis lumenoiTafcare poUe uidebantiir . Qus noa 
ftudio cotradicedi dicta eiTe u.olumus,red ueri^ . 
tsitis tuedf caulajUt ingenuos decet uiros , qui- 
bus amicisomnibos, amicior ueritas eiTe iblet , 
'Hztura Galliti reujjuQihi^fy ac ^&dus- qm ge- 
neratur. Cap, 26. 

HAdeniis abiide^copiorcqj tradidimus, per 
deiinitione , Gallicje afrectionis uimtota , 
& nacura, cii dicebamus ea non efie iECer mor- 
bos ueterfi reponendam,aeqi referenda in. endi 
niicos,rporadiccs> auc ecepidemialesaffedus : 
iedefTe morbum,in incemperacia Galidajac fic- G 
ca iecoris con{iicatii,appeiia,nda , ufqu; ad tala 
terminu, contageprodiiv5tfi,ex quibus factiira» 
tis eif >quTftioni quid eil, a Dialeciicis uocaca: . 
Nuncqiio na modo ilie,prima fni far^damenta 
iaciat , quaiue radices aitius epati infigerero- 
leac,diligencer,& accurace perciirramusrrermo 
nis inkio fumpco ab eo,iaqao uel oes,uci pluri 
mi falce rcriproresconueniunE.Conaeniunc.n, 
in hoc,uc concagio per ■eotaitu fuboriacurrica 
que fupponendu nobis eir,concage elTeab uno, 
in aliud' comuriicaca in feclione. Ha. proprfe^ac 
qaeiimpiicicer,contageaccipio,qu5e duarti di 
uerfaru rerii,re]acione mutuaperncicur : nacii 
parsparte inficitjfubcodem toco,ea oj^tide^tTfip. 
abfoiuta contagcsdici poteft.Dixi auc commu H 
nicatainfeaione,ob idquod contagiuyfimiii- 
tudinisracione Bgni^csit, cu eade iit qualitas 
fecundii fpecie,quf ab uno ad iiliiid percranilr.; 
Differcaucconcagiu a corrupcione^ quod cor- 
rupciOjqugpacienti aduenit,n.on neccffe e.ii,ut 
agence causa inhciac.Nafoi,& eiemera poiTunc 
inferiora corrupere, neqj cii ill2. tjicisiim corru 
pi necefle ell:»Q[]f ucro concagi.>ne i:\ aliispa- 
riant,&ipfa inteczs. dicun:ur^ recinentq: comii 
nsqualicate.Ex quo fequicur contsge haudpof 
fecicra pucredfne ficri^no qaide cx coro/ed fe 
cMn parces minimas,ac ieniiles: pOiTe rh corru 
ptionc BCcidQrc abfq; conragione.Nuaquid uc 
w cont;igcs actio iitj& pasiio in accidencibus , 



GALLICO. 

an pocius in fabi1:3ntiis,&ranrerumfitmateria 
liu cancu,an ec fe fe ditmndac ad ea qus fenfilia' 
noa func,rurfus fi miitorii pasfio efi:, an ea affi- 
ciat per aduencia cocrarii, an per ipsa mifli dif 
folucioncm,qus fit per minima,hec quide oia, 
quaquacognitupuicherrima funt, & ut fciatur 
dignisfima,tii quia longiore fibi pofcunt expli 
C2cionem,ad aliud tepus differantur ., & ad pro 
poiitu infiitutu reuertctes, dicimus tnTana af 
fici cotagione , quicquid hoc modo afficitur, 
uel.n.folo contadu corporu fe fe tangentiu at 
ficitur,quomodofru<51:us fruftum inficif.uel fo 
mite reli<5to,ut cu quis fcabie contrahit, aliud.- 
ue quidpia,ex ufu ueftiu infedi: uel ubi conta- 
gestransfertur addiftans, quo modo lippitudi 
ne oculoru laborans,fpedatesaiios inficit. Por 
ro Galiicus morbus & contadii corporu,& per 
fomite concagioius efl.Concactu,hoc modo.Iu 
uenis mundus^cii puella infeda concumbic , ia 
congrcffu uehemens fic agitatio,perfricatiOj&: 
accricio , quibus feruidus calor cxcicacur,piuri 
maq,- fpiricuu hinc inde ficemilsio, acque fufce 
ptio,qui uicifsim emisfi, acq; recepci , in caufa 
funt,uc iuuenis inquinacus recedacatqj eodem 
modOimuiier munda,ab impuro uiro copreffa, 
ex fcruida illa agica£ionc,& concufsione,per fu 
fceptii fpiricii infedi maris.uiciii, inquinaca re 
porcat. Docebacauc Hip. inhis quse denatura 
ff cus confcripferat,fic poffe per fpiricuii intrc» 
misfione, & comunicaca agicationd,inquinari 
homincs uicifsim. Cofimiiis auteinfectio elT:,fi 
mundus cu immuda,eodein ledulo dormierir. 
Na comunicatur ucriq; ide caior,& fudor,& cu 
his fpiritus incaiefcentes & feruidi euaporanr, 
uir,meatibus ia calore adapertis , uenenii hoc 
cft fuliginehaurit, quod ftatim uim naturalem 
InBcitjSLC iecur . Eade quoqj fic comunicatio fi 
mari,auc puellf pudendum fueritinquinatum: 
naprarter haccquas dicta funtjfaaiei quoq,- par- 
ticipatio c6curnt,quf uicifsim cocagiii inferc. 
Iccrdum ec foiis fuauiis, acque linguarum idi- 
busjob coicaca fiuc raliuaf^fiuc faniei fubftacia, 
Pueri quo'q; cum ubera ficcanc infedse nutricis 
lac inquinacum excipiunc, qd cum eorum fan- 
guis fic fucurus,puerile iecur immurat,& in idc 
periculum ducic.Fic auce intedio maior,minor 
ue,pluribus de caufis . Primum.n.ob maiorem, 
minoremucagicacionem, uenereamqj concuf- 
fione,ex qua feruor pluSjminufuc fequicur,nec 
r>6 & fpirituum receptio,fubflaciseq; contagio 
fx c6municacio. Accedit & deledacionismo- 
dus,reiq,; poffefT^ dileAio, longaq; concubitus 
mora,nccn6 & inquinati maior,aucminor infc 
<5tio,tum & uiarum difpofitio,hoc efl duduum 
& meacuum corporis apertio, parcium moliita 
do,uifcerum infirmitas,habitus haud probc at 
temperacus, corpus cxcrementis plurimis refer 
tum . Hf c.n.oia occafionem faciliorcm,diffici 
lioremucpraeflare folent, acquircndse plus,mi- 
nufuc,huiu$aftcdionis:q^tunc spertifsime cq 

flabicj 



SERNARDINI TOMITAKI 
fiabitjCii morbu huc,in ci' cas rctalerimus.H3ec A 
^quomo i€.heant>fequcs ^r^ctatipfiibi^icabic. 
^iZcattfiefintUorbfGaHich Cap, 27» 

IAm facis conflat,mprba hunc efle afFedu,req; 
prftcr natura^diones{>rimu uitianSjneccfTc 
jcrgo eftjUt causa habeat : Hoc eft fuf generatio- 
nis initiu . Caufaru aiittraftatio duphce partc 
habebit,na& dc caufis morbi, Sc fuoru fympto 
mat(i agedii eft,cu nihil fit in rationali mcdico 
pftantius,aut laudabiIius,quamorbi,& accidcn 
tiii rationc facile & c6mode,refcrrc pofre.Id.n*' 
no fola mirabilc reddidit pofteritati^^Gal.fed et 
Hip.GaUteflimpnio,qui in lib. de Elemetis, ob 
id fe plurimu cpjcr^ hunc uiru pdicat , ^ folidas 
4e his qu9 dicic,dcmpftrationes afferat: empiri » 
cos uerp ^anat & irridct,^ ineptifsimi Cmt alio 
f u,cum folis rcmcdiis ineubat,nulla adhibira ra 
tipije,uel demoftratione rci qfitas . Ncqj abhoc 
genere pceptionis abhorruit Arifl.ci; illc lib.^, 
phyfic^ aufcultatipni$,fermonis uiridici,ac dc- 
«nonftratiui opus efTe dixcrit,ut eoru qas dicun 
pxr causaadhibeat: immo ut pes foiuat^pofitas 
quffjioncs, & ambiguitates ,qin eo rei genere 
tfubpriri poflunt.De caufis igitur diccndum eft. 
<^£qui fcio cxtarc cotroucrfia intcr Mddicinx 
fcriptprcs,an cauf^ triplices |int confticucnda? , 
.f.prsiflC2picntes,ante^edcntes,& coiun^tar, aa 
duplic^s cantij, quf greci? procatardics dicun 
tur,&qintcrnaf anoftrx astatis fcriptoribus uo 
cantur. Ad hunc ucro locu , haud fane pjertinec ^ 
hzc fubtiiis 4ifcusfio,quare cofultp ij^nit omic- 
tenda:fumus.n.in pfcntia ea fola partitionc con 
tcnti,q caufas dicit efTc duas,ext?rna,atq: intcr 
n£.Extema aut Gallici cgusa dicqnt omnes cfTe 
conca6tum,pcr fanici uej ^apprii comunionem, 
fiue pamcipatione , quoi prima morbi origo , 
Sc modus acquirendas afFc5^ionis,nempe conta- 
gcsipfa,tcftantur . Contagiuaute id fieri dixi- 
inus participatione fpirituii, fuliginis, calpris, 
iudoris,faiiu^,faniei &c.Cuius fiue cocauffjfiuc 
jtuxiliacrices caufac erant prf parationes partiu, 
qu2B magisaptjc funt infici,quales runt,mbllitu- 
4p,feruGr,rarcfa(aio, coeundi dele^atio uehe- 



IIBER SECVNDVS. 8/^ 

ff pms c6cubunr,& ardcntiusquodamodo fc c6 
plectuntur, cx quibus fequitur infe^Sio , fit itaqj 
amor , & diledio de gcnere prxparantiu caufas 
potius qua uera caufa morbi huius. Ad quod rc 
fpicienslepidisfimus poeta Petres Bizarius, fin- 
gularjs dodrinf uir,& in pangendis carminibay 
. ingenio amabili,amorem & uenerem, ucnuftifsi 
mb carmine increpat , q. fc Galhca peftiletia t£ 
faede,t^q; mfeliciter poilucrint, cu potius coiun 
gcdi cfset, ubi cojtus nioietior cft,ucl citra amo 
ris,ac mutuf bencupletif,c6em participarione* 
Apponamcarmina admufarum cultoresobic- 
j&andos. 
Quiifuforhancppm in mjeros trasfunSt amates ? 

DuUjja ijuis tantp pQcuU felle repleti 

Sknt hijaue ytter,funt hf Cytherea lahorum 

fru^usi hac uefiris prmniiL railmhus ? 

2v^c» eijuidem irati feduos timittitis atram 

Pertftcjem uobis prouenit ifia lues. 
Tanite iamprem>atft mens irafcitur, hocfit 

In quibus eft dif^afyUel uiolentus amor. 
Jdcm qupw|ue alitcr hunc in roodum. 
Eumemdur/i egremioprorupitgaUica peHis, 
. Et Cyprif infecit regna beata Dea. 
Tunc & deltti^ytunc^ Ufciua uoluptas, 
Tunc charites rnagno delituere metu. 
No» hoc almepuer,non hoc Cycherea ferendum efi , 

7<le ueftrumprorfHS (orruat imperium, 
lUefn boc tantum mprho torquendus acerbo, 
Cui nuUsL eft cordi dulci in amorefides . 
Sit itaquc prima,atq; prariiKipies caufamor 
bijcxtrinfecusalterans contadus.Interna autc, 
agitatiofpirituii naturalium,cfferaefccntiu, c6 
cuf5ionc,attritu,& perfricatione raurua. C«te- 
ra ucro oi3,ad hasc refcrcntur, uel ut concaufac , 
ucl utpraeparationcs auxiliantes . 
Signa Galiici tnorbi pbferu^nda a medfcopro iUius cet 
fa,atqueexa§acogmtionef Cap. 2$. 

QVi de hoc affedu fcripferc recentius, dili- 
genri,& accuraca rarione,{igna partiti siit 
in quacupr mprbi totius teppra.Qm aiia morbi 
initiu fignificant,alia incrcmcnm siimii, alia c6 
fiflcntia,alia de/incntia ip$a.Prius tn fupponuc. 



tnenSjCPncubitus diutiirnitas, amata: rei cupidi p fi§na. quadrifaria fpargi,qm alia fumuntur a na 



tas>ucftiu c6munio,ofcula,c6p]exu$,Iingu3c mor 
fuSjmamiilarum fudio, uaforii comededi, ac co 
bibcndi c6munisufus. Inrcrnc uero cauff enu- 
merantur ab aathoribus cpfenfio tcperamenti , 
fpirituii imbcciiJiras,prf fcrtim naturalium,am 
plitudo ucnaru,arteriaru,uiaru,& ductuu:nccn6 
mpliitics parciujCutis raritas,«xcremcntorii rc- 
dundantia,fanguinis,atq; humoru ad fcruorcm 
concipicndum expedita facilitas, lenitasmem- 
broru.Suntqui addant amore, mutuaq; beniup 
letia cnie inter caufas internas rcponenda . Quf 
iane opinio mihi uidetur p.latonica potius , qua 
medica.Platp.n.in fympofioj& ciu$interprcte« 
uidentur afferere , ampris uim , ede uciuti , 
nenenum,oculis imbibicuni,auc prasftigii,taici- 
nationifq; fpeciem:m,e4ici ucro exhisquac fen- 
ifibilta magii funt,iudicanc . Nam qui fe mutup 
aaunit,frcquca:ias fc ic exofculaat^rj fimulquc 



tura,& effentiacut ipfi dicunt^ roorbi: alia ab at 
fedionis caufis:alia ab his qux affedipnc confc 
quuntur,alia uerp ab proportioncQuibuscon- 
ftitutis , dicunt aon effc qusrcnda fign* a natu- 
ra morl3i,qih hepar cum pars fit latens, cias oi- 
tiii quoq; occultu eft.Hacc ratio^pcra minimc 
cft aadienda^cii di^^ii fit , maxime hepatis uitia 
paterc in affedis luc gallica , cx ipfis cxuftionis 
notis, hat.n.ftatim indicant hcpar labpfarc cali 
da & ficca inteperie. Itaq; caiitu abcft, ut hf c fi- 
gna,anaturamorbi <icfampta,dicamus scfam 
cfFogere,ut ab hoc fontc pociu$,quicquid certi, 
cftj pronunciari debcat . Veru hxc teftificatio a 
poitetiori cfl,& conicdaralis , cii cxuftio fit in- 
teperameti caii^i & ^<-ci cfFe&us:<\uia uero no- 
tior cft,iflteperamento iccoris , pb id cx illo ra- 
lipcin^mus. An ucrp Gallica prarfentc cfie dcno 
tencfigna quf acaufi dcfumunrur,drcend« cft. 



bjc parce adtnodu ac dimiiiute id faccre cu ne- E 
celTaria figna non fint ut c6cubitus,aut cu infe- 
aodormiiffe.Itaq; reaiusponendu eft>figna cf 
fe capieada ab ipfis cofequentibus. Quoru quas 
da irakuiora funtjUtdici foleantjaccidentia ra 
tij,uti animimajror,lafsitudo,uiriu deprefsio le 
uis dolor in fternojaut capite,pruritus,paru?;pu . 
ftul2,piloru & capilloru defluuiu . Qu^da acho 
ra funt, atq,- uehemetiora confequentia (ympto 
mata>qug morbofas et aflfectiones appellatur,uti 
gumata,uicera,caries,bubones,puiiiulxmagn5, 
uerrucf ,&c.QjLia? uero a proportione Cgna du- 
cuntur,ea <g,de paru ad hoc mftitutu percinent . 
Alii figna diftingunt ex Gal.in •zzra.Soyyap./KoL, & 
afsidetia.Pathognomica funtGallici morbi,lo- 
tia,quac tenuia apparent,flaua,peIlucida,coHten F 
tis fabulofis referca.necndharenulis, & fruftuiis 
in5qualibus,& fcabris.Hjpc.n.indicat teperame 
tu hepatis cali4ius,ac ficcius.Poft hgc fuccedunt 
figaa,q.U9 aiTurnuntur ab aife<Sione corporis im 
matat3,utfuatduritics,caiiijiiuor,nigreGO,cra 
fio,ulcus,puftula,&c.Sub hisea coliigunt figna, 
cuae a lasfis adioniDus oriaatur,ut extenuatio,la 
gaor,lafsitudo,uitiofa alitio, uigiiantia,timor , 
msftitia &c.Q^ibus iecoris uitiu fubefle cogao 
fcimus. Prxf ert-un uero hxc certifsima lidem de 
morboia imbibito faciunt,fi coniunxerimus iU 
lacu dormitione,uel cocubitu babico, una cum 
gallico laboraate:animaduertentes nu bubones 
ingeiti ex eo fuerinr,nu caries, & huiuf nodi. Si 
gaa uero poftremo a difeentiis petita , quasdi 
uocat efleatialia, quae uim & natura morbi indi 
cat,atqi hgc funt,qu5 a fymptomatis capiuntur> 
qu3E h magna ac lasua fuerint,magaitudi ne,& fe 
ritate inteperati^ fubindicant:cdcra ueroparui 
tate & maiiietudine, fi pa rua. fuerint , ac mit i z, 
Qaaeda uero huiusgeneris figna dicuacur , efie 
jpxima,ut eiTentialia uocentur, quse fumuntur a 
tepore,Qel a ma peccante, hoc eft hunioribus re 
dudacibus,quoru iila funt jppriar& hsec ab eoru. 
fontibus hauriuncur,nepe a fympcomatis, a cau 
fis,a rebns cum naturaiii>us,tum pcer natura. Ex 
tat & figna,q accidetalia oiao dicuntur,qua:que 
coplicacione fiunt diuerfdrum accidetium,atq; 



DE MORBO GALLICO. 

bus.ignea uim fanguinis indicatibus.Signa ve- 
r6,quse a ca morbi aflumuntur,eatenus diceba- 
mus obfcura efle,ac p fe fe exigua afterre teftifi 
catione,quatenusc6cagii r6,minus pates e,qua 
C£tera,quaefenfiliamagis funt. Videmus. n.ex 
coefitibus,cii eadepuefia inquinata.inficiquof- 
dammagis,minusalios: contra nonnullos citra 
oem noxa fanos abire.Quae uero et confequun-. 
tur morbii,tanqua fymptomata,apertisfime m^ 
dicant morbu,non quideper fe foia,ac fepara- 
ta,fed cu aliis coniuncta:Ut defiuuiu piloru , per 
fe no eft Gailici fignii:fed cii dolore capitis, uel 
carie,uei bubone,uel alia re confimili,illum ip- 
fum indicat.Raro.n.admodii c6tingir,ut unicii 
fit {ymptoma : praefertini cii ta ferus hoftis, glo- 
meratamanuincedat,habeatqj fecij fuoru niili 
tii caterua,qua corporis fanitatepturbet,acf-un 
ditus interdii euertat.Haec aurem,numero exta 
repermagno,dixerecuriofi fcriptores,cu ea tre 
centa atq^ amplius colligant,de quibus perabi- 
tiosu fuerit,nomina & ratione finguioru recen 
fere. Quae autem maxime in ufu apud.patietes 
i]idetur,qu3:q,*aMedicistra<5lari lolent copio- 
fius,ea funt.Dolor excrucians,dentiii cafus,pila 
rum dcfiuxusLichenes f2d«,Tophi prseduri, of 
fium eroiio,ulcera depafcentia,morbof^puftuj 
la:,bubonesmaIi,feminiSjpfIuium>Verruc«,gla 
dis cariesjpotaesE lasfitudines^articulorum do 
lor,coIoris immutacio,Iiuor,calor manuu, & pe 
-. :dum,mebrorum grauitas & torpor/omnus ferc 
G asfiduus,m3eror,metus,diffidentia,languor,mcr 
]ancolia,uigilantia,pe<5toris,ac fterni fenfus do 
lorofas,pudendi calluSjVue? molIities,fauces hu 
mectfjuocis raucedojglandularumtumores in 
,faucibus,palatiperforatio,dctium & gingiua- 
rum corruptio, A theromata hoc eft tumores gu 
mofi,rimf manuu,difficultas anhelitusincerdu, 
interdu & aurium tinnitus , ac deniq; exeuntia 
,mutata,uring prgfertim, qu^ fubflauf ,& pelluci 
d? cernuntur,fabaIofi s particulis,harenuiifque 
aagulofis,& fcabris refert^. Ab his at, quf dida 
funt.oia genera fignorum aiTi:muntur, fiue Pa- 
thognomica.fuerint,fiue asfidetia, fiue cfTentia 
lia,fiueeflentialjbus jpxima, fiue accidentalia. 



c6pIicacioae iiunt diueriorum acciaetium^acq; ixa,ijuc ^ii^nLia.iiuu^ j<..mi..« , *.«w « ww.«^ ..... 

morborum,a cum gallico c6iunguntur,de q,bus Adde & que inchoatis funt morbi, quf q,- crclce 

foliiciti n6 fant,cii per fcCe pfpicua dicatur. Vt ^ tis,ac c6fiftetis,necn6 & definctis.Rurfus & qug 

ut ac fit,inter oia fiue gallici f=gna,fiae accidetia ' — —"-' .fl,.n.»nt.nr ^ r.n^..;, cnfe^nneti 

£ue fymptomata, nuilum aliudextare dicimus, 

q^ maxime mprbum neceflario ac ppetuo c6fe- 

quatur, quaexuftio^hfc infeparabihs abillo eft 

oino.Exea fi^de hf patis ftatu,& c6dicione faci 

le diudicamus etfi uifcus illud sesu noftrum ettu 

^ere folet.Na qua ratioe cor laborare pcipinuis 

ubi corpusfebrepati cognofcimusrcercbrii ubi 



.<ieiiriu,aat sesuu imbecillicate, mocionis depra 
uarfnotasuidemus:uetricuIuubideie(5:ione,ap 
peticus,uei naufea cernimus:puim6es,ci2 fpiradi 
^difficuicas adefl,(ic in GaI.lue,laborare dicimus 
iecur, & uenas.ubi uftionis r6,ac prasfentia^ma- 
me iiquet.Liquet aiit ex recrcmentis.egeftioni- 
bus nepp,locio,cariei,& bubonii fanie,coioreq,- 
fimili humoribus ia cuce effiorefcete,aiiisq; re- 



2. natura morbi aflumuntur a caufis,a cofequeti 
bu5:quf q; fimpliciter funt ^ccidcm^ aut ct mor 
bi nominantur.Poftremo,quf feparabiiia funt, 
&qug feparariaiinim.e peflunt:de quibus pau- 
lo ante differuimus. 

lie caujis fymptomatum GaUicifnorbl j deqne bis qua 

n.nk}fariamyfaefi,nokis fofjent , problematum 

more, Cep. 19. 

EX didis partim,partim et ex fequentibus di 
cendis.poterunt eaoia difToluijquf in dubiu 
,cadunt,de galliea afFcaione,atque cius fympto 
matis,hf c autem,maioris,Iucidiorifque do«ftri 
na caufa,fubprobiematum.forma, nobis propo 
nentur,ad Ariftotclisimitationem , ut faciiius 
^fingulf pateant quxftipnes, fintque ftudiofis 
puxim exped.itafjatqj inuentu commodiores. 



BERNARDINI TOMITANI LIBER PRIMVS. 



85 



I Curefi:>utmulieraffe(3:a>fanumuiru,uenc A 
rcocomplexujinficerc poteft? icem mfedus 
uir> mulierem mundam,parxter inquinare 
ualetf 

An quia contagii ratio hgc eft,prapfertim cum 
per conta6tum ^uel fomitem efficitur , uc ab 
lino ad aliud procedat, maxime uero ubi (imi 
litudo eft iuxta eaudem fpeciem. 
a Cur gallica lucs t per uenerem max ime con 
trahituri 

An quod in eaific uniuerfi corporis concufsio, 
agitacio,attritio , & perfricatio , quibus effer- 
uet calor natiuus ,fitque uicifsim coeuntibus 
ipirituum emifsio,atque fufceptio , exhaiacq; 
ultro citroque fuIigo,ueI eciam fic faniei parci 
cipatio, faliuf ,fudoris,ec fimilium, unde con- ^ 
tagium ontur, & uenenofa ueluci qualitas , ab 
wno corporc in aiiud trasiata. 
3 Cur partes fimpUces,& organica:. hoc gene 
remorbi laboranc,adeout pofsicdici morbus 
omnisjfiue in intemperie,fiu€ organicus,fiue 
continui diuortium ^ 

Anquod intemperiesfbla eft hepatis ealida & 
ficca, potenstame diuerfis eius fymptomatis, 
4iuerfi corporis p^rtes atfiigere,,pr«cipue ue 
ro ubi corpus excrementofum fuerit,malisque 
fuccis ref ertum ,.Hi etenim noxia qualitate af 
fe<S:i,rebelles natur^ efficiucar.Quifipropeili 
nequeantjCxtra corporis ambitum>peruagan- 
tura partibus ualidioribus 2td, imbeciliioces 
tranfmifsi. Indeque excitatur tumor^qu i orga q 
uicaaffedio eft.jLCHm quo intemperiesiunaa, 
partes tam fimilares , quam& diisimilares affi 
cere poteftjparticularuni adionibus.fcnfibiii 
terlffis. Cum uero & uehemens acrimonia, 
cumhumoribus illis:coniungatiir, inrerdum* 
cx eo fitjUt erofio concitetur cutis, ac csetera- 
Tum partium, quales prgfertim func , carnes , 
ucrui, mcmbrana5,chartilagines,& ofia . Sicq; 
lit continui diffolutio> quap pro diuerfitate hu 
morum^ac locorum patientmm , uel fola cum 
iatemperie,uel cum tumoreefficitur,. Std ta- 
iJie tamfolutio continni, quam tumor fympto 
roa eft,caUda: atque ficc^ intemperanti» jic 
patis,eftqueniorbus ipfe unus,& iimplex, non 



An quodiiumoreSja modo recedentes^ in par 
te intumefcentc gignuntur , uel ab aliis parti- 
culis ualidioribus eo propelluntiir , uel attra- 
diinibi coaceruancur. Gjgnuntur autcm,ubi 
partis uicium eft, hoc eft ubi eius facultas cou 
codrix iaborauerit,atque ipfa expultrix im- 
beciilitatiscaufa, eos continuerir. Propellun 
tur uero,ubi ucimultitudine corpusaffligunt, 
uel qualitate noxia,naturam infeftat , uel utro 
quemodo. Attrahuntur autan, naturaii illa Ic 
ge,qug prohibetjlocum fnanem & uacuum c6 
Merepoflc. 

6 Curhumores gallico laborantis, coatiaui 
diuortium facerepofiunt f 
An quod humores noxii & inquinati, ob eorii 
prauas qualitates uim habent fcindcndi , con 
tundendi,difl:endendi,er9dendi,&exurendi. 
.SGiadnnt»qui tenuem habenc caIorem,& frigi 
ditatem.Contundunt,qui duri funt,& graues. 
D iftedunt,qui copiofi funt,atque immodici . 
Erc«iaiit,quos acrimoma,& fcruor iiifignis c6 
iequicur , Exurunt , qui igneo calorcprsditi. 
funt. 

fj Cur eft^quod affedi Gallico dolore plarimi 
iaborant iundararum & articulorum t 
An quia ad ea loca, piurima pituitadem^inda 
daturjquf quidem cxcaloris imbecillitate, \ii 
tioque concowtrici&facultatisefficitur ,affe- 
-ctoprffertimhepate.Piruica uero, neniofas 
■part€S,ttel duritie,& grauitate contundit, uel 
multitudine diftrahit,ucl etiam cum bilisfla- 
mt part^ ailbciata ueMcat i hinc dolor & ge- 
mitus. 

8 Cut nonnuIlis,iunaurarum cruciams habc 
tibus,doloresfunt fixi, ac diuturni , nonnuUis: 
uagi, &inftabiles r 

An quod firmos habcnt» dolorcs , imbecillio 
res habent ardculos, qui fempcr fuicipiunt , 
nec fiifceptum humcMrem peUerepoiTnnt , uel 
quia materia crafla admodumeft, &contu-^ 
max, qua: noa facile cedic , uel ob humorum 
copiam qui z facultate expulcricc pelli ne- 
queunt, pK)ftremo cpia. pituica fimplex ualdc, 
& purior exiftens jinepca fit , uc depdlatnr z 
ioco . Contra his accidit,quibus articuli func 



autem compofitus , aut mulripiex exiftiman,. D ualidiores, neque materia cam leata , tamque 
dus» miilca , atque ea cum aliqua biie permixta , a 

quafufcipitagitari<mem,3:motum. Rurfus 
dolores uagijpoflunt cx uaporibus tantum , ac 
quefuIigino& cxhaiarionijus gcnerari. 
5> Car dolores fere ia omnibus magis nodu, 
quaminterdiu pari«itesaffliguntf 
An i^od nox £rigidK>r & humidior eft , iccir- 
co hamores eo t^por^aut increfcunt magi% 
aut ialtcm ualidiores h€d> miaus a calorc 
natiuo corrigi pofeit • Item noda caioc 
naturalisad intcriora rcuocatur, quocirca ar- 
tieidifii§tfcumji3a§i$^cjnagisdolcnt. Vd 
Hb quod 



4 Cur morbus gallicus facile ad f e, uel oyKoy , . 
ifiuc tumorem trahit,uel swy X ulcusiuel;pu- 
jftulas^uelQmniafimuU . 

Ah quod calida intempeties , ob eius uim id 
facere pofsic,hinc isft ^ ut tumoresipfi qui hoc 
g«iere miali fiunt , per cius initia , degenerc 
Phlegmones effe:confpiciuntur,tra<au uero te 
porijs etiam in tumore:s,prarducos , & abfceflus 
definuntincerdum, 

5 C^ Atheroinata , sicef teri tumoces coniir- 
miles praccernaturam,gcneratttur t .. T 



26 



DE MGRBO 



.<[uod corpus ( ut aliis placct ) nodis frigidita . E 
tedenfctur,digeftionemqueacrium uaporii 
algor ille inhibeatjundc membrane,&periho 
ftia ai maiore erodantur . 

10 Cur illis dcntes concidunt ? 

An, quod capite non probc affetSo uitiatur 
alimentum, a communicata afFedionc hepa- 
tis. Hinc uaporibas malis,per ioca lata , & c6 
mum3,fublatis, & fanguine per uenas noxio, 
Sid caput delato , gingiuas aut croduntur , 
aut laxiores fiunt , uel acrlmonia , uel humo- 
renimio, quibus dentes concidant necefle 

1 1 Cur cilia,fupercilia,piii , atque capilii^ dc- 
fluuntf* 

An quia radix pf lorum , & capillorum encca- F 
tur a materia falfa,acri, & nitrofa,eo ioci tran 
fmiiTa,qu9 uim habct erodendi. Vei etia,quia 
eius uenenofa qualitate,& maligna infe«^ionc 
id pofsit humor ilie producere . 
j 2 Cur Lfchcnes , & Rhagades illis contin- 
gunt, prasfertimin plantis pedum, & uolis ma 
nuu i 

An quod maligm humores,& crodentes ad ca 
loca mittantur,uel fymptomatice > uel natura 
prouidetif iuminc exercente,ut nobiliora mc 
bra.atque interna magis.ab illa perniciefublc 
uet,exoneretque commodius . 
I i Cur fiunt ia eorum corporc gummata,hoc 
cfltumores pr^duri, tophofi , & contumaces 
ualde? G 

Anqaodalimcntum eo tranfmifrum, hepatis 
uitio intectum cft,unde a calorc natiuQ,n6 po 
tcft in membri fubftantiam, commodc conuer 
ti,r^manetque fub excrementi forma , alitio- 
ni penitus ineptum .-fit autem contumax cx 
pituit» copia, & lentore . 

14 Curoffa carie afficiuntur, prajfertim ucro 
quae itx palato fun t , item nafi os , & chartila- 

^o^ 

An quod tuc extrcma, ac dcperdit:t uiget mor 
bi pcmicics, hoc cft fumme noxii , & maii hu- 
mores, erodendi facultate prsediti ,in fummo 
corumuigore cofiftunt. Paiati ucro, &tiariu, 
cura hf particulae faciiefint erofioni,ac putrc 
fadioni obnoxix. H 

1 5 Cur ulcera tam faeua , tamque mcmbra de- 
pafcentia fiunt,ut ufque ad ofik carnes cxc- 
dant ? 

An quod matcria non minus eft mnlta , quam 
ctiam maligna , & iugi affiuxioac tranfmifTa. 

16 Cur circa caput , paflulx uifuntur phirim^ 
item circa anum, & aiias partes corporis i 
^n quia adufti humores , & biliofi, ab hcpate 
tranimisfi ad catim,eas partes inficiunt,fufci- 
jpicntes, uei natur^ conatu, uel partiumiHarii 
imbeciliitate. 

% 7.Cur ^ov^cTris fiimt.ia coxis i hoc cfl ciimo 



GALLICO 

res denla,qui ad femora pertinent . 
An quia muliebri pudcndo infedo,noxia con 
tages communicaturinguinibuSjtanqua par- 
tibuspcni proxime adiacentibus. Vei quia in 
guina ab hepate emulgent, trahuntquc humo 
rem ab eodem,ui fua, depulfum, 

1 8 Cur in altero femore interdum, intctdu in 
utroque cfficitur bubo { - 

An quod tata cft copia materiei demadata,ut 
utrumque latus fubeat, ucl id fit a fummo icco 
ris conatu, cum codem tcmpore buboncs du- 
plicati iiunt . Cum uero unicum latus inua- 
dunt, ut plurimum ob minorem rcdundantia 
humoris peccantisefficiuntur, ucl cxiguam 
€xpultricisfaculta:is uim. 

19 Cur in iiiis fit Gonorrhaea? 

An quia contages illa , teftibus communicata 
fui acrimonia eos una cum feminariis mcati- 
bus adeo extimulat,uthifemcn continerc ne- 
queant,interdum&ob fpirituum Jabefada- 
tionem idaccidit,quia rcdditi teftes &du- 
dus feminarii imbecilliorcs, nequeiit continc 
rcfemen, proinde hamor ille liqucfcit . 

20 Cur fiunt Verruc|,ficus unigo appellatjei & 
jULog^iiKiix/, KfU AK§ox*§!j^«yi? * modo in pene,mo 
doinanof 

An quod partes illa: moUiores f unt , & rzrs ad 
modum fubftantij , quocirca & ad fufcipicn 
dii ualde idoneae. ad quas plurimae fiuc uen^,fi 
uc artcrif ,ac nerui c6fluiJt,iccirco maxima c6 
tagione,ubi fummaeftputredo, & infignis 
exuftio, partcs ille,hocgeacre aiFed:us,maxi- 
melaborant. 

21 Curtugtt^, fiuc caries gignitur in pudcn- 
disi 

An quia pudcda,partes funt fenfibiles, ac mol 
les , iccirco facile percginas impreftionesfu- 
fcipiunt, prffertimjcum aliis pudendis infe- 
&is occurrant,hoc eft fanic, & ulcufculi cuiu- 
fpia humore madefadis.Qui.humor uti acrij, 
& uirofus eft aalde,ita aptus eft afficere fimilc 
in CpQcie , maxime uero contagione intcruc- 
nientc,qu2B communicationis caufacftproxi 
mii 

22 Cur initio morbi fiunt kotto; otuTa/JntTpjf , 
hoc cft lafsitudincs fpontancae i ut Hippo cra- 
tis ucrbo utar . 

An quia idperpetmim efl, ut in magnis mor- 
his futuris/pontanei fiantlaborcs , ueluti co 
rum difpofitionespracnunciac,authorc Hip- 
pocratc . ' 

23 Cur colorcm immutante 

An quianeceffe efl, ut humorcs,nifi in profaa 

dii coadi, ac dctcti fucrint, tales eflorcfcat ia 

cutc,quales ab hcpatc cnunant,&iii uenif 

abundant. 

25 CunriM^K05 color,h6ccftUuidus,illis cft 

ficitur? 

An 



B ER NARDTKrTOHITANI tlBIEK PRIM VS. 



Anquod hoc,fiimma: exuftionis mkcors > & A 
fienisindidumeit. . .;..•'.";:. 

2 5 Cur uol§ maniiu,& pedu iplit^AnciltCcunti 
Anquod uapores, abhepateureatcexhalant» 
terminantquead.partes .mzum^. .diftantes j 
Natura.lu3m exc^cente prpuidcntiam > ut 
ixoxia,quahtum poteftjlongius prQpcHat. Vel 
<lubd.refoluco aUqua ex partc, calpre.natipp., 
iiisiUarum parciu?» efficitut itnfaedUior,& ad 
fufcipiendutpparitiori . ; , _ . . 
a6 Cur poft caciem fubJataDti/equicur jnglati 
de p Jerumquc; durusi quidam tu^X»; calliifiie , 
qui longo tcmpore pcrdurat ?.:.::. h.. . 
An quod f §er noi?;plenc curatiiseftifed extat 
suihuc morbi rdiq^ise , hop cft hcpatis intepe 
ries, qu« inparterpdttf Uborantc^aiTueta eft K 

tranfmittcrc. 1 ;: . ; . .- ,! 

ayCur per QS^UrjgRam , & pudcndamaxime 
communicaturifllcit^io?; -. 
An quod paftei? funt maxime fprritibusmitte 
ili$ atque faj&ipicdis idoneae: icem qux motip . 
pcattritione ,;& perfricatione maximeinca 
icfcunt. Rurfus quia partes funt molhores., & 
xarioris fubftantiac, itcm quia maximeienfibi 
les,quonia ncruea: funt, & humiditate,ad eas 
labcnte>fummerefcrtf. . 
38 CurtinnitusaUriuminiUis fcte infolubi- 
lisefEcitur? 

An quod iugi,& jierpctua tranfmifsione uapo 
xun) ad caput,uitiatur aer ille,qui auditui-pro 
jbet occafioncm,quo fyy uc perturbatus totics. ^ < 
^atque afFcdus, habitum concipiat malum,que 
poilca tinnitus fequitur,qui con tumaxi a tque 
infolubilisquaiitas cuadit.Vel q^f Iatus,iu dc 
trufusifonitii ciere pdtjprffertim fui crafsitic. 
apJCur grauitatem pcrcipiunt in uniucrfe cor 
pore, praecipue fomno expcrre^i 2 :. . . t : 
^n quod fpritiis naturalis paticur,qui uires to 
ti corpori fubminiftrat,a fomno iiero,quod me 
l)raex cpntradionecaloris natiiu,adincerior 
xa,ftiere magis infe<ais bumoribus , uaporibuf 
ique expoiita. • . : . . . 

.^aCur mcefti,triftcs, atque cogitabridi fiunt? 
:A.n quod hepar fua intemperantia calida » & 
.|icca,humof cs exurir, a quibus fuligines exel 



rS7 



nioiliot cfficitur » quaf faailtatis^ natuiraiis ui* 
tio,& labcfadationcfuboritur. Vel.qaod uni 
uerfum caput,praueaffe<Su eo trifmittat.Vel 
quod ucncriculus imbecilior fadiusnon ualen 
fer concoquit,& pituitg xopia gignit , quf ad 
fuperiora rcgurgitat . Vocis aiit asperiras , Sc 
^raaccdOiUcI inftrumentoru Igfione ^ t , hcc cft 
aliqua folutioae contimii , uel knti, ac ccafsi 
humoris participadqne. . 
3 1 Cur in faucibusfiunt ulccra ? 
Anquod huraorcs,nimiocolore aduruntur,fit 
flueinillis acrimonia iniignis,aut falfus,nitro 
iiifq; sefus,^ erodit,exedit>& cotinuu diifoluit 
34 .Curtumores,& glandulae faucibus inhsrct? 
An quod caput manifeftc iaborat,iccirco cmii 
<Sx>nainfe.ftoshumoresexcipiunt. Excipiunc 
autem uel imbecillicate faj, uelfiibftancix ra- 
ritate,uel natura peliente . 
3 5. Cur in quibiifiiam,tertiasmen{is, uel quar- 
tus agitur,in aliis etiam quintus, uei fextus ad 
fummum,anteaquam njorbus expreife pateat, 
aSUgatque uehementius f* 
An quod hepatis iafe<9:io , fcniim communica ' 
tur iingulis partibus corporis . .Cum.nero corr 
poiru quf di iint calidiora,frigidiora alia , itc ^ 
magis>minufueexcremetofa,aut et ipiritibus 
iialidiorib* ibeciilioribusuepdica hinc eft,ut ci 
jcius alii,alii uerorardi%fe infedos ee oftedac 
•36 Cur plures uiri, cum eodem fcortoipaie af 
:fe^o,concumbentes,non omnes inficiuntur , 
*fed quidam morbo corrripiuntur, quidam im 
,panc,& citra noxam rccedunt? 
Jin quod npn0mnium.corporum,eft jequabi- 
.lisdifpofitio.Non.n.?qu^omncs in coitucal 
,fiUnt,uel fudant,ud fejnent, ucl fpiritum infc 
:aflmhauriunt. Noitcoeseodemodcaut pii 
': ti funt,aut cxcremetis redundant,aut uircs ha 
: bent ualidas,atque imbecillas . Rurfus neque 
.parratio eft concumbendi , agitandi , atq.iie 
oblcdaiidi fefe.- Confert et ad morbum liue 
^iendam,fine recipiendum,penis forma,ma 
:gnitudo>paTuitaSi durities,mpllitics, raritas> 
denficudojdonnitio nodurna , uel poft concu 
^bitamdifceifus:pQftremo a puelIx,fcortiae co 
prefsione penem ablnercaut non abluere^Na 



tatur,qu9 capici foblatf , uaporcm.noxiumJnj B Iotio,aut u.ino, aut aqua abluti minus hoc ma- 



pertiuntur , qno animi uires , & animales i*pir 
ritus,quiinfano corpore,clari acqueperju: 
cidi crant , percurbaotur , turbulcnciquc agi>- 
tatione, & feruor«, ui morbi contrado , oifur 
fcantur,indeautcmtriiiitia&msror. . 
^i Cur febris in illis inccrdunj accendicur? ,, 
An quod ab infcais humoribus , ubi maxime 
paties multicudine laboraueric, & malis fuccis 
rcfcrtus fucrit,,coiicurrentc hepacis fcruoje , 
attollunturfuligincs, quas cordi, communica' 
tf , ipfum excaltaciunc , 
jiCurin ejfdefic uuef.fiuegurgulionismol 
litudo,uocifq; uel aipericas , uel raucedo ? 
^ qaod nimia humicUcace pars ilia I^pUor, & 



li incurrere cofneuecunt, magis ucro quos ntil 
Jafui cura, uei ftudium ibllicicos reddit . 
<^%Cm illisinterdum accidic i§uc-/m'?^ ignis 
inqua faccr,itqueti5Tn!«. i. Hcrpes? 
An <$ hcpatis.^lida & ficca inteperie,bil is fia 
uxcopia excitatur, femetq, fanguisplurimu, 
ex ^bus crifipelas fit,ex fanguincf.nimiu inca 
lefado,&flaua bilepmixtis. Hinc color fan- 
gjii^^u$,& Qauus e01oref citin cute una cu loci 
paciecis calore haudexiguo',ad caccu ctlijgiecc 
moxrepeccce locu. Quod fibilem tantii tranf 
mittat faculcas expulcrix, acque.ea paulocraf 
fiorc, inflamacio illa cute depafcicur, & ali^d 
fubicdf carnis , fi tqj Hcrpes depafcedi facul- 
Hii z tace 



DE MGRBO GALLICO- 



88 DE MGRBU UALi-n-u. 

«t^pr^editas. Vbinerotenuiorcftbilis^il- E ^oCurGallicamorboaffeais^acciditaliqua 
i:-::u-..««c. «»„^,.ornt. /iMt* <nlarrvcutim inu doffx.iVooc, hoc eftkirrhus,liuc;exquititus,liue 



liaris Herpes generatur, 4qui lolanvcutim inu 
rit. Csterum ad hafce iiif lammationes refer- 
ri paflunt,qus penis glandem aftJigunt, Scrm 
liebria pudeda,necn6 iabra,os, palatu,fauccs» 
f r6te,pube, & alias quoq; corporis particulas. 
3 8 Cur putant (fed longc rariusj rccentiorcs, 
In iiiis excitari nonnunquam Phlcgmoncmr 
omnium teterrimum,qu|. Carbo diciturab 
eifdcm auttioribus s* 

An quod cxperientia comprobatum eft , fieri 
in Galiica lue laborantibus^iaflammationem, 
quae ulcus p3rit,cum cruftis, partibufque adia 
centibus fublacis,ac turgidis : in qua ferupt 
piarimusineft,piurimus & doior.Interdum uc 



doffKig^os; hoc eftkirrhus,liucexquititns,fiue 
non exquifitus i 

An quod aiiqua corporisinfedi particula,po 
teft ob naturalisfacultatislabem>& imbeeilti 
tatem,male concoquerc,incofta apponere, & 
nihil cru4iiatquc excrerocntofi excernere,ic. 
circo tumor effici poteft fcirrhofus & pr^du- 
rus,qui fi fcnfus omnino cxpers fit , iam cxqui 
fitus erit,n6 exquifitus autem, fi difficilem fea 
fum habuerit. Vterque autem fieri tumor po 
teft, inmorbo gallico afteais,ubi hnnwres afi. 
f luxerint glutinofi, ac lcnti, particul^becii 
iiorehihil boni attrahentCimaleconcoqucnip. 
te , noxia apponentc, recrementa haud proi. 



piarimusmeit,piurmiusc:doior.interaumuc «:c,noxiaappoacui.^,4sv^'-*"^'"'* *'***" r»^- 
roferofusquidam,actenuis humoremanat, F pcllcnte.Quofitutiropaaushumor^&contu 
; u^iiocirnrffi^rjjnrrniijc riif*» rf»ni7« ««Yrirar- max.abinfcaionc&contaeioKJtus, natiui 



qui bullas turgidiufculas cutecenus cxcitat, 
His ucro adapertis , uicus & cruftas fubeflc, p 
fpicuo ccrnicur.Caufa ucro eft fanguis abudc 
fcrucs & craiTus,^ ucnenofa qualitaceinfeaus 
hepatifq; inteperie adauaus, potcft cofimiles 
iflamationes gignere.Qiiaru fymptomata>sut 
dolor uchemcns,feruor cxurcnsjcoriiafpcri* 
ta$,& inaequalitas. 

^^ Curillis accidunttumores,&Oedema?| 
An quod humorum congerics, & cxcrementa 
partium noftri corporis id facere pofl[unt,praB 
fertim uero.ubi uis naturalisianguidior rcddi 
ta cft, & a proprio munerc dcfiftit,infeaione 
illa !abefaaata,ob quatiitiofe decoquit,male 



max, ab infeaionc , & contagio fotus , nadui 
caloris aaione refpuat, atq; indc lapidefcac:;» 
41 Cur in illis fiunt abfceffus^ • ■ 

An quod humores,fuccique uitiofi, galiicum 
patientis,ab haepate, & uenis ad alia loca tra 
fmittunturjUt membra pr^ftantiora liberetur^ 
nifi id mulfitudine fiac , quod aiia caufam ha^ 
bet.Ex his aute abfceffuSific qui affluxio eft ma 
li cuiufpiam humoris, in aliquam partcm cor- 
poris,apti inpurulentam , & faniofam fui^fta 
da immutari.Fit aut neceflario-in abfceflii ca 
ttitas in his partibus,qua: fefe tagebat,ex alie- 
ni humoris interpofitionc, qu^.quoniam pras- 
ternaturam eo tranfmifla eft, iccirco putreibc 



decoaumapponic,noxiadetinet,excremcto V rcapta,& mpusconuerti . ; Morbusitaquc 
fa nott depellir. Hinc congeftis humoribus la- gallicus, cum h^p^ar & ^^PS^^J^^Jp.^^^^^^J^^^ 



t>orant articuli, ofla,& perihoftia.Efle aute m 
turales funaioncs,&iacultates, atraherc,rcti- 
nerc,c6quere,apponere,afsimilarc, & expcUc* 
re alibi proditu e£t. Oedema ucro cum fit mol 
lis quidam turaor,caufam habct flatuofum fpi 
ritum interdum , interdiim ucro picuit^ afflu 
xioncm. Cui aflociantur c<^or albicans,& cu- 
taneus,mollitudo,fouearum imprcfsio, fenfus 
doloris cxpcrs . Porro hf comnia gallicam ia- 
f eaioncm facile fcquuntur . Nam et fpiritiK 
flatuofus,& pituitofi humorcs, acqueacaloris 
imbeciilitate natiui ortum habent, quj o\y hc 
patis uitium & naturaiisfacultatis detrimen- 



gaiiicus, tum ncpar <x lAii^uiut^ui iu(juiii«i.«y , 
- facilcmatcriamfuggcrit abfcefsibus prodii- 
ccndis,ut & casteris afteaionibus, ac fympto- 
matis,qu« continui folutioncm mducit . . 
42 Cur in glande penis ulcera interdum coti- 
tingunt callofa & dura, qu^ impedimeto funt 
ut glans c prf putio detrudatur,tollaturqueco 
eundiuks? 

Anqnod ulccra illa , cum fuerint in intema * 
praeputii circumtegentis glandem, particula, 
& Medici fiuc infcitia , fiue focordia, mak fa 
iiata,faaum cft impedimentu illud,quod con 
trariumpcnitusfolutioni continui eflediciit 
rcccntioresfcriptores, namunitatcm folubi* 



patisuitium&naturaiisfacttltatisdetrimen- rcccntioresfcriptores, namunitatcm ioiuDi* 
tum,in Galiicummorbum patiente, efficitur . ^ hum id uocant, neque ineptc,cum m eo cafu, 
Nonnunquamaccidit,ob humorum frigidorii continu* faaa fint ea, quf folui debuerat.Vci 

^iC..,, ?/,.,. ;« /,..r;r„i;«/4*rnmhnn^ .1/-I cW^ -" *-* »' — •'^•- -K/,/^„rA« *■,-„«, hnrrTnrn 



aftiuxum,qui in articulisdecurabunt , ucl cir- 
cumiacentibus partibus,ob carum partium d# 
lorem,qui attrahit cx aliis rcgionibus corpo- 
ris. Namcedemamaximcarticulorumlocaia 
tiaderefolet. 



CUUi.&llU»X«W4i*iil.iW V«, XJM^ »— .w*^.,.-~».«.— -r 

etiam id. mali accidit,ob adurentium humoru 
acrimoniam,& uim,qui callos prseputio intu- 
icrunt,unde concreta,atqucindurata,uel etia 
contraaacftparcicula iiia , & iccirco inepta 
ad cooperienda,detegendaquc pcnis glande . 



F I N I S 



L I B R I P R I ^^ I 



Sp 



LIBER SECVNDV9 



DE MVTATIONIBVS GALLICI MORBI, 

qjV O AD EIVS SYMPTOMATA 

Q^V AE L A B E N T I B V S A N N I ^, 

ALIO A T CLV E A L I O T E M P O R E, 

©IVERSA RAT lONE HVMAKA 

C O R P O % A X K F £ S 7 >^ R V V T C.A P. I, 




Om iniacundam,acque im A 

tilem^eam forc ftudiofistfa 
- ftationcm exiftimamus , 
quas mutationem fymptoma 
tum GallicsB infcfSionisex- 
plicauerit » Nam ex ca 
tquidem cogaitione, facile cuiuis paterepo 
terir , quaif ua , quamque atrox » & ut ita di' 
camusyTyrannica fic huiu&principis poteflas, 
cum tot rymptomatis,ceu fatcllitibus ftipatus 
incedat, imo tot tormcntorum gencnbus» 
humana corpora aftligere fit aggreiTus . ^ 
Quamquam , rerum omniuni hnmanarunico B 
munis conditio cft , imo praerematuraliuni 
©mnium ccrta atque inuiolata lex , ut ortum 
habeant initio magnam atque uei?emcntem, 
deindc ucro remifsius agen tes^ tradu tempo 
ris imbecilliorcs fenfim efiiciantur, donec 
tandem, refidentes quiefcant, ac defiaanc, 
certum atque cxploratum habcmus, huncia 
morbum fsEuius,actruculentiiis cxpiflc,extare 
acro nanc longe mitiorem , & hifcc noftris 
temporibus traaabiliorcm . NuIIi etenim 
non perfpicuum cit, cum primum caipic mor 
talibusinltaiiaapparere,figna ilium conta C 
gii intulifle, omnibus manifefta . Conta- 
gii ratiojcx co conftabat , quod corpora fa- 
na, robufta,ualidis uiribus prgdita, formofa , 
optimohabitu conftancia , abfque ulia caufa , 
ael praecedentc afFe<ftionc, & morbo, com. 
fiiercio infciSorura, brcui temporis fpatio:, 
«gra,imbcciila, inualida, &deformia , malo- 
que corporis habitu atfeda reddebancur. 
lidautem non tam nouura, quam miferum, 
tc horribile uidebatur . Contagionis ita- 
que cognitione habita tanquam eius praeinci- 
piente occafionc , c^aprunt homincs fuoperi D 
culo cxperirj , oon a qaacqmque . contagione 
id mali accidcrc , fed ab et , qux per conta- 
^um , occafionem (umit • Nam cognouc- 
je iUi , ex dormitipnc $c confudatione , infici 
inultos,alip5 ucfq ex ufu indumecoru,eora ma 
?cinie,qg3e fanic f«da,8t confpurcata erat, ruc 



puftulis miferabiliter prius,fcnfere huius Tyra 
ni fupp{icia,qua peccare caEpiflTent, potifsimfi 
uero e-x ofcuhSjfuauiisjCopIexibuSiVenereoq; 
concubitu, noucrnnt concagionc corporibus 
noftris c6municari,Ex quibus qui tunc teporis 
perfpicatioriserantingenii, diligenter obfer 
uarijt,id ueneni maxime hanriri,per morum, 
concalefactionem, attritionem, friciionem 
que corporii fimul humanorum,ac tade , ut m 
caeterisrebusfierifolet ,multorii parciculariii 
expericntia,uniuerfale notione acceperunc , 
dcsiima morbi origine, caufaque coftiruedajr 
figiia aut manifefta afierebat,daoru, triumue, 
aut et quacuor menfiura ipacio.Iu quibuidam 
ferius producebacur ta feri hoftis aduentus,itt 
aliis cicius.Namficiileuidebacnr quafi deli- 
tefcere,&defucurisaliQrii calamicacibus, & 
fappiiciismeditari . Sed qaaleaa incus uirus 
concluderec,extrinfecus,certis quibufda coic 
iSads indicabat Etemm,coacepra infedione 
&iabe luboftendebanc haec omnia^corporis 
iaertia,& fegnities,prasterIaborem,atq; ex- 
crcitatione ulia,fpontanea: lalsitudinesjgraui 
tas mebroriijlentor & tarditas adionum, fc>m 
ttoientia fere afsidua,macies corporis.uirium 
iablatio,pertuii>atio. aQirni,meror,di fndecia, 
metas,pailorfaciei,fubocalis nigror", uukus 
iiouicas,manuu & plancarii calor,atq,- aiia pla 
rima.Prf cerea in piurimis fuborta uideacur ca 
ries pudcndis enaca, quac ulcufcula afterebac 
crodcntia unacacolorerubro.qui inflamaw* 
particulae indiciii aflerebat.Qn(g ad phoenicis 
exeplu,emorcua,reuiuiicereuidebatur,incer- 
du-cciamueluthydra quf da btruncata.in plu 
ra capitaregerminabac.lncerea cruftisiof qua 
libus,&fcabris,coriura inficiebacur.faedis pj 
ftuiis laborabac,l'atyriafim diceres modo.mo- 
do Elephaciaiim ade{!e,interdamlichene,aut 
etTerminthu,ueIPfora,cutis afpera, ac fere 
ohftracofareddebatur, criipentibus humori- 
hus,qm auferabile,ethorrendjicoiporis habi 
tii reddebant. Veru primu.paftuisiparu^ ad- 
modunynitio prorampd5ant,mox fcaiim a- 
4su^M«ttCi%cmagDitudine.jpducebaa.» 
* Hh 3 tuc. 



,^ DE MORBO GALLICO 

tur.Qaaquam8.'harudifeendf.plurinis ui^ £ nmores,perlucidT, nubeculapauca &diuuira 
debanmr.Na aiioe maiorcs,min©res ineranc a- ac fangds ^ui primfi detrahebatur,perturba- 
- ------ tus, &mucofus,minus qualicatibus huiufmo- 

di affectusjuiius cft emanare. Atquc hunc teno 
re,& modii feruape uifus efthicmarbus, qao- 



li^.Rurfus arid iorcs qu^da,quseda aut hume- 
d j ma.g-iSjiufebalitur.inrerdu h*uido,&: cincri 
tio colore atfectscjinterdii panido,& fubruben 
,tiprodibat."C'. aero dehifcerent,mucore pra 
ueolenre m^ ii.d^ confpiciebantur, qui fordi- 
dusac f;stens,perenni inftillatione manabar, 
mncilagineu humore efluxiife diceres, non" 
ta uifu niiucundu , qua lui copia & effluxione. 
immodica.admirabiiem.Succcdebac.puitalis 
u!cera,qu2e mebra atq,- artus,'ufq,* ad ofla mife^ 
rabiliter dep5rcebatur,Phagcdenas exirtimaf 
fes ipfas.hoc eft exedetia ulcera fubeffe. Ncq; 
offa^^utcuq; dura,ab illa pernicie.tuta eiTe ui 
debatar , cum iila etiam tada atq; erofa excer p 
r.c-entur.Illauieaut.caputpetente^&fuperia 
res corporis particulas inquiaante, ftatim dc- 
ftiilationibusfaliis, & nirrofis corripieba^ntur 
homines , qu-e lingua modo acrcdine perfora- 
bat,modQ palacu,& fauccs exulcerabar, modo 
&c Gurgulione & tofiUas exedebant, Nonuliis 
Jabia erodebatur,quibufda nafus.uel aures,uel 
oculi piurimis uiriiia mebra funditus cripieba 
tur,gummoii tumores in aliis cocrefcebacgla 
di$>oui,&maIi magmtudincqui uel Athero- 
I3aara,ucl iimiics his twnores eflfe cofpicicbaa 
tur,his gutcis proxima,qux ex arboru cortici.- 
bus emanant,hsc aiit adaperta, mucore fubal 
bidu eirundebant,n6 admodum faetcntem. To 
phis articuli moieitabarur.moleftabatar & cai ^ 
lis tenacioribasjatq; indurefcentibus, potifsi 
mu brachi3,genua, dokbantq; uehemeterfca 
puia:,fternon,& tibig.Dolorcsucro aiiquando 
ppecuij,inceirabiieqi cruciatu aifercbat, intcr 
mitcebat inaliis, in utrifq; uero nox luce gra- 
ufor accedebat.Qjii noniiqua cii puftulis,uicc 
rib'& tumorib' c6m<S:i crudelicer artligcbat af 
fedoSjiterdu & foli,atq; abaiiisdifiiidi fguif 
limeeoscra5:abant. Hincj[adetasoriebatur, 
^ cibariorii failidiu, hiac iaiHti? uigiiiarii tii 
fomai interrupcio,{omnioriiq; horror,ac terri 
biles uifioncs,excadefcetia fere afsidua,dolor 
capitis,ac poft remo oia raaloru affeduu animi 
genera, quf maxime pertnrbadiuimhabent, 
fummu uigore capiebant , ac quafi ab inferis > „ 
excitatis fiiriis^eorum mens aeftuabac, crucia- 
barurq; fuppiicio ueiuci iugi atq; immortali . 
Qu,2 expuebacur craffa erat,& fpumofa, fiido 
res oiidi,egeftiones aridae, mucorealiquo rc- 
fcrtf jlotia iubrubra,oieaginofa,craifa, lubfide 
tia coru in2equalia,perturbata,acque diuulfa * 
Cii auc morbus crigcfimii quafi astacis fag an- 
nu actigiilet Cf pit nonnihil immutare natur« 
fuf c6ditionc,uariatis inqua fymptomatis,au£ 
eorii ordincNa feruat fcciptorcs, pufliiias cg 
piifc minus uidcri,crcbrius aiit giinaata ,& do 
lores quafi &uiQrcs fieri.Rurfus urin», q prius 



ufq; puftularu magna pars cxtin<a-a eft,item Sc 
ulcera illa exedentia euanuere , totq; tumores, 
taque f^ui dolores,rarius ac mitius corpora in 
uadebant.Teponsaute lapfu, ufque ad noftra 
3etate,quc£^ morbi centefimu fcre annUiautcir 
citer,explerc uidetur, puftulf ferc nullas c6%i 
ciuntur,doIores perpauci , & hi quidem uagi 
& inftabilesjgummaia ucro permulta,atq; in« 
credibilis copia pilorum,& capilorii def luuii 
Accedit prima contagionis femina,extarc in 
prgfentia bubonesjcariem, uerrucas* & gonor 
rhgam. Nam quotniquifquc eft,qui lue gallica 
inficiatur aufpicio.gonorrhasas ? profedo qu£ 
hoc cempore laboret citra hoc fcminis prof la 
uiu.uix unas,aut alter extat. Vidit ftasproxi- 
me a<fta,in multis fieri dcntifluuium , parcias 
nunc id uidemus, ac mulco fspius cadere 
fupercilia , capilios, & barbam experimur , 
quf uccumquc fe habeanc» apertc.indicant, 
remifsius morbum uires fuas cxercece, raan-. 
fuefcereque quodam modo, necnonpatien- 
tis infamiam reddi fohto minorcm . Nam 
fuperioribus annis, qui hoc generc mali uq-* 
xabantur,autetiamabeo curatos fuilfe ali- 
quando conftabat,fu« ciuicatis,autoppidita 
to populocogaici erant,atq; infames adeo,uc 
cundieorum commerciumfubterfugerenr v 
«eiuti fi peftilentia fumma correpti cflencHo 
rum nonmodo concubitii odcrunt puellx, no 
modo amici ofcula,atq; compicxus,fed ab ha 
litu quoqueabftinebant, dabaturque.in con^ 
uiuiis(fi eos intereffe opus eraOjpprius locus ,: 
& uaia ciborii arq^ aini,ab aliisfeparatajne ia 
ficcrentur,iliis utenccs.Hunc aut exuiifetimo 
rem,homincs aetatis n6ftrae,ex co c6ftat,quod, 
in conui uiis nuUum cft fcre difcrimen, nullus 
metus.Quinimo in contrahendis auptiishac 
tepeftate pauci admodum funt , qui a iue gal-: 
lica abli:ineant,controucriaae auteminter fp6. 
fi ac fponff affines,{unt de dotisLfumma,dcque 
a^re numerando, de galiica ucro contage , aut 
nihii , aut parum admodum . Caufa autcni 
huius eft,micior morbi conditio, ac facilior |k 
confueta medicamenta,c«ratio» 



ijaoi nam prntfagim fiert pofjit de gsneraUy 
acfpeciaUfiatubummorlfL Cdp. 2* - 

QVi Morbum •Gallicnm dixepe cffe Ele- 
phantiafim,uel Pforam, uel Albotim,ud 
fahafatum,uel lichcnem.uel aliud finiile,con- 
uencrc in hoc omncs,ut dicant prf fagicntcs; 
Jabentibus annis, aftbrctcmpus^utoccafuia 
patiatur 



BERNARDINI TOMIT ANI X JBER SECVNDVS. pr 

pdtiatur.atque adeo deleatur^uc nomcn iJIius . A larum motus recurrentes.Nam refcmnt Airra 

logoseo quidem tempore obferuafie rrium fu 



obmaneat,apiidrerosdunraxat nepotcs Ra- 
tionem autem probabilem, aut ctiam orato • 
riam {blum , adhibere uidcnrur,qucd omnia 
orta,femeI intereOit. Cum autem ortus fit mor 
bus,aece(fe ell ut aliquando delinac . At non 
benchimihi ratiocinariuidenturex eo.quod 
hi uidetur acriter defendere Gailicum,erie ad 
morbosantiquos refereadum>non autem no- 
uum cfle appellandum . Qupdii antiquus cft, 
uuila uidetur afferri caufa,curaIiquando fit 
.ccfiraturus,etenim hsec corum renouatio mdQ 
tur potius atteftari quanda immortalitatem. 
Pr3JcIariusuero,acIongemcIius ciixiHc mihi 
uidentur iili (quauis eorum opinionem haud 
:fequimur)quihancafFedioneminaercm > & B 
il:eilarum conucrfiones rctulerunt. Non enim 
:iimplici contagione contenti fuere yfcd lof e 
niaiora principia«xcogitantcs>dixere morbii 
hanc non fuiffc ex una in aliam rcgionem de 
Iatum,fed cum primum irrupiflfet , apparuiffe 
.indis,Hifpanis,GaIiis,Iufitanis,Germanis,fc7 
i:his,atque orientalxbus popul.is,tanqua a com 
muni caufa,hoc cft acrcipfo dcpendensi Sgpc 
tjumero uero uiu ueairc dicunc, ut quscdana. 
fint morborum genert,quaf raro cmcrgunt , 
quQrumcaufainfupcriora corporacft rcfcrc 
da . Conjmodisfima autcm fumunt excmpla» 
3. Mentagra ,qu2 uetcres afflixit, cuiustamea 
uix nomen noftro farculo fupcrcft , itcm a li- 
chene,8i Elephantiafi , qua: pafsim in uulgus C 
craiTabanturapudEgyptios,& Afsyrios. Po- 
ilrcmo noua cum ueteribus exempiis confcrc 
tes,eodemodo aiut , in lace cxiiiit fcbrcs iilas 
cxiti.ales,qua? maculis apparebant,& quas Pcci. 
cuIfruulgatQnomine uocantur. Quinimo coa 
tingerc faepius affirmant lippitudines conta- 
giofas,difficuItatcs anheIitus,marcorem uifce 
tum,doIores coftaies,noftris quoque tempori- 
bu§ , acmus iam fcptimus elapfus cft , cx quo 
Patauii,Vincentia:, Venetiis,atque aliis ciui.; 
tatibusEpidemialis tufsisfuperucnit,qu« coa; 
tagiofa erat, cum febricula Icuiter incenfa, 
qua pauci emortui fiint, plurimi uero correp- 
ti.Cuni itaque aeris confiitutio fit in hoc cafu 
principium & caufa afrercnda,& morbum ef- 
fc^dchis queraro m luccm prodeunt, hinc pa 
tcrc4icunt,pocuifretotQrbispartes quafi fi-, 
mul ac fcmcl CQdem morbo laborarc . . Ad-: 
duat & hunc roorbum iam cotagiofum analo: 
gia habcrc cu pituita craffaac fordida , cj» ex 
fyrppcomatis facik coUiguntuquocirca ct fc- 
xninaria ipfajqua? contagionis caufx fun:, Icn 
taquoquc & mucof» pituitx analoga cxcidf. 
ic iS^rbitrawr.. .Quid autcra acrcaia atquec* 
iu$ fcroinariApQtucrit iu afii.ccrc, ut putrcfa 
' aioRcm fordidam et mucilagineam ^addc & 
aacdincm e««dcatcm concraxeriw^ commo 
dc cantcmplaatHir,ad.cs5U C9mi€rto3cs,& ftcl 



periorum conuentum,ac ueluti coiurationem 
Iouiis,faturni , &Marris,qu2;resutinoua & 
monflrofa uidebatur,ita in caufa imtjUt mor- 
bos ff uos & inauditos prajnunciaret mortali . 
bus.Namaftra hgcpoteftare incredjbili prf 
dita funt,rurfus eorum confpiratio, ac coniun 
ctio diuturna eft, ob tardicatem agitatipnis 
j^aturnietJouiSjexeauero coniundione fa- , 
&U. cft utplurimas cxhalationcs attraftx , acre 
petierint,petitum agitauerint,agitatum cor- 
ruperintjCprruptum fbrdidum eifecerit, un* . 
cum feminariis,atque inde contagium cmer- 
rerit.Annorum autem decurfa faSum eft > m 
mitior morbus euafcrit, tum cxeoquod aeris 
putrefactio benignisaftrorum afpeciionibus 
corrigitur,tum naturabonum a maio cxcer- 
ncntc pro uniuerfi conferuatione,tuai ctiam 
matcria,acfen)inariis,&ui caloris folis refo^ 
lutis.Hincaereipfoiam putrefactione abfo- 
iuto,non amplius.corpQra uexabat Achoribus 
humidioribus,nequc pinguioribus puftulis, 
nequemucilaginea , mucofaque pituita,uti p 
initia afIueraQt»quoni3m fola crat per conta^ 
&um uniusad aiiuin,in:fe<S:io fuperlies,cumq; 
contagcs a proprio principio recedercr , fic- 
cior»ac reioluramagisfaiSa eft ^ ob idque fic- 
ciores puftulafr& uicera uifa funt . Qjod au- 
tem terreftrc magis fupererat , in gummata 
conucrtcbatur . Nuncautem fere ad incinera 
tioncm (ut ita dicamus ) deuemfie contagiii 
pateta cx dcfluuio capilloruni,& colore cutis, 
piiisdecidentibus, prodeunte. Ex quibuspr^ 
nunciancMorbmn Gallicum iam ad cxtremii 
feniuai perucuifie,lK)c eft ad occafum,& decii 
nationem tenderc , properareque celerrime; 
breuique t^porc fore,ut npn amplias per ca 
ta<9:um,uencreofque complexus propagatio- 
n^m fufci^iaC3m.at.^ri.a indicsf rigc,fcente>^' f<| 
minariis imbcciiifpribus fadis . Haee auteni 
affedio poft multos annorum decurfus^forcc 
redire ctiam tumpotcrit , redcuntibus emfdc 
caufis,quaj ^tuere eamin lucem cmicterc^ 
- ■ Extare autcm hanc ipfam lucm, indis quibuf- 
D daminfulisfan^iliarem fatis,coBfta?fcriptori^ 
teftimonioxqiipjiiam^pcrpctuum inibi aeris ui 
tium uigeac^ob p^culiar?;m c^iam,aUo tcmr 
pore <difquircn4am- QpSOpinio authotcm ha 
buitjde re medica mirificc b^<^3<^it«m» leo 
niccnum,uiruai,omni ^encr^ jitt^ wem pr«r 
ccllcntem , cui Fracaftori.usftrf>fcripfifre aidc 
tur,non fplum inbisqu^demorbiscontagio- 
iisgrauiterfcripfit, f^ 4iLlnfyphiIidc,4i^ *n^ 
dc morborum di&rcntiis^&b^qtlibusQa^ 
contincturivmcia modtina«rr r 
Ergo & mrbonm^pimaj^noi^tmdhm ma ** 

Hh 4 l^ui 



9i ^^ MORBO 

■ J{ayms emefgmt alik & po^ tempove longo 
$i DifficiUs eaufas,& inextncabite famm ; 
j, V.tjerepotuerea!tasfuf>eraretenebras. 
i, Excmpla autem morboram, qui raro in lu- 
j> cem emergunt ftatim afFert . 
v> Sic elephasfacer ^ufomis inC9gnitus oris, 
,« 5*/^ L«ci[>^« laf «f y^ dfuiquibus incola ^ili 
91 G^»f tantum^regioque ornnis uicina laborat. 

: Sub his autem contiaeri Galiiean» luem , te 
.3, ftaturfubiungens. * 

Degencre hoc efi dira lueSyquA mper in auns 
i% Exiit , & tandem fefe aUigineab atra 
„ Exemity durofque ortus^& uincula rupit, 

Continua aero csli reuoluaone, infedio- 
nem gallicam , alio fecuio fuiffe, ac mukoties 
contigiffe oftendit,hifce uerbis. 
Q^amtarasn {£'ermm quoniam dildhitur mum ) 
„ 1>lonfemelinterrisitifmyfedfepefi4ijfe 
j> Dncendumefl-.quantquamnobisfiecnominenota 
„ H a^enus iU^ fuit^quoniam tong£^a uetuHas 
i, Cun^a ftsu inuoUens,& res , & nomina delet, 
„ Viriari autem aerem,ac uitiatum.caufam ef 
fe morborum, & fi h.mn(ct poeta: teiiimonio , 
alias confirmatum fuerit,ut tamen, Leoniceni 
opinionem magis expreflam ob oculos pona- 
mus.placet &paaca illa fubiungere^quf lic fe 
habent. 

Q^cumper(p'ctaSynihUeft,curtemporecert& 
^^imtrerenommagnummarcefceremorbis 
^eraiContagesquimuasuiuentibus£gris 
" Syderefubcertojieyi^&perfecuUlQnga. 
'* Verumaeremfufreaitrorumjgniivnqaecf 
'* leftium conuerfionibus,atque maiis coiuncaio 
" nibusinquinatum,perhaecoftendit. ^ 

■*' Hlnc dim facieshmc fe diuerfamalormt 

'* Ofiendent portenta una hac fubpsrte uidcbis 
'* Magna coijfeftfml radiis ardentibus ajlra » 
" Etcouiuratas fi>arfiffeperaera'flammas: 
'* Qas ncro fydera extiteFint, quoram eonue 
tu infe5:usfit aer, fubmdicat dicensfuiiTe lo- 
^ j uem,Martem , & Saturnum . '-'"■ 
^j lupiter acciri fociosinrebas agendis 
Saturnftm, Martemque iubetybipatentia cancer 
Limina portarumreferat^diifqueattta pandit-, 

Infedo aerc communieari contagiuro mul 
tis quidem modis fiff nificat , hoc eft ftirpibus 
animantibusj&liomiiiibus . Sticpibus fic . 

" S&Usnamf£pea¥b&ribusfitndxiusaer^ 

*' lE.ttenerum^germe%fimimqHeinficith{mifem% 
'* • Animantibus. , 

^ XnterdumpvnasanimaUafokdedere^ 
'^ ' Humanogencti." - .- 
JUa quidem non muta maris ^twrhamque natantttm 
No» U6lueres/t(m brutaaltis errantia fyluist - 
^* 'i^on atmemca houm,peettdefHey armentaue equorum 
" Infecitjedmenteingenfe^omnibusnnfm 
** Hamanuni^ermSf&nofifosefipi^afuhanus, 
'* Pr^fagiomauccm defiitura morbi termi» 
'* aat(one,p^^bilc^ defaibit. 



GALLICO 

E '^amque iterum cum fata dahunt , lahentihus annls 
Tempus erit, cum no6ie acra fopisa iacehit 
Interitu data: mox tteram poft fecula longa 
Jlla eadcm exurget ^ccelumqi aurafque reuiftt^ 
^tque iterum uentura ilUm mtrabttur Atas. 

Noiebam tot aliorum congerere , neque ito^ 
ftudiolbs in re parum neceflaria remorarijprg 
iercimcum hgc eiegantifsime fcnpta exfy- 
philide pateac^uerum ifta hec recenfuimus,uc 
ijidercmiisLeoniceni menrem,a grauifsimo 
poeta, adeo egregie & lucuienter expreiTam , 
ait ne quidem facilius, pennicillo fingi , atque 
exprinri potuiflet. Quam certe opinionem ue 
ritati proximius accelsiflfe cstcns aliis, qu| 
dt morbo gallicoauditf funt, arbitramur,qua 

? quam nec iilam atcigiffe fcopum undequaque 
diximusin prscedentibus, quoe repetenda no 
funt. Ad extremun , hoc dixilfe fufficiat , nos 
una cum aliis conuenirc fcriptoribus, de mor- 
bi terminationc . Qui utcumque originem 
duxentjCum contagiofus fit , & omnis conta 
gio res fitpraeter naturam , ac uiolenta, necef 
fe eft ut definentem caufam habeat. Nam quae 
ui tiunt, & prater naturas propofitum , ea qui- 
deminperpetuascaufasreferenda non funt, ' 
quocirea necefle eft,ut finiant,acconquiefcac 
fsmeL Exmitigataautemmorbinarura, & 
placatis fymptomatis,pro certo aflerere pof- 
lumuSjCum iam proximum effe terminationf, 

Q quodmaxime patet ex hisquadicebantur. 
Cuni enim unius ad aliu m contagio commu-' 
nicata,nouam femper caloris uim,atque inta - 
das niresmembrorum naturaiium reperiat (i 
Vi obftates,atqae occurrences,neccffe eft ut fc 
minariaiicpatis infed:i,imbeciIiiora , afsiduo 
que hauftu"exilia,ac pauciora reddantur,nia- 
xime uero cum attenuentur ab ea refbiutione 
qu^ fita natiuo calorcnoxia digerente , auc 
propeiiente,quo fit ut terminante afledionis 
huius caufa,affedio quoque fit aliquando ter- 
minatura.Csterum cum ea fitpraEfagendira* 
tiojUt uires metiamur ipfas,atque eas cum mor 
bi uiribuscoferamuSjUtHippocraticum nos 
oraculummonuit,in hisquae depraifagiis fcri 

H pta fuerc,ob id dicimus,in hoc genere morbi 
poffenos partem hanc excrccrc prognoftica> 
quicquid aiii uoluerint,qui ob morbi nonita- 
te,fufpicati funr fore prfdicendi opus,rcpeni 
tas inutitem,& fuperuacaneam.Nosautem eo 
rum potius fent^ntiam fequimur , qui morbi 
nouitatem ad caufam referunt,qu5 eft conta- 
gium contadu,aut fomite acquiiitam,HQn m 
tem ad modum fy mptomatum. Etenim nihil 
eflin gallica luctam uel raruna, iiel admirabi 
le,quod GaIenus,HippocjratesVDiofcorides -, 
Auicennas, Aetius,Paulus,& aiiinon picneui 
di^Q potuerint.Erant^nini itlis tempoiibus 
bubones,caries,uerrucf ,lichebcs , 'Rhagades, 
-Tophi,-Gijmmata,doicM:es per-u6riim,et articii 

iorunt 



BERNARDINI TOMITANr LIBER SECVNDVS. 93 

ldram»cafusdcatiutn,profImtiat»^piltorum, X opcrxpretium: eft^ &incnarrataaflfe&jone , 

hanc ipfam iadidi,& rationispartem,exerce- 



goimorh5a,pufta!ae,ulccra,iaflammiciones. 
Erant & horam omrrxium cofequeatiajxubor, 
palior,flauicies, nigmio,iiuor,mollities, duri 
nes>mucor,ariditas,rcniib,remifsio,doilor,ia 
fendbrlitas , puralcnm,Coatamacia , benigni 
'tas,maligaitas,iatemperiescalida,frigida; (ic 
ca,hamida,ac caetcra alia fex:ccata.Hi^itaque 
conftituciSjdicimuspoffe JMedicu naturapru- 
deacem,&optima ratione prgdicum,faas ad- 
hibere praedi^ioaes iamorbi Galiici-curadi , 
uel noa-curaadi,ratioae.Nim d raorbum uide 
ritiaueteratum,pacienteni uero cotumacem , 
uireslangueace$,curatioaem fruftra ab aliis 



re.Qaia ergo gallica lues eiiiaccmpfiries,ha:c 
primum ueaic cx coatrario tolieade , at ad te 
peramenti fcatum,& fonnam coaducacur. Ta 
tundem^uiEem opuseft corpuseianguensad 
temper&fenemducere,quaatum afua aatura 
li confticucionedeflexiCjid aute fit, contrariis 
alteraado,debica racione,& cofideratione ad 
hibitis . Qof a uero incemparies ilia calida eft 
& ficca,indicacur corpus effe refrigerandum 
acque humedandum , hepar praefercim,quod 
primumeft afFeaionis fubiedum, & fubiade 
uensc,&fanguisuniuerfusCum uero inEc&io 



acccncacam,arquealiahuiasordiais,iaianabi g reddideric nacurale facultacem imbeciliiorej 



lem affedioaemiquid pcohibec,Medicum prj 
dicere poireiimmo etiam euadem iacericurti^ 
Goacra uero fi morbum aoueric reCeacem, x • 
gmm pareatem mandacis,uires n^MdiSt & re • 
iiiedia exquiftte paraca,immo afsideacia,& ex 
terioraredefc habere,quid uecac s^edicum , 
haudpofreiafirmocorpdri faliicem praedice- 
xe?. Adde et morbi diucuraicatem,Ioagicudi 
nem^ breuitatem,facilem,& difficilem cura 
tionem.Pr5cere4aoaaeiahoc morbo prffa- 
gium conftimaat ea quj expatieacis corpore 
cmaa^^t^qaalia fuat Egeftioaes>iociai.fudo« 
leSjfpuca/aaies , Vomitioaes, nariuoLexcre- 
meatd»eru<Stuationes,ueacri$ crepitus, ueacri 
culiflacus,ft§rnucameaca,acq'4e alia . Eteaim 
cum horum corporum,quf gallicam affe&io- 
nem fafcipianc,aatura ec coafticacio par caetc 
xis fe habeaccumque faculcatcm habeaat , uti 
r:eliqua,nacuraleai,aaimal^iUicalem,aatura 
lifque faculcacis opus fic accrahere, coaci^ 
nerc>& propeUere,animalis racioaem,fenfam 
&mo£um imparciri,uci uitalis puUum et fpira 
tioaem moderari,neceffe profedo eft uc dica 
mus exharum uirium adioaibus,ueibeaefe 
habcatibu$,ueii9fis,jiel ablatis,pofle iaterdu 
nos certum conftituere iudicium,de magaitu 
diae,& paruitate iafedioais,deque faluce , & 
xnorte 3egtocaocis.Horum aucem cercam racio 



propofici racio eric,eam refouere, & roborare 
uc rede & ualecer nacuralia munera obire pof 
fit, Rarfus cum tradu temporis effici pofsit 
putredo humorum, cumilla intcmperie,hajc 
quoque auferenda eft. Et hf c,cam coatagione 
u^neaofam quaiicacem fibi iniunxcriciila qui 
demfubmauendaeft,hifceaaxiliis qua; ipe- 
cia.tim noxiar ilii qualicati aduerfancur.Cf cerii 
quia morbus noa collicur nifi caufa a qaa pea 
dec,refciadacur, propoficum cric,caufam au - 
ferrejhoceft coacagiofam illara quaiicacem 
hepaci ioue<^mcommunicacamqae.Qma ae 
ro,concages commuaicata ha:p3ci,a: coci lan- 
^uisdy alimeatum uiciauit, ac fpiricas feruore 
muito iaflammauit, ex quo uaria fequuntur 
fympcomaca,icc{rco coacemperaadum eft aii 
mentum uniuerfum.fpiricus corrigendi,& ac- 
cidencia profiiganda,bubones uel rcibiuendi, 
uelaperiendi,icem tumores & gummaca, Ca - 
rics>acqaeomai$ conciaui diirolacio^remoaea 
da,atqaec6niungenda , Dolores lcdaadi,ac 
prohibeadiicapilli uel fiftendi,uel inftauf an - 
di, paftula: bblicerand£,uerruca: inccidtnd^, 
accasccra omnia dcpelieada,qa£ prf cer naca - 
ram acciderunc,aela(^iones ipfas uiciare pof- 
func. Cum uero coacagioae fufcepca , faagais 
iaquiaatus fic,& uis«iaturaiisia;befa5:aca, ne- 
ceife eft,ucplurimacongerancur excrcmenca 



nem,exqaificamque cogaicioaem,fibi racioaa j) inuaiuerfbcorporcjquacfgpenumero cxsequo 



lis medicus adfcribere poccft,confidcracis om 
mbus rebusiqa3cperoccafioaem,fibi confide 
raada diligeaccr,QflFereacur.Nam ad parcica - 
laria defcendere, uci opus immcafum eft, ica 
nec calarao fcribi poffe uidecur,quod Galeaus 
cciamfcripferacad Gkuconem.Sed de pr^di 
6kione, atque pc«fagio , h«c quat didu fant, 
frfficiant. 

luUtaicnes curatiux cUciendjs; in OiUiciiptQT 
Sbiiufmone», Cz^. j. 

CVm medicus racianalis in quolibec mor - 
bo,auchore Galeno,eiicere ceneacur pro- 
pafita {ua,quae coracius intearioaes dicuncurj 



redundare uideacur,cum in una parce corpo ■• 
ris erumpaiit gammaca,qus picuica referta ef 
fe uidencur,in alia poftuix,quf biliofam prx- 
fe terunc fpeciem, in aifa uero,qua: melanco - 
li« copiam indicaaciatcrdum autem ia patie 
tibus corporibus uidecur magis iile, quam ai 
ter humor effiorefcere,pro naturalis tempcra- 
meati ratioae> proque tenore hamoris qua - 
cumqaecaufaredundantis.Primas itaqae, ac 
prfcipuus fcopuseft,utuim& naruramaffe- 
dioaistoliamas,ex eius caufas abiacione. Alius 
uero,Cquod iam didum eft)uc fpiricuum,fan 
gaiais,acque hepacis uires,reficia mas. Verum 
quia auilum horum commodc prf ftari poceit, 
uc moncc Gaiea us in libr is arci s Terapeac i c f 
firedun- 



^4 DE ;morbO: 

fi redftdarintmaU fucci,atquerecreinenta>oh 
id h$c miuuenda funt, ne occafionem falutis . 
cripiaattQuamquam ega excr^mentQrum eua. 
cuationemjnoji.inter principes indicationes 
enumera, quod alii uoiuer-e,cum m hoc cafu ; 
prseparantia qojedam ftnt ad-ea confequenda, 
a qaibusLipfa fumitur indicatio . Hinc fcopi 
duo p.rincipes,a< uulgati oriutur,qui funt Ma -< - 
tcria: uacuatio,& membrorum. alt-eratio^Qjn - 
busintemperentia omais; uel^tofligatur. cx. 
totpjuelmagnaexparte qqrrigitur. iQllitur 
autcm materia liue totiu$corporis,fIueparti-.. 
cula: tribus iiIismodis,qui/ontes ab aliis^ab 
aliis inflrumt^ta inanitionis appellanturjPhar 
maconempeifanguinisdetra^ione , & ratio-. 
ne ui(5tus.Membra uero akerantur,his quse c6 
traria qualitate intemperiei prajdita funt. In 
uniuerfum autem,& qug euacuautihumorum: 
multitu4inem,et quz eorum qualitates inunu 
tant,qua;que noibri corporis partes alteranc V 
funt a rebus non naturalibus petenda, quas ob 
camcaufam non naturalesuocantur,quad,€or 
poris noftri partes non funt, fed probcatque. 
opportune adhibita,corpus fanum conferuat» 
& igru amalo ad bonu ftatu reuocant,uti in- 
debite atque mfaJubriter afTumpta corpus fa. 
namueldeftruuBt, uel admalam conftitu- 
tionem perducunt. A Galeno autem confcrua 
tricescaufx uocabantutj in hisqusedearte 
curatiua confcrip{it,quonia.m ccrta ratione , 
modo,atque menfura propofitaf,nimirum cor 
pora falubriter altcrant,tum etiam eorum con 
ilitutionem integramatque incolumemtuea 
tiir,&funt Aer,cibus&Potus,fomaus &uigt 
lia,inanitio & Repletio,Motus & Quics ^ Ani- 
niipafsiones .• De quibus figiliatimpauca 
quacdam nobis dicenda fuat, qqae ad prxfen- 
tem ufum maximc necefTaria fore arbitramup, 
ab Aerc Qmniumprimo,iqitiQ accepto* 



IXsKere 



Cap. 



A 



Erprincipemfacultatem agcndi ia cor- 
pora noftra,authoreH ippocrate, obtine - 
reuidetur>AftertenimJiuUo non temporeper 
petuam pulmonibus cxercitationem,idemque 
abiliisagitatur. Quandoqaidcm prgftan- 
tifsimum membrum,cui uitas ratio acccpta re 
fer£ur,hQC eft cor,pulmone expiratronem,at^ 
que infpirationem effidente aercminde con-- 
cipity& refundit,fitque eius fcruoris- tempera 
.tio qujdam adanimalisuitamtuendam.Atq; 
eb maxime nomine aer efta mcdico.confidc- 
.randus,qaod fine co nec morbi profiigari pof 
fuht,Ticc fanitas fQueri,cft enim cordis refhge 
rium,ac torius ranguinis&fpiritauni.contem 
perano. Cumuerohocunoeicmcnto uiquc 
'^deoegcaijiBs ,m i5aee0.(quadA:ptoeiest 



.GAJLLICO : : 

i ait)uita.noftra,ncquidemtantillum temporig 

.perdurare ualeat, tantum abeft, ut longiore 

fpatio huius ufura carerepofsimus,ob id fcm- . 

pcr nobis hauriturjcftquc dcmaxinie alteran?- 

tibusiatquc afficientibus corpus noftrum. Hu« 

iusprobaturpuritas & Ubcrtas . tibcrtatem . 

toUunt niontium iuga,loca circumquaque ob 

. . (jta,atque.cohercita,Cauitates,Angufti9.Qu9 

. que hunc ipfum pr«fepiunt & occludunt ,. auc ^ 

alio quouismodo coardantia,reftringuntJ'ii 

. ritati aduerfantur loca paluftria,Ca?nofa , ua -( . 

da ftagnantia,clQaejB immundae/pclucg.graae . 

o,lentes,cauerna: iniquum halitum fpirantcs » 

caligines,ac Ncbulg crafsiorcs,diftiUi infidcA 

te$,Fl.umina niuium deftiilatione crcfccntia* 

P Aquie diu immota?, AgriftercpratLac:plurimi« 
fimx aceruis referti,( quod maxime probat H« , 
fiodus,)MaceUari3e,PifcaFia:quctaberna?*AnL- 
malia putrcfccntia,afrerente .^lenQ,,o.lcca» ac 
que legumina . Verum utcumquc acrem lu . 
tient rcs ip ff ,duo funt quf porifsimum. fiun;f . 
dem inquinarc poffunt,qmes^criim . humidat! 
rum,&fupcrucntuscaI6ns. ■Eteaim tes hu: 
m€y%c funt ueluti pab.uluns putt^fa^ioni5,ca- 
lor aut efSdcns caufa utputrefcant, <piod Ari 
ftoteIes:uoluit libroquarto Mctheorologico, 
ritm.Quiesiicro cft ueluti prajparans,iac putre 
dini faalitatem tribucns , ut in problema tis -, 
idemauthor fcriptum reli^it. ^Caucrnpfos 

- itaqae;acr,quictc putrcfcit,marcefcit autem ,- 

^ hamoi:e"nimio,paluftris,uti ncbulofiis qualiti' 
te^ducntitia afficitur. Quocirca a Af edicis- 
& Philosophisprobatur acr iilc, protuend^- 
ualetudinis ratione,qui lincerus eft,apertus,.fc 
rcnus,affiatc fpiritu agitatus,quique-inhisio- 
cis cft,quos aquae plurimf ,nitidaf,ac ceierrimi' 
curfusprftertluunt. Excofit,ut regio cli- 
uofa,ac parum montana przferaturimae-pla- 
nitiei,pr«fcrtim fi ea fcnfim in fublime coh - 
iurgat, Vtautcmabaerecommoda pluri» 
ma orinntur,falubri praifertim,& opportuno, 
fic ab eodem impnro & malc affeclo, corpor a 
noftra,detrimenta patiuntur . Prsecipue ue- 
ro id cuenit corporibus, quas tranfitus illos < 
quosGrfcitto'cou5 fiuemeatus uocant , apcr» 
tiorcs habcnt,ac maximc pcrmeabiles , quod 

"■ Galenus in hislibris monuiffe uidetur,qui dc 
tucnda famtateinfcribuntur . Tempcratus 
autem aer,tcmpcratis qiioquc corporibus pro 
dcft,ea legcquae ait,fimilia fimilibus confer-. 
HarijUri intcmperatus, intemperatis . Nam 
frigidam habences intemperiem calido acr« 
fanantur,calidam uero frigido . ninc eft, ut 
prudcntcr confulant Mc^ciy arte parandum 
cflc aercm interdum^admorbospropulfan- 
dos. Accedit & illud,in morbis diuturnis pro 
dcffe^immutareloca, acterraru regiohcs,uf 
^thor eft Hippocratcs lib. Sexto Epidemio- 
n|iji;qRQd,prQfciaoiieri .nQapoffct^ nifi hmv^ 

0emcnti 



BERNARDINI TOMITANI LIBER SECVNDVS. 95 

*l^!!!f.^^!^^™"f^^ fitrecedendum,forteminuscritincommodi, 

« .^«*^ .._ - aeremdeligerepaulotrigidioremquam cali 



dz quadam qualitatc , qux uarietatem fequi. 
tur,reciearentur . Cum aatem ab aeris confti 
ttttione,regionis conditio oriatur,fiae falu- 
briSjiiue infalubris , hinc eft , ut Hippocratcs 
primum, deindc,& Galcnus libro fecundo dc 
tu5da ualctadine,regione foli obueriam orie 
ti, falubriorem exiftimarint. Minus aate,qua5 
feptentrionem fpedat, uel in facibus montiu 
pobtreft, ueladanguftias fcopulorumprote 
ditur,uel ubi uioientior aufter infpirai . Da- 
mnatur quoque regio lapidofa , quod jcftate , 
calore nimio torrida fit , hycme uero frigore 
immodico affligat. Poftremo, & argillofa quf 



diorem, cum hepatis uitium fitcalida mtem- 
peries . Qui autcm ualde calidus exif iir, mor 
bi natura auget omnino, in/igniter autem fri 
gidus hiimores conftipat arque reftnngit,quo 
mfnus perinfenfibil6m ditlationem tranfpi- 
rent,aut arte uacuari pofTe uideantnr. Cxteru 
hf c dida nobis efle uolumus de aere genera- 
tim quodammodo, nunc autem de eo dicen- 
dum eft.fpeciatim,hoceftdeloco5: ftaticne» 
quam patienti proponerc debet Mcdicus, dii 
curatur infeaio , bibiturque deco&um^feu 
Guaiaci, feu faiff ,feu chinx , feu caiufuis ake 



que ficca atque arida exiftit, fi Hippocrati cre 3 rias auxilii ; Efto itaque iocus,& ftatio infirmi 



'dimus:rurfus ubi metallicg funt otficinf . Aere 
tamen, &.regionem plurimum commendant, 
incolarura color floaridas,oprimi mores , pr«- 
claraingeaia,&habitas corporis per quam 
clcgans,&laudabilis. Verum nolebam hic de 
acrc prf cepta confcriberc, cum hsec ab Hip- 
pocrate diligeter,& grauiter tradara fuermt 
in lib.de Aerc, Aquis,& Locis, attame ut haec 
nobis,ceu elementa, propofito noftroinferui- 
rent, libuit hasc pauca, ueluti fummos fiores , 
cxcerpf5fle,ad prasfens inftitutumfamme ne 
ccffaria. Dicimus itaque ex his, fieri non poC 
fcutGallico laborantes eadem iege non tc- 
neantur,aut bonum cligerc aerem , aut infalu 
brcm cffugere . Etenim qui poft curationcm , 
imbccilliorcmhabitum contraxere, falubrem 
aeremdiligant,infalubrcm euitet,necefre eft. 
Qup fit, ut inepte dixerint,qui docuere, Gal- 
licoinfedis non cfTe magis calidum quam fri 
gidum aercmproponendum , aut ficcum qua 
humidum,aut fincerum quam turbidum , aut 
craflum quam tenucm , uel qaomodocumque 
alium . Hi enim uidentur huiufce morbi noai 
tate, fcrc corporum formas, &na)Lure legesec 
rcnouarc, ac li gallica luc corrcpti, fub Snita 
-tis & morbi prasccqtis non reponantur, ueluti 
nouumquoddamgenushommum. Placet au- 
tem nonnuUis recentioribus aerem maritimu. 



falubris in primis, nullo fastore ol^ps, nulii fpi 
j*ituiexpofitajincontignatione potius quam 
in pede plano collocata , ubi commode ignis 
accendipofsit,menfa parari,luaulus iterm,& 
quo infirmus molliter ambulare pofsit , fi ue- 
lic. OrientQn folem fpeiaet,^t meridiem,fic- 
que cubiculum fbrdibus, atqae oii^ni immua- 
iditia carens^rurfus ab omni tamulf u & pertur 
batioae remotum,& fi fieri poceft, traqaillum, 
& fiiens- Maae tmc&.rx orto iamfcle aperiaa 
tur (nolamas.n. cocyci tenebras ilias,qu2 ue- 
taftioribas huias morbi magiftris miriace lau 
<!abantur) ea tamenlege, ut aernpii ingredia 
tur libcre, hoc eft fpecuJaribus claafis,pra2fer- 
, tim hyeme,& aatumni poftrema parte , & ae- 
risiaitio.- ob eam aerisiniariam , qax a Mgu 
da coaftitutionefit , hancaatem fiiximu&eiTe 
meatuum conftridionera , qu^ ia hoc aftedu 
,:^me uitanda eft. Ccelo autem fereno, ac la 
cidoytam fblis ui calefa3:o,ne quidem aer pro 
hibei||us eft,certo diei fpatio, d^mmodo iiib 
uefpens aduentum/encftr f clancfantur. Aefta 
te uero minas ab aere abftinendufn . Vt ataa 
tcm fit, cauendum eft ab extremis ,- hoc eft nc 
xxxx. dieram fpatio patient-es- condudamus , 
acqaeaiamusiatenebriSjUt primi illi Medici 
facereconfacuerunt, cur aatemid fiicerent, 
caufam puto extitifle , fummam iliamincdia. 



ialuberrimum,atque prafftatifsimum effe, hoc j^ zc repetitas uacuationes , quas aduerfus pri- 



contagio lasborantibus, quod qua rationedu 
Siiy dcfendant,piane uideo . Forte ideo cxpe- 
rieatia edodi aufi funt dixiffc . Ego uero ex- 
pericntiam fallaccm appello una cum Gale- 
iiO,qux radone conformari non poteft. At ex 
^pericntia didicimus & nos,innumeros efic Vc 
BCtiis infcdos, rurfus & aliis Italig ciuitati - 
- bas fupero,atquc infero mari adiacentibus,tii 
. dctmim exterarum gcntium locis,ac regioni- 
bus>qua: alio,atquc alio mari aluuntur . Quia 
^ucro mcdiocritas in omnibus krc cafibusdc- 
ligcnda cft,ob idaeris mediocriratcm lahoc 
gcneremorbi laudamusmagis,qa3m cxccf- 
fum. Qopd Ci a tca:ipcrationcA mcdiocritatc 



mamillam,2C uetcrcm morbi ffuiticm ^ pro- 
ponebant, ueriti, ncuircs sgrotantisimbecil 
liores reddercntur,luminisuifu, aut animaiis 
facuitatis , defatigaiionc . Caucndam item 
efl, ue taatnm aeris ufuram patientibus con- 
cedamus,ut ucl frigiditate denfentor meatus 
uei ucptcaut caligiac lafdantur.m itaque mc 
diocritaris ratio, mcdici iudicio,fcruanda,- ne 
^ mmia libcrtatc paricns obcrret.neiie immodi 
ca feruitute frangatur , aut animi mxrorc 
obruatur. Atquchasc deaerc,loco,& ftatione 
didafufficiant. 



Dc 



p^ DE MQRBO 

Deciho&potu, Cap 5. 

ASfumendorum ufus cibariorum , magna 
quidem medico in omnibus ratio haben 
da eft . Nara his alimur ,.confeniamur >& cor 
rumpimur * Quocircanon leuis curanobis 
ponenda eft,ut in propofita affedionc fciamus 
debitam qualitatem,quantitatem, ac modum 
cibadi.reae inftituere. In primis autem gene 
raiia i Ha de cibo, & potu , prsecepta obferuan 
da coni1:ituo,de qmbus Hippoc. Galenus, ac 
omnistadem medicorum turbajlonga trafta- 
tione fcripfere. Ea autem funt boaitas.menfu 
ra,quaIicas,confuerudo,deledatiOjordo,tem 
pus.horae^a^ stas.Cibi enim,qui laudabilis fuc 
ci funt , i^j')Qia.\i,^ pariunt, uti qui mali & uitio 
lieiredicunrur,>;,aLK.oxyi*-''tf-y- Nam utraquecor 
poris noftri ratio,atque habitus laudabili, aut 
uitiofo cociliatur alimento, quod Galenus co 
piofeperfecutus cft m iib. de cibisboni,&ma 
M (vLCci . Vt autem bonitatem & malitiam co 
gnofcamuscibariorum ,egemus primumpr^ 
ceptione generali,deinde & fpecialibus . Lex 
autem,& prasceptio generalis efto,utea fint 
leuia, tenuium parcium, codu & concodu fa- 
cilia,minime excrementofa,Iaudabilis aiimo- 
nisB . i^pecialia uero pracepta funt , que ex 
hisiibris coliigere poiTiimus, qui a Galeno de 
alimentorumtacultatibusediti fuere copio- 
fms. Menfuram cognofcimus, cum certam ci- 
bi quanritarem animo perpendimus,quam na 
tura exigit» hoc eft qug modum non excedit . 
Id autem afrequiturquis,ubi nihilfupra uires, 
aut nariui caloris gradum ingefferit . i)e hac 
uero nienfura plurimos reperies Aphorifmos, 
ab Hippocrate pronunciacos, in priore fedio 
ne prf fercim , Qualitas eft in fanis fin|^is , in 
f gris concraria adhibenda . Confuetudo eft.. 
nt aiTueta cibaria proponamus , quo confuetu 
dincm, quafi alteram naturam conferuemus, 
monenteid Hippocrate . Deiedatio quo- 
que eft unice couderanda , qupniam haec paru 
deterioracibaria, poteft nonnunquam utiii- 
bus prseterre , ii eidem Hippocrati credimus. 
Ordo autem feruatur, cum priores cibi iagt' 
rnntur,qui ob eorum qualitatum, uim & natu 
ram primum locum fibi uendicancpofteriores 
uero qui poftremum. Dcquoordine, pauca 
qufdam extantapud Galcnumin confilio pro 
pueroepilep tico , ubi ad ciendam aluum mo- 
net,olera primum efTeilH ingerenda, deinde 
reliqua. Tempus autem eft, quod unicepraeca 
uec,ne incempeftiue cibi affumantur , ut fani 
uerbi caufa,anre exercitarionem , aut acgri in 
accel^sionibus. Hor^autem dici pofTunt tem- 
poris determinata pars , qua commode fanis , 
atqueasgris corporibus cibifunt ingerendi. 
Vc (i dicamus fani c^nam a pradio horis o6to 
diftarCjUti nouem ^grotantis . Sub ^uo capite 



GAI.I.ICO 

E colligunt recentiores Mcdici partitioncm ci- 
borum , qui lecundum quatuor anni tempo- 
ra funt diftribuendi. Aetati uero accommoda 
tur uictus,ubi puerorumoaturam , adolefcen- 
tium,iuuenum , & fenum oboculos ponimus, 
diftmguetes,quid, quale,'& quantum firigulis 
conueniat. De his autem copiofius, alio in lo- 
co differemus^nnnc uero pauca qufdam de ui 
aus tempcrationchoc eft fobrietate ipfa, di- 
cenda funt,quando nihil fic prfftantius in hoc 
genere mali,de quo modo agimus , quam hsc 
una uirtus,& moderatio, quae abftinenria dici 
tur. Nam prxter id,quoddiuina lex monet^uc 
parce moderateque fit uiuendum , non autem 
uentrem ipfum nobis deum conftituamus,in- 
gluuiei,ac temulentif operam dantes,extat & 

^ naturaprgceptum^paucisacmodicisrebusna 
turam egere ad fui conferuationem. Hinc eft, 
utlobrietate duce reaeeosfenfifTeexiftime, 
qui dicunt minus egere fobrietate utcntes ho 
mines medicoram confiliis . Plato etiam dicc 
re folebat, uitam humanam,haud cgere legii 
prjEfcriptis,medicinaBque dogmatibus , fi eam 
reaa ratione regamus , hoc eft temperantia , 
atquefobrietate. Quf autem mtemperatum 
hominem fequutur, ea funt, diuinaj legis con- 
temptus,moralium prsccptionum prsuarica 
tio, nominis dedecus,atque ignominia, in Vc- 
nerem propenlio,corruptaE cogitationes, de^ 
prauata con/iUa,maIa f acinora, inopif , ac dc- 
mum caloris naciui imbecillitas, uirium hebe 

^ tudo^labefadario fpirituum , membrorum 
grauitas,ianguinis inconftantia,humorum no 
xiorum copia,corporum frigiditas, cruditas , 
exuftio,fuffocatio,conuuifio,tremor,dolor,Ian 
guor,Iasiitudo,tefio,obftructio,infiammatio> 
£ebris,fened:usprfpropera, acmortis ceieri- 
tas. Nam ubi quis cruditatem cruditati iniua 
xerir,exangue eius corpus redditur,ac palles*, 
gutturgraue fpirat.ospituita fcatet,dentesja 
. ridi atque inconftatcs uifuntur,ocuIi caligat, 
aurescinniunt,ingeniumfit habesatque retu- 
fum,memoria Iabllis,fomni profundiores,f en- 
fusomnes hebetiores, ad mociones tarditas,& 
pigriria fubinde excitatur , quae hominem fe- 
gnem, & ad omnia rcddit inualidum . Contra 

H ueto uidus moderatio , diuina mandata perfi 
cit,moraIia prf cepta confirmat,famam ac de 
cus comparat, caftiorem mtamproponit, co- 
gitationes incorruptas facit , confilii atquc ii» 
dicii rationemexercet^prudentisBuim roba- 
rat,moderatione,in oibus pftat,laudados mo- 
res fHggerit,ab cgeftate prgferuat^tii dcmu ca 
lorc ingcnitu fouet,uires tuetur,fpiritusrecre 
SiZ , niebra comunit, fanguinem iinccrum red 
^t^ bumores tcmperat , facultatcm uitalem, 
aniraalem,& naturalem inftaurat,morbosat- 
<jaciatemperiesdemolicur, fenedut^ airi* 

dem 



BERNARDINI TOMITANI LIBER SECVNDVS. 



91 



dem & robuftaprajbet,morte deaiqj ipfam 16 A ueremorbum.Etenim fi ipfa fola carnium co- 

giorc fpatio rcca,rdat.Cu.n.cQrpus, aiimeti ra -" — ^" ' — '^^'^ »-- j-u.i:.-, » 

tibne,c6grua,atq; opponuna fouetur,nec ca- 
lorismefura, aut uiriu robur excellit , ia color 
in cute laudabiliseffiorefcit , puimonesifuauc 
fpirar,fenfus fua munera ualeter obeur,memo 
riaefficitur tenax,ingeniu acrc & pclaru eua- 
4iit,ani.nus uigilat motiones celeres,atq; expc 
ditf cernuntur, ac tade homo ad oia redditur 

facilis,& par4tus.Nil miru itaq; fiabliinentia: 

ufu,medici oes tcflati funt , ta feru,taq; immi 

tcm hoflcm,hoc cfl Gallicum morbum, prof li 

gari.*ali ucro,atque foueri cpularum copia , U 
.«arictate pIurima.Quo circa hfc euitada, illa 

dehgcnda magis efl . Cibusitaquedcligatur 

■c6co(5lu facilis,ob uentriculi imbecillitatem , B 

-qu3B gallicam luem domeflico ufu infequitur . 
Tum et qui laudabiiis fucci fit,ob hepatis intS 

pcrantia corrigeada , & fanguinis puritate c6 

ciliada. Sitautem & tenuis,quoniam huic ma 

ximc morbo , qui talis cflui^usaduerfari u|- 

4ctur.Tum ctattcnuandi uires exerccat , ubi 

crafsi»acIentihumoresaffiierinr. Rcfrigcret 

iionnihil,atquchumectet, ob feruorem & adu 

ilionena temperaadam, putredinifiqua ftierit 

demn reiiflat , qux qualitate c6tagii traftu te 

poris indita efV.Et ut getycratim rem pcrfcqua 

mur(nam fingula quaequc feorfiim,ex Galeno 

& aiiis peteda funt) leguminum ufus in primis 

efl danadus j cum eorum uis & rutura magna 



pia nobis ingefla laudabiliu , irXftTogiW pare 
te folet,authoribus Plotarcho,& Celfo,qiiid il 
laudabiliscarnisufus efficere poterit?Vetuf^a 
aut caroomnino laborem adhiber,& moleflja 
uetriculOjfuccumq; gignic meiancoHcum.Sed 
ca,adfalubritatcm>fkle bidub,aut triduo , in- 
fpergit Gal.quo humiditas omnis tolii , ac dif 
fipari queat. In uniuerfum ualemius alit caro 
domeflici,qua feri animalis, tum fubhumido 
ccsio alti qua ficco, in ocio degentis qua labo ' 
rantis, domeltico uidu figinati , qua per f e fe 
paflum quxrentisjobxfi qua macilenti,'maris 
qua fo&minae,nigri qua candidi, pilofi qua gla 
bri,iuucnisquauetcri% recenter madati,qua 
falecoditijfsepiusid atteflatibus Hipp. inlib. 
derationc uidus, &©al.inhis quas fcripfit de 
patientibus locis.Haec autem a propriis fonti- 
buspetcnda funt. Verum,ne in reopporruna, 
apprimeque utili^dormitafTe uideamur,p2uca 
quasda de auium camibus, hocin loco refere- 
mus.Namquaquauolucrum caro,non adeo nt 
quadropedum animalium ualenter alir,cx his 
tamenuberius nutriunt qu^ grandioresfunt , 
quam quas mfnores,qu2 pede fcrutur,qua que 
alis fgpius utuntur . Rurfus enutriunt magis 
pinguiorcs aridioribus, domcflicas fylueflri- 
bus>tardiores cclerrimis^iuniores uetuflis.Prac 
fcrcnda aure oibus efl caro Gallinaceorum , 
quse iaudabilem fuccum magnopere fubmini- 



flatuum copia excitet, immo & doiores pedii, c -ftrar.Danat pauone Paulus, qd* difficihs fit c6 



ac genuuni,addc Srcrurum imbecillitatemaf 
. ierac,H ipp.tcftimonio,OI eribusquoque abfti 
inendum.cumlaxiorem reddat uentriculnm,a>t 
^ueinreliifia,iintqj ualde pituitofa , &fplritti 
fiatuofum progignant.Fru5:usuitari mi^AizA^ 
omnibus fcio,quia crudiores funt,uiq;-caloris 
plurima cgcre folcht, tum et cx eo c^ humidio 
re faccum c6gerunt,atq; aquofum,flatus ciet, 
fpiritas naturales,& fanguinem refrigerat ma 
gis,qua fit opus,unde fequitur feruor & cbulli 
£io,quaj morbi qaalitates augerenoxias uide- 
tur. Vitandg & carnes,qu| uel humdioris funt 
fucci, ael quomodocuq, niali,quales pfertim 
fuat,agnin9,atq; fuillf ,tum & earum aaiu,que 



codtu,fangaineqj ad fupercalefa<Sione prori» 
tet: quocirca & Gallicum patientibuseuitaa- 
duscrit. Vitentur &pifces, qui humidiorem 
aferunt aIimonia,ac quafi pabuium morbo c6 
cilianLExcipiuntur tn a Galcno qui faxatiks 
funtjUti bonosfuccos proferentes.Horum au- 
te nonnullse dittcrentix minus improbantur, 
prxfertim Perca,carpio,lampctra,trota , Au- 
rata,murena, carpius,dentix, triiia, gobius', 
mullus,lupus,fcaras,mena, atqj alij huiusordi 
nis.Probantur pifces qui in puro mari natanr, 
&uencorum xsAy atqj sflu crebcrrimecocuti- 
tur,quiq5 in dulcibusaquis,giarea,& faxis,frc 
quetius agitatis,degunt.Qii colore aJbi funt. 



ftagna , & paludes incolunt,add*epecoris,hir O carneiucunda,fubflantiafriabili,pinguedine 



ci,& capra:,adde & coiumborum,quos domc- 
ftica cura educat,bouiIia quoque,ac omnis uc 
tus carodanandg,tum &animalium particulg 
minus laudade,uti iauetcratoru teftcs . Quer 
.<|uedulf,cerebra,uulua5,caudf»hepar,renes,au 
•res,cor,dorfi medulla, acdcmii interancaque 
que.Eodem argumento anferum, atque anatu 
x:arnes cffagieds fant,pauonum,cunicuiorum, 
ceruorumque,qd iHa: crudioris (int, atque hu- 
midioris alimenti,hf c auccm denfioris, maxi 
mequeinepti.Cum.n.cx carnibusmultum fuc 
ci congcratur,indc efficicur fi malus fit,ut pla 
rimaparemr materia,apta c^tinerea atque fo 



mcdiocri.corruptioni haudobnoxii>odore fua 
u j,f tate uiriii,nitido ac puro humore narates, 
curfu ccierrimo,afperis arenofifqi locisdcgcn 
tcsjfquamis & fpinis referti, cxercitatiois atqj 
agitationis cupidi,ac tade qui minus cxcreme 
tofi funt, minimcqj carnc habet mucosa, & co 
codudifficiie.Cotra ucro improbadi pcnitus 
Ilint,qui ia ca:nofis,ac fbrdidisiocis uersacor, 
nec n6 flagnatibus aquis jaut leti curfus f lomi 
nibus,aut pacato mari degcntcs, quo plurimsc 
ferannirfordcs^aut purgamenta corriuen- 
tur > aut noxiac innafcantur herbs . Qui co 
lure diilec ab albo^ caruc iniucunda,fubiiari2 
li mkiA^ 



ps 



DE MORBO 



uifcida, pinguedine permulta, corruptioni fa- E 
cile obnoxii,odore graui,3etate uel tcnella,ucl 
admodum uetuflaiimpuris aquisnatantes,cur 
{a cundantesjmollibus locis fe fe rccipientes, 
fquamis ac fpinis uel.nuUis uel paiicioribus 
prediti,Qcii & morjg cupidiydemam qui maxi 
me excrenienrisredtmdar, minimeq; carne ha 
bentfriabiie,afferur.tq; uetricuIo,du cocoquii 
tur,moleftia. Casterii fi parandi fint pifces ,o- 
mittenda funt in lue gallica lautiora illa codi 
menta,quaj fortc in aliis cafibus prodcffe pot« 
runt,cx2ingibcrc j caryophylo, cinnamomo j 
croco,pipere,cacpe,porro,faluia,rorcmarino, 
fiiiqaaf trQ,hyflbpo,amaraco, atq; aliis.Ea aiic 
Goquendi forma potius deligaraus,qu£ uti fim 
plicior eftjita falubrior uifa eft Gal. lib. tcrtio F 
dcAlimcntorufacultatibus. Adextremii eos 
pifccs reiicito,qui tcftis occIudutur,taies func 
cochlex, teftudines, cancri, aftaci, addc Sc o- 
ftr<a,atq; cochilia oia,qug carnf habentduria 
re,Tgrcq; cocoquuntur. Omniu pcfsimi funt> 
qui fumo cxficcati aflcruatur. Na fuccu deter 
rimii prfbcnt, tardeque a natiuo calore fupe- 
rantur. la uero in hoc gcneremorbi falfa fere 
oia funt profliganda.* q<J hepatis uitiu augeat, 
calidioreque luteperatia foueat . Incufandus 
&aromatu ufus,quaqua caryophylli,aut cinna 
momi pars ia dccodo guaiaci no improbatur 
2 M6tana,&aliis fcriptoribus; pncfertim uera 
aufercnda funt aromata j ubi palm^ & planta: 
pedu incalucrint,&uirgacarie laborarit, aut G 
puftult coriii ff darincaut ulcera carne inuafc 
rint, aut fanguis qaocunque modo feruorem 
attraxerit. Acetaria,mihi qdanoiproba ex so 
co,Ia<auca, ferio^inrubo, iupuIo,feu falicaario 
lupo,cicerbita,bugIofro, atquealiis fimilibus.* 
dananda uero, qus uentriculoualde obfunt, 
uci fanguinis feruorc conciliant, ucl et immo- 
dcrate refrigerant . Itaquefpinachi^ tollatur, 
qui^ humore nimio ftomacho aducrfantur , & 
cum his fcniculus>& petrofelinii , ac raentha , 
quas feruoris materia fuggcrunr, tii & acetofa 
ualdc, qm qug ficfe habcnt conftipant , atquc 
obftruunt . Afparagushortorii comendatur a 
Fracaft.orio,damnantur buibi,tii ab aliis fcri- 
ptoribus reiiciuntur fungi , boleti, cardui, ra H 
uani,cariot«inapi,maia arancia>mala citria,li 
mones,paftfnaca,oIiuaE^caricaf,caetcraqucaIia 
huiufiiipdijuelquia laborem atferunt uerttricu 
lo, ucl quia mali fucci funt,ucl quod ex his no 
nulla obftmunt,ac dudus , & uias interaneo- 
ru conftringunt . Admittimus fcrcula exbor- 
peo,priza>&farreuulgo uocato,tii boragine, 
blito,bcta, cicerbita, interdum & cucurbita , 
uel etiam iure cicerum,pane contrito , ouo re 
centi,ac modico cinnamomi. CJuod fi parum 
alere cupio,panicu jPpono,cui niodica nutric 
di facultas imiigitur,fi paulomagismiliii. Ab 
ftineo ab omni tarciminii gcncre, uel quia illa 



GALLICO. 

utplurimufalita funt,uelquia reru uarietate 
obfint. Etenim,quf falfa funt, uellicant uentri 
culum,fanguinem exacunnt, hepar intempera 
ter calfaciunt.VarietasucrOj& accruatio cibo 
ru perniciofa exiftimatur a plinio, & ACgincta 
aliifque,qui ueluti re perniciofam, ne dii parii 
falubrcjinf edantur.Garum amoueo, ob ean* 
dem caufam, qugque infartagine coquuntur', 
haBC.n.cerebrouapore$ conciliant, &pedori 
aduerfantur, plurima item obftruuni: . Ex 
pafta uero qua: piarantur ( fic .n. uocant) coa 
dimenta , omnia ab Gallicorii mcnfisarceto , 
quod craflum nimis ac letu humore procreet , 
tum ex iade fercula, cii Hipp.Scriptu rclique 
rit,lac dare caput dolentibus malii.Quar uer* 
tortf uocantur noftra tempeftatc obfonia,hoc 
cftexbellariorumgenere, quia lac,cafeii,buti 
rii,& aromata plurima recipiunt, ob id minus 
probantur.Ex faccaro condita minus damnat 
Mcdici quam melle. Qualia funt marzapanes, 
ac cgtera alia. Verii fi de falubri uidu agimus 
generatim, laudandi erunt coriandri faccara 
obuoluti,amygdalas,pinea:,piftacia,melonum 
lemina,laduca,cucurbita. Quiauero in galli- 
cicuratione uitanda funt & quf ualenter nu- 
triunt, ob id de hac condimentorum uaricta- 
te folliciti effe non tenemur. Tenemur auteni 
ubi uel confternato appetitui,uel deieftis uiri 
bus patientis,confulendii eftet . Palmaru f ru- 
dus no defpicio,neque et pafTuiarii ufum, aut 
uu£ creticas,fmirni2eque, prgfcrtim ubi modi- 
cajautnuliauis af&eritadftringendi, Verum 
ne diu fufpeufos teneam ftudiofos^castera qua; 
fuperfunt edulia,fummatim & copediaria ra- 
tione perftringa,ab ouis exordiens.Hf c.n.for 
bilia,atque recentiajopportune, ac celerrime 
alunt .J Quocirca & tantunde fanguinis ad p6 
dus redderc exiflimabat Aucrroys . Salubrem 
fuccu gignit plus,minufue, pro rata portionc 
cofturx,ac condimenti. Mollia citius nutriiit, 
fcd celcrrime deiiciuntur,dura diutius cotine 
tur,ac segre cocoquuntur. Comedatur aiit me 
diocritas. Deligenda magis funt recentiaqua 
uetufta,candidiora qua aliarum auium,ex gal 
linis domeftico ufu altis,optimoque farrcqua , 
ruri,aut herbis fordibus,uermiculifque enutri 
ta. Ex uetuftis aiit minus improbantur fale ob 
ruta,autpaleis,furfuribufue,quaqu2 arcna af 
feruantur,uel millio,qHod alii faciunt.Coftu- 
ra comendatur duplex,ucl quj ea forbilia red 
dit,uel qujB in reftuantem ahenum iniicit per- 
frafto cortice , oua difperfa uocanc italo- 
rum plurimi , damnantur uero qug utcumque 
in fartagine perfrixcris , Galcno authorcquo 
niam infaluberrimum fuccum progignunt, 
hoc eft craflum , lentum , atque cxcrcmento 
fum . Vcneno ire proximii fieri ouii arbitran- 
tur nonnuUi recentiores, fi fub cineribus effer 
uefcetibus aflum coquatur, Ficino,atque aliis 

uiris 



BERNARDINI TOMITAK^I 

tiins probatifsiiT)is,id una atceftantibus . Ad 
txtvcmu. nitanda eftouoriicopia,qu€facile 
in ftomacho marcefcit,fucciiq; pra:bet crafsio 
rd,atq; ob id Galcnus frequente corfi efum fe 
nibus prohibet.La<ais uero ufum, inhoc gcne 
remorbij minus admittimus , cx eo maxime , 
quod paticntes urplarimu , pcr initia faltem, 
. «ioiore capitisafiiciuiitur. His ucro qui ita do 
lentjade abftinendnm eflc, aiebit Hippocra 
tes.Rurlusa caafis-caiidioribus in fuHginem, 
& uapore uertijn acetii uero a frigidis,aflerc 
bat Galcnus . Acccdit quod cafei , Butirique 
permixtione,excremencis plurimis rcdundar, 
ac deftiiiationem parit , fuggcritque pituita . 
<^amquamnon meiatenthuius commodita 
tesamedicis decantat2,quod primii {ithuma B 
nc uitg pabulu, & ahmentii a natura infl;icutii, 
aluii moderate dcii^iatjhumorelaudabile gi- 
gnat.mordaccs acoellicantesfiiccos tepurgec 
camc rcddat falubrioreni , tluore uentrisacri 
mftnia quaciique cx^itatu,compefcat,Iotii ftil 
iicidioacdifficultateaffedisuniceprofitjcro 
4entes fluxioncs corrigat, acrimonia fangui- 
jiis tepcretimcbra ferofis p articulis abftergat, 
humores aliquo conflucntes f uo ientore {iftar, 
accxtcra huiusordinis auxilia plurima fuppc 
4iit€t humano corpori. Rurfus ncque difsimu-. 
dg fantia<9:i«di&retif.Nam probatur, quod 
herbismontanis magisfuggeritur, quamhu- 
midis & paluftribuSjiunioris quam uctcris ani 
niaiis,Bomili,qiiam Caprini,ucl Ouium, Aft- 
nini qua Bouis,Humani qua Aiinf , Verii de 
wario laAis ufu,^ quis cft qui copioflus perle- 
gcrecupiat^ Galenum adeac iibro quinto de 
tuendaualetudine,Actiumquoque& Pliniu , 
atque aliospofteriores. Cafeusplancomnis ui 
tandus eft GaKids. Is n.ftrecensfucrit,lencos 
ac uifcidos fuccos adhibet,uetuftu5prauos, m 
■ciden£cs*atque a5ftuatites,quod Galenus & Ac 
«ius obferuant. Htftasefu excitari Gailicos do 
loresplarimucopermeft, Gummata augeri , 
■pnftulas fsBirire, artacuios impcdiri , quo circa 
aequc his oftendendu&.Verum non hunc fem- 
|)ierimprobat Hippocrates , parcius aflrumptii 
«on^mnino damnat Platarchus, plarimo pa- 
ue ingeftunaadnKttit Aetius , fenibustandem 
uidctur duntaxat cum prohibuifte Galeaus,in 
Jibrisdc fanitatc t«enda , quid ad nos iftud ^ 
• Oallka lucs noa admitGit, cxpericntia id com 
probat.Hinc minus incptam f uiffe incptifsimi 
carminisfcntcntiamexiftime, fi modoid car 
men cft,quod cvm rifa circu fcrtur,ait caim. 
Cafeusc^JanutquemdatauaramanMSj 

Salicus uero cafeus,qualis Creticus, Libur- 
aus atque Epirota,ammouendiis eft in luc gal 
licaob rationes defalitis cibariisaliasnobis 
didas»Secundo loco,qui ueraftior cft aliis, cii 
feruore conciliet,paruiiqi faccii,acrefide proc 
lieat,poftremo qui nupcrrime preffus cft,quod 
tenaccm huniore. cociiiet. Dtiigcndus au c ma 



LIBER SECVNDVS. s>? 

A gis caprinusquamouillusjoninquabouilhis, 
moliisqua durus,fuauis porius,qua mali odo- 
risjcui magna pars butyri adjnixta cft,qua exi 
gua,ac demii qui ex lade laudabiliore, quam 
prauo coiicitur. Biuyri quoqj ufus abnegadus, ' 
(^ uifcidij^atq,- reiide humore fubminiftret, in 
tcr.n.pinguia cdulia rcponedfi , iccirco uenic 
<j> famc c6pefcit,fi Plinio credimus. Sapaabi- 
go,quia obftrudiones aftcrt» flatus producit , 
aluum rcftringit.Pafsu no adeoiprobo. Mellis 
crudi acrimonia timeo , uentrc paru comode 
proritante: co<fti alimentu rciicio,cui plurimf 
obftru&ioncs iunguntur. Addo & hepatis fer 
uorCjUitari oportere,tu uecriculi naufea,ac^e 
tris perturbationibus . Oleo lentor incft haud 
cxiguus.Quodin Problematis ait Ariftoteles. 
Tuisim excitat,gulaq; exafpcrat,ocubs Isdit, 
ac ucilicat>horuq; lachrymasciet,caifaci^ndi 
uim posfidet, lubric^ aluu reddit .Koilludin 
cufo,qd cx dulcibus amygdalis exprimitur,cui 
iuccedit cx olea.Nam quod exlini feminibus 
€ducitur,tu nucibus,rapariiq; femine noxi^m 
cft,& ad alcnda Iiicerna potius qua corpus, aC 
comodatfi. Omneucrooleij aercaquada par- 
tra tenuirace refertu cfre,ceihtur medicoru c6 
fen{us.Ex co no inepte ccniicirit alii caufam , 
cur fa:ciieodoriiquaIitates fofcipiat,Plutarchi 
atq; Plinii teftimonio.A cetii oibus numerisia 
Gaiiico reiicio ;quodilIefrigiditateconftria 
gentc dudus ardet, ncruos ac parces nerueas 
C ueilicet, ftccitatc aitera morbi qualiratem au- 
geat,acrimonia,crodat,Hoc.n.MuUeribusute 
rii torqucc . Robur corporis imminuic.Sagui 
ne mciacolicu cociliac,ut Hipp.uisii, libro ter 
tio de uidu in acutis. Salis quoq; immodicum 
usii amoueo,g^a ocsmorbi qualicates, & inte- 
peratia cx arquo adaugcat . Quod uero uulgo 
Acrefta,{iuc Oraphatm dicimas,unice jphibe 
to.Id.n.ucntriculo f umme obeft,remoraturq; 
caloris,& cocodionis officiu.Ide quoque , fcd 
aiia ex caufa preftar resokagiaofe , pingaedi 
nes,adipesatq; finiilia,na f gra fuperitur a ca 
lorCjCrafsiiq; & glotinosii humore gignricSac 
charutenuitatepartiu, in bilefiauatacikcoa 
ucrtitur,atq; pb id omitcedum.C2Bpc,AiIium, 
I^ Porri, ac cstera huius ordinis ob infigoe acri 
monia,tc fcrc nitrosii fcnsu,uirosiiq; iuccu,n6 
miaus.<^ua uenena fiint GaIJicisaufereda,neq; 
<,n.in bocdiligetiaulla cftadhibeda ut cautio . 
res rcddatur mcdicae artis ftadiofi , cu ict faa^ 
ptenatura fatiscuilibetminimcq; crudito,pa 
tcrc polsit.Panis<ut ad oia facis acurati simus) 
diligetcr & ipfe uenit cofideradus . Quid^n. 
magis p uitf tuedf ,ac retinendx r6ne , nobjs 
eft neccfrariii,qua Panis & Aer$' Triticeus cxte 
ris eft prxferendus . Sed filigineas probatur 
magis Plinio, & CeIfo,quod delicatior fir^ac 
firmior . I n quam fententiani pedibas om» 
irtbus uchiflc coaftat Senecam ia. Epiltolis, ac 
luacaaiem Satira fexta, Quamquam cohmiel 
ii a Is 



DE MORBO GALLICO. 



le contrariam partem fuflinuifTe uidetur , qui ; 
triticeum filigineo anteponit>uti prxfratiore, 
meliorcmque , Egoautemtriticiac filiginis 
nomiua puto uetuftatc tranfpofita, indcq; fa- 
dum eiTe, ut omonimiar rationc.in fcirpos, & 
meandros incidamus • Sed neque is locus.cft 
de hac re diiTerendi,plura autem & erudite tx, 
cogitata de hac ipfa re petent ftudiofi cx 00* 
ftrae etatis fcnptoribus,HermoIao,atq;aUis. 
deiigendus eil magis qui bene,quam male fer 
mcntatus,probcco^us,quam uel crudus, uei 
torrefaAus,rurfuspondereIeuior, quam gra- 
uior,niagnirudine mediocris , quam exiguj, 
uei liheralis/ubflantiae.fpongiofse, quam den- 
fioris, parum furfuraceus quam fincerus cx far 
re nouo^qua uetufl:o,ex tririco fublimihorreo 
conditOjOrienti fo}i,aut feptetrioni expofjto., 
quam alio quoais modoj atque ex eo taadem , 
quod a putredine,& humorepracfcruatum cft, 
tum meffe ^clici colledum , tum nuUa rubigi- 
nc atta<Sum, quodque miidum eil , &locofu« 
blimijfalubriorique ortum , quam quod con- 
traria ratione fehabet. Ex Miiho panis confe 
ftus,longeminoriseitalimonisB,minusquO" 
que ex Panico faftus ^ fuggerit nutrimenti, de 
terrimusquiexuitia paratur. Fabaceus tlatu 
letus efljOti qui ex caitaneis mali fucci. Ex zea 
falubrior eil,qaam hordeaccus . Veteribus au 
tem nonnulie ex his,parjis confeccur^ mfx fuif 
fent horribiles,acportentofa: . Nam apud 
prifcos , hsc maxime diifwrentiar in ufu cxii' 
cerunt . panis triticeus, Siligineus > Simi- 
lagiaeuSjHordeaceus, Furfuraceus, ex Amy, 
lo,panico,& Miilio. probaturmagismeduiia, 
quam crulrac , quod h^e minoris finc aiimenti , 
ditficiliorisque concoAionis, in Gallico uero 
uideo cruftas anteferri interiori parti, ubi mi 
nus fit alendum,uiaus tenuis caufa . Vitandus 
elt quiex clibano caiidior adhuc educitur, 
natiuum enim calorem labefadat , capici ex- 
halacioacm noxiam impellit , lentum quooue 
humorcm gignit . Antiquior , acram biiem ex 
citat, Azimus aegre concoquitur,glutinofum- 
que fuccum gignit,eflque pucrefadioni obno 
xius . panis etfi replctionem deterrimam uifus 
efi AuicennaafferuilTcforte exeoquodille 
fanguinem refidem,ac fegnem procreat , qui 
difficiie uenasptrmeat,facileq,- obflruit. Aliis 
autem uifum eil extare huius rei caufam,quod 
ilk diutifsime in uentre moratur,ita enim fier 
xi uidetur, ur plus iuflo detcntus , magnopere 
corrumpatur. Verum hifce conflancibus, noa 
ineptaqugftio uidcbitur illa, numGaJlicola- 
borantibus , conueniac panis triticeus , an ex 
aiiogenere, rurfus an femel , an potius bifco « 
6:us i Verum prior qusitionis pars dibcidc 
cxplicatur , nam triciceus panis conuenit, qui 
ex eo frumenti genere conricitur, qu od hodie 
piflrinf ufurpant. Siligineum etiam addimus, 
filiceatprifcaoiuoccm, iu re dubia proferre.. 



£ Hicenimdelicatiorcfl,&probenutrit . Bi- 
fcoftum ueroimprobant multi,quod natiuum 
humorem abfumit , quod ^grc .concoquicur, 
quod laudabjiis fucci minus exiflat, quod ob- 
ft>uat,pigrumque fanguinem,ad inflar crufla 
rum pra;beat,fitquealimenti perpauci . Con^ 
tra communis medicorum ufus tempeftate no 
ftra,hunc panem inftituit,quia fuperfluitates 
corporis toUit , humorcs exf quat , fanguinem 
minime giutinofum producit,ac fui tenuitate 
hepatis uitium compefci.t,putrcfadioniq; refi 
ftic. Nqs uero in rc ambigua, uariifquc trada 
ta rationibus, ccrtum afferre iudicium , uere- 

■ mur, diccmus tamen probabilem fententiami 
hoc modo .Si in Gailica lueoccurrgtuir > a;it 

^ muiier, quibus «tas habitus & corporis confti 
tutiQimbeciila fit»ac uires infirmiores, delica 
teque faerit educationis,&mo]lis , pane ute- 
rer probeiferti3:€0tato,diucius fubado , incli- 
bano itiugniter cocto, atque eo fpongiofa? le- 
uiorifque fubftantia;,tritieeo. , exigua: magni- 
tudinis. Si uero iuuenis apparcat,robufto cor 
pore ,uiribus uaiidiofibus , & infigniter affe- 
ao , iam uiSta tenui cgere uidetur, ut morbi 
caufa toilaturiiccirco etiam per ipfa curatiot 
nis initia,bifcod:oalerem. Neque uero dicea 
dumob idnatiuum calorem abfumi , cum ma 
iorum humorum attenuatione,.refoiutioiieq; 
potiusu,ires,alfumat,tantu abeft» ut minui pof 

Q iit . Minus dixeris difficiic concoqui, nam b,e 

. nc manfum con^cit uentriculus , humore pras 
fertim oris madetactum. Ipfum uero quid pro 
hibctbQnumfuccum producere pofie «* Siex 
prseftantiore m.ateria condittimefti coftura 
dupiex, (dixeris) eft ilii aduerfa . Quid iftud ^ 
immo hf c iriternt medulla: letorem corrigit . 
Nonenim in carbones efl rtducendum,ied 
igne moderatOjSc fuaui perccquecduro . po 
ftremo neque adm-itcciidiim fit, Bifco^um 
obrtruere, sanguinem fegnem & impermea 
bilem fuggerere, cum lentore uacet » crudo 
& incocto qui medulla fequicur, ubi ignea uis 
minus iufto ad inrei r.a panis penetrant . Mi- 
nus uero alere qua faciat p^iuisfemel codus, 

H cicra oem cc:roueriia,admittimus,at hoc ipsu 
uolumus in gallici curatione,hoc eft tenui dix 
ta,morbi'Causa,funditus cuertere,ci3 ad eu jp- 
fligadii nulla uis aut maior, aut efficacior cx- 
cogitari pofsit^tenuitateuidus.Vinoru aijtna 
tura,uim,ditferetias,atq;eoriilocoru,fubftati9 
coficiediq,* modi difcrimina,nomina ice Italis 
Gr.'ecis,ac pxtcris nationibus familiaria,adeo 
accuratca prifcisnoftriq;teporis fcriptorib' 
fiiere traftata^prxfertim Diofcoride,Galeno, 
Aecio,piinio>Barbaro,ficino,Fracaftorio,Rho 
.digino,atq; aliis,ut pudor atq; demetia (it,ho 
ru iiue induftri2,fiue diligctise, parte operis , 
addere tetare.Nos uero quacii Gaiiici curatio 
poftulat, deuinodiffercmus qua breuifsime , 
Huias qu3e a coiore diiferccji.S fufcipjiirur, funt. 

Nigra, 



BERNAl^DINI TOMITANI LIBER^IC VND V S. 

Nigrum, Riitilum fiue Rubrum,FIauam, pal- A grazionic^oxiarkemScquodinfammzdo 
lidumjCandiduni . Qui? a loco fiimuntur, ftint 
Gum dicimus Lesbium,Rhodium , Creticum > 
CaQipanu,5abinum. Qas ab aetate, ut Muftii, 
Kouu, Vetus,Bimu,Trimu.Qaadrimu . Qug z 
uiribus, ut potens, Debile , Mediocre . Qux 
a fapore.uti Dulce^ Aufterum,Acerbum.Q»9 
tx fubftantiac tcnorejDtiCrafrum,Tenue,Me' 
diocrc. Quac exipfa permixtione,uti Sinccru, 
Dilutum . Qii2 ex odore,uti Odoratum,non 
Odoratum. Quaeexfui conferuationedefu- 
\ muntur differentif quoque lunt , Firmum , 8c 
Inftrmum^ Itaque in Gallico affeftu uinu pro- 
hibeo nigrum,giluumque , quod fegnem fan- 



iii parte enatat^idnamqiieflamofummagis . 
Mediam dolii partem occupans, commendac 
Macrabius,non inepte mi iincerum atque prf 
ftantiusmagis . Detcftarer ebrjctatemat,que 
cos quos Grsci iii^tya.t vou^, uocant , nifi ui^ 
diflem Hippocratcm in Apborifmorumlibri^ 
id uitii, fuiflfeacemme iafcaratum, nec no co 
piofius Platonem libro fecundo de legibus. 
De temuIentiaE autcm morbis, deque peri- 
culis quajhanc unani fequantur,Iegendi func , 
Galenus & Plinius,Qui piurimos uini immode- 
race, aut inopportuneetiam haufti caufa,mor 
tis incurfu pcenasdediffc teftantur . Nam ne- 



guiacm,ac refidem faciat,multumque repleat g que Hiftoriam fcribimus,neque de uini abfo 

uafa,capitinoxacommunicata. Quoduero ' i:...;^^-.r^j j — _„:_.t 

album ui, & ftudio paratur, adeo ut aqu^ colo 
feni xmuletur reiiciendumeft,quia caput n5 
tamimpecit quamferit,&fanguini mirifice 
fetuorem conciliat. Fiauo uis ineft,ut liberius 
penetrct,facile extrudatur, & flatus incerdum 
cxcitct. Pallidi cadem ferme ratio eft . Rubra 
falubcrrimum eflfe exiftimatur, niii ex permix 
tioncaliarum qualitatum uicietur.Qu^ uero 
a ioco fumuntur diflfercntix, non func in prx- 
fentia attingendf , nam.hjec iuftum uolumen 
cxpofcunt,itaquedealiis carptim fermoeft 
habendus. Improba£urmuftum,quod mcodii 
lit,atque obftraat, quodque f iatus excitet plu- 
rimos,uentrifque flu orem prouocet.Tum etia C 
tamctft minus,nouum. Laudatur quod quartu 
menfem excedit, damnatur uetuftum ualde > 
qupd infigniter repl^at, & calfaciac; quonim 
neatrumin GaUiciseftafFedandum. Qopd 
potcnf & fortceft, aegerrime fuperacura calo 
rcuim impecit aiiimalem,hepar calfacicinge 
nii mres hebetac,acqueobcundic , capuc Iscdic 
iiniuerfam. Debiie nlagis conuenic, mediocri 
tcr quod mcdiocrc cft . Generofi uis eade eft 
cum faculcate potentis . Viie quod ita fueric 
jui cenuicace eligcndum,ac quod inter utmq; 
mcdiu cft. Dulce obftruicquamquam Aecius 
. illud ipfum cum luceo colore iniimdum, falu- 



luca ecplicationcjfed de pocu eorum^ quigal- 
lico morbo afficiuncur. 

SAPOR SALSVS. 

Nunc qui fapores connenianc, quiq,- minus 
idonei finc Callico laboranribus, dicendum. 
Profunc cibaria,quf modico fale condiuncur , 
obfunc infignitecquae falica fuerincHaec enim 
imgmnem irrirant^hepar mcendunt , conco- 
d:ione remoratucftomachu uellicant, Venerc 
ciec , oculos Ifdfit^maciietis corporibus aduer 
iantur, dolores acuunt,puitulas proritar, ulce 
rainflammanc. IUa ucro (auchore CeIfo)aen- 
triculum obledanc > nacurf que amica ciTe ui- 
dencur. Humidiores cibifalis infperCone cor 
riguncucficciores uero exarcfcunc magis . Ad 
de nullum falis genus hic afferrc momencum . 
Nam marinuscalidicace, Fofsilis aucedentita 
te partiiiobeft,neq,* id uidere eic perdifficiie 

SAPOR DVLCIS. 

Dulcia effe naturf amica , uulgato proner- 
bio dici folec. Id ab Ariliorele emanaile ui 
decurinlibrodeionga s^cbreuiaits, ^nc.n, 
fanguini perquamfimflia. Verum,quia ualde, 
& copiofie enucriunc,uc Piinius & Aecius affer 
uerCjOb id relinquenda : aam renuem uidum 
qujerimus,non pleniorem . Noxx dulcium ci- 



berrimum effe dicac . Aufterum diu refidet,ca d bariorum func, facrle corrumpi , ualeater ob- 



piti obeft. AcerbbfacHltas iac{k refrigeradi , 
ac conftringendi , uentricuioque aduerfatur . 
Craflum tollendum , quod plus iufto repleac . 
Tcnue ac mediocre deligenda . Sinceri calidi 
tasmaior, diluci moderatio, pro dilutionis ra 
tioncOdoratum caput rcplet, fi & potes &gc 
ncrofum fuerit : odoris cxpers minus id facic , 
nifi alif qualitaces obfticerinc.Firmu quia a pu 
trcfadione confcruacur magis,magis quoque 
falubrc eft,minus infirmum . Probatur itaque 
,uinu colore rutilum fiue rubelium , tcnue, fub 
.acerbum, aut etiam lutcum , fplendidum , cui 
grata & lenis iungarur acrimonia, adde & cxi 
guum quendam feafuni dnlcedinis,fi libeat . 
.F«cem Uini fugio, quod nicrofa fit , & perfla- 



ftruerc,flauam bilem gigncre,fplcni acque hx 
pati aducrfari, dentes intcrdura laidcre , fi Gz 
ieno, Actio,Oribafio,& a iiis aflentimur. 

SAPOR ACRIS. 

Acria omnia natura aducrfantur , quod ca 
proritcut,fiimuiantiaquc aftligant . Rurfus he 
par feruorcnimio exunmcacrimonia faagui- 
nem uellicant, cariem & ulccra ad malignita^ 
tcmufqueperducunt. Itaque compcrtumeft 
in Gailico , Allium, CepCiPorrura,Nafturtiii, 
Critamum,Eruculam,Piper , atque alia haius 
ordiais ff pius ingefta Augcre mirifice morbu , 
cxcitareque omniafympcomata, ad paciencis 
craciatum,doloremque ciamofum . 

li i SAPO- 



los DJE MORBOGALLICO. 

SAPORES AVSTERVS>ACIDVS, 



A C E R B V S i 

Conferrepoffcnt faporcs aufterus, aciduSi 
6c acerbusjob eorum frigiditatcm hepati, nifi. 
in aliis Gailico laboraiiti officerent . Etenim 
frigiditdtejuencricalo non ariridcnt , denfitu- 
dineaucem&conftrictione, dudus ardanti 
anguftiorefque reddunt, qUo rainus fpiritusli 
bere ferantiir,aut ctiam noxia niorbi qualitas 
tranfpirer. Ad exnremum natiui caloris uim 
Obtunduntjatquehebetant* 

SAPOR AMARVS* . 

Amara etfi calidiora funt dulcibus , ex eo* 
que minus hepati opportuni uidentur,quia 
uero aut uentrem foluunt, aut uentriculum ro 
boranc,a'Jt iecur fouent , aut ob aliam fpecifi 
cam qualitatem permixta , corpori beneiiciri 
adhibent,iccirco in hoc genere morbi,utilia 
eiTe uidentur . Hic eft ut in Gallicis Hiera , co 
locynthide,ueratrd,agarico,aloe,catapotii{- 
qiieamaris uramur . Guaiacum item amarum 
eft,acciterapkirima. Amarinotcfuntpn-e- 
ftantiores , ftomachum ftabilem reddere, mc 
faraicas ac iecur ex obftruere , bilem educere, 
fpiricus piiriores gignere , putrefadionem tol 
lere. Atque hxc de faporum differentiis, 
quantum ad prsfeatem tifum fiif-ftcit, fat fic di 
xiiTe. Nam qui plura uelit , fe fe transferat ad 
Platonem in Timzeo , necnoa Ariftoceiem in 
lib.de fenfu ac fenfiii,Gaienum in his quae qux 
de pjacitis Hippocratis, & Platoniscon/cri- 
pfit , ai: Plinfam tandem , & aiios . Hi enim 
ut accurate.ita exquifite omnia,ac diligenccr, 
complexi fant . 

ClBi ASSI ET ELIXI. 

A dducor ut credam, operacpretium me fa- 
cturumjfi pauca de cibi condiendi ratione,co 
cturaue , his qug dida funthadenus, inferue- 
ro. Pr^fertim cum noftrg tempeftacis medici , 
in huius aftectionis curatione di(parem fequa 
tur confuctudinem , alii probantes carnes af- 
fas , quod cxficceat magis , alii contra elixas , 
quod laudabilius nutriant.Verii fi Ariilotelis 
fentecia fequimur,fatisexpioratu habebimus, 
quantu coquendi difcrimina illainterfedif- 
feranc. Elixa caro inquitcxterne humeda cft, 
interne arida . Contra aiTa iritus hiimc&z eft y 
extta ucro ficcai Addit Galenus aiTam carnem 
caifacereatque exiiccare: elixam auteinrefri 
gerandi facultateni quadam obtin£rc;.author 
eftCorneliusCeifas. PrsECerea medici confea 
tiunt omnes , aflfam aluum {iftere,elixam,cien 
ds conferre potius, quam reftringend^. Rur- 
fus afla concodu dif ficilis,atque impedita raa 



E gis eftjatq, ob id cap iti facile uapores impro- 
bos c6ncitat,elixa non itemi Exquii>usfacilc 
cuilibet patere poteft , Gallicis proferendam 
effe carnem elixam potius quam aflam . Neq; 
obfiat:,quod ferebacur,affum exficcare magis, 
& iccirco conferre:nani morbi qualitatesfunt 
calidum & ficcum j quorum neutrum eft augS 
dum. Dixerisforteipfumexficcare pituitam 
quf in Uentriculo eft, non epar , atque iccirco 
prodelfe,prf fertim cum laborantes pituit| co 
piam habeant. At nil moIiris,dum hsc refcrs, 
quia ea conferentia non funt adhibendaj quas 
in alio Wdant magis.Exficcat certeaflum,fcd 
hepatiobeft,& uentriculo laborem iniungit , 

_ qux m Gallicis funt unice euitanda, ob natu- 

F ralis facultatis imbeciilitatcm. Neque obftat, 
quod Hippocrates fcripfit j & Polybus , atque 
alii,perhyemem conuenire affiim inagis,qua 
clixum,nam hi de fanis corporibus loquuti 
funt,quorumeparaficcis rebiisnort eftarcen 
dum,nequeuis naturaliseft agitata,quiquc 
per nodem multumdormirc pofTunt. Gallici 
autem neqUe fani funt,neqUe uim habent na- 
turalem ualidam,& peruigiies iacent, aut cer 

• te impeditos habent fomnos.IIlud tamen non 
negarim his interdum asfi particulam exhibC' 
ripofTe,ubiuentricuiUsualentior fuerit tura 
exuftio moderata ac confuetudo huiufcc 
coduiraej quodGaliis, atque Germanis ufu 

^ uenire foIer,hi .n. ci^eberrime aflo utuntur> 
fed Germani clegantius hoc ipfum parant, 
Galli uero longe minus codum affumunt.Ex- 
hibcri item poceftjad uencriculi blandimenta 
ubi appetatiir infigniter , nam & Hippocrates 
afferebat^cibum interdumpaulo deteriorem, 
utiiiori effe prgfereadum,cuius caufam redds 
bac Galenus, id appecentis, delectatioiiifquc 
iracione conting-vre . 

PRANDII COLNAEQYE PORTIO. 

Periculum alicni iudicii fubire mefatisui 
deo, fi difficilem atque impeditam quxftionS 
. . tradauero, a ptzclaris fcripcoribus agicatam 
^ de coensE, & pradii portione j in qua no modo 
conciliator Aponenfis, cun«aique Auicenx in 
terpretes , &Galenus diiTentire uidentur, fcd 
recentioribus quoquc plurimum Iaboris,& ne 
gocii irtiunxiffe uidetur . Conciliatori uifum 
coenamfore prandio parciorem, uberiorcm 
autem Gurtio Ticinenfiprimum,deinde Odo 
Patauino,utrique prf ceptori meo , acproxi- 
misteraporibus,uiriseximiis. Me ueroquafi 
pcrfugium recreac,quod de hac ipfa re , quan 
talibet fitaliorum controuerfia,dicendu eatc 
nusfoiumeft, quatenus ad prgfentem ufum 
fufficiat. prandium intelligo,meridianum ci- 
bi apparatum.fic enim tempeftate noftra ufur 
panr.is. C cenam, ue^crtinum . Quaqua haud: 

ignoro 



BERNARDINI TOMIT AKI IIBER SECVNDVS. 



ignoro nomina tranfumpta fuiffe* «tatis iii- a 
\iQ, . .5?rirci etenim c|nam uocabant , quod 
nospradiumjVefpernac^nobis cjna dicitur. 
Vtra igitur uberior , cxnae anprandii por- 
tio fitGallicisexhibe^a/ortequis.ambigat^ 
Scdcnim uideo medicorum turbam in eo 
omnem conuenire,ut dumcuratione aggre- 
diuntur, gquale prandium casnf praecipiant, 

. immoad pondus aequale . Nam tot panis 
uncias mancpaffularumque &:Guaiaci potus, 
cundemq; amygdalarum numerum inftituit, 
quot uefpere.Qui fane ufus neque conciliato- 
rjjncque Galeno fatis conuenire uidetur.Car- 
terum quod ientio,iauat libere proferre. Nam 

. que ubi patiens curationem fubit,& fe fc me- 

: diciimperiofubmittit,bibitqueaut falfg,aut B 
chins^jaut Guaiaci decoftum,eo quidem tem 
porc putar.im polTe prandium inftitui cum cse 
na,?iqualis menfurie., cum nihilfuperl:lui,eo 

, temporc exhibeatur, neque domuna extra fc- 
ratur laborans . Vbi uero defierit curatio 
paticns pro tuendse ualetudinis caufa,proque 
ifirmanda uirium,ac membrorum imbeciiUta- 
tCjpoterit ad confuetam uiuendi rationem re 
dire,aut fenfim , rractuque temporis naturse 
fuae tenorcm ftngere ad Galeni prasfcripcum, 
quod illc inflituit,in confilio pro pucro Epi- 
lepticoaubi cxnam uberiorem prandioprg- 
f cribit . Scmpcr tamen cxcipio , qui deftilia 
tionc Iaborant,aut fuffufione , aut alia quauis 
oculorum affedione,ac csteros ,qui ab hac ui 
iiendi norma fcqueflraatur. 



ioj 



yENTRICVLORVM VIS DIVERSA . 

Gallica lue correpti,{i flomachui habuerint 
Mlidioremjpoterunt paulo largiorem cibi 
menfuram affumercuerbi gratia panis, aut bi 
fcocSi unciam unani plus aliis . Hi enim ualen 
tius concoqunt,qaam appetant,Galeno tefle . 
C^i uero frigidioris funt uentriculijpanisjaun 
.bilcodi, unciam minus ingerant , cum pauio 
aridioresfmt,miausautem ualidiad conco- 
quendum. 



aut modica . Sequuntur autcm& incdiam oris 
«entriculi labefadatio,furor,bilis flauae redu- 
dantia,fyncopis,& caloriscxtindio. Na quod 
accidit iucern|,ob oIcidefeaionem,ut ki- 
men extinguatur , afit extinaioni proximum 
fit,fiparuni admodum fuffeceris, & noftris 
quoque corporibus ufu uenire dicebatCale- 
nus , fi aut alimentum fubtraxeris, aut ni^ 
mis modico,ea refeceris . Ex hisitaque minus 
approbo eorum confilium, qui aut omnia cor 
pora gallica aequa cibi portione enutriuntiaut 
ad extremam maciem.perducunt, hoc enim 
crudele, & tyrannicum eft, iilud iiero imperi 
tiingenii. Itaqueob oculostibi ponicoHp 
pocratisprsECeptum , condonandnm effe aii- 
quid,Tempori,2tati,confuetudini, ac casteris, 
quorum ratio femper eit habenda , a rationa 
li medico,inhac arteprobe exercicato, ac pe- 
netrito. 

CIBI BILIOSI. 



Q^AESEQJ/ANTVRINEDIAM. ^ 

• Animi impetus,cibo molliri , teflatur Pli* 
mus.Macicsernm exafperat uias,& dudusin- 
|ernoscorporis,fpiritus hebetat,atque diffol- 
uit;,membra,eianguida reddit, uircfque pro- 
fternit , Qug autem corpora maxime inedia Ig 
dixntnr, funt calida & ficca , qux minos frigi- 
^a,atquc humida . Laeduntur item magis, qui 
confuetudine diaturna,muitum cibi aflumere 
confueuere , qui labore defaciganf ur , quique 
caiida regione,c«loque ututur.Po,ffcremopue 
ri,a<; iuucnes, tum hi qui extreraum feniumac 
tiaguntj qu.ique crudicace n«lU..rcfcrcifuat * 



Hoc loco, noiebam plura infererc, de ratio 
ttc uictus, cum medici , in morbi gallici cura- 
tione,tor, tantaque minus obleruent. Verum 
quia iaborantia corpora alia biliofa magis 
funt, alia pituitam magis refernat. melancoli 
,co fucco redundant alia,hinc efi;,ut pauca qug 
<iam,prb horum uarietate,- fcire ftudiofos ueli 
mus. luuac etiam hxc recenrere,ob eos,quibus 
C poft morbi curatioaem,imbecillitas corporis, 
& eius membrorum facakacum, lcfio rehnqui 
.tur. Item eornm> quibas curationem pcr ali- 
quod tempas diferre neceile efl^confiiiam ha 
bendum,qao ita uicticent , ut non magis luem 
proritet.Vitanda itaqae cibaria biliofaerunt 
in his qaibas bilis faccus redadare aidebitur , 
tum & in C2teris ad euitandas pi2fi:ulas,caries, 
erodentia ulcera,hoc efi, ne plas iuflo exafpe 
rentar. Qax rario efljqaare minus ueJim Aro 
mata, ca»pe, Aliium , Porram, Mel , Sinapim , 
SiliqaaSjCinnarffaccum, Naflurtium , Vina 
fortia, dulciaquejac caetera haiufceordinis, 
ip£ qaoniam medicis tradita fant diligecer , 
inutile fiierit figiliatim prasfcriberc * 



CIBI PITVITOSI. 

Quse pituxtam augent,omitteada funt, m 
talcm habitum obtinentibus , ncGummata, 
artic uli, doloresue, ac neruorum difienfioacs 
fsBuiant migis . Qualia funt fere omnia fra- 
^uum gencra,pra:fertim incoda , uti Poma , 
Pyra,Cerafa,Pomaperfica,Cucumeres,Rap2. 
Rurfuscum his una conumerari poffunt , Lac, 
Aqaa, Cafeus rccens,Pifces,Iurisplurimas 
iifa^Caro agnina, Aues lacuflres, Animaliam 
neruofe particulae. Qjiadrupcdum ^ui, inte- 
ftiaaque» PcUc$,C«:cbrai. Pulmones,Gmenta 
Xi 4 Mcdullf» 



io4 i>^ MORBO GALLICO 

Medulff ,rprn;r prsefertim , Tcftacea , tum de- E 
mum immodica fatnritas,immoderata quies^ 
gliltinofarum rerum ufus* 



funt.Veram nelonriusiufto fermonemprd- 
ttahamus^ad c^tera non naturalia explicanda 
properandum eft* 



CIBI MELAMCOLICI. 

Melancoliciim habitum prgfeferentes , aut 
etiam hi j quibus fymptomata fiunt huiufino- 
diycibis abflineant qui fimilem fuccum gU 
grunt. Huiufmodi iant C3.ro biibuiajHireina, 
;Taurina,Caprina, Ceruina, Aprina, Lepbrina» 
Salitai carnes quoqucae uetuitx uitandx funtj 
& pifces falfi. Legumina item , & ex his maxi 
me Lentes, Cafeusuetns , Panisfurfuraceus > 
Vina atra,Brafsics,Miilii ufus. 

CIBI CONCOCTV DIFFICILES. 

Nori me piget in eo fludiofos commonefa 
cere , un uim naruralem tueantur , uertriculi 
pr.-sfercim , qm utplurifiium kbefadari folet • 
Id iiet,/i asgre conco^iles cibos amoueamus, 
Tales funt carnes omnes enumerat^, Anferes , 
Anates,fues uetuftsc, Animalium intemx par 
tes-omnes,oua dariora, Auey afperiores,oxy- 
gaIa,Cancri,Cafeus uetus.Farinj obfbnia qug 
<jue,aequicquid citra fermentumpinfum eft, 
tum Legumina & Frudus,tum Napi & Bulbi. 
In quam legem ueniunt Cochleae,01iue,0ri^ 
2a.MilIium,01eraaMuftum,Panisincodus.Vi 
num crailum * 

CIBI MALI IN VNIVERSVM. 

Ne uidear^me uellc, fub compendii forma'i 
totam rationem uictus perftringere,aut abfq; 
certa ratione, arbitri honorarii ofiicio tiingi^ 
quambrcuifsime ncgocii huius rationem ab- 
foluam . Etenim per tranfennam, ( ut dici fo 
lct ) ciborum quorundam nomina attigimus, 
quaH exempla rerum diaarum.Efto itaque ge 
nerale prxceptum, cibaria illa auferenda Gal 
Iids,qaae crudos huaiores gignant, aut tenace 
fuceumjaut craiTam i Quasqueuolenter calfa- 
ciant, & refrigerent , aut etiam infigniter hu- 
medeatue^exficcent, Ced ea inftituatur qu^ t6 
perara ratione,tenuique niodo enutriant,prae 
fertim ubi curationem morbi aggrcdimur.Vi 
tadl & qiix fpiritus exafperant, uias obftruut, 
flatus excitant, immodcrate alunt, concodio 
nem remoranturiuentriculum,capur,ae iecur 
lredunr,excr£menta coaceruant , facileputre- 
fciint,aluam fiftunt . Diftiationem cohibent, 
ac modo ouocunquc malum fuccura per* 
ferunt . In qao negocio abfoluendo nc medii 
in luce oberresad Galcnum te transfcras,atq; 
alios neceiie eft,qui dodrina,atque cxpcricn- 
tia ualuerunt , quiquc fumma diligentia rem 
tot^m dc falubf is . ui^dus rdtipnc , pcrfcquuti 



De fomno & Vigilia * 



Cap, S, 



y] 



Icifsitudiricm Somni, Vigiliscque, eiTc ct 
loris natiui,modo ad intcrnas , modo ad 
; externas corporis partes , reuoeationcm quaa 
dam,expIicatnontamAriftotcl€Sin propri» 
traftatione de fomno &uigilia,qua Hippo 
crates lib. fexto Epidemiorum. Rurfus fomnii 
ct^waLTioty effe quandam, hoc cft impotcntian» 
fenfuum,monet ide Ariftotcles,qui utili,pra- 
ficuoqnehumoreccrcbrumaggrauat. Cacte- 

F tum hic a iabore pene contrarium agit.lL3bor 
enim ad carncs & articulos corriuat , fomaus 
aduifcera,authorcftHippocrates m Epidc* 
miis. Somnum effe primi lenfitmi rcfrigera- 
tionem,afIercbat Galenus , in Aphorifmorum 
interpretatione,hoc eft cerebri,quf uaporum 
comniunicatione cxcitatur,cibi manfi, atque 
ingefti occafionc . Quamquam autcm nocerc 
naturas fomnus uideturjquod rcuocet materia 
ad uifcera , & in profundum cogat * emendat 
tamen uitium, ea quam mohtur, humorum c6 
co6;ione,fj Galeno affentimur. (^iod filabo- 
rem prsefiet a:grotantibus,Ia;taIe indicium cC- 
fedicebat Hippocrates, cum animalis faculta 
tisuismaleie habeatjOLiae fomnicaufa con- 

G quiefcere,nDn Iaborare,debuerat. At fomni ^ 
uigili^quemodum prastereuutis a^que damna 
ri, Hippocraris uerbis fignificatu facis uideo, 
cum ait, malum omnino elfci cum utraquemo 
dum cxcrflerint. Gaudet enim natura medio 
cricarc & temperatione eadem akerationem 
patitur,quouisimmodico.- Moderati fomni 
commoda ferutur hniufm6di . Corpus refic it^ 
diftributionemmolimr,fanguinem claborat» 
humoresfquat, doloremfedat,uires recreatj 
interna fouet,curas abigir^anlmum inftaurat, 
uim animalem conquiefcere f acit , infaniam 
teniperatjCerebrum rcfrigerat, neruosmade- 
facic,uigilias digerit, corpora calorc exficca- 
ta, fuaui quadam temperatione humoris irro 

H rat,authores funt Hippocrates& Galenuy. 
^edcommedationem fomni qusrecx Arifto- 
tclc,Plinio,atque Aegineta. Hicfi dcbite,rite 
qac peragatur, naturx neccfsitati fatisfacit* 
inopportune uero. eam perucrtit . Qjiocirct 
interruptus,aut impeditus,mir£fice animalciri 
uim laedit uniucrfam . Rurfus in caufa cft , nc 
defacigati, cibisque multigcnis referti,mor- 
bos incurrant , Galeno id monente lib. primo 
de facultatibus alimentorum. Caeterum & fo- 
mnusfua ponir incommoda,ubimodumcxccf 
ferit. Nam, excrcmenta nc fuo temporc cxpel 
lantur,prohibet, corpus plus iufto rcfrigerat ^ 
feafushcbetat^membra corporcafficit, fpiru 



BERNARDINI TOMITA x\I tlBER SECVNDVS. 



rinjs fegnes reddiCjS: inualidos,cercbrum of- A 
fufcac,articuloUa*pedir,animum ad omoia fa 
Cic iaepcumj& elanguidum,pinguedinem cor 
poris adducit , uicam deniquc morti afgimiic 
facic , qupdPQecx qifutn fuit , cum hoc modo 
diceret , 
»* StuUe quidefi famntts,gelid£ nifimonismago ? 
»* Longa quiejcendi tempora fata dabunt . 

In fomno obferuant Medici , Tempus > Du 
racionem. Formara decubicus, Infomnia, Lo* 
cum,Cubiie. A Tempore laudatur nocturnus> 
noninterdiUjFfippocratris teftimonioin prae- 
fa§iis,necnon Aetia,& aliis . Eo uerp nomine 
commendacur,.qupd naturf monitu fiat, arq; 
fuafu i urpote hamiditatem excitaac , quac fo^ 
mni pabuium eft, tenebris & filencio intcruC' B 
nientibus ceu Somni niiniftris.DiuturnuSjhoc 
. eft meridianus improbaturexco,qupduigi- 
lii. fomni coutraria excitetur potius diei ficci 
tatCjlumine, & perftrepitu , Addit.Ariftoce- 
les nodurnumfommi.m> uigfliamque matuti^ 
namquc conferre ad ingenii conferuationem, 
& bonitatem, quod & Ficinus unice cohrmar. 
Humoreautem excitari, alique fomnu, preter 
phyilcam rationcnni, Maro quoque poetarLim 
grauifsimusjhis ucrbis fignincauit. 
9i /Et iar/inox humida coflo 
» Tracipitdt, fuadentque cadentiafiiierafomnum, . 
Meridianus fomnusprodefte inrerdum falec 
hisqui peruigilium npj3:urnum paciunrur, cru 
<iitate iaborantibus,aucfefsis, item doietibus ( 
:caput,mf roreque animi correpris, denique & 
afluetisjin quibus maipr noxa,ex immuta:a co 
{uetudine,cxcitatur,quan?{it ipfum quod.ex 
fomno contingere poteft, detrimentum. Du- 
ratio fomni efie debcc > qiioufque uentricu ias 
benc coxeritiproduviior autem fadus^iardic , 
qaod urinf^aluiquc deieftionum ratione iudi 
catur. Itaque minus apte fentire puto, qui cer 
tum fpatium dormitionisprsefcribiit» Freque 
tius tamen corpora egere oAo horarum fpa- 
tioarbitrantur nonnuiii ,• aiii feptem maluat , 
fexalii. Namasque omnes» non eodem cempo 
re cibum conficcre poffunt . Producendus au- 
tem , aut fortc repetendus his uenit , quibus 



_ ro-j;- 



iafsitudincBalneiSjFridipnc plantanim naol 
ii,Lotionibus, Animi quiete & fecuritate, Si- 
lentio,Tettebris,Lenioribus fufurris»Voce rau 
ca proferente,Reciracione diutir>a,neque zd^ 
modum grata . TolJitur autem horuni contra- 
riis.prout fuacuique natura eft . Vigilis ms 
eft^ ut calfaciat atque exiiceec.Kf cmoderata 
uires corpori conciliat,caloremexcitacn2ti- 
uum,immoderata difloiuit.Rurfus morbos pa 
rir,concodiDnem fubruitjCalorem refoiait,cc 
rebri bonam temperiem eoertit,uiresdeiicit, 
cruditates & furorem adducir. Verum ut hf c 
inGailicorumufum rransferamus, eos csteris 
feruatis,qux feruanda func , a meridijno fom ' 
no arceamus.- fbmnumque adhibeamus noAut 
nuni,horarum feptem,uel odchora poft Cf ne 
refectionem tranfaaa,qua {ubfidac cibus. De 
cumbant inflexa potius quam rcda corporis 
iigura,ad caloris iucundam infi nuationem,cu 
biculoremperato ^ minufq; uibraro folis iumi 
ne>quod orientem folem,2ut meridiei rcflexu 
capiat potius,quamcoeii f;iciem aliam, in con 
tignatione poiitum,n6 in pede piano, aut lub 
teguiis. Cubilis probatur mollitudo , ex iana , 
b6biceue»improbarurex pluiriis. Puluinimol 
lis& aiti ratiocommendarur, abauthoribus. 
Sit autem decubitus in latusflniftrum^deinde 
m dextrum > fic enim fiet ut hspar minus c6- 
primatur , adiuuetque uentricuium per initia 
concoccionis.pronusenim decubi:u$ fauet fto 
; macho, {tA obeft thoraciatquepalmonibns,fa 
pinus Venerem proritar,fpnvam ixditjRenes 
. calfacit,Apoplexiam,&:incubonem prouocar, 
icem & neruorura refoiationem. 



Tie Motu , & Qmeie . 



Cap^ 7' 



VT in {anis,atque f gris corporibus, falubn 
tatis caufa ^ habenda ratio eft , de Motu 
ac ftatu,itaobferaacione, ftadioque Medico- 
rumfactumeft,urquiGaIiica pennicie iabo- 
rabt , maxime operam dent,ut congrue dimo 
ueantur, riteque conquiefcant . Piurimi et- 
enim refert,ut diiigenter,accurateque horum 
ucrumquepenfitcmus , quod ftatim fiet y pta;* 



impedita eft cocodio ex aiiqua caufa,quibus D imflabreui quadam, utnoftrimoriseftaati- 



minimc id fadum,maae furgeadum ericac ui 
gilandum,author eft Cornelius Celfus . Si bre 
uiorcni fomnum,cogimur,necefsitate quada , 
inire,prodeft parciorem cibum aflumercid af 
fcrentc Galeno > argumento e contrario funi 
pco,quod diutius dormituri , longiorcm quo- 
quc cibum ingerere pofrumus^dicentc Hippo 
cratc ucntrem H7eme,& Vere^ natura caiidif 
flmum elTc , quo tcmpore, & fomni iongiores 
iiint , &.alimenta copiofiora aflumuatur . Por 
ro iUud nonomiccendum, conciliari foninum 
. humidis quibuf quc rebus & frigidis, tum ma- 
«rae, Niniphf a, Laduca,Pifcium cfu^Labore , 



cipatione. Atque iilud in primis occurrit,Mo- 
tu & Quietem effectus efie Naturas rerum , fic 
Aridoteiein phyficis defiaiente . Qax fanc 
contraria uicifsim funt,perinde atque hal>itus 
& priuatio . Qjocirca neque omnino inepte 
poetf cxiftimancqui motum uic2,quiete mor 
ti asfimiiant , quamquam metaphor^ uitiofje 
ab Ariftotcle in dodrinis rcprchendi folcnt. 
piatonici Motum magis animg refcrunt,uc£ 
quietem corpori , & materiei . piato quoque 
motu ,.catuque deicdari natura nos homines, 
cx eo fignificabat,quod uagientes pueruii,pio 
ratumremirtunt ,ficantu permulccantur, & 

cunn^ 



io6 



DE MORBO 



cann-e agif atione^concutiantur. Mouentur £ 
autcm rcs aut ex totOj^aut fecundum partem, 
quarum differentiarum uim, accurate difqui- 
ruat mcdici,ad corporis falubritatem fouea- 
dam . Etenim hi non corporum motioncm 
contempiantur,uti natura illi principium eft, 
cum id Phiiofophorum iabor , & cara ciTe ui- 
deatur,{cd utiexercitatio cft,uim habcnsaltc 
randijfiue corpus uniuerfum,fiue eiusparres. 
Nam magnum obtinerc momentum,motum j 
,. &:ftatumintuenda^acuitianda ualccudinc, 
ucl maxime ex eo conftare potcft, quod Ari- 
fto^eles in problematis comminifcitur , ubi 
inotu tacere ad rci conferuationem , uti ftatii 
ad patrefaccionem.oftendit . Htc autem ia 
Tioibis corporibus,mutua quadam , & iucun- 
da uicifsitudiiie,temperanda funt,atque alter 
fiada.lugis enim inceffabilisq5>exercitatio cor 
pus frangit , encruatque^uti afsidua , diuturna 
que ceflTatioJplum emarcefcere facit, aftertq; 
uitia i}la,ignauiam,pigritiem,torporem, deii 
-diam, grauitatem,focordiam,quaE non ta cor 
poris (iatum, quamanimi uires demoliuntur-. 
Exercitationi igitur , ( ut primum de hac ipfa 
loquamur) anneduntprifci , recentefque fcri 
,ptores,easdifferentias,maximeuu]gatas,quae 
,ab ipfa mouendi uarietate oriuntur. Hxc au- 
temfunt,Ambu!atio,Curfus,Equitatio,Curru 
iie6:atio,Nauigacio,SaItatio,Lu(3:a, Difci ia- 
^us, Palgilritarum exercitatio, Piixludus, 
Perfricatioj Labor denique utcuquc. Ambula- . 
tionis differetias funt,Longa,Breuis, Modica, ^ 
Immodica:Cita , Quieta,Matutina, Vefpcrti 
iia,Meridiana,Noaurna,Re<5ta,FIcxuor:^,Afcc 
dedOjDcfcededOjfub Diuo, fub Porticu,pio- 
ta Aprica,pcrOpaca,rubSole,inVmbra,per 
loca Calida,ucl Frigida,Arida uel Moilia . la 
quibusmaiorem, minoremue confiftere aut fa 
nitatis aut morbi caufam copiofe expiicant 
Ariftoteles,Hippocratcs,Galenus,Plararchus, 
&Aetius, tum apad noftros Ficinus&alii . 
Harnm quoque piurimc difterentix Curfui ad 
hibentur, cum Curfus fit intenta: ac fumme ci 
ta ambulatiOjhoc eft ceierrima facultatis mo- 
tPicis,exercitatio . Equitationis genera plura 
funt,qu2dam cnim pr^ter fuperiores diffcren 
tias,fit mutatis iumetis,ad itineris celeritate , "■ 
quf dam eodem equo. Ha:c autem uel molliter 
equitando , uel fuccuffando , uel curiicando ec 
freri folet . Vedio, quf uehiculo fit , muiti- 
plex eft , uti alia atque aiia funt uehiculorum 
genera. Nam harc fieri poteft (fi iibcat uetufta 
nomina uehiculorum afterre ) Carpento,Car 
fuca,Rlieda.p]auftro,Curru, Cifio, Bafterna, 
Arcera , Effedo, Vehia,Pilento,Saraco, Libur 
no, Pctorito, Lectica,aut quo uis alio carri ge 
nercfeu biroti, fcuquadriroti.Nauigatio mr 
fus fcinditur, in breuem,Iongamue.Naui>Scaf 
ta, Phafclo , Trircmi > Lyntriculo/Cratc, aut 



GALLICO 

aliis confimiIibus,addc l2cn,flumine,mari, co 
que uei cranquilto & pacato , ucl perturbato , 
awfluaibus^-ftuanre. Saltationisiunt diffcre 
ti^ Ante,Recro,Dextrum Siniftrum,furfum,ac 
que Deonum, Hefta, in Gyrum , Tripudiura , 
cuius funtpartes, Accurfus, Retroceflus , Ac- 
ceslio,Depresfio, Elcuatio, Circumiatio, mi- 
merofa ptdumModuIatio. Lu<5t« uero.Di- 
fcique iadus,ac c^tcrarum gymnafticawim 
cxercitationum difterentias,non coIligo,ncrS 
parum commodam perfequar, aut noltri fa^cii 
ii hominibus,parum uficatam . De Pilce ludo, 
extanrplurimaapud Galenum,inIibeiIo dc 
hac ipfa rc c6fcripto,uti de fuperioribus exer 
citacionibus qu^dam in confilio pro Epiiepti 
co,tum & libro fecundo de tueda fanitate,co 
modclegipoffunt . Quibus ctiam locis Fri- 
^ionis diti:erentiasfex colIigaslicct,QU2 func 
Dura, MoIlis^Multa, Mediocris , A fpera , Le- 
uis . Laboris difterentif plurima fuat,uti 
funtj Molam uertere,Pinfare,Fodere, Obtun- 
dere , Onus ferre , Nanim trahere , ac c^tera 
idgenus,qu«ur2ico canonefinguia expiica- 
buntur. lam uero excrcitationis commoda rc 
feram gcncratim , tum ciufdem iacommoda . 
Hcec enim inftrume.ntorum duritiem , & con- 
ftatiam molitur, ob mutuum ipforum attritu , • 
caloremingenicumauget, fpjritus citatiores : 
rcddit, adiones roborat, deducenda in ccr- 
pus ualidius attrahit, immutationem expedi* 
tam facit , nucritioncmque kliciorem , cu2m 
CrxciAv^S^oi^i}/ uocant, probamque aiimonia 
conciIiat,qu2 eifdemaft , tuT^ck, fblidarum 
partiumfirmitudinem , humiuarum attenqa- 
tionem,meatuam laxitacem, excrementorum 
rcpurgationem , membrorum uegetationem j 
toilirqueprohibitam tranfpirarioKequse ma- 
lorum muicorum, ac putredinis caufa exiftit . 
Immodicae exercitationisnoxse {unr, aut etia 
inopportunxjhLiiuf:riodi.Corpora fiquide crii 
dicatibus referta fubruit,dsftributioncm cum 
cibcrum in uentrc^tum humorum in uafisui- 
tiar, inco6:os humores priufcuam mature coa 
CQdii fucrintjin membra,uiciofa diftribatione 
corriuat,a cibo nuper ingefto meatus obftruit, 
calorem- ad extimasparres reuocat, easque ex 
cremeatis dc cruditatibus repiet, roridum cor 
poris humorem abfumit , unde citius fcnefci- 
mas,Ariftotelisteftimonio . Nuncage-& 
quietis rationem accurate penfitemus. Quics 
inmia, immodicumque ocium cruditates pa*- 
rit,caIorem fegne,ac refidem facit,fpiricushc 
betiores fuggerit,corpus pene elanguidum, & 
morolum praeftat>pinguem piasiulto homine 
rcddit, uitiofbs fuccos coaceruac, (i Galeno 
credimus ia lih.de cibis boni, maliquc fucci i 
Qu^ietcmautem & defidiam plarimam facere 
membrorum torporem & ignauiam, often- 
dunc animantia . Hxc enim robuftiora , ac fa- 
lubriora 



BERNARDINI TOMITANI LIETER SECVNDVS. jo? 

|ubriorafunt,qUfCuaque'infyIuis, &ralcibus A indcrcfbluantur. Confcrettamen,loca>uarie 



paftum qugritant, quam qua; ocio domeftico, 
interpriuatoslares, aucin ftabulisalunrur. 
Hippocrates quoquc lib. fexto Epidemiorum 
fanitatis ftudium cde teftatur, ad kboresnon 
jcffe impigrum . Proferc caufam Placo in T£ 
xnaeo , cur excrcendus (ic animus , una cum cor 
porc, ad fanicatem tucndam , uitamquc fclici 
ter perageadam ♦ Qjij ncopus noftrum remo 
rctur,prcecereunda nobis eft. Monet Hippocra 
tes,in Epidcmiis,exercitationem prjmittcn- 
damomninoeifccibiafTumptioni . Arifto 
telcs magnsai partem occafionis putredinis|, 
nimix quicti,ocioquc adfcribit. Gallica crgo 
iue correptis,horum uir imquc, motu & quie- 
tem,tcmpcrata quadam uicifsitudiae, propo- 
no,haud defpedis uiribus,aBtatc» confuetudi- 
ne» & loco'. Vereqr enim mutatione rcpcnti- 
na^ac fubitaria eos Isedere cum natura uiolen- 
tcr, atgreque tolcretomnem ad contr4ria, fu- 
bitariam alterationem. Equitationem cclerri 
mam prohibeo , ne oculis iniuriam faciat , cx 
Ariftotelisprjfcriptoin probIematis,tum re- 
nibus,atque uesftcf, quod monet Aetius , uim 
ne in ucnerem foluanturj authore Arift. in Po 
lyticis. Dcmrnn nc tumorcs, dolorefque coxe 
dicum incurrant > quod monet Hippocratcs « 
in lib. de Aerc , Aqua , & Locis . Quamqui 
autcm c Accio authore ) uedacio ^ gcftatione 
magis perturbare uidecur humores,hoc cxcr- 
cicationis gcnus non improbo, moderatis ex- 
ceisibus. Leniuf tamen excrcct placida naui- 
gatio, & Ic<aica quam currus, ut uidetur Afcle 
j>iadi » Equitationem laudat Actias,& Ccl- 
fus . Naaigationem plinius, quibufdam ani 
xnaduerfis. Omnestamcn ambulationem co 
mendanc, qux moderaca fic, afccndcndo & de 
fcendendo,macucina, mecidiana,ftomacho ne 
quc famefcence , ncquc mox repleto . Cur- 
fumamoueo,capici nocentcm , & crura intu 
mcfccrcfacientem , Ariftocclis fentetia. Exer 
cicationem etiamdemo,qu2 parcem magis 
quam tocum dimouet , opinione Galeni , qui 
ob idifulloncm atquealiorum artem impro- 
bat, paruac autcm pilx ludum magis laudac Ex 
cipio tamen fcnes, quorum debihores partes , 
obcarumimbeciIlitatem,agicandae non fimt . 
Aprandiolabor nullus patientibus efto,fcd 
longa mora intcricAa, mollcm,acbrcucm am 
bulationcm prgcipio. A cjena item Icnitcr am 
buIcnt,ob tuturam, per no<aisquietem,mora, 
Corporibus excrcmentofis,ut cxcrccantur raa. 
gi$ tueiufque,pra:dicimus,ad diffiationem pcr 
agcndam, quod Ariftotclcs edocct in Proble- 
matis. Porro qui laboranrcs funt, alii prx- 
fencem curationem expofcunt,aiiiinftaura- 
tioncm, & uirium, mcmbroruq; refedioncm. 
Quircficicndi funt,lcni,molliquc motionc 
utancuropQrtet,nc cxfiGccntur magis,ac fub- 



tatc quadam eundo,ac redeundo, imniutare , 
hoceftmodp urbem repeterc,modooppida 
adirc, inodo ruri agere,tum hortulis uirenti- 
bus,obftrcpentibusriuuIis,am£nJfsimisrecef- 
fibus,fyluifquc comantibus oblcdari. Firmio- 
risuerosBtatis,uir:umque maiorum negocia 
fincexpifcari, aucupari, uenari, agellumcole 
rc,qu^teIicioribusill,JS fsculis^prifci Romani, 
obleruare iblebant,non tamad fecunditatem 
foli , quam corporis falubritatem comparanr 
dam . Atque haec maximc peragenda funt 
his, qui humido corpore prirditi funt , ucl ex^' 
crementa ex alimento coIIigunt,uelmorbi re 
g liquiis non omni ex partc liheri efle uidentur , 
uel animi mgrorcob morbi feuitiem,diu con- 
fecti,/>roximi fucrunt ut melancholici efficere 
cur. Verumut moderata excrcitatio. fpiritus 
collapfos roborat, fenfus repurgac,acutioref- 
que reddir,ftomachoprodeft, ac tandem cra- 
fim ipfam intemperat, quod Aetius proferr, 
ica incunda ratio eft, ut hos prf ccdcntibus u a 
cuationibus, atque incdia contedos acri , ue- 
hementiquc cxerciiatione no torqueamus, ne 
in maioris periculidilcrimen, eosrcuoccmus. 
Gcncratim omnibus famefcentibu. laborem 
omnem amouco , Hippocratisiuflu . Nam ia 
dc excitacur macies,coIIiquatio membr orum 
humidi refblutio , infenfilisque diiFlatio , pius 
C iufto excernitjtu cibus qui poft affumituraui 
dius attrahitur,quofit ut incodii alimetu exfii 
gant uCnae,ui naturali uitiata. Minus autem U 
borare impero bilioibs quam humidcs, Cfte 
rum qui ualde pituitofi,funt uehcmenti laborc 
ftrangulantur, uelanhelitus difficultate corri 
piUntuti nel animo deiinquunc, mediocri lu- 
uantur.. Ludicr^ucro cxercitationcs.quales 
funt, uoce modulari, fcac€hispr3:liari,ac cx^ 
ra huius ordinis, fimodo honefte fiierint,hoc 
cft ingenuo, aclibero hominedignj, facienc , 
potius ad anicbi afi:ediones temperandas,qua 
ad ipfam ualc.tadinis rationem comparanda . 
Dcfpedtu aucangenus eft cxercitii,quod ho- 
j) neftatem nommisfurripit , & bonos niores dc 
molitur «^ Cum ucro laborantcs (c domi c6 
tinent, bibuntque decoftum lalff, aut Guaia- 
ci,paucifsimo illo contentialimcnto,corporis 
exercitationemunicam adhibco non quidcm 
paleftricam , aut iaboriofam , (td mitem ^ ac 
lenem ambulauonem,perhoram, morulis qui 
bufdam intericdis,& quidem cum mane furrc 
xcrint,idem quoquc poft mcridiem, ubi cihus 
abfolutc fucrit confedus . Sic enim puto cq 
tingerCjUt corpus uegetum magis , ac prf uali 
dum conteictur,membra integra, atqnc cq- 
ppfita B0URcancur,animum uegetum, alacrc- 
que redd^us, quod ait Gaienus iahis, qu^ 
dc parua fphzrula conicripfic . Diumum au^ 
ccm fuerit , fi noucrimus animum honeftis rc« 

bus 



i©8 



bus,ac corpus falutaribus motionibas , non ta E 
fimul quam temperaca ratione exercere,quod 
maxime agedLim eiie dicebat Plaro in Tim^o, 
Id quo modo fiar, breuitatis fludio prsEtcrmit 
ram: unumque aliud , praefenti negocio magis 
coafeacaiieumjpaucis expediam.Intelligo ab 
leruationejftudioque maiorum fadum eiVejUt 
iucm galiicam fola uehementi motione, & la- 
bore curare tenrauerint,quod difflationi,traa 
fpirationijfudorifque perfuiioni acceptum re 
ferebant,prilc9 illius acque obibletx gtatis me 
dici. Ita efnciebatur ut corpora benccompa- 
i fta,& robuitajCum primum lue tada fuiirenc , 
{cCe exercerent Iaboribusimmodicis,agros pa 
ftinando, feras uenando,iigna cuneis fcinden _, 
do,iudam,pil3eque ludu acricer repetedo .jln ^ 
quam fentenciapedibusomnibus uenitfe Fra- 
cadorium conftat , dum ille, hifce uerbis rem 
expiicac uniuedam . 
„ Hic iubeo libi mlia qaies , nullA ocia fmto , 
„ £{impe moras , agita afjiduis uenatihus apros 
j, Impiger , a([idui$ agna uenatihus urfos , 
- „ l^ec tthifit iahor^aerij curfu ardua^iontis 
„ Ymcentiy rapidum tnuaHes defleStere centum , 
3, Et ionga luftrare altcs indagine faltus . 

Profuiiiemultis hoc genusexcrcitii,&}a- 
boris,experietiae telf imonio ftatim cofirmat. 
Vidi egojkpe malum , qui iam fudoribus omne 
** l^inijjet, Jyiuif^e luern U^uijfet in altis . 
-** CoUigit fiibinde alia laborum gehera, qui- q 
busfanatos fuiffe plarimos affirmat.elegarer, 
ac poetice perfuadens,uit;^ndum omnino efie 
ocium. 
j, Sednecturpeputa dextram fummittere aratro, 
„ £t longum trahere incuruofuhuomere fulcum: 
j, l^e ue bidente fxilum , & duras projciifidere ^iebasy 
„ ht ualida atriam quercum exturbare bipenni , 
3, ^tque imis altarn eruere ab radiahus ornum» 
j^ Quin etiamiexercere domi quo te qucque poJJIs 
„ Taruam rnane piiam ue/fa mihi^uetpire uerfuj 
^y Etfaltu, & dura, potes exfudare pdkjira . 
[y Yince maiurn: nec tefallat, quod^leftdis oci 
^, ^ifidue defideriumje^tque Jeqmur y 
„ Tu te£to ne crede ,graui ne crede fapori . 

Qux curatio, cum fallax fit,ex eo quod pau ^ 
cifsimis contuiit,euicanda ell . Accedit, ea 
elTe periculofam ualde . Cum enini corpora 
plethorica fant , labore nimio in^e^i, atque 
urgeri,nondebent,athIetarum,paIeilritarum 
qaemore. Tum enim nefcioquid aliud, ex eo 
labbre, fperare pofsimas, quam ea incommo- 
da , qu^ Athleras fequuntur,authore Galeno", 
libro quoadbonasartes capefcendas horta- 
tur,{i modo Galeni liber fit legitimus : & in dc 
ludo paruf pilse. Nam pr^ter futfocationem , 
■ difficiiem anhelitum,atque animi ddiquium, 
faciie etiam incurrere poffant apopIcxiam-jCo 
mitiakm morbum, auc uafis in pulmone eru- 
ptionem. Sittamen/jbi quis hoc generecxer 



DE MORBO GALLICO 

citii ueniat curandus,iuuenis in p!imis,robu- 



flus, benemufculofus, nequecorpulenti,neq; 
gracih'oris habitus , minimeque piethoricu: , 
exercirationi affuetus , morbo non uaIde,hoc 
eflcrudehtcraffe<5tus,ac perinitia morbiJiOc 
cfl ubi radiccs non ualde firmas atque altas ie 
cerit in uifcera . Q^i hsc non habuerini:,ad 
communem curationem, quafi ad faiutare,cei: 
tumqiie perfu^ium, fe fe transferant . 



De ^ffePiibus animi* 



Cap. S.; 



QVo animus corpore prf flantior efl , eo 
quoque animi mores, motus , & affe<S:io. 
nes uim habentmaiorem adualetudfnem fir- 
mandam,aut demolicndam , fi Galeno Medi 
corum fapientifsimo,crcdimus . Quocirca 
permagni interefl, ut in callica lue deten.is, 
■animi motus perpendamus, cum eos penfitau 
dos eiTemedicis monueritlibro fexto Epide- 
rum Hippocrates.Horumfiquidcm cognitio> 
eo pertinet,ut noxioseuitemus , uriles & con- 
-ferentes deligamus . Inter animi mociones> 
iludia quoque iiterarum,& cotemplationem , 
qus per iiberales difciplinas efficitur, connu « 
merant Mediciomnes, fortcGalenum fequu- 
ti,quiinmedendi Methodonoa modoeaco 
fiderat,que in parte animse concupifcibili,ac- 
■que irafcibili Trai.hVct.Toc. refident , fcd- etiam 
in rationaii. Rurfus partem banc maxime fpc 
dare medicis conftatex libris iilisaGaleno 
editis, quodanimimores corpbristemperie 
•fequantur, tum , de uitiorum animi cognitio- 
ne 5 & auxiiiis . Ab his enim pendere fanira 
tem , & morbos,demoliiionem aut conferua- 
tionem ualetudinis , perfpicub colligit Gale- 
nus, in libvo Tixv^J^ ^ ^^ ^^s> ^"^ ^^ methcdo 
perfcripferat . Hinc poetse appofite,atque per 
pulchre iinxere nomina Furiarum,habitum & 
tormenca,pro malis affedibus deteftandis , tii 
Oreilem & Pcntheum eifdem agitatcs, tum 
Tytium uifceribus uulcurern alenrem fuis , at- 
que alios poenas alias dantes, sd fuperandos 
animi sfluSj&perturbationes. Nec modo,e?c 
eo tantum , improbandi funt affcctus , quod 
corporis formam, & flatum uitient , fed quod 
homincm, minus fibi fimilem , reddunt . Er- 
cnimuir diuinus rlatoin Timso , inquit, ni- 
mia gcfiirelastitia , aut Immodico dolotc an» 
gi,caufam effe.ut neque intueri^nequeaudire 
quicquam probe> redeque uaieamus : quini- 
mo rabies excitatur in nobis, quse minus ratio 
nis compotes,reddit homines . Sed ad Galenix 
reuertamur, qui libro primo de tuenda uale- 
tudine,monet temperandos cfib affeftusad fa 
lubritatem corpori conciliandam , quor quoc 
fucrint, hoc eft fiue in parte aninise raiicnali y 
fiue irafcibiii, fiue concupifcibili > reicderint. 
Piato uero ad uitg ufum humang formandum, 
confulit , 



BERNARDINI TOMifANI LlfiER SECVNDVS. 



fconfuKtjin omnibus feruari oportereytrlquii A 
Hcatem animi,qu| lit ille {cribit,libro fcpcimd 
de Rep.media eft interublaptatemi & dolore. 
Quo forte referri pbteft , lllud Honieri , cum 
Circcm inducitiimperaritcm Vlyfsiiiit media 
ieruetur liiani ^ nam"getque inter fuiiium , & 
ignem. Veterc aiitenijcomiiiunique fapien- 
tum uoce, atqiie prgfcripto caiKura eft,ut noii 
ignaremus, motibus animorum immodicis na 
turalem ftatum corrtimpi, tempcriem uitiarii 
calorem refolui, fpicitus modo fuftbcari, mo- 
do difsipari,metempcruerti, fenfus hebetari, 
firmarii ualctudinem labefa<^ari, febire fubac- 
cendi,atrani bilem €xcitari,iblicitudincm prf 
ualcre,frugaiem uitam c6ncidere,6pinionem 
uacillare,excelfurii, infradumqiie aniriaum tol § 
. li, cor irrequiettiHi ftimuiis curarurii agitarl, 
pufillanimitaterii prodire, puritatem morum, 
iiitas candorem , inriocentiamq; fundicus cuer 
ti,ac tande fluduarehominein , uit^ moleftia, 
fpinofifque cogitationibasagitatum, Sed 
enim animi perturbationes & pafsiones nil 
aliud funt,quam mentiis sftus,& agitaciones. 
I^iunt auterii hfc quoties aniridorum riiotus tur 
bidij&contitati i-edduntur. Concitantur 
enim uel boni, uel mali cuiufpiam caufa; Vn 
dc illa nomina uulgo eftluxere,ira, odium,me 
tus,iuror, Igcitia, mg ror,& alia . Prifca atque 
obfoletauecuftas,qua Placonici lequuti funt, 
breui quadam parcitione, cunfta genera affe- 
#uuminquatuorbrdiriesdiftribuit. Hoceft g 
in affe^iim bbni,malique prf fencis,auc futuri, 
Eft enim dolor prgfentis mali > litifoturi fpes : 
prffentis uero boni gaudiuria ^ uti metus expe- 
dati , uel imminentis -, Cicerb autem iri Tii- 
fculanislonge maiorem tradidit,ad quarii per 
legendam incitadi funt,qui rem ipfam totami 
accurate, diligenterque teneredefiderant. 
Galiico itaque riiorbo correpti , cum malana, 
^ uitiofani atcraxerinc intemperantiam hepa 
tis,ac fanguiriis,cumque in illis labefadari ui- 
deatur calbr & fpiritus, IsBfa nonnihil faculta- 
te animali,& naturali , ceu fcopulos uitent af- 
feduSjprgcipue lierO, modum exeedentes . In 
primis autem tiriiorem . Hoc enim fanguis 



lop 



luerint,negantes, quempiani ho c afFe*5tu , ullo 
ijnquam tempore periifie ) uidimus hominem 
ienecacumPacauii, cui Pecrucius nomenerat, 
ubi pcr inmriam , quidarii iih in faciem fpucu 
inieci0ec : ecenim fubitaria affe^iis ui oppref 
fus,corifeftimoccubuit. Verecundiam omit- 
to,quod lenjusuim animalem perturbet, nam 
primum fanguinem leuicer cogit, mox eiidem 
atfatim extroirfum reubcans,facit in cute,& gc 
fais efflorefcerei Masftitiam aiitem prascipuc 
abigant -, triftiuri:ique rerum aut cogitationes, 
aut recordationem . In qua nbn cbnfertim 
fanguis j& fpiritus, uti in pauore cbgiiuf , fed 
fen{im,& quafi bcculte cohibetur. Horum af 
hduiim noxas,uifuseft fignificafle Maro, curii 
eos in Tartari limine conftituiffet cubaates, 
hoc moddi 

yefiihulHta ahte ipfum^frmijque infducibus orci < 
lu£lusy& ultrices pofuere cubtlia cura. 

Qupdfi cum inagnis & prfclarisrcbns ,te- 
*nues,acque exiguf fint confercndf ,nos quoque 
in poecicis noitris lufibus, malornriti affe^uum 
iniurias,& decrimenta fumuscOmplexi, tran- 
quillitacem eciaria ani'moruni,fub Elyfiihomi- 
ne ex piaconicisfontibus, |>oeticomore'expri- 
mences. Recicabo carmina,«bn equidem ad 
bftencacionem ingenii ( quod fcioquam per- 
exiguum in riae fberit femper ) (ed ad laboris, 
2p legendo > re!ax4ti6nemi Sic enim ies ipfa 
fchabeh 

Mffice quos adeo uulgusputat efft beatos 
Corporis autformatCOngefio aut sris acerud , 
lafcibusyaut popuU plaufu,tuxuue potemi : 
QjtpSiUbi deferuere auraSj & Uitoind uita, 
Aeterna Letbestandem caligine conM 
^tradieSyqusfaBa illis & mmna deleh 
Ntff merittspotueregrauesjuperdre tenebrds i 
l^ec monumenia bmum feri wdere nepotes, 
Qontraiqtd ingenam claras coluere per mes 
SemdeumqueiareSifulgenfiafydera coeUy 
Heroumque animas inter,fedefque heatas , 
Troducuntfemper Diis cumimmortaUbusMum. 
Bic dukem EtyfmmfpeBaMyCampoJque utremes^ 
San&orumque f^umfeticiaUttora^Ui 
Vtfa hormm ignauoyout infe&o Ube proj^ma. 



infeipfum cogicur, introrfum euocatus : ipiri & Statnemora&)i^etaimerpetrofddaludens 



tus quoque ad intferna contrahuntur, uti iad eo 
rum fcatebram, & perfugium , extims partes 
inhorrerit , gelidf redditf ,ceu uitaii calore de 
ftitutf . Nam &plurimi prse timote mortui 
iiint rejperci .• quod imbcciilis animulf caidam 
contigiire iuueni , teftatur lacbbus Foroliuien 
{is. iraautemfugienda eft,uti peftiientia,qua 
fanguis cxcandefcit ebiilliens , fiifufque circa 
praccordia,cuni Galiici feruorc nimio,& exu- 
ftione laborcntjfic cnirii inf lammabuntur ma- 
gis, ac artcriarum motus maiores , & Concita- 
^iores cfficicncuri iracpndia (quicqmdalii ad 



Craminaiturbdfreqt^nSyChbrtasdiMare parata^ 
'Pars foUfSyapioque comas circMdat wmaiOy 
Tars ti4fcistiatiffquemodtSt&pe^negrai9 
Intentampafcitdulcimaddamineturbam. 
Utcfol perpetuafoUiiBri^ kmpaie CGshm 
\AureuSy& nuUd nulni cdUgme teSus 
Turpmios torqueitraMm. ^m Ue^einis iUim, 
yUmidd non tin^uam denfis udim^a noQis , 
'l^oUiuaga dut Vbibe,funmo depeUit olympo, 
Tetbidis aut Uafiotaxum tduit £quwe currim. 
2^on bicarumn^^wm mtis incommoda miUe , 
^cs tiuQt^onitris rnar^ mn d^dtttpdo^ 

KK x^ia 



DE MORBO GALLICO 



^ut regni usfana ptis : non anxius h£res E" 

a> IncufAttardoucmentiiifuneragreffn. 
» BsYbaries non Ipfagrauis, non horrida Martis' 
5, Pr£liay non fjeuj^ mifcent aconita ISlotiCYCiS , 
jj ^ecfifiiulata artes » ncc mrtusdiuidai eryanis 
» » VtpcreHm torquet , dms arm/ta CQiubns . 
, » Sed procid ignotis circumerYant fsdibas im, 
,5 lurgiaqne , infidi^que , dolis & amica libido 
»> Lechaiifqiie odti ladtantia ferdna corde . 
»i Di^iiqae non litfius 3 ititrix , non littora , cura 
« San&atenct , longeqHS abfunt a iimine primo 
>y Et dolor & Kcerorinecnongemufquetmctujque^ 
»» Diira farnes » tabcfquc urens , & tnjiis cgefias , 
•> TamUboY & furoY,& fnjpirialengatr&hcntes 
j, Cur£, hominkyh infornnes cur£iqux turbine denfo 
»3 Etxagiiant arAmum, & fenfiriipr.:ic(irdiamandmt, p 
ii 7^on mmus ac Tytii depafcat uifcera uultur . 

^Qjod fi noftForam lumum licQntis.^ nimia 
-• que hbertate defatigacus fit le^aor , iibet ad 
«:• g-audxum explicandum deuenire , id enim mo 
lefriam pene omnem leuabit . Moderate ita 
qachoc ipfo utancur atfedu laborantes no- 
ilri . Nam & hoc ipfam caufa eft multoties, 
ut corpora, mtsque human^ periciitentur: 
totfunt mortisui^jtot iethitacies . Im- 
modicz enim Istitia facultatem anim.aram 
ad exteriora propellit, eam prius laxans, ac- 
que extendens, fpintufque cb meatum ampii 
iicationem , diiatationemque foras eiiocar . 
Hecfuntill3EatYe5:iones,quae immodicg fue- 
rini:, ut rationisimperio ncqueant obtempe /; 
rare^ non-«iodo aigritudines parere poffunt, 
itii 6l mortem fubitariam , quam plurimis per 
tuieriiDt , ualido afe^us congrefia proirerna- 
tis, uei extin A-ione fuperuen iente : quorum. ex 
Hiiloria pQtmdz funr exempla , apud Liui- 
iim ^ Piinium , Ariftotelem , Geliium , & Va- 
lerium : qui piurimos teftantur prfmortuos 
fuiffe, aut immvodico mgrore, aut ingenti gau 
dio , nonnunquam & pudore ipfo:, repente 
iiiisoccuriantlbus. Aliiueroqui forteminus 
Lde pathomate corripiuntur , iu^i tamen ^ 
atque in tenta perturbationc uexantur > l^aeuio 
ribiis morbis iaborant, quod in Aphorifmis 
fcrfbic Hippocrates jdicens, qui timore afsi- 
duo ^ diuturnaque mreilitia torquentur, ne- t| 
ceiie eft , ui melancolici fianr . C^terum & 
nimian) iliam uoluptatem damnare foleo , 
quam iocus ingens , & profafior rifus infequi- 
tur, quod ingenitum caioremforas dQdiiC2.ty 
camque refrigeret , atque iilis generatim ma 
^ ximeobeilqui picuitofi fant , & excremento- 
ii,quiqueaut plethoriam habeDt,autpaulo 
pinguiojes fuat cgteris . 

Deinamtione,acrspletione^ Cap, p. 

ADJnanitioncm, &rcpIetionem re^e co- 
gnofceadam., eoaferunt ^es omnes npn 



naturales , fuperius explicate . Nam in ci- 
bo, &potu,fomno,& uigiiia, exercitatio- 
ne,& quiete,magnapars inanitionis, & re- 
pletionis pofita effe uidetur . Conferunt & 
eaquaeHippocratesin Aphorifmis,& in li- 
bris de ratione uidus confcripfit: tum illa quo 
que,qu2eaGalenocditafuere, in omnibusfe 
re ciusoperibus , pra?fertim in commentariis 
Aphorifmorum libro de plcnitudine, libro 
quos,quando,&quomodo purgare oportet}, 
atque aliis locis permultis . Cxterum uti 
inanitio nmitiplex cfTe poteft,ita& repletio 
poteft : nara contraria inter fe , totidem mo- 
dis uicifsim dici neccifc eft % Nam fi cor- 
pus exinanitur fluore alui , urinis , fudoribus, 
uencre,uomitione , inedia , pharmaco, fputo, 
exercitatione immodica , infenfili difflatio- 
ne , fruitionibus , menfibus, marifcis , fangui 
nifquc detracaione , ac csteris huiufmodi^ 
parratio eft,ut ex eorum oppofitis replea- 
tur,hoc eft,alui adftri<9:ione , urinf pauci- 
tate , fudoris inopia , caftitate, uentrieuli con 
tum,acia,ciboru alTumptionc , euacuationis m 
termifsionc, fputi prohibitione, quietemi- 
mia , tranfpiratione detenta , cutisdenfitate, 
menfium , marifcarumquc fuppresfione . Eft 
autem repletio , quod Gr^ci usK^m^m uo- 
cant , noftri uero , m.odo plenitudinem , mo- 
do abundantiam : non autcm idem funtirMo^ 
vtfk cum eo quod a Grscis dicitur irA« ju.oyw. 
Nam h2C fpecics cft , illa genus . Eft enim 
•n-XMa-u-0'/H i'atietascibariorum,qus repletio- 
nisaitera fpecies eft , proinde ex toto incu- 
fandus noo cft Leonicenusjcum hoc modo 
Hippocratis Aphorifmum tranftulit , quicum 
qtiemorbi exrepletione fiunt , curat euacua- 
.tio . Nam repletionem pro fatietate po- 
fuit j quse generaiis repletionis fpecies cft ai- 
tera , quicquid alii aduerfus dodifsimum ui- 
rum commenti fint . Abundanriam exta- 
reduplicem,authorcftGalenus>inquali fci- 
iicet,& quanto . Prior eft citra omnem hu- 
morem,alia uero aut cibi, aut humorisco- 
pia . £ft&pIenitudinispartitioalia,.uirium 
nempe, aut uaforum: quod Galencs, & ia 
Aphorifmorum commentariis , & in libro 
deplenitudineteftatur . Rurfus humorum 
copia duplexcfie potcft, uel unius , uel om- 
nium , utraque astem repletio dici poteft * 
quaraquam fecundam , alii multitudinem 
dici malint . Quas autem eft humorum 
muititudo , Grecis TrAMiisfct uocitatur, uti 
quf unius duntaxat cft , ilt uitiofi, myui)(\i- 
^hr . Summopere replent , authore C^l- 
fo, quies immodica, perexigua exercitatio, 
frcquens undio , balneum a cibo , aluus ad- 
ftridra , hyems tepida, fomnus profiindior, 
•i»ollisthprus.> animi tranquillitas-, eibaria 

dulcia. 



BERNARDINl TbMrTANI 

duick, pingaiaqiie,dulces potus,cibusfre A tes hae probe 

quens , ac plenior, ita tamen m commode ucrlae» 

coacoquatur . Fcrent autem exinanitio-- 

nem oppofitahorum, hoc eftexercitatioper- 

multa > rara imindio, balnenm ftomacboieia 

no,aIuus Iubrica,hyems frigidior, fomnus 

breuis, afpcrum cubile,animi perturbatione% 

cibaria falfa, acria>acida & auftera, potusmo ' 

diciatque perpauci , cibi abftinentia, uidus 

tenuis, &attenuans, aqua calida,fi quis in 

eam fe fe iniecerir, calof , curfus , ci ta ambula 

tio,uomitus . In Gallico uero experientia 

docet , repletionem quancumque cibonim , 

peftem eflc . Contra uidum tenuem ( te- 

nuemautemproparciore femper intelligo) g 

unice prodefie, cum ad humores digerendos , 

tum obuirtutis naturahs imbecilhtatera . 

Nam fi quis paulo co*piofius alat f grum, impe 

dit naturae opas , ne uah'de exerceatur , quod 

^alenus afferebat i n Apfaorifoiorum commea 

tariis , & libro primo de iudiciis: quoniam 

duabusrebus nequitucntriculus fimulobeua' 

dis,ualenterque conficiendisfatiscflfe . Ad 

de & abftinentiam conuenire ob maiorum 

humorum redundantiam,monentc Hippo- 

crate, corpora non pura 3 hoc eft uitiofis fuc- 

cis referta,eo magis Isdi i quo plusnutriun- 

tur . Et eftratio,quodaduenientisalimea 

ti copia , nequit exade confici a calore inge^ 

nito, quinimo infedis fuccis deprauabitur G 



IIBER SECVNDVS. iir 

exadcque inftituantur uni-- 



totum , reddeturque una cum iiiis noxium , & 

impurum . Minus autemhis congruerela^ 

borantibus conftat , qui pituitofi , pinguiorif 

que habitus elTe perfpiciuntur, cum in illis mi 

norfit refedionisj&inftaurationis occafio, 

quo caeteris magis referti efleuidentur . Ne* 

queitem probarim moremillorum,quicum 

Gallico affeais exhibent Guaiacipotum, tan 

tam mediam inftituunt, ut fere patieiis exa 

nimetur . Id enim eft uires profternere, non 

curare morbum . Damnat eos Hippocratcs , 

ubi inquit , in tenui iiidu aegros delinquete : 

dcinde&GalenusJibro decimoartis curati . - - r^- 

iiSEtinquolococorum explodit fenrentiam, r> ftremoqu^ decoda roborant, adionemque 



VICTVS RATIO. 

Vidumparciorem conuenire prsdiximus, 
Don tam ratione adhibita , quam teftimoaio 
omnium, 'qi?i duCe experientia , morbum , 
hunc ipfuni curare , attentarunt . Is au- 
teni maximcex communi ufu perficiter panis 
bifcodi exhibitione , amigdalarum , paffula- 
ramque , necnon guaiaci potus hauftu . Cum 
antemab hocordine,ob alienam caufamil- 
lis feperuenienEem -^ difcedendum fit , ad 
pleniorem paulo properare folenr, hoc eft ad 
ouaforbiiia recenter edita , camifque parti- 
culam , & panem probe fermentatum , & be- 
ne coiSum . Nos autem pane probe co^o , 
carnifque particula utimur, fublatis amy- 
gdal is , quf non ualde funt probati fucci : id- 
que in toto guaiaci hauftu fere iemper obfcr 
uamus. 

PHARMACORVM DIFFERENTIAE. 

Pharmacornm diiferentif ^ in gaMics, loe 
tenends-, fantprimum ieniensad communes 
matcrias excernendas . Pra:parans,adfiui- 
dum corpas efficicndum , hoceft ad humores 
qui peccant, concoquendos . Soluensad 
ea euacuanda, quf purgarioportet,hoc eft 
quae morbum gignunt , aut fouent . Robo - 
rans,adconfirmandas particulas euacuatio- 
ne iabefadatas . Formofum faciens, ad fs- 
ditatsn aroouendam, procurandumque or- 
tum fiue pilorum , fiue capillorum, fiue etiam 
fimiil omnium . Addo & qux uim liabenc 
tuendi hepatis, quod prf iertimin morbo ob- 
laediturmembrum . Rurfus qu^ attenuan 
di facuitatem nada , funt pro difcufsione , in 
cifioneque crafTomm humorunisquamquam 
hxc in concoquentia redigi poiTuiit . Po- 



qui plenitudinem putant opportune omnem 
toilere , inftituta triduana iila inedia, qua 
ui^aum adimunc uniuerfum . Quia ucro 
fubinanitionia nomine tota morbi huiuscu- 
ratio continetur,danda opera nobis c{k,nt 
de curationis ordine , modoque dihgenter 
agamus . Ordoautemficfehabet:. Oim 
trttdidnmfit, ad omnem morborum cura* 
tionem perficiendam extare rationesj& uias, 
nempe ui^us rationem , Pbarmacum , & Chi 
rurgicum opus > unde mcdicinae partium trita 
illanomina effiuxere, qiiasGrarci , hnwnTi^ 
m $o^|JUtK.WT,iKU> %ugov^ym\iV uocant, adhi- 
b«idaiafinguiishilce d|iigentia eil, ut par- 



adaugent in decodis , fingnlis humoribus , 
pro rata eorum portione , congrnentibus . 



OPVS CHIRVRGICVM. 

Sanguinismilsiomaxime opportuna erit, 
feraatis feruandis^ ob caufas aGaleno rela- 
tas , in libro de curandi ratione per ianguinis 
mifsionem . Id autem maxime efficietur 
iecoraria: uenf folutione, interdom uero 
Hirudinibus , cuciirbimiifque ,prout cafus 
nobisoblatustulcrit . Sunt ,& cliirurgicam 
opem pofcentia , ulcera , puftuis ,.acQres,tii- 
Kk 2 mores. 



lit 

morei . iaflammationesjuefrucf, carks,bubo 
nes, acque alia, de quibus cum de fymptoma- 
tis agcmus , abunde diduri fumus . 

CVRATIO MAIOR VOCATA* 



Curati» maior uul?o appellata ea cft » quf 
iielextremaexercitatToncperficitur,ueI fuf- 
fumigie^uelinundtionejuel decoifto xL.dic* 
busafliimpto . Quaeomniafigiiiatim tunc 
pacefient, cum pniiiam curationem, quam 
aliiregiam , alii ordinariam , aiii rationalem 
^ocanr , abfoluerimus : a ienicnte pharmaco , 
inido aflumpco . 

LENIENTIA* 

£)eeet,iit in aliis morbis effieitur, gallici 
quoque laborautis aUuim priusleniter fubdu- 
c.ere,'his quxnequc uiolenter agunt,nequc 
Cutdieant) elcaiue humores educunt, hoc 
cft quse facile , & leuiter foluunt . Nam ex- 
tat praeceptum juiolentasjac repentinasquas 
libec immutationes , naturam argre perferrc . 
Iccircoprudenter confulit Hippocrates,o- 
porccre corpora euacuanda , primuro fluida 
fcaeerc', hoc eil humorcs concoquere , ac uias, 
duaufque rtdderehabiiiores, acmaximeex 
pcditos : id autcm efficicur,ec communium 
materierum, qua: in ambitu inteflinorum con 
cluduatur , expurgatione opportuna adhibi- 
12,^ Id operae prf fl:abic cafsia fiflruia , cuius 
temperatura squalis eft> pauloque humidior, 
quam calido:anifo,3ut cinnaniomo caftiga 
ca - Conueniet & chamarindorum pulpa , 
aeftiuis tcporibusprffertim > auc in deiicato bi 
iiofoq,- corporis h4bicu,quorti uis eft ufq; ad fc 
eundum ordinem refrigerare . Manna quo 
qae non improbatur^ cuius fatis eft aequalis 
temperies,uixqueadcalidumordinem incli- 
mm : ;pr^fertim nbi uifcera fupra modum in- 
caluerint * Diacatholicum ubi robur eft ad 
deadum , proderit , maxime uero auc iecino 



13 E MORBOGAILIGO. 

E uim incerdum modice ac leuiter augere il 
opus fuerit particuls adieAione , confedio- 
nis hamech, ubi puftulse , aut crufts, aut im« 
pctigines irruperint , aut mclancolici fucci 
quf uis . alia figna conftauerinc • Quam- 
quam expedandam effe conco<aionem magis 
confuIo:fed h$c incommuncm medicorum 
ufum di<fta fint . 



CONCOQVENTiA PrTYITAM. 

Cum nefarium & , purgamenta corpori ad 
hiberCjabfqucprseccdenti conco&ione, una 
cxccptamateria turgefcente, Hippocratistc 

f ftimonio,ob caufasa Galeno in commenca. 
riis Aphorifmorum relatas ,ob id concoquea 
di funcgaliici humores, ance omnem euacua 
tionem . Primum aucem , pituitofi occur- 
runc,qui affuecis auxiiiisprsparari polTunt, 
nempe melle rofacco coio trasfufo , oxymeii- 
tc fimpiici , ferapiis ex beconica,Iopo faiida- 
rio , f loribus fambuci , geniftse, lifchados, ex 
duabus radicibus , mentha , abfinthio , eupa- 
torio , artemifia, praf io,calamincho, hiffopo, 
glycyrrhiza, acetofo compofito , byzantino ex 
pomis , thymo, borragine , bugloflo , acetofo 
ex prima radice , cx matricaria. Stiliatitis^ 
tera aquaj, aut decod:o quibus contemperaa- 

^ turferapia poterunc efleexadiancojibetoni- 
c^ , hyflbpo, prafsio , bugloffo , pulegio ; ru- 
ta , mentha, artemifia , macricaria , afparago, 
agrimonia , Eupachorio , f aluia, feni culo,fara 
pfuco,j:ore marino,fcabiofa, abfinchio,a- 
quamellis . Nequc hoc dixerim, uc confer- 
tim his omnibus ucamur , refugic enim natu- 
ra mulcitudinem , paucifque igtatur rebus: 
fed tot congefsimus , uc difcanc ftudiofi , pi- 
tuicam prfparancia pro uariecace parcium 
corporis diftribui oporcere . Nam exhis, 
aiiacerebro conueniunt j aliauencriculo,noa 
nulla hepaci , cordique , quasdam pedori , & 
macrici . Quse quomam a recencioribusfcri 
pcoribus certo ordine complexa fiiere diii- 



deadum , proaeric , raaximc ucru auc ictiuu* pcorious tcrtu uiuiuc tuuipcA* *mvi ^ «^^- 
rc,aatIieneuiciaco . Proderic & diafense le H gencer, adeorum foncescranfmitccndi iarit 



nieas uocacum ubi melancolicus fic fadus 
sgcr,aac morbi impecu crilBs &cogicabun« 
dus appareac . Quod aucem diafebeftem 
non complecum uocanc feplafiarii, hoc eft,fi- 
ne diacrydio, quodque ex prunis damafcenis 
parimodo conficicur,placebitilleubi habi- 
rus corporis urinaeardore , aut alio confimili 
uitio iaborarit, hic ubi paulo biiiofior patiens 
cxciteric * Eaadem obcaufam nondamiia 
tiir Rofaccaiiia foluciua compoficio,ofiicinis 
frequeos, qu^rofarumfic mlufioae ubi ficis 
infeftaric patientem fueritqueuentriculus la, 
xior, & labefa(aatus,foIcat & nonnulli, horum 



ftudiofi. 

C O N C O QJ^ E N T I A 

F I. A V A M. 



BILEM 



Ex lerapiis , bilcm flauam concoquentibus 
bus , probantur qui maxime cx feri & intubo 
parantur,item ex cicerbita , acido citri fuc 
co ,iiymphf a , rofis recentibus , fucco bnglof 
fi , aadrachne , hoc eft portulaca . Kurfus 
cx fcrapio uiolaceo, acido fimplici > oxo* 
facciiaro,,& exiuiubis uocato . Stillati- 
tiae aquf commendantur ex ieri , mtubo , 
cucurbica» 



BERNARDINl TOMITANi' HBER 5ECVNDVS. 



cucut*bita , folacrp , tufsilagiac , bugloflb^bor 
ragiiie, ro{i(s»uioIis,nimpb$ajIaSuca, pa^ 
pauere, ferninibus frigidis, oxalide . Ac- 
«juehacc fanc, quibijs prouarietate partiutn 
corpons , & afredionis , humorifque peccan- 
tis modo, alia, atque alia ratione,uti fole- 
mus . Si quis aatem plura in hpc generc re 
rum fcire defiderec , adeat eorum commenta 
ria, qui de hifce figillatim fcripfere , noftr^ 
«tatis uiri quamplurimi , fplertes in primis! 
atque indullriia tum ctiam de medica arte 
■ benemeriti. 

CONCOQVEMTIA BILEM ATRAM. 

Pr^parancnielancoiicum fuccam , ex fera- 
i>iis,"quodex iupulo conficicur, cx&xchzdCy 
€x betpnica . Boirfus ex bifantiis uocato; 
cpithymo , fumaria , borragine , buglbffo ,■ 
oximcllitae, fcyllitico^e pomis,e thymo.e meri 
- £ha,cfapa. Ex^illatici is uerohumoribus 
adhuncufum fpe&antibus hifunc, liquorex 
Jupulis, bftragine , bugloffo , thymo , epichy- 
mo , funjiri*quc expreilus , aut deftillatus . 

SANGVINEM pEP.VRANTIA. 

Notam cfb.quantppere aliis in locis , nobis 
■ laborcm intiikrit quxflio illa fane quam diffi 
cilis , de febre fan^uinis uocata . Nunc au- 
tem , cum^a pr^fcnti explicatione , res omni» 
flodiaradauideaturfat/ueric monuifre^ fiu- 
diofoi,.utconfi;ancer exiftimenc, fanguinem 
carere rebus concoquencibus , ob eam lane 
caufam, quod illenon pucridus efncicur uci 
c^ceri humores,^ fed ubi corrumpicur, defi- 
uic eiTc fanguis , & mox bilis atra , auc flaua > 
pro putrefcentis partis qualicate , tcnuis in- 
■" quam, auc craffse eius particulae,efficitur. 
Sed careat licec ipfe concoquencibus , eget 
tamen inccrdum depurantibns auxiiiis , quo- 
iiiam citra omnem putredinem , compercum 
cfl,cum cnrbari faspius , atqu^ infici pofle. 
Nequehoc , ualde alienum effe conflat, in his, 
qUi Gallico malo laborant , quando per eius 
morbi initia., fanguis commacuktur conta- 
gione adhibita , abfque putredinis, mini- 
ma quidcm nota . Conuenit itaque purio- 
rem rcddere (anguinis fubflantiam ferapiis , 
& liquoribus ex borragine paratis,nec non bu 
glofio, furaaria , abfinthip , laduca , fonco , 
lupulo, fucco rofarum, cichorco, adianto, 
feroiaftis, 

BILEMFLAVAM EVACVANTIA. 

. Noa inept€ dicunt,qui purgantia mcdi- 



-iij 



camenta aiunt eflein dupjfci geHcre.confli- 
tuenda , nempe,f«b medxocrjcer , auf uaka 
cerpurgantibusptomacis . Primigeneris 
funtj lenientaa uocata , hoc efl quf Uni er ai- 
uum fubducunt.-quf tamen adau6o pondere, 
in uehemenrer euac^iantia faciie abire pof- 
{unc: q.uandci^& ca^iiam fiilularem, comper- 
tum fuerit , interdum ufque ad faoguinem 
ioluiffe . Hf caiJtem moUia medicamenra ,: 
uelfimplicia> e^^rwnt uti qus fluncdifta eip 
cafsia , manna , fuccus rofarum, pulpa pruno 
rum damafcenorum , necnon thamarindo- 
rum poiuis qui fena? dicitur : uel erunt ex piu- 
ribus condita , utldiacafsia cum manna * aut 
quf m cum foliis , ucl fine foliis fenjp paratur : 
B tumetiam lenitiuum fimpliciter acceptum , 
&ienitiuum emanna.. Eii&c fub hoc ge- 
nercquodupcant diafeb^ftcm non foluens, 
3c diaprunum compofitum , non Iaxans.,rur-r 
fus &.quod officina: diacathoiicon appd- 
lant,. Hgc autemomni^quf di^a funt ,ad 
leniendamaiuum, autmoliiter uacuandam, 
i.Bucnta ab eorum authoribus fuerc; exifti- 
m.ancur. & ualereinom.ni deiiHquente humo 
re : arque ob id communes , indifferenrefque 
mcdiciasuocantur . Egoautemmalimco 
coctionem morari,atque aiuum foiuere,fi6- 
pusefl , aut cafsia^ aut manna , aut etiam cly- 
iieri . Aliudqupqueefimedicamentorum 
genus^ quod ualenter foluit : qupd item rur- 
G. fusJuplexdicitur, hoc cfl fimplex aliud ,a- 
iiud compofitum . Vtrumque autem horum, 
fingulis humoribus, pro rataporcione di fHn- 
guendum efl, hoc modo . . N?m qusiim- 
piicia bilem flauam cducant , ufu , atque ob-- 
feruarione diuturna adhi bita, hsc func , rha- 
barbarum , in fecundo ordine calidum , & dc 
cum,eius uitia. corrigunt, croci, fpica:, Cci^ 
nanti, ac uini odorati permixtio . Man- 
na ( neque nairetur quifpiam , quod ienientia 
medicamina inter fbluentia connumereatur , 
cum hfc pro meiifuFa alia,atque alia,pof- 
fint utramque fufcipere facultatem) quae jequa 
h*s eit temperamenti , ad calidum tantiilum 
uergcntis>&fecundum humidi participatia 
^ nem,primi ordinis effe dicitur qug etiam cor- 
rigiturfuis emendaatibus,nempe cinnamo- 
mo,anifo, caryophyio, %niculo, interdum 
&maftiche . Rilem quoque fpluic fcammp 
nium,tertioordine calfeciens & ficcans,quod 
S^i&x^vS^fov dt , cotoneo malo «nendatum. 
Item & thamarindi , lero ladismadefadi : tii 
aloc,cuiusitemin tcrtioordine excaifcacien 
di, atqueexficcandifacultatem extare com- 
pertum efl . Compofita medicamenta, fla 
uam bilem purgantia. , func Diaprunum 
foluens j rofatum , c fucco rofarum , c pfyilio , 
diacarcamum , rofatum cum rhabarbaro , ro- 
Kk i fatum 



104 TiE MORBO 

fatatn cum turbith, hoc eft thapfia, e dadilis , E 
£olidx , & mollis fubftantias , confedio ha^ 
mech maioruocata,Eiefcoph fiue Epifcopi 
medicamentura , diaturbirh,cum rhabarba 
rojdiacatonem . Catapotia, ( uulgo pilulx > 
aggregatiua, dc affairet , dc eupatorio maio- 
ra , de fumaria, ex Hiera fimpiici , ex aloc , 
& maftiche, fine quibus di^i , ftomachica 
mefuf , ex quinquc myrabolanis , aarea . Ne- 
mo aut putet , mc tam multa- congefsifle, ut li- 
ber excrefcat: fed hf c dcfiderio iuuandi inci- 
tatus,ac ne tadem feruaci ordinis filum , quod 
in aiiis fadum 'eft, interrumpam , tot & tanta 
in medium adducerc non recufauimus : quod 
& in caeteris humoribus,nos fa<fturos effe , om 
nmopolliccmur. Qao modo uero,hsec in lue F 
gallica fint adhibenda, paulo infra,cum de 
hac rc agetur , iatius , apertiufquc legentibus 
conftabit. 

PITVITAM SOLVENTIA* 

MoIIia mcdicamenta,quf pituitam pellunt, 
ca funt, qusB cum utraque biie cohimunia ha- 
bcntur : de quibus paulo ante diclum fuerat . 
Qu^ autem ualencius,ac magispituitofum hu 
morcm attrahuat, quamquam nonnulla ex his 
cum bile flaua, communia efie pofiiint, ea . 
quoque uel fimplicem , uel compofitam habec 
confiftentiam . Exfimplicibusfunt,agari- 
cum , quod primo ordine calfacic, fecundo ex G 
ficcac . Emendatur , fiquod in eo uicium re 
fidet, zingibcrc, & fale , cui gemmg cognomc 
cft inditum . Turbith , cui facultas eft calfa 
^oria in tcrcio ordinc » Reprimitur zingi- 
bere . Colocynthis fuccedic,in tercio iti- 
dem ordine , calidf & ficca: faculcatis , cuius 
uis infrenatur maftiche . Cnicus fiue carta- 
mus , cuius feminc utimur ad aluum foluenda. 
Tithymali , qui rebus odoratis commode pa- 
rantur . Emblica mirabolana, tantillum fri- 
gida, & iu primo ordine ficca : nec non & bc 
lerieanocaca . Euphorbium,fecund6ordi 
ne calfaciens , & cxiccans, cuius uitium cafti 
gant , anifum, fpica , maftix . Hermodady 
li , primo ordinc calidi & ficci : corrigicur eo H 
rum impetus, fpica, maftiche , ladis {ero . E 
lacerium,hoc cft fuccus concrecus cx fyluc< 
ftri cucumcrc, afinino uocato, quodtertio n« 
pe ordine calfacit , & ficcat , dragaganto ad- 
dendum, quod noxiam eius uim rccundit. Se 
rapinum, cuius rutasliquor acrimoniam hebe 
rat . Mezereon , quod myrobalana , & por- 
tulacf fuccus moderantar , item & fatiui inty 
bi liquor . Lathyris , quam uulgo catapu- 
tiam maiorem , aut mirafolem uocant : cuius 
grana,ad ciendam pituitamnumero vii.auc 
yiiu comeduntnrjauthoribi;saduario,ac Dio 



GALLICO. 

fcoride . Horum quoquc granorum uim no 
xiam,odoratoaliquo feminc niitigarem. 
Opopanacum tandcm his addo . Ex com- 
pofitis medicamentis, eundem ufum,pr3eftan 
tibus , funt ha:c , quibus otficin^ pene omnes , 
in Italia prf fertim,refertas funt,diaph^'nicum, 
puluis turbith ab Auicenna confe6lus , ca- 
tharticum imperiale , Hiera pachij , Hieralo- 
godion , Hiera picra compofita , Hiera picra 
cum agaricojHiera picra fimplex , diacarta- 
mum, diaturbith minus , maiufue,Diarurbith 
cum rhabarbaro, elefcoph, Benedidalaxans, 
compofitiones , qua? dicuntur Indum maius?, 
& minus . Prf ter ha:c iunt catapotia alepha 
gina , aflaieret, arthritica, aggregatiua, benc 
dida,cochica , fetida, lucis, mafticina , impc 
rialia, ftomachica, fine quibus , de mezereo . 
QjJas item fequutur, eadefacultute, praedita , 
de Odo rebus uocata , ex quinquc myrabo la 
nis , ex aloe , & maftiche , c ferapino > e farco 
colla, c colocynthide , ex euphorbio, exagari 
co, ex hermodadylis , ex hiera fimpUci Gale 
ni, ex hiera cum ao;arico • 

ATRAM BILEM DVCENTIA: 

Quf leuiter admodum fuccum melaeolicii 
attrahunt , funt Icnientia illa, cum bilefla 
ua, Sc pituita, communia: neque id, ceu 
male orfum retcxere, necefle eft . At quibus 
acriter foluendae atras bilis facultas indita eft , 
fi fimplieia fuerint,ha:c numerantnr , myroba 
iana inda primo ordine frigida, ac fecundo fic 
ca . Sena officinis , quam alii Theophrafti co 
luteam efle fufpicantur , cglida aliquantifper, 
& ficca in primo ordine,la5tatur zingiberis fo 
cietate,& falcfofsili , cuigemma: nomen ex 
tat , item caryophilorum . Interdum robo* 
ratur , anifo , dauco , feniculo , cinnamomo , 
paflulis, aqua mulfa , macere,cardamomo,pai 
marumfrudibus, floribus buglosfi, prout cui 
que, exopportunitate,occafioneque obitcr 
oblaca,fibiagendumuidebitur . Praeterh^c, 
id cundem fcopum pertincreuidetur Epithy 
mum tertio loco calfaciens,& fecodo ficcans. 
Corrigiturfaleuelindo, uel gemma;. Com 
mertium patitur,oIei amygdalarum dulcium, 
rayrobalanorum, ac mellis . Lapis lazuli^ca 
iidus in fecundo,ficcus in tcrcio ordine , rofa- 
cea abluitut . Armenius lapis, cuius tempe 
ramentum , in primo ordine calidum eft : pa- 
raturque liquiore ftiilatitio rofaceo, cui gra- 
taomninoeft, fuauis,odoratiqueuinrpermi 
xtio . Polypodium , cuius uires moderatur 
anifum, zingiber, cinnamomum , caryophyl 
lum,atque alia odorata , Ellcborus niger, cu- 
iusuitiumreprimunt qua: nuperrimc diceba 
tur , adde & fuccum mali cotoriei , quo maxi- 

me 



BERNARDINI TOMITANI LIBER SECVNDVS. 155 

mehisutuumrtcmporibusoffidng. Excom- A omninofunt,obcaurasalioinlocoadhibitas 
poiitorum uerogenere pharmacorumfunt, ^ 
puluis feaa pr^paratZiConfedio hamcch, dia 
fcnc, diacatholicon, cafsia cumfoliis feng 



lenitiuum demanna uocatum, diaturbith cfi 
rhabarbaro , hiera pachii,catharticumim- 
periale , tragea laxatiua . Ex hac ctiam claf 
fe , obferuatum eft,-non tam rarione, qua ex- 
pericntia , cxtarc catapotia , c colocythide, c 
iumaria,, inda,clapide cianco,officinis, lazu 
ii uocato, c lapide Armcnio , lucis minora, (i 
nc quibus, c quinque d!lyrobftlaa©rum generi 
bus . Non dcfuerint , fat fcio , qui cauillan- 
tcs,hanc nobis propofitam cnumerationeni 
improbarint ; At fciant ftudiofi , mc non 
hxc fcripfiffe , co fanc conliJio , ac fpe , ut om 
nibus placerem , tum quia id cti^uVotTd/cft , tu 
quia ingeaui cft animi , quibufda:ii cupcre uc 
difpliceat, uulgaribuspr«fcrtim,atque hii , 
quorum,ncc fana mensi nec re^um eiU iudi- 
cium folet . Quar tamcn ratio, mcam in hanc 
mentem , ut ita fcriberem , impulit , ca potif- 
iimuni fucrat, ut quifqueparatiscopiis,ac ue 
iuti clafsibus medicamentorii , quibus pasfim 
ac populatim utuntur , facile poflet ea deiigc- 
^ rc, quac ad omncm laborantium habitum na- 
luramqucpcrtincrc uidcbuntur. NamGal 
licus morbus, quod farpc didum eft , nuiiam 
xefbgit intcmpericm , nullam corporis confti 
-tutioncm , ac nullam tandcm hamorum quali 
tem:quoniam pafsim uidemus haclue,fan- 
^uincos & biliofos pcriclitari , uti mclancoh 
^cos , atquc pi tuitofbs . Item morbum illum 
fe fe, ( uti nicdull* fiagulis osfibusinfcrta, at- 
qucintrufaconfpicitur) cundis humoribus, 
pro modo , & rationc cuiufcumque redundan 
tis fucci , coniungere , trahereque in fbum c6 
ienfum plcnitudincm qualcmcumque, hoftik 
^^ cum ca confpiraos , ad faniHCis prof liga- 
tioQcm parandam . Quamobr^in euacuan 
dis corporibusca labc affe<Sis , platimum opc 
tf impcndcrc oportucrit , in mifcendis medi 
camcntis,qux non folum gallicam exuftionem 
toUanc, fed foucntes humores excernant . 
Qma ucro , in ufu pofitum eft , ut alui fblutio 
neadhibita , uniucrfi corporis uires robore^ 
mus, nofquc fccundum eandcm uiam , ac ra- 
tionem , ut in cftcrisobfcruatum cft, progrc 
dientes,quambrcuifsimc haaceandcm par- 
lemabfoluemus. 

ROBORANIIA MEDICAMENTA. 

In habitu pituitofo,ex fimplicibus , cogme 
rccompertum cft, aflrarum,betonicam,faluia, 
ftxcadem , myrobalana , prxfcrtim emblica , 
belcrica , & chebula : uulgatis cnim nomini- 
bus utor , ad ufum profpiciens . Aromata au- 
tcmillajqux infignitcc caifaciunc« uitanda 



Qnamquamnondefant,qui compofitis me- 
dicamentis audacter utancur, cmufmodi func 
confeaiones aromaticac pcrmuItsE , theriaca , 
mitridatum , conditura anthos, qu^que.ex 
betonica , aut falaia , aut ft^cade paracur con 
fe^io , officinis conferua appellata . In bi 
liofis commendantur cx fimplicibus rofa ,uio 
la , myrobalana citrina , coralia , ebur, fanta 
li, femina frigida, citrii mali , & oxalidis . Ex 
compofitis, faccharu Rofaccum, e buglofTojC 
borraginc , uiolaceum . Mclancolicoucro hu 
moreimpcrante , fimplicia mcdicamina erac 
lapis lazuli, armenius, margarita:, fragmen- 
3 ta gcmmarum, citriummaium, citria, hoc 
eftmeiifTa. CoM|)ofita faccharum bugloffo , 
auc boragine confeftum , tum aromata , quf 
condituramiliam durhodon uocatam, con- 
ftituunt . 

PRO TVENDO HEPATE IN QVOCVN- 

QIv* GALLI CE LABORANTE. 

Speciatim remedia adhibenda, ad roburai 
rium, cx communi ferc ufu di&a funt : qux uc 
ro generatim , in quocumque gailicc afredo 
funt obferuanda , ea erunt,qn£ pro tuendo 
hepate, contemperando fanguine, funr exhi- 
benda . porro ex /impiicibus,qua; ad eam 
faculcatcm percinent,i~uat fcordion , cicho- 

C rcum , cicerbita , malum citrium , meliiTa , ba 
gioflus , fiiix, borrago , rofa, uiola, fantaii,Ia 
pusfaIidarius,uuigoIupuius . Excompo- 
iitisdehgunt confe^ionem , paratam ex fac- 
charo rofaceo ,uiolacco, cx boragine &bu- 
gloffo confcdo, boloarmenia, fucco concrc- 
to fcordeijcicerbitx , & cichdrei , fucco glycy 
rhiza^ adduntque ligniguaiaci fcobcs, acqnc 
eius corticis contuii ramenta . Prgter aa 
tem hepatis fouendi ^ cont«npcrandique ra- 
tionem, non improbarim confuetudinem^qug 
nobis in hoc gencre mali fupcrioribusannis 
femper obferuata fuit in huius curatione mpr 
bi . Nam qui co infeftantur, trada tcmporis 

craflos humores cibi conaIiant,atqae obftmo 
tcs, fiue calons nariui imbecilUtate quadam ^ 
fiuc crudorum fuccorum mukitudine . Ob 
id itaque illud fibi auxilii aidctur expofccre , 
ut attenuadi, incideadiq; fint, quo eo genere 
uitii dclinquuat humores . Talem ufum prac- 
ftabunc oximel fimplex , fcylliticum, fcrapiu 
cx hyflbpo , & acidum compofitum,atqae dm 
rhodon . Sunc & roiwranda omnium iabo- 
rantium deco&z qux orc aflTumuntur , modi-^ 
coaromatam ufa,ob caalas^antc explicatas 
parce aero hsec admixta,gratum in prirais po 
tnni rcddcat , deiade & faiucarem . Prodc- 
ric itaque, in aquis decodis,quibus fcrapia c6 
ficiuntur,addcre exiguamautpiperi% aut cia 
namomi, auc caryophyHi parcicttlam, adds 



ti6 ©B MORBO 

^ coraliorufli , ic citrii mali cmiv femina,tum E 
cotticem : muliere item affei^a , nueis mofca- 
t£ modicumqaiddamadbibeo . Commea 
dare folent aiii (a£q.ue id non iniuria > eordiaT 
fia uQcata medicamina:ad que ufum ea fpecta 
re airerebac Ficinus ,• fuperioris aetatis uir do- 
drinafing,uhn,amaDiHque rerum uarietate 
ornata^. JseniminbisIibris,quos detripU 
ei uita confcripfit , mirifice probat yia cordis 
tuendi ratione ^prodeffe mirobalana, aurum, 
argea:um,-ebur, coralkim , pretioios lapillos, 
radices beenias, fuccirium^rofas,citriiemi- 
i;ia,fantaIos,coriandrum^myrtum,^edoariam, 
'lignamalpes,ci£ri corticem, caryophyilum,, 
nucem inofcatam , macerem,oUbanum , mafii 
chem , doronicum , faluian#2ingibcrem , cin p 
namomum, crocum, mofcum, ambram,& ma 
:rarhrum . Vertim hifce temporibus, tanta 
habetur recondicarum rerii copia,noiiroru.m 
homiiiu indailria illuilratarum ,qu?e alios pau 
io ante laruerant, at deridendus fit , qpi riuii- 
los adeatjubi fontes perpetuo fcaturietes ema 
nanc • Si itaqueuiscordis, fiue tuenda fue- 
rit, fiue refociilanda, non deerunt adhuiK 
ufum coafe«5tiones permulcae arom3tic£e,fome 
ta , linitiones , paftilli , pulueres , rotulae , fiue 
tragesE^tucci, liqaores, odoramenta, cbndica, 
facciiara , atque antidota , ex ueterum , atque 
nouorum hominum fontibus petenda . Mon 
tanus, fingularis,atq; excellentis dodrinf uir, 
cii quo ffpius du uiueret , publicas habui tu de q 
lue gallica, tum de aliis aiteaibus confultatio" 
nes 5 ferapium condidit in hac re magnopere 
commendatum,quod nonnuUi iuniores mediT. 
ci , pofl deprauatam illam formam , qua cir- 
cunferebatur, (quafi montani manes paren- 
tantes) ad germanam ledionem , candoremqj 
fufcipiendurn reflituerunt . Hoc autem , noa 
tamj)ie,quam humajiirer eos fecifle exiflimo, 
cum eorum , qui de prsclaris artibus beneme 
iriti f uere, laudis fiudiofi effe teneamur, fintq; 
rerum bonarum,atque ufui excogitatarum , le 
gitimi authoresrecognofcendi . Verum,qui 
huiufce medicamenti compoiitionem reflitue 
re contendunt,diligenter animaduertanr,M5 
tanum,haud iilam adhibuiffeinfolius atraebi j* 
iisfucco redundantibus, ut forteilli funt arbi 
trati,fedin omnigaliice laborante . Cum 
cnimunumquemque hocgenere morbi afFe- 
dum iudicaret (uti & nos facimusj exuflis fca 
tere fuccis,ficrique meIancoIicum,ob id Mon 
tanus iliam ferapii formam edidit,qUjB recipic 
myrobalana omnia , in aqua fumarise madefa 
da integro dici fpatio, quibusaddit polypo- 
dium, folia feiif ,epithymum,glycirrhizam,ca 
ryophyios,citri fbmina,eiiebori atri corcices , 
cfecitarque ex his decoftum , ad artis norma: 
dcmum illi adiungit ferapium ex fumaria, & 
corticibuscitri. Horam auteui poadera, qui« 



- GAtLlCO 

libet fuo arbitrio addu(3:us , poterit e recett-- 
tiorum libris defumere: quando ctiam uixme 
dicinx profefibrcseos cfTe iudicem , qui poa 
dera,& ration.es , dofes uocatas , non plenc np 
uerint , tantum abeft , ut eruditi fuit dicendi* 
Viniquoquc exceJlentis confeduram cdidic 
Antonius Mufa Ferrarienfis, uir praEftantisdo 
arine,fummeque eruditionis,qua per aiiquQt 
.dies ,^n gaiiice affe^is utitu.r,poft a<9:am, ac* 
que etiam ii opas efi., repctitampurgatione:* 
Hsec uini confediio accipitfolia fen«,atque 
eiusfolicula jpolypodium, myrobalana om- 
nia, agaricum , rhabarbarum, macerem, ma^ 
flichemsgummi arabicu; Lignumaloes, fuma 
riam , epichymum , ellebori atri cortices, zin- 
giberem, atque h^c omnia per bene concrita> 
inHinoodorato,ueletiam cretico , finic pec 
totum diem , nodemque madefcere : quibus 
addit borraginem, bugloflum , rofas, uioiaru, 
accicriimali flores . FracaftoriusVeronea 
fis,qui inpoeticadicendi felicitate , ftudio- 
que coeleftium rerum, caufam pr;?buit, ut no. 
flra setas , parum maiorum suo noftrorum ia 
uideret,cum de contagiofis morbis diiTererej:, 
fatecur pierofque iaraperadisuacuationibus 
folo ueitheriacse, uel .mythridati ufuj ialuti 
fuifle reftitutosjcum hec medicamina prxcel 
lentem teneant facultatem, in cur^inda conta 
ge,initiomorbi prsfertim . Qupd fane di 
<5tum,uti non improbo,ob eximiam huiufce ui 
ri tefiificationem,ita cum nunquam. gallice ia 
borantem fanari eoge.nerepr^fidii uiderim^ 
uehementer afferere non audeo . Si uero ien 
tos ac craffos humores redundare forte uidif- 
fet Fracaftorius, ftatim peccantem materiam 
concoquebat, rebus calfacientibus, atqueac- 
tenuantibus robidque.afFerre foiitus ef t fera- 
pium ex oxymelhte,melie rofaceo , e prasfio , 
c betonica^ e calamentho, e iupulis,ex epithy 
mo,exhyiTopo,atque aliis huius ordinis . 
Aquasaddebat , iridis , enulae, epithymi,agri 
moni§ : parabatque decoclum > ex feniculo j 
apio, pulegio, origano, pimpirieila , cardo be 
nedifto^cicerbita , camfdryos, fcordeo, di- 
damno , thymo,betonica> fchinanto, uerbe^ 
na, fyderite heraciea,amomo,& agalocho.Aa 
uero ufus caiidorum adeo medicaminum corx 
ueniat in eo morbo,qui fummam fibi epatis & 
fanguinis exuftionem confociat,uiderint ahi. 
Sed mirari quoque non defino,cum uir tantu^ 
cfum quoque caiidiorum ciborum commen- 
daritin Syphiiide,ait etenim illc. 
^t tihi (i ex borto ui^us , menjaque Deorum <* 

Smtanimtatqioierumfmpiex & imptamluptaSy ^ 
'^onntenth£uiridesynonl£tafifymbriddefum. ^ «« 
Intybaqne^-totoflorentisfrigovefonchi^ ** 

Bt fia fontanisfemper gaudentiartuis , ** 

ht th)'mbr£ fuaues,& odoriferiecalaminth£» . •» 
L£tameliphylla,&rtguo bugloffusalf borto 

Carpantitn 



BERNARDINI TOMITANI LIBER SECVNDV$< 



,, earpanturiplenifqueferaxeruculapdmis, A 

i, *4.tque olHS^alejiie ritintx , & fal/i grumna crithm * 
♦, Jpfa IttpHifi dii(a^tafi:reat * hi nc coUige pnmos 
i ^fyAiagos i aUJ^JS afparagos binc eoUi^e unis^ 

Force,ca ratioae dcfendi potelt hxc meden 
di ratio.quod calfacientium rerum vfus, frigi 
doruui temperatur acceffu . Nam quis non vl- 
dec» bilce carminibus , quafi teflelatum opus, 
quibus caiida cum frigidis femper immifcen 
tur . Vt iudc fufpicari pofsimus, id non teme- 
rc,fed ditca opera uirum hunc,ita iafsifse,for- 
te ubi relidcs,ac ienti, coaceruati fuerint fuc- 
ci. Id quam fscpe accidac , perfpicuum ma- 
gis eft,quam ut comprobari defyderet» Pa- 
rant aiii confc(^uram ex faccharo rofacecuio 
lacco,bugloffaceo,bQrraginaGeo, bolo arme- B 
nia,fucco fcordii, cichorii, aromatibus trium 
iantalorum, diarhodonis, corallis, mithrida* 
to,ligni guaiaci corcicc, in poliinem redaaio, 
aw lerapio e corticibus citri, iiac rofato recen 
ti,uel aiio confiniiii, his debita, opporcunaq; 
rationeadhibitp. 

Ptf cumi&ne morbi Gdliciy partim ratione ypartim 
experientiaJnuentA^ Cap. lo. 



EXercenda qaoque methodus eft,in curatio 
ne Gailici atfcctus , ea ratione , quas cum a 
commuaibus fontibas mediae artis hauritur, 
tum ab hisquat ufu,atquc experientia comper 
t«funt,pr«ccptionibus. Quocircaabfoluta C 
rerumomnium particione inchoata, fic diren 
dum, cft, (ingala capita diuidcntes. Curstio 
huiuicc morbi , in uniucrfum quadruplex cft : 
excrcitatione corporis, fuffum igio , vn&ionc, 
aut his quc per os ingeruntur . Exercicatio 
rurfusdmidicur, in violcntam & moderacam. 
In eam quK infcnfilcm diflationem prouocac, 
aac etiam fcnfilem,per fudorcra . Rurfus,qua 
totum, uci pars cxercctur* Ante uei poft ci- 
bum,corporc uei uacuato, ucl rcpieto . Suffi- 
menti uero parces funt,particuiare, uniaerfa- 
ie ; Totius corporis inquam,aut partis cuiuf- 
piam. Moderacum, immoderatum . Exma- 
teria benigaa,aut maligna, qaam nonnulii ue 



117 

na. Salfa pcrilia. Praecipitatum, Totenim 
-funt horum genera. Gftenim ratio uiAus 
. erit duplexCquantum ad praefensfaeit iaflitu 

tum ) parcior,aut mediocris * 

Deexercitatimilaborantium* Cap. lU 

QVo na modo falubf is exercitatio fit Gal- 
lice laboranti proponenda,abunde in ea 
parte difleruimus, ubi dc motu & quicte fer- 
monem feccramus. Nunc antem fufiic iat di 
xifrcmultosfanitati fuifTc fcfticutos, fola hac 
cxercitationc,perpetuis motionibus compara 
ta . Quamquam cam periculo non uacare, 
mcdici omnes , conftanti af!euerationc dtxe- 
re . Sed & lUas fibi conditiones requirit , ut 
<:orpuspatientis fit iuircnilesrobuftum^exerce 
" ri amiciiimjmuiculofum potius quam pingac, 
carnofiim magis, qaam macilennim , purum, 
non malis fuccis refcrtam,uacaatum,non pur 
gandam, per initiamorbi, non autem co iam 
•altius infixo,& progrefTam agente . Qui ali- 
teragendumpcrmiferir, fe uel improdentem 
icxcare,aut etiam arris imperitum , intelligat £ 
Btni fsuifsima euenire fymptomata miferis 
Jabortntibus folent,quibas nec tuto,ncqae f a- 
cilc,cum uoIaerir,opem f crre pofsit. 



DeJiiffimigandiratione,^£grefsionem 
quandam, Cap* 12. 

^Vfiitum diximus fecundam locum tencre 
U m curationc gallica. Porro , qui hoc gc- 
iierc auxilii umntur,cxficcationem procurant 
totius corporiSjfi uniuerfal^n fuftumigationS 
adiiibeant,ati partis,fi particularcm mohan- 
tur. Item bcnigna,facilique ratione id pre- 
ftant , abi lcuis fit exficcatio traaanda , con- 
tra cx uenenofis rebus parabitnr,ubi altius faa: 
rentem morbum propellere uoluerinf . Huius 
medicamenti facaItacesiunt,corporis duaus, 
ac tranfitusaperire, apericndo penetrare,pc- 
netrando akerare , alcerando contaginm fifte 
rc . uifcera detergere , per ncruos qualitateni 
cercbro & fpinali medullx impartiri,cordi 



nenoiam etiam uocant . Rurfus fufntus, aut ^ per puknones & arterias f alubrcm uim fen-e, 

per pulueres,aut pcr folidiorem formam , qua "*"* **"" "'""' «-/•^"/N.-i Tnr^rAnm iilm hahtfr. 

piluias dicunt,efhcitur . Vndio itidem duum 

generum crit, e rebus leuioribus , hoc eft quae 

toieran faciilime pofsiat,aut ualidioribus. 

Per os ueroafiumcnda , dupiicia uocabancur, 

ucl mcdicinae, uel cibi, Medicinarum uero, 

zlix erunt rationc , aUaeempirica experientia 

inucntx. Ratione compertf funt,leniencia, 

concoquentia, foluentia, roborancia, formo- 

fum facientia,adde &opus omne chirurgicu* 

Experientia compttratse funt,ligaum quod co 

quitur,quodmultiplex eft,fao^ura fiucgaaia 

cum^heccchcu^doniefticura. Xceai x^dix, chi 



nti per ncnas locmori. Interdura uim habct, 
ut uentrem foloat, fxpiusuero ut plurima pct 
puimones materiam, necnoa per os, fauces,& 
linguam, excemat. Vtcunquencro ipfa ha:c 
curatio fe habeat,animaduertcreoportec ea 
p^sim damnari,uti incertam pritnum,deindc 
&grauem,pericuIofamquc. Nam&ultera 
doloris plena in orc,faucibus,paIato,& lingua 
parere ff pius afiueuit, eftt^fie ca|>id,ac peao- 
ri pernK)leitt • Quod fuo maximo periculo 
exfttd iiint,qui uel difficuitcr fpiran t,uel dc- 
ftilkaonecorripitHitur ,' Suntqtuuelintbi- 
fatiara, hanc ipfam tutias exhibendam efie cu 



118 DE MORBO 

rationem , ael nhi Cms. adfit oculorum lippim E 
do,qii:E Grsecis eft O^fiatX^k^ iiel abi pericu - 
lum infamise imminet, hoc eft ubi dcfluuium 
capilloru.n & barba: ueremurjquod fit m uiris 
faneqaam iliuftribus , aut excellcntem qucm- 
piamordinem,acdigaitatemadepds* V'c- 
rura hx mihi rationes parum conftare uiden- 
tur. Nam fi damaandos cft fuffitus> quia c3l 
pid obeft, cur hppitudini conuenit ^ Quod fi 
Jhuic fymptomati aaxilium certum prx betjCur 
noa item aliis atfeaibms capitis > Accedit , c^ 
hxc qax per futrumigium iit expurgatio,ad ca 
put,excrementa conducit»quo fit,ut humores, 
eo corriuet,^d affeaio ipfa fuos attrahit hu^ 
mores.unde augen Hppitudinis caufam necef 
ie eft. Poftremo quis non uidet in omni im- F 
roodicauacuatione fpiritusanimales mm pa- 
ti, fieriqiiefenPaumomnium imbecilHtatem i 
qaamobrem & uifum pati uidemus in his qui 
hoc genus auxilii iufecperant : itaque minus 
in lippicudine par eft,ut fuftumigemus.Quod 
uero additum eft^ad euitandam aiiorum infa- 
iniam,certe id artis medics non eft,fed ad ci- 
uilcm pertiaet confiderationem : aliud enim 
eft mcdico officio uti , aiiud aliorum cultum, 
dignitatemque tueri. ' Neque etiani in eo im 
niorabor,ut in dubium reuocem,an iamigan- 
di ratio fuerit ab antiquis authoribus , an no- 
ftri fsBCuli homimbus,tradita. Etenim hanc 
ipfam fumigationem , fuifle in ufuueterum, 
conftatHippocracisteftimonio , qui fumigia G 
iabet eite paranda,ex odoratis rebus, ad pefti 
ientiam fiigandam . Hinc illa apud prifcos 
emanarunrjpro fumigii ahmento,Iaurus, iuni 
perus,rofmarinus,faiuia,thus,myrrha,maftix, 
terebinthina,myrtus,roia,fantali, camphora, 
cortices pomorum , maia granata , aqua rola- 
cea,acetum, uinum odoratum , cuprcfuis, ce- 
drus,Iignum aloes,atque alia fexcenta. Hiuc 
illud,de Circe,Virgilianum, 
,> Diuesinacceifosubifolisfiiia lucos 
„ ASidHO fefonatcantu,te^ifquefuperhis 
jj Ffit odoratam no^urm in lumina cedrum, 

' Id autem ab Homcrp fumpfiire conftat Ma 
ronemexeoioco,quiiibroOdyfsef v. Ca- 
lypfus Nymphae,fpecum defcribit,hisuerbis. H 

-jnTp ^tV illCxdi^O^^iV ^iyfiL>tOu'tTO,TMXoVt3''o!?'- 

f«i x.t S^pou tVjx.tW' to/o fitiou TAy* vJo-ov^o S^d^et 
S^auoiLiyuv > yi^\'Mv cLQ.ihit.ovs ottI KAAtt > /Voi/ 
%TraiX<^u-<in X^^^^^ )fJi^A.l^~ (i(pctinv* 

Qux nos,uccunque potuimus,his uerbis, ro 
mana reddidimus. 
j, lUafocoincenditflmm&s^oktinfulalonge 
„ ^renticedro^&TijJfpevjptYatodorem - 
„ Krdemis i necnon iucundauoce canebat ' 
„ Haceadem^auratopercurrenspcciinetelas* 

f umigationem extitiflc in ufu apud eos_, 
qui mz^ici& incantationibus operam dare c6 
fu«ucrant,pr«tcr Theocriu teftimonium,cx ')! 



GALLICO 

lis Virgilii uerbis conftarc poteft , quac legurl- 
tur in Pharmaceutria,hoc modo . <* 

lE§er aqua m^<ijir molli ctnge h£c altaria uitta^ «« 

yerbenafque adolepingues,& mafculathura. 

Rurfusexiiiis. 
Sparge molam, et fragileis incende bituminelauros^ ^^ 

$cd & A pes fuffitu curare docet Maro lib.4 
Georgic. Nec miretur quis,quod ab homini 
bus ipfis, ad Apum curationc progrediamur, 
quando hoc genus animantium,sEmulari ui- 
deaturquafcunque hominum a<ftiones, quod 
Poeta,graui atque eleganti complexus eft car 
minum contextu. Aitille. 
HiciamGalbaneosfuadeboincendereoddres, «' 

MellaquearundineisinferrecmaUbusultro. <« 

Sed ad medicorum fuffimenta reuertcntes 
(cum & alia pro luxu , atqjdclitiisinuenerint 
Prifci iili Romani, quibus cubicula , mira qua 
dam fuauitate odoris,repIebantjtantaque iu- 
cunditatefragrantia reddebant,ut Sabacis* 
ArabibuCquc minus inuiderent,fi Plinio credi 
mus) dicimus hsec cfle quse a Grascis |y|jukfut- 
Ta,uocantur.- Suntque exhaiationes ab igni 
fadsoecafione prseftita a rebus, quas fenlm 
ac paulatim in halitum & uaporem refoiuun- 
tur,qui corporummeatibusconcipiuntur,at- 
queilla falubritcr afficiunt,fi moderata fatio 
neadhibeantur. Vcrum cum lues galiica ma 
gnusmorbuscffedicatur,conftat fuffitus le- 
uioreSjhaudilliopem tribuerc , uehementio- 
res autem, obefie piurimum . Quod fi pera* 
gendi fint , obferuanda omnino erunt illa ,ne 
corpus fit.elanguidum , neue Cacochymum , 
item non feniie,aut maciientum, neque fluori 
alui,deftiilationi,difficuItatianheiitu$,perip- 
iieumoni3£,tufsi,aut alii thoracis uitio , obno* 
xium : quicquid libro vii.f cripferit Aegineta. 
Res autem,quibus Empirici ututur, in fuman 
dis patientibus,ab cifdem induo generadiui 
duntur,benignas fcilicet & uenenofas . Be- 
nignasuocat, qusnon uaide corpus exficcat, 
aut immutare pofiunt. Hxc autem funt odo 
rameata fere omnia, uti caftorium , ladanum, 
calamenthum,ftyrax,rhus, maftix, cryfimum, 
tufsiIago,faiuia/ampfuccus,g?iiiamofchara, 
rofmarinus,macer,myrrha,caryophyl]um,cia 
namomum,iauri folia,lignum aioes, mofciiii, 
ambra,puluis cyprius,cortex mali citrii , fpica 
nardi. Proxima funt didiis nux mufchata,ca 
rabe,fantaliomnes,fcinantum,camphora,a{fa 
rum,corticesmaliodorati,bcIzuinum,gummi 
hederse , Ex quibusmodo puluis , carbonibus 
infpergendus conficitur , uel cum refina terc- 
binthiaa paftiilos conficiunf, ad eundeufum. 
Qui uero ex re maligna,ac uenenofa fuffimca 
ta componunt,hi utuntur cinnabare, myrrha, " 
thure,maftice,aIoe hepatice , fandaraca Ara - 
bum,ftyracc fxcca,belzuino. Intcrdum uero 
cum cinnabarc conimifcent fandaracam Gr» 

forum 



BERNARDINrTOMITANI LIBER SECVNDVS. 119 

A fuD,r,optant diligentesuideri. Hsec aute nos 
confulco omittcmus , cum rationali, optimo- 
que mcdico, (it hsc medendi ratio , perpctud 
tugienda. 



Comffl,myrrham,thus,lignumaIoes,Iadanum, 
ammoniacum. Saepius uero prsdiais addunt 
auriDigmentum,prxcipitatum,maftichem:cx 
quibus uel paftillos, uel pollincm; conficmnc 
igni cremandum » aut carbonibas infpcrgen- 
aum . Horum fuffituum ualidiorum (i quid 
eft:,quoduenenor2m habeat facultatem , ( ut 
certcobtinere fatis conftiit) id tribus rebus 
duntaxat acceptam uenit referendum^^ncmpe 
cinnaban ; iandarac? grscorum, suripigmen 
to. Qopcirca rracaftonus lib, iil. de conta 
gloHs afreaibusjcum iyphiiidis,hoc eft gallici 
morbi a^r^ionzni aggrederetur,t?e:iieranos 
aufas Empirico.-um reiicitjidque ncn iniuna. 
Etenim ha vci lULit ciidsces , ti ad omnia alio- 
rum peiict-li: p:;r;.ti, (ic fiffituum auxilia fact- B 
le prLi^onuat, mf ierabjliter corpor^ 'wrquen. 
tcs,eorum prsfertim qui u::4etudinis recupe- 
rands rtudio fiagrantes,qaicqmd eft penculi, 
hyiari aaimo pertentare, atque aggredi- ma. 
gnopcre cupiunt. Nequeunquam fcribitille, 
tali fegencre mcdicamenti usu fuiffe, quaqua 
in Syphilide certis in cafibus admittat id auxi 
lii pofre tentari,his uerbis. 
»> Binc alia Inuenta expeiUam: qna tYifiia quarAo 
»> Sunt magisMc t&nt& citius jinire Ubores , 
V ErHmnafqHemalipQterknt, 

Paulo uero poft, mcdicaminis adiicit com- 
pofitioncm,cum inquit, 
♦> Sunt igiitir fiyncem in primis ^iiCvanahaYimque 
3> E* mm\m>& ^f^ «^ agglo77ierant»et thura minHta: 
»> QiuommfsiS^^Hpeningmtcorpus^cefhsy 
»* Ubjmuntque luem miferara, et contagia dira.^ 

Faliax autcm Sz pcrmolcftii eiTe hoc ipfum 
mcdicamenti genus,ex his,qux {equuntur ^ o- 
»» ftendir. 

5> At uero & pardm durum efi medicamen,& acrc: 
>» Tartim etiamfalUx: quofaucibus angit in ipfis 
»* Spiritusy eluaanfque ammam uix coniinet £gr&m. 
9» Quocirca totum ad corpus nemo audeat uti 
ludiceme. ^ . ., ^ 

Excipitautem nonnullos cafus , in quibus ti 
non tutius,minus tamen periculofe fumigio 
utimur, 
'* Certis fortaffe erit utile msmhris 
** Qu£ VapuU informss , chironiaque ulcera pafcunt.. 
Caeterum; qui ueli: form.am cubiculi cogno 
fccrc,pro {uffiitus parandi ratione.icem que lin 
teaffiina ad illud opus agendum requirantur , 
quis {itus,modu{ue manedi m hisqui halitum. 
fufcipiunt , qu2 eorum effe debeat refpirandi 
ratio,quis ignis, quiuc carbones, qux claufura 
uelorum aut papiIionu,rurfus quanto iliistem 
porcfir fumigstio exhibenda , quotuediebus 
fiimandi hnt , qaxque cibiria eo cempore con 
ueniant, quispocus^qualisexercitatio , acde- 
mum quae reltaurare laborantes uakant medi 
eamenta, eorum commcntaria adeant , qui de 
Empirico u(ufoli.;ici,fuere.,quiqi cunofidum 



Le modo inungendi eosjqui Galltca lue de^ 
ttnentur. Cap. 13. 

x rNgendi ratio uti uecuftifsima, itaquoque ; 
V innoftrg gratis ufum recepta eft.Iicet alia, 
atquealia rationeadhibita . Etenim corpus 
inunxiffe oleo, conftat ueteres,ex eo quod 
in certaminibusjpalsEftriGifque cxercitationi- 
bus,ac iuda, oleo deliniri congredientes affiie . 
uerant . Rornani deinde nontam rerum,qua 
' delitiarum domini , thermas pubiicas & bal- 
nea conftruxerunt, quibus hcmines lauaretur, 
imingerenturque. Id autem in fanitatis tuen 
dz partem a prifcis medicis poiitum fuit,cuni 
perYadorem uacuatio> ac poft iilam quse per 
oleumfit refed:io,magnum habeat, ad fanira- 
us curtodiam,, momentum. Quo autem, pa- 
6:0 balnea in uzvizs diuiderentur cellas , cali- 
dariam inquam , frigidariam , tepidsriam,ex 
Vitruuio quilibct cognofcerepoteftjrem quo 
modo fornicatis tectis , concameratifque locis 
uterentur uereres ad denudanda primum cor- 
pora,deinde ad fudoremlarge educendum, 
lauandofque hcmines in labro , rurfus ad fudo 
rem detergendum ftrigiiibus, ad eum ufum pa 
C ratissactandemadipfaminunciionem adhi- 
bendam,oIeo e gutto perfufo, parrim ex Gale 
noIib.X.Therapeutices,partim exaiiis fcri- 
ptoribus conftabit, qui de partibus fiue Ther- 
raarum,{iue balneorum tradauere copiofius, 
Qiiantum autcm ad prsfens attinet inftitutu,. 
illud non ignorandum eft,BaInei partes III L 
extarcfiGaleno credimus,quorum. primam 
fiipoy SoXoy , uocat , hoc eft ficcam teftudinem. , 
Secundum conftat fuilfe pifcinam, in qua laua 
bantur,quam Uuacrum latini uocant,& CJce- 
roin faniiliaribus, labrum. Tertia pars frigi 
dumfoiium appeIiabatur,eo quod trigida in 
ca lauarentur. Qaartajerat Iocus,in quo de- 
tergeretur fudonatque etiam inungerentur. ■ 
^ Quintusaucem Ceciiius,maioris Plinii nepos, 
ubi fuarum xdiam delitias comem.orat , aliam 
partem pra^tcr hasGaleni quatuor, addit.quse 
ordxne casterasanteit , in qua exuebantur ho- 
mincs,ac ucftimenta reponebant, quamque te 
pidaruim Romani uocauerc : Grasciuero oCira 
^\jT«3wy, quod iUic expoliarentur adeuntes. 
De hac uero parcc, quia ad fanitatis rationem 
nihil attinebat,ne quidcm uerbum Galcnus fe 
cit indecimo libro artis curatrlcis : cum alias 
diligenter, & accurate fuisTct periequutus. 
Ceterum pars illa,quf {icca dida fuit tefludo, 
a Vitruuio calidarium nominacur, ab aijis fu- 
datoriam,a Graecis y-jr*K,8{.u«3-oy, Martialiseam, . 

quoque 



ho BEMORBO 

^oqueLacoaicnmuocat. tauacrum ueroi E 
quod Pifcinam Plinius iunior. interdum ap^ 
pellar,ab aliis caiidum 5oIium,Vas batnei,Ci- . 
fterhai Aiueus & Lacus diduni eft , id ^autem a 
Romanis modo ligneurri extruiimodo ex srci 
nonniinquam etiam ex pretiofifs.marmorejfa- 
tis coriftar exuetuftifsimis Ronis ruinis , quae 
publice uifuntur hodic, tum etiairi de loco in 
locarii pofle illud ipfum transferri,faciie ea Ci 
ceronis uerba teiiarirur,in quibus ad terentia 
vxorem fcribens,eani adriionet,uc labruni fi iri 
biineo lion.f uerit,det operarii , ut fit. Quam 
partem Galenus *u.^cur;if, uocareaflueuit, hoc 
ett introicum. Verum balneorum iieterum fi- 
guram,ac uerifsimarri imaginem refliciiit no- ., 
iftro seuo Gulielriius Chbulus, atque alii anti- ^ 
qaitatis fi:adiofifsinii,quibus curae fuit, ut col- 
iapfas uetuflatisrifionumentai in liicem reuoca- 
rentur . Licec & illud adderc his quar dida 
]rant,ad aliorum ufum^pracfcrtini qui rerum an 
tiq^iarum ftudio obledanturjBalneum fuiffea 
quibufdam,hoc nomine uocatum i quod curas 
abigat,& animi propeilat afFc»auis, idquc Ho- 
meri teitificatione addu6:is, qui hoc ipfum u6 
luifle uiius eft,cum dicerec,Odifrc9 lib. X 

d*oojLa.oi i}t)«t»JUX,TO{/ 8uxo<pftp'goi/ elxvro yytayj' 

C^uia uero uereres m morepofuerunr,uc Ba 
iaribs incenderec, 6b id uolunc alii Balnea fuif 
fediaagLTroTwyJiatAxyaj^. Parces Balncorum ^ 
geminas cxtitifle, ait lulius Poliux lib. vii. hoc 
efl t x*?*^» ^** otxetiTTti^ibv i Efcharani,& Alip 
teriiim.' Eil autem Alipterium idem quod un 
duarium> ubipoft fudationem inungebanrur 
corpbra. Va fa aurem Thermarum eodem au- 
th6re>fuere Arybalius^Aritf najPyeIus,fiue the 
ca. Maior aurcrii iacu!S,pifcinaue, in qiia nata 
tes pi-jrimi sfluabant, quadam ueiuti fimiiitd 
dinis ratione, Oceanus uocabatur Lampridii 
tefiimonio. Labri ueropars, a Vitruuio fcho- 
ladida fuit,qu2E ab iilisoccupabatur , qui cir- 
curiftarites pr^eflolabantur, hoc eft qui lauacrii 
ingrefTps , cuni prioremiocum protempore, 
ufurpafreat,commode'cii-cunfpe<aabant,extrc , . 
ma? iabri orf inhserentes. C^tcrum balnea ea ^ 
ratione conftructa reperio, ut interdum per 
feneflras totius diei foiem amplifsime excipe- 
reat,quaedam aucem,qu2c Blattaria dicebatur, 
non iceni. Res auteni eo deuenit,ut illis ob- 
feuris,3C peranguflisRomani uterecur, inquic 
Seneca,cum ea, niii cenebricofaefTenc, caiida 
iriiaus cxcace exiflimarenc. Hi nc baineacor 
did:us,qai ex eo ioco,qaf fluni capcarct cui qui 
lauareatticpro mercede quadirance folucrenr, 
auchoreftSeneca,& Horacius 
D'4ra tit i^uadrintis laUAtum 
Kextbis. 

DetefbacuraucemSeneca tantam balneandi 
liceaciam>aon iblatnob incredibilem cherma^ 



GALLIC5. 

rum fumpcum , (cd cciam ob corporum decri- 
nfienca,qusB iilamiferabiiicer confequerencur. 
Nam decoquebaricur nimio calore adeunces, 
immoderacaque fudacionc exinaniebancur, 
mox in aqiiamei:gebancur,quafi tartareis poe- 
his,& fuppliciis z&tdiu Hinc Mairtiaiis, ridi 
Cuiofe balneatorerii elixurii uocat,ubi de qua- 
drantibus ioquitur,hoc eft de iiiius mercede. 
Si>HOs dikidebat balneatot elixus, . 

Romanos autem, pofl ablutionem, deiiniri 
confueui,ffe,6ftendic Plucarchus , quod pafsim 
eciam teftacur Gaienus, qui ad corporum cura 
tionem,fariicacemque tuendari:i, id genusexer 
citationis quam fspifsime proponit : ac poft il 
lum Corneiius Ceifus , atque alii memorif pro 
diderunc . Quia uero ea eft humanarum re-- 
rum condicio, ut foluco rationis frgno , eo loci 
perueniant,ut ab exiguis initiis ad mediocrita 
teria toiIantur,mox ab ilia ad fupreriiam,perdi- 
tamque licentiam rapiantutjfiC iieterum quo- 
que iuxiiria a minimis orca principiis,mox fen 
fimadauda,ad prodigiofum quendam excef- 
fum fnbiaca uidetur. Nam pro oleo, quo in* 
imgerenturrifierifibra ad faluDritatemcompa- 
randam , toc unguenca precioff cxciniationis 
reperca fuere, uc regurii bpes tato uix fumptui 
uidcrentur pofre fufiicere ; Item a priuatis , 
anguftifque baineis, ad tantam jpiiblicaru ther 
marum magnitudinem deuenei*ut,(quod Ani- 
mianus teftatus eft lib. xvi. ) ut ilig prouinciis 
pares uiderentur . Nariii earum parietes ma- 
gnis, pretio/ifque orbibus radiates efFuIgebac, 
Aiexandrinismarmoribus, & Nuri:iidiciscru- 
ftisdiftindi, Camfr^ uitro inregeDantur ab- 
fconditf . Loca omtiia circumquaque opero- 
fis tefrelhs,uermicuIato ordine,& circumiitio- 
ne uaria, ad pif^ur^ smuiatibnem intext^ , fii- 
fpiciebantur. Pifcing Thafio iapidcjquo uix 
minima templi pars decbran confaeuerat, cir 
cundatf ,cbrp6ra excipiebant, diuturna f uda- 
tione deco<5ta,& elanguida i fsepius etiam i:'ere 
cxanimata. . Aqua (ut inquic fenecavargen- 
teis epiftomiis cfFuridcbacur . Scatu? innume 
r£,ingentefque columnf folas deiitias fuftinen 
tes,& ad ornatum,iuxumque merum coilocarg 
uifebancur. !Soium,iquod pedibuscaicarenr, 
ex gemmis conftrudum fpe6:abacur. Quod 
fi quis excremam,ac pcrdicam illorum tempo- 
rum luxuriam,qua Romani in excrucndis ther 
mavam fdificiis abufi funt, copiofius intellige 
rc cupiatjSeneca in primis iediter,mox utrii q» 
Plinium,atqueaiiospiuririnos. Sedueriiam da 
biic nbbis ftadiofi ^fi pauio digrcfsi fuerimus, 
cum de inundione tradaturi, de balneis tam 
mulra dixiffe uoiueririaus , ut fere antiquitacis 
memoriam fciribere , uei ipfam Hiftoriam ce- 
xere uideremur. Id auceni fadum eft eo con 
fiiiojuc intelligant legentes,hanc quoque uetii 
^acis parcem ad medicumufum quamaxime 
perciaere-. 



BERNARDINl TOMITANI LI15ER SECVNDVS» 

pcTtincte », B^flnco kzcpe, corporis ItMia- a tatem habu cm&ksmSc exmeatrni, ct po- 



Aione prifcaaetas, quodiximusmodomshs^ 
tur . Haec aatem oti iatis coniiant legenti- 
bus Galenj iibru decimu Ucrhodi , i$* qiio 
nam pa6:o corporis undio' ik admiQiftrajB-' 
da , oitendit hliio fecundo de tuenda uaktu- 
dine . Neque illud afperiiari debere exi ft t - 
mo, inengcndi corporis occaiionem, a mea- 
tibus noftrae cutis, quos et jam gracco homins 
poro» dtcimu s, ortam hiitfe . Nam fi cutis 
continuacxtitilles atque uniformss , mfoilia- 
neJufEis praeftare poilet^ adhibiti Jinimenti 
jjT^paratio , pra^fertim ubi corporis inf irnas 
partcsakerarecontendimus . Mediciita- 
<jue capientes hepar corhgere, fanguinem 
csiftigare uniuerfum,aGt0tam contagii galli- 
- cimaculamdelere<& morbum ab radieibus 
funditus extirpare j linimentum ex hydrar- 
gyro cxcogitauerunt , quod chymiftac Mer- 
carium, populari autem uoce argentum ui- 
i' iium,appcllanc mcdici , Csterum uthy- 
drargyrum facilius ungueuti formam fufci* 
piatjadmifcent fuillam axangiami, buty- 
rum , tcrebinthinam , ftyracem iiquidam , 
thus > myrrham , maftichem , iridem , arifto- 
lochiam , gentianam , ac cztera huius ordi- 
fiis • Quod fi uelint mitem efTe undionem , 
contentiiunthisquaediximus . Sihierouio 
lcntius, ualidiufque deliniri uoluerint, ad- 
^unt nigrum ueratrum, iulfurem,nitrum, 
iuccum enals , opiique, adhibita particula 
accti , item oleo laurino , & Rofaceo . Nc 
autem laborantium uitx, ex hoc medicamen 
«igencrepcriclitentur,pra:ceptailia in anl- 
tno cuftodienda fubfcribunt , corpus prlui^ 
quam linimentum aifumpient , exa^iisime 
uacuari debere , neque tantum fanguinis de- 
tradionc, ucrumetiampharmatco purgante, 
idque non femei tantum, ied bis , aut ter, at- 
<jacamplius,iiopus fuerit . Rurfus & ilia 
iubent obicruanda, ut inungendus.ftationem, 
aut locum calidum habcat,iit robuftus,ui- 
res iufficiant, actatcm agat floridam , non ual 
<ie macilentus , inungaturque iemel in die, & 
mane horis v. ante prandium , fecundum iin- 
gulas partes , excepto capite , & pe&ore, uo- 
luntque idiieri continuatis diebus decem, 
Kequeputant patientem abftinere debere ab 
«xTu ouorum recentium, iufculorum , & car- 
tiium laudandaru m , item a potu uini meraci, 
atque odorati • Quod ii os eorum ineabefcat, 
cxulccrationc correptum , mandant ftatim 
adhtbcri lac , aquam hordei , deco&um mal- 
Q£, glycyrhiza; , la&ucs, iolatri,portuIaca* , 
tu^laginis , diamorum , ferapium rofatum 
rec«ns » & mel rofaccum . Cur autcm hy. 
drargynim talem ac>tantam uim , poteftatem 
queobtineat/cas cauiasreferunt,quod iacul 



te,qiK>d igneiSj temiiisfmifqueparticuiiscon 
ftet,qu2 ubi a catore narioo ncrfirorum corpo 
rum ad actum priwc^f imnats apt« efficiati 
tur^uiplurimam calcfadafuelcxf^-opria oi, 
uel caloris ope natfui , exorDnt contagioni$ 
feminarja , proprietatemqpe illam cauliicam 
introperferBnt,qBa denfiores matcriacmol- 
liuntur , fubtilioresiiieroreibluufitar onmes, 
Hinc uoluitle curandi rationcm Fracafto- 
rmm, fans in esos Syphilidc conftat ♦ Qtiod 
m temere dixiifc uideamur ,aDt fal^m alicui 
op inionem adfcripfiilc , qno nihil incptius , 
«ut tarpius cxcogitari poteft, referam loca 
ex fecando libro Syphilidis . Primum cnim 
B iiium uolaiiTe, tutiorem , ac njagis in niu po- 
iiram eife ci3ration«n^qoa£ iit unftione, quam 
iuffitu , conftat cx illis uerbis , quK ftatim fu- 
mi ^ationem abibkta, & ab eodon damnata^ 
ficleguntur. 

A.rgmtomelm perfalumt om^mm '^ 

Tarsmaior, *e 

Hadcnus hydrargyri afum , fuffitui an- 
tepofuit . Mox hunc ipfum laudibus ex- 
tollit. ^^ 

MirandaetenimuisinJttainiBGejl» 

Viui autem argenti d&czci&m phyfica ra- * 
tione comprobat his uerbis* 
Siitf qmd id nattm eitjubitofrigitfque , ealoremqm ^ 
Exctperemde infe mfirum cito contrabit ignenu 

Paulo |x>ft ad occultas rerum proprietates 
iubterfogitjccuadfacram anchoram . 
SiueaUammmf^atUi^^hlaturadedere* ** 

Compofitioncm uero hydrargyri cum aliis 
rebnsoftendit,cumait. < 

HmdfaUaxm^amen^ceptaqtteprimm < 

Mfceriargen$<^flmtimtiaxm^aporc£ « 

Moxetiam&rici£fimuladiimBaefttere!rin$bl, * 
Etlaricisrefinaaeri£,&fequentia, 

Hortaturlaborantes, uteorum corporafi- 
nant inungt , dicens . 

Hisigiturtotumobitnere,<aqueobducere corpus < 
'Ne obfccemmine turpe pu^a^per talia marbus ^ 
lallitHr^ & nihU effe poteft obfccemus ipjo . \ 

Excipif autem caput & pedus', cum in- 
^ qait . 
Tarcetamen€apitt,&pr£cordiamoUiatma* • , 

Non efle inungendum ultra decimian dii , 
peridfignifiait. 
lUc tibi bifqutnisfatiseft iterafje diebus^ * 

AuxiliiJiaiasdifficultacan & duritia expU 
cat hunc in modom. 
I>Mntmeritia$quicqmdtuleritresipfa^eredmeft. * 

Salatemautcm ccrtamindelaborantipol- 
licetur. 

^ude ^mims , tibicettafdus Ums Umne in ipfo 
Stgnadab^AiquefaQariaUexcfememaiadebis 
^ffi^^taoimmwdofhutare^cfrs» 

Ll Castcrom 



,Csterrsm, per.eafdem ratlones damnari 
. p^oteft inundio , quibus etiam :improbati .fue 
re fuffitus . Accedit, quod hemo uifus;.eft 
. exsciefanatushoc genereauxilii^aut faltem 
cliutarno tempore. . Nam aliis tertio fere 
aanotranfatco* aliisquinto ad,rummum,rur 
fusferus ilH hoftisbellum indixit, cspitque 
truculentiusglircere :, ac i^uius uexnre patien 
tem : prxterillud quoque derrimenti^lquod 
permultis, attulit hocquod iam inftituruni 
fuerat, medicanientum . Vt iam liceac 
hoc modo rariocinari . Inun<S;iones,in.lue 
gallica adminiitrands: uei erunt m!t£S,ueI uio 
lentf . Mitioribasnon,auferri m.orbumom, 
nes c.Gnfenriunc, .uehementioribuspericlita- 
ri multos, experjentia teftatar, itaquenuUis 
inundionum generibus .cil. coniidendum . 



t>s hhiqM£ in gallici affeBcncpef cs affumnttir' 

^" Cap. •14. 

ip\IxLmus in his qus pr^cefierunt , aflumpta 
LJ per os duum eiTe generum , medicamea 
ta,& cibos i At m^edicamina^jUelerant a 
ratione profeda , uelab ipfa inuenta experie 
tia ; Quaeautemracione ducantur,eaom- 
nia diligenter complexi fumus, in ea partc, 
qnx de inanitiqne ^ & repletione diiTeruit • 



B£ MOIIBOGAL.IICO. 
E 



opus extitic . ■ Cum autem hqc modo para- 
tumefl,iam non amplius hydr^rgirum , fed 
prf cipitatum chymiftica uoce, a Mcdicis nuii 
cuparur . Paramr autemmultismodis, hoc 
eflalia atquealiar^tione ! quod nonnullico- 
piofefuntperfecuti. . Nos autem confuko 
hancpartem.pr£teribimus,cum dere uene- 
nofai parumqueutiIi,quinimo periculi acde- 
trimenti plena^parum folicitieife teneamur. 
Acceditquod hxctradatio chymifticaeflma 
gis quam medica:itaque chymiihrum fcri- 
nia non funt referanda , fed potius rei uim & 
facuftjitem penfitemus, ut inde ftudiofi intcllx 
gant , re(5te ne , an perperam, hoc medicamen 
tum.,faiutem pofsic languencibus poUiceri.- 
Ego autem fic^reor apr^cipicatoabflinedum 
nonminus effe, quam a quacumquc alia ue- 
neniaflumptione . Quod fiquis cafu,aut 
forte fanatus fuerit, huncipfum una cum mil 
lealiis conferamus , qui eogenere remedii, 
exulceratione inteftinorum corrcpti funt,uel 
uaitsin pulmone eruptione laborarunt , uel in 
hydropem prolapfi funt> aucalias exicialcs 
ssgritudines fubiere . Quamobrem fiue cx 
eo paflilli formentur , fiue catapotia, fiue etia 
tcnuifsimus pulnis conficiatur, redius exta- 
re iudico , ut illius ufum omnino euitemus . 
Verumde hydrargyri temperamenco , r"'''^- 
raquenon modicas excare concrouerfias incer 
fcriptores reperio . Quorum plurimi ar- 



Nam eo locodicebatur,quoordine ,quaue G bicraci funcmterillamedicam.entaefTerepo- 



methodo fint gallice, laborantes uacuandi, 
.habita ad humoris peccantis qualitatem , con 
fideratione, qui cum lue confentic . Nunc 
aucemdehis medicamentis fermo habendus 
efl , que ex ipfo experienti^finu eiriuxere,qug 
Que l.p.ngo ufu comperta funt , ad huiufce mor 
bi profligationem confequendam , Exqui 
busaliaerunr certa, & opportuna, aliaau- 
tem incerta & periculofa, qu^dam autem ue 
lutimedia . Voco autem certa medicamen 
taiigni.guaiaciprimum, deinde falff periliac 
potus . £ncertaautem,necpericulouacaa 
tia> uci prfcipitatum uulgo appellarum. 
Media autem func , uci hauflus deco<5ti , q.uod 
exiignoHecechen (fimodo.idhaberi pofsic) 
co,nficicur,auc radice china, aut oliualiro., 
&.iunipero, uel alio domeflico hgno, ad hunc 
ufum adhibito . Sedinicium capiamusab 
hydargyro prscipitato . 



Dsuluo ax^enu prMipitato^ quod per osaffumun^ 
tuu Cap. 1 5. 

AKgentum uiuum, hoceft hydrargyrum , 
e fluido a^re, in ociofum ac refidem pul- 
ticrem uerti.human|, (okvti^ atque indaginis 



nendiim, qure ancidota uocantur . Contra 
aliiuenenum efTe uerius dicendum . Item 
calfaciendi/alcutate prgditum effe alii,alii.fri 
gidam.uimbbtinerecontendunt t Resau- 
tem eo loci donQiik , uc quilibec ex ea quam 
fequitur opmione , illius ufum uel laudet , uel 
improbec . Nam qui illud. a;itidotum effe 
uoIuere,maximie,exhiberi poffe contendunc 
fiue extra adhibitum, fiueperos ingeftum. 
Quiuenenumdici malunt, hortantur homi- 
nes ad illius abftinenti^m . Qui calidum ef 
fefdteatur, uolanc id inun<itione accepcum 
pofle concagii galiici feminaria exurere : uti 
hepatis exuftionem auFerre^-qui frigidum illi 
H cemperam.encum iniungunc» .Quiparcescc- 
nueshabere recipiunc^hi.caluiam obtinere 
uim,ac facile permeare corpora diiudicanc . 
Contra , quibus-uidecur crafsibribus effe par 
ticulis prsdicum . lure.autcm dubicacum 
fu!t,^eomnibushisquedidafunt, cum pro- 
babileshincjacque iliinc racipnes fcripco-- 
rum adducantur . EceniEO. jafTcrences eiuf 
temperamentum iadicare , ancidotum efTe , 
ad experienciam confugiunc , quando illud 
conftare apertifsime, fatcancur , non modo 
corpusnon interimierejuerum eciammulcas 
toliere afiediones, non mqdo uirilem aeCa- 

tem 



BERNARDINI TOMITANI IIBER S*ECVNDVS. 



12 1 



tem. agcntium, fcd & puerorum .. Iccirco A 
tantum abefTe uolunt » u t inter uenena connu- 
-, meretur,quod,etiam minus efficacitcragit:) 
. quam mithridatica confedio, cuius u fum pue 
., ruUferrs non poiTunt^cumtamenHydrargyr • 

nim ferre pofsint, liambricis^^fcharidibuf. 
... que-ucxati . Tum eriamhis qui iicoiabo- . 
si rant, tefte «gineta, optimum aiunt extare 
.» medicamcntum . Contra autem diccntes 
. |deireomninouenenum,earationeutuntur, 
[.^ . quod hoc f^uifsima pariat fym ptomata:quod 
' Interdum enecet : quodeiufdcm {icefncacix 
cum myfi ,■ iory , & calchanto: quod hoc ip 
ium uolucrit Diofcorides : quod denique 
comburat interanea, erodacque tadas ab g 
co particulas . Addimus & nos non luem 
illam conieauram , quod quas .cx eo artifi-* 
ciofa coniiciunrur-, uenena funt iethalia . 
Etenim quis nefcitexT hoc uno, &fale am- 
niDniaco a chimiftis ,.fieri argentum fubli- 
itiatum l quod Jiauftum uentriculo adhxrec 
ilatim , ac paulo poft eius tunicas ad interi* 
tum ufque corrodit. & lacerat • Itcm ex ea 
cinnabaris artiiiciofus,unacum fulphure per- 
fnixto,conficitur : qiii rurfus enecat affumen* 
t€m . Dixiautcmartificiofum,fa6titium- 
quc cinnabarem , qupniam & mmeralis al- 
terrepcritur^qui naaira:opera producitur, 
de quo paulopoft fcrmonem habebimus . Ac 
ccditquod, qui bydrargyri caueas exerccnt G 
artifices , illud ipfum cftbdientes aHiieti- funt 
Hnteolo, aut confimiii rcaliaos ,.narefque 
occludere , ne. frcquenti anhclim uapores il- 
liusattrahant, quoniam co nuxime Isdixom 
pertum eft. Quinimo fcrunttracta teinpo 
xis eorum membi:aiieritremcntia,& imbecii- 
la ', fapius etiam ad onmia inualida acfcgnia, 
interdumj& dentcs iliis conciderc:uniuer.fos , 
q[K)^^erte haud in aiia caufamreferri poteftTi 
" qua ia uenenof um halitii,a maligna iilius My*^ 
' itaiKia|ierfpiranten-uQi20 autempai^ohomi 
Bem enecet , oftcndit i:>iofcorides lib. v. rei 
fnedidnalis . Etenim ibaram.paftiunj pon 



totus fercjnaneritehydrargyro fcatere uide-r 
tur,atquehunc,cinnabaremnatiuuro.,&mi 
ueralcm uocat : cuius itcm defoffores halitum» 
& uaporem nequeunt ultra quadriennium fuf; 
ilinere : nam ffgripariteriiunt,ac cremebun-' 
di . Itaqueexhisomnibusfaciiecoiiigunt, 
«enenofam huius mixti fubftantiam , noxium. 
que tempcramentum . Galenus autem m 
huius.eiTeDtia.perucftiganda , anceps , bre- 
liifque admodum iuerat , quod apcrtc conftac 
legentibuslib. viiii.de fimpiicium medic.fav 
facult. Nam primum fe ignorarc oftendic 
naturalishydrargyri produSioncm, cum di< 
CAt id parari tantummodo * uti asrugo , lithar 
giros ,pforicum,&iimiiia : deinde an mteri- 
mat deuoratum, an exterius adhibitum, fe 
tiondum periculum fecifTe fubiun^it . Ni- 
ii hf c ucrba uelimus hunc habcre ienfum , ut 
uclit Galenusid omnino interficere (cd. ambi 
gat an deuoratum , an externe cxhibitum , 
interimat . IdautemaJiiuiderint . Aetius 
ucrofermone xiii. conftanterafrerirenecare, 
eodem fane.modo^quoargentifpumarqui- 
nimo & confimiiem curationem expetere,ub£ 
abforpcum ^ Lac item afininum, recais mul 
^.um , hauftam, uomitioneque reie&um , iiii 
prodcire teftatur , uri.& in aiiis quibufdam ue 
nenis, fsepe obfcruarc confiieuimus . Quod 
ctiam ^eginetse uifum eft ef!e dicendum , ii 
<^uas ab eo fcribuntur lib. v. icgerimus, tum 
etiam qus.lib.vii. apud eundem authorent 
icripta-Teperiuntur . Kam argentam uiuum» 
«gre in medicin^ ufum accomodari oftcndir^ 
<juoducncni fpecicm referat:^quamqaam ex- 
ticifre quofdam ait, q|ii hoc ipfum in dnercm 
concKmatum, at cum aiiis rcbiis immixtum , 
colicisaiqueiliofis, epotum prbpinaueruat. 
Qupdutinon improbat.,itaBcciaudac sgiV 
iiCMi ..■:- Adducor itaque iiccrcdam uencnis 
potius,quiam aliis effe conriumerandum . N c- 
qaebbilant,qua: in aduerfiim ferebantur. 
itenimidfanare homines,gaiiicamqae per 
njokottDllcrcconitantianimo pernegaoduni 



detccinquiciile)interaneafrangerei,ac'dir-. £> eft . : .Hii^certc contingercpotcft,utipcr-. 

fip^cecompertumeft. Necobitacquoddi- --'-- — -J— — ^,n»o nn.M.mn,m 

€iior,aliud effehydrargyjnm.naturaie, almd. 

faAJtiom , quoniam utrumque genus ueneno 

tei.,3itque exitiaie.cffe., idem^uithor .tefla- 

Kir ♦ Indicatl&aoxiam eias,mac?i£cram-^ 

«ueqaalitatcmcinnabaris naturalis: fctdetas . 

Mamqui :caucas,;'Uad« iilud cdttciturl, dili- 

gcRter obferuanint , atgenti uitaiminerant 

aiunt effe non leutter .rubram, ac ^eraiagni 

©ondcris , quasmox eruta , tenuisfime-xeritury 

derndoignisaivatque impetu expirinutur. *- 

Inquibusitem' catieis , unacum uiui argenti. 

minera , permixtu$ eft iapis,, grauioris {^iide 

lis, coiQrisxubri.».uoa,a.dmodmn durus^qui. 



ciixtioncaiiarum Eerum,minus noxiamaini 
exercerepofst; nam &aiiaextant uenena,qu^ 
eel in -modica qaantitate cxhibita , aeifre- 
I3anrib.us eorum uim cafligata, nihil inferant 
detrimenti, ac dtraomnem iefionem , expui 
pultricis .iiirtutis impctq propeiiantur,.nec 
ijbexiguam illorum moruiam , qua in intera- 
neis refidenCj fiias cxerccre uires pofsint . £6 
qaQquefpedareuidentur^PauIi uerba,qiii iiio 
iis.& coiicis prodefte ipfem rerulir , fed con- 
crmiatum inquit,&.aliisrcbus, fpeciebus,per 
niixtum. Qnamqua neqi^ hoc disi^t sgiueta 
ex ptPprio lenfu fatis coiiatcncq: hitc usu oni- 
niaapCQbarewidetur. Necmmor ea«il cxifti 
' " 112 nvand» 



.1^4 



BE MORBO GALLICO. 



ijiands difHcnlfas , quf HydrargyBi^ tempe- 
ramennifn qaarit , nam calidum, an frigidam 
lir . Nam frigidum exrsre purantes , urgent 
primuna, his rationibis conhii , quod ponde- 
re , grauitatequc Cid n^n exigua frigidum 
fit dicendum . Item ex ea quam adn per- 
petuo obtinet frigiditate infeparabili, hoc 
ipfum coiligere nondefinunt : tum exaqueo» 
ilio fluore Tquem inceiTabili agitatione dit» 
fluere canrpicsmu s , Accedit quod argcn- 
tum uiuum eft materia uni cum aiiis oni» 
nibus metaUorum genenbus fociabiJis^Iia.* 
betqae cum iUis uduti cviLisxh&niv quan— 
dam, hoc eit confenfionem ; atque ob id z 
Phylicis^ 8^; Chymiilis modo radix^modQ ori- 
go ceterorum metailorum dici folet • Id au 
tem non iieret ,'inquiunt , (i atSum haberet,&: 
caliditatem infignem,E2m quf calorecxce- 
dant,aIiorum ccmmercium refpuunt, contra 
qnx frigidafunr, ad reiiilendam aliis inepta 
uidentur, unde & magismifcentiir>quod ia 
aqua aperte quilibet intueri poteii: . Sed 8c 
Auiccanse uifum fuitj, ipfum |frigidas parere 
«gritudines , tremorem , lethargum , refolu- 
tionem 5 conualiionem , & fimilia : quo fit , ut 
omnino frigidum habeat temperamentum , 
Poftremo & Diofcoridem idem feniifle ad-. 
ftipulantur , cum folo pondere & grauitate 
uoluerit inteftina dilacerare: erolioneautem, 
&aliiscaioris a^ionibus enecare dixiffet,fi 
uenenum eft calidioris confiflentif . E di- 
uerfo ftant alii^ dicentes iiind calidumefTepa 
tandum , quia exulcerat , & erodit , quibus ia 
hf retjCorporis particulas , Tum etiam eo* 
dem modo obeffe aiunt , quo & argenti fpu- 
ma , immo & dfdtm auxiliis fubieuari eos,qui 
illud deuoraucrint , perinde atque iiii qui fpu 
mam argeoti potauerint, authoribus-Diofca 
ride in priaiis , deinde Aetio , & Aegineta »- - 
Ad extremum Phytosrariones adduar,quoc| 
argentum .uiuum*ab indefinente motu nun- 
quam uacat : quo fit ut iugisille & incefTabilis 
moms,non alia fieri ratione posfic , quajaege- 
ti cuiufdl caloris requiefcere nefcii , ratione. 



F ; 



&inSyphiIideeandem hocraodo tueripar- 
tem uifus efl , cum de eo ioqueretur . 
lAiranda etenim uis infita in illo eft . ^ 

Siue quod id natum eft fubito fngufue calotemquc « 
lEjccipere : undi in fe noftrum cito contrahit ignem , u 
Quodque eH condenfum humores dijfoiuit, agitque , <, 
VortiuSi ut candensferrumflamma acrius urtt . ■ ^i 
Siueacres,undeidconft&tcompaginemirA ^ 

Tarticula nexuquefuot tdnclXfque foluta g 

Jntrorfumy ut potuere feorfum in corporaferri ^ 

CoUiquant concreta : & femina peHis inurunt . ^, 

Contrariis autem rationibus occurrere 
non admodum , difficile cfl . Etenim hu- 
iusgrauitasnonfrigido elemento acceptarc 
ferenda efl , fed partium denfitudini . Dc» 
inde ea quse adu frigida funt , neceffe efl po^ 
teflatetalia iudicare . Rurfus nequc huius 
fluor aqueus dicendus efl , nifi in referia, poe 
ticis translationibus uti uelimus . Erit ita- 
qae rootio & agitatio quzdam , natura: & fub 
fiantig iilius adliibita , qug formam argenti 
uiui, fpecificam uocatam , confequitur , . 
Quoduero confenfionem habeat,cum aiiiji 
metailis , id profe^o non efficic, ut frigidum 
ex eo fic dicendum, fed quod cum iilis n^-tu- 
ralemhabeat amicitiam,qualcm & plurima 
aiia obtincnt in narura ,qu2p nihilominus fri- 
giditatis funtcxpertia.. Forre id conuincc 
rent aduerfarii,fi cum mifcetur Hydrftrgi- 
Q rumcum auro, argento,ac csteris metailis 
facile in eorum fubilantiam conucrteretur • 
Gontrarium autem cuenire docenc Chymir 
Ihrum perpetui,miferabiicsque conatusjuam 
hi pertiriaciter fuoinhgrentcspropofito, to- 
tumacuum conterunc,actandcm, oleum, & 
operam ( quod dici foiet ) amictentes , & 
ad infhr Sifyphi, faxum uoiuentes , aut ccre- 
tri f gritudine aiiqua corripiuntur , aut fum- 
inaegefiate,uicammifcramagunc .. Qupd 
itcm Auicenna dixeric frigidas parere.hoc 
ipfum ^gricudines, certe id uerum efte pro- 
nunciamus,.teflimonia etiam adhibito eo- 
rum qui foueis metailicis operam dare .coa'- 
fiieuenjnt,quod cciam iu fuperioribus fatis 



Rurfus id calidum extace confirmanc , ex eo , H demonflratumj fuerat : jueruni iliud efficipo- 



qupd cosguiari noQpoceft,qu3eautcmfic fe 
habent, calida diei debere necefle efl,quod 
ipfi Ar iftotelis teflimonio comprobant iib., 
iiii. Mctheorologicorom . Hadenus eorum 
fedam fecutus fiim,.qui calidam facuicatein 
ilii adfcripferunc . In quara fententiam , 
confiac pr3£flancis do^rrin^ uiros, quampiu- 
rimos ucnifle, quiuiuunc, quorumnominaex 
eorum monumentisjpr^ clarifque lucubracio-- 
nibus , {atis illufiria fiinc . Fuic & huius exi 
mins opinionis cuicor Fracaflorius , cum dc 
hydrargyro fcrmonem habercc , in bis libris 
quos dc xnorbis concagiofis confcripfic • Scd 



.tefl cxdiucurnaillainfpirauone noxiiuapQ-a 
ris, qui cerebrum repleac, acque ipfo calc* 
fado, in caufa fic, .ntacoco corporfiLCtiana 
accraiiatimrmaceria?,qus mulcicudiiiis ratio 
ne obilnianc,ac ncruos afficianc, quibusani* 
maiis fundio uires fuas. exercct: indequeaf< 
fedioncs^illf emerganc . Cum aucem.aiuot 
Diofcoridem dixiSe, (ai grauicace & poa- 
dere caecare,cum frangere , & difsipare ia- 
ceranca uideatur^idprofedo admitccnduni 
cft, nam ab eodem ueneno, uaria poffunt . coa 
tingere fymptomaca . Quocirc a & hoc ip-, 
fum^ponderis impe:u,hoc eit partiu deo^tata 

poterit 



feERNARDINI tdl^itAMl 
feoterit id moieftix parererpoterit&corro- A 
dere , ui caufticas facuitatis . Q.ucd autem 
hoc Diofcoridi non aduerfctur, indicat quod 
fubdit auxilium , nam lac iubet plurimum ef- 
■f© pocandum afiumpto Hydrargyro, cuius 
caufam uidentur 'affcrre Pauius, & Aetiu^i 
quia cadem cum argenti fpuma , parerc fym- 
ptomata uidetur, qu2exulcerando,inurendo 
queinterimit . Sed hsfitabit quifpiam , ex 
eoquod a nobisdicebatur,huius parcesdea- 
liores effe, crafsiorifque fubftantias , cum po- 
tius tenuifsimis uideatur conftare particulis » 
Nam qui caucismetailorum incumbunt, tellu 
Tis uifcera contreaantes, aiunt hydrargyrum 
commodcrecondimarfupiis, ecorio confc- 
ais, cum ex aliis locuIis,uafifque faciilime di- B 
labatur, eftugiatque continentem materiam» 
Id autem indicio eireuideretur , minimasha- 
bere,atqueexiguaspartes . Hicuerodicen 
dum eft , illud habere diuctfas partes , quorii 
aiise denfiorcs funt,ac magis crafis : aiia: faci 
limCai tenuitate dilabuntur . Atque hxc cau 
fa funtjUt una cum uapore , halituque dif lan- 
tes, mctall6rum artifices lxdanc,ud ancea prg 
diximus . Hinc ctiam liquet Auicennam mi 
nus rc&t damnafle Galcnum^;ac Diofcoride, 
qui libro; rci medicinalis , v, a^erebat rA rgen 
tumuiuum foaram partium pondercexitmm 
parcrcj inteftinorum fradura produda. Nani 
dc cius gftuitate fenfus iudicat , quse cx parti . 
busoriturfulphureis,atqueterreis. Haecau q 
tcm uti dcnfiorcs^funt, iti a ui caloris natiui 
t3cqucuntconficr,ncque expultricis uirtutis 
impctu propclli , quo fit ut erodat , laceretq; 
intcftina . Aliis uiium cft dicendum argen 
tum uiuum fui ponderc detineri diutius> & cii 
d:ari.*mox ealorc concipi >indeque exitium 
afferre . Poftremo illud non nefciendum ef t , 
cx hydrargyri diuerfis partibus denfionbus 
aliis ,aliis tenuioribus, & uaporofis haiitibus, 
poflemcdicum afferre caufas,dehis qu^ab 
cocontraria rttionc efficiuntur , fymptoma- 
tis, qualia funt cerebri affeaus iIli,apopiexia, 
tjertigo , lethargus : icem oris ulcera , & uen- 
ericnli crofio , necnon penitiorum corporis 
partium laccratio,quod Diofcoridesailere- D 
hzt* 



Pc Uinii , ^uQYum deco^s utimur in re gAllks . 

O' Mifsis his, quar afpera admodum ,_& per- 
acerba remedia funt, ad ca deueniamus , 
quse uti funcmitiora,ita&cenamagisputaa 
tur auxilia.Sunt autem iixc decocta aiicuius ii 
gni, quibus prifca actas, indorum hominum 
InUWtioae, qui hocgenerc medicameati op 



LlBER SfeCVNDVS. iif 

portunum > faiutareque remeditim afferrefo- 
lent igaliico aftedui,*qui famiiiariseftiilis, & 
gennanus,acfereendimicus . Namaliicg 
perunt iuniperum incoquere , alii oieam , alii 
pinumipieriquc delegere quercum , uei buxu : 
probarunt & nomnulli ebenum , guaiaci emu- 
lum, & quod ridiculum eft , fagam . Qj^i- 
bus teftantur , plurimos fuiffe fanatos : quod 
ego,ut credam, uix audco pronunciare . Et- - 
enim hinc illuftrium aurhorum me nouet au - 
thoritas , illinc nii certi habeo quod profera * 
Vtutautem res'fuerit,'putofi cuis unquam 
fanatus eo uenerit auxilio, id accidiffe ob pra: 
cedences uacuationes, & tenUem uiftus ratio- 
ncm , iuuante ctiam quicquam iigno , ubi fa- 
cuitatem , cxficcandi na&um fuerit . Quod 
forte rcfpiciens Fracaftorius iib.iii. de conta- 
giofis morbis,aufus eft dixiiTe, defi<:ientegua 
laco poffe nos tuco uti iunipeto , citro, cupref 
lo , teda , terebintho ; cedro , cbeno , calamo- 
aromatico , & radice gentiana; . Ex his au- 
cem fi interogaretur , cuod nam cateris prz- 
ftabiiius fic , puto eum refponfurum , iunipe- 
tum, non qnidcm ob uim , aut faculratem oc 
cuicam ilii^inditam , (ed ex ficcicare^ qujE ia- 
tisauxiiiofokccffe putrcdini, & conragii ie- 
minariis,cum kii prsierrim acredine humores 
digerat>ac diisipct, authore Diofcoride lib.i. 
&Piinio, naturaiishiftoris lib.xvi.ArquehfC 
de domefticis lignis dicca fint obiter. Experie 
tia uero>maiore, latcq,- patere ufum iecuta,no 
ui huiufce morbi , ex nouo orbe noua quoquc 
comperiit medicam.enta . Nam alii contenti 
funt partitione ilia,quod ligna gallico morbo 
opportuna fint , Hetechen, cina, falfa periliaj 
guaiacum . Qui maiorem afferunt partitio • 
nem,addunt iignum gailicum appeilatum. 
Sedhorum uim&naturam breuiter attinga- 
mus . Hetechen lignum uocanc eximii quida 
medicinas profcffores, quod popuiis Lybicis , 
atquc Afris eft notifsimum,{encicoium, ipinis 
munitum,craffum, coIorisfubrLjbri , palmaru 
fruaus inilar. Hoc autem kalis uolunt efie 
ignotum,ac csteris prouinciis noftratibus, 
quocirca cum Afris maneat, quo ad uideri no 
bis patietur ^ Cina uero, fiue ciiina uocata ra 
dix eft, mediocrfs Iongitudinis,nodoia,fungo 
fa,leuis,coioris fubrufh,faporis, odoriique ex- 
pers, radicum cannarum noftratium ^mula , 
quam ctiam hcrbarum profcffores egregii , ra 
dici Rhodif perfiniilem effe , teftantur . D e- 
ferri uolunc nonnulli e regione finarum , at> 
hisqui ultra Calicut , & Taprobanem, adnaui 
gant : aiii inquiunt a Lufitanis , Hifpanifc^ue s 
meridionaiibus regionibus: alii maiunr ex In- 
dia Occidua transfcrri . Pierique arbitrancur 
ignorariprorfusjunde delata adnosperue- 
niat. Ac fi ncceffariu omnino fit,patria exa&iC 
fime cognolccremedicameroru ad eoru uires 
Ll i metiendas. 



izS' ££ MOilSO GALLICO. 

IxletiendaS. Sit tamen exquo uis loco delaca, E cantafTcac ueluti in ccelum tuli^e. Nam aiunt- 

in Hydropc miriiice eam prodefle : qiiod qua 



certum efteam naiciinarenofishttoribus, & 
sb incolis excirpari * Vtuntpr hac una radi- 
ce in morbo gallico , ac csterisaffedibus plu 
f imis tolkndis Gal!i,Lu(itarti, Flsndri, ex Ita- 
lis autem Lygures^Ethrufci, ^ Veneti. Pro- 
batur rufra,pdnderora,haudcarie exefa, inter 
ne albicans, fubilantise tungo perfimilis. Cu- 
ius cemperamentum frigidum & ficcum eiTe 
creditur^cTtquetenuiumpartium. Quomo 
Go autem fanet^Fracaftoriusoftendit in his 
quae de contagiofis morbis confcripfit . Sudo 
re etenim mulco concitato,laboratesreftiLuit. 
Q^odne anxium remoreturauditorem, fcire 
iicet, ueterum noftrorum fuiile ftudium, ut 
gallicam luem extirparent, prodiga confuda- 
tione prouocata, Sudorem autem copioiiili 
mum educebant fubiimatis medicamentis,lon 
ga indagine, acrique cogitatione>rcpertis. 
Atquehec ElixiruitcE appellabant,uttctiam 
noftra tempeftate utunrur plurirai ♦ Verum 
nihiIdt,quo fudorcopiofius.emanet,quam fit 
h^ccua de sgitur , China* Quocirca ex hac 
jioa tam ihfcniibili , quam fenfibili difflatione 
concirata>fertur plurimos f uiiie ianatos. Pras 
fertimCaroIum V.omnium mortalium inui- 
ciiisimum^qui hoc genere praEfidii apodagra, 
^rciculorumque cruciatUjtum etiam lue galli- 
ca , liber ia&as eiTe exiflimatur , uiio omniuni 
fcriptorum confenfu. De curatione autem 
perfudorem,uidetur inteIlexilTeppeta,cii ait, 
Dsihilantis aqu£ cyzthumfuh liin,vaa pfimA 
H L!icif£npotireii*berity(iratif<^Mj)ar^re 
ii Suddrs/n : nec certe ab re . uis uuiiXQtlUfi 
h Kdwmasmorhtcnuisdi^etgerein&mas* 

Sedad Chinam reucrtentes dicimus,eius 
deco^.um z^zumi dierum 2 5 , uel etiam jo , fi 
opus cit, fpatio i Curatio h^c inter mitiores 
eit reponenda,& ad mediocritatem accedens. 
Quod ii hac una deftituamur , funt qui fuda- 
tionem cient decoctoDictamui^rcordiiiCafsig 
lignesjiridis^arittolochice, cof^i,,b,iftortx, & 
gentiane* Fracaftorius Arundines nofirates, 
hoc edearumradicesdecoquit, addito cala- 



ratione dixerint,minimc uidco . Etenim Chi 
nf decodum infipidum eil, cum fufpicione f ri 
gidi .temperamenti , quoniam faporis , atque 
odorispenitusefl: expers* Acceditquodhi 
referunt,eam mirabiliter coferre intemperiei 
oculorumcalidifsime, ^hepati nimioferuo- 
re uexato. Hxc autem quo modo facile una *' 
confpirarCjConflarique pofsint,alii uiderint, 
Huius iraque uim uti non improbo,ita nec ma 
gnopere iaudo t mediocritaie feruata : na mi- 
tiorem curationem facercexpcrientia docer, 
ualidiorcm facere non poffcjteftatur eius me- 
^ diocre temperametuni,cum nullo fuarum qua 
■^ iitatum excefru. Hincconflat toto cceloabcr 
raffe^jqui dicunt,chinam in re galiica, ui 6c po 
teftate fupcrare guaiacum : quod certe uti fi- 
ne ratione didum efl ^ ita experieritia; minus 
confonare uidetun Scd iam pergamus ad re 
iiqua. Succedit planta,que populari uoce d.i 
citur Salfa perilia . Ha»c ur.i minus certam af- 
fert curationem morbi,quam guaiacusjic cm 
cacius radice China , fanarc pofie,crcdirur„ 
DeferturjUtmultiopinanturjCxhiipani5.occi 
duifque infujis , noftro euo repertis . In fo.Io 
nafcitur arenofo . Kadix tit longa , renujs , 
tuberculisdifb"ncta> quibus nbrse., capiiiotcm 
infiarjcrumpuntjfaris prolixrt-,interne carjatc, 
Q externecorciccfatis^duro, acfere nigroicgi- 
tur,odore.carer/aporeadamaricier: iasj.juni 
inclinat, & facill:me.Oe<ftitur . Qnibuidam. 
uiilim t& hanc efle radicem Ebuli ^ iimilitu.'? *- 
nis rationem fequcntes. Prstfertim t.urj ^um 
. habere conftet radices^quibus hcad kuis nAii 
. ta efl faculcas exi^iccandi, coiligerdi, sc c :gv,- 
rendi,utauthoreitGaIen.hb-vi. defimpiic. ^a 
. cultatibus : tum etiam uejienis auxiiio eiie., a^ - 
queob id viperarum morfibusoccurrere icu- 
bit Diofcorides lib.iin. Verum iingula f^rigr. 
lis conferentes, reperient i3Li[zn\ m^giS eiTe cl 
cendam (quodmaiorpars herbariorum cea- 
fet ) radicem fmiiacis afpcre, qu^ diueri^s i ta- 
lif locis plurima enai^citurjprsecipue. Ui;rt. * 



moaromacico. Interdumutiturradiceperfo- ^ Ethruria,agropiceriD,umbria, d:,a£aliic-c;.r; 



nacias, adhibitis iride , xiride ^ acoro^ calamo 
aromatico, Scinanto : plu.ribustamen dicbus 
continuato hauiru,qaam de Chin| potu diftfi 
fuerat. Ceterum huius nobilis radicis (quan 
do Caelaris falute reddita fit illuftris ) uim, & 
poteitate damnatacerrime yuelTalius.uir do' 
6::i'simus,& ab ineunte ^tate , fumma mihi fa- 
miharitate coniuniftus , eo prxfertim tempo-. 
re, quo Patauii eofdem una audiuimus prasce- 
ptores , ac paulo poi"t , uterque nofbum in eo. 
Gymaafio,publico incerpretandi munerefun- 
gebatur . Verum uti ille amaf ukntior ui.^us 
cft extitilTe , radicem unam, aduerfus , ita eius 
facceiTores^pIus iuilo > uidctur huius laude^ de 



rcferuntjCampania. . Huius hiitoriaai exp; 
DiofcoridesIib.iiii.&: poiUllum Ga!ei.u>ni:u 
vii.de fimpl.facujt. Nameius frondesacre:;; 
infcrre fenfum teftatur, atque ob id €-xcz::a. e 
re. Ex quo ego minus probare f bieojmii.4.c.; s, 
fiuemilacis dixeris^uium. Primum,quis, r- i.a 
h£cfitfalfaperili3jminimecertuclt:ueiuc:e, 
da ut eadem radix fit milacis cu illa , uered^.m 
eil.ne minoris fitef^cacise^quam eius, cr.se ex 
Jndia defertur^cum eautantur occidui, ia gal 
lici morbi lanatione . C^ terum falf^ teaji.>e 
ramenrum alii uolunteflie calidum- , quoniaui 
gummata ,& articulorum tophos difcutic. 
Alii,quod ©doris,^ faporis expers omniuo ilr,- 

malauc 



BERNARDINI TOMITAXU IIBER SECVNDVS. 



127 



ittaluntfrigidumappellari. Certcimmodera A guedinealiquarefmum . Notehuiusapoe 



tum exccffum nullum in ea iudicimus, no qui 
dem calidum j cum omnium confenfu , & ex- 
pcrientiacomitc conftet eamfrigido,acque 
imbeciiio uentriculo fcmpcfobefrc . Non ite 
frigidum , cum qualitatc difcuiibria^ & atte- 
nuante fic prardita. Paratur iiuius dccodum , 
cum iure puili incerdum, imbeciilitatis & atro 
phiae cauia . 52;piusin aqua decoquicur,incer 
dum in uino * At de uino paulopoft dicc^ 
mus* ^dderemconfedutas falfs diuerlas, 
atqae uficatam noltris temponbus , nifi uide- 
rem eas diiigenter, atque accurate fu ifle a prg 
claris fcriptoribuscomplexas, tum eciamom 
nibusperuulgatas. Quoc.ircaad guaiacum^at 
ciue eius expiicationem , properandum efl . 
Guaiaci nomen, indum eilb,:ej[i:atur Fracafla 
^, rius his uerbis . 

^^ nlfpanamgemimmnxcogmmnedixiti 
^, UHYt terrafera:^: fci longe ditior un a 
Arhoreyuoce mcantpatnifermonis Hyacum» 

Diferri hanc arborem ex infula hifpanlola 
facis cx hjs conflac : quam cx infula Bcaca ecia 
uoiuerinc alii. Sunt qui guaiacum dtcanc a li- 
gnofancco-diflareplurimum. Nam hoc po- 
itremum cx infula D. loannis uolant ad nos 
perferre Hifpanos . Huic procericacem,& ma 
gnicudinem adfcrlbunt,mediocris Fraxinij 
folia arnoglofsi, fiores luceos, corticem ci neri 
tium . lidem fatentur , interne lignum exra 
re pullum,odoratum, oleaginofum > acre^ mi- 
nus guaiaco amarum , fubftaaciaeflauf , cttra 
uUam nigredineminternam . Adduncpo- 
ilremo,rioii araplius ad nos hoc ipfum dciterri 
utioiebat -. Contra peritiores aliieandera 
eire plantam adftipulantur: dicuncque earum 
difcrimina , i^ ccsii facieni ^ fpii uariecacem , 
autetiamiLiiam,arqueatiamcoIenditacione 
eiic rcferenda. Ego autem exiftimo, in hac re, 
diiigentiam > minime ad noflrum attinerene- 
gocium . Xnanis eiiim efl de re, quse non am 
piluseKtat,ut illidicunt, controueriia : neq; 
c-im medicis ufam uilum {uppccunt^qns: funt 
aboiita, aut pernegara. Deinde fubtilis illa 
dii-ufsiQ, piantarum locum , & natiaam fe- 
dem exporcerc,& ui-cisfim collacas fscihus iu- 
cfcaiepofremus . Poflremo,quid ad nos per 
£inecna:cdifFcrentia,cumeaidem uires, facul 
tateshabeant , lignum fan«5tum, & guaiacus; 
iHuius nocac func, ii Hifpanis ncgociatoribus , 
&Hiitpriciscredimus partim, partim cciam 
confpedui noiiro . Arboreit guaiacus,al 
tisfima, iyglandisprocericatc, corcice pullo , 
& uiridi coiore maculaca . Foliahabec arbuti, 
^ frudus luteos,iundos, uti gcmini eficnr lupi- 
ni . Ligno inefl: duricies inlignis! quod icem 
ponderoium eil, in mcdia parce nigrum,^ cic 
cumquaque fabalbidumj.aa3arum,acre, pin- 



ta adeoappoiite def cTibuntur,utnequid.em 
pennicillo expresfius . 
ipfd lenSi ingenfcjus u.gentem uertice &h alto 
Diffundtr femper uindcm,fempcrque comantem 
^rbnteis fyluamfoiiis. nuxpafna,fedacris^ 
Dependet ramis : & pluyitnx frcndibus h£ret , 
Maiena indomita eji :dufG & pene pmla ferro 
}{6bora : quf refinam fndant incenfa tenacem . 
T>if]c^£ color haudfimplex , m corticeMuri 
Exttriore uiret lenor : pars altera pallet 
huxea : at intcrior nigro fujfufca colore esi , 
lugLandeqne, cbenumq; mttr , quod fi inde ruberet: * 
lam poterat Harijs te^uare coloribus irim . 
^ Hinc damnari merito eorum opinio dchct, 
qui cum diuerfas plancas extare comenti fint 
guaiacum,& iignum lancium, mox addunc li^ 
-gnum fanct-ni efficscius , uaiidiufque morbo 
galiico ope ferre . Quod qua ratione dictu fue 
rir,fane noa uideo . Si uero excelientis do- 
ctrins uiri authoritati hseredum fit.malo cum 
Fracaitono efle, qui unicam,eandemqucarbo 
rem modo guaiacumjmodo iunctam appeiiac. 
Nam de gLiaiacb loqucns , fic aic . 
Mihi nunc tna^na Dcorum 
'^luntra , er tgnoso icueQa ex orbe caneni^ 
San^a arbos. 

Rurfus & illud . 
Age diua beatum ^^ 

^ yrani^uenerare nemus. ^^ 

Tum pauio pofl . 
Ef fa a^ios popuLis ofiendere ramos. '' 

Qupd fi quirpiam quasrat , num huius flt ca 
li.dum,uel frigidum, ficcum uel humidum tcm- 
peram'encum, foluedum, calidum & liccum ef 
fe in fine fecundi ordinis,acceftantJbus hoc, la 
pQ.re amaro,acredine,parciam tenuicate : lin- 
guam enim & palatum itimulac, uicera uelii- 
cac,uencriculum caifacic & roborat. gumma- 
ta digeric, tophosdifcutit, neruofifque parci- 
bus oinnibus uim & robur conciiiac. Corcex 
uero ualidius hcc eadempreirar,& citius, quo 
fiCjUtlignomagiscaltaciaCjacilccet . Naa- 
D quid ucrogiiaiacus, aliisconueniat egntudi- 
nibaSi nccnCjdicendum ex eius maniieiHs cua 
■ licatibus duncaxat conucnire m.orbis,quoruni 
curatioc2lfa£tione,exilccacione, & acreaua-. 
tione periicirur "• uci funt frigidi omnes mor- 
bi,in quibusuidustenuis&accenuans requi. 
ritur,uel uini nfas prohibendus elt , auc dilu- 
tifsimus conuenit* Sum & eorum ueftigia le 
cucusufquc ad hsec tempota , qui dixerc , noa 
ciTc guaiacum , Auiccnne Karon , non .Ebenu, 
non£ganum . Etenim quis ignorat Aui- 
cenna icripfiife medicos caaones, fupra qnin- 
gencos annos,ance periuitrationem iniula- 
rumoccidentalium*? .Ebenum icem quinoa 
iiidcntnigredinefuperare guaiacum: actaa 
dem eganum nec corticc , nec lig no , ncc fo- 
L i 4 iiis> 



ii§ be morsd 

iiis, nec frii<Sibus coiiuenire cum guaiaco . E 

Scd ad eius eleiaionemf deaeniamus . Proba- 

tur id quod fueric ponderofnm, no rimis hiu! 

eum, odoratumy refinofum,ex uetufta arbore, 

muka nig.ritie repleram ^ pingue , quod aelU 

eec,amarumi album uiridibus lineis difhndii 

habens, fcortice craiTo intedum, & ligno tena 

cicer mhf rente,ac demum quod incudum^tur 

biduin,ae fere iutuientum reddit .• Corcex 

fit craifus, duru?;, inrerne einsritius, & ater,co 

cauirate ampla , carie non exefus , nequeitem 

riinoftis .- Neque eciamiitnob.is negledui, 

quod prudeiiti racione peritiores obferuant , 

ut conferamushgnum cum uiribus morbi,^ta. 

te qucque cu asrace afgritudinisV-& patientis , 

ac etia ium partibus anni : nam morbus quo F 

maior eftjau: altiores radices intulit, uulc effi 

caciorem Guaiacum, minus uero qui oon itc . 

Qose omnia recentiorum authorum monume 

tis tazis canitat . Confcctura: huius uarian* 

rur. Aiii io poliinem uerium exhibenctenuif 

iimum i Alii carapotia,& paftiilos condunt.;. 

Alii ebduarii formam commendant . Non 

pauci flores conditos fubminiftranc . Sera- 

pium quidam propinant ex fucco cxpr^fTofo 

iiorum . Vinumguaisciprsferunc aiiinon 

ukimac clasiis 2urhores . Lufitani ferapium 

exhibent- i^uccum laudaac nOnnuliiex tenuio 

ribus ramis expreirum . Plurimi ( quod ma- 

ximc nos fequimur ) decodum ex aqua confi - 

£iuncpurifsima,contraaliiuini partem mi^ G 

fcere non definunt . Vcrum nulia ratio , de* 

coctum ruperatjCUui id fuo fluore uniucrfum 

corpuspcnecret, amaritie digerac, & aperiarj 

potuque cibumpriraumalccrec, deindc &^he 

par[concempercc. Sunt qui guaiaci decodum 

ia duo genera diitinguanc ^ n'empc iimplex & 

eompoiitum . Primum iliud uocant,quod 

ex foia aqua,i!gno & corcice conficicur . iecii 

dum eft, cui uel ius> uei uini parcicula iniungi 

mr pro imbeciilis, mulieribus, graciiioribus, 

morbo iam iachoance j aucahani ob caul~ani, 

Sub compoflto coiiocare poiTumusdecodum 

quodfic prster iignum & corcicem cx rebus 

foiuencibiis uencrem,rhabarbaro nimirum, 

agarico, chapfia, elieboro , feaa, & fimiiibus * H 

J:emquodantidotis,aucquauisaIiapianca> fi 

rnul incoquitur . Scd priufquam de decodo 

agamusjilue id fimplex ilc^ fiue compofitum , 

fectionis modum agamus ; ^ecatur iignum 

a quibulaam ia minimas telTellas, ab aliis tor- 

no abraditur . Sanc qui ferra difsipenc minu 

dfsime . Sed hi modi quamquam a nonnul 

lis rcferancar > luac camea dcridtadi . Nam 

in fcobesmifiimas^ac fere fenfum fugiences fe 

catar iima ampliore ad haac ufum fabrefada. 

Id itaqae obferuandum . Qui radicibus utua 

£ur,easprimiic6rundunc,moxiaparticUiasfc 

canc . Quena afuiB acmo fane meatisacci-. 



GAlLlCO 

peret, cum radices cxcremetitis fcateanc, ca- 
pianturque ubi cxtera deficrunt . Maceraii 
tur ligni fcobes in humorc quem uolumus (fi- 
ue iu uino, fiue iure, fiue aqua ftiilatitia, (lue 
aqua fontis purifsimi) fpatio horarum 24. Ha 
mor ad corticem,& lignum comparatus,uaria 
tur pondere, pro modo affedionis, atatis,tem 
perai7ienti,uirium,confuctudinis,partis anni , 
fexus,uit« ftudiis . Cum maceratur,alii aqua 
frigidautunturjaiii ferucnti,deinde occlu- 
.fo uafe , furfuribus tegunt , pannis intedum » 
ualetius decodum habebimus in antiqao mor 
bo,uti ex aqua frigida minus eft cfiieax,ubx t* 
lehaberi opus eric . Codura non mst cft . ^ 
Nam in dupiici uafe decoaum iigni ; effici 
poteit pro Regibus , ac Principibus, fiue etia 
delicatioribus corpufculis . Pafsim uero in 
uafe conticirur teftaceo uitreatOjaut aeneo, 
itamno intedo^aut lebethe lapidco,ad ignem 
poilto, fuaui flamma fubie^a , feruata tamea 
qu2 inde coiiigitur fpuma . Confumitur au- 
tem humor ilie , pro ut fcopus ipfe curatiuus 
popofceric . Nam decodum uolumus,aut 
uehemens, aut imbeciilum, auc mediocre. 
Si uehcmens , duas cercias partes abfumemus: 
fi imbeciilum unam :fi mediocre, diinidium . 
Colo cransfunditur decoftum fiue frigidum , 
/iuecalidum,fiue tepidum , linteolo pcrqua 
mtido,ac denfo . CoCtSra duplex efto .♦ pri 
ma ik f^cunda uocata: quado ex priore ferapia 
propinant, uci cx alia, pocum cxm & pradii. 
Necdefunc,quiadabiuendas; manus paciea 
tis, uel pedes, uel ulcera, terclam conficiunt, 
ex eodem femper ligno , & cortice . Quod 
nc obfcuritacem pariat, difcamus hocmodo. 
Prima ebullitio &maceratio fi|tuerit;'Iibrarii 
12. aquse foncan» , addita lib. i. ligni , & un- 
ciis i. corticis, decoquemus ufqucad dimidii 
conlumptionem , deinde colo citra exprefsio 
nem transfandctur decodum . Mox d(dcm 
fcobibus in lebethem rurfus inie(9:is , adden- 
tur cotidem aquse iibrs, & igni abfumecur ter 
tia pars humoris>rurfus & colo diffiuat . Pri 
mum itaque decoctum pro medicamento bis 
m die afrumetur,hoc cft uice fyruporum . Se- 
cundum pro pocu refcruandum eft , cum aegcr 
cibos aflumec . Qjiod fi pro abiutione ali- 
qua , ad tertiam decodionem fic deuenien- 
dum,ucemur eodcm ordine, plus, minufue dc 
aqua;, prout libueric , adhibences . ^ la xfta- 
te uero,auc habicu calidiore corporis, aut pro 
Gonfuetudine, in homine large bibcntc , auge 
mus fecund» decodionis humorcm, ut latis il 
li cfTe pofsit , Quod fi ualencer fucrit ex fic- 
candum, fiet maior confumpcio , fi mcdiocri- 
ter,quae dicta efl, conculeric . Si aucem m- 
fra mediocricacem , diiutius ericdccoctu, auB 
cciam cum iurepulli contemperandum,c;Uod 
maxiiae probo . Nam f«pehoc unumfibi 
arrogac , 



BERNARDINI TOMITANI LIBER SECVNDVS. nf 

arrogac>acl tcncra «cas,uei «ircs inualida?, uel A us medicaminisopus : ii quidem decodo apc 



fympcomacaquae inde rcquuntur^muiieresprg 
^ercimj& delicatos, auc eos qui parux funt ani 
ipula;. Dixi de iimpiici decodo, nunc ad c6 
policum defcendamus. Gorapofici huiufcc 
medicamecijdifeenti^ bin^fiint, uel ctenim 
compodcio ad humorem,in quo lign.um inco- 
<jmmus,reiercur,ucl adligni, cuni aliisrcbus, 
permixtionem , Ad humorem , triplex eft , 
Cpmparatio : uel ubi cum aqua ius pulli adiun 
gimus , quod fic imbecillorum caufa , uc 
«iivtumcft . Vel. ubi cum aqua uinum > 
aut totum uinum apponicur , aut cum pro 
tiino,aquaueJ[liIIatitios humorcs herbarii acci 
pimus. Cpmpofitip autcm,quae ad lignum, ac 
caetera cuni eppermixta,rcfertur, quadruplex B. 
ciVyquaru prior illa dicitur,quas fit cx perniix» 
tione corum qua: uencrem fpiuunc. Secunda 
ciijin qua robprantia dccoclum ponimus , uti 
cinnamomuni,ueI caryophyllum , uel aliud fi- 
milc Tertia eft , ubi Antidota commifccn-B 
tur . j^uarta ubi fimplicia quaedam altcran- 
tia adhibcntur* At finguias has difercfltias 
breuitcr atr ingamus. Primam autem dic^um 
cft,pro delicato, aut imbcciUo corporishabi- 
tu,liccre ucl iuris pzrtcm addcre dcco<ao, ucl 
ctiam totuan dcco<^um in ipfo iure conficcre. 
C^uod iudicio^cdici omnino relinquitur. 
interdumfiillintiisaqais uti po{iumus,noii 
' cnimqui ita faciunt crrare paco , cum fubiima 
ca medicamcnta in ufu f uific per omnia tem- C 
^ora fatis conftct, fcd longc rc^ius,eos faccrc 
|>urandum cft^qui pro ftillatitiis aquis,fimpli- 
ciumherbarum deco<ais utuntur . Dcuini 
'^utcm pcrmixtione , folco intcrdum quartam 
ailius partcm,aqux adhibcrc,ubi uel uentricu* 
iijUcl cordisimbcciliijatio habenda eft. Raro 
tamen id facio, ne aut plus iufto repleam , auc 
hcpatis exuftionemjugeam . Scip e^tarc ui 
f os,, fane quam .crudicos . qui uino meraciorc 
Utuntur ; «£1 Antonius Muia Fcrrarienfis,atq; 
aliipofteriorcsdetopUcium plantarum co- 
gnitionc bQn^eriti>=quorum eacft confuetu 
do» uc uacuatispaticatibus , uinum hoc potui 
tvrppinenc .. CJjpd utinon improbo , icaia 
^ftiuotcmpor.e,habita calidiorc, & cxuftionc 
plurima,exhibcrft iipti audcrcm, Hoc confi, 
ounic rcccntiorcs.c?? lignp,corticc,carduo bc- 
i^ediap,adiaa.5P,.arpleniQ>£Ipribuscordiali- 
bus/cng fpIii$,faccharo|, & uinp aJba, odora^ 
tpq;. Confc^aur^ pppdcra & menfuras,apud 
c<>sp««repotci:it,qu.i ytiuoluerit Jani ucro 
qui medicameatum#Pmppa«ftti «X folucnti- 
bus pharnij^is^damtjari ab aliisfpicnc,quodli 
gni indici Him uniucrfamimpcdiantiatque. rc? 
tundant , nam cum aiaior ficmcdicameaci uis 
fc>Iucniis,quaiA decpAi digerentif , hcbetacur 
iiiius £acultas. . Ac^cdic quod contraria fimul 
tj^OQftC pugtj^se uidcatur 4ec9§^mn^& fQlai- 



rimus , digcrimus , tranlpirationcmjiipiiinur, 
ad corporisueiuti circunfercntiam crahimus: 
contra pharmaci impctu ^ humores alio jduci* 
mus,ad ccntrum procrahentes. Quae mi uio- 
lcnca funt,&pr2ter rationem , ita nacurs qua 
maximc aduerfantur ,ia:duntqne magnopcrc 
laboranrem. Quibus racionibus adducunrur 
nonnuIii,ut crcdant non cfTe in coto dieru fpa 
tio,quibus bibitur deco^u guaiacu,2liquo gc 
nerc ioluentis pharniaci uacuandu.Veru deco 
^umroborari <quod fccunda erat permixtio) 
aromaticis rebus,ubi opus fuerit,in habitu de 
licatiore,aut ualde i:rigido,uciIe futurumefle 
cxiftimo,nempe cinnamomo, auc caryophyl- 
io,aut nuce mofchaca,auc alio confimili. Ter- 
ciam quoque compofitionem non improbo» 
quae fic,ubi ancidota.mifcentur,praerertim quf 
ucnenis,& cotagiis aduerfantur. Qualia func 
carduus bcncdidus,rcordium,ac c^tera huius 
ordinis : cum naturalis Philofophiae uerifsimii 
(it dogma , quod ait , caufa roborata , cfi^edi 
uim fieri ualidiorem. Fatendum tamcn cft,uc 
jn mifcedis his..ea uitentur,quaj ligni uires ob- 
tunderc uaieant, rurfus & multitudinem eorii 
qua: mifcentur: quando Galenus illud conftaa 
tif$imeprofcrat,fugiendam eiTcmuIcora me- 
dicamencorum congeriem , qua: quoniam &d 
unum adum redigia caiore natiuo ditficile po 
teft, ob id ea natura: faftidium concitanc, mi- ! 
C nimequeilliopcmconciliant. Minus item 
danmarc folcorerumalccrantium ufum^quod 
quartam facit compofitionem. Quod maxi- 
me cfficitur , ut habitus corporis frigidior in- 
caiefcat, aut caiidior temperctur . Hinc ilU 
crfluxcrc , qu« cum iigno guaiaco mifcentur , 
dum decoquitur : quorum alia mifccntur ad 
calorem ligni remictendum,alia ad frigidita- 
tcm corppris laxadam,alia autem ob alias cau 
fas,promodo& ratione opportunitatis. Sunc 
aut^hxcfoncuSyborrago, buglofius, endiuia, 
cichorcum,fium,{ifymbrium,rumex>olus,iupu 
lus. Qusc quoniam uim habent rcfrigerandi, 
hinc & alia coUigunt , quf facultatem contra- 
riamprarftccjubi his uci pofle ratio didaueric. 
D Sumtinciuque mcatam,thymum,epichymumj 
chymbram,calamincham,meliphyllum,erucu- 
Um,crithmum,afparagum,fcenicuium,fuma- 
riam>filiciilam,adiancum, afplenium, phylli- 
tim, chamcdryon , betonicam, pentaphilum, 
rofaiariaum , ialuiam , fampfucum., ftecados,_ 
anifum, Alii ctiam addunt, ubi opus f ucric* 
fiorcs cordialesjcorciccs & femina citri^ glycy 
rhizam^radices enula: campan«,althee, iridis» 
Nunc cgtcra percurramus , quf ad huius ufum 
maxime fpectare uidcncur . Hg c aucem func 
plurima . Quorum in primis occurric anni 
tcmpus,quo tutius exhibctur. Comixiuiii att- 
tcaa icriptorum con{«n{U Vcr c^tcris aatcfer- 
■ '^ ~ ~ ' ' tur 



llif tern|>6f iSiis>fecudo kiCQ probatur Autfim- E 
fius : qua; dtio moderata ftint tempora . Ter- 
tio Joco hycmem coIiocSt, Q_«arto Aeftatem. 
^ec dcfunt cjm Acftatem Hycmianteponant/ 
Ih more autcm nohis pofitum efl, ut in uet eri 
iiiorbo appOTtunifsmium tepus^eligamus, nifi 
tUud obftaucrit , id autcm erit Ver. Quod fi 
laborans iam iam morbo fucrit, hoc eft nuper 
rime correptuSjquocunque tempore ud cura-' 
tionem duccdus eft, pofthabitis canicukribus 
diebus tantummodo . Quantitas potusija- 
riari potcrit , pro mcnfara «tatis ,.ucntriculi,- 
morbiuigoriSi habicus eorporis, cofuetudinis- 
in bibendo/exus,tempcramentijUirium* Cu 
autcmpotum dicOj eum intelligo qui dam co 
«ledit arger afiumit , & qui bis m dic fub fyru- p 
pt nomine bibitur. Dicrum numerus huic af- 
famptioni dicatus,non unus cft/ed uariabiiis, 
prodiuerfa rationetemporis anni^ac csctcro- 
ram,quas pridem enumcrabantur. Hinctftuc 
in leuiifimo afre^fta. xxy. dies fufficiaDt. in pair 
lo ualidiorc triginta. Communi autem con- 
fiierudineiam cofirmata quadragintadicsnu- 
Kicrantur. Quod fimorbusfueritperuetu-- 
itn^ ac contumax, quinquaginta,ac etiam plu-'- 
res,ilii deftinamas. Aeger itaque fmgulis die* 
busjduo ex guaiaco » ferapia capiar ; primum,- 
fole oriente : fecundum, hora fcxta, aut feptir 
ima a prandio^tertia tamen ante coenam. Ma- 
eutino aiTumpto-, dormiat ii potcit : ac ferus c 
jftratis con furgac. Manus abluat, tcrtia fi ue- /> 
lit ex gua iaci decoAione parata : moUiter am: 
buktjinterdametiam requiefcatV Vefperti- 
'no iyrupo deguftatOi, pcr horam in ledulo de 
€umbat,ueftimentis'indutusjatque uigil. Mox 
-= ubi furrcxerir^aliquantifper fefe inambulan- 
do cxcrceat . Sit tamen meridianus fyrupus 
parcior aliquantoymatutino: uerbi caura,quar 
^% ta parte minor. Nani iimane o<fio unciasbi- 
berit» uefperi fex fufncienr. Vtrunque tamea 
calidum accipiat . Frigidum enim fi biberi r,; 
laborem afferct uentriculo , uti fubuerfionem 
fi tepidum>quod animaduertit Galenas:»ac-na 
bis obreraandum cft . Vidus efto renuisV&ii 
ppus iit attenuans. Pa nis bifcodus communi ,. 
afu adhiberuryad tres uncias ufque,& paffula- '^ 
rum uncix du« , additis Amygdalis depilari* 
fex, aut oSo . Verum nos pane utplurimum 
ctimurprobe fubaao, & coa:o>carnibusin£er 
dum Jaudabilibus , uel otiis recetibus, addiris.- 
Paffalas non imprbbo, autalicd his iimile , ad 
ciendam aluum. Uxc aace fcuiter caifaciunt,^ 
hume^antque , fi Auerroy credimu ^. J^fc^ - 
gunt^quia dulces funt,qaand'0'h2c fit dy icium 
trrum faculras auchore Galeno lib.ii.de facul 
tatibus alimcnt. Grudos humores cocoquut, 
jrialigaa coercet,nequCguaiaco aducrfatitur, 
ifltrorfum fe fe reCipicnteSi cum uim obtineat 
«d»c«!idi>quad I>iofcmdes aiferebat. I>emu' 



CALIlCd ■ 

ftomacho robur conciliant, eiusUeilicationes'" 
iiebetat,probe enutriunt . iecinoris afFeftibus 
mirificeconueniunt. Amygdalasprohibenc" 
iionnuIIi,earum fuccum damnates,uti ineptii/' 
ac uitiofum, maluntque exhiberi nuces,aut pi; 
fiearum nucleos . Verum dulces amygdaks 
reperio temperato calore praiditasiex Gaieno 
Iib.vi.de fimphcmcdic.Ifacult. necnon Aegi-- 
iiet3,iib.vii. Hsec itcnVobftruaiones hepatis: 
& lienis tollunt,uim attenuandi,atque incide 
di poilident,quocircaeas probat Galcnus,ubi 
attenuarc uoIumus,in Iib.de actenuante uidu.- 
Rurfusaluum emolliunt authoiibusDiofcbri 
dc, & PlinioA Damnanturautemab his,quod 
agre concoquantur,quod caput repleaCiquod 
oieaginofamhabentlubftantiam,'atqueobid 
in uentriculo scftuantes, biiem moucant. Sed 
Galeno tutiusadhaerendumputOjUiii incon- 
trariumratiomagisurgeat. ^untquipineos 
nucleos dant,quoniam exficccnt,leni2nt,dige 
rantjbilemque propeilant. Adde quod corru 
ptos humorcs emendant , uentriculi acrimo- 
niam, & crofionem fedanc , prq{>e & ualenter 
nutriunt,authore Galeno lib.ii.dc facuiratib» 
aliment. HoctantumiiiisuitiitriDuitur, ($ 
SEgre concoquantur, humorifque craffioris co 
piam gignant. Quod fi libcat minus alere , 
n^inimijquein concoquendo laborcucntrica'. 
\o iniungere,utcmur piftacii^uibus fouerur 
heparjmlrificequc tolluntur obftrucrione<: ca 
Galcnuscomprobat. Arquchfcdeuictu. C§ 
terum eum raorem laudOjqui ii\itio potus gua.* 
iaci,iilud obferuant/ut fenfim,a.paulo plenio-' 
re ad minus pienum uictumiprogrediantu^^ 
inox,fi opus fuerit, ad tenuiorcm : ca lege edo 
6i,utabunoad aliud extremum perijieuia 
proccdamns : quando natura, quafcun.q.-.e ma- 
tationes, qua: dc repentcfiunt , «grc perferre 
uaieat. Non antea tamen h«c propo iantut 
laborantibus, quamiiii fuerint exaaifsiine-ria 
cuati cum hisquac multoantea di^a fuere jTU' 
digerentibusjtum ibluentibus medicamenris,' 
icem fcAione uens parata,«regali-tien2, £\ fco, 
pi illi aftuerint, quosin extra6;ioneiangu:F,r9 
feruandos cfTc docuit Galenus in lib. de ciirari 
dirationcperfanguinjismiffioncm.Nunqua^' 
uerocondonadum fit bibenti iam dcco<^Lr.V£ 
m domum cgrediatui-, profe^fto Hideoextarie- 
coatrouerfiamintermcdicam arreni exercert- 
CC& Alii emm cubiculo occlufos tenenr afce 
&os,uti noctuas: alii Iicenti« finem nullamda^ 
tes,committunt eos exire,& negociari. Hora> 
utrunquesxtrcmorum ufum magnopere dam' 
ttauerim,- Nam femifepultis iilis atque obftri' 
cd^materiam ^abimus^ut humor tiielancoli^ 
cus augeatur>qui patietibusmoleftifeimus eft; 
& quo maximeiUi redundareuidentur . Qui; 
uerOjIibef«€grediutur domum ,*aeri plurimo; 
fe^^xpiaaafi*, tjubiio iutcrdum t, autipluuioi'^ 

4^UO 



BERNARDIXI TOMITAMI LIBER SECVN^DVS. iji 

repugnant. Cjeterum cutis fymptomata fue 
riat,uIccra,buboneS;,purruij, rhagadeSjgiim^ 
mata,atque aii:^ conum inficicntes quomodo» 
cuncue pafsiones. Vc itaque certa ferie, at- 
qoe ordine in his expiicaHdis utamur, flngu- 
las hafce aft^isdiones.ut porerimus breuicerjat 
tingemusjiaitio fumptOja carie, qiix utpiuri- 
mum temporejatquc ordine prior extare, gi- 
gaiqueconfueuit. 



qiio fit ut maxime Icedantur , accedente etiam A 
d.etrimento , quod comequitur imbecillos,^ 
atcenuatoSjUbi plusiufto agitancur. Medfocri 
tacem ampIc'6t;or : uc patiens luminofum habat 
^ubiculum , & falubrem ftationem , moderace 
amplamjquam a prandio egrediatur asftate,ac 
uere per totam domum inambulansj, coelu fri- 
«idum,flatuofunri ue, aut humidum uitet :fefe 
autem domi c6tineat> fi fieri poteft, iin minus, 
haud procul eat,nequcitem concitato grenu* 
Quamquam medicus,ni(i aflentator eife uelit, 
luum exercere imperium debet,ut laborantcs 
obteperet illisJprsecipiensjCfr ad eoru faiutem, 
pertinere cognouerit.Quod fi eo tepore, quo 
giiaiaci potus affumitur,itrid;ior quam par eft 
cfficiatur aluus,ea quidem lenienda ucnit,{iue B' 
pharmaco,quod leuifiime id prjeftet, iiue cly- 
iiere,aut etiam Sena; Epithymoque in eodem 
guaiaci decodo madefaftis^incodifqj ad ter- 
tias, Ab aliis autem pharmacis ualentiori- 
Bus abftinendum , quoufque finem impofueris 
lignipotui. Qjjo temporcii ualentius uacua 
reoportuerit,iiberepurgandum erit corpus 
medicamento fortiore . Tale eft coniiecfrio 
hamech uocata , catapotia fstida ^ e fumaria, 
aut cochica uulgo prsparata . Rurfus epithy- 
■ mo,fena,atq;eileboro,pofsisetiammaiosfuc- 
cosjfi qui fupererint^congrua & opportuna ra 
xi6vic» fubducere. 

# De fttorbi GaUicilymptomatis, Caput ultimum* c 

IAm me uocant fymptomata : quorum multi 
plex eft. differencia. Contenti autem erimus 
illa partitione,quas ait,omnem fympromatum 
gailicorum congeriem , duum e.vtare gene - 
rum maxime comfnunium. Vel enim hxc 
ad partes noftri corporis internas referuntur> 
uel exteraas , hoc ctt oculis fubiacentes at - 
que editas. Priora iunt, uel qus ad oiTa per- 
tinent , uti eorum Caries : uel ad. iunduras & 
perihoftia referuntur,quales prasfertim fimt 
interni dolores.- ueluafa feminaria concerniit; 
cuiufmodi eft feminisprofluuium, ftue gonor 
rhcea . Externarum partium fymptomata , 



QuatuoT dicuncur modis : quoniam uel c^pitis I> cum , diapompliolygis, di^palmc 



C A R I E S. 

Caries putredinem,uuIgato nomine,IjgnO' 
rum figniftcat,authore Aetio fermone primo ; 
cnf & Paulus fuccenfet . Grsecis ixi^d;; dici- 
tiir,& o-oLTrPOT«; lignorum.hoc eft eorum putri 
lago ac fordes.' De his Iocutus-eftGaI.iib.de 
iimj>iicium me'dicamet. facultatibus octauo. 
ofsis afrectus etiam dicitur interdu, ex iib. de 
artis conftitutione. Fir atitem id humoris cu 
iufpiam erodetis caufa , fi GalcnoafTenrimur, 
in Iib.de caufis mbrboruni. (^uia uero id ma 
li, hoc eft erofio pudendis obuenitj occafione 
gallicas infectionis,hinc eft^ut hoc ipfum Sym 
ptoma cariei nomine fnerit appellatum: quod 
glandem,& partes penis exed;:r: quodq,- etiam 
f^penumero durities caIloi~a concomfcarur li- 
iiore fordefceate ^ aiut corrodenre infhmma- 
tione. Vt plurimum zccidit hifce tempori- 
bus,per initia morbi^occai^ione defumpta > ab 
ea qu2 per coitumfitjpudendorum perfria:io 
ne,& faniei comniunicatione. Plurimi^canei 
genera tria conftitiiunt^mitis/eue.mediocris. 
Curantur omnes ,-exquifita corporis^uacuatio 
ne primum : deinde exficcarione adhibita , ca 
refrigeritibus etiam leuifsima caries toHatur. 
Prdinde in mitiore, utuntur tonfores & ziii , 
ablutioneex Rofacea,& hisirem liquoribus 
ftiUaciciis,quiparantur exportulaca, planta- 
gine,foiano. Mediocriauxilianturhscea- 
dem, addito alumine rochse . Malignam. , fs- 
uioremque tolHmus puluere infperfoe colo- 
■ cynthide, pomplToIyge,aacti cineribus. la 
qucm uf um etiam ueniunt aloe, molybdena, 
*fcoria sris, & ex ungucnt:s,rofatam, sgipria- 
"""■'■ " Addant 



funt,uel arciculoram, ueIpudendi,ueiquomo 
docunque cutis. Porro quGc capitis iunt, fur 
fusbiuio fecenmntur : hoceftmtus,ucIfofis 
confiftunt. Incus funt,oris ulcera , lingux ca- 
ries. Foris dentium cafus, pilorum,- fuperci- 
liorum,ac capillorum defluuium. Articuio- 
rum autem atteccus funt tophi, eorumque im- 
pedicnics injfarctique tumores. Pudendo- 
rum uero affectus erunc in maribus,uel gladis, 
uei canalis urinarii; glandis,uti caries,tumor, 
infiammatio,pra;putii duricies^uerrucae. Ca- 
. naiis,erunt ueioccuka caries.uel erofio,in foe- 
minis^mfe hsceadcn), exceptishis.qua; fcxui 



cmpirici, atque tonlores,qu2exurencenr^,& 
caufticam uim. pofsident,uti eftaqua aurincu, 
qux metalla diilbciar. C^eterum tutourimur 
abIutione,que per guaiaci, ac eius corricis dc 
coaum efncitur^cui additur tuffilago . Iccm 
uino ,in quoebuiiierint lignum, corcex , roja, 
portulac2,&thus : iafpcrfis in poliinem.exiic- 
cantibus. ■ Vbi in extremo fic exficcandiim, 
ucuncur t^recipicato, uelcum ungucntis mifcc 
tes,uel foImTi infpergentes bis, aut tcr ad fum- 
mum . Adhibito ftatim madefacicnte aliquo, 
uti rofacca,ud portuiac^a, ucl plantaginis li- 
<]uorc. ii detergendi fcopus fucrit^ HiniC af- 
fcquimur 



i|2 



DE MORBO 



ffiquimurlfidjscompofitione. Necdcfuntj 
qui in extrema,ac pcrdita eariei malignitate, 
sd argentunft uiuum confugiant^cumthure & 
fuilla aflungia permixtum . Cxtef um iiquis 
abluerc fedem affeaam maximc ftudeat^ jjrx' 
ter iliam quae ex Guaiaco confici didum fuit, 
poterit,- & has aliquando, pro afte£tionis mo- 
dojproponerSjQUsfiunt ex uino,lacie,granata 
rum liquore , aqua caiibe alterata , & iUlIati- 
tiis acquis iam diais. Pulueres,>qui in hac cu 
ratione funt iii jL^fu ; & quoram copia abunda- 
re nosopoTtet, coiiciuntur ex metaliis, offibus 
tiilis.coralliojbolo armenia^Iapide hacmatite, 
Hiaftiche.thureytormentilia, fcabiofa, ebore 
exiiftojaIoe,rofaj atquc SmiMbus.Quorum ea- 
talogum liquiseft qui nofce dcfyderet^ ad eos 
Gakai libros mittendus cft>qui de medJcamc 
tis ^XTX ytvsj , infcripti fuere : unde iiia omnia 
apud noftroshominesemanarunt^ qua: hade- 
nus dicta funt,qua:que eriam fuiit rcfcrcnda. 
Nam prsEter enarrara addunr j cornu ccrui u- 
ftum,cortices^anatorum,lentes, oftrca com- 
bufta,rubum,uitis foiia, atquc olesy praffium^ 
poIigonumjlolium,ordeum,petapbilum,acri- 
moniam,eupatoriumuetus,ariftolochiam,be- 
tonicam,radices cucum.cris afinini, citruloru- 
que^dracunculos ambos,aIumenyCalchant um, 
arris florem , «risac ferri fquanum. Cum 
uero fuppuratur carxcsjdetergunt chirurgi lo- 
cumdecodo c feminibus iupinorum, ordeo> 
loIio,apiifucco,oximclite, & aqua cauftica 
cx Arfenico probc confeda. Sunt & fcrapia 
hiiiG negocio oppomma) ex tofis ficcis > myr- 
tOs&mene rofaceo. Malignitate nondumccf- 
fantcad ignem propcrandum : uti ad fiftulam 
plumbeam,fi prxputiumj excn neqacat, quia 
pius iufto intumuenc . Ferro item fecabitur 
interdum prxputium^ubi callus durior & con» 
tumax i caufa fuerit , ut glans decegi nequcat- 
csct^ris prius tcntatis auxiliis. Quod ii inuer- 
fum recurrerc ncqueat , ad piumbeum inftru- 
mcntum confagicndum , quo peritiorcs Chi- 
rurgi noftrorum rcmporum utuntur : uti ad 



GALLICO 

tubercula uocitantur. Hf c gallicc contaglo 
nis caufa , fordidf ff penumero uifuntur ^ ficus 
ueiuti, cum do!ore,& rimofis fciiTuriSjUbi inff 
gnis fuerit exuftio. Keferuntur in cafdecaii 
fas,quas iib.i.copiofe narrauimus. Ex his ms 
iores aii^, alig minorcs apparent . Qugdani 
ctiammagisaiiis^qufdamminus dolent. Rur 
fus ficciores aii^jalif funt humidiores. Gr^ci 
uero,& Galenus in duo gcnera diuidunt : hoc 
cft in habcntes latiorcm ba(im,aut tenue appS 
dicuium ; quibus adhasrent cuti . Priores p.i^ 
jjL«\i8t uocant,uti poftcriorcs *K§oj(o^5^d'/flt|. 
Sunt etiamfcrc eiufdem nfttur9,adnat§ carua 
culf, qugnonadeo infublimcattoliuntur,at- 
que cdit^ func, quafquc uulgocritas appellatj 
pudedisadnatas,&ab ciiliem pcne caufispen 
dentcs , cum Verrucis. Has uolunt nonnulli* 
eifc Grgcoru, & Actii Thymos. Hic etenim 
fermone xiiu. fub codcm capitc tractationem 
dc Thymo fedis Ficis, Verrucis,& clauis coni* 
piexus cft. Et Paulus lib.iii.agcns dc ani at- 
fectibus , cifdem doce t auxiiiari . Galenus 
uero in his qug de tumoribus prgtcr naturam 
cdidit,thymos,cpuiidas,& parulidas ccfet effe 
carneas cxcrcfcentias,hisprofedo fimiliimas, 
quas morbi galiici occafione^ fgpifsime fubo. 
riri uidemus. Has Aetius in aibas & fangui- 
neas fecat : itcm mites& maiignas: qu^ etiam 
poftremgdifferentifCognofcimturinMyrmc 
2 ciis,& acrochordonibus . C9terum Verrucje 
omnes, atque carnium fuppullulationes galU- 
c? non tolicntarjnificxquifita fueritparata 
corporisuacuatio. Qu| uero appendiculo 
h^rent cuti,interdum feaione tolliitur,f§piu$ 
autcm ligamcnto . Q^x lata bafi refident, 
molliuntur primum, deinde erodentc medica 
mento fubmouentur. Coferunt ad huncufum 
fquama gris , ammoniacum cum aceto para- 
tum>calchantum uftum,afra faetida, & fimilia. 
Vtimur & caufticis, ut aqua aluminofa , oleo 
fulfureo , arfenico chriftaliino, auripigmento 
parato, pr^cipitato . In quibus maxime mo- 
dus eft fcruandus . Actius uero multis fane 



exiSaum clyfter, fi crofio fuerit in uirga: cana „ auxiliis docet Verrucas, & caruncularu accre- 
t; ;»;^xi,v ..^^„<. «„** a;j^;. o^/?o^,*<» /M>nnni.* H tioncs fanarcqu^fingula receniere mutile, at 



li,iniedis rebus antc didis . PefTaria quoquc 
cxcogicanturad muiierum ufumcx rerebin- 
thina iota cumaqua fcabiofacjUci piantaginis, 
uei rofacea , addito melle rofaceo , & puluerc 
tormcatiilasjboli armcniae, rofam m, fcabiofa?, 
thuris, cboris ufti, cornu ccniini, aloe, farina 
loiiijfiuc ordei. Atquc h^c dc caric. 

/ VE R R V C AE* 

Bt galiic* Vcrmcf fiunt . Has grccc 5^ef *5 
tiocant : & per quandam fjmilitudiaem a ioco 
cminentiori , & edix&o acceptam , cas carnis 
accrctioncs iignificant, quf prftcr naturam 
incorporibusaccidunt : qugquc alio nominc 



taediofum ciTet : cum iate patere cuiiibet pof- 
lint , fermoncm eius xiiii. iegenti. Hoc tan- 
tum dixcrim, iiium in hifcc profligadis tuber- 
cuiis> ualcntioribus caufticis uti folerc , intcr- 
dum etiam candenti ferro : quorum unum pc- 
riculofum cft,uti aliudhorrcndum. Modus ta 
men commendatur. 

B V B O N E S. 

Bubones de gcncrc funt tumorum, Galcno 

ttfte in lib. de tumoribus pjatter naturam . A 

Gra:cis,fimiii uoce , ^««^ Jk; dicuntur. Eo» 

Galcnus/imui cum his coniungit,qu« phyma. 

& phvqcthlon^f 



BERMARDINI rOUlTASl 

&:.]Phygethlon, dictfolent i qmd-ghndula' A 
rum aftectioaes cxiMnt, unacum;iihs. Di^- 
fcrre aucem ofteodii ex. coiy qood,' bubo ia- 
flammatio eil: : Phyina itatimi iiidum ad fup- 
purationem propecac i Phygethlo» :er5?fipcr- 
ias inflammarionis- > irel. intlamsm^tio : eryii- 
peiatis particeps> exiiiir, Gaicni teftiiica- 
tione, iii )ibro;fecundo.,aij|:is airarricis ad^ 
Giauconem . ./Ab eodem uero defiimens 
Pauius, hoc ipfum^teftatur iibro qcarto.. . 
Sunt itdque &Galiici bubones tumorespre- 
dari, circa femora, arque mguines .-proue-- 
nientes, hoc eit circa parres giandofas . 
Horum di&erentix.ilint , qaoniamaiii in 
concauitate oriuntur , ilii in ipfargiandnia 
intumefcente .. Ruclas quidam magni funty B 
qaidam .pariii, ... Qn^rdara dolorem & mo- 
ieftiam afferunt..,-quidara doioris expertes 
exiftant . Caufam diximas in priore ii^ 
bro ^ Primum autem confiderandnm efty 
Kum materia iiiorum crafla admodum Hty 
& frigida, hoc eft, quae,ad {Iippurarionem 
duci nequeat, an exea,. cui magaa.-portip 
jhumoris tenuioris lic permixta, quse maru- 
rari queat . Quod ii crafla fuerir,& ine- 
pta maturationi ,. iiian^ prpfecto opus erits 
cutis ruptionem morari : aut fuppuratiio-- 
ncm centare,cum potius fit ponendusiabor 
m uacuacione corporis.* nejdum cunftafis , 
morbi uis glifcac, ac-que alciores radices m^ - 



liEER SECVNDVS. lij 

cant cape, fermenrum, caric^ . Suppu- 
rant irem radices aichcas > farina efeminibus 
lini , diachiion ex gummis , diachiion ma- 
gnum . Dolor, h quis cxcitatur,cham2-. 
melino mirigabitur, & rofaceo . Inciiio- 
ne adiiibica communi curatione chirurgi- 
ca utemur . Habes & Gaieni curationem 
bubonnm , negledui non tenendam libro 
duodecimo artis . cnrarricis .• ac muica tibi 
in hanc.ufam (uppetenc, ex Aeginera iibro 
cuarto, quae hoc iocominimefunt.referen» 
da . Neque inutiiem qu^ftionemiiiampu» 
tauerim, qus ait , nunqiiid in bubone cu-- 
rando, magis opporcunum dicatur, cau^fti* 
C.Q;2perire , an fedione , qu.-e ferro efhci-- 
tur, r; , . Etenim utiliorem efle fe<ftionem pu- 
taue.cim , fi ampla fueric , & pacens , c.uo cral 
iioja educancur . Nam caufticum medi- 
camen pocelt i^dlins iiicus producere. Ac- 
cedi? qnod foramen cauftico indudum ro*^ 
tundum eft : atque cx eo iit ut maxima hu- 
morum copia eo ioci corriuec, unde ciiU-^ 
cilis pierun.quefeqiiitur confoUdario . Ne- 
que enim uulgi , coniorumque opinioni af- 
ientior , qui proftjrurcm exiiiimant , ii per 
annos babonis confoiidationem diferairius : 
quando perpetua humorum afiluxio , apra 
iit mah'gnum ulcus efiicere,quo iaborantes 
incerdum maie f? habeanc : Aiii cenfenr > 
cxpeCtari oporcere extreissm tumoris ma- 



£eat . Purgatione.icaqueadhibit-ajaddes q turacionem .^ Id qna racione addacci uoi- 



.xefoluentia, & qu?5 difcuciunt:. . Siquidem 
taii exiftentc. .ma.tejia , nii de eius repulfti 
.timendum erit .. .Cumuero permixtio:iem 
cognoris ex humore craiTo cum tenui , fco- 
pus eil:, ut a.repeiiencibus Cn abftinendum : 
ne materia introrfqm euocata fguiorem mor 
bum efficiac . Itaque in eo cafu,ut ma.- 
turancibus rite utamur , conluio : quofquc 
opus eric uei iettio.ne , nei cauftico medic.a- 
jnento aperite bubonem . Vbi uero fue- 
rit referatum , ftati.m purgatio , & exquifica 
xatio uiftus parandsc erunt . Quod ii ma- 
ligna cxiftence materia , infiammacionem re 
puierisjGaiiici morbi aduentum , ftatim es- 
peaare neceife eft , tum etiam piiorum, & 
capiilorum deHuuium . Refoiucntia funt, 
oieum amygdalarum amararum , chamsrncr 
linum , liiiorum aiborum ^ atque.alia huius 
ordinis . Pauperibus , & uuigaribus mos 
cft , ut urina humana iocum raadefaciant , 
lana adie^^a . Emoiiiunt bubones, oieum 
amygdalarum duicium , refina , bucyrum , 
adipcs omn^s, meduiise , oieum.uccus, Ga-: 
ieni cataplaima ex oieo,farina, ^ aqua, acque 
aha fexccnta. Spcc;iatim uero jiikccmprouQ 



.uerint>conieaara facis affequi non queo . 
Contrarium autem-exeo porius afhrmaae- 
rim , qood iongior mora , uacuacionem re - 
moracur . Q^us.cumplus iurrodiffercur-^ 
.maioris incommodi caufa cit , hoc eit uc mor 
>us-aitius h^reatj fiacque.uaiidior, & rna-r 
ior . Hoc autem maias eft in corn.ajoduai » 
quam quod fequitur , paaio acerbioris bu- 
bonis , fedionem . Neque obftat quod 
fcribic Hippocraces iibro fecundo de j^cdi- 
ci ofiicio^cumiftquic nonciie tubercuia im 
marura fecanda . Nam id uerii~simuni 
eifc pronunciamus , ubi cundando , noa 
maius incomrapdum j pericuiu^iue fubi— 
D mus . 



fitOKVU E T CAt>ILO.RVM 

J) I f.L V V I y M . 



Accidic intcrdum m capite , rupercihis, 

f: menco , necnon in ceteris aiiquando cor- 

poris. particiiiis, ut piii concidant,& capiiii 

uaiueril . NoaQunquam area: duntaxat con? 

M m fpiciunciir. 



GALLICO 

E niunc fuffitus , non oh eas modo rationcs, 
quas diximusin prascedentibus, uerum cttam 
ex ea quam diduri fumus . Etenim qux- 
rendum eft ,numfuffitusparandi /inc,ubi ca- 
fum ueremur lanuginis, uel ubi iamadeih 
Cum adeft fuftimen nihil prodctTe certum 
eft , matci.ia iam cuti tranfmifta, & radici- 
bus xapillorura |ffei5i:is . Cum autem fu- 
fpicamur eos cafuros , tutius tentanda eft 
uacuatio per fanguinis mifsionem , & pur- 
gatorium piiarmacum . ^i cadant omnes 
capilli j ftatim adea properandumeftreme- 
dia, qusE in aIopecia,& aliis fimilibus affedi- 
bus adhibentur ex Galeno , libro primo k** 

p Tfi^Toirfiu; . Item ex Aegineta libro tertio, 
necnoQ Aetio fermone fexto . Cautius item. 
in pilorum prouocatione animaduertendum,- 
ne aliara niateriam trahamus adcutim,quse. 
caput> uel faciem ulcerofam efficiat . Ve- 
runi ut fummatim agam , huiufce curatiuae 
partis fcopus fuerit , cutem ficcare, repur- 
gare,detergere , meatus recludere , materiam 
piiorumcitius irritare . 



IJ4 DE MORBO^ 

fpicmntur , adeo utnon omnino • glabra fe- 
quatur depilatiOj fed fpatiis quibufdam , in- 
teriectoque tempore aiiquo , id maii obue- 
niat , gallicam luempatientibus . Veteres 
capitis deciduique , capiiii fluorem , foliti 
lunt uocare aL\cimK.i'ciy : ubi ueroferpensma- 
lum , non uniaerfum. caput , fcd quafdam 
huius partes depiles reddidiiTet , iq^ksiy > 
appellabant . Caiuitium autem latini de^ 
formitatem uocant , que ex capiliorum na- 
turali quadam inopia , ablationeque orirs 
confiieuit,quamque iniquifsime plurimi fe- 
runc . Ceterum ubi a caufa gallica eifiatui? 
capiili def luxus , quam in primo libro fumus 
copiofe perfecuti , eum iicdiuidimus,quod 
uei ex toto fit , uei fecundum partem . 
Rurfus uei fenfim , uel confertim fit depi- 
latio : fiue per interualla , aat confeftim . ■ 
Scopus itaque fuerit, uc quibus ipCc immi- 
net cafus, occurrendum fit , ne cadant . 
His uero quibus iam cecidere , reftauratio- 
nem, ac regenerationem prasproperam ad- 
hibeamus . «fnfiftendisautemcapiliis,bi- 
fariam procedimus, empirice , & rationali 
Methodo . Empirice firmanturlotionibusj, 
& {uffuraigiis: interdum &linimentis. Ra- 
tionc uero fiftimus , foiius euacuationis prae 
iidio . Quamquam certa non omnino efl hsc 

firmandi ratio : cum illud aperte conftet , , ^ -j -j— 

muhos poft exquifitas purgationes, ac fan- ^ tubercula in cute etflorefGentia , erumpen- 



PVSTVLAE. 



Puftul^ nomine ,- generatim quxcunquc 



guinis misfionem , tum & guaiaci potum 
non -potuiife fluorem , ulia ex parte , contine 
re ." Vacuatio, huic negocio falutaris > 
<;ommendatur anonnuUiSj per sLiro^Myixflt- 
T/c-ijLoiig y fiue mafticacona . Hsec fiunc ex 
ftafifagria , maftiche , caryaphyllo , pire— 
tro , Quibusmateria a cuteintrorfumre- 
uocatur . In eundem ufum iaciunt-cata- 
potia capitalia uocaca, elleborum , thapfia , 
fiue turbith , fudatio piurima , lotioncs ex 
abrotanOjbetonica, aiTaro,abfinthio, rore- 
marino, calamintho , pulegio , rofis, nuci- 
bus cuprefsi , agarico . Sapone pauco, & qui 
dem damafcenojuocato Venetiis,utimur . 
Damnatur^apo artlficiofus ,"quem alii con- 
dunt e rebus ftipticis , & laudantibus co - 
rium: quoniam materia intrufa,poteftffuio 
ra perferre fymptomaca . Omittenda 
quoque funt, facultate adftringentk •, ob 
eandem caufam : qualia funt HypochifthisJ, 
acacia , thus , fantaii , corallia > myrrha , cor 
tices granatorum, balauftia , gzllx , fuccus 
ladani , oleum myrtinum, & omphacinum . 
Minus item admittimus quae aliis placuere, 
cinnabarim, auf ipigmentum , camphoram, 
galliam mofchatam . Improbandi etiant uc- 



tiauecomprehendunt . Hasinquatuor ge- 
nera deducit Cornelius Celfus liber quintus 
hoc eft 'm phlydenas, exanthemata., piydra 
cia,& epinydtidas . Neque ullam uocem, 
quod fciam,habent grscci, quae harumcom 
-muni generi plene refpondeat . De his au 
tem puftulis , fiue papulis , copiofe .fcribic 
Aetius fermone, quartodecimo . tum etiam 
Aegineta liber quartus Extant & pauca qusE-- 
dam de capitis puftuiisapudGalenum hber 
•primus de medicamentis fecundum loca i 
uti in quinto de eruptionibus menti , qu». 
dam obiter fcribit . . Puftularum nomine 
II in prf fentia , easomnes fiue ficcas , fiue fordi 
das eruptiones cutis comprehendimus, quas 
gallicf infedionis caufa, hoc eft fanguinis di-' 
uerfarationeafFe(S:i,uitio contingunt. Haec 
maxime infeftant capitis corium , faciem , 
anum: funtque occipiti iamiliares : interdum 
etiam inguinibus . Sunc autem hsec aliquan 
docruftisobfitse,aiiquando«onitem . Ea 
rum fanies pro humoris redundantis quaii» 
tate uariatur . Quocunque autem locoper 
cutem eruperint , toIluntur(fada uacuatione> 
decodo guaiaci : madefadis primum cruftis , 
&emolIitaearumafperitatc. Si contumaces 

fuerinc 



BERMARDINI TOMITANl 

^KTint , aqua all«rriinis utuntur ,.uel fimpirci , A 
uel cum roiacea pernrjixca.^ut alio iiquore:qua 
liselt humorlHllatitius foIani,portulac»,plan 
ta^inis,& nmilium* In hunc ufum maxime re- 
jcipiuntur lac, aqua ordei,deco6:umfoiiqrurR 
rubi/puma ligni indici & eius corticis>feuuni 
iiircinum^gallinaceus adeps. oleum fcorpionu, 
unguentum rpfatumjiiidis compofitio/dyapo 
;pholyx, oleum e uiperis^praecipitatum , fubli- 
.matum . Qs^ partim cum iam didis oleis ad 
perungendum,partim cum unguentis artiii- 
«iofajCongruaque ratione mifcentur. 



LIBER SECVNDVS. 



Ul 



ARTICVLORVM DQLOR. 



B 



Polcnt item^hoc morbb affec^tis, interdudi 
.capur,articuii,& internodiainoftu magis, qua 
interdiuicuiusfane rei caufam , primus iiber 
:Copiofe expiicauit. Doior acutior fspius , ali- 
jquandoobtufiorinuadit.Namubimateriado 
iorem conciliansattingic perihoftia,eum re4 
rdit^cutiorem, &punctionis feafa prjEdirQm. 
; Contrario huic cxiftente humore,QOior hebes 
:,i^,modicus efh'citur:ho€ eft ubi ea non pertiii- 
git. Poteft&acutusdoloratenuimateiiafub 
©ririjiiti a craiTa,diftendens. Cun) uero ubi fi' 
mul conuenerint,qui fequiturdolor, iam lacc 
,tet,ac uellicet, neceile eft, Tollitur doior gua- q 
iaei potu,ac ualidioribus medicamentis iolue 
tibus, Huiufmodi fuat,confectio hamech, hie ^ 
ra diacolocynthidis.turbithum. Nec paru pro 
'iiierint catapotia ff tida, cocchica , ex hermo-»- 
iiaAiiis, cHeborum * Fomentorum uium no& 
recipio. Nam c2lidiorapIusattrahunt,quana 
xiifcutianr : frigida omnino funtinepta,auc 
-ctiam naxia : adltnngentia iropediunt excre» 
jnenci propulfionem: laxantia ^cum aditus pa- 
-tefaciant,occafionem prsebent humoribus , ut 
co ferantur . Oleisutuntur nonnuili calidiori 
.btis,auc cataplafmatibus,& emplaftriSjqus- pa 
rantur ex faiuia , rore marino > ruta , pulegio , 
.anethojcalaminthojchamf melo, fak , miliio , 
#aceto,rofaceo ex oliuis immatur is,oleo uiperi ^ 
BO, Iaunno»fcorpionum ■» H^c autem uolumus 
XafyiciQne quadam, & nonfine diligcnti con- 
^derationcia ufum ucnire, ob caufas in fupe* 
jaoribusrelatas . Tutiora ac cer ta magis atte- 
irficauxiliafrequenstnadefaftio, quf fit per de 
jCQ^um guzi^ci&c eius corticis unacum tertia 
.ptrte falfse perili» . Vitanda quoqiie tibi fint 
4tuporcm iaduccncia>nft excrcmenta reddanc 
^j:asfiora,& ^pntumacia ualdc , Veteris tamcj 
«bi fumma urgeat necesfitas i hoc cft ubi do^ 
Jor.uires proftemit , atteritque laborantem . 
^nodina probareiTi,nifiillud obftaret , qued 
/Jolor perpetuahtjmorisaffluxioncfotujs, quo 
^4ftmmodo:a,fp,cr,aacur> d.e*picitquehp? ipfum 



auxilii genus * Etenim cum h^c finc modcra- 
te calida,moderatequcdigtrant,& difcutiac, 
jnutihsfereeorum ufus uidetur,&dolorisuiri 
bus minime refpondens . itaquc folius caufae 
ablationi ftodcftdiimueniet . 



-GVMMATA, 



SucceduhtGummata. Hiecautem funttu- 
mores pr*eter naturam , gailicae pasfionis cau- 
ia y oborti. Eft autem tumor latinis , qui eyx.o'; 
Graecis dicitur.Huius omnes diftereiitias com 
plexus eft Galenus unico iibro, qui dc tumori- 
bus inicriptuseft. Intercaterosueroqui gaili 
cisfimillimi funt.enumeratgaienusin eo iibro 
tresilios,quidicri funt atheroma , fteatoma , 
-meliceris: quosica diftinguit . Nam in atiiera 
.itiate, quidpulci fimile continetur: in fteato- 
rpate feuo.-uti in meliceride melli. Caufa horfi 
aiibi reiata . Sed.n.difccntie diftf omnes a 
recentioribusin gallicos tumores referunrur: 
ouos in nioiles & tophaceos diuidunt. Afre^ta 
iedes,cui tenaciter h^rent, fnnt.caput,articulo 
rur» iigamenta,ofi'a & perihoiliaintof>his. Iii- 
tophis materia pmnium craisisfima ei^t.In itea 
.tomateminus crail2,arqije etiam melacolica . 
Minus adhucquf in atheromate:uti in Melice 
ride pituita una cum bile flaua permixta con- 
/picitur. Curationisfcopuseftduriora emolli 
re & difcutere : molliora difsipare atque rcr 
f jlucre. Ad qu.eni ujhm reperta fanc oleum te 
nuium partium omne,2lrhe:e radix,Oieum cha 
■jn^mciinum,laurinum, ammoniacum, fagape 
num,bdeliumj terebiiuhin2,olea fcorpionum, 
amygdaiarum.duiciunri & amararoffl^axungi^i 
fuii.ia, pinguedo aaferina& gailinacea, {QUum 
hircinum^oleum uiperinnm,caieus aetuftiis,& 
cxtera his fimilia , Sunt qai audader utantur 
;aqua ardenti,& ad inciuonem feftinecfi opus 
iucfit.Vcrumquc autem horum,non ab fquedi 
ligenti mcditatione pr^ ftaueris,quando exip 
fa prgfertimfedione^acerbiora fubfequantur 
iilccra. Atqueob idtniDUs uciibleo mcdica^ 
mcato imirentc: ctim alia fuppetant auxiiia . 
Etenim tophofi tumores, qaia crudiores lunt, 
ac peracerbifempcr,aiiquandoctiam indoiea 
tes, incidcndi noa fmic,Hippocratis lcgeia 
ii.Iib.de medici officio.iMoliesuero cxficcarc 
tettcabis& refoluerc, ablucioncctiam iipius 
adhibitaex decodo iigni indi, Itaque quo ad 
lieri poteft fugienda femper cft mcifio : ac pri 
mam tentanda fuerinc c^etera rcmcdia,ne ma 
Jigno cuipiam ukeri occafionem pr|beas.Sai 
ia eil: optimum auxiliumibibita: aut gua iacus, 
cum muito corticc incocius : cuius ctiam de- 
cocto,probecali4o*ablucnda isepius ia di^ 
fmt gummata, Qupdil p:iinime maljgna, ac 
M iii a pertinacia 



il6 



nn MORBO 



percinack fuerint^opportuoe ea cur^uem po 
tu falfe perili^:dam per eius haull:t?m, pro^ur^* 
tur reaiiiis,atque iafeiirilis diffiatio . 

iDSSiyM CARIES, ET CORRVPTiO» 

Os^bus conuenire putrilagiae interdu,Ga 
lenus apertetefiatur tuni iniib.de conftitucio 
ne arcisjtuni in iiiLarcis curstiuc^.Idjgenus ma, 
ii, quo noniine a gr^cis dicatur,ortenfuni efi:, 
tum,cum de carie fermoaem haberemus . Cor 
irumpuncur oiTa, humorisdemandati acrinio- 
nia,malignitateqae iniigni . Siqiiidem aliis of 
:fa capids CQrrumpuncurjaii is ulna!,tibi3e, pala 
zi: item & naii cartiIago>uc inde ozena excite 
tur. Cum id uitii afraerit,aperienclus eft locus 
iiue ferrojliue inurente medicamine, uc quod 
vofsiscorruptum eil: > detergatur , atque foras 
-educatur, IntiammatJQ li cua fueric , contra- 
riis auxiliis^ nempe refrigerantibus, auferen- 
da. Durities moihentibus fedstur , Vicus ubi 
probe faerit alceratara,expurgaturTique,farco 
ticis opportune confolidabicur. Partes osfiuna 
proximas.neintabefcancremediis erunt prae- 
feruands,hau4 leuicer exficcantibus . Qualia 
prsfercim fuerinr,o|eum e fulfure,& calchato, 
5erugo,*fquama ^ris utta^ aqua aiuminofa,hio-. 
fciamum, fubiimatum, pr^cipitatum , euphor 
biu, chus,myrrha, fagapenuni, opoponax,peti 
cedanijS: ariiloiochise puluis,iridisfuccus, un 
guencam ifis^diapalmsBjdiapompholygis. Si hi 
icc remediiscollinequeacaifedus^ igneosu^ 
nic corrigendiim. 

RHAGAOES, ; 

Sedi non rantuoi rimg adueniunt, quas gtg? 
,ci sxyxjVL; UQC^nr, fcd ik manibus & plantis. 
AirecLLis eir, quo cutis diuortium experitur . 
Kam rimis Sc fciiTarispartesiilf corripiuntur^ 
laec citra Golorem ; quales iunt tabuiarum ri* 
iTix^qurshis diuQrcium ob r§foiutionem humi 
di pariut,u?l q Jibufcumque caufis;» de quibus, 
ampie Vitruaius difieric Architecturie lib. u 
•Eft autem & {cisfio nerui affesftus , hoQ ^ft eius 
unitaris folutio^authore Gal.in Iib,dc artis c6 
iiicutione. CaJCerum de piantaruni rin3is,ubi a 
<;aufa galiica oriuntur , fermo futurus eft , non 
^utenTaiio modo: quandQ,4v bis copiofetra- 
^auerint uet^res rcriptores:quod iUis liqui- 
<io conftauer itj qui Aetium legerint fernione 
aciiii. & Paulum lib. iii. 3^ vi, Accidunc autem 
lue gallica aftectis propter humoris acrimo- 
piam,exurtionemqi:e plurimam» natura expul 
trice ilium irri:2nce,ac propelientetinterdum 
eciam makicudinis ratione,qux etia uciongin 
quas partes iniiciat, fufficere poteft.Sunt aute 
iile noa tam uifa fordidse , [ed & laborantibus 
permolerte . Probe uero tollunrur falfx pe- 
tilis^ & guaiaci haufta.Tum etiam abiutione. 
^i^ ligno^indicQ, & cortic^ paraca ; additis faii 



CAXtlCO 

E tal is,rofis,coraUis, scacia, bolo armeni3,aIoe, 
thure,&fimilibus. Vbi non admodum mali- 
gn«e fuerint , cpmsnode anxiiiantur, unguen- 
tum rofatum mefua?,& uulgata confedio e po 
mis. Vbi uero contumaces fuerintl» hxc medi 
camenta,uti leuiorajneglectui habebunc: tol- 
lentur tamen pr^cipitato . Si camen durae , & 
cailofe miterintjhasprimum madefaciunt, & 
molliuntjdecodiseradicibus althef , mzlm 
iiioiis, lapatho , & fimilibus . Olea & tinguen 
ta adhibent.uti rofaceum, amygdalarum dul- 
cium, afiiingia porcina,cerafla.In.quem ufuni 
neniunt, pro earum curatione , hydrargiruia 
extindum , aqua aluminisj, trochifci andronis 

., uinura granatbrum>frudus myrti, terebinthi- 
na, bucirum recens, fuccus limonum, ouorum 

^ albumen, ammoniacum , galbanum, maftix , 
'iiiblimatum , pinguedines urfi, taxi, anieris, 
auripigmentum, calchantum, alumen rochse. 
Ad extremumfideuenerintad fupremamdc 
perditamque malignitatem, fuffitum parant 
recentiores, ad manusaut pedes tumandof, 
^ex cinnabare,additis auripigmento , grsco- 
-rum Sandarca^j pr|cipitato, ligno aloes , gum 
mi iuniperi, ftyrace ficca, thure , myrrha , bcl 
zuino . Probatisfinium fuerit harc parce^ 
meditate adhibere. 

GONORRHOEA* 

Non alienum fuerit, iam ad feminis fiuorl» 
quem sr^ci ym^^l^v uocant, defcendere : m 

G qui cemporibushiice , magna ex parte , galli- 
ce laborantibus , negocium faceirat . Indi- 
cant id mali, a contage ilia fieri,fubita pcr coi 
tum infe<^io,ardor primuni mediocris ^ dein- 
de eximius, prseputii erofio, infUmmatio par 
tis^excreti feminis exuftio . Scopus curatio 
nis, his magnopere conducens eft^ infrigida - 
re ac lenire tum iemen ^ tum feminaria uafa ., 
aietitis.adftringentibus . Tunc nimirum i«- 
di,IabQrantes uidebis,cum ad aftringencia rCiC 
dicamen.ta ducentar » Nam ciuem noftrum 
fuperioribus annis uidimus , hoc generc prf- 
fidii adhibitQ,fcmine non adhuc prg parato,iii 
ulcus incidiife, inter anum & teftesoborcum;, 
quo tandem luaio ui<aus,& extindtus eft.^Op- 

H portunaremedia, quibus «gri tucius ab hoc 
malo uindicantur j funt casfia, fiftula , glycyt^ 
rhyza,atq5,pap^ueris feminum exprefsio, lau» 
datifsima quoqi funt frigidorum qua,tpor femi 
na,bolus armenia,nymphef radix^ uiticis&U 
:ducf femina. lam uero abi adfiringendu fue- 
rit,& ilia conducent,thus,maftix,coraliiuni,ra 
fa,gummi draganti,aut iure cualiquo cpQta , 
quQcunque modo aiio adhibit^ . Vincit au* 
tem , in; hoc gtn^vc aftodus jX^n^isLci aut fal- 
{x decocto , addere refrigerantia , qtii^ femea 
inteperer, uti funt fQnchus,rof9,f^taii,ordeu, 
|c fimiiia.Nec jppcerea defp^^yi suthabeda* 

qu^ 



B ERN A R DIN rTOMITAls'! : LIBER S £ C V NDVS. 



ii7. 



rqb^pniratamafferancganorrhoeje curatio- A -quf coacubitus orcafione fuboriuntur, fernio 



-hem.:q'ualia maxime cxGaleno>Paulo, Aetio^ 

atque ahis petenda enjnt,. 

.. DENTiVM LAXLTAS ET CASVS. 

Coaciduataliisdentes.-aliisex corum ti^ 
•tubantiumlaxitate^cafus imminetJduitii, cx 
:iioxio recremento, ad gingiuas,atque earum 
,rimas,trafmifib prouenit;,hoc eftfiuido.humo 
:re.laxante,&gingiuasfcalpelli inftar circuur 
;icribeate. Qm hiara c6ciderint> curatiQnem 
.cx e2,quaf fieri nequit initauratione^relinqui- 
Jmas. Vbiticubant , fcopus eft eorum cofirma- 
«icn-%hisqu2 caufam primu dciiciunt>dcinde 
^ux fiuorem propeiiunr, materiam exficcant, 
-carnem :iaxiorem.d€fajit,& gingiuis adilrido 
xiam facultatem conciliat^Profuerinc itaq; hy 
;pochiflis>acacia>& r-ofjc ficcataeXibi qui ggre 
^andi pofsintjarcendi» Miriiice icem opitula 
-tur,baiauftia>punici maii cortices>bolus armc 
aiajterra (igjllUca.>coraIiium. Ex his autem,uti 
cxiam dl^is uel iimul>uel priuatim,cum ligni 
indi rametjsparatur deco^um» quo fsepiusde 
jtes irrigantar,abluunturq5 gingiuae. Adiuuant 
iioc item genius mali portulac« & plancaginis 
.fiiccus: rurfus liHionum probe.paratws.vtumet 
^loc,& myrti frua:us,ninQaufterQ>atq; aditrin 
.genti incoda. Sunt qurfalutarc>ac primf notf 
^iitiment re.medmm,aquam alummis, & prae 
<ipitatum, parcius magis quam: hbcraliter ad 
Jiibitum,fiu© infperfiim, (iue ca aliis jmmixtu. 
:Verum hasc ip.fa,me iudice,exhiberi poirunt., 
3ubi infignis fuerit4entium iaconfi.antiA. No- 
ilri uero noo fucrit inftituti,fi,Hgula recenfere 
ancomoda^qu.i dentipus iaboran.ti.bus eueniut: 
quando de eorum doiore, inflamationibuSitu 
gritiejinconilantia>ftupore,attritu,dequcgin 
^iiurum laxitate,& crofionc,copiofe , & dili- 
genter tradauerit Aeginetalib.iii. Quod no 
injnus exaae>ac lucuknter complexus eft Ae- 
tius fermone viii. & Galenus in plurimis locis 
Jfparfim^maximc uero lib.v.de copofitionc me 
idic.fecundum loca^prxter ea qu?B Celfus, PU- 
jjius,Largus>atque alii perfcripfere.Qu^ fin- 
gula fi reterantur,inpetum, ac fuperfluum nc- 
^ocium facelTerent. 

VLCERA. 
. Qaod grscis ^AKo;dicitur, latinis ulcus,eft 
carnis folutio, hoc eli eius cotinui diuortium, 
^uthore Galeno lib.de ditreretiis morborum , 
^ dcartis conftitutione.Fit autem ab internis 
humoribus uitiata qualitate aifc^is , quibus 
^iiquo conflucntibus caro ipfa diuortm cxpe 
ritur,perindc atq; ab externo idu uulnus efti- 
^itur.Eodem quoque pado,galiica uicera>ui- 
tiati hepatis» & fanguinis caufa , gigni neceire 
eft,parte etiam fsepius imbecilU>ad fufcipien 
■dam matcriam inf laenrem,oppii>rcuna . Qu^ 
pmnia in priore libro explicari copiofe, mani 
fcfiio lcgentibus iiqucc . I)e ulcjeribus itaquc , 



nobis;habendus crit : quando de cxteris curau 
.latifsime uetcrcs tra6:arint,Hip.inqua,& GaL 
.lib.iiii.Methodi,turaetiamin his,quae demc- 
dicamentis cdidit fecundum genera.Tum Pau 
ius lib.iiii. & Aetius fermone xiiii. pr^eter ea , 
qu^ Piinius, Largus,& Celfus fcripfere.diiigen 
ter.Neque uero iUuddifsimulandum eft,uice- 
ra gallica,fuperioribus annis contigiffe , ioge 
^quaiaio praefentia,faeuiora.Qug uti fanatu dif 
ficillima, ita fueratuifu>atquc confpciSu pror 
■fus horribiiia. Ecaarm.phagedena, hoc eit de 
'pafcentia,necminus, cacoethe. Nuncmitiora 
/nafcuntur>nec ualdefaepe accidunt . Exercen 
£ tur autem dolore,atquc mf lamatione:.interdt2 
- difhcile fuppurantur: aliquando ex hum.orum 
■quahtatc noxia^caua efiiciuntur,plerunq: tvia, 
iordida-Horii item caro glifcit interdum , uti 
ijonnulia putrida redduntur,& lerpentia.Fce- 
tent alia,alia humiditate plurima fiaccefcunr. 
Duricieplurimacorrahunr, &calios cruftalc^ 
^prum oris,ac iabiis adnatas: quemadmodum 
alia dolofa funt & maligna, quae chironia grx 
ci & Paulus uocant.Quidam rurfus liuefcunr, 
(inufque contrahunrjlirtuiafue: quxdi poft ip- 
fam confoiidationem,rurfus crumpunt, in lu- 
cem iterum atque iterum exeuntes. Sed. n,hoc 
loco praeftatjpauca qusdam demalignis ulcc- 
ribus proferre,ut castcra, coliatione cum his £a 
-C aa,exprefsius,faciliu{qijeiudicentur. V^kera 
cacoethe ea nimirum exrare omnesnotunt, 
qus malignaa Gakno^PauiOjAetiOjCelfOjPli 
niOiOribafio^&aliisdicantur.Tunc autem hu 
jufmodi fiut>ubi rite fa^is^quae peragendafue 
rantjfanari ncqueunt - Eo nomine uocantur, 
quafi contumaci3,&: rebcli ia, GaLauthore Hb. 
iiii.Methodi. EadeinDyfepuiotica diciinrur> 
hoc eli: afgre ad cicatricem deucni^ntia. Cau- 
iahorii funthumoresmu]a,ueletacres,eo lo 
ci confluentes.ex lib.i.de comp. medic.fecua 
dumgenera. Quaqua GaL uultmalignitatem 
incerdum oririyCum parsatteAa » tam uitiofo 
habicu prxdita fit> ut uei ipfum fanguir,e cor- 
£) rumpar,e6>nutrimenticauia>dcmandatu. Por 
ro non ianatur>qu«cumque falutaria remedia 
no 3gt3ofcunt,qd GaLcopiofe perfequitur iib. 
iiii.a *is therapeutices> uel cacochymi^ cau- 
fa>uel pIethor2»uei atfectac particulaj imbecilii 
tate,uci ob labioru parua afredioncm : uei oi> 
intemperiemlpci patientis:adde& ob intem- 
peraniia cii tumore.Vbi uero callofa, acfiiiu- 
iofa fuerint,idad alios atq; alioshumores,fiue 
3Crafsioies>fiue acriorcsjcft referendii ; gallica 
afte&ione pcrpctuoadiutos . Recrcmenta ma 
xime adufta perfpicies,nec omnino liuorisex 
-percia.Hxc ubi maiignitatem cotraxere, caua 
-ctia neceilario redduntur , ita fcribente,Gale 
no lib.iiii.arciscuratiCuranturaatem, ratio- 
-«eempirica,& mctliodo.Nam iila aliquandiii 
M m ^ tioruic 



74 



DE MORBO GALLICO 



tiorait opinio , ut quiica Iaborent,ad inun- 
dioncs & fufficas ducerentar» Ntinus aatem 
■mirari foleo Empiricorumaudaciam, ubiil- 
U ia animum ueniunc j qus Fracaftorius alio- 
qui felicifsimi ingenii uir> protuliiTe uidetur 
hoc modo , cumdc Argead uiui iuffimentis 
ageret. 

<^ocinatQtumadc&*pu$nemoaudeatuti 
iHdice mexertisfortaife erit uiile membris: 
(;hi£ VafuUinformeSyCbironiaque ulcerapafcmt^ 
Qnamquam , ex ea uoce,torcaiTe, dubitarc 
uidecuriiie.-nequeid inepte.Noftrisautem te 
porifausj res contra adeo cecidit , uc nmici, co 
genere preiidii, malo uidi fuerinc , Methodo 
aucem & ratione utentes , primum caufa fub^ 
mouenda uenit , deinde localibus auxiliis cu- 
rarionem mohataroptimus , probatifsimusq^ 
Chnirgas Cauix tollendsc racioni conducet 
Guaiacus,2tqueeiuscorcexliberaIimodoad- 
hibitus^qLii ad aquas dimidium percoquaturs 
eamque dierum quinquaginca fpacio bibant 
iaborantes, Neque mihi uilo modo dubitanda 
uid£tur,qnia & iaifajCum Guaiaci corcice in- 
co(5ra,{it jliis profacara . Neque enim mul- 
CumiatereiTe puto , quod exhis magis recipia 
rur . His plenior uidrus masime circunciden 
dusueniet.Potus exluperioribus deco<^is a- 
de o large concedendus , uc bibac quancum 
quisque maxime concupierit . Eodem humo - 
rejfspius , iiberaliterque ulcera abluat ._ Ne--^ 
que eorum morem improbanm, qui & in po- 
tUjCt & in ulcere ablueado,{imui omnia inco - 
quunt Guaiacum,Corcicem & falfam,ea ratio 
ne adducti,qua: aic.faifam corii affeaibus, mi 
rificeprodelTcuti Guaiacus internis humori- 
bus.qui poftmodum m cute erumpunt, prf fen 
taneum eft remedium.Casterum ulceris curan 
dialter fcopus eftjUt contrariis curetur, uti fi - 
milibus uiceratum corpusjcx Gal. lib.ii. de me 
dicamentis fecundumgenera.Nam curatione 
minimcailequimur,nilifubieitac|ro pro na- 
taraii modo fe habuerit , exartiscuratricis 
lib.iii. Ea omaia arceto, qu.-c uel exime calfa- 
ciuncueleciam uehementer rcfrigerant, iicet 



E me uero capitalia, ulceris curandf confilia fiTC 
rint, Si fimplex eft, ut folam agglutinationein 
moliamur lib.iii.artis curatius:deinde,fordi^ 
da detergcre,prof laentia ficcare, quacqj in fiu 
xu funt ,'repellere , copiose cfFluentis caufam 
amputarcjinflammationem, fi qua fuerit, pri- 
■mum auferre,carnis inccmpericm ad tempcra 
mencum ducercfinus impicre: fimul acq; cum 
his duricies labiorum,ubi micefcere nequit, cx 
cidenda,ad fanam carnem ufquc tumor fi qais 
aifucrit,anceomnia tolledus, cauitasprimum 
refarcienda , mox iili inducenda cicatrix eft. 
q^uafomniafufiuSjGalcni libros iegentibus 
.patebunt,prsefertim tcrtium, &quartum Mc- 
thodi, fecundum KATct yin » & artcm medici- 

^ naIem.Cajtcrum ubi uiceri curaado uocabe^ 
ris,pofttotiusuacuationem,illudnon nefcia^ 
prasftabit,huic oleofa, & acriaomnia plurimu 
adueriari,nam a^quc laedunt. Exficcancia, ad- 
ftringcntiaqj cicra erofioncm probe condu- 
cenc,inici6pra£lertim:obfunc humida, lib. liu 
de^mcdicamctis fccundum geriera. Eiedo pa 
Te,ulcus eft abluendum cx lib.ii. ad Glaucon^ 
Melicraco,oxicraco,Vino,& Mulfo. Adde etia 
Guaiaci>& Saif^ decoao. Vbiagglucinadutn 
fueric,medicamenca ualenccr exficcenc, opor- 
tec:hoc eftplusaliquancumquam carnem ^i* 
gnant. -Hanc ubiinducereuolumus,uicabi- 
mus aftringentia:uci ehgenda crunt deter- 

Q gentia,atqueficcancia,incauitatibus faturan 
dis, Qug oainia licec amplisfime cognofcerc 
ex Aecio, &Pau!o, qui a communi fonce, 
hoceft Galeno,defumpfere,tam in iibris de 
;Methodo,tum in his, qaae de medicamecorum 
compofjtioneinfcripti fuere.Cseterum recen- 
riores chirurgi,in gailicisuiceribus,qu5s nunc 
Glandulam penis infeftant,nunc Anum, & Pa 
.latumtinterdum ofTa latentia ,exefis carnibas, 
corrumpunt, necnon cartilagineas,atque ner 
uofas partes aliquaado , maxime fibi familia-> 
riareddidereauxilia,fucciiiridis atque apii.- 
Mel rofaccum. Suillam aifungiam. Butyrum 
-ualde recens.Therebinthinam -elotam. Cera- 
tumex cerufTa, lythargiroetasrisfquama. 



flccandtiacultatemnactafuerinc. Qjocirca ^ Vnguenca , quae uulgo dicuntur rofatum Me- 
pradeati admodam ratione Gal.iii.Methodi, fu£,DiapomphoIigis.Cum ad ualidiora fuerit 



Hiofciamam^&Mandragoram improffat, ut 
cumqiie exliccatia,quia frigida fant,uti Pice, 
Refinam.& Afphaltum,quia caiida,tamecfi hc 
careuaieant, proiiibct- Excelsibusautemcui- 
.ta:is,fuminas erit fcopus,Lit citra uellicacionc 
'dc morllim medicamen exiiccet . Nonicem 
exarpcrandam tit al cus,prias qaam corpus fue 
rit exquiiice repargacam , ne ineptifsimam 
The{Taiam, qaem Galenas non iniaria damnac 
lib.iiii. Michodi,pariaicioinfallifsimeimice- 
rnur. Mucare aucem caracionem oportct , per 
fingulas corporis partes:qaem gencralem fco - 
pum prsfcribit Galenus lib.v.Methodi.Maxi- 



jpperadam,ad ipfam feftinanc Aluminisaqua* 
Prscipitatum elotum : interdum ad hydrarg^f 
rum extindum.aut ipfam etiam fublimamm. 
Flara autem qua:renti,*cura fuerit fe fe ad ue- 
te:rum fcriptorum monum.enta transferrc 
<^uando nimis etiam multa hoc nobis ioco tra 
dica uideri posfinc. 

H9C fupertot, tantifque illiustrium, ftatis 
'noftr^ fcriptorumjmonumentis , de rc Galli- 
ca,in lucem exire pafTus fam: plura daturus,:f! 
poft Deum o|>t« Max. fauerint ftudiofi: mcum 
quos erga perpctuum ftudium, fmgularifquc 
propcnfio facit,ut noftrorum laborum fru- 

&us« 



BERNARDINI TOMITANI LIBER SEC VND V S. 75 

i9Sfs,fi Hon omninoquales uelim,qual€s ramen A Cun^a quibm renidint cctkSik tempU De^rum, 
poirum,ad eorum commodum, ufumquc per- 



ferre perpctuo cogicem. Ablit tamea interea 
noitrisfcprislupusjhoc eft Liuor:& pr^cla- 
TnnAi^i nosuoiuntatem conferueac c.aili>3C bo 
ni laudandarum artiam profeflore^ : quoriim 
cximiamopinionem, omnibus fcmpcr fortu- 
nrbonisatquedeirtiis, anteferendam eiieexi 
ilimaui. 

Sed me dtgyejfum curfujtmq; remenf» 
UmpeUga eYrantemi& pandmScarbafa u^tir^ 
DumUjJUm mdetutA fecat fdisiquora rosirum, 
lilipitiiqi trabem referofpumantibus unitSy 
Td&n^raque cotttorqiicnt (qualentia Umma ponto* 
Mxcipiant pmuSy& amati litt&ris t>ra^ . 
M m atbcrei radiamia fyitra olympi. 



'Ernicat & late pulsis nox atra tenebris; 
Utuos immenfi nittdisfmAtumina muneU; 
Qt4£iquoniam rapido kbuntur tempora curfu) 
Ducit^soceanofurgentia pUufira profundo, 
Tartibus & certis Ungum diflinguitis armum, 
Si mihifaiUces fortuna mohBis^auYas, 
Tentantiy & fcopulos^i&. iahofpita littoYafyrth^ 
VeUque lam dudum ia noctm male fida legentif 
FluQtbus in mediis toties Uxi(iist& ultrb 
MequoqueferuaftisMeflrocum numine fretus 
H^rebam ctauo immotus.cfloque locabam 
lumina,& infignitfieUisfulgenttbus^ Ar£io: 
0' date pofi uanos cafus, durofqite U boreis 
lamfinmerummsyOptatam, & tangeremetam 
B (^onfe&o CHrisgrautbHStfenioquepropinque. 



l N I S. 



Mm 






4®: 



D 



E M O R B O 

lOANNIS S YL VII 



G A L L I G o 

IN SV LENSIS 



T R A C T A T V S. 




j^VoKiA&i jti qmbufuh aaio* 
nibiis magnnm cmolumen- 
tum , magnamque gratiam. 
adtert lanien,& facilitasiquo 
,, dilucidrores^ & magis perfpi 
4i--2=-i-sL^^^ cui eiTrmus , traGtacum hunc 
de morbo GalUco^inJparres quatuor diftribue 
i-e ftatuimus; in qaariim prima morbi origine 
cum definitiGne,in.fecudanot2S,rea indicia, 
in tertia curationem , & in quarra pr^cautio- 
nemdemonftrarerumusconaturi . ^Definitur 
iraque malum ipium hoc modoiGalhcus mor 
bus eCt fbluta continuitas sb exuihs humori- 
bus,percontagiamferein concubiru gcnita 
amalignis qiriWdam puftulis incipiens^pu- 
dendaque plerunque , deinde reliquascorpo- 
risexterioresparces,& capur precipue inh- 
cieas:d^hinc intimas parresingrelia , dolores 
circa ardculos,& oiTa^noau prscipue facies , 
atque abfceiTus duros in pesfima adeo ulcera^, 
ut oHa qaoque pferumque uitient> pofr iongu 
tempus delinenres. EiVuero hxcdehnitio ui- 
ri inter neocencos medicos eminentisiimi 
loannisManardi ,quam quidemii uerbofio 
rem,& prolixiorem.quam detiaitionisnatura 
fortalTepo(lulet,effedixerit:asTateb!murqui 
dem:fedid uirdoctishmus fecir,ut cauillan- 
di occafionem omnem , tanquam Tinedia bi~ 
penni ampucarec. Non deerant enim ems eta 
te,qi2i affe-5:um hunc elephannaun, lepram, 
menragram , hphatum, uel hchenem eliemor 
dicusdefundcre uellenc, ceterum quamtoto 
cceloaberrauerint,& plufquam c^:; hd.^ irx- 
(T(f\f Cut GrxcoYam fertur proaerbioj ab ipnus 
niorbi fyncera cognitione abiuerint, exmo- 
do audita definitione,& iis, quf deincepsdi- 
aarl fumus, indicari poterii. Sed lam deh- 
nitionetradita,morbioriginem ut aperia- 
mus, ratio poftulare uidetur : quanquam tam 
iiarie:adeo difficile negotium peftis iitamedi 
cis facesfiuioa uariis proditam repererim,uc 
cuiopinioni adftipularer.prope anceps nobis 
relidum. fuerit . Quidam enim cum loanne 
Baptifta Montano medico fane celebri icn- 
tiuntab Jndicis quibufdam gentibus ortum 
habere,ficaurem ille narrac:anno a Chrifti na 
tiuitateii^z.quidammiles Columbus nomi- 
t3e.& nacione Genuenfis una cum multis Hi- 
fpanis accesfit in Indias ilias noiias, in qiiibus 
permulri Hifpanorum hoc morbo, cum fit ibi 
familiarisfimus, & non fecus , atque apud nos 



E fcdbies , frequmisfimus , correpti fuerc : qui 
deinde ad fuas regiones,& ad nos reuertentes 
multosex noftrisinfecere. Sunc dcividQ & la 
his,Qui ad huiusopinionis adftrudionem ad, 
dunt,nosabcopopulo hunc morbum curan^ 
di rationem,perhgn«m.iliud,quodianaum, 
iiue indicumnominamus.didicifle. Sedho^» 
rumfententianobisnoneftujfa uero limilis^ 

; nam & firloca iila anobisnoua.nuncupeatuc, 
&tioftro fscuio , aut fortasfis ahquoc rerroa- 
ais non fucrunt noft ro or^i cognica : quomo- 

■■= dotamencredibi:efuerir,ut iila tamm.ultos 

F cofmograDhos,medicos Itaios,Graecos, Afros, 
Aegyptios,Arabas, Chaldfos,qui uniuerium 
prope orbem peragrantes furlum, deorfum 
curfitaruncut artem fuam IocupIecarent,& 
confirmarent latere potuiflenc? i^ed nequc (en 
t€mi£ eorum fubfcribere potui,qui huius at- 
feaus caufameclipfibus, & infortunacorum 
adfpeaibus, Saturni uidelicet cum Marteia 
uiffeiimoquartograduScorpionis,adicenderi 
te^decimo gradu Lconis , asfignandam con- 
tendunt,dicences ex Satiirni ficcicate , & Mar 

a tjs caliditate in fignc fngido, & humido plu- 
rimaminhumoribus natamefle cxuftionem, 
&putrefaaionera,exquibuslucsiftaemana- 
uerit.Siquidem (ut reaeManardusepiftola- 
rum medicinaliura feptimo coliigit) nihil 
huic morbo cum aeris uei humore, uel qualita 
te aliqua commune elTe poteft,& proinde Epi 
dimicus nequaqiiam dici poflet: cum ille dica 
tur^Gaieno in procemio cnarrationis in hbru 
Epidimiarum H ippocratis tefte ; qui pluri- 
bus exinfoiratoaerecommuniseft. Atqus- 
cunque , iiiQuit Manardus , fic aeris coniHru- 
tio,fi uir infcasE , aut mulier infeao mifcea- 

H tiir,raroacGidic,quinuterquepolluatur. Sa* 
nior i^itur nobis uidetur eorum fententia,qui 
mnislb hinc fexfagefimofecondo quotem- 
pore Carolus octaus Gallorumrex,cogno. 
mine Gibbofus .iKeapoim oppugnaturus 
in Italiam cxercitum introduxic , hunc 
morbum fuppullulafl-e arbitrati funt. Nam 
dum* quidsm ex Gallis dulci focurna for- 
fitan ebrius ( uiaores emm Galli per co- 
tam Campaniam grafl^antes luxuriabancur) li 
bidinofs ticiiiacione obfideretur, in merctri- 
cemquandamincidit forma admodum ucnu 
fta,& planeillice.qu? pauloantea (utauarum 

genusmuUerum pccunis gratia mhil non lu- 
bire audet)cum quodaro>qui clephantia i,ma 



lOANNIS SYIVII INSVLENSIS TRACTATVS, 141 

lolcprat fimili.laborabat, rem- habuiffe com- A eft,traniire confirltiasnobis uifum cft.Prapol 



pemcd.Exhocigiturcam ea amplexu tni- 
fcr G4ilus mirificam illucl donum eft confe- 
cu:us, Porro quia, u:i diximus,Harpyia iila 
(pecie,&uulcu eiTec admodum dccoro,& bla- 
40 { lequc enim adhuc tabes iila eius faciem 
concuininaaerat) comphires milites illiusno- 
ctesincauaredemerunc.qui& ipii inquinati 
Silhs muiieresinqtimancescandem contagem 
iftam , quam ancea nulla a^cas fuerat experta» 
quam iacislime propagauerunt^Ec nunc adeo 
tio/tr^ Europe hominibus familiarisfada eft, 
& frequenSjUt qajdam tam horrendum > tam- 
que e-"iiciale milum experti,tamen cauere no 
posMnr,qa;n fubinde ideni mcurrancjadeo uc 
iamuulgariferaturprouerbio,iUumnobiliu S 
tis ciculum promeruiCe , quem tertio morbus 
iepetiueric»Nimirum ifti diuilobi fymmiftaK 
iefc in hac canta aft'liftione ioculari di^^o con 
olancur,cum nullus fani cerebri homo non dc 
beattenuisfimx.&uilislimseforti talium no- 
bilium condicioncm pofthabcre. Ilii ramen fi 
diis placct,hac ignobili nobiUtatc (ibi placen 
tesjiam aulicorum morcs , 5c ritus fibi imitan- 
dos proponunc . Ocreas cx tenui aluta cibiis 
iiiis inducunt , CandiduUs, & tenellas manu« 
chirorhccisodoriferisucrtiunt. Puellas, ma- 
tronasquc domi>ia uiis^in foro,ia tempio,nuf 
quam. non fuauiter baiunt,atque moIUcer mc 
dias amplcduncur^hoc unum nobilitatis cxer 



let Qnim mulcis modis-^iperiori & ubcrtate ; 
& unlicate;quia nanque malum nifi cognitum , 
declinare ncquimus, pedibus.manibusque» - 
imototo corpore nobis adiiitcndum €ft,ut 
quae notae tabem iftam aperire posfint , non 
omaiuo ignarifimus, fiue abco iam inquina- 
ti/iueabcoadhucimmuncs. Quifquis enim 
in urticetum iftud corroerit > nifi tempcftiue 
depofito omni pudore (cfi pcrito medico pa 
tcfaciat,pericuium eft, nc partibus , quas uo- 
cant pr{ncipcs>Iabefa^2tis, tandem intabcm 
iijcurabilcm incidat.unde praepropere fequa- 
rur mors,aut uita morte calamitofior. Quod 
fi qui continentcsita ha(3:€nusuixerint,ut ma 
lus ifte hofpes nondum apud cos diuerfatuis 
ficqiid iilis debeat priuseife< quid antiquuse 
■(cum fichicmorbusmaximc contagiofus;qui 
indicia quacdam habcre familiaria , quorum 
beneficioram crudeicm belluamaduentant* 
ce6:is (uis depellere,atquc arcerequeantf Ad 
de quod quidam medici,atque chirurgi iK>mi 
nc indigni,male atfedos ad fe uenientes ffpc 
mcntiahtur hac iabe correptos , qno numorii 
maioremcopum emcngant, quorum impo- 
fturis facile occurreris,(i morbi figna no igno 
rauerij, qua? fixnt huiufmodiAegripudenda 
puftulisquibnfdam cruftofis, ficcis, & intcr- 
•dum eciam faniofis inficiuntur.Bubones nunc 
in dextro>nunc in finiftro, i^pe in utroqu« ia 



citium ia eis defideresjquod membra trahcn q guine infurgere percipiuntur , quos Galii ca- 



tes amplius cripudiarc,& iacertos cxererc no 
posfinc^Sed mirum fortaiTequibuidam uide- 
bicur,quod ad malierum ofcula admitcantur, 
cum intus corrapcis humoribas grauisfimatn 
ore mcphitim exhalent.Sanch3bent, habenc, 
inquam,iftifyncophicar antidotum.qua puei- 
lis facile imponant:paftilios enim ex fuaueoie 
tibus condrmcncis confcdosasfidue manibus 
fuis ita rotantjUt ab imprudcncibusnon faci- 
lc ceccr faucium uapor percipiacur^Poi^thunc 
non bcne oiet,qui benc fempcr olct. Porro cu 
fir,uti diximus,hic morbus cam mulcis iam na 
tionibuspropedomcfticus,nullam tamen rc 
perias,qiu nominiserymologiam fibi adfcri- 
bipatiatur. Gallas morbum Ncapolitanum, 
feu Parchcnop-eunijtalas Gaiiicum,quemad- 
modii &c Hifpanus : acGcrmanus Hifpana fca 
biem appciiac . Scd cum hasc dira lues noa 
Europam modo,iferum & Afiam , & Africani 
inuafcrit, non inCcito , ncque incpto nomine 
Blafius quidam Holerius inlibcllo fuo de mor 
borum curandorum inftitutione , xo5-.«.i5<.oV, 
hoc eft, mundanum mihi nominalfe uidecur.- 
Quocunquc camen uocecur nomine, poitqul 
de re ipfa nuUa exi ftat controuerua^hic mul- 
tum m.ihi laborandum non exiftimaui.Q^iara 
ad fecundam noftr.i infticuti partcm^jquse hu- 
tusmorbicorpas aftiigentis figna proditura 



baiios, in retam fcria ludences , appeUitant^ 
ipropterea quod quem b ubones inuafcrunt, is 
incidcrenequeat,nifi ita diuaricatis tibiis, 
ut caballoinfidcre uideatur. Scd zd figna rc- 
uertorJn fronre,itcm & circa capillorum ra- 
diccSipapulae quaeda.m tanquam gemmula;^ 
:ropi,aut taquam exanthemata,iis fimilia, quse 
abigae «xcitant«r,erumpunt, 8c quafi e£lorc 
;icun ccapat uero grauedine molefta aif ligitur 
dolorespr^fercim nodurnij cum colii, Sc fca- 

' pularumcruciatibus,quitemporis progrciSi 
ad brachiorum, & crurum iundurasdilabun- 
tur.,iniurgunc. Adfunc & cum dobribus tumo 
rcs prgtcr naturam in ipfisarticulls,qui diffi- 

D cuiceradmodumrefoiuuticur,&raro ad^up^ 
puracionem perAici poflunt . Ceterum ijoa 
uid€bitar,opinor,omnino Ts^xs^yay,'^ Qjii co- 
lor^s infupradidis puftuiis,& aofccsfibus ifli 
primancurjhic aperuerimus, quod quidem uc 
dcbxtc pr^ftemus^dc humorum qualicatibu^ 
quarum corruprioneiile morbus originemtic 
^ipiacprius dicendum nobis fucrit. Cbnftat 
aucem apud medicos eiim ex quatuor humo» 
rum cotfupreii.f^nguinisuidelicct, pituitx-^ 
dc utriufquc biiis,fcacurire poiTi:fed tamcn te 
re femper eft unus aUqais, qui reliquis akius 
capat erigit. Siicaque fanguis principatii 
obcineat> abccilus in inguinibus,que Grfci 
apoftcmata 



*4*' 



ipofl^mata dicunt,t'ubente5,& calidijnoTini- 
iiiJqiie iritumefcen:tes«xo>riunmr., qui conti* 
mam faepe febrim ^groto pariunt. Puftu- 
Ix a:utem,quse cirea CGilum potisiime,& fron- 
tcmemiQenr/ubtumids j & rubentes erunt ^ 
quemadmodum & oeuli ipfi.nec ea tantum fi- 
§na fanguinis exuperantiam indicabunt : (cd 
etiamuenaruminceniioideinde ab hora no- 
^is nona>ufque in tertiam diei horam xgrota 
jilaboTesincrudefeentiSiuerobihsflauado- 
minatrix in corporee^siiiar, ea cum pudenda 
"expug-nauerit^ukere ftatim uirulento, ferpeii 
ti cariofo,cum fummp ruborej&inilammatio 
>ie debacchatufi Puitul» atitem , quas fe exte- 
riusegerent,eitrmumeoiorem referunt:& a 
tertia potisiimumdiei hor^ufquead fequen- 
tem nonamdolor.ingrauefcere fentietur. 
QaodfipituiEaredundantiaj imperinm obti 
«ear,rariuspu{iuIxper€orporis habicum ui- 
funtur,eoquod pituitxea Ik natura C Galeni 
"^.Aphoriteftimonio)utmagisadiun<aurasde 
fiuac.undeomniumiundurarum, &articulo- 
rum incredibiles exoriuntur cruciatuSyqaijOC 
ciput maximejCibiafquc infeftanrjatquea te.r 
tia nodis hora ufque ad nonam mire f grum 
«xcarnincant. Si uero bilis atraimperium 
.€xerceatifupercilia,craniuni>brach:a>perna{r 
que tuberibuscallofis, & apoftematibus, quae 
GrsciTou; cx.{^g:u;dicunc,non disfimiiibu.s 
infeiiari duricer uideb.is. . Fufrula: autem 11- 
ticntesuerrucarum fpcciem reprsfenranti. 
Color iaborantis ciaeritius,& piumbeus exi^ 
•ilit . Hinc thoracis inflammatiO;Uentriculi 
Jmheciiiitas/plenis grauitas.& durities,ac.idi 
HiAuSjpedom tumores,crurum uarices,& alia 
quam pluriiiia mala longo. agmine adrepen- 
tii miferum xgri corpus aggrauabunt, quia 
«xcrementa ipfa triiii nigrore infccLZ .deiicie 
tur . Atque haec quidem de iii:a lue inquin^ 
torum fignis fufficere polTe uidebantur, nifi Sc 
aliud.quoddam rertareCtam.etfi nuliam necef^ 
.{ita.tem inferat)quod & ego,& uos /^pe exper 
ti eftis . Iliad autem eft,quod {uaucs iki Vc 
ncris milites hominum l^anorum commcrc j;^ » 
&propiora collpquia asfidue uenentur , & in- 
tercpilpquendum.ita propinque faciem ad- 
^i^pueant,ut olidum uirus, q#od in ore natum 
e{t> in noftras fauces euom.ere ueile,uide.an- 
,turi Vndc tam. iucundum , & amcenam pliO 
jTupqueodorem percipimus,quam Ci ueculae ba 
^hutt« recens oietum nares nollras- oppu- 
gnet i Sed iam uti-unqueimorbi {ignis a no« 
bisproditisjad tertiamnoitr^ dcciamationis 
partem , nimirnm curationem , ut [qCc defleT 
6tat oratio, tempus poiiuiare uidetur.neque 
tamen ueiim,ut minucim {ingulas antidotos, 
& pharmacorum temperaturas nos uobis trar 
^aturosexpe(^etis:cum id opuseifet long^ 
.|>rolixius,quan:i t^mpommihi cQucesii t^ti^ 



f5E MORBOGALLICa 
E 



pateretur,& inutiliter prope liocabuloriim 
horridulorum congeriemeobtufurum uobis 
perfuafum habere . Quapropter ilimma fe* 
quar rantum faitigia rerum contentus ea at- 
tingere,quas nullo negotio intelligatis, & un- 
deemolumenti nonnihil ad uos deriuari pGi'* 
fit. Quemigicurhuiusatfedusfufpicio in- 
uaferitjlignifque nuper rite perpeniis admo 
nitus fueritjcitra dilationem,aut moram ulli. 
mediconon inertijUon obtufoe naris,non anal 
phabeto (cuiufmodi plerunque {hnt omnes , 
qui huiusmorbi curationem proficentur) icd 
litteris,& dexteritate pra^dito , feCe perfrida 
fronte,& faciedenudabit,morbi fui circuniH 
tias omnes ei aperiens,nihiique eum ceians de^ 

F iis,quaead mali iui cognitionem facere pof 
{inc. Nam,{i ufpiam, parjEnefis iila 
Trincipiis cbfiatfiro medidnapava.tUYy 

Dnm mala per lon^as inualuere moras, 
In hoc iane morbi genere locum maxime hz 
bitura eft . Qjioniam ii tempore iabente al 
tiores in corpore radices eum agere permife 
,ris,tam certo credas > quam li me audias foliu 
Sybillac,ica profunde in corporis penecralia fe 
fe reconditurum,partibu{que internis ita te 
^naciter haeiurum , ut poiiea medici induiT:ria 
placari quidem, extirpari haud temere posiir* 
ne a Apoilo quidem pharmaca omnia fua ac 
tuierit, adeo inueteratum iftud malum huma 
nae naturs aduerfum eft , & noxium . Porro 

Xj adhucrecenSi&maximequodfyncerum otfs 
derit laborantis fanguinem,non difficili nego 
tio e corpore omnino profligari a medicp n6 
indocto,atque exterminari poterit. Nam &: 
G. morbum hunc noaum eiTe, noftr^m.emorig 
prope medici omnes aperte fateantur, & pro 
inde medicos omncs,chirurgpfque initio per 
fpecta maliprauitasualdeatconitos reddide 
jrit : induftria tamen,& ingenio ( Credo equi 
dem auxilium Diuum monftrante fuprcngp ) 
^o taudem penctrarunt,ut qu«e eifet huius fg 
.uientis monftri eflentia , penicius cognofce 
jrent : qua cpgnita caufam amouerent:atque 
^aamota hominem priftinse fanitati reftitue 
rent . Vidimusip{i,& familiariternouimus 

H in Louanienfi academia chirurgum quendan^ 
infuieniemFrancifcumStephanum, qui dum 
olim adhuc adoiefcens Louanii arti iuas darct 
pperam^morbi huiusradicem ncfcio cuiufiiic^ 
di aquacneque enim id quenquam mortaliunx 
dpcere uolebat ) in uitrea ampuilainter pra 
uasiine flamma diutile co6:a,extirpaucrit- 
7k?entior,niii{imiIequid4am medicorum cx 
cclieutisfimus Petrus Andr. Matthiolu^ tf^ 
dat depotuquodam^quemipfe iecretum ap 
pellare confueuerar , quo morbum Gailicuni 
ouper cotravtum fe crcberrime curauiffe gra 
uiteraffirma.t, exquocunque ctiam humorc 
|ndi{cuminatim ^pnfiatwjn • . Alioqui idcni 

nxdot 



lOANNIS SYLVn rNSVLEMSIS TRACTATVS. 



ati(Soraqua , quae pbilQrophka nuoaiparur, 
afFedum bunc facile poffe depellLindiubican- 
terafieuerac. Quiduero deligno illo^quod 
propter energiam ,quam producic , diuinam 
AywfuAov , id cCt lanetum lignum appellatum 
eil^diduri fumuss^certe «no orc pr^iiantisfimi 
<3Uiqi medici huius unius uirtuce niorbo Gal- 
l*i co correptum in corporis integritatem redi 
re poire,modotamea noxiae materias praspara 
•tio,& conuenienspurgatio antecefierit, profi 
tentur. quofit,ut noii iniuriaHieronymum 
quoodam Fracaftorium medicum infignem , 
poetamque nobilem, poftquam inhuius ligni 
laudes ionge , lateqac exfpatiatus effet , creda 
entheo quodam hiroreagitatum in fua Syphi 
lide excIamaHe. 

Salue magna Dcum manik^s fatafeminefacro 
Tutcra comiSifpe6tat.a nouis uirtutibus arbos, 
Spes hominum , externi decus^et noua gloria mundi, 
Sunt tamen apozemata qu2edam,olea,unguen 
ta , catapiafmata , & nonnulla aiia antidota, 
quibus omnino fit opus ad iftiusmaiijprsefer- 
tim utcunqueadulti.depulfionem: quorum cii 
uberrimam tibi fuppedicent complurium me 
dicorum libri copiam,abfurdum fore putaui, 
& txdiofum fi eis defcribendis aliquibus at> 
resonerarem ; cum pleraque uerbis fcateant 
horridis,& exoticis,nequeeorum,nifi prffcri 
benteperitomedico,nobisuiiusufus efi^ pof 
iit . Familiariora autem funt, necminus ta- 



145 



A rasn:on minorem curaro , qnam ipfe aer re» 
quiruatreo quod (m inquit Haly ) illa c©r- 
pus noftrum raultis mutationis fpeciebes 
immutent.Sit ergo panis non calidiis , nec ue- 
tuftatem trium dierum excedens : fit bene coi 
ctus,& fermentatus.modiceque faiitus , & ex 
optimo grano fubad:us . Carnibusuero f- 
ger utatur paucarum fiiperfluitatum,cuiufma 
di funt uitulina, hcedina,caprillaj quas feqaii 
tur galHnarum,caponum,perdicum, turtnru , 
phafianorum , turdorumque carnes.Sed po- 
tius elix^,quam aflf efitari debent>prc4>terea 
quod facilius concoquantur . Quod iiocca 
fio fefeofferatjUtpifcibusuefcendum fit,cii- 
ret ut faxatiles finc,fquamofij&fynceris aquis 
B degentes:potuautem utatur uinofo . Sed cau 
tio effe debet,ne uinum nimium fit dulceiquia 
tale parit in corpere oppilationes^neque etia 
nouum,quia id ebuliitionem humorum, & dy- 
fenteriam generat : Ht igitur medium inter 
antiquum,& nouum, fit boni odoris> & fapo-? 
ris . Infuper,ut id uniuerfaliter dicam,cgna 
prandio fit femper parcior , euiteturque cum 
inanitio,tum plenitudo : iila enim corpus ita 
attcnuat,ut morhi doloribus seger par efle no 
posfichgc uero fut Galenus fecundo de acci- 
.denti,&morbofcripfit) morborum frigido- 
rum caufa exifHt . Quare optime diuinus il 
le hippocrat.protulit fedionis fecundse Aph. 
-j.Non fatietas,non fames, neque aiiud quic- 



men necefraria,quf de rerum non naturahum ^ quam,quod naturf modum excedat,bonum< 

Quodautem adibmnum,& uigiiiam attinet, 
nihil aiiud diduri fumus , nifi ut tanquam ex 
tripodercfponfojfidem segerhabeat Hippo- 
crati fedionisfecunds', Aphor.tertio dicenti: 
Somnus, uigilia , utraque fi immoderata exi- 
{iunt,maium:uigiHsE enim uehementer cxfic- 
cant corpus : fomnus autem f quo longior pra 
uis hnmoribus gignendiseft fomentum. li ta 
men inaiterutrum peccatum fit, diuturniore 
fomno,quam uigiliis minus offenderetcr . 
Meridianum tamen fomnum tanquam maxi- 
mam perniciem fugere oportct,nifi forfitaa 
prfcedente node omnino egerdormire ne-. 
quiuent . Motus uero,fi moderatus fit,pro- 



obferuantiamedici tradiderunt . Sunt au- 
tem iilss numero fex:nimirum aer,cibus&.pa- 
tus,motus & quies,fbmnus & uigilia, excreric 
&retentio,atqueanimiaffeCfus,qui a Gaic» 
iio,& aiiis Gr^cisTTA^MaoLTot. fimpliciter, & cii 
adiedione TT-ctSvj'^Ttf. TJi'; ij/ux^*? nbminan- 
tur. hxc autem medicorum f choias Res non 
naturalesappellanc rut hoc obiter dicam^ eo 
quod ad naturam noitram , feu corporis con 
ftitutionem nihii faciant : finiftre tamen auc 
dextreadhibit£ ueiofficiuiit,uei humanx na 
tursE conducunr . jn his uero quid obferuaa 
dum cenfuerintraedicijbreuiterdicemus. 
Curando igitur aer , atque anni tempas pru- 



denter feligenda func . Cum enim anni par ^ bari uidetur , modo ante cibum fufcipiatur,- 



tes conllituantur quatuor , in eis uer curatip- 
ni maxime eft accommodum.propterca quod 
reiiquse partes plerunque aliqua uehementi 
qualitate exuperenr,qua aerem ipflim atii- 
ciunt,quemmo«ieratumin calore > & humore 
(cuiufmodi fine xontrouerfia uernum aerem 
omnesefle prjBdicant)ad hanc curationem 
cfTe conueniebat, atque ob id habitationes, 
qu9 funt frigide,& pIuuiisobnoxi3e,fontesli- 
mofi,ftagna,Iacus,fiuniina inundantia, & pa- 
ludes maxime funt fugienda:quia iis inficitur 
aer,quo plurimopum aliorum morborum ue- 
hcs nobis adducuntur . Cibus autem, & po- 



iuxta Hippocratis fexto Epidimiarum, fedio. 
nis quartse Aphor.ultimum hunc : irdw cnm 
nWoTwirfltv 5 hoc-eft , iabpres cibos anteee- 
dant.declinare tamen ad fuperfiuamquiete: 
qnamad uehementiorem motum farius eft, 
imo quado pharmaca traduntur, omnino exer 
citiis abitinere conuenir. Vitanda eft infu- 
per ira,triftitia, timor,follicitudo, contra le- 
tarijbene defaiute fua fperarc,& cum amicu- 
lis conuerfari folancibus j mire conducic-fi- 
quidem* 

Anxiamens ncn ipfa fibiynon rehus agendis 
Confiatiib baiuitium corpora f£pe trahmt; 
Hinc 



M4 



DE MORBO GALLICO. 



Hinc tsarU peUes^moYborum hinc mille fimr^: E 

■. Crede antmum noftn corpons effe ducem* 
Sapegraues tfia ueninnt ex zrce labores , 

SuHt ab aeriis pefiUis aura plagis . 
Deniquecur tandem ad ukiraam rem non na 
taralem deueniamus) dtligenrer curet seger, 
ucuencrem IubriGumhabeac,fi non nataray 
certe artificio > & medici induilria . Vene- 
rem autem tanquam peftemin ultimasterras 
relegare oportet : nihil enim eft nocuum ma 
gis. li tamenab ea omnino abilineri non pof- 
iitjuidendum eft,ne ea, nifi ultima concodio* 
ne peraSaaduocetur. Reftatmodout mc- 
mores eorum,quas in frontiipicio fumus polli 
citi, rationes aliquas rradamus, quibus hanc 
contagera^quia tritlius.haud uHum monfthi , 
nec fxuior ulia peitis,3i ira Deum Stygiisfefe I 
. extuiic undis, deuitarc poiiimus. nam erfi ex 
concubitu pocisiimum fcaturigiaem habeat- 
cum tamen & continentisfimi in iftam Scil'. 
lam incidereposiinc, accurata prarcautiaae » 
quiseiTe opus inhciabirur?nam adeo.prsfens 
uenenum tbuec ifta peftiSj,6c tammukas repe- 
ric uias,qaibus,proh dolor , in corpus huma. 
num,&inidiolum Ccsteraenim animaiia ab 
haclueimmuniaeiTeaiTeruntyirrepac jUt in- 
caucos qnafi poiitis iniidiis, facile opprimat : 
per contadum fiquidem , etiam hne ulio ufu 
Venereo,maxime fudore per aerem ex corpo 
rediffuroipiiushboracis:peraeiHmenta,=prg 
fertimlinsa,qu3£:cucemcoategunt:per cibu, - 
in. quem affedus haHtum euomuerit^aut gingi C 
iiisparriiaginecorrupcisconcigericpec po* 
tum ex eodem calice fumptQm : perofculiim 
in amoris fpeciem exhibirum , & ahaiiis affi- 
nia in hominum pr^cordia h:tc dira peilis il- 
labitur. Q_uare ca om.iia iufpedahatere 
dcbec, quilquiscolloquium, autconfuecudi* 
nem cum intecto habere coadus fuerit. fiquU 
dem aiferit Nicolaus MaiTa medicoru pra^ci-: 
puus fe inter alios amicum quendam iuum cii 
ra fre,qui per folum contactum linteaminum, 
iaquibusquidam,quiin crure ukus,>/eapo 
litanum habebar/e dormicurus compouierar. 
(^uocirca coafultisfime mihi tacere uidentpr 
mercatores,& uiatores noftrates, quidum to- 
tisperegrinantur, diligenti. indagine perfcra K 
tantt2r,num munda,recenfque lota lint iintea, 
in quibus iacere debean.t,quinimo oculis fuis, 
fuorumquediuerforiorum praefedis difiiden- 
teSjaliatoperferuiciafafcicocuiario ea dili- 
genter exponunt,& tam diu protendunt,dum 
uircuteatcractoriaipiius igais, quicquid inef 
fepoterac concagii fudonfici, eduaum fibi 
perfuaferit . Eucnit tamen ut aliis alii faci- 
lms»5c citius,hoc sTialo corripiantur.raelanclTQ 
lici enim,{iue per muliebrem amplexum, fiue . 
perfolam c6tagem,faci!iusinquinari poflunc 
propter morbi limiiicujdiaem,cum ille ht ma- 



Kime iiccus:deinde qui corpora habenc deh*ca 
ta,& rara:fed omnium uelocisijme,qui corpus 
prauis humoribus habenc oppietum:cum ece- 
nimliuiusmorbiofficina,feu uc iph uocanta 
minera,fic hepar,cuiusmunus eft quatuor ip-^ 
foshumores procreare, fi ipfum prius mule af 
fedum fuerir,fequicur tacillime hac infedio- 
ne imbui poiTe . Caeterum ad milices iftos 
Cupidineos, qui prurituquodamiibidinoib 
ardetes,amplexus merecriciosdifficuiter eui- 
tare qucunt , priufquam finiamus, deucnica- 
dum eft : nam 5c ilHs quoque prgcautionisali- 
qu^ rationes pr^Icribendg func . Cum igi- 
cureffrenisiiieardor in precordia , & medt^I- 
lasfefc infmuaueric , fubeac m.entem illorum 
iubeo,quammuI:is cahmitatibus hominuJB 
tota uita iic obnoxia.mifera , & fordida eft na 
tiuitaSjlaboriofa educatio,mukis iniuriis ex- 
pofita puericia,piurimis fudoribus onerata iu 
•uentus.grauisfima fenedus,durisfima ceniq,- 
.mortis necesiita<:raceo muitorum niorborum 
uicro irrepecium agmina:taceo infeilam "pau 
percacem,infamiam,pudorem,cormcnra,inli- 
iidias,conuiria,lites,contumeiias:qu9 fane om 
nia,.etfi mirum in modum grauia, moleltsquc 
quiiibetfancmentiscogatiir tateri,fi tameu 
zd amusfim perpenfa,aut ad crutinam exami- 
nata fuerint,ea dubio procui execranda iira 
iueslonge.cxuperar,quam tamen ifti inf2ni,a: 
amencesfuo iumeto acceriunt,& ft^pc migno 
.redimunt:fed ubi eam nacti func , quid aliud 
Cucaon infciredixic quidam; quam uiuum ca 
dauergeruncjporroaudiremihi iam uideor 
in Iioc ccecu adoleicences quofdam planeVe- 
neris iiiiosobftrepentes,ie nonnunquam coa- 
/odalium fuorum perfuaiionibus prope ineui 
tabilibus ud fornicespercrahi, interdum etia, 
ubi bacchus c/inequofrigere Venerem meri 
todixic Comicus) plufquamdimidium mea- 
tis iilis abftuIcrir,'co rapi, 8c fe tumim.p.ri-den 
tes in fpurcarum laparum ba.ratrum impuruni 
prohbi.2ge,hisquoque medeamur. Inipri 
mis igiziir edofri a rAobis llgna fupra indica 
ra, uideaat,.fiiicri.posfit,uc rem cum non mfe 
dahabeani.quodii neid quidem cauere po 
cerunc, fimulatque flagitiofam fuam libidine 
expleucrmt, pudendaaqua. calida , aut uino 
(quod meliusjfed imparabiliuseft)candidoab 
lui foiicirecurenr:hac cnim abiucionepeftifet 
ilie hamoc pudendis infidens confumetur,ex 
tecminabicurque. Longe tamen tucior (uc 
iilud tandemcoronidis.uice addam ) & faiu 
brior antidotus forec , ab iftis horrendis iatiiO 
miis pedem referre,meretricum.iaiciuiam ca 
nepeias, & angueodilTe, oculorum petuian 
tiam,corporis lilecebrofum geftum , fcrmonu 
blaaditias,crinescrifpos,labra infidiofe rida 
tia,mamillas ad ailicicndum compofitas in 
tempore difcere afperQari:bafia,fuauia,conta 

<ftus 



lO. SYLVII INSVLENSIS TRACTATVS. 



24^ 



4te,oppresfecu^s,aflfTi<aic^cs; te(^tas, reli : A (ut elegantisfime Gdliasin fuis Attfcis r.oai 



<5aarqQc omttes <Jtptio'fai , qoibus ^aella: iti- 

cautos amatorcs iafuam oaff jm f«pe pcrtra 

huntjuckiti fimofn-ldefpicatui ha^beret dcnfiq; ' 

fibiadole/centes illos apud Mfnacjslrupri ififti 

tandosproponere,qui,dumihter^pocula fe- 

no quidam impurus illis infidias , formofas 

aIiquor,& bene cultas mferctrices producen- 

do,moIir€tur,in CsCq demisfisdculis atroder 

bant bellaria , ne aufi quidem illos in easde- 

fiedere.lftafane,atqueeisfimilia fi in ani- 

mum npfl, gratJ^fiiD .4«mittatisa akafque radi 

.€£sagerepermittatis,a damnofaE Venetis fti 

jnulo faeile uosjibcrabitis, & afireretis ; cum 

pracfertimbrcHiisillatitillatio aliudfit nihil 

4ut rede dixit Socrates) quam morbi comi» 

jtialisqusedani fpecies , a qua grauisfinie cor- 

pus humanum labefaftari experimur.Quovir 

. ca mcrito Pitha^oram interrogatum a quo- 

dam,quando cum ffminaefTet congredien- 

dum^.rerpondifTs tcrunr, Cumuolesteipfo 

fieri debilior.cuias quidem rei i>on.ignarus 

£)emoaiaeaes^I.aiden:i acce4cnsj,eius nodem 



bus refert) expetiturus, concubitum pf nitu- 
dinem appellauit.fed ipfius egregii fcrfpto- 
ris ati nerbis fibitum cft:quia' & Iepore>& iu- 

,. cuiiditate, quibus in narrando ufus eft,uobis 
gratisfi ma tore exiftimaui. Ad ipfamjinquit 
Laidem ille DemoflhenescIancuIumadit,& 
ut fibi fui copiam faceret, petit: at Lais dc- 

' .' cem millia.drachmarum (qeae faciunt noftrs 
monetf mille coronatos)popofcit.tali autem 
petuiantia mnlieris, atquepecuni^ magnitu 

'. dineidaSjCxpauidufquePemoitbenes^aiier- 
tititer.Sf^di-fcedensouV ^'i^ouaDU, inquit ^ u.tf' 
^wy ^^xP-" V H-^T^H-i^^ciay, hoc eft j non emo 
fiecem miiiibus drachmarum paenirndinem. 

B Pofteaquam igitur, hufus horrendi morbi a- 
deo turpem originem,notas %das, caration« 
moieftam,& alcae plenam,prf cautionem peri 
culofam tradidimus moneo,ut procul a uobis 
hac deformem,& faniofam pfbram arceatis, 
haac in barathrum , in fterquilinium, in fpri 
cas proiici2tis,,ac profcribatis , ne ta exitiali 
fcabic correptijtoto uit^ eurricuio dolearis. 



P 1 M . ! $. 



Ka 



d' E M R B O G A L L IC 

MtCHAELIS IQANNIS PASCHALII : 

V A fc B N T J H h 

T ?l A G T A T V S* 




C^^. 



S^sA 



Primo, 



St morbusGanicus, quem 
& Hiipanum , & Neapoli* 
tanum nomJaanc, noftro fa- 
ne malo hifce temporibus 
afreaus notisfimaSjanriquio 
ribus ucro nc pcribmnium 
quidcm notus • deteftandus tamen pcrpetuo, 
quf cum a ^nttcdinc incipiat, ia iiiiguam 
terminatur uario,& do!orum,& puftularum 
proucntu , acprscipue nofliu corpus difcru- 
cians. Fit autera a quatuor humoribus,a 
naturali tempcrie per exuftionem in mali- 
gaamquandam naturam degenerantibus a 
coatagio , ut plurimum primo affe^is . 
Depreheaditurhoc nialum > quia in puden- 
dis 3 principio puftwk apparent , cruftis ob 
tQ&.3£:%^ , & ienta nonnunquam fanie ma- 
nantcs , lam & m fronte , k circa radices 
capillorum puftiik feu uerius dixeris,tuber- 
eula diuerfi coloris oriuntur , modo citra 
uliius medicamenti opem deficcata , modo 
hlnc inde frequeater renafcentia . In capi 
cefummaineft grauitas,ia colio humeris, 
atque adeo omnibusarticulisperpetuus cru 
ciacus dolorificis ibi tumoribus , prseter^ na- 
turaniobortis;qm cum diflicile difcutian- 
cur tardeque fuppurentur , in nodos &pe ac 
daricies migrant , Ad extremum fauces, 
paiatumque , & infuper lingua nigris^fsti- 
difque erumpeatibuspuiltiiis turpiter ese- 
duntur, 

Hicmorbus curacur prlmo uictu hume- 
^antc, Sc in aftiuis temperato >uel parum 
calido . Qux atram bilem cfticiunt, maxi- 
mc nocenc , ut caro leporina , bubula , hirci- 
na, & ceruina , cafeusanciquus , omnia fal- 
fa, &Qmnia legumina : fimilicer quae faciic 
pacrefcunc , uc pifces & iac, 

Conferunc qus bonura fuccura cfficiunt , 
«c panis optimi tricici , pullus galiinaccus, 
gaUina, caro arietina liifpanica, uitulina, 
ha:di , coturnicis , & fimilium : de quibus li- 
bello de bono & malo fucco , libris dc tuen- 
daualetudioe , & de facukacibus alimento. 
ram muita a Gaicno cradita funt copiofisli* 
mejperpetuotamen confiderandx iunt ui- 
rcs sgxl j & morbi magnimdo • Coafid^- 



E randa quoque cft fcntentia Hippccratis Hb* 
Aphorifmorum, Quibus rcmel autbis&c> 
in cibandis omnibus «gris. Vtaturfipo- 
tcft cxercitationc pr«fert jm ucritriculo uar 
cuo,abftincata uenerc & animi pcrturba- 
tionibus , qu» bilem atram augent ^ uc iunc 
4ra,triftitia,& /imilcs. ^ '; 

^ccundo , fanguinis misfione, pratfertim ^^^^ 
/ifueritmorbus reccnsrubi uires funtmaio Sangums 
rcs fc^a uena iecoraria , aut communi , ut w*/»«. 
fanguinis copia refpondcac picnitudini^^fiati. 
queuacuoucntricuio&inteftmis nifi timea 

F turfubita fufibcatio , aiiquando bis aut ter 
fanguis eftmittcndus. 

Tcrtio , concoftione pcr h«c , ucl fimilia» Tmw 
B.fyrupi fumari«.S. &borraginis ana unc. am^gm 
viJyrupi fumaris compof.& de epithymo 
ana unc. ii. mifce . Item , R. aquarum fu- 
mariae , borraginis , lupulorum , & quinque 
radicum ana uncviii.mifcc, & fa^a iam 
concoftione dicbus nouem. 

Quarto, uacuationc atrae bilis per hoc , p^^^^ 
uel fimile medicsmcntum . R. niedullf caf 
fif fiftule recens extrafts drach. vi. confe- 

G ^ionis medicaroinis quod fcripfitHamech 
drach. iii, ff. diacarthami drach. ii. ff, iy- 
rupi borraginis unc. i.decoSiflorum cor- 
dialium quod fufficit,mifce,& fiat potus. 
uel R. pilularum de fijmo terra;, & hermo- 
da<ailorum maiorum ana drach. C diagri- 
diigran. iiii. cum aqua bugloflat fiant pilu- 
IzviL Deinde per aliquoc dies roboretur 
uentriculus , & partes principes, fanguifque 
purior efficiacurelcAuario diarhodonis Ab 
bati$,uelconferua borraginis aut bugloflac 
cum aqua aut decoao borraginis, uel bu- 

H gloir^uelfumi tcrr«.fi2t quoquebis uelter 
in menfe corporispurgatio,his,aut finulibus 
pilulis. R. piiularum de fumotcrrae , hermo- 
dadylorummaiorum^&indaruroana fcru. 
il cum aqua bugloiT^fiant pilulaexv. adde 
cuiiibetcarum granumi.optimi Di^^n^i» 
Dofis ucro fint tres. 

Qumto^exercitio forti & ba!neo,donec fu ^^jcerekaim 
det copio(e,bibat tuc p aiiquot dies oleii coe &hdm». 
quatitaseritf.iiii.CLif.i.optimi facchari. His 
oibus foiet curariGailiC.morb.fi fueric reces: 

qai 



MICH.4.ELIS lO. PASCHALil VALENTINI TRACTATVS. 



147 



qin /ihabuerit: piloram deddentiam,fget A donccggerfanetur.Accipiatquaiibethebdo 



.prgtcr iam difta trequenti capitisraffone^fri. 
dione, & lotioaefrequcttti,deco(ftopulegii, 
{lechadjs , origaai, faluif, rorifmarini^ & ca- 
momiilf :» & fimilium. Si his omnibus mcderi 
Spupusast ^0"P<>ft"">tisiiuic morbo,adhibebitur fyra 
iicokopta pus-iequeiis.R. corticis li«ni Indici feu<^uaia 
«*/. t:i in minimas pairtcs diuifi unc. viii. Interio- 

•reseiafdem limiliter mcifi unc. iii. fenr unc. 
•ii. epithymi , polipodii ana unc.i; fumaria:, 
^rraginis, cichore^,roftriporcini , radicum 
*buglolf ana m. ii, fibrum cordialium ana M. 
-i . liqiiiritif , radicumd-iureticarum ana tinc. 
ii.fiat decoifturain libris uiginLr quatuor aquf 
optimei prius per diemin ea infufo ligno gua 
iacoad medieratem fecunda arce.Cuius per- 
xoiati accipe libras dece , & cu quatuor iibris 
-facchari fiat fyrupus non perfccte decoctus 
• ad modum mui/a? , cui addcs pulueris hermo - 
da<5tyl6rum unc, ii. pulueris diarhodon Ab- 
batis drach. ii. cinnaak>mi ciefti drach. i. 
Cuius doiis fummo mane erunt nxicix quin- 
tjmthv^mf <1^^^^^ ^^^' ^^^ fyrupusin omni tempore 
hfnn^ Ctiam prjcgnantibus » & febrientibus *jexhi- 
bendus cft intrepidc , & ii opus fuerit , diim 
bibit hunc fyrupum aeger, cuacua eum per 
' piiulas fuperius fcriptas , uel per mcdicamen 
tum hoc ii non posfit deuorare pihilas . Re 
Jltttn far cipc casfias fiftulx pra5paratx,& diacatholi- 
$m9, "conis ana unciai. confcfitionis rriedicaminis 
Hamech,& diafenar ana drach.vi. diacar- 
-thami,& confcruf bugloifg aaa drach. iii, 
■fyrup. borraginis, quod iatficity mifce, &fiat 
. confedio admodumopiatf . Dofis cochlea* 
' riaduo icmci in hebdomada. 
- . . Si hisperac^is femper morbus permanfcritj 
4;^ Ug ni forfan curabitur aquis iigniGuaiaci,prima va 
*"'"'"' lentiori,qu9 bibitur bis in die, in aurora nimi 
rum,& nodea coenaparca per quinque ho- 
ras:&altera clcmenciori feu debili,quf fbla in 
prandio & cgna, & interprandfum& coenam 
erit potus. quarum formg funt hf ,quamuis 
iecundum uariam natu^ram morbi,&fgn,tem 
■pori8,& regionis posfinc fieri uaientiorcs, uel 
cicmenciores.R.ligni Gaaiaci limauel torno 
m minimas parces diuid iib. i. aquc optimg 
lib.xx.maaeant per dicm (imul,deinde deco«» 
quantur ad medietatcmjCuius colatura, reie- 
^aparceterreftrijfcruecurin uafe uitreo,quc 
crit prima poccncior:cius dofis cft uncig quin 
qucucifex. Deinde accipe iignura ptimc 
aqu$,& irerum cum libris xxx. aque decoqua- 
«urdonecquinta parsconfumaturI& hfcerit 
fccunda remisfior prima . Qojbus iam bibi 
tis fiant alif dug eiufdcm formg , uei fimiiis, 
mutata aliquantum natura earum, fi opus fuc 
rit.Etfinitisaquisfecandfiibre ligni Gaaia- 
ci,fiant€xtercia ^ quarsaiibra^eodcm modo, 



§MiiMfi* 






mada tres ex ^ilaMs f nperius fcriptis , ucl duo 
coclcaria confcctionis purgantis. 

Fiunt ad idem efficiendum aqa^ ex afpera, 
fmiIacenoftritemporis,& eft Sarza Parilia, Jiu^ fimi 
qux ex India in Hifpaniam aduehitur . for- ^^" */?*- 
ma carum cft.^ R. uncias f ex didf. Sarzs Pa- *"** 
rill^ conquafTatf ,&per diem naturalem in- 
fundein libris xii. optime aqug, demdc de- 
quacur ad mfidietarem , cuiuscolatura in ua- 
fcuitreo conferuetur fumendamanc, &ue- 
fperi quantitate unciarum quinque, & hgc 
eft prima ualentior . Dcindc accipe ean- 
B deni fmflacem afperam prius decodam , & 
in iib. XXX. aquf decoquito, donec quinta uel 
fexta pars confumatur : & hf c erit fecunda mi 
tior ad potum in prandio & ca-na , & inter 
prandmm & cc?nam. Quibusfinitis paren- 
• tur aiif eiufdem , uel fimiiis formg quemad- 
modum fiuntcxlignoguaiafo.Tempus acci- 
piendisiiscommodias eft Ver,deinde Aa^ 
tumnus. Aeftas uero eft uehementer inepta. 
& aduerfa . Hyems accom modarior ^(kaze , 
ucrc & Autumno deterior . Noftris quo- 
que temporibas reperta eft radix Chyna , cu- 
iusaqua folec curare morbum Gallicum , & 
articularem . De qua extat liber fcriptus a 
doctisfimo Vefalio . Lege etiam Metho- 
dumpropinandidodumhuius radicis apud 
Amatum LufitanumCentur.a.Curat.^i.re- 
cxisfime traditam^uidus ratio dum bibunrur 
he aqu?,pr^fcripta eft iam fuperius > quamnis 
in coena nullx carnes funt exhibendas , (td pa- 
nis nauticus , uulgo bifcodus , uus pafl'^, 
uei radix buglofTs condita , uel cacarbits 
condita , precipuc fi fuerint Caftellani . 
■Sempertamen cft fequenda Hippocratica 
uericas fuperius d.ia.z^ Quibus femei, auc 
bis &c. 

Curacurqiioquemorbashic ufu urai ikn« rmumfi^ 
<Si,quamaisbiliofis&ad heccicam difpofitis, ^^'* 
minus qaam aqua lig ni guaiaci conferat . 
Eiusforma hxc eft . R. corricis ligni indici 
limaueltorno diaffi fnpartes minimas unc. 
ix. interiorcs eiufdem unc. iiii, foliiculorura 
D fens , epichymi,polypodii ana unc. i. fiat de- 
codum in lib. xxiiii. aque ad mcdictatem,de 
cuiuscolaturaaccipclib/x. quibusprobe ca 
iefaftis adde uini gencrofi lib. xv. & omnia 
fimul maneant in uafe fidili doncc calor ab- 
fumatur, poftea conferucturmixtura in uafis 
uitccis ,♦ quibus addc pulucris hcrmodady- 
icrum unc. ii, bibat in aurora , & ucfperi 
iib. fcmis huius uini, ioco primf aqu£ po- 
tentioris, & fiat ex iigno,&cortice iam prius 
dccodis aqua pro potu in prandio,& cee- 
'nacum lib. uigintiquatuor aque,donec quar 
ta pars cofumaturjqua bibica>ex umo fiat f ccu 
Nn a do 



I4l DE MORBO 

do modo eodem , u: diSam eft faperius,cum 
de aqua ligai guaiaci agebamus. Hoc tamea 
breulus,quam aqu£ lolx curarepoteft etiam 
aatiquum morbuai GalHcum. ^ . 

Si tuerit an:iqnus»& curatu difnciIis,fortio 
remque pofcat curationemi fa^a iam ckmen 
tiorimedicina.,ni(i morbi & iymptomatum 
magaitudo routumordinem inuirtat: (nam 
Auaore Cor. Celfojib. ii. non poteir uche- 
mentimalofuccurrere.nifi xque uehemens 
auxilium ) potentioribus opus erit. Inter 
qu2 a mulris expercum eil:, & a me laudatum 
medicamentum ex Mercurio.j & aliis parci- 
bus externis admotum ordinc confueto, con- 
fentientibus uiribus argri , quia ubi illss non 
adfunt , non oporrec laborare : nequc facuitas 
ipfius argenti uiui eft tunc pertimefcenda» 
cumolinTfspemorbis mukis leuioribus ad- 
moueretur ,'iit fcabiei . Galenus tamen nun 
qua fsdt periculumde eo an interius fumptu, 
uel exterius admotum interficiat. 

Expertum a nobis unguentum hocR.axun 
gis porcinx finc izlc unciii.oleorum laurini, 
de lilio 5 & rutae ana unc. i. if.theriaca magng 
drach.iii.rube^tindtorum drach. UL argenti 
uiui unc. iii. croci > ci nnarhomi ana drach. i. 
mofchi,& ambrs ana gr.iii. mifce, & fiat un- 
guentum.Potetit augeri^uelmmui , audo uei 
imminuto mercario* habita rationc uirium 
segrotantis , & m.orbi . Certa rei quantitas 
nequeprsfiniri poteft,neque fcribi . Ali- 
quando fufficit prinu unguenti admotio^ali- 
quando duse" funt ncceirari£,aIiquando tre$, 
& plures quam fex, quodperfudoresjalui ex- 
cretiones, & oris dep rehendes . Partes qui- 
. bus admouetur, funt extrem3e , uidelicet bra- 
chia^tibise, fpina , & uenter uerfus inferiorcs 
partes- 

At cor , & ueatriculus omnino cuftodian- 
tur , ne ab illo medicamento igdatur pars no 
bilisjuel ei,uel toti feraiens. Viiguentum cutn 
admouetur,iir adu bene calidum. & habitaca 
ium eriam,& fi non fudaaerit segri pedibus ap 
ponantur lareres caUdi,cum uino:quod d cum 
his non iudauerit,neqacoris excretiones, ne- 
quealuideiediones habaeritrcum iif, uei fal- 
tJtm aliqua ex ipf:s euacustionibusloleat hoc 
medicamentum huncmorbam curare:tunc ro 
tius corporis fufHtueritopusdemptocapite 
ne uis ueneiica per nares 8c palatum , cordi & 
aliispartihus noceat.Q^iaresger ftans uefiia 
rur Conopeo^ Vulgo dicitar Pauellon.capifc 
folo nudo apparente, & intcrillius tibias fu- 
perprunat ipargacurfequenspuluis. R. Cia 
nabrfi drach. isruber tiactorum,cinnamomiA 
&crocianadr2ch.ii^mifce,&iiat puluisad 
primum fatficum , & Ci opus fuerit iiant.duo , 
uel tr€S.Ti^nc, immo eciam tempore unguen- 



GALIICO 

E ti ex mercurio , habeat ^gcr in orc cryftai- 
ium, uei aliquem liquorem adilringentem , 
& repellentem , ad deifenfionem dentium & 
oris . Si uero fuerint ulcera & calidiras * 
quemadmodum ferme femper eflc folent , la- 
ueturfaepeos fcquenti mixtione . R, aqu£ 
piantaginis unc. iiii. aqua: pprtulacaej rofa- 
rum , & laducs ana unc. ii. fT. rhodomellis* 
iyrupi rofarum , & oxyfaccharae fimpl.^ ana 
unc. ii. pulueris aluminis ufti , & maftichis 
ana drach. ii. mifce , hoc uci fimili medica- 
mentocurancurorisulccra. Aliarum uero 
partium ulcera omnia , fi fuerint fme^ osfium 
corruptione, folent curari /Ine medicamen* 

p tis externis facta curatione totius corporis 
perea,qu£diximus. Osfium tamen corru 
ptio cauterio aeget &propriacuratione,qug 
ab eruditochyrurgo adminiftrabitur .^ Kon- 
nuiiiincuratione huiusmorbi antiquisfimi, 
& fortisfimi , prater iam dida utuntur pi-» 
lulis addendo grana aliqua pulueris loannis 
de Vigo. ego non auderem uti illo puluere 
nc inparua quidcmquantitatc, &corredo* 
quia eft corrodcns medicamentum. Fit au- 
tem cxargcntouiuoj&aquafeu iixiuio fortl, 
& potcnti,quo aurifices utuntur . Illius ta- 
men audor Vigo fecundi parte fui operis, 
in pefte dat duo grana huius pulueris,quae 
( ipfo dicente) uomitu , & uentris profiuuio 

G uiolenter purgant. Incolica quoque gra- 
na duo eiufdem pulueris cum drachma femis 
Philonii Romani, laudat tanqua uti!e^& opcl 
mumauxilium. 

liustamen uis corrodens cxternis parti- 
bus clemens efl , & fine per iculo , & pauci do 
loris . Aliquando tamen opus cfi: mifccre 
parum unguenti albi > ne dolor magnoperc 
intendatur,& ideo unguenro fuperioriioco 
argenti uiui indere parum huius pulueris , po 
tentius hoc eiTct & tucius > quam interius af- 
furaere . Q^ui deuorandum eiTe hunc pul- 
uerem cenfent ^ aquis frigidis, & cordialibus, 
& aliis corrigunt . Huius pulueris cmcn- 

H datio, AudorePetro Andrca Matthiolo Sc- 
ncnfi fit. R.pulueris prafcipitati ex Mer- 
curio , ( qui fit uc docct idcm Matthiolus lib» 
de ratione curandi morbi Gallici ) unc. ii» 
aquarum plantaginis , & acetofa: ana unc. ii* 
macerentur per nodem , & fummo mane 
prioribusaquis eiedis,deintegroaIias eiuf 
dem ponderis fupermfuade, in uafe aeneo» 
uel teftaceo ad ignem coiiides,& nonccf- 
fes agitare ferrea , uci lignea fpatuia • doncc 
in puiuerem redigantur . ex quo fic corrc- 
cto ,poteris pilulas qua:. fequuncur compo- 
nere,& fiet maior corredio.Recipe eieaua 
rii cordiaiis.Conciliaroris fcr.{r.margaritaru 
prasparacarum, hyacinthorum ,pulu«is prx- 



MICHAELIS 10. PASCHALII VALENTINI TRACTATVS. 



dpttati feu loannei de Vigo, ana gran. v, 
pulueris diamofcKi , &: diamargaritonis fri 
gidi ana fcr. ff. fiar,'c ex his catapotia quinquc 
quac fumanturan.teioHsexartum . Haeceniciv 
codemaud^orc breuitempore Gallicimorbi 
dolore,; tollit , cducendo uomicu , & eicdio 
ne ^jituitam , & atram bilcm . Plurima alio 
rom morborum gcnera idcm dodor hoc pul 
nere curauit, addendo diuerfa medicamea 
ta»pro rationc diucrforum morborum . 



^9 



Qupd'cgo quemadmodum dixi , pcriculo* 
fum exiftirao j etiamfi prxter audoritatem: 
Pauii Aeginetx , & Arabis Auicennat , tot ex 
penmentis fit crcdendam , 5r cum H^ppocra. 
cxtremismorbis,extrema exquifite remedia 
optinu fint . - Laudar fimiHter hic audor in 
hoc , & ahis morbisquiexatra biie iiunt, pi 
lulas ex helleborcquas MeTue capite dc co ex 
Haly defcribicearum tamen ufus in uere tan 
tumiuuenibuSj & robuftis confert. 



F I N I S. 



Nn 1 




■^1«»* ..■■■■'"■'', A'-^'" *■.-,::;:'.■■ •:. :: :.:^:v': .■^^: j. r::.^::^':^ *.t 

: c o L s N D I s s I M o D. ::^ 

; D* F R A N c I s c o M A K I ae: ; ; : ' 

PE MARCHrONIBVS MONTIS, ' 

ABBATI S ANCO^AE ^RV^CIS, ETC. . ::■:.::: 

TSO^yjESr^ B J^G ^ JIF r 1 y $ M E ^ 2 C F S, 

E T P H I I O S O l> H V S ?. F. 

^g — 1^ I VERE dici fblet,AbbasIllui1:risfimc,quamIibetpromisfionem de 
"^-"'^^^ biti loco habendam ciTc,eumque,qui quid cui promittat , omnino dc 
bitorem appeliari debere.Ego qui proximo fupcriore anno, dum cum 
nonnullis acutisiimij& preitantisfimi ingenii nobilibus uiris in sdibus 
tiiis dc abditis quibufdam naturalium, moraiiumq; rerum cauHs Aca- 
demicoram more dilTererem, promifi tibi mc breuisfima quadam Me 
thodo regulam traditurum , qua dignofci nullo ncgotio poflet , quif- 
nam morbi Gallici ( quem uocant ) contagione laboraret : qux nam 

^"^^ ^^^ dereftando , & execrabili malo remedia appiicanda e{renc,&: 

fiqu3B iiiaianaaj rc.iipertinerentjiureuicisiimoptimodebitortuus fum cxiilimandus . Id 
ucro mihi f^spc ixpins animo cogiraad , uifum fuit in prarfens rempus idoneum , (ut me bonum 
nomen iudicares) quo5cdebitumhocperlolaerem, & fimul hoc obligationis uinculO;,quo me 
iamdiuaftrictumhabes,quantum lieripoiletjliberarem.Etquamuis pauio diutius expeftalle 
uideri posfim ( duplici nimirum tertiana febri centinuo fex meniium ipatio grauirer in Icctulo 
decumbens) fperotamenproanimituigenero{itate,& fingulariquapolles humanit2te,te ha- 
fce noftras Iucubratiuncu]asminimeafpernarurum,quinpodusproinnumeris Iliuftrisfimse fa- 
iniliajtus benefic;is perpetaotibifaerimdeditis{imus,diuturnioremhancmeam.moram sequi, 
fcoaique confuIturum,.I!Iud autem maiorem in modum edam , atque edam peto , ut fi conceptse 
dc me opiaioniminusfatisFecero, tu munufcuIumhocnoilrumleuidenfe(ut iileinquit) exani 
mo potius.qoam ex re ipfa metiare.Csterum opufculum hoc qualecumque tandem fit , tibi uni 
doidico,& addicOjUt fi quid ex hac r€(quod uix aufim fperarejemolumenti communi hominum 
focietati accedet, tibijfab cuius nomine libellas in lucem prodir, omnesacceptum feranr.Non 
mefugittelongemaiore uolumine donandum fuiffe,nififubied2Brei naturaobftaret :quippe 
cumomnia,qusadhancrem /pesfrantdiligenteramciint inferta, & pro fubiedi ipfius tenui 
tate,iibc!Iusfatisfuperque fibi refpondeat. Et fane nihilhoc ioco attinet te animo tecum 
euoluere grauisiima in. mecollata beneficia , quinpotiusqua motus fum pr^fentis remporisop- 
portunitatem confiderare . lam uero nihil opus eft a me ditfufius commenrari quanta digni* 
tas, quantufque fit fpkndor, non dicam Illuftris^mi , fcd plane Regii flemmatis tui , Colen- 
disfimc Abbas , cum iiiud nil aliud foret,cLiam Solemcquod aiiinc ) facibus uelle illufrra- 
re. Quis enim hac tempeftatc ignorat Heroicam MarchionumMontisfamiliamex regia 
Bprbonum flirpe ortum , origincmque habuirfe ^ Conftatprofe.fto ex hac ueflra nobilisfima 
progenic ( quemadmodum ex equoTroiano fortisfimi Duces prodierunt) quamplurimos bcl 
ii, paciique artibuspraeclarisfim.os^ac fortisfimos uiros defcendifle. Uxc tu cum prasferas 
gencrisornanienta,unumiIludno5:es diefque cogitasut ueram , folidamque gioriam pcrpc 
tuam uirtutis comitem affequare. Macte uirtute nobilisfime luaenis , fic ibis ad aftra , clarifque 
maiorumtuorum imaginibus,quibus nihil addipofTeuidecur, immortaIemgIoriam,famam, 
poilcrifque tuis perfeftum quod imitentur exemplar cs relicrurus . Scd nolo fic ego pluribus 
laudes tuas attingcre , tum quod inftituci huius ratio id non patirur, tum quod in almd tcmpus 
eas mihi prscdicandas diftulerim . Tu uelim hunc noftrum laborem hilari animo accipias, fpe- 
refquefuturum,utmaiora aiiquaodoame fubtuo noniine in uulgus prodeant. 
Vale,Patauii>pridicnon* Aprilis. iS^l* 



• PROSPERI 3:0HGAIlVTrrMETH(tDV$. r^r 

|W Wtgine , &.-'nomim mtyU gallici . ^ Gallicum multoties cum tiJcefibns qusbufda; 

<^^/^ . !• ■ puftuhs, acgammis,qu2 5Ciionescorporiscu 

laedatinter morbos illos idcirco connumera 
ripoceit,qui cotinui folutionem pr« fe ferunt: 
&qaoniam puftnl? , ac ulccra prsdida mini 
me fieri poflbnt abfq,- fanguinis , ac humorum 
aliorum m corpore m.ila qualitate , acri fcili 




ilDRBvs Gailicus:, Hifpanus» 
Neapolitanus , inaus, uel- Ca 
: rhphcus , aut Venereus, tiue 
- Meuias , nihil al:ud tii ,; iuxta 
• .antiquorum noitroram.prxcc 
pta^, niii affectus quida pr^cer 
~i!atiiia,ienribiHtei? aaioae; Ijedes , & to rjcxni 
»3Hiancupacur, quouia ]ndcii>iiaraomn2u.ridc 
c6:tat, anno poil Chrtftum natam 149 j.aur fc 
qaenci i quando Gailiar um Rex Caroius Octa 
uu> in Itaham arma moueret > incepilTe . A t 
GalU hanc ignoaiiniam rainime fereaces ex 
Hirpania,aut incolarum eias nauigatioaibas, ; 
€x nouo fut aiunt ) orbe , in quo hoerediraria 
Uihdifta. iimili Ube corripiuarurom..es,. pef 
fimum malum.io rehquas aatioaes irxepime 
clamicant . - Hifpani uero cum huiuiccmo 
di Gailorumrationes animaduertcrent , uide 
rerirque apud Neapolitanos populos luem ifia 
magis regnaire,fiam porms N eaooliranam , 
quam fecusjnoluerunc appelian. Veru irali ca 
pr^occupaci admoda a G.illora caftris eiTenr, 
£t inter Gailos apparuiffet principto peitis 
ifta, ideomorbumgallicam-eam maiiierunt 
nuncupari . Vt uc. camv.a hgc res. fit , noaus 
jn icalia morbus eft , antiq.ia cares appciiacio 
ne,affeaufqiiehorribiiis extit concra^naruri 
iimices»qmq'-ii<i-^ corpori noftroiniidec, il , 
liufque adiones primo,ac perfeuitjian dici 
tur,quemadmodum reiiqui omnes morbijiicc 
jiabeQtinnatum,utunicu]queconftat. . ,, 

1» quo mrborum gemc ftt morbus gAUicus 
eonhimus» Ca^- 2* . 

MOrbum Gallicnm fnter nouos connume 
rari mofbos,ac mcrito, & legicime in 
jnorborii feric conumerandu ciie ex praediais 
-iiobis abande demonftracum imt^cumnuila 
habcatur cias mencio apud Kippocratem,Ga 
Jenum, Auicennam,&aiios antiquos.Dictum 
ctiam abunde fuit quot , & quibus in dmeriis 
©rbis iftiusChrii^iani partibus, denominacio- 
ni usdignofci posl3t,& quamobrem omne« 
tiationes codem morbo quodammodo afredf 
lucrunt. Nune igitur rcUnquicur ut ad rem ip 
fam explanandam defcendamus, ad genus fci- 
iicet morborum> in quo mcrito conititui pof 
&,uel praua ncmpe intempcrie, uci mali^ccm 
^oiition€,(iuc eontinui folutionc.- idquc preci 
^uc nobis perfcrutandu prmcipio antc.oculQs 
accedit,cupraeiertimdiuerf^ audorum ratio- 
neshinc inde pubiice confpiciacur, ex quibus 
liqisido conftat noifcros in hac rc medicos hu- 
ius tcmporis feniorcs an:f ios fxpenumero faif 
ie. V^rum enimuero cum uideiimus morbmn 



cet, ac.corrodentc , & fa?penun>cro cum fcbrt 
coniunda . igitnr iudicio mco,morbus iite cu 
mala.erit etiam qualitatc . Patctque praete 
rea cum eife morbum in compoiitione,quonia 
afte&ioinmembrisorganicis continerur, ut 
omnespropemodum confirmant . Non nul 
ios iiquidem uidemushac lue praua affedos» 
brachia, &tibiasiialdeextenuacashabere, ac 
S: pr^ter naturf hmires,eafq; alios tumidioresib 
iito, atqui una caput,fcapal3s,ac rchquas cor- 
porispartes . unde coiiar eos apcrte incurrere 
m uiaata partiu copofitione, & ideore(pectu 
ciul^dem iigurf , membrorum quanticans , ac 
difpoiixioniSjmorbum incompo^rionis genc 
xc comperiemus . Qaa proprer lues lita gc 
nusomne malorum genecalecomplccticur^ 
nec ideo miirJ facisuidenmrexperti . qui afic 
irunteum nan eiTecalidam intemperiem, non 
iiumidam,non iiccam, non frigidam , nec con 
-tinuieifefokitiouem,non tumorem prscer na 
turarajnon pafsionem in conforma:ione,& nu 
mero, quoniam ex prjsdidis facile coniicerc 
nnuiquifque poteft, aatalis hsc alredio exi- 
^ ftat . Conftat prf cerea eum eiTe morbum(ut 
dictam abur.de eft> & cum omnis morbinata 
.ra autiitpartium fimilarium-(& hocconfiftic 
in temperamemo)auc partium inftrumenta 
iiam,& coniilticin conformatione,numcro, & 
-£tu,aut iitcommunis ambobus, & confiftitia 
i2aitatcfoIuta> cum morbusgaliicuspalamiit 
:;Cx iiiis; ergo erit morbus , atque maiorum gc 
nos geDeralecompicctetur(tjt ira iterum dixe 
riai) iatis aperte . imo manifeitum ctiam no 
his confpicirur hunc prauum, acque-horrenda 
morbum eiTe quoqac in tora iubitantia» atque 
idipfum demoiiftrarc commode poilumus , ck 
non cedatmedicamcntis iriuentis ratione > ff 
cut medici illi , qai aderanE la principio mani 
^ feiledeciararunt. qaandoquidem, liccz dodif 
iimijdeiperarunc camen in artCj cum uidereiiC 
fe methodo non potuiiTe inuenirc optimam 
rationem curandi , atqui m maximo deipedu 
xncdici tunc temporis apud omncs nationcs 
fucrunt : & niii Hiipani illi fuperucniflent , 
ffdodi quomodo apad Indos morbus fanare 
tur.^ & niii cafu chirurgici audacii^simi argca 
ti uiuimcdicamcn inuenilTent, adhuc rebeJlis 
eflet morbus,& adhuc maxime feuircc . Sed 
quoniam doctisiimi etiam recentiores medici 
muicociesdeintegra morbi gaiiici rcfoiuno 
ne deiperarunt,hinc fadsmTfaae cft uccm- 
pirica caracio prfuaiacrit . Ec idco non 
Na 4 dciuac 



ts% DE MORBa 

non defunt, his noftris tcmporibus,carnifices 
fnedici , qui nulla uel gencrismorbi ^auc fp.c- 
ciei habica con(ideratione,ftatim ad morbum 
profugandum acccduot . Sed utinam non 
ufqueadeocredulum eilecuulgus perdicifsi- 
mis iftis impoftoribus medicosmencientibus, 
tituio quodam fecretorum, quse hic a patrc ac 
<epEa la^Sabat j iiie partim empta, parcim co- 
pilaca gioriacar, aiiusexpharmacopgoru dia- 
rio confarcinata uendicat . Attamenan fe? 
creta^agc ^ hoc cft cfiicaciora , ac probatiora 
iunt r.cmedia,an uerius cacodsEmonum ma- 
nus? Nam per fe remedia nec falutem eifi- 
ciunc , nec morbos , fcd cum a medico natura 
prudente , & in rationaii methodo probe e,xer 
cicatQ exhibentur,Deorum manus & faiutaria 
uocabantur Herophilo : cum a ftolido litera- 
rumomnium ignaro,uenifica manus quidni 
appeiiencur i Quam rcm opcribus quutidia- 
nis aperte ceftantur , dum purgantia indies 
9gris imperant , quibus toierandis ne quidem 
equus fortifsimus par fuerit . Vides totius 
orbis miracuium Icalia , quam inique ab afo- 
picis iftis cornicuiis, &purpuratis fimiis iiiu 
daris : ftd communis hsc arrogancia , atque 
ufurpacio pharmacopgis, rhopopoiis , tonfori 
bus,aiiptis, reunctoribus, obftecricibus> ciini- 
cis muiierculis, ac f grorum miniftris.. Quid ^ 
quod anus furdaftra,iorditie, annis,pannis ob 
iica, lippa, in medio proftibuio cducaca , cti£ 
«xiotio morbos , & partes aftedas iudicare, 
apud rudera piel>eculam fimuiat ? In quibuf- 
dam optiniis Ciuitatibus, fi quishorura neba 
ionum fe m edicum menriatur , mox raptus ia 
.sfinumfi:rigofum,&£inuenitur, fcabidum fa 
biimis roliicuf, auerfus arbe tota circumduci- 
.tur,fcommacis undique incefsitur,con55ui*. 
tu r, iacera cur , pulfa tur , fordibus omnis gens 
ris confpurcatur, poftremoexpiata urbe eiu 
citur , iiiuc nunquam rcdicurus j nifi maio fuo 
maximo . Quam ueiiem iegibus nobis idem 
ubique licere, no enim omnes ex profefTo mor 
boscuracudifnciliimos,aiiorum utique uitx 
periculo expeliere rentaremus . Sed ad rem 
tandem redeamus, idipfum omninoconciude 
tes , quod nifi optime morbi cuiufuis natura 
perfpexeris.eum minime curare ruto poteris «. 
Ecidcircononfateft nobisdixifle,hic iabo- 
ratmorbogailico,ergo rcmediaci cxhibea, 
mas^quje alcerum ab eodem aftedu iiberarut , 
fedpraeftateiurdem genus inrer cgtcra com- 
perire, &aliascoacempIaciones,ante ocuios 
habere, anteqaam zd reniedia precipicemus ^ 
Morbus igitur ifte tam diram habet naturam, 
utmerito concludamusomnia. morborum ge 
nera cum ipfo coiuncta quodammodofuifle , 
uideiicet quas uei paruam habeant intempe- 
riem.uel malam compofitionem^autcontinui 
folucionem • Aut pr^tereadici posfit sfti: 



GALIICO 

E uus, epidimialis > aut cocnmums iudiccnt ob- 
fecro medicimc ftudiofi , quibus per manus 
hic nofter tra&atus peruenerit, Commode fa- 
ris enim ex antedi<ttis unufquifque cognofccr 
re poteric,an eodem oriatur modo gailica lues 
quo cjEteri prxdidi morbi, & nunquid caufas 
fuas habeat communes cum ipfis,necne: atquc * 
ita faciie rem omnem compcriet diiucidata, 
quibus iam breuibus enarratis , commode fa- 
tis j ac tcmpeftiue ad prgdidi morbi gaiiici 
fpecierum enarrationem deuenire f as erit . 

^enmeramorbiguUkifpecierm» Cap, z? ■ 

T^ jr Odoadparticularesmorbiiftius fpeeies 
P IVi ordine peruenirc debemus,eafque ante^ 
quara ulterius noftra extendatur oratio , mo?- 
do quo genus prsdidum examinemus , ut in- 
de faciiior accidencium omnium cognicio uni 
uerfa patefiat, morborum enim fpecies, atquc 
naturas in primis confiderandasuetuftifsimus 
prodidit Hippocrates libro fccundo de ratio- 
jieuidus acutor^ tex. 38. tum ctfymptoma'- 
tumnacuras,quas affedus ipfos uelutumbra 
corpus fequi folent «. Odo igitur noftris pr^ 
teritis medicinx fchoiis fimplices primu mor 
bi gaihci fpeciesconnumerantur, quibus optt 
mecadem perfpedis ftatim qux compofitas ^t 
iiicuntur manifcfte admodum apparent . la 
ter primas autem anredi<S:as fimpiices fpecies 

G caprincipio confideratafuit,in qua fcabies 
quasdam iztis uenefici ordi nis per corpus w^i 
uerfum confpicitur, cum puftuiisquibufd'am, 
iilceribus j ac fimilibus fupercucaneis .aftedi^ 
bus ♦ Vbi quidem manifcfta efi continui fo 
iutiojortum iiabens ab humoribuf>,qui malam 
iufceperunt quaiitatem , acrem inquam & ero 
dentem,& cum ea continui folutione eric ecia 
deprauata figura . Hanc quam dixi fpeciem, 
quidam ex dodoribus.raedici's exiftimarunc 
xion efTeinter aiias,quasinfra dem.oflrabimus 
fpcciesconnumerandam, ea tantum racione 
commoti,quod adeo fupercucaneus affectug 
iic> ut minime adiones membrorum laedat, & 
per confeques minime morbus, aut morbi fpc 

H cies merito dici posfit . Attamen color cu- 
tis, quianuiiam cdit certam operam,fiue mu- 
tetur, fiue non , non eft morbus re uera , quem 
admodum de . caliditate , & frigiditate & ecia 
dicendum moderata , quia ex ipfis non depctk 
det opus, fed quia didum eft quod ortum iiiac 
fuperfiuitatcs habent ab humoribus, qui ma 
lam fufceperunt quaiitatem , ideirco neceffc 
cft ut mufcuiorum , cutis incerng , ac aiiamm 
parcium adionesdeprauentur, & morbuspraR 
tereaconfequatur. Quandoquidem fancitum 
eft in particulis ipfis ad quse confequuntur nc 
ceflario actiones tria reperiri temperatura fci 
licet manifefta, temperatura formaiis , & om-* 

nig 



PROSPERI BORGARVTII METHODVS. 
A 



I5J 



niaqasE pertinent 2d conformationcm. Pri- 
nsa fciiicet cft caiiclit2S,irigicii cas^buniidiras, 
ficc!tas,qua5 vcsc^aCz a mecicis dicunrur qua 
rundam operationam la particuiis,iiue fint 
iimplices, /me compoiirae * Vnde os lua fri- 
gidiute, & iiccitaie agit . Secundum eft iiar- 
monia refultans ex quatuor qualitatibus. nam 
quando dicimusos cffc frigidum,& Ciccum,no 
cii f ormal is iila temperatura ofsis, led propor 
tio, qu£ fcnfibus iatct, quar eft forma oslis, ab 
hac oritur operatio , & Iiasc eftutos genercc 
os . Tertium genus eft numerus,quantitaSj 
conformatio, figura, unio , & diflbiutio , quae 
quidcmhoc loco tatum enarrata nobisfincut 
reuoccmusin mentem caufam cur innatura 
morbi neceiTarxo laefa adio requiritur . Qui- B 
bus tandem declaratis manifcile confpicimus 
anmeritoaffcaio prajdidaintermorbi galli 
cifpecics fimplices.( ut aiunt ) connumerari 
debcac,an minus . Secunda prxterea morbi 
iftius fimplcx fpecies illa dicitur^ qu^ doiores, 
ac cruciatusmaximos affert abiquc aliqua ma 
nifefta tumefactione , finc ulccribus, uei puftu 
lis . Przdidam autem fecundam fpecicm uul- 
gus noftrorii medicorum dolores gallicos uo- 
care confucuit, quos quidem ortum liabcrc di 
cunt a mala ac ueacfica morbi huius qualita- 
tc,abexcrcmcntofciliccc in partibus cogeni 
to , & cx uentriculo, & hepatc tranfmiiTo , eft 
cnim matcria ( ut plcriquc uolunt ) pituicofa , 
&mclancholica fa^aa per aduftionero , quod ( 
quidem fymptoma primunj capiris uniuerfi , 
uei dimidii , deinde articulorum fuperiorum, 
& inferiorum,& prascipuc internodiorum pe- 
culiarc cxiflit> atquc dic quiefcit, nodu ucro, 
ueiantccaenam,uelpoft folet €xcruciarc,& 
infomncs reddcre homines,cumdoioribuspu 
gcntibus, & quafi diftendcntibus^ . Noac 
autcmcxcruciat tumquiahumorfrigidus eft^ 
& nox frigida , tum proptsr natura: fimiiitudi 
ne,uel cii tota dic,Sc ob motus,& folemcorpus 
babeatmearus apertos,fiunt difflationesrac 
noStc ftipanturpori , & ideo dolor accedit: 
pungunt aacemdolores ifti, quiafiunccirca 
membranulam iilam^qu^ ofTa undequaque cm 



Duorumautem funt generum , altcr fcilicct 
thophaceuseft, alter autem minimc:topha- 
ceus eft conftans cx materia pcnituslapidofa , 
ut ego multocies animaduerti,tanquam of. 
fci tophi, uelmatcria iiia,qua ligantur offa 
f rada - aicer ucro quando materia cft moliis , 
quf tripliciter apparet, nam aliquando cft ue 
luti Iaridum,aliquando eft minuscraffa> & cffe 
fimilis poienta; . tertia poftea fpecies eft ficut 
mel ipfum> fcd ncquaquam dulcis , & mclici- 
risgallica dicitur. in capitcut plurimum funt 
fubftantia, uel laridi , ucimeilis, ucl polcntar : 
circa pedes funt maiori ex parte lapidofi>& to 
phacei,qucmadmodum idcm euenit in tibiis, 
in intermediis nunctophacei,nunc moiles exi 
ftunt : loca func ligamenta articuiorum,corpo 
r-a ofsium pcrihottia, m quibus tumores doio- 
roflsfimi funtiaiiquando ia faperficie osfis con 
crcfcic affedus ifle. Mareria err,uc plurimu pi 
tuicofj|,tcnax,& mclachoiica,Quu natura bene 
concoqucre non poteftraliquando mifcetur bi 
iis, & ita nt meiiciris: aliquando cCt pitui.ta 
minus crafra,& fit atheroma : aliquando craf- 
facft, & meianchoiica,& fictophus, uel fteato 
ma . Vbi autem iftsc euenerint, nemo quidc 
inficias ibit morbum runc cfTc in continui folu 
tione, ut antedi&a maioribus adhuc uinculis 
corroborentur, mala qualitace , ac prauo com 
pofitionis miniftcrio : tumores etenim defor- 
^em introduciit figuram , malamque fimul c6 
pofitionem in membris, in quibusconfiftant . 
C^artam deinceps morbi iftius fpecicm , quae 
inter fimpliccs connumeratur>eam dixcrunt ef 
fe in qua oculorum uifus dcprauatus cft,uei c^ 
citas tandem confequitur: non enim quampri 
mum ipfos oculos amittitf grotus , Ccd potius 
pedetencim affedio quxdzia obciiahni« con- 
fcqui uidetur, rubcntefque cos oculos profpe 
xeris,ac uenulaseorum tumentcs : unde mani« 
fcfte conciuditurtalemeife maiam quaiica- 
temjCOntinuifoIutioncm, & malam etiam par 
tfum ftruduram . Similiter cum dences do- 
lent, & caduntin morbo gallico uicra depra- 
uaram qualicatcm ad eorum ufque gingiuas 
pcr meanccm , ipff etiam gingius exulceran- 



:gir,uadenomenadepcaeft,Gr2ecisenimperi D cur, ficque ftacim continui foiutio : fcd fi prf - 



hoftion dicitur , ut meiius demonftratum eft 
iamanteainnoftris Anatomicis contcmpla- 
tionibus . Aitera deinde huius morbi gaili. 
ei fimpiex fpecics illa dicitur in qua accidit ut 
cum doloribus praedidisinflatequoque fiie. 
rint particuk aftcdf ,uel tumorcs,aut gummac 
apparueriat aliquf doloribus omnino exper- 
tcs ♦ Verum accidit utpoft dolores etiam m 
morcs infeftent circa arttculos, internodia,ia 
mcdio cubito , in media fibula,& circa caput. 
Qui quidem tamorcs cum contiaeant mate^ 
riam craffam : quas efi ueluti gummi eliquatii , 
id^gammata galiicaBiedicenancupantttr . 



ter ifta dentiumcafus oronino fequctur,ftatiin 
hominum dcformatio <ut fic dixerim ) appa- 
ret . labia fiquide os,ac genae pius fermc fblito 
ftringatur , & inde fit tande ut hoc modo mor 
busm naala fit qualitate,compofiti<Kie, & coa 
tinui pr^didi folutioae . Id idem in ungui 
mn cafu perfpiciemus,ac modo eodem iudiciik 
proferemus , acres quandoquidem humores 
hoc ipfum faccre omnes medici coniirmant,in 
radicum unguium talieroiione,ut fimiliter 
dixeris adeffe continui folutioncm ( ut antea 
iancitam eft ) qualitatis deprauacioncm,6c 
maUm quoque compofitjonem.. Aitcra dcin- 

de 



154 
«3eei»rdemmorbi gallici fimplex fpecics,ca 
dicitar ^ q:?ando capiiiorum , iijperciliorum , 
gcbarDge detluaiumVuccedic . Andqiu cai- 
i2iciein,aiopeciam,dC ophiaiiiii cognouerunr, 
quae gcnera derUiau diliant longe a noftro, dc 
^uo um agimas. nouerunc etiam pilorum ca- 
ium i n lepra , cuin icaque folec mcipcrc mor- 
bus ille, ira atiicit aiiquando parccs capitis,ac 
|>tii cadan:: cadunc , inquam,ea de caula , qua 
dix I r G.aieiius pnmodecompofitione medir 
caaientorum per gencr^ cap.iecun. quod citQ 
italica lingiu coucrium cum aliis ciufdwm ge 
neris pubhce tradcmus ,• qua i"cii»cecarborum 
plaut^ : iiam pili fant ueiuti arbores corio iii 
ferti, & iicuri arefcuiit arbores, ivi er areicunt 
piii.i-^IantxaJt areicunr,aut quia deefi alimen 
tum , aut quia rutfocantur a malo, & ita piii • 
In galiica deindeariedionc cadunt pili ob ma 
lum alimeutum , non aute.m ob liccitatem. na 
turgcntgenajjincrairanturpalpebrs.&lucids 
liunr, & periuccnt ilcuc bombices iili fcricini , 
quando habeut fericum maturum: lioc autem 
prouenire arbitramur,quia uapor ,& humidf 
tas muita infeita colligiiur ibi , quas cu tcnuis 
iit, faci: fplendorem : hoc ita pofito, incjpic 
defiuuium pilorum. Alteraprfterea, quxmc* 
diQis noftris prafceptoribus aisignata fuit fim 
plexmorbi.huius Ipecics , eafuerit in quago^ 
norrhsa quaedam confpicirur per inditia uai- 
> <ie confpicua ab alrcragonorrhsa no gaiiica, 
qus uariis rationibus aliquando accidere fo- 



BE MORBO GALLICO. 

E tisfaciant, castamen proponcrc uolui , ut iudi 
cium a porterioribusexpetam. Ego cnim hoc 
aitero potlus modo totam breuibus ipecierii 
pr^didarum obleruationem tradam, prgpoltr 
tam non pccnitus reiiciendo . Trcs, inquam 
primum reperio huius atfedionis fpecies qus* 
recteadmodum nuacupari llmplicjores pofw 
funt,quibus optime perfpedis^ad reliquas 
deinde obfcruandas accedcmus, iiiam,qu2 pa 
i^ulas tantum habet,liue buiias dixerimus.qua 
uulgus gallicaxii fcabiem nominauit , alteram 
uero,quaecum doloribus tantum permaner» 
quam dolorcs morbi galiici dicimus, tertiam 
dcinde cum doioribus folummodo obturatis» 
quam gailicos cumores, (iue gallicas durities 
appellare idcm uuigus confueuic . lilae igi 
F tur erunc fpecies huius morbi fimplices dids* 
ex quibuspretcrca tres itidem refultantcora- 
pofits fpccies : ea uidelicec , in qua pultulf cu 
doloribus una co.mprehenduntur , quam qui- 
dem gallicam cum doloribus fcabicm appclla 
renobis licebit, eo nomjinc pufiuiarum ucen- 
tes,uice ulccrum,buliarum, ac iiir.ilium appa- 
■ rcntiura in fupcrficie morborum ; fecunda ue- 
ro ex compolitis ipeciebus illa elie poterit^in 
qua puiiul^ cum rumonbus, ac tubcrcul s com 
phcantur , quam nempe gallicam fcabiem cu 
tumonbus durislimis uocare omnes confue- 
uerunt.atque akeradeinde fpecies iilacrit, 
quaKdolorcsrumorefque fecumhabet coniua 
Ctos^ ea inquam, qax dolores cum tumoribus 



let. Eilautem gonorrhaeaautoreGaienoii ^ ^gailicisnobisdicilbicc . Histribusconiiicu 

tis, ac prf (ignatis fpeciebu£,akcram poiiumus 
nos quoque modo cum aliis coni1ituerc,in qua 
tandem tres fimplices prxdiacg Ipecies com- 
plicantur , hoc Qit dolores, tumores uei duri , 
uel moiieSj2Cpuiaila:atquihuiuimodi fpecie, 
icabiem.gailicam cum tumoribus, & dolori- 
busappeiiabimus . Alizquxdamadhucfur 
rexerunt iioftris temporibus fpecies, kd tame 
non ommino ilmplices ficut- prsecedentes no- 
bis uidentur, & pr^fertim illc ( quas euarraui* 
mus) quinquc Ipccies, in quarum una erac ca- 
fuspiiorum, dctium refolutio^uBguium dcper 
dido, uiiusam.isiio, & gonorrh«a quaEdam: 
quatmquam de hac ultimafpecie multi hodic 
ualde decipiantur, nec ullo modo confentiant 
inter ir.ori>i uel gailici,uel cuiufuis fpecies cfle 
afcribendam, atque hoc ipfum inepro , (i Diis 
placct, argumiento eorum opinioncm corro«. 
borare uidcntur : quod fcilicet nullas manife- 
ftc Isdic corporis aAiones, mingunt enim qui 
galhcagonorrhsa iaboranc , modo quo antca 
mJngcbanc dam fani eiTent , femcn in a&u 
uenereo eadem dulccdinc expuunt,tumefa^ 
^ionem nullam percipiunt,caliditatcm fuper 
fiuam minimc , nec aiiud , nifi cuiufdam alb« 
materig fluxum , quare concluduxit. i^i auod 
neque awdoaes Udit j neque morbus eric. 



bro fexto de locis adectis^inftrumentoruiTs fe- 
jninis affcctio , f;,'minifque excreno iouita^ 
<3uaminuoii2iitaria quoquenomuiarc licer. In 
._ eagouorrhasa gailica idem coior iem-inis ap- 
parec, uc ia alte.fa ufu eucuire foicc,. &ati es 
^oitu una proucnir, ita & altera : habemus ta- 
mcn coaieduras, 6c mulcas^quaru primaapud 
jiic efl qoando incipic gonorrhaza gallicajnGn 
€ii ardor,uelpruritusingens,qui eit iila go- 
norrhsa noa galiica dicta, in qua quidemi ca- 
nalis exulceracur urinarius, &tunc fiiccedit 
iiranguria, qui eil appetirus femipcr mingen- 
di.iecundum indirmm cft a diuturnitatcqaia 
gallica longa efl, alcera nero cicius czdiz, nifi ^ 
fueric ex cacharro^, tcrtiii quod in gonorrhea ^ 
non gaiiica (ficopiofa fuerit) coafcquicur cor 
poris conl^umptio ; gailica eciam diucurnifsi- 
tna non ira corpus abfumic : pr3eterea gonor- 
rhga galli<;a breui temporis fpaciofinemole- 
ftia j Sc fenicl coeundo concipitur . dciaceps 
gonorrhsa gallica non poteft csderemedica 
meacis iocaiibus, at reliquarpcr inundioce 
tcflium, renum,& afTumptione medicamenco 
rum per os facihus cxdic . Arque iftae erunt 
o3to fimplices fpecics morbi galhci a no- 
i\n$ pr^decefToribus diligcntisfimciamenar 
tusi & quamquam mihi ia ordms minime fa- 



|>ROSPERI mKOAnYrn 

atttoinfismorbi aHcums fpecies, Sed utinarn A. 
k^tiinaoa gilUcam gQnorrhseaarifti tales ex- 
pfirireatur leniel , fcireat enim quam haberet 
in coociadendQ uim eorum cgregia arg«ta- 
cue fyilogizatiQ . Tot igitur nmbi galUci 
lpcd£& fimpi ices cfTe di cimus quot enar raui - 
nius , & cum ipfls muits poftea compiicantiir, 
quas quidem noscQnfuko filcntJQ praetermit- 
temus , ne maxime uideamur laborem emani 
busabripuific xSrarauoiiFcrrarienfiS tum do- 
ftisfimi , tum medici exceiientifsimi ^ a quo 
c^regie fatis qui cupiat fpecierum naorbi hu- 
iuspercogaofccre commode poteric compU- 
cacioncs mul:as ,, Muita? inquam ab ipfo au^ 
lorcenarranturi&abaliis adhucaii» fubiun 
guntur,itauthoctemporc nonnuUi fatisar B 
guce,ac doa:e dicaut morbi galiici totefle ma 
nireilas fpecics,quot funt modi licentiandi 
( ucijcar uerbo) aiiquem e domo ; quemadmQ 
«lurn ii dicas mfinitas penc di6ti morbiipecics 
cfleiicuti infinitx rcperiunturuis,quibusnos 
nti pcflumus , cu quemquam ampiius nolimus 
5Pd.^snoitrasacccdcrc,atqueJnquiuntifli,quo 
nioda uig ilU ^brolutamoaenduntiicentiam 
fj ciarcdixcris abcasexhac domo inprauam 
crucem non ulteriusreuerfurus, ita etiam gai- 
lica luc ca eft fpecics>qu3c doiorcs,ac cruciatus 
xnembrorum hominibus gencrat maxime uni 
caiquemanifefta,atque idipfum confir.mare 
quodamodo uidcntur,qui dicunt morbi in gal 
lici tot fant fpecie$,quor funt dics in.anno,qua ( 
nisexprsdiai airi pcritifimi Braiauoliau- 
aoriutciionrecufandafatis clarc cognofca- 
. museas aumcro »14. rcperiri,fcd dehisha- 
acnus . Vnde conttare manifcftum cft tan- 
dcm morbum galiicu hoc modo iegitimc pof- 
fe nobis definjri , ut fcilicct flt pasfio ab uni- 
ucrfaii oriens infcCiione non in mafla fangui- 
iiea uel in hepate tantum ^ ut paulo poft dicc- 
znus, iiue dicamus morbum gallicum cffc ^grx 
tudincm nobis nouam^ in qua fspisfimc appa 
rent puftulc diuerfs acalis infeaiones cuta 
nescdolorcfqj membrorUjdura apoftemata>& 
ulcera omnino maligna, & in quibufdam func 
omnia,ac in aliquibnsnequaquam compcries- 



wiTHOCrvs» tn 

ortum a partibus obfcfesk hahtnt > tt corpus? 
mox uniuerfum , &iaciempccupaAt, indubi- 
tato omnium iudicio takm aff^ionem hoc 
3euo coropcricmusiine puftulis, & cumdolori 
bus ac cruciatibus tantum,ii:cl cum tiimjoribus 
per corpus uniucrfum apparcntibus puftulis 
uero minimc » qu^ quidem ratio longe diffcrt 
a Lconiccni do^^ifsimj definitione , ut mclius 
alias demonitrabinuis ab aiiis recentioxibu? 
computatam C0c • At poftquam de fpecie^ 
bus ac dc gcneribu5 abundc fatis pertraaaui- 
mus, tempus iam elfc idoncum cxiftimamu$ 
orationem noftram ad caufarum comtcmplaT 
lioncm totamommno conuctterc ♦ 

Jie eriginet & Canfis morhi g£tlici)eius natU" : 
f(i,acJ^tnptomAtibitf, Cap, 4, 

CActcrum quando hucufquc de fpeciebus 
gencralibus morbi gaiiici ratiocin^ndo 
,perucnerimus, atqucordinem earum pro na- 
.ceiTaria reimedic^jatquc utiii cognicioiic^bre 
,uiter dcrooftrauenmusioperapretium eft hu^ 
. fermoniroorbi originem,cauias, nJituram,Qi- 
, X3, & mukiplicia fymptomata obiter adiunge 
.: rc, «t mttltorum hominum opiniones, acfcn- 
tcntiasgenuina dofirina cognofcamus, atqui 
unaconiidcremus mnquid inter morborum 
fpecies illas morbus iftc connumerctur, quae 
: a b alii $ antiquis mcdicinac au&oribus declara 
; t^fuerunt. Itaqueprincipiomalihuiuscui 
piam Diuo nimiru Iobo> aut Eu2grio,autRo- 
cho appcilationem hanc tribuebant plenquc. 
Indcmox alia nomina commifcebantur , Po- 
. ftealatius crudclifsima peftccaiamicofaque 
xgritudinc, fe le difltindcnte, im.o uniuerfam 
, Europam deuaftante > Itali gallicum morbun» 
<uc principio retulimus) CalU) Hifpanii, Ger- 
. mani fcabiem hifpanam, & Meuiuni, zlii indi 
cum malum, alii Neapolitanam, quidam mcm 
Veneream diccrc accepcrunc : cuiufnr.odi uo- 
ce Fracaftorius tcrtioSyphiilidos ufus eft » du 
' cleganter fanc eius exordia canic . At in pri 
mis tcftatum uoiumus j nullam gentcm quali- 
cumquc appellationc hic notan/ed nos es uul 



omnia,ac m aliqmbns nequaquam compcno, ^««iviwv «i.i.w.*v*w»w ***%, ..v..*. .,*-- — -- ^ 
fed funt puftule tantum,aut infeaioncs*uel do D gari tantum hommum confuctudine. uocaba 
lores tancum,fiue apoftemata tantum,fme una ia ufurpare. Definit jonem uero qua huic mor- 



cumdoloribus puftulse fiue dolores cumapa 
ftematibus , uel cum ulceribus , quac a puftuljs 
fiunt,autapoftematibus • Quare fi quis di^ 
xerit afFcaum huiufmodi nihil aliud ciTe , niu 
puftulas a partibusobfcenis incipientes, mo^ 
tocumcorpus,atqucipfam prscipuo faciem 
occupantes , praeter fccditatem > magnum la- 
fuper cruciatum plerunque afferentes,manif e 
fte quidem inueniet nequaquam omnia com- 
flcai poflc , qux ad prxdiai noftritemporis 
morbi gallici taciunt definitioncm . Qjuaa* 
4oquid€m fi dicamus cffepuftuias tantum,quf 



boattribuebat Lconicejmseuidentcr,ac ciui- 
iiter Manardus Ferrarienfis medicus iibro fc- 
ptimojcpiftola fecunda ut minus pcrfeaam 
confutat , f mi ilitcr A ntonius Galius ut inftiiii 
cicntem improbar, libro de ligno lanao noa 
permifcendp . Sunc quiSaphatum, fiuc Grg 
corum Achoras, funt qui ckphandafim , qui 
Lichcneni fiuc impctiginem, qui V arioias , 
Carboncm , Perficum ignem ^Epiniaidis , & 
Cornelii Celfi Phigechlon uocauerunc, quos 
omnestum Manardus.conueIIitUQCo cicato^ac 
.epift«Iapriin.a.li^ri fccundi^um etiamFailo- 

pius 



iSS BE MORBO 

pius doftirsimns in tr a^atu de morbo gallico. E 
„ . Sunt qui jepram', qiios etiam maaiteitifsiajis 
fcripruras tcftitnoniisuiacic Fracaftorius lib. 
fecundo concagiororum morborum capicuio 
dectmotercio. ^ut adhac qui Mencagra,ac Pu 
dendagram exift imarunt, atque hi fups corrc 
^oresbabeat,utmihi non iit necetfeoperx 
quicquambic mfumere ♦ Haud tamenne- 
garim iitos aff&^usfinguios, & complurcs fibi 
fnuruofaperuenire, & alium exaliogigni pof 
fc . Attamen propriis appeUacioaibus uten 
tesnemo ftipradidorum uilam,uere gallicum 
fiue Hiipanicum dixerit , auc uecerem morbd 
pucauerlc , Nam ut t*linii scacc , noui acci 
debancantiquis prorfus mcogniticuelutipfe 
fcribic 2<^.cap. primo^ ita noftra memona , F 
& indieseriam, noua morborum genera accc 
dunt prifcis ignota, & cum arce medica, & in 
fidiisbeliigerantia . ' Nefcio aucemcur Ni- 
^coiaus Maiia Venetas , uir tantae audoritatis , 
dodrina:,ac cxperientif ,iibro tertio cap. fecu 
do dc mbrbo Meapolicano , iiunc antiquutn 
probareuolucric, A«i-«n^« auSoritate lib» 
fecundo cap. $3 5.de OIibano,cum ne uerbum 
quidem ifthic ad hanc fentenciamlegaturi-rcd 
foium transfert Diofcoridis fcripcuram primo 
cap. 70. de thurc , cum ait formicantesuerru 
cas ininicia, impeciginefque ex aceto, & pice 
illitum toiiit . Vnde manifeilrum omnino ap- 
paret quiru male oculis criftalliois auxilio, & 
nobiiis hic uir periegifie crediderit,qua: Aui. 
cxcogitauit nunquam -. Atqui optime Omni» 
. busconftat quo anno poft Chriili natiuicacem 
inceperir,& radices fuas altas icccrit . cf rcrum 
cauias diuer/as diaerii as^gnant iiaic morbo , 
quas iegere uoic:es,pofiant apud diuerfos fcri 
. ptores . Egoconihraerameasbreuiterhoc 
loco contrahere, fcd uideo didionem ubeno- 
rem fieri, quam pataram , itaquc defino,& ad 
cscera exammanda percurro . Std quis mc 
ciancuiumut eumiaborem fabeam ftimuiat ^ 
Certe genim meus , totius aleac iftius au(ftor . 
. qui reiudanrem impeilit , ut hoc quoque ofii^ 
cio , Apoiiinis ftudiofos demercam cui nunc 
. obfequendum eft. Celebcrrimus Ambiamus 



G ALIICO 

cesomnisfordishuius cmfs extitenint ,'Ati 
que hac do^^rinam coftanti equidem fidc tuc 
cur . Q3.idam praeterea eius fectatores acu 
cifsimi , uoiunc quod morbus ifteuenereuscx 
praua acris qualicaceoriacur, quae quidem («c 
ipii argucc oftendunc) peibr longe m corrup - 
tioneexilticfihumidicatem, & caiiditatem fe 
quatur,quam ficcitacem , qaamuis unicuiqae, 
conftet morbosa ficcicate ortos maiorem iem 
per inquirere in curationibus obferuationem. 
ct ideo cum morbus nouas aliquis nobis appa 
reac ( fequuntur prgrerea «gregij {e;^atore$ 
itti ) utplurimum fubfequiturmaxima humi« 
ditas , atque fubfcquuta fuit , iiumiditas ergo 
cric Rouorum morborum caufa , etpr3e.cipue 
luis iftius. Sed fi quis dixcric undehumt- 
ditas prouenit iam dida , optime tunc fatisfa 
ciunt cumdicuac eam a muitisplauiis,acfitt- 
mmuminundationibus. Deinde (i qusramus 
unde pluuias iftz oriuntur,neceiTum fueric taft 
dem cxlicus peruenire , atque cum Aftrono- 
mif fedatoribus una conhteri^ut tocius uidc- 
iicetrei in caufa necellano fint cajleftcsinflai» 
xus,quoniam eodcm femperniodo ic fehabe- 
renc inferiora haec,nifi a caufa fuperiori guber 
• narentur ; Hasc itaqucerunt predictorum ho 
minum argumenta,qux antequam uiterius no 
- ftra procedat oratio , tanquam incpta repcUc 
re conemur,nctampraua hominum. hafrefis 
coutinuo magis effiorcfcat . Reperiunt enim 
G caufam fatis communem do^^ores ifti cum di* 
cunt inundatiofi^es aquarum aerem corruir.pc 
re.Ad cos igicur, «qui morbum gallicii ab aftro 
ru motu deprauatio ortum habuiiic dixcrunt, 
hoc eft cauiammor^iiftiusadabdicumcfio- 
rum,(iderumque influ xum, certumqueeorum 
curfum afsignare lophi'fticis argumentis>ac 
' enarrationibus pjnitus ijoiaerunt acceden- 
tes,falfam quidcm , fiue inucilem eos opinio- 
nem praepofuiiTe,eodem modo,qi3o iam zntcz 
diximus in noftro dc Pefte trad^atu, nunc no- 
bis demoftrabitur , Non eiiciillum cxli , ac 
fyderum concurfum talem , aut co-nnguratio- 
nem,undcmorbus ifte nafcatur , ca breuiter 
adferam , qii^ dido iidem aflerere pofsint , & 



iib. fecundo cap. 14. de abdicis reram cauiis , H fatis nunc ciTc fcio fi fummorum auctoi-um no 



pituitofam matcriam ueneni maleficio perfu 
lam acrimonia: participem , faidifsimx huius 
luisoccaiionempriECipuammonftrac . Do- 
cuisimus Fracaftoriusde morbo contagioib 
iibro fecundo cap.12. originem , principiaque 
cius, ad craftam lordidumque piiiegma refer 
ri mbet,in quo feminariaproduftiua acria de 
licefcunr,& conuinda hfrenf.Taiia aucem ini 
tio fuiife m aere , ^c per porentes , plurefque 
fydcrum conftiturioncs,(ordidam quandam 
putrefaAionem raro contirjgentemhabuiffe, 
qu^ mox ademfmodi materiam , in nobis ana 
iogiam,fiae coofeafum agendi fortita,'eSFe<ari 



diiutasaudoritatis citztis tantum iocisidex 
purgem, a quorum teftimonio prouocari nul- 
io paSo fas iit. Quapropter legant oblccro, 
qui rem totam diiucidatam deiidcrant, ca otn 
nia,qaf doitiisimea Placonciilo diuino i Egi 
nomide confcripta fuerunt , quando uulc eam 
ai^^rorum ciTc naturam, uc & uiiu puktierrima 
fit, & progreiTa choreaque infignis , animali- 
bus cuctis commoda prscbcac. Qnpd fi abfque 
pernicsefinc aftra,& fydera omnia/funtque 
■diaina ,& fempirerna,quo nam pactomorbii 
giliicum his inferioribus largietur f cum fir.i 
purifsimaipfaiaethcreaa& ab omni prorftis la- 



PROSPSRr BORGARVTil METHODVS. 



157 



he , & morbo alienifsima. Rurfus Icgant pr^- A potantibus , Ctd omnium ^romptl Aime r in- 



cor ea omnia qiis ab eodem diuino audore de 
lcnbantur ulteriusin epinomidediim cccio- 
ru uircutes, reccnfet,Solis,& Lnne,acqainque 
rehquoru planetarum, ac ftellarum omnium 
poceftatem.atque naturam admirans,foro- 
res omnes appcllat: nefafque cuiquaeffepu- 
tac, exiftimare horum fideram legitima aiia , 
aha illegicima effe,taliaq; qualia nefas eft pro 
nunaare: quafi uelit impium effe fentire aftro 
rum aha efle bona, alia illegitima , hoc eft ma 
ia . Defiaantitaquenobisiftiaftrorumob- 
feruatores prsdictionibus fuis imponere, at 
quod fug eorum artis f cientifsimi fe nefcire ar 
bitrati func, ne ipli fcire fe arbitrentur : poft- 
quamnoaPIatofolum, fed Ariftoteks quoq; 
Chalcidius, Auerroas,PIotinus^ Marfilius, 
Ficinus , Picus Mirandula eos omnino aberraf 
fe fuiishme^maximifque demonftrationibus 
non tam confirmarunt, quam certedemonftra 
xunt .^ Sed lam cum auftorum non dilutf 
auaoritatis citationibus noftrumparadoxon 
abunde firniaoerimas, rationibus nune uali- 
difsimis roboremus : quo nullum prsiugii lo- 
cum aduerfum fencientibus rehnquamus . 
Q^uod conferuat,ac contincr^ c^terifqiie om- 
nibus eft ueluti forma id morbo gallico afficc 
re quf conferuac , ac concinec niinime poreft . 
coelum autem , & aftra huiufmodi fuut, ut 
Auerr. pri, de coelo comm. 24. teftatur . Si 



quam,ex contagiofo concubitu, arque im- 
pura uenerea miftione . Q^iare obfcense par- 
tesfereplerunqueprimo putredine inficiun- 
tur fi ad fcoriationem , fiue nephandam luxu- 
riamfequatur,hoc eft uirga, glans, prsepu- 
tium, coles, cunnus , anus primos aggreihis pa 
tiiintur , dcindc fenfim in omne corpus ui- 
rus perreptat, fTuirque : & ex ieui ^ioquioc 
cafione, graufa initia, & uiresimmanes fufci 
piens, in malta hom.inum miha,in muka oppi 
■da, in mulca caftra acerbifsime graflatur. 
Fauces,hbia,gingiu£a primordiis afffciun- 
tur fi diururno corporis contactu uel ueftium 
comnr.unij asfidnoqueufu,non dorfiuelartuii 
g cutis , quod haec dura fit,nec nifi longo tempo 
ristraduuincatur . Atgerminaprimain- 
dicant ia puerulis fauces> labia,anus > & fcro- 
tum. , fcd ftatim rriiaimchxcz contadu appa 
rent , quemadmodum in iis, qui fcoriatione 
capcantur^uelladis fu(5cione , uel ofculis, co 
quod uircus facih^usin partibustenellis^acte- 
nuicute munitisuir^s fuas imprimat,quam 
iniis^ quas dura ( ut dictum eft) cutis obtc- 
gic . Qmjm icaquc cerebrum uitiatur , cal 
uariam , frontem, tempora, faciem abhomina 
bili afpeau fxdu : cum grauius fctpk , crofio 
nibusf^pe, palatnm, gargareonem > fauccs, 
tonfillafque infeftat, ut prorfus exedentium 
ulcemni naturam imitetur : quibnfdam nafus. 



. -jr -—---—"' ~^"*i«. *^. UWI.I.OI.V**. . .jx **i^^*«>«i Aia*.utduiiunLctur:quiDiiiaaJiinaiUS, 
cnim aduerfaria nobis cceleftia corpora effent G quibufdam oculi , quibufdam gen^ , ac labia 
«orrumpi ftatim uniuerfum confeauens olane deDafciintur 1 slih r.sniii i p r^nii-^ t^f^i-^ «^ i 



«orrumpi ftacim uniuerfum confequcnsplanc 
rfet, utidem audor comm/28. libro de ccelo 
|)ri.conceptisuerbisconfirmat . Quinqi4od 
iiitamuegetabilem, fenfibilem, &aaima!em 
.prasftatjidgaUicam luem inferre minime po- 
tcft, ut cuius fic natura, atque uisuitam perde 
rc, equeantipatia quadam aduerfari . Qua 
jnobre.mfiafiderum certo congreifu aiiectio 
galiica oriatur , eodem morbo affeda ipfa efle 
omnino oportet . Qnod cum impium fit di 
cere,atquenefas, diuinifsimis utique, ac pu- 
risfimis exiftentibus corporibus.corruptioV.is 
ac pafsioois expsrtibus fateri omaiao necefie 
eft,necacc£io ncc fideribus tancum mah in 
mortalium perniciem deriuari . Ego au- 
tem aliorum p;icc dixcrim, caufam pr^fen- 
tis affeftus fanguinis quadam efle infecnQnem 
cx uitiato fucco per contagium ex uenereis 
prgcipue congresfibus contractam efie arbi- 
tror ; qax tam nephanda luxuria , quam muhe 
bri libidine poteft zdi^iici , & hdis fuaione, 
ofculis,longo,uelirequenti corporum infcdo 
rum contaetu ( ueluc eucnic obftetricibus im 
quinacse mulieris partum fafcipicutibus, ac 
condormiencibus, quiiifdem ftragalis, & Iin 
teis ad fudorem ufque conteguntur) & qaibuf 
dam iafupcr , cum idfeais , es eodcm pocuio 



depafcuntur : aliis capiHi e capite, mentcpal 
pebris def luunt: aliis dentes labuntur , pkrif- 
jquclabefadantur,quod nonex medicamini 
bus tantum,fcd morbi malignitacefieri omai- 
no ceniendum eft . Cumadhucampliusdi 
latatur malum , in toto corpore , uirulencse pu 
itulce adoerforom generom exufgunt: mah- 
gna ulcera,immenfodolore,& pernicioia coa 
tagia ferpur^quf ofia nudant,neruos deftmuc, 
uenas corrumpunc, plerafque corporis parces 
horribili rabemact2lant,& intolesabili cnicia 
ta miferrime aftligunt, moleftifsimcque deua 
ftant tam exitiali pernicie, tam pucrida fedi- 
tace, ut nec tolerari , nec uideri, nifi cum^hor 
E> rore ab incuentibus queantj atquc ipfi segrato 
iiicf odium opcabili morre gignant. Hsec (io- 
quam)Iues femper fc^ca uberrimam diramque 
prolem indies producit , cutaaeos uidehcec 
raorbos, &intimos,ac piiorumeffluoium, im 
petiginem, fcabienx, h£rpctes,eryfipeiata,exa 
themata uaria , uerrucas , uicera , uomicas , & 
idgenus innumera: intimos uero ut dolores ia 
penitioribus mufcuhs, in arciculis , in oisium 
medullis, in cerebro,in huiafque inuolucris, 
quos osfis caciesjintcftinequc ahf rofiones,col 
ledioncs ac putrilagines feqimntur. Volfitqui 
da iacxcricabiic hoc fatu Valentif in Hifpania. 
O o Taraconenfi 



I5B J5E MORBO CAILJCO, 

T^raconennpnmoqrtum,ubieIephant|orus £ ueri uidetur oflcndcrc cqnstifunt 



Quo»- 



unias noftis libidinem , a nobili meretrjce 
quinquagint4 aureis impetrauit : qua cii mox 
a|ii falaces gregatjm fe fe mifcentes ^ pauci? 
diebusatrodfsimum contagiumin qu^niplu- 
rimo? disfipatum fait , Equidem experimeq 
tisfexcemisconftat,quQ qnh eftin qualem- 
cumqae uenerem prscipicantior, & immod«? 
radpr:etcelerius calamicQnurque horrerada 
ifta iabe apprehendirur . Ec h^c ha<S;enus 
nqbis di<fta fufiicianr de noftra morbi gaiUci 
caufarum originis, & iymptomatum opinio- 
ne , qu3? fatis manifefte uaicuiquc Qitendft 
per quas parce§ per contagiu laes ifta recipia- 
tur , &c nauqaid per molliora membra , uei du 
riora j nunquid per omnia eodem omnino tc* , 
pore, ue|pQtiuspedetentim, acqui tandem e^ 
pmniaUQbis demonftraca i^actenus fuerunt» 
qug neceilaria elTe uidebantur ad pr^edida- 
rum caufarum, originjs, fymptQmatum , &rc 
fumaHarumdeclarationem . Quaproptet 
, relinquicur modoucdeformahuius affedio- 
nisbreuiceruerbafaciamas^nam minimefie 
n poceli: hac non exquifite cxplicita ut ra.tio« 
pe ulia morbum prof li^are posiis , 



De moYbiga^Uicifomx , 



Cap. 5, 



.-vT Emo quidem penes fe eft , qui, huma-» 
iN num inteliectum plerunque errare nou 
jpprobet , quum isper gradus uniuerfasextrc 
mafque rerum nacuralium caafas asiignarc ni 
titur . Hicigiturdccaufa oper^precium 
me fec ifTeputabQfi prffencis aifewtas forms, 
tantum, imaginem expreiTero , qus? fe fc me- 
dicis taaqaam totius curaciunis daccm prae- 
beat . Frecas igicur fapi-ntum modellia , 
curioiam plus nimio quam fit f quam difputa 
tionemomittens,adutiiiorame totum coii- 
uercam . Non efi c ut arbicfor) fatis difficiie 
autores connumerare,quibus hucufque patcat 
cxafti morbi gaiiici forma,neque iliamqui 
exam.afsim,pacencem redderefuis monumen 
tisualeaat, quamquam mulcis circa hancra- 
tianibus ultrocitroque ferantur fcriptores ua 
rii . OpQrcet itaquc. medicum hxc omninQ 
cognouiife, antcquam qlcerius noftra procedc 
rec breuifsinva mechodus , fcilicec nriorbu gal- 
licaiacorporanoLtraagere, principio huma 
res uirians , & poftea foiidiorcs parces, quod 
uicium cauere, uelimminuere,uel prorfuscor 
radererationaiisacdiiiges exercicatio uariis; 
praciidii&infinuauit ( abitrufa tanien fpeciaii 
iuaforma) & ideo iam demonftrarc qaid de 
hac tam graui CQntempiatione medici recen- 
tiores opinantur^aiicnum minimeerir,cum 
pieriqae nihil de forma foiiciti fuerintj (t^, 
iobie^um foiammodo ia quo hic; mQrbus fo- 



rum aliqui pituitam propofuiffe uoiunt 
quonjam morbo galiifo affedos copiofe pcr 
^luumpjtuita deiicere, uel pcrosexcernere 
multoties obferuauerit , qui uei medicamen' 
torum purg^ntium munere , uel argenti ui- 
ui operationc mprbum fupcraiTe affirmant ^ 
Aliqaiueroflauambiicmpotius proponunt, 
quijmdepafcentia,ac liuida ulccra, herifypc- 
Jat^>,6caJia eiusgenerismorbo pr^dido affc 
dios animaduertunt uexare quotidie . (^i- 
dam ^eindc »?rum humorem efl e contcndunc ^ 
hoctanciimcpmmoti argumcnto, quod illos 

p obiifosftyrrtjbfostumores^caiiofa dcpafcenj- 
tiaqiie uiecr^ , ofsium tubera cariefque dcmo 
ftrafrcppincijpiouideant. Aiiqui praterea 
ncqucbanc biiem, aut iliam potius* fiuepitui 
tam cfTc argumcntis quibufdam proponunt , 
ied uinccntcmia affecto corpore humorem, 
^o quod uaria,ac quidem fcrme contraria (y^ 
ptomata , nec in corporibu$ tantum diuerfis 
manifeftantur^ fedin codcm patiente,codem 
que mcmbro, ac temporeeodem , herifipelas 
nimirum,uel (imilc quippiam aliud, huic pro 
^cimse . Pierique poflmodum feflinantesni- 
hil de hac re pertradant, kd fiiencio con- 

Q fulto praetermirtunt , & potius ad curacioncm 
ftatim,& ieiune fortaffe demigrantur,qua quf 
ftionem proculdubio neceffariam nugatoriis 
eorum uerbis attingant : dummodo izth cu- 
riofemuiicribus, acineptf plebiculf fatisfa- 
ciunt , Aiiqui prgterca acutisfimi ingenii 
non defunt,qui formam huic morbo potius in 
tcJic<ftuaiem asfignantj quam in re ipfa > & ii- 
Jam dicunt caliditatem cum ficcitate mate- 
rise expertem fuifTc, qu9>quidem in hepate im 
preffa tcmporis proceSu materiam fitSi com- 
parat » 6'ed nemo iudicio uel modice fanus 
horum tam fubtilcm , argutamque obfcruatio - 
nem reuera poterit nobis demonftrarcquati-^-^ 
doquidcm nuila efl ( quod fciam ) uel antiquo 

jT rum philofophorum doctrina , qua quidemm 
temperiem cx contagio fine maceria compara 
rc aliquis unqaam pofsit, nec rationem quili- 
bet oflendetquopado fciiicct adha:par..fu- 
bieao uacuapcruadetquandoquidem fiue- 
nenum id effe affirmamus, quQm.odo dein- 
' ceps inuenicmus in quod hgc infigatur: nc- 
■' qaepuram efie qaalitatem often4cmus,quo 
niam antiqais fancicum iam efi:,ut fubluna- 
ria omnia uel corpora fint , uel corpori— 
bus annexa cffe necefrum fit . Qimpropter 
( eorum iam pace dixcrim) neque etiam mor 
hi galiici formam diccmus caliditatem fic- 
ca cum materia , nam affe<^us , ac fympto 
mataomniaunius cflent gcneris , nihiioin- 
ter fe difcreparenc , fcd fccundum magis & 
miuus tantum diucrfitas effet , co quod 

agens 



A 



t5P 



i^en"$ iintim naturam minime habcat efFcntia 
Iiter largiendi , nifi mmm . fkmmea igitur 
cranc fjrfiiptomata omnia , ficca. anda - 
qnefient membra ubi hsec ihtemperies prfua 
laerit j ' Sedoniniapene putrcdinem quan^ 
dam prg fe ferre-dftendunt» refeDunc-hand 
opinionemlicetualdeargutam cerebri tumo 
res^' laxi /yiuturni , obtujique doIores,'-iqiii 
hoc morbo iaborantes affligere cofueuerunr , 
'qlT^quidcm noD farie ficc2ecah'dkatis5fed ico 
"rfs, uel picuitx praedcirsinantisfunr potifsi-ma 
'Tuperiorum argumenta . At nos hocloco 
-'poftqMam mahorum prsdiftas egregiasopii 
•uiones prxpofuer-imus ,;eorumque-diuerfa ar^ 
^menta demonft*rauerimns, ndftram quo» 
€pc cciifuras poileriorum confliruemus mafr 
■fam fciUcetfanguineam^ hoc efl mifcellam m 
tienisrecepramformam huiufc-eluis tienere^ 
p^eculiarem efTe concedimus, mox-corpora fo 
iidiora , non aurem particularem *ahqiiem hu 
^iorc, itel cahdicarem ciificcitate materie ex 
pertem confirm-amus . Vnde eiicer e menro 
-poterimushumanum corpus efTe huius-prau^.-, 
ac deteftabiiis xgritudinis non iecus, ^tcu^c^ 
terorum morborum fubiedum : forrrtamiiero 
^liumores , & cos primum , qui miiTus uti"ies t€- 
fepdiTuat . Perinde ut uflile corpus ignis 
eH iegitimum fubiedumy uerum cum hoc he- 
..terogeneum , fic non acque cito agit in un.i:m:at 
•que m aliud : hoc pcenicus m.odo morbus gal- 
'hcus in humanum ccrpus ( ut plerique cxpe- -^ 
Tiencia cognouerunt ) agit . Qusmobrem fi 
tinumtanrum hamoremhuius perniciofs luis 
..& fubiedum , & formaefle conhrmarcmnsjn 
quod agat, hzc fane corruec fenrentia ,tibi 
•obiefta faerint & corpora folidiora exefa , cz 
terorumque humorum corruptela,&:2duert- 
fa concrariaque fymptomaca , quae his corpori 
busfrequencermaximeobfcruancur ♦ . Vnds 
iiequecocafanguinismafla,ueI mifcella iaa- 
^iiinis in uenis recepra corrupta apparec ,• ne- 
^aeheparilieeftinquo huius morbffemina- 
mconfieruancur;& infiguncur, Guemadmodtf 
luperioresaliqui falfo opinaci taerunc. idlp-^ 
futii^iit opinorj tantum co^itanres^ qucd , 
liihil fieri pos^c in ncflris corporibus caliditis 
fielfrigidius»uelalia intemperie immoderaw 
Ciusjttifi id abaliquo membro principaiitan-^ 
^uam agente,in quo talrs excefTus uigeat , fue 
ik impertitum ^ Scd aliter & rationibus , 8r 
f xperientia rem fe h^berc intelligemusfi fin- 
gula legitime cxpiorabimus . Si quidsn-i li 
calidam ficcamquc inccmperiem obduxeric 
hepar inmorbo qs\Uc6, exarefcec pcrinde ac 
•[ucmembra ,qa.2 tabcfcunc ; qaod (i cucniar, 
ftoa modo falutis , jed cciam morbi remifbio- 
nispoenitusc^emptajEgrotis omnimoda fpes 
.«rit : oflendit.au5em.idaIiorum meaihrorum ; 



•£> 



q^x tabe exerceritui: fanatio .- haec aiitem rzt^Q 
finemulcolaboreconcingic: ac morboprsedi^ 
4So iaborances non modo in meliorem itacum 
fed in fanitatem plerunque reitituimus . • 
'Praeterea fi cale hepar in zegrocantibus asfigna 
cis iierec dum uiunnt , poft eorum morcem ca^ 
-k etiam reperiremus, uel faltem manifeflaad 
^odum ueftigia apparercnc,ncc tameri huiuf- 
inodi.memini unquam me perfpexiiTe ,iicet 
■:multa corpora publice Patauii, Lucetiaej& 
'jqnamplurimis Ciuitatibus diiigentia qua poj. 
;tuiTecuerim,qua£ indubicata omnium fide ha^: 
aduerfa lue ufque ad ultimam diem laboraiTe 
cognouinjus, nec quem.quam elTe opinpr,qui 
taleiecurin iis, qui.hoc morbo intereunc uv- 
difTe fateatur . Atque hsec nobisde forma 
morbi gallici hoc loco diAa pcenicus fuffif 
cianr; ' 

Qms uehememius movhus gallicm exigim , ^ 

MOrbi gallici originem talem iam effe Or 
Aendimus ut uenereis pr^cipue congrel 
-fibus concrahacur , Ia<5tis Ublioat , ofculif, 
-lorigo uel firequenci corporum afrectonim coi 
*cactn , ucfi:inm communi ufu, eodem pocu- 
-lo potando , & huiufmodi rebus exercendo .- 
'A^ndcfatismanifefte confi:ac& mares,&foE- 
'Rf^inas hanc luem inire pofTe , & puerum , & ia 
uenem, adolefcenccm , & fenem , & homincm. 
-incegrum > & caflracum ( uc ica dicsm ) & eui. 
•nuchum,& nobilem, ignobilem, hasrum > afe 
iferijum, pacncit:m , & rulTicum, ,& ex qucli- 
be-c uis hominnm, ac mulierum o"din-£ , Nani 
anfsomnibusdaca eft,fed non tEqueomnes 
^odem modo fuppcdiC2t,imo diuices inceri 
d\^vi\ ob eorum innumeras, quas habent eomi 
niodicates , minori afteciionisfaftidio rem ip 
fani fcrnnc : incerdum uero concra hoc eueni 
r-e -profpexeris , quandoquidem uel pauper , 
•uelri?fticus;uelferuus ,uel famula ob conri- 
ituum corporis exercitium uirns morbi hiiius 
refbluere aliquando melius accommcdatus 
eric bua diues^uel nobilis, uel hznis, auc pacri 
cius, & haiufmodi ^ vx m coquis uidere efthe 
roum , fornacariis , piftoribus , & flmilibus 
aiiis,qui confueti laboribus nullacaufa par- 
centcs , iugi exercitio , hos noxios hamores 
plerumqueabfuniunr . Muliercs eciam ea- 
dem rscione nec cam f^uis diuexarencur afte- 
6ibus, firemmedicis fiatimpacefacere aude 
renc,plerafqueiiqaidem meftrufs purgationi 
bus tutas ftacim euafifie m.emini , imo omnes 
procul dubio euadere mulieres uidebis, lia 
congreiTu fepccm , \xc\ o(So dierum intcrual- 
lo menflrux fuperueniant piirgationes,tutius 
cdamfiant^prsdictos diesjdeucniat . -Ho 
O 2 mines 



,50 BE MORBOGALLICO. 

mtncs uero , lt\fant«s, nutriccs nullios na- E 
tura reintcgrat foU , fed medici arti^cio in- 
digent, cura non habeant unde morbus acqui 
ii?us comniode ciiciatur,niu fuperuenerjt dy- 
fenteria, aut aiia quslibet alui coUiquatio > 
«elcrebra h^nnorrhoidarum ct!ufip,ueldia- 
turaum femjais protluuium, uclpingues bc- 
nignif^uc bubones, ueiasfiduus {udor . M« 
lieres autem plerunque cxagitat, licet ad- 
huch3rumnonmill3:euadant,umenilruarpur 
gatioaesprsucrreriat non integromenfcper 
^cto.qiiodenim infectum iameratuna cum 
reliquo rangame deturbatur , quem iam;a na- 
tnra propellendum eiTe confidero , & co for- 
tatfe modo integrum , atque purum rcfidcc 
corpus:fedubi parccuel po.ft aliquod !oa- F 
giim tempus menks prsdicti non tluunt, in- 
jhxis firmatifque interea radicibus , uix fmc ac 
tis auxilio decruditur . Conftat igitur mu- 
lieres commodins turari poflc quam homines, 
dummodo menfes ( uti dictum cil ) in tempo- 
re fuccurrant , kd fi per contrarium contin- 
gat , & quocunque uis modo fasua hajc lues eas 
iiucaas reddat , afperior quidem cric ffpc 
muUcribus, quam uiris, quoniam illc ucrc 
cundo pudorc uirus in finu occultantes, mc- 
dicosad fecretiora maia confcios clTc nolunc, 
Atquehincfortcfortunafaaum.eiTe poceric 
' ut noftra bac tempcdate non definc furdaftra: 
<|u$dammulierculae , quas poftquam.ulterius 



tatiuncular,qu« quidem cum parul admodum 
momenti nobis hoc ioco uifae fuerint, nos pc- 
iiitus conitrinxerunt uc filcntio cas potius pr« 
termiferimus , quam longiori oratione lecto- 
rem otfendiiTc . Quarc ad iignorum inquifi- 
tioncm tandem sccedamus. 

JK n cam nuncmorbi gallici partcm ordi- 
J\ nc accedere ipfa traotationis mftitutaf ra- 
tio admonere uidetur,qu9 de fignis ipfius con 
tagiofi afteaus breuiter^pertradet, poftquam 
fat js hadenus nobis cognica eft ca morbi galii 
ci natura,qu?cxconfequcntibusaffcaibus ca 
gnofci potcft , atque patefa^ caufa , fopa , 
&^rcliquis, fupcreftc inquam) ut dc fignis 
fcrmo aliquis habeatucquibusfacilecogno 
fcamus talem morbum adcife corpori huma- 
no :quantoenim func huius aifc^aus gcrmi- 
tia curatu faciliora , tanto cognita func ob- 
fcuriora,.at ubi pedem (uc ica dicam ) fir- 
matum nabuerint , fecus eucnire confpicics, 
nam morbum tunc uniuerfa iam plebs difcer- 
nit . Attamen cum morbus gallicus fit atfe- 
aio utiquc diuturna ( ficuc inanifeftum cric 
cx pr^ediAis obferuationibus noftris ) & fem- 
per in diuturnis morbis a noflris medicmse 
fchoiis d€nturtempora,principium fcihcct;, 
incrementum, ftacus,& declmatio, merito 



<3U3eaammuuercuiae , qusB poitquAui uiicnu» jncrcajcuvwi*j » **-w«-, ^- ~- , — — 

iii carum ofncma merces noa habeant quas G ergocum diftinguemus m fua quxhbet tem. 
j._^ jL_^: ^a:^^.^ ov^*.r,^ n/»mmi« ^^.., -«-,^111 Hrtr modo ia Quas reioluemuspai 



ucndant , ftatim medicam artem , nemmc 
penitus medicorum difcrepance, autdifien- 
ciente penicus , exercent , &*. mulieres hoc 
morbo tsm diro excruciatas ex profdTo cu- 
rant : idipfum fortaae concbdentcs , ut fi 
segrorantcm mori contingat, uirushumorum 
cas potius ftranguIalTc, quam prauum delira- 
t€ artincium . at il cuaferit c^Iitus maximi da 
mores dc eius doftrina ftatim extolluntur;fed 
miiTas eas nunc faciamus, & ad reliqua huius 
methodi redeamus . In fumma . apud om- 
nescoafeilumeik dcbet , Mnicos intempe. 
rances . foio uenereo turpi complexu , fera ni- 
mis pcsnircnda contammari , Caueant igi 
turhaiufmodi fpurca uinaria,qui calamita- 
temiftameuaderecupiuntrcaueancinquam, 
tam & Ci ipfa uuicu, oreque Cyprinam jnentii 
tur meretricul^ , quia mukis iocis deformem 
tabem , uelati occulcum uenenum circumfc- 
runt : quod magno precio , celerique uolupta 
te emicur . Ec haec ha^eaus dxAz fint dcno 
ftramorbi gallici ad eos qui icire cupiunt, 
caoihsc lues uehcmentius,*uel minore nego- 
cio exagitet, brcuifsima quidcmopinione, li- 
cec omnis imitiih futura fit» alicuius famen oc 
caftoais optime philofophandi 5 nam mulc« 
hiac haununtur quodammodo sgre^isdubi 



pora , atqui hoc modo in duas refoluemus par 
tcs omnia eius fymptomata,quarum prima af 
fcctus morbi galiici iam incepti contiaebit, 
& omni ingenio nauare in hac rc conucnerit, 
ut is dum puUuIat dignoicatur : aitera ucro af 
tcdtusciufdemmorbiiam inucterati demon- 
ftrabic . Apparcnt autcm tanquam prxlu- 
diaulcufcula quxdam ftatim inaftecta partc 
def lorato circumpofit» cutis colore , mox du 
ritieaiiqua circumuenta in labiis , uel papiUit 
fi fadu morbus contra Aus fucrit , fi fcoriacio» 
ne in glande, uel prarputio , ucl cole* fcroto- 
que,inoramacricis,uclhuiufmodi. Inhac 
itaquc primahasc figna manifeftacondudua- 
H tur. ut iUtim cum infeaus f uerit pucr , leuei» 
percipiatlafsitudinem onmium corporismS» 
brorum, morbum galiicum pronunciantem* 
cum prius tamen robuftisfimus fuiifet . Adcft 
grauitas per uniuerfum corpus, Sc pr^fcr- 
cim a fomno , adeft quoque gnauitas, torpor , 
icgnities in omnibus partibus , adcft dolot 
paruus, Qagus, atquepoft mcmbrorum iafsi* 
tudines nunc dolec caput , modo ceifac , & htt 
mcrum modo dcxtrum , modo fiuiftrum acc# 
dit,quos quide cruciatibus maximis linquit,* 
fic facit de oibus corporis mcbris ♦ Oeinde iti 
pricipio huiufce afi-«^us,coior,fiuc habitus fa 

cici 



PROSP£Rl-§a¥dAlf*ffl'yfetfi<DDVS. 



i6i 



e£el'a^hi7e'ftelm"mtftatur,& I&coiiiQacfs-homi ^ 

tifbr/ue^iJmqu'ediesrmitacionrd«ceHHas 
fiotirar eria ca!of itt^nis'in ueftf^li^ftjfiariiiu ; 
& peduKii fbnfrnie^ft ti^a /:epe intem7pta>6c: qui 
fi corpons ineJftraVntjfHtiai taHes-moderataj 
&iHbf^ises' mdaemi^^i^briciila ^««dam^ go- 
Rorrhf a . CVuait^hiern figaa^ofifmi^ mi&f b*i 
gallici incipientisnon in pueris cantummodo 
{ ut^rincipio di^um ttiit ) Ccd in qualibe^ra 
tc manifefta nobis occurrent . Cynsdus eti£ 
h^c eadem patitur/& 'c«ftasirifapc* ^'^ etiH 
tierrucas * Haeetamen fui fceteris^oflrcius 
ta-nt-«m dum cogit-dolor , patefaeer* stndct» 
<jucrt:eji>pore1&aHa cttfiEi iis fyaiptoitiata con- 
iiiHgunnir i^Wm^m-derc fidem praebcntia, qui % 
fold cbncubitnj uel infe<5tis ueftibus, uel ofcu* 
Hs, tiei pocuite inficHihcur . ProgrefT? uero^ 
8£ eonfematae Iu« iftius ucnereae lignahac fa- 
tili ratione.percipere licebitj utfcihcet puftu 
las animaduertanuiSjQux in uniuerfo funt cor 
pore iam affei^o •, dura: quidem , & graues in 
capitc, & barba aliquando cum crufta ( ut hac 
didioneutar) aliquando fine jpfa jaliquando 
cumfaniofaquada materra,aliquando frnejfa 
hicjficut pradicantibus uidere f^pe fspius oc 
Curretj qugquidenifigna, utplurimumnobis 
oftedut morbum galiicum habuiffe antca qua 
tuor, quiiique, ueHex menfibas homincm ca- 
ptiuum . Quoties uidemus quodcariesia 
membris ubi fica crat fanata iam fitj & rema- (; 
neant tamea adhuc calli quidam minime (piu 
tiijfed admodum circa cicatricem-kgitimii 
certumeric n6bishoc fignum confirmatain ii 
iuem gallicam efle ♦' Vueas eriam mollifica^ 
tio,uade fada efl uocis raucedo, tnnioresgla 
«tularum infaucibus, corruptio palati -, & dea 
*ium dolores hrmj , iz clamofi, corruprib <^api 
tkofsium, & brachiorum tumores<utgr^ce lo 
gaar) atcromatici, ulceramaligna inuniuer* 
ftira corpus obfidentia , quas curim totani ,- ca- 
put& reiiquas omncspartes exfcikerant , crui 
il:aejuelcalh",rhagades didi , uel impstigines, 
^^pracipueinuoiamanuum, & planta pedunl 
ifte^ioncs quf dam ucluti afthma , uel id ge- 
Btis^zpnia mbrbum gali icum iam eiTe conrir- ^ 
jnatttm pcnitus oftendutit unicuique . Vn.. 
4« conftat ucrum admodum eiTe quodprsita- 
Kfsimimcdici ante nos dixcrunt,&prsfer- 
titndoSisfimusille Antonius MufaBrafauo- 
lus Ferraricnfis in libro dc morbo galiico , & 
«utiiipfo pIeriquealii,quod licet in cxteris 
ihbrbis,8c plurimum figna ex urina<:api medt 
CG foleant, fputibus,cxcremcntiiqne aliis iimi 
libus, in hoc ramen contagioio morbo ne- 
«jaecertum faciendumeft ex urina iudicium , 
Bcquecxfpato,& huiufmodi tuta habencur 
morbi gallici figna, quia urinx humorum ra- 
u^mum» fatie» &pr$temd«I«res^ ae reU^ 



qui2i',4"f dicimus /ymptomafa nriKarH uir\zt'i^ 
ht faciuntr-fi qu2s tfi^irinx iuot ^ac Ine affeftis 
propH», furiturinae^crud» , alfeoel cnm-mo 
dic^-hypbftafi, uctfine' ca : quia materfa , quas 
pfef -uriflam exire deberet , & hvpoihfim praS 
^icfcam-feceread -inn&uras potiu^tendit; ad 
paftulas , ad caput , & ireliquas corporispar- 
tcs \ Ncque etiam peculiaria, & proprk fl- 
graaexfputis percundari tuto potcrimus ( dt 
formiiberrimc cnarracumfuir) nifi inteiliga- 
f?!us'quod fputa de- afFe<ftuqmdem inTaucibu^ 
iiidieare quodammbdo poffunt , quoniam quf 
doque cruftas aliqua^expuuntur, quibiis digna 
fcinui^ ftatim faucium exulcerationem diu* 
turnamiam fa^^am eflev ' Non igiturin fpil 
tisinbrbo ga^llicoaffeftis ea quidem ^tte-ndeii 
da efic arbitrorj cuiufmodi f unt fubftantia, cd 
lor, fcrcahdi modus/5»: fimiiia, qux czrensia 
iTiot4)is iocum-haberecompreliendes: noh-fpu 
fum-mbdo confidcramus an tcnue fif , uei cfaf 
fum^aut aquofam : non crnentum potius, aa 
fiauum, ruffum,in'ridej liuens,'Uei nigrcm ex 
pedamus : non facilitatem , autdifficuiratcm' 
infereando huic morbo attendimusjuelprom- 
ptitudinem' , doloris carentiam , aut lllias in- 
crementum ; ucl morbi ex fcreatu alleuiatio > 
autin-deteriuslapfus^nosenim hscc-in gani- 
caluc artendentcs ut plurinEJum fpnta dccipe- 
rent . ' Expuifibusquoquedifficukercogno 
fcftur hicpr^fens morbus, quia uariac fempec 
fccundum humorum- uariationem ,'& ut doK>- 
res intenfi (unt , ac remisfi . Sed puicherri- 
tsa modo nobis infurgit qusdam qusftio^ani 
madaerfioncnonindigfia,quac talis quide::! 
•^xiftit.an nobishuic morbo fig'na<;on{iit'Der€ 
cum nouus efie dicarur , fecuhdum eas regu^ 
lasa'Galeno, &aliisnobisuriiuerfaIesprapofi 
tasi &quidam ex recentioribus hoc ficri omni 
RO pofTe minime confentiunc, atque koc argti 
jnento -partcs corum defendere conant^ir i 
cuod fdlicct quemadmodum talis siorbas rq 
habetnifi apud recentiorcs medicos pi-rt-JGa"-? 
Jarem obferuacfonem jfic eriam noLV.patei% 
perficte figna habere fecundiim antiquoruni' 
doSnnam . Quorum iyilogifmus, ucl ra- 
> tio curiofa quancum claudiccCjquantumque 
infipida sppareat , peritis omnibus eft iudi-; 
care . C^oniam unicuique fatis conftat 
quod fignnm omne, uei id quod prsefens eft de- 
ciarat,ueIquod futurumcft pronunciat,uel 
quod pr^teri i t ia memoriam rcuocat . . £t fi- 
fanitatem , & morboscmncsad hfc corporis^ 
partiumque eius.tcmperaturam iignis pro- 
priis dignofcamus, quam dignofcedi ratione 
cxa<S:c Gaienus cam iibro de fanitate tucn^' 
da , tum iibro de affedorum iocorum noti- 
tia > tum in arte medicinali prscipuc-c^jm- 
plcxus eft. cur igitur cum ea ratione non pof-^ 
Hitiius gallici raorbi-figna optima rcpcrirc? 
O o 5 quid 



j6» pE MORBOCAtLIGO.x 

fiui4 tandem obftat ? Conlla t autem.finc mor E piturram gencr^nai uim habcnt t & fw: 4« c^. 
H *^ * .; ,. . : ;„.„,- tcris complexionibus diccndum eit . & pra- 



borum exada dignotxpne curari eos mmim^ 
poiTe, »c idem prceciratus (ialenuslib. 2. me- 
Ihod.mcden. & icem iib. ?.. de rat. uia.in acut, 
f}ior.comm. ^8. & Princcps Arabum Auicea- 
m f&a.pr 1. quarti confueuit. Quamobrcm cu 
fignorum coniideratio canti ut momenti j nt 
pereaatfeiauscorporis noxam iu:erente?co- 
g^oCci commode poisi.nc > rubindeque curari, 
etncitur»uc infignorum.indagacione medico 
(icnon minimum , ncc leuiter infiftendum uc 
prauimorbiiftius fundamcnta ia^ata liberc 
pofsic fundicus eueiierc . Qn« quidcm rcs 
quanci fit mon lenci, ita a fenioribus^ac prima 
nis noflris medids excogitata fuit , ut mulcis 
in iocisapudeos calisdefignis traaatjo ha- 
bcatur, ut omnes pcr eofdem gradus posiimus 
etiam -nouis , & incognitis antea morbis , & 
pracipucmorbogailico, figna optima repQ 
rire . Ec idco noa cric mirabile (i apud rc- 
€cntiorespr«diae galiicxluis tam faciline- 
gocio {igna inueniri posfint duc€ tantum an- 
tiquorum optima doarina . Quaproprer 
jncumbant iuniores mtdiciliuic maximf com 
moditati:auaorum fcriptaasfidue periegant, 
acque ca diligencer coniiderent,quoniam hoc 
modohauddifnculrer prffentia indicare, & 
fucura pr^dicere,&prxteritain memoriara 
feuocare probe fcient. fedad reliquorum fi- 
gnorum, fi quae adhuc fuerint, inda^ationcm 
noflra {ecoucrtat oratio , acquc mifla tandem 



pter hoc di.\imus antea quod fecundum -u^r-» 
riam cpmplcxionem , difpoficionemque, 5c 
tccundum dominium in fanguine peccanti^ 
humoris.uaria genera infeajonum cutii; in 
hoc morbo eueniunc , ac etiam fecuduoiquqd 
piorbusnouusjueluetuftusfuerit, . 

Demrbi^iUiciprognofikis» Of; ^* 

MOx ad prognoftica accedete dcb^mu^t 
cum uenicntium prasfagia , feu fiitur<>ra 
prognofti^a ex prsfentibus iumantur, inucn- 
to fcilicctafl^eau , ac partc aff«?da,qui prajfta 
tes funt quidem . Quicunque igitur caii- 
• dum uenenum morbi gallici alTumpfcnt, cjt<> 
infeaioapparet , & cito curatur ۤteriS.pari- 
bus, & ideohoc ftatim ppft caularum & It^ 
gnorum indagationem acuratus debet mcdi 
cus iuo munere prJBfagirctum uc fariiior fic 
SBger ad finguiorum accidentium deciaratio- 
nem , tum eciam ut meliusm^dici mandatii 
fic obediens . Q^ui uero poft coitum cum, m 
feda frigidum pocius, non caiidum uirusfu- 
fcipiac, tardius ineo infedio apparebic,Sf 
tardiusquoque curabitur cfteris paribu?,^ 
hgc quoque inquirere debet prsdidus exc?i« 
lcnsmcdicus non folum propter remcdiorum 
applicationcm, uerum ut quoquc haj rationcs 
afsignct jgroto ut quicfcat : quampiurimos 



noftra {ec6ucrtatoratio,atquc miilatanaem aisigncc ^grotu «u 4ux,.xw*v ^^...^.^.^^^y^ 
hxcfaciamus . Eaeniticaque inhoc morbo G enimrepericsmedicos,quiitacimoa:oprimu 
^ /. 1 . „r., --.,;» •.u:^ ; ;„ .Ur...;w..^ ^nim /?iVbns faluum facerc DoiUcitationibus uanis 



quod in morfu canis rabidi, in aiiquibus enira 
cito apparec quid noceac,m aliquibus ucro 
pcculcatur ad mcnfes, & annos, acquc proptc 
rea facilis colligitur iapfas , corum qui mor* 
bo acutifsimo aiiquando laboranc, fine ali- 
quo uel ucnerco concubicu, uel quouis alio c6 
mercio per fex , feptem , & decem menfes fu- 
fccpco . Vnde mttltis modis licct cxtor* 
queantur , nequaquam tamcn morl>o galiico 
^gf ocarc credunt, & illa cum hxrcfi acerrime 
iiitam psr miilc mortcs petpetuo tonducunt ♦ 
Slg^auero complexionum. &*difpofitionum 
hanc luem coucrahencium , fitie paticncam 
eaarrar.efuperfluum uifum elt,cum haecco- 



eaarrare iuperiluum uUum eit , cum naec co- pAtiuui ^ua *wiiwa, ^«* -•*- 

piofea medicis preftancisumis pnoribus,& « ut curari ahquando CQntmgat 

*^.n- • .-. _ r-_:_:.._,...^-:^«,.„. M^kf*. rrk- &aHti!teri.&QUlCUnaueil 



diebusfaiuumfacere poilicitationibus uanis 
uoiunt hominem , & cura «grotus deccptu* 
fucrit non facilc dcindc credunt quf liberc % 
tura prsdicuntur . $i ucro morbus hic rc- 
^cnsfuerit, & rcmedia opportuna adhibc^n- 
tur & ^ger obcdicnsfit, prognofticum. t^ig 
fiatmcisquidem fumptibus , quod facilitct;* 
& breui quidem tempore curatuseuadat.ciifn 
autem inueterafcit , tardioris , & ditficiiiori$ 
eft curationis, & quandoque curationcna non 
admittit prarfercim in fenibus, & debilibus n^ 
tursE . At iuuenum prognofticatio cadiuer^ 
fis racionibus cricut facilius curentur,ca:tcr4$ 
paribus qua fenes, qui talis ualidae naturf 6nt» 
■ -..• j *;«^-v- Lcnoncsu® 



pofterioribus fcripca reperiantur . Nobis 
autem hoc loco mcmorare fufficiat quod fi 
complexio pacientis fueric frigida , & hu- 
mida, & replecio phlegmatica , detfdationes 
phlegmacica? , $c dolores ex eadem maceria ia 
furgentcsaderunc . 5i uero calida , & ficca 
fueric, & repiecio biliofa > cutis det^dationes 
predia^ cholerice erunc,&doioresexeadem 
ma^ceria excitati aderunt. nec ab re dicituv 
repietio biliefa . Quis enim biiiol"^ compie 
xionis exiftcnsreplerionem pati poreft pitui- 
toiam , & hoc in ufu ciborum immodico , qtii 



ro , & adulteri , & quicunquein uencrcm func 
proni, huicmorbpmagispbnoxii funti&qui 
bus cerebrum humidum, & frigidum natura- 
liter habent,& hepar calidum & ficcum.Quodl 
autemnonnuliiuixerintquodhuicmorbpm* 
gisobnoxii fint qui melancholici dicuntur^ 5^ 
tnaxime per aduftionem > quam, omnes alii; 
propter fimilitudinem , fecundum Ariflote- 
iem Cecvindo de generatione & corruptione, 
in habentibus fymboium facilior cft tranfitus, 
Ego autem non ica fencio , fed diuerfam a^. 
cuifmodi auaoubus fcateciaro pr^pono, qui 
doquidem 



PROSPERI BORGARYXn METHOI>;VS. 
A 



doqojdcm rodancholica coplexione non fim- 
pliceir;^reddupiicvai eiie icio^una fciiicet a 
gsner*i*cnecontra;5td> altera acquiiita per 
caiida: , & iicc;e apud craniitum aetacis deci- 
«lcatiamftacus^sd eam qax fene<^utis ejciilir : 
& taiis coplcxio eft alia ab ea, qux adipifcicur 
cxtemporis aliquo decurfu, iiue xtizisia qua 
CunqueijomiiiC. tacilicasdemde compaf- 
fioniS,rxue aiccrationis,intrigidationis uei ca 
letad:ionis ex duobus depcndec; ex parcc fci 
licec compiexionis,& ex partc cotr.poljtionis* 
«?c pnmo ex compojicione,ut fi corpus (:t rar^ 
icxturacAnabeatporosiatos^diCo tllud fa- 
ciiepatiacaiido,6t afngido ,* cx cGmplcxio- 
ne deinde,nam mcmbrum naturaiiter caii» 
<ium,ciciuscalefit,3cna.uraliter tngidum ci- B 
tias rrigefit.concr£ fi corpus lit duruai, Sc dea 
fx t«xturjr > ctinc ipfum difficilius pati conhr» 
jno , Quibus pr^pofitis dico cuod morbus 
Ctallicus contagioius cxiirir,& ab exrrinreco, 
Ctpura,coitu cum intccta,uei ciim infe^to cor 
pusoccupatj&quamuis corpus melancholi- 
cum refpedu affinitatis , uei limiiiiudinis , Sc 
ComplexioniSjfed etiam ex parcc compoiitio 
iiis.ucrum cum corpora melancholica naturt 
fint dura proptcr cxiccantem ficcitatcmj & 
infpiiTantem trigiditatcmj& indc poris priua 
lum non pilofum,fequicur quod taiia corpora 
4i£jiiciiiuspatiantura caufisexmafecis,& per 
confcqucns ad hunc morbum non crunt ma- 
^isparata. Uccorporibusdeinceps melaa ^ 
Cliolicispcr dccidcntiam taiibus,diccndum 
quoquc quod duratxifturit * & duriora stism 
rc/pcdu corum quando crant in ftatu , & pcr 
coiifcqucns djfficilius patibiii.aa caufis cxtria 
/ccis • Quarc mcrito confunduntur prsdi- 
fiorum autorum argumenta , quod huic mor* 
bo magis obnoxii fint mclanchoiici,quam oni 
oesaliij&iicucniac ut ciufmodi corpus taii 
aliquandooccupcturmaiignomorbo , uchc- 
mcntius rc ucraexcruciatur,aduiccracniiii 
tnaligna morbus Gaiiicus,& nodofitatcs uc 
plurimum tale corpusdeducit , quibus maxi- 
macumdifficukacc curatio adhidccur. Ec 
hgciinc fatis dc naorbida; huius luis progao- 
fticis. E 

l>i morhi Gdllki remediiSi& primQ 4e 

EX qainque partibas tresha^enusabfolui 
mus,hoc eft de natura huius aftedionis, d« 
ipfo morbo, caaii5»tigais, & fymptomatibus 
percraiaauimu$ . Superfunc rdiquac duj tra 
^andf,faaitaciscO'ifcruatrix,& raorbi ptxdi 
^i depultrix. D.e his nobis agcndum ordinc 
eft,a fanicacis praeieruatioac cxodi» quaiiani 
laauislimum cife fcimus immancs dolores rc 
fciadcrc,&iflaar'aas ^oafevccs re^cctc* ^ i* 



cundum etiam nupcr krmt^Mmft,ltidfm 
tc nec miaus uci]e,quam uoiupce hLmajSQ gc 
Dcri fucuriim cenienius,fi haoc. latesteta iag^^ 
penam diuertere noucrit , prascipu^ cuai utM 
fiimptu,nec longa difciplina , uel laborem^ 
gno id confequatur . Si qnis i§itUT cupia^ 
ab hoc morbo prarferuari, uidcat caufas prci 
ductiuas ciufmodi,& easquantum poteft eftii 
giat , quas di&fc fupcrius mcmorauimus. H 
quia mojbus hic non iblum cx concubitu cuin 
infecta contrahituryfed quamplurimisaf*t«^ 
ctismQdiscomparacur,idcirco cauldum eri^ 
ab earum occafionum conmxenio quantum 
£ef iposfir , ab eorum ud h&bitibni , uei pocii 
iis,uel dcofculationibus > yel' iactis fucrione ^. 
«ci frequcnticorporumaJfectorum contacto,* 
4i- quoniam genus rioftrum^ut plurimum ad ii» 
«uriam,& Ubidinem dcfrenatam prpniim tn^ 
conftat,idcomaximo ftudio hac racione; ca 
uendum ciie arbitror . Videlic.et ut ftatim a 
coicu aqua cahda totum abluamus pcnem , 
una & fcrocum , uirgamquc pra-pucio defiuda 
tainaiiquouafcuio,accalida prsedicta aqua 
rcplecopcr octauam,uel dimidism har| par 
temfoueamus»tutisfimi fiquidem procuidu 
biocrimus omn im.orbi oaliici fufpicione hoc 
fit^ccrimusrepcntc. Aquaautem taliseiTc 
debet > quakm ferrcpo§fimuscalidam,qaf ca 
brcuifrigefcatlicebic alic caiidam paracain 
habere,ur pro arbitrio contemperemus. Prat 
ftabic hxc mane, & fero fcciife bidui tantuai 
fpatio:& idem faccrepofluntmulicresetiam, 
pcniciilcs cx gosJipioin eaiem aqua abund e 
madidos,uuIu« imponcntesrquod h hf c pcrpe 
cuo pr xito non habcamus,procinus faitem uri 
ca totum pcnc lauabimas,& prx cipuc gland« 
quod faciie id facicmns ii nungendo quam 
primum ora prasputii digitis perftrinxerimus. 
fubindeinproprio hofpicio recepri , quantq 
cicius poterimus pr j knpzo morc lauabimu^^ 
fouebimufque cadcm die, uei nocce , mox fc 
qucnci. Hac etiam arte fouenda tumiabia^ 
iatanriumlactentium>tum nutricum papiil«,, 
a fuctione afficiantur : baincum eciam uniucr 
fo corpori adhibirum,idem efficiet , fi cum ia, 
fecco quauis occaiioac cubueris. Cpnferc 
ctiam ii uino hsc feceris^uel ecii fere quouis. 
)iquorc,modo calidum iit: uerii aqua fimpkx 
cxccris omnibus pricfertur, diiToiuit enim quA 
cum iatis fucric,ncc plus scquo exiccaCj,ud a fo 
tu rcilring it . Nam fcopus hic ci^ut icqitcr 
fpucndo diifoluamus , nec uliam cuti qualita- 
tcm^cxcepta nacurali reii aquamus : quod qui 
dera aihil aqua melius efSccrc potcft. Q^uod 
& contigcrit cum talibus coire,& poft coitum 
ardorcm queadaa» in uirga ftanm pr«feacirc, 
uci iadc jn ea ulcus apparcrc^non fupcrucnie 
dam cft.uc inepti faciiiccmpirici,qui uoletc^ 
<»rarc,aiaximoperc ooceax, propiaantcin;^ 
Qb 4 dicamcQca 



di<J^emr2fe\iccsnftk/dgida,ftTprka^quoru E 
saturacit impinger€y& iige-re materiani, ea- 
^ae-adintetiora propdkrej fcd potiusriige- 
liia eiabor^-adum eit , neuinvs- talead parces 
internasaliquo modoimpingatnr, fedad ex- 
teripresfeniiraeducatur, & edti£tiim tandem 
tefoiuatur-. . ConfeiMmataque accipiatur II* 
tumaTmenain(fi.legitimum'haber£ posfis) & 
languis draconis>& dilToldantur cum fucco ar 
tiogiofl^iuelaquaeius cum modico aceca ni- 
grO)-acri , & fiac mixtura, exqua linea fafcia 
operi accommodata liniatur,& exeauirgacir 
cumdig&turjin radice eius propepedineni^cu 
decendiiri<aura,&^ocnemaceria illa uek-^ ^ 
no(& libere per corpusfpargi posfit , imo uiis 
claufis,ac conftipacis retrocedac, & cum ficca •■ 
faeric iterammadctiatj&appiicetur- .Dein 
detaUsCo^ficiaturaqua'* Recipefaiiscora- 
muhis drackmam unzni^Sc femisjargenti fubii 
mati fcrupaium unum > aqu^ plantaginis y Sc 
iumiterraE,lingularum uric k-s qu a cuor,bulliac 
bmniaadignem in aafetiicreoaidcoafumptio 
nem decimae^artis ,& ex haculcus contradu 
madefiat.&continuofupra iiiad tale ponatur 
unguentum .- R.radicum ariitolochix rotun 
-dar,iiliiiuirid:is aeriss armoniaci remperati-in 
•acetojniyrrhsana drach.dua^,tcrebinthins . 
-optims^picis^oiei communis,ana drach.-quin 
^que>coaficiatur ungtre.itum ad ignem. Hscd 
■feceris in principiotancum abeft- ut polluaris, . 
quin potiusiam poliu£us,&: ulcere penis atfe- ' 
-ai2S,m-priitinum ftacam reftituans.modo in- 
tra paucos dies id fueric diHgenter preaitum. 
Poic dies autem aiiquot talis non expeditcura 
tio . ' Subfequenter punum-gaUinaceum, uel 
columbam habeas, & ■eum per medium ftatim 
fcinde,uirgamqueulceratan>ia -carnem illam 
calefcentem immictas , &'cam diucontineas, 
Hbnec caro adu calida percipiatii.r , iterando . 
fajoius priorem abiiciendo . H-oC ^nim elt 
de^melioribus auxiliisin-tali cafu:,t2enenuft5 ^ 
€nim ipii membro uirili affixum, mouetur, af 
ficit.ur,difpergitur, hasbetatur, & conrumitnr 
in carne illa fang3iaoIenta;& adiuuat ad-hoc 
caiiditasa<5hiaiiscum uirtutefua attradiua. 
abipfodeindeprincipio- fmgulo mane ieiu- - 
no {tornacocapiac perturbacns drach.unam 
pptim? thcriaca? AndromachijCum unc.qua-^ 
tiiar aqu£ fmnitcrras^fenibus £amen,& debili- 
businrainori-menfura, Sc alternis diebus eit 
prbpinanda,-'caiiendoetiam ne seiliuo tempo- 
repr2beatur.& prsfertim choierico , fed po*-' 
tius einsloco crocifcos de t7ro,& caraes uipe- 
finas exhibebis. - Expediens etiam eft 'per 
uense feaionem-fanguinemmitccre > diimmo 
do-^cs^compicxio,uirrus,& reiiqus fumend^v 
iindlcariones' pcrmitt-arit , {td non niodo qa» 
Cstcriquamplurimi huius^statis medici'*con-j 
fo€U^fcranr,immilJo fcfScet prins cJyftere;*^ 



G A L II C O 

niamniorbum potius confirniaresi^ltnbpttl 
aliquid perfecerisjUt rationibus,& au'<ftorita-» 
teinferius.niax-imedemonilrabo . Syrup^s 
eriam ,/& casfia fift, ftuphaque ( uc ita dicam ) 
qiiac uaporeaqua; in qua lapacium acutum, fir 
niicerrae,& fcabiofa ebuUierint, calefir,fangu£ 
nem purgare necelTarium proi>amus. Diaetanl 
uero in cibo & potu obferuec , prout inferius 
dicemus. Si uerointerea in corporc pertei? 
refadi oriri uideas puftulas,& eundem dolori 
bus torqueri,in hac curatione non amplius la 
borandum , imo ab hoc opere quiefcendum i 
iam enim ditfufum eile uenenum lcias per cor 
pus , per actus eft morbus, tunc praeferuatiua 
cogimur di{lerere,& curatiuam partem con^. 
pled:i,quodnosquoqueopportuno iam teiss 
porehoclocofaciemus. - ' 

2^e morbi GaUici curathn^ in geheralL * .' 
Cap, - ib. 

MEdendi methodum partium mediclna? 
omnium , utordinepoftreraarum,{ic cer 
te hne,& effedu longe ucilisfimam eife ac ue> 
iuti reliqaarumomniumnncm,& Gaieni, & 
omnium medicinse autorum conihnti a^Ier- 
tione arbitror . Finem namque mcdicinat 
fanitacisadeptionem eife Galenus meritoefl 
arbicratus. Ea ucro,cum medendi methodi 
prxiidiiopporcunis paretur , fequitur profe-i' 
ctOjpartem hanc,qu2e curare morbosdocec, re 
liquarummedicin^parciumfinemeiTe. C^u^ 
re cum uniufcuiufque morbi curatio in iripli 
cicomplearur,in debita fcilicet rerum noa 
naturalium adhibidone , fiue medicamentoi 
rum appIicatione,fiue chirargico munerc, ue 
teftatuf lohannitius infine fui incroduiSorii ; 
idcirco nobis hoc loco opercprecium eric 
per eofdem gradus procedere h m.orbi Gaiii- 
ci curationem. perre<9:am prsfcribere uoiueri 
mus 5 idipfam primum prseponenteSjQuod de> 
ea morbiGsllici affedionecuratio iCthxc de- 
Iucidecur,quc eam recipereualeat.non auteni 
de illis eiufdem a^gritudinis radicibus,-qu2; 
duidem euelli , atque minimc eradicari pof- 
funt . Diaerfa igitur eruntpr^fidiayqase huic- 
ineundse,perficicndxquc curs exiftur, ut'-mor 
bus,aeris*tempcries, patientisstas, habitus, 
moreSjOfiicium, refque reprsfchrabunt'. hxc 
etenim tria pOitrema c^teris cx animo tan- 
quamin quamplunmis necefiario indicandz 
addere uifum fuit, nbi pr^cipue^afre^us^dru: 
turnus egenum , uel immorigerum patietem- 
foiicitac,Quosalia ratione tfactarequidem de : 
bemus , quam-eos qui temperati fint,ac bono-^ 
rum forcunse , fciiicet diuitiarunfl commodi- 
fmt,& qui fumptibus refiftere pofiunt, & die- • 
rum plurium,fiuc menfium diKtam^ ferre pof~ - 
fancnull-a conrentionCiquse prsecipianc asfi- : 
f^ensjprudei^foue m^dicusprasftareparatiw ... * 

C^ufa 



PROSPERt BORGARVTir MBTHODVS. 



1^5 



Gaufa jgitur morbi huius mulris , dmevCiCquc A comprehendant , ut perbclie a &s dccct diui- 

ingeniisniinui,euelhque&poteftj&foler,ia- — "• -^- *.-rN^i : — a^u^:j 

ftrumentis uidelicec , quibus medicus morbos 
alioscurationem moiituriUidus dircriminc, 
medicinarumobiatione^atque manuum ope- 
ratione,cuiufmodi funt fan^uinis detradio- 
nesipargatioaes,lotiones,fomeat2,balnea,.U- 
nimenta,Uquanti3,fiue ureutia mcdicamentai, 
ac cstera localia auxilia,quas omnia in multi 
plici habcntur differentia,ut fuo ioco (inguU 
patebunt» Cumque nobilius a tota mcdico- 
rum fchola in hoc morbo expellendo inftru- 
mentum fit ratio uidus , ut pcrbelle oftendic 
GalenusAphorinpri,& pri.de ratione uictus 
iamorbis acutis>operafprecium ob id eiTe du- 
3ti primo morbi Gailici curationem per ipfam 
diaetam moIiri;poftea per medicinarum obla 
tiones,dcinde per manuum opera»qua: chirur 
gia perficifjUt dofleait diuinus Hippocrates 
in libro de medicorum officina,&: Gaienus cii 
ipfo fexcentis in locis , quos quidem accura- 
tus fc^ator perquirerc poterit . 



Dc uniuerfali uictus ratione i» iwarl^. 
CMco. Cdp. 11. 

MOdofciendumeftquod m&iis ratio ni- 
hil aliud eft,quam fexrerum nonnatura 
liumapproximatio iadebitafciiicet quaiita- 
tc . £t cum inftrumenta hasc iti morbi Gil- 
licicurationehabeantprimasparcesjab eis ' 
idcirco curationem incipiemus . Scd intcr 
jcz iqaibus neceftkrio contingic corpus hu- 
manum altcrari , in quibus etiam tota uides 
jratio confifticprimum cft concinens nos aer > 
loh hanc igitur caufamadueram huiufce mor 
:bi protligationcminprimisaeris eledio cft 
neceifaria. In qua quidem diucrfis niaximif 
queratiQnibus no fatis mehercleprobare pof 
fumeorumopinioncsjquidixeruc quodcirca 
acris clej^ionem in morbo Gallico nihil fic 
iiotandum,quoniamabipfa quotidiana cx- 
pericntia.edQcemur , ut ea luc praua laboran- 
tes non prohibeantur ab hoc , uel ab illo aere, 
Imoego eos confulcrcm uc habitatio eorurat 
cffct in aerc utjque fereno, lucido , fubtili , ac 
puroifiue ica fueric pernacuram , feu artem , 
quiatalisaerfanguinem mundificat, fpiritus 
clarificacicor Istificacmentcm (erenat , dige- 
ftionem in omnibus membris procurac^ex qui 
busomnibusnatura fortificatur ad expellen- 
data nocua,& retinendum iuuantia, & cidcm 
conuenicntia . Quapropter cgo laudo>uc 
morboGallicp detentus,moram ducac in ae- 
rccalido,& ficcoicaiido fiquidem cum uc ma- 
terig uicioforum humorum propcnfiorcs cffi- 
ciancur ad per{piracionem,poris calidicace a- 
pcrcis , tum uc neruofa mcmbra , qu« iu hoc 
aiorbo plurLmum patiuatur, caiicUcau uigpc€ 



nus Hippocrates , & Galemis quinto Aphotif. 
tex.& commentoiS. Non fitramen aer clc- 
dus nimis calidus,quoniam tunc facile galiici 
putrefcenccs humores adurerentur,undc mor 
bus acutior redderetur , Aercm etiam hu- 
midum nequaquam ego laudo, uti qui ftagni, 
& paludis halitu cft infedus, & qui ex cloacis 
malam fpirat auram : ncque ctiam mihi fatis 
placetaercraiIus,autnubilofus,qui talis fiat 
ob fiumen uel ftagnum uicinum . Habitent 
igitur patienteshoc incommodum in acre ca 
lidoifintqueiatisbcnccooperti bonis uefti- 
mencis,& circa iliorum habicaciones incenda 
tur fuo tempore ignis ex bonis lignisinon pu- 
g tridis^uclmal^proprietatisrcaueant quoque 
igni fe fe appropinquarc , quia ex iumo igais 
intenditur dolor,ut f^pisfimc uifum eft miiu.. 
acquealiis medicin^ quamplurimis audori- 
bus.EIigatur ergo aer boni odoris,& bcne cuc 
tacus,quem poteris f ftiuo tcmporc artificiaii 
ccr pragpararc fiernendo. res boni.odoris in 
ioco fuae habitationis . In acftate eligac eciam 
moncana , iti hiemeaucem plana loca , uc ha- 
bcac aercm cemperamento magis propia- 
quum . Nam licct cligi ( uc modo di^uai 
eft) debeac aer , qui ficcus , & calidus fii , noa 
ideo debcccxccdere,fed parura ad ficcitaco* 
& caliditatem ^qualitatc tenderc debcc»ex 
quo tcmperacum naturam posfidct medii: mc 
C dium autem refpedu unius extremi fufcipic 
naturam alceriu$:& ideo fi fuerit ccmperacus: 
xonuenire poceric cuicunque naturas nuterix 
peccantis . Atque hxc de acris clectione fa 
tis nobis dida {ufficiant . Nunc propcr^n- 
dum eil ad fecundam rcm non nacuraicm,qu5 
cibum & pocum compledicur , cuius quidkm 
ratio cil habeda,ut taliccr cibctur f gcr qupd 
iiircusnutriatur,& non morbus,ucinquic Ga- 
icnus . Refiftant iili cibi femper pucredini , 
& feruorcm cciam impcdianc. In curacionc 
igitur malihuiusdebcmus inquircrc pancm 
opcimum , qui parum nucriat , non caiidus> 
nec piuns triii dieru,bene coctus, & fermeata 
tus,aiaum reddat moUem cumfurfurisaliqua 
D fcmperporciucula,&fempcr bcncabacgro^o 
detibus perfricecur,uc facilius.cocoqui pQsfic. 
In iftis.n.facuitascococciua imbeciUis ceddi 
tur,& idco oportcc uc opcime ipli praepar.cc in 
ore ca omnia > qu ae ab eis comeduncur . .Sed 
quon iam nou fcmpcr iidcm cibi in hac jCura- 
tione requirunmr , uc inferius dcciarabicur » 
ideo caaere debec accuracus mcdicus, utpia 
nia fuo tcmporc prarcipiac , quoniam fi reipc- 
^um habucric ipcciahs asgrocantis confidera 
tionis,ac etiam compiexionis & difpoficionis 
ciufdem,non cadem fempcr dixcam conucni 
re animaduerccc; imocam uiriarc oportcc* 
fecuadum ipfius rei diaerfam fpccifi(facione » 

& 



i6^ 

& fecan dam uariam patictfs complexionem , £ 
difpoflcionemquc. Vinam autcm uix ego 
concedere, quoniam talis potus damnnm non 
irsediocreintertmorboGalUco laboracibas, 
Si qao ad animum> & ad corpus etiam:Cum er 
goeorum corpori maxirae fit noxium,tuni 
c[uoniam ipfo fuo halitu caput ofFeadit>ac re-; 
pler^Eum etiamquia irruitadpartesinfernas-j 
jn iifque grauedines, Simotuum earum impo 
tentiasj& dolores excitat: qnibus corpus to- 
tam ocysfime, uehementerque cruciatunigi 
£ur nullo errore adductus conueniencer cre- 
diderfm uinLim non eiie exhibendum . Sed 
fitamen cegertalisfuerit naturie confectus,u£ 
abi^uehoc potuxurationem non posiic ad- 
mitrere, concedam faltem (idque non fine ali ^i, 
qao timore) uinum.aIb.um,impotens, & imbe 
ciilumcum aqua cocta dobite permixtum>fi- 
ue cum. aqua boraginis, uel buglosfi > & hoc 
prxcipue cum morbus fuerit in declinatione» 
quoniam in aliis temporibus poifent plures 
materiiE conduci ad loca dolorum/& tanto 
mag-iscruciatumaugere: &-idcirco fi phires 
adf oerint doloresjbibatur potius uinam colo 
re-riibeum eodem modo dilutum. . Eru^us 
cerosquifna frigida», atque humida natura 
tnorbi Gallici temperaturam adaugent func 
^anarno fugiendi, qualesfunt cucurbit^T, me* 
.;ioaes,citrulii,cucumeres,& huiufmodi humi-- 
'^z confifientis, atque iarga humiditate prs- 
'■dipu - . Alios uero fmctus , quos arboreos mc- i^ 
^diciappellantjquiacorporibus noftristenue ^ 
■zz hamidam alimoniam afferunt, acque tiatuo 
.fam,qu2 quidemextenfionej & doioribus gai- 
4icis-.£grotantibus non mediocre prasbenc no- 
<;umen£um , idcirco eos ex tora eorum natara 
^rohibeiidosexiiUmamus, qualeseruac pira, 
|)oni3i5c'Js,periica,mora,pruaa.cerafa y arme 
Tiiaca:,& fimiliajquorum nioIlis»2tque humida 
^ coiitiftentia . • ' At fi tamen ex his, quae di- 
^rmus - friiv^Tribus Gallicus aliqms comederc 
aliquanio deiideret,poiTamus faltemeicoa- 
^edereficusexiccatos;poma,& pira tti^m Cjb 
ieruentibus cineribas decoda , quoniam eiuf 
modi gencrisfrudnsab ipfo ignis caioreita 
pr9pararicur,atnedumhum'idum eorum mi 



D EV -^M GR B a G A L n C O 



tibusfuntapprime utilia,ea quidem ■ erunt^^ 
que ficcandij&calcfaciendi naturam habenti 
quemadmodum hyltopus, calamentum, f^ni^ 
Culus,faluiajbetonica,& limilia , quoruns bb* 
feruationes fubtilisfimc iam antca dcmonflra 
mmus in noftra Fabrica Pharmacopoliterion 
fuis propriis capit.ut quilibet uidcre poterir, 
^itque per contrarium ea oIera,qug humidam, 
& irigidam habenc facukatem,uti erunt ladii 
ca,endiuia,blici5jmalua , & fimilia omnino ui 
carc debcntmorbo Gallico laborantes, quan- 
doquidem eorum frigida natura uitiofos ia 
corpore humores conipingunt , & corum per* 
fpirationem impediunt.Cgpf deindccommu 
nes,c?P9 afcaionitides,aliia,& porri,atque ha 
iufcemodi terrg tubera^uitandaomninoeruci 
nec quidein olfaciedo, aut aculisafpiciendo^ 
quoniam licet facukateni quandam aiendi 
corporisobfcurisfimamhabeant,nihilominas 
lamen ob eorum mordacem acrimoniam plus 
corpori obnoxia funt,quam pro(inr,& ideo ni 
hil magis fugiendum eit. Eadem quooj ratio^ 
ne fugienda maxime erunt , qu^ dam alia ter- 
rg tubera,quf quidem quo uis modo condicn- 
di paratafuerinr,fempertamenobnoxia efxe 
apparentjCuiaimodifancfungi ,& idgenus, 
qui non maii lucci foium luat,atque aiiir^onia 
cx hisprognata,pituitoia, acgelida, uerum & 
oinaibusaccidenribusexhac lue prodeuntt- 
■bus obnocua euadunc . Carnes humidasom 
•ninofugiaut,atqueprefertim agninas, arietf.. 
'isas>caprinas,bouinas,& huiafmodi alias,^qii^ 
pesiimghuicrationi uiuendi admodum iun&. 
:.fiiiilg er erut fugiedf,uel recenres fuerint,uel 
,.ficce,& falirf , & in fumma tatum carnesiftas* 
•qnantumpiices multos conionum cil uetarc 
'his,qui hacgaliica aifedionc iaborant , atque 
"maxime ii pifces quoquc fuerint faiici , a:qui^ 
bus in.uniuerium caueri debet. Caieum etia i- 
i& iac quodcumque mulris rationibus his,'quf 
hac iucpraua tarigantur, erit confbnura^ per-t 
ftegarejatque cuni ipfisleguminum eium, qu^ 
doquidem^iegumina flatibus uentremim-f, 
plent. Interaromaca deinde , poterunt in;- 
cibisjut delicatiusuiuant, &utilitarem ex cis 

j..^t'».«iivuri,«uwv,^Mw."«.™w... w-,.^ ^ maioremrecipiantnucemufcata, caryophil'* 

mit ndcuum,uerumetiam fiatuofam fpiritum ^ iis , cinnamomo , & fimilibus uti, que quidem. 



fe-nfiitiexc-ernicacfoluit. Nuces ucro auel 
biias, atque iuglandes , quoniam facultate- 
<5uadam aditriaoria poliencea de caufa mini 
me c^chiberem , queaiadmodum etiam cido.- 
iila,m'efpila,punlca,forba ,&huiu{iiiodi » qui; 
quidem folidf funtcohfiflentie> atque non fo- 
lumintranfituinceleresfunt,uerum & cral- 
fum , &glutinofum,ai1rihgentcmque fuccum- 
producunt perfpirationi uitioforum humo-^' 
i-um obnocuum , & ideo' rates pr^dtctos fru-^ 
^usfie atfectts ingratos-effc penitus pronun-- 
mmus* -- Okra uero,quf gallicaiue labora» 



uim roborandi uifcera habcnt.atque hec om^:^ 
niadecibo & potu nobis dicta. latis eruntfi^- 
rationem aliqua adhucinfiituamus , qua f gfO^ 
tancem nutrire debeas in undionibus appli- 
Candis,& pofi: filitioncs etiam , quoniam dif-^- 
ferc timc nectl^ario ilia uidus ratio,2b eajqu^' 
ciim zntcdidiis ordinari potefl; . Q_uo igitur ■ 
teir.pore perueneris ad eas untftiones, quas nt 
tsrius-demonfirabimns non debes (ut quidam-' 
exifi:imarun'tempirici)uidum liberaiem egro^ 
t^&mi^rt uera cocedere, nec uinum generolum. 
ei^pc^pfaarerqQaadoquidem rali ui<^um ne^ 

ceirum 



PROSPERI BORGARVTII METHODVS. 



157 



ccfTum efl ut corpus pimitofum refarciatur,& A 
tanto impetuadfaucesirrumpit pituita,uel 
adaluum decruditur,utnegQtium plerunque 
formidabilefaceiTet, & cum hoc uolueris prs 
cauerc temperate potius nutriri iubeas,ac ui- 
no uel abftineri;, uel faltem modo , quo dixi- 
musconceiferis . Conceduntur eo temporis 
interuallo carnes boni fucci , dum madere pof 
iintjuelcontufsdum os pituita ulceribuSi& 
infiammatione fcatetjSc epul^ ex pane tritf m 
optimo carnium iure concoSo, uel of^x ex pa 
ne eenuiter incifo in eodem iure paratae , quae 
omnia cum facile deglutiri posfint (ine mafti 
cationeadmodum conducibilia eflecogno- 
fces. Alunturetiamquibufdamforbitioni- 
bus amygdaiatis,hordeatis^gelatinis & fimili g 
bus . Potus autem commodus fatis is erit , fi 
uino abftinere xgerposfir,ut aquapr«beas-ia 
qua m€l,hordeu,& liquiritia fuerint decocta, 
addita cinnamomi m iine aliqua portiancula 
qua decenter aromatizetur,ueI fi mel «gro no 
fatisfaciat,faccarum loco eiiis imponatur , uel 
ctiam,fi libeat,{ine hordeo aquam parabis, & 
lolam concedes . Sis tantum in die xgrotos 
comcderefat effeopifior, &hons confuetis. 
Sed quoniam teperate modo^dixi.gius, pocius 
quam liberalicer cibandps effe pikdiaos x- 
grotanteSjidcirco non debemus hocioco ube 
xiorem curam habere de cibprum particuiari 
quantitate;fatis enim id eife fcimus quod ac- 
curatus,ac diligens medicus de iUi.'tyte.aliQU a ( 
do folicitus,& anxiusiitjUt nos efie docet Hip 
pocrates in jegritudinibus cronicis,&; pofc ip 
fumGalcnus. Etquoniam eadem fequirur 
cibandi penitus ratio poft fatis applicatas aa 
6:iones,ne bis aliqua receufeamus in cauia tan 
de efte pocerit ut de cibo , & pocu nihil aliud 
quicquam hoc loco fit conftituendum. Mo- 
doadibmni^ac uigilia^ coniideracionem op- 
portune accedamus,& ad ea ulterius, qua: fa- 
cientad rerum non naturalium exactum tra- 
datum . Dicemus itaque fomnam animan- 
tibus ad quietem datum eife^fiquidem cu diur 
nis,asiiduifque laboribus,atque motionibus 
defatigata animalium corpora uirmm refola 
tionem fentiant 5 admir4}iili Dei prauidentia 
faaumeft,ucfomnoceu falutarilaboram^ re> 
medio lasfitadini » ac yidumvdiirolutioni fibi 
confuUnt. Vnde conftat qiiantum iomnus 
commoditatis^ac bene.ficii hocGaliico mor- 
bo affe^lis afferre posfic, fimodum pr^fercim 
nonexcefferit iuxca Hippocratis decrecum , 
namqui immodicus eft membra omnia laxac, 
cxcremcata d$tinet,colorem hab jcumque.cor 
poris4eteriore:ivreddi:,caput grauat, malto 
que«aporeimpiec,calQcem aatiuum hebeciq 
renv, partes omnes adraotumpigriores facic, 
& crudos fuccos coacoqui prohibet,& uifcera 
erauiora reddic . Qyamobrem cum maicwi 



nobis a fomno immodico,& intcmpcft iuo da 
na accedantjcurare id omnes debemus uc fom 
nonaturaii>& temperato utatur qui morbo 
Gallico correptus fucric , quia pcrfedior ( ut 
lam diximus ) digeftio cclebratur . Vt au- 
tem fomni ratio conftet piurima in eo obfer- 
uandaerunCjtempusfciiicctimenfura, leu du* 
ratio,decubicus,infomnia, & accepcorum co- 
pia,ueidefeaus. Aptisfnnum fomno tem- 
pusnodurnumeftjquod per altafilentiano- 
<ftis,commodius,prolixiufque dormiat aegro- 
tus,&abcius trigiditate faciiius innatus ca- 
lor intro trudatur,ac ab extimispartibusin in 
rimas reuocetur,qua reuocatione mox conci- 
tacur fomnus,qui commoda multa prsftacuti 
diurnusmaximadetrimenca adtert) non fo- 
]um hac praua iue iaborantibus , fed plftranq; 
omnibusrquod eft ab Hippocrate fecun. prx- 
fag.Iib. ia hsc uerba notatum. Intc rdiuCin 
quic)uigiIandum,noAu dormiendum eft. 
$i concra commutecur, pesfimum eft. Od id 
pocisQmum diurnum fomnum damnat, quod 
cerebrum humore nimio , uaporibufqae pluri 
mis imbuat,qaos uigilia potiui abiamiopor- 
teret, prgcipue in Gallico morboaffeais,tum 
qaod id tempa$,quo interdiu fomno indulge . 
mus breaisfimum cum lit,concoa:ioni expkn 
dx minas fufficiat. Menfura porro ca fomni 
fic,acque daracio , ut probe confeciffe nos, ro 
buftiorefqae inde eiiedos intelligamus . 
^ Q^ e meniiira & ii non eadem in omnibus eft , 
fed pro natiui caloris , in quoqae aut copia , 
auc penuria,& cemperamcnti bonitatejaat in 
fehcitace, fic&: ipfa uariacur : camen commu 
ne id omnibus fere effe foiet,uc ieptem ad 
fammum horarum fpatio,& rede conficianc, 
& fomao commode indaliiiTe libi uidcantur. 
De uigiiia deinde paaca f uac omnino ea,quc 
nobis hoc loco dicenda ueniunt; ea enim cum 
fomno concraria ftc,concrariorum autem con 
trari$ finc eifcdiones,ex his qu2 de fomno ia 
dida funt,^d uigiiif 1 corporibus lae uenerea 
adcdisprasicare posiint,eiicerefacile faerit . 
Temperaca ergo uigiiia coucedatar, qaia nal 
ium nocumentam in corporc cfiicit : ea ,eaim 
P ii modum exceffcrit , magnam int^r^xprpori 
noxam,ac proinde magnoperc caiiendam nc 
mini non expioratisiimamcirepiicq. -Vigilix 
cnim ft immodice,& iatiempeftiuf fuerinc, ui 
res corpori? labetadanc , ac perdant, crudira 
tes pariantjcerebd, 2c fundiones fcnfuam de 
biiitanc,nacuralcs eaeruant potcntias ^ pallo 
rem,maciem,praaamquc omnino iiabitum 
prodacuac,corporarefoiuuac, & ficcaat:_de 
niquementi plarimumnocent,fiC alienatio- 
aem fepcac morcem adferunt , intcnd igi 
fur in'ideffc omnes debemus ne nos uigilus 
conficiamas, neae auc ftadioram amore , aac 
j-ei ageadf aimia cupidicace plas ^quo aimiu 
ui^ilaates 



l^S 



BE MORBO GAiLICO 



ufgilantesyiina cum aigilia uiram perdamus. 
Propcerea in patientibus hanc enarratam iue 
Deneream proprer f orces dobres in membris 
corporiseorummiilCcBuigilix fuperflux fiuc, 
& corpora eorum quando longo tempore du 
rant,deiiccantur,& mara{iTiantur,& nt pluri- 
mum adethicamfenedutispemeniut. & hoc 
prsEcipue in habent ibas complexionem cali' 
dam, &ficcam.Atquehscdeaeris,cibi &po 
tus^fomni & uigiiix declaratioiietandera no* 
bis fmt Csktis . (Suamobrem ad repletionis, & 
inanitionis obferuationem noftra conuerta- 
turorario,qi3oniam certiimeft quod omnino 
cauerc anufqui-ique prudens medicus debet 
fsepenumero ne ia corpore humano uel afiquo 
membrorum morbo Galiico paciente repletio 
fiat . De repletione autem non foium dico 
cibi & potusjfed etiam de humorum natnra- 
.lium,& non naturalium repletione, & congc- 
ftioneeorum paulatina , quje fajpe contingic 
cx maJa merabrorum complexione, quantum* 
cunque reficienria in fe kudabiiia cxiftaat, 
uc faciel percognofcere poiiiimus incho-leri- 
cisfimofutita dicamus ) homine temperata 
disEta enutrito.in quo non parua cbolerse qua 
titas multiplicacurj quemadmodum de fangui 
neo, phlegmatico, & melancbolico idipfum 
quoque euenire concipimus . Ki igitur mor 
bo Gallico laborantesattenuante uictu utan- 
tur,Iicetnonimmoderato (ficutanteadiluci- 
datumeft)quodiscomitialcm morbum faci- 
le progignere posfit: praefertim ubi uentrico- 
los immoderace inanicus faeric . De motu 
autem^& qaiete inprsfentia iamagamus, 
quooiam ad morbum Gallicum expeilendiim 
haudminimummomentmn eos habere non 
autoriim tanmm conftanti afTerrione, fed & 
ipfa experientias fide, exploratisfimum omni- 
bus fcmper habitum eft.Motus igitur fit tem- 
pcratusj fadus antc cibom ;, fupcrfluitatibuj 
. prim2,atque fecundse digeftionis expuliis . 
JExercitiorum cnim quoddam non ioium cor 
pus, fed animam lartam reddere poreft,tam 
cnim in ipfo exercitio potens motionis fo ani 
ma,quod muiti quidem liberati ab sgritudi- 
iiibusperniciofis, utperbclle nos docet Gale- 
riusin eo libeIIo,quem de exercitio nancopa 
uit,& idem confirmat tertio Aphorifm.com- 
men,20.& Rausquarto Almanfo.capite.Hip. 
ialibello & 2ere;,& Auerr.fepti. coliig. Vtilc 
quidem eft exercitiam, nam commouet calo- 
remnaturalem,& ualidas facit quse funt in 
membrisuirtutes naturalcs,& animales,& ui- 
taiesfortificando,autoreGaleno fecun. Aph. 
comm.48.& lib.fecun.de fanita. tuend. & lib. 
debom,&mali facci cibis. Qjamobrem. 
quantam adferat utilitatera galiicis afieais 
unicuique exerciciuro talc conftacin eis fiqui 
d«n ncceflkrio propter iympcomata antea 



E cnarrata calor naturalis perterrefaftus eft , & 
uirtutes prasdidas etiam sgenc aliqua fortifi 
catione.auxiiio fcilicet exercitii. Quare ego 
tanti cfle m omni uits curfu exercitatioueni 
moderatam exiftimo,ut primas omnino illi 
partes in uita feruanda iure attribui debe- 
re cenfeamtut ex iliius commodis manifeftum 
cmnino apparet . Vnde tanti etiam facio 
cxercitium in omni morbo Gallico homine 
atfed:o,cum fcilicct moderata aliqua menfu 
ra,ut multos hac tantum ratione liberos eua- 
fiffe profpexerim:queadmodum ex quampluri 
mis miliciam exercencibus uidere licet:qui 
quanquam faciilimehancprauam ueneream 
iuepcipiantjeanihiiominus exercitio quoda 

F expeliuiit omnino^uel falcem Ita humilianr ut 
uis actiones eorum Ixdat . His omnibus ta- 
vciti\ conftitutisnon femper exercitium pr^ua 
leregallicis aegrotantibusconfideramus, nam 
quo cempore medicamenta eis exhibemus/a- 
tius eiTe exiftimo ad fuperfluam quietem , qua 
motumdeclinarejquia tunc uirtus totaliter 
?ttentaeftad morbi profligationem . Mo- 
do ad accidencia animi nofter merito tran- 
ieat fermojuidelicet iram/uroremjtriftitiam, 
gaudium,timorem,inuidiam,& id. genus: quo 
niam mamfefrum eft quod medicus de his 
animi accidentibus maximam curam haberc 
debet in gallica prsfenti occafione, (mm enim 
molefta funt animum impfentj ac deprimut, 
G motuque fuo auerfum a refia ratione oexantj , 
lacerant,ftimuIos admouent , zc prs anguftia 
refpirare sgrotum aliquando non finunt . 
Abllinendum ergo eft ab ira^trifhtia,& fimi- 
' libus animi accidentibus in corporibus habe 
tibusaptitudinem ad incurrendum morbum 
GaIlicum,quemadmodum obferuare licet t^ 
Rafislib.quar.cap.non.AIman. Idcirco om 
nia animi accidentia, qus nocumenta, & indi 
ipofitionem in his z&this corporibus inducut 
funtfugienda cum patientia5& bona toleran- 
tia:& qiiam cicius posfibiie fuerit expellenda, 
•acpropulfandaxummuka nocumenta talia, 
& confimilia accidentia induconc , Firma- 
; tar enim morbns Gallicos in corporibus m%t 

H tisdid:isanimiaccidentibus:maxime qu2 tri 
iiia erunt : quoniam corpora eorum replen- 
tur humoribusmelancholicis. Si autem im 
moderatafuerittriftitia infrigidarum com- 
plexionum hominibus^corpus eorum refrigc- 
rator: calorqoe extinguitur naturali foa ia 
corporis inceriora conoerfione. Propterca 
triftitia omDibus eft nocens corporibos,& ma 
xwL\t ea loe laboranribus . Hsc omnia Haly 
abbas qointo theoric.cap. i^^t. fcripfit * Hoc 
idem uoluit Auicenna tert.prim.cap.quar. di 
cens . Triftitia moltum cxicc2i.t : & pigritia 
uirtureslaxatanimales. Quidautemincor 
pore unaquzque perturbationum animi pa 

riac 



PRGSPERI BORG ARVTII METHODVS. 



I6p 



riatnoaipfamoBoexpericntia,plcnaquefcn A cct , ue! uense feaionem , fecundum cuod fi 



fuum fidcs, fcd Si omais tum phiiofophorum , 
tum medicorum fchcla,omms hiftoricorSt ple 
nisfiraabonat frugisle&iodQcer. Perturbatio 
im porro animi ad confirmandam corpori gal 
lico luem omnium promptisfima,timor>mf fti 
tia,pauor,tum iTa,effufumquegaudium habe- 
ri foient . Nam cum ad hsc repentinsc animi 
niOtiones,ceier efq; ac fortes natiui caloris al 
terationes confequaatur,fit omnino nt diCfolu 
tis qu3£ in natiuo calore confiftunt animi uiri- 
bus^iifdemue nimia refrigeratione extinctis , 
mors co nfcquatur* ab ipfis cauere oportet ani 
loi affedibus>qi:iod corpus alterent , &.a natu- 
rali ftatu cuertant. Cum itaque ( ut plene pa- 



gna demonftrabunt , qus quide maximopere 
medicis perfcrutanda cenient , cum princi* 
paiiter intentio in huiufmcdi morbi curario 
ne fit digerere , euacuare , diuertcre , fiue 
extra adducere . in principio igitur mor- 
hi Gailici fi materia fuerit fanguinea , hoc 
cft groflus utique ianguis , uel ii luerinr re- 
liqui humores , ut puta phlegnia uitnm j uei 
cholera ufta , ucl melanchoiicus humor, & 
fuerintpermixti, fciiicetcumipfo fanguine, 
tuncprimo incipiendumerita uenefecrione, 
nifi fponte ex naribus , hemorrhoidibus , fiue 
menftruis fanguis efiiuxeritfatiscopiofus. 
Talisaute/nuen^fectio debet utiqne fieri in 



tet ) & metus,8d Iscicia fi immodicafint , mor- B principio antequam incipiant apparere puftu 



tem adferre qaeant,cauendum idprimum pru 
deuti medico erit,neuel rebus aduerfis,ac tri- 
ftibusanimo aegrotantis cadat,feque moerori 
conScie ndum.dct:uei fecundis nimium Ixtc- 
tur, atque cfeatur. conuenit autem iaitari, 
gaudere,& expellerepenicus graues omnes cu 
ras, fcd ad excremum nequaquam.Bene etiam 
de falute fua fperet segrotus , uerfetarque cum 
amicisdeledabilibus fuis, &medicus eidem 
femper falutem promittat,iicet ipCs deiperet, 
compiexio enim corporis animi affcctui fem- 
per inh«ret:utDamaCcenus in Aphorifm.& 
Commentator Alexandrinus commen. crigefi 
oaoodauoIib.Epidemiarum. Atque deomni 



ias in Cutis excerioris fuperncie corporis par- 
tium , cum enim ea morbi Callici materia cx 
ternas pecieritparces in mulca prxfertim quan 
titate j nuilo modo fieri dtbct uenae fedio 
autore Auicenna. FortafTe phlebothomia 
mala fueric : quoniam conuertic [cilicct , & 
repellic iilud ad partcs corporis incernas , 
quod ad excernas procedere uidetur , & fic 
ad motus oppofitum nacurx operatur . Sed 
indicationes contrarium nobisoftendunt,uc 
femper fciJicet, & in omni morbo cum ui' 
tium eft infanguitjcauenacfectione inchoaa 
dum eft . ha;c enim tricisfima eft ia mcdici^ 
na propoficio,& ab omnibus tam antiquis. 



animi pefturbationumnacuracantifper dixif ^ quam neoccncis medicis comprobata,expc- 



{"cfitfatis. 



De morhigaUici curatime per uaria medicina injiru 

menta , uidelicet euacuationesjphlebotomiamf 

pham^ca»syrtiposjotionest bAlnea, fuf- 

fmlgiay & alia quamplurima re- 

msdia, Cap* 1 2. 



CVrationis omn!s,uniuerff q: medendi me« 
rhodi fcopus unus,atque prxcipuus eft, uc 
sgrota corpora m fanitacem uindicemus . Id 
uerocit,natucalisparcium adiones , fi quas ui 
tiac® fint corrigere. Quare fi prudens aliquis 
medicus caufam huius prauf fgricudinisrcmo 
uere,& abfcindere uoluerit,eo praedido obfcr 
uato ordinc fatis commode fecerit: acque om- 
nino debet fecundum Galeni fentcntiam di- 
centis. Vaumcommune oportetpra:ceptum 
iiabsre,efncientenvunamquamquecanfamab 
fcindere . Poftea uero ad eam , qua facta eft, 
difcrafiam peruenircquodquidem affirmaiTc 
cft uifus Princeps eciam Auicenna pri. quarr. 
capic. ulc. Et fic breuiter dicimus quod fi in 
Jue ifta uenerca antecedentis , uc coniunctae 
materia? repletio contigerit:cum euacuatione 
curatio aufpicanda^crit, pcr pharnuca fcili- 



riencia quoque ipfa nos idem afTerimus > & 
ideo nuliacenus hac indicacione a phlebo- 
thomia eft dubicandum . Imo quotidie ex- 
perientia nos docec quod ills mulieres,qu2 
tali morbo infcctat fuerunr^, quia fingulo 
menfe confueta menftrua- fiuebauc , cicias li- 
berate fuerunt , nec iiz acriter ab eodem 
moieitabantur , nifi ill^, cp.x ex aiiquo im- 
pedimenro menftruis ipfis carebant , tunc & 
ipfx acriter aftiigebancur , cum morbi lon- 
giore mora , Harc igicur uene feccio facis 
conueniec , & proderic propcer caufam ante 
cedentem : quoniam eft uehemencis necesfi- 
tacis in principiocutdidum eft)&maxirae 
^ in pletoricisjcum uideaniur fignaexuberaa 
tis fanguinis, & robur,& ftas ipfa confen- 
tiant , antequam indurefcat fanguis , Qua- 
re cum tanti commodi,ac utilicatisia prsc- 
didis. principiis piijebochomiafit,confidcra 
re omnibus modis debemus, ea omn.ia qu£ 
huic rei conhderanda apparent > uidelicet 
quod meiiusficinfrafubfiftere,quam exqui- 
lirisfime.euacuare, uc inquic Anicen.prim. 
quarc. capitu. de phlebothomia . Inuecera- 
to autem morbo , & fanguine indarato , ue- 
nx £cciio fufpeda cft , maxime copioIa,per 
quamdolores augentur,& ulcera maiignita 
tem acquirunc : fufpecca cft etiam propcer 
^ ^P - wtium 



I70 BEMQRBQ 

liinarnmibcGinitatem.hieiurnneceirario dc^ E 
biles iunc prqpter raorbi ethm io.n^icudinetnii 
deinde ex malignitate ranguinis ,'qaam' fe- 
quitur defedtus nucrimenti ,' S^nguinis igi- 
tur decradionondebetfieri in iis,, iq quibu% 
iienda ed psr fanguifucas , uel icariiicatio» 
nes /ut qoi^am, male exiftimati funt, (ed po- 
tiiis per phiebothqmiam,nequepriusimmic. 
tcndas eifc ciyiter^ut qmnesuuigares,mcdici 
fion foium in mcrbo Galiico » i^d iti omnt 
fere niQrborum generenulla ratione uel ex- 
pcrientia co.maioti tacerc confueucnint , fe- 
dadi forrafTe Auicenns auaQritace qaarc, 
prim. capit.de phlcbotom, ubi inqaic non fa jj 
cieadam aeuf iectionem i^cc exi^ente iic. - 
c^ , exjiUmant femper anceian^uinis misjlp. 
non ciyfterem eile iniiciendum , qaod^ quan- 
tum, ii^beat erroris ex eo probari pQteit,quod 
eodem Auicennaaudoremuitis in locis ciy-. 
fterem, prarcedat phlebothomia , quos le- 
f ant^pad iilum. omnes neoterici medici, uc 
fuierroris canfciifiancquitantopere iilum. 
colan: , ac uenerantur . ' Adde etiam quod 
ipfe Aaicennas canonem. illam uniaerfaieoi 
loco.citaco de clylleris exhibitione ance uc- 
irz fev^iqne fampiir qx Galeno in iib. de pr^- 
fagio. experirnento coniirmato , ubi femel 'v\ q 
uno particuiari fo,lum. caiUjqaando fciiicec '- 
alaas conrtipata cll: fxcibus,alibi aero feni- 
per debere prfcederCjimo fubf^qai Hippo- 
cr3t,& Gaieii.docent, N^c eciam, credeit 
dam eil de Aaicen. ut tam libere repugua- 
reuelitQalen.cuius fe iaterprctem. efTefatc 
tar , qai nun.quam excepto illo cafu, cum. uidc 
licec inteilina fsecibus co:nftipatalant,iubet 
anceaen^fectionem^ iniicere ciyfteremjimo 
lemper ut fabiequatur, nQn folam. ille, aeram. 
& i4ipp.ocrat, qai lib.quarto de ui<ftus ratio- 
nein m.orbis acat. commen. feptuageiimofe 
candq p.oi"^ fa^am uenx fedipnem, mquit 
clyftereni pqftea exhibebis , ubi Galen. in 
com.me,ntQ qaa/I gcneraiem regulam pqnit di ^ 
cenSjquodHip.poftfangainismisiioncm cly- " 
fterem. adii;ibere iubet,n:iii fpont^nea ex^creme 
ta bene exierint»Sed ne iedorem f^iHdio iege 
cionouasr-eg43ias.fa.ncitas ofFeadam. , fatis eifc 
ut pro hac hereii eradicanda locos tatam. Hi p. 
& Gaieni ofteadam. Videat ergo qasfcripta 
faerant ab o.ptimo fene in cadem iib..4.comm. 
decimo.o.iia^o, & pauio poft in textu decimo, 
C0I30, §£ Gaien* Iib. fecundo de compof me 
dl(ciQ.n, Iqcos. capi.tu,io.iib. i. artis curat. ad 
GiaucQ.tiein cap..de cura quarcans.& cum ipfo, 
rum aatp.rum pr«ecitatis iqcis,ratiqnibas mai- 
tis xem quoq; examinet.Qup4 fi adferutur ali 
quot AuenzQaris,Auicennx, & Auerrois audo. 
rirates,quibiis iubent ante aenz fe^ionem cly 
itercm dit exhibendum, dicimus iiiqrum cik 
feQteaciam iutcrprecaadam dc cura noc qiu* 



fSAXSieg::;:^ •: - '. :: 

4em praefen tis tnorbi > fed rliius prxfcrti^ndi 
&cauen.di gratia.Quare nieminerint ppfthac,, 
quipraui^icdis tancqperc dediti fimt,hanc 
noftram fententiam meliqrem proiiteri,ut er- ; 
roreinexecran^uoahuacdcafu ciyfteris aote- 
piilcbothqmiam omnino obiiuifcantur tum m 
^iiis quamplurimis raorbis ( ucprincipio par.x. 
doxidixinius^ camniajdme in gailica lae,ia 
qua quideni iisc crunt nobis poil ea « qus iam 
cnarrauimus coniHc^anda • £t primuni ut ea 
tantuni in hominibus fiat per uenam iilam hac 
I)aticam,quans qlim in aoftris Anatomicis C6 
tempiationibusxap.i i.iib.tcrtii cum Grf ciSy 
& aliis badiicam nuncupauimus , atqae ft^io 
taiis potius iicri dtb^t a dcxtro brachio, quam 
iiaiftrqj uel fi non|iceccamfecar« baftUcani 
dextramfecare^fecemus nos medjanam fal« 
tem,fiue conimancni dicamus , ex eodem pr-3e 
di<So iatcre: qaandov^uidem iicet ipfam depra, 
uatammatenamdiuercatab exteriqnbus ad 
internaspartes^non tamen taiis dida materia. 
ficueneno qaodam eil prsedita , ut eft illa & 
morbilioram,&: uariolarum, ob quam caufam 
iaeptaqaidemraiiqne non nuiii eam prohi- 
beiic fectioqem. At nqs cqmmuniter magnaai 
inde utihcatem pcrfpicicntes ica prscipere ib 
lemuSjUt didam eft^dammoda atgrotantis nit 
cacem corriipQaderefacisinaeniamus, quani 
qaidem merico una cum Qaicno femper dili- 
gencia qaa pqiianias m^xinia qbicraamas , uc 
ipfe dixiiie eft iiifus iib.pri.de regi.morb.acu. 
hocmodo. Sublimior intcntionum omnium 
eft intentio ab ipfa uirtate deiampca , quonia 
cnras eil airtus,& non medicus, iiqaidem cum 
fbrtis noafueritjnon.prodeil curatio quoma* 
d9>:umque fiat:ut Auicenna ctiam in i^rima 
qaartidixifle eftuifus, P^qpterea fqii^.itudo 
medici tiit del>ct circa corporis uirtutem in- 
tegratam,uitaiem.fciiicet,animalem;&natu- 
raiem. atque ha?c nobis /int fat's deracioni- 
bus ^ & obieruacionibus in uenf fedionepro. 
diiigenti pre cepto a morbi Gaiiici natura fe- 
leao^iihoc unumadhucadiaaxerimus, qaod 
m mulieribus aiFeCtis,utiie eft uena niaileoii ie 
^acieremenfesfi recineantar,quQ tempqre 
f iuere fqlebanc. Nunc a.d alia mtdcndi initm- 
menta confueto ordine praBUcnicndo dicimas 
qaodaegrotusdebecabqmai pc^enitus laxati* 
uq clongari , doncc inii^mitas eius declinauc- 
rit.tuac enim commode, & iine aliquo perica 
lo materia potcrit euacuari,fcd minimc tame 
cum. iilis achcmentisfimismedicamentis^ui-» 
bushodicquanipiurimi Empirici mcdicinat 
fewiacqres uti cpnfucuerunt : imq bcnigna > ac 
fandaiiia ienieatia mcdicamenta eligemus, 
qu2 omnirempta iadura,opusnoftrumadp 
feda fine cpdacere poterunt , cuiufmodi func 
casiia iiilaia , manna, myraboiani , rhabarba- 
rum,agaricu5jaioC| ^ alia id genus purgantia, 

ac ' 



PROSPERI BOK.G ARVTir METrtODVS. 



271 



acbeaedicra medicoram {implicia pharmaca» /, 
oicixiitzozio florum cordiaIium,pranoru dz 
irHrceriorarii ^ pasTaiarii!n,renx,epithyrni»thy 

mi,po:ip:>dii/& Itquiricia: >cani qaibiis fie- 
ri poceric euacuario . Ec fi compoficis me- 
• dicair*encisiici nosres ipfa coriitringat:, ruro 
€:t3n idiicc eaac.undo ciiai eieduario lenici 
tio.diaieaje Ra-is,diacarholicone, eledua- 
rio IndojCoafectioiie Kamechjdiaphenicone, 
^ '::;r.ih'fau5.Ei: o^uoriiam pr^gceptum faris eiiu 
cleicu abH:.ppocracc haaemusprimoApho- 
rif.uc, muoq ea^ qa^ cporrer ducere undecan 
•<j:ie rcpic natiira/inde ducere opas ert per con 
^eaieaces regiofies, fdeonoscum ia morbo 
Gariicoincispsriacpiirtal^/aaruram fammo 
itiidio iuaarc" debemusadexpeileadum m?- ^ 
-•teriamad curis ex:err.x fuperficiem cam iis 
n-einpe^Tiedicame.ids, quse poroiicates orn- 
miu::: membrorimi aperire a^Xc^nz -. & maxiQie 
.neraoicr-im-j ubi recondita , &: reclafa ede 
dicicur mareria hiis iflius * Ideo ^grotanti- 
bashocpot,isii:r;um morbi cempore exhibe- 
_ re-quidem comm.ode poterimus a^pii fu.c~ 
-r riim depuratum , & fcsaicali cam meile roia- 
. ceo optime prsparato , prsecipue hiemsii » 8c 
frigido rempore , nam caiido > & ccitiao prss- 
iia: dare cum hordei oprimo decofto, &: li 
tiolamas fuccam eriam piilegii addere taro 
pocerimas>uel et aqua i^niculi cum oxiiaccha 
racompoiiLa exhibebimasj exquibas iciliccc < 
medic«meacis id rotam ^ qaod quserimus, in- ■ 
dabiraraiide coatrahemas. Nos autem ia 
iiumiinodiintencioi.eiiolblam eomodo pro 
c:^dc:s coafieuimus , kd qaibalHam eciam 
aiii^ mcdicamcncorum compo^cionibus,quae 
adto c:u!dem a nacurali hmpiicium ingre- 
dieaa./m racalcate prajdira elle apparent , ut 
perbiiie p':.3:::l2i-i cxcrs. -cutim expeliere pojf- 
siac. 6z qaoniam corum experienciam mako^ 
ties r^tioue obieruauimas iiidubitatamj ideo 



dinamas > fcilicet. Recipe ticuii' 
exiccacaram numero ulginLi , paS:i 
cieararam , iiv,ciz:ii unuirij croci 



i a.Darnm 

arumenu 

krupulGS 

quacuor , cragachanti drachmas fex.iiat deco 

ctio m libris tnbusaqus 2ppii,& tantumdem 

fcc'nicali,& dzindc iecandamari^erndiiigen 

tcr formenrur Cyrapi cum faccharo optmio 

albo i uel mcUe delicato , & feledo . a liqui 

bus deinde hoc aiio dinerfo mcdomedica- 

mentum huiuiiTiOdi iubeo parari. Recipe 

£caurn citrinaram ficcarum numero uiginci- 

qaatuor,Ientiam excorticataramj& Iacc^;>ana 

drachm. fex , tragachanti , maratri , ana dra 

chmasquatuor, aqu^ iatnicali^ 8z buglosii , 

uei boraginis quaacum. lit fatiSimifceAntur, & 

fiac decoaum ad medias>percoietur^ & uz 

decet exhibeatur. Aliis autem eiuiinodi 

pharmacum ordmamus , ideft . Kccipe aqus 

fcenicuii , aiparagi , & bruix^i ana uncias tres, 

aqu^ appii ^ unciam unam ^ anriorum , cami, 

feminum m;;lonam ana draclimas duas,iac-. 

chari uncias rres, natporio fecundum artem.^ 

& de ea detur mane , &ueipcri . Alia ad- 

huc quamplarima reperiuntur apud perkif 

lioios recent-iores aatores medicam£nta,eu3e 

huiuimodi quidem prsidicrasincentiones ha- 

benc, iizd nobis tamen iioc loco iarisiit iit- 

hfc tantum enarralie ad noitrum integriim 

.inititutum.reliqua flquidem ex prsdictisalio 

•ram moaumentis quiique pro arbitdo perci 

piat,atqae iaterim nosalceriascurationem 

noftram conrexernus. E: quoaiam in prs 

cedenribus demonftratum abundc tuitmor 

bum Gailicu:ii diueriashaberc intenciones» 

pro diueriis eiufnodi temporibus , idcirco 

opersspretium eiie duxi , anrequam ulterius 

Doflra proceda: oratio , curationem eriam 

talem coniticuere , u: opcime prxdicris re- 

ipondeat . Ec ideo c-:m morbus Galiicus 

fuerit in declinarionej talem tunc curatio- 



iiocloco rece 



rnonsgr 



teremus.- Sola nemordiuabimus,icilicet primoordinando 



nius igirur quibafdanj pro emimodi intentio 
2iepr^leasiiocmedica:nen:umordinare>ui- 
deiicet . ilecipe licuuin iiccarum,panaia- 
xum communium,aeI earum legitimarum, len 
tiam excorcicataram,leminis fcenicuii Jaccae, 
ianthalorum rubeorum,aaa anciamiemis,pi- 
itentar pii:anda,S:po:Leadecoq.:antar in li- 
bris daabus aqa:£ f^iuiculi , Sc hbra una , cum 
dimid. SLqixx appii ad medietatis coufum - 
ptionem , & percoletur : in cuiuscoiatara dif 
foluatar drach:n:i una optimi croci , 5c aiai 
rcferaetar in uaie aliquo aitreo , uel fiice:n ui 
tf.eaco. Haiuihiodinanquc decodum latis 
coinmode, ac libcralitcr prouocar materiam, 
exqua fciUcetmuicie puitulae generantur,& 
exiccantur, & tandun cadanc, &: a dolori' 
bus xgrotia:cs deliberantur . QuiDukiam 
tiero hac alio madoiiicdicanKiUUin aliud or- 



D 



decoctum,quod loco iyrupi Sicciptrc: zg€'C 
poterlt iatis opportunum . atque utile polt 
prjscedentes alui lenitioncs , quod qaidem 
hoc modo paretnr dihgentisfimc. Accipe 
fioram boraginis,bugiOiii,;uio:arum, her- 
barum fumiterrs, cicoreje, meiiuj:", cuibn- 
tX:,{cabioij;, f:oIopendrii , eupatoni , f:r- 
piiUana manip:ilam fT. corticum myraboU 
norum citrinorum j& chebuiorum ana nac, 
il. leminis aniii , ro^-iiculi > ana drach.duas > li 
quiritise rai-jr, uLiaru:n paill.aarum zn% un- 
ciam unam , poI;podii uac {{. chymi , cpirhy 
miana drach. ii. iicuum pingaiam iiccarum 
numero viii. foilicubrum feas liae ftipaiis 
iinc.ii. agarici iacili nncdLaaari ponderiN.cin 
namomiiZiaziberiSjaaaicrup. ii. Ipic^rfcrn- 
pu, C fiat omniam decociio in aq-usbor:i- 
gini^ , bugloiii: aaa libr. ii. -fecundam ar- 
Pp s tem 



lys BE MORBO 

ts zd mcdietatis confumptione, deinde coie- B 
mrySc ci4nficctur,S: addatwr oximelHs limpli 
cis| i.fi^cpocasproqaataoraicibiis , cx quo 
.quKle quancii iicilicacis pocerit fufcipere ^gro 
tas*^'^^'-uiq; ud parum in copoiitionibus me- 
diw^aieatQrum uerfatOAmanifeftam maxime 
mc.Pori:ummpr.^tereaqaacuor iilarum po- 
ripnu^jftacim alrera die capiat grgerhoc aliud 
compoiicam medicamentum. nempcliecipe 
floris casiis non deorauacje nouirer extrad| 
drac. v.diafenae Kzih dracn.iiaT. confedionis 
Hamech draci.reubarbari tlecti fcrup.u^fpi- 
cs.gr.ii.ivrapi fuperiusdefcripti iiac.i. aqua 
tuni lapalijiN: famiterrg ana unc.i.fnmatmanc 
jnaurpraaftiialicah'dita,ce, & poileaieiunet 
h oras qiuaqaejUel circa.Sufcepta tandem hoc F 
prxfcripro medicamento,quiefcat asger itx lc- 
cto per inregnmi illam diemjnec curet omni- 
noiucidumquemuisperfpicereaerem*, neali 
qao paifto impedirctur euacuatio futura : S: 
quoniam euenirefolecut ilh^qujpurgatiuam 
medicinam ^^ccipiunt, debiHtenEur,&mem- 
bra eorum languefcancj idcirco nos die altero 
feqaeatiordinare iilis folemus membrorum 
coatbrcatiuumhoc prsfenti modoa fcilicct. 
Recipe Istincantis Galeai drach. iiu diamu* 
{ci dulcis drach. vi.aromatici gariophyllati 
drach.i.ele^uarii regam fcfipc.iiii.elediiarii 
degemmis fcript.ii.conferu2 boraginis,5: bu 
glosfi i & citoneorum ana unc. i. fyrupi de po 
mis quancam fufficit. tiat fecundnm artem ele G 
duariumj de quo accipiatsger mane coclca- 
re uaum uel drach. ii, &: fic mem.bra perci- 
picnr mirabiiem uciiitatem . Ac ubi eue- 
niat , ut ianguis in sgro corpore paulo craf- 
fior exiftar , & non seque pe? cutem deiicia- 
tur , quod in illo uiciacum effe conftat^ Si 
hoc modo per partespaulo profondiores ua 
gans appareat , mufcalos tum eorum inuo- 
lacra grauandojtendendo, & candem cro- 
dendo cunc fecta u