Skip to main content

Full text of "De Nederlandsche geschiedenis in platen"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a project 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for informingpeopleabout this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countiies. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web 

at |http: //books. google .com/l 



Google 



Dit is ccn digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliothcckpl anken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat 

doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. 

Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke 

domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land 

verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van 

geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. 

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de 

lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. 

Richtlijnen voor gebruik 

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken 
uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven 
leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op 
automaüsch zoeken. 
Verder vragen we u het volgende: 

+ Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door 
individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet -commerciële doeleinden. 

+ Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek 
doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- 
den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien 
hiermee van dienst zijn. 

+ Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het 
project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. 

+ Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er 
niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is 
voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval 
met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het 
eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. 

Informatie over Zoeken naar boeken met Google 

Het doel van Google is om alle informaüe wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit 
allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken 

op het web via |http: //books .google .coml 



.a; 



1 


7'. r""^'^ 


1 








£ 77-3 



DE NEDERLANDSCHE GES€HIEDE1MI8 

IN PLATEN. 



BEREDENEERDE BESCHRIJVING 



Tilf 



riEDERLiN DSCHE HISTORIEPLITEN , 

ZINNEPRENTEN EN HISTORISCHE KAARTEN. 



VEIUSAMELD. GERANGSCHIKT, BE8CHRBYBN 

DOOB 

F. HULLEB, 

BOIKHAXDSUAB TK MMieStKDtM, 
Ua TAM Dl MAATtCBArFU TAK IIBDIKL. LRTIBKVIIDB, Ulf. 

EEBSTE DEEL. 
(JABEN 100 tot 1702.) 



AMSTERDAM , 

FREDERIK MULLER. 

1868-1870. 






VOORBERIGT. 



Veel later dan ik gemeend en gehoopt had , ▼enchynt dit 2*^* stuk 
iBiJQer: Beschrijving van Nederl. Hiatorieplaten , waarvan het eente 
gedeelte nu zeven jaren geleden het lieht zag. Velerlei redenen 
hebben de voortzetting van het vrerk zoo lang vertraagd. £ene dier 
oorzaken was eene belangrgke aanvalling van m\jn Beredeneerden Por» 
tretrcatalogns, waarvoor ik juist toen eene gelegenheid had, die mg later 
zoude ontbroken hebben; nn kan ik dan ook de hoop koesteren» na 
bet voleindigen van den arbeid aan deze Historieplaten, eene nieuwe» 
veel vermeerderde en aanmerkelyk verbeterde omwerking van dat Por* 
tretwerk te geven. — De voorname reden echter, die de uitgaaf van dü 
stuk vertraagd heeft , ligt in de nn beschreven platen zelve. Deze toch 
vertoouen niet alleen het glanspunt onzer geschiedenis (1626 — 1700), 
maar dagteekenen ook uit den bloeitgd der Hollandsohe graveerknnst 
en van historische en zinnebeeldige voorstelling. Om al deze redenen 
verdienden en vereischten zg eene veel uitvoeriger beschrgving dan de 
vroegere platen; — haar aantal over eenige gebeurtenis overtrof tn 
hooge mate dat van vroegere tgden; — en het kostte over 't algemeen 
grooter moeite de zinneprenten geheel te ontraadselen en tot een be* 
paald tijdpunt te brengen. Ofschoon ik hoop, vooral wat de spott- 
en zinneprenten betreft, in dit moegelgkste gedeelte van mgn' arbeid 
niet ongelukkig geslaagd te zgn, zoo vreeze ik toch hier en daar 
misgetast te hebben, en zal gaarne eenige teregtwijzing ontvangen. 

In rie keuze der platen biedt deze afdeeling ragner Beschrgving eene 
groote doch allezins goede afwgking van de eerste afdeeling aan. Moest 
ik mij voor de gebeurtenissen voor 1550 geheel, ja tot 1600 veelal, 
behelpen roet voorstellingen uit lateren tgd dan de feiten zelve, in het 
nn beschreven tijdvak was er overvloed van platen of kunstgewrochten , 
ten tijde der voorvallen of kort daarna, vervaardigd. Door hetgelgk- 
tijdige verkrijgen deze voorstellingen natuurlijk hoogere waarde, ja 
xe mogen authentieke gedenkstukken der gebeurtenissen genoemd 



IV VOORBEBIGT. 

worden en alzoo is tevens hunne breedere omschry ving geregtvaardigd. 
Daarom zijn alle platen van lateren tgd , die of bloote navolging van 
vroegere waren, of eene meestal fictieve voorstelling gaven , weggelaten. 
Van latere afbeeldingen zyn alleen die opgenomen, welke cenig feit 
voorstellen, vroeger niet in plaat gebragt. Intusschen is ook de op- 
neming van die platen ze<5r beperkt, en bij voorb. aan de platen uit 
het Penning-Magazyn van v. Sandwyk en dergelijke, geene plaats 
verleend. 

De platen , die de daden onzer landgenooten in andere werelddeeleu 
voorstellen, zyn slechts bij uUzoiederinff oipgenomen , wanneer het belang 
van het feit, de fraaiheid of zeldzaamheid der plaat of eenige andere 
omstandigheid zulks scheen te wettigen in een werk, mede aan Hol- 
landsche kunst gewijd. Zoo zyn ook enkele platen over Karel 1 van 
Engeland en Cromwell hier vermeld , w^l deze meestal in de Holland- 
sche verzamelingen voorkomen en hier zouden gezocht worden. Eene 
strenge methode van opneming of afscheiding was echter niet te volgen. 

Voorts heb ik het geluk gehad , voor deze en de volgende afdeelin- 
gen van m\jn Werk , een r\jke aanwinst te vinden in de keurige kunst- 
verzamelingen van mgne hooggeschatte vrienden, Mr. J. T. Bodel 
N^janhiiis te Leiden en den Heer A. van Stolk te Rotterdam, waar- 
door zg niet alleen mg, maar allen die dit Werk raadplegen, ten 
zeerste aan Bich verpligten. De Heer Bodel heeft zijne rijke en veel- 
zqdige verzameling hiervoor geheel doorzocht, en alles zelf beschre- 
ven, zoodat 'ik hém mgnen wannen dank toebreng. 

Over de vroeger beschreven jaren bevatten de zooeven genoemde col- 
leciiën nog menig blad, dat niet in mgne beschrgving vermeld is; door 
de welwillendheid der bezitters , zal ik in staat gesteld worden die platen 
met de vele, later in mgn bezit gekomen, in een Aanhangsel op dit 
Werk te beschrgven , waarbg ik tevens die hoop te voegen , welke hier 
te lande over buitenlandsche g^eschiedenis, b.v. die van Rusland, 
Zweden, Polen, Oostenrgk, Hongargen, enz. gegraveerd zijn. 

Het register bg deze afdeeling gevoegd, zal met dat op de vorige 
en volgende afleveringen aan het slot van het Werk tot een geheel 
zamengesmolten worden. 

Ik durf met eenig vertrouwen de verschgning der derde afleve- 
ring (over 1702—1795) in het volgend jaar beloven. 

F. MULLER. 



EENIGE OPMEBEmGEN 



OTKB 



NEDERLANDSCHE HISTORIEPLATEN. 



1. Over het vroegere en het nu gevolgde plan tot dit werk; — 
over Nederi. Pamfletten , Topographische platen , enz. — over 
Historieplaten; uhU ze zijn; wdke hierin zigm opgenomen. — 
2. Over de vorming vam deze verzamding; — hare rang' 
schikking; — beschr^ng voor geschiedenis, bibliographie en 
kunst. — 8. Over Historische Atlassen, eenzijdige liefde voor 
Vaderlandsche kunst, enz. 

Het zal wel niet overbodig geacht worden aan dit werk over EListorie- 
prenten het een en ander te doen voorafgaan aangaande het doel, den 
oorsprong en de inrigting er van , en evenzeer aangaande de platen daarin 
beschreven. Yoor zoo veel mjj bekend, is dit toch het eerste werk, 
zoowel hier te lande als elders , waarin deze afbeeldingen tot een gezet 
onderwerp van stadie gemaakt, tot eene bepaalde klasse en in eene 
goede orde gebragt zgn, en beschreven worden met het doel , om daar- 
door de geheele gesdüedenis van een volk te beschreven , althans veel- 
zgdig toe te lichten. Welligt zal dit werk anderen aansporen m^jn arbeid 
te vermeerderen en te verbeteren, of zal nqjne voorlichting en onder- 
vinding hen, die roor de geschiedenis van een ander land dezelfde, niet 
gemakkeiyke poging wagen als ik voor de onze deed , de taak verligten. 

I. Het is tien jaar geleden dat ik in de voorrede van mijnen „Berede- 
neerden Catalogus van Nederi. Portretten" het plan tot dit werk ont- 
wierp; voor ruim v^f jaren heb ik de uitvoerige beschqjving vanden 
Historischen Atlas van Ds. van Voorst, als voorlooper van het nu ver- 
schonende, in ^t licht gezonden, en voor twee jaren is een nader 
Prospectus en eene Proeve van bewerking door my uitgegeven. Dat 
het boek na zoo lange voorbereiding eerst nu, en nog slechts voor een 
vierde gedeelte, versch^nt, zal m^j wel door niemand euvel geduid 
worden; er was geenerlei periadum in mora, — het werk is er zeker 
vollediger , waarschfjniyk beter , door geworden , — en eerst al zoekende 
en beproevende vond ik den regten weg, zoodat zelfs de beschrffving 



IV Over Historische Pamfletten, enz. 

der eerste jaren tot 156(5 tot driemalen toe is omgewerkt. In die tiei 
jaren en door die vele proefnemingen is m^jn oorspronkelijk plan hiei 
aanmerkelflk uitgebreid, ddar gewijzigd, en ook elders ingekrompen. 
De uitbreiding heeft voornameiyk bestaan in het tusschentijds opge 
vatte en door de hulp van anderen uitgevoerde plan, om als pendant 
tot dit boek, de Nederl. Pamfletten te beschreven, — di^ toijziging qh 
inkrimping in het weglaten van de platen welke ik niet bezit noch zeil 
gezien heb , en het opgeven van mgn voornemen om een dergeLyk werk 
als dit, over alle topographische platen van ons land te bearbeiden. 
Ten einde die veranderingen, en het nu gevolgde plan beter te doen 
kennen, wensch ik een en ander toe te lichten. 

Reeds voer 20 en meer jaren , werd , by het beschouwen van twee 
belangrijke Historische Atlassen hier ter stede, m^jne aandacht op de 
Historische Pamfletten 'gerigt, daar (vooral uit den tgd van Olden- 
bameveld) vele titels met afbeeldingen en prenten daarin behoorende, 
in die collectiën aanwezig waren. Deze nu hebben het allereerst mi^nt 
aandacht op die Pamfletten gerigt, en eene verzameling van eenige 
honderd stuks waarbg vele met platen, in 60 deelen gebonden, in 
1849 uit de Bibliotheek van Ds. H. Manger te Haarlem aangekocht, 
werd de grondslag van mgn later werk. Door latere aankoopen en kennis- 
making met die stukken bevestigde en verruimde zich mgne meening 
over hun belang en heb ik alles wat ik vinden kon, tot eene verza- 
meling van 600 a 700 deelen, waarin 18 a 20000 stuks, bgeengebragt, 
(iets dat niet zoo moetjeiyk viel daar die Pamfletten destgds weinig 
geacht werden en een deel met 10 , 20 , 50 ja 80 stuks , meestal voor 
één of twee gulden te verkregen was) en heb toen begrepen dat ze 
hooger waarde voor onze geschiedenis hadden dan alleen wegens de 
plaatjes en de zeldzame brochures over Oost- en West-Indië. Deze 
Pamfletten toch geven in druk btjna hetzelfde wat de historische platen 
en de spot- en zinneprenten in afbeeldingen behelzen , namelijk : de on- 
waardeerbare (hoewel soms eenzëdige) getuigenissen van tgdgenooten 
over de gebeurtenissen van den dag, te meer daar een groot aantal 
platen met uitvoerige beschry vingen en toelichtingen, soms kleine 
pamfletten op zich zelf, voorzien z^n. Een en dezelfde geest spreekt 
op verschillende w^ze in deze zoo onderscheiden voortbrengselen van 
de pers ; eene zaak , die de algemeene aandacht wekte , werd , btj gemis 
van vele couranten, in pamfletten beschreven en terzelfder tQd en in 
denzelfden geest in platen afgebeeld ; de vereering zoowel als de spotlust 
en de haat vierde zich in beiden bot voor het groote publiek , ze vullen 
elkander wederzijds aan, en hetzij in druk, hetzQ in plaat zgn ze 
de meest getrouwe uitdrukking van den geest des t^ds. Daardoor qjpte 
langzamerhand m^n plan, die geheel onbekende en verwaarloosde 
stokken door eene goede beschrëving aan de beoefening der Nederl. 



Welke platen hierin opgenomen, welke wej^^diaten zijn. r 

geschiedenis dienstbaar te maken en ze tot een pendant te doen strekken 
voor m^n later werk over historische platen. M^ne vele bezigheden 
Terbinderden mQ echter zelf het plan ten nitvoer te brengen, en het 
was my aangenaam in den Heer P. A. Tiele den persoon te vinden 
die myn aangegeven plan, onder gedurige zamenspreking tenm^nent, 
op zulk een wjze ten uitvoer bragt, dat hy zich den dank van alle 
beoefenaars onzer geschiedenis verworven heeft, daar de 8 kwarto 
doelen, de beschr^ving van nqjne Pamfletten behelzende, voor onze 
geschiedenis een qjke bron van nasporingen geopend hebben. Een welligt 
alles omvattend vervolg en algemeen register daarop zal waarschynmk 
te eeniger tgd b^ m^ het licht zien. — De aanleiding tot die Pamfletten : 
de platen, was toen op den achtergrond getreden; iets anders en beters 
tf voor in de plaats gekomen. 

De w^fziging en inkrimping van mf|n vroeger plan bestaat in het 
volgende: 

In de Proeve van beschr^ ving mQner Historische platen voor een paar 
jaren in het licht gezonden, heb ik het voornemen te kennen gegeven 
om ook die platen te vermelden, welke ik niet bezit maar die in andere 
werken beschreven , of in de verzamelingen mQner bekenden voorhanden 
4n, ook wilde ik de vele Historische Schilderden die niet in plaat 
Sl^bragt, maar in de versdüllende Musea te Amsterdam en elders ver- 
■prtid, en al te weinig bekend zgn, aanwezen. — Doch dit veelom- 
vattende plan heb ik moeten opgeven, zoowel om de groote moeite, 
verbonden aan het opsporen en vergelijken van het elders beschrevene 
met hetgeen ik bezit of m^j ontbreekt, als om het onvolledige en af- 
wjjkende der beschrgvingen van voorgangers of tgdgenooten. Wanneer 
ik echter de platen zelve, hetzj hier, hetzg elders onder de oogen kon 
tebben, gel^k vele zeldzame over de Hervorming en enkele over 
Oldenbameveld uit de kleine maar zéér belangrijke verzameling van 
Ds. R. Verloren van Themaat te Utrecht , (wien ik voor die bewezen 
hulp mjnen hartelgken dank betuige), of die over Belegeringen , welke 
in het Archief der Genie aan het Ministerie van Oorlog te 's Hage 
^^^nisten , of andere die mQ op veilingen onder de oogen kwamen , dan 
heb ik daarmede mgne beschrgving verrgkt, doch mg voor 't overige 
^^aald tot hetgeen ik zelf bezit, en van geschilderde afbeeldingen 
sledits die bg den Heer J. de Vos alhier , vermelde. Indien mgne ver- 
2^eling minder rgk ware dan zg is; indien daarop eenmaal een 
Supplement kon gegeven worden , even groot als het werk zelf (gelgk 
^ geval is met mijnen Portret-Catalogus, waarop ik eenmaal, met 
^^ hulp van mfln geachten vriend D. Franken alhier , een vervolg van 
even groeten omvang hoop te geven) d&n voorzeker zou die beperking 
^ het bQ my aanwezige, een bezwaar zgn; nu ik echter meen te 
kuonen va:'zekeren dat zeker negen tiende gedeelten van de nog bestaande 
jielQktgdige historie- en spotprenten in dit werk zgn opgenomen , geloof 



▼I Over eene beschrijving v. topographische platen. 

ik dat het beter is door de beschrgving van hetgeen ik uit autopa 
ken, eenen vasten grond te leggen dan m^jn werk te vergrooten do< 
veel onzekers of onvolledigs daarin op te nemen. — Eene andere doi 
geringe beperking van m^n plan is om de platen over gebeurt 
nissen in onze Oost- en West-Indische koloniën hierin niet op te nemei 
die landen hebben hunne afzonderlijke geschiedenis; de eenheid ét 
Yaderlandsche geschiedenis wordt er door verbroken, en er bestaan t 
weinige platen van om ook maar eenigzins een beeld dier overzeescbi 
geschiedenis te geven. 

Minder goedkeuring zal welligt eene andere inkrimping van mQi 
vroeger plan vinden, namelgk om het schqjven van een Topographisd 
werk over de kaarten van ons land en provinciën, en degezigtende 
steden en dorpen te laten varen. Het is m^j echter langzamerhand g( 
bleken dat tot zulk eene beschrtjving meer historisch-topographisGh 
kennis van alle plaatsen vereischt wordt, dan één man, die bo vendie 
veel aan huis gebonden is, kin bezitten. Indien men toch aan het pla 
eener stad niet kan zien omtrent welken tgd dat gemaakt is , noch va 
welke z^de dit of dat gezigt van eene stad genomen is, niet weet i 
deze of gene toren of poort [nog aldus of anders dan afgebeeld 12 
bestaat , maar bovenal , indien men niet de zeer moe^elgke mathematiscl 
berekening kan maken, om de verschillende schalen van kaarten U 
ééne schaal te herleiden, (wat toch b^ de beschrgving van kaarten ei 
plannen onmisbaar is) dan voorzeker is het ^t best het geheele weri 
na te laten. Daarom heb ik dan ook dat omvattende plan opgegevei 
en mQ alleen de overgroote menigte van platen en teekeningen ovei 
Amsterdam die ik bezit, bespaard en voorbehouden, om daarover t 
eenig^er t^jd ,iets goeds en volledigs te geven. Welligt zal men in d 
verschillende provinciën en steden langzamerhand den aangenamen ei 
leerryken arbeid verrigten , dien ik mg voorgenomen en gewenscht hai 
te kunnen volbrengen. 

Nog wensch ik eenigzins nader aan te duiden , wat ik onder JSi^foru 
prtmden versta, en welke in mQne verzameling opgenomen z^n. — To 
Historieplaten reken ik natuurlek vooreerst de getrouwe afbeelding vai 
eenige gebeurtenis, allermeest eene gel^ktydige voorstelling; — dai 
historische kaarten, n.1. zulke kaarten, waarop een feit , een veldslag 
een beleg , enz. wordt afgebeeld (deze worden ook met een kunsttern 
SUuaHèkaarten genoemd) voorts zinne- en spotprenten waarop een persoon 
eene daad , eene gebeurtenis zinnebeeldig voorgesteld , óf verheerlgkt 
óf bespot wordt; verder zulke platen die voorstellingen uit den maat 
schappeljjken toestand van ons volk zQn> en ten laatste die algemeent 
platen, welke een overzigt van een geheele reeks van jaren of vai 
een tfjdvak geven. Het veld is voorzeker ruim, maar toch geloof U 
dat &1 die platen hiertoe behooren en zoowel de Kaarten van bélege 



Welke Historieplaten hierin zijn opgenomen. vn 

ringen, enz. eerder tot de Historie dan tot Topographie, enevenzoode 
Spotprenten over personen niet tot de Portretten moeten gerekend worden, 
daar beide soorten van platen op bepaalde gebeurtenissen doelen. 

Eene moe^el^ke vraag is het, of men b$ gelgktydige platen ook 
latere, waarsch^niyk of zeker oigoiste voorstellingen van dezelfde 
gebeurtenis hebbe op te nemen? Nataorlgk verdienen de gel^kt^dige 
d^ voorrang ; daarom is juist het werk van Hogenberg van zoo hooge 
vaarde (men zie hierover het op bl. 40 aungeteekende omtrent het ver- 
loren werk van P. Ie Poivre) ook z^n de platen van de Onoverwinnelflke 
Tloot, den Slag van Nieuwpoort, enz., en de vele afbeeldingen van 
belegeringen en veldslagen uit de 17<i« eeuw (reeds zoo belangrijk om 
de vele b^gevoegde beschrtjvingen) oneindig hooger te stellen dan de 
latere platen daarover. Onvoorwaardeiyk zgn deze echter niet te ver- 
werpen, daar vele, als die over Nieuwpoort naar de Keyser, en andere 
platen door nieuwe onderzoekingen ontstaan z^n. In 't algemeen hebben 
ze echter geringe historische of kunstwaarde. Zoo zgn er dan ook bf| 
het opstellen van deze beschrijving vele latere afbeelcÜngenverw^derd, 
die vroeger daarin opgenomen waren ; ja onverstandig zou ik het achten 
^ latere platen over den moord van Willem I , den dood van Olden- 
^eveld, enz. op te nemen, ofschoon ik van geiykt^dige platen over 
^enig onderwerp al meer en meer verzamelde. Vele dier nieuwere platen 
dos schijnen te ontbreken , doch ze zgn alleen din opgenomen , wanneer 
i^ (gelQk zéér dikw^ls het geval is,) de letteï*,- proefdruk én de 
originele teekening btjeen had, om alzoo de verzameling waarlijk te 
Versieren ; — of ook wanneer eenig feit slechts op eene nieuwere , zij 
het dan ook fictive plaat afgebeeld was , daar die vermelding van iedere 
^beortenis hoofdzaak was. Dit laatste , de vermelding van alle geschied- 
hindige feiten , stond bQ m^jn werk op den voorgrond , en daarom heb 
ik mg de afwijking veroorloofd, om eenige platen niet bfl mfl voor- 
banden, te beschrijven, ja zelfs vele geschilderde schetsen te vermelden 
^t de Historische galleqj van den heer Jb. de Vos alhier. Te eerder 
ben ik tot het laatste overgegaan, wgl het feit te éénig is dat een bemiddeld 
partikuli^ en kunstminnaar op eigen kosten eene dergelijke verzameling 
^egt. In Engeland, Frankrijk en België geschiedt dit op groote schaal 
door de Regering ; met echt Hollandschen zin : om zich zelven te helpen, 
beeft de Heer* de Vos dit denkbeeld alléén verwezenlijkt. Aan een groot 
^tal jongere schilders heeft h^j 2 a 300 uitvoerige historische schetsen , 
^e op gelQke grootte , opgedragen , en alzoo eene gallerg gevormd van 
voorstellingen uit de Vaderlandsche geschiedenis , éénig in hare soort zoo 
^er als elders. Eene gedrukte Fransche beschrijving is hiervan [opge- 
B^aakt, en daaruit heb ik aanleiding genomen die schetsen te vermelden. 

Door deze uitvoerige aanwijzing van hetgeen hier niet, en hetgeen 
wél is opgenomen , zal blgken dat in dit werk geschiedenis hoofdzaak 
iS) t@rwyi de eischen der kunst toch niet geheel veronachtzaamd z^n. 



ym De yomiiiig en rangschikking deaer yemmeliiig. 

IL De Verzameling in de volgende bladen beschreren, is eerst laa^^ 
zamerhand en niet zonder zéér veel moeite en overgroote kosten b^aeo- 
gebragt Na ik het geheel overzie, sta ik zelf verbaasd hoe het mogdp i 
geweest is, dat alles in zoo betrekkelgk korten tgd bQeen tekr^gCB. 
Doch ook hier geldt het woord: die zoekt, die vindt; en als echtvtf- 
zamelaar heb ik steeds geduldig gewacht en iedere gelegenheid bedt 
bg mfl een geopend oog en open bears gevonden. — Toen ik voor Ün 
jaren m^jn plan tot dit werk bekend maakte, bezat ik slechts eoM 
kleine doch keurige verzameling, herkomstig uit den in 1860 aaiige- 
kochten voortreffel^ken atlas van de Burlett, zonder tw^fel den idt* 
gebreidsten en r^jksten die ooit bestaan heeft of bestaan zal. Wel wM 
ik toen dat er méér bestond dan ik bezat, maar van de menigte platen 
die mtj nu bekend z^n, had ik geen llaauw denkbeeld. Van 1850 tot 
1858 kwam er niets van dien aard voor; doch in dat jaar werd mj 
de verkoop van den uitmuntenden atlas van Ds. van Voorst (vro^gv 
van de Jongh te Rotterdam) opgedragen, in 1859 kocht ik de veelziiis 
belangrtike verzameling van w^len den letterkundige J. F. OltmaoSy 
in 1860 had de eerste veiling plaats van den atlas van Dr. Munniks 
van Cleef te Utrecht (vroeger die van H. Oartman), in 1862 die yan 
een ander deel van dezelfde collectie, en voorts deden zich vele 
andere gelegenheden op om m\jne collectie te verqjken en een geheel 
te vormen dat z^jne wedergade niet heeft , en in 40 zware groot folio 
portefeuilles vervat is; ja ik durf nu, na eene ondervinding van véle 
jaren gerustel^jk zeggen dat deze verzameling meer historische platen, 
en vooral spot- en zinneprenten bevat dan vroeger al de genoemde 
coUectiën te zamen. Ten bewijze daarvan merke men op, dat in deze 
eerste aflevering 3 uitgaven van den Intogt van Karel V in 15d0, 
2 uitgaven van z^jne lykstatie, 2 oude loterfjkaarten , 25 platen over 
Nieuwpoort, 13 over de Synode, 22 over Oldenbameveld , 36 over de 
zamenzwering van 1623, en 365 platen in 2 of meer, steeds verschil- 
lende, exemplaren aanwezig z\in zoodat er eigenlijk 2019 in plaats van 
1523 N<>. zooals de laatste bladzijde aanMri(jst, ztjn — en dat over de 
volgende jaren het aantal van fraaie platen, teekeningen, verschil 
van staten, uit den aard der zaak natuurlek nog véél grooter is dan 
dit tot 1625 ztjn kon; — en men zal het gezegde wel niet over- 
dreven achten. 

Vooral heb ik m^ beijverd om spotprenten en vele platen in ver- 
schillende afdrukken te verkregen; ook z\jn er eenige afteekeningen 
van niet in plaat gebragte schilderstukken aan toegevoegd; (men zie 
vooral de N<^ 632 enz. en 705.) terMri(jl de conditie van dUe platen 
met die der fraaiste collectiën kan wedijveren. Ddarom geloof ik dat 
bet nu tgd is , de beschrijving te beginnen , het wachten naar meerder 
te doen ophouden , en niet naar iets onbereikbaars te trachten : om na- 
melijk aües b^een te hebben , wat ik toch kan voorzien dat mj nimmer 



Over de beschriJTing deser Platen. ix 

félokkoi zaL Moge er alzoo hier en daar iets bekends ontbreken, 
^ gemis zal door het vele hier voorhanden *t geen vroeger onbekend 
was, rQkeiyk vergoed worden. 

De ramgsMkking der platen is nit den aard der zaak strikt chrono- 
logisch. Moge daardoor ook soms de volgorde van platen over één on- 
derwerp verbroken worden, b. v. over het beleg van Leiden, Breda, 
enz. zoo heb ik toch gemeend wegens het natnoriyke en dnideiyke die 
orde te moeten behouden. Maar het vinden van die orde heeft mQ 
dikw|Is zéér groote moeite gekost, inzonderheid waar het gebeartenissen 
gold op verschillende data geboekt, of die aan geene bepaalde t^dsorde 
gebonden, of niet door de historieschrijvers vermeld waren. Het vol- 
8l^[en gemis van eene uitvoerige en goede chronologische handleiding 
▼oor onze geschiedenis, was mQ hierbg zeer hinderlgk; evenzeer het 
ontbreken van goede aanwijzingen op de platen zelve, ja ik geloof niet 
^ Teel te zeggen door te beweren , dat naanwel^ks ééne plaat van de 
^en eene opgave van jaar en datum draagt. Bovendien behooren by 
^ole platen , inzonderheid bfj de historische kaarten en spotprenten uit 
de 17e eeuw, aizonderiyke beschrtjvingen die er onderaan gevoegd wer- 
^^, doch die van een overgroot aantal verloren zQn , en dus de beteekenis 
der plaat slechts laten gissen. Vooral is dit een groot ongeryt by de 
^tprenten, die zonder verklaard te ztjn nergens kunnen geplaatst worden, 
^ zelfs is de uitlegging met den tekst voor oogen dikwQls vrQ moefjeiyk. 
liaat men nu eens de platen uit Punch van slechts 20 jaren geleden 
Verklaren , en men zal zien hoezeer men in de geschiedenis van den tjjd 
waarvoor de plaat gemaakt is , moet ingeMngd zQ n om alles juist aan te 
geven. In dit opzigt vrees ik dan ook hier en daar dwalingen begaan 
te hebben, doch zal mQ verheugen beter onderrigt te worden. 

De heschripnng der platen is , wat de gebeurtenissen betreft , eenigzins 
kronQkmatig. Vroeger had ik gehoopt en heb ik ook getracht in dit werk 
eene doorloopende geschiedenis van ons land , naar aanleiding dezer platen, 
te geven door de uitvoerige vermelding dér gebeurtenissen op de 
platen afgebeeld, doch dat plan heb ik moeten laten varen, zoowel 
omdat het m^ne krachten te boven ging , als omdat er van vele belang- 
r^ke feiten geene platen bestaan, en van andere, voor de geschiedenis 
onbeteekende gebeurtenissen , vele gemaakt zQn. Ik heb mtj toen volgens 
den goeden raad van mijnen hooggeacbten (nu helaas ontslapen!) 
vriend Is. An. Ntjhoff, en naar z|jn voorbeeld bjj het beschrtjven van 
Charters , bepaald tot de korte vermelding van het voorgestelde feit , met 
vffl-wQzing naar één groot geschiedkundig werk dat ligt onder ieders 
bereik was. In het eerst had ik tot 1584 Wagenaar's Vaderl. Historie 
tot leiddraad genomen, wQl echter de eerste eeuwen onzer geschiedenis 
en zelfs de 80 jarige oorlog daarin vlugtig behandeld z^jn, en dat ver- 



X Over de beschrijving dezer Platen. 

haal dier tgden althans na de onderzoekingen der laatste jaren geheel 
verouderd is, heb ik voor deze afdeeling het veel verspreide werk 
van Arend y Yad. Geschied, dat juist tot 1625 loopt , tot leiddraad 
genomen , doch zal mg voor het vervolg tot Wagenaar en latere scbrgvers 
moeten bepalen. — Terw\jl de onderwerpen zelve dos kortelük zgn 
behandeld, heb ik aan de beschryving der platen, inzonderheid aan 
die der zinne- en spotprenten, meerdere plaats ingeroimd; die platen 
toch reken ik, én om den geest die er in spreekt, én om haar voor- 
stelling, én om de zeldzaamheid, tot de belangrijkste dezer Verzameling. 

Bg de beschrijving is aan ide kaarten van Belegeringen en Yeld:ilageQ 
meer ruimte gewQd dan aan andere platen , omdat w\j uit de 17^ eeuw 
zoo weinig krijgskundige werken bezitten , en het juist zoo te regt be- 
treurd is dat b. V. aan de uitgave van het krijgskundig Journaal v. 
Ant. Duyck niets van dien aard is toegevoegd ; met m^ne beschryving kan 
men zich van deze of gene kaart eenige voorstelling maken. — Voorts 
heb ik zoo veel mogelijk getracht de opschriften van platen en der 
daarbg behoorende beschrijvingen in de woorden zelve weer te geven , en 
die tusschen ff'' (aanhalingsteekens) geplaatst, de woorden die op de 
platen zelve staan en in mtjne beschrijving ter verduidelgking zgn op- 
genomen, ztjn cursidf gedrukt. Die opschriften en beschrtjvingen toeh 
ontbreken dikwijls; op deze wtjze is voor het goed herkennen der 
platen zooveel mogelijk gezorgd. 

Voorts is b^j alle afzonderlijk uitgegeven platen , ter betere herkenning 
en beschrijving , de maat, in nederl. el (of transche mêtre) aangegeven ; 
de oude maat voor platen , n.1. den ancien pied du roi heb ik , als 
tegenwoordig veel buiten gebruik, verlaten. 

Dikwijls, volgens sommiger oordeel welligt te dikwijls, komt hier 
voor : zddzaam of zeer zddzaam , maar het is m\j uit jarenlange onder- 
vinding gebleken dat er eene overgroote menigte platen is die óf geheel 
verdwenen z|jn, óf slechts in één Ex. schijnen te bestaan. D^ weet 
eenigzins wat men een zddzaam boek kan noemen, evenzeer is mQ 
de zeldzaamheid van vele etsen en andere gravuren , inzonderheid van 
portretten bekend, maar juist daarom geloof ik te mogen zeggen dat 
vele van deze Historische platen tot het allerzeldzaamste mogen gerekend 
worden van al wat er bestaat; ze z|jn meestal veronachtzaamd, en of 
reeds in de t\jden waarin ze uitkwamen vernietigd, of later in het 
ongereede geraakt; — terwijl fraafle portretten, etsen, enz. door in- 
en uitlandsche kunstliefhebbers gezocht worden , heeft zich b\jna niemand 
over deze zoo belangr\jke geschiedkundige platen bekommerd. Daarom 
ook z\jn de fraaiste platen niet altijd de zeldzaamste, maar worden 
dikwijls de minder goede doch meest belangrijke het minst aangetroffen. 

Tot de zeldzaamheden , maar ook tot de sieraden van deze en van iedere 
verzameling reken ik de vereeniging van verschillende afdrukken (of 
staten) van ééne plaat. W|jl ik mij hierop b^zonder heb toegelegd, en 



Over dese beschrijving en haar nat voor Knnat. xi 

tallooze platen heb ik vergeleken om eenig verschil (en dos eene andere 
uitgave) te ontdekken, (dat steeds voor de meerdere of mindere ver- 
spreiding van een plaat pleit,) is daarvan veel bQeengebragt. In 
mgnen Portretcatalogos had ik aan ieder staat een afzonderlek N^. ge- 
geven , nn is het m^ beter voorgekomen aan ééne plaat in verschillende 
staten sledits één N<>. te geven , en dan onder o, b, enz. de verschillende 
exemplaren aan te geven , alzóó toch komt er meer eenheid in het ge- 
heel, en is het overzigt gemakkelQker. 

Ik heb mj hier nataarltjk bepaald tot de beschryving der 
platen over onze geschiedenis; die over België zQn slechts tot 
1600 opgenomen, de vele platen over boitenlandsche geschiedenis, 
die, vooral in de 17® eeaw, in zoo grootei;i getale hier te lande 
over en voor het Buitenland vervaardigd z^jn, en die men meestal 
in onze Historische Atlassen vindt, zfjn geheel achterwege gelaten. 
Aan het slot van dit werk hoop ik echter die bnitenlandsche in 
een supplement op te nemen, en ook daardoor aan te toonen, 
hoe veel hier te lande ook voor de boitenlandsche gesdüedenis 
gedaan is. 

Bq de beschr^ving van vele platen heb ik nog dit of dat aange- 
teekend , wat mg van dat onderwerp of van eene andere plaat bekend 
was; voor enkele platen heb ik zeer omslagtige nasporingen moeten 
doen, inzonderheid over den Intogt van Karel Y in Bologna in 1580, 
over de Ijkstatie van dien Keizer in 1558, voor de loterQplaat van 
15^, enz., maar niets evenaart de onderzoekingen, vergelfikingen en 
gedurig vernieuwde omwerkingen , vereischt voor het werk van Hogen- 
berg, waarvan de beschr^ving dan ook 24 bladzgden inneemt. Dit werk 
was vroeger steeds voor eene toevallige verzameling van platen over den 
80jarigen oorlog gehouden , en alleen door de naauwkeurige vergel^king 
van 13 complete Exemplaren of brokstukken er van en van de 6 uitgaven- 
van Aitsinger , is het nig gelukt eene orde te vinden , die naauwkeurig aan 
te geven , en alzoo te doen zien dat dit de meest belangr^ke verzameling 
van afbeeldingen over de 16« eeuw is, die eenig land bezit. En toen 
ik later bemerkte, dat de platen van Tartard de originelen van vele af- 
beeldingen in Hogenberg waren, en dat de Veldslagen van Baudart 
de verkleinde copfjen van andere platen in Hogenberg behelsden, heb ik 
mg daarvoor wederom vele omslagtige vergelijkingen moeten getroosten , 
om te vinden welke uit het eerste nagevolgd waren , en dat er in het 
laatste 64 nieuwe platen bggevoegd zfln. Voor het werk van Orlers Veld- 
slagen van Maurits, is hetzelfde geschied, en zoowel over Perissin , als 
Hogenberg, Aitsinger, Baudart en Orlers z|jn al die bibliographische 
opgaven gedaan, waartoe ik van zelf geleid werd, en die met eenon- 
geëvenaarden apparatas voor mg, (nl. 6 uitgaven van Aitsinger, 3 van 
Bandart, 7 van Orlers) nu beter dan ooit geschieden konde, doch die 
eene ongedachte moeite kostten. 



xn Over oude HistonBohe Platen. 

Door uitvoerige regisiers, als: van de plaatsen wa^ iets geschied 
is, — van de handelende personen, van de graveurs, teekenaars, uit- 
gevers, van de opschriften der zinne- en spotprenten, enz. wensch ik het 
werk nuttiger en gemakkemk te maken voor hen, die zulke platen ver- 
zamelen of het voor gesdüedenis of kunst raadplegen. BQ deze aflevering 
is van die Registers eene proeve geleverd , gelgk in het geheel de uitgave 
van deze eerste 200 bladz^den evenzeer beoogt, om het oordeel van 
bevoegde mannen over m^ne beschrtjving te vernemen en met hunne 
aan- of opmerkingen voor de volgende bladen m^n voordeel te doen. 

Aan de zeer vele vrienden en belangstellenden, die door hunne 
mededeelingen, op- en aanmerkingen het hunne hebben bijgedragen om 
dit werk meer volledig te maken, breng ik mgn hartemken dank. 

Voor de Kunstgeschiedenis kan dit werk m^jns inziens van groot 
nut zQn. Niet alleen toch ztjn deze Historische platen over 't alge- 
meen zeer weinig bekend, w|jl ze meestal veronachtzaamd ztjn, als ge- 
vende onbegrepen voorstellingen uit de geschiedenis van een klein land, 
maar ze bevatten een tal van uitmuntende platen, inzonderheid van 
teekenaars, die zelve hunne voorstellingen in plaat gebragt hebben, 
en alzoo tot de zoo zeer gezochte klasse der Peintre-graveurs behooren, 
zoo uitstekend behandeld door Bartsch, Robert-Dumesnil en Passavant, 
en ik geloof dat die werken hieruit veel kunnen aangevuld worden. 
Men weet, hoe weinig, ja btjna niets er tot voor zéér weinige jaren 
in ons land voor de geschiedenis van onze eigen kunst gedaan is ; hoe 
byna alles wat er over Rembrandt, Yisscher en andere graveurs be- 
staat, door buitenlanders geschreven is; het is hoog t^jd dat ieder 
daarvoor bekwaam Nederlander medewerke die schande uit te wisschen, 
want daarvan geldt allermeest het bekende/wareof verdichte, woord: 
Nous traitons sur vous, chez vous, sans vous. Voor kunstgeschiedenis 
kan dit werk daarom belangrijk ztjn , wtjl dUe Historische platen vóór 
1590 hier te lande gegraveerd zéér zddzaam, en die van 1590 tot 
1618 mede niet algemeen z^n, en eerst met 1618 dat heirleger van 
afbeeldingen over onze geschiedenis begint dat elders ongeëvenaard is. 
Met de platen van Gom. Tennissen of Antmiszoan over Terduanne en 
die van Coomhert over het leven van Karel V (N* 359 en 405) be- 
ginnen onze Historische platen, (want die van den intogt in Bologna 
(N« 877) zjjn te Keulen door Hogenberg geëtst) dan volgen de 58 platen 
van J*. en L. van Deutekam over de l^kstatie van Karel Y (N<> 412) 
voorts de olifant van Genït v. Groningen (N® 462) vele over de 
Hervorming (N^ 421 enz.) dan enkele ovef belegeringen als : Deventer 
in 1578 (No 800) de Intogt van Leicester (N® 933); eerst in en na 
1590 worden de gel^kttjdige platen talrtjker; oudere platen dan de 
opgenoemde en ook meerdere uit dien t^d herinner ik mg niet ooit 
gezien of ook aangehaald te hebben gevonden, — en reeds de opge- 



Over Hifltoriaohe AtUasen. xm 

noemde sgn zeldzaam en weinig bekend » — men ziet dus welk eene sdiat 
van onbeschreven zaken hier aan het licht komt BQ de beschrUving 
van deze voor kunst belangrijke platen heb ik echter het meest mQn 
gemis van kunstkennis betreurd , zoodat ik het b|jna nooit heb durven 
wagen deze of gene plaat aan eenen kunstenaar toe te schreven» en 
hoezeer ik gaarne m^jne kunstvrienden hierin om raad en voorlichting 
gevraagd had , was de arbeid te groot en waren de platen te onbekend 
om hen gedurig daarvoor om onderrigt aan te gaan. De naauwkeurige 
beschrgving, en andere mededeelingen van historischen aard zullen, 
naar ik hoop, hiervoor eenigzins schadeloos stellen. 

Gaarne zoude ik naar den raad van velen , en op het voetspoor van 
Bart9ch en Pasaavcmi^ dit werk in het Fransch geschreven hébben 
om daardoor zoowel deze platen, als onze geschiedenis meer algemeen 
bekend te maken, doch m^jne taak zou er zeer door verzwaard zQn; 
het was ook te zeer in strijd met het echt Yaderlandsche doel van 
dit werk, en het zou daardoor meerdere personen hier te lande van 
het gebruik afgehouden, dan er buitenlands voor gewonnen hebben. 
Anders zou het my een streelend genoegen zQn geweest, indien het 
buitenland hierdoor nog meer van het groote gewigt der Nederlandsche 
geschiedenis kon overtuigd worden. M^ns achtens toch is er niet één land 
welks b^zondere geschiedenss van zoo groot belang voor het algemeen 
is. Wanneer men eens de personen van Prins Willem I en Willem m, 
de vernietigers der plannen van Philips van Spaige en Lodewyk XIV, 
en de geschiedenis der wording van het Nederlandsche volk wegdenkt, 
hoe geheel anders zou dan de staat der geheele wereld en der be- 
schaving zgn! 

ni. De opmerkingen over Historische Atlassen in ^t algemeen, die 
ik vroeger voor den catalogus van den atlas van Voorst plaatste, 
zallen in dit eerste werk over Historieplaten wel niet misplaatst z|jn. — 
Een dergelijk onderwerp kan niet dikw^ls, maar moet éénmaal grondig 
behandeld worden. 

„Beoefening van Geschiedenis door platen, kaarten, portretten, — 
meer bepaald de beoefening der geschiedenis van eenig land of van 
eenigen tjjd, door eenen „Historischen Atlas" — ziedaar een vak van 
studie, in Nederland ontstaan, ddar alleen gekweekt, maar ook ddér 
alleen mogeiyk en verklatCrbaar. 

Een „Historische Atlas'' is eene chronologisch gerangschikte ver- 
zameling van prenten, kaarten en portretten, die de gebeurtenissen 
van eenig land voorstellen, en de plaatsen of personen afbeelden, 
welke tot die vooryallen in betrekking staan. 



xiY Over het oDtstaan dier Historische Platen. 

• 

Zulke verzamelingen zqd buiten Nederland onbekend, zóó zelfs, 
dat mQne veelvuldige vragen naar dergelijke buitenlandsche collectiën 
aldaar naauwel^jks begrepen werden en vele omschryving vereischten. 
Zonderling voorwaar , te meer daar in Frankrijk en vooral in En- 
geland, topographische collectiën gevormd z^jn , die met een Historischen 
Atlas YTTj wel overeenkomen, daar z^j steeds vele historische platen 
bevatten. Het groot onderscheid tusschen die collectiën en de onze is 
hierin gelegen, dat buitenslands topographie hoofdzaak , geschiedenis 
bijzaak is, en dat die platen steeds de illustratie van een landschap, 
stad of gebouw, en niet gelgk hier te lande, de geschiedenis er van 
ten doel hebben. — Opmerkelijk vooral wordt dat ontbreken van 
Historische Atlassen in andere landen, w^jl de Engelschen zoo 
menige Pidorial History, de Franschen hunne Histdre en figures 
hebben, iets wat wQ Nederlanders missen. Het is een bewQs te meer, 
dat die Historische Atlassen aan Nederland om bgzondere redenen 
eigen zQn. 

Bc acht die w^jze van beoefening onzer Greschiedenis echter ook 
alleen mogdifk door den bloei van schilder- en graveerkunst hier tè 
lande, alleen verUaarbaar uit het ontwikkelde volksleven, uit de 
burgeriyke vrQheid die hier heerschte, en uit het karakter der 18® eeuw. 

Nergens voorzeker heeft de Schilder- en Graveerkunst zóó veel 
dienst bewezen aan de Geschiedenis als hier te lande, zoowel door 
het afbeelden van roemruchtige en gedenkwaardige, soms ook van 
minder belangrijke feiten, als door het overleveren* aan het nageslacht 
der gelaatstrekken van personen, beroemd en geëerd in den tyd van 
hun leven 'of na hunnen dood. Nergens was ook dit in die mate mogel^k, 
want het aantal bekwame schilders en graveurs van het midden der 
16^ tot aan de 18® eeuw was in Nederland aanzienlijker en hunne 
kunst voortreffeltjker dan destgds in eenig land ter wereld. Van daar 
dat groot aantal van fraai uitgevoerde bladen die nog onze bewondering 
wekken ; van daar die uitvoerigheid om eenig , soms niet eens belangrijk 
feit op één of meerdere groot-folio vellen af te beelden ; van daar dat 
groot aantal platen, ongeëvenaard durf ik zeggen, in andere landen 
van grooter uitgestrektheid en met rijker geschiedenis. 

Maar al spoedig zou de gver dier graveurs verflaauwd en het getal 
dier platen verminderd ztjn , indien die jjver niet gevoed en aange- 
vuurd ware, de platen niet gretig ontvangen en gekocht, en alzoo de 
kunst geene aanmoediging gevonden had. Want die platen kwamen 
niet nu en dan, of na lange voorbereiding of bfl inteekeningl uit; — 
neen, jaarlgks, ja bg belangr\jke gebeurtenissen, belegeringen, in- 
landsche verwikkelingen, wekelijks, ja dagelijks verschenen er vele, 
en te groot was haar aantal, en de kunstwaarde van vele te gering 
dan dat men haar verschenen en vertier aan kunstliefde kan toeschry ven. 
Maar het volksleven was by ons door de worsteling met Spaige en 



Over het ontstaan dier Platen en Zinneprenten. xt 

later met Engeland te zeer ontwikkeld , dan dat men niet een levendig 
aandeel zon genomen hebben in de gebeortenissen des lands, dat men 
niet gaarne de afbeeldingen dier feiten gekocht zon hebben, waarin 
Biet zoozeer de Vorsten, als wel het volk gehandeld, gewerkt, ge- 
leden of gezegepraald had. In die feiten leefde het volk. Die platen 
stelden personen voor uit het volk, bnrgers aan elkander gelQk, 
laannen des volks, die met Koningen handelden, Vorsten en Vorstinnen 
ontvingen en onthaalden, en die de Nederlandsche wapenen deden 
gevieren. De beste Regenten en Vlootvoogden waren mannen uit het 
^olk. W4ar ergens ter wereld kon het volk dos ook zulk een belang 
stellen in de gebuertenissen en in de personen die daarin handelend 
optraden? De Adel, die elders, vooral in de 16*, !?• en 18* eeuw, 
^Q/k eene groote magt nitmaakte; en in andere landen zulk eene be- 
^erming aan kunst verleent, ontbrak hier b^na geheel, en gering 
^as het aandeel, dat I4j aan de glorierijke dagen der Republiek nauL 
^^t Huis van Oranje alleen was de magt die boven het volk stond, 
^^ar dat Huis was met het volk bjjna als vereenzelvigd; gel^k het 
^^^ne magt aan het volk ontleende, zoo hadden de Hoofden van dat 
nis goed en bloed er voor opgezet; het volk beminde en eerde die 
'orsten geiykeiyk! Van daar dus dat waarlqk verbazend aantal af- 
^^^^eeldingen dier Vorsten en beroemde mannen, die voor eene bevolking 
^^echts van anderhalf millioen zielen voortgebragt, alleen onder dat 
^^fering getal en zelden buitenlands verspreid werden, en waarvan vele 
^^chter van eene verwonderingswaardige zeldzaamheid zQn , ja waar- 
^^Ghgnljjk geheel z^'n verdwenen; dddrin alleen, in dat opgewekte 
volksleven ^ is het goed onthaal te zoeken, dat die vruditbare w^k- 
zaamheid der graveemaald hier gevonden heeft 

Een volledig bew^s, dat het aandeel door het volk in die platen 
genomen, meer eene uitdrukking was van den volksgeest, dan van den 
kunstzin, vind ik daarin, dat niet alleen de fraai gegraveerde, de 
eigenlgke kunstplaten veel verkocht werden, maar ook die, welke 
geenszins fraai en afgedrukt of versleten waren, en die alzoo alle 
kunstwaarde misten. Hoe vele platen ziet men niet, waarop de 
adressen van vier of vQf kunstkoopers elkander zQn opgevolgd; hoe 
Tele platen, die eerst voor deze gebeurtenis gediend hadden, zQn 
later door veranderingen (en geenszins verfraaiingen) op andere feiten 
toegepast, en toch veel verspreid! Inderdaad, bt| Historische platen en 
portretten zQn het alleen de onderwerpen geweest, die haar vertier 
bezorgd hebben, en geenszins is die verspreiding' aan de uitvoering 
toe te schreven. 

Het volksleven openbaarde zich in Nederland bovendien nog op eene 
geheel eigenaardige w^'ze, die ddér alleen mogeiyk was, bQ het genot 
van eene vryheid van denken, spreken en schrQven, als daar ver- 
leend en geliefd werd. In tallooze pamfletten, in zinne' en spotprenimi 



xTi Eenzijdige liefde yoc» Yad^landeche •Kaïut. 

gaf het volk door schrift of kanst de goed- of afkeuring te kennen 
van gebeortenlBsen en personen, of werd de toestand des lands Toor- 
gesteld. Waar ergens dan hier zon dit mogelqk geweest sQn? In 
FrankrQk noch Doitschland viel daaraan te denken, en wat men in 
Engeland yóór de tQden van Willem HE vrQheid van schrijven noemde, 
was niets dan de flaanwe afschaduwing van die vr^heid, welke men 
hier reeds lang genoot En toch is het opmerkel^k, dat bQ een zoo 
ernstig, sdiQnbaar zoo prozaisch volk als het Nederlandsche, en nog 
meer, dat b^ het protestantsche gedeelte er van, zóó vele enMemaüsehe 
voorstellingen ontstaan en gretig ontvangen z^n, eenerigting,diemen 
eerder hij de Zoidel^ke volken, dan bQ ons Noordeiyker volk, zou 
zoeken. Het komt mQ voor, dat men in de voorstellingen der Rede- 
rokers den oorsprong van dit versch^nsel vindt Die afbeeldingen, zoo 
rt|k in vinding, van het IQden der Kerk, van de Gemeenten onder 
het Ejnis, de anti-Katholische prenten, hebben w^ zeker aan den 
invloed dier voorstellingen te danken. Op dat voetspoor is men voort- 
gegaan. Als men de geestige en keurige wQze ziet, waarop de Tirannfj 
ondm* Alva, de staat des lands onder Leicester, en later onder Maorits 
afgebeeld is; als men opmerkt, dat over den kortstondigen Eleefischen 
en Gulikschen oorlog vele uitvoerige spotprenten verschenen, de eene 
al scherper dan de andere; dat over Oldenbameveld en zQne executie, 
zoowel als over de zamenzwering tegen Maurits, telkens meer dan 
twintig, ja dertig platen verschenen, dat er over het beleg van Bommel 
in 1599 en het latere van Breda en van ^s Hertogenbosch vele kleinere 
zinneprenten , en twee in zes groot-folio bladen het licht zagen; dat 
men over den moord der de Witten wel veertig prenten in de wereld 
zond, en eene verzameling van vijfentwintig platen ter bespotting 
van Japobus n en van het Katholicisme in Engeland in korten tgd 
vervaardigd werden; dat menige plaat zelfs op de protestantsche 
G^esteiykheid en hare twisten verscheen , en vele op partikuliere per- 
sonen, zoo kan men niet tw^felen, dat die emblematische voorstelling 
met den geest des volks overeenkwam, dat de daarin gebruikte vrQheid 
geoorloofd was, en w|j gelooven onze bewering genoeg gestaafd te 
hebben — dat die zin- en spotprenten eene uiting waren van het 
volksleven, alleen mogel^k in Nederland, onder het genot van eene 
zéér groote vryheid van spreken en schrijven. 

De bloei der kunst hier te lande in de 1%^ en 17<>* eeuw had eene 
goede uitwerking op het geheele publiek; de vreemde kunst zoowel 
als de eigene werd hier aangemoedigd, en schatten van schildertjen , 
platen en teekeningen door de eerste meesters der Italiaansche, Oud- 
Duitsdie en Fransche scholen, werden hier btjeengebragt; — ja, men 
staat verbaasd , als men de r^kdommen van vreemde kunst opgeteekend 
ziet, die toen hier als opg^rtapeld waren. Helaas! in de IS^'® eeuw 
nam de liefde vo<Hr kunst eene hoogst eenzQdige en uitsluitend, ja 



Ontstaan dier Historische YerBamelingen. 

bekrompen nationale rigting, en al wat Mer van yreemde kunst ver- 
Yerzamdd was, werd v«*8trooidy yemield, naar buiten gevoerd* Men 
gelooft z|jne oogen b^na niet, wanneer men de Catalogussen van de 
eerste heLft der 18^« eeuw, zoo als van Six, Lulofs en anderen ziet, en 
opmerkt, dat in die kabinetten gèheele Kunstboeken met eigenhandige 
teekeningen van Raphaêl, Midiel Angelo, Carradii en anderen aan- 
wezig waren, en dat ze zonder beschrgving in ééns verkocht werden, 
dat geheele portefeuilles met gravures van Marc-Antoon en van Oud- 
Duitsche meesters opgetast lagen, dat schilderden van RaphaSl en 
Titiaan als middelmatige stukken golden, en voor spotprijzen weg- 
gingen! Men had geen oog voor het uitmuntendst wat uit den vreemde 
was; buitenlandsche kunst werd zóó laag geschat, dat het daardoor 
alleen begrgpelQk is , dat men thans in ons Vaderland onder zóó vele 
kunstvoorbrengselen zóó weinig, ja zoo geheel niets van oude vreemde 
kunst ontmoet Alleen de Ned^iandsche kunst bleef in achting en 
waarde. En toch ging die kunst allengs en sterk achteruit, nu niet 
langer grootsche feiten, krachtige mannen en een levende volksgeest 
haar inspireerde. Al minder en minder werden de gravures; de geest 
begon meer en meer in de vele zinne- en spotprenten te ontbreken, 
ze werden eindel^k zóó onbeduidend, zóó geesteloos, dat men ze niet 
dan met walging beschouwt. Men ziet, de kunst was de uitdrukking 
van den volksgeest en hield daarmede geleken tred. 

In de 18« eeuw was het hier te lande een ^jd van rust en van 
rgkdom, zoo als in geen andere. Men rustte en dommelde in opde 
lauweren van het voorgeslacht; men plukte en genoot de vruchten 
van die daden; geene nieuwe feiten verdrongen of verkleinden de 
vorige. Door geaardheid en bezigheden was men aan huis gebonden, 
ruime beurzen en ruime huizen stonden den kooplieden ten dienste. 
Huiselgkheid , bedaardheid en liefde tot gemak was een karaktertrek 
van dien tgd. Wat wonder, die bg die nationale rigting, de koop- 
lieden, (niet de geleerden,) verzamelingen aanlegden waarin zQ de 
geschiedenis der voorvaderen zich voor oogen konden tooyeren , daarin 
konden leven. Van daar die verzamelingen van meerder of minder 
uitgebreidheid, van meer of minder keurigheid, toen ontstaan. En de 
schat van platen was zóó groot, dat een ieders lust gemakkeljk kon 
voldaan worden. 

Aldus zQn die Historische verzamelingen, welke alleen hier te lande 
worden gevonden, in de 18« eeuw, en ook niet vóór dien tijd, ont- 
staan. Doch haar nut? Menigeen zal beuzden heeten wat hier beoe- 
fening van Geschiedenis genoemd wordt. En gaarne erken ik, dat 
zulk eene verzameling tot beuzelen aanleiding kan geven, wanneer 
men zonder behoorljke kennis zulk eene verzameling vormt, ver- 
meerdert en, gelijk men zegt, gebruikt; maar evenzeer houde ik mQ 
overtuigd, dat eene goede waardeering dier platen en portretten zeer 



veel kan bedragen tot de juiste kennis van Geschiedenis en van yeèl 
nat zQn kan voor het bestad^en van onze Nederlandsche Kunst". 



En hiermede meen ik alles gezegd te hebben, wat er over Histori- 
sche platen valt op te merken, en eindig dit werk voorloopig in de 
hoop dat aan- of opmerkingen van anderen mQ nog verbeteringen voor 
het vervolg zollen aanwezen. Het werk hieraan besteed heeft m|j 
veel genoegen en leering verschaft, maar ook veel Qver en volharding 
geleerd. Meermalen is mQ de moed ontzonken, bg de spaarzaam toe- 
gemeten ochtend- en avonduren, aan huisgezin en eene drokke handels- 
zaak ontwoekerd, en slechts voor dit werk beschikbaar; menigmaal 
ben ik, inzonderheid door den arbeid dien de bestudering van Hogen- 
berg, Baudart en eene driemaal herhaalde omwerking van een goed 
deel vereischten, ontmoedigd, en alleen het terugzien op hetgeen reeds 
gedaan was, de groote zucht voor onze geschiedenis, en de levendige 
wensch dit éérste werk over Historie-prenten in óns land tot stand 
te brengen, heeft mQ de noodige volharding gesdionken. 

Moge het werk slechts strekken tot meerdere kennis en waardering 
van onze Yaderlandsche geschiedenis. Kunst, en Yolkszin! 

Amsterdam, F. M 

14 November 1868. 



BEREDENEERDE BESCHRIJVING 



YAJK 



NEDERLANDSCHE HISTORIEPRENTEN. 



INLEIDING. 



TXTXL- BN ZXNNBBSIIiDIQl FSENTBN. 

1 Geteekend TitelTignet t. d. ^Sohoawbiirg der Nederl. QebearteniMen tmh 
1686—1718, b^eenyersameld door IL Broerioi ▼. Nidek en W.HeiiBkee." 
fol. — De atlas t. Broer. ▼. mdek bestond nit 82 dL en werd in 1748 te 
Amsterdam Tolgens gedmkien Oatalogpu in haar geheel Toor ƒ6000. — 
Terkooht aan den Heer W. Henskes aldaar, na wiens OTerl^den welligt 
alles, althans söör yeel in besit kwam van den Heer B. de Bnrlett te 
Amsterdam, wiens Tenameling in 1860 TOor ƒ4000. — door mi^ gekookt, 
en aanmerkel^k yermeerderd is. 

2 Titelprent TOor eene Tenameling ▼. ffistorieplaien, sQnde een Wit reld, 
omgeren door eene rand yan arabesken. Naar J, (Hten Huêly, door B, 
VMuHêi. foL 

8 ^Nederland." — Zinneprent TOor de (ïeeohied. t. Nederland, Toorstoll. 

a een gewelfden tempel met 2 s^Tlengels en boTonstok met 8 medaillons, 
waarb^ Toorts' 14 TOorstelL uit de Nederl. G^esohied. ; Toorop eene kleine 
kaart t. Noord-NederL Naar en door W, Kok (omstreeks 1800 Teryaard.) 
Hg. 51 dm., br. 41 dm. In hoog OTaaL gr. fol. — Met aftond. Terklaring 
in 2 koL 

h Originele teekening in O. I. inkt TOor de Toorgaande plaat. Door W, Kok, fol. 

4 , Nederland." — Bene b^na dergel. sinnepr., TOorstelL eenen tempel met 
platten geTel en snilenr^ ; in het midden een gesigt op den grond der 
Batayieren; ter s^de 6 kleine histor. Toorstell., Tan Toren een altaar 
met eene kleine kaart t. h. onde eiland der BataTieren , en Teel sinneb. 
bewerk. Door W, Kok, hg. 51, br. 41 dm. In hoog ot. gr. fol. 

5 Zinneb. ToorstelL: in het midden sit de Nederl. Maagd, de pQlbondels 
a in de hand, op een zetel; TÓÓr haar ligt de Nederl. leeuw; aan hare 

ragterx^de de Koophandel, links Mars, beide staande; t. ond. 2 med. 
Naar O. ds Ladretae door J, v, Mwmichuyien. fol. Titelplaat TOor: Ie 
Olerc, Hist. d. ProT. Unies. 1728. Vol. II. — Dl. 1 en 8 hebben andere 
titelprenten. Dese 8 platen sQn ook gebmikt Toor de Holl. nitgaTe 
T. dit werk t. 1780. 
h Des. pL Zeer fraaie proefdruk TÓÓr alle Ir. Ze«r téldMom, 

6 Zinnebeeld. ToorstelL, de Geschiedenis omstuwd Tan andere Musen 
a afbeeldende, Terder Diogenes met sijn lantaarn, en Tele 'andere per- 
sonen; Toorts in den hemel de Goden. Naar en door B, Picairt. 1726. 
foL TitelpL toot: Luisoius Alg. Gtoogr. Woordenb. 1726. 

h Dea. pL Proef TOor de Ir. 

1 



2 Titel- en Zinnebeeld. Prenten. 

7 Zinnebeeldige ToontelL, de (ïeeohiedeniB sittende, aan wie da TQd eene 
opene rol aanbiedt, ens. Naar L, F. DfuJ B(ourg), door F. McrüUm la 
Cave, 178e. foL Titelpl. Yoor: ▼. Loon, aloade HolL Hiat. 1784. 

8 2iinnebeeld. Toorstelling : de GteeohiedeniB ■chr||Tende, aofakter haar de 
a VrQheid, in de lucht de Faam. Naar /. Buyt, door B, VrnkèUê. 8». 

Titelplaat yoor J. Kok, VaderL Woordenboek. 
6 Dea. pL; Proefdruk TÓÓr de Ir. 
c Teekening in O. I. inkt Toor de Toorg. pL door J. Buyi, 8^. 

9 Zinneb. y oorstellingen yoor Wagenaar, VaderL Historie: 

a Uitgaye yan 1740 en 1752. De Geschiedenis schrift op een groot boek 
de woorden: Vaderl, HiBtorie; om haar heen yele sinneb. personen , ena. 
Naar en door J. Punt Van ond.: Amst., 1740 en 1762. 8<». 

h Uitgaye yan 1790: de Qeechiedenis, de Waarheid en Yr^heid wordon 
gewesen naar een mastbosch yan schepen ; y. achteren eene snil waaraan 
in een med. het beeld yan Wagenaar. Naar en door B, Vinhtim. 8». 

c Des. pL y. 1790. Proef yóór alle Ir. 

ALQBMBBNB PBINTBN. 

10 ,Qesohiedknndige kaart der Nederl., door E, Maaahaimp. Amsi. ISSSw" 
foL Hierop de aanw^sing der plaatsen met de jaartallen der gebenrte- 



11 ,Carte Histor. et Ohronolog. ponr . . . l'Histoire d. Proy. unies." — 2 pL 
a gen. 89 en 40, uit: Histoire d. Proy. Unies. Amst 170L foL <— PL 89 

beyat in kleine med. de 85 Grayen y. Holl. cm de 86 Ghrayen yan Ylaand. — 
PL 40 de Koningen yan Spaig'e en hunne Stadhouders in Braband, de 
Nederl. Stadhouders tot Willem m en de med. y. 88 kr^gsoyarsten en 
geleerden. ledere pi. hg. 88, br. 48 dm. br. foL 
O Des. pL Fraai gekleurd. 

Dese 2 platen sQn in 1728 ook opgenomen in: Gueudeyille Atlaa 
Historique. 7 yol. fol. en d44r y. hist. tekst op 20 foL blada. yeraald. 

12 T^dkaart (bestaande uit namen en afbeeldingen) b^ de Gesohiedenia 
y. h. Vaderland, door J, van Lennep. Met afbeeld, yan 22 Blrygslieden, 
18 Dichters, 21 Staatslieden, 21 Kunstenaars, 68 gebeurtenissen em 
yele gekl. en swarte wapens. Lithogr. y. T. Brüggemamn, uitgeg. d. A. 
O. Krnseman te Haarlem. (1858?) 2 bl., ieder hg. 68 dm., br. 81 dm. 
br. foL — Met beschrQy. 16 bL 8o. 

18 TQdstroom d. Vaderlandsche Geschiedenis, yan de yroegste t^den tot 
op heden; ten gebruike bQ de Geschied, y. Noord-Nederl. t. J. y. 
Lennep. (door W. P. y. Stockum). Haag (1855). 1 bL hoog folio, in 
gr.'8o. Icoker. 

VBBZAMBLINGBN. 

14 (Geschiedenis der Nederl. y. h. begin tot 1796, in 12o. plaatjes en portret- 
ten ; ieder^^et 1 of meer regels Holl. onderschr. in kl. kap. Naar /. Buyt, 
door B, VinkeHeB en O. BogerU, 12o. — Deae behooren in: Gksohied. d. 
Vereen. Nederlanden. Amst., 1788—96. 26 dL 12». Dit anonyme werk, 
dikw^ls aan O. y. d. Aa en ook aan anderen toegeschrey en , is yan J. 
Fokke, oudste soon yan den grayeur S. Fokke, en ouder broeder y. d. 
geestigen schr^yer en boekband. A. Fokke. — Uitmunt, proefdrukken 
yöör alle Ir. 274 st. 

16 De Nederlandsche Geschiedenis yan de Batay. tot 1756 P (de komst der 

a Prinses Weduwe op h. Oranjewoud met Willem V). In 192 kL 12». 

' plaalges, gedrukt op 16 foL yellen; de platen gen. i— oxon, onder 



Yenuunelingen. 3 

pL een éreg. Tenóe. Door 8. Fokke, — Hebben wmMmhynltJk 
Toor eene eerie t. Almanakjee gediend. 
b Bol pL No. 84—156. Proefdr. Tóór aUe Ir. 

16 (60) Vaderlandaohe HistoriepUien , TOor de Soholen en Hni^gennnen ; 
Terraardigd naar h. ontwerp t. J. H. Biohman en H. Altmann. (GMi- 
thogr. naar Bot, door Brvmm g). üitgegeyen te Leyden bQ Trap, door 
of Yoor het Leidaoh Departement d. Maateohapp^ tot Nat ▼. 't 
Algemeen, in 1866. di dmk. 1862. h. br. foL ƒ10. 

DewQl deae platen gedeeltelijk oopidn t. andere bekende afbeeldingen 
sQn, en de meeste gebenrteniawn reeds genoogsaam door gel^kt^dige 
platen in deie Tenameling sQn Toorgeeteld, heb ik deie nietinnmne 
ooUectie opgenomen. 

17 Serie Tan 120 plaatjes op 20 folio bladen ; iQnde de aftond. aMmkken 
der plaatjes, Toorkomende in de: G^esohiedenis t. ons Yaderland, die 
een deel uitmaakt t. G. ▼. Sandw^k. Prenten-MagaaQn voor kinderen 
e dL 4fi, Y. 1846—62, te Formerend by J. Sohnitemaker nitgegeren.— 
De plaatjes sijn in b^sonder sleohte houtsnede , dooh er sijn er yelen 
bn die gebeurtenissen Toorstellen nergens elders afbeeld, en trouwens 
hier seer sleoht Toorgesteld. De besohr^y. tot die platen in het Prenten- 
¥agaaf)n , en later met de houtsneden in een deel üitgegeyen (te Leiden , 
by Noothoyen y. Gh>or) is yrQ yoldoende, en yormt eene doorloopende 
NederL Qesohiedenis 

18 yTalbreelen uit de Qesohiedenis des Vaderlands, tot nut yan groot en 
klein, door Mr. J. yan Lennep eo Oomp. Amst., M. H. Binger en Zn." 
1864. 8 afl. beyatt. 87 pi. in lithogr. met bQgeyoegde yersen. br. 4fi, 

Dese geestige karikaturen yan gebeurtenissen uit de Nederlandsche 
Qesohiedenis, sQn meestal te danken aan de geoefende teekenpen yan 
den Heer P. yan Loon, te ütreoht; de yenen sijn deels yan Mr. J. 
yan Lennep, deels yan d. Heer H. Binger, een der üitgeyers. — Na 
eenigen t^d yeel genoegen te hebben gegeyen , daar se meesterstukken 
en de eerste hier te lande in dat genre waren, werden se begroet met 
een gStrafdichi," door W. Heoker te Groningen, en kort daarna ont- 
stond er eene yr^ algemeene reactie tegen dese platen , waarom sohrij- 
yer en uitgeyer se niet yoortgecet en tot hunne groote sohade selfk 
niet meer yerkocht hebben, soodat se langsamerhand yr^ sohaarsoh 
s^n geworden. — In hunne plaats sijn daarna de yolgende ernstige 
platen yersohenen, die seker deftiger en meer gewoon sijn, dooh niet 
sooyeel genot gegeyen hebben en spoediger zullen yergeten s^n. — 
Hierby de: , Verontschuldiging" door Mr. J. y. L. oyer dese platen in 
1864 üitgegeyen. 

l9.,De (Qesohiedenis des Vaderlands, in schetsen en afbeeld. Üitgegeyen 
door Mr. J. y. Lennep. M. H. Binger en Zn. Amst.," 1866. 8 afley., 
waarin 96 pi., ieder yan eenige dichtregelen en eene historische uit- 
legging yerseld. De teekeningen sijn meestal naar schetsen onaer yer- 
maardste hedendaagsohe sohilders, door yerschillenden gelithogr. b^j 
O. Binger te Haarlem, br. 4fi. — De platen y. h. laatste werk s^n in 
dese yersameling yerspreid. 

90 Gebeurtenissen uit de jaren 70 tot 1818. 16 pi. uit: Witsen Qeysbeek 
a en Bngelb. Gtorrits, Schoonheden uit de Nederl. Gtesohied. 1826. 8 dl. 8». 

Naar /. Smies door P. VeVyn, 8o. 
b Des. platen. N« 1—8. Proefdrukken yóór de Ir. 

21 De yolgende 46 historisohe platen komen yoor in het seer fraai)e werk : 
^Heldendaden der Nederlanders ter see, door den Kunstschilder P. J. 
Sehcièl, door hemselyen gelithograph. en met geschiedkundigen tekst 



Verzamelingen. 

Toonden, nsar aanleiding Tan de (ïeeohiedeniB t. h. Nederl. SSeeweieD, 
door Jkhr. Mr. J. O. de Jonge/' nitgegeTen door de Heeren Frani Baffii 
en Zonen te Anuterdam (in 15 afloT. Tan 1140 tot 1866) gr. fol. — 
ledere pL hg. 28 dm., br. 97 dm. De gewone Bxempl. koeien /90; op 
groot papier ƒ150; gekleurd ƒ800. 

L 1218. 2é Ang. Inneming t. d . toren b^ Damiate. 

2. laOA. 11 Ang. Scheepastr^d op de Qoode. 

8. 186L 4 Jnüy. Slag op de Maae. 

4. 1566. 11 Ang. Zeeg^Techt tnwohen eene NederL en Franeohe Tloot. 

5. 1678. 11 Ooi. Slag tegen Boesn op de Zuidenee. 

6. 1588. 8 Ang. Vlagt d. OnoTerwinnel^ke Tloot. 

7. 1602. 8 Oot. Twee Nederl. oorlogeohepen oTerxeilen 's nachts twee 

8. 1G06. 26 Mei ZeegOTecht Toor Slnii. (Spaansohe galeien. 

9. 1607. 25 ApriL OTerwinning t. J. t. Heemskerk TOor Qibraltar. 
10. 1628. 10 Sept. VeroTeren der Spaansohe ZÜTerTloot. 

IL 1681. 12 Sept. OTerwinning op het Slaak. 
12. 1689. 18 Febr. ZeegOTeoht TOor Duinkerken. 

18. 18 Sept. GtoTocht t. M. H. Tromp tegen de Spaansohe Tloot. 

14. 21 Oot. Yerslaan d. Spaansohe Tloot op de reede t. Dnina. 

«g* ' nQ 00?' { ZeegeTeoht tnssohen de Bng. en Nederl. Tloot. 

17. 1658. 28 Febr. Zeeslag b^ Portlandt, tosiohen de NederL en Bng. tIooI 

18. 1 Maart. Zeeslag tnssohen de NederL en de Bng. Tloot. 

19. 14 Maart. ZeegeTeoht by LiTomo. (Tloot. 

20. 18 Jnn^. Zeeslag bQ Nienwpoort , tosiohen de NederL en Bng. 

2L 10 Ang. Zeeslag tnssohen de NederL en Bng. Tloot. 

28. 1658. 8 NoT. Zeeslag tnssohen eene NederL en Zweedsohe Tloot. 
28. 1665. 18 JuniJ. SSeeslag tnssohen eene NederL en Bng. Tloot. 

24. 18 Ang. GtoTooht Toor de stad Bergen, in Noorwegen. 

25. 1666. 11 Jnn^. Vierdaagsohe Zeeslag. (QeTooht op d. 1« dag.) 

26. 12, 18 en 14 Jnn^j. Deselfde slag. (GoTeoht op d. 2«, 8« en e"" dag). 

27. 4 en 5 Ang. SSeeslag tnssohen eene NederL en Bng. Tloot. 

28. 1667. 22 en 28 JnnQ. Onderneming op de riTier t. Boohester. 

29. 1672. 7 JnnQ. Zeeslag t. Solebay. 

80. 1678. 7 JunQ. SSeeslag b^ de bank t. SchoonoTold. 

8L 21 Ang. Zeeslag bQ EQkdnin. (derL en Fransohe Tloot. 

82. 1676. 22 ApriL Zeeslag b^ den berg Btna, tnssohen eene Spaansoh-Ne- 
88. 2 Jnn^. Aan Tal d. Fransohe Tloot op de Spaansoh-Nederl., bQ 

Palermo. 
84. 11 Jun^. ZeegeTeoht tnssohen de Deensoh-NederL en Zweedsohe 

Tloot. 

85. 1677. 8 Maart. OoTeoht tosiohen eene NederL en eene Fransohe Tloot 

86. 1690. 10 JnnQ. Zeeslag t. BoTesier. (in de baai t. Tabago. 

87. 1692. 2 JnnQ. Yerbranden der Fransohe oorlogeohepen telaHogne. 

88. 1696. 27 Jnn^. G^Teoht tnssohen P. Sohr^Tor en J. t. d. Poel, met 

een gedeelte der Fransohe Tloot onder ToorTille. 

89. 1708. 22 Met ZeegeTeoht tnssohen eenige Nederl. en Fr. oorlogeohepen. 
40. 1704. 2 Ang. VeroToring Tan Gibraltar door een Bngelsoh-NederL 

Tloot. 
4L 1781. 80 MeL OoTOoht tnssohen 2 NederL fregatten , onder de kapit. 

42. 5 Aog. iSeeslag op Doggersbank. (P. MelTil en G. Oorthnys. 

48. 1797. 11 Oot. Zeeslag t. Kamperdnin. 

44. 1816. 27 Ang. Beschieten t. Algiers door een Bng.-NederL eskader. 

45. 182L 24 Jnn^. YeroTcren d. batter^en bQ Palembang. 



Verzamelingen. — Begin der NederL G^schiedeniB. 5 

88 6 pL, ieder in 4 af deelingen , NederL gebeurteniMen of pereonen Toor- 

Btellende. Door P. VOyn. 8». — Uit: ^pNederL A-B-boek." 'iGraTeiih^ 

1828. 8». 
88 4 pL , Toorstell. : Badabonda doop ; — Oldenbam. onthoofd ; — Yerdrinken 

T. Jan Willem Friflo; — Hoog leengerigt te Zatplien. — Door R, FMWm. 

Hg. 16^ dm., br. 19* dm., br. 4fi, Proe£ir. t. d. Ir., op gr. pap. — Daae 

bebehooren in : Beknopte Historie t. h. Yaderl. HarL 1776. 4 dL 8». — 

Hierby de omslag Toor deie pL, die op gewoon pap. /8JX)}inpro«flir. 

/5 koetten. 
84 8 sinnebeeldige tafereelen, ieder met 4 onn. HolL Tersregela onderaan , 

Tertoonende de geeohiedenis t. Nederl., sedert 1676 — ^1700. Znd. nm. 

door R, de HooghB, üit diens: Spiegel t. Staat der Vereen. NederL 

170.. 8 dL 40. 



85 ,Belgii Teteris typns. Sx oonatibos Abr. OrteliL O. J. ViitcKêr exo. 

1G84." Met 8 reg. Lat. Terp. t. Lnd. Hondins. Hg. 87, br. 40 dm. br. 

foL No. 1. nit eenen atlas t. 1684. 
96 ipNaanwkenr. kaart t. h. Oude NederL en aangrens. Gewesten, Amst., 

Is. Tirion" (1740?). Hg. 89, br. 84 dm. br. fóL 
27 ^Onde kaart der na Vereen. Nederl. Amst., Is. Tirion. 1740." Uit: 

Wagenaar, VaderL Hist. IL Hg. 89, br. 88] dm br. foL 

88 «Sohetse Tan de gesteldheid t. NederL kort TOor .... onae TQdrekeniag^ 
uit de oudste berigten opgem. door den Sohr^Ter (B. M. Bngelberts), 
door A. V, KroodL 1788". Hg. 86, br. 44 dm. br. fbL Uit: Bngelberts, 
Alonde Staat d. NederL 1784. 

89 ,Kaart Tan de in Nederl. , België en een deel der aangrensende landen 
goTonden Bom., G^rm. of Oall. oadheden, met de Bom. onde wegen. 
Door O. J. C Bmw€n8, O, Lemnans en X. /. F, JonaMn." Leyd., (1846) 4 bL 
(te samen 1 krt uitmakende). Ieder blad hg. 40, br. 44 dm. Hierbij 
behoort ,Alphabet. Naaml^st," ens. 100 blads. 8». 

Tot de Tele andere kaarten Tan ons land in de eerste t^den, be- 
hooren nog 16 kaarten, uit: M. Alting, Notitia Oerm. inferioris, met 
beeldwerk (welligt geheel) door /. Luyken, allen br. fol. 

80 TitelpL TOor: B. M. Bngelberts, Onde Staat der Nederl. Amst. 1784. 
4 dL 8». Naar E. M, SngelberU, door K VimkOes. Qo, Prü op Ohin. pap. 
Tóór de Ir. 

81 (llSj.TöórOhr.) De Kimbrische Tloed. (Arend , Vaderl. Oeschied , L 81) 
Naar en door /. TF. JToiaor. kl. 4fi. Uit: Arend, Vad. Oesoh. 

32 (118j-TÖÓrGhr.) Optogt der Oimbren OTer de Alpen. (Arend VaderL 
a Oeschied. 1, 88). Naar E. M. Bngelberts door K FttOMlw. 8». Uit: Bngel- 
berts, Alonde Staat. 
h Des. pi. Proef TÓÓr de Ir. 
e Des. pL Proef t. d. L, op Ohin. s^pap. 
88 Ons Vaderland Tódr de aankomst der Oermaansohe Volksstammen. 
Lithogr. naar B. ie Qempi, door C. ü. v. Kesiereti, br. 4o. Uit : t. Lennep, 
Tafereelen. 
84 (lOO j. TÖÖr Ohr.) Aankomst der BataTieren hier te lande. (Arend, 
a VaderL Geschied, I. 42). Naar X. F, da Bourg, door /. Folkema, br. 4fi. 

Uit: Wagenaar, Vaderl. Historie, I. 
h Des. pL Proef TÓÓr de Ir. 



6 AfbeéUUngen en Zeden der BataTieren. IMj.yöörChr. 

86 De onde hier wooneehtige Tolken. — gFeplnm dTe Ootiiomm» W»iid*- 
lomiii BaeToram, Heralomm et QiiAdonim Teteram Imaginee. 9z.aiit. 
monmn. et mnieo M. Z. Boxhomii. Aoa GnitaTiuAdolfiuetOliristiii», 
Gmt. M. filia. Bdente P. Boatmanno, piotore et ohaloogr, Harlem. 
Anno WKt'. (Door O, Vis9chêr), ledere pi. hg. 44 dm., br. 80 dm. gr. foL 

— Dit exempL is uit de beroemde oolleotie Yeretolk t. Boelen. 

L TiteL Pepliu; ter weènn^den Giiet.-Ad. gehamaet en COirletin» 

n. Gkut»Tiis Adolftae. \ VUL BneTiis. 

nL Ohriftina. > ontbreken. IX. Heralnt. 

iy,Y. Onbekend. ) X. Qepida. 

YL Gkyihnt. XL Maroonuumni. 

yn. Wandalni. XTT, QoAdae. 

In het Prenten Moaenm te Amit. w^n aleohti 10 platen aanwedg, 
ook geeft Nagler ileohti 10 pL op. 

86 Oude bewonen deser landen. 7 et. €k>th ens. tot Bneefl Ieder met 1 
r9g. kap. HolL ondereohr., genomm. boTen in de pL yan bL 68 tot 78. 
kL 8». Uit: P? 

87 Oude bewonen en hunne >eden. — 90 st. Yan Dmide (gen. 88) tot: 
Hnngaar (182). Ieder met 1 reg. HolL onderaohr., en gen. boren de pL: 
88, ens. Op eommige pi. de naam A. Schut kL S». mt: (J. t. Boyen) 
Hoogdnitsohe Oadheden. Amst. 1714. kl. 8». 

88 Zeden der Germanen. (Arend, L 204—887). Door /. Myid&r, fol. 8 st 
nL N». 7 en a Uit: Taoitoa, Vert. door Hooft. fol. 

89 86 Platen uit: Hofiiifk, Ons Toorgeelaoht. — Knenen, Oudste bewonen 
T. NederL — Nederl. Qermanen. — Steenen oudheden. — Gtorm. bromsen 
oieraden. — Mei- tocht. — Germ. Taatwerk. — Gtorm. wapenen. — Hunebed 
te Yalthe. — Germ. grafheuTelen. — Lykenbrand. — Grensboom. — Zaal 
eener Bazisohe hooTe. — Holle boom. — Germ. offeraltaar. — Offeraltaar. 

— Begtspleging. -— Nederl. in het Baxo-Frank. t^drak. — Baxo-Frank. 
oieraden. — Baxo-Frank. Taatwerk. 8 pi. — Wapenen, ens. — Frank. 
graTén. •— Yaartuig d. 6* eeuw. — (ïewQ de dieren. — De dobbe-gelle. » 
De stoppelberg. — Te samen 86 pL, allen naar C. Roeh^^88ent Kruêtman 
V, EUm, V. d, KêUen, lithogr. door Emrik en Bmgmr. (8 door MiOmg) 
gr. 8». Hg. 89 dm., br. 87 dm. Aürukken in kl. fol. en br. 4fi. 

40 Hoofiien der onde Bykambers. — Oude beelden 8 pL 8i>. — Oude 
lampen en gespen. 8 pL br. 4fi, — Uit een HolL werk t. 1750? met 
HolL Terkl. 

41 Aloude kleed^ en wapenrusting der BataT. mannen en kleed^ der 
a Trouwen. Naar O. Pronk, door J. FoUmnti. Get.L9, IL 8pLbr.foLUit: 

T. Loon, HolL Hist. 
h Des. pi. Proef Tóór de Ir. Tan de 1* pL 

48 Kleeding en wapenrusting d. BataTieren. Naar /. Buys , door R, Vmhèlm. 
a 8». Uit: Kok, YaderL Woordenb. Y. 
b Des. pL Proef Tóör de Ir. 
48 11 Platen uit: Bngelberts, Aloude Btaat der NederL als: Koppen der 
a BataT.; Landbouw; BaadsTergadering; Kr^gsoefeningen ; Huwel^ks-, 

Gk>dsdienst- en Lykplegtigh. ; Hunebed te Tinaarlo en Oudheden in de 

Hunneb.; Uitspann. en Woningen. Alleen naar E. M, BngeOmit, door 

R, VinkOes, 8». 11 st. 
b De meeste der Toorgaande pi. in proefdr. Tóór de Ir. Gr. pap. 7 st. 
44 Yoorstelling Tan eene oude hut met BataT. mannen en hooruTee. 
a Titelplaat Toor: O. de Koning, De ToorTaderl.leTensw^se en gewoonten 

hier te lande. HaarL, 1810. Door B. Vinkeles, 8». 
h Des. pL Proef Tóór ^e Ir. 



10 — U j. na Ghr. GMadienst ^der Batavieren. 7 

tt 8 pi. ymn da opri^fcizig t. Hunebedden, Prieetereeeen, L^kenbrmnd» 

OtE&n, ena. ÜH: Fioardt, Beeehr. t. Anüqnit in Drenthe. Amt/L 100OL 

4^. De pL in gewoon of obl. 4fi, BoTenaan genomm. t. S8 tot fl7. 

^ Honebed te Immen in Drenthe. Amst B. MMakamp (1810). kL br. 8». 

^ Beedvrergmdering en oadheden der BstaTieren. Gerolgd naar TeredhilL 

der Torige platen. Door /. W. Kaimr. kL 4». üit: Arend, L ttO. 
^ Offinrplegtigheid der Giermanen. — ipGtormanomm Tetoa Morifloandi 
ritos." — Met Lat. opdragt aan den Ghraaf t. Strafford, afj^eraardigde 
io NederL Tan Koningin Anna t. BngeL (omatreeki 1706). Door O. 
Swi/b6rt8. Hg. 89 dm., br. 48 dm. br. f6L 
^ Kehellennia-beelden. — «Afbeeldinge Tan de OTeronde BarietoTten aan 
de Strandt ontrent Dombnroh in den Bylande Tan Waloheran, bj 
I)yolcgraef ende geswoorene Tan de Yyff Ambachten op het opneeman 
Tan de helmpootinge geTonden den 6* Jan. 1647. Bnde door ordre Tan 

de Sd. Heeren de drye Staete Tan Waloh gedaa n brengen 

binnen de Stadt Dombnroh .... Naar Sfehwylmjbwrgh , door JXa. Dondbirv. 
Hag. Oom. 1647." — Titel; Opdragt t. H. Danoken en 1 bL en 18 pL 
(foL 4), gen. 1 — 18, waarop «ie onde beelden, altaren en monten. Ge- 
beel eoaxpL en Mr wAógaam, — Komt aoma als gebonden boek toot. 
^ ÜeheUennia-beelden. — 8 pL door T. v. Blê^nv^ foL üit: t. Loon 

mlonde HolL Hiat L 808, 808, 807. 
fil- 10 pL Toorstellende alle geTonden onde altaren, beelden t. NehelL en 
andere GK>den. — Platen bQ: Janaeen, De Bomeiaeohe Beelden en 
Ctodenketeenen Tan Zeeland beeohroTen en opgehelderd, ook dienende 
Toor: Dreepolhnya, Qodadienetleer der Onde Zeelanden, Ifiddelbnrg 
184& 8». Qelith. door T. Hooiberg, gr. 4fi. 
BS 8 pL Tan de Gk>din Nehellennia en andere Gk>den. Ieder bL hg. 18, br. 
7 dm., kL 8». üit een HolL werk t. 1700. 



^ (18 j. T66r Ohr.) Bente bed^king door Dmsna. (Arend YaderL Qeedh. 

1 87) door FmiMm, 8». üit: Bngelberte, Alonde Staat, lY. 84. 
^(15 j. na Ghr.) Agrippina, de Bohtgenoote Tan Qermaniooa, Terlaat 
^ Bom. legerplaati aan den Slprenr^n wegens het muitend kr^gSTolk. 
(Arend L 104) Znd. nm.' kL 4fi, üit: Arend, YaderL G^esoh. 
^ (!• j. na Ohr.) Ifislnkte seetogt Tan Yitellins naar het noorden t. 
Qenname. (Arend L 118). NaAr en door /. W, Kaimt, kL 4». üit: Arend 
VaderL Oeeoh. 
^ ^>ood Tan den Yeldheer KarioTalda. (Arend L 118). Naar en door /. W. 
^ ^aia&r. kl. 4». üit: Arend, Yad. Qesoh. 

(if j. na Ohr.) Arminins, Yeldheer d. Ohemsken, door de s^nen om- 
^ %ebnigt. (Arend L 117). Naar Biiyt, door FtnMo», 8». üit: Kok, Yad. 
. "Wrb., lY. 8. 
^ X>eB. pL Troei Toor d. Ir. 

O' j- 1^ Ohr.) Qermauions in wanhoop TOor het lot i^ner Terongelnkte 

^ ^loot. (Arend, L 180.) Naarendoor/. W, Komst. kL 4». üit : Arend Gkeoh. 

Oalignla beqpïot door eenen Kaninefiuit OTer i^ne OTerwinning op de 

^ee. (Arend, L 188). Door A. F, Zwrcher gesohilderd, in de Oolleotle 

Q^ ^b Foi, teAmsterdam. 

De Friesohe Gesanten te Bome maken aanspraak op eene sitplaats 
' tu sse h en de Senatoren. (Arend, L 184). Gesohilderd door A. F.Zméhêt, 
in de oolleotie de Voe, te Amsterdam. 



8 Oorlog met de RomeineiL M — lOj.naQir. 

61 (M) Glaadiufl OiTÜis roept in aan bosoh tot den oorlog tegen de 
Bomeinen op. (Arend, L 147). Gelithogr. naar /. v. d. B&rg, foL Met 
hietor. beeohr. 

68 Heteelfde, anden; geiohilderd door B. WipweUU Jr., in de ooUectie 
de Vos, te Amsterdam. 

68 Brinio tot opperhoofd der Kanine&ten uitgeroepen. (Arend, I. 148). 
Oetohilderd door B. Wijfyveldt, Jr. in de OoUeotie de Vo9, te Am- 
sterdam. 

64 Brinio laat sioh de kruin soheren als gelofte tot de Bomeinen syn 
ondergebragt. Naar P. H. Sgenheryer. Lithogr. door O, L. v. Kmieren. 
br. 4fi. Uit: T.Lennep, Tafereelen. 

66 (f O) ipBataTomm cnm Bomanis bellam; a Oom. Tadto.... desor., 
a figoris nono aen. ezpressnm, anct. O. Yaenio." — gJ)e Batayisohe oft 
onde HolL oorloghe teghen de Bom. — Antw., apnd. anot. USlt." — 
Naar A. Tmnpesta, 1611, door O. vam VemL — Titel en 86 pL gen. 1— J& 
leder hg. 1^ dm., br. 21 dm. — 2» nitg. Titel en pL 1—86 t. aoht. 
bedrokt met Lat. tekst, 
b Des. platen 1 — 86. Eerste nitg.; Tan aoht. onbedrokt. 

66 Oopien der Toorgaande pi. met Fransche boren-, in- en onderschriften 
in breed randwerk. Op 89 pi., daar sommigen ook aan de keenijde 
bedrukt s^n. — Uit: St. Simon, Ouerre des Batares et Bom. Amst. 
1770. foL Hierby eene groote kaart: Plan des dem. operations de 
OiTilis." gr. foL 

67 Oorlogen der Batayieren met de Bomeinen. — 6 pL door /. Muld&r. foL 
üit: Taoitus, Tsrt. door Hooft. br. foL 

68 OiTilis bestormt de Bomeinsohe legerplaats te Yetera (Xanten). (Arend, 
L, 164) Naar du Bowrg, door /. Folkmna, br. 4fi. Uit: Wagenaar, YaderL 
Hist. L 

h Des. pL Pr. TÖór de Ir. 

69 Hetselfde, anders. Naar PK Egenberger, lith. door O. L. v. KmUrm^ br. 
4fi. Uit: Tan Lennep, Taforeelen. 

70 QeTangenneming t. BataTieren door Bomeinen. — QekL afbeelding 
a Tan eene roode mopsteen, geTonden op een sandplaat in de Waal, 

beneden Nymegen. br. 4fi, Uitgeg. door J. in de Betouw. 
h Origineele gekl. teekening Toor dese afbeeld, met Lat. oodersohrift 
door den ArchiTaris H. t. Wt)n. br. 4fi. 

71 Het gOTangennemen eener Trouw door 4 Bom. Soldaten. — Afbeelding 
Tan eene rooden gebakken tegel onder de ruinen t. h. Huis te Britten 
geTonden. Door v. Bleytwiik, fol. Uit: t. Loon, HolL Hist., L 166. 

Deselfde afbeeld. Tindt men als Tignet in St. Simon Ghierre. 2Sieno.66. 

78 OiTilis maakt Trede met de Bomeinen op den a^ebroken bmg OTer 

a de NaTalia of Ussel bQ Zutphen (Arend, 1 , 186). Naar Biiyt door FmiMm. 

8». Uit: Kok, YaderL Wrd. IX. 
b Des. pL Proef TOor d. Ir. 

78 Hetselfde , geheel als Toren , Terkl. Naar en door dens. Uit : Gesdhiedenis 
a d. Yad., L 6. 12». 
h Des. pi. Proef TOor d. Ir. 
74 Hetselfile, nagenoeg als Toren. Naar en door /. W, Kaimr, kL 4». Uit: 

Arend Yad. Gtesch. 
76 ipDe Nederlandèki t^dens de Bomeinsohe OTerheersohing." UitToerige 
Kaart der oude gesteldheid. Met 8 kleine bgkaartjes. Door W. J. Hoféigk, 
lithogr. b^ Tra^ te Leiden. UitgegeT. door Gtobr. KraaQ te Amsterdam ^ 
(1866P) 1 bL gr. foL 
76 HetselMe, seer Terkleind naar het Torige. Lithogr. Tan 8. IkMiMovi^ 
br. 4f*. Uit: t. Lennep, Taforeelen. 



^^— 691 j. na C9ir. Yerschillende GebeorteDissen. 9 

T7 Ontwerp Tan de s^roote Iwirbanen der Romeinen. Door H, O, Hm m m 
ontworpen. (Ajrend, L 210). Door F, v. Blgyawiflc br. foL Uit: t. Loon, 
HolL Hist. L 170. 

78 Garte de denx Toiee militaire (aic!) des Rom. br. fbl. — Uit: t. Loon, 
HoIL Hist I. ISl. Oekleard. 

79 Orenepaal tnasohen de BataT. en Kaninefaten te Yliegene b^ Naaldw^k 
in 1500 geTonden. Door F, v. Eleyswiik, fol. Uit : t. Loon , Aloude HoU. 
Hist L 178." 

IHt stok is bepaald onecht; het berost in het Moaenm t. Oudheden 
te Leiden. 
^ (154) Inyal der Franken in Batavid. (Arend, L 246). Door 8. Fokl». 

lip. Uit : te Water , bl. 50. 
^ (958) De Salidre in Batavid onderwerpen lioh aan Keiaer Julianui. 
(Arend, L 262). Door. /. FoVcema, br. 4». Uit : Wagenaar , Yad. Hist. L 242- 
^ a HetseUde; anders. Door B, Vinkdes, 8». Uit: Kok, Yad. Wrd. XXYL 2. 
^ Dea. pL Proef tóót d. Ir. 

^ Keiser Julianus schenkt aan den Yorst der GhamaTen (in tegenwoordig 
K. Braband?) sQn soon, die gijselaar was, terug. (Arend, L 268). Naar 
P. £r. Egemherger, lithogr. door C. L. v. Ketteren, br. 4fi. Uit: t. Lennep. 
'I^ftiereelen. 
^ Hetselfile. Naar en door /. W. Kaieer. br. 4fi. Uit: Arend, Yad. Gesch. 
^ f Afbeelding der GhrondTesten t. h. Huis te Britten, met de omligg. 
^^orpen, ens. Naar eene oude Schilder^ thans in h. huis t. d. Heer t. 
^tw^k," (Arend, L 248) br. foL — Uit: t. Loon, HoU. Hist. L 172. 
Aibeeld. t. desel£ie grondTesten , doch grooter. Znd. eenig ondersohr. 
Of naam. Hg. 20 dm., br. 88 dm. br. fol. Uit: Oannegieter, de Britten- 
^ borgo. 1784, 40. 

^etaelide, doch kleiner, met het seestrand, Tele inscript., tien munten 
Qn een groot Lat^nsch berigt t. A, OrteUus, seggende dat aldus in 
1520, 1552 en 15G8 de ruinen in see te sien waren, en de afbeeldingen 
te 'sHage in het Huis des Heeren t. Wassenaer. Met 1 reg. LatQnsch 
boTenschrift en onderaan regts het N». 56. br. 4fi, Uit een Lattjnschen atlas. 
^ De Koningen en Potestaten van Friesland , Tan Friso af tot Bnno II 
(in 1599). 58 platen (t. acht. met Lat. vensen bedrukt) alle door P. 
Feddee van Harlingen, wiens monogram onderaan op de 1* pi. voor- 
komt, alsmede op het portret t. Hamoonius wat Toor diens werk 
staat. Uit: gl£. Hamconii^ Frisia. Fran. J. Lamrinck et J. Starter, 
1620. 40." 

Aan dit Bz. ontbreken 28 pi., nl. 2. 8. 4 6. 8. 10. 19. 21. 25. 27. 28. 
29. 8L 82. 86. 88. 89. 41. 48-^«7. 

90 De Koningen Tan Stavoren en oude Friesohe Geschiedenissen. — 12 
pL en 2 gegrav. titels uit: H. Soeteboom, Oudheden t. Zaanland, 
StaToren en W. Friesl. Amst. 1702. 2 dl. 8». 

91 Bene Kaart t. Nederland in het Frankische tijdTak vindt men in het 
werk T. Mr. L. P. O. t. d. Bergh , MiddelNederl. Geographie. 1852. 8o. 

92 (5S4) Badag^s, Koning t. Warmond, ontvangt Tergiffenis Tan zijne 
Terstooten Angelsaks. Bruid, die hem met eene legermagt ten onder 
heeft gebragt. (Arend, I. 298). — Naar en door J, W. KcUser, br. 4fi. 
Uit: Arend, G^eschied. 

98 Hetselfiie. Badagijs wil sich Terweren tegen de Angelsaks. Prinses. — 
a Plaat bQ het komisch gedicht Tan W. Bilderdijk in den Muzenalm. t. 

1819. Naar /. Bmies, door /. C. Bendorp. 12». 
h Des. pL Proefdruk TÖÓr de Ir. 
94 (Ml) Aankomst t. Willebrord hier te lande (Arend, I. 820). Door 
8. FokU 12». Uit: te Water, Yad. Hist. bL 75. 

2 



10 Evangelieprediking. 695 — 7S4. 

96 Inyoering t. h. GliriBteiidom in Nederland. — De BTangelle-yerkondigen 
in Nederland. Alle staande, ten Toeten oit, in BlMchoppelyk gewaad 
met higtorlBoh of sinnebeeldig bewerk. — ledere plaat met 1 reg. Lat. 
onrs. boTen- en 4 reg. Lat. oors. onderschrift beratt. : eene BQbelspreuk, 
hunne namen, korte geschiedenis en jaren. Alle naar Ahr, Bloemaert 
te Utrecht door i^nen soon Com, Bloemaert en met diens adres; pL 1 
en 2 met priYÜ. t. Frankrijk op de latere drnkken, de OTerige in 
fraa^en drnk. ledere pi. met onder- en bovenschr. hg. 47, br. 90 dm. 
gr. foL G«no. 1 — 12 met nitsondering Tan 1 Willebrord. en 2 Boni&oios^ 
die niet genommerd stjn: 

(1) WUlebrord of Olemens, ób, 786 aet 80. 

(2) Boni£ftcias of Winfiried. ob 760. 
8 Ghregorias. o6. 784. 

4 Frederik. o6. 888. 
6 Badboad. ob, 917. 

6 Snitbert. ób, 717. 

7 Adelbert. ob. 740. 

8 Odnl£ ob, 88& 

9 Leboinis. oh, 786. 

10 Maroellinns. ob. circa 768. 

11 Werenfried. ob, ?? (kwam met Willebrord in het land.) 

12 Bngelmond. oh, 720. 

96 (695) Willebrord yerkondigt het geloof op Walcheren. (Arend, L 820)^ 
Znd. nm. t. graT. kl. 4fi. Uit: Arend, Vad. GFesch; 

97 Het a%odsbeeld Wodan te Westkapelle op berel Tan Willebrord Ter- 
a brQseld. Door Vinkeiles. Qo, Uit: Kok, Yad. Wdb. 

h Des. pL Proef t. d. Ir. 

e Teekening Toor deae pi. in O. L inkt. Door /. Buys. 8». 

98 Ohristelgke Almanak met de Heiligen Tan iedere maand. In 4 boTen 
elk geplaatste reeksen. Znd. nm. br. fol. Uit : ? ? 

99 (914) Grimoald, Hertog t. Neastrie, wordt te Luik in de St. Lamberti 
kerk Termoord. (Arend, 1. 822). Naar K OraeyvcMger, door /. W. Ka/ii&r, 
kl. 4fi, Uit: Arend. 

100 (919) De Friesche Koning Badbond weigert sich door Bisschop 
a Wolfram te laten doopen (Arend, I. 826). Het tooneel is eene 

fraaie QoÜh. Kerk. Door R. Vinkdes. 177a br.4». Uit: Bekn. Hist. t. h. 
Vaderl. 8o, 
h Des. pi. Proef t. alle Ir. 

101 Hetselfde, iets anders. — Naar du Bowrg, door /. Folkema,hr,^. Uit: 
Wagenaar, Yad. Hist. L 870. 

102 Hetselfde. — Het tooneel is in de open lacht bQ eene bron of TÜei 
Naar en door /. W, Kaiier. br. 4fi, Uit: Arend. 

106 Hetselfde. — De koning treedt in eene kerk b^na naakt nit de doop- 

Tont; Tóór hem een jongeling met eene kroon. G«teek. schets in sepia, 

omstreeks 1840. Zonder naam. 4fi, 
104 (990) Boni&cins honwt den heiligen eik om. Door 12. Finkelu, 9». Vit: 

HamelsTeld, Algem. G^eechied. 
106 (940?) Het heilig wond omgehonwen. — Naar A. Tcmirel, lithogr. door 

C, L, V, Kesteren, br. 4fi. Uit: t. Lennep, Tafer. 

106 (954) BonifieKsins in Friesland gedood. (Arend, I. 841). Door 8. Fokke. 
12». Uit: te Water, Yaderl. Geschiedenis. 

107 Marteldood t. Bonifaoins met 68 syner Tolgelingen te Dokkom. Qe- 
sohilderd door /. v, Dijck, in de Collectie de Vos te Amst. 



Verschillende gebeuHenissen. 11 

108 (965) Witiakind omhelit het Ohriitandom. (Arend, I. 866). Znd. nm. 
In randwerk met 1 reg. HolL ondersohr. br. 4fi. Uit een HolL werk 
oiroa 1770. 

109 (910) InTftl der Noormannen (of Denen) onder GK>dfried in Nederland. 
(Arend, L 372). Door 8. Fokke. 12». Uit: t« Water, YaderL Geech. 

HO (800 4 900) 26 Platen over de 8» en 9* eeaw nit: Hofdijk, Ons Voor- 
geslaoht. — Utrecht omstreeks de 8* eeuw. — ZUt. denarien nit de 
8* en 9* eeuw. — Kerk oit 8* eeuw. — Hoeve t. een edeling. — Boaw- 
lieden in honnen arbeid. Teekening nit de 8* eeaw. — Stad en Kasteel 
in de 9* eeaw. 2 pi. — Kieler en vaartaig uit de 9* eeaw. 2 pi. — 
Karolingische Oadheden. (Vertrek en Meabelen, Hoisraad, Bekers, 
Mnsiekinstmmenten , I^rifgswapenen , Ora&teenen, Orafmonnmenten 
en Beeldhoawwerk) 9 pL — Toon- , Tooneelkanstenaars en Boetedoeners 
uit de 9» eeaw. Handschrift, Maxiekschrifb, Schr^f^lank , Bordaarwerk , 
Karren en Vaartuigen, — alle uit de 9* eeuw. 8 pi. — Naar W, J. Rof" 
d^Jc, D, V, d, KêUen en C. Roehusaen, gelithogr. door Emnk en Bmgmr 
en Mieiimg. gr. S». hg. 30 dm., br. 38 dm. Afdrukken in br. 4^^. 

UI (635?) Begrafenis van St. Jeroen te Bgmond. Door FtfUsslsB. 12o. Uit: 
a Fokke, Geschied. II. L 
ö Det pi. Proe£ ▼. d. Ir. 

112 Brand en Temieling eener Nederl. riTierstad door de Noormannen. 
Naar C Springer lithogr. door C L. v. Ketterün, br. 4^. XJit : t. Lennep , 
Tafereel. 

US (881) Verwoesting t. h. Paleis te N^megen door de Deenen. (Arend, 

l 416). Door VinkeJss. 12». Uit: Fokke, Geschied. U. 2. 
U^ (885) Hertog Godefried de Noorman wordt door Graaf Brerard gedood. 
(Irend, L 421). Door P. Toi^'e. br. 4o. Uit : Wagenaar, Vad. Hist. II. 9a 
^ Hetselfde. Geschilderd door /. v. Dijck, in de Collectie de Vos te Amsterd. 
116 Inhuldiging op een schild , gel^k die voorheen geschiedde , en waarran 
eene afteekening uit de lO* eeuw bestaat. foL — Uit: t. Loon, Oude 
Holl. Hist. L 18. — Zie hierna op het jaar 1328, no. 206, 6, 7. 
U7 Fondament der Kerk te B^nsburg, a%emeten door J. de la Laingin 
Jan. en Febr. 1613 TÓór dat het werd uitgeroeid. Oopie naar h. orig. 
▼. de la Laing, berustende b^ P. Scriverius. — Get. II. 168. fol. Uit: 
▼. Loon, Holl. Hist. 

118 Hetielfde , Teel grooter. Lithogr. door Snwik en Bmger, 8» ; afdruk in 
br. 4o. mt: Hofd^k, Ons Voorgeslacht. 

119 Code kaart der Nederl., ter opheldering der Vaderl. Historie in de 
Middeneeuwen. Amst. Tirion. 1749. br. fol. Uit : Wagenaar, Vad. Hist. II. 

^ (^tl 9 Nov ) Zamenkomst t. Karel den Benvondige en Hendrik den 
^<^laar. (Arend, IL 9). Naar B. Oraeyvcmger, door /. W. Kcuieer, kl. 
*». Uit: Arend. 

i^^9 IA JanU ) Koning Karel de EenTondige bevestigt Dirk I in het 
' ^(^afl^k bewind oTcr Holland. (Arend, II. 20). Znd. nm. Later opgegray. 
^ ^^ruk br. 4fi. Uit: Wagenaar, VaderL Hist. 
12^ ^^- pl- Pi^oef T. d. Ir. Tan den Torigen staat der pi. 

^«tMlMe; anders. Naar B. OraeyvcMger, door /. TT. KoiMr. kl. 4io. Uit: 
I2JI -^-rend, G^esoh. 

v%09) Hilswindis wordt in het gebed door haren wantrouwenden 
%<«maal Ansfiried bespied. (Arend, II. 37). Naar 12. Oraeyvanger, door 
*j^ -^^ W, Kaiaer, 4fi, Uit: Arend, Vad. Gesch. 

^098) Het sneuTelen Tan Graaf Amout. (Arend, II. o. 30). Naar 12. 
OrtÈeyvcmger door J. W. Kadser. kl. 4fi. Uit: Arend, Vad. G^esch. 
^^ Il Platen OTer de 11« eeuw. Uit : Hofdijk, Ons Voorgeslacht. — Kasteel , 
Kerk, krypt onder Bt. Pieter, Landarbeid, Strafoefening , KrQgsge- 



12 Verschillende gebenitenissen. lOM — IIM. 

waad, Kerkgeraad. Draagbaar altaar. Bordnnrwerk. Naar D. v. cL KêOm, 
O. Bochtuaen, Kruaenum v. Slim, lithogr. t. Bmrik en Bimffer, gr. 8». 
Afdmk in br. 4fi, 

126 Bene middeneeawsohe bnroht. Naar C. Springer, lithogr. door C L. v. 
JTMtffUffik br. 4^. Ko. 7 nit ▼. Lennep, Tafbreelen. 

127 (1009) yinsoriptio et forma yestiboli Templi AbbatiaeBgmoBdaaae, 
oom imag. et verBibos sazo mbro ezo." — Ben gewelfde ateen^ yer- 
toonende een Bisschop die de handen segenend nitbreidt, enz. met 
Lat. inschrift om den rand; van ond. het jaar MIX. Door C*LoU&r,4fi. 
Uit: Werken t. h. Kon. Nederl. Inst. 2> klasM. 

128 Hetselfde, iets grooter, waaronder eenige andere onde letters. Naar 
a O, T, Tmne, door B, de Bakker. 1804. Gton.: PI. 1. 8». Uit: t. WQb, Hnie- 

rittend Leyen. 
h Hetaelfde. Origin. Teekening in O. I. inkt, door O. T, IVvmm. 8». 

129 Hetzelfde, dooh grooter met onderschr.: j^Steen boven den ingang der 
Bgmonder AMj Kerk" (12> eenw?). Lithogr. door D, v. d. KaOsii. gr. 
4». Uit: Hofdijk, Ons Voorgeslacht. 

180 (1018 99 A«g.) Hertog Qodfried t. Lotharingen bQ Dordrecht door 
Graaf Dirk m verslagen en gevankelyk in de Stad geroerd. (Arend. 
II o. 60). Naar R, Oraeyvounger door /. W. Kadeer, kL 4». Uit: Arend, 
Yad. Gesoh. 

181 (1098) Bemalf tot Bisschop van Utrecht benoemd. G^esohUderd door 

B. Wijnveldt in de collectie de Vos te Amst. 

182 (1049 14 Jao.) Graaf Dirk IV te Dordrecht door een TergifUgdea 
pQl doorboord. (Arend, II. o. 69). (ïesigtinde stad, de gewonde Graaf 
op den voorgrond. Gen». 690. br. 4fi, Uit: Balen, Beschr^ving t. Dordr. — 
Met b^geschreven g^chiedenis. 

188 (lOOl) Graaf Floris I na de Slag v. Neder-Hemert onder een boom 
slapende, wordt verraderl^k vermoord. (Arend, IL o. 71). Naar R. 
Oraeyvcmger door /. W, Kaieer» kl. 4fi. Uit: Arend, Yad. Gesoh. 

184 a Hetselfde, anders. Naar /. Buys door K Vinkdee. 12». Uit: Fokke, 
Gesoh. n. 
b Des. pi. Proefdruk voor alle Ir. 

186 (HOOP) Voorstellingen uit de 12* Eenw. — Kasteel- en Kaart v.Jem- 
zalem en Omstreken, — Bnrchtpoort. — Bvenhooge. — Kapel en doop- 
vont. — Kr^gsgewaad. — Landschap. — Lithogr. snd. nm. (b^ Bmrik 
en Binger). 4°. Uit: Hofd^k, Voorgeslacht. 

186 (1118) De Friesche Bdelman Galama verdedigt a^n jagtregt tegen 
Graaf Floris II. met h. swaard. (Arend, II. o. 112). Naar dm Bourg, 
door Folkema, br. 4o. Uit: Wagenaar, Vad. Hist. II. 214 

187 a Hetselfde anders en kleiner. Door 5. Fokke, 12o. Uit: te Water, 
Vad. Hist. 

h Des. pi. Proef v. d. Ir. 

188 (114S?) Herbert, Bisschop v. Utrecht, dreigt Dirk VI, die Utrecht 
a belegert met den ban. (Arend, IL o. 120). Door 8. Fokke, liSP, Uit: te 

Water, Gesoh. 
h Des. pi. Proef v. d. Ir. 

189 (114S) Dirk VI. Graaf v. Holland, smeekt den Bisschop v. Utr. om 
a vergiffenis. (Arend, II. a. 120. Wagenaar, H. 280). Door VvnhOes, 8». 

Uit: Kok, Vad. Wdb. XIL L 
h Des. pi. Proef v. d. Ir. 

e Teekening in O. I. inkt voor de pi. Door /. Buys, 8». 
140 (1105) Graaf Floris m. door den Graaf v. Vlaanderen gevangen. 
a (Arend, H. a. 126) Door Vinkdes. 12o. Uit: Fokke, Geschied. IL 4. 
h Des. pL Proef v. d. Ir. 



1190 — Itlf. Yersdiillende gebeoftenisseii. 18 

141 (1180) Bidden T. h. DaitMlie Huis. Door FtrOceltfs. 8». üife : Kok, YaderL 
a Wdb. Xm. L 

h Des. pL Proef t. d. Ir. 

142 (119Q) Oraaf Floris UI eterft. (Arend, IL o. Utt). Door a.FMi$.Uti. 
Uit; te Water, Geeoh. 

148 (1195) Tronw Aleid oTenrint de Weet-FrieMo. (Arend, IL o. 184). 

Naar B. Oroêyvainger , door /. TT. KoM&r, kl. 4fi, Uit : Arend , Yad. Gkeoh. 
144 Veraoening Tan Graaf Dirk VU met i^ln' broeder Willem T.Haarlem. 

(Arend, H. o. 186). Gheechilderd door /. v. D^,inde Oolleotle de Vos, 

te Amst. 
146 Graaf Willem wordt Heer t. Friedand. (Arend , IL. o. 186). Door 8. Fokkê. 

br. ld». Uit: te Water, Geeohied. 

146 (1800) 19 Voorstellingen ait de 18* eenw. — Beeldboawerswerkplaats. » 
Bnrgermenbelen. — Dorpers. ~ Gildenkleeding {QékL en Zwart) Kr^gs- 
gewaad. — Kr^gsenginen. — Molen en bakoTen. — Poorters. — Be- 
liekhonders. — Bidder in Tolle wapenrusting. — BlaapTertrek.* — 
Stodsgesigt. — Stadspoort. — Toiletkoifer. — Tombeserk. — Tryp- 
ttkon in beeldhoawwerk. — Zitting eens Beohters. — Optogt ineene 
Stad. — Gelithogr. naar en door D. «. d. KéUm, 19 pL kL 4». uit: 
Hofd^k, Yoorgeslaoht 

147 (ItUS) Huwelijk t. GraTin Ada met den Graaf Lodew^k t. Loon 
(Arend, IL a, 194). Naar B. Oraayvmhg&r, door /. W, Kaimr. kL4fi, Uit: 
Arend, Yaderl. Gesdhied. 

148 (18M) GraTin Ada op de bnrgt te Leiden belegerd. Door VwMm. 8». 
a mt: Kok, Yad. Wdb. L 

h Des. pi. Proef t. d. Ir. 

149 GraTin Ada wordt door Graaf Willem nit Texel naar ISngeland ge- 
a Bonden. (Arend, IL o. 198). Door VinMea. 12». Uit: Fokke, Geschied. 

d. NederL IL L 
h Dese pi. Proef t. d. Ir. 
lU) Het Temielen t. h. Slot t. G^sbrecht t. Amstel (Arend, II. a. 196). 
Door 8. Tokke. 12». 

151 (1814 SO Aag.) De bestorming Tan Santa Maria. (Arend, II. o. 807). 
Naar 12. Oraayvcmger, door J. W, f omot. kl. 4o. Uit: Arend, Yad. Gesch. 

152 (1819) Beleg Tan Damiate (Arend, U. o. 216 ens. 806 ens.). — De 
torens Toor de haTens en daarTOor de sohepen. In oTalen gefig. rand 
waarboTen Tele wapens; t. ond. 12 oors. Tersen. Naar /. Bouehont, 
door W. Akersloot. Hg. 16 dm., br. 24 dm., br. 4fi. Uit: Ampsing, Be- 
sohr^T. T. Haarlem. 1626. 4fi, 

BQ Kramm, LoTens d. Schild. I. 187 wordt melding gemaakt Tan 
de origineele Schilder^ op glas Toor het Baadhais te Haarlem door 
Jan Boachorst. 
158 Innemen t. Damiate, ens. — Yoorstelling in 2 afdeel.; t. ond. ineen 
groot medaillon het oTerseilen der ketting TOor de hsTen Tan Damiate 
gespannen; daarboTen: j^Yioit Tim Tirtus;" hooger eene afdeeling met 
2 geham. mannen , de een het onde wapen Tan Haarlem , een Terdorde 
palmboom, de ander het nienwe wapen, een swaard met 5 sterren, 
in de hand houdende; onder dese afdeeling öön regel onrs., 4 Tersen 
inhoudende: j^Kragt met," ens. Naar de orig. teeken. Toor de glas- 
schildering te Gouda Tan WL Tyhcnit, geteekend door J. O. BoëUus, 
gegraT. door P. Tanjé. Geteek. IL, sijnde alsoo het 2" Tan de 5 platen 
der Goudsche Kerkglasen, uitgegeTen in 1746. 

BoTcn in de plaat staat het jaar 1596 en onderaan: Haerlem,BQnde 
het jaar waarin het glas door die stad aan de Kerk te Gouda ge- 
geren Is. 



14 YersduUende gebeortenissen. tttf — ItM 

154 HetselMe ; dooh anden dan op de Torige pL Twee torens Tan boren don 
a eene yalbrog Terbonden , worden bestormd en met ladders beUommen 
Naar du Bowrg, door J. Foücmna, br. 4». Uit: Wagenaar, Hist IL8I6 
6 Deselfde pi. Proef t. d. Ir. 

166 Hetselfiie, anders, door /. JAtyken, 4o. Get. toL 8. 

166 ^Innemen Tan Damiate, 1188. en nieaw Stads Wapenschild." Tasnhn 
dit opsohrift de woorden: ,Yioit yim Tirtns." — De EmlBridden 
geknield Toor den Keiser en Pans liggende ontrangen den segen a 
een nienw wapen. Waarop dit jaartal 1188 berust is miy onbekend 
(Door Bom, de Hooghe) Hg. 18 dm. , br. 28 dm. br. 4fi, Uit eens Ter 
samel. Tan br. 4^. pi., door B. d, H. orer Haarlem, die te samen eo 
rand om een groot plan Tan Haarlem Tormen. 

167 Hetselfde en het overseilen der keten. — Met opdragt aan de Bd 
geering te Haarl. door den graTear Nic Oloek 1696, met s^n adrei 
en later bijgevoegd adres v. 8. Kloeting te Delft. Met 16 reg. lofiüol 
T. d. Haarlemsohen Beotor O. Schonaeus. 2 bl. foL In de OoUectieT. 
Heer Mr. J. T. Bodel N^enhnis. 

168 De Abdj te Bgmond. — De binnenplaats der abdy, waarin een % 
wond kr^gsman en eenige armen, door monniken Tenorgd. Na 
O, Sprinffer, lithogr. door C. X. v. Kestoren, br. 4fi, N». 10. Uit: 
Lènnep, Tafereelen. 

169 Schetskaart van Nederland, verdeeld in Hertogdommen, Ghraafiwhapp 
en Bisdommen. Lithogr. naar W. J. Hofdijk, br. 4fi, Uit : t. Lennep, Tafiere 

160 Ben Oilde-optogt in de Middeneeuwen. Lithogr. naar P. H, B gmi b erf 
door O, L, V, Keeteren, br. 4fi, Uit: t. Lennep, Tafereelen. 

161 (Ittf . 99 JaluO Slag te Anen bij Goevorden en neerlaag t. Biasoh 
a Otho V. Utr. (Arend, U. o. 272). -> Znd. nm., v. aoht bedr. Uit e 

Holl. boek: 4fi, 
h Des. pL V. aoht. onbedrukt. 

162 Dood van Otho II, Bisschop van Utrecht in den Slag van Anen I 
Goevorden. Geschilderd door A. F, Zwrcher. In de Oollectie de Voe, te Aau 

168 Qtjsbrecht v. Amstel en de Hertog v. Gelder gewond in h. Kapitt 

a gebragt, ter verkiesing v. een nieuwen Bisschop (Arend, II. o. 27ï 
Door VvnJceles. 8». Uit: Kok, Yad. Wdb. m. 2. 

b Des. pi. Proefdr. v. d. Ir. 
164 (1831) Graaf Floris lY in een steekspel te Corbié vermoord (Aren 

a n o. Wi). Naar en door 8, Fokke 1782, br. 4o. Uit: Wagenaar, Hisf 

b Des. pi. Proef v. d. Ir. Op seer gr. pap. 
166 (1816) Graaf Willem IL wordt te Keulen Bidder geslagen (Aren 

a II. o. 280). Door Vmkelee. 8». Uit: Kok, Vad. Wdb. XXXI. 2. 

b Des. pi. Proef v. d. Ir. 

e Teekening voor de pl. in O. I. inkt, door /. Buye. 8». 

166 (1848. 8 NoT.) Graaf Willem te Aken tot Boomsch Koning gekrooi 
(Arend, II. a, 286). Lithogr. naar A. F. Zwrcher, door O. Ir. v. Kasten 
br. 4fi, Uit: v. Lennep, Tafereelen. 

167 (1858. 16 Jany.) G^sbreoht v. Amstel en Herman v. Woerden, d< 
Bisschop V. Utr. Hendrik v. Vianden , beoorlogende , worden door he 
geslagen en gevankeltjk binnen Utrecht gebragt. (Arend, EL. o. 28! 
G^eschilderd door /. H, Egenberr/er in de Collectie de Voe, te Amst. 

168 Hetselfde anders. Znd. nm. 4fi. Y. acht. bedrukt met 2 kol. Holl. Gesc 
(als no. 160.) 

169 (1856. 81 Jan.) Graaf Willem II, Boomsch Koning, de West-Frie» 
willende tuchtigen, sakt b^ Hoogwoude, niet ver v. Alkmaar door het \ 
en wordt door de West-Friesen met kneppels doodgeslagen (Arend,] 
ck 868). — Geétst door A. H(wibrakm), Hg. 17 dm., br. 18 dm. 4fi, Zeldsaai 



IttS — ItM. Verschillende gebeurtenissen. 15 

130 Hetaeifde, eenigiixiB anden. Met 2 reg. HolL ondenohr. Door /. 

171 Hetielfde, nagenoeg als Toren. Naar C. Oraeyv<m^, door /. W, Kaimr. 
U. 40. Uit: Arend, Vad. OeMh. 

172 (1168) Beleg v. h. Slot te Vreeland. (Arend, IL o. 840). Door 8. Fokke, 
br. 120. Uit: ie Water, Geeohied. 

171 De Heer t. Amstel belegert Utreoht. (Arend, IL o. 840). IG». Uiteen 

almanalge. Letter- en prfd. 
174 (1999) Optogt T. FloriB Y met de kortelings geslagen St. Jacobsridders, 
na het door hem bQ de instelling dier orde gegeren ToomooL — Voor- 
gesteld in eenen Optogt der Leidsche Studenten den 8* FebmarQ 1846 
. op den dies natalie dier HoogeschooL — Fraaie Toorstelling in 6 boven 
lik. staande reeksen; ter s^de randwerk Tan arabesken. Lithogr. bjy 
fl. /. Boeker te Dordrecht, nitgeg. bjy Immerseel Monnier. Hg. 88 dm., 
br. 71 dm. br. fol. 
175(1288?) Floris V vindt te Hoogwoade in N. HoU. h. l^k t. s^nen 
Vsder Willem IL, dat een oude Fries hem in een moeras aanwast. 
(Arend, IL o. 846), naar B, Oraeyvcmger, door /. W. f cmmt. kl. 4». Uit : 
Arend, Vad. Gesoh. 
176a Hetsellde, anders. Door 8. Fokke. br. 12o. Uit: te Water. Qesohied. 
h Des. pi. Proef t. d. Ir. 

c Teekening Toor de yoorg. pi. door /. Buys. br. 12». 
177 (1289) Orerstrooming in Friesland. — Gesohilderd door B. WigwoMt, Jr, 

In de Gollectie de Vos, te Amst. 
178(1288 5 Jaiy.) De slag Tan Weeringen (Arend , II. o. 486 ens.). VerkL 
oopie van eene plaat in Willems Belg. Mnsenm, II, 1888, welke geTolgd 
is naar eene onde teekening in het Afi&ighemsohe H. 8. der Brabandsohe 
yeesten. — Het geheel stelt de veldslag TOor; t. ond. links, de woor- 
den : gDit es den strQd van Woeronok." — Lithogr. Tan Ph. Danst te 
Arnhem TOor den Qeldersohen Volksalm. t. 1860. Dit plaa^e is hg. 
14 dm., br. 88 dm. 12». 
I79(18«8) «De Haringrisscherjg." — (Den 28 Sept. 1296 wordt het eerst Tan 
a de HaringviflsoherQ gewag gemaakt) (Zie Wagen. UI. 64 en de bladw^s. 

U5). Naar H. KóbeU, 1778, door M. adiUeih, 1781. gr. br. 4o. 
^ Des. pi., etsdrok voor alle Ir., yóór de laoht, ens. 
^ (1296) Vier pL tot de geschiedenis t. Floris V. — Verkrachting t. d. 
a Trouw t. Velsen door Floris V. — Jagtpart^ der Bdelen met den Graaf. 
— H oord T. Floris V. — Strafoefbning aan Gerard t. Velsen. — 4 pL 
br. 4». T. acht. bedrukt. Uit hets. Holl. 4fi boek als no. 180 en 167. 
^ Dei. pL L 8. 4 van acht. onbedrukt. 

e CopiAn der pi. 2. 8. in des. grootte , op öön |ól. blad onder elk. gedrokt, 
▼• acht. wit. 
^ (28 Jaay.) De Geertens-Minnedronk door Floris V Tódr sQn Tertrek 
^ jagt, kort Toor s^n dood aitgebragt. (Arend, II. o. 872.) Naar 
. ^ Oraeyvanger, door /. W. Kaieer. kl. 4fi, Uit: Arend. 
^ (^9 Jaoy^ Moord Tan Graaf Floris V bij Muiderberg;(Arend,IL(k274) — 
^ ^aar du B<mrg, door B, TamjL 4o. Uit: Wagenaar,'Vad. Hist. 
I«j *^%s. pL Proef t. d. Ir. "* 

^oris de V* gCTangen en vermoord. Door 8, Fokke, br. 12o. 2 st. Uit : te 

Ij^ -*^eB. pL Proe£ir. t. d. Ir. 2 St. 

^Qf Toorstellingen in medaillons, uit: Vondel, G^sbrecht t. Amstel, 
^leiirspel. 
J X>oor 8, Fokke, 1776. gr. br. 4o. 
^^ pL Proef V. d. Ir. 



16 Verschillende gebeurtenissen. ISW — IK 

186 (1999) OrergSTe t. k. slot t. O^ibreoht T.Amstal (Arend, n»&fl 
Naar B. Oraeywmger, door /. 'W. Kadser, kL 4o.Uit: Arend, Yad.6tf 

186 (1996) Het Slot Tan Uaielstein, yeroTerd i^nde door Woliv.Bor 
len , werpen de Soldaten met HoU. en LeaTensohe munten het k 
welke helft van het gamisoen onthoofd sal worden. (Arend, IL &tt 
(}esohllderd door J. Jjro^ In de Golleotie d$ Vot te Amet. 

187 (1996) Willem t. Boreelen, Heer Tan Veere, te Delft uit het TOiit 
geworpen en Termoord. (Arend, IL o. 400). door /. L(uykm), ¥. 
HierbQ een Terhaal in fraaie Oalligraphie. 

188 HetseUde , geheel andert en grooter ; regte eene groote poort Zond 
eenig opechrift of naam. (Door /. Lwykm P) Hg. 16 dm., breed 88 dm. br. 

188 Jan L Graaf t. Holland, draagt het regen taohap op aan Jan i 
ATeenee, Graaf t. Henegoawen. (Arend, IL o. 401). Gtoeohilderd di 
J. H. Egenberger. In de Ck>llectie de Vos, te Amst. 

180 Yooratellingen t. oudheden en hniael^k leTen uit de 14^ eeuw. — Jk 
Tronwen. — Keokengewaad. — Polyptiek. — 3eliekhoader. — Bid 
in ToUe wapenrusting. — WolTenjaoht. — iTOorm^werk. — ZD< 
weeftela (Goudlaken). 2 pL — Lithogr. door Emrik en Bk^ger tc 
Hold^k, Ons Voorgeslaoht 9 St. gr. 8o. 

191 (ISOS) Yroone in N. Holland bg Alkmaar Terwoest. — Bene sn 
kerkklok met opschrift: ^pAnno Dom. 1880 tempore Alardi," eto., 
een segel Tan Vroon; tnssohen beide een groot krois met jaarsdhi 
Beee Cadtt Mater Frisiae (1808)" waarboTen een BngeU t. onderen e 
heTige sohermntseling. — Met 6 reg. HolL Ters : j^De nnlloon die bon 
ens. Door K v, Penign, Hg. 20 dm., br. 16 dm. 4». üit:?P. 

192 (1904. 96 April.) Witte Tan Haamstede, bastaard Tan Floris V, 
ZandTOort geland, plant de Holl. Vaan op den Blinkert by Haarl 
ter Terdr^Ting der Vlamingen. (Arend, l. h. 19). — Gesohilderd d 
/. V. D^, in de Golleotie de Vos, te Amsi. 

198 Witte Tan Haamstede te Haarlem ontTangen. (Arend. I. b. 20). M 

12. Orasyvimger, door /. W, Kcuiser. kl. 4^ Uit: Arend, Gesohied. 
194 Hetaelfde, anders. Naar P. E. Bgmh&rger, gelithogr. door J, v.d,V 

br. 40. Uit: t. Lennep, Tafereelen. 
196 Witte Tan Haamstede Tertoont sioh in de wapenrosting t. een t^t^m 
a te Haarlem. Door B, Vwkeies, 8». Uit: Kok, Vad. Wdb. XIX. 1. 
h Des. pi. Proef t. d. Ir. 

196 Monument, in 1817 bQ het Manpad, 1 uur Zuidwaarts Tan Haar] 
opgerigt door Prof, D. J. Tan Lennep, ter eere Tan de OTorwinn 
aldaar den 26« April 1804 door Witte t. Haamstede met de Ha 
burgers op de Vlamingen (by het Mannepad , een uur ten sniden 1 
Haarlem) behaald, en ter eere der Haarlemsche burgers, die den 
July 1678 aldaar hun leTen waagden. — Teekening in swart kr^t (d 
O, LamberU) Hg. 26 dm., br. 87 dm. br. 4». 

197 Hetselfde seer Terkleind. Houtsnede met histor. besohr^Ting 1 
Penningmagasljn Toor de Jeugd. IV. — Hierb^ het Lat. Ters Tan /. 
Boeufft, met de Holl. Tertaling in Tersen t. A. Looqes, op dit Mo 
ment, 8». Uit: (Kunst en Letterbode) 18..?, bL 408— 40a 

198 Nioolaas Tan Kats, Vader Tan den boTelhebber in SchoonhoTen, 
de Stad TOor den Graaf Tan Vlaanderen Terdedigde, wordt op 1 
Tan Willem Tan OosterTant die het beleg aauToerde, Tooreenstoi 
ram gebonden , om alsoo den boTelhebber tot de OTorgaTe te dwing 
wat hem gelukte (Arend. IL b. 22). Gesohilderd door A, F, Zwrthgr 
de Golleotie de Fos, te Amst. 



Verschillende ^beorteniBsen. 17 

199 (1S94) Heer Jan Tan Beneese en de and. saamgesworenen tegen Oraaf 

a Floiifl, te Utr. door de Hollanders en Friesen bestookt, vlngten naar 

Knilenburgy dooh Terdrinken meest alle in de Lek. (Arend, IL 6. 88). 

— 40. y. achter, bedr. Uit:?.. 

6 Des. pL ▼. aoht. onbedrukt. — Met groote en fraaie Galligraphie. 

80O Hetselfde. — Oesohilderd door A, F. Zwrcher, In de Collectie de Voê, 

te Amstw 
901 Arent t. Benschop en anderen, al Tochtende in een sohonw gejaagd , 
a Terdrinkt met Jan t. Benesse in de Lek. (Arend, IL b. 88). Door R, 

Vinkdm. 8». Uit: Kok, YaderL Wdb. YI. 1. 
h Dea. pL Proef t. d. Ir. 

808 (lO Aüg.) Zieriksee door de Vlamingen belegerd. (Arend, IL h, 84). 

Door /. W. Kaiaer. kL 4o. Uit: Arend, Geschied. 
906 (1S18) Het ombrengen der Tempelheeren te Ziieriksee. (Arend, n.b. 

68). Znd. nm. (door Luykm.) br. 4fi, Gtet.: 887. br. 4fi. Y. acht. onbedr. 

Uit een HolL boek. 

904 (1S18) Hertog Beinond t. Oelder Toorxegt bij den doop t. s^n' klein- 
soon Willem lY te Utr. diens noodlottigen dood. — Geschilderd 
door A, F, Zureher in de Collectie de Fm te Amst. 

906 (1S88) Willem m, de Friesen getachtigd hebbende wegens het 
Teijagen der door hem aangestelde Baljnwen t. StaToren, wordt 
door hen te Yroonakker als Heer gehuldigd, op de oade plegtige 
w^se, (sie hierTÖÓr no. 116) namelijk staande op een schild door 4 
Bdelem in de hoogte gehcTcn. (Arend , U. b. 124). Geschilderd door 
/. H. Egenberger, in de Collectie de Vos te Amst. 

906 «Inhnldiging op een schild t. d. Graaf t. Holland (Willem UT) tot 
a Heer t. Friesland in 1828." Naar du B<mrg door P. Ta/njL br. 4o. Uit: 

Wagenaar, Yad. Hist. UI. 287. 
b Dea. pL Proefdruk Tóór de Ir. 

907 Hetselfile, anders; lithogr. naar TT. H, Sehmidi door F. B. Waanden. 
gr. fol. Met gedr. biogr. t. Willem m. 

906 (iSS6) , Justitie over d. Baeliuw t. Zujt-Hollant , door Willem de 

Gk>ede , Graef t. Hollant." — Willem m te Yalendennes siek liggende, 

laat den landman t. Zuid-Holland, wien de Baljuw z^ne schoonekoe 

ontnomen, en eene slechte in de plaats heeft gegeven, door desen 

100 gouden kroonen uitbetalen en laat den Baljuw daarop onthooMen. 

(Divisie-Ohronjk XXTL 82). Het bovenstaande opschrift staat in witte 

letters in eenen swarten gefigur. rand, en vormt het bovenstuk van 

eene groote plaat, door Barth, Dolendo (gegrav. in 1618) met adres v. 

Q. Valck en van 7 kleine plaatjes, door /. de Qheyn met adres van 

Q. J. Vis9chêr, welke rondom de groote plaat behooren, (n®. L 2. 8 

links, no 4. 6. 7 regts, een ongeno. titel en n». 6 (een vers) onder de 

pi.,) welk geheel door den aangedmkten geflgureerden swarten rand 

omgeven is. De groote pi. stelt links den Graaf voor, te bed liggende 

^et swaard s^nen dienaar toereikende, reg^ den Baljuw op de kniedn, 

h^ hem den (H^stel^ke. De kleine plaa^es s^n genommerd 1 — 5 en 7, 

<teder ieder een 16 reg. HoU. vers met opschrift; no. 6 is een groot 

>ers in 4 kol., daaronder een uittreksel uit de Divisiekronijk XXTT. 

%, waarin het verhaal voorkomt. Het geheel bestaat uit 1 groot, 

^ kle&ere vellen, en 4 kwartvellen en is te samen hg. 61 dm., br. 

^00 dm. De groote pL alleen is hg. 41 dm. , br. 56 dm. , ieder der kleine 

"pL hg. 14 dm. f br. 19 dm. — Het geheel van alle platen met den rand 

is uiterst seldsaam, en heb ik slechts éénmaal gesien , de groote pi. is óók 

so h aa r soh ; het meest vindt men de kleine plaatjes met den ai^sesn. rand, 

8 



18 Y«:tK2hillende gescfaiedenisseii. 

die op siohselTe geen geheel Tormende, in «11e yersameUngeia ala eene 
incomplete serie Toorkomen. 

Yan dese plaat door Dolmido (welligt alleen t. de groote pL in het 
midden) Etjn door den grarenr 12 opgeklenrde EzempL aan de Staten 
T. Holland aangeboden, bl^kena Beeolatie t. 19 Sept. 1818. Zie Kramm. 
n, 854. — De Exemplaren met het adres Tan O. Foldk (die mnetreeks 
1670 uitgaf) E^n doa latere drokken. Vroegere, met ander adres, ayn 
mij nooit voorgekomen. 

Op het Stadhuis te Alkmaar is eene schilder^ t. deae gebeurtenis 
door Nic van den Heek, 

209 Hetselfde, in 8 seer Terkleinde en eenigmins Terschill. oopite, ieder 
met 1 regel ours. vers. Op pL 8, het adres t. C J. Visaeher, — De 8 
br. 12o. pL op 2 bl. br. 4fi, aan elkander gedrukt. 

210 Hetaelfde, op ööne pL; links de Graaf te bed liggende; in h. «^H'lim 
de Soherpregter gereed den Ba^'uw te onthoofden. Znd. nm.of66nige 
aanduiding. (Door Bom, de Hooghe?) Hg. 21 dm., br. 89 dm. br. é». — 
üit Balen? Dordr. 

211 Hetselfde als Toren , dooh verkl. ; ▼. boTen een opsohrift : , Justitie t. 
Willem de Goede." Ter weersijden 8 plaatges met 4 Terqea, waarren 
2 cursief; Tan onderen eene breede Terklaring in oursieiL — Latere 
afdruk eener oude plaat. Met adres Tan H, AüairéU te Amst. 

212 (1S48) Eleonora (t. Engeland) verwet te N^megen aan haren Gemaal 
(Graaf Beinoud II v. Gelderl.) s^ne Terw^dering, onder Toorwendael 
dat sy melaatsoh is. (Arend, II. h. 206). Door /. W, JTcmmt. gr. 8». Uit : 
Arend, Geschied. 

218 HetseUde; de Vorstin Toorspelt tcTens aan den Hertog den ondergang 
a T. B^n huis. — Plaat by het vers t. A. O. W. Staring in den Mnien- 

almanak t. 1828. Door /. O. Bendarp, ISfi, Afdruk in gr. 8». 
h Des. pi. Proefdruk Tóór alle Ir. 
214 (1S45. IVovenb.) 400 Burgers t. Utrecht smeeken blootshoofd en bane- 
Toets Graaf WiUem IV Trede aan hunne stad te schenken. (Arend, 
II. h, 165). G^eeohilderd door /. v. Di^, in deOoUectie de Fm te Amst. 
216 a Hetselfde , anders. Door Vinkeles, 12o. Uit : (Fokke) Geschied, d. Nederl. 
h Des. pi. Proef Tdör alle Ir. 

216 Graaf Willem IV sneuTelt voor StaToren. (Arend, IL. h 157). Door 
J. W, Kaiaer, kl. 4fi, Uit Arend, Geschied. 

217 a HetMlfde, anders. Door 8, Fokke, br. 12». Uit: te Water, Gesohied. 
h Des. pi. Proef Tóór alle Ir. 

219 (1S46) Mirakel t. Amsterdam. — ,d'Waare afbeeld, t. h. H. Saoram. 
a T. Mirakel ," ens. Voorstell. in 2 afbeeldingen ; het ontTangen en uit- 
braken T. d. gewtjden ouwel. (Wagenaar , Beschr. t. Amst^ IL. 120). Met 
8 reg. HolL Tcrs in 4 col. waaronder h. adres t. /. Qr0ve op de Looyera- 
graft bQ 't flng. Weeshuis" in 1 reg. Znd. nm. Hg. 18 dm., br.25dm. 
br. 4fi. Uit een HoU. boek ? 

h Des. pi.; latere opgegraT. druk, eender h. adres. 

220 Mirakel t. Amst. — UitToerige Toorstelling der gebeurtenis en der 
daarop gcTolgde wonderen. Uit: (L. Marius) Amstelredams eer ende 
opcomen door de denckwaerd. mirakelen aldaar geschied aen ende door 
het H. Sacrament des Altaers, ao. 1845. Antw. H. Aertssens. 1689. IS». 
— Fraai gegraT. titel en 16 gen». pL door B, aJBölsioert; iedere pL met 
6 reg. Lat. en 6 reg. HoU. Ters, beide gegraT. — ledere pi. met h. Tere 
hg. 18 dm., br. 8 dm. kl. 8o. Fraaije pi. en drukken. 

221 Hetselfde. Copidn der Toorgaande platen; pL 8. 9. 10. 11.12. 18.14.16. 
isijn juist omgekeerd Tan de origineele; 6 is met Teel Teraaderingen ; 



1945 — tS88. Yerschilleiide gèbenrteiiiaseiL 10 

pi. 2. 6. 7. 8. 16 lyn Ti^ naaawkenrige , dooh ligt te ondenoheiden oopito. 

Met des. Lat. en Holl. Tenen , doch de laatste in boekdrok onder da 
'plaat, welke kier aleohts 11^ dm. hg. en 8 dm. br. is. kl. 8». üit de 

nitgare ?? t. hets. werk. Znd. gegraT. titeL 
2SB Hetselfde, in 8 kl. afbeeld.; de man te bed liggende, de lOngelen 

▼oor h. Tunr geknield ; de hostie en h. Wapen ▼. Amst. — Uit : Le Loog, 

Beform. ▼. Amst.? met aitroer. besohr. ▼. gemt. (B. B. 8). 
228 ,8ohets der Kiste, waarin de Miraonl. Hostie te Amst. allereerst son 

gelegd geweest s^n." — Hierboren: j, Afbeelding ▼. h. Glas, door den 

Aartshert. MaTÏmil. in . . . 1484 in de Kapel d. H. Stede . . . Tereerd." 

— Znd. nm. ▼. grar. — Hg. 27 dm. , br. 26 dm. gr. 4fi, — Üit : Wagenaar, 

Amsterd., IL, 128. 
2Sé ,Sohets d. Kiste," ens. dooh kleiner. — Origin. teeken. in sw. kr^t, 

door /. DOhof. Hg. 16 dm., br. 21 dm. 4fi. 
2S6 (1S46) Margaretha ▼. Henegonwen schenkt aan Amst. het Toorregt 
a T. nimmer ▼. de Qraafl^kheid gescheiden te worden. (Arend, IL, b. 168). 

Door B. de Bakk&r, br. 12o. 
h Des. pL F^oef ▼. d. Ir. 
226 (ISSO. 92 Hel.) WUlem Y. sluit een Verbond met de Bdelen en Steden 

▼. Holland te Dordrecht. (Arend, IL. h. 176). Door /. TT. Komot. gr. 8». 

Uit: Arend, Geschied. 
f07 Het Temielen der Hoeksche Kasteelen. (Arend , IL h, 177). Doo^ 8, Fokhe, 
a br. 12». Uit: te Water, Yad. Geschied. 
h Dea. pL Proef Töór de letter. 
288 (1254) Bmmerik Tan Dmten Toor het altaar te Dmten Termoord door 

Graaf Willem Y. (Arend, II. h. 266). door /. W. Kaiaer. gr. 8». Uit: 

Arend. Gesoh. 
288 (1259. Aag.) Gerrit t. Wateringen door Graaf Willem Y te Dordrecht 

omgebragt. (Areod, IL b. 247). Door /. W, Kaiaer. gr. 8». Uit: Areod, 

Geschied. 

280 (1290) Mirakel t. h. H. Sacrament te Brussel. — Ben wiyde Maria- 
mantel, waaronder God Vader sittende; met 8 kroonen; eene groote 
kroon , met omschr. : j,al abado sea el " etc. ; ter weerssyden in 8 kleine 
afbeeldingen de geschied, t. d. Jood Jonathas, die de Hostie gestolen 
had, ens. — Met adres t. G. Hendricz. fol. Uit de folio nitg. t. Oaf- 
me^er. Sacrament t. Mirakel. 1720. 80. - 

281 HetseUde Mariabeeld en miraculeuze hostie, nu omgCTcn door een 
groote eerepoort, die de Aartshertogen Albert en Isabella en de Kar- 
dinaal Infkmt jaarlijks daar deden oprigten , w^l hun TOorTader Karel V 
b^ E^n afirtand Tan de regering op dat altaar s^ne kroon heeft neder- 
gelegd. Naar 12. v. OrUy door /. B. Berterham, 1709. Hg. 62 dm., br. 
89 dm. Zeer hg. foL 

282 (1291. 22 Aag.) Hertog' Bduard t. Gelre na een gewonnen slag by 
Baesweiler Toor s^n swager den Hertog t. Gulik , door s^nen jaloerschen 
gunsteling Herman Bier Terraderlljk Termoord. (Arend , II. b. 280). Naar 
P. H, Egemhergtir, lithogr. door /. v. d. Veen, br. 4fi, Uit: t. Lennep, Tafereeien. 

288 Hetselfde. (beschilderd door /. H. Egenb&rger, indeCoU. da Fos te Amst. 
284 (1289. 12 HaArt.) Onderwerping t. HendrikT. Montfoort aan d. 

Utrechtschen Bisschop buiten Montfoort. (Arend, II. b. 886). Door 

/. TT. Kadeer, gr. 8». Uit: Arend, Geschied. 
286 (1288) Intogt t. Hertog Willem t. Gelre in Nijmegen. (Arend, n.b. 

881). Door /. TT. KcUaar. gr. 80. Uit: Arend, Geschied. 
286 (1288. SepC.) Hertog Willem t. Gelder geeft toe aan het Tersoek t. 

sQn' Vader, die hem smeekt Trede met FrankrQk te sluiten. (Arend, IL b. 

884). Geschilderd door J. H. Egenberger, in de Collectie da Fos, te Amst. 



20 Yerschillende gebeortenisaen. 

978 (ISM. SI Sept.) ▲leid tui Poelgeest, b^iit t. Hertog ▲Ibreoht r. 
Begeren , wordt 'b aronds in het boech big den Haag door de Hoekaohen 
Termoord. (Arend, IL h, 800). Gteaohilderd door /. H. Bgmibmrger,iÉéB 
Ck>lleotie de Vos, te Amst. 

288 Hetaelfde ; de roorstelling ia in eene kamer, b^ arond. Door FtnMfli. 8». 
a Uit: Kok, Vad. Wdb. XXXI. 2. 

b Dec. pi. Proef róór alle Ir. 8o. 

e Hetaelfde. Teekenlng in O. L inkt roor de roorgaande pL door /. Biiyg. 80. 

289 Hetselfiie. Voorstelling in de open luoht. Naar /. 8te^ , door /. P. Lamge. 
80. Uit: Witsen-Oe^sb. Schoonheden. 

240 Hetzelfde, anders. Door /. W, Kaiser, gr. 8». Uit: Arend, Yad. Gesohied. 

241 (ISM) Hertog WiUem t. Gelder eischt t. h. Kapittel t. Utrecht, da* 
men nyn' neef, Frederik t, Blankenheim, Bisschop t. Straatsburg, 
tot opyolger t. Fiorens t. Weyelinohore benoeme. G^esohüderd door 
/. H, Egmiberger, in de OoUectie de Vos, te Amst. 

242 (iS95) Oraaf Willem y. Oosterrant, b^ den Koning t. Frankr^k aan- 
sittende, ontyang^ een geyoelig yerw^t den dood t. a^n Oom Graaf 
Willem IV. door de Friezen nog niet gewroken te hebben. (Arend, 
n. b. aOS). Geschilderd door B. WijnvMl, in Oollectie de Fos, te Amsfc. 

248 (14QP) Voorstellingen uit h. openbaar en hoisel^k leyen in de 15e eeuw. 
— Barchtsaal. — Dootoor. — Bdelen en Kr^gslieden.' — Bdelrroawen; 
zwart en gekl. — Koperen gra&erk. — Kraamkamer. — Baadhnis ie 
Middelburg. — Uittocht yan Boogschutters ( Vogelsohieten). — Lithogr. 
naar en door D. v. d. KeUen en O. Bochussen. br. 4^. Uit : Hold^k, Voor- 
geslacht. 

244 (1401) De moeder yan Jan t. Arkel rermeestert in h. gewaad eener 
melaatsche rrouw, het slot Pirlepont. (Arend, IL b. 820). Door /. TV. 
KoMer. br. 4». Uit: Arend, Geschied. 

245 (140S) Hertog Albrecht y. Be^jeren ontyangt Koning Hendrik IV t. 
a Engeland met zijne dochter Blanoa te Dordrecht. Door VinMes, 12». 

Uit: Geschied, der NederL 
b Dez. pi. Proef yóór de Ir. 

246 (1403) j, Afbeelding yan de Meermin (Groene WQ f) in de Purmer-meer 
^geyangen a». 1408 naar de schilderij daaryan hangende in h. Prinsen- 
,hof tot Edam." Znd. nm. 80. Uit: Verband, yan A. Vosmaer in de 
,Verh. d. Holl. Mts. 28» dl." 1786 PI. L. 

%4ff Hetzelfde eenigzins anders; in h. yerschiet Edam, enz. ; met een 4 reg. 
yers: j,Als men schreeft 1408," enz. 80. Uit hetz. deel altf roorg. PLI. 

248 Hetzelfde, als beeld onder eene toog in de PurmerpoortteBdam, die 
in 1610 yolbond is ; het is t. steen , nu (1784) zeer besohadigd. br. 80. 
Uit hetzelfde werk. PI. K. 

249 Hetzelfde, geheel anders; de Meermin zittende in een huiq'e en spin- 
nende; in h. yerschiet een zee met schepen, kl. 80. V. acht. bedrukt 
met een Holl. yers. Uit: Wachtendorp Bijmkron^cke. 

260 Hetzelfde; de meermin ter haWe Itjye zwemmende in de baren, in 
hare hand een wapenbord y. de Beemster? (eene koe, en daarboren 
het HaarL wapen ; een opstaand zwaard met 5 sterren) in het rersohiet 
Edam. — Houtsnede. — Daaronder een yerhaal in 2 kol., get. W. ▼. 

Gouthoyen (tiel) met opschrift: j,Van een wilde Zee-yrouwe 

in 't Purmer-meer." — Haerlem, Vt. Oasteleyn. kl. fol. De pL hg. 26 
duim, met de tekt 84 dm., br. 22 dm. Zeer zeldzaam. 






14M — 14M. Versdiillende gebeurtenissen. 21 

%1 HetwUde als roren, dooh kleiner, in h. rereohiet een gedeelte t. een 
hnia. V. aoht. m. Let. teket. br. ia». 

^.(14M. Jab.) Margarethay Wedawe t. Hertog AJbreoht t. Begeren 
itoot sQnen boedel met den roet. (Arend, IL b.8M). Door/. W.Kaiser, 
gr. 8p, Uit: Arend, pesohied. 
268 (14IM) Belegering t. h. Slot Hacreetein door Graaf Willem YL Door 
a 8. Fokke. br. 4». Uit: Wagenaar , Yad. Geaoh. m. 878. 
& Dei. pL Proef röór de Ir. 

^ (1409) Opsohadding te Dordreoht toaMhen de Hoekachen en Kabbel- 
jaanwsohen. (Arend, n. b. 887). Door /. W. Kaiatr, gr. 8o. xjit : Arend, 
Qeadhied. 

^(1419) Jonker Willem t. Arkel anearelt den !• Deo. in deKrQtsteeg 
te Gorknm in een gereoht gelererd tegen Walraren t. Brederode , die 
de Stad roor Jaooba t. Begeren aan de Kabbeljaanwachen wilde ont- 
wringen. (Arend, IL b. 46é). Geeohilderd door B. WignveUU, in de Ooi' 
laotie dê Vos, te Amst. 
^a HetMlfde, anders. Door B. FifilB9Z«.8o.üit:Kok,yad. Wdb.XVnLS. 

^ Des. pL Proef y. d. Ir. 

c Hetselfle. Teekening roor de roorg. pL in O. I. inkt door /. Biiyt. 8^. 
^ Hetselfde. — Titelprent Yoor het Treurspel : Den ondergang t. Jkh. WL 
T. ArkeL (door /. va» Paffevwrode). 4fi, — Hierb^ een aÜMshrift t. h. 
Spitaphinm in h. Koor boren de Tombe t. ArkeL 
'^ "Bei slot T. Usselstein wordt*op de Heeren t. Bgmond en Usselstein 
▼eroYord, verbrand en geslecht. (Arend, IL b. 461). Znd. eenigennm. 
(door Qhn, Chuwen), Hg. 14 dm., br. 17 dm. 4p. Y. aoht. bedr. met een 
HolL rerhaal in 8 kol. uit een fol.? werk. (Zie n» 868). 

^ Bis. pL , afronderL firaa^e Proefdruk yöór alle Ir. in br. foL Y. aoht 

onbedr. 
c Des. pL, latere druk met ondersohr.: ^IJsselstein rerbrand." Y. aoht 
onbedr. br. 4p. 

(1416. S Mei.) Berste rergadering der Edelen en Steden yan (Gelder- 
land. (Arend, IL b. 668). G^eeohilderd door /. R, Egmberg0r,iadeOo\L 
de Vo8, te Amst. 
^ (6 Aag.) jv Afbeelding y. h. opbreeken der Belegering y. Dordreoht (door 

a Jan yan Braband). a». 1418." (Arend , II. b. 469). Gopie naar eene oude 
BohilderQ op het Baadhuis te Dordreoht , het legerkamp yöór en het om- 
liggende land b^ Dordreoht yoorstellende , met öén regel boyensohrifb : 
j, Anno 1418 omtrent Sint Laurens daoh ," ens. ; ter weerss^den de wapens 
y. Dordr. en Holl. Naar h. origineel door /. v. 8tr^ geteek.; door D. 
Vrijdag g^egray. br. 8o. üit: Nalesingen op Wagenaar. 1« dl. 808. 

b Des. pi. Proef yoor het ondersohr. 

c Des. pL Proef yoor het ondersoh* Omberdruk. 
Alle dese Sx. op gr. 4fi pap. ona^esn. 

261 Een groot aantal Qildemeesters in den naoht y. St. Luoiasdag op de markt 
a te Zwol onthoofd. Door R. Vinkeles. O», üit: Kok, Yad. Wdb. XXXY. 4. 
b Des. pi. Proef y. d. Ir. 

868 (14SO. 18 Aag.) Intogt yan Hertog Jan y. Beijeren binnen Leiden. 
(Arend, ü. b 478 en Meerman, beleg y. Leijden 18.. in 1« dl. der Yer- 
handeL d. Maatsch. y. Nederl. Letterk. I. 1806.) Yoorgesteld in eenen 
gemaskerden Optogt (of lieyer : in oud oostuum) der Leidsohe Studenten. 
8* Febr. 1840 op den Dies natalie der Hoogeeohool. — üityoerige yoor- 
stelL; in het yersohiet de Sint Pieterskerk met de b^gebouwen ,de optogt 
in 8 boyen elk. staande reeksen ; rondom arabesken. — Lithogr. b^ H. J. 
Badur te Dordreoht , uitgeg. b^j P. Engels. Hg. 58 dm. , br. 69 dm. br. fol. 



22 Veraohillende gescfaiedenweD. 14M — 14M 



868 Hetselfde; in Ö6ne daorloopende Seiia Tan IB^ aan een behcxwende bledi 
in lithogr.; ieder blad hg. 24 dm., br. 84 dm. Met niiiegg. op di 
omdag d.. 126 groepen. Met adres ▼. Mej. H. Sohreader te Iieïden. br.4 
Van deie afbeeld, bestaan ook firaai gekl. BxempL 

264 (1481) Doorbraak y. d. Zuid HoUandsohen d^k b(j Dordreoht,indfl 
naoht T. 18 Nor. 1421, waardoor 72 dorpen OTerstroomd en46geh« 
Terwoest werden. (Arend, II. b. 487). — G^eeohilderd door J. H. Eg$ 
berger, in de Oollectie de Vos, te Amst. 

266 Hetaelfde. — G^eaigt op het land rondom Dordreoht. Met de namen d 
44 ondergeloopen dorpen, en aanduiding yan het geredde kind in eei 
wieg aan den deswege nog heden genoemden Kinderd^k. — Naar 
EovbraJun geétst door B. de Hooghe. Hg. 21 dm., br. 81 dm. br. 4». Ui 
Balen, Dordr. 

266 Hetieli^e, als Toren, reel kleiner, op een openhangend doek; boren 
het jaar : 1421. Zonder eenig inschrift. Naar A, v. Venne, door W. Hemde 
Hg. 6^ dm. , br. 18^ dm. b. 16o. Waarsoh^nl^k een gedeelte eener grootc 
kaart of nit een boek. 

267 Hetselfde , geheel anders ; fiotieye yoorstelling. Znd. nm. (Door 8. Fokkt 
a Uit: Wagenaar, Ydl. Hist. UL 464. 

h Dec. pL Proefdr. t. d. Ir. 

268 (1483) yBoekdmckerye te Haerlem gevonden omtrent het jaar 1440." 
«Typogr. Harlemi primnm inyenta circa a». 1440." — (Beide naar 
Zaenredam), — Portret y. Laurens Coster naar J. v. Compan. — DeBai 
lemsche maagd sittende, rondom haar wapens. — 4 platen, door 
V. Fsldtf, met boyensohr. en 4 reg. Lat. of Holl. yersen. ledere pLli 
16 dm., br. 12 dm. 4fi, Uit; Ampsing, Haarlem 1628. 

268 Uityinding der boekdmkkonst. (Arend , n. ƒ. 664). Koster aittende 
den Haarlemmer Hont en peinsende. Door /. W. Kaiaer. br. 4p. U: 
Arend, Geschied. 

270 8 platen met 6 medailles (12 a^den) geslag. in 1740 b^j hetS^eeuwfiM 
der boekdrokkonst. 8o. Uit: Seis, 8* eeuwfeest. 

271 Zinneprent op de Uityinding d. Boekdrukkunst. — Het portret t. L. 
in med. yastgehecht aan het monument in den Hout, waaroToree 
Vrouw is heengebogen. Met 2 reg. yers: «Z^n Vinding," ens. — Ze 
slechte lithogr. sonder naam , uitgegqyen b^ het 4fi eeuwfeest in 18 
kl. fol. 

272 (1485) Burgemeester Proois te Utrecht yermoord. (Arend, n.b.64 
a Door R. Vinkeles, 8». Uit: Kok, Vad. Wdb. XXV. 8. 

b Dec. pi. Proef yöör de Ir. 

278 (Mov.) Vlugt y. Jacoba y. Bejjeren in mansgewaad uit G^nd. (Ares 
II. h. 606). Qeschilderd door /. H: Egenberger , in de GolL de Vot, te Am 
274 Hetselfde, anders. Door /. TT. KoMer. gr. 8o. Uit: Arend, G^esohic 
276 (1486. Jad.) Albrecht Begling, beyelhebber in Schoonhoyen, do 
Jacoba y. Beiyeren na de inneming der stad, yeroordeeld om leyei 
begrayen te worden, keert na een yerlof yan eede maand om y; 
syne yrouw en kinderen a&oheid te nemen, terug om den dood 
ondergaan. (Arend, II. h. 496). Naar J. E, J. v. d. Berg, lithogr. do 
F. B. Waanders. gr. fol. — Met uityoer. histor. beeohrijy. 

276 Hetselfde, bijna als yoren. Naar /. TT. Kaieer. gr. 8o. Uit: Aren 
Oeschiedenis. 

277 Hetselfde; Beyiing sittende in eene kamer met s^ne yrouw en kii 
^ Naar W. Hoevenaar, lithogr. v. Deeguerrois. gr. 4». Uit : Soetens. Panthec 



1411—1444. Verschillende geschiedenissen. 28 

88HetMUÜe; Beuling itMuide, s^n kind op den «rm hondende. Door 
FwMat. 8». Uit: Hehnen, HolL n»tie. !• Zang. 

89 Schilder^ ter gedaohtenis ▼. Heer Baee t. Haemetede, yenlagen in d. 
8fer|d Toor Bronwerahayen. (Arend, IL b. 606). — In h. midden Ghrietoe 
itoande, h. boek des leyens geopend Tóór sich, linke een gehamaad 
ridder (Heer Baee?) den kraiartandaard in de hand,itaande,ensege- 
nend de hand op den ■ohonder t. een der 2 yóór hem knielende riddere 
(i^ne sonen?) leggende; de ridders a^n (yolgens te Water , Adel^k 
Zeeland no 66 en 18) de Heeren y. Heemstede en Blois y. Treslong; — 
regfes y. Ohristns een knielende Bdelyronw (de Weduwe) met wapen- 
•ohild Haamstede en Ostende, naast haar hare 2 doohters, aonder 
▼apensohild ; aohter de Weduwe de Moedermaagd die aaohtel^k haar 
lohouder aanroert en in de regterhand eene kroon hoadt. Met 2feg. 
onderaohr. in Gk>th. letters : j, Anno Mlili* XXVI op Sinte Pontiaens dai^ 
wort yerslagen heer Baee y. Haemst. in de Strijtyoorbrouwershayen 
ende Ie ƒ t begraye te Bethlehem." — In h. yersohiet een dorp (Haam- 
stede?) links eene begraa^laats (die y. h. klooster Bethlehem? op 
Schouwen). — Fraaie Teekening in kleuren naar de originele sohil* 
dei^ b^ den Heer Ccm. v. Oittan v, BnuUa, Door T, Verngk. 1788. Hg. 
44 dm., br. 6é dm. br. foL 

^ Afbeelding y. h. in 1426 yerwoeste Kasteel y. Brederode b^j Haarlem. 
Ket 8 reg. HoU. en Lat. ours. ondersohr. (Arend, IL b. 609). Znd.nm. 
d. gray. Met adres M. L. Hg. 24 dm., br. 88 dm. br. fol. 

^ (1450 ?) Jaooba y. Beijeren stelt sich aan het hoofd der Hoeksohen, 
a Naar /. Bwy$ door B, VinkOeê. br. 12». Uit een 12» boek. 
^ Teekening in O. L inkt yoor de yoorg. pL door Buyi. 

^ Hetaelfie; geheel anders. Naar P. H. Bgenberg0r, lithogr. door J. v. d. 
Vemu br. 4fi, Uit: y. Lennep, Tafereelen. 

^ Grayin Jaooba sohiet te Goes naar den Papegaai (Arend, IL b. 619). 
<4 Door VinkOee. 12». Uit: Geeohied. d. Nederl. n. 8. 
^ Des. pL Proef y. dr. L 

^4 (14S4. 1 Aag.) Huwel^k y. Jaooba y. Begeren en Frank y. Borselen. 
(Arend, IL b. 522). Beiden op eene estrade staande, worden hunne 
handen door eenen Priester zaamgeyoegd , ens. br. 8». Y. aoht. bedrukt. 
Waarsoh. uit een HoU. boek. 

^86 Hetaelfde, anders. Door /. TT. KoAser. gr. 8o. Uit: Arend, Geschied. 
^86 Vrank y. Borselen, door Philips y.Bourgondid op Bupelmonde gebannen 
a ontyangt daar, met den slotyoogd schaak spelende, het doodyonnis, 
door Philips oyer hem uitgesproken (dooh niet nitgeyoerd). (Arend, 
n. b. 621). Door B. Vmkelea. &>. Uit : Kok, Vad. Wdb. VU. 8. 
b Des. pL Proef yoor de Ir. 8o. 
e Teekening yoor de yoorg. pi. in O. L inkt, door J. Bwys, 8o. 

287 Yenoening y. Philips y. Bourg. met Vrank y. Borselen , die tot Graaf 
y. Oosteryant benoemd en met Jaooba yereenigd wordt. (Arend, IL 
b. 622). — Gtosohilderd door J. H, E^enberger, in de (Collectie de Vos, 
te Amst. 

268 (14S6) Jagthuis te Teijlingen binnen Sassenheim, (waar Jaooba ge- 
bannen was en sterft) (Arend, II. b. 528). Door J, 8, F, 4». — Jaooba 
kannetjes, door F, v. Blevawiiik, Uit: Aikemade, displegtighed ? ? no.8. 
— Jaooba Kannetjes. Uit: Pars, Katwijksohe Oudheden bl. 108. 8o. 
11 Heteelfde, anders door 8, F. gen. 804. — 4 pL 

288 (1444. Smm.) De Kabbeljaauwsohen uit Amsterdam yerdreyen. (Arend, 
n. e. 14). Door 8. Fokke. 12». Uit: te Water, Yad. Hist 86. 



24 Yerechillende gescfaiedenimaL 1444 — ^14Mi 



200 Oproer (te Amgt.) waarin een Prieater met h. Saorament rlvgi. (Arend, 
n. c 14). Door B. VinkOêi. IS», mt: (Vokke) Amat. en ayne Geaohied. 
6 dln. 120. 

291 (i NoT.) (Jereoht tnaaohen de Hoekaohen en Kabbe^aaawaohen te 
Haarlem, door een Prieater yerhinderd. (Arend, IL e. 16). Door J. W. 
Kaiser, gr. 8o. üit: Arend, G^eaohied. 

982 Komst t. laabella, (Gemalin t. Hertog Filipa t. Bonrg. te Haarlem, 
a ter ftüling t. h. oproer toaMhen de Hoekaohen en Kabéyaaawaohan. 
(Arend, IL c 15). Door B. VvrtkOee. U». üit: (Fokka^ Geaohied. d. 
NederL HL 1. 
h Dec. pi. Proef t. d. Ir. 

296 (1446) Jan t. Domburg geeft lioh oyer. (Arend, IL e. 1& Door/. Tf. 

Kaiser, gr. 8o. üit: Arend, G^eaohied. 
294 (1459) Felle brand te Amaterdam. 18 MeL 12i». 
296 (1469) Prediking t. Brugman. (ter bemiddeling der part|faaliappen der 

Sohieringers en Yetkoopere in Friealand. (Arend, IL e. 290). Katr 

H, P. Schonten, door B. de Bakk&r. br. 19». 
h Dec. pi. Proef róór de Ir. 

296 (146i) Afbeelding t. Hertog Philipe t. Boargondie,B9negamalinneii| 
a den Graaf t. Oharolois, ene. (met 18 wapens). (Naar 8ymon Jtmm, aohilder 

te Leiden, rolgens Nayoraoher, n.251)geteek.eninaqaatintagegraT. 
door /. KcbeU, br. S». — Dese plaat is eene afteekenlng t. een Miniatnnr 
Töórin het Bemissorinm yan Mr. Pieter Beooatensween ▼. Benesn, 
berostende op de Leenkamer y. Holland te 's Hage ; — en ia geyoegd 
in de Nalesingen yan y. W^n en and. op Wagenaar Yad. HSat. Zie ook 
B^yoegs. op Wag. lY. 98. 
h Originele teekening door /. KcbM yoor de yoorg. pL met eigenhandige 
aanteekening y. d. Archiyaris H. y. W^n in wiena tegenwoordigheid 
dese gemaakt is. 

297 (1464 of 1499 ?) Mr. Pieter Beoosteasween y. Benease biedt den Hertog 
Philips y. Bonrg. een Begister yan 's Lands priyilegiên (het Bemiasorinm?) 
aan. Oopie y. eene Miniatuur (Uit: heta. ? H. 8. als boyen ?) (Naar Symoa 
Jomss P) in aquatlnta door H. Koh&iL kl. 4fi. — üit : Nalees, op Wagenaar L 

h Dec. pi. Proef yoor alle Ir. fraai gekleurd gel^k de oorspronk. miniatuur. 

296 (1465. lO Jan.) Hertog Amond y. Gelder, op het Elasteel teGraye 
sQnde, wordt door s^n' yroeger begenadigden soon Adolf, in den naoh^ 
y. 10 Jan. oyer het ijs naar het Kasteel y. Buren geyoerd en daar ge- 
dwongen afiitand te doen yan alle s^ne regten. (Arend, IL e. 165). 
(}esohilderd door B. Wifftivéldt, in de Oolleotie de Vos, te Amat. — Zie 
oyer dese saak eohter : NQhoff, (ïedenkwaard. y. (ïelderL lY. bL CDX 

299 Hetaelfde. Naar P. H, Egenberger, lithogr. door /. v, d, Veet^ br. 4». 
üit: y. Lennep, Tafereelen. 

800 Hetselfde. Door /. W, Kaiaer. gr. 8o. üit: Arend, Yad. Gtosoh. 

801 Adolf y. Gelder dreigt met de yuist s^n' Yader die door een luik uit 
de geyangenis siet. Naar de schilder^ yan Bembramdi in de Galer^ yan 
Sans-Souoi , (tegenwoordig in het Museum te BerlQn) fraai gegray. door 
D, Berger te Berl^n 1767. Hg. 26^ dm., br. 20 dm. 4». — Yolgena EoUoff 
(in Baumer's Hist. Tasohenb. 1864) stelt dese sonderlinge , en seer seker 
onhistorisohe, schilder^ niet Adolf y. Gelder yoor, maarden larafiliti- 
sohen Big^r Simson door sijn' schoonyader te Thimnaoh bedreigd. — 
Op de plaat naar dese Schilder door W. Leaderin 1765 gegray., staat 
reeds: j,Simson at the prison house at Gasa." 

808 Hetaelfde, seer yerkleind door Velijn, S». üit: y. Kampen, YaderL 
Geaohied. 1* druk. y. 1819. 



14M — telt. Yenchillende geschiedeiiissen. 25 

Wê (14€9) Kaxel de Stoute te Middelburg 8 broeden, wegene moord, in 
B^ne tegenwoordigheid hebbende doen onthoofden , itilt het daardoor 
ontstane oproer door eensklaps met een brandend hout de straat op 
te loopen. (Arend, n. c 48). Qesohilderd door B. W^nvMi, in de 
Coneotie de Vos, te Amst. 
80* (14«8. 14 Oei.) Karel de Stonte en Lodew^k XI te Feronne. (Arend, 

n, e. 41). Door /. W, KcMtr, gr. 8». üit: Arend, Vad. Gesoh. 

806 Snnebeeldige plaat OTer den Staat ▼. Vlaanderen. — j, Imago Tlandriae." 

Opschrift boren eene mystieke plaat, een cirkel roorstellende ; in het 

midden der pi. eene naakte rroaw (Vlaanderen) die 2 wolyen soogti 

rondom den cirkel een 8 reg. cnrs. randschrift, dat een "18 reg. Lat. 

Ters berat ; daarom heen een andere (de buitenste) cirkel , de poorten 

T. 12 Belgische Steden yoorstellende , y. ond. eene Latynsche gegrar. 

oitlegging, waaryan de eenigsins uityoeriger Dnitsche yertaling (in 

boekdruk) ter weerssQden. Naast de rroaw een mjst, yersregel : gOibfiei 

en Clybid, eum deca decas ibit" De letters 0^'b-i^ beteekenen Gfend — 

Fperen — Bmgge — Insnlae (Ry ssel) — Donai — en het yers : gOum deca," 

ena. is een Chronogram 1468 uitmakende. — De uitlegging yermeldt 

dat dese plaat naar eene yeel oudere gegrayeerd is, en die gerolgd 

was naar eene oude teekening op perkament met kleuren, in het 

klooster Heechoute te Brugge geronden , die door een' geleerden abt 

aldaar. Lub. Hausschild (op het Ooncilie yan Oonstans tot Bisschop 

▼erheyen) sou gemaakt sijn. Welke nu echter de ware beteekenis der 

plaat en y. h. jaar 1468 is, bUjft mij duister. — Met adres t. Joa. 

JansBonius en h. jaar 1G04 onder de Duitsche uitlegging. — (Welke 

JansBonins sou dit kunnen s^n? Waarsoh^nl^k niet de üitgeyer te 

Amsterdam, die in 1668 oyerleed, maar dezelfde die in 1681 te Arnhem 

de reis y. Ie Maire uitgaf)? . De pi. is hg. 28 dm., en met deuitlegg. 

br. 86 dm. br. foL — Zeer leldsaam. 

906 (1499) Oproer te Hoorn, oyer de inyoering y. nieuwe Bxcjnsen op het 

a bier, den 21* MeL (Wagenaar, IV. 121). Door /. FoVcema. br. 4». üit: 

Wagenaar, Vad. Hist 
h Des. pL Proef yoor de Ir. 
t07 Beinoud II, 18* Heer y. Brederode, wordt door den Utr. Bisschop, 
a Dayid y. Bourgond. de ridderorde y. h. Ouldenylies afgerukt , wegens 
de yals<die beschuldiging dat hij een aanslag tegen het leyen y. Karel 
den Stoute sonde gesmeed hebben. (Arend, IL e. 104). Door B, Vwikelee. 
80. Uit: Kok, Vad. Wdb. VIIL 2. 
b Dss. pL Proef yöór de Ir. 

e Hetaelfde. Teekening yoor de yoorg. pL in O. L inkt door J. Bm^, 8». 

806 HetaelMe. Geechilderd door B. Wipvoeldt, Jr,, in de CoU. de Vob, te Amst. 

800 (1491) Vlugt y. Walrayen y. Brederode (sich met een touw y. een' 

toren in een' y^yer aflatende.) (Arend, IL c 104). Door J. W. Kaiaer. 

gr. 8». üit: Arend, Vad. (ïesch. 

810 Karel de Stoute laat Aamont en Adolf yan Qeldèr yoor sioh komen, 

en doet hen, dooh yergeefii, yoorslagen om hunne yerschillen te be- 

sleehten (waarna Adolf naar Namen ylugt, en gegrepen s^nde te 

Eortr^k tot aan sQn' dood geyangen gecet wordt, terwQl Karel de regten 

y. Aamont afkoopt , waardoor h^ Heer yan Gelder wordt). (Arend II , e. 

178). Geechilderd door B, WijnvMt, Jr., in de Oolleotie de Vos, te Amst 

SUL (149.?) Aam y. der Burch, een r^k landman in het dorp Woudt, 

o Tader yan 12 sonen, biedt dese den Graaf y. Holland aan. Door B. 

Ymkétm. 8». Uit: Kok, Vad. Wdb. YXXHT. 2. 
b DsB. pL Afimk op blaauw papier. 
c DsB. pL Proef rödr de Ir. 

4 



26 Yerschillende geschiedenissen. 147t — 14M. 

812 (1499 f) De ingesetenen t. Zierikiee trekken Hertog Karél r. Bourg. 

a te gemoet biddende om l^ftgenade. (Arend, IL c. 60). Door Vmhdu. 
8o. üit: Kok. Vad. Wdb. XXXIY a 

h Dec pi. Proef róór de Ir. 

e Hetselfde. Teekening voor de voorg. pi. in O.L inkt door /.Biiys.8>. 
818 (1493) De achtjarige Earel t. Bgmond door de inwoners t. Ni|ni«geD 
tot. Hertog gehuldigd, te paard en in h. harnas door hunne staid rond- 
geToerd. (Arend, IL e. 180). Naar C Boeh^uBBn, lithogr. door O. X. v. 
Ketteren, br. 4fi. Uit: t. Lennep, Tafereelen. 
814 (1494 P) yJostitie van Oarel den Stonten, Hert. t. Bonrg. en GraTe 
T. HolL Zei. etc. over seker Gk>aT. in Zelant." (Arend, IL e. 48). — 
De Graaf staande, róór hem geknield de Gt>aTemenr t. Gelderland, 
(Bhinsault) wien de soherpregter het hooM afhonwt, Tooraan de 
Vrouw (Saphira, de sohoone, 24 jarige weduwe t. den r^ken koopman 
Pt. Stalins, door den Gout. verkracht, wier man door hem rermoord 
is. Ter weerss^den 8 kleinere afbeeld., onder ieder 6 yersregels (4 in 
cursijf). Onder de plaat eene doorloopende besohr^r. in 6 kolommen 
in curs. letters; boyen de pi. het borenst. opsohrifk. Znd. nm. d.graT. 
met adres t. H, Sweeris, — Slechte aMruk ran eene oude, seldiame 
plaat; een beter druk heb ik nooit gesien. Hg. 40 dm., br. 60 dm. 
br. fol. 
816 Hetielfde. — De Hertog voor eene tafel, waar Rhinsault het huwe- 
lijkscontract teekent, en Saphira yoor den Hertog geknield ligK Naar 
W, H, Schmidt, lithogr. doer F. B. Waanden, fol. Met nitroerige 
histor. beschr. 

816 (1494) jyHenrick Janssoon Akkerman trekt met Amsterd. Sohutten 
a uit naar Nnis, ter hulpe t. Karel I. (Arend, IL e. 6S0* Znd. nm. br. 

12o. üit een HolL hist. boek. 
h Des. pi. Proef yöör de Ir. 

817 (1499. 5 Jad.) Het l^k t. Karel den Stoute geTonden in een moeras^ 
a yastgeyrozen in h. Qs. (Arend, n. e. 69). Door B, Vmkelee, 8». üit: 

Kok. Vad. Wdb. XXI. 4. 
b. Des. pi. Proef yoor alle Ir. 

818 Hetselfde. Geschilderd door B. Wiiwoeldt, Jr., in de OoU. ds Tbs te 
Amst. 

819 Maria y. Bourgondie schenkt aan de Staten y. Holland b^ hare hul- 
diging te (}end, het Groot Priyilegie. (Arend, IL e. G8). Geschilderd 
door O. Bochussen, in de Oolleotie dfi Voa te Amst. 

820 Adolf yan Gelder, na den dood y. Blarel den Stoute door de Vlamingen 
a uit sQne geyangenis te Kortrijk yerlost, en yan hen de belofte yan 

een huwel^k met Maria y. Bourg. ontyangen hebbende, traoht sioh 
met geweld yan hare hand meester te maken. (Arend , II. c. 67). Door 
B, Vinkeles, 1774. gr. 4». Uit: y. Winter, Toneelpotej. I. by het Treur- 
spel Maria yan Bourgondie, Grayinne yan Holland. 
h Dec. pi. Proef yoor de letter. 

821 Maria y. Bourgondie yerklaart, niettegenstaande den raad y. den 
Hertog y. Kleef, dat zij Maximiliaan, Aartshertog y. Oostenr^k, aan 
wien sQ door haren yader yerloofd was, huwen sal, wat ook den 

~ 18* Aug. 1477 geschiedde. (Arend, II. e. 67). Geschilderd door L, Lin^ 
ffemcM, in de OoUectie de Vos te Amst. 

822 Dood yan Adolf yan Gelder, in het beleg yoor Doornik. (Arend, IL 
e. 182). Geschilderd door P. Tetarv. EUmif in de OoUectie de Vos te Amst 

828 (1480) De Friesen, in de partyen yan Schieringers en Vetkoopersyer- 
deeld, worden door Pater Brugman te yergeeft tot eensgesindheid yer- 
maand.— G^eschilderd door P. Tettur v. Elven, in de OoUectie de Voe te Amst. 



1480—1488 Yerschillende geschiedenissen. 27 

IMSirobbe Lanwe, raster ran Siooo GJjaardem*, gonTemenr Tan Bols- 
werd, — lokt door de belofte Tan Tr^geleide Soh. W^be GroTestins 
ia haar kasteel en houdt hem daar goTangen. (Arend, n. e. 241). 
Geaohilderd door P. Tettvr v. Blven, in de Oolleotie de Voa te Amst. 

^ 1481. 6 AprIL) Jan t. Sgmont neemt Dordreoht door list in , Toor 
de pflürtQ der Kabbeljaaawachen , namelijk door een schip met takke- 
boseen waaronder soldaten Terborgen waren. (Arend, IL c 74). Ge- 
aohilderd door A. Tourvl, in de Oolleotie de Voe te Amst. 

^ (1489. 19 ÜAArt.) Maria Tan Bonrgondid , in Tergey orderden staat Tan 
iwangeraohap sQnde, Talt buiten Brugge Tan het paard en sterft aan 
de geTolgen kort daarna den 27 Maart 1482. (Arend, IL c 78). Ge- 
iohilderd door K. F. Bomölad, in de Oolleotie de Vos te Amst. 

^ HeteeUde. Naar P. H. BgenJber^, lithogr. door O. L, v, Ke9term,hr,4fi, 
Uit: T. Lennep, Taféreelen. 

^ « Hetselffle. Door R. Vinkelee. 8o. üit: Kok, Vad. Wdb. XXIL 4. 
* Des. pL Proef Tdór d. Ir. 

^ (16 Jaiy.) Jan Tan Sohaffelaar Terdedigt met 18 soldaten Toor den 
Bisschop DaTid Tan Bonrgondid den toren Tan het dorp BameTeld, 
Sn werpt sich om s^ne lotgenooten te redden , yan den toren af, daar 
de Hoekschen alleen op dese Toorwaarde aan de bezetting l^ftgenade 
Willen schenken. (Arend, II. c 127). Geschilderd door /. H, Egenberger, 
In de OolL de Vos te Amst. 
^ Hetcel^le. — Sohaflfelaar springt t. d. toren. Naar /. B, J, v. d. Berg, 
2^ lithogr. Tan F, B. Waamders, gr. fol. Met hist. beschr^T. 
^^ Hetselfile, nagenoeg als Toren. Naar A. F. Zwrehetr, lithogr. door 
J. V, d. Veen. br. 4^. üit: t. Lennep, Tafereelen. 
Hetaellde. Het boTengedeelte t. den toren , waaruit Sohaffelaar springt. 
Naar /. O. BUnk Sterk, lithogr. Tan fioetsrw. br. 4». üit : Pantheon, pL 84. 
Hetselfde. — De grond Tan den toren regts, en Schaffolaar TÖÓroTcr 

a naar beneden Tallende. Door /. O. Bendorp, S». Proefdruk t. d. titelpl. 
y. Tollens, Gedichten, uitg. t. 18.. P 

h Des. pL eenigzins Teranderd; Sohaffelaar in regte houding Tallende. 
Door /. C. Bendorp, 8». Proefdruk t. de titelpl. t. Tollens GMiohten, 
uitg. T. 18..? 

9S4 Hetselfde. — Nagenoeg als Toren doch de toren in andere rigting. Door 
a Vmkdeê. 8». üit: Kok, Vad. Wdb. XXYL 4. 
h Des. pi. Proefdr. t. d. Ir. 

886 Prachtige tombes Tan hardsteen met ingelegden Terguld koperen stam- 
boom, wapens en Engelen, TOor Karel den Stoute en sijne dochter 
Maria t. Bonrgondid naast elkander in de Mariakerk te Brug^. — 
Fraai gegraT. pi. met opscr. : j^Bffigies Ser. Pr. Oaroli , cognom. Andacis," 
eta en 6 reg. Lat. curs. onderschr. Znd. nm. t. grsT. Hg. 96 dm., 
br. 41 dm. br. foL Waarsch^nl^k uit een Lat. werk orer België. 

886 (146S) Bisschop Dayid t. Bourgondid, Troeg^r door de inwoners met 
Jan T. Montfoort Terjaagd, doch later door hen teruggeroepen, wordt 
op nieuw door N^CTelt, susterszoon t. Montfoort Terdreyen, en in 
het hemd op eene mestkar naar Amersfoort in de geyangenis gebrag^. 
(Arend, IL e. 138). Geschilderd door /. H. Egenberger, in de Oolleotie de 
Vos te Amst. 

887 (14^8) Jonker Fransen oorlog. (Arend, n. c 269). Titelprent uit: 
O. T. Alkemade, Jonker Fr. oorlog. Bott. 1724. 8o. 

888 Frans Tan Brederode TeroTert Rotterdam. Door S. Fokke, br. 12i>.Uit: 
te Water, Vad. Hist. I 167. 8o. 



28 Yerachilleiide ^esddedenissen. 14M— IMt. 



818 (14M) Amgterdam ontTangt den .11« Vebr. het KaiierL Wspen boi 
het wapen. — (Wagenaar, IV. 210). Mazimiliaan op den troon gttwten, 
■et de kroon op het wapen dat de roor hem geknielde Amaterd. maagd 
in de hand houdt. Naar O. L. If. fNie, lioyomri) , (gegrav. door P. Ncipey. 
Hg. 29 dm., br. 88 dm. br. fol. Qet. n». a dit het werk: BLyde in- 
komst ▼. Maria de Medioia te Amst. 1688, a^nde n«. 8 dmr daarin 
Toorkomende 16 platen. 

840 Twee medailles op de gift ran het nieuwe wapen in 1842, en Tan de 
Keiseri. kroon daarboTen in 1489. br. 12°. Van aoht. onbedrukt. 

841 (I490) Zeeslag b^ Brouwershaven , tossohen Frans t. Bredarode en 
den OouYernenr t. Holland, waarbQ Brederode gewond wordt, die 
den lO* Ang. te Dordrecht aan s^ne wonden sterft. (Arend , IL c. 270). 
— G^eeohilderd door /. S, Bffenbergêr, in de OoUectie de Vot te Amifc. 

842 ( 1 492) De duurte der levensmiddelen en de nieuwe belasting : Bnjter- 
geld, doet de boeren opstaan (welke partQ het Knas- en Broodarolk 
genoemd werd), zij plunderen Alkmaar en door het graauw te Haarlem 
ingelaten , s^ vermoorden den baljuw Klaaa ▼. Bnj ren en sendan s^n 
in stukken gehouwen ligchaam aan s^ne yrouw. (Arend, IL c. 272). 
G^eschlld. door B. Wi^fweJdt, in de OolL de Vos te Amst. 

848 Woede t. h. Kaas- en BroodsYolk te Haarlem. Door 8. Fokke, br. 4». 
a Ü5t: Wagenaar, Vad. Hist. IV. 280. 
h Des. pi. Proefdruk Yöór de Ir. 

844 Moord t. Klaas ▼. Buiyen te Haarlem. Door K VmMm. 12». Uit: 
a (Fokke) Gesohied. t. Nederl. m. 2. 

h Des. pi. Proef ▼. d. Ir. 

c Teekening voor de roorg. pi. in O. I. inkt door J. Bwys. 12». 

845 Woede t. h. Kaas- en Broodarolk te Alkmaar. Door B, Vinkdee. 8o. 
a üit: Kok, Vad. Wdb. 

h Des. pi. Proefdruk róór de Ir. 

846 De Haarlemmers yersoend met Hertog Albreoht. (Arend, IL e. 274). 
Door 8. Fokke. br. 12o. üit: te Water, Vad. Hist. L 168. 

847 (1506) J. de Hu^bert Toert Filips den Sohoone naar Frankr^k. (Arend, 
aU, c 288). Door Vinkeles. 12». üit : (Fokke), Qeschied. t. NederL HL 8. 
h Des. pi. Proef YÓÖr de Ir. 

848 (1509) Het gerangen nemen der Gtoldarsohen. (Arend, IL e. 189). 
a Door Vinkeles, 12o. Uit: (Fokke) Geschied, d. NederL IIL 8. 

b Dez. pi. Proefdruk vöör de Ir. 

849 (1508) Het slot te Muiden door de (ïelderschen belegerd. (Arend, IL 
a e 894). Door Vinkeles, 12». üit: (Fokke) Geschied, d. NederL HL 4. 

h Des. pi. Proefdruk yöör de Ir. 

860 Toeleg ▼. Karel, Hertog t. Gelderland op Amsterdam. (Arend, IL c. 
a 894.) Door 8, Fokke. 12o. üit: te Water, Vad. Hist 202. 

h Des. pi. Proef vóór de Ir. 

861 (1518. 24 Dee.) Amsterd. schepen door de Gteldersohen verbrand. 

(Arend, II. e. 406). kL 16o. Almanakpren^'e. 

852 Bohetskaart v. d. Borgondischen Kreits 1512. Gelithogr. naar W, J, 
Hofdijk, br. 4^. üit: v. Lennep, Tafereelen. 

858 Heer Jan van Wassenaar getracht hebbende de troepen onder Hertog 
Karel v. (helder (zoon v. Hertog Adolf) die Amsterdam, utrecht be- 
zetten, te verjagen, wordt gevangen genomen en in eene ijseren 
kooi te Hattem opgesloten en openüyk tentoongesteld. (Arend, IL e. 
406). G^childerd door B. W^jwoeldt, in de Ck>llectie ds Fos, te Amst 
(Zie No. 865). 



UU-lili. Leyen Tan Karel V. 2» 

M(1M4. 91 HmiH.) Amheoi door Herloff Emréi r. Gelder door Uit 
OTBRoaipeld, namemk door soldeten in maaliAkkeB Terborgvn op een 
mnlwiiieTiilrar binnen te brengen. (Arend, IL, e. 48Q). QeiohUderd door 
& Wtnodii, in de Oollectie de Voe im Amet 

W (8 !!•▼.) Ghrenf Bdnurd yan Oost-Y^eilend, Heer t. Groningen ge- 
worden, en door de hnlptroepen yan Kersl y. Gelder yoor e^nen 
oorlog tegen George ynn SAlnen innemende, yerkleren deee en de 
Bêêd der Sted lioh yoor Karel en tegen Bdnrd, die daarop in den 
Baad sQne regten yerdedigt, hnn dit enhelmetnk yerwyt, en naar 
m&e Staten tero^eert. (Arend, IL c. K8). Geaohilderd door /. E. 
M g t tA ê rg mr, in de oolL de Voê te Amat. 

X6 Hateellde. Naar O. Boefmmm, lithogr. door O. L, v. KmUrmi. br. 4o. 
Uit: y. Lennep, Tafereelen. 

t67 (1515) Hnldiging y. Karel Y. te Dordreoht. Door VmMm. U*. Uit: 
a (f okke) Gewihied. y. NederL 17. 
h Dw. pL Proefilrok y. d. Ir. 
e Teekening in O. L inkt yoor de yoorgaande pL door /. Bnyt. U*. 

168 yLa yie de l'Smpereor Oharlea V , en tree bellet taillee-doooea, gr»* 
▼ées aar lea deawina dn oelèbre A. Têmpmta par /. de Qem et O. BooL 
Laide. P. y. d. Aa (oiroa 1700). br. fól . Titel en 8 pL gen«. 1 tot 8; 
de eerate met adrea y. F. de Wit (te Amat. oiroa 1000). Hg. 80 dm., 
br. 88 dm. Oyerigena iedere pL met 4 Lat. yereen en breede randen. 
^ Latere aldrakken yan oudere platen, gegrayeerd in en omatreeka 
1814. Deae platen atellende het yolgende yoor: 
L 1525 Oyerwinning op Vrana I b^ Payia. 
% 1687 Yeroyering y. Bome. 
8. 1580 Optogt y. Karel Y. met d. Pana b^ de iBrooning te Bologna, 

84 Febr. 
4 1585 Oyerwinning te Goleta b^ Tnnia. 
5. 1546 Karel aohenkt genade aan den Hertog y. Sakaen. 84 Jnn^. 

6. 1547 Yrede met den Koning y. Frankr^k om den Turk te knnnen 

beyeohten. 

7. ? Zegetogt y. Karel en a^nen broeder Ferdinand , na de beyrQ- 

ding y. Weenen y. d. Turk. 

8. 1555 Karel laat een groot klooater boawen om yan de regering 

nit te maten. 
Zeldsame Serie , waaryan ik nooit andere of oadere Bz. aag. 

^ De oyerwinningen yan Karel Y. — Serie yan 18 pi. genommerd : I 

a tot XTT. Naar Maaien (van Veen) Heemskerk door D, Chierenheri (D. Volk, 

OoomitertJ gegray. in 1555, welk jaar op pi. 6 staat. Met adrea y. 

(Sier,) Ooek (te Antw.) 1666, op de 1« pi. Onder iedere plaat eene 

1 doim breede fand, yoorta in boekdruk 2 Lat. yeraregela in kapit. 

lettere, en daaronder een 4 reg. Spaanaoh en Franaoh yera naaat 

elkander (het eerste oura^f). Tuaachen dese yersen de o^fera I tot XII, 

welke ook onder in de pL staan. ledere pi. hg. 14( dm., br. dm. kl. 

br. fol. — Het s^n seker dese platen welke yermeld s^n door Kramm, 

HolL Sohild. I. 260 en Hl. 656 als: ,Lea Yictoiree de Oharlea Y.gray. 

,par M, H, reoueillies par Froseart 1691. foL," en waaryan bQ Ejramm 

op Ooomhert 8 pL worden opgeg^yen. 

Dew||l de Serie aéér aeldxaam ia yolge hier de opgaye der yoor- 

. atellingen: 

L 1515 Blarel op eenen troon, ter weerss^den 8 yorsten. (Titel). 
8b 1525 Oyerwimüng bQ Payia. 
8. 1527 Beatorming yan Bome. 



80 Leven Tan Karel V. IMS— lil( 

4 1627 Paos Glemem gvwmagm in hot kMteel te Some. 

6. 1689 Ontiet ran Weenen. 

e. 1680 Orenrinning op de Indianen. 

7. 1686 Intogt in Tnnia. 

a 1648 De Hertog t. Klee^ geknield Toor den Keiaer. 

9. 1646 Ylngt yan den Hertog t. Saksen en t. d. Laadgraa£ 

10. 1647 De Hertog t. SAkaen geeft lioh oyer. 

11. 1647 Vele iteden onderwerpen ii({h aan d. Eeiaer. 

12. 1647 De Landgraaf t. Hewen geeft lich OTer. 

a HetaelMe werk. — Latere nitgaye dooh seer fraai Tan dmk, aondi 
de Spaaneche en Fr. Tenen, londer den naam t. Heemskerk dook w 
het (hier nitgekrabde) N«. in de plaat; t. ond. de 2 lat. Tenen 
hoehiruk. — Hierran alleen Toorhanden pL 8. 1648. — s Zö6r aeldMMi 

h Hetielfde werk. — Veel latere, geheel opg^egntT. nitgaTO, ookaond 
de Sp. en Fr. Tenen, het 2 reg. Lat. Ten onderaan tn de plaat (^a^ 
en daarachter het jaartaL — Met adres t. Joon, BoA op de 1* pL 
dat T. O. de MaXlêry op de 0* en 10 pi. — Hierran alle 12 platen to< 
handen. — Z46r seldsaam. 

800 (1515) ,La (Genealogie et desoente de la tres illostre Maison Datistri< 

— Imprimöe h AnTen par Bob. Peril. Atoc priTilöge de Mad. Mar 
Begente et GonTom. d. pajs de parde^ ponr son firère Oharles Oin 
Diligemm. reTisöe par Oom. Dnpl. Soeppems e(o. et soabs la oorrei 
de Bol. Boncher, Oarme et humble oratenr h Messire Anth. de Ore 
.... par ordonn. dnqnel Dootenr oeste Ohron. a este fidelement h 
primee, mise en lumière oe 28 Febr. 1686. — 22 bL br. föl. 

Dese uiterst seldsame Genealogie bestaat oit 22 folio bladen m 
wapens en figuren in houtsnede, met Fransohen gedrukten- tekst 
Goth. letters. Het geheel is bestemd om onder elkander aaneen g 
Toegd te worden, en Tormt dan eenen genealogisohen boom, begi 
nende met Fharamond en eindigende met Earel Y. De portretten d 
Toomaamste Habsburgsche Keisen en Tan eenigen der eerste Fraaso) 
Koningen sQn oTer de 22 bladen Terspreid; op het laatste blad is < 
boyenstaande titel met naam Tan drukker, priTÜegie, ens. in 
regels. 

De eerste uitgaTe , die Tan 1686 , bestaat eigenlek slechts uit 21 blade 
op het 2> blad Tindt men daarin de namen der toenmalige kinden 
Tan Karel Y; TOor eene latere uitgaTe, waarsohynl^kinofomstree 
1660, welligt bQ de reis Tan Philips Tan Spanje door Holland gemaal 

— heeft men die namen weggesoeden en er een nieuw blad bQg 
Toegd, Philips d. II ten Toeten uit Toorstellende , met b^gCToeg 
medaillons Tan s^ne broeden en susters. 

Ben Exemplaar der 1« uitgaTe is in de Bibliotheek Tan Pro£ O. . 
Serrure te Qent , een Bz. der 2> uitgaTe was in de Bibliotheek Paelino 
in Julj 1860 door m^ en den heer F. Heusner te Brussel gekocht < 
in NoT. Terkocht (b9 402); tot m^n leedwesen heb ik het toen to 
480 fr. aan den Prins Tan Aremberg a^estaan, en het werk hi 
alleen om de seldsaamheid besohrcTen, en wel op 1616 bQ het beg 
Tan Karel's regering. 

Van de uUente seldsaamheid. 

801 (15^6. It Aag.) Groote Pier maakt de Zuidersee ouTeilig dod 
wordt door den HoU. Admir. Floris t. Bgmond of Ant. t. d. Hout 
Heer t. Fletteren geslagen. (Arend, II. e. 414). br. 12». Uit : te Wate 
Hist. Terk. I. 228. 

802 Hetselfde, kleiner. Almanaksprentje. lO». — Hierb^ in H. 8. een Te 
Tan hemP op de Hollanden en Gelderschen. 



' lll§— liM Triomfwagen Tan Maxüniliaan. 81 

M HetMlfde (Groote Fier getlagen) C^etohilderd door /. E, Bgenherffêr, in 
de Ck>llectie da 7m te Amst 

M (lil9) Dood Tan Mazimiliaan. — Triom f ir a y en ter s^ner eere. — 

a Zeer firaa^e plaat in 8 bladen , Toorstellende eenen open legewagen ter 
Terheerl^king ran 'sKeiierB dengden; TÓÓrop ia Keiier Mazimiliaan 
geseten , aohter , naaat en voor hem rele linnebeeldlge figuren ; de wagen 
wordt getrokken door 18 paarden, allen yan linnebeeldige portonen, 
die '• Keiaers deogden ToontaUen , yerseld. — Blad I is aonder opeohrift. 
U. 8 heeft boren aan in onra.: «Yeri prinoipia imago." Op blad 8 
boremaan begint een tot bl. 8 doorloopend opeohrift in kapit. letten: 
fTriomphalia hio onrma / ad honorem imriotiaa . ao glo/rioadaa. . prin- 
oipia Maxlmi / liani Oaeaaria semper Angnati / ooncinnatua eat, ao 
per Al / bertwn Dnrer delineatna. / " In hont gegraveerd door A. 
Dmmr, róór of in 1618; de brief van Keiaer Maximiliaan aan WIL 
FiroikheTmer waarin li^ hem a^n dank betuigt Toor a^ne gedaohte 
om dit alaoo door Dnrer te laten teekenen en graveren , ia gedateerd 
ran Jnapmok 88 Maart 1618 en op het 8* blad a^edrokt. — Oopie 
der 1* nitgaye. 

h Hetaelfde. — Zeer fraaie en naanwkenrige oopie waaraohtjnl^k door 
Obrn. lAe/^rmek te Antwerpen in hout geaneden, dooh yolgena het op 
de laatate pL voorkomende adrea door a^ne Weduwe te Antwerpen 
in 1546 uitgegeven. Met heta. doorloopend Lat^naoh opeohrift in kapitale 
lettere boven in de plaat: ^TriumphaUa hio ourrua ad honorem" eta 
De 6* pL waarop moet ataan : ,•— (glo)rioaiaaimi Prinoipia Maximi — " 
heeft eohter geen opeohrift. Met Lat. uitleggingen van iedere plaat 
onder het opeohrift, — Plaat 8—7 a^n alle 41 dm. hoog; dooh pL 
1 ia 1^ dm. en pi. 6 ^ dm. hooger; het geheel aaneengevoegd ia lang 
ttB dm. br. foL — 2Seer aeldaaam. 

c Hetaelfde. — Herdruk te Amsterdam b^ Harm. AU. Koster en D. de 
Mejne 1609, der reeds eenigains afji^esleten platen der vorige oopie 
dodi nog Boo fraai dat men dese uitgave vroeger voor de 4e uitgave 
der origin. platen hield. — Met hetaelfde doorloopend Lattjnsoh op- 
eohrift ala der vorige uitgave dooh in gewone letters, voorts met 
deselfile uitleggingen. PL 1 en 8 ongenommerd ; pi. 8 tot 8 gen. 1 tot 
6L Alle platen hg. 49^ dm., het geheel aaneengevoegd lang 888 dm. 
br. foL Zeer aeldaaam. 

Van dit uitmuntende werk bestaan 8 uitgaven met Duitsohen tekst 
Tan 1688, eene 8e en 4e met Lat. tekat van 1688 en 1689, en8Gopidn 
ia bovenstaande 8 uitgaven. 

dHetaelfile; verkleinde, in koper gegrav. oopid, in 8 bladen te aamen 
101 dm. lang. — Deae plaat behoort in j,B. Pirokheimeri opera ed. M. 
Gholdast. Frcf 1810. foL" waarin ook de geheele beschrijving v.d. 
wagen gevonden wordt met de opdragt door P. aan Mazimiliaan, 
diena antwoord, en op bL 176 een brief van Mazimiliaan gedat. 6 
?ebr. 1618 waarin h^ meldt dat M. Pfintzing ook een soodanlgen dooh 
seer verschillenden wagen had uitgedacht. 
^ (1580) Jan Keuae, Rentmeester v. Salland en Willem v. Deuteoom, 
Schout V. Deventer, worden bQ beurten in de ijzeren aoogenoemde 
Waaaenaarskooi te Hattem (Zie no. 868 in 1618) opgesloten. (Arend, 
n. & 884). Naar Q, Müder, door W. Jongman, Znd. eenig onderschr. 
br. 4». y. aoht. bedrukt. — Uit heta. folio HoU. werk als no. 869. 
IJsaelstein verbrand. 
6 Deaelfde plaat. — Van aoht. onbedrukt. 
06 Hetaelfde anders. Op de voorgaande pL geschiedt de opsluiting in de 
kooi in eene gevangenis; hier op een plein vöór een toren; de kooi 



82 Vendüllende OeschiedenineD. ISM— ISM. 



wordt met een der misdadigen reedi aan den toren opgohaaohen , — > 
Fraai grar. md. eenigen naam; t. 1670 of daaromtrent. Mg. 19 dm., 
br. 14 dm. br. 4p. 

867 (15tO) LoterQkaart ran Meohelen, namel^k Afbeelding in 8 loolrwn 
boTen elkander in wit op iwarten grond, t. de 8 aÜTeren kannen, 
lepels, sohalen, ens., die gewonnen knnnen worden rolgena deoondi- 
tiAn (die in goth. letters ondergedrokt a^n) der loterf| door het 
Bohnttersgild van St. Joris te Meobelen in JnlH 1518 opengesteld, sn 
die d. 18» April 1680 sou beginnen te treken. Onder de af bedcÜng 
staat: j^Loterie t. Sint Joris galde" ens.; onder de Ckmditifo 8 wapens 
T. h. gild. — Dit Bz. is ongekleurd, do<^defeot, ensleehtshg.46dnL, 
br. 86 dm. fol. — Zie het belangrQke werk orer Loter^en in de N^ 
derlanden, door M'. O, A. Fokktr, b^ m^ nitgegeren in 186IL — Dese 
kaarten werden meestal gekleurd en op deuren en borden geplakt en. 
B^n natuurlyk yan de mtenU mUkaamikmd, — Zie hiemft op het jaar 
1692. 

868 (1583) Vertrek ran Karel Y naar Spaige. — (Arend, IL e. 80^ 
Slecht almanakprentge. IG». 

869 (1596) Begin der Herrorming in Nederland. — (Arend, IL e. 801).— 
16 Heryormers (yan J. Wiolef tot W. Perkins) sitten om eene tafel 
waarop een brandende kandelaar staat; de Paus, een Kardinaal en 
tusschen hen een duiyel, sitten aan de oyersQde; aan den muur eene 
l^st met 6 portr. yan de andere Heryormers. V. ond. een 4 reg. 
yers y. H. Bergins Nardenns op ieder der aansittenden. «Te Amst. 
b^ O. D. na de oopQ y. London." — Zonder nm. t. gray. br. ioL Zeer 
fraaie aMruk, die uiterst selds. yoorkomt. 

b Deselfde plaat. Latere, yersleten afdruk eener oudere plaat, met adres 
y. J. Houwens. br. foL Dese staat der plaat komt yeel yoor. 

870 89 Platen uit: ^Lujken, Theatre des Martyra;" alle met 1 Daitsch 
en Fr. ondersohrifi- , en gen», yan 1 tot 106; yoorstellingen uit de 
jaren 1681 tot 1698 beyattende. Bik plaa(ge hg. 11* br. lé>dm. — Dese 
plaatjes sQn gegrayeerd yoor: en het eerst gedrukt in: «y. Bragbt; 
Martelaarsspiegel der Doopsgesinden. 8> druk y. 1686." en lAter met 
boyenst. Fransohen titel in een br. 4fi. deel a&onderl^k nitgegeyen. 
(De 1« druk y.y. Braght, Martelaarsspiegel, in 16G0 heeft geene platen). 

h N«. 94 uit boyenst. Serie, het ophangen aan öta been y. Jan Smii 
buiten Haarlem in 1678 afbeeldende. Origin. teekening ia roei door 
/. Luyhên, br. 4o. 

c De plaat, Pt. Janss Bekjen B^bellesende en loerende in eene sdhnit b|| 
Amsterdam in 1669? — Zeer fraaie yroegere druk yóór de Ir. 
— Des. pi. ; seer fraai gekleurd. 

871 Jan de Bakker (Priester yan Woerden) te 'sHage wegens ketter^ ge- 
a worgd en yerbrand; eerste Nederl. martelaar yoor de Herrorming 

(Arend, IL c 809). Door B. Vinkelee 18». Uit: (Fokke) G^eaohied. d. 
Nederl. HL 6. 
h Des. pi. Proef yóór de Ir. 

878 Hetselfle, nagenoeg als yoren. Naar /. v. Mmtra, door D. Feelwoord. 8*. 

878 (1588) 's>Grayenhage geplunderd door Maarten y. Bossem (yoor Karel 
a y. Gelder. 8 Mei of 8 Maart) (Arend, n. c. 868) Door 5. Fokka, br. 4». 

Uit: Wagenaar, Vad. Hist. 
h Dec. pi. Proefdruk yoor de Ir. 
874 Hetael£ie, gelithogr. naar D. Padaaia door C X. v. JDvisrwk br. 4p. Ia 
T. Lennep Ta&reelen. 



'. Krooning van Karel Y te Bolognsu ^ 38 

S75 Karel Y te Uireoht als Heer, bQ toortslioht ingehaald, ontrangt de 
a roede Tan Justitie en de sleatels* der poorten. (Arend, II. c 866). 

Vaar /. Bvys, door B. Vinkaes. gr. 80. Uit: Kok, Vad. Wdb. 
b Des. pi. ProeMmk voor alle Ir. op gr. pap. 
e Hets^fde; fraaie teekening roor de Toorg. pi. Door J. Buys, 8^ 
976 (15M) Het slniten t. d. Eamer^kschen vrede. (Arend, IL c. G06). 

Door B. foikê. br. 12». üit: te Water, VaderL Hist. 
S77 (15SO) Optogt Tan Keiser Karel Y met den Paos te Bologna, nas^n 
krooning aldaar in de St. Petronins kerk tot Keiser, 24 Febr. 1680. 
(Arend, IL a G09) 40 gegrar. bl. folio. ^ 

Dit lu>ogBtbelangr^k en söör seldsame werk, gedtst door /. N. Ho- 
gm h my en Eng. Bm/immg, bestaat nit 88 folio platen; roorts titelblad 
met rers, en een blad met opdragt of slotyers, alles bestemd om aan 
elkander te worden gevoegd , soodat het öéne lange strook uitmaakt. 
Br sohynen ran dit even firaa^e als oiterst onriense werk 6 nitgayen 
ie bestaan , waarran de 4«, 6* en G* in dese yersameling aanwesig s^n. 
a 1* vitg,, waarran de Hertog van Aremberg te Brossel een uitmun- 
tend, ongekleurd Bz. besit. Dese is geheel geétst , en heefb den optogt, 
londer meer. — Uit de rersameling t. Bremmaeoker (door den Heer 
?. Hulthem b^eengebragt en in 1845 te Gent Terkooht) heeft de Hertog 
Tan Ar. een ander, dooh gékUwrd Bz., welligt van dese uitgave, aan- 
gekoohi. 
b 2» «i^., waarin de graveur, op plaat 1 — 29, boven den optogt 
mhilden met bordures en ter weden^den wapens, gegraveerd heeft; 
ieder schild den naam en titel in het Latijn bevattende, van eender 
7 voorouders van Karel Y, in 4 versohillende takken , en voorafgegaan 
door eene genealogie van Karel Y. 
c 8* uitg. met tekst der namen en titels in het Hollandsoh. 
i 4* mtg. met tekst der namen en titels in het Fransch. 

De 27 eerste platen van dese (welligt ook van de vorige uitgaven) 



') Den 5^ Nov. 1529 had Karel Y te Bologne zijne intogt gehouden, b^ 
^dke gelegenheid de brug brak, waarover hij zoo straks gereden was, 
loodat Adolf van Nsssau, die kort achter hem reed, er ter naauwemood 
^ leven afbragt. — Yan desen intogt bestaat eene uitvoerige, in hout 
Svneden afbeelding, naar de teekeningen van Pólydore Ca/ramaggio, waar- 
om de origineelen nog te Brussel gezegd worden te berusten. — Dese 
iiHeiit zeldsame platen z^n (zonder vermelding van den teekenaar) zeer 
oitfoerig beschreven in het werk van: Q, Qtordomi, della venuta e dimora 
^ Bologna d. 8. Pont. Olemente YU per la ooronazione di Garlo Y Imper, 
^br. 1580. Cronaoa oon note, documenti ed incisione. Bologna. 1842. 
^^HX, 184^ 176, 200 pag.; 12 tav. gr. 80. — en wordt aldaar opgegeven 
^ bestaande in 16 bladen, met 19 Italiaansche opsohrifben boven in de 
platen. De heer Goetghebuer te Oend , heeft in zijne uitmuntende Biblio- 
^^^^ en Prentvenameling over Qendsche geschiedenis, een fraai exem- 
PUftr van dit werk, dat echter slechts nit 18 bladen bestaat, (ieder hg. 
^ dm. br. 66 dm.) en alleen op het 2« blad een Ital. opschrift heeft : j^In 
^^eito ordine" etc. ; welk Ex. herkomstig ia uit de auctie Brisart te Oent 
^•' No. 419, en daar voor den geringen prtjs van 25 fr. verkocht. Men 
f^ bet belangryke artikel van den heer Goetghebuer over dit plaatwerk 
^ den: ^Messager des scienoes historiqnes. 1855 pag. 74, waarvan een 
^^derlQke afdruk (een geschenk van den schrijver) bij deze verzameling 
^oegd is. — In het werk van Giordani worden nog vele andere intog^n 
^ Karel Y vermeld en is de geheele litteratuur daarover er b^ gevoegd. 

5 



84 Krooning van Earel Y te Bologna^ inn, 

i^n onderaan geteekend met eene kapitale letter ran A tot ME, doeh 
pL DD en die op BB yoigende, iQn vonder letter. — Ieder blad denr 
seer firaa^e nitgare is 86 dm. hoog en 80 dm. breed. — De titel ia 
jyGratac et labo | ribna aeqnae | posteritatL" | — Toorte een 6 reg. 
Tere: ^Oiaesareae Sanctiqae Patree ," etc., allee in kapit. lettere, nmder 
Terder onderschrift dan eene A (nL pL 1). Op de laatste plaat (het 
werpen met de brooden vertoonende) rolgt een blad met opdragt, in 
kapit. letters: ,Diyo et inyioto | Imperatori Oa | rolo V. P. F.Ang." | en 
een 6 reg. vers, beginnende : ,Oaesar etHesperiis,''eta Van onderen 8 
regels in kapit. letters : ,Oam priylL Bacrat. Imp. Qur. Y. opna hoc abaoL 
est N. Hogenbergo artifioe, Bng. Braning sooio impensamm." De 8 Lat. 
rersen s^n Tan den beroemden Janns Secnndns; (sie s^ne Poèmata. 
1619. 12». pag. 97). — Dit firaa^e Bz. is gebonden in framohen band. 

e 6* %dtg. Die Tan H. Hondins te 'sHage. — De namen boTen in de 
platen s^n alle weggenomen en de platen ran boyen eenige dnimen 
korter 4 soodat se nn slechts 88( dm. hoog s^n. — Alle platen s^n 
onderaan links genommerd 1 — 88, titel en opdragt niet. 

De titel heefb, onder het yers op den titel: Hh. ase. en de A (als 
No. uit de yorige nitg.) Onder het yers der opdragt : His^os Oom. Hm». 
Hondvus esBcudit De lucht ontbreekt op dese en de TOiige nitgaye; 
het geheel is geretoucheerd. 

ƒ 6« uitg. Zonder eenig adres, de platen gen. 1 — 88, yoorts titel en 
slotyers. Boyen in de platen is de Inoht op nienw gegrayeerd; Hh 
sbn; en de kapitale A ontbreken op den titel, eyenseer als het adres 
op de opdragt, soodat men soa meenen dat het eene der eerste nit- 
gayen was; ook kan men niet ontdekken door wien en wanneer dese 
nitgaye in het licht is gegeyen. Het soh^nt dat yan enkele platen 
nog 1 of 4^ dm. a^nomen sQn. Op de laatste plaat is de laatste man , 
wiens hoofd in de yorige uitgayen niet geteekend was, w^l het buiten 
de plaat sou gekomen s^n, met een hoofd yoonden dat naar binnen 
gerigt is. Dit is^ yoor sooVeel ik heb kunnen sien, de ötaige Ter- 
andering, o&choon het geheel opgegrayeerd is. 

Van de 4« en 6« nitgaye heb ik nooit eenig ander Xz. dan deaege- 
sien ; yan de 6* uitgaye was een Bx. op de yeiling yan Borlnat te 
Gend, 2» dl., No. 4065, yoor 160 fr. yerkocht, en er berust nog een 
Bx. op de Bibliotheek der Kon. Akad. y. Wetensoh. Yan de 8 eerste 
heb ik nooit een Bz. ontmoet. 

Men zie oyer dit plaatwerk en orer alle intogten , afbeeldingen yan 
andere gebeurtenissen uit het leyen yan Karel Y, OTer de w e r ke n 
en brochures daaroyer, het söór belangrijke en bQsimder nityoerige 
werk yan: Qiordani, (sie yor. blads., noot) waarin echter yan deaeoi 
optogt slechts öéne uitgaTe en oyer het geheel yan de NederL platen 
OTer Karel Y nagenoeg niets yermeld wordt. 

In Nagler's Künstlerlezicon is op den naam yan Hogenberg niets Tan dit 
belangrijke en seldzame werk gesegd , noch door Bmnet^ in s^n MaaiieL 
Het hier yermelde heb ik met de grootste moeite uit yersohillende 
werken , Gatalogussen, en door yergel^king der platen bQeen Teraamield. 

878 (15SO) Bijksdag te Augsburg. (Arend, II. c. 612). — j, Ware ende eygen- 
iQcke Afbeeld, yan de ... . Yergader. in 't jaer 1680, 25 JunQ .... bin- 
nen Augsburch, alwaer de Oonfessie der Byang. Pretester. Yorsten 

ende steden yoorgelesen ende is oyergegeyen Uit gelooih^aerd. 

histor. ende conterfeyt. naet leyen so yeel moogeL b^eengebraoht 
end in cooper g^esteld." Met uitlegg. y. onderen der 47 no. — Door Hendnk 
Lodewióchk 16S4. Hg. 42 dm., br. 48 dm. br. fol. -^ Zeldsaam. 

879 Hetselfde, geheel als Toren doch Terkl. Met 1 reg. kap. ondersohr.: 



IttS. Verschillende Oebenrteniwen. M 

yOanftH. BrADg. eta" Mét T«ie n«men in de pL Znd. nm. t. gr»T. Hg. 
15' dBLy Inr. 19 dm. br. 4fi, 

nO (ft !!•▼.) Ongemeene Waterrloed en doorbraak der Holl. dQken, (Arend» 
a n. e. 610). Naar /. Buyi door K VinkéUi. 1». Uit (J. Fokke) Qeeoh. 

d.NederL 
h DeL plaat; Proefdrak Töór alle Ir. 
e Hetielide; teekening in O. L inkt Toor de Toorg. pL Door /. Buyt. U». 

ta (IMt) Begnlienklooffter te Amsterdam Terbrand kl. 12». Proefimk. 

W (1594) Prooenie met h. Nioolaasbeeld te Amst. Ifio. Klein Almanak» 
pren^e. 

ns (IMft, AagMiM.) Togt Tan Keiser Karel Y naar Tnnia. (Arend, IL 
e 682)1 Serie Tan 8 platen, nl : gegraT. titel in randwerk en 7 pL gen«. 
S— 8 ieder met 1 reg. Doitech onrs. onderschrift. Het boTenachrift 
T.d. titel Inidt: ,Kartae eneiohneiss wie Kejser Oarolos der V in 
Afirioa Dem Konig Ton Thnnia , so Ton dem Barbarossa Tertrieben mit 
kriegsmetng snr holffe komt," etc. (4 regels). Hieronder een geheel 
Terhaal t. den togt, eindigende : ,G^eschach im Jar naoh Ohr. Qebnerth. 
MDXXXy." — Zonder eenigen naam t. graT. jaar of plaats t. nitg. Ze 
sDn echter gegraT. door Fr, Hogenberg te Keulen . br. fol. — Zeer leldsaam. 
0A Oproer der Wederdoopers te Amsterdam. (Arend , IL e. 620—680). Berie 
T. 8 ongenomm. platen, alle t. acht. met Holl. tekst bedrukt, uit 
Hortensius Oproer der Wederdoop. Amst. 1684. kL fbl. — Dese platen 
stellen Toor: 1. Naakloopende mannen en Trouwen. — 2. Mannen, 
Wrdka roepende. — 8. Verkoop hunner kostbaarheden. — 4 Hunne 
wederdoop. — 6. Beaetting t. den Dam te Amst. — 6. GcTeoht op d. 
Dam, (met den naam t. Burgem. P. Gol^n op de plaat). — 7 Hunne 
ezeontie op het sohaTot. — 8. Hunne executie aan galg en rad. — 
AUe deie pL and. nm. t. graT. kL foL 

885 Serie t. 8 platen. Teel TerkL naar de Toorgaande. üit de kL 8». uit- 
gaTO T. E[ortensiu% Oproer. 1660. 8o. HierTan Toorhanden de onge- 
nomm. pL S—S, Znd. nm. t. graT. Y. acht. bedrukt. 8o. 

886 Serie t. 5 platen, naar de TOorgaande, minder Terkleind; nl. 1, 2, 
a 6, 7, 8. Znd. nm. Y. graT. br. 4^. Van acht. onbedrukt. 

h Deselfie platen , t. acht. met Holl. tekst t. eene Beschr^T. t. Amst. 
bedrukt. Hierran 1, 2—6, 8, br. 4fi, 

887 Hetaelfile onderwerp; serie t. 8 kleine plaatjes, ieder met 2 reg. 
HolL ours. onderschrift, br. 12o. Op 1 blad. 

888 Hetael£ie, in 2 Toorstellingen op 1 blad: hunne b^ eenkomsten als 
naaktloopers, en hun oproer op den Dam (Naar B. Ptcort) door jP. 3for. 
la Cawe, Ket Fr. onderschr. fol. Uit: Ceremonies relig. 1728. 

889 Mislukte aanslag der Wederdoopers op Amsterdam. Door 8, Folcke, 
br. 4p, üit: Wagenaar, Yad. Hist. Y. 

860 Hetielfde geheel anders. Naar C, Springer, gelithogr. door C, L, v, 
Kmteren. br. 4p. üit: t. Lennep, Tafereelen. 

801 (1^86) Brand te Delft den 8»^ Mei. — Links de stad Delft in Tlammen ; 
regts het buiten de Stad gelegen Lasarushuis waar een monnik TOor 
de poort staat, en roept: ,Delft brandt," waarop een andere monnik 
nit het Tonster siende, antwoordt: ,Oodt sy gelooft." Met 8 reg. curs. 
onderschr. ,Int iaer ons heeren, ens." Oude groTe graT. Hg. 12 dm. 
br. 10 4m. kL 4o. 

802 Twee Fransche Kaperschepen Toor den mond der Maas door een 
Schipper Tan Dordrecht genomen. G^esohilderd door H. J. Scholten, 
in de Goll. de Voe te Amst. 

(1888) Menno Simons treedt uit het Pausdom, en wordt de Toor- 
ganger der Doop«geainden« — 2Unneprent met opschrift : «Monument 



36 Intogt van Philips in Antwerpen. IMê — IMf. 

Toor de Doopsgesinden." — Het midden t. eene koepelkerk, boTenin 
Menno's portret, onderaan in het midden eene doopbediwning, ter 
weeradjde 4 Yoorstellingen uit de ByangeliAn. Naar D. KeHchoff, dom 
G. Br<mwer, 1792. Hg. 41 dm. br. 4S dm. fol. 

886 (15S9. SO JalU ) Aanalag (mislnkte) der Qeldereohen op IBnkhniien. 
a (Arend, IL e. 688). Door 8, lb](aE0.br.l2o.Uit: te Water, yad.Geeoli]ed. 
h Deaelfde pi., Proefdruk YÖÖr alle Ir. 

896 (15S8. S6 Oet.) Het hnisgemin yan Jan Smidt. alle rooTere en moor- 
denaam, te Dordrecht op de groote markt rondgereden, aaneenwip- 
f^alg gehangen en yerbrand; boyen in het middenste hoia het wapen 
y. Dordrecht. Znd. nm. y. gray. (O. Ikekkar) br. föL üit Balen, Beaohr. 
y. Dordr. 

887 (1540) De (Gentenaars door Karel Y gestraft. (Arend, IL c. 641). Door 
a 8. Fohhe, br. 12o. Uit: te Water, Vad. Hist. 

h Des. pi. Proefdruk yöör de Ir. 
896 (IMS) Beleg y. Amersfoort. Door 8. Fokkê, br. 12». üit: te Water, 

Yad. Hist. 
899 Hertog Willem y. Gulik en Kleef onderwerpt sioh aan Karel Y eo 
a staat hem Gelder en Zutphen af. (Arend, n. c678). Naar J, Buys, 

door K VinkeUs, 8o. Uit: Kok, Yad. Wdb. 86» dl. L 
h Des. plaat. Afdruk in blaauw. 
c Des. plaat. Proefdruk yöór de Ir. 
d Origin. teekening yoor de pL Door /. Buys. 8». 
4Ó0 Hetselfde, anders. Naar /. 8tme8, door P. Ftfl^n. 8». Proefdruk yóór de 
Ir. üit: Witsen Oeysbeek, Schoonheden. 

401 (1548) Dood y. MaximiUaan, Graaf y. Buren. (Arend, IL d. 19). Ge- 
schilderd door J7. ƒ. 8ehólten, in de Oolleotie ds Voe te Amsterdam. 

402 (1549) Intogt yan Philips y. Spanje in Antwerpen. (Arend , IL d. 21) 
— jySpectaculornm in snscept. Philippi Hisp. Prin. Diyi Garoli Y Gaes. 
F. an. MDXLIX. Antyerpiae aeditorum, mirifious apparatus." — Per 
Gom, 8crib, Qra^heum qJub urbia Secret., yere et ad yiyum accurate 
deacriptus. — In fine: j^ïSzous. Anty. pro Petro Aiostens. impresB.jur., 
typis Aeg. DiesthemiL 1550 JunL" kl. fol. — Dit werk, welks bladen 
gemerkt zijn A — P, en dat geheel in cnrs. letters gedrukt is, beyat 
28 houtsneeplaten , alle op de keersijde bedrukt, waaronder 8 aeer 
breede uitslaande platen, op de bladen I 8. K. 8. 4l M. 8., die in de 
meeste Ex. geschonden, doch hierin goed geoonseryeerd s^n. — DepL 
stellen de triumf bogen ens. seer duidel^k en met opgaye yan de 
juiste maat y. h. origineel yoor. — Zeer belangr^k en fraai werk. 

406 Hetselfde werk in de Hollandsche yertaling. Yooraan een yerkorte 
titel: gDe Triumphe ya Antwerpen," in rand y. arabesken; yoortsde 
titel: gDe seer wonderltjcke, Schoone Triumphel^cke Incompst, y. d. 
.... Prinoe Philip, enz. Duer Gom, Oraphawm ... int Lat^n beschre- 
yen." — Aan het einde: j, Geprent Tantwerpen yoor Pieter Goecke y. 
Aelst bQ Gilles y. Diest. 1550." A tot O. — De platonzen geheel deselfde 
als in h. Latijnsohe origineel , doch de 2 eerste uitslaande pi. dier uitgaye 
s^n hier zóó gedrukt dat ze niet buiten het werk uitslaan, hetgeen 
slechts met de laatste dier 8 pi. het geyal is. — In hetzelfde jaar is y. 
dit werk ook eene Fransche yertaling by denzelfden Uitgeyer yer- 
schenen. 

404 Burgemeester Joost Buyck yan Amsterdam, neemt aan Philips n den eed 

a af. (Arend, U. d. 22). Naar J7. P. 8chouiient door B. da Bakker, kL br. 

4». Slechte Toorstelling uit de: Staatkund. Hist. y. HolLP? 1770.? 4fi. 

h. Deselföe pi. Proefdruk yöór alle Ir. — Beide pL y. acht. onbedrukt. 



ISSS — 1U8. Beleg van Terouanne, enz« 37 

é05 (Iftftt. Hel.) Beleg Tan Teronanne (op de gremen Tan België en 
Vrankr^k b^ Lnzemborg) toot Karel Y door den Heer y.Brederode 
en den Bitmeester yan MolenbaT*. (Arend, IL d, 88). — Zeer uitToerige 
Toontelling in hontsnede, in 4 br. fol. bladen. Het boTenste linker 
blad heeft bovenaan op een gekrolden band het opaohrift in goth. 
letters: ,Dit ie het belech Tan terwaen, gheoonterfbyt natd leren." 
Daaronder de stad en 8 witte Takken Toor inscriptidn; het boTeniie 
reiT^er blad heeft boTenaan het monogram O. T. Tan den graTenr 
C, Teuniiêm of gemeenlek genoemd ComeUa AnUmiêMOon ; boTenaan links : 
gSnjden," regts: j^West/' het onderste blad links het leger Tan den: 
yOraTe de espynoys;" het regtsohe blad het leger t. d. Heer t. Bre- 
derode; en onderaan links: ^Noorden." Ieder der 4 bL fbL bladen* is 
hg. 27' dm., br. 86' dm. — br. foL 

Dese uitmuntende , en nergens beschreyen, hóóggt tMtame plaat t. 
denael£ien kunstenaar, die in 1646 het plan Tan Amsterdam in 12 br. 
fbL bl. gaf, is Tan de firaaiste oonserTatie. Qekooht TOor ƒ 112^ — vit 
de oolleotie t. d. Heer Mnnniks Tan Oleef. 1860. 

406 (1555) ZeegeTecht in de Hoofden. (Arend, IL d. 84). Naar /. Bv^, 
a door £. Vvnkelea, 12». THt: (Fokke) Oesohied. d. MederL 12». 

h Des. pL Proe£lmk ^TÓór de Ir. 

407 (1555) Komst t. Filips n te Bmssel in September, eTen TÖÓr den 
a afrtand sQn Vaders. (Arend, ü. d. 41). Naar /. Buyê, door B. FtaMsf. 

12». Uit: (Fokke,) Oesohied. p. Nederl. 
h Des. pi. IVoefdmk TÖÖr alle Ir. 
40B OTerdragt der regering tbü Nederland Tan Karel V aan sDn soon 
Philips, te Bmssel den 26 Oct. (Arend, II. d. 89). Door F. Sogmimg 
te Keulen, br. fbl. — SUe in de Versameling der platen t. Hogenberg 
op het jaar 1668. 

409 Hetselfde, geheel anders. Karel V Toor s^n troon staande, naast hem 
sQne suster Maria t. Oostenrijk ; Philips kust hem de hand. Met Lat. 
onderschr. : «Tu nuno," ens. Door A. v. d. Boes, Gtono. 26. br. foL üit 
een Lat. Boek, in België Tersohenen. 

410 Hetaelfde, anders. Karel leunt op Prins Willem t. Oraige, ens. Door 
a B, Fokke, br. 4». Uit: Wagenaar, Vad. Hist. 

h Des. pi. Proefdruk TÖÖr alle Ir. 

411 HetselMe, eenigsins anders. Naar /. SnUes door /. E. IforoiM. 8o Proef- 
druk TÖÖr alle Ir. Afdruk in seer gr. 4^. Uit: Hooft, Hist. door t. 
Oappelle, enz. 

412 (1558, 29 Dee.) L^kstatie Tan Karel V. — Door Jan en Lueaev.Doe- 
tichem, Antw. O. Plantijn. 1669. 84 pi. en 9 bl. tekst. fol. 1« uitg. 

a Ie uitg., met HolL tekst Tan dit höögst belangr^k en zeer seldsame 
werk. Het bestaat uit 84 platen , bestemd om aaneengeToegd te worden, 
en wyl dit soms gedaan is, en de platen niet alle Tan gelijjke breedte 
B^n, laat ik hier eene naauwkeurige opgaTe Tan het geheel Tolgen. 

Titel: |,De seer sohoone Ordonnantie Tan den Bouwe des WtTserts 
Tan den aldermaohtigsten ende ouTerwinlioksten Garolo de Tiiflite 
Boomsche Keyser .... ghehouden binnen de Stadt Tan Bruessele den 
xzix dach Tan Deoembri moltiii duer Philippum Coninok Tan Bpangien, 
eto. synen Soon." — (Daaronder het wapen: PVus oulire,) Thantw. By 
Ohr. Plantin, in den gulden Benhoorn. 1669. Met PriTil." Dese titel 
ia in randwerk. 

Voorts 4 ongenomm. bladen besohrigTinginours. letters, met randw. 
a begint: ,De seer sohoone Ordonn." enz., d eindigt: ^Hierna Tolgen 



88 Lykstatie van Karel Y. tua 

Vlgoren." — VerTolgnni oen bUd omftmmit, mak insohrift: ^D» ber- 
iMiide Oapella, n» aüwyaen t. de iiATolg. Figurvn," ens. 

PlMkt L La Ghapelle «rd«nte, onderaan gen. 1 (wat loms wegge- 
meden ii). 

Fl. 8. Met 6 reg. kapit. opêohr.: yAmpliMdmo hoc apparatn," etc, 
gen. links: 2; waaronder: ,Joannesadaeteonm,LBoaediieteoamféoit" 

FL 8 en 4 aan elkander. 

FL 5 ie een groot lohip met sinnebeelden fan dee Keiiere deogden 

(dese manier om een groot lohip als drager der sinnebeelden te ge- 

bmiken, was toen leer algemeen); daaronder eene, afiKmderl^k ge- 

• dmkte, lat. prosabeschr^Ting met randwerk, beginnende: ^In yelo 

poster." en eindigende: ,AntT. Apnd Hier. Oook." 

Dese pL is onderaan links gen., en meer dan dnbbel soo groot dan 
een der andere platen, en ontbreekt meestal; in m^n Bx. der toI- 
gende nitgaTO is die een nitmnntend, ja onoTortrefbaar fitosimile 
. door den Kalligraaf il. Qrevengtuk alhier Torrangen. 

FL 6. De groote Standaard. — Daarachter 1 blad ornament waarin 
een opschrift in oors.: «iichter den groeten Standaert." ens. 

FL 7 tot 88 den geheelen trein Toorstellende. 

Voorts: Bene ongenomm. pL met opschrift: |,Los senores," eni. — 
8 bladen beschr^T. met randwerk in cnrs. : ,Na alle dese soo yolohde." 

— 1 pi. ongen.: een ornament waarop de wapens, wapenrok, ens.; 
onderaan: 1568. 

In aUes 84 platen en 9 bladen tekst. 

Op pL 88 onderaan regts, staat op 1 regel: ^Hieronimos Oodk in- 
yentor 1669." — W^l de platen ong^k yan grootte sQn , heb ik bQ 
de 8* nitgaye de grootte der pi. /kangegeyen. 

Dit Bz., in kl. folio, in half led. band, yroeger in het beiit yan 
een arm man op een der paden buiten Amsterdam , later het eigendom 
yan den Heer M. Weimar ten Oate te Arnhem, en nu berustende in 
de Bibliotheek yan het Bscoriaal in Spax^e, is het éénig hektnd» deaer 
!• nitgaye. 
h Hets. werk, 2* uitg, yan 1669, met Fransohen tekst. De titel die in 
m^n Bxempl. ontbreekt, luidt, yolgens den Catalogus Borluut te Gent^ 
1869. Tom n. No 8630, aldus: j^La Magnifique et sumptueuse pompe 
fhnebre, fiute aux Obseques et Funerailles du tres grand et trds yio- 
torieux Bmpereur Oharles Oinquième, Oelöbrées en la Yile (siej de 
Bruxelles Ie 29 jour du Mois de Deoembre, MOLyiii, par Philippes Boy 
Oathoüque d'Bspaigne son Fils. Anyers, O. Flantin. 1669." — foL 

Op desen titel yolgen 4 bl. beschr^ying met randwerk, beginnende 
weder met boyenstaanden titel , doch sonder plaats en jaar, en ein- 
digende : ^Les figures ensuiyent." — 1 bL omam. met inschr. : ,La 
Ohapelle ardente." ens. Voorts pL 1: gÏA Ohapp. ard." FL 8, 8 en 4 
gel^k aan die der yorige uitg., eyenaeer pi. 6, het schip met lat. 
tekst, hier in facsim. by«reyoegd. PL 6 de Standaard. — 1 bL besohr. 
in omam., beginnende: j,Ioi marchoient." Voorts pL 7 — 82metonder- 
, schrift yan Oock op pi. 82, als in de !• uitg., doch hier op 2 regels. 
Op pi. 82 y. h. gekleurde Bx. deser L^kstatie op de Bibliotheek te 
Arnhem staat: j,Hieronimus Oock Ifwê 1669." in grootere letters dan 
in m^n Bx. en dat yan den Heer ten Oate. 
c Hets. werk. 8e uitg., te 'sHage, b^ H. Hondius, 1619, br. foL 

Dese uitgave onderscheidt sioh yan de yorige nitgayen door het 
yolgende: Zonder titel. — In mQn Bxemplaar ontbreekt die en niets 
duidt aan dat die er b^ behoort. In den Catalogus Bremmaecker, Qent , 



1S58. Lykstade van Karel V. 39 



1846, N«. 1000, heeft men een titel gemnekt Ten het opiohrift der 
S> pL: yAmplünimo hoo ordine," en er Toorts de nunen dergraTenre 
en het adres t. Hondius op de !• pL Toorkomende, b^gOToegd. 

Alle tekst ontbreekt. — PL 1 (La Ghapp. ardente) heeft onderaan 
4 regel oors. gegraT. : ^^Henr. Hondins exo. 1019. Hagae Gom." ~ PL 6 
het sohip, is op 2 bladen, OTon groot als de andere, gedrukt en aonder 
tekst, met adres t. Gilles Hendrioz te Antw., en boTensohrift in kapit. 
letters in de pi. : «Sifigies naris ezhib. Bmz. in ezeq. Garoli Y | qnae 
et in ÜBstivitate annali per nrbem oiroamTehitor | — Op pL SB ont- 
breekt het ondersohr. t. H. Gook. — De Troeger ongen. platen na 88: 
ylios Senores" en ,de Wapenrok," s^n hier gen. 88 en 84 — Daarachter, 
op 8 ongen. platen, de Doodendans. (sie het TolgendeNo) soodatdeae 
oitgaTe 87 pL berat. 

Dese afdrukken, die ran de originele, dooh hier aeer a%esleten 
platen genomen sDn, hebben Teel broeder rand en s^n alle op gelijke 
hoogte en breedte gedrukt, wat met de Torige nitgaTen , die b e stem d 
waren om aaneen gehecht te worden , niet het geral is, en die daarom 
beawaarlQk gemeten kannen worden; de platen selTe s^n alle 84^ dm. 
hg. en meestal 88 dm. breed; de 8 pi. t. h. schip (pL 6) ieder hg. 
48 dm., br. 80 dm. — Ook dese nitgSTe komt solden Toor. 
d Doodendans. — 8 aaneen behoorende bladen , alle ongenommerd , sonder 
naam t. graT. doch welligt door Ft. van der Borchi, en seker in de 
109 eenw gegraT. — Het !• bl. links stelt den Dood Toor met schop en 
seissen gewapend; TÖÓr hem 8 geraamten, naast 8 geraamten staan 
sakken op den grond; bl. 8 heeft 8 grqepen geraamten, waarsoh^nl^k 
hoogere personen, daar de laatsten helmen, Taandels en een wapen- 
Bohild Toeren; de laatste (de linksohe) pi. heeft 8 groepen, de eerste 
met grafel^ke, hertogel^ke en koninkl^ke kroonen; de laatste met 
biasohops- en paosemke kroonen. — Het geheel aaneen goToegd is 
90 'dm. lang en 84 dm. hoog. — Dese plaat Tindt men achter de IBxx. 
der 8* nitg. deser L^kstatie, om welke reden is miy onbekend. — Zear 



Op het B^ksarchief te Brossel berust, onder de ^ArchiTes de Tan- 
dience," een geschrift, waaruit bl^kt, dat Pieter Vemols. Wapen- 
koning Tan Philips ü, onder den naam Tan Milan, sioh in 1660 b^ 
reqneet tot de GhoaTemante Margaretha van Parma wendde, om 
eenige belooning te erlangen TOor de groote, ja buitensporige on- 
kosten die hem het drukken Tan dezen Opto^ Teroorsaakt hadden en 
die hij op 8000 gulden schat, waarop de Gk>UTemante hem 400 kroonen 
deed toekomen. 

Dese optogt en die Tan Karal Y te Bologna in 1580, stjn Tan de 
bóógste waarde Toor de costumen en geschiedenis Tan dien t^d, Tooral 
de gekleurde Ex., gel^k er Tan dit werk een b^ Borluut te Gtont, 
IL N«. 8681, Toorkwam. 

Otct de graTcurs J. en Ir. Dueteown (Tooraaten Tan J. Ba^iaDvstecum, 
die in 1695 de platen TOOr Linschoten's reis naar Indiö, en seer Tcle 
andere graTcerde , — en die seker alle uit de stad Doetinchem in Gelder- 
land afkomstig waren), spreekt Kramm , HoU. Schilders seer uitToerig. 
418 Prentwerk Tan Fr. Hogenberg te Keulen, OTer de gebeurtenissen 
in Nederland, Frankrijk, Duitschland, ens., Tan 1558 — 1610, ook OTcr 
het jaar 1585, en eenige platen OTer 1611 — 1688; te samen 875 & 400 
platen. — ledere plaat met een 18- of 16reg. Duitsoh Tcrs, sommige 
met Fransche uitlegging, ens. ; iedere plaat hg. 81 dm. , br. 87 dm. br. foL 

Dit uiterst belangpr^ke en TrQ seldsame werk is TOor de kennis der 
NederL geschiedenis Tan groot gewigt, daar het ten tQde der ge- 



Prentwerk van Hogenberg. 



wat Branat, in %^a HanoAl op hat woord: Pmmar 1 
ik mQ hierroor Teel moeite gegeTan « 
bl. 21 en TOlg." breedroerig OTOr geh&nileM; ik t 
t« verwit*ei> TOOr meerdere b^ROnderhedeo, i 
*«r«ohil lende nltgm*aii en de portrettea. 

Het irark ber&t meeatkl pl&teo o*er de NederL I 
166B tot 1610, durblj vale leer bel&D^ijke orert 
•oliledenig ran 1B69 tot 78, en een groot aiuit»! over f 
in Dnitaohluid, Engeland, Frankrijk ca elders 
latere jaren. Kiet Mn der IS ScsmpL welke Lk ti _ 
geheel met een ander OTeraan, alle faaddeu eenig,| 
veraobil; de meeata Bxempl. beTattao 375 & 400 pl4 
Teraohillende platen bgeeDgenomen wurdt het een g 
■aker nooit bijeen te rinden iljn, an iraarTan vele 4 
Szemplaren irerden geTonden. 

Hst werk ia by afzonderlUke MrUn van 8, 20 of n 
op TeraohilleDda tyden oitgegereii; enkele aerian ags ■ 
herdrakt eo Termaerderd , (liehiörorer inionderheid de J 
— Heeatal Tindt men de eerlftn in de orde der t '^ .' 
gebonden. — De platen op Nederland betrekkei ifk, ^fn (w4 I 
na de aftonderlyke nitga-ve bg enkele reeksen) gapUnhl I 
telkens Termeerderde aitgaven Tan Aitainger, Leo B* 
•olienen in 1688, 8G, B8, 96 en 1606, nlamede io deDoUw. 
van B. T. Hetaren, Belgiaohe Hiatoric, die aonder naai 
weten dei SohrljTer*, nog TöArdeHoUandsoheuitgaTe, la 
in 1696. S dl. 4°. het lioht lag. — Ha bet gebruik der pla 
werken heeft men ae in ahronotoglaoho orde gesoliikt, ma 
loopend Tolgnommer Tan 1 tot 415 Tooraïen en TOOr de U 
nitgegaTan; in die nitgaTa aijn dns wal de sleobtete atSets 
ae is de gemakkelgkata Toor het gebruik. Het onder my i 
Ibeinplaar ia het eenige echter dat m^ Tan die latere ai' 
1« voorgekomen; het ander Bieraplanr dat i. 
heeft de oadere n". dooh bevat aleohta 360 platen. 

TnMohen da platen baTindan aioh in de meeste Eliem|At 
28 portretten, alle in medaillon. Aoht daarTau, nl.: Pliillpa. 
rathn t. Parma, Eliiabeth t. Bogeland, Mva, Willem I, B» 
Don Jan an Alei. Fameae Et|n het earet varsehanen in:,H. All 
Belgici Laonia Ohorographia. Oolon. apud Franc. Hoganber^ ] 
éfi.i" In da maaate BzempL der Hiatorieplaten komen eohtar de 
Toor, dia omgekeerd ilJn, Teel fraaier aoh^nen en bQnn kUa a 
jaar 1604 gemerkt ayn. 

Deae belangrijke prenten moetenmtjnainalanaooidBnofBmiolg 
Tan ondere platen of teekeningen a^n; ae Terrvdes bf al hft 
wykingen te Teel kennia van de plaataen wMr de ieitMt m^ 
aljn, dan dat aa niat in den tt|d en op of btj de plaateen Bond«i 
maakt atja. En daar ik in dan lear intereaaaDten Oatalogne des SMai 
de P. WoDters, verkocht t« Braasel in 1797 op bl. 30é het Tolg> 
geTonden hab: ,L'oaDTTe de Pierre Ie Poirre architeote, 97 Canlj 
,pliuieurs daaainéaa da deux ootfia, representant la priae de !a Qolati 
,de Tanis, la bataille de Lepanto, et toat oa qui est arriTB de 
.marqnable pendant les tronbles do Pajs-BMdHBto UfiS Jnaq. IC 
iplnileiirB portraits <1 chrmi dlipersf* damJf^^^^ " 
,en tont 104 ff. dnrtnCee dana la oourant ' 



W Prentwerk en Bandarl's „Yeldslagen/* 41 

ToiyiBt iogenieiir onder Ahrm en later tot 1608 geweest ie, loo Ter- 
moed ik dat deee platen naTolgingen xQn Tan dat m^ onbekende, 
miiichien niet meer bestaande werk. Welligt dat dese Termelding het 
boek doet temgtinden. Bene aanyrage welke ik hieroTer in den Mew ag e r 
dee Boiencee Historiquee. Gand. 1861 geplaatst heb, is echter sonder 
gerolg gebloTen. — Zeer belangrjyk is evenwel een artikel t. d. Heer 
A. Pinohart in d. Kessager d. Scienoes Histor. 1861 OTer desen tee- 



Welligt is het bQ de Trasg naar den oorsprong deser platen ook niet 
sonder belang op te merken , dat B. Tan Meteren in de Toorrede yan 
a||ne Belgische Historie, nitg. y. 1606, zegt: dat h^ aan sQn neef, 
Abr. Ortelins (den beroemden Oosmograaf?) het Handschrift yan s^n 
werk gesonden heeft , om daarroor yolgens diens raad in Dnitschland 
platen te laten maken; dat yoorts in de Doitsche nitgaye yan yan 
Meteren (die sonder weten en tegen den wil des schr^yers, sonder 
synen naam te Nenrenberg in 1506 yerscheen, waar het gesonden 
Handschrift yertaald is,) dese platen yoorkomen, — dat se eyenaeer 
in het te Kenlen yersohenen werk yan Aitsinger, doch in niet öto 
hier te lande gedrukt werk yoorkomen, — soodat ik yermoed dat er 
toflsohen den raad yan Ortelins aan yan Meteren gegeyen, en dese 
platen een seker yerband bestaat, wat eerder gegist dan tot seker- 
heid kan gebragt worden. 

De platen oyer de Fransche Godsdienstoorlogen sQn copiön der 
beroemde, seer seldsame prenten yan Periuin en Tortorel, waaroyer 
men op blads. 61 en 68 meer sal yinden. 

Be yersen onder de platen geplaatst, duiden een leyen in den tQd 
aan , ja selfii dat de plaat gegrayeerd en het yen gemaakt werd, terw^l 
yan dese of gene onderneming of beleg de uitslag nog onbekend was ; 
sie bL 60 n». SQ2, 818, ens. 

Op grond yan Aitsinger's.Leo Belgious, die uitdrukkelyk yermeldt 
dat de platen yan Frans Hogenberg sQn, ken ik dese en alle yolgende 
aan hem toe, hoeseer ze onmogelyk alle yan hem kunnen zyn, den 
tyd der gebeurtenissen, die tot 1681 gaan, in aanmerking genomen. 
Waarsohynlyk zullen zijne broeders A. en E. Hogenberg, alsmede 
syne scholieren hier in de hand gehad hebben. Op 8 portretten en 
op de plaat yan den moord y. Willem I yindt men den naam yan 
1^. Hogenberg als uitgeyer ; oyerigens heeft geen der platen eenigen 
naam of monog^m, wat op dézen of genen grayeur kan doelen. — 
Zie oyer de broeders F., A en E. Hogenberg : Eramm , Nederl. Schil- 
ders, Merlo, KOln., Künstler en Nagler, Künstlerlexicon , en oyer 
J. N. Hogenberg het N». 877. 

De platen yan Hogenberg die op Nederland betrekking hebben, 
syn ten getale yan 221, alle in yerkleinden yorm en met 64 nieuwe 
yermeerderd, opgenomen in het belangryke werk yan: W. Bjlüdabt, 
Afbeeld, en besohryy. der Veldslagen en Belegeringen onder den Prins 
yan Oranje en Maurits. Amst. 1615. br. 4fl. ; de meeste platen oyer 
Duitsche geschiedenis komen ook yerkleind yoor in het hier te 
lande yry seldzame werk yan: Mart. ab Isselt, Mercurius Gallo- 
Belgicus. 

Dewyl het werk yan Baudart een uitsluitend yoor Nederland yer- 
kleinde Hogenberg is, en daarin sommige gebeurtenissen uityoeriger 
s^ebeeld zyn dan in het origineel, en ook yele feiten bygeyoegd in 
Hogenberg niet yermeld, (wat wel in den Duitsohen oorsprong en 
yroegere nitgaye yan sommige seriön van dat werk zyne oplossing 
yindt,) soo mag Baudart's werk, dat nergens beschreyen is, op eene 

6 



42 Hogeaberg's Prentwerk en Bandarl^s „Veldslagen'^ 

eenigBixis breedyoerig Termelding aanspraak maken. — Het geheel 
ia eene doorloopende geeohiedenlB der Nederlanden, Tan 1606 tot 1614, 
in hoofdstukken Terdeeld rolgens de 286 platen die het bevat. Men 
Tindt er eene menigte kleine bQsonderheden in , door andere geedhied- 
schrQTen Toorb^gpegaan , en men mag het eigenlek meer eene nit- 
Toerige kron^k dan eene geeohiedeniB noemen. — De Franedhe en 
Latyneohe uitgaTen, in 1616 en 1621 Tereohenen, sQn de letterl^ke 
yertalingen, waanohjjnl^k door den Sohr^yer lelyen, yan het oor- 
spronkel^ke en beyatten deselfde platen in gel^k getal en yolgorde, 
■ooals mQ uit eene naanwkenrige yergel^jking gebleken ia, en wat ik 
te eerder nitdrokkelijk yermelde w^l ds Wind in Eijne Biblioth. y. NederL 
Geaohiedachrijy. yereoheidene misslagen ten aansien yan dit werk b^g^aat. 
Dew^l de naam des Sohriyyers in alle 8 nitgayen sleohts op den yoor- 
loopigen titel, die yöór den nityoerigen gegrayeerden staat, yermeld 
is, en die 1* titel in de meeste Ex. yan alle nitgayen ontbreekt, soo 
wordt het werk dikw^ls sonder naam des Schr^yers aangegeyen en yoor 
een anoniem boek of wegens de 2 yerschillende titels yoor 2 werken ge- 
houden. — Ben compleet Exemplaar yan elk der 8 uitgayen yöór m^ heb- 
bende, laat ik hier de uityoerige opgayen yan titel en indeeling yolgen. 

Hollandsohe tekst. — Yoorloopige titel: De Naasausohe Oorloghen, 
Besohreyen door WüK. Bomdartmm van Dêynae. — G^egray. titel: Af- 
beeldinghe ende Besohr^yinghe y. alle de Veld-slagen, Belegeringen, 
en andere notabele geschiedenissen, gheyailen in de NederL, Ge- 
duerende d'oorloghe teghens den Ooningh yan Spaengien; Onder het 
belejdt y. d. Prinoe yan Oraengien, ende Frinoe Maurits de Nassau, 
etc. Yan weghen de Hooch-Kogh. Heeren Staten der Vereen. Nederl. 
Amst. K. Ool^n. 1616. 880 blads. en Begisfcer. br. 4». Ket 286 platen, 
elk met een 4 reg. Lat. yers yan onderen, en hetn^. — Het Holland- 
sohe origineel yormt een doorloopend deel) in de Fransohe en Lat. 
vertaling begint met plaat 169, na den moord yan Prins Willem een 
nieuw deel. De gegray. titel is in alle uitgayen deselfde. 

Fransohe tekst. — Yoorloopige titel: Les Qeurres de Nassou, Des- 
criptes per Ovüt de Baudart de Devnae en Flandres. Amst. M. Golin. 1616. 
— De gegray. titel behelst de yertaling y. boyenstaanden nityoerigen 
Holl. titel. — Het 2fi deel heeft den titel : Second tome du liyre intitulö 

les Ouerres de Nassau, etc par O. Baudart. Amst. M. Golin de 

Thoyoyon. 1616. Dl. 1 heeft 466 blads. en pi. 1— 16a H* dl. 408 bL 
met register en pi. 169 tot 286. 

Latijnsche tekst. — Yoorloopige titel: Polemographia Auraioo — 
Belgioa, scriptore Wük, BaudarUo Deinaiamo FUmdro, — Gegray. titeL 
Yiya delineatio ao descriptio omnium prceliorum, etc. (yertaling y. d. 
Holl. titel). Amst. K. Oolin. 1622. — Titel yoor deel 2: Polemographi» 
Nassoy. pars 2a auct. G. Baudartio, etc. 1621. — I« dL 464 pagg. en 
pi. 1—168. Vol. IL 882 pp. et index ; pL 169 tot 286. 

De beste en eerste drukken der platen s^n die der Holl. uitgaye; 
alle platen sijn in de 8 uitgayen yan acht. bedrukt. Ik heb nog een 
groot aantal slechte afdrukken geyonden die yan achteren onbedrukt 
waren en dus in geene der 8 uitgayen behooren. Welligt is dit eene 
m^ onbekende latere afieonderl^ke uitgaye der platen. 

Voorts B^n alle, althans de meeste platen nog eens gedrukt tusschen 
den tekst yan Bor, NederL Historiön, uitgaye yan 1621. Amst. 6 dl. 
yerschenen b^ den uitgeyer yan Baudart, M. Oolijn , die dus de platen 
hieryan besat. 

Yan de 286 platen s^n 221 stuks yerkleinde en meestal omgekeerde 
copiön (d. i. yan regts naar links of anders om) yan Hogenberg; de 



Hogeaberg** Prentwerk en Baadarfs „Veldslagen.'' 43 

64 Tolgende o®, die daarin niet Toorkomen, sQn Toor dit werk op- 
Mttemk Terr aardigd, en kan men dikw^la door de HoU. en Franaohe 
<nidenohriften herkennen, daar onder alle andere platen Lamnaohe 
▼enen staan. Dese nieawe platen xQn: N». 17. 44. 46. 68. 118. 116. 
118. 187. 186. 186. 187. 140 tot 146 (over het jaar 1682) 168. 169.168. 
175. m. 188. 186. 216. 819. 288. 880 tot 286 (oTer 1697) 288. 289. 
248 tot 861 (over 1600) 268. 266. 266. 267. 280. 264. 270. 276. 276. 
879 tot 286 (oTer 1609 tot 1614). Sommige Toorrallen uit de latere 
jaren, b.T. 1604 tot 1614 sQn wel bQ Hogenberg afbeeld, dooh de 
platen sDn iceheel Tenohillend. 

Ik meen hiermede het belangr^kste OTer Hogenberg en sQne na- 
▼olgingen geaegd te hebben, en Terw^B orerigenB naar m^n atnk in 
de ^HaToraoher" Tan 1860. Dewijl m^ne beide Exemplaren Tan dit 
we^ hier beeohreTen a^n, (namemk een bQ Berien wat 860 platen 
beTat, en het öènige m^ bekende in Ohronologiiche orde, met 416 
platen) aal ik dese platen b^j de enkele gebenrtenlMen niet op nieuw 
▼ennelden, maar alleen die Tan Baudart, die deielfde onderwerpen 
afbeelden en aikondermk in m^ne GoUectie opgenomen a^n. 



FRANS HOGENBERG'S Prentwerk 

OYIB Dl 

N1DBRLAND8CHE, FRAN8CHB, DUITSCHE EN EN6EL8CHB 
GESCHIEDENIS tav 1630 tot 1681. 



^^rffc<i»^^^^»^^»^n^l^fc^h^»^** ^ 



INDKBLING VAN DIT WIEK! 

8ai«. Jaren. Onderwerpen. 

L 1686 10 platen OTer den togt t. Karel Y naar Tunig, 

2b 1569—69 7 g « Nederl. Gheschiedenia. ena. 

8. 1666—78 66 , «de Franaohe Godsdienstoor- 

logen. 

4 1667—1619 ^ jr » Fransche, Duitsche, Engel. Ge- 

schied. 

6. 1666—1670 24 , , Nederl. Gesohied. 

& 1671—76, Kaart. 29 

7. 1676, Mrt— 77, ApriL 80 

8. 1677, Mei— 88, Jan. 69 

9. 1688, Mrt— 87, Aug. 60 
ia 1687—1611 98 



» Ê 

W 9 

Ê » 



» » 






Duitsohe en andere 

Gesoh. 

U. 1669^1681 108 Varia oTer buitenl. Geschied, slechts in 

.^ enkele Ex. goTonden. 

Sbrie 1. Togt naar Tnnls. 

Volgn. Jaar No op de pU 
1. 1680. — Krooning t. Karel V. te Bologna. Deze plaat slechts in 
1 Tan de 18 g^ecollationeerde Ex. gcTonden ; namel^k in 
het Sz. Tan Gerard op de Koninkl. Biblioth. (Dese pL 
behoort eigentl^k in de 11* Serie). 



44 Hogenlbeiip's Prentwerk. 

Volgn. Jaar. N. op de pi 

8. 1686. 1 Titel (of beflohrfjTing) der 7 rolgende pUten: ^Kiurtae 
^eneiohniai wie KejBer Oaroliu der V dem Koni^ Yon 
^Thnnifl, §o tod dem Burbaronen Tertrieben .... sur hnlffe 
Inkomt ....eto." 

8. — — Portret t. Karel Y, links, in med. aleoht. De copie, regte, 

4. 1686. 2 Komst d. Vloot Toor Tonis. (is fraaier. 

6. g 8 Vesting Gh>leta door de Keiseri. ingenomen. 

6. g 4 Sohermutseling d. Mooren tegen de Keiaerl^ken. 

7. g 6 De Keiser door d. Kooren omsingeld. 

8. g 6 De Keiser neemt Tnnis in. 

9. ^ 7 BttelQke Mooren rallen d. Keiser te Toet. 
10. g 8 De Keiser herstelt d. Koning y. Tunis. 

Serie 2. Nederlandselie GMehiedenis. 

Volgn. Jaar. N. d. pi. Datum. 
U. — Portret y. Philips IL aet. 6a links. Oopie is regts. 

12. 1666. — 6/x. Afttand y. Karel V. 
18. , — , Vertrek y. Karel V. 
U. 1668. — 27/yii. St. Quent^n belegerd. 
16. g — 18/ rn. Slag b^ Oreyelingeo. 

16. g — 29/xu. Lijkstatie y. Karel V. 

17. ? — ? De rebns Belgiois in Belgio oonsoltatio. — Zonder 

eenig yers. — B^ de meesten staat regts: Bego- 
yin Silya; in de latere nitg. Segoyia nitgeyeegd* 
en andere yersohillen. 

Serie 3. Fransehe Godsdtonstooriogeii. 

Van dese Serie bestaan 4 nitgayen; de !• beyatte slechts 88 prenten, 
met beschrijying op 1 blad, met dit opschrift : ^^Knrtserbegriffdesqenigen 
^was sich in Frankreioh seidther dem Todt des Königs Heinriohs der 
,Zweite, Anno molix, und folgends bey regierang des Vrancisoi der 
^Zweite nnd Karle der neandte, biss an das Jar 1669 in Kriegshandlong 
,annd snnet sagetragen hat, allhie mit Figuren, so suyorens auff Frant- 
,sOsioh in 80 stück, jetst mit wei term bescheid, dieweil etliohe Figuren 
,unnöthig nnd yergeblich, in 28 stüok in unser Teutsche Spraoh yerfiMset 
gUnd tranferiert." De 2^ uitgaye bestond uit 82 platen, (yermeerderd met 
pi.: 1, 8, 6, 11, 2é, 27, 29, 80, 81, 88) met beschr^ying op 1 blad met 
dit opschrift : jyKurtser begriff desqenigen was sich in Frandkreioh seit- 
yher den frieden Ewisohen dem KOnig Philippo auss Hispania unnd 
^Heinrioh der Zweite des' Namens , König in Franckreich yon anno 1669, 
,und folgens bey Beg^ering des Franoisoi der sweite des Hamen% and 
,Karsl (do) der Neundte seinen Bruder, biss an das Jar 1670 in Krieohs- 
,handelung und Beligionssachen sagetragen hat, alhie mit Figuren so 
;yEuyoms nit mehr als '28, jetst yermehret biss 82 su, und mit weiterm 
^bescheidt al» Euyor, in unser teutsche Sprach yer&sset und trenlioh 
yHbergesetst." De 8« uitgaye beyatte 84 pi. (yermeerderd met 88, 84) en 
wordt hier beeohreyen; in de 4^ uitgaye s^jn enkele yeranderingen. Dé 
1« uitgaye is op de Biblioth. te Arnhem, de 2fi bQ den Heer BodaL — 
De 82 eerste platen s^n yerkleinde copiön der Fransche platen yan Pe- 
risain en Tortorel, waaroyer op bl. 61 en 62 broeder gehandeld wordt. 
De n». der platen yan Perissin die met dese oyereenkomen sQn er aohter 
geyoegd. 



■•gnribcfg's Prtatwtrk. 



46 



Volgn. Jaar. N. d. pL Oatora. 
1& ISHe. — lOrn. Portrat 



19. 



90. 



2L 



1 10/TL 



y. Hendrik UI; Linki. Ket Lat. 
Bnkele drukken md. Ten. Niet bQ P«riMiik In de 
1« nitg. deeer Serie ie onder dit portret een DieÜohon 
Aritmet. en een 7 reg. Freneoh en 6 reg. DnitMh 
Tere. — In de 8> nitg. ▼. deee Serie ie dit portretniet. 
Anne dn Bonrg Terdedigt de Proteetenten in k. Fiir- 
lement. Welligt n«. 2 t. Perimn: Kerooriele »«z 
Aognetini. 
Tonmooi en dood y. Hendrik m y. Frankr. De latere 



96. 
97. 



1660. 

166L 

lfi6L 
1669. 



aa 
ai. 



96. 

aa 

97. 
8& 



1668. 



9 ao/Ti. 

dmkken londer datam. J 

8 91/zii. Anne dn Bonrg yerbrand. 

4 la/xxL Oastelnan komt naar Amboiae. 

6 16/III. Zeyen Heeren yoor Amboiw gehangen. 

6 /i. Vergadering te Orleans. 

7 /CE. CtoUoqvinni te PoiMy. 

8 19/zi. Koord der Proteet. te Oakon. 

9 l/m. Koord der Proteet te Vaaiy. 

10 96jfiy. Kottegondrin te Yalenoiennee gehangen. 

11 /ly. Koord der Proteei te Sena. 

19 99/yn. Kontbriaon door Andreta ingenomen. 

18 /yn. Koord der Proteetanten te Tonn. 

U /z. St. Gillet door de Proteei y.Niameeontset. 

16 19/xn. Slag h^ Drenx. 1« aanyal. 

16 g Hetaelide. 9i aanyaL 

17 g HetMUde. 8> aanyaL 

18 18/11. Quiee door Jean Poltrot doonohoten. 

19 18/iu. Jean Poltrot door paarden yenohenrd. 
90 ? 



89. 1607. 91 
40. . 



1/3 
10/] 



41. 1668. 28 6/L 



a. 

8. 

6L 
7. 

a. 
ia 

9. 

11. 

18. 
19. 
16. 
14 
16. 
18. 
19. 
90l 
91 
98. 



Vrede btf Orleana tnHohen Proteet. en 

Kathol. , 96. 

Weerwraak der Proteet. te Niamee. « 97. 

Slag bQ St. Denis. Val y. d. Gonnetable 

y. h. paard. 

Slag bi^l Oongnao in Anyergne. 
41. » 94 /m. Vergel^k yoor Ohartree. , 80. 

48w 1669. 96 18/m. Oondö geyangen en door Konteeqnion 

yermoord. , 89. 

In de yorige nitgayen ie pL 94 eoms 26 

en omgekeerd. 
élk g 26 26/yL Phil. Strossi in Frankrijk geyangen. « 88. P? 

46. , 27 24/yii.=7/u. Poitiera belegerd. . 84. 

46. , 28 8/x. Óag bQ Monoontoor. 

47. » 29 14/z.=2/xL Beleg yan St. Jean d'Angely. 
4Bw 9 80 16/xi. Niemee door de Protestanten yerraet. , 80. 
49. g 81 21/xn. Aanslag 'der Protest, op Bonrgeeyerijdeld. ^ 89. 

60. 1670. 82 28/iu. Slag bQ de Bhone. , 40. 

61. 1672. 88 22/Tin. Moord in den Bartholomensnacht. — 
6& 1678. 84 16/III. Dee Konings aanslag op Boohelle veredeld. — 

De yorige 82 pL hadden elk 4 tweereg. yenen; de plaat 88 en 84 die 
▼an lateren t^d s^n en alleen in de 30 en 4^ nitg. deser serie yoorkomen, 
hebben 4 driereg. yenen en dan Ö4n achteraan. 



46 Hogenberg's Prentwerk. 



Skbii 4. FraiiMhe, Ihiltielie en Engelselie Ctoflehledeaift. 

In dace aerie bettaat de grootste afir^kixig tiiMohen de Tenohillaiide 
ezemplAren. — De platen E^n niet söö belangr^k als de andere en iffn 
hoogst waanoh^nl^k oopidn ran andere baitenlandmhe platen. De» j 
platen hebben geen N». i 

Yolgn. Jaar. Datam. 

58L 1676. 8/xn. Togt y. Paltfgrfl Jan Oaaimir, tot hulp d. Protest, in 

Frankr. 
S4 1687. 90/z. Orerwinning t. Hendrik IV b^ Konigoye. 
66. g 81/xi. Anlnean door Gnise Terbrand. 

66. 1688. 28^x11. Koord der Broeders Gnise en and. Andere pL, met 

Lat. en yreemd Dt. yers. 

67. 1689. 26/iT. Stamboom t. Lodew^k (IX) en Tereen. t. Valois es 

Nararre. — In het Ex. der Bibl. te Arnhem is hierbQ 
een gedrukt blad in randwerk: ,Stambaiun Ton Frank- 
reich seidher Ludwig «d. Nenndte, t. dem ent^rossen 
seind die ... Zwelge: Valois, Orleans, AngooL" eto. 

68. g l/Tm. Koord y. Hendrik HL (in 4 aldeelingen met Dnitsdh en 

Fr. yers. In het Sz. der BibL te Leiden is de moord 
op de geheele pi. aiji^beeld en de andere 8 ToorstelL 
niet. Ket yers en datom 82/n 1689. 

69. 1600. U/n. Dieppe, beyr^d door Hendrik lY. (Bene sleohte oopia 

hieryan heeft: Noy. 1689. 
00. , 14/iT. Slagorde b^ Drenx, gewonnen door Hendrik lY. Htor- 

yan is eene oopie omgekeerd met Dt^ en Fr. yers. 
8L , 14/in Verlies y. d. Slag bQ Dreox, door Kaine. Ket yen: 

,Bei Dreox in Frankrijk." Htoryan is eene oopie met 

yers: «lm Kers." 
88. (g) Kaart yan Par^s en omliggende steden. 

88. g 19/yin. Par^s belegerd d. Hendrik IV, ontset door Farma. 
64. g 8/nL Par^B door Hendrik IV geproyiandeerd. 
66. , ? Terugkeer yan Farma nit ParQs. 

66. leOL P Halpleger der Doitsohe Vorsten in 169L (yoor Frankr.) 

67. « P Besoek y. Hendrik IV in h. Dnitsohe leger. 

68. ( « ) P Beleg y. Boaaan (gedar. h. beleg gemaakt.) 

69. 169L 27/x, Brailoft y. Tarenne; en Astenay gewonnen. 

70. g 18/xii. Beleg y. Astenaj door Lorraine. 
7L g 19/xn. Brison wil Parijs yerraden. 

78. 1698. la/i. Oyeryal y. Valery op de Saame? 
78. ;, 6/n. Hendrik IV beziet Parma's leger b^ d'Aomale. 
74l g 16/u. Beleg y. Neafohateaa door Parma. 

76. g 88/iy. Boaaan door Parma ontvet. BQery. is eene sleohte oopf 

met Dt. yen: «Der König," ens. 

76. P 10/y. Oaadebeo door Parm^ ontvet. Hiery. is eene oopy 

yers: «Als Parma." 

77. P 14/x. Oyerwinning y. Boaillon b^ Beaamont. 

78. 1694. 26/yiL Hendrik IV gaat ter kerk in St. Denis. Hlery. is 

cop7 met yen: «Uff Sanct JaoobL" 

79. g a7/zu. Moordaanslag y. Pierre Ohastel op Hendrik IV. 

80. 1696. /y. Oyerwinning op den Connetable. 
8L g /y. Biron ontset Dyon yoor Hendrik IV. 
88. , /XT. Koord in de stad Han. 
88. , 81/yiL Faentes neemt Orleans in. 



H«8Mib«rg'8 Prentwerk. 47 



Boete y. wegen Hendrik IV Toor den Fanc 

Tnentee neemt Kamer^k in. — 2B* pL in MaoritiMi met 

Oniee neemt Maneille. (Ten: ^Fnentee beUgert." 

Hendrik lY neemt la Ftoe in. 

Albertns neemt Ardree in. 

Albertns neemt Oalaia in. Deae plaat Tenohilt in onder- 

■ohr. en gray. yeel t. d. yoorg. Ie ale de latere pL oyer 

die jaren. 

90L — Portret y. Kon. Ilieabeth y. Ing. (regts. — Bene fraaie 

oopie met 1604 ia ook regte). 

91. g lm, Yia. Beleg y. Gadee (Oadlz) door Bng. en HoU. 

SSL lfi67. U/m. Amiene door liet d. Spaigaard. genomen. M. Fr. en Dta. 



VdgB. Jaar. 


Datmn 


81 ?? 


?? 


86. 1596. 


9/X. 


86. 169a 


16/11. 


87. , 


ao/y. 


» . 


28/y. 


«. , 


17/iy. 



99l g 8/iy. Beleg y. Amiens door Hendrik IV. 

94. 160B. flO/yiL Portret y. O. de Gontanlt, Hertog y. Biron. (met 8 med. 

Bi|ner exeontie). — In de 1« uitg. ia hierl^) een blad 
besohr^y. in 8 kol., m. op8ohrift;,GmndL Bericht dero 
dnroh d. Mareoh. BÏron, yorgenomm. Oonipiration." 

96u g U/xn. Mislukte aanyal op Qeneye y. d. Hertog y. Sayoye. 

96. (1610) 14/y. Koord y. Hendrik IV. Fraaie dmk. 

97. g Ixeootie y. Bayaillac. 

Sebh 5. Nederlandselie Geflchiedenls. 

Yan deae aexie beetaan 8 nitgayen. Het exemplaar der BibL te Arnhem 
hee^ 66n blad beaohryying dier platen met opsohrift: ^Knrtaer bericht, 
gdeagenigen was aich ihm Niderlandt in Beligiona aaohen Und inntt yon 
gAnno 1566 biM anff diaa Gegenwertigen Biebentcigfiten Jan lugetragen 

«hat, mitt eampt dem Krich swiflBhen Daca d'Alba, etc einem 

ijedem snyentan geben. Beechrieben anas glanbwirdigen sohriflften, and 
vftoi dem Mondt dem, ao ea aelbet schier alles gesehen." Bene andere 
b^na geheel gel^ke is in het Bx. y. d. Heer BodeL Daarop is onder no. 17 
«ene plaat besciireyen, een Te Deam yoorstellende te Bmssel gesongen 
bi Deo. 1668 na den aftogt yan den Prins, — welke ik in geen ander 
^ gerenden heb; daarentegen wordt de Bxeontle yan Bpell (no 18) 

daarin niet genoemd welke plaat welligt aikonderl^k is nitgegeyen en 

^ Tersohillende nitgayen bestaat. — In de beide nitgayen der Serie 

liBveoht eenig yersohil tnsschen de platen U en 15. 
Volgn. Jur. N. d. pL Datum. 

% — Kaart. — Desoriptio G^ermani» infer. (met Olironol. 

mst der gebeurtenissen y. 1666 tot 1604. 17/ix., in 
een rand, links. 
%. (1567). — Portret y. Margar. y. Parma. 1567. links. Hierran 

eene oopy y. 1604, regta. 
1 6/iy. Yenoeksohrifb der Bdelen te Brnssel. 
8 14/yi. De Hagepreken. 

3 80/yiii. Beeldstormer^. 

4 18/ni. Slag bf} Anstxuweel. 

5 14/in. y. Stralen stilt h. oproer te Antwerpen. 

6 84/III. Inneming yan Yalenoiennes. 

7 81/iy. De Prins y. Oraige trekt naar Dnitsohland. 
— Portret y. Alya (regts). Hieryan eene fraaie oopy, 

links. 1567. 10 Dea 
% , 8 88/yiii. Intogt yan Alya in Brussel. 



loa 


Ufl6. 


m. 




Ktt. 


B 


1* 


1567. 


KH 




% 


» 


«n 


9 


107. 


B 



48 HttgMibergs Prentwerk. 

Volgn. Jaar. N.d.pl. Batom. 

109. 1667. 9 10/ix. GtoTangezmemiBg y. flgmond en Hoome. (volg. 

110. 1668. 10 80/Tin. Marg.T.Parma door AIte uitgeleid. Volgens Bft 

1667. 80 Dea 
IIL , 11 M/T. Blag b^ Heiligerlee in Groningen. 
112. g 12 1/TL flzecntie t. de Baienbnrgers. 
118. , 18 6/tl Xxecntie t. Egmond en Hoome. 
114 , 14 21/Tn. Slftg b^ Jemmingen. 

116. , 16 82/TXi. Neerlaag bQ Dalen. Yolg. BMidart 26/it. 

116 , — Portret t. Willem I (regti). Dit ia eene oo] 

andere Bx. het origineel, links. 

117. , 16 7/z. De Prins t. Orai^e trekt OTer de Maas. 

118. 1669. 17 ? Toomooi d. Spaigaarden te Brnssel. 

119. 1670. 18 ll/iL Szeontie y. Bpea 

120. g 19 16/yii. Pardon te Antwerpen a%ekondigd. 
12L , 20 /n. Verraad y. Ladron bQ Valenoiennee. 

Serie 6. Nederlandeelie Geschledeiils. 

122. 1670. 1 /xn. Loeyenstein, door Herm. de Bniter ingenomei 

128. 1672. 2 l/iT. Briel, door de Watorgenaen genomen. 

124. g 8 9/iT. Bown woedt in Rotterdam. 

126. 9 4 4/yin. Boermond, door d. Prins y. Oranje genomen. 

126. , 6 is/yin. Bergen in Heneg. door Alya belegerd. 

127. g 6 6/iz. Lodew^k y. Nassau yertrekt y. Bergen. B^ Bi 

19/iz. 

128. , 7 1/z. Plundering yan Meohelen door Alya. BQ Bauda 

129. g 8 16/zi. Ziitphen door Don Prederik ingenomen. 

180. , 9 80/zi. Koord te Naarden door de Spanj. BQ Baudart 1/: 

18L 1678. 10 18/yu. Plan y. Haarlem en omligg. land. 

182. g 11 21^28/ly Oyerwinning bi) Vlisnngen op de Bpanj. B^ Ba 

188. g 12 /yi. Slag op den Diemerd^k b^ Amsterdam. 

184. , 18 18/yiL Koord te Haarlem door de Spaig. 

186w , 14 6/yiii. Bammekens gaat aan den Prins oyer. 

186. , 16 /iz. Vruchteloos beleg y^ Alkmaar. 

187. g 16 28/yiii. Qeertruidenberg door de Staatsohen ontsei. 

188. — Portret yan Bequesens. (links; Ck)p7 is regts) 

189. 1678. 17 U/x. Oyerwinning op de Zuidenee. 
140. , 18 /xn. Alya yertrekt vit Brussel. 

14L 1674 19 ? P Beleg yan Kiddelb. door den Prins. 

142. g 20 27/1 Zeeslag bQ Bergen op Zoom. B^ Baudart 29/1. 

148. , 21 9/n. Middelburg gaat aan den Prins oyer. BQ Bavd 

144. g 28 6/iy. Pardon te BtuskI a%ekondigd. B^ Baudart 6/ 

146. g 28 14/iy. Blag op de Kookerheide. 

146. , 24 8/x. Ontset y. Leiden. 

147. 1676. 26 B/yin. Koord te Oudewater. Met Fr. tekst en Duitsol 

148. g 26 29/ix. Bommenede door de Spaig. ingenomen. (Dit is 

in een ander Bx. 
140. 1676. 27 21/n. Krimpen gaat orer aan d. Prins. 
160. g 28 16/yL Zieriksee belegerd, door d. Prins geproyian 



HogMÜierg's Prentwerk. 



49 



il 1578. 



151 
V&. 
166. 
187. 

isa. 

169. 



ISL 

S : 

**. 1677. 
^^ 1587. 



Snui 

é.pL Datum. 
1 8S/TI1L 

8 5/ix. 
8 15/iz. 
4 80/x. 

6 . 

8 4/xi. 

8 . 

9 , 

10 , 

11 5/xi. 
18 9/xi. 
18 10/xi. 

14 88, 88, 

15 /L 
18 U/n. 

17 ar/iL 

18 11/lT. 



X69. 1577. 19 86/ni. 



170. 


» 


80 a7/iT. 
SSRIS 


17L 


(^71) 


— 


172. 


1577. 


1 l/T. 


178. 
174 
175. 
17& 




8 84/TU. 
8 l/Tm. 

4 8/Tiii. 

5 88/TnT. 


177. 
17a 

17a 

IBO. 




8 iTT. 

718/ix. 

8 88/ix. 

9 88/z. 


18L 
188. 
188. 
184 
185. 
186. 


157a 


10 8/xi. 

11 88/xi. 

u . 

18 18/L 

uao/L 



7. NederlaBdselie CtoaehledeBls. 

Aalst door de Spanj. ingenomen. B^ BftadartSSJnl^. 
De Spaansohgesinde regering te^Bnusel a%eset. Biy 
Slag b^ Thienen. (Band. 14/ix. 

Koord te Maattricht. 
Koord op de markt aldaar. 
Plan Tan Antwerpen. 
Beechieten Tan Antwerpen. 
Bpaantohe fiirie te Antw. (Aan de Sohelde.) 
HetMlfde Op de Karkt en Btadhnii. 
Hetselfde. C^ de Straat. 
Hetselfile. Kartelingen aldaar. 
Qent Tan de Spaig. boTrQd. B^ Bandart U/xi. 
Valenciennes t. d. Spanj. beTr^d. B^ Bandart l^zi. 
85/ XI. Verraad t. Boblei te Gron. ontdekt. 
Nederlaag d. Spaig. b^ Lnik. 
Vredenborg in ütreoht geeleoht. B^ Bandart 84/n. 
Afkondiging t. Trede te Antwrp. 
Het prediken aan de Protestanten te Antwerpen Ter- 
boden. De plaat 168 OTer 1687 staat hier en in Aitsinger 
OTeral tnsschen die t. 1677, b^ Bandart op 1687. Zal 
waarsoh^nmk later b^goToegd sQn, welligt ook de 
Tolgende. 

Spaigaarden trekken nit Antwrp. — Dese plaat is 
niet gen«. 19 gel^k in de orde behoorde, maar soms 
niet, soms B. 
Bpaigaarden trekken nit Kaastrioht. B^ Bandart 81/it. 

8. Nederiandsehe Geschiedenis. 

Portret Tan Don Jan (regts). Deze pL is sleoht Tan 
dmk; de oopj die ook regts dooh fraai is, heeft het 
Intogt in Brussel t. Don Jan. Ü'^'^ 1804 

De Tolg. T. 172 af alle met Fransohe insoript. t. inhond. 

Don Jan Terrast Namen's KasteeL 

De Walen trekken nit h. Kasteel t. Antwerpen. 

De Dnitsche troepen trekken nit Antwerpen. 

Kasteel te Antwrp. door Boursse en Liedekerke 

geslecht. 

Karel Fngger te Bergen op Zoom geTangen. 

intogt T. d. Prins t. Oranje te Antwerpen. 

Intogt (met 8 trekschuiten) t. d. Prins in BmsseL 

Hertog T. Aarsohot en and. te Gtend geTangen. — 

De insoript. is hier grooter geweest ; doch uitgOTeegd. 

Intogt T. Aartshrt. Katthias te Antwrp. B^ Band. 81/xi. 

De Staatschen Terrassen Amsterdam. 

De Staatschen worden Amsterdam uitgedroTen. 

Portret t. Katthias, Aartshert. (links). 

Intogt T. Katthias in Brussel. 

Katthias doet d. eed te BmsseL 

7 



IflL 
198. 
198. 
194. 
196. 
196. 
197. 

198. 
199. 
800. 

aoL 



&0 Hogenberg's Prentwerk. 

Yolgn. Jaar. N. d. pL Datam. 

187. 1676. — 80/L Don Jan ontrangt d. PiinB t. Parma. (Deae (ongcn.) 

pL staat OTeral hier, enjaardn plaatsing sQn&ntiaC 
' De bewerking en ren is geheel anders dan der 
andere platen). 
18a 167a 16 80/11. (8ie/) Slag b^ Oembloors. B^ Bandart 81/1. 

189. g 16 ai/n. YeroTering t. Siohenen b^ Diest Bij Bandart ffi/n. 

190. g 17 18/T. Ontdekking d. Sodomie in een klooster te Brugge. 

— Dese plaat en de n». 198 en 195 alsmede de aan* 
duiding s^n de 66nige pL die de E. K. Sohr^'Ter 
Aitsinger uit s^n werk weggelaten heeft, waarin 
OTerigens al dese platen staan. 

18 18/T. Jesuiten en Minderbr. uit Antwrp. geroerd. 

19 28/Ti. Sodomit. Monniken te Gend Terbrand. 

80 14/Tn. Matthias besoekt h. leger d. Staten. 

81 80/ ?n. De Staatsohen nemen Kampen in. 
88 a6/TiL Sodomit. monniken te Brugge rerbrand. 
88 l/Tm. Slag h^ B^menant. 

84 Si/Tm. Matthias houdt rerue orer de troepen yan Palts- 
graaf Oasimir. B^ Bandart i6(ynL 

86 84/ix. Meenen door de Malcontenten ingenomen. 

86 7/x. Hertog ran Anjou neemt Bins in. Bij Bandart S/x. 

87 20/x. Baadflheer CKmbou te Atreoht onthoofd. Met Fr. 

88 19/xi. DeTenter Toor de Staten genomen. (besdhr|jT. 
808. — Portret t. Alez. Famesei ^^Gubem. usq. in prceam 

tem diem." 167a links. — Bene firaage oopie is regts. 

808. 1679. 89 16/i. Hoofdman Biel TOor Kerpen gehangen. 
904b g 80 SJfui. Parma trekt TOor Antwerpen. 

906. g 81 /T. Beleg t. Maastricht. Met Vr. besohr. soo ook de 6 Tolg. 
aoa g 88 99/TL Maastricht door Parma ingenomen. 

907. g 88 19/ix. Schans b^ Willebroek (b^ Brussel) ralt in.handen der 
90a 1680. 84 97/11. Kortr^k door de Malcont. genomen. (Staatsohen. 

809. 1680. 86 9/nr. Mechelen TOor de Staten gewonnen. 

910. g 86 /T. Diest in Ylaand. door de Franschen genomen. B| 

Bandart 8/Ti. 

911. g 87 88/Tni. BiTierrloot der 4 Keurrorsten op den Byn. 

919. g 88 17/TL Graaf HoUach orerwint de Spaig. b^ Hardenberg 

in Vriesland. M. Fr. besohrfjT. — Dmo sohjynt uit 
eene and. uitg., reel fraaier, en is korter. 

918. g 89 18/xn. Hattem, Toor de Staten tegen de Malcontenten be- 

houden. Met Fr. beschr. ook de 18 Tolg. 
914 168L 40 Steenw^k door de Malcont belegerd, door de Staten 

916. g 41 88/Ti. Breda door de Malcont. ingenomen. (ontset. 
9ia g 48 18/Tiii. KamerQk door de FranschengeproTlandeerd, ontset. 

917. g 48 JVL Ohatean Oambresis op de Spaansohen door de 

Fransohen reroyerd. 
9ia g 44 99/x. Aartshertog Matthias rertrekt. d». 

919. g 46 6/xii. Aanslag t. Parma op Bergen op Zoom rerfjdeld. 
980. g — Portret t. d. Hertog t. Alenoon, Frans Yalois. 

1604. regts. 
92L 1688. 46 19/II. Hertog t. Aigou te Antw. tot Hertog t. Brab. ge- 
988. g 47 98/11. Optogt t. d. Hertog t. Aigon te Antwerp. (huldigd. 
98a g 48 g Hertog t. Aigou doet den eed als Hertog. 
984. g 49 18/in. Aanslag t. Jean Jauregui op Prins Willem. 
986. g 60 U/Tiii. Aanslag t. Kapt. Simpel op Lier. BQ Bandart 8/Tm. 



Bogmbnrg^s Prentwerk. 51 

TolgB. Jur. N. d. pL DstoB. 

ttBw IfiflÜL SL M/xx. Loohem, door Yerdogo belegerd, ontMt 
flor. — Portret ran Gebhard (Troohiei) t. Keulen. Zonder 

Mnigen tekefc. Begte,iond.hoed;eeneTroegerednik 

is met den hoed,) — en adree ran F.HoffmiherglSn 

* in oorsyf, lomg in romein. (er Toor. !• nitg. 

Wl 9 88 PP TmoheeM neemt Bonn in. Gteene Fr. beaohr. wèl plaati 

SBl IfiSS. 68 7/1 Franache ftirie te Antwerpen. M. Fr. beaohr. gelQk 

b^na alle Tolgende. B^ Band. 17/l 
Wl , 64 , De Franiohen nit Antw. reijaagd. 

Skbb 9. Nederlandflche Gesehiedeais. 

De 10 è 88 eerste platen ran dese Berie (welke een rerrolg op de Torige 
ü) liebben behalfe het rolgn. nog een klein n». 1 tot 8 wat eohter later 
oiet Toortgeset is. 

% 1588. 66^ 16/in. Hnloraid op Traohseas door Fred. t. Saksen genomen. 
^ y ' 66 88/rT. BindhoTen aan den Ghnukf t'. Mansfbld orergegaan. 
'^ II 57 9/t. Kasteel t. Wonw aan d. Staten orergegaan. 
^ g i8 6/TL Kasteel t. Westerloo gaat aan Mansfisld OTer. 
^ — Portret t. Bmst t. Beyeren, Bissohop in plaata t. 

Troohsesi links. 1684 Met besohr. en adres t. F, Hogeik' 
hmrg te Kenlen. 1688 en SL (Fr. besohr. 

66^81/Tn. Qnckel, op den B^n, weert d. aanslag t. TVnohsess a£ 
6(F11/Tin. Dents in brand gestoken door Trachsess. 
81^ /ix. Königswinter door Troohsess rerbrand. 
eSF 19/xi. Hnis, bQ Karnapen, door Fred. t. Saks. belegerd , door 
68^ lé/xL Poppelsdorf b^ Bonn op Trachsess genomen. (T. ontset. 
W 17 JTL Godesberg op Trachs. genomen en remield. 

%I8L 1684. 66^88/1. Bonn door rerraad TOor Traohs. rerloren. Met Fr. 

besohr. 

^48. P ? 86 PP 2 Pastoors te Bonn Terdronken. 2k>nder Fr. besohr. 

S44. 1664. 67 9/iii. Graaf Adolf geeft siyn slot Bedwer OTer. 

846. g 68 81/in. Borg (bij Dentiohem) door Tmchs. belegerd, (regts). 

84S. - — Portret t. Adolf Graaf t. Nienwenaar. Zeer fraaL 

817. P ? 69 PP Trnohsee9 trekt naar Delft. Znd. Fr. besohr. (Fr. besohr. 

848. 1664. 70 8/tii. Kaart d.belegeringp^erkenderStatenomZatphen. Met 

249. II 71 2a/xii. Kaart d. fortificat. ▼. Antwerpen. 2^d. Fr. besohr. 

SO. II 72 10/Tn. Moord t. Balth. Gerards. 2^d. Fr. — F.Hogmiberg,o, 

26L n 78 /TH. Bxeontie t. Balth. Cïerards. 2^d. Fr. besohr. (priT. 

S2L « 74 8/Tiii. L^kstatie ▼. Prins Willem. (meeste flz. bg 1686. 

S68. — — Portret t. Lejoester. 1687. regts ; firaai. Staat in de 

264. g 76 PP Beoklinghaosen Talt t. Truohs. a£ Met Fr. besohr. 

266. PP 76 PP üerdingen TOor Tmohs. rerloren. (soo de 14 Tolg. 

266. 1686. 77 PP De d^ken TOor Antwerpen doorgestoken. Znd. Fr. 

besohr. 

267. 1664. 78 12/xl Limburg in Westph. Toor Truohs. gewonnen. 

266. 1686. 79 19/i. Mislukte aanslag t. Hohenlo op 's Hertogenbosoh. B^ 

260. g 80 PP Plan t. Antwerpen. (Baudart 29/1. 

260. n 81 /n. Horst TOor Tmchsess rerloren. 

26L n 82 . Sohipbrug t. Parma OTer de Sohelde. 

88 /iT. Sohipbrug remield. fraai. 



«1 

«81 

Hol 
«o. 



52 Hogenberg's Prentwerk. 

Yolgn. Jaar. N. d. pi. Datum. 

268. g 84 12/in. Hertog t. Saksen Terliest Brpraidt bf| Neofli. 

264. g 86 11/T. NeuBB gewonnen door d. Graaf T. Alpen. By Band. 20/T. 

266. g 86 26/T. Slag op d. Oonwensteinschen d^k. Fra^ 

266. g 87 28/TL Nederlaag ran Sohenk b^ Amerongen. 

267. g 88 ? P Het sohip : Fin de la gaerre. 
g 89 11/Tin. Farma ontrangt het Galden Vliee. 
g 90 27lrui. Antwrp. onderwerpt lioh aan Parma. B^ Band. 17/tiil 

270. — Portret t. Maurits (▼. Toren). 1608. Zeer fraaL Sleohti 

in 8 Ex. geTonden. 

271. g 91 /xi. Arnhem door de Bng. genomen. Znd. Fr. beaohr. 

272. g 92 16/xi. Orerwinning t. Parma b^ N^megen op de Bngftleohnn. 
278. g 98 22/xii. Gevaar der Spanj. in Bommelerwaard. (klein«r). 
274 g 94 Kaart ▼. Neoaa met h. omligg. land. 

276. 1686. 96 27/1. Graaf Willem t. NasBan b^ Boxnm Terslagen. 

276. g 96 12/T. Grave door Parma belegerd. 

277. g 97 17/iiL Sohenk nit Werle TerdreTen. B^ Bandart S/m. 

278. ( « ). 98 6/Ti. Grare door Parma genomen. 

279. g 99 28/TL Venlo b^ verdrag OTergegaan. 

280. g 100 8/TiL Moord by Jonkersdorfl 

281. g 101 26/ ?u. Neme door Parma belegerd. 

282. g 102 g NenBB geplunderd. 

288. ( g?).(10S) f Parma door d. Fans te Ghtiadendall rereerd. Znd. 6éa. 

beeohr. alleen m. nitlegg. A — D.; op lomm. een DnitMb 

Ters. YolgenB Bandart l/vn. 
284. ( , ). 104 PP B^nberk door Kenrront flmst belegerd. 
286. g 106 Zntphen door Leicester belegerd, door Parma ont- 

set. Bij Bandart /ix. (anders beeohreTen. 

286. 1687. 106 PP Bnhrort aan Sohenk ontnomen. B^ Bandart geheel 

287. g 107 4/Tii. Gelre door Terraad aan de Spanj. overgegaan. BQ 

288. g 108 /Tii. SchermntBeling in de Kempen b^ Engelen. (Band. /L 

289. ( g). 109 P P Slnia door Parma gewonnen. 

Serie 10. Nederl. en BaltenlandAche Geschledento. 

Met N». 290 hondt alle doorloopende nommeringder platen op; welayn 

er hier en daar nommen, b. t. 112, 117, 120, maar de volgorde is 

ai^broken , en in niet 66n der 18 geoollationeerde flxemplaren heb ik 

verdere no. gevonden. 

280. 21/viiL Jer. Maohielis b^ Kenlen wegens tjréjinj onthoofiL 

Dese plaat is sonderling sleohtgegrav. met sleoht vers; 
is ook kleiner, en w^kt veel v. de and. pi. af 

291. 1687. 28/xii. Bonn door Sohenk voor Traohsess gewonnen, (begraven. 

292. 1688. 26/iv. Taxis, in h. beleg v. Bonngesneuveld, wordt te Kenlen 
298. g 26/T. De stropende krijgshorden verslagen. Zeer versdhiU. 

vers, (sleohter) v. de vorige. 

294. 1688. 80/T. De Spaansohe Armade in h. Kanaal. Met klein Lat. vers. 

296. g PP Sohenk verliest Bonn na een beleg v. 9 maanden. 

296. g 20/xii. Wachtendonk door P. B. v. Mansfeld voor Parma ge- 
wonnen. Met Fr. besohr. 



Bogmberg's Prentwerk. 58 

Jaar. Datiim. 

OT. 1689. Ifi^rm. Sohenk Terdrinkt in d. aanglag op N^m. B9 Baud lO/rm. 
— — Portret t. ICanrits, juist als n«. 271, doch andere, raal 
aleohtere pL, rad. jaar, snd. ronden hallband. — Deae 
pL ie kleiner dan de orerige. 
1660. 8/n. B^nberk door den doodr. Adolfr. Nienw. (doorboakr.), 
aan de Spanj. overgegaan. BQ Baud. 8O/1. Met Fr. beeohr. 
100. g fSJYi, N^megen uit Knodaenborg door Maurite belegerd. Met 

Fr. beeohr. — Dit ia de 2* pi. in ManrioiasT. Bna;dodh 

déftr anderaom, met datum 19/tui en vera : g Nenmegen." *) 

KL g 4/III. Breda b^ Tfrraaring ingenomen. Met Lat. en Dnitioh 

Ohronodiatiohon. !• pL, dooh in Ck>pie, andenom, in 
Hanrioiaa m. rera: ^Des Printeen." 
VB. 1£9L 24/t. De StaatMhen in yronwenkleeren aoeken Zutphen te 

verraaten. — De volg. platen en renen yerachillen nog 
al T. d. Torige. — 6* pi. in Maar. geheel anders en and. rers. 
Ut g 80/t. Manrits wint Zatphen. ?• pi. in Maar. Ck>pie, rerand. 
<0i , 10/Ti. Maarits wint Deventer. 
XS. , 12/Tii. Maarits wint Del&^L BQ Baad. 1/tii. 
K6. g 26/tii. Maarits verslaat de Spa^j. b^ N^megen. Met Fr. besohr. 
W. g 25/iz. Maarits wint Halst in yiaand.8ipL in Maar. Sleohteoopie. 
KS. , 22/x. Maarits wint Nijmegen. 
KB. 1502. 4/tii. Maarits neemt Steenw^k. — 11« pL in Maar. Ck>pie m. 

vers: ^Ghraf Maaros." 
^ , 12/iz. Maarits neemt Ooerorden. 

'U* , 2/zii. Parma gestorren, te Brassel begraTen. 10* pL in Maar. 

and. oopie, met vers, ^^Za Atreoht." 



^ Ir bestaat een aeer kl. fol. boek door G. Bnb waarin 29 van dese platen 

▼ui Hogenberg voorkomen, getiteld: ,Mi.uriciado8. Des Darohleaobt 

ffursten Maaritsen .... dapffere Kriegsthaten, seithero ihr Farstl. D. van 

«König. M. in Engellands abervermeltes Gabernament eingeraampt and 

f Qbergeben worden , welohe Portret warhafitig and anpartt. erzehlt werden." 

^«dniokt in 1595. kl. fol. Bevat: Krigthaten v. Maarits, znd. jaar. Titel. 

^^nolog. tafel d. gebearten. (tevens der platen) v. 1588 — 95. 1 bl. 2 pg. — 

^hiedenis v. 1588 tot 1595, op 16 bladz. Daitsche tekst. sign. A tot D 

oogepagineerd ; kleine kaart v. Nederl. en 29 platen v. 1590 — ^96 die allen 

▼oorkomen in de no. 801 — 881. 1 bd. — Er zijn echter ook platen in v. 

1^, 1601, enz. 

Deze 29 pi. zijn de volgende No. van deze beschrijving. 



Jaa^. 


Jaar, 


Jaour, 


1 801 1590. 


11 _ 809 — 1592. 


21 — 844 — 1601. 


2 — 800 — , 


12 — 810 — g 


22 — 885 — 1597. 


8 807 1691. 


13 — 814 — 1598. 


28 — 92 — , 


4 _ 806 — g 


14 — 812 — 1592. 


24 — 889 — 1600. 


6 — 802 — , 


16 — 818 — g 


25 — 821 — 1595. 


6 — 829 — 1596. 


16 — 817 — 1594. 


26 — 828 — g 


7 _ 808 — 1591. 


17 — 818 — g 


27 — 322 — g 


8 — 808— g 


18 — 819 — g 


28 — 85. — 1697. 


9 — 806— g 


19 — 816 — g 


29 — 880 — 1596. 


10 — 811 — 1592. 


20 — 881 — 1597. 





Hogenberg's Prentwerk* 



r. Datum, 
d/m. 



80/Tm. 



1694 80/1. 

7/T. 
lélY. 






1666. 



SSL 



S84 



SS6. 
8S6. 

S87. 

8S6. 



pp 

6/n. 
SSl/m. 

18/TlL 

4/Tm. 
Sl/jz. 



1608. U/u. 

, 18/tiii. 

g llWUL 

1607. 24/L 

g 20/tiii. 

1698. 28(in. 



(1699) P /!▼. 
PP 
PP 

1600. 26/UL 
2S/I. 



S40. 
S41. 
S4S. 
S48. 

844 

846. 
846. 

847. 
848. 
849. 



1604. 
1600. 
160L 



PP 

2/TlI. 

PP 
PP 

12/TI. 



g 1/tiil 
a601). 1/xi). 

1602. 8/1. 

g 18/YII. 

g 19/ix. 



Geertmidenberg, door ICanrite gsnomen, weder door 
]Canf£ belegerd. 

Gtoertmidenberg door de Staten gewonnen. 16e pL in 
Maar. in oopie , te herkennen dat de naam Geertmideiibu 
in de origin. pL romein, in de copie cara. staat. 

Wedde en Wineohoten door Graaf Willem t. Na«aa g«h 
nomen. De renen z^n geheel andera gegrar. 
Portret t. Brnst, Aartih. t. Oostenr^k , link% leer deohtb 
Intogt T. Bmst in BruawL ' (Kleinere pL dan de and. 
GkMTorden door Manrits genomen. 
Groningen door ICanrite belegerd. Het Ten eindigt: 
,Wie est am Bndt, weiM Gott." 

Groningen door Manrits g^enomen. Br is eene oopie met 
groote letter; h. orig. heeft kleinere Ir. 
Oomar door de Tnrken belegerd. 
Waj door list voor Manrits genomen. 
KvLj door d. Bissohop weer orerweld. 
Manrits breekt het beleg Toor Grol op. 
Gran door de Christenen ingenomen. 
Het Staatsohe leger bi) Wesel geslagen. 
Portret TanAartshrt. Albert (links) fraaL 
g g Isabella (regts). 

Intogt d. Aartshertogen te BmsseL 
Hnist in Zeeland door d. Aartshrt. genomen. 
Kr^jgslist d. Bpaig. om de schansen b^ Holst te winnen. 
Blag b^ Tnmhont door Manrits gewonnen. 
Manrits belegert en neemt BQnberk. 
Dotis in Hongar^e op de Turken Terorerd. 
Baab in Hongarye, den 19 Bept. 1696 aan de Tiirk«D 
gekomen, na door Sohwanenborg door kr^gsUst her* 
OTord. Alleen met Lat. beschr. FraaL 
SchenkenschanB door de Spanj. belegerd, (nitleg. FraaL 
Groote kaart t. Stad en LandBommeL 2^d. ren ; met reel 
Kaart t. Bommel tot d. Bosoh, met h. beleg door 
d. Spai^'. 

Manrits neemt de Sohans St. Andries. B^ Band. 6/t. 
Wachtendonk door Lodew^k y. Nassan genomen. 
Groote Kaart y.: Flandria borealis. FraaL 
Slag bij Nieawpoort. Met sonderling gegraT. reraen. 
E[aart r. Ostende en omligg. land. 2^d. ren; met nitlg. 
Belegeringp^erktaigen Yoor Ostende. Met Lat. en kL 
Dnitsoh Yen en Ital. uitlegg. 

Plan Y. Bijnberk en der belegering. Znd. rer^ met nitL 

21e pi. in Maar. in seer Yerand. oopie. 

Plan T. Bijnberk en nittogt d. Spaansohe beaetting. 

Plan Y. 'b Hertogenb. en der belegering door Mftiiriti. 

M. Ten : (bis aaff dheat. tag.) 

Kingsale in Ierland gaat aan EUsabeth OTer. 

GraYe door Manrits belegerd. 

GraTe door Maarits gewonnen. 



Bogmbnrg*» Prentwerk. 56 

SCL IfiOBw IX/xn. WAohtendonk door B^hore Tarlorai. 

il. — Pofiret T. Jaoobnf Q) «n s^ne genudin, staande ton 

Toetan orer uit elkander. Met Lat. Tere. 
Bft. , S5/Tn. Jaoobna I in Weetmineter gekroond. 
■IL 18/tixi. 'aHartogenb. weder door Hanrita belegerd. 
B4. ^ 16/XL Hertog Frederik t. Wortemb. door Kon. Jaoobns tot 

Bidder gealagen. 
1604. PP Kaart t. h. beleg t. Oatende. Znd. ra. met uitlg. 
C1606u) 07 Ir.) Mialnkte aanalag op Antwerpen. — Gesigt op de Sohelde 

Toor Antwrp. en vloot d. Spaanachen en Hollanden. Znd. 
y /Tin. Lingen door Spinola genomen. (jaar en Tera. 

9 9/x. Yeldalag Toor Bohrort door Spinola. 
, 7/xi. Crakow b|| Orefeld.door Spinola genomen. 
g 15/xi. Portret t. Th. Peroj, bnakmidrerraad ; m. 2 medailL 
en Tele reraen. 
161. 1606. SS/L Wachtendonk door Spinola reroTerd. Grootere plaat. 
g /n. De 8 laamgeawor. tot h. bnakmidTerraad. V . ond. : Bzoe- 

cntle. (in 2 oompart.) m. Lat. en gr. Dta. rera en Fr. nitlegg. 
g /m. Breroort door de Spaxg. yerraat, dooh niet genomen. 

g 2/ni. Spinola neemt Loohem en laat meelwagena maken. 

Met Dta. en Lat. rera. 
g 14/tiii. Qrol door Spinola genomen. 
g /tz. B^nberk door Spinola belegerd. 

g 8/x. B^nberk b^ aoooord aan Spinola overgegaan. 
a6& 1607. 26/T. Zeedag bQ Gibraltar. M. Dta. en Lat rera. 
M. ? ? Smolenako door de Polen belegerd. — In 8 Bz. geronden. 

87QL 160& l/ii. Spinola te 'aHage ontvangen. 
ITL g 29/xL Matthiaa tot Koning v. Hongar. gekroond. Met Dta. vera 

in boekdruk v. Joh. Holtsmflller. 
n, g 19/xL Slag b^ Xanten, waar Graaf Adolf v. Naaaau anenvelt. 

Met Dta. vera en bovenachr. 
m 1809. Beatand te Antwerpen a^g^ondigd. 

874 ? Ontaet v. h. Slot Bredenbend b^ Ghilik door Aartahrt. 

Leopold. Znd. vera. 
87S. 1610. l/v. Tred. Hendrik en Ghriat.v.Anhalt verdreven de Waalaohe 

troepen bQ Beoknm in Luikerland. 
896. g 86/viL Prina Manrita atelt b^ Neoaa s^n leger in alagordOi 

voor den Kenrvorat en Paltagraal FraaL 
877. g 10/v. De Staataohen veralaan b^ Brkelena de GoUkaohe be- 

aetting. 
878L g /vi. Daohatein b^ Straatabnrg belegerd. 

879. g 8/vii. Molaheim bi) Straatab. berend. 

880. g /vm. Ghilik door Manrita en Ohriat. v. Anhalt belegerd. 
g 2/iz. Ghilik door Manrita voor de Kenrvorat gewonnen. 
g /n. Laraohe in Barbar^e door de Spanj. ing^enomen. Met 

bovenaohr.. Lat. en Dta. vera. 
868. 1611. 16/n. Inval in Praag (Kleinaeite) door h. Paaaanaohe leger. 

Skbdb 11. Varia over Baltenlandsehe Geschiedenla. 

Daar de volgende platen aleohta in 1,2 of 8 BxempL gevonden worden, 

en nn eena in deae dan in gene orde ataan, a^n ae in ohronologiaohe 

volgorde met aanw^xing der Bzemplaren opgenoemd. 

884. 157L 16/ix. Orde d. Tnrkache en Ohr. Vloot vóór d. alag by Lepanto 

886. 1666. 20/vi. Tonmooi. Koninkl. Biblioth. (M^n Bz. 



U HogMibnrg's Prentwerk. 

YolgiL Jav. Datam. 

886. 1687. Geogr. deioripftio teRitorii^K8rpeiiiiBDioaBrmkMat.pw 

Ger. Btempelium OondAimm. l^n Bz. 

887. 1609. OyerwinningT.lJKSHeidiikken op 6000 Turken b^jTolai 

bU Qfen. M. boTenBohr. md. Yen, ens. Met 1 rel afimd. 
tekst I m. opeohrifl: ^Ein herrlióher Slag in wiiluli— 
,1268 Freyhejdiiggen 6000 Turken erlflêrt" In B koL 
Amh. BibL 

888. 1600. 11/t. Keert Ysn den Tielerwaard,eni.tofeAltem». Amh. bol 
860. 1600.P P Veldaleg tegen de Turken b^J de HyierMerreeohfdoor 

O. K(0U$rJ. Met no. 1— a Amh. BibL 
80a 1600.? P üittogt uit de reeting Oaniaohe; door Q, KfeUerJ.Zad. 

oitlegg. Amh. BibL 
8eL 1600.P De Leo Belgioua r^dt in een' legenwagen, YiotoriAidt 

voorop met de wepens ren herwonnen steden. Door 

O. KCeüarJ, Amh. BibL 
808, 160L S/Tm. Yeldfleg in Zevenbergen der KeieerL tegen S. Bathocy. 

Met boYensohr. en uitleg. 2Snd. rere. Amh. BibL 
808. g BtuhlweisMnburg in Hong. door de Ohrist. belegerd. 

Amh. BibL 
804 1608. Groote Kaart y. Ostende met de bestorming. 7 Jan. IBQB. 

By M'. Bodel. 
806. 1601 80/Y. Innem. t. Sluis d. Maurits. Met uitlegg. Znd. Tem 

Amh. BibL 

806. OSOé). Den Belg. Leeuw door Spinola een doom (Ostende) uit 

de poot getrokken. Zinneprent, waarboven Dts. ven 
met anagramma v. d. naam. Kon. BibL 

807. , Afbeeld, v. h. beleg v. Ostende v. 1601—4. Met HoU. 

gegrav. tekst boven in de pL ; v. ond. Duitsohe uitlegg. 
in 8 koL — Plaat in de hoogte. Amh. BibL 

806. y Imago Flandri». — 'Deselfde pL als onder N». 807 op 

bl. 26 besohreven is. Amh. BibL 

800. 1606. 10/vm. Oldenseel in Vriesland P door Spinola veroverd. Miyn Bz. 

éOO. g 28/x. Wachtendonk door Spinola heroverd met Duiteoh vers. 

Bij M'. Bodel. 

40L g De 8 samensweerd. v. h. Buskruidverraad. — Met bo- 

venschr. : ^Oonoüium septem nobilium Anglorum ooi^ur. 
yin neoem Jao. L" Van ond. Lat. en Fr. uitlegg. in ours. 
in 8 kol. naast. elk. , v. ond. uitlegg. in Dnitsoh. — Dese 
pL is h. origineel v. d. pi. in al de and. versameL voor- 
kom. , en is veel fraaier v. grav. De oopy heeft eene 
Duitsohe verklar. bovenin: ^EigentL Abbild. wie ettUoh 
yBngL Bdellent/' ens. Amh. BibL 

408. g Bzeoutie der ZamensweerderS|metbovensohr.:yT7pioa 

ySupplioii, quo ooto , antesign. Londini 80 et 

,81 Jan. affeoti sunt imago." Y. ond. Lat. en Dte. ren, 
en Fr. besohr. in 8 koL — Het plaalje d. executie ond.- 
de copj der portr. is geheel anders en veel kleiner. 
Amh. BibL 

é08. g BeschrQv. v. de executie der Buskruidverraders met op- 
schrift : yKunser u. eygentL Histor. bericht, 

^etliche d. ftlm. Yerrather in BngeU. v. LebsnsuTodt 
^hingerichtet worden." — 1 bL Amh. BibL 

401 Portret v. Jan de Ney (1607, act. 80) regts, v. boven 4 

regels, v. ond. een Lat. en Duitsch 4 reg. vers. Miyn Bx. 



BogmbMTg's Prentwerk. 57 

Tolgn. Jaar. Datam. 

40iu f? — Btomboom T. Heodrik IV. metboTeniohr.: pArborgwi- 

tUltU Henrioi .... lY. Amh. BibL 
408. (UnO) — Portrat ran Lodewijk Xm, Koning r. Frankrijk, als 

kind, te paard, linka. V. ond. 4 reg. Lat. en Fr. Tera. 

Kon. BibL 
407. 25/t. Matihiaa tot Kon. t. Bohemen gekroond. (In 11 oompart. 

40a. 16UL flVi* Keiier Bndolfll op lijn praalbed.M9nBz.(Koninkl. BibL 
4Da g téfJU Krooning y. Mattb. in Frankft tot Keiier. Kon. BibL 
Wk. , g ' Feeaten Toor b. Tolk b^ de Krooning. Kon. BibL 

411. laiX. 14/11. Optogt tot h. bnwei^k y. Paltsgraaf Frederik V met de 

Prinoes y. EngeL Mijn Bx. 
412L « 10/zi. Hnwemk y. Paltsgr. Wolfgang Willem te Mnncben (in 10 

oompart.) Met boYensobr. en Dts. en Lat. Yers. M^n Ez. 
élSw ?? ?? Plan d. nienw aangoYangen stad Mfllbeim aan de B^n, 

met bolwerken. (S^d. Yers). Met 1 regel opscbr. Mijn Ex. 
414. 1616. 11/XL Bmnsw^k belegerd en beYrtjd. Myn Ex. 
41&. ?? ?? (Kleine) Kaart Y. FriaaL MQn Ex. 
416b 1618. 82/xii. Afbeelding y. d. Oomeet boYen Kenlen (en de dieren- 
riem). Met besobr. d. O. Hersbach y. Keulen. M^n Ex. 
^7. (16IB). ? Moord y. d. Mareohal d'Anore in 6 oompart. op 1 bl. 

geno. 1—12. Znd. Yers. Mtfn Ex. (M^n Ex. 

élBL 1618. 15/ YL Veroelli in Piemont aan d. Hertog y. SaY. OYorgegaan. 
419. 1618. — Kaart y. de landstreek bij Spiers en Heidelberg, met 

Yersterking y. Udenheim. Met Sreg. ondersobr. MiJnEx. 
4flOL 1619. 10/ YL OYerwinning y. Baqnoy op Mansfeld bij Badweis in 

Bohemen. KoninkL Biblith. 
42L g 18/Y. Executie y. OldenbamoYeld. Met kL Lat. en groot Dts. 

Yers^ HolL boYensohr. en insohr. Des. Holl. pi. als in 

Vondel, Hekelsobr. Myn Ex. 
4S2. 1619. aO/iii. Keiier Mattbias op x^jn praalbed. Met Duitsob Yers y. 

D. M. O. in boekdruk. — Dei. plaat als 886. Met Duitsob 

gedr. boYenschr. Kon. BibL 
4C3L (1619) — Portret» regts in oy. y. Keiser Ferdinand y. Oost. met 

ornamenten en onderscbr. : ^Legitime oertantibus." eto. 

Myn Ex. 
4M. 1619. ? Krooning y. Ferdin. tot Boomsob Koning. In 8 afdeel. 

gen. A— H. Myn Ex. 
426. , 9/ix. Optogt ter krooning y. Ferdin. in Frankf. a/M. Mijn Ex. 
406. 16180. 6'x. Afbeelding d. Scbansen door de Staatsoben op Kom- 

penwerdt (Nonnenwerdt) aangelegd. Met Dts. boYonsohr. 

Myn Ex. 

487. 1620. 8/xi. Slag by Praag. Myn Ex. 

428. , — Plaat der (66) plaatsen in 1620, 21 door Spinola YeroYerd. 

(In eene lange reeks om syn portret.) Myn Ex. 

429. 1621. 21/TL Exeoutie te Praag der Boheemsobe Groeten. (In 7 oom- 

part) als 88^ 889. Met gr. Dts. prosa ondersohr. Myn Ex. 

480. , 6/ix. Gulik door Hendrik y. d. Berg belegerd. Myn Ex. 

481. ?? — Groot (uitsl.) profiel Yan Keulen met Duitsch Yers en 

fr. met intogt Yan Antonia, bruid v. d. Hertog Yan 
Oleef: Leids. BibL 
488L (1621?) — Kaart y. Wesel; belegerd door Spinola. Amh. BibL 

488. 1621. 17/Tiii. Plan Yan Montauban en der belegering. Met Dts. Yenen. 

Myn Ex. 
434. , 21/riii. Stein aan d. Byn door de Spai^'. YeroYerd. Myn Ex. 

8 



58 Hoguibergfl Prentwerk. 

Volgn. Jaar. Datum. 

486. 1G8L 14/x. Kaart t. h. land t. Sluis en omligg. steden, met het 

beleg d. Bpaig. Met Dta. renen. M^n Bz. 

486. g 27/ix— 14/x. Af beelding y. h. beleg y. Frankenthal door GtonzalTO 

Y. GordoYa. Met boYensohr. M^n Bz. 

487. 16SS2. 9— 12/YL Nederlaag y. Mansfeld in Geraroen by Frankft T. 

ond. Dnitsoh Yers in 4 kolommen. Amh. Bibl. 

488. g 8/L Beleg y. d. Sterkte Papenmnta in den B^n b^ Bobb 

door Hendrik y. d. Berg. Met Dta. Yenen. M^n Bz. 

489. g Zju, Afbeelding y. de Yesting Gnlik en beleg door Hendrik 

Y. d. Berg; genomen Yoor de Spanjaarden. Met Dti. 

Yera. M:||n Bz. 
440. g 10/YL Slag toMchen de Bejera. en Spaanaohe rniterf| en 

Paltsgr. Frederik bQ Darmatad. M. Dt Yers. M^n Bz. 
44L g 22/YL GeYechttiiSBohendeKeiaerl.endieY.HalberBt.b9H0dhst 

in de buurt y. Frank£ a/M. M^n Bz. (Spinola. M4)n Bz. 
448. y — Plan y. Bergen op Zoom en omstreken met bel^g t. 

448. 1628. ? Intogt y. Karel I y. Bng. in Madrid. M^n Bz. 
444. (1628) P Beleg y. Heidelberg. 2^d. Yers. M^n Bz. 
446. 1624. 6/ZL Lippstad in Westphalen door de Spanj. gewonnen. M. 

Dta. Yers. M^n Bz. (Myn Bz. 

446. 1626. 80/iY. Plan y. S. SalYador in Braailie, door de Spanj. hernomen. 

447. , — Plan y. Femambuo (in Brasilia). Znd. 66n. nitlegg. 

M^n Bz. 

448. g ? Breda door Spinola belegerd, met omligg. land.Groote 

kaart and. nitlegg. M^A Bz. 

449. g ? Slag by Deasau en Zerbst tussoben de troepen Y. Wallenst 

en Mansfeld. 2^d. uitlQgg. MUn Bz. 
460. 1626. 24— 27/Yni. Verschillende geYOohten tussohen de troepen y. Tilly 

en Denemarken geloYerd. Op 1 pL met afsond. Dt. 

prosa besohr. MUn ez. 
46L g P Inneming Yan Minden door IHII7. ^'^ ^^ 

462. g P Zweedsohe Schans aan d. Weichsel bi) Dantaig. M^n Bz. 

468. g ? Stralsund door Wallenstein belegerd. Met Dt. Yers. 

M^n Bz. 
464. 1627. P ? Kaart y. h. eiland Bö, tegenoYer la BocheUe. — (Gewone 

kaart m. ondergedrukte, uitslaande beschr. : Beschreib. d. 

Insel Be, eto.| auch wie diese y. d. Bngellendem belegert^ 

Y. d. Frans, aber ... entsetst worden. Amh. Bibl. 
466. a027P) P Kaart y. Bö, la BocheUe, ens. Amst. H. AUard. 1671. kL 

föL Dese kaart behoort hier seker niet in, is ook ander 

formaat. Amh. Bibl. 

466. g 1/ix. Plan y. BocheUe en oml. land« en der fortifioatiön en 

beleg d. Konings. — Znd. beschr. alleen met cartouche^ 
links. M^n Bz. 

467. 1628. P Beleg y. Oasale de Monünrato door de Spaig. Met kL 

Dts. en Fr. Yers. Amh. Bibl. 

468. g P VeroYerbig d. ZUYcrYloot in de baai y. Matanca. M^n Bz. 

469. (1628) P Beleg Y.'sHertogenb. door d. Prins y. Oraige, Znd. Yers. 

Mijn Bz. 
460. 1681. 8/iY. Beleg en inname Y.Frank£ a/M. door Gustaaf Ad. M^nBz. 
46L ? P Pascaart d. Schansen SantYUet in 't land y. GKms. Met 

Dts. uitlegg. M^n Bz. 
462. ? — Plan y. Pappa (in Hongar^eP) met de omstreken en 

ezeoutie. Znd. eenig Yers of tekst. M^n Bz. 



Hoguiberg's Prentwerk. 59 

Ycdgn. Jaar. Datum. 

? P Plan Tmn PUflen, met belageringiwerkeii. M:||ii Bz. 

? ? YeroTering t. BMitsen in OberlAiuite door d. Keorr. t. 

Bakssn. M^n Bz. 
? P KaïiAal Ungi Gelder en Yenlo t. d. B^n in de Mam. Met 

11 forien. Met gedrukt Doitsoh ondertchr. MUn Bz. 
( P ) ? Beleg T. Mantua door de Keiiermken. Myn Bz.. 
P — Portret van Kenau Jansen. Door M, QCuadtJ. Amh. BiU. 
P — Portret t. Maria Btuart. Met adree t. J. Buawmeoher te 

Eleulen. Amk. BibL 
P — Portret ran Ambr. Spinola, regte, fraai, t. boren in h. 
midden een f gel^k in alle fraaie afdrukken d. portr. 
Kon. BibL 



Ib bek Bzemplaar yan den WelBd. Geb. Heer P. YaBLoum tam Thsmult te 
üireokt, berond lioh achter de 8* Berie (Yersohillende platen orer 
fnoeohe, Dniteohe en andere geechied.) nog eene Serie van 16 platen 
(ginommerd 1 — ^16) over Deenaohe Geeohiedenia die in geen der 18 Bz. 
wdke ik vergeleken heb, aanwesig waren. 

▼olgB.JMr. Datum. N.d. pi. 

^ 1 TiteL — Yan boven 8 groote wapens, ter ween^den 2 

kolommen , met inaohrift : ^Mein Hoffiiung ," eto. en : 
yTreue iet Wildbret;" in het midden eene groote Lat. 

inecriptie : ,Bee geeto Frederici Dani» , Norw. 

^regia, eto. ez monumento Pyramidali SegebergsB ab 
«H. Bamorio, Begio Yioario, deeumptsB saneisq. nuno 
«tabulis eoulptsB ao ezpreas»; et Jo. Adolpho, Ar- 
«ohiepiso. Brem. et Lubeo. Antistiti (eö quod pater 
^Adolphus una cum Bege bellum Dithmare. geeeit) 

g per Fr. Hogenberg et Sim. Novellanum Oon- 

lyteoratum. 1688." — De volgende platen s^n alle 
met 1 reg. Lat. bovensohr. en eenige regels Lat^naohe 
venen van onderen. 

^ (2) Portret (seer klein, regts) v. Koning Frederik II v. 

Denem. 

^1569. 8/vi. 8 Oorlog tegen het vr^e volk der Ditmarschen. — l* pi. 

Slag b^ en overwinning van Meidorp. 
A g 7/ VI. 4 Slag op het Noordstrand. — (De beschr^ving vindt 

de leser in de gesohiedenis v. desen oorlog door Ohr. 
Gilioius). 
474 g 80/vi. 6 Slag b^ Heide ; verbranding v. h. dorp ; overgave der 

Dithmarsohen. 
475. f 20/viii. 6 Krooning des Konings te Koppenhagen én instelling 

der Gouden Bidders. 
176. 1568. 7 Oorlog met Zh^eden tussohen Fred. II v. Denem. 

en Brik XI Y v. Zweden. — 1« pi. Zeeslag h^ Borsholm. 
80 Mei. — Blseburg na een beleg van 28 Aug.— 4 Sept. 
aan Fred. Il overgegeven. 

477. g 8 Het Zh^eedsohe leger bQ Helmstad geslagen. — Ziee- 

slag tussohen Oeland en Gk)thland waarbQ de Deensphe 
Admir. Frano. Bilde sneuvelt. 

478. 1664. 80/v. 9 Zeeslag waarin de Zweedsche Adm. Jao. Bagge gevan- 

gen genomen wordt. — Yredehandeling te Bestook. 



60 H«genb«rg's Prentwerk. 

Volgn. Jaar. Datum. N.dpl. 

479. 1666. fiO/x. 10 Slag bQ Astrapheide ten nadeele der Zweden. — Beleg 

Tan Blsebarg door de Zweden opgebroken. Febr. ISff. 

— Warbnrg door de Denen yerorerd. 16G9. 
400. g U Orenigt Tan al de seeslagen in desen oorlog. 

48L 1570. 28/xi. 12 Vrede te Stettin tuMohen de Denen, Zweden en die 

T. Lnbeck. 
402. 1600. 8/T. 18 Beleening Tan Henr. BansoT, door Koning Fred.II 

T. Denem. met het Leen Tan het Hertogdom HolateiD, 

ens., te Odeniee. 
408. 1508. 81/1. 14 Verdrag met die Tan Hamburg te Itaehoe door Henr. 

Bansow geeloten. — Herwinning t. h. eiland Oeselt ena. 
484. « 5/ti. 15 Begrafeniflstoet Tan Koning Frederik II te KOekilde. 
405. 9 ^ 16 Afbeelding Tan h. pjramidale monument in den 

Torm Tan een triomfboog door H. BanaoT opgerigt» 

waarTan op den titel gesproken wordt. Met 2 Lat. 

Tenen. 



In het Bzemplaar t. d. Heer F. Olitibe te Broaael heb ik nog de Tolgende 
platen gOTOndan, die alle gekeA andera dan die t. Hogenberg s^n. 

— Kaart t. Zeeland door Jao. t. DoTenter, met adrea t. /. BuwBtmecher. 
links: Henr. Nagel feoit. 

— Plan Tan de Hanoestad DeTenter. 

1588. Aanslag Tan Anjon op Antwerpen. Met Holl. tekst. 
1585. Sohipbmg t. Parma. Met Dnitsohen tekst. 
1580. Moord t. d. Hertog t. Qnise. Met Lat tekst. 

B § § Hetselfde anders. Met Dnitsohen tekst. 

P Schermntseling bfj Engelen b^ d. Bosch. 2k>nder tekst. 

1595. Inneming t. Hny door d. Bisschop t. Lnik. Met HolL en Fr. tekst en 
adres t. Ad^, dt 8o Huberti. 

g Inneming t. Lier. A. HyberU exc. ens. 

1596. Inkomst t. Albertus te BmsseL Met Holl. en Fr. tekst. 
g Beleg T. Ardres. A. Hvherti exc. enz. 

g Hetselfde anders. P. van Overh^ exc. Met Holl. en Fr. tekst. 

g Inneming t. Oalais. A. HvherU exc. 

g g g Hnlst. A. Huberti exc 

g Hetzelfde anders. A. Huberti exc. 

g Zeeslag bQ Oalis Mails. A. EvherU exc. 

1597. Inneming t. Amiens. A. Hubmii exc. 

g Beleg T. Amiens. Znd. adres m. Fr. nitlegg. 

g Inneming t. Arras. A. Bubmii exc. 

g Kaart t. Artois. M. QuCadiuJ fee. 
159a Beleg t. B^nberk. A. HnJberU exc. 
1608. Beleg t. Ostende. Zaxd- nitlegg. A. Hubmii exo. 



PMMia en TmHmni Prentwerk. 61 



416 Pbmmibb ToLüia, oonteiuuit éO TftblMox oaHiitoirMdiTefMiqiiigoit 
— orablai toiu^Aafe lef Gnems, MiMiorm at Tronblat AdTanm «n 
TrftDoe en oee demioree annees. Le tont reooeilly aelon Ie teemoigiiege 
de oenx qni j ont eatè en peraonne et qoi leaontTeiia,Ijeaqaelaaont 
ponxtraita k la TeritA. — éO op koper of hout gegrar. pL; hg. tZdm. 
lir. 40 dm. Iir. fiil* 

Deae hoogat belangrgke anite Tan éO platen, gegraveerd door de 

Tranaehe Knoatenaan, Jeoa TorUffél «n Jaoqitm Pmtmn, die in de jaren 

1B80 tot 70 werloaam waren, — ia het origineel der hierboTen bf| 

Hogenbeig Termelde 84 pi. orer de Franaohe geaohiedenia Tan 1660— 7S. 

Dav dit belangrfiky en in Frankr^k aéér aeldaame werk, hier telende 

B^ffBnoeg geheel onbekend ia, en er aeker niet éèn Sz. hier ia te Tinden , 

aoo héb ik eenige deaer platen in Frankr^k Teraameld, om hier de 

bwohrlfTing Tan het griieel te kannen gOTon, Tolgena Bofegrt-D am dtiwl, 

fmtn^Qranmt Fnme. VL p. 46 ena. en den : Oatalogoe Tente Paelinok te 

Bnuad, 1860, waar op N«. 488 een Sz. Tan 28 pi. nitToerig beedhreren 

k dat met 400 fr. betaald werd. Men aie ook Tooral de oitToerige aan- 

taekening Tan Bnmti in s^n Mannel OTer dit werk op het woord: 

fttmiêr. Olbohoon deae Serie niet tot onae geaohiedenia behoort, atrekke 

dit loowel ter aanTnlling Tan de beeohrf|Ting Tan Hogenberg, als om 

Uer te lande deae platen te doen kennen. — De platen a^n op koper 

gegraTeerd, en sommige in hontanede, in gel^ke grootte nagoTolgd; 

un de koper gegraT. beetaan 8 aoorten Tan Bzemplaren, nl.: lo.) Met 

Vnntch opaohrift en uitlegging. 2».) deaellde platen genommerd, borenaan 

ragfcL 8o.) Mat Laty naoh opaohrift en uitlegging i aonder N^ ; Toorta eenige 

oopiAn in houtanede. — Complete Bx. Tan éónen staat der platen a^n 

liöögit seldaaam; ja deela onmogel^k, omdat men Tan pi. 4, 6, 7 en 88 

deohti de hontanede kent , en eene kopergraTure, die tooh waaraoht)nlHk 

▼el bestaan heeft, onbekend ia. — De prQs Tan oomplete Bzemplaren 

^ leer Terschillend en kan 600 tot 1000 fr. bedragen, a&onderl^ke platen 

>yn 8 tot 10 fr. waard; sommige aeldaame echter wel 60 & 80 fr. — De 

* geteekende platen a^n in miyne oolleotie. 

Volgn. Ja»r. Datum. 

^ Titel; Premier Volume, ena. (aie boTen) in een hout- 

aneerand.' Op sommige Bz. Tindt men op dien titel ook 
een: ^AtIs au leoteur." 
^ 1558. 10/TL La Merouriale auz Angustins & Paris. Is bQ Uogenöerg 1. 
^ V 80/Ti. Toumoy ou Henry II fut blessö h mort. g 8. 

^ , 10/Tn. Mort de Henry II h Paris. (Houtmede). , — 

^ V 81/xiL Anne du Bourg bruslö è St. Jean en GreTe. 

(Houtmiêde). g 8. 

^ 1560. 1846/111* aBntreprise d'Amboise desoouTerte. « 4 

h Oopie in houtsnede. 
'• , 15/III. Bzeoution d'Amboiae. {UoutÊnede). g 6. 

^ 1661. /i. Assemblöe des 8 Bstata h Orleans. g 6. 

^< , 19/ZL a Massaore h Oahors. g 8. 

h Ck>pie in Houtanede. 
^. g 9/xn. a GoUoque h Poissy. Dit origineel ia Tan de 

uUente zeldgacmükeid. g 7. 

* h Oopie in koper met Teranderingen. BoTenaan 

geuo* : 8. 
IL 1662. 1/iiL Massaore (der Protestanten) & Yassy. g 9. 

12. g /IT. Massaore (der Protestanten) & Sens. g 11. 

*18. g 26/nr. Prinoe de Yallenoe. — Mijn Bz. gemerkt No. 18. g 10. 



62 PerlsslD en Tortiml Prentwerk. 

Volgn. Jftv. Datam. 
14 g /TIL a Maamcre h Toart. Hooggt mUi0umn. Is bQ Ho^wibtry U. 

h Oopie in Hootnede. 

16. 1682. /TU. a Prinae de Montbrison. Hoogst Mlcboom. , UL 

h Oopie in Hootmede. 

<*16. g /ix. DefElftite de St. Gilles en Langaedoo. « 14 

^7. g 19/2 u. Ordonnancé Des armöes de la Bataille de 

Dreoz. Met Lat. opschrift. , — 

18. , « A Premiere charge de la bataille de Dreoz. , 16. 

* h Oopie in Hootsnede. — Gemerkt N». IflL 

19. 9 » ^ Deuzieme charge de la bataille de Drenz. 

Bttdrvk van de uitemte nMMLomhM, , !& 

* h Gegrareerd. 

80. 9 « A Troiaieme charge de la bataille de Drenz. 

2k>nder de woorden: ^J. Perrissim feoii." , 17. 

h Met den naam. 

c Oopie in hontsnede. 

^*8L g g Qoatrième charge de la bataille de Dreoz. g — 

^*82. g g Retraite de la bataille de Dreoz. g — 

28. 1668. — Orleans assiègö en Janrier. g — 

24. g 18/n. a LeDoodeGoi8öblee86èmort.Hoo9rtwkbNMM. g 18. 

6 Oopie in hootsnede. 
26. g 18/III. La paiz en llsle aoz Boeofik g 20l 

26. g 18/iiL a Bzecotion de Jean Poltrot. Zeer mUkaam, g 19. 

h Oopie in Hootsnede. 
*27. 1667. 1/x. Massacre (der Protestanten) k Nismes en 

Langoedoc. g 2L 

28. g (10/z.) a Bataille de StDenis, la Teille de St. Martin. g 28. 

* h Oopie in hootsnede. — Gemerkt No. 27. (Zeer getdmumk 

29. 1668. 6/1. a fiencontre des deoz armees k Oongnaa g 28. 

* h Oopie in hootsnede. 

80. g /iiL Ohartres batto par Ie Prince de Oondö. g 24 

8L 1669. 18/III. Ordonnancé des deoz armöes (by Jamac). g — 

82. y g o» Bencontre d. armöes (bQ Jamac). g 26. 

* h Oopie in hootsnede. 

88. g 26/TL Bencontre des armees k la Boche. g 26. 
*84 g 24/TU— 7/iz. Poytiers assiègö. g 27. 
^^. g 8/z. Ordonnancé des armees k Monoontoor. g 28. 

— Gemerkt N». 8L 

*86. g 8/z. Desroote do camp k Monoontoor. — Ge- 
merkt No. 82. g — 

*87. g 16/xi. Sorprise de Nismes en Langoedoc. g 80. 

<W. g 14/x— 2/zii. St. Jean d'Angely assiögöe par Ie B07. 

Houianeds. g 29. 

89. 1670. 21/xii. Bntreprinse de Boorges. g 8L 
40. g 28/III. Bencontre des 2 armöes ao passage do Bosne. g 82. 



tM8, enz. Yolksleven en Hervorming. 08 

^ (1558) Zinnebeeld. Yoontelling Tmn h. YolUeren. — ,Den retten 
TistelaTont met alle fjn ^geeien. — Compt hier betiriden dlemeger 
Taeten." — len iwaarlyTlg men Yoontell. den retten TMtener. lit op 
een w^nrat op een open wagen en wordt door vele rroowen Toort- 
getrokken (t. Unka naar regts,) achteraan mannen ; op de regtenffde 
komt de mager raeten , eene magere Trouw die eenlge riaohen in de 
kand houdt» op een open wagen door Troowen getrokken en door mannen 
gVTolgdy aanraden ; de Toorrte Trouwen raken handgemeen ; in h. tw> 
■ohiet een dorp. Met 2 Tierreg. Lat. en HolL Tenen t. ond., en 1 reg. 
U. kap. borenaohr.: ,,Den Tetten," ena. — H. Oock ezc. 1668. Door 
IVoat HoeeKghmiherghê, (aiol) Hg. 88 dm. br. 60 dm. br. foL — In de 
OoUeetie t. Dr. P. Verloren t. Themaat te utrecht. 
418 Yoontelling uit h. YolkaleTcn. — Spotprent op de luiheid. Boren in 

• de prent 2 regele in kapitale lettera : ^Die met lanter&nterQ altooa 
fgbëquelt s^fn. Moeten deur luyaerdy^^ook meeat aonder ghelt ayn." 
— Idnka een herberg met uithangbord : een man gemakkel^k ruatende ; 
in de deur ataat de rrouw dea huiaea, uit de ramen aien Tcraoheidene 
paraonen, Toor de deur twee Trouwen en een jongen die een tablet, 
waarop de kapitale lettera Tan het alphabet, in de hand houdt, regta 
eene kleine armoedige herberg; in het midden eene riTier, ena. Van 
oad. 18 rethorQke Tcraregela (in cnratjf, in 8 kol.) Naar Hter. Bob, 
met adrea t. /. QaXlê, Hg. 84 dm. br. 42 dm. , br. foL Deae plaat ia in 
de manier t. P. e. d. BoreM, — Zeer curieua om de oude Tooratelling 
T. h. tablet met lettera, eene aeer oude Torm Tan AB boek, nog in 
Boaland gebruikelyk en in het begin deaer eeuw nog in awang in 
Dnitachland, Walea, Schotland, ena. Deae plaat Tertoont alaoo het 
reeda oreroude gebruik hier te lande Tan dergelyke leerboeken Toor 
het Tolk. — In Ingeland aal binnenkort een hiatoriach litterariach 
ooderaoek OTcr deae ondate A.B. boeken het licht aien. 

^ OBaellde pL met later adrea Tan P de Jode, Ju de collectie t. Dr. P. 
Verloren t. Themaat te utrecht. 



«tt Zfau>.pr«>t op de yrq.rriding der HerTorming. - .Monument Toor 
^ de yHerrormde Kerk t. Nederland , begonnen in 't jaar 1666." — 
BoTenaan in h. midden het portret t. d. eeraten Lutherachen Predikant : 
Jan Arende; linke en regta 4 Tooratellingen uit den t^d der Hervor- 
ming; T. ond. 2 afbeeld, t. h. naaien der B^belboeken. Naar D. ITer^E^/ 
door T. Koning (omatreeka 1790). Hg. 88 dm. br. 51 dm. br. fol. Proefdruk 
op geel papier. 
^ Dea. Tooratelling. — Fraaie originele teekening in O. I. inkt door D, 
Kerkhof, br. fol. 
^^^ Hetaelide; ainneprent. — ^Monument TOor den aaligen Reformator 
, Joa. OalTinua." — BoTcn in h. midden h. portret t. GalTinua ; linke en 
regta en t. ond. 6 afbeeldingen Tan de plegtigheden in de HerTormde 
kerk. Naar D, Kwkhoff door T. Koning. 1791. Met adrea t. D. M. Lan- 
gereld. Hg. 88 dm. 51 dm. br. fol. Pendant t. de Toorg. plaat. 
^ *) Zinneprent OTcr de Qodadienat, — herlcTing t. geloof — endeher- 
Torming in h. algemeen. — ^Ben klaere ende aohrift. bew^a t. d. 



*) Biy de platen OTerdeaejarena^nTeleZinneprentenoTer Qodadienat en 
Harrorming geroegd, die aeker in latere jaren of aelfii buitenalande gemaakt 
tyn , doch hier haar plaata Tinden ala uitdrukking Tan den geeat der t^den 



64 Zinneprcnten over de Hervorming. 

jfSohmaelen weoh, ende Boghe Foorte, die tho dan Loeren lof^t 
^ende t. d. Breeden weoh, Bnde Wiede Poorte, die iho die Tei^ 
ydoemenine leljdet. Matth. int 7 Oap." — Uitroerige en r^ke toot- 
■telling in 3 bladen y. d. breeden en smallen weg. — Op da 1* pL Unks 
•taat Johannee de Dooper (No. 1) en predikt boete, TOortiiaOltfiataa 
en iQne geboden afgebeeld (2—16); boTenaan de enge poort, waar 
enkelen ingaan ; op de middenste plaat staat de Vngel d. waaiiiaM (17) 
onder den boom der kennis eenen man (19) Termanende, dia door eena 
TTOnw, (20, de wereld) wordt ai)|^rokken en naar dan Pana (2i, alt 
Jnlianos Apost. aijg^beeld) en naar de Hoere t. Babjlon dia op hai 
groote beest r^dt (24) gewesen wordt; Toorts op de 8* fd. da 
poort waar de Paos inr^dt; in het rersohiet de hel. De 
personen s^n geno. 1 tot 45. — B^ke en fraaie oomposltia. Mei 
HoU. verklaring op 1^ blad in 6 kolommen in oude goth. letter} iaat 
h. bovenst, opschrift, aan h. einde eene cnl de lampe, en adres: 
yGhedmkt tho Deventer doroh Johan van Doetekom a». 158t. — SSondar 
eanigen naam v. grav. (Joh. v. Doeteknm ?) — De pL hg. 66 das. alle 
8 bl. te samen breed 110; dm. de beschr. hoog 24 dm. Zie aa|ia aodare 
plaat V. d. breeden weg op n*>, 429. 
Éénig Bxempl. in de oolleotie Dr. P. Verloren v. 'Hiemaai ta Dtraohtk 

422 Hetselide. Zinneprent. ,De oontemta mundi et eoram qni in eo aontk" 
— Insohrift boven in eene oude plaat in 2 fblio bladen waarraa het 
!•, linksche blad, eene groote kerk ^UniTersalis ecolesia'' voorstrit, 
waaruit eenige ketters worden weggedragen; meer naar vorm, eene 
tafel waar hypocrims ens. verkooht wordt ; op den voorgrond een optogt 
van Oain , Nimrod en and. tyrannen , die allen op een vloerkleed gaan, 
wat (op de regtsohe plaat) door den dnivel naar sioh toegeliaald wordt; 
achter dien boosen geest de geopende moU der hel, die als kop v. 
een beest een berg vormt, waarop Satan Ohristns wil verleiden. Yoorta 
hier en daar de Paas, Kardinalen, ens. als verkoopers en varlaidara 
voorgesteld. — De personen en gproepen gen», t tot 80. Van ond. 2 
regels in cursief beginn.: ^Ansiet hier well, en hebt acht, een stuok 
* yVoer veel jaren tsamen gebracht," ens. — Van ond. een vers in 6 
kolommen in oud duitsohe letter, op 2 a&onderl^ke bl. naast elkander, 
de uitlegg^g der voorstelling behels., en beginn.: 

^Tho recht heeft Jool gheprofeteert waerachtioh 
,Dat Oodt in den lesten t^den craohtioh, ens. 
Zeer oude plaat, naar ik meen v. Belgischen oorsprong vóór 1680. 
De 2 bl. te samen hg. 60 dm. br. met het vers. 86 dm. — Aónig Bx. 
in de collectie van Dr. P. Verloren v. Themaat te Utrecht. 

428 Hetselfde. Ziinneprent in 2 bladen met onderschrift in 1 reg. kapit. letter : 
^De mort k vie. — Le Ohemin d, salut." Het eene bl. links stelt den ge- 
openden muil van : La damnation voor, waarin vele beelden worden aan- 
gebeden, de mis bediend wordt, ens. Benige sondaars beladen met het pak 



over Godsdienst, Boomsche Kerk, Hervorming, ens. Dese platen s^n seer 
belangr^k wegens de getrouwe uitdrukking der volksmeeningen van den 
t|Jd over de opkomst en ontwikkeling der Hervorming. — Ze EQn.ge8teld 
in dese orde: Platen over deherleying van het Christel^k geloof tegenover 
het kerkel^k gelood — Platen ten gunste der Hervorming. — Spotprenten 
op de B. Ejith. Kerk. — Op de Mis. — Op de Inquisitie. — Spotprenten 
op de Hervorming — en op de Hervormers. 

Alle deae platen s^n söör seldsaam, insonderheid de groote platen, 
doch allermeest de uitleggingen. 



ZiiinepreDten over de Hervorming. 65 



hunner l o nden treden nit dien muil en komen tot : gLaloyêtletProph;" 
(Mosee) die hen w^sen op: let Apottreti (8» pi.) Toortt op glEvangile," 
door welk boek iQ heen kmipen (aio) en komen tot den kmisdragenden 
Chrlstne, en lich baden gaan in het bad Tan diens bloed; in hetrer- 
■ohiet het hemelaohe Jenualem. — Oade Franeohe gegrar. plaat, 
h^. 50 dm. br. 68 dm., Met a&onderlyk HolU ren in 12 aohtregelige 
oonpleiten, met rele bijbelplaatsen, en adres: Amsterd. ^by Dt. de 
Mejne, oaert en constTeroooper aen de Beurs in de wereltcaart. 161(y' 
(dos eene latere HoU. uitgare eener bnitenlandsche oudere plaat. — 
Sénig Sz. in de Tersameling ran Dr. P. Verloren ran Themaat te 
utrecht. 

ttA SBnneprent. ^La tonr de Tire foj." — ,Thorn des glaubens." — Eïen 
kleine toren waarroor Christos op den drempel staat, en dien eenige 
monniken, door den dolTel aangeraard, willen ondergraren. Naast 
den toren de boTenrermelde bijsohriften. — Onder de pi. een Daitsoh 
en Fransoh 10 reg. rers naast elkander; het Fransohe begint: ^pDepuis 
yLe temps Que Dien Fonda La tonr, ens. Oomposö par on Bepenti 
yOordelier." — Fraaie onde grarure, hg. 27 dm. br. 20 dm. kl. ^dI. — 
fiénig EzempL in de collectie t. Dr. P. Verloren ran Themaat te Utreoht. 

4K Hetaelfde. Zinneprent. — ^Saorifioinm unirersale, d. i. Het alghemeyu 
«Oilerh. des Herts, Hands, Tongs," enz. — Sene kleine plaat ver- 
toonende een' nitgespreiden mantel (des Erang^lies?) waaronder een 
helm (der saligheidP) en een schild (des geloofii?) welke mantel door 
2 Sngelen in de lucht wordt Tastgehooden ; onder de plaat eene 
menigte spreuken met het bovenstaande opschrift: ^Sacrificium," ens. 
in het midden het Onze Vader. — ;,Wt h. Engelsch oTorgh. door 
«Bd. Kenrick Cambrobritt., ghedcuokt t' Amst. bij Giles Thorp op 
«Uyllenburgh. 1622." kl. foL — De pi. br. 26 dm. hg. 12 dm., mot h. 
Ters hoog 44 dm. — Éönig Bx. in de collectie v. Dr. P. Verloren van 
Themaat te Utrecht. 

486 Zinneprent op de Vereeniging der yerschillende Godsdienstig^ partijen ? 
— De boom der religie, orbor reUffionis staat in 't midden, regis een 
krijgsman gtatus temportiliSf die violentia onder den voet heeft, links 
een geestel^ke statui SpiritudUs, die dMcorÓM, vertreedt; de T^ó, tempus 
prcBsens sn^dt de onnutte takken af; in h. verschiet eene poort met 
opschrift : Fkma fides en amor ; op d. voorgrond links een altaarsteen, 
met opschrift : Ohmnit plcmiatio, enz. ; regts een dergelijke steen : Tta^iue 
qui reaistit poiestaU Dei^ enz. waaronder : W. v. JSaecht comp,, (de bekende 
Lnth. psalm berijmer) P. Baltens excucL (waarbij : et Haeeht). — Onder 
de pi. een Holl., Dnitsoh en Fransch gegrav. 8 reg. vers: Loet Oods 

ordarmantie wercken Den hoorn der religiën , enz. Hg. 22 dm. , 

br. 29 dm. br. fol. Zéér ewrieus en zelda. Zal van 1575 of omstreeks 
1580 zijn. 

427 Zinneprent op de Tweedrag^ en Godsdiensttwisten. — De Paus (als 
monnik) Lather en Oalvijn zitten aan eene tafel te eten, Charitas zit 
boven de schoorsteen, een herdooper daaronder aan h. vnnr, de 
Bendragt brengt een dood hert (de vrede) binnen, de dienstmaagd 
Ratio vermaant de aanzittenden tot vrede. Met 7 in de plaat gegrav. 
verzen, boven of onder ieder persoon. Met adres van C. J. VisscJier, 
Wegens de verzen in reden rij kersstijl acht ik het het eene onde plaat 
van omstreeks 1570 te zQn, door Vissoher opg^gpraveerd. Hg. 24 dm. 
br. 96 dm. br. fol. Zeldtsaam. 

428 Zinneprent vóór de Hervorming. — Een weeg^haal ; op de reg^erzijde, 
de zwaarste, staat een Bijbel (daarnaast Hus, verder op Lnther en 
andere Hervormers); op de linker zyde, de ligfste, een monnik mot 

9 



66 Spotprenten op de Roomsche Kerk. 

B^bel, Paiuel. krocm en deatels, die te rergeefii door een monnik 
naar beneden wordt getrokken. Met 8 HolL 16 en 8 regelige Teraen 
in 4 kolommen. — Znd. nm. t. grav. met adree t. Jochem Boi'iiifluitor. 
(1720 P) Hg. 40 dm. br. 60 dm. br. fol. Lat. afdmk ran eene oadei« pUai. 
42B 2iinneprent op hetselfiie. — Bene hand uit den hemel hondi eene 
weegschaal, aan de linker, swaarste, B^de sitten 2 Herrormen in 
eene bak; aan de reg^r, ligste, >yde litten de Pana en rele moanikeD 
in eene bak die de duivel te yergee&oh naar beneden trekt. Met 8 
reg. Holl. Ten, in 2 kol. t. M. t. H. Znd. eenige nm. kL fol. (omstreeka 
1720). Hg. 2^ dm. br. 17* dm. gr. 4fi. — Uit een Holl. boek. 

480 Spotprent op de Boomsohe Kerk. — Opschrift: 1, reg,: j, Tafereel oll 
jpOnderw^singe | der eenvoudige, voorstellen | de twee YenókÊjdam 
^religie | n, d' eene de Pauselioke Beligie | de welcke valaoh ia, ende 
;pin de | welcke den broeden wech is | (2* regel) die tot der verdoemeniMe 
jyleydt, van d | en welcken men afWiicken, ended'andere | deCOuriateL 
jy religie dewelcke waerachtich | is, ende daer den engen weoh ia, 
yle^dende tot het | hemelsohe Jerusalem in den welcken men moet 
gg I aen, ende volhinrden tot het e^nde toe." | — A&ond. opaohrifi in 
6 afdeel. boven eene seer uitvoerige voorstelling op 8 folio bladen 
van het Gatholioismus en Protestant. — Op de 1< pi. regts liet men 
een ommuurd plein waarop de Paus gekroond en den pantoflTél g^nat 
wordt, op den voorgrond wordt de Paus gedragen, voorafgegaan door 
eene lange processie v. Kardinalen, Bisschoppen, Monniken, (N« 1 — ^100) 
die allen den broeden weg gaan, die in eene ruïne en in eene poel 
eindig^ — Uit de poort v. h. plein leidt een smalle weg, door weinigen 
betreden (A — Q), die de 8 tafels met reliquiön, ena., langa den weg 
uitgestald voorb^gaan en midden door de processie heen tot: ,Lex 
Dei" en. de Oude Profeten treden. (PL 2). De pelgrim belast met het 
pak a^ner souden knielt voor Moses maar wordt geweaen op Ohriatii% 
wiens intogt in Jerusalem, en geboorte op pi. 8 afbeeld is; op den 
smallen weg derwaarts ontmoet h^ eene sohoone Vrouw (de wereld) 
doch die voorb^getreden verder paUnboomen, Ingelen, den kruia- 
dragenden en den gekruisten Ohristus, en eindel^k het hemelsohe 
Jerusalem. — De talloose figuren hier op dese pi. a^n gen^. 1 tot 100, 
a tot tm en A — I, I, wat alles in de afeonderlyke daaronder be- 
hoerende Holl. verklaring (in 6 strooken) uitgelegd wordt. — Dese 
prent stelt soo seer den geest van Bunyans Pilgrims progress voor, 
dat ik b^na meenen sou dat l^J dese pi. gekend heeft. Zie voorta 
No. 42L — Dese Holl. gravure van 1600 of daaromtrent, is gemerkt : 
Nic Angloia tnventor, R. B{<méUm8f) 8eulp8. — Ghr. foL De 8 bl. te samen 
breed; 186 dm., de plaat hoog 48 dm., de uitlegg. 17 dm. het opsohrift 
6 dm. — Van de uiterste seldsaamheid. Besohreven naar het öAnige 
m^bekende Ifac. in de versameling van Dr. P. Verloren v. Themaat 
te Utrecht. 

481 Spotprent op de Roomsche Kerk. — ^ Tafereel ofte Proefeteen wie op 
ydese werelt na GK>de leven — wie datter in verkeerthejt leeft." — 
Bene plaat waarop een groote schaapskooi is afbeeld; Ohristus 
treedt, het lam op den schouder, uit de deur waarvoor de sohapen 
staan; de monniken willen door gaten in dak en muren naar binnen 
kruipen; links wil de Paus, sittende op den 7 hoofdigen draak naar 
binnen dringen, ens. Onder de pi. het bovenst, opschrift, daaronder 
eene groote uitlegging der pL en der letters in de pi.; v. ond. het 
portret v. (Granvelle) den Aartsbisschop v. Meohelen, en eene ver- 
wijsing naar een ^ Amsterdams boec: TegmaieVmge," De pL hg. 21 dm. 

met uitlegg. 48 dm. br. 88 dm. gr. fol. Zamr tt» Idkaam, 



Spotprenten op de Roomsche Kerk. 67 

7mmr niiromnge» Tinnige en fr»aye ipotprent op d6 SoomMhe kerk» 
kftre oeremonito, eni. in 3 bladen. — Het geheel «telt eene groote 
kerk tau binnen Toor, waarin alle Soomeohe Geremoniön worden 
géhondenj en waaromheen eene prooeiale trekt; de taUoose figuren van 
m^Ti*^-, Trouwen, kinderen, ens. die op de plaat Toorkomen sijn alle 
^da of meer groteak. Op de 1* plaat regta ie de ingang der kerk waarin 
óm ligtgelooTige menigte binnendringt; boren de poort en op den 
drempel ataat: gds Rhotmm kenk; in de kerk op de 1« en 2fi pi. wurdt 
miahniik met alle oeremoniön gepleegd ; op de 8> pi. links wurdt eene 
gorden die Toor het einde der kerk hangt , door eene Trouw , Evangelie 
WQggewhoren en daaronder de woorden Apocal. 17 gComt irk aal u 
ptteoaw i het ordêtH d. grooie hoeren" Onder de plaat een Lat^neoh gegraT. 
Tere Tan 27 regele^ (in 8 rQen Tan 8 regels onder iedere pi.): ,Qnid 
«nonatri hoo, triplioi Tertez," eto. — Door B. Aob-^D.G.? ex. 1606.— 

De groepen op de 8 bladen deaer plaat Toorkomende s^n genommerd 
▼au I tot 89, en Tinden hare uitlegging in een groot Holl. gediobt 
Tan 86 ooapletten ieder t. 16 regels, in den styl der Bederij kers met 
tallooae aanhalingen Tan B^belplaatsen; geteek.: P, D. K. (Poter de 
Kampenare uit Gend, den bekenden uitgeTor Tan: Verheiden, Af- 
beeldeela tegen d. Antiohrist, ena. 1002, welke uitlegging onder de 
plaat behoort en 4 bladen, t. ond. gen». A tot D.,grootie, en waarop 
ook alle n*. aangeweaen a^n. 

Deae plaat ia leer fraai dooh uitent seldxaam, en m^ nooit Toor- 
gekomen dan in dit Ez. (waaraan de Holl. tekst ontbreekt) en dat 
Tan Dr. P. Verloren Tan Themaat te Utrecht waarby de tekst is. 

De j>Iaat ia met het Liat^naohe Ters hoog 4A, met Holl. Tere 67 dm. ; 
— breed (de 8 bL te aamen) 141 dm. br. fol. 

Vinnige spotprent op het S[atholioi8mus en Tooral op de Jesniten. — 
Begta eene Fausel^ke kroon als btjkorf, en daarnaast eene Jesuiton- 
■ohool, Toorta h. Terbranden der ketters; in h. midden zit de duivel op 
de wereldkloot; links is de segewogen der Nederl. Provinoidn door 
leeuwen getrokken en rijdende naar den duivel en den Antichrist. — Znd. 
éénigen nm. t. graT. of jaar; met vele letters en oijfers. Deze pi. be- 
staat uit 2 aaneengeheohte breede pi., te zamen br. 62 hg. 17 dm., 
en behoort in een pamflet: ,Kraohteloose Donder v. d. Helsohen Hondt/' 
uitgeg. and. jaar omstreeks 1616 (welligt bij gelegenheid v. d. Gulikschen 
oorlog) en wat niet in mijne Bibl. van Pamfl. vermeld is. 

484 Spotprent op de Roomsohe Kerk. — 8 Monniken , (1 met kap , 1 bloots- 
hoofds, 1 half naakt) spelen triotac en kaart met een ridder enz., en 
hebben de hostie en gouden kelk verspeeld, die de daarbij staande 
Paus en Kardinaal willen wegnemen wat de ridder belet. — Boven 
in de pi. 2 vierreg. Terzen cnrs^f; v. ond. 2 vierreg. verzen in kapit. 
lett. : gO ghy valsche ketters," enz. Met monogram A. V. E. waarboven 
een P. — Hoog 21 dm. br. 27 dm. — Het eenige mij bekende £z. is 
in de Ters. van Dr. P. Verloren van Themaat te (Jtrooht. 

485 Spotprent op de B. Kath. Kerk. — ^^Afbeeldinghe van de Boomsohe 
Kercke.'* — Eene open kerk rustoude op 4 Pilaren (^,1. Gatholyo, maer 
't onrecht, 2. D'auteriteyt, maer te verg^e&, 3. Out gebruyok. 4. Pauaol. 
snoceesie.") — Op d. voorgrond zit de Paus (met opaohr i ft :(l'Antic/»rutt) 
wien de voeten door A}nbitie gekust worden; het gewelfde dak is aan 
de Nooriei^ geheel verweerd en open. Van onderen dit inschrift: 
Üeee Ruotneche kerche w rontgomtne geopetit en gébloot deur de kennifsc der 
waerheyt, em, — Zonder eenigen naam v. grav. Hg. 81 dm.,br. 21dm. 
fol. — Senig Ex. in de collectie van Dr. P. Verloren van Themaat te 
Utreoht. 



68 Spotprenten op den Paus. 

486 Spotprent op den Paos. — ^pDeopkomfltOfHoogheydt^endeUdellieydt, 
«des Antiohriflts." — A&ond. opeohrift op 2 iwarte strooken boren eene 
plaat, in 18 afdeelingen, die self het opeohrift heeft :PPa«tonimAjim&»fio 
PPorit AJLnteehrittym, — Bene groote vooratelling in het midden, ter 
weerszijde 4, t. boven en ond. 2 kleinere, stellen de prediking dee 
Bvang. in de Apost. eenw, de verleiding door , en het knielen toot den 
Duivel, den Paos op den stoel, sijne verkieaing, vereering, voetkus, 
dood , en hellevaart voor , in het midden een groot monster met alle 
ondeugden. — Om de prent behoort eene a&ond. uitlegging in 14 alded. 
met opschrift: ^^Der Herderen Eergierioheyt baert den Antichrist," op 
8 lange strooken gedrukt. — De pi. hg. 28 dm., br. 85 dm. Met nit- 
legging en opschrift, hg. 62 dm., br. 41 dm. — Aan m^n SzempL 
ontbreekt het swarte opsohr., de inleiding en no. 1 — 6 der oitlegg., 
dese z^n bQ het Ex. van Dr. P. Yerlonen v. Themaat te Utrecht. 

487. Spotprent op den Paus. — Firamida pafpisUqua, — Aldus luidt eender 
vele insohriften in eene plaat eene piramide met 8dnbb.kTOon voor- 
stell., gevormd door de kronkelingen v. eene groote en vele kleinere 
slangen; uit de luoht schiet een bliksemstraal {VeHmm D&C) tegen de 
kop der slang , daaronder de spreuk : Fcutorum Ambitio Parit AsUeehrig^mn 
en een anagramma van het woord JetMta; r^gts een anagram t. d. 
naam P. Qouda (welke Jesuit hier bepaald sch^nt aangeduid te worden) 
en onderaan het jaar 1612. — Y. ond. een 10 reg. Franaoh en een 
10 reg. HolL vers, in curs^f : Vroêcht ghy Cerctttefti, tiist U vi&rddbhéls 
hoornen. Fraaie grav. waarsch^nl^k v. 1612. ^d. nm. v. grav. hg. 
88 dm. 18 dm. gr. 4^ 

488 Spotprent op den Paus, of: Qedenkprent voor den vrede vanPasaau, 
ten gunste der Protestanten. — Ben naakt man met de driedubbele 
kroon en opschrift: de Paiu, houdt in de linkerhand een weegeohaal 
waarboven h. wapen der 8 lelidn en de dubbele arend; h^ omvat 
met den regterarm een g^roond man die voor hem bukt, met op- 
schrift: Garolus Y, wiens scepter door den dalenden weegeohaal 
gebroken wordt, en die met een voet op den leeuw v. Bourgondiön, 
met den anderen op het deel van een schip staat wat in see dr^ft 
tusschen twee rotsen, waarop links een boom met een wapen. Het 
deel V. h. schip is een groot kromhout, welligt voorsteven, met 
opschrift : ^de Ghrist. gemeente ;" aan het schip 8 groote roeispanen hiet 
wapens, voorts een aanhangend hout: het boyt genoemd met 6 wapens. 
Deze voorstelling als schip en riemen met wapens duidt de oude oor- 
sprong der plaat aan, wijl in de 16* en 16* -eeuw steeds een schip 
genomen werd om iets geheels aan te duiden of voor te stellen, b.v. 
bij de begrafenis v. Karel Y het schip wat te Antw. werd omgevoerd, 
het boek : 't schep vol wonders , enz. — Ter weerszoden v. deze figuren 
z^n vele voorspellingen gedrukt; van onder: ^Ghedruct na 't ontste 
,Bz. 't Amstelr. b^ Wl. Jams». OloppefUmrgh , Boeokvero. op d. hoeok 
gY, de Beurs in de verg. Ghroniyok. 1621." — Boven de plaat een 
afisond., in tweeön gedeeld opschrift: ^^Dese seltsameFigureisaOOjaer 
;pVOor Garolus gheboorte, aldus gheechildert of afghemaeltb^ Yenetiön 
,in een steenrotee gevonden," enz.; dat niemand wist wat het be- 
teekende, tot Gapistranus het uitgelegd heeft en verklaard dat aan 
Duitschland in 1547 een groot onheil dreigde. — Deze uitlegg. bovenaan 
en het jaar v. ond. ontbreekt aan miyn Bz., en is alleen b^ het Bx. 
van Dr. P. Yerloren v. Themaat te Utr. — De plaat hg. 48 dm. met 
de uitlegg. 58 dm., breed 86 dm. kl. foL 

489 Spotprent op den Paus. — Qorgoneum cofmt. — Ben Pansel^k hoofd, 
links, kunstig samengesteld uit allerlei vaatwerk en sieraden voor 



Spotprenten op de Mis en de Inquisitie. AO 

de BooniMha kericdi«iist gebruikt , een klok met opeohrift : Arnio 1680. 
Ffler Maria als boofildektel, een hottiekat als bonUtnk, eenmiaboek 
alB soboader; alles in een oraal, waar binnen in, bovenaan bet 
opsebrift: GoryofMum Cofut en buiten aan de 4 boeken de kop t. een 
wcilf» sw||By eael en gans. In bet randwerk borenaan bet monogram 
T. B. tnv. M. T. B. «r. Het sob^nt dat er een opsobrift boren de pi. 
bekoort. Onder de pi. een 10 reg. rers in 2 kol.: Wa,t imged^rochi ü 
diiti ena. Anno 1611, en adres: Amst. b^ Abr. de Coninck, op de 
nienwe Benrs. Hg. 88 dm., br. 24 dm. kL foL — Dese plaat is tot 
n«. 1074 nagerolgd, en welligt eene oudere Toorstelling (uit bet jaar 
VSÊOy, In bet rers worden de namen der Jesuiten: Lindanu8,Gosteras 
en Gkmda genoemd. 

4iO HetseUde. — Oopie der roorg. pi. , bet boofd links, met bets. opsobrift : 
Qery o fisMs i Oapui; t. ond. een insobrift: ^^ Afbeeld, t. d. nieuwen Paus," 
an esn 8 reg. rers: ,Hier siet gQ 't reobte beelt des nieuwen Paus 
▼. Bomen." Znd. nm. t. grar. nocb adres. Hg. met rers 80 dm. br. 
M dm. foL Dese plaat yindt men, naar ik meen, meest b^ die orer 
dan oorlog met d. Bissobop t. Munster in 1666, en kan t. dien tyd 
of iets later s^n. 

441 Heteelfie. — De Fans rijdt op een' rarken en boudt drek in in de 
band, ena. Met insobrift: «Lasterlijk sobandbeeld door Lutber A«. 1546 
y tege n den Paus en bet Oonoilie uitgegeTen, Tolgens Sleidanus lib. 
«leu** — Hg. 11 dm., br. 17 dm. br. 8». Uit een Holl. boek ran 1700 
of later. 

445 Spotprent op de Mis. (geboorte t. den ouwel.) — La genealogie de Jean 
U likmc — Die géburt von Jan De Weiaee. — Bene vrouw saait, een 
mjm maait, een monnik dorsobt, een ander want, een molen maalt 
bet graan; een monnik bakt, een ander Tormt, een derde besietden 
onwel. Met een Fransob en Duitsoh 8 reg. Ters ter weerss. in bet 
nüdden eene fr. en Dtsohe uitlegg. der letters A — H in de plaat. — 
Oode Fransobe grarure, hg. 19 dm., br. 26 dm. br. 4». Hiervan bestaat 
welli^rt eene Holl. oopie. 

448 Spotprent op de Mis , bijna een vervolg op de vorige plaat , dooh geheel 
anders t. bewerking. — De hostie wordt in processie gedragen, ver- 
koobt, aangebeden, gew^d , in de kast geset , in de hostiekas geplaatst. 

— Met Fr. en Duitscbe uitlegging der letters A — F , der zes handelingen. 

— Oude grarure, znd. nm. Hg. 20 dm., breed 26 dm. — Ook hiervan 
b est a a t welligt eene oude Holl. oopie. Benig Ex. in de oolleotie v. 
Dr. F. Verloren v. Tbemaat te Utreoht. 

444 Yoorstelling ran de Inquisitie en v. het verbranden der ketters. — 
De 2 woorden: Hiepcmisschs InqiUeiUon staan in groote Kapit. letters 
boren ter weerssijden tn eene plaat van 4 smalle bladen het auto da 
fö te Yalladolid voorstellende. De 1« pi. links heeft de optogt der 
ketters uit eene poort komende , pi. 2 en 8 de estrade voor de vorsten, 
bet geregt en die voor de ketters, op de 4, het verbranden v. 14 
personen, die allen in den optogt met hunne namen aangeduid zijn. 

— Met a&ond. HolL verklaring op 4 blaadjes in 8 kolommen. Zonder 
nm. T. grav. of adres. Te zamen breed 98 dm., hg. 35 dm., met de 
Terklaring hg. 45 dm. br. fol. — Benig Br. in de oolleotie v. Dr. P. 
Verloren t. Tbemaat te Utreoht. 

Gel^k dese plaat veel is nagevolgd, zoo is deze weder de getrouwe 
Terkleinde oopie t. eene oudere Duitsohe plaat uit 4 bladen , waarvan 
ieder blad br. 86 dm. hg. 48 dm. is, welke ik in eene Tersameling 
yan den Heer Heberle te Keulen gezien beb. 

446 Hetaelfde. Spaaneche IngwtiUe, — ï^erkleinde oopie op 1 blad van de 



70 Spotprenten op de Hervorming en de Hervormers. 

▼orige plaat, londer no. of namen in de pL, de woorden 8p. Juf.: 
kapit. letten boren in de pi. — Met deaelfile Terklarinfc ala de rcMig^ 
in 2 koL op 1 afrond, blad. De plaat br. 87 dm., hg. 26 dm. meft ^ 
verklaring 46 dm. fol. Zéld0aam. 

44B Deselfie rooretelling, eren groot, dooh eenigsins veranderd, metov^ 
1 — 12 in de pL die onderaan uitgelegd stjn. Het opeohriffc in de pt' 
onnyfl Door C. Lviiken, Hg. 28 dm. br. 85 dm. br. fol. üit: BorPf 

éi7 Spotprent op de Hervorming. — ,Af beeldinghe van de HejU^ 
yOatholycke Apoetoljoke Boomsohe SLeroke ende haer OonoiliAii, tot 
yOndereohejt van alle vaiiohe ende verdoolde leoten. Vrage enie 
^Antwoorteobe wijte geetelt." — Afrond, onderaobr. v. 8 reg^ omA 
een 20 reg. ven in 2 kolommen , van eene plaat 4ie den Pau voor 
stelt, littende, omringd van Gardinalen en BiBSchoppen, toaokkfll 
eene sterke stad (de ware Boomsche religie) en eene groote k!0rk(cU 
Boomsohe) waar boven God Vader troont, omringd door de 4 Bvan 
gelisten. — Sleohte onde prent (van omstreeks 1620). Znd. nm. t. grav 
Hg. 18, met ven 26 dm., br. 27 dm. br. 4fi, — Benig BxempL In di 
coUeotie van Dr. P. Verloren v. Themaat te Utrecht. 

418 Spotprent op de Hervorming. — Ncwis eccleneB mÜUkmUt, Inaohrif 
boven in eene plaat, die een sohip in volle see vertoont; het aohii 
is gekroond met het krnis, in de bovenste mastkorf sit Ohrictne met 
de Apostelen, in de onderste Maria en vele Heiligen; een Jeeni 
haalt het seil: «eluf CathoUcoewn op; de Paos stunrt het roer; éUmm 
CkmeiL ; een kardinaal werpt het anker : amchora fdei nit ; het sohip i 
vol monniken die roeden, en een kanon: oraüo afrohieten ena. tegei 
een hoop volks: iuirba (ymim. en pla&s aeduda, die van den oever a 
het groote schip beschieten, terw^l een klein scheepje: fiavis hcuretu 
het groote sohip aanklampt; op den voonteven v. h. kettersohi] 
staat de duivel ; uit de Incht blasen fdUa doctrina (portret v. Lather] 
Diabohts, Mwndtu en CiMro tegen het groote schip. — Met 4 reg. cnn 
ondcyrsohr. : ^ Vide Oatholice Speet, qnam ordine Petri navioola *. . 
jydirigitar. Domo. Jo. Andreae, S. Gadulae canon., Henr. Coeterios 
Antv. pastor D.D." Met adres v. A. HvhertL Dese fraai gegrav. pi 
behoort welligt in een boek. Hg. 28 dm., br. 20 dm. br. foL Zee 
Mldsoon». 

449 Spotprent op de Hervorming. — Een wagen met opschrift: lAberit 
reUgiOf waarop 2 gekroonde vrouwen, die op basuinen blasen en ge 
trokken door 2 wilde en hongerig^ paarden waarop Luihêr en Oolvifi 
r^den, wordt g^volg^ door een hoop soldaten en burgen, die eej 
vaandel voeren : BebeilUo et hoerene; in h. verschiet tafereelen v. OmdeUta 
en devastaUo. Hieronder een 8 reg. ven: Beminde leeer, nempt op deam 
tooighen wel acht, en verder een afronderlijk blad met groot ven in 2 
kolommen ieder v. regels beginnende: 

Beminde Leser u wordt verclaert door desen. 
Wat ons door Vr^ Beligie is opgheresen, ens. 
en eindigende met 4 regels in coroci. d« cwiUté gedrukt: 
,Dat ketten prijsen, vrij, Beligie, en duynckt mij, geenssins eenigl 
I, wonder , ens." Met talloose bijbelplaatsen ter z^de. — De plaat bestas 
uit 2 bl., hoog 14 dm. en br. 81 dm. De 2 bladen aaneen hg. 44 dn 
br. 86 dm.; dewijl beide bladen met een gefigur. rand omgeven s^n 
die boven de plaat ontbreekt , geloof ik dat er nog een bovenschrif 
b^ behoort. — Benig Ex. in de collectie van Dr. P. Verloren v. Themaa 
te Otrecht. 

460 Spotprent op de Hervorming. — ^ Af beeld, waerin dat olaer vergelekei 
, wordt, hoe aerdioh dat de nieuwe reformatie overeencomt met d* 



^wtprenten op de Hervorming en de Hervormers. 71 

«btfbir T«rwoert, d»t h. A^od. hajdendom in d« ond6 liajl. 

ftoomiohe Apost. keroke gedaen beeft.'* — Twee mannen , een Qeref. 
M B. Kftth. j etnan in het midden en w^ien naar de moord der Prieetere 
Mo h. altaar, het nede r w e rp en der beelden, ens. wat regie en linkH 
fMoUedt. BoTenaan in het midden der pi.: 8amanÊpraeeke over due 
VMdb waaronder : Pag. 178, namelijk t. : A. t. Gein we , den Ylaemaoben 
boer, ens. Antw. 16él in é». en 8^. waarin deie pL behoort. MetSreg. 
oadendhr. Hg. 88 dm., br. 86 dnL br. 161. 
^dfotpnmt op de Herrorming. — De dnlTel eohiet een kanon yerfidka 
af, waamlt de woorden: Behiwma^ S^tiary, Arrti», Luther, f'ahtinw, 
Ak Qêo, AnabagiL ena. komen; het kanon ia gerigt tegen «ene wag- 
gelende kerk, waaruit een monnik ringt. — Zeer grore oade boot- 
meeprant, waaronder in 8 koL in oude Daiteohe lettere de HoU. 
▼ertaling ▼. Angnetinna, de fide: Qhi OathoUehe h<mi dat vnst, ens. — 
Hff. 14 br. 81 dm. br. 4». Zeer «Idcoom. 
4tt Spotprent op Galvinns. . — ^Afbeldeel {»ic!) t. d. ghebrandtmerkten 
«Sodomiet, Jan Galrin , gheechildert door Marten t. Cleef , doen terttjdt 
flerende; ia te eien in de Pladd^s-wey 't Antwerpen." — Zeer fraatje 
pi. in 8 afileelingen naast elkander; de 1« linke rertoont Cal^ijn, te 
Koyon in Fioardie wegene het orimen ne&ndnm met eene lelie op 
den eohonder gebrandmerkt (Tolgens de Terhalen v. Stapleton en 
Boleeo); de 8* (dubbel loo groot als de neTenstaande) Terbeeldt 
X. Serretns aan den brandpaal met klein mur langsaam verbrand; 
de 8* ia Besa met s^ne b^zit Candida (huisTrouw t. een' kleermaker 
te Par^s volgens W. Lindanus) en s^n schan^jongen Anberteken 
(Tolgena F. Croetems). — Met ondersohr. en uitlegg. in 4 kolommen, 
door /. S. F. Jf. — De plaat ia fraai gefltet, seker in België omtrent 
den tyd, en welligt door P. Fruyiien (omstreeks 1660). — De pi. is br. 
50 dm. hg. 28 dm., met de beeohr. 41 dm. br. fol. Zéér xeldz. 



4M Serie ▼. 14 platen uit: Hooft, Nederl. Geschied, van 1666—1588, nieuwe 
uitg. door V. Capelle. ens. 1880 8 dl. 8o. Naar /. Srmes door J, K. Ma/rcw, 
gr. 8(». Proefdrukken v6ör alle letter , met voorloopig gedteten naam v. 
grav. en toeken. Dese &>. pi. i^n op hoog 4». pap. gedrukt. — Deze 
14 platen stellen het volg. voor en behooren op de aangewezen jaren 
en plaateen in Hooft. 
1666 28/x I 18. A&tand v. Karel V. 
1686 181. Verbond d. Bdelen. 

1668 n 88. Gevangenneming v. Egmond. 

1578 6/rT 868. Ant. v. Bourgondie te Vlissingen. 

1678 18/ix III 64. Beleg v. Alkmaar. 

1674 284. Marten Neyen te Antwerpen. 

1677 ly 44. Verrassing v. h. E^asteel te Namen door Don Jan. 

1679 868. Mislukte aanslag v. Egmond op Brussel. 
1661 V 166. Flinke taal v. Komput te Steenw^k. 
1688 17/1 484. Moedige taal v. de Gryse te Brugge. 

1684 14/vii VI 110. Willem I gaat met zt)ne Gemalin Balt. Gerards 

voorbij. 

1686 15/ui 80é. Lyftgevaar v. Nieuwenaar te Njmegen. 

1586 6/vii Vn 60. Hopman Splinter v. Helmioh op het huis te Wel. 

1687 4/z 811. Vronugheid v. Bnrgem. Boom te Amsterdam. 

66 (IMf 9f Jaiy.) Beleg en inname van St. Quentin in Vlaanderen na 



72 Verschillende Gebeartenissen. 1557 — t5tl<^| 

bet verlies r. den reldslag b^ die Stad. (Arend, n. d. 68). Door 

Hogenberg, br. fol. *) 
466 (1558. 15 JalH.) Overwinning van Egmond op bet Tnjomóbm 

voor Grerelingen. (Arend, II. d, 68.) Door Hogmiberg, br. fol. 
4G7 Plan t. b. Sta^e Grevelingen in Vlaanderen. V. boven bat proAl d> 

Stad, die aan de reg^n. in brand staat. — Uit: Bleaa 

doob V. acht. onbedr. br. foL 

468 Vaart t. Ellert ViBcam,alia8: deGraaf, ineensohoiijeiiité! 
samengesteld, v. Hoorn naar Dantaig, waar bet sobeepje door d> 
Koning van Polen gekocht en in de boofiikerk te Krakoa aoa 
bangen sijn. — Afbeelding v. b. scbniijje, waarin een man 
V. bov. een 2 reg. inscbrift. Hg. 7* dm. br. 8dm.kL12(».IHta6iiboakl 

469 (1559) Koning Philips gaat scheep naar Spanje. (Arend, EL d. 8B> 
a (Door 8. Fokke). br. 12». Uit: te Water, verk. Vaderl. Hlst. 

h Des. pi. ; Proef vóór alle Ir. 
560 (1561 P) Audiëntie v. d. Nederl. Gesant te Venetiö b^ den Doi;e, bf| 
welke gelegen de Staten bet eerst door een boitenlandsob Vorst als: 
Heeren Staten begroet werden. — Znd. nm. v. grav. br. foL Uit hets. 
boek als: n». 269. IJsselstein en n». 868 WassenaarskooL 
h Deselfde pi. met onderschrift: ^De Nederl. Gesant te Ven." de 
vorige betere druk beeft eene breede swarte rand, dese latere 
geen rand. 

461 (1569. 19 JaluO 8 Berste Prediking der Hervormden buiten de stad» 
nl. b^ Iperen. Geschilderd door K, JP. Bombled in de coll. de Vos. 

462 (15M) Afbeelding v. eenen Bgyptisohen olifant , door Philips (Koning 
V. Spanje?) aan d. Dnitsoben Keiser gesonden en te Antwerpen voor 
bet volk ten toon gesteld. — De olifant is in 8 verschillende bondingen, 
in eene berg^btige landstreek, söör natnurlijk afbeeld. V. ond.eein 
8 reg. Lat. vers in 8 kol. v. H, FavoUus, beginnende met dese vr^ 
duistere bepaling v. h. jaar: |,Actis bis senis terquina ad secula lustrij 
^Messibus atq. tribus , Septembri mense , etc." en vermeldende verder 
dat de vlugge kunsten v. dit dier de vertelseltjes in de schriften der 
ouden logenstraften dat een olifiuit syne pooten niet konde buigen. 

— Z66r fraai geëUt door Qercurd v. Groningen, Hg. 41 , br. 64 dm. br. foL 

— Uiterst seldzaam en nergens vermeld. 

Mevr. Bosboom-Toussaint begint haar roman: ,Ben Leydscb Student 
in 1698.*' met het uitvoerig verhaal v. een' olifant die in 1698 b^ Leyden 
te sien was, en die welligt de eerste was in die streken vertoond. — 
Opmerkelijk is het dat men v. desen olifknt b^ zijn aankomst eene sóó 
uitmuntende en hoogst natuurlQke afbeelding vervaardigd beeft als 
bovenstaande is. — Het graveerwerk v. Gtorardus v. Gron. is bóógst 
seldxaam, en dese plaat is een waar sieraad van iedere collectie. 

468 Vreemde versieringen op de kleederen der HoU. Bdelm. ter bespotting 
van Granvelle. Geschilderd door K. F, Bombled in de coll. de Vos, 

464 (1565) Het teekenen v. b. Compromis door de Edelen. (Arend, n d. 
201). G^eschilderd door P. Tetar v. Elven in de coll. de Vos, 

466 Sluiten van een verbond op het Kasteel van Brederode te Vianen tusschen 
de Hollandsche Bdelen ter herstel hunner grieven. (Arend n d, 189). Naar 



') In het vervolg heb ik de platen van Hogenberg niet afsonderlyk in 
dese verzameling geplaatst, wijl ze reeds in de hiervoor beschreven col- 
lectie aanwezig z^n, en de oopiön van Baudart bier s^n opgenomen; 
slechts d&n wanneer Baudart de voorgaande niet bad nagevolgd en ik 
die van Hogenberg ook a&onderl^k bezat, zQn de laatste vermeld. 



Verzoekflchrift der Edelen. — De Oeozen. 78 

/.BMyidoorFfiiM«.8o.Sl6ohteiilMtiüt: Kok^YadM-l. WoonUnlKym. 

b üaBaitda pUat, proefdruk vóór de letter. 

tfS (!•••. • April). Het TenoekKshrift der Bdelen te BruMel aan de 

Hertogin Tan Parma overgeleTerd. (Arend II d. 288). Van aoht bedrukt 

■Ml eene HolL geeohied. kL br. é». Uit: Bpaaneohe tiranny. 

407 TTefelffle, Geheel als voren, dooh omgekeerd. Van aoht. bedrukt met 

Jranenhwn teket. U. br. 4». üit: Tjrannie d. Ibpagn. 
MB HetaéUde. Geheel andere; het bfnneneto v. h. Ho£ Door 8. Fókke, br. 
a 4». Uit: Wagenaar. Vad. Hiat. 
k Dea. pL; proefdruk TÓÓr alle letter. 
489 HeftaeUde, het binnenrte t. h. Hof! Naar /. Bwys door & VmMêt. IS 
• ASlruk in 8». Uit (Fokke) Geeohied. 
h Des. pL; proefdruk TÖör alle letter. 
dffO HJetieUtte; het binnenste eener kamer in het Ho£ Door L. Oouje. 

U. br. 4.. 
471 Hendrik t. Brederode, geknield een' Geuaennap aan een aittend 
man (Lodewiyk van NaeMuP) aanbiedende. — Oopie naar een oud, 
!■ hout gesneden basreliefl Lithogr. door J>0»^ii«rroMi. gr. 8». — HierbQ 
neg 4 and. pL alle behoorende in: M. O. ▼. Hall, Hendrik t. Bre- 
derode« grondlegger der NederL Yr^heid. 1844. »>. Zie: (Arend. II. 
d.Ma) 
4Bt len Geuaennap, waarboren: Vioe legueum, liggende op eene marmeren 
plint y aan den muur een gensenpenning Tan weerss^de Toorgesteld. 
Zeer firaa^e tssfcentny in kleuren op perkament , Tan 1660 of daarom- 
trent. Hg. 17 br. 26 dm. br. 4». 
471 Xen bedelsak, waaraan een geuaennap; Tan boTen twee ineengeslagen 
handen; t. ond.: Vive Ie ffeUla, ene Het 8 reg. HolL Tere: I/onvrome 
die vmnkcht ene. Van acht. bedrukt. kL br. 4fi, Uit Valerius GMenc- 
olaao. 1622. 

474 Het Gensennapje. — Qea. : 10. kl. 8». Uit : Alkemade Displegtigheden. 

475 De Geuaen. — Voorstelling v. den Tolksopstand dier dagen. — Op 
den voorgrond ligt een gesneuveld burger op een stadswal; eenige 
anderen sweren z^n dood te wreken; aohtor het lijk een Prediker, 
staande, de Bijbel op het kanon, en tot den opstand aanmoedigende. 
NfMkr J. B. Witkamp, lithogr. door O. C. A, Last, met adres van 
P. Blommen te 'sHage. — Premiepl. op het Tijdschrift: de !Z\/d. Hg. 
42, br. 46 dm. br. fol. 

^6 (14 Joay.) «Het Prediken der Gereformeerden buyten Antwerpen in 
a ,den Jaere 1566." (Arend. IL d. 268.) -r Onder een boom predikt op 
een soort van predikstoel een man tot de ringsom sittende en staande 
menigte. Znd. nm. (geötst door /. Luiken,) Hg. 27, br. 84 dm. br. fol. 
Uit: Bor, NederL Oorl. 
h Des. pi. opgegraveerd , met een dikken swarten rand omgeven en 
onderschrift: jpPredikatiön der Geref. a. 1566 buiten Antw. onder- 
gnomen." — Gtot. : Tom I , n». 2. Uit : Le Olerc , Historie. 
e Des. opgegr. pi. met swarten rand. Proefdruk v6ör de letter. 

477 Hetselfde, geheel anders. ESen open veld bij Antwerpen; op den voor- 
a grond links wordt onder een boom gepredikt; regto veel kr^gsvolk 

ter bewaking. Naar Hogenberg zeer verkL Uit: Baudart. N». 4. br. 4fi, 
h Des. pi. V. acht. onbedrukt. 

478 (Jaiy.) Beraadslaging van 6 voorname Amsterdammers. Naar J.Buys 
a door R, Vinkeilee, 12». Uit: (Fokke) Geschied, d. NederL IV. 

h Des. pL Proefdruk vóór de letter. 

c Des. pL teekening in O. L inkt door J. BMy«. 

479 (tO Aagaslas.) Beeldstormer^ in de Kerken. (Arend II , d. 816). Naar 

10 



1 

74 Beeldstormertj. — Slag bg Austruweel. 1566—411 

a Hogenberg seer yerkl. üit: Baadari. Ko. 5. br. 4fi. ^ 

h Des. pi. T. aoht. onbedrukt. 

480 Hetoelfde. Andere Toorstelling in de Kerk. Met onderschrift : ^De 
a stormerQ in 1568" ens. (heetst door /. LuyJcen, br. fol. Uit : Bor. NederL Ooil. 
h Des. plaat; opgegray. en met een swarten rand omgeren. Proelttnk 

Tóór de Ir. 

481 Hetselfiie. Anders. Met 2 reg. Fransch onderschrift. (Door X. CbiiM?) br.4^« 
488 Hetselfde. Andere Toorstelling. Door 8, Fokke, 12o.ProeMnikTööraIte 

letter. Uit: te Water, Yaderl. Oesch. 
488 a Hetselfde. Anders. Naar /. Bwya door R. VinkOes, 8». Uit : Kok Yad. Wrdbi 

h Des. pi. Proefdruk TÖÖr alle Ir. 
484 Hetselfde. Andere Toorstelling. Naar /. Buys door R. FtnMas. 19». Uil: 

a (Fokke,) Geschied, d. Nederl. 

h Des. pi. Proefiirak Tóör alle Ir. 

486 YoorTal aan de Langebmg te Amsterdam, b^ eene Troaw dia wia- 
kaarsen Terkocht. 16o. Klein slecht pi. 

466 Wonderlijke siekte der Weeskinderen te Amsterdam. 16». Klein slaoht pL 

487 (1569. 95 Febr.) Den Burgemeester Joost Bujck te Amsterdam 
a worden eenige papieren ontweldigd OTer het aannemen Tan krygs f rf k 

tegen die der nienwe religie. (Arend, U d. 4S5, die segt dat dit 'aaa 
den sendeling ,der Hertogin, de la Torre gebeurde.) Znd. ondemlir. 
of nm. d. graT. (W. Jongman.) br. 4o. Uit de Tersam. waarby de Wae- 
senaarskooi. N®. 866 en and. behooren. 
b Des. pi., latere afdruk met een breeden rand omgeTen en metonder^ 
schrift, br. 4». 

488 Hetselfde, anders. Naar Bwys door FmiAsIm. IS». Uit : (Fokke) Qeeohiad. 
d. Nederl. 

489 (96 Febr.) Burgemeester J. Buyck de Nieuwe Brug te Amsterdam met 
kr^gSTolk beset hebbende, stilt het oproer. Naar /.Buys door B.FtiilB0l0i. 12o. 

480 (19 Maart.) Slag b^ Austruweel. (Arend U d. 442.) Naar HogmAerg, 
seer Terkleind, t. acht. bedrukt. Uit: Baudart. N». 6. br. 4». 

491 Hetselfde. Andere Toorstelling; de Schelde op den Toorgrond en ter 
weerssyde. BoTen in de pi. het HolL^opschrift en uitlegging der letters. 
Geötst door Fr. v. d. Wi(fngaerde. Met adres der Wed. Cnobhaert BoTonaan 
regts: foL 201. br. fol. Uit: Strada, Nederl. Oorl. 1646. 

492 Hetselfde, b^na als Toren, doch regts de Schelde, links de dyk waar- 
lang^ de Oeusen Tlugten. Onderaan links de Fransche nitlegg^ing. Znd. 
nm. T. graT. {Rom. de Hooghe?) Hg. 27, br. 83. dm. br. fol. Uit:P 

406 Hetselfde als Toren doch iets kleiner. Met Lat. opschrift in de pL; 

T. ond. Lat^nsche uitlegging. Znd. nm. d. gpraT. Duitsche graT. br. fol. 

Uit: Strada. de bello Belg. Mog. 1661. 4». 
494 Hetselfde, geheel als Toren. Met Italiaansch opschrift en uitlegging 

boTen in de pi. Slechte gpraT. snd. nm. t. graT. Uit een Ital. werk. 

Get.: 247. Hg. 19, br. 80 dm. br. fol. 
496 Hetselfde, andere Toorstelling; het goTccht bQ het dorp sel£ Met 

Fransch opschrift en uitlegging. Naar J. de Ledeama door Bom, de Hooghe. 

Hg. 27,' br. 88 dm. br. fol. 

496 Hetselfile, geheel als Toren, seer Terkl. Met 1 reg. Fr. onderschr. 
(Door L. Ocmee?) br. 4o. 

497 (14 Maart.) De Prins t. Oranje en Burgemeester Tan Stralen bewaren 
de rust te Antwerpen tegen de CalTinisten. (Arend. 11 d. 442.) Door 
Hogenberg. br. fol. 

498 a Hetselfde, geheel als Toren. Zeer Terkl. Uit Baudart. N». 7. br. 4». 
h Des. pi., T. acht. onbedr. 

499 Hetselfde; Toorstelling eenigsins afwekende t. de Yorige r. Hogmb&rg ; 



IMI. Komst van Alva. 75 

da figuren Toel grootor^ en minder in mantel, ook yael dnidel^ker 
gigraT. T. and. een witte wryf boord Toor een ondenolir. Znd. étalgen 
na. of inaohrÜfc, dodh >eker ook door Hogenb&rg gegray. en even groot 
ala diana platen, br. loL — Deae pL, hier in proefdruk Toorbanden , 
heb ik nergena eldera aangetroffen. 
nO (Mé ■aart.) Inname Tan Yalenciennea, na een beleg t. 8 maanden. 
(▼. Deo. 166Q) en intogt der Walen. (Arend II d. 446.) Naar HogmA&rg 
■eer toiU. üit Bandart. no. 8. br. 4fi. 
901 Heteelfde; geheel andere Toontelling; Met Fransoh opaohrift en nit- 
legging. Kaar J. de Ledetma door Bom. de Hooghe, Hg. 87 br. 88 dm. 
br. foL 
8GB Hetaellde, b^na ali Toren dooh omgekeerd. Met HolL opaohrift en 
nitlegging boren in de plaat. Oeötat door F, v, d. Wijngaerde met 
adrea Tan Wed. Cfndbbagrt Gemerkt: ^1. 812, 818. br. fol. Uit: Strada, 
NederL OorL 1646. foL 
SOi Heteelfde, geheel ala Toren dooh ieta Terkleind. Met Lat. opaohrift in, 
en niilegging onder de pi. Dnitache gray. br. fol. Uit Strada,debeUo 
& Mog. 16SL 4». 
804 Hefeaelide, geheel ala Toren; met Ital. opaohrift en uitlegging boTen 

in de pL get. 257. br. fol. 
808 HetaelMe, ala Toren, Teel yerkleind. Met Fr. onderaohr.: 1.874. (Door 

X. OkMwP) kL br. 4». 
806 (M April.) Aan de proteatanten wordt het prediken in Antwerpen 
Terboden. (Arend. II. d. 449.) Naar Hogenberg Terkl. Uit: Bandart, 
n*. 10. br. 4o. 
S07 (81 4prll.) De Prina t. Oranje trekt naar Duitachland. (Arend II d. 

464) Naar HogeiQ)&rg TerkL Uit: Bandart. N». 9. br. 4». 
506 (88 Aesaalea.) Intogt t. d. Hertog t. AlTa in BruaMl. (Arend II 
a d. 496) Naar Hoger^berg Terkl. Uit: Bandart. N». 12. br. 4». 
h Dea. liL, T. aoht. onbedrukt. 
808 De Hertog t. AWa Tertoont aijne geloo&brieTen aan Margaretha t. 
Parma. — Geachilderd door A. Taurel in de oolleotie de Vos. 

510 yAf beeldinge Tan de Spaanache Bloedraad in 1567 door den Hartog Tan. 
a AlTa aangestelt." (Arend 11 d. 502.) Ben open hof waarin AWa ten 

troon sit TOor eene tafel, waaraan Baadaheeren sitten en waarToor 

een man knielt. Oeötet door J, Lwyken. br. fol. Uit: Bor,Nederl. OorL 
b Dea. pL, latere opgegraT. druk met breeden zwarten rand en onder- 

■ohrift: gDe 8p<um8che Bloedroodt." ens. Gem. Tom. I, no. 4. Uit: Ie 

Glero, Hiator. 
c Dea. opgegraT. pl., met swarten rand; proefdruk Tóór de Ir. 

511 HetaeUde; eene leaal waarin eene lange tafel met Baodsheeren; aan 
a het hoofd linka zit AlTa ten troon. kl. br. 4°. Uit: Baudart. n». 44. 

br. 4fi, Deze pl. ataat niet in Hogenberg. 
h Dez. pL, latere druk, t. acht. onbedrukt. 

512 De Baad der Beroerten, of de Bloedraad. Geschilderd door D, v. d. 
Kéüen, Jr, in de collectie ds Vos, 

513 ^Spaenaohe Tirannye in Nederlandt." (Arend II e 10, 17, 18.) 16 kleine 
a br. 40 plaatjea, de Toornaamste tafereelen Tan de Spaanache dwinge- 
landij, wreedheid en trouwloosheid in de jaren 1566 tot 1584 Tertoonende. 
ledere pl. met een Holl. onderschrift in kapit. letters en een 16 reg. 
HoU. Ters in 2 kol. in curs. ; alle gen. : 1 tot 18 , Tan acht. onbedrukt. 
Ieder pl. hg. met Ters ^|, br. 13 dm. 4». — Met een hoogst zeldzaam 
br. fol. opaohrift : Ujramnvye der 8pamj. , enz. in witte letters op zwarten 
grond, en uitlegg. op a&onderlijke blaadjes in cursyf, gen». 1 — 18. 
De platen zijn zonder nm. t. graT. en behooren in het werkje : Spiegel 



76 Spaansche tiranny onder Alva. liÉT« 

der BpMmiohe tiranxij in Nederland, wat in 16B0 te Aaist. toot ImI 
eerst Tereoheen. Daar dit boek in de 17* eeuw teregt ala VoUabotk 
in aller handen was, s^n er een groot aantal herdmkken Tan t» 
■ohenen met al sleohtere platen. — De hier besohreren uitgaTe II 
eene der eerste en firaaiste; en terens eene afkonderl^ke der platea, 
bl^kens de prosa-nitlegging bQ iedere pL Dese nitgaye ie téèr aeldiaaai 
b Hetaelfde, latere nitgaye yan 1624 of daaromtrent, waarin saergrofa 
oopidn der yorige platen yan gelijke grootte; iedere pi. met een 8 rsg. 
HoU. yers yan onderen, en yan aoht. bedmkt. — Voor deia nitgaye 
als Specimen yoorhanden: pi. 5. * 

614 üityoerige en rijke sinneprent op de tiranny y. Alya met het ydg. 
2 regelig boyenschrift: ^Delineatio deplorati statns Belgii snb fmmensa 
^tirannide Albani Duels Ferdinandi a Toledo." — ^Afbeeldinghey.d. 
^ellend. Staet der NederL, onder de wreede tyrannye y. d. Hert. t. 
yAlba." — Links sit Alya ten troon, bQ en achter hem Granyelle, 
Vargas en and. en de dniyel die Alya kroonen wil ; yóór hem geknield 
en geketend de 17 Proyinddn ; yan achteren houten poppen op etaken 
staande, de Staten met den yinger op den mond yoorstellende. liidden 
op den achtergrond een y^yer yan bloed waarin Margaretha y. Parma 
yisoht; yerderop de markt te Brussel en de onthoofding Tan de 
Batenburgers en yan Bgmond en Hoome, ter weer s sy den tooneelen 
yan marteling en galgen. Van ond. een 16 reg. HolL yers: Htsr jM 
qh^ Nedorlomd, den dwingheland gheaetên, ens. — Znd. nm. d. gray. m. 
adres y. J. P. van dtr Vennê die welligt de grayeur is ; en het jaar 
1688; met Priyilegie der Staten yoor 7 jaren. Hg. 48, br. 57 dm. 
br. fol. — Zeer firaa^e en belangr^ke pi. , waarran ik 4 yersohillende 
grootere en kleinere schilderden ken, die alle seker na den t^d y. 
Alya yeryaardigd s^n. Ook dese pi. is y. yeel lateren tQd; de rol- 
gende platen schenen echter te bew^sen dat de yoorstelling t. yeel 
ouderen t^d is. 

615 Hetselfde; b^na als yoren, doch met yele yerschillen. Boyen op den 
troonhemel waaronder Alya zit, staat het jaar 1568, de g^ekn lelde 
Proyincidn hebben een open geslagen Bijbel en 2 wapenschilden in 
de hand; het hof te Brussel is weg, en de executidn geeohieden op 
het open yeld. Van ond. eene a&onderl. Fransche yerklaring in 4 
kolommen met opschrift: ^La Miserable oppresslon dn Pays-Bas." 
Slechte plaat snd. nm. y. gprayenr , waarsch^nl^k in Duitschl. geniaakt. 
Hg. 80 dm. met de uitlegg. 86, br. 41 dm. br. foL Zeer seldiaam;, 
nergens elders aangetroffen. 

616 Hetaelfde, nagenoeg als yoren, doch omgekeerd; met 8 reg. Dnitsoh 
opschrift : ,Bin Wunderbare figur darin die Jetsige grewliche Tyranney, 
,eta abgemalt, . . . . so durch^die Bapstl. Inquisition y. ders. Sxecut. Dnc 
^d' Alba... (grewUcher dann die Turcken) geubt," etc. Oude pLmet 
yele Duitsche yerklaringen in de pi. Hg. 24, br. 89 dm. kl. br. fbl. 

617 Hetaelfde. — Aan de linkerzijde d. plaat sit Alya op een troon. 
Voor hem geknield de 17 Proyincidn, alle met hunne wapens, en 
met een koord om den hals; yerderop de Bxecutie yan IJgmond 
en Hoome, galgen, brandstapels, martelingen, achter Alya de 
kardinaal Granyelle die door den Duiyel met de Pausel. kroon 
gekroond wordt, ens. Met yele Duitsche inschriften en daarbij: 
OedartiM Bwmen OMUm curmo 1569. — Met 2 reg. Duitsch en 8 reg. 
Fransch curs. onderschrift dat dit de yoorstelling is y. de tiranny 
yan AWa yan 1567 tot 1669. — Hg. 28, br. 29 dm. br. 4o. Zeer 
seldiame plaat, in de collectie yan Dr. R. Verloren y. Themaat te 
Utrecht. 



Spaansche tiranny onder Alva. 77 

OAadfiia plmal, doeh met DnitMli boran- «n Fnuiaoh oodanohrift. -- 
8t QataL ▼. Yooni. N». 86, Terkooht Toor ƒ &— . 

ïïttwlWe f doeh jiiiet omgekeerd. Airs lit op de Torige pi. op de linker- 
Uar op dé r egt eray de der plaet, oTerigens geheel deielide yooritell. 
mté geringie efirykiiigen , b. t. het lohaTot ie hier met de hoofden Ten 
%Bioiid en Hoome gekroond , ens. Met 8 reg. Dnitioh opeohr. londer 
oederMshr. Met rele DnitMhe ineohr. in onre. Br. S9 hg. 21 dm. br. 4fi, 
WD Zbmeprent op de tirannj t. AIts, met de Tolg. opeohrlften in 1 regel 
Wren de pL: ,Be61aginghe der NederL Terwoeetinghe." — Belgioee 
ddaeemtee jplamentetio." — ,Oomplaintes dea Paja-Bae." -— Selgia 
ali Vrouw Too r ge at eld , wordt omringd en miahandeld door Tier 
krfjgiUeden, een rokt haar h. hart ait h. l^f, een ander ontbloot 
haar, een derde alenrt haar by het haar; linka Ambitio geseten, regta 
akort AvariHa Teel geld in eene kist; in de laoht traohten Invidia en 
BifdmUa een koord Taneen te trekken, waaraan de wapens der 17 
Fhyrinolin hangen; JVdiceia tracht het in het midden te yereenigen. 
— Yaa ond. een 18 reg. Holl., Lat. en Fransoh Ters in 6 kolommen 
Biast elkander. — Zeer oude en fraaie sinneprent door H, C, F,, 
waaraohtJnlyk in de lOi eeuw. gegraT. Hg. 86 br. 47 dm. br. fol. Zeer 



H Vier ifnneprenten , ongeno. , op de Spaansohe tirannj. — 1. AWa sit 
op een atoel, hff knst de Babjloniaohe hoer die op s^n soboot sit; 
een arme kramer ligt werkeloos Toor hem. — 2. AlTa sit in een 
stoel en eet kinderen , yoor hem de hoofden Tan Bgmond en Hoome. 

— 8. AWa staat, rsjgts Fans Pias Y, links GranTelle en Parma. — 
4. Philips T. Spanje, links een inqaisitear, regts een bisschop, Toor 
hem 8 monniken geknield. — Ieder pi. met een 8 reg. Fr. en Holl. 
gegr»T., onrs. boTon- en onderschrift, en hg. 19, br. 18 dm. kl. 4o. 

— Hoogst seldsame prenten in de collectie t. Dr. R. Yerloren t. 
Themaat te utrecht. « 

Stt YerTolging der Nederlanden door AWa. — Op eene groote markt ter 
weerssyden met halsen beset en toI Tan volk, worden yele personen 
op horden door paarden Toortgetrokken naar de Terder staande galg, 
slagtbank en ketel met kokende olie ; yele toeschouwers op de markt, 
in de hnisen , ens. — Oade teekemng in roet , in den trant Tan J. Luyken, 
Hg. 84, br. 84 dm. br. fol. — O&choon onder de plaat g^eeohreyen 
staat: ^YerTolging in Nederl/' schijnt het mij echter toe, dat deso 
Toor een b^sonder feit geordonneerd is, en ik de Toorstelling ergens 
g^graTcerd gesien heb. 

S0 Yerdmkking der Nederlanden onder Alya. — Aan eene gproote handpers 
waaronder de Nederl. leeuw ligt, draaijen Alya en Margaretha; yerder 
op de Paos, Pilips en and. Ter s^de een klein strookje met de Holl. 
nitlegg. der figoren 1 — 15, op de plaat aangeduid. Yan acht. met 
mnsiek bedrukt. Hg. 12, br. 17 dm. br. 4o. Uit : ^YaleriusOedencclanc. 
1628." — Dese Toorstelling is seer Teel nageyolgd. 

iSé Spotprent op het geduld der Nederlanders onder de Spaansche regering, 
a met 1 reg. opscbr. boyen de pi. : Doe men 1567 schreef, wast schade dat 
den leew eoo lang slapende bleef, — Begts de slapende Neder], leeuw en 
daarachter slapend boerenyolk, in het midden eene teenen mand 
met 7 c^ansen (de 7 Provinc.) waaruit de yos er een ontweldigt, ens. 
Met yele inschrifben ter uitlegging. Y. ond. een Holl., Fransch, 
Doitsch en Lat. yers in cursyf. Met adres yan PVonc. Antonii, Hg. 21, 
br. 81 dm. br. fol. 

h Deselfde pi. met enkele b^geyoegde inschriften en daardoor op 1617 
gepast; de esel ter linkerhand heeft nu tot opschrift: WaertgMen, 



78 Spaansche tiranny onder Alva. 

ens. De plaat is eohier leker in de 16* eeaw gegraT. en wiilHgt'i|| i m 
Duitaohen oorsprong. 
685 Zinneprent op Alva en ter eere t. Willem I. — Bégts siaai Ahni 
eene groote schaar in de hand; hQ wordt gekroond door 
IfwiÓML ; naast hem een schoons , naakte , geketende ttouw , Bsïfïsai^ 
hem op den gprond een arm man, j^Iabf, die s^ne hand nitstoelEt: 
tegenover Alva staanden Prins Willem, die gekroond wordt 
en aan wiens s^de links sit Prud. GonmL, regts DioiUae die ' 
aanbiedt; bovenaan de Paam met 2 basninen waarop geedhreTan:. 
en Infamia; in h. verschiet eene rivier, eene groote stad (AniwerpMil) 
en vlak land. — Znd. eenigen naam ; fraaie gravare t. 1690 of ^êêê^ 
omtrent. Hg. 20^ br. 82^ dm. br. foL Eooffst midtaam en firuatL 

626 Zinneprent op de gelooft vervolging? der Nederl. — Tn hnt midd— lÊk 
eene vroaw, (de Kerk ?) een lam op'den schoot hoadende, op' 
steen onder een groot kmis, waarop PcMenUa staat; boT«tt het 
de TQd , met een seissen in de hand , die door Gk>d-Yader iegMi §•> 
honden wordt ; op den voorgrond wordt Cha0itag door InoiOa Termoocdi 
links en regts vele wanhopende *mannen en vronwen, en daarooilMaa 
de 17 wapenschilden d. Nederl. Prov. aan een snoer dat om hat kndt 
geslagen is en de vrouw die op den hoeksteen sit Tastlumdt; in h, 
verschiet regts brandende hnisen, links eene see met soh^wn. SEnd» 
nm. V. grav.; met een monogram.: JET. A. £. waarboven een 2*. ^eoMpos; 
Voorstelling en grav. t. 1680 of daaromtrent. Hg. 29 br. 20 dncL kL IbL 
Uiterst neUkaam, 

627 Zinneprent op de sege der vr^heid van geweten over h. geweld. — Ba g ta 
een wagen waarop twee vrouwen : Vrüheii der eoneeienUe en BeÊchmrwu <L 
geloofê geseten, r^dt over den verslagen tiran : Tierammie heen ; de wagen 
wordt getrokken door 6 sinnebeeld. vït>nwen : Stjmivaetigheyt, ena. BoTen- 
aan hangen links 8, regts 6, van ond. 10 wapens van HolL steden. Mei 
10 reg. HoU. vers in kapit. lett.: ^Na bescherming des gelooft, en 
^vr^heid..... Dees* Nederlanden men lange heeft sien haaken, ena." — 
Dit is de afbeelding van het 1« kerkglas te Gk>nda, gegeven door de 
Vereenigde HoU. steden; ontworpen door Joach. ITyfowaol, v. Utrecht, 
te Gouda geschilderd door Adr, Q, de Vrije, verkleind geteek. door 
J. C. Boetius, gegrav. door P. Tanje. Hg. 67, br. 81 dm. gr. föL 

628 (lO Sept.) De Graven v. Egmont en Hoome te Brussel verraderl^k 
gevangen genomen. (Arend. U. d. 499) Naar Hogenberg verkl. ült: 
Baudart. n». 18. br. 4». 

629 Hetselfde, geheel anders. Naar J. Stmes door J. E, Marout. &>. Proef 
vöór alle Ir. Zeer gr. pap. Uit : Hooft Historidn. 

680 (SO Dee.) Margaretha Hertogin v. Parma , Gouvernante der Nederl. sich 
•a na de komst van den Hertog v. Alva van het bewind ontslagen heb- 
bende , vertrekt uit Brussel en wordt door Alva uitgeleid. (Arend IL 
6. 611) Naar Hogenberg veel verkleind. Uit Baudart. n». 14. br. 4». 

h Des. pi., V. acht. onbedrukt. 

681 Twee afbeeldingen van een kasteel, (het eene drie- het andere vier- 
hoekig,) dat de Hertog v. Alva in Amsterdam wilde doen stichten, 
doch hetgeen, benevens het regt om Spaansche besetting in de stad 
te leggen, voor 200000 guldens door de stad afkocht werd. (Wa^. 
Yad. Hlst. YI. 257. Is volgens het opschrift in de plaat, in 1670 ge- 
schied.) kl. br. fol. Uit : Wagenaar , Amsterdam ? 

582 (1566. 15 Febr.) Philips Willem, oudste soon v. Prins Willem , wordt 
tegen alle reg^ ?an de Hoogesohool te Leuven, waar hQ studeerde, 
door Alva opgeligt. (Arend, U. e. 12.) Geschilderd door D. v. d. KeUen, Jr, 
in de collecüe de Vos, 



1li6i Veldslagen bQ Dalen, Heiligerlee, .Temmingen, enz. 79 

■i (H April.) Noodlottig* dag l^j Balen (DMlhem) niet Ter Tsn 
Boermond , WMirbg ongeToer 8000 NedèrUndwhe en Dnlteohe troepen 
oador Jan t. Montignj meuTelen. (Arend II, e, 29) — Naar Hu^mf^r^ 
rmkL Uit Bandart. no. 2a br. 4». Yolgena Hogmiberg 22 JaliJ. 
Mi (M ■•!.) Veldalaic by het klooster Heiligerlee in Groningen , tiuaohen 
de Nedorlanden en de Spaanaohen, waarin de Spaaneohen gealagen 
wqcde n en Adolf Tan Naaian en Aremberg aneaTolen. (Arend. II. e. 84) 
Vmmr Mcgmherg TerU. üit: Bandart no. 16. br. 4fi. 
K Ketadfiie, byna ali roren, dooh omgekeerd. Met HoU. opachrift en 
«Ul^gging boren in de pL GeAtat door F. v. d. Wigngaerde. Met adres 
T^ Onobbaart. Oem.: fol. 260, 2B1. br. fol. Uit: Strada, Nederl. 
OorL IMa. 

HelBelfie, ala roren, ieta Terkleind, met Lat^nach inachrift in, en 
«fHoggiag onder de plaat. Doltsche graynre. kl. br. fol. Uit: Strada, 
IflU. 4». 

HMaaUttey geheel ala roren. Slechte oopie met Ital. iniohrift en ait- 
legging boren in de plaat. Znd. nm. d. gray. Get. 818 br. foL 
(1 JsbII.) OnthooMing der beide broeders: Gysbert en Jan, Heeren 
Taa Batembnrg te BrosseL (Arend. EL e 86) Slechte oopie naar Hogerütery ; 
in de breedte 1 dm. yerkort. Znd. Tenen. Qet. no. 1. br. fol. Uit: 
Xremnndi, Hist. Tnmnltnnm Belg. 4o. 

HetaeUde, ala Toren, dooh eenigsins Teranderd. Van acht. met Fransohcn 
tekst bedrnkt. Uit: Miroir de la Tyrannie Espagn. 4r, 
5ID (4 Jaay.?) Sabina yan Bejeren yersoekt by den Hertog Tan Alya 
a yrgheid Toor haar gemaal, den Graaf yan Egmond. (Arend. II. e 66) 

Kaar J. Bvyê door R, Vmkeles, Uit: Kok, Yaderl. Wrdb. VIII. S». 
h Des. pL Froefdmk yóór de letter. 
Ml (4 Jaay.) Laatste oogenblikken yan den Graaf yan Egmond. (Arend. 
IL 62) Naar X. OaXlait lithogr. bfl MteUng. 1861. Hg. 26, br. 80 dm. 
br. fol. 
642 (5 Jaay.) De Grayen yan Egmond en Hoome te Brassel onthoo£i. 
(Arend. II. e 64) Naar Hogenberg, slechte copie, in de breedte 2 dm. 
yerkort. Znd. yersen. Get. n». 2. br. fol. Uit: Bremondi, Histor. 
Tnmolt. Belg. 
648 Hetselfde, geheel als yoren. Naar Hogenberg seer yerkl. Uit: Bandart, 

n». 18. br. 4». 
644 (tl Jany.) Veldslag btj het dorp Jemmingen aan de Eïems tosschen 
a d. Hertog y. Alya en Graaf Lodew^k yan Nassau , wiens leg^r y. 7000 
man geheel yerslagen wordt. (Arend. II. e 88) Naar HogenJberg yerkl. 
Uit: Bandart. no. 19. br. 4». 
b Des. pi. y. acht. onbedrukt. 
646 Hetselfde, eenigzins anders; de Eems regts, de Dollard boyenaan 
links. Het Holl. opschrift en nltlegg. boyen in de pi. Gedtst door 
Pr. V. d. W^aerde. Gem. 272, 278. br.fol. Uit: Strada, Nederl. Oorlog. 
1646. foL 

646 Hetselfie, als yoren, met Lat. opschrift boyen in, en nitlegg. onder 
de pi. Dnitsche gray. br. ifol. Uit Strada, de bello Belg. 1661. 4». 

647 Hetselfde, geheel als yoren. Met Ital. opschrift en nitlegg. boyen in 
de pL Znd. nm. d. gpray. Get. 829. br. fol. 

648 (• Oetob.) De Prins yan Oranje uit Dnitschland met een leger naar 
a Holland opgetrokken, doet in den nacht yan 6 op 6 October syne 

stoatmoedigen en hoogst bekwamen togt oyer de Maas tnssohen 
Maastricht en Maseyk in het gesigt y. h. Spaansche leger. (Arend. 
II. e 118.) Naar Hogenberg Terkl. Uit: Bandart n». 22. br. 4°. 
h Dezelfde pi., latere afdrnk, get.: 16. 



80 Verschillende gebeartenissen. 

640 (!• Oetob.) Yelddag b|| Jodoigne en Tirl«aioiit Mm het riTieHje It' 
Geete in Zoidel^k België, waarbH de ■nhtnrhnnin Tin 'Brrlnwn l^pr 
door de Spaaneohen onder AIts geheel yertlagen wordi. (Arend. IL^*' 



e 114.) — Met Lat. opschrift en uitlegg. boyen in de pL Door /. IT. jmmv 1 
Get.: 24a br. fol. üit: Strada de beUo Belg. Bomae. 16Ga ftd. T 

660 Heteelfile, nagenoeg ala Toren, dooh yerkleind. Met HolLiiiaidirilfcwi !^ 
uitlegg. boTen in de pL Door F. v. d. W^oêrdê. Qet.: 280— iBL br« i 
fol. Uit: Strada, Nederl. oorL 1646. ] 

661 HetMlfde, geheel ali Toren, iets kleiner; met Lat. opeokrifi ia» «i ] 
nitlegg. onder de pL Doitsohe gray. br. foL Uit: Strada. 166L 4». ' 

668 Heteelfde, geheel als Toren, met Ital. opeohrift en uitlegs. boTW la . 

de pL Get.: 889. br. fol. j 

668 Ta&reelen uit het leren yan Willem I yan 1668 tot 1684 — Siiie i 

a yan 24 pL gegray. naar /. Buyt door T, K<mimg. 1780, behoorande tol '^ 

het heldendicht yan J. Nomis, Willem I, in 24 sangen. 4fi, ledarepL ! 

hg. 16^ br. 18 dm. Afdrukken op aöör gr, 4fi, papier, onafgmiu 

h Des. platen. Fraaie proefdrukken yóór alle letter. Zeer mUdÊbam, 

466 (1M9. Febr., yolgens Arend H e. 120, tt Dee. IM6.) Groot m 
praohtig tonmooi door de Spanjaarden te Brussel gehosden. — Op- 
merkel^k is hierop een kleine optogt (aan de regters^de derpL) tab 
den Dood met seissen , yoora^g^egaan door een trompetter en trommel- 
slager, 2 gansen en eene figuur in miUDitel gewikkeld met eeae spil 
(de Dood?) — Naar Hogenbmrg yerkleind. Uit: Baudart, n«. 28. br. 4i». 

666 (1M9P?) Dirk Willemss uit Asperen? een Doopegesinde, door eea' 
Spaansohen soldaat geyangen genomen, redt dien soldaat, die door 
het Qs sakt, en wordt eyenwel door hem oyergeleyerd. — Plaat b^ 
het gedicht yan H. Tollens in de Mumi-dlimcmak y. ISlflL Door 
P. Va^ 120. 

666 (15VO. 11 Febr.) Executie y. d. wreeden handlanger der SpaajaardeBy 
den Proyoost Spel, (eigenlek : Jan Grouwels) op orde y. Alya te Brnssel 
gehangen, wegens s^ne onwettige moorden en omkooper^. Naar 
Hogenbmrg yerkl. Uit: Baudart no. 24. br. 4fi. 

667 (16 JalU') Alya laat te Antwerpen een algemeen pardon uitroepen, 
echter met yele uitsonderingen. (Arend. IL e 147.) — De groote trap 
yöör het Stadhuis, waarop yele soldaten, ens. Naar Hogenherg yerkL 
Uit: Baudart. no. 26 br. 4o. 

668 (%«g.) De Gemalin en Moeder yan Montignj smeeken yergeefii Anna 
a yan Oostenr^k, bruid yan Koning Filips, om yoorspraak b^ haren 

bruidegom yoor den in Spanje geyangen Montigfny , die waarsoh^fnlfjk 
door yergif sterft. Naar J. Bvye door £. Vinkelee. S». Uit: Kok: Vad. 
Woordenb. 
h Des. plaat; proefdruk yöör alle letter. 

669 (9epi.) Verraad b^ Antwerpen door den Hopman Ladron gepleegd 
aan s^ne Duitsohe troepen die in Yalenciennes lag^n en wegens wan- 
betaling hem als geselaar geyangen hadden genomen. Naar Ho^snbiry 
yerkL Uit: Baudart. n» 26. br. 4». 

h Des. plaat, y. acht. onbedrukt. 
660 (1 Noy.) Groote oyerstrooming te Bcheyeningen op Allerheiligendag; 

a waardoor 128 huiaen werden yemield. — Gesigt op het dorp tussohen 
de duinen; yan oud. eenig krenpelrijm in 4 regels. Naar een oud 
schilder^ op h. Stadhuis te 'sHage geteekend door Q. v, Qietaen, 
met adres yan &. Boitet. Hg. 86, br. 61 dm. br. foL Uit: de Biemfr 
beschr. y. 'sGrayenh. 

h Des. plaat; proefdruk yöör alle letter. 



têl^—7t. Inneming van Loevestein, den Briel, enz. 81 



Stteelffla, all Toren, dooh Teel Tarkleind, met iaiohrift boTen inde 
pL en 4 T9g. HolL oun. onderaohrift. Znd« nm. t. gray. Hg. 13 br. 24 
dm. br. 4p. 

(14 — lO Dec.) Herman de Baiter, owenkooper te 'e Hertofj^nbosoh , 
OTerrompelt mei enkele manschappen heialot Loevettein : doch «teek t 
na wanhopige tegenstand de brand in het krait. (Arend. II. « lUp 
155) Afbeelding t. h. slot, van de omliggende streek en t. h. beleg. 
Naar Hotfmiherg, seer yerkl. Uit: Baudart. n». 87 br. 4f*. 

(15tl) Hetzelfde. De Ruiter in eene fraaije binnenzaal, het slot van 
den slotroogd opeisobende. Door J. B. Tttwr v. JSlven, Titelplaat yuor : 
V. d. Sage (J. F. Oltmans) het slot libeyestein. 1H34. H». Proefdruk 
▼oor alle Ir. 
664 Hetcelfile; de oyerrompeling y. h. Spaansohe garnizoen yoorstell. Naar 

a /. Buyt door R, VinkelM, »>. Uit: Kok Vad. Woordenb. dl. 25. 

h Des. pL; proefdruk yoor alle lett. 

e Hetielfde; teekening in O. Ind. inkt. yoor de yoorg. pi. door Buifs. 
806 HetselMe, nagenoeg als yoren, dooh yerkleind en omgekeerd. Naar 

a BmyM door Vinkéles. 12». Uit: (Fokke) Geschied, d. Nederl. 

b Des. pi.; proefdruk yoor alle letter. 

566 Hetcallde. Gesigt in het yertrek waar de Buiter zich met zijne mode- 
geiellen terug heeft getrokken en de lont in het kruid steekt. Naar 
J. H, van de Loer lithogr. op Chin. pap. door Qreiaer. Hg. 82 br. 26 dm. 
gr. fbl. Met afiK>nd. HoU. uitlegging. 

567 Hetselfde. De binnenpoort y. h. Slot, de Buiter gereed de lont in het 
kruid te werpen. Door J. (-. Bendorp. gr. &*. Proefdruk vóór nlle Ir. 
yan een titelplaat yoor Tollens? Gedichten? 

568 (SI Jalü) ^^^'^ yoert de inyordering yan den 10» penning yan alle 
a yerkoohte goederen in. (Arend II e 156) — De Nederl. Maagd geknield 

yoor Alya; op den grond hare yersoheurde privilegiën. Nuar Buys 
door VinkêlM. 12°. Uit: (Fokke) Geschied, d. Nederl. 
h Des. plaat; proefdruk yöör alle Ir. 

56B (1591 Dee. ?) Leyensgroot metalen Standbeeld van den Hertog vnn 
Alya; door hem zelyen ter zijner eere in Antwerpen opgerigt,en uit 
het te Jemmingen yeroverde geschut door J. Jongeling gegoten. (Arend 
II. 6 137) liet het Lat. opschrift: dat dit wegens bet dempen v. d. 
opstand, het herstel y. den Godsdienst , en de bevrediging dezer 
landen geschiedt , enz. — Dit Standbeeld is dadelijk na Alva's vertrek 
door z^nen opvolger Bequesens, in 1574 neergeworpen en versmolten. 
— Om de plaat een' a&onderlijken rand met velo toepassel. zinne- 
beelden. Znd. nm. d. grav.; gem. : I 298. Uit: Le Olero. ibl. 

570 Hetzel£le ; geheel anders. Alva staat ongeharnasd op eenige menschen 
en ziet over Antwerpen heen. Uit : Baudart , no 45. br. 4** — Deze pi. 
is niet in Hogenberg. 

571 (1599. 1 April) Inneming van den Briel door de Watergeuzen onder 
den Graaf Lumei en Blois v. Treslong. (Arend. II. e 170 enz.) Gezigt 
yan de Stad, het omliggende land, waarvoor het leger; links de zee 
met schepen. Naar Hogenberg, verkleind. Uit: Baudart u^. 28. br. ^\ 

572 Hetselfde, geheel anders. De Veerman Jan Pietersz Koppeistok, af- 
gezonden door Lumey, onderhandelt met de Begering yoor de poort 
en yan de borstwering af over de stad. Naar J. Buys door R. Vwikeles. 
br. 12o. Uit? (niet uit Fokke, Gesch. d. Nederl.) 

Dez. pi. Proefdruk vöör alle Ir. 
e Hetzelfde. Teekening voor de vor. pi. door J. Buys. 12o. 
57S Hetzelfde, geheel anders. Begts de stadsmuur waarvoor Lumey takke- 

11 



82 Inneming van den Briel, Rotterdam, enz. 1572. 

boaBen laat brengen en in brand steken en de poort opengeloopen 
wordt; links de see met schepen. Met ondersohrifb : ,Het innemen" 
ens. GMtst (door J. Lwyken.) Znd. nm. br. foL Uit: Bor EUstor. 

h Des. plaat opgegray. en met breeden swarten rand en get. : TomLS; 
met opschrift: ,'t Yeroyeren ens." Uit: Le Clerc Geschied. 

e Des. plaat, fraaie proefdruk Toor alle Ir., en yóör: I 5. 

674 Hetselfde, eenigsins anders; regts de Stad, waarran de poort in brand 
a gestoken en opengeloopen wordt ; op den Toorgrond een trommelslager 
de stad opeischende. (Door 8, Folcke) br. 4». Uit : Wagenaar Y ad. Hist. VL 
b Des. plaat, proefdmk yóór alle Ir. 

676 Afbeelding t. de Watergeuzen, Lancelot t. Brederode, Jan t. Dui- 
TenTOorde , Jacob Oabelian en Bonga , die d. 16* Aog. 1569 met anderen 
TOOr den Notaris J. Ooomhert een yerdrag sloten om den v^and te 
water en te land te benadeelen. — (Arend. II. e 141.) 2 pi. in Lithogr. 
naar /. E, HOiwcUnikb^ .Smn]k<^Btnyor,teHaarlemgr.4o.Uit:Hofd^k? 

676 (ft April.) Het yemielen en yerbranden door de Watergeosen onder 
Treslong en Eoobol yan de yaartnigen waarmede de Spanjaarden ge- 
land waren ter hememing yan den Briel. — (Arend. II. e 178.) Schets 
in O. Ind. inkt en klearen yoor eene groote schilderij. Door JET. Vettó' 
wMceL 1882. Hg. 26 br. 86 dm. br. foL — Hieryan is geene grayore. 

677 (6 April) Ylissingen drQft de Spaansche besetting uit. (Arend. IL e 
177) Door 8, Fokke, br. 12o. Uit: Te Water, Yad. Geech. Proefdruk 
y. d. Ir. 

678 Ant. y. Bóorgondid wint door s^ne stoutmoedigheid Ylissingen yoor den 
Prins. Naar /. Smies door J. E, Moarüus. 8o. Proefdruk yoor alle Ir. 

679 (9 April.) Don Pedro (of Fem.)Pacieco,Opperkriyg^bouwmeesteryan 
a Alya, neyens 2 Spaansche Jonkers opgehangen te Ylissingen. (Arend. 

n e 178) Gedtst door J. Luyhen, br. fol. Uit: Bor, EUstor. 
h Des. plaat. Opgegray. en met swarten rand omgeyen, met onderschrift: 

gDe Opperkrijg^bonwmeester y. d. Hertog" ens. Gem.: Tom I. N». 6. 

Uit: Le Olerc Hist. 
e Des. plaat, opgegray. Proefdruk yoor alle Ir. 

680 (• April.) Na de yruohteloose poging om den Briel t^ herwinnen 
trekt Bossu naar Botterdam, en rigt er een groot bloedblad aan. 
(Arend II e 175) — Links de stad , waaryoor het binnenrukkende leger. 
Naar Hogenberg seer yerkl. Uit: Bandart. no. 29. br. 4o. 

681 Het metalen beeld yan Erasmus te Botterdam door de Spanjaarden 
a beschoten. Naar J. Bwys door B. Vinkelea. 8o. Uit: Kok Yad. Wdb. dl. 25. 
t> Des. plaat, proefdruk yoor alle Ir. 

682 (99 Mei ) De Admiraal y. Yeere, Sebastiaan de Lange, steekt na een 
langen ongelijken strijd met 4 Spaansche schepen bij het Sloe, den 
brand in het kruid en yliegt met den ytjand in de lucht. (Arend II e 
188) — Slechte yoorstelling, gegray. naar en door J. Steyn. 9^. Titel- 
prent y. d. roman: Hendrik en Margaretha ofdeheldendoody. Sebast. 
de Lange. Amst. 1887. 

688 (Jniy.) ^Prins yan Orangien tocht." — Zinnebeeldige pi. op de onder- 
nemingen y. d. Prins in dit jaar. (Arend. U. e 202) De HolL Leeuw 
reikt den Prins yan Oraige een zwaard. Yan ond. een 8 reg. HolL 
yers; ter linkerzijde uitlegging der 16 no* op de pi.; yan acht. met 
muziek bedrukt, br. 4fl. Uit : Yalerius Gedencclanc. 16É22. 

684 Zinneprent op de yerloesing? yan Nederl. door Prins Willem P — ^^in 
^Bijdinge des yolstand. onbeweeghl. Patriots ende yromen Bidders 



Wt Verschillende gebeurtenissen. 83 

r^BD ToontABdar d. Nederl. Viijhaden, em..^ Met de ontmoetinga 

«ttda Tareen.^. tynm teer hartlieyen..... Broedera..... d. Orang-Tiotor..... 

fOrerwinnar d. TTrannen. — Leaer eerbaar merokt hier den Staet/' 

Ml -ï- Opaohrift in 4 regela boTen eene plaat , regta rooratelIeDde 

Mn raitar te paard, met opschrift: Pr. ünnie, die een Ewaard met 

«pnhrift: I^berUu in da hand heeft en het Naaaaeohe wapen Je Jfam- 

ündray Tan VicUr, ontrangt, die naaet hem op een ▼eralagen krljgs- 

■an TynmnuM staat. Yoorta links de rersohill. PrOTinoidn in demoedige 

honding; in de Inoht Tele Engelen, ens. J. Batman ïnf. Znd. naam 

T. grar. (Batman f Hg. br. br. fol. 

' (JalQ) OTarwinning door den Zeeawsohen Admiraal Eeawont Pieter- 
IBB of Worst , op SES kleine Spaansche oorlogsohepen bij Bammekens , 
dis alle remield worden. (Arend II e) Verkl. Photographle In gr. 4r. 
door M'. J. V. d, Qraft te Middelburg in 1868 genomen naar het seer 
groota tap^twerk door «T. de Moêcht te Middelburg, geweven taaachen 
U61— 69 en hangende in de Abdtj a\dMkr. Zie de aanteelceninff bij Ko. 716. 
HB (9 JalV) Twee en twintig R. C. Priestera en Monniken uit Gorknm , 
aa het orergaan der Stad aan de Staa sohe zijde, op last yan Lnmoj 
aaar dan Briel geroerd en daar onthalsd. — Groote sinnebeeldige 
plaat de hemeWaart der Priesters rooratellende , met onderschr. : 
BB, Jforiynmi Ooreomenê,.^. Brüae jMua, apotheons. Met 8 Lat. yersen yan 
J. D. B. Naar de sohildery y. Jo. Ziemel door J. NoZtn. Hg. 61 br. 
86 dm. gr. fol. 
07 Hetaelfile. — Grawelijke wreedheden in eene sohnur door de soldaten 
aan de 28 Gorkamsohe Priestera bedreven. Uitvoerige plaat, snd. nm. 
T. grav. Hg. 28 br. 88 dm. br. fol. 
586(89 Aars. Tolg. Hogenb. 4 Aag.) Roermond door den Prins van Orai^e 
veroverd, 
s (Arend II e 808) Naar Eogerherg verkl. Uit : Bandart n^ 80. br. 4p, 
h Des. plaat, v. aoht. onbedrukt. 
MB (19 Aag. tot 11 Mept.) Bergen in Henegoawen door Graaf Lode wijk 
van Naasan met list gewonnen, wordt door den Hertog van Al va 
belegerd. Naar Hogenberg, seer verkl. Uit: Bandart n». 81. br. 4". 
S60 Hetielfde, byna als voren; do stad in h. midden op d. achtergrond, 
meer links de naohtelijke aanval op h. leger v. d. Prins. Ge^^tst door 
F, V. d, Wijngaerde, br. fol. Gem. 298, 299. Uit: Strada, Nederl. Oorl. 
164& fol. 
S91 Hetselfde, geheel als voren, iets kleiner. Met Lat. opschrift in, en 
in Lat. uitlegging onder de plaat. Znd. nm. br. fol. Uit : Strada. Mog. 
166L 4p, 
588 Hetielfde, als voren. Met Italiaansoh opschrift en uitlegging boven 

in de plaat. Get.: 869. br. fol. Uit:? 
ttB (6 Mept.) Graaf Lodewijk in eene draagbaar uit Bergen weggedragen, 
a Naar Hogenberg, seer verkl. Uit: Baudart. n^, 82. br. 4fi. 
h Des. pi. V. aoht. onbedrukt. 
694 yAftogt van Lodew^k van Nassau uit Bergen op een rosbaar." Naar 
a J. Buys door B. Vinkeles. 8». Uit: Kok, Yad. Wdb. 
h Des. plaat. Proefdruk voor de letter. 8». 

c Hetselfde. Teekening in O. I. Inkt voor de voorg. pi. door /. Buys, 8». 

696 (l Oei.) Meohelen door Alva hernomen, wordt gedurende 8 dagen 

a vreeselyk geplunderd en uitgemoord. (Arend. II. e 215.) Naar Hogenherg 

verkl. Uit: Bandert. no. 88. br. 4u. 
h Des. plaat, v. achteren onbedrukt. 
596 Heteelide; geheel andera; tafereel v. h. vlugten in de stad. Van aoht. 
m. HolL tekst. br. 4». Uit: de Spiegel d. Sp. Tjr. 



84 Moord te Zntphen , Naarden en van Musins. IStlL. 



687 (16 IVoT.) Inname en rre o t oe l^ke plandering tui Zntphen door Doa 
a Frederik yan Toledo. (Arend. II. e 226). Naar Horenberg TerkL IBI: 

Bandart n». 84. br. 4P. 
h Des. plaat , ▼. aoht. onbedrukt en TÖÖr <Me letter, br. 4fi. Z66r i 
686 (SO Nov.) Vreeaseltjk bloedbad en gruwelen door Don IVederik 
a Toledo en sijn Generaal Bomero te Naarden, na gegeren balolloTMi 
genade. — (Arend. U. e 280 — 284.) Geiigt op de markt waar ha^ 
bloedbad een aanvang neemt. — Naar Hoffmibmrg yerkl, üit: BamUurfc 
no. 86. br. 4». 
h Des. plaat, t. aoht. onbedrukt. 
689 Hetzelfde, geheel anders. — Tooneel op de markt waar een galg <^ 
a gerigt wordt ens. Door N. v. d. Meer. 4o. Uit Oerisier?? 
h Des. plaat, proefdruk TÖÖr de Ir. 
600^et2elfde ; twee moordtooneelen op de markt; t. aoht. bedmki mot 
HoU. venen, en beschr^T. Uit een Treurspel: Naarden's to i w o ea ü ag. 
— Door /. Troyon. 2 pi. kl. 8». 
601 Hetselfde ; met ondersohr. : «De moord" ens. — Aijfpr^sel^k moordtoonori 
a in de Kerk. Door J, LvA/ken. br. fol. Uit: Bor, NederL OorL 
b Des. plaat, opgegrav. en met een zwarten rand omgeTon. Proommk 
TÖÖr de Ir. 
002 Hetzelfde. De hoefsmid Huib. Will. Tan der Eyken Terdedigt sQn hoia 
a en doohter tegen de Spanjaarden langen tijd met swaard en s^n 
driestal, doch sneuTelt. (Arend. II. e 282.) Door J. O. Bendorp. 12». 
Afdruk op gr. pap. in 8o. Uit de Musenalmanak t. 1827 b^ het gedioiht: 
Het beleg Tan Naarden. 
h Dec. plaat, proefdruk TÖÖr de Ir. 
608 Hetselfde. Moordtooneel op straat ; een man liggenda op een drieetal (H. 
W. T. Byken) wordt Term oord. Teekening in OJ. inkt (door J. Bwyt?) br. 12^. 

604 Mishandeling door de Spanjaarden Tan den soon t. den Bector en 
a gesohiedschr^Ter L. Hortensius te Naarden. (Arend. II. e 282.) Naar 

/. Buye door K Vin^les. 8o. Uit: Kok, Ydl. Woordb. 
h Des. plaat; proefdruk Toor alle Ir. 

605 (De* .) Pater O. Musius uit Delft, 72 jaren oud, op beTel TanLnmej te 
a Lejden opgehangen , na te Toren Treeesel^k te sljn gemarteld. (Arend. 

n. e 288.) Naar J. Bwys door K Vinkeles. 8». Uit: Kok, Yad. VTdh. 

dl. xxn. 

b Des. plaat, proefdruk Toor de Ir. 

606 Portret Tan O. Musius, ter hal Ter l^Te , links, met 6 reg. Lat. ondersohr. 
a omgOTen door 8 kleine plaatjes, met Lat. ondersohr. , sijne martelingen 

en l^den afbeeldende. Zonder nm. t. graT. — Hieronder een a£K>nd. 
doch b^behoorend blad met Lat. Ters in * 8 kol. : In mortem Muêü 
door (7. PCJempwis?) en daaronder: ^Epitaphiura O. M." in 8 kol., 
door H. Junius uit Hoorn, met adres: LovaiMi 1684. De pi. is hg. 
28 dm., met Ters 57 dm. br. 82 dm. gr, fol. Uitmuntende en MidMmne 
plaat, inzonderheid in desen eersten afdruk. 
h Des. plaat; latere en veel slechtere afdruk, met 6 reg. HolL Ters, 
in plaats t. h. Lat. ondersohr.: 9%et hier den woerden man, ene: de 
uitleggingen onder de plaatjes s^n hier in het Holl. — 2k>nder de Lat. 
Torsen op de Torige plaat. — Zsldwiam. 

607 «Martjrium Com. Musii." — Voorstelling op 1 plaatje Tan de Ter- 
sohillende martelingen hem aangedaan. Znd. nm. v. graT. kl. 8». — 
Hierbij z^n portret kl. 8». Uit een Lattjnsoh werkje der 17* eeuw. 

608 (11 Dec. tot IS JnlU 1598.) Begin van het beleg van Haarlem. 
a (Arend. II. e 248) — «Wijboud Bipperda, doet eene Taderl. aanspraak 

j^aan de burgers en schutter^ t. Haarlem.*' (Jesigt Tan eane saai op 



It11« Bele^ ran Hsiarlem. 85) 

h. Stadhnia» wmar Sipperd* ipreekt. — Naar /. Buys door R. FwilEeXa 
B». Uit: Kok, Yad. Wdb. dL 88. 
h Dw. plaat , aldnik op blaanw papier. 
c Daa. pL ; pttMldnik toot alle Ir. 
d üeUaUda; fraaffe teekening in O. Ind. inkt door J, Buy» 8». 

tv Bal«g Tan Haarlem. (Arend II e 248—280.) — Plan der Stad en omllgg. 
laad; boTenaan regie de Haarl. Meer met Spaaneohe en 'a Prinien Tlooten, 
Iteka Spaamwoade, ens. Kaar Hogmberg, leer yerkl. Uit: Bandart 
a^ 86. br. 4d. 

€U) Beleg Taa Haarlem. — ^ Af beelding ▼. de Beleg. r. H. door don Freder. 
»de Toledo. ... te rien aan de Noords^de d. stad , r. h. Huye te Kleef, . . . 
pOrer het Leproothnis op de HaWe Maan, agter de Bres in de Stade- 
^manren en de aohanaen d. Spanj. In die tijd naar h. leyen getekent 
,. ... op h. Raadh. bewaart, na de Eohte tekening in koper gebragt 
«door H. Spüman." Met adree ▼. Cleynhemi te Haarlem. — Het Huis te 
Kleef links; profil, d. stad, geheel regts in h. yerschiet Amsterdam. — 
8 aaneen behoorende br. fol. bladen , ieder hg. 78 dm., te samen sonder 
de randen breed 149 dm. — Zeer fraai, geheel onafgesneden ICz. 

m «Beleg der Stad Haerlem," ens. — Gesigt der stad en t. al het omliggende 
laad ; borenaan regts Zandroort en de Noord-see, links de Haarl. Meer met 
de beide Tlooten; onderaan regts het Hais te Kleef , waar Don Frederik 
woonde, links het riyiertje de Lie. — Uityoerige pi. Naar P. Zo^redam 
door C. V. Kittmuteijn 1626, met adres t. Ges. Sas. Hg. 88 br. 50 dm. br. fol. 

6t2 Hetaelfde, geheel als roren, dooh Terkleind; y. ond. 12 HoU. yersen. 
Door TF. Akenlooi Hg. 17 br. 24 dm. br. 4r. Uit: Ampsing, beschryy. 
Tan Haarl. 1628. 4fi, 

618 a Hetaelfde , als yoren , dooh grooter. Door (\ Decker, br. fol. Uit : Le Clero. 
b Dea. plaat; opgegray., met swarten rand omgeven, br. fol. 

614 Hetselfde; bijna als yoren; seer groot plan der Stad wat bijna de 
geheele plaat inneemt; de ligging als yoren. Met Ital. insohr. boyen 
in de pi. : VasaedM êsÜA oitta di Herlem. Met n<*. in de pi. doch sonder 
uitlegg. 2ind. nm. y. gpray. Hg. 27 br. 40 dm. br. fol. Zoer -èldzaam. 

615 Hetaelfde. Op d. yoorgrond regts het Huis te Kleef, op den aohtcr- 
grond de stad. Naar de eohte teekening tijdens h. beleg. — Lithogr. 
by Homeer te Gorkum. Hg. 22 br. 41 dm. br. 4p. Uit: y. Oapelle 
beleg T. Hrl. 1843. I. 

616 Hetselfde , geheel anders ; in h. midden de Stad , bovenaan de duinen 
en Noord-see, onderaan links de Haarl. Meer, y. onderen de Spiering- 
meer, regts de di)k en h. Spaame. — Lithogr. bij H. J. Baoker. Naar 
eene onde teekening. Hg. 18 br. 26 dm. br. 4P. Uit : y. Capelle (Bosdijk) 
beleg y. Haarl. 1848. III. 

617 9 Aanval en verdedigingswerken van de Spanjaarden en Haarlemmers." 
— Op den yoorgrond de Haarl. Schansen; bovenaan de v^andoltjke. 
Naar een hontsnee kaartje gedrukt tydens het beleg. Lithogr. v. 
Homeer te Gorkum. br. 4o. Hg. 19 br. 34 dm. Uit: Oapelle (Bosdijk) 
beleg y. Haarlem. II. 

618 (lft9S. 85 Maart.) «Belegering yan Haarlem." — Kenau Simonss 
a Hasselaar trekt aan h. hoofd v. eene menigte vrouwen uit de stad; 

links een der Stadspoorten. (Arend. II. e. 247). Door 8. Pokke. 1776. 
A. Fokke ezc. br. 4». Uit: Cerisier? 
b Des. plaat, proefdruk voor alle Ir. 

619 Hetaelfde, geheel anders, op den voorgrond Kenau, regts de stad. 
Met 1 reg. Fr. ondersohr. (Door L. CoMse?) kl. br. 4». 

BSO Portret yan Kenau Sim. Hasselaar. Ten voeten uit, regts achter haar 
eene borstwering, links 3 yronwen en eene toren. Met 1 reg. ondersohr. 



.1 

86 Beleg van Haarlem. Itf»!^ 

1' 

^Ben TToaw genaemt Kennaaw out 46 jaer. Amst. 1578. Frma^e tmêm > 
teekening in O. I. Inkt. Hg. 87 br. 18 dm. gr. 4o. Op de Tcntoq» •--> 
•telling Y. Oadheden te Delft in Jul^ 1868 was eene oade eohiltef i^^ 
met deie plaat geheel overeenkomende ingesonden door den Bmt ^^^ 
J. O. de Koningh te Enkhnisen. 
621 jyHollandaohe Yroawenmoed en Heldinnen-daden.'' — « Kenau HaaalMr \ 
ytrekt aan h. hoofd t. 800 Haarl. Yronwen uit, tegen de £^aft* 
Jaarden den 26 Maart 1672." (Stel) — Links de poort wawniii d» ' 
TToawen en eenige soldaten trekken, de schansen in h. Tersoliisi. 
Kaar R. Jelgerhvis, Sleohte plaat in aqnatinta door A. Luts. H^. tf 
br. 80 dm. br. fol. 
682 Hetzelfde, als voren dooh kleiner (de vorige is naar deie ver^grootb) 

a Met 1 reg. cars. bovensohr.: Bele^iering der Stad Haerlmn. ens. In de 
manier van R, de Hooghe, snd. nm. v. grav. Hg. 18 br. 28 dm. br. 4». 

h Des. plaat, opgegraveerd, en met breeden rand omgeven, met Ireg. 
bovensohr. : Ftoti constemtia fatum, Znd. nm. v. grav. br. 4fi» 
688 Tafereel nit h. beleg v. Haarlem. — Kenau Sim. Haas. staat in een 
op de straat uitkomend vertrek, en heeft een dolk in de eene, een 
Bwaard in de andere hand , voor de denr ligt een swaar gewonde op 
den gprond. Naar J. /. Eeckhout litogpr. door P. Gf. Bemhard, —r Met 
afisond. beschrijv. — Uit h. Album d. Maatsoh. v. 8ch. Kunst. ISÉQl 
Hg. 88. br. 26 dm. fol. 
684 Hevig gevecht aan den Diemerd^k, tusschen de Spanjaarden uit Am- 

a sterd. en Sonoj. Naar Hogenberg seer verkl. Uit : Baudart. n». 88 br. 4fi. 

h Des. plaat, v. acht. onbedrukt. 
626 De Haarlemmers verwoed over de wreedheid der belegeraars, doen 

a 11 hoofilen van verslagen Spai^'aarden in een' ton , en werpen dien 
over de wal, om aan Al va voor lO^n penning met intrest, gesonden 
te worden. — Naar J. Bvys door B, VinkeHea, br. 18». Uit? 

h Des. pL Proefdruk voor alle Ir. 

e Hetselfde; teekening in 0.1. inkt voor de voorg. pi. 

626 Quirijn Dirkszoon en Lambert Jaoobssoon, beide R. Cath. Oud-Bur- 
a gemeesters worden uit weerwraak opgehangen, en onderweg door 

hunne vrouwen en dochters vertroost. (Arend II e 262) Naar J. Bwys 

door R, Vwikéles. 8o. Uit: Kok, Yaderl. Wdb. dl. 24. 
h Des. pi. Proefdruk voor alle Ir. 
c Hetzelfde . teekening in O. I. inkt. voor de voorg. pi. door J. Buys, 

627 Zinneprent op de smeekingen van Haarlem aan den Prins om de 
Stad te verlossen. — De Haarlemsche burger^ geknield , en geketend 
door CalamitaSf valt den Prins van Oranje te voet, en bidt om hulp 
bQ het zware beleg der stad ; 4 zinnebeeld, vrouwen en een oud man 
ondersteunen het verzoek met verzen op eene in de lucht swerende 
rol geschreven. — Links de Prins, in het midden Haarl., op den 
achtergrond de 6 personen. Door H, Qoltmuê Hg. 11' br. 17 dm.br. 40. 
ZeldKoam fraai ex. uit de collectie Ventolk. 

628 (14 Jany.) Tafereel uit h. beleg van Haarlem. — Gevangenneming 
V. d. Vaandrig Pieter Hasselaar in het huis v. syne moeder, waar 
men z^n broeder in zijne plaats wil vatten; en in tegenwoordigheid 
z^ner schoonzuster Kenau Sim. Hasselaar. (Arend II 276) — Fraaie 
teekening in O. Ind. inkt. Naar P. Bcurbiers door J. P. Visser Bender. 
Hg. 26 br. 86 dm. br. fol. 

629 Hetzelfde, geheel als voren, dooh veel kleiner. In omtrek door D.Veehoaatrd, 
br. 4». — Hiervan is ook eene plaat door O. E. Tawrél in : Arend gesohied. 

680 (18 Jaiy) Vreeselijke moorden door de Spanjaarden te Haarlem na 
de overgave gepleegd. (Arend II e 274) Gezigt op de Bakenessegraoht 



lm. Beleg V. Haarlem en Alkmaar. Lambert Melisz. 87 

1i| dm Kerk, links een deel der kerk. — Yan echt. bedrukt met 
henaolum tekst. kL br. 4fi, Uit: Miroir de la Tyr, Eêpagti, 

flft HistseUfle, geheel anders. Een groot soheyot Toor de groote kerk. 
Door 8. Fokke. br. 12». Proefdmk yoor de Ir. Uit: te Water, Geschied. 

ttl Dm HMurlemsohe Verdedigers. — Serie Tan 12 platen, geoo. 1— 12TOor- 
stellende krijgslieden, staande in landschappen en gemeenlijk genoemd : 
ds Verdedigen van Haarlem, hoewel de omliggende streek en de steden 
in de Terte a%ebeeld aan een geheel ander land dan Holland en aan 
meer steden dan alleen Haarlem doen denken. — Naar /f. Ooltmu* 
door J. dB Oheyn, Met adres t. H. Ooltaius. 1587. 12 pi. ledere pi. hg. 22, 
br. 16 dm. gr. 4». — Zeer fraaie serie; seldsaam; nitn&untende af- 
dmkken. 

jpGedenkteeken aan de jaren 1572 en 78." — Een monnme nteele tafol 
in drieën verdeeld, opgerigt in de groote kerk te Haarlem. Lithogr. 
naar TT. FIooiMr van d. Hult by Desterbeoq. gr. 4p, 

9M (Fcèr.) Lambert Meliss yan Westsanen ylagt met sijne moeder ait 
B^n door de Spanj. verbrand huis, en redt haar op eene slede over 
het ^9 naar Hoorn. (Arend. U. e 8&9) Klein pi. met insohrifb : Hollantêe 
Uefdm, Links het K». 28 kl. 4». 

Hetaelide, b^na als voren, m. onderschrift: gVlugt van een Wormer 
wttt lÊ^jn fnoedeTm gr. 8o. 

HetaeUde, btjna als voren, veel kleiner, met inschr.: VWgt uit WesU 
wnmn. pag. 96. 12». 

617 Heiaelfile, aeer verschill. ; in het verschiet h. dorp. Door S, Fokke, kl. 8». 
(99 Ai^rll volg. Hogenberg ] Maart.) Oroote overwinning op de 
a Spanjaarden b^ Ylissingen. — Gesigt op de Schelde, tussohen Vlisp 
singen. Biervliet en Ellewontsdijk, met de geheele vloot. Naar Hogen^ 
htrg, seer verkl. Uit: Bandart. n». 89. br. 4». 
h Dez. plaat, v. acht. onbedmkt. 
(5 Aag.) De overste v. d. Prins in Zeeland, Karel van Boisot neemt 
met behnip van s^n broeder Lodewijk. den zee-admiraal , het fort 
Bammekens in. (Arend II e 301) Naar Hogenherg zeer verkl. Uit: 
Bandart, no. 40. br. 4». 

610 (tl Aar. tot 8 Oei.) Beleg van Alkmaar door Don Frederik van 
Toledo. (Arend. II. e 807 — 811.) Op den achtergrond de stad, op den 
voorgrond het leger en de tenten, enz. Teekening naar de schilderij 
van PU Adriaanez. 1580. br. fol. Zie bij 642. 

641 Hetselfie. — Op den voorgprond zeer uitvoerig h. dorp Onddorp, de 
legerplaats v. Don Frederik; in h. midden der pi. de stad, in het 
verschiet op d. achtergrond Egmond en de duinen, links de weg 
langs de Sohermmeer, Van boven in het midden een 8 reg. vers. Tee- 
kening naar de schildery van Pt Adriaanez. 1680. br. fol. Zie bij 642. 

648 B e s t o rm ing van Alkmaar. — In het verschiet de stad, in h. midden 
en regts trekken de troepen op ten aanval; op d. voorgrond links 
eenige soldaten. Bovenaan in h. midden het wapen der stad, regts 
en links 6 regels rederij kers- verzen. Van onderen de afbeelding v. 
eene stormbmg, en daarboven het jaar 1680 (zekerl^k dat der 
sohildery) en het monogram v.d. Schilder geöntrelaceerd O. A.P.V.R.? 
Teekening naar de oude schilderij van 1580 br. fol. 

De 8 No. s^n naar de zeer belangrt)ke schilderijen van dien t^d, 
(ieder lang b^na 2 el, hoog 1 el, 10 dm.) welke op het raadhuis te 
Alkmaar kangen, en waarschijnlijk alle in 1580 door Pt. Adriaanes. 
geschilderd zQn, verkleind en geteekend door B. O. ten Berge te Alk- 




88 Beleg van Alkmaar; Slag op de Zuiderzee. 

maar in 1661. ledere teekening hg. 88, br. 40 dm. — Deie TeriEfatei»/ 
dooh zeer doidel^ke oopita i^n de WMge die immer Tan dngn mMUfi \ 
r^en gemaakt s^n. rj. 

648 Beleg yan Alkmaar. Plan der stad in h. midden der pi. ; hocügar Ofp ; ƒ 
Egmond en de dninen; links de Schermmeer, t. ond. Ontdorp^n-f 
Hajswaert. Met een eohild, boyenaan linke, waarin deae ïnififfpUt i 
ALCMiaiAB , uihië SoUaundia» ah higpams gnwiier obasna, ens.: T. omL ^ 
linke uitlegg. der 81 N<». — Hierbij een a&onderL : ^Gorta en wm -\ 
^aohtige Beeohrijy. der Stadt Aclmaer mitegad. de Beleg. In UOH j 
Ende oook de Distmotie der onde Stadt Vroon." — Deae besobif T* ; 
der etad gaat tot 1680, (in welk jaar doe de plaat moet a^m «ifc» j 
gegeyen) en ia geyolgd door een TaldlAcKi en uitleg der letten A lot - 
G op de plaat. — De besohr^y. is in 4 colommen gedrukt en behoort -: 
ter sQde en onder de pi. geplakt te s^n. — De pi. is hg. 86, br. 61 dm., i 
de Beeohrijy. in 4 kol. hg. 86 br. 84 dm. — Dese plaat en beoolurflT. 
B^n 0dd teldaaaum dat alleen dit Bxemplaar bekend is. 

644 Hetselfiie ; geheel als yoren doch yerkl. Met HolL inschr. Door J. Cl 
PhiUpa, br. fol Uit: Hooft. 

646 Hetselfde, b^na als yoren, dooh Bgmond meer yóórkomond. Mol 
uitlegg. y. ond. der 81 N®. br. 4p. Plaat uit het midden d. Tor. eeuw. 

646 Hetzelfde, bijna als yoren, dooh op den yoorgrond het opfarrtdceaid 
Spaansche leger. Znd. nm. y. gray. (O. Deck&rY) br. foL Uit:Bor,OorL 

647 Hetselfde, anders, boyenaan h. plan der Stad; regts deSohermiBeor; 
a op den yoorgrond het optrekkend Spaansohe leger. Naar Hcgesribmrg 

seer yerkl. Uit: Baudart n». 41. br. foL 
b Des. plaat, y. acht. onbedrukt. 

648 Tafbreel uit de heldhaftige yerdediging y. Alkmaar. Naar /. Bmim door 
J. S, Mareus. gr. 8». Proefde, toot alle Ir. Uit: Hooft, Hist. 1880. 

649 (86 Aog.) Oeertruidenberg wordt door den Heer yan Poyet b^ yer- 
a rassing aan de Spaaigaarden ontweldigd. (Arend II s 804.) Naar 

Hogenberg seer yerkl. Uit: Baudart, n». 48. br. 4fi, 
h Des. plaat; y. acht. onbedrukt. 

660 (11 Oct.) De Graaf y. Bossn yerliest een seeslag op de Zuider-see 
a tegen de Prinsgesinden onder Komelis Dirksoon y. Monnikendam. 

(Arend. II. e 81^—816.) Gezigt op de Zuider-zee, op den yoorgrond de 
8 Admiraalsohepen yechtende; links boyenaan Snkhuisen, regts 
onderaan een stukje y. Amsterdam. Naar Hogenberg seer yerkL Uit: 
Baudart, No. 48. br. 4o. 
h Des. plaat; y. aoht. onbedrukt. 

661 Hetselfde, nagenoeg als yoren, links Bnkhuisen. Naar H. Ve U êm nk e l 
door TT. Nieuiwhoff. Hg. 17 br. 87 dm. br. fbL Uit: Sngelb. Qerrita, 
Neerl. Heldendaden ter see. Met afiKmd. uitlegg. in 8». 

668 Hetselfde; nog al yersohiU.; links Bnkhuisen, regts de 8 Admiraal- 

a schepen slaags; op den yoorgrond 8 open booten in geyeoht. Mei 

ondersohr.: D» Meeslagh der NoordrHolLf ens. Door J. LuyÜMi. br. fol. 

Uit: Bor, Oorl. 

h Des. plaat, opgegray. met swartenrand, en ondersohr. : Zee éla g tuteehm, 

ens. Gem. Tom I, n9, 10. br. fol. Uit: Ie Glero. 
e Des. opgegray. plaat, proefdruk yoor alle letter. 
668 Hetselfde; de Zuidersee, waarop de geheele yloot, in h. yersohiet 
langs de geheele pL het strand y. Hoorn tot Bnkhuisen; Bnkh. ge- 
heel regts. Met insohr. boyen in de pL: Slagh v, Bomu; y. ond. 1 reg. 
met reder^ker yenen'en uitlegg. d. 86 no. (Naar eeneoudesohilder^) 
door P. C. H.f Hg. 18 br. 87 dm. br. 4fi. 



1S13, 14. Vertrek van Al va. Slag op de Mookerheide, enz. 89 

6M HefcieUda; b^na ali Toren, met inaohr. boTen in de p\. : Botm geilagen 
o» 1578. kL br. 4». 

6B6 M aThniHaan , Graaf t. Boêmu geTankelijk te Hoorn binnengebraf^. 
a (Arend II e 816) Naar J. Buys door Vwkeles. S». Uit: Kok, Vod. Wdb. 
h Des. plaat; proefdruk Töör alle It. 
e. Hetaellde ; teekening in O. L inkt Toor de Toorg. pi. door J. Bwf». 8". 

fi6 (!<•▼.) Middelburg door Prine Willem belegerd. (Arend U e 845.) 
Kaar Hogmiherg weer yerkl. Uit: Baudart, no. 49. br. 4». (den." 

687 fGerangenneming t. Pb. t. Mamix teMaaslandBaluisdoordeSpanjaar- 
a (Arend H e 819) Naar J. Bu/ys door & Fttitol». 8o. Uit : Kok , V ad. Wdb. 
l Dea. plaat. Proefdruk Tóör alle Ir. 

G68 (Dee.) Sohandel^k Tertrek Tan AWa uit Amsterdam. (Arend II 08SI) 
Znd. nm. t. graT. br. 12p. 
h Des. plaat. Proefdruk TÓÓr alle Ir. 
(16 Dee.) Alra, op lijn Tenoek, door koning Philipe Tan de land- 
Toogd^ ontelagen , Tertrekt uit Brnsael. (Arend II e 381) Naar Hogen- 
hêrg, leer TerkL Uit: Bandart n». 47. br. 4fi. 

860 Zinneprent op bet Tertrek en den Tal t. AWa ? (Arend II e 832) — 
AWa klimt een ladder op die ten bemel reikt ; de dood , de duiTel en 
eene Trouw (bl^keni den wereldbol met eereteekenen naast haar) de 
wereld, trekken er bem al — Slechte oude teekening in O. I. inkt. 
Hg. 16 br. 16 dm. kl. 4». 

881 (15V4.) GHlles t. Barlaimont, Heer t. Hierges, wordt te Amsterdam 
a ingehaald. kL 12. plaatje.] — h Hets. in proefdruk en c in teekening 
door 8, Foike, 

GGS (98 of 89 Jmi.) De Spaansohe Admiraals d'ATÜa en Glymes, bij 
Bergen op Zoom en Bomerswaal door de Souwen onder Boisot ge- 
alagen. (Arend n e 843.) Naar Hogenberg seer Terkl. Uit: Baudart, 
no. 4& br. 4fi, 

8B8 (SI Jaa.) De Spaansohe Tloot, onder Bomero, die Middelburg wil 
ontaetten, wordt door de Souwen onder Boisot voor Bergen op 
Zoom geslagen. Hierop is ook afgebeeld, de daad van Jsp. Leynse, 
Tan Zoutelande , die de Tlag Tan het Spaansohe Admiroalschip afhaalt. 
(Arend II e, 847). — Photographie door Mr. /. v. d. Oraft te Middel- 
burg in 1868 naar het tap^twerk door J. de Maecht, in Middelburg 
geweren tusschen 1591 — ^99 en hangende in de Abdij aldaar. Zie de 
aanteekening bij no. 715. 

664 (• of 16 Febr.) Middelburg gaat bij Terdrag aan den Prins OTer. 
(Arend II e 849.) Naar Hogenberg seer Terkl. Uit Baudart , no. 50. br. 4o. 

665 (14 April.) Slag op de Mookerheide. (Arend II e 364—6.) Begts hot 
a dorp Mook, daarbij een molen; links boTenaon Nijmegen, in het 

midden het einde Tan den slag. Naar Hogenberg Terkl. Uit: Baudart, 
n<». 52. br. 4o. 
h Des. plaat, t. acht. onbedrukt, Töör de Terzen en namen. Proefdruk 
TÖÖr alle Ir. Toor Baudart. br. 4o. Zieldsuiam. 

666 Hetselfde; geheel als Toren, doch met bij Toeging Ton deMaas,regt8 
TOorbQ h. dorp Mook. Door J. W, Bawr. Gem. 277. br. fol. Uit : Strada 
de bello Belg. Bom. 1650. foL 

667 Hetselfde, geheel als Toren doch wat Terkl.; met Lat. insohr. in, en 
uitlegg. onder de pi. br. fol. Uit : Strada , de bello Belg. Mogunt. 1651. 4*^. 

667* Hetzelfde, geheel als Toren, eTcn groot, met Ital. opsohr. en uitleg 
boTen in de pi. Gem. 329. br. 4°. Uit:? 

668 Hetzelfde, geheel als Toren doch omgekeerd-, regts Nijmegen, links 
de Maas en Mook. Met Holl. opschr. en uitleg boTen in de pi. Door 
F. V, d. Wijngaerde. br. fol. Gem. 811. Uit: Strada, Nederl.Oorl. 1646. fol. 

12 



90 Beleg van Leiden. 1574. 

669 (M Mei.) Oyenrinnixig bQ Lillo door de Zeenwen op 28 Spaamcèe 
oorlogsohepen y waarvan z^ 8 verbrandden, 5 in den grond boorden 
en 15 prQs maakten. (Arend n e. 872.) — Photographie door Mr. J. «. d^ 
Qraft, te Middelbnrg in 1868, naar het tap^twerk door J. de JfaedU 
te Middelbnrg, geweven tuBsohen 1691 — 99, en hangende in de AbdQ 
aldaar. — Zie de aomteekming hij No. 715. 

670 (• JhbU) volgens Hogenberg 5 April.) Don Lonia de Bequeeens, da 
a opvolger van Alva, laat te Bmasel vóór het Broodhnia een algemeea 

pardon uitroepen. (Arend U e 877.) — B^na des. plaat als 467; hier 
echter sijn de trappen v. h. hnis ledig, op de vorige pi. YgI soldAtan. 
Naar Hogenberg verkl. Uit: Bandart, no. 51. br. 4fi. 
h Des. plaat, v. acht. onbedrukt. 

671 1699, van 80 Oct. tot 21 Mrt. 16V4 en v. 26 Mei tot 8 Oot.lSf4) 
Beleg van Lejden. — (Arend. II. e 881 — 899) — ^^ Kaart v. de Beleg*» 
, ringen der Stadt Lejden; de eerste is begonnen 81 Oot. IB78eiiTer> 
jylaten 21 Maart 1574; de tweede is begonnen 26 Mej en ontaei den 
gd» Oot. 1574, ontworpen en AflQff^teokent door Joost Jansen BUhaaier 
jydie den Spaansohen int selve Belegh voor Ingenieur heeft gedient." 
— In h. midden het plan der Stad, rondom al de Schansen, nL onder- 
aan de Wadding^r en Lammenschans , regts Lejderdorp, boven aan 
de Stads-Watering en de Quakel; onderaan regts de: YerkL der 49 n«. 
op de pi. Naar de afteekening v. Bilhamer geoopieert in 1717 door 
T. Beets, gegrav. d. J. Stemmen. "Eg. 45 br. 57 dm. Gr. br. fol. 

671* Hetzelfde; geheel als voren, seer verkl.; voor Wagenaar TaderL 
Hist. 1752. br. 4p. 

672 jyHet beleg en ontaet van Lejden. 1574." — In h. midden de stad, 
a daarboven de Haarlemmer Meer, regts de Noordsee; links de vlngt 

der Spanjaarden en Wilsveen; v. ond. links een schip: de arkv,DeHfi; 
en regts een hevig gevecht b^ de: Lcmdschydimg, Boven aan de pL 
een band met opschr. , links en regts 2 papieren noodmnnten. Geötst 
door Romein de Hooghe, met adres v. J.' Tangena, Hg. 48 br. 46 dm. 
br. fol. — Zeidsame en seer fraaie 1* druk. 

Hierb^ een afisonderl^k verhaal v. h. beleg v. Lejden, onderteekend 
J, Tomgena , waar naast een vers ter eere v. d. : Leidschen borger door 
M. Z, V. Boxhom, 1 bL fol. dat waarsch^nl^k b^ dese plaat behoort. 
2^r zeldzaam. 
h Dez. plaat, latere en slechtere uitgave. Znd. nm. y. gprav. óf adres; 
onderaan regts staat: De landecheiding, 

678 Hetzelfde, als voren, doch meer verkL; de Haarl.-Meer meer naauw- 
keurig aangeduid. Met 1 reg. kap. opechr. : A/heeHdmge van ens. kL br. foL 

674 Hetzelfde; bovenaan in het verschiet de stad, vooraan de sohaosen. 
Uit: Baudart, n». 58. V. acht. onbedrukt, br. 4fi. ^ Deae plaat y. h. 
beleg is niet in hogenberg, 

675 Serie van zes platen over het beleg en ontaet van Lejden. L Af- 
leggen V. d. eed v. getrouwheid, met Hebreeuwsoh opeohrift. IL 
Disaidivan, HL Famea lY. MortaUtae, Y. Ontzet der stad. (aonder op- 
schrift.) YL Dank in de kerk. (met Hebr. opschrift.) Tk>OT GviL Ham/ênt 
(Wl, de Haan.) br. 4o. De pi. zQn ongenommerd; iedere pL hg. 17 br. 
26 dm. br. 4». 

Deze platen of copieön er van vindt men veel in Orlers, BeeohrQv. 
Y. Lejden. 1614 of 41 of 1781. — Yan deze platen bestaan 8 uitgaven : 
a Plaat 1 en 6 met Hebr., 2, 8, 4, met LatQnsoh, pL5K>nderopeQhrift. 
Op pL 6 Y. ond. d. naam des gprav. 



1114. Beleg van Leiden. 91 

l Slechte oopiAn t. d. Toorg. pL; londer Hebr. opschrift op pi. 1 en 6; 
met de opeohriften: Muyierey rni Hongcmoot op pi. 2, 3 en eon Holl, 
Ten op pi. 5. 

c Latere afdrukken van de Toorg. coplftn ; pi. 1 on 6 met Hebr. in- 
■ohriAen. Van den l*t«B staat te herkennen door h. ontbreken t. d, 
naam dee graT. op pi. 6. — Hierran alleen de laatste plaat Toor- 
handen. 

Hierb^i een afieonderl^k 4o blad soo groot als de platen , met 6 twee- 
jvgellge Tenen ter uitlegging ; dit behoort waarBohtJnliJk bij do copiAn : h. 
676 StandTaetigheid t. t. d. Werf gedurende het beleg van Leyden. (Arend. 
n e 894) In het midden t. d. Werf, sijn degen aan de uproorige bur- 
gen toereikende, regts eene uitgeyaste vrouw met 3 kinderen om 
haar; linka het Stadhuis. Uitvoerige Tooratelling. — Naar de Schilderij 
Tan Qst. Wappers, in aquatinta door F. Lherié te Antwerpen. 1835. 
Proefdruk Töör de letter. Hg. 56 br. fol. br. 65 dm. 
697 ^Pieter Adriaanssoon van de Werf, Burgemeester van roeiden, siJn 

' «IcTcn Teil biedende aan de muitende ingezetenen der stad." — Gesigt 
op de Breestraat, regts h. Stadhuis, op straat t. d. Werf, vóór hem 
eenige mannen en Trouwen geknield. Naar de schilderij van Jf. J. r. 
Bne, op het Stadhuis te Leiden, lithogr. door C, C, A. Lcuft Hg. 30 
br. éO dm. br. fol. Chin. pap. 

678 Hetaelfile, geheel als voren, seer Tcrkl., met opschrift: U Siojc de 
Leyds. Lithogr. bij Blommen te 'sHag^. gr. 8". 

679 Hetselfde, -eenigsins andera. Links v. d. Werf, vóór hem geknield 
a een soldaat met xaamgevouwen handen. Naar J. Buys door R, Viniccles, 

1787 8o Uit : Kok , Vad. Wdb. VIII. 8". 
h Des. plaat. Proefdruk vóór alle Ir. 
c Hetselfde, teekening in O. I. inkt voor de pl. 

680 Hetselfde, geheel anders. Eene kamer door eene kroon met kaarsen 
a Tcrlioht. in h. midden staat t. d. Werf, vóór hem een man op de knicAn. 

Met onderschr.: Daar is mijn swaard, enz. IV. G. Uit: v. Morkon. 
Beleg T. L. in: Toneelpoézy. Naar en door R. VinkeUg. 1774. 4fi. 
h Des. plaat. Proefdruk Tóór alle Ir. 

681 Hetaelfde, geheel als Toren, veel verkl.. Door R, Vinkekjt. 1774. 8". 
Uit: V. Merken, beleg v. Leid. 1774. 8o. 

h Des. plaat, proefdruk vóór alle Ir. 

682 Zinneprent op v. d. Werf; zijn borstbeeld, regts, in een ovaal door 
eene slang gevormd; ter weerszijden 2 engelen en verdere zinneb. 
Met onderschr.: Zoo wordt standvastigheid on getroawh. bewaard. 
Naar A, C. Haaek door N. v. d. Meer, Bovenaan gem. 2 Hg. 20 br. 29 
dm. br. fol. 

688 Monument ter eere van v. d. Werf, in de Pieterskerk te Leyden op- 
gerigt. Een ovaal schild met eikenloof enz. waar boven zijn borstbeeld. 
Met 14 reg. vers van J. Vos. Door P. PhiUppe. "Hg. 39 br. 27 dm. fol. 

684 14 Afbeeldingen v. 7 verschlll. Noodmunten gedurende hot beleg 
nitgeg. en 15 afbeeld, v. 10 penningen ter eere van v. d. Werf, v. d. 
Does, en ter gedaohnis v. h. beleg, het ontzet en van de stichting 
der Hoogesohool geslagen. — Op 7 bl. fol. 4". en 8<'. Hierbij oen Holl. 
gedioht op h. : Papiereri'geld geoffert voor de Vrijheid. In 2 kol. br. fol. 

685 Stoute dsAd v. een Spanjaard vóór Leyden . Znd. nm. v. grav. get. : 
Tweede dl. 61 kl. 80. Uit: Leti, leven v. Philips II? 

686 Wapen v. Duivenbode. 1578. Door J. v, d. Spijlc. 8'*. — Afbeeld, v. d. 
ijzeren pot in Lammenschans gevonden. Met opschr. — Hieronder 
de halve maan met opschrift: Liver Turez dan Paus , euE. Door A. Delf oa. 
2 bl. 80. 



92 Ontzet van Leiden en Stichting der HoogeschooL 1571. 

687 jyAfbeelding yan den Snaphaan t. d. Bd. Jan ▼. d. Does im h. beleg 
gY, Lejden, met de Teroverde Spaaneohe stukken gesohut aan Lam- 
^men Schans." br. 4fi, Gray. snd. nm. omstreeks 1770. br. 49, 

688 (9 Oei.) Ontset yan Lejden door de Holl. en Zeeuwsche yloot onder 
Lod. y. Boiaot. — Kaart y. h. land tnssohen Leiden en Delft ;boyenaaB 
links de Noordsee ; regts Leiden ; onderaan links Delft ; in h. midden da 
sohepen yan Boisot. Naar Ho^en^fliV seer yerkl. Uit : Baadart n^. 64b br. 4^. 

689 Ontset yan Lejden; de stad in bet yerscbiet, ens. nagenoeg ala op 
no. 674 (Bandart no. 68). — G^sigt bQ nacht ; een halye maan aan den 
hemel, regts eenig^ schepen yan Boisot en eenige raiters die yer- 
schrikt weg ylngten. Znd. nm. y. gjay. en geheel als de plaaljee die 
in Bandart oorspronkel^k, en niet nageyolgd sQn. br. 4^. 

690 Hetselide. Kaart y. h. land tossohen Lejden en Rotterdam; links 
Leyden, y. ond. de see en Scheyelingen , boyenaan regts Botterdam; 
met yele sohepen, ylngtelingen ens. Met Lat. en Fr. inscriptie boren- 
aan in de kaart; y. ond. regts: OniBeUinge der stad Leijdeiu H|f. 26, 
br. 88 dm. br. foL 

691 Hetaelfde, geheel anders. Boyenaan de kaart de Leidsohe meer em 
a Noordsee, in h. midden Leiden, regts de Begaliersdam,oyeral schepen; 

boyenaan links afbeeld, y. 8 pap. noodmnnten, regts uitleg t. 90 No. 
en boyenschr.: ^'t Ontaet yan Ledden." Znd. nm. y. gray. (Door C. 
Decker f) br. fol. 
b Des. plaat, latere druk met swarten rand omgeyen. 

691* Hetielfie, nauwkeurige oopie in lithogr. door ^Vop teLeyden. (Om- 
streeks 1840) br. fol. 

698 f Het ontset y. Ledden. A». 1674" Voorstelling in de stad aan een der 
poorten. 
a Door S. Fokke, 1776. Met adres yan A. Fokhe, br. 4fi. IHt: Wagenaar. 
b Des. plaat. Proefdruk yóör alle Ir. 

608 Hetaelfde. Afbeelding y. een geschilderd glasraam in de St. Janskerk 
te Gouda, 
a Li h. yerschiet boyenaan de stad, in h. midden het yerdronken land, 
links de stad Delft. Op den y oergrond links de Prins, wien eenige 
personen komen smeeken; regts het wegdragen yan yaten met leyens- 
middelen. — Onder de yoorstelling : Anno 1608. Naar de compositie 
y. Is, Zwcmenbwrg , geteekend door /. O. BoetMts, gegray. doorP. Tas^é, 
gr. fol. Hg. 64, br. 82 dm. Dit is plaat 26 uit de in 1748 ontworpen 
serie y. platen naar alle Gk>udsche kerkglasen, waaryan slechts 7 yer- 
schenen s^n. 
b Des. plaat, proef d^ruk yóör alle Ir. — Dit Bx. is door den gprayeur met 
yele tinten in rood kr^t yerbeterd. 

694 (lO Oei.) Yerdrijying der Spaansche yloot, die het belegerde Middel- 
burg wil ontzetten, door de Souwen. (Arend II s. ?) Phothographie 
door Mr. /. v, d, Qraft te Middelburg in 1868, naar het tapQtwerk 
door J. de Maecht te Middelburg geweyen tusschen 1691 — ^99, en 
hangeDde in de Abdij aldaar. Dese afbeelding bestaat in 8 stukken, 
w^l dit tap^twerk om sljne grootte doorgesneden en in 2 yakken 
gehangen is. — Zie de aomteekemng b^ N». 716. 

696 16V6. Stichting der Leidsche Hoogeschool. — (Arend II 6 401) ^Zinne- 
j, beeldig tafereel der oyergifte y. h. octrooi tot de oprigting eener 
«Hoogeschool. 8 Febr. 1676." — «De straat yóör h. Stadhuis waar Prins 
Willem aan den Burgem. een blad met opschrift: Philips ens. oyer- 
geeft. In aquatinta door H, P. Oosterhuis, Hg. 46 br. 68 dm. br. foL 

696 (8 Febr.) Inw^ding der Üniyersiteit te Lejden. Luisterr^ke optogt 
waarb^ yele sinnebeeldige personen. In 4 boyen elkander staande 



ISliu Inwjjding der Hoogeschool; Vreddiandel te Breda. 03 

«ileeliiigm, borenMui linki eene poort met den Nederl. Loeaw; 
onderaan linka een eolüp met Keptnnos en A polio en de 9 Mosen. 
Boren de flgnrea de namen. Znd. ondertohrift. — Oude gray. op 2 
■anwingfiTnegde bL, end. nm. t. gprav. Te samen br. 58, hg. 80 dm. 
br. toL lêUlmam, 

flB7 HietaeUdie, geheel ala Toren , Teel TorkL, met 1 reg. ondersohr. Door 
8, Wokkê, Br. 88, hg. 19 dm. br. 4fi. Afdmk in fol. — Hierbij de oit- 
legging iüt:*(CWwMrO £«■ boek. bl. 449. 

ABS HetMUde, geheel anden; in 4 afdeeling^n ; borenaan regts, de triamf- 
boog op de Hoogewoerd; t. ond. regts de triomfboog voordeHooge- 
■ehooL Tan ond. eene Holl., regts eene Lat. b^gedrakte verklaring 
der 47 No. Met adrea bQ P. v. d. A'k, Hg. 90 br. 45 dm. fol. ült: 
OrUn, 8t dr. (178L) 1« deel. 

8B9 NaTolgIng y. desen optogt in 1885 b^ het 26()jarig bestaan der Hooge- 
eoihool, met eenige Teranderingen ; in 4 boven elkander staande 
reeksen; borenaan links de poort der Academie; op de 8* rij een 
wagen met paarden, waarop de Gkklgeleerdheid troont, ens. Door 
L. Sprmigtir naar h. leven geteekend in 1825. (ïegrav. door D, Vwhoaaird, 
Hff. 84 br. 58 dm. br. fol. 

700 (5 lÊmmwi tot JalU) Zinneprent op de vmchteloose vredehandeling 
te Breda, tnswhen den Prins, de Staten en Steden, met de Spaan- 
■ohen? (Arend II e 484) De Ütf/de, een kind op den arm dragende, 
wordt door Jmoidia en Via verjaagd ; rondom op een plein eene menigte 
staande en knielende mensoben ; bovenaan God Vader de besw^mende 
vrede in den arm houdende; daaronder een band met de wapens der 
17 versohilL Provinoidn. — Met 2 reg. Lat. en Holl. vers en h. jaar 1575. 
Znd. naam v. grav. Hg. 82 br. 20 dm. fol. Zsffraaldcomtfgelyktijdigepl. 

701 2iinneprent op hetselfileP? — Sene vlakte, regts in een heuvel ein- 
digende, is bevolkt met vele varkens en sengen die den grond om- 
wroeten, en over eene haag in den middelsten tuin, door den HolL 
Leenw besohermd, willen klimmen; rondom dien tain de vaandels 
en namen v. 11 HolL steden ; links eene rivier met een groot S^uwsoh 
Bohip en den Zeenwschen waterleeaw; in het versohiet over de rivier 
eene groote stad (Antwerpen?) — Van ond. een 8 reg. Fr. en Holl. 
Ters in onde schr^fletters gedmkt: Houdl op in mijn thuyn io wroeten 
Spaenache Beeren, enz. Zonder eenigen naam v. grav. of jaar. Hg. 23 
br. 28 dm. br. foL Zeer MUsame pi. van omstreeks dezen tijd. 

TOS (19 Jaall.) Prins Willem I trouwt te Brielle met Oharlotte van Bourbon. 
a (Arend II e 452) Kaar /. Bwys door K Vinkeles, 12o. Uit: (Fokke) Qe- 

sohiedenis d. Nederl. 
h Des. plaat; proefdruk vóór alle Ir. 
706 (6 Aag.) Oudewater door Gilles van Barlaymont, Heer van Hierges, 

stormenderhand ingenomen, en uitgemoord. (Arend II e 468) Naar 

Horenberg verkl. Uit: Baudart, no. 55. br. 4P. 
704 (IS tot S4 Aag.) Beleg van Sohoonhoven door Hierges , die de Stad 

na een hevigen storm bij verdrag inneemt. (Arend II e 464). Afbeeld. 

V. 7 noodmunten tydens dit beleg geslagen. 
706 (16V6. 6 Aept. tot Aag.) Woerden, door de Spanjaarden vruchteloos 

belegerd. (Arend IE e 465.) Gezigt der Stad met h. omligg. land; op 

d. voorgrond regts het Sp. leger. Znd. nm. v. grav. Met Holl. in- en 

ondersohr. br. fol. Uit: Hooft? 
706 (S8 flept.) «Den Heyrtooht naar Dujvelandt." (Arend n e 468.) — 

1500 Spaansohe Soldaten trekken des nachts bij onweder door het 

water van Philipsland naar Duiveland. Door Franc, v. d. Wifngaerden, 

br. foL Get.: fol. 821. Uit: Strada, Nederl. oorlogen. 1646. 



94 Togt naar Duiveland. — Zieeawsche Taptjtwerken. mi^ 

707 Hetoelfde, geheel ali Toren, dooh omgeikeerd. Bequeiens endelamtt 
Hemandesy die met opgeheyen handen op dese pL aan de ref^fteisydo 
staat, komt op de Yorige aan de linkeniyde yoor. Met Holl. inidhr. 
boTon in de pL en 1 reg. Holl. ondenohr. Door C. J)êek$r, Gr. fi»L 
Get.: Tom L No. 88. Uit: Ie Glero. 

706 Hetaelfde, geheel ali voren, iets Terkl., met Lat. inschr. boven in, 
en uitlegging onder de pL br. foL Uit: Strada, Mog. 1661. 4fi, 

709 Hetzelfde, geheel als yoren. Met Ital. opschrift en oiUegg. boTen in 
de pL Get.: 898. kl. br. fol. 

710 Hetielfde, dooh eenigiins anders. Op den voorgrond links Beqoeaens 
in firaa^e kleeding, eenlge priesters endetemgkeerendeaohterboede, 
Toorafg^egaan door hunnen bevelhebber. Met Spaansoh insohr. en 
oitlegg. Naar /. de Ledetma (door B, de Hooghe?) br. foL Get.: 877. 
Uit een' folioaitg. v. StradaP 

711 (99 Clept.) Bommenede op Schouwen , door de Spanjaarden ingenomen ( 
en uitgemoord. (Arend n e 478.) Kaar Hogmbarg verkL Uit: Bandart» 
no. 66. br. 4fi. 

718 Hetaelfie , als voren dooh met eenige veranderingen. Met 8 reg. HolL 
en Fransoh ondersohr. — Gopie van omstreeks 1600 in gelijke grootte 
van de plaat van Hogenberg, br. fol, 

718 (iftVtt. 81 Febr.) De Prins van Oranje neemt de vesting Krimpen 
aan de Lek. (Arend II e 488.) Naar Hogmberg verkl. Uit: Bandart, 
no. 67. br. 4fi. 

714 (M JhbU) Zieriksee na een beleg van Oot. 1676 tot Jun^ 1676 in- 
a genomen. (Arend II e 4i7S, 488, 604.) Naar HogmAerg seer verkl. Uit: 

Baudart, no. 68. br. 4». 
h Des. plaat, v. aoht. onbedrukt. 

716 (J«iy.) Mislukte poging der Zeeuwen onder Boisot om het belegerde 
Zieriksee te provianderen. (Arend n e 608.) Photographie door Mr. 
/. V. d. Qraft te Middelburg in 1868, naar het tap^twerk door /. de 
Maecht te Middelburg, geweven tussohen 1681 — 99 en hangende inde 
Abdij aldaar. -^ Zie de No, 686, 663, 669, 694. 

De afbeeldingen in de genoemde 6 No* beschreven, sQn die van 6 
buitengewoon groote en fraaie tap^twerken, eenige heldendaden van 
Zeeuwen voorstellende , die tussohen 1691 en 99 vef vaardigd s^n door 
eenen Middelburgsohen kunstenaar /. de Maecht, en nu de groote 
saai versieren in de Abdy te Middelburg, waar de Provina Staten 
van S^land vergaderen. Daar dese tapijtwerken ongeveer eeneeenw 
vóór de bekende Gobelins vervaardigd en nog vrij goed geconserveerd 
stjn, zoo mogen ze in verschillende opzigten belangr^ke kunstwerken 
genoemd worden. — Benige nadere bQ zonderheden vermelden de H.H. 
de E^anter en Dresselhuis in hun werk : de Provincie S^land. 1884 
bl. 79, volg. — Van deze tap^twerken bestaan uiterst naauwkeurige 
afteekeningen in kleuren, in breed folio, welke de Heer Mr. Jaoob 
Yerhe^e van Oitters in de vorige eeuw voor z^nen voortreffel^ken 
Atlas V. Zeeland heeft laten maken , welke collectie , Zoelondia iUufirata 
genoemd , in 12 portefeuilles zulk een rQkdom van platen en inzonder- 
heid van kaarten en teekeningen omvat, (de meeste naar voorwerpen 
nu niet meer aanwezig), dat die alles verre zich achterlaat wat ik 
elders van dergelijken aard gezien heb. Deze verzameling berust 
thans in de Bibliotheek v. h. Zeeuwsch Genootschap. De hier be- 
schreven uitstekend fraaie photographiön heb ik dank te weten aan 
den Heer Mr. J. van de Graft te Middelburg, die se naar de boven- 
genoemde afteekeningen vervaardigd en m^ vereerd heeft. — Zie 
voorts: de Stoppelaar, Gedenkboek. 1868. bL 44. 



ISIC Spaansche Furie te Antwerpen. Pacificatie van Oend. 05 

TH (M Jaiy.) Aalst in YliMmditran door het maiiende Spaansohe krQgv- 

▼olk Tan Zlerilowe ingonomen en geplunderd. (Arend II e 606.) Naar 

Bn^mimq verkL, Uit: Bandart, no. 60. br. 4». 

717 (ft nept.) De Leden yan den Baad Tan State te Bmuel worden in 

Teraelnrde bewaring geiet. (Arend II t 514.) Naar Ho^mter^ verkl. 

mt: Baudart, n». GO. br. 4». 

717* HetiwUde, geheel anders; de geTangenneming op de markt te BmHsel 

a Toorstellende. (Door 9. JV>lübe.) Opgegprav. pi. Znd. nm. Uit : Wagenaar, 

Yad. Hist. Uitg. r. 179a br. 4». 
6 Des. plaat; proefdmk yóör alle Ir. yan d. 1« staat der pi., met d. 
naam des gray. Voor: Wagenaar Yad. Hist. Uitg. y. 1749. 
7U (M ••pi.) De moitende Spaansche benden yerslaan de troepen der 
Staten yan Braband tussohen Leuyen en Tienen. (Arend II 519.) 
Naar Eogtfnib&rg yerkl. Uit: Bandart, n». 61. br. 4". 
719 (<• Het.) Inneming; moord en plundering yan Maastrioht door de 
Bpaansohe troepen. (Arend n e 538.) Naar Hogenberg yerkl. Uit : Ban- 
dart, n®. €8. br. 4fi. Van acht. onbedrukt. 
780 ^Haarlem , yerwoest door Beleg ende Brandt , ten tijde als Hij wederom 
^gekomen was onder de Begeer, y. d. Prinoe y. Orang. 1678." — 1, Eerst 
^gedaan door TfumtOM Thomasten en Jo. v, Doetekofn, nu yerkl. door 
gPi. Zaewredam en W. Akersloot," — Plan der Stad. br. 4». Uit : Ampsing, 
.Besohrtjy. y. Haarlem. 1628. 4fi. 
TH (4 tot A nmr.) Spaansche Furie te Antwerpen. (Arend 110 585— 5Sa) 
a B^ Hogenberg yindt men oyer dese yreesseiyke gebeurtenis 6 platen, 
namelijk: 1 Plan d. Stad. 2 Beschieten. 8 Het yerdrinken in de Schelde. 
4. Het afbranden y. h. korts gebouwde prachtige Stadhuls. 5 Het 
moorden en branden op de straten. 6 Afgrtjsselyke wreedheden. — 
Dese allen yerkl. Uit: Bandart, n». 68— 6a br. 4o. 
h Des. platen , y. aoht. onbedrukt ; en proefdruk yöór de yersen y. plaat 68. 
7SS yAfgr^ssel^ke wreedheid der Spanj. in Antw. gepleegd aan seekere 
Bmyd." 
a Door J. hm/km. br. fol. Uit: Bor, NederL Oorl. 
h Des. plaat , opgegray. en met breeden swarten rand. Proef yöór do 
letter. 
7Xt (8 Xev.) Pacificatie yan Gend. (Arend II 6 540.) — Zlnneprent hierop, 
den Hollandschen tuin yoorstellende waarin de maagden der Proyincién 
met hare wapens geseten s^n, en die door de Spaansche benden be- 
stookt worden. Met inschrift : FacificaÜB v. Q, WTJ , en uitlegging der 
4 n«. ter sijde; yan acht. bedrukt met musijk. Uit: Valerius, Nederl. 
Gedencdanc. br. 4fi, 

In den Catalogus y. d. Histor. Atlas yan den Heer Munniks yan 
Cleef, yerkooht te Utrecht, Deoember 1860, staan de yolgende sinne- 
prenten op de Pacificatie yan Qent yermeld: 
N». 97 De 17 Nederl. Proyinciftn met de steden Amsterdam en Ant- 
werpen. Door J. V. d. Wonde. — Dese plaat houde ik yoor 
eene sinneprent op de onderhandelingen yoor het Bestand, 
in 1606 geyoerd, en wordt daar beschreyen. 
g 96 Den hoorn dss verbondts. Met 8 HolL, 8 Lat., 8 Fransche en 

8 Duitsche yersen. br. fol. 
99 Zegewagen (door 8 muilêsels getrokken, waarop Pacis trmm' 
phantis deUneatio, daarachter: Con^wraiwn foedMS, links de 
maagden der 17 Proyinciön.) br. fol. 
g 100 Zinneprent ter eere yan Prins Willem als bewerker der Pa- 
oificatie yan Gtont, met Holl. inschr. en yerklaring. (De 



96 Unie van Brussel. — Vredenburg te Utrecht geslecht, enz. 157i^ 11, 



Pring Bit te paard als St. JoriB, en doorsteekt den 
het paard liggenden draak , daar naast Belgiea met manrkrooas t 
naast haar een lam op een Toetstnk waarop 9 regels in oaxs. 
beginn. : Ter eeren mde memorie, ens. fbi. 
No. 101 Ziinneprent op den toestand der Nederl., met 2 reg. HöD. 
Lat. en Fransch onderschrift : Fama bracht de haken mfU, entL 
Door /. de Oom (OheynJ met adres ▼. W. v. HoêchL hr. IbL 
Ik vermoed , nlt m^ne herinnering, dat het seertw^ftlaoMig 
is of ook .no. 98 en 99 wel op de Paoifioatie yan Gïent be» 
trekking hebben. 
784 (• IVov.) Het Kasteel ▼. Gent aan den Graaf y. Benx Toor den Ftins 
▼. Oranje overgegeven. (Arend II e 540.) Naar Hoffenberg verkL IH*: 
Baadart, n». 69. br. 4fi. 
726 (19 NoT.) Yalenoiennes in Henegonwen van de Hoogdoitsohe en 
a Spaansohe troepen bevr^d. Naar Horenberg verkl. Uit: Baudart, n*. 

70. br. 40. 
h Des. plaat, v. aoht. onbedrukt. ' 

726 (SS — S6 IVoT.) Bennenberg behoudt Groningen tegen den SpanjaardeoDi, 
voor de Staten. (Arend n ƒ29.) Naar Eogenberg verkL Uit: Baudart, 
no. 71. br. 4fi, Y. aoht. onbedr. 

727 (ISVV. • Jna.) De Unie te Brussel gesloten den 9 Jan. 1677 ter be- 
vestiging van de Paoifioatie van Gtond, (sie n». 728) en handhaving 
der Boomsohe Godsdienst, tnsschen de Zuideltfke Staten, G^eestel^kem, 
Bdelen, ens. (Arend n ƒ 68, 64.) — Facsimile v. h. geschrift en van 
de handteekeningen volgens het origineel in 's Byks Archief te 's Hage 
berustende. 

Gelithogr. door D, Abrahome te 'sHage 1827, 4 bladen gr. br. foL 
In het werk van Mr. J. O. de Jonge, de Unie te Brussel is eene an- 
dere oopie in oude schr^fletters op 1 blad br. foL 

728 2Snneprent op de ^Yr^heidverkr^ging d. Protestantsche Godsdienst 
yin de NederL" — Prins Wiilem, een standaard met vr^heidshoed 
in de hand; achter hem de (Godsdienst, een altaar, de Dood, en een 
standbeeld; links het vlugtend B^ geloof; de Dweepsucht te paard 
lost een pistool op den Prins. Yoorts vele andere sinnebeelden. — 
Naar C. Meyer door J, Bemme, met adres v. J. Ghroenewoud te Amst. 
Waarschijnlijk in 1817 bQ h. 8* eeuwfeest d. S^erkhervorming uitg^. 
— Hg. 60, br. 80 dm. br. feL 

729 (Jan.) Zware nederlaag van de stroopende Spaansohe benden bQ 
a Julipe in het land van Luik door eenige Schotsche troepen. Naar 

nogeni)erg seer verkL Uit: Baudart. n». 72. br. 4o. 
b Des. plaat, v. acht. onbedrukt. 

780 (SS Febr.) Het slot Yredenburg te Utrecht, door de Spaigaarden nA 
a een hevig beleg overgegeven, en later geslecht. (Arend II ƒ62 — 66) 

Het kasteel in h. midden, op den voorgrond het beleg. Naar Hogen' 
berg seer verkL Uit: Baudart, no. 78. br. 4^. — In den Utreohtechen 
Yolksalmanak v. 1863 sQn hiervan 8 andere, gel^ktQdige afbeeldingen, 
en indien van 1848 eene naar Droogsloot 
b Des. plaat, v. acht. onbedrukt. 

781 Het slot Yredenburg in welstand, met gesigt op de stad. Door O. 
Decker, (& rebours gegrav.) br. fol. Uit: Hooft?? 

782 Hetselfde, doch eenigsins kleiner en anders. Met 4 reg. ours. ondersohr. 
Door S» V. Lcmeweerde. Met adres v. O, Krtbber, Hg.21br.28dm. br.fbL 

788 yTr^n v. Leemput trekt met de Utrechtsche vrouwen op, ter slechting 
a V. h. slot 9 Yredenburg." Naar Bvye door Vinheiss, 12». Uit: (Fokke,) 
b Des. pL, proeföruk vódr de Ir. (Geschied, d. NederL 



iSn Yenchillende gebeurtenissen. 9' 



314 (9t r^iir.) Afkoodiging Tan de Paoifiaatie Tan Gent te Antwerpen 
a Töör Ixat Stadhnii. (Arend n e 6?) Naar Hogenherg leer Terkl. L'it: 

Bandart, n«. 74l br. 4fi. 
h Bea. plaat, t. aoht. onbedrukt. 
TMP Hfltaallde; geheel andere: moderne Tooratelling. Naar Buuf door 
a VimkOm, 8". Uit: Kok, YdL Woordenb. 17* dl. 
b Dea. |»laat, proeidnik Töör de Ir. 
7B& (•• ■lUMl) uittrekken der Spaantohe troepen nit Antwerpen, en 
a daarbQ hun geTangene, de graaf Tan Bgmond. (Arend II ƒ117) Naar 

Hogenherg neer TerkL üit: Baadart n». 75. br. 4<».' 
h Dea. plaat, Tan acht. onbedrakt. 

1B6 (9t %pril) Uittogt der Spaantohe beMtting nit Maattricht. (Arend 
a n ƒ 13Q) Naar Bogenberg seer Terkl. Uit : Baadart n». 7(). br. 4». 
h Des. plaat; t. aoht. onbedrukt.^ 
TÏÏ7 (11 Sei) Don Jan Tan Ooatenr^fk wordt met veel staatBie te Bruasel 
a ingehaald. (Arend II ƒ188) Naar Hogenherg seer verkl. Uit : Baudart. 

tto 78. br. 4». 
h Des. plaat; Tan aoht. onbedrukt. 
TB (5 JelU) «Ware and eigentlioher oontrafactur eines wnlltist'hes, f^e- 
piangen in der Scheldt nioht weit Ton Antorff. Am 5 Julij Aunol577." 
— BoTensohrift in 1 regel curs^f Tan eene pi. waarop de walviioh 
8 malen t. Tereohill. sijden ii afgebeeld. Dit mannelïjk Ex. was lang 
56 Toet, hoog 16 Tt. 8 dm. ens. Van ond. een 16 reg. Dnit«oh Teni in 
cnrszjf in 4 kolommen. — Gelijktijdige prent Eonder naam v. graveur 
Hg. 32, br. 85 dm. br. fol. Hoogst MUdtaam. 
Dit Es. Im het eenige dat ik ooit gesien heb; nergens vermeld. 

719 (14 JalU) ^^^ ^^^ maakt sioh door liat meester van hot kasteel 
Tan Namen. (Arend II ƒ169) Naar Hogenherg seer Terkl. Uit: Baadart. 
n*. 79. br. 4». 
740 Hetselfde; geheel anders. Naar /. Bmies door J. E. Marcw. 8". Proefdruk 

TÖór alle Ir. Uit: Hooft Histor. 
741 (1 %ag.) De Waalsohe Spoansohgesinde bezetting t. h. Kasteel van 
a Antwerpen wordt het Kasteel uitgedreven. (Arend II ƒ 176) Naar 

Hogenherg, seer verkl. Uit: Baadart n<*. 80 br. 4». 
h Des. plaat; t. aoht. onbedrakt. 

745 (9 Aag.) De Daitsche troepen te Antwerpen in besettiug vlugten do 
a stad nit. (Arend II ƒ177) Naar Hogenherg seer verkl. Uit: Baudart 

n«. 18. br. 4fi. 
h Dez. plaat; t. aoht. onbedrakt. 

743 (1 .%ag) De Spaansohgezinde Daitsche Hoplieden, Fockcr eu Frons- 
a berg te Bergen op Zoom door hun eigeo garnizoen overgegeven. (Arend 

II ƒ190) Naar Hogetd^erg zeer verkl. Uit Baudart. n^ 83. br. 4'>. 
h Des. plaat, t. acht. onbedrukt. 

744 (18 Aag.) Komst t. Prins Willem te Utrecht, on Toorvnl bij die 
a gelegenheid. (Arend II ƒ 182.) Naar Buim door Vink^lea. 12". Uit: 

(Fokke) Geschied, d. Nederl. V. 8. 
b Des. plaat, proefdruk vóór alle Ir. 

746 Hetzelfde; geheel anders en beter. Door C. E. Taurel, kl. 4r. Uit: 
Arend, Geschied. 

746 Zinnebeeldige plaat op de verwoesting v. Nederland en do komst 
Tan den Prins? ter hulp deser landen?? — Bellum rijdt op eene open 
segewagen die door Furor gedroTen, en door Tele paarden, waarop 
ReheUdo en PuniUo Dei enz. getrokken wo^'dt ; achter den wagen : preada , 
««rvihur f enz. ; in het Terschiet een veldslag , brand eener stad , zeeslag , 

13 



98 Kasteel van Antwerpen «geslecht. 

ens. Begts yele bergen waariran een groot leger afilaalt óaJk 
Yoerd wordt door Abraham, Jogua, David, MachabêuM , enm. en < 
wagen van Belhim aantrekt. Borenaan links eene oartonohe 
een vers geplakt is in leUrea dé eiviMé gedrokt: ChrombmM$ 
ens. Bsech. rö. — Fraai g^egrar. pi. welligt door PK QaMê, 
adres en h. jaar 1578. Hg. 90 br. 86 dm. br. foL Zmt mtdmumL 

747 (M Aag.) Het Kasteel Tan Antwerpen, door bemiddeling tmi 
Heer Tan Boorsse en den Graaf Tan Liedekerke ingenomen « 
door het Tolk Tan Antwerpen a^broken en g^esleoht. (Arend II ƒ ] 
— Serie Tan 7 g^nommerde platen hiertoe betrekkcA^k, élk la 
medaillon, met Teel beeldwerk; Tan ond. een 6 reg. Fr. en 
Ters in onrs^fl Naar Mt de Tof; aonder naam t. gpraT. (H. 
ledere pi. hg. 28, br. 22 dm. kL fol. 

Be platen s^n de Tolgende: 

1 (1 Aag.) Bed Tan getrouwheid tnssohen Liedekeroke, Bonrose en Boodb 

— Van onderen het jaar 1578. 

2 2 g Yerdr^Ting der Treemde Dnitsche kr^gslieden. 

U 2 g Bed T. getrouwheid aan de Staten. (Ontbreekt in m^n 11) 
é 2 9 Onderhandelingen der OTerige Treemde soldaten met Llad»« 

keroke. 
b a g De Hoogdoitsohen des Prinsen schepen siende , rersohaoseB 

zioh. (Ontbreekt in m^n Bx.) 

6 23 g Boursse geeft de sleutels t. h. kasteel aan Liedekertdos 

Toor de Staten. 

7 23 g Uittrekken der burgers om het Kasteel te slechten. 

■ Zeldaame Serie. 

748 Zinneprent ter eere Tan liedekeroke , Boursse en Rouck. Hunne borst- 
beelden op öén Toetstuk naast elkander met Tele nnnebeelden om- 
gCTen en eene burgerkroon boTcn het hoofd* Tan Boursse. Van ond. 
een 8 reg. Fransoh Ters in ki. kap. : Troya Horaen BomoMU, enz. Met 
adres t. Pt BaXtens, Antwerp. 1579. Zonder naam t. schilder of graT. 
Hg. 28, br. 21 dm. kl. foL Zeer uiULtaam. — Deae plaat is wel eens, 
ik geloof te onregte, Toor den titel der boTenstaande Serie gehouden. 

749 Twee zinneprenten op den OTergang en de Terwoesting t. h. Kasteel r. 
Antw. — Op de eene eene zinnebeeldige Trouw, AntuwrpiafNOsrmf^ door 
twee and. zinneb. Trouwen ondersteund , alle staande opeenToetstal^ 
waarop een 6 reg. Holl. en Fr. Ters onder elkander: gOch AnUoerpm 
hoe bed^roeft en verslagen;" ter weerszoden een 2 reg. Holl. en Lat. 
?ers, in het verschiet het kasteel t. Antwerpen enz. met boTenschriften 
betrekkelijk Boursse. 

Op de andere plaat siet men het afbreken t. h. kasteel, regts en 
links een Toetstuk, elk met een 2 reg. Lat. en Holl. Ters; ran ond. 
een 5 reg. Holl. Lat. en Fransoh Ters, waarin het afbreken t. h. 
kasteel als geschied op den 2Sf^^ Aug. Termeld wordt. 

Beide platen naar en door Jac ds Oain (Qheyn) 1677. Ieder hg. 28, 
br. 28 dm. br. foL — Hoogst teUkaam. 
760 Het kasteel te Antwerpen afbreken. Naar Eogeiiberg zeer TerkL 
Uit: Baudart, no. 82. br. 4fi, 

751 (16 Sept.) De Prins Tan Oranje doet zQne intrede te Antwerpen. 

(Arend II ƒ201) Naar HogenJberg zeer Terkl. Uit: Baudart, n» 84 br. 4». 
762 (M Mept.) De Prins Tan Oranje wordt door de Antwerpsohe burgers 

langs de nieuw gegraTon Taart in trekschuiten door Brussel geleid. 

(Arend II ƒ 202) Naar Hogenberg zeer Terkl. Uit: Baudart, no. 85. 

br. 4o. 



[, 78b Aanitlag op Amaterdaifi. Zinn^nrent op Farnese. 99 

(M Svt.) Db Haeren rmn. B^hore, Hemb yi e en anderen nemen den 
Bertog Tsn Ajureohoi te Gent gerangen. (Arend II ƒ216, 816) Naar 
Bcgmhetg leer TerkL Uit: Bandart, n«. 86. br. 4fi. 
(n 1I«T.) Aartdiertog Matthiaa door den Prine Tan Oranje te Ant- 
■Mpeu met etaatde ontrangen. (Arend II ƒ881) Naar H^genherg leer 
wU. Uit: Bandart, no. 88. br. 4fi. 

. Ml (18 fimwj Kolonel Herm. Helling en Kapt. Nio. Bn johayer trachten 
Anefeerdam bg Terraedng in te nemen. (Arend II ƒ 888) — 8 platen : 
I*. 88. Innemen Tan de Haarlemmer poort, en n^. 90. GeTecht op 
fai Dun, Dood Tan Helling. Naar HogmSberg leer Terkl. Üit:Bandart 
■•. 88 en 90. br. 4». 

MHetMlide; geheel aU Toren; de Ie pi. met opeohrift : Oud« Ha«rImMiMr 
poort en hetib in h. Fransoh; op de 8* pi. de Dam met de poort in 
h. Teraohiet; de beide pL and. eenig iniohrift. üit eene beschrijT. t. 
Aagt T. omstreeks 1680 in kl. 8». 8 st kl. br. 4». 

TV Eeteelfde^ geheel als Toren, dooh andere gray. ; de Ie pi. met hets. 

opnhrift, dooh alleen in het HoU.; op de 2* pi. slet men het uurwerk 

T. d. Stadhnistoren en leer ondaidelyk de Haarl. poort. Van aoht. 

aet HoU. tekst. Uit: Oommelin, Besohr. t. Amst. 1694. ? ? br. 4». 
TKHetselfde; goTeoht b^ de poort. Door 8. Fokke. br. 18». Letter en 

psoeldrak. 

W Hetaelfde ; geTeoht op den Dam. EHein plaatje. — in letter — proef- 
druk, en teekening. 8 St. kl. 16o. 
980 «Het sneuTelen t. d. Hopman Hellingh." — Moderne Toorstelling, 
Helling sterrende op eene bestormde brug. Slechte Lithogr. naar 
/. 8t0^ br. 4». 
m Tien noodmonten te Amsterdam Tan een silyeren heiligenbeeld ge- 
a slagen gedurende het beleg Tan de stad Sonoy na den mislukten 
aanslag Tan Helling. — Naar de origineelen gegraT. door C\ Philipe. 
gr. br. 4fi. Uit: Wagenaar Amsterdam. 
h Des. plaat , proefdruk TÖör alle Ir. en Töör de inschriften op de munten. 
788 DeseÜde noodmunten op 8 bladen; op het eene de noodmunten g^ 
slagen t. h. sUt. St. Nioolaas-beeld ; op h. and. die Tan de zilveren 
kandelaars, lampen en Taten der Maria- of Nieuwe kerk. Qeteekend 
in O. L inkt gr. 4». 
768 De noodmunten Tan 40 en 10 stuiyera, a&ond. in 12o. a%ebeeld. 24». 
764 (1598. 18 Jan.) Aartshertog Matthias doet Etjne plegtige intrede 
in Brussel. (Arend II ƒ226) Qesigt TÓÖr de poort waar de stoet in- 
trekt. Naar Hogenberg seer TerkL Uit: Baudart n». 91. br. 4°. 
768 {90 Jan.) Aartshertog Matthias doet te Brussel vóór het Baadhuis 
den eed op Terschillende Toorgestelde artikelen. (Arend II ƒ226) 
Naar Rogmbtrg seer verkL Uit: Baudart n». 92. br. 4». 

766 (Jan.) Don Jan Tan Oostenrijk ontTangt Alezander Farnese, Prins 
Tan Parma, soon der vorige Gouvernante te Marche in famvM in 
Luxemburg. (Arend II ƒ286) — Gezigt van het voorplein v. h. Slot, 
waar de Prinsen elkander begroeten. — Naar Eogenherg zeer verkl. 
Uit: Baudart no. 98. br. 4fi. 

767 Zinneprent op de komst van Alez. Farnese in deze landen. (Arend. 
II ƒ286.) Farnese teh voeten uit, links, in fraaije kleeding met harnas, 
eene zware knods in de hand, naast hem de Boomsohe Godsdienst 
met een kruis , regts een palmboom waaraan het wapen van Farnese, 
TÓÖr hem de twee Terslagen beelden Tan oproer, enz. Met 20 reg. 
Lat. vers: Cur o AleoBcmder ete. Naar O. Veniius door Qisb, Venws, Hg. 
87, br. 24 dm. fol. Zéér zcJdaaam en fraai. 



100 Slag by Oembloors. — Amsterdam wordt Staatsgezind. 157d. 

• 

768 (91 Jaa.) Slag bij Gtombloan toBBohen het leger Tan Don Jan en dr 
Staataohen. (Arend II / 289) Naar Hogenberg teer Terkl. Uit BandaHi 
no. 94. br. 4°. 

769 Hetselfde, geheel anders, omgekeerd en grooter. Links Kamen, r^ 
Gtomblours; op den Toorgrond Parma. Qeötat door Fr,v.d. Wiji^gatrdêt 
met adree y. Onobbaert. Met HoU. aitlegg. boyeu in de pL Q«m.: fiiL 
875. br. foL Uit: Strada, Nederl. Oorl. 1646. 

770 Hetselfde, geheel als voren, met Lat. ondersohr. en nitlegg. Sleohto' 
Dnitsohe grav. br. fol. Uit: Strada, belL Belg. Mog. 1651. 4o. 

771 Hetselfde, geheel als voren, iets verkL, met Italiaanaohe uitlegging. 
Gem.: 46L br. fol. Uit?? 

772 Hetselfde, eenigsins anders; links Namen, regts Gembloors; op dan 
a voorgrond het vlagtende Hollandsche leger. Naar den kapit: /. ds 

Ledeama door A. de Hooghe, Met Italiaansohe nitlegg. Uit:?? br. foL 
ö Des. plaat, latere drok, met Fransche aitlegg. br. fol. Uit:? 
778 (6 Febr.) Amsterdam verlaat de Spaansohe sijde, en verw^dert den 
a Magistraat en de Boomsohgez. G^eestel^kheid. (Aren^ Il ƒ251 — 268> 

Afbeelding van het begin van het Water, ten noorden van den Dem, 

waar de Geestelijken in schuiten gaan. G^tst door /. Lwyken, br. foL 

Uit: Bor, NederL oorl. 
h Des. plaat, opgegrav. met broeden swarten rand. Uit: Le Olero. 
c Des. opgegrav. plaat, proefdrak vóór het onderschrift. 

774 a Hetzelfde, nagenoeg als voren. Naar en door TK Koning, 1778L 8». 
h Des. plaat, proefdruk vóór alle Ir. In seer gr. 8». 

775 Hetaelfde, geheel als voren, seer verkL Door H» PosL 1728. kL br.4^. 

776 (91 Febr.) Don Jan neemt Sichenen b^ Diest in. (Arend II ƒ 24SL) 
Naar Hogenberg seer verkl. Uit: Baudart. no. 95. br. 4fi, 

777 (18 Hel.) De Jezuiten en eenige Minderbroeders te Antwerpen wordan 
a ter stad uitgeleid. (Arend n ƒ 249) Naar Eoge/rMrg seer verkl. Uit: 

Baudart. n». 96. br. 4o. 
h Des. plaat, v. acht. onbedrukt.' 

778 (Hel.) De Franciscaner Monniken te Brugge gevangen genomen we- 
gens sodomie, (onder hen de beruchte Broer Oomelis Adriaansi. vmn 
Dordrecht.) (Arend II ƒ249) Naar Hogenberg seer verkl. Uit: Baudart» 
no. 97. br. 4P» 

779 {%% Mei) De Groote kerk te Haarlem door het Protestantsohe graauw 
a en soldaten overweldigd, en de priester Pt. Balling verQioord. (Arend 

TI ƒ258) Door 8, Fokke, br. 4». Uit: Wagenaar. Vad. Hist. 
h Dez. plaat, proefdruk vóór alle Ir. 

780 (Binde Hel.) Verovering der vesting Limburg in Duitschland door 
Alez. Famese. (Arend II ƒ247) De stad en het leger in het versohiet^ 
op den voorgrond het gevecht. Geötst door Fr. v. d, Wijngaerdê met 
adres v. Cnohbaert. Gem. : fol. 885. br. fol. Uit :#trada. Nederl. Oorl. 1646. 

781 Hetzelfde; geheel als voren, met Lat. inschrifb boven in, en Lat. uitleg, 
onder de plaat. Slechte Duitsche gravure, br. fol. Uit: Strada. Mog. 
1651. 40. 

782 Hetzelfde; geheel als voren, met Ital. nitlegg. boven in de plaat. 
Gem. : 478. br. fol. 

788 (98 jHsy.) Vier Franciscanen en 1 Augustyner monnik te Qent 

wegens sodomie levend verbrand, en 8 gegeeseld. (Arend II ƒ249) 

Naar Hogenberg zeer verkl. Uit: Baudart n». 98. br. éfi. 

784 (14 Jttiy.) De Aartshertog Matthias en de Prins van Onuge houden 

a revue over het leger, door de Staten tegen Don Jan in 't veld gebragt. 

Naar Hogenberg zeer verkl. Uit: Baudart no. 100. br. 4fi, 
h Dez. plaat; v. acht. onbedrukt. 



Iim Zinn^ renten op den dood van Don Jan, enz. 101 

tt(M Jal||«) De Grmef tab Bannenberg neemt Kampen in. (Arend II 
• fffé) Kaar HoywiiMV aeer TerkL Uit: Baodart n». 101. br. 4fi. 
IBm. plaat, t. aoht. onbedrukt. 
tt (M Jaltf-} IMe monniken te Brogge wegens lodomie rerbrand , 9 
gegeeeeld en gebannen en 2 jonge monniken ter stad uitgeleid. (Arend 
n /M0) Naar Hogenberg seer TerkL üit: Baudart no. 99. br. 4°. 
987 (I Aag) Het leger der Staten overwint by Kijmenant dat Tan Don 
Jan en Famese. (Arend II ƒ262) Naar HogmiJberg seer Terkl. Uit: Ban- 
dart no. 102. br. 4fi, Van aoht. onbedrukt. 
78B HetaelWe, seer Tersohillend ; links Meohelen, regtsRijmenant, op den 
To or grond het gOTecht, links de Schotten die wegens de hitte geheel 
naakt Teohten. Geêtst door Fr, v. d. Wijngaerde. br. fol. Gem.: 886. 
Uit: Strada, Nederl. Oorl. 1646. 
789 Hetselfde ; geheel als Toren , met Lat. opschrift in , en uitlegg. onder 

de plaat. br. Ibl. Uit: Strada. 1661. 4fi. 
780 Hetaelfie ; geheel als Toren , met Ital. uitlegg. boTen de plaat. Gem. 

406. br. foL 
791 (M Aag.) Komst Tan Hertog Hans Oasimir in Brubant. (Arend II 

ƒ 268) Naar Hogenberg seer TerkL, Uit: Baudart, n». 103. br. 4fi, 
782 (M Mept.) Meenen in Vlaanderen door de Malcontenten bi) Terassiag 
ingenomen. Naar Hogenberg seer Terkl. Uit: Baudart, no. 104. br. 4fi. 
788 (I Oet.) Lykstaatsie t. Don Jan, den 1**^ Oot. aan de pest overleden. 

(Arend n ƒ270) Sleoht prenije. kL 8o. Qem.: Tweede deel, 160. 
784 SUnneprent op den onTerwaohten dood t. Don Jan? — Philips als 
Nebuoadnesar Toorg^teld op de knieön kruipende en bloed drinkende 
uit een bak waarin 2 hoofden zwemmen; regts een slapende Ridder 
(Don Jan?) wien de Toorbifrijdende dood in het hart schiet, en 
waarnaast eene hand op den muur schrijft: Mene , mene , teJcel , upharein! 
Iiinks bovenaan het beeld Tan Alva? en eene plaats uit Jesi^a 28. 
Tan ond. een 8 reg. Holl. en Fransch Tere: Als Ndmcadnesar dtm Ba' 
héUmeehe Comnck vaUant, ens. Hg. met Ters 23 dm. br. 29 dm. br. 4p, 
— Benig Bz. in de collectie Tan Dr. B. Verloren t. Themaat te Utrecht. 
796 Ztnneprent op de komst Tan Matthias en den dood t. Don Jan. -^ 
In het midden der plaat sit AlTa slapende of dood op een stoel , links 
de Ti{d met een xandlooper, regts een nar met Alva's standbeeld te 
Antwerpen in de hand, Töör hem in 2 doodkisten liggen Beqaesens 
en Don Jan; achteraan komen t. weersstjden de Prins t. Oranje en 
Aartshertog Matthias aanrijden, tx>ven aan in h. midden een hollend 
paard Belgcu Met Tcle insoriptien t. bijbelteksten; t. ond. een 8 reg. 
HolL Ters : o Nedierlcmt , nu van dry tirannen verloet eijt, .... Dus weett 
voonieMich gébrwfckt fortuna by maten. Zonder naam of jaar. Dese plaat 
is seker in 1678 na den dood t. Don Jan gemaakt. Hg. met vers 28, 
br. 82 dm. br. 4fi. Uitent jteldeaam, In de Collectie t. Dr. B. Verloren 
T. Themaat te Utrecht. 
796 (V Oet.) Dé ELertog Tan Anjou bemagtigt Binche in Henegouwen. 
(Arend II /269) Naar Hogenberg seer TerkL Uit: Baudart, no. 106. 
br. 40. 
787 (M Oet.) De Baadsheer Nio. Gosson te Atrecht, een gr^saard Tan 
72 jaar, die Toor de Staten ^Terde, des Zondags-nachts onthoofil. 
Naar Hogenberg seer Terkl. Uit: Baudart, n». 106. br. 4fi, 
796 Hetselfde, geheel anders; moderne Toorstelling. Naar /. Buys door 
a B. VinkOee. 8«. Uit : Kok , Vad. Wdb. 
h Des. plaat, proefdruk TÓÖr alle Ir. 

Onder dese plaat staat : ,Gk>88on te Utrecht." Zou Kok dit op Utrecht 
hebben? 



102 Unie van utrecht Inneming van Maastricht 1518, IlL 3 

799 (14 IVoT.) De g^aaf van Bennenberg belegert en wint DereniH;» Zi 
(Arend II ƒ 275) Naar Hogenberg zeer verkL Uit: Bandart, no. 107. y. 
br. 4p. \ 

800 yBeiegemng der Stadt Deventer, in de Landsohaff Tan OTer-Iaeli. ^< 
Ac. 1678." Plan der stad, met de werken der belegeraars; mat T«l0 \ 
Holl. insoriptidn. Znd. nm. d. gray. dooh seker door Jo, a DoeUeomk « 
Hg. 28 br. 86 dm. br. foL Fraai en seer seldEaam. 

801 (1699. 8 Jas.) Hopman Biel, met s^ne 46 soldaten in de roorpoort 
Tan het door hem verdedigde kasteel Eerpen opgehangen. (Araad 
n ƒ802) Naar Hogmberg zeer yerkL Uit: Bandart, no. 108. br. 4fi, 

808 (83 Jan.) Het sluiten van de Unie van Utrecht (Arend II ƒ SB8) 
FictieTe Toorstelling sonder naam d. gprar. (/. O. PhUipi.) 4». ProeAlziik 
Tóör alle Ir. Uit: Staatkundige Historie. 1770. g 

808 a Hetselfde; geheel anders. Door B, Fokke, br. 12o. Uit: Te Water, 
Oeschied. i 

b Des. plaat; proefdruk vóór alle Ir. j 

804 ,8taat en Beg^ringkundige Boom, schetsende de Algem. Staat en 
yBeg^ring^orm der Vereen. Kederl." Naar A.fiamn^0r door/. ScAiiUsk 
fbl. Met afisond. gedrukte: VarkUurmg, B^ J. Kok, te Amst 1786. fi>L 
806 (8 Haart.) Parma, op de hulp der Spaanschgesinden in Antwerpen 
a hopende, trekt derwaarts, dooh wordt a^g^eslagen. (Arend n /806w) 

Naar Hogmberg seer yerkl. Uit: Baudart, no. 110. br. 4fi, 
b Des. plaat; t. aoht. onbedrukt. 

806 (18 Haart tot %% JanUO Parma belegert Maastricht en laat na de 
inneming de stad plunderen en uitmoorden. (Arend II ƒ806 — 809.) 8 
platen: 1« pi. Gtesigt der stad met de belegeringswerken. — 2> pL 
(ïeTeoht en moord op de brug oTer de Maas. Naar HogeiU>erg aeer 
Terkl. Uit: Baudart, Uo. 111, 112, br. 4». 

807 Hetselfde, geheel anders. 2 platen, a Het beleg, gesigt op de stad, 
en de sohanswerken en geTechten Töór de stad. b De stad in de Terte ; 
op den Toorgrond het zegevierende Spaansche leger, dat ter stad 
uittrekt, en Parma die op een troon door de soldaten gedragen wordt 
— Met Lat. uitlegging boven in de plaat. Gedtst door /. MiêL Ge- 
merkt: 66 en 89. br. fol. Uit: Strada, de bello Belg. Boma. 1640. foL 
Zeer fraai en zélókaami, 

808 Hetselfde, als voren, verkl. met Lat. opschrift in, en uitlegg. onder 
de pi. 2 pi. br. foL Uit: Strada, bell. Belg, Mog. 166L 4». 

809 Hetselfde; het innemen der stad; geheel anders; de stad in het ver- 
a schiet, op den voorgrond Parma, op een troon door soldaten gedragen. 

Dese plaat is eene samentrekking der beide vorige platen op öAne 
pL Met Spaansche uitlegg. Naar den Ingen. Ledeema door Bom, de 
Hooghe, br. foL Gem. bovenaan regts: 107. 
b Des. pi. Vroegere druk, sonder n». Met Fransche uitlegg. 

810 Inneming van Maastricht Yreessel^k gevecht op de brug over de 
a Maas; op den voorgrond moord en slagting door de soldaten. G^tst 

door J. Lu/ylcen, br. fol. 
b Deselfde plaat; opgrav. en met swarten rand omgeven. G^emerkt: 

Tom. I. no. 16. Uit: Le Olero. 
c Deselfde opgegr. plaat ; proef vóór alle Ir. 

811 (4 Juny.) De graaf van Egmond te Brussel op de markt verrast en 
2 dagen gevangen. (Arend n ƒ 881) Naar Hogenberg seer verkL Uit : 
Baudart, no. 118, br. 4o. 

812 Hetzelfde; geheel anders. Bgmond vertrekt van de markt en wordt 



mt* 80. Verschillende gebeurtenissen. 108 

IwMsliiinpt. NMkr J. 8mim, door J. £. Jforviu. gr. 80. Proefdmk TÓÓr 
alla Ir. Uit: Hooft, Kederl. HItt. 18». 

811 (S9 JvbQ??) Haria Milet haar maagdonr gewroken hebbeode , wordt 
▼an da aoldaten doorMhoten. (Door J. Luykmi,) 4fi, Uit : L. t. d. Boeoh. 
Treurtoonael r. doorL rronwen? 

SU (1 JBli.) GoTaoht te 'b Hertogenboeoh op de markt tusBchen de bar- 

gery en het aohermervgild. (ArendII/88é}NaareeneoadegeUjktydige 

■ohilderQ, gegraT. door C. J. ds Htvymr. Hg. 25, br. 60 dm. br. fol. 

Dme plaat komt ook Toor in: van Henm, betohrtjv. y. 'sBoeoh. 

n. UL 
Qft (Sept.) Be eohans te Willebroeck tnsKshen Antwerpen en Bmnel door 

de la None TOor de Staten ingenomen. (Arend II ƒ848) Naar Hogen' 

b«y weer TerkL Uit: Baudart, no. 114. br. 4d. 
fltf (ISM. 1 Fekr.) Het kanteel te Leenwarden door de bargers Tan de 

Spanjauden genomen, en de B.K. G^eeetelljken ter itad uitgeleid. 

(Arend II ƒ867) Kaar HogenJberg teer rerkl. Uit: Baudart, n». 116. 

br. 4». 

817 (18 Fekr.) Kortrfjk in Vlaanderen bij yerraasing door den Heer van 
Alennf ingenomen. (Arend n ƒ867) Naar Hoymberg leer verkl. Uit: 
Baadart, n». 115. br. 4fi. 

818 (1 SAart.) De Graaf yan Rennenberg, de BpAansche Bi)de omhelid 
a hebbende, venekert b^ een' ayondmaaltijd den Bnrgem. van Qron. 

Je HiUebrandt van s^ne tronw aan de Staten. (Arend II ƒ 868) Naar 
J. Buyt door K Vmkelas, 8o. Uit: Kok, Yad. Wrdb. XXIV. 4. 

h Deaelfde pi., proefdmk yóór alle Ir. 

c Hetselfde. Teeiening in O. Ind. inkt Toor de voorg. pi. 

819 Cl Maart.) ^Groningen door den Graaye van Rennenberg aan de 
a Spaanaohe sQde ^overgebragt." (Arend n ƒ 870) Door 8. Fokke, br. 

4». Uit: Wagenaar, Vad. Hist. 
b DeL plaat; proefdruk Tóör alle Ir. 
8H) (9 April.) Mechelen wordt door de Staatsohe en Eng. troepen be- 
magtigd, én gedurende langen tijd geplunderd. — (Arend II ƒ868) 
Naar Eogenherg zeer Terkl. Uit: Baudart, n». 117. br. 4fi. 
881 (lO Mei.) De Staatsohe troepen te Bngelmunster in Vlaanderen des 
naohts overrallen en geslagen, en de la Noue gevangen genomen, 
wat op de plaat a%ebeeld ia. (Arend n ƒ 858) Naar Hogenberg zeer 
Terkl. Uit: Bandart, no. ua br. 4fi, 
822 Hetzelfde. Slag bij Engelmunster; gezigt t. h. slagveld, in het yer- 
eohiet het dorp Iseghem. Met Lat. nitlegg. boven de pL Zonder nm. 
T. grav. Gem. 116. br. fol. Uit: Strada, Roma. 1640. fol. 
flO Hetzelfde; als voren, verkL Met Lat. opschrift en uitlegg. onder de 

pL br. fol. Uit: Strada, bellum Belg. Mog. 1651. 4». 
824 (IV Mei.) Jonkheer Barthold Bntes van Mentheda, een der hevigste 
a Watergeuzen sneuvelt, vóór Groningen. (Arend II ƒ 881) Naar /. 

Bii/yM, door fi. Vinkeles, 12». Uit: (Fokke) Geschied, d. Nederl. 
h Des. plaat, proefdruk vóór alle Ir. 
826 (6 JenU') Diest in Brabant biy Tienen geraakt in bezit der Staten. 
a Naar Eogenherg zeer verkl. Uit: Baudart, no. 119. br. 4fi, 
h Dez. plaat, v. acht. onbedrukt. 
826 (If Jaay.) Slag b^ Hardenberg, digt btj Koevorden, waar de Prins 
a V. Hohenlohe door Mt. Schenk verslagen wordt. (Arend II ƒ 888) 

Naar Hogenberg zeer verkl. Uit: Baudart, n». 121. br. 4«. 
h Des. plaat; v. acht. onbedrukt. 



104 Beleg van Steenwijk. Ontzet van Kameryk. 1580, 81. t 

8S7 (Aas.) De soldaten der Staatsobe Bobepen plunderen de RynoeTen, «k 
worden yerdreven. Naar Hogenberg zeer yerkl. üit : Bandart, n». IfiO. br.4^ 

828 (15 <^t. tot tS Febr. 1581.) Steenw^k in Oyer^ssel, door BeniMn- 
berg beylg doob te vergeefii belegerd yan 16 Oct. 1580 tot 28 T«br. 
1681. (Arend, n ƒ 421-8) Naar Bogenherg seer yerkl., üit : Baaaait, 
no. 128. br. 4o. 

880 (SI Oct.) Aart yan Groningen te Steenwijk, swemt met een ledana 
emmer in den mond naar de GaetbulBpoort , door de belegeraai* Ib 
brand gestoken, en blnsobt den brand in bet gesig^ der T^andon. 
(Arend II ƒ422) Naar en door J. O. Benêorjp. 12». — Dit plaatje beboori 
b^ bet gedicbt yan H. ten Bmggencate oyer dit feit in den Miuwb» 
almanak yan 1826. 

880 (50 IVoy.) Moedig antwoord y. d. Hopman Jan y. d. Gompnt, den 
a yerdediger yan SteenwQk aan eenen ontmoedigden slagter. (ArMid II 

ƒ 424) Naar /. Bwg» door £. Vwütdn, 8o. üit: Kok, Yad. Wrdb. X. t. 
h Des. plaat, proefdruk yöór alle Ir. 
e Hetselfde, teekening yoor de yoorg. plaat. 

881 Hetzelfde; andere yoorstelling. Naar /. Btmes door J. 'S. Marons, 8». 
üit: Hooft, NederL Histor. 1820. — Proefdruk yöór alle Ir. 

882 (16 Dee.) Hattem b^ Zwol, wordt door de Staatsobe troepen uit 
Zwol, beroyerd. (Arend II ƒ426) Naar Hogmberg seer yerkl. üit: Ban- 
dart, n». 122. br. 4». 

888 (1581. 88 Febr.) Beleg yan Steenw^k; yoorstelling y. d. aanval der 
a Staatsobe balpbenden en nityal der belegerden. (Arend II ƒ 426) Ge- 

dtst door J. Luyken. br. fol. 
h Des. plaat, opgegray. met swarten rand. G^em.: Tom I, n<». 17. üit: 

Ie Olero, Historie, 
e Des. ppgegray. plaat, proefdmk yöór alle Ir. 
884 (88 JaDy.) Breda door den Graaf yan Hautepenne ingenomen en 
a uitgemoord. (Arend II ƒ489) Naar Hogmberg seer yerkL üit : Baadart, 
h Des. plaat, y. aobt. onbedrakt. (no. 124. br. 4p, 

886 (86 JuluO Filips II wordt door de Algemeene Staten der NederL 
a a^EWoren. (Arend II ƒ444.) Naar J. Buy$ door R, Vinkeles. 8o. Uit: 

Kok, Vad. Wdb. 
h Des. plaat, proefdruk yöór alle Ir. 
e Hetselfde; teekening in O. L inkt yoor de plaat. Door /. Buys. 

886 (16 AoK.) Eamerijk wordt door den Hertog y. Parma seer benaan wd, 
a doob door den Hertog yan Anjon ontset. (Arend II ƒ 442 en m a 

1.) Naar Hogenberg seer yerkl. üit: Baudart, n<». 126. br. 4». 
h Des. plaat, y. aobt. onbedrukt. 

887 «Het ontset yan KamerQk door den Hertog yan Anjou inden Jaaren 
a 1681". Gedtst door /. Lu/ykm, br. foL üit: Bor, OorL 

h Des. plaat, opgegray. met broeden swarten rand. G^em. Tom. I no. 18 

üit: Le Clero Historie, 
e Des. opgegray. plaat; proefdruk yóór alle Ir. 

888 (18 Aug.) De Hertog y. Anjou traobt na bet ontset yan Kamer^k, 
Farma tot een' veldslag uit te lokken, doob te yergeefiL (Arend m 
a. 1) Plan der slagorden yan de beide legers. Met Fr. uitlegging en in- 
sobriften en Holl. ondersobrift. — Dese en de yolg. plaat is niet in 
Hogenberg, en dit N». niet in Baudartius, doob beide s^n, uitgenomen 
dat de 4 Lat. versregels ontbreken , gebeel als die yan Baadart. br. 4». 

889 (Sept.) Gbatean-Oambresid, ses mijlen yan Kameri)k , door de Spaanscbe 
troepen dapper verdedigd, docb yoor den Hertog y. Axgou ingenomen. 
(Arend 1X1 a 2) Met Holl. en JTr. uitlegging. — Dese plaat is niet in 
Hogenberg, doob n^. 126 in Baudartius. br. 4». 



Intogt en Huldiging van Ai\Joa. 105 

% Om» püMitf TRMgwrt dnak, Tia aoht. onbedmkti met t rag. HolLra 
Wr. ondaniohrlft. Zetr wüdmom, 

<P TïatwillHBi dooh geheel andere. — NearHo9#fi6«ryno.48,ieer yerkLsT. 
aefai. onbedrukt. Proefibuk TÖÓr éènig ondenohr. — Deie pUet ie veel 
frae^fer gi^greT. den die Tia BeadeiÜiie, doch behoorde eigenmk in 
pleeti der Torige in dei werk; en ie leker door eenlg tooTal deamit 
Tanr^derd. br. 4p. Uitent mldmifme fraaiie afdnik. 

Ml (M 0e^t.) Het Staataohe leger bg Noordhoom door Verdugo gealagen. 
(Annd IQ. a 6) Naar Hogmibêrg leer yerU. Uit : Bandart, n». 127. br. é». 

M^ (M #04.) De Aartahertog Matthias te Antwerpen door de ELeeran 
a Staten nitgeleid. (Arend. n. ƒ 44&) Naar Hogerierg aeer TerkL Uit: 

BMidart, n». 128. br. 4». 
h Des. pL T. aoht. onbedrukt. 

818 (99 ■•▼.) Inneming Tan Doornik door Farma, na een beleg Tan lo 
a Oct. tot 99 NoT. (Arend. UI. a 8.) Naar d. Kapit. J. de Ledstma ffeéUt 

door Bom. de Hooghe, Met Spaanaohe oitlegg. Gemerkt 181. br. fol. 

Welligt nit: Strada in h. Spaanach. Colon. 1681. 8 toI. Met pL foL 
h Dea. pL, latere dmk met Franache uitlegging sonder n<». UitP 

844 Hetaelfdey geheel andera; op den voorgrond geen geTecht of inneming, 
gemk op de Toorgaande pL, maar de OTergave Tan de alentela der 
etad, enx. Met Lat. nitlegg. boTen in de pL Door JET. Oimi^rMUMU. 1647. 
Gemerkt 147. br. fol. Uit: Strada, beU. Belg. Boma. fol. 

846 Hetielfiie, ala Toran, doch Terkl. en omgekeerd. Znd. nm. t. graT. Met 
Lat. opechrift in de pL br. 4». Uit: Strada. Mog. 1661. 4o. 

846 (WeT.) De prinaes Tan Bapinoj verdedigt Doornik heldhaftig en wordt 
e op de breoBC ataande, al Tochtende in den arm gewond. — Naar/. Buvt 

door & rmkOee. 8o. Uit: Kok, Yad. Wdb. XIV. 2. 
h Dea. plaat, proefdruk vóór alle Ir. 
e Hetselfde; teekening voor de Toorg. pi. door /. Buys, 80. 

847 (5 Dee.) Bergen op Zoom door de Spanj. verrast , dooh weder bevr^d. 
a (Arend III a 8) Naar Hogenberg aeer verkL Uit : Baudart, no. 129. br. 4o. 
h Des. plaat, v. acht. onbedrukt. 

848 (168S. 18 Febr.) Intogt v. d. Hertog v. Anjou in Antwerpen om tot 
Hertog V. Braband gehuldigd te worden , en feestvertooningen by die 
gelegenheid. (Arend. IQ. a 9.) — 21 br. fol. platen, gen». I — XXI, 
waarop de Intogt , Antw. poort , Eerepoorten , Zinneb. voorstellingen, 
Oli&nt, Beus, Visoh en Draak afgebeeld s^n. — Allen sonder naam v. 
grav. br. fol. van verschillende gprootte. — In 1 kl. fol. bd. met den 
tekst, nl. : jyLa jojeuse entree de Mons. Francois, fils deFranoe,Duo 
gde Brabant, d'Aigou, etc. en sa ville d'Anvers. Anv. Imprim. de Chr. 
^Plantin. 1682." 46 blads. foL Zeer zeJdxaam, 

849 De Hertog van Anjou te Antwerpen tot Hertog van Braband gehul- 
digd. Naar Hogenberg verkl. Uit: Baudart, no. 181. br. 4o. 

860 Hetselfde, andera, en slechts het kroonen met den HertogL hoed voor- 
a stellende. Naar /. Buys door K Virikeles, 12o. Uit: (Fokke,) Geschied. 
h Des. plaat, proefdruk vóór alle Ir. 

861 De Hertog van Anjou doet te Antwerpen op eene estrade voor het 
stadhuis den eed; vóór hem een groot schip op rollen, met sinne- 
beeldige personen. Naar Hogenberg seer verkl. Uit : Baudart, n». 188. br. 4». 

862 (88 Febr.) Feesten te Antwerpen bij de eedsafleg^ng van A^jou. 
Naar Hogenberg zeer verkl. Uit : Baudart, n» 182. br. 40. 

14 



106 Aanslag van JeanJaoregoi en andere gebeurtenissen. 
r 

868 (18 ll*«rt. Aanalag t. Jean Janregni te Antwerpen op den Prins t. 
Oranje. (Arend. UI. a 12) Naar Eogenberg seer Terkl. Uit: Bandart, 
n«. 184. br. é». 

864 Aamlag t. Jean JaoregoL De Prina ligt swaar gewond in een leun* 
•toel, om hem sijne gemalin en and.; linki de moordenaar op den 
grond afmaakt door de omringende soldaten yManritetoesohietonda 
en hen bevelende hem te sparen. Naar N, Pienancui gegn^f. door /. W* 
Kaiser, br. fol. Hg. 42, br. 48 dm. üitgegeTen door de Vereen, t. BeTord. 
▼an Beeld. Kunsten. 

866 (19 Maart.) Het rondreden met het iQk y. d. nog onbekenden moorde- 
naar Jean Janregni. — Yrengdebedr^Ten oTer dit feit te Bome, in 
Spanje en elders. — Ezeontie over Ant. Timmerman en A. de Yenero , 
medestanders Tan Jean Janregni. — 8 platen , nit : Bandart , n«. 186, 
186, 187. Deze komen niet in HogenJberg Toor en s^n geheel anders 
gegray. dan de andere platen in Bandart. 

866 (M Maart.) Aalst ingenomen door den Heer Tian en t. den TempeL 
(Arend. HL o, 28) Uit: Bandart, n». 148. br. 4o. Dit feit is b^ Ho^eabary 
niet a%ebeeld. 

867 19 April tet 5 Jaiy.) Farma bemagtigt Oadenaarde. ( Arend HL. a 28.) 
Plan der stad. Uit: Bandart, n». 140. br. 4o. Niet in Hbgen^itffv a%ebeeld. 

868 Hetselide ; anders. Ondenaarde in 't yerschiet ; op den yoorgrond, regta» 
Parma aan tafel in het open yeld, waar een sijner diaohgenooten door 
een kanonskogel wordt gedood , waarna h^ op nienws doet aanregten ; 
links, de mnitende Spaansohe benden , waartnasohen Parma sioh werpt ; 
in het midden een heldenfeit yan 4 Italiaansohe soldaten. Naar den 
Kapit. J. de Ledeama door R, de Hooghe, Met Fransche nitlegg. br. fol. Uit ? 

869 BCetzelfde; als yoren doch omgekeerd en yeel nityoeriger. Met Lat. 
nitlegg. boyen in de pi. en het jaar 1687 in plaats y. 1582; gemerkt 
168. Fraai gedtst ; sonder naam. br. fol. Uit : Strada , bell. Belg. 1640. foL 

860 Hetzelfde ; geheel als yoren , dooh yerkl. Met Lat. opschrift in en nitlegg. 
onder de pi. Uit: Strada, bell. Belg. Mog. 1661. 4^. 

861 BCetzelfde; geheel als 867 doch yeel kleiner. (Door L. Cavse,) Gem. n. 
618. br. 4o. 

862 (SI JaluO Exeontie yan Fr. Basa, die met Saloedo den Prins y. Oranje 
en den Hertog yan Anjon wilde yermoorden. Uit: Bandart. n». 141. 
br. 40. Dit feit is niet b^ Eogenberg a^ebeeld. 

868 (t Aag. Oade Stijl of yolgens Eogenberg 11 Aag.) De kapitein Simple 

te Lier, yerraadt de stad aan de Spanjaarden. (Arend. lÜ. a 28.) Kaar 

Eogenberg seer yerkl. Uit: Bandart. n». 188. br. 4o. 
864 (t Aag.) Schermntseling b^j Wifnoxbergen. (Arend III. a 24.) Uit: 

Bandart. no. 144. br. 4o. Niet bQ Eogenberg afbeeld. 
866 (tv Aag.) Schermntseling b^j Gent en Graye. (Arend. m. a 27.) Uit: 

Bandart. no. 146. br. 4». Niet b^ Eogenberg afbeeld. 

866 (t4 Sept») Yerdago yerlaat het yergeefii belegerde Lochem op de 
Yeluwe. (Arend III a 80) Naar Eogenberg. Uit : Bandart. no. 189. br. 4». 

867 (t5 Oct.) Bxecntie yan Salcêdo, (sie n<». 862) te Par^s. Uit: Bandart. 
no. 142. br. 4o. Niet b^j Eogenberg afbeeld. 

868 (It Dee.) Ltjkstatie y. d. Hertog yan AWa, in hoogen onderdom te 
Lissabon gestoryen. Slecht plaatje nit : Leti : leyen y. Alya. Gem. U. 
609. 80. 

869 (158S. 19 Jan. yolgens Eogenberg 9 Jan.) Fransche fhrie te Antwerpen. 
Oploop op de markt. (Arend. HL a 4L) Naar Eogenberg seer yerkl. 
Uit: Bandart. n». 146. br. 4o. 

870 Hetselfde ; anders. Tooneel op de markt. Door J. F. O. Beekleben. kl. 4fi, 
Uit: Arend, Geschied. 



Fransche Furie. — Moord van Willem III. 107 

91 lïiitonlfilo Tooneel mui da Kipdorperpoort» met da Tlogtanda Franioban, 
• Gaètet door J. LuyiEfik br. IbL üit: Bor, NadarL OorL 
h Daaalfia plaat; opgagray. mat iwartan rand. Qam., L 19. üit: laOlaro, 



opgraT. pL; proafiir. TÖ6r alle Ir. 

9% (M Maart.) Oom. da Hooga , aan graranr te Leiden , te 's Hage ont- 
hmtL (Arand. m. a 6&) Naar /. Biiyf door T. Kaning. ITSB. 8». üit: 
OMaiar? 
91 Hataelfila; aanigsins anders. Naar /. Buy$ door & FtnJbelet. Ufi. Uit: 
a (Fèkka) Geaohiad. 
h Daa. plaat y proafdrak Töör alle Ir. 
374 (9S April.) BindhoTen in Noord-Braband na een lang beleg aan Parma 
a orargagaan. (Arand UI a 67) Naar hogenberg Terkl. üit: Bandart, 

no. 14Q, br. 4». 
h Das. plaat, waaronder in 2 kolommen gedrukt is een Fransob : gChanêon 
gtwr la prwm de la wUe d' Byndove," lang 14 ooupL ieder ▼. 6 regels, 
door: gle gmyeant Ja rievien m la vüle cT Eyndove.'* lang folio. — Eoogtt 

875 (lO Mal.) Het kasteel Tan Wonwe, digt b^ Bergen op Zoom, wordt 
door den Maarsohalk ran Biron Toor de Staten gewonnen. (Arend III 
a 66) Naar Hogenberg aeer yerkl. üit: Bandart, no. 160. br. 4». 

878 (5 Jaay.) Het kasteel yan Westerloo in de Brabandsobe Kempen door 
Karel Tan Mansyelt Toor Parma belegerd en gewonnen. (Arend III a 
66) Naar Hogenberg seer TerkL üit: Baadart, n» 151. br. 4>. 

877 (19 Jany.) Soherp geTecht tnsBoben Steenbergen en Halteren bQ 
a Bargen op Zoom. (Arend m a 58) Naar den Kapit. J. da l^adMma door 

Bom. de Hooghe, Met Spaansohe nitlegg. br. fol. üit:? 
h Dam. plaat, latere dmk met Fransohe Terklarlng. 
e Dam. plaat, proefdmk YÓÖr alle letter. Hoogst seldMoam, 

878 Hetaelfiie, geheel als Toren, seer yerkl. (Door L, Causê), Met Fr. 
<mdersohr. Gem. III 41. 

879 Hetaelfde, geheel anders; ▼. boven links het slot Steenberg en eenige 
schepen ; y. ond. het geTecht. Geötst door /. Cortese, fr. fol. Qem. 198. 
üit: Strada, bell. Belg. 1640. foL 

880 (1568 — 19 Aept. 1564.) Parma belegert en neemt Gent in. (Arend. 
HL a 128.) Gezigt op Gent met seer hoogen smallen toren, üit: 
Baadart, no. 152. br. 4p. Niet in Hogenberg afgebeeld, br. 4». 

881 (80 April.) Gebhard Tmchsess, Bisschop van Kenlen, wordt te Delfb 
statelijk ontTangen. (Arend. UI. a 68.) Naar Ho^en^en; seer Terkl. üit : 
Bandart, no. 154. br. 4fi, 

882 Afbeelding Tan de schansen om Zatphen gelegd door de Spanjaarden 
en Arend. IIL a ?) Naar Hogenberg zeer Terkl. Uit : Bandart , n^. 155. br. 4o. 

888 (flO Jaiy ) De Prins Tan Oranje door Balthazar Gerards Termoord. 
a (Arend III a 100) Gezigt in de kamer waar de Prins was, enz. Naar 

Hogenberg seer Terkl., Uit: Bandart, n». 156. br. 4°. 
h Dez. plaat, t. acht. onbedrukt. BoTen het no. 156 is nog geplaatst het 
no. 178 zoodat deze plaat zeker nog in een ander boek gebruikt is, 
behaWe in Bor, Nederl. oorL ui tg. t. 1621. 
884 Hetaelfde ; geTolgd naar het Torige , doch eenigzins anders en slechter. 
Met 16 Holl. Terzen. 4o. n». 16. Uit: Spaansche Tyranny. 

886 Hetzelfde; geheel Terschillende en betere afbeelding. De Prins staande 
a op den trap, wordt doorschoten. Naar R, de HoogJte geötst door 
J. Luyken. br. fol. Uit: Bor, Nederl. Oorl. 



108 Moord van WUlem I. 1M4. ^ 

h D«i« plAAtf opgeg^Ti met een' xw»rten rand. ^ 

e Des. opgegraT. plaat, r. boTen gem. Tom. I, n«. 20. üit: Ie OlefO» ^ 

Geiohied. ^ 

d Dea. opgegraT. plaat; proefilmk TÖÖr alle Ir. - 

886 Hetselfiley b^na ak Toren, dooh kleiner en eenigsins andem;detnip ^ 
a is Teel booger, en de moordenaar ylagt. Door 8. Fokke, br. 4». Uit: 

Wagenaar, Yad. Histor. 1762. — Onder de pi. staat: loeum ad wwww 
dOin. 1752. ' 

h Dea. plaat, proefilrak TÓÓr alle Ir. 

e Hetaelfile, firaaie teekemng in O. L Inkt , Toor de plaat. Door S. Fokha, '^ 

887 Hetselfde ; naanwkenrige oopie d. Toorg. pL Door N. v. d. Meer. br. 4P» 
Uit: Wagenaar. Yad. Hist. Uitg. Tan 1790. 

888 Hetaelfde, anders; de trap Teel korter, en ziende op eene kamer en 
a den toren der kerk. Door Fr, v. Bleyswi^k, 8o. 

b Des. plaat, sonder naam t. graT., en met de woorden: j,De deugd 

leeft" ens. Afdmk in rood. 
880 Hetselfde; geheel als Toren; nit den mond des Prinsen komen de 

woorden : Heere ! ontfermt U over het volk. Door A, van der Leuun, 8». 
890 Hetselfde; geheel anders. Naar M. J. v, Bree door B, Vinkeles, 8». Uit: 

' Helmers HoU. natie. 2^ sang. 
801 a Hetselfde; anders. Naar /. Buyt, door K Vinkeles, 12o. Uit: (Fokke) 

Geschied. 
h Dea. plaat, proefdruk TÖör alle Ir. 
892 Afbeelding Tan de plaats waar de moord gepleegd is. Teekening in 

kleuren gemaakt op de plaats seWe in 1835 door Q, Iiam50rts.Hg.28,. 

br. 24 dm. kl. fol. HierbQ de afbeekening Tan de steenen waarin 

kogels T. den moord gemetseld sifn, en Tan h. boTensohriffc. Door 

MUfden, — Voorts eene houtenede het biimenplein t. h. Hof t. 

Aagten, waar de moord geschied is Toorstellende ; met uitroeri g^ ^ 

beschr^Ting. Uit: PenningMagasijn TOor de Jeugd. 4^. 
898 (14 JolU.) Executie Tan Balth. Gerards op de markt te Delft. (Aren* 

IIL a 104.) Naar Hogeiiberg zeer Terkl. Uit: Baudart. n<». 167. br. 4fi. 
894 (tS Aag.) L^kstatie t. d. Prins Tan Oranje te Delft, met de nami 
a Tan Telen die in den trein TÖÖr en achter het lijk gingen. (An^- 

HL a 107.) Naar en door H. OolUiius. Met adres t. H. Gk>ltaius, ^i 

daarachter: W, J, esoc. Zéér zeldKUim, Is niet in deseTersameling,dc^^o] 

beschrcTen in m^n grooten Portretcatalogus t. 1862 naar het 

toen in m^n besit. 
h Des. platen met naam t. Qoltmu en adres Tan P. Qoos. Ik heb c 

uitgaTe nooit gezien maar op de Koninkl. Bibl. te 'sELage sQn 

doortrekken der platen met potlood op geolied papier en daarop 

men dat adres. Die doortrekken kunnen de teeJ^mngen niet afjn 

als de origineelen Termeld worden in den Catalogus Hasselaar. 

bL 46 n». 4, en waarTan de Heer Kramm Termoedt dat ae op 

Koninkl. Biblioth. berusten. 
896 Hetselfde ; Teel Terkl., en op 1 blad OTergebragt. Met de meeste nasM 

dergenen die het lijk Terzelden. Naar Hogenberg zeer Terkl. Uit : Baudsr" ^^^ 

n». 158. br. fol. 
896 Praalgraf Toor den Prins te Delft Door H, de Cadêer. 1622 en VSSK^^^ 

2 bL gr. fol. Deze platen z^n niet in deze Terzameling , maar beaohreye::. ^° 

in m^n Catalogus t. Portretten. 1852. 
887 a Hetzelfde; t. Toren en t. ter z^de gezien. Door J. Luykee^ br. lof 

Uit: Bor, NederL Oorlog.' 
6 Des. plaat, opgegraT. Gem. I. no. 21. Uit: Le Clerc, Hist. 
e Dez. opgeg^T. plaat; proef TÖör alle Ir. 






ÜM— 8S. Bdeg van Antwerpen door Parma. 109 

WïïAaliBe; geheel t. rona. Door K VinkOet. S». Proefiinik Tóör allelr. 
Dne graflrtede is op 's Lends koeten opgerigt ; in 1G09 begonnen en 
il IflB) Toltooid. — ffierby : BeiobfijT. d. Gkmftombe ▼. Willem I. 's Hege. 
Iskinkel (MOT) M bl. 8». Met plan. 
ttfOirras trinmphnlis lUnstriss. Prinoipis Onilielmi Nsssarii, Arans. 
tPHndpis." — Bysonder Ihu^je linnebeeldige ToorstelUng y. 's Prinsen 
^BSgden. len legenwagen , '.waarin de Prins lit , rijdt onder eerepoorten 
na loof door, w<»rdt door 8 roor elkander gaande olifanten getrokken ; 
op de olilkntcün litten de linneb. personen: Qeloof, Hoop en Liefde , 
sust ben gaan vele andere beelden , rertoon. : de ObristeL- OTerheids- 
SB kr^ge-deogden ; aobter den wagen r^den Tele Prinsen y. Or. te paard. 
Het Latynsobe uitlegging der figuren boren in de pi., en de HolL 
▼ertaling onder de pL Het boTenstaande opsohrift komt oppI.cToor. 
Haar WL Buytemoeg, door Com, Kiiientiêifn te Haarlem. 1628. Met adres 
T. N. J. Vissober. 1G26L 6 bladen, gem. a—e. Hg. 85 dm., br. 86 of 27* 
te samen IfiO dm. br. fóL — Uitmuntmids en teer Beldaame plaat, en 
wtrtnféUik £r. 

ffierbQ een gediobt r. /. J. Starier, op 14 kl. 4o. blaadjes , gen. 1 — 14 
met opsobrift: Triompb-Wagen , Ujtbeeld. de yoortreffel. Deugbden 
T. d. Doorlnoht .... ELeere .... Wilbelmos , Prinoe y. Or . . . . enz., Et|nde 
terens de uitlegging der plaat. Dit gediobt y. Starter is niet alleen 
koogïït tddjsaam als uitlegging der plaat, maar was gebeel onbekend 
en is naar dit Bz herdrukt in de uitgaye y. Starter's Werken door 
Pro£ J. Y. Vloten. Utrecht, 1868. 
900 (J«IU 1584 tot 19 Aa*. 1585.) Beleg en inneming y. Antwerpen 
door Parma na een lang en seer bekwaam beleg Yan meer dan een 
jaari (Arend. lU. a 119 enx.) Vyf platen, naar Hogenherg seer YerkL 
Uit: Baudart, No. 16&-166. br. 4o. — 
a 162. Plan Yan Antwerpen. 

h 168. Schansen om Antw. (Origin. pi.; niet bQ Eogenherg,) 
e 164. Doorsteken der dijken bij Antw. 
d 166. Brug Yan Parma OYer de Schelde. 
e 166. (Hanibelli's brandsobepen ter Yernieling Yan de brug. 
Zie Yoorts n». 904 tot 924. 

901 (1585. 50 Jan.) Mislukte aanslag Yan Hopman Jan Yan Kleerbage, 
in OYerleg met den Graaf Yan Hohenlohe op 's HertogenboBch. — (Arend. 
m. a 140.) Naar Hogenberg seer Yerkl. Uit Baudart, Uo. 171. br. 4o. Bt) 
Hogenherg is dit feit op 19 Jan., bij Baudart op 29 Jan. gesteld. 

902 (99 Febr.) De Admiraal Blois Yan Treslong op 's Gra Yensteen te Middel- 
a burg gCYangen gezet. (Arend. UI. a 144.) Naar J. Buijs , door R, VinkeUs. 

12». Uit: (Fokke), Geschied, d. Nederl. 12o. 
h Des. pi. Proefdruk Yóör alle Ir. 
908 (15 ]f*«rt.) Graaf Adolf y. Nieuwenaar in lijfsgcYaar te N^megen. 

(Arend. III. a 141.) Naar /. Smies door J. E, Marcus, 8^. Proef y. d. 1. 

Uit: Hooft. Hist. 1820. 
904 Beleg Yan Antwerpen ; het begin. (Zie n». 900). — (Arend. III. a 121.) 
a Op den Yoorgrond Parma die het eerst de spade in den grond steekt 

en alsoo sfjne troepen aanmoedigt, hooger op het dorp Melsen , YOorts 

de Schelde .en het plan der Stad. (Naar J. de Ledestna door Bom. de 

Hooghe.) br. fol. 

Uitmuntende proefdruk YÖór alle letter, en Yóör eenig inschrift. 
h Dezelfde plaat, doch in tweeön gedeeld; de onderste helfb Yertoont 

Parma en het dorp Melsen; de schepen die op de Yorige plaat op de 

Schelde Yaren zijn weggeslepen, de plaats y. Antwerpen en de Schelde 

zijn door de boYenste helft der plaat ingenomen , die de Yereering Yan 



110 Beleg van Antwerpen door Parma. ISM» 



Panna met het Qnlden Ylies, hem door deo Qraaf Tan Manafeld 
gehangen yertoont, wat U Aag. geschiedde, en a£M>nderl4ik door 
Hogenberg en Bandart (sle no. 928) afbeeld is. Zonder naam ▼. graTefor. 
br. fol. — Dese en andere platen OTer Famese s^n uit :?? Zon de plaat 
waarran 904 a een afidrok is wel ooit met letterdmk Tersohenen «n 
welligt gebroken, althans niet gebruikt sijnF? 
906 «Het belegh yan Antwerpen in den Jaeren 1584 en 1586." — OeAtsfe door 
/. Luyken, br. foL dit: Bor, II. 

906 Serie van 5 platen over de bnig yan Famese. (Arend. ITT, a IflB.) 
Allen met Lat. oitlegg. boven in de pi. en snd. nm. t. gray. Uit: 
Strada, bell. Belg. Boma. 1640. foL 

a Palatio, ..... pontis pars. Gen». 281. Het onderstuk y. d. brug. 

h Het geheele omliggende land yoor Antwerpen en loop der Schelde. — 

Geno. 285. 
e Afbeelding y. d. brug oyer de Schelde. Gtono. 288. 
d Afbeelding yan een der brandsohepen , tweemaal yerschillend. Gen». 847. 
e Af beeldinfc ▼• de yerwoesting der brug door de brandsohepen. Gteno. 260. 
Alle yolgende afbeeldingen komeü geheel oyereen met depLcene^ 

hetsy eyen als dese of andersom geteekend. 

907 ghe pont de Famese." — Afbeelding der kunstrQke brug door Parma 
a over de Schelde gelegd. — Met Fransche uitlegging. Naar/. dtfLedeftno, 

door Bom. de Hooghe, br. foL 
h Des. plaat, proefdruk yöör alle letter. 
906 Hetselfde, geheel als yoren, seer verkleind; met 1 reg. Fr. onderschr. 
Gemt. IlL 114. (Door L. Cause). br. 4». 

909 (4 ib 5 April.) jyDeroute du pont Famese." — Afbeelding y.h. springen 
^ der brug door Gianibellis brandsohepen. — (Arend. ni. a 145.) Met 

de Fr. uitlegging. Naar J. de Ledegma door Bcmu de Hooghs, br. fol. 

910 Hetselfde, geheel als voren, seer verkL; met 1 reg. Fr. onderschr. 
(Door L, CWm?) br. 4o. 

911 Hetzelfde, doch anders; boven in de plaat het profil der brug; de plaat 
a vertoont de brug en Gianibelli's daarop aanseilende brandsohepen, 

links het strand. Door C Decker, br. foL Uit: HoofL 
h Des. plaat, latere afdruk met een dikken broeden rand omgeven en 
van boven links gemt.: Tom. I. n». 22. üit: Le Clerc. 

912 , Naarder afbeelding der werking van Gianibelli's brandsohepen tegens 
a gde sohipbrug van Parma over de Schelde." — In het midden de uit- 

barsting; op den achtergrond de stad. Door C, Decker, br. foL 
h Des. plaat, iatere afdruk ; het woord Naarder is hier uitgeslepen. Zonder 
merk van deel of blads. 

918 Afbeelding van de brug en de voorwerken. — Afbeelding v. h. springen 
der brug (als 906.) — 2 platen met Lat. inschrifben boven in, en Lat. 
uitlegging onder de pi. — Zonder naam v. grav. Duitsche pi. 2 8t. 
br. fol. üit: Strada. Mogunt. 165L 4o. 

914 (lO Mei.) Nujs door Adolf Graaf v. Nieuwenaar voor den Bisschop 

Truchsess by verrassing ingenomen. (Arend. IIL a 68, 142, 211). Naar 

Eogenberg seer verkl., v. acht. bedrukt. Uit: Baudart. n». 172. br. 4». 

B^ Hogenberg is dit feit op 11 Mei (Oude StQl},b^ Baudart op 20 Mei 

gesteld. 

916 (96 Mei.) Overwinning der Spanjaarden op den Gouwensteinschen dtjk 
by Antwerpen. (Arend. UI. a 148.) — Naar Hogenberg seer verkl. Uit : 
Baudart, no. 167. br. 49, 

916 Hetselfde, veel grooter en geheel anders; op den voorgrond en in het 
midden het gevecht; verder op de Schelde, op den achtergrond Ant- 
werpen. — Naar J, de Ledesma, door B. de Hooghe, br. foL 



IWS. Varschillende gebeurtenissen en Komst van Leicester. 111 

917 Het— UHe, géhaél als Toren, leer yerkleind; met 1 reg. Fr. ondenohr. 
(Door L, Omim.) Oemi. IIL 161. br. 4». 

918 HfltuUfle, andén; londer Antwerpen. Met Lftt. iniohr. Znd. nm. ▼. 
graT. Hat Lat. nitlegging boTen in de pi. Gemt. 268. br. fol. üit: 
Stoida Boma. fol. 

919 HetaeUOe, TerkL Mat Lat. opeohrift in, en nitlegg. onder de pi. br. 
foL Vit: Strada, Mog. 1661. 

980 (99 M^) Afbeelding t. h. Sobip door de belegerde Antwerpenaars 

toegemet en genoemd : Ffn ds la Qturre , door Parma den 27 Mei genomen. 

(Arend. HL a?) Naar Hogenberg leer yerkl. Uit : Bandart. n». 168. br. 4». 
9S1 Heteelfde, geheel ala yoren, met 1 regel Fr. onderaobrifb. Qem.: III. 

168. (Door L. Cmim.) br. 4». 
922 (99 J«bU*) Nederlaag t. d. Qraaf t. Nienwenaar en Sobenk btj Ame- 

r on gen door de Spanjaarden. (Arend. IIL a 142.) Uit : Bandart » n». 178. 

br. 4p. — Dese plaat ia niet naar die r. Hogenberg gevolgd ; .by Hogenberg 

ia een gerecht b^ een vlek aan de yereeniging yan Lek en Bijn hfjge- 

beeld, by Bandart de Qraaf. y. Menrs te paard; in het venohiet de 

ttad Amerongen. 
9S8 (11 Aag.) Parma wordt wegens de verovering van Antwerpen , door 

den Graaf y. Mansfeld namens Koning Filips , te Callo met het gniden 

Vlies omhangen. (Zie n9, 904. b.) Naar Hogenberg seer verkl. Uit : Baudart, 

n«. 169. br. 4». 
9S4 19 (Ang.) Antwerpen by verdrag aan Parma overgegfaan. (Arend. III. 

a ISO.) Naar Hogmiherg seer verkl. Uit: Bandart, n«. 170. br. 4». — 

b^ HogmJberg op 27 Ang. vermeld. 

925 (15 Oei.) De Graaf van Nienwenaar belegert en neemt de schans van 
Usseloort in de Betnwe in. — (Arend. IIL a 174.) Niet bij Hogenlterg 
afbeeld. Origin. plaat nit: Bandart, no. 175. br. 4». 

926 (14 llïey.) Zinneprent op de aanstelling v. Prins Manrits als Stadhouder, 
Kapitein-Gtoneraal en Admiraal van Holland, Zeeland en Utrecht. — 
(Arend. IIL a 168.) De Hollandsche leenw aan Maurits een zwaard aan- 
biedende ; achter den leeuw een opschietende heester , met de spreuk 
y. Maurits: Tandem fit swrfulvs arhor,; ter zijde uitlegging der 6 n". 
op de pi. Van acht. bedrukt. Uit: Valerius. Gedeaoclank. 1622. br.4o. 

927 Hetzelfde; afbeelding v. de vergadering waarin Maurits den eed aflegt. 
Door 8. Folcke, br. 4o. Proef vóór alle Ir. Uit: te Water, VaderLHist. 
verkort. 

928 (15 !Voy.) De Graaf van Nieuwenaar beschiet uit Knodsenburg de stad 
Nijmegen, doch moet onverrifl^ter zake aftrekken. (Arend. UI. a 174.) 
Naar Hogenberg zeer verkl. Uit: Baudart, n». 176. br. 4°. 

929 (89 Dee.) De Graaf van Hohenlohe tracht de Spanjaarden onder 
Mansfeld door het doorsteken der dijken uit de Bommelerwaard te 
verdreven. (Arend. III. a 175.) Naar Hogenberg zeer verkl. Uit : Baudart, 
no. 177. br. 4°. 

980 Hetzelfde ; nagenoeg als voren doch veel grooter en met meer gevech- 
ten op de verdronken landen. Met Lat. in- en onderschrift, br. fol. 
Slechte Duitsohe gravure, br. fol. Uit : Strada. bell. Belg. Mog. 1651. 4o. 

931 (80 Dee.) Aankomst v. d. Graaf v. Leicester te Vlissingen. (Arend. 
a Til. a 172.) Door 8. Fokke. br. 4o. Uit : Wagenaar. 

b Des. plaat, proe^ruk vóór alle Ir. 

c Hetselfde; origin. teekening in O. I. Inkt, voor de voorg. pi. Door 
8. Fokke. br. 4o. 

932 Aankomst van Leicester te Amsterdam. Naar J. Buys, door R. Vinkeles. 12o. 
a Afdruk in 8o. Uit: (Fokke,) Geschied, d. Nederl. VI. 

b Des. plaat, proefdruk vóór alle ir. 



112 Inhaling van Leiceister. Beleg van Grave. 1S86. 

909 (1686. 6 Jan.) Inhaling yan Leioester te 'sHage. (Arend. IILal7&) 

— Serie yan 11 br. fol. platen , met dit doorloopend opschrift in onrsieTe 
kapitale letters boTen iedere plaat: DeünêaUo | Pompae | IViumiph \ aüê 
quaBob \ erkuM JhidUkeua \ comês LImcestrienaii | HagaeCkmriUa \ fuüeaeepku,] 

— PL 1 begint met eene piramide met Lat. opschrift ter eere raa 
Slisabeth en Leicester yoorts een wagen met Haagsohe MoxikaBteB; 
pi. 2 is genommerd 8; en pi. 8 is ongenommerd; dese pL heeft de 
yrengdeynren ; pi. 4. de eerepoort met 6 HoU. yersregels; pi. 5 een wagen 
met de geXllomineerde Bng. Boos , waaronder een Lat. Ohronodistiohon ; 
pL 6 yrengdeynren en een wagen met 7 spelende yrouwen, ^L 7 een 
groote eerepoort met Lat. insohriften; pL 8 een yersierde eereboog; 
pi. 9 twee dergelQke eerebogen; pi. 10 een wagen met yeohtende sol- 
daten en Lat. insohrift; pi. 11 ynnrwerken. 

Dese pi. sQn elkbr.^,hg.l6dm,ensondereenigennaamy.grayeiur, 
doch seker in het jaar y. d. intogt yeryaardigd. — üüent tseUdsKune Serie. 

984 (69 Jan ) De Staatsohen te Boxnm in Friesland door Taasis geslagen. 
(Arend. IIL a 176.) (Niet naar Ho^mberj;.) Zeer yerkL , y. aoht. bedmkt. 
üit: Baudart, no. 178. br. 4o. 

966 (6 Maart.) Jan yan Oldenbameyeld doet den eed als Lands-Adyokaat. 
a (Arend. III. a 18a) Naar /. Buys door B. Vinkaes. 12». Uit: (Fokke) 

Geschied VL 12». 
h Des. plaat, proefdruk yóör alle Ir. 
e Hetzel£ie ; origin. teekening in O. I. inkt yoor de yoorg. pi. Door /. Buys. 

986 (16 Maart.) Werle, in Westphalen door Schenk yoor Bisschop Tmch- 
sess den 27>*«b Febr. ingenomen en g^plonderd, doch d. 18 Maart yer- 
Ikten. (Arend. III. a 176.) Naar Hogenberg seer yerkL Uit: Bandart, 
no. 179. br. 4o. 

967 (6 April.) Graye door de Spanjaarden belegerd, wordt door den Graaf 
y. Hoheniohe geproyiandeerd. Uit: Baadart, n». 180. br. 4^. Dese plaat 
is niet bQ Hogenberg, 

988 (6 Jaiy.) Hopman Splinter yan Helmich op het slot te Wel , weet 
door een dapper en snedig antwoord Mansfeld te doen w^ken. (Arend. 
nL a 210.) Naar /. Smies door J. E, Marcua. 8o. Proefdruk in seer groot 
8o yóör alle letter. Uit: Hooft, Hist. Vil. 60. 8». 

989 (9 Jany.) Graye bij yerdrag aan Parma oyerg^egeyen. (Arend. HL a 
177.) Plan der stad en der y^andelyke batterijen. Naar Sogenberg seer 
yerkl. Uit: Bandart, n». 181. br. 4». 

940 Graye door Parma belegerd. (Arend. III. a 177.) Op den yoorgrond 
een geyecht en een huis in brand, in het midden de Maas, in het 
yersohiet de stad. Met Lat. uitleg^, boyen in de pi. Door JP. OólUgnan, 
br. fol. Gem. 806. Uit Strada, bell. Belg. 1640. fi>L 

941 Hetzelfde; als yoren, yerkl. met Lat. opschrift in, en nitlegg. onder 
de pi. br. foL Uit: Strada. Mog. 1661. 

942 Hetselfde; anders en beknopter, de schipbrog oyer de Maas seeroit- 
yoerig ; eene heyige regenboi oyeryalt de yechtenden. Met Fr. nitlegg. 
Naar J. de Ledaama door Rom, de Hooghe. br. foL Uit:? 

948 Hetselfde; geheel anders, op den yoorgrond de schanskoryen en batte- 
a r^en aan de Maas, yerder op de stad waar eenige hnisen branden. 

Gedtst door /. Luyken. br. foL Uit: Bor. 
h Des. plaat, latere afdruk met breeden swarten rand omgeyen. 
e Proefdruk yóör alle Ir. 

944 (66 JanUO Venlo door Parma belegerd en ingenomen. (Arend. IH. 
a 210.) Naar Hogmiberg seer yerkl. Uit: Baudart, b9. 182. br. 4». 



1S8A, 8). Verschillende gebeurtenissen. 113 

MS (90 Jalll tot 16 JalU.) NaiB door Farma belegerd en ingenomen. 

(Aiend. UL a 2U, 212.) Drie platen, uit: Bandart, no. 188, 184, 186, 

hat geheele beleg Toorstellende, als: 

188. Flan ran Knys en het omliggende land. (Deie !■ niet in Eo^êifherg,) 

184. Beeohieten yan Najs. Naar Hogenberg seer verkl. 

18&. Verbranden yan Nnjs na de overga ve. Naar Hbjf0n2*0vv seer yerkl. 
946 «Priae de Nuya." — (Geheel andera; yreeeael^ke brand in de itad; op 

den yoorgrond aan de overa^de y. d. &^n een hevig geveoht. Met 

Fr. oitlegg. Naar /. de Ledeama door Bom, ds Hooghe, br. fol. 
9i7 Hetielfde; geheel anders. — In het midden de stad met het omligg. 

land. — Met Lat. opschrift. Zond. nm. y. gray. Gemt. 827. Uit Strada , 

belL Belg. Boma. 1640. foL 

948 HeteeUde, geheel als yoren, yerkl., met Lat. opschrift in, enuitlegg. 
onder de pi. br. foL Uit : Strada. Mog. 1661. 

949 (19 JnlU*) ^^^ ^^ Zeeland door Prins Maurits en Ph. Sidnej inge- 
nomen. (Arend. HL a 218.) — Uit: Baudart, n<». 186. br. 4°. Dese 
plaat is niet b^ Hogenberg. 

960 (!• Jaiy.) Panlns Bnis, Pensionaris yan Utrecht, des nachts in het 
a hois yan een Ond-Bnrgemeester yan het bed g^ligt en op Leicester's 

order gevangen geset. (Arend. TTT. a 201.) — Naar J. Buys door R. 

Vnikèlês, 8». Uit: Kok, Yad. Wrdb. VIIL 
b Des. plaat; proefdruk vóór alle Ir. 
e Hets. ; origin. teekening in O. I. inkt voor de voorg. pi. Door J. Buys, 8». 

961 (1. Aas.) Parma wordt in het klooster te Qnadendal bij Nuys, van 
wege Pans Biztos Y met een gesegenden hoed en een zwaard vereerd. 
— (Arend. IIL a 218.) Naar Hogenberg zeer verkl. Uit: Baodart, n» 187. 
br. 40. 

962 (Sept.) Beleg v. B^nberk door Parma. (Arend. UI. a 214.) Plan der 
Stad met de omligg. werken. — Naar Hogenberg zeer verkL Uit: 
Bandart, n». 188. br. 4fi, 

963 (Hept.) Leioester belegert Zutphen te vergeeÜB. (Arend. III. a 216.) — 
Plan der Stad; belegeringswerken op een eilandje in de rivier aan 
de overzijde. — Naar Hogenberg , zeer verkl. Uit Baudart , n«. 189. br. 4«. 

964 ELeldenfeit y. d. overste W. Stanley voor Zutphen. (Arend. III. a 217.) 
Beklimming v. d. mnnr langs een spies v. d. vijand. Naar V. Bing, 
door /. F, C, BeckUben, kl. 4fl, Uit: Arend, Geschied. 

966 (1589 Jan.) Buhrort door Mrt. Schenk ingenomen. Naar Hogenberg, 
zeer verkL Uit: Bandart, no. 190. br. 4fi. 

966 (SO Jan.) Deventer door den Engelschen Overste W. Stanley, aan 
a de Spaanschen verraden. (Arend. III. a 251.) — Naar en door 8. Fokke, 

br. 4fi. Uit: Wagenaar, Yaderl. Hist. 
b Bes. plaat, proefdruk vóór alle Ir. 

967 (4 JalU.) De Stad Gelder door den Schot Ar. Patton (of Patot) aan 
de Spanjaarden onder Hautepenne verraden. (Arend. III. a 278.) — 
Plan der Stad. Naar Hogenberg, zeer verkl. Uit: Baudart, n». 191. 
br. 4». 

BQ Hogenberg staat onder deze plaat de datum 4 Jnlij , bij Baudart 
mtdmkkeltjk JanuariJ , wat echter onmogelijk .is. 

968 (11 JubU tot 5 Aas.) Beleg van Sluis door Parma. (Arend. III. a 
276) — Naar Hogenberg zeer verkl. Uit: Baudart no. 193. br. 4°. 

969 Hetzelfde; geheel anders; Sluis in bet verschiet; op den voorgrond 
de vloot van Leiceister. Met Lat. inschrifb boven in de plaat. Geêtst 
door J. Corteee, br. fol. Gem. 867. Uit: Strada. Boma. 1640. 

15 



114 Verschillende gebeurtenissen. 1S8T, 8^ 

900 HetMlfde, geheel ak yoren , dooh yerkleind. Met Lat. in- en óndenolU'* 
br. fóL Slechte Duiteohe grayure. Uit: Strada. Mog. 1651. 

961 (IS JalU') Sohermntseling taaBohen den Qraaf yan Hohenlohe ^ 
den Heer yan Haatepenne bQ Bngelen , (thans Oreyeooenr.) digi b9 
's Bosch wat aan de Staatsohen komt. — (Arend. III. a 276.) Af beel* 
ding y. hf fort en h. omligg. land. Naar Horenberg seer yerkL Utt: 
Bandart. n<». 198. br. fbl. 

« 

962 Hetselfde, geheel anders. Scherp geyecht op den yoorgrond, links 
boyenaan de Haas. — Met Lat. uitlegg. boyen in de pL Door f» 
CoUignon. br. fbl. Gem. 877. Uit: Strada, Bom. 1640. 

968 Hetselfde, geheel als yoren» yerkleind. Met Lat. in- en onderschrift. 
Slechte Dnitsche gray. br. foL üit: Strada. Mog. 1651. 4». 

964 (4 Oet.) Leioester's maaltyd op het Stadhais te Amsterdam, en yer- 
raderl^ke toeleg daarb^ door Borgem. Boom gestnit. (Arend. IQ. 
a 801). — Naar j. Smiet, door /. E, Ma/reus, 8o. Proefdruk Töór alle Ir. 
Uit: HoofL HistoriAn. 1820. VIL bL 81L 

966 a, Heta., yeel kleiner en anders. Klein prentje in 24». 
6 Hete, in proefdrok. 
e Hets., Teekening, door 8. Fokke, 24». 

966 (Dee.) Vertrek yan Leicester. — Zinneprent daarop? (Arend. HL a 
819.) Bene Dnitsche graynre, met opschrift: Die Khue ckuu Niderlandi 
stelt de HolL koe yoor, die door Parma aan den staart wordt yast- 
gebonden, door den Sngelschman tot op het bloed gemelkt wordt; 
de Dnitscher (MatthiasP) pakt haar bQ de horens, de Fransohman 
(AnjonP) trekt haar aan een tonw yoort; y. ond. 4 yierregelige 
Dnitsche yerqes, eindigende: 

Dan der yoh Parm ein knener helt, 
Macht dass die drej yor aller welt, 
Mit khleiner ehr das land geranmbt, 
Und sich mit fliehen nicht gesanmbt. 
Waarsoh^nl^k gegrayeerd door een der yele Keulsche grayenrs, 
Qnadns of Bossemec^er, omtrent dezen t^d; de manier yan Hoffenberg 
ia geheel anders, br. fol. Hg. 17 br. 26 dm. Zeer teldtOMn, 

967 (8S Dee.) Bonn door Mrt. Schenk bQ yerrassing yoor den Bisschop 
Traohsess ingenomen. (Wagenaar, VUL 266.) Naar Hogenberg , seer 
yerkl. Uit Bandart, n». 194. br. 4o. 

968 Hetzelfde; dooh alleen het plan der Stad met 1 reg. onderschrift in 
de plaat: Le vr(iy portraict de la ViUe InperiaUe de Botm, laqueüe fut 
prinse Icui mü üinq eens quatre vingts et sept le vingt et troisiesme decembre 
pa/r le Capitavne Schenck, — Van boyen links een schildje met Dnitsche 
uitlegging en Lat. opdragt aan Franc. Voss, Deken yan Aken door 
Pt Pammanemit uit Nujs, 8 Febr. 1588. br. fol. — Deze plaat is in 
bewerking en grootte geheel gelijk aan die yan Hogenberg, doch be- 
hoort niet daarin. — Hoogst xeldMam, 

969 (1588 Maart tot 19 Aept.) Bonn wordt na de yerrassing door Schenk, 
op last yan Parma, door Tassis en den Prins yan Ohimay belegerd 
en eindelQk yeroyerd. (Arend. HL a 888.) — Naar Hogenberg zeer 
yerkl. Uit: Bandart, n<». 197. br. 4». 

970 Hetzelfde, eenig^. anders; in het midden Bonn en de B^n. Voorts 
het omliggende land. Gtodtst door /. MieL Gem. 444. br. fol. Uit: 
Strada, Bell. Belg. Boma. 1640. foL Zeldgaam. 

971 Hetzelfde, zeer yerkl., g^eel als yoren. Met Lat. in- en onderschrift, 
br. fol. Slechte Dnitsche grayure. br. fol. Uit: Strada, Mog. 166L 4o. 



*.' 



'Ml Onoverwinnelijke Vloot. 11& 

»|lMr. ta« 99 ApM.) Bdflg rma Medomblik door Manrita. (Arand. 
IIL a nOl) mtroerig geteekead plan der 8Ud mat het omliggende 
land, tot fittnt-Ann» en Opperdoes, links en ▼. boTen de Zuidenee en 
dairin het BoUp en het jngt Tan den Admiraal Jan Gerbrandta ; ter 
19de Hnke het opaohrift : BOeffefinghê dar 8tadt Medetibliek door de E. Af. 
Bêtrm Siaim mtdê tyn A. McmriUi v. Nauou. Oo. 1588. SoU 14 folü, 
4Ê f, V, — Zon dit plan ook kannen behoord hebben tot het H. 8. 
orer het Beleg t. Medemblik Tan Q. A. TT. door Wagenaar aange- 
haald? — 

Dne origineele ftékmnmg in kleuren nit de 16* eeuw ia hg. 80, br. 
SB dm. en Toor lOOTerre mQ bekend de eenige afbeelding van dit 
beleg. In den atlas t. Mnnniks t. Cleef. 1860 kwam onder n*». 128 ook 
aene teekening in klenren Tan dit beleg TOor. 

971 (•• Ayril.) De QonTemenr Tan Vriesl., Jan Bapt. de Tasaia, bi| het 
bel^ Tan Bonn doodgeaohoten , wordt te Keulen met Teel itaatsie 
b^graTen. (Wagenaar, Yin. 292.) — Naar Hogenberg leer Terkl. Uit: 
Baudart, 196. br. 4». 

974 HetaelMe, nagenoeg ala Toren, dooh uitvoeriger. Geaigt op de markt 
te Keulen met den optogt, linka de kerk. — Met Franach onder- 
iohrlft en uitlegg. der 22 n». t>p de pi. Naar N. v. d. Horat door W, 
EoOar. 1648. br. fol. Hg. 87, br. 44 dm. — Dese fraaie plaat en de 
volg. behooren in het folio werk: Honmawn de Ia Matton ül. de Tasais, 

976 Afbeelding t. h. Monument TOor Taaaia door a^nen vader opgerigt ; — 
en Tan den Grafkelder t. h. Gtoalaoht Taaaia. — Beide pi. naar .V. v. d. 
Hent, door C. ChUs. Smal folio. ledere pi. hg. 46 br. 20 dm. — Deze 
en de Torige plaat komen aelden afiK>nderlQk TOor. 

976 (SI JalU tot t Aag.) Ondergang der Onoverwinnelijke vloot. (Arend. 
HL a 868 — 878.) -Afbeelding van de vloot, liggende tuaaohen Oalaia 
en DoTer; linka de Franaohe, regta boTenaan en v. ond. de Engelaohe 
kust; in het midden de vloot, waarvan de achepen aoo uitvoerig sijn 
a%ebeeld dat deae plaat daarvoor aeer opmerkelijk ia. Op den voor- 
grond linka een groot Spaanaoh achip met de letters P. B. H. P. 
daarby een klein Spaanaoh met P. B. welke beiden door een Engolacb 
achip, waarvan de vlag E. B. A. D. en de wimpel de spreuk: Dcsir 
n*a Repos heeft, beaohoten wordt; voorts hooger op de geheele overige 
vloot. Met 1 reg. oura^f bovenschrift in de plaat: GUums Hurpanira 
céUhefrrima, quae anno eeUiberrimo MIJLXXXVIII inter QalUam Bri- 
taniamq, verUt ei perüt, en 1 reg. ours. onderschrift, zijnde 4 Lat. 
veraregela v. E. Qrotius, — Zond. nm. v. grav. Hg. 88. br. 61 dm. br. 
fol. — Zeer seldaaam, 
977 Hetselfde; nagenoeg ala voren, dooh verkl. ; op den voorgrond zinkt 
een groot achip, de andere achepen zijn min duidelijk en ook eenigzina 
anders dan op de voorg. plaat. Met hetz. Lat. opschrift in curs. dooh 
boven de plaat. Zond. nm. van grav. br. fol. Uit: Orlers, Nass. Lau- 
rencrana. 9» pL In alle uitgaven hetzelfde. ') 

*) Dewijl er onder de nu volgende platen 42 over den tijd v. Maurits 
voorkomen, (sommige in afwijkende afdrukken) die tot de verschillende 
uitgaven van het werk van: Orlertt, Nasaousche LauroTicrcms. 1610 fol. be- 
hooren, en die verschillende editiön nergens goed beschreven sQn, mogen 
hier ter verm^ding van herhalingen de uitvoerige titels on beschrijving 
dezer uitgaven staan. 

Isu uitg.: Yoorloopige titel, die in vele Ez. ontbreekt: Den Nassauache 
Lawrenerane. Gegrav. titel, met ingedrukten tekst: j^Besohrijvinghe ende 
^afbeelding van alle de Victorien, so te Water als te Lande, die Gk>dt 



116 „Oriers Nassansche Laurencrans." IWI 

978 (SI Jaltf.) HetMlfde, geheel anden, t. ond. links de kost tui fnaM^ 
en Vlaanderen y t. boven de Bngelsche kost, in het midden Mg*' 



, Almaohtioh de edele Hooch-mogende Heeren Staten yerleent heeft. 

gDeuT het wQs ende oloaok beleyt ▼. Manrite Tan Nassau. Iie^daa 

^by Jan JansE. Orlera en Henriok ▼. Haestens. 1610." — Op de keen^de 
het wapen y. Manrite; daartegenoyer stjn portret, borstb. links door J. 
Maihcun, en aan de keerzijde opschrift ▼. de opdragt; yoorts de opdragi 
ondert. J. J. Orlers en H. y. Haestens, die daarin verklaren dat s^ met 
moeite en kosten dit yensameld , besohreven en a%ebeeld hebben. — Yoorte 
de tekst 220 blads. foL en 42 platen , alle sonder n». of opschrift en sleohti 
met uitlegging onder enkele (ik meen 4) platen ; — dese uitlegging is ia 
de Fransohe, Dnitsche en latere HoU. nitgayen weggelaten. 

In 1619 yersoheen eene veel vermeerderde uitgave met deaen voor- 
loopigen titel : «De Oorloohsdaden v. d. Doorluoht. Vorst Maurits van Nassau, 
^off den nieuwen vermeerden Nassausohen laurenorans" en desen gpedrnkten 
titel: jyWarachtige besohrtjvinghe v. alle de belegeringhen ende viotoridn 
,te water en te lande , door de wtjse Baden d. HH. Staten Generael ende 
jydaden en beleydingen v. Maurits v. Nassau, üyt verscheiden sohri^len 
«b^eengesteld door Jan Orlers. Ledden So. 1619. Tot kosten v. d. antheur." 
872 blads. fol. — De bl. 841—872 loopen over de jaren 1610 tot 1615 en a^n dus 
bijvoegselen; bovendien sijn er vele genealo^^én ens. tussohengevoegd , en 
eene uitvoerige historie der gebeurtenissen van 1566 tot 1588 is in de 
plaats gekomen voor de vroegere IiMding van weinige blads. in het begin 
der vorige uitgave. — Dit werk is met eenig^ verandering in verdeeling der 
hoofdstukken, verplaatsing van eenig^ genealogifin, b^na woordel^k na- 
gedrukt in het anoniem versohenen boek: j, Wilhelm en Maurits van 
, Nassau , haar leven en bedrijf, off begin en voortg. der Nederl. beroertes, 
jy gedurende haer beyder leven aldaar voorgevallen. Door een liefhebber 
,d. Hist. te zamen gesteld. Amst. 1651." 2 dln. 104 en 410 bl., in 1 dL foL 
— De platen in de uitgave v. 1619 zQn geheel dezelfde als in de Fransche 
en Dnitsche van 1610 en 1612, doch alle zonder onderschriften; in de 
uitgfave v. 1651 zijn enkele platen, b. v. Deventer 1591 op nieuw gegrav. 
en omgekeerd, de meeste zijn echter de oude opgegrav. platen. 

Het werk van Orlers is ook in het Fransch vertaald , en in 8 uitgaven 
verschenen, nl. in 16l2 te Leijden bij Jean Jansz. Orlers et Henry de 
Haestens; in 1615 als Deuxiesme edition bij Jean Orlers te Ledden en in 
1624 wederom als Deuxiesme edition te Amsterdam bij Jean Jansz. Deze 
laatste, hoezeer bladz. voor bladz. met die van 1615 overeenstemmende, 
is echter een geheel nieuwe druk, gelijk op vele plaatsen duidel^k is. 

De 1^» uitg. heefb als voorloopigen titel : Les Lawriers de Nassou; de beide 
laatste : Oenealogie et Louriera de Nassou. Voorts andere titel : «Description et 
j^representations de toutes les viotoires sous la conduite de Maurioe de N. 
,etc." Al deze drukken hebben dezelfde platen, de enkele omgekeerde 
oopidn uitgezonderd die in de Holl. uitgaven van 1619 en 1652 voorkomen, 
en die men ook in de beide Fransche editién von 1615 en 1624 vindt: 
alle platen zijn z(mder onderschrift. 

De 8 Fransche uitgaven loopen alle gelijk de 1*^ HolL slechts tot aan 1609 
en sluiten met den tekst van het Bestand, zoodat in geen der Fr. edition de 
vermeerderingen tot 1615 (die de Holl. uitgave van 1619 heeft) opgenomen 
z^n. Daarentegen is in de Fransche uitgave van 1615 en 24 eene seer 
uitvoerige genealogie en levensbeschrijving, (74 ongen. bladz. groot) met 
portretten versierd, van het g^heele huis van Nassou opg^omen, be> 



u^ 



Onoverwinneiyke Vloot. 117 



iMht dflr Tlook — • Kmt Hog m Amr^ mot tsiU. üii: BAndMrt, no. 
lHLfar.4^. — Bg Hogmih&rff op 80 Mal Termeld. 

Wffi^llHa» geheel enden; de open lee, regfei boreneen een byna 
• oemerkbeer ifcnk der Vimneohe kmt, links een toren ens. op de Eng. 
kut; T. oud. Hnke 8 groote, nityoerig a%ebeelde Spa&nsolie loliepen. 
Met ondereohr.: Db BjpaaiucKe Oorlogtvloot, Door /. Lwyken br. fol. Uit: 
Bor, NederL Oorl. 
lOeL pLy latere efdmk, opgegraTeerd, met broeden swarten rand 
oogeren, met ondersohr.: Vertoomnge vcm ena. QemK Tom. L no. 8S. 
End. nm. v. Imyhen, br. fol. üit: Le Clero. 
e Da. pL opgegray., proefdruk TÖÓr de Ir., yö6r het n9, dooh met den 
aaam «. Imyhmu br. foL 
VOZianeprent op den ondergang der Onoyerwinnelyke Vloot en de 
ontdekking y. h. Bnakmidyerraad. — In het midden sit een geselaohap 
Boomaohe GeeBteli)ken onder eene tent aan tafel, de Paus aan het 
einde; Hnks eene opene see, waarin de Onoyerw. Vloot in eene halye 
Bun geaohaard, waar boyen het jaar 88; regts het Parlemen tehuis 
wtanran de kelder open is, waarin Qnj Fawkes met eene lantaarn 
gist; in den kelder ya^t een liohtstraal nit den hemel, waarin een 
iliiend oog en de woorden : Ftdeo , rideo. — I tee and atnüe, — lek êie 
m iMh, boyen het Parlementehnis de woorden : OpuB tenebrarum. — A 
cM of darkenesÊ. Boyen de plaat een bandelier met de jaartallen : 
links 1588, regts 1005, daartnssohen een 2 reg. opschrift: Deo irium 
hii vUori, eto., daaronder: To Qod, tn memory of hia douhle 



gimsDde met Keiser Adolf tot Frederik, wier beide afbeeldsels er zijn 
hfesf o egd, en in de Holl. yan 1619 ontbreken. Voorts yindt men yooraan 
nog eene stamtafel yan 7 gegray. folio bladen. — 

De 1^ Transohe nitg. is aan Willem Lodewijk , en Frederik Hendrik ; 
de V» aan de Staten Gtoneraal en de Prinsen yan Nasaoa opgedragen; 
de 1^ HolL aan Manrits, de 2i^ Holl. aan de Staten en de Prinsen. 

Set werk y. Orlers is reeds in 1612 te Le^jden in het Daitsoh yor- 

nhenen, met den yoorloopigen titel: Der Nagsavoische Loorberkra/iU» oder 

Tnmnphwagen, en nityoeriger titel : j,Warhafftige Beschreib. o. Eigentl. 

fAbblld. aller Zflge a. Viotoridn , su Wasser annd za Landt .... den Herm 

«Staten..,. Darch Baht n. Thatd.... Manrits y. Naasou. Leijden. J. 

Orlers en H. y. Haestens. 1612." — Eene andere bijna gelijktydige, dooh 

in dmk geheel yersohillende nitgaye, zonder jaar, is te Amsterdam yer- 

«•henen; dese heeft 283 blad. (gen. 888, w^l yan bl. 129 af, alle offers 

100 te yeel z^n) die yan Leijden 255 blad.; de tekst der beide uitgayen 

il geheel geiyk, en eene naauwkeurige vortaling der l"t« Holl. nitgaye; 

eyen zoo de platen, die allen zonder eenig ondersohrifb zijn; oyerigens 

geheel gel^k aan de Holl. uitgaye yan 1610. De aan w^ zing der pi. in de 

nitgaye y. Leiden is geheel yerkeerd, en anders dan die y. Amst.; in de 

Leidsohe nitgaye staat de yerklaring . der n». yan alle pL aan het eind 

y. h. boek; in die yan Amst. staan die yerklaringen in den tekst bij 

iedere gebenrtenis. — De Leidsohe uitg. heeft eene opdragt aan Paltsgraaf 

Frederik V en Filips Lodewijk , Graaf y. Hanan ; die y. Amst. is geheel 

zonder opdragt. 

Bene Bngelsohe uitgaye, naar het Fransch yertaald door fT. 8hui», 
yersoheen in 1618 te Londen onder den titel yan: «The triumphs of 
Kaesan, of desoript. of the Victories under Maurioe" fol. In deze nitgaye 
sQn geene platen. Ze ia op de Koninkl. Bibliotheek te 'sHage. — Vele 
nltgayen yan dit belangr^k werk zijn teer xeldisaam. 



118 Verschillende gebeurtenissen. 1588, M. 

dMinmce, etc Onder de plaat in 8 kolommen een 6 reg. Lak en IS 
reg. Ebg. Ten, beginn.: Odogemnmu Octavua mirabiUa Anmu, ete^g «k: 
In Bighiy Bighi, 8paA/ne armed. eta Inyented bj 8am. Wcurd, preaoiMr 
of Ipewich. Imprinted at Amsterdam , anno 162L — FraaQe dooh liavda 
gray. snd. nm. y. gray. br. fóL Hg. 41, br. 58 dm. — Hoogst mtdmoÊÊL 
In de yeiling y. Mnnnika yan Cleef. 1860. no. 1G9 yoor fiO,— Yw)DOÓht 
DewQl dese plaat seker bier te lande (welligt yoor BngalialM 
rekening) gegrayeerd is en ook op de Onoyerwinn. Tloot ainapeelt, 
beb ik die hierin opgenomen. 

In het werk yan Scheltema : de Onoyerwinn. Vloot, staat op hei 
titelyignet het enteren yan het sohip y. Don d'Oquendo a^ebeeXden 
op eene pL b^ bl. 220 is de yerwonderl^k lange wimpel waarop een 
kroisbeeld geschilderd, en die op het Stadhuis te Leyden bewaard 
wordt, afgebeeld. 
981 (M flepl. tot IS lV«y.) Parma belegert en yerlaat Bergen-op-Zoom. 

a — . (Arend. IQ. o. 880.-882.) Begts het plan der Stad; y. ond. de 
tent yan Parma, links de hayen en de schans Wilfort, waarbQ een 
schip. Yan ond. uitlegging der 9 n». op de pi. — Uit: Orlers, Nass. 
Laurenorans. 1610. bL 57. br. fol. 

h Des. pi., latere druk, sonder de uitlegging y. ond. üit: Orlers, yer- 
meerd. Laurenorans. 1619. bl. 98. 

e Des. pL, latere druk, waarin het sohip b^ de schans Wilfort seer 
yerkleind is. Zonder uitlegging y. ond. Uit: (Orlers,) Willem en 
Maurits y. N. n, bl. 49. 
962 Hetselfde, geheel anders; in het yersohiet de Stad, met'h. geheele om- 

a liggende land ; op den yoorgrond het heyig geyecht yan de Bitmeesters 
Parker en Bax. Geötst door J. lAi^lun, br. fol. — Uit : Bor , NederL Oorl 

h Des. pi., opgegray.; y. boyen gemerkt. Tom. I. n». 27. Uit: Le Olero. 
968 (. . . . .) Tienen, in Braband, door 100 man y. h. Gkumisoen y. Bergen-op- 
Zioom oyeryallen en geplunderd. — (Arend. UI, a 888.) Qesigt in de 
Stad; links en y. ond. de yan alle kanten aantrekkende y^andel^ke 
troepen. — Znd. nm. y. gray. en eenig inschrifb, behalye het woord 
Thimen boyenaan bQ een der poorten, br. fol. — Uit : Orlers, Lauren- 
orans. 1619. bl. 111. — De plaat in de uitgaye yan 1610 heeft y. ond. 
een 8yinger broeden wrijfboord. 

964 (1589. lO Aa«.) Maarten Schenok doet een aanslag op Nymegen, 
waarby hlJ yerdrinkt. (Arend. m. a 408.) — Naar Hogenlberg seer yerkl. 
Uit: Baudart, n». 199. br. 4». 

965 Hetzelfde, geheel anders; regts de poort der Stad, op den yoorgrond 
a links de oyerladen en sinkende schuiten en Schenk yerdrinkende. — 

GMtst door /. Luyken: br. fol. Uit: Bor. Nederl. oorL 
h Des. plaat, opgegray.; y. boyen gem.: Tom. L n». 28. Uit: Le Olero. 
e Des. opgegray. plaat, proefdruk yoor alle Ir. en yöór het n»* 

966 Hetselfde, anders; links de stad, in het midden y. h. water Schenk, 
a yerdrinkende; regts een sohip waarop yele sinkenden gered worden. 

Naar en door 8. Fokke, br. 4o. Uit: Wagenaar Yin. Uitgaye y. 1752. 
h Des. plaat, proefdruk yóör alle Ir. 

c Des. plaat, geheel opgegray. of seer naauwkeurige copie. Door N. 
V. d. Meer. Uit: Wagenaar Vm. Uitg. y. 1796. 

987 (1590. S Febr.) B^nberk belegerd sedert Sept. 1588, eindel^k door de 
Spanjaarden gewonnen. (Arend. m. a 407, 406.) — Naar Hogenberg seer 
yerkl. Uit: Baudart, n<». 200. br. 4o. Bij Baudart op 80 JanuarQ yermeld. 

968 Hetzelfde, geheel anders; de stad in h. yersohiet, boyenaan regts 
yooraan h. leger. Zond. nm. yan gray. Met Lat. ultlegg. boyen in de 
pi. Gem. 477. br. fol. Uit: Strada, bell. Belg. Boma. 1660. fol. 



UM, •!. Verrassing van Breda. 119 

W HflteéUday goliael ali Torsn, Terkl.; net Lat. opiohrift in, en niUegg. 

onder de pL br. 4». Uit: Strade, bell. Belg. Mog. 1661. 4f^. 
IBO (14 HaAri.) Het kasteel t. Bred» door den Heer t. Herangière en 

• 70 soldaten , in een tnrfiwhip Terborgen bij Terreenng ingenomen. 
(Arend. IIL a 412.) — Sene groote plaat waarop 4 kleine oTalen, 
ieder met randeohrift, alle omdoten in eenen grooten OTalen rand 
waarin ale randtohrift een 4 reg. Lat. Ten in kapit. lett. t. H. Grotine. 
Het !*• OT. stelt de aankomst t. h. tor&ohip voor ; het V» het binnen- 
halen T. h. Bohip in h. dot; het 8de het gereoht op de binnenplaats, 
het 4^ het Terdr^Ten der Italiaansohe soldaten. — In h. midden t. 
onder en boren, linke en regts 5 wapens, n. l. t. de Vereen, ProT., 
Holland, Breda, den Prins, ens.; in de 4 hoeken kleinere Toorstet- 
lingen Tan het feit. Met n». 1 tot 9 in de pi. sonder eenige gedrokte 
niUegg. die ik nimmer bQ een Ex. gesien heb. Oode graT. t. dien 
tyd, door B. D. (geentrelaoeerd.) Hg. 86. br. 46 dm. br. fol. Z&WM/me 
fHaoL 

h Des. plaat, latere dmk, met adres t. H. HCondhu,) 

M Hetselide; geheel als roren dooh Terkl.; alleen de 4 ToorstelHngen 

• welke hier in langwerpige Tierkan ten sonder eenig randwerk ilJn. 

Zmder nm. t. graT. Met de Holt nltlegg. der n». 1 tot 9 t. ond. in 

de pi. Uit: Orlen, Nsss. Laorenorans. 1610. In een ander Bx. t. dese 

uitgaTe Tan Orlera Tond ik eene plaat sonder nitlegg. 

hDem, plaat, latere afdrak, sonder oitlegg. t. ond. dos sonder andere 
ssnwQsing dan de namen: Sevenb. en Breda in de 2 boTenste Toor- 
■tellingen. Uit: Orlen, Termeerd. Nsss. Laorencr. 1619. De uitlegg. 
der 9 no. staat in den tekst t. die nitgsTe. 
9tt Heteelide, namelijk alleen de Terkleinde Toorstelling Tan de V» 
afbeelding, het sohip wordt in het kasteel gesleept. — Uit: Bandart, 
n<». 202. br. 4fi. 

Terw^l b|jna alle 221 afbeeldingen b^ Bandart Terkleinde oopidn 
T. Hogmbarg s^n, is dit hier niet het geTsL B^ Hogenherg n». 801 is 
de aankomst Tan het sohip, het geTeoht op de plaats t. h. slot, en 
de latere inneming t. Breda door Maarits tegelijk op 66ne plaat in 
é6ne afbeelding Toorgesteld. 
988 (14 Haart.) Heteelfde ; geheel anders. De Spaansohe soldaten warmen 

a sich bij een Tuar Toor het slofc waarin het schip leeggedragen wordt. 
Geötst door J. Luylcen. br. fol. Uit: Bor. Oorl. 

h Des. plaat opgegraT., met broeden swarten rand. Proefdrak Töör de 
Ir. en TÖör Tom. L ens. Zonder naam Tan Lwylcen. 
994 Hetielfde; geheel anders. — Het schip ligt in het ijs TOor het slot; 

a in het Tersohiet Breda; de lading t. h. schip wordt op het land toe- 
geworpen. Naar en door 8. Fokke. br. 4o. Uit: Wagenaar YIII. Uitg. 
T. 1762. 

h Des. plaat. t. Fokke; proefdrak Töór alle Ir. 

e Heteelfde; origin. teekening TOor de Toorg. pi. Door 8. Fokke, br. 4fi, 

d Des. plaat , opgegraT. of naauwkeurige copie. Door N, v, d. Meer. br. 
4». Uit: Wagenaar VIII. Uitg. t. 1790. 
996 Hetselfde; geheel anders. — Heraag^ère geeft des nachts boTel aan 
syne soldaten die uit het sohip treden, het slot aan te Tallen. — 
Naar 7. Bing, door J. T, C. Beckleben. éfi. Uit: Arend, Vad. Hist. 
996 (14 Hel.) Qraaf Karel t. Mansfeld beschiet en bestormt de schans 
T. Noordam (bi) Breda en Sevenbergen) doch wordt mannel^k afge- 
slagen. (Arend. UI. a 428.) Znd. opschrift en jaar, alleen met de 
namen : SeTcnbergen en Noordam in de pi. Door B. D, geöntrelaoeerd. 
br. fol. Uit: Orlers, Ness. Lanrencrans. 1610. bl. 77. 



120 Verschillende Gebeurtenissen. 1S91. 

907 ($8 Jaatf .) iCamite itioht Tan ICei tot Jol^ Knodaenbarg (b^ Lent) 

tegenover N^megen en beeohiet die stad. (Arend. HL a 4lL4>) Naar 

Hogtmhtrg aeer TerkL Uit: Bandart, n». 20L br. 4». 

998 (IMI. 84 Hel.) De groote Bchana voor Zutphen b^ yerraning den 

84^*** en de Stad den 80^» Mei door Prins Manrits ingenomen. (Arend. 

HL a 487.) Wagenaar VUL 864. 8S5.) Gesigt y. de stad en het omligg. 

land ; onderaan de pi. de sohans over de stad. — Zonder nm. r. grar. ; 

T. ond. met Holl. oltlegg. br. foL Uit: Orlers, Nass. Laarenorana. 

IjffiU). bl. 7& 

In den Yermeerd. Laorenorans t. 1619 komt dese pL dooh londer 
nitlegg. op bl. 119 voor. 
968 Hetaelfde, geheel als roren. Naar Oriers seer TerkL Uit: Bandart, 
nt». 206. br. 4> 

B^ Hogenherg is dit fdt op 8 pi. n». 802,8 Toorgesteld; n«. 802 stelt 
de oTerTal t. de ^hans door de als boerinnen Terkleede soldaten 
Toor, 24 Mei; n». 808 de stad boTonaan reg^; links de haar be- 
naanwende schansen. 

1000 (lO JanU*) DeTonter door Manrits belegerd en TeroTerd. — (Arend. 
a TTT. a 489.) In het midden de stad, op den Toorgrond de riTier , ena. — 

Van ond. met HolL nitlegg* br. fbl. Uit: Oriers, Nass. Lanrenorans 
16ia bL Sd. 

h Des. plaat, latere afdmk, sonder nitlegg. — Uit: Oriers, Termeerd. 
Lanrenor. 1619. bL 124. 

e Des. plaat. Teel Troegere afdmk, met a&onderl^k ondergeToegd 4 
reg. Lat. Ters Tan H. Qrotins en Lat. nitlegg. — In welke nltgaTe 
dese pi. behoort, is n^J onbekend. — Van dese plaat komt in Willem 
en Manrits leTen. 166L IL 78 eene getrouwe dooh omgekeerde oopie 
Toor; de 2 schansen b^ DeTenter, die op de Torige plaat links Tan 
de stad staan, komen hier op de regter^de Toor. 

1001 Hetselfde, geheel als Toren, Naair Oriers, dóoh seer Terkl. Uit: 
Bandart, no. 204. br. 4p, 

In Hogenberg n^. 804 is hetselfde feit doch geheel anders Toorgeateld. 

1002 (1 JalU.) Manrits trekt TOor Delfis^l en wint deze stad. — (Arend. 
HL a 442.) Naar Hogenberg seer Terkl. Uit: Bandart, n». 206. br. 4». 
B^ Hogenberg staat dit op 12 Jul^ Termeld. 

1008 (85 Jniy.) De sterkte Knodsenbnrg OTer Nijmegen wordt door Parma 
a belegerd, doch door Manrits ontset. Arend. UI. 442.) — Begts Tlak 

aan den Bijn Arnhem met de kerk, hnisen, kanonnen en personen; 

links N^megen en Knodsenbnrg. — Zonder nm. t. graT., jaar noch 

nitlegg. br. fol. Uit: Oriers. Nass. Lanrenor. 1610. bL 8L 
h Des. plaat, of naanwkenrige oopie; Arnhem is hier echter alleen in 

plan geteekend, en iets Tan de riTier af, sonder kanonnen. Znd. nm. 

ens. br. fol. Uit: Willem en Manrits t. N. 1661. II. 88. 
1004 Hetselfde, .geheel als Toren, doch omgekeerd. Naar Oriers seer 

TerkL Uit: Bandart, n». 206. br. 4». 
1006 (84 8ept.) Beleg en inname Tan Hulst door Prins Manrits. (Arend. 
a m. a 446.) — In h. midden de stad, op den TOorgrond de Tloot; 

Tan ond. met Holl. nitlegg. Zonder nm. of jaar. br. foL Uit: Oriers, 

Nass. Lanrenor. 1610. bl. 88. 
h Des. plaat, Teel latere druk, sonder eenige nitlegg. Uit: Oriers, 

Term. N. Lanrenor. 1619. bl. 128. 
e Des. plaat, t6ó1 Troeger en fraai)er dmk; t. ond. a&ond. b^geToegd 

4 Lat. Tersen t. H. OroMiu en Lat. uitlegging, br. foL Onbekend uit 

welke uitgaTe. 



UIL Lotenjplaat Tan Amsterdam, enz. 121 

tt ïïrtMlitte, g»h— 1 als tomb, dooh omgekeerd; de Tloot ttaet hier linke 

op de pL » op de Torlge rej|te. Neer Orlen leer TerkL üit : Bandart, 

DO. 907. br. 4o. 

^ (14 •et.) Beleer on Inname ran N^megen door Prins Manrita. (Arend. 

m. a 4I6L) Van oud. met Hoa niUegg. Door P. B(as(?) br. fol. Uit : 

Qrlecs, NaeiL Lanrenor. 1010. bL 84. Dese plaat ia de eenige in dit 

boek die een monogram t. grar. heeft; souden de andere platen die 

kannemk Tan deseliae hand syn, niét ook Tan desen seer werksamen 

graTenr a^nP 

lOQB Hetwlfde , geheel alsToren. Naar Orlers, seer verkL Üit: Baudart, 

ao. 908. br. 4o. Is door Baodart, als op 21 Oct. (dos Nieuwe Bttjt) 

gMohied, Tsnneld. 

^ Loteriyiilaat t. Amsterdam. — LoUrye voor die arme Crancktinnighe Mm- 

«kfii himem der Stede AêmeteH/redamme, — Afbeelding Tan de loogenaamde 

lotar^kaart Toor de loter^ Tan ZÜTorwerk, die den 26 Juny tot 1«* July 

IHB te Amsterdam ten behoeve Tan het Dolhais aldaar geopend was, 

m Tan 8 Jnly en 14 Aug. 1682 getroUcen is. De ('ondititfn, onder dese 

plaat gedmkt, s^n Tolgens dit Ex. in haar geheel opgenomen in: 

Ibkker , Gesohied. der Loteryen. 1862. bl. 264—268, waar ook herdrukt 

il de BeeoWtie der Yroedsohap OTer de bewaring der orde by het trekken 

Tan deae Lotery by dag en by nacht. — Zy geschiedde ten voordeele 

Tsn het Dóthme op de KloTeniersburgwal (waar nu de Hersteld- 

liuthersdhe Kerk staat), en dat door dese Lotery in 1616 met eenen 

aieinren Tleugel Tergroot werd. — Dese plaat bestaat uit 8 afdeelingen ; 

dé eerste heeft hetboTenstaande opschrift, daaronder eene grooto 

afbeelding t. h. Dolhuis t. Toren en t. ter syde gesien; in de beide 

borenhoeken het wapen t. Holland en Amsterdam; — de midden- 

•Ifleeling berat 6 boTon elk. geplaatste reeksen, waarin de prijzen, als : 

kostbare bekers drinksohalen , kroesen en lepels op swarten grond, 

if geboeid syn ; daaronder (8e afd.) in groote Goth. letter de oonditiön 

▼oor de Lotery in 2 kolommen naast elkander; aan het einde : Qhedruckt 

tot AmeUH/redcun, hij mij Herman Jansz. Muller, Figueranijder, woonendein 

Warmoesstrasi, in den vergulden Passer, 1591. — Het geheel vormt eene 

leer groote plaat, bestaande uit 6 bladen , 2 naast, en 3 onder elkander, 

te samen hg. 114, br. 68 dm. gr. foL — In dit Ex. zyn de bovenste 

afdeelingen in seer ouden tyd fraai gekleurd. — 

Dese plaat is uiterst zeldMam, ja ik houde ze voor de meest ourieuse 
on allerseldsaamste van deze geheele verzameling ; ook heb ik ze nergens 
vermeld gevonden. — Ben ander (dooh zeer slecht) Bxemploar hangt 
in lyst achter glas in de Begentenkamer van het tegenwoordige 
Bwten-Oosthms te Amsterdam, dat in de 18^ en 19» eeuw tot aan de 
itiohting T. h. ProTinciaal Krankzinnigenhuis Meerenberg in 1849 
tot huisresting der Krankzinnigen van Amsterdam diende. 

De trekking der Lotery, Tergezeld van vuurwerken en andere 

&estelykheden is afgebeeld op een oude hoogstbelangryke schilderij, 

mede in deselfde genoemde kamer aanwezig. 

^ (15t9. 5 Jaiy) Prins Maurits verovert Steenwy k. (Arend. III. a 460). — 

a Plan der Stad ; regta de belegeringswerken. Met Holl. uitlegg. v. ond. 

br. fol. Uit: Orlers, Nass. Laurencr. 1610. bl. 85. 
h Des. plaat , betere druk met hetz. HoU. onderschr. in anderen druk, en 
aan h. einde: Inghenomen den 12 Nov, 1597, 'twelk eene fout moet syn daar 
de plaat en uitlegging der n». en namen geheel dezelfde is, als de vorige 
en dus op geen ander feit kan doelen. — Uit welk boek is my onbekend. 
c Des. plaat, nog vroegere druk met afzonderlyke ondergevoegde Lat. uit- 
legging en 4 Lat. versen v. H. Grotius. — Uit welk boek is my onbekend. 

16 



1 22 Verovering v. Steenwgk, Coevorden enGeertroidenberg. ISM, Ml 

lOU Hetselfde, geheel als Toren, doch omgekeerd. Naar Orleni, aeer rerU, 
Uit: Bandart, n«. 909. br. ^ De Toontelling bg Hogetiberg is ge- 
heel anden. 

1012 Hetielfde, geheel anden. Plan der Stad, leer groot, met belegerixig»> 
werken. Met Lat. opeohrift en HolL inachrÜten. V. aoht. bedmkt met 
geeohiedenig y. h. beleg. gr. foL Uit: Bleau, Stedeboek. QMmÊrd Bêl 

1018 (9 Sept.) Prins ICanrits versterkt h. huis te Wedde bQ aroaingen. 
(Arend. IIL a 466.) — Üit: Hogenberg, no. 814. Is niet in Bandart 
opgenomen. 

1014 (19 Sepft.) Prins Manrits TeroTert OoeTorden. (Arend. IIL a 468.) met 
a Holl. nitlegging y. ond. br. foL TJit : Orlers, Nass. Lanrenor. 1610. bL 881 
h Des. plaat, veel ' slechtere afiimk, sonder eenige oitl^gjg. — üit: 
Orlers, verm. Nass. Lanrenor. 1819. 

1016 HetselMe, geheel als yoren, naar Orlers, seer rerkL Uit: Bandart, 
n». 210. br. 4o. 

1016 Hetselfde , geheel anders. Plan der Stad, seer groot, met de belegeringe- 
werken. Met Lat^ opsohr. en Holl. inschriften; ▼. aoht» bedrukt met 
gesohied. y. h. beleg. gr. fol. Uit: Blean, Stedeboek. Gtoklenrd Sr. 

1017 (9 Deeemfc.) Lykstatie van den Hertog y. Parma te Atreoht (Arend, 
m. a 460.) Naar Hogmiherg seer yerk., y. aoht. bedmkt. Uit: Bandart.* 
no. 211. br. 4o. 

1018 (1M9. 94 Jany .) Manrits belegert en wint Geertmidenberg. — (Arend, 
in. 466, 478.) Zeer uityoerige kaart^ in 2 boyen elk. staande bladen y. 
h. geheele omliggende land en plan der Stad, met naanwkenrige aan- 
duiding en daarby gegrayeerde Holl. ^uitlegging yan alle wogen, 
troepen , ens. — Het 1* (boyenste) blad heeft boyenaan het dorp Waeè- 
beek , links de Biesbosoh , regts de Donge ; het 2e bL links de Bieeboeoh 
waarin de halye maan y. schepen ter insluiting der stad G(eertmiden- 
berg, ens.; de stad is ter yerduidel^king deraproohes Vs grooter ge- 
maakt dan de maat. Van de 68 no. op de plaat is geene a&onderl^ke 
uitlegging b^ een der 8 Sx. welke ik gesien heb. — Het Ie bl. heeft 
boyenaan links een 6reg. Lat. yers in eene oartouohe, en een 4regelig 
yers yan P. Boogerbeets ; het 2e blad heeft yan onderen regts eene korte 
Lat. uitlegging, links eene Lat. opdragt aan de Staten-G^eneraaL In 
het midden der Ie pi. staat : Ba^t Boimo désorifwü geometrieê. — Gtegray. 
door J. de Oheyn «jussu senat. Amsterod. et Ouratorum in eadem urbe 
rei nayalis." — De beide bladen te samen yormen een b^na yierkant 
fol. bl.; hg. 70, br. 66 dm. — Zéér ssldsoom en belang^k. 

019 (95 Jan^) Zinneprent op dit beleg. — Ben breed oyaal, waarin op den 
achtergrond de Stad en het omliggende land, ingesloten door de halye 
maan y. Schepen , yooraan de Biesbosoh. — Met randschrift in oursyf : 
gHoUand bestreden van haren vijand,** ens.; yoorts: j^Tandem fitsurculus 
arbor;" daarboyen de wassende struik; om het oyaal yeel beeldwerk. 
Boyen in de pi. een 8reg. oursyf opschrift : j^DeBelegeringhe te Water 

der Yermog. Heeren ,Staten-Gen y. de steroke Stat S. Qeer- 

jytruidenbergh, yeroyert door S. Ifix den 26 Jun^ 1698." — 

Van ond. een 24 reg. yers in ours. in 8 kol. y. Adr. OonJUnnUiu, inyentor 
(óók der sinneprent?) beginn.: Hoe wel den Oranige Boom, ens. (ïegray. 
door Lmb, OoméU, Hg. 88, br. 88 dm. br. fol. Zeer sslds. 
1020 Plan yan Geertruidenberg met eenige werken eyen buiten de Stad; 
links de Biesbosoh. — Y. ond. regts een Lat. inschrift: ^Oiyltas 
etc. siouti erat dum occupar. ab exc. Mauritio, anno" (het jaar ont- 
breekt.) Qeno. 64. br. fol. Hg. 24. br. 88 dm. Uit : P — Plaat der 17» eeuw. 



IMS, M. Inneming van Geertruidenbcrj^ , Groningen, enz. ]2d 

ion Hatawlffle. Plui d. Stad, regto leer nityoerige aanw^iing derwerken 
en gereohten bniton de Stad, linke de Bieeboeoh en de haWe maan 
T. eobepen. Van ond. HolL nitlegg. br. fol. üit : Orlera, Naee. Laurenor. 
16ia bL9L 

lOB HetaeUSa, geheel ale Toren, naar Orlen, seer Terkl. Uit: Baadart, 
n*. SOS. br. 4o. — By Hogenberg s^n oTer dit foit 2 pi., hierran ge- 
lieel Tenohilïend. 

IQBI ICaarito in hei leger Toor Qeertroidenberg. Naar J. Buys, door R, Vinkeles, 
a 1787. 80. Uit: Kok, Yad. Wrdb. 17* dl. 
h Des. plaat, proefdruk yóór alle Ir. 

IQM (S9 JLng.) Graaf Willem ▼. NasMu neemt door beleg het huie Wedde 
in Groningerland en wint Wineohoton. (Arend. III. a 475. Naar 
HogetA&rg met vele aftrtjkingen, seer verkl. Uit; fiaudart, n«. 813. 
br. éa 

1085 (IftM. tü Jan.) Flegtige intogt van Emat, Aartahertog y. Ooatenr^k, 
ala GouTemenr der Bpaaneche Nederl. (Arend. III. a 479.) Naar 
HogmdMrg, leer verkl. Uit: Bandart, no. 215. br. 4o. 

1086 (IS Pefcr.) Kloeke, doch rergeelbohe nachtelyke aanyal van Verdugo's 
troepen op DelikyL (Arend. III. a 481.) — Gesigt v. h. fort aan de 
watendyde en het geveoht; in het verscdiiet de Stad. — Uit: Baudart. 
no. 815. br. 4o. — t Dit feit ie niet bQ Hogenherg noch in Orlera afgebeeld, 
en de pL ech^n toch naar eene andere gevolgd te sijn. 

1C87 (• Hel.) Koevorden door Maarita ontaet van Yerdugo's belegering. 
a (Arend. HL a 488.) — Bovenaan links de Stad en kleine verdediginge- 
weiden, t. ond. de aanrukkende HolL troepen. — Met Holl. uitlegg. 
V. ond. Uit: Orlert, Nan. Laorenor. 1610. bl. 96. 
h Dei. plaat, latere afdmk, sonder nitlegg. Uit. Orlera, vorm. Nasa. 
Laorenor. 1619. bl. 150. 
lOtB HetMlffle, geheel ale voren; naar Orlere, leer verkl., v. acht. bedr. 
Uit: Baudart, n». 817. br. 4o. — De vooretelling b^ Ilogenberg is ge- 
heel verschillend. 

1089 (88 JnlQ.) Groningen, na een beleg van 15 Mei tot 24 Julij, door 
a Hanrito ingenomen. (Arend. III. a 484 — 487). — In hot middon boven- 
aan de stad; v. ond. het legerkamp, regte en links hoi omligg. land. 
Van ond. Holl. uitlegging. Door B. D(olendo) (geöntrelacoord). br. fol. 
Uit: Orlers, Nass. Laurenor. 1610. bl. 98. 
b Deaelfde pi. , latere afdruk , sonder uitlegg. Uit : Orlers , verm. Laurenor. 

1619. bL 158. 
c Deselfile pL, vroegere fraaiere afdruk. Van ond. met a&ond. Lat. 
vereen en nitlegg. Uit PP 

1080 Hetielfde, geheel als voren, naar Orlers, veel verkL Uit: Baudart, 
no. 818. br. 4o. 

B^ Hogenberg sijn over dit beleg 2 pi. n^ 818, 819 eene v. h. belog, 
eene andere van de inneming, beide hiervan seer verschillend. 

1081 i^Het belegh der Stadt Groningen." — Plan der stad ; v. boven regts 
nitlegg. der n»., v. ond. links de St. Walburg Kerk. Znd. nm. (door 
J. Luyken?) Met broeden swarten rand. br. fol. Uit: Bor. 

1088 Na de verovering van Groningen is Maurits in Amsterdam feestelijk 
ingehaald en is aldaar op den Dam een groot tooneel opg^rigt , waarop 
door Ooomhert, J. de Ghejn en H. L. Spiegel eene groote vortooning 
gegeven is. Van dit tafereel schijnt geene plaat te bestaan, hoeseer 
van die vertooningen g^proken wordt in de: Besohr^v. der Ver- 
tooningen b^ de komst van Henrietta Maria v. Bngeland te Amsterdam 
in 1648. foL 



Oosfr-ltt*'^- 



tS04* 



•»• 






^..^ ^-; _ ,-A^>s±«..: 













dat 



■y.T 



loeV. »»_*ïra«il« *»"* . -retgeefr^f tóer 4'J^itft 



IMS, M. Zeedag voor Cadix. Verlies v. Hukt 125 



M (f •eli) KMiierQk wordt door Faentoi bslegisrd en ingeaomen. ( Arand. 
m. b 81, 87). — In het Tertohiet boyenaan het plan der Stad; op 
d«a ?ooi gi ' o nd het Spaanaohe leger. Met HolL en Franeoh oorayf 
I ng. ondenohr. en adres yan A. HMberti. kl. br. fol. Uit : Ohappuyi, 
Overre de la Tlandre. Paria. 1688. fbl. 

MliM. tl Fekr.) Intogt y. d. Kardinaal Aartdiertog Albertui y. 
QcwÉe n rflk in BnuBel, als Landyoogd der Spaanaohe Nederl. — 
(Araad, UT. 6 80). — Naar Hogenh&rg aeer yerkl. Uit: Bandart no. 
MBi br. 4o. 

Deee plaat, inaonderheid die y. Uogmberg , la onrieoi wijl men daarop 
wieder het groote eohip siet dat op rollen atond en bij groote optogten 
(all b^ de l^katatie yan Karel Y, ateeda rondgeyoerd werd ; ook y oor 
de yer t ooningen , ena. iQn die platen yan intogten intereaaant. 

M(lf JLprIl) Inneming y. Calala door Aartahertog Albert, in welke 
itad ook Holl. troepen lagen. (Arend, III. b 88). Met Holl. en Fr. 
oodeieohr. en adres y. A, HubertL br. 4i>. Uit: Ohappnya, Gnerre de 
la Tlandre. 1688. 

IMA (1 JalQ.) De Sngelaohe en HoUandaohe yloot yeralaat de Spaanaohe 
rloot yoor Oadix, neemt de atad in en yerbrandt die. — (Arend. III. 
b 88, 89). Zeer belang^ke en oltyoerige yooratelling yan de baai 
met de aohepen ; y. ond. in het midden de atad en regta , de : j,Golammen 
T. Hercnlea;" boyenaan linka St. Lnoar. Mot Lat. inaohrifl in eeno 
oartonohe: j,Impetna regiae Anglioanae olaaaia, in aina Qadit. png- 

«nantes oom Chriatoph. Golumbo ipsia Oal. Jnlii ISOS.** — 

Znd. nm. y. gn^r. (F, Balthaea^ of Jo, a Dghktêeom?) mot adrea y. H. 
Hondina. Hg. 40, br. 66 dm. br. fol. — Zear meldeame, getij ktQdige en 
belangr^ke plaat.. 

1^ Eetaelfile, b^na ala yoren, dooh met grooter uitgestrektheid landa 
en op grootere aohaal; hierop ook regta de atraat y. Qibraltar, en 
linka het dorp Ohypiona, tegenoyer Cadix, (op dese en andere oude 
platen Oalia Malia genoemd). Zonder Holl. ultlegg. y. ond. br. fol. 
Uit: Orlera, Naaa. Laurenor. 1610. bl. 112. 

1M6 Hetaelfde , geheel ala yoren , doch met yeel meer schepen dan op do 
a yoorg. plaat. Met onderschr. : j,Het innemen y. Cadix ," ons. Zlnd. nm. 

y. gray. br. foL Uit: Bor. 
b Dea. pL, opgegray. mot een breeden zwarten rand omgeyen, en 
met onderaohr. j^Veroyerlnge y. Cadix." Qemt: Tom I. 83. Uit: 
Le Clero. 
e Des. opgegray. pi., met zwarten rand; proefdruk yöör alle Ir. en 
yöór het n*>, 
\0i7 (JalU — ^18 Aag.) De Kardinaal Aartshertog belegert en noemt Hulst 
in. (Arend. III. b 84, 36). Plan der stad in het midden der pi. ; y. ond. 
links het leger y. d. Aartshertog; regts de Schelde, boyenaan regts 
het land y. Qoes, links Axel. Met yele Holl. inschriften. Znd. nm. 
y. gray. Qravure yan dien tt)d. br. fol. Met afzond, onderg^yoegde 
^Deolaration de oeste oarte." Hg. d2, met de beschr. 48, br. 89 dm. 
br. fol. 
XMS Hetselfiie, dooh omgekeerd; boyenaan links het leger y. d. Aarts- 
hertog, regts Axel, y. ond. de Schelde. — Znd. nm. y. gray eur, jaar 
of onderschrifb. kl. br. fol. Uit : Orlers. 1610. 
jOi9 Hetzelfde, geheel anders. In h. midden links het plan der stad, met 
nityoerige aanwijzing regts en y. ond. der belogeringpmrerken; boyenaan 
links Axel. — Met Holl. en Fransch onderschr. en adres y. A, HvherU, 
br. fol. Uit: Chappujs, Guerre de la Flandre. 1688. 



126 Togt naar het Noorden. — Slag bg Tornhout 15M, 91. 

1060 Heteelfde geheel aU yoren, dooh naar Hogenb&rg yeel kleiner, Uit: 
Bandart, n». 226. br. 4o. *) 

1061 (Jam.) Togten naar h. Noorden om eenen Noord-Weetel. doortogt 
naar Indid te Tinden. (Arend. m. h 90). Gtofaosimileerde titelplaat 
Tan de: j^Waracht. Beecdir^T. der 8 Seylagien b^ Noorden om. Door 
gO. de Veer, Amat. Oom. Olaen. 1698." — Deie plaat ib waarech^nl^k 
het origineel Tan de Tolg. pi. dooh kleiner. — Links t. dese Toor- 
■teil. een Holl. aeeman, ^^NaTare Soa (sio! NaTarchuB?) Hollandns;" 
regte een Samojeed met boog en p^l, ,Samiata;" ter weem^de t. 
ond. een open boot. — br. 4o. 

1068 Hetaelfde als Toren, doch grooter. — Afbeelding Tan 4 Toonrallen 
gedurende de OTerwintering op NoTa Zembla Tan 1696 tot Jnl^ 1696^ 
nL het opTreten t. een der matrozen door een ^sbeer; het sohip in 
het ^B beklemd; het besohieten t. een beer uit de winterwoning; 
het gereed maken der booten ten aftogt. — In 4 afdeel. op eene pL 
Bonder naam of n». br. fol. Uit : Orlere, Nbbb. Laurencr. 1610. bl. 108. 
1068 Hetaelfde; deselfde Tooretellingen dooh eenig>inB anderB, en alle 
a omgekeerd, nl. het Torige regts ia hier links. (ïeötst door /. Luyleen. 

1682. br. fol. Uit : Bor. 
h Des. pL, opgegraT.; met breeden swarten rand. Bonder naam t. 

Imyken; QemK: Tom. I. 86. Uit: Le Olero. 
e Dea. opgegr. pi.; Proefdruk Töör alle Ir. 
1064 Het boBpringen van eene boot in de Uasee door een WalroB. Fraai 
'a geatoflberde Tooratelling. (ïedtet door J. iMyken, br. foL Uit: Bor. 
b Dea. pL, opgegraT., met breeden swarten rand snd. nm. t. Luyken} 

gemt. Tom. L 82. Uit: Le Olero. 
e Des. opgegraT. pi.; Proefdmk TÓór alle Ir. 
1066 Kaarije Tan Notb Zembla, Waygats, ens. met Holl. opBchrifb ; r^ts 
en links 8 afbeeldingen t. 6 gebeartenissen uit desen togt naar het 
Noorden, br. 4o. Kaartje t. omstreeks 1760. 

Het gedicht t. H. Tollens: de OTerwintering op NoTa Zembla, is 
in de nitgaTe t. Leeuwarden; 1843. 4». met seer Tele fraaije platen 
en Tign. in den tekst Tcrsierd soo ook de Fransche Tertaling door 
A. OUw<urecku, uitgeg. te Maastricht. 1888. 4o. Dese latere Toorstellingeii 
B^n niet geeohikt hierin opgenomen te worden. 
1066 (15#9. 94 Jab.) OTerwinning Tan Maurits b^ Turnhout op de 
Thieltsohe heide. (Arend. UI. h 48 — 46). — Fraaie en uitToerige TOor- 
stelling Tan dese belangrijke sege; de plaat bestaat uit 2 boTen 
elkander geplaatste Toorstellingen op 2 in de breedte aaneengoToegde 
bladen, de onderste afdeeling is dubbel soo hoog als deboTenste. — 
Dese Tertoont links BaTels, Toorts de brug die de T^and Tergeten 



*) Ik acht het niet ongepast te doen opmerken dat Tan dit belangr^k 
firit, de inneming Tan een der gewichtigste Testingen des lands door den 
vii«md, niet ööne oorspronkelijke HoUandsche plaat scheut te bestaan, 
terw^l Tan andere weinig beteekenende feiten of die selfii buitenslands 
geschied s^n (b.T. de Tloot toof Oadix, no. 1044, ens.) Terscheiden platen 
Ter? aardigd en gedurig op nieuw gedrukt sQn. Welligt is dit ook het gOTal 
met andere Toor ons nadeelige of min eerTolle gebeurtenissen en soude 
alsoo ook deze Qeechiedenie dee Vaderlands in prenten Tatbaar ayn Toor Tele 
uitbreiding en welligt Terbetering door buitenlandsohe afbeeldingen Tan 
dergelijke feiten, indien er afbeeldingen bestaan of ons bekend waren; 
aan het eerste, hun bestaan, tw^fel ik nog meer dan dat^se hier niet 
Terspreid en soo geheel onbekend souden s^n. 



^'^. Slag by Tarnbout — Inneming v. R|jnberk en Meun. 127 

had af te brékoi en wftAraan Xamito een groot deel der orenrlnniag 
toeiolireef , in het midden Tnmhont en de aanmkkende HolL en 
hgeliciie troepen; regte het ylngtende Speaneohe heir, de troepen 
▼. Batte 9 eni. Toorte Herenthale; de ondente afdeeling etelt de 
fiébdhê heide (feiol) en het geheele gereoht aeer uitToerig Toor, enie 
i^enlQk de nitbreiding y. het laatrte gedeelte der boTenafdeeling ; 
ngta Herenthnle. Daaronder in eene oartouohe een 22 reg. Lat. rere. 
Tan HageianQe(P!) Orotios; r. ond. linka eene nitToerige Lat^naohe 
opdragt Tan deae plaat, rei a m dêpieki ta atn «oKulpia, door Jac ds 
QkÊftL Met adree r. C /. Vutehêr, — De beide aaneengeToegde bladen 
br. 89 hg. S8( dm. — Zeldiaam, léör fraai en aeer belangr^k. 
WygetielWe, geheel ali yoren in 2 afdeel., doch aeer yerkl.; y. aoht. 
bedmkt. Naar de Qhêyn. Uit Bandart, no. 227 en 228. 2 pi. die aan 
•i^MiH» behooren. br. 4o. — In den HolL Baudart is het regtache 
blad 227f het linkaohe 228 genommerd; in de Lat^naohe nitgaye is 
dit omgekeerd. — In Hogenherg is dit geyeoht op öéne pi., no. 881 
en geheel anders yoorgesfeeld. 

1068 HJetaellde; yeel nitgebreider yoorstelling yan het geyeoht sonder 
het onüiggende land; eigenlek eene uitbreiding y. h. regtsohe ge- 
deelte der onderste afieeling der groote plaat. Boyenaan regts Heren- 
thals. Znd. eenigen naam, jaar noch ondersolirift. br. foL üitiOrlers, 
Kaaa. Lanrenor. 1610. bl. 115. 

1069 Hetselfiie, geheel andere en leer leyendige yoorstelling y. h. geyeoht. 
a Met insohrift boyen in de pi. en uitlegging y. ond. Qeötst door 

/. Lvnyhm. br. foL Uit: Bor. 
b Des. pL opgegray., met broeden iwarten rand en met nm. T.Luyken. 
Uit: Le Olero. 

lOGO Hetselfde, geheel andere yoorstelling; een heyig geyeoht, in het 
midden Manrite te paard. Naar D. A. Ped^um door BeckUbmi. br. 4o. 
Uit: Arend, Yad. Geeoh. 

1061 (IMf?) Anneken uyt den Hoye te Brussel, wegens Doopsgesinde 
geyoelens leyend begrayen. Z^ is waarschijnlijk de laatste die yoor 
het Protest. Geloof hier te lande omgebragt is. (Wagenaar. VUL 
4S2)> — Znd. onderschr.; y. acht. met HolL tekst. 4o. Uit: Spiegel 
d. 8p. tirannj in NederL n». 17. 

1068 De yerwelkoming te Amsterdam y. h. Soheepsyolk uit het Noorden 
teruggekeerd. (Arend, m. b.P). Ben open binnenplaats y. een groot 
gebouw; links een open dak waaronder eenige personen aan tafel 
xitten; regts de teruggekeerde seelieden. Van aoht. bedrukt, br. 4o. 
Uit: Pontanus, Geschied, y. Amst., yert. door Montanus. 1614. 4o. 

1068 (81 JLag.) B^nberk, door Maurits belegerd en ingenomen. — (Arend, 
a in. b. 40). Dese pi. is deselfde als die oyer de hememing y. B^nberk 
door Maurits in 1601, 80 Julij. In h. midden de stad, boyenaan de 
B^n, regts het kwartier y. Maurits. — Met HolL uitlegg. yan ond. 
br. fol. Uit: Orlers, Lanrenor. bl. 119. 
h Deaelfde pL, yroegere druk; y. ond. 4 HolL yersen in curs. en be- 
knopter HolL uitlegg. en: 20 Aug. 1697. Uit:?? — In den Yermeerd. 
Nass. Lanrenor. bl. 171 en: Willem en Maurite y. Nass. IL bL 141 
komt eene omgekeerde oopie yoor. 

1064 Hetselfile , geheel als yoren , 1068a ; yeel yerkl. ; y. acht. bedrukt, br. 4o. 

Uit: Baudart, n«. 229. 
1066 (8 Sept.) Beleg en yeroyering yan Meurs door Maurits. (Arend, 

nL b. 50). Plan der stad en y. h. omligg. land. Met HolL uitlegg. br. 

foL Uit: Orlers, Nass. Laurencr. bl. 120. 



128 Inneming v. Grol, Brevoort, Oldenzaal, tingen.* 1M3. 

lOOB HéteelAle, geheel ftliYoren , leer reAtL , t. aoht. bedrukt. Uit : Bandari» 

n». 2K). br. 4o. — Dit feit is niet in HogmU)&rif afbeeld. 
1087 Hetielfde. Pl«n d. Stad, veel grooter dan het Torige, met de belege- 
a lingswerken ; y. acht. bedrukt met Lat. besohr^y. r. dit beleg. gr. foL 
Uit: Blean, Stedeboek. Achter het begin der Lat» beeohr^ ving is nog 
een ander kleiner leer afW^kend plan r. Meun gedmkt. 
b Dea. plaat, gekleurd, t. acht. bedmkt met HolL betohrDr. t. het 
beleg. gr. foL 
1068 (15«f lO Sept. i lft99 • Hel.) Overdragt der SpaanKshe Nederlanden 
. jïoor Filips II. aan a^ne dochter Isabella Glara Bogenia. — (Arend. 
HL b. 66). (Door J. Lwykmi), Qemt: II. 64SL kl. 8». 
1060 (t8 Sepft.) Beleg en yeroyering y. Grol door Manrita. (Arend. IIL 
b. 60). Plan der Stad en y. h. omligg. land. Met Holl. nitlegg. br. foL 
Uit: Orlers, Naan Lanrenor. bl. 12L 

1070 Hetaelfiie, geheel als yoren, leer yerkL Uit: Bandart, no. 281, br. 
4o. — Niet in Horenberg afbeeld. 

1071 Hetoelfiler yeel grooter plan der stad met de belegeringswerken. Y. 
acht bednikt met HolL besohr. y. dit beleg. gr. foL Uit: Ble«i&, 
Stedeboek. Gekleurd. 

1072 (18 Oef.) Beleg en yeroyering y. h. Stadje en kasteel Breeyoort 
door Maurits. (Arend. IIL b. 51). Met HolL uiüegg.br. foL Uit :Orlera, 
Nass. Laurencr. bL 128. 

1078 Hetielfde, geheel als yoren, seer yerkL, t. acht. bedr.Uit: Bandart, 
no. 288. br. 4o. — Niet in Hogmiherg afbeeld. 

1074 Plan y. h. Stadje en y. h. kasteel yan Breeyoort. 2 plannen naast 
elk. op 66ne pL; y. acht» bedr. met Lat. uitlegging y. de pL en Ter* 
haal y. h. beleg gr. br. foL Uit: Bleau, Stedeboek. (Gekleurd. 

1075 (88 Oei.) Oldensaal door Maurits ingenomen. (Arend. IIL b. 51). Plan 
der Stad en y. h. omligg. land. Yan ond. HolL besohr^ ying. Uit: 
Orlers, Nass. Laurencr. bL 126. 

1076 HetseUde, geheel als yoren, seer yerkL, y. acht. bedr. br. 4o. ^Uit: 
Baudart. n». 288. br. 4fi, — Niet in Hogenberg afbeeld. 

1077 (18 Noy.) Llngen door Maurits belegerd en ingenomen. (Arend. m. 
a b. 52). Plan der Stad en gesigt y. d. aanyal en h. geyecht. Yan 

ond. met HolL uitlegg. br. fol. Uit: Orlers, Nass. Laurencr. bL 125. 
b Des. plaat, yroegere afdruk. Met 4 Lat. yenen y. H. QrotiuB, en 
Lat. uitlegg. Uit : PP 

1078 Hetselfile, geheel als yoren, seer yerkL, y. acht bedr. br. 4o. IHt: 
Baudart, n^. 284. Dese pi. is sonder de Lat. yenen, die onder ieder 
andere pL y. Baudart staan. 

1079 Hetseltte; groot plan der stad met de belegeringswerken. Y. acht. 
a bedrukt met de Lat. beschr^y. y. dit beleg, en een geheel yerschillend 

plan achter het begin der beschr. gr. foL Uit: Bleau, Stedeboek. 
b Des. plaat y. acht. bedrukt met HolL beschr^y. gr. foL Uit: Bleau, 
Stedeb. Gekleurd Bx. 
1060 Spotprent op de yerliesen der Spanjaarden in deaen yeldtogt. (Arend, 
in. b. 62). — Begts sit Albertus onder een troonhemel; en weert 
ds Bêdan af die hem tot sioh wil trekken ; h^ leent het oor aan een 
Jesmi die met een Gopueft^ aan s^ne linkerende staat j yerder links 
drQft in de riyier een schip met de namen Smehêdé , Qrol , enz. MOi de 
orenifde der riyier Maurits met s^n leger. Boyen de plaat een 2 reg. 

curs. yers. : j^Olaohte Alberti oyer s^n tegenw. éllend. Staet." — 

Yan ond. een 20reg. HolL reder^kersyers in oud Holl. schr^fletters 
waarin de oyerwinningen yan Maurits besongen worden. Het geheel 
hg. 28, br. 21 dm. , de pi. alleen hg. 12 dm. kl. foL üüent MUbaam. 



1M8. WalTiflch creatrand. — Pasquil te Gouda. 129 

1081 15M. S Fekr.) Afbeelding y. een manoel^kenWaWiioh (of Cachelot) 
bg Katw^k Mngeepoeld,lang66endik88Toet,TerkoohtToor/ia6.— 
Q«iigt T. h. Stnuid en der duinen , waarop de yisch (de kop naar de 

- rcgtersQde) ligt ; het mannelijk lid wordt door een der tolloose om- 
standere gemeten. — (Wagenaar. IX. ^87). Met een 6 reg,' Lat. Tere 
T. T. Sohrerelins en daaronder een 12 reg. Holl. Tere, door ,Een ia 
noodioh" in 8 kolommen. Door J. Mathatn. 1596. Hg. 32, br. 48 dm. 
br. fbL Hoogst lelds. rooral met de yersen t. ond.; gelijktydige 
afbeelding, belangryk, yooral wegens kostanm, rijtaigen, ens. 

1082 HetseUde, geheel als yoren, dooh iets yerkl. Door O. v. d. Qowoen. 
a br. foL Uit: Bor. 

h Des. pL, latere afilmk, met breeden iwarten rand. Znd. nm. y. gray. ; 

met ondersohr. : ^Stranden y. een Walyisoh y. 70 yoet lang." br. fol. 

Uit : Ie Olerc. 
e Utm. pL, met breeden swarten rand,snd. nm. y. gray. Proefdmk yóör 

alle Ir. 

1065 Hetaelfde, nagenoeg als yoren, doch met enkele yeronderingen. Hier 
op den yoorgrond 2 mannen te paard , op 'de yorige 8 ; op 

pL schept een man yooht uit den bek in eene kan , op de andere 
wordt het in een' emmer weggedragen ; ens. — Belangrijke gelijk t^dige 
afbeeld. Znd. nm. y. gray., londer eenige letter. (Welligt het onder- 
sohrift afigfesneden?) Hg. 22, br. 81 dm. br. fol. 

1084 Hetselfde, nagenoeg als yoren, dooh yeel kleiner en omgekeerd; de 
kop ligt aan de linkers^de; sonder de menigte toeschouwers die op 
de yorige pi. staan. TüoA, nm. y. gray. Get. boyenaan regts: PI. XXVII. 
Proefdmk yóór alle Ir. br. 80. Uit: Verhandel. Holl. Maatsoh.? Van 
1775 of daaromtrent. 

1066 (9S April.) «Pasquille, gheplact ter Gouwe op de Eerck-deure , den 
,22 April 1596." — Boyenaan eene houtsnede met 2 mannen en 2 vrou- 
wen, s^nde Qtwtli die Qodtvreeaentmam aanvalt, en Inquisitie die op 
Bedwongen vrijdom toetreedt. — Van ond. oen BoomBchgezind Posiiuil 
op de Hervormde leer , van 7 sesreg. coupletten. Hg. met h. vers 35, 
br. 12 dm., kl. fol. 

Hierb^ een ^^ Antwoorde op de voorg. Posquille ter Goude ghepleot ," 
een vers v. 7 negenreg. coupletten, kl. fol. als h. voorg., zonder 
plaat. 

1086 fTyrannigen Pasquil, Gemaeckt in den name aller* bloedgieriger 
a , Papisten , ende gestelt binnen der Stad Goude." — Een klein plaatje, 
in het midden eene galg waaraan 8 mensohen hangen, regts een 
rad Ketteren Rat, links een brandend vuur: T vier der Ohstmaten, Van 
ond. gegrav. een 14 reg. Holl. vers met vele Lat. woorden : , Virga 
gebesicht jactemus in 't vier ;" onderaan een zak met 7 hoofden (van 
ketters) en : Qoes 1597. Breda — Links van deze pi. een ander plaatje , 
waarop de 7 Verbondsptjlen Unidf een zwaard Verbum Dei, een hoed 
op een zwaard Libertae. Boven de pi.: Antworde; v. ond. een gegrav. 
28 reg. Holl. vers met vele Lat. woorden. — De geheele pi. hg. 
19, br. 28 dm. br. 4o. Zeldaaam 
h Delfde plaat en verg; latere afdruk, waarop de gegrav. Holl. ver- 
taling van de menigte Latijnsohe woorden op pi. en vers bijgevoegd is. 
Deze verzen zijn geheel andere en v. andere strekking dan die van 
het voorg. pasquil; het eerste ziet meer op de Religie, dit pasquil 
sch^nt meer op de vredesonderhandelingen met Spanje, de magt v. 
Albertns. enz. te doelen. 

17 



IdO Moord y. Graaf v. FalkeosteiiL— Beleg v. BommeL lS9a, M. 

1087 (It SepOIi^Miatie Tan Philips IL (Arend. in. b. 70). (Door J.LttylBMiP) 

8». Gem*: Twede Deel, ƒ686. Uit Leti, leven FiUpe II. 

1068 (8 of M Oef.) Qraaf Wierioh y. Daan, Qraaf t. Falkenstein, wordt 

op s^n kasteel te Broek aan de ftahr door de Spanjaarden belegerd 

en h^ self na de overgare yerraderlQk yermoord. (Arend, IILb 107). 

br. 4/0. Uit: Baadart. n». 286. Deae pi. is niet in Hog&nberg, 

106B Hetselfde, anders; 2 in afdeel.; links gde HeTrtooht in 't lant y. 

a Oleef /' regts de moord y. d. Graaf y. Broek. Van aoht. met HölL 

tekst. br. 4». Uit: Spiegel der Sp. tiranny. 
h HetieUde, oopie, omgekeerd, de moord links. Van acht. met Fr. 
tekst. üit< Tyrannie des Bspagnols. 
1090 HetseliBie, alleen den moord yoorstelL Naar J. Bv/ys door R, Vinkèles, 
a 120. 0it (Fokke) Geschied, d. NederL 12o. 
h Des. pi. Proefdr. yöör alle Ir. 

1001 (15M. April). De Admirant Mendoaa komt Toor Sohenkenachans, 
doch trekt weder af. (Arend, III. h, 116). br. 4fi. NtAr Hogenberg , tteer 
yerkl. Uit: Baadart. n». 287. br. 4». 

1002 (Jany.) De Aartshertog laat gedurende het beleg y. Bommel op een 
eiland tegenoyer de Stad , onder beyel yan Mendosa , de St. Andries- 
sohans boawen, yan 6 Janiy 1509 tot 1600. (Arend IIL b. 12p). Qe- 
teekend plan yan het fort in 1760 of daaromtrent. Hg. 88, br. 47 dm., 
br. fol. 

1098 (4 Hel tot Jaiy ). Vrnchteloos beleg yan Bommel door den Admirant 
Mendosa en yerdediging door Maarits, yan 4MeitotinJal^. (Arend, 
m. 6. 117, 120). — Groote kaart y. h. land tasschen Kaas en Waal ; 
in h. midden regts Bommel, links de Maas en de yersterking y. 
Maarits, hoogerop het fort St. Andries. — Het geheel omgeyen door 
een langwerpig oyaal, in welks rand een U reg. Lat. yera in cors. 
y. H. Grotins; y. boyen links en regts een yliegende engel; y. ond. 
links en regta een Bomeinsoh kr^gsman. Onder het geheel waar- 
sohynlijk een (hier a^g^esneden) onderschrift. Zlnd. eenigen naam. — 
Deze plaat en hare bewerking herinnert geheel die oyer Breda in 
een dergelijk oyaal met yenen, b9 990. — Hg. 86, br. 48 dm. gr. 
br. fol. Hoogst Mlcbsootn. — 

Zon dit blad welligt een afdruk kannen s^n, yan de onaitgegeyen 
kaart yan de Bommelerwaard door FZ. BalthoBar waaryan 4e Heer 
Bodel in eijn stok oyer Balthasar (Institaat 1846) onder n». YHI 
spreekt? Ik yreeze yan neen! 

1004 Hetselfde, geheel anders. — Uityoerig plan y. Bommel en y. de 
yesting^swerken , links 'sy^ands leger, y. ond. de oyers^de der riyier ; 
boyenaan regts een klein kaaHje yan de Bommelerwaard. Het geheel 
is eene naaawkearige copie der eerste plaat in Hogenberg OTer dit 
onderwerp , of waarsoh^nl^k het origineel y. die pi. — Segts yan de 
pi. boyenaan ,Sekere Inoamatidn" s^nde 8 yierregelige HolL t^d- 
yersen (de kapitale gedrukte letters y. ieder yers maken de jaren 
uit) op de yergee&ohe pogingen des y^ands om in 1606 Doesburg, 
in 1694 Schenkenschans , en in 1699 Bommel te yeroyeren. Daaronder : 
^yVerclaringhe wat datter yoor Bommel g^eschiet is, yan den beginne 
tot den eijnde," welk yerhaal aan de linkendfde en onder de plaat, 
in 4 kolommen gedrukt is en door 2 yersreg. uit Psalm 68 eoSreg. 
uit Psalm 9 geyolgd wordt. — Het yerhaal is yan een der belegerden 
en reikt slechts tot den d^«^ Jun^ en segt: ,De y^ant soh^nt syns 
raedts onseker en geheel ten eijnde te ^wesen." — S^d. nm. y. gray. 
of eenig adres. Het geheel hg. 86(, br. 46( dm., de plaat alleen hg. 
28, br. 87 dm. br. fol. Hoogst neUkaam. 



^^« Beleg yan Bommel. 181 

^Btteelltle, geheel uiden. -* üitroerige keert t. de westelijke om- 
i^rten T. Bommel tot Herwenen ; regte liet plen der ited ; t. ond, 
^ Weel en de OTenQde, weeronder eengegrar. iniohriftt^Weraoht. 

f ef beeld, t Bommel, eleoo ly na tegenwoordigh betohanet 

•en belegert is, t. d. 14 deeer Meent Mej 1699." Dese kaertia 

br. 46, hg. 16 dm. — Deerbf} behoort eene aflK>nd., links, regts en 
Y. ond. eengeroegde beeohr^T. op 4 bieden in 6 kolommen: «Yer- 
^deringhe wet datter in Bommelerweert door 't inoomen des ▼ijants 
gY. d. beghinne tot nu toe is gheschiet. Anno 1699/' welk ▼erhaal 
tot den e**" JnnQ, den altogt des yijands, loopt, en t. een der 
belegerden is die een werksaam aandeel aan de rerdediging genomen 
lieeft en dee r^ands leger besigtigde. — In het midden der Be- 
■okr^Ting is een door Wrighi gegrar. kaartje t. d. Bommelerwaard 
ingelaeoht (yeel yersohillend t. h. kleine kaartje op de Toorg. pi.) 
ea daaronder eene afbeelding in houtsnede van de ingenieuse werk- 
tuigen der Spanjaarden om onse schepen te verbranden, die echter 
■onder Tracht geweest s^n. Het geheel is hg. 40, br. 70 dm. br. fol. 
— ü ïêmti fltfkUoam. 

1Q6 HetselMe. — Oopie in houtsnede y. h. kleine door Wrighi gegray. 
kaarljje dat in de j^Verolaringhe" op de yoorg. pi. yoorkomt. Links, 
onder en regts y. dit kaartje de besohrljying in 8 kol. met opschrift : 
tWaeraohtighe afbeeld, y. de grestaltenisse des yijants Leger tot 

«Bossnm Mitsge^. 't waraoht. yerhael y. d. heerl. yictorio .... 

gj, Z. Princ. Exo. teghen h. pracht. Legher d. don. y. Sp." Dit 
Terhaal gaat yen 6 Juni) toen h. Sp. leger y. Bommel naar Boasum 
trok, tot 6 Jul^. — Hg. 18^, br. 28 dm. br. fol. Uiterst zeld3ai,m. 

1^ Hetselfile. — Kaart y. een groot deel y. Gelderland en N. Braband , 
boyenaan den Bosch, y. ond. Calemboroh, regts Gorkum, links Kleef, 
boyen in h. midden 8 kr^gslieden, in hun midden j^Spaignaert ver- 
beest^" links Sohenkenschans , regts Bommel; boven allen een 2reg. 
versje: jpHont op Qhy Sohenkerquaet," ens. — Zonder naam , uitlegg., 
ens. Hg. 18, br. 47 dm. br. fol. Zeer zeldzaam. 

1008 Hetselfde. — uitvoerige kaart v. h. leger bij Bossum, do Schans 
Vorn. ena. Begts 2 personen: Patriooi en Spaign, waarboven 2 vier- 
reg. vereen: ^^Wel an Seignoor, amaeck U noch Schonckers gooden 
w^n?" ens. Hg. 19, br. 89 dm. br. 4o. Onder deze pi. 4 zeetienreg. 
verzen in 4 kol., m. opschrift: j,Beferejn v. d. Bommelaor," ioder 
vers eindigende met h. referein : ^^ Vamos Seignor , vamos den Boir moler 
sou b^ten." Deze verzen s^n op 2 blaadjes naast elkander gedrukt. 
— Hoogst teHdÊoam, 

OBB Hetselfde. — Kaart v. de Noord- en Zuidelijke omstreken v. Bommel ; 
h. Noorden onderaan; v. boven Hemert, v. onderen Tuil, links St. 
Andersschans, regts Zuilichem. — Benigsins overeenkomende met 
de 2* pi. over Bommel in Hogenberg, No. 837. Met Holl. uitlegg. v. 
ond. Uit: Orlers, Nass. Laufenor. bl. 127. br. fol. 

100 Hetselfde , geheel als voren doch verkleind, zonder namen der plaatsen. 
y. acht. bedrukt. Uit: Baudart, Uo. 288. br. 4». 

,101 Hetselfde. — Groot plan v. Bommel; zonder naam, enz., bovenaan 
links een Latijnsch inschrift: jyOivitas Bommelia siouti Admir. Arrag. 
eam obsidebat, anno (niet ingevuld)." (Door Lanib. Comelt of Lamh. 
OoniélitK. van Amst.) Hg. 24, br. 88 dm. br. fol. Onderaan gem^: 28. 
üit:P? — Zie op 1594, Geertruidenberg n». 1020 waar eene dergelijke 
plaat yoorkomt. 



182 2^togt van y.d. Does. — Yoorstell. uit het Volksleven. ISM, 

1102 Hetselfde. — G^esigt op de Stad en de bmg OTer de Waal, op dea 
a Toorfrrond links de Admir. Met ondenohr. : , Bommel door ena." 

Qeötst door J, Luyken, br. foL Uit : Bor. 
h Dea. pi. opg^egr., met onderaohr.: ,De Stad Bommel."Ghem*. Tom L 

87. Uit: Le Olerc. 
e Des. opgegraT. pi.; Proefdruk róór alle Ir. 
1108 Hetzelfde. — G«heel andere roorstelL; in h. midden de Stad, op 
den voorgrond eenige aoldaten. — V. acht. bedr. Uit: Bandart, 
n» 289. br. ^. 
1104 Hetselfde. — Geheel andera ; gesigt nit de T^andel^ke rersohanaingeD 
a op de Stad. Naar J. Buyë door R. Vinkeleê, 12°. Uit : (Fokke) Geaohied. 

d. Nederl. VI. 
h Des. pL Proefdruk Tóör alle Ir. 
1106 (•• JnnUO De Holl. Tloot onder Jhk. Pt. Tan der Does bemagtigi 
het eiland Groot Oanaria en de Stad Allegona op dat eiland. (Arend , 
UI. h. 124). Gesigt op de Stad en het eiland; t. voren de vloot. Met 
Holl. insohr. boven in de pL br. foL Uit: Orlers, Naas. Laarenor. 
bl. 184. 

1106 Hetselfde , nagenoeg ala voren , dooh uitvoeriger. Met Holl. onderaohr. 
a (Geötst door J, Lwyken), br. fol. Uit: Bor. 

h Des. pi. opgegrav., met broeden swarten rand. Gtom^.: Tom L 88. 

Uit: Le Olero. 
c Des. opgegrav. pi. Proefdruk vóór h. no. en onderaohrift. 

1107 (9 Jniy.) Het Veroveren en innemen v. h. eiland Santa Maria door 
Kapt. Gerrlt Jansen Cater, een van de vloot v. Jkh. van der Does 
(Niet door Wag^naar nooh door Arend vermeld). Kaart v. h. eiland 
met het sohip v. Cater en 4 kleine Bngelsohe Schepen. — Met 
bovenschr. : j^Eygentl. ende waeraoht. afoonterfeyt. vaii 't veroveren 

g V. St. Maria." — Links een verhaal (j^Gheviaiteert bQ m^ 

G. J. Oater") j,Van 't innemen en veroveren des Byl. St. Maria»" welk 
verhaal in 4 kol. onder de kaart doorloopt. — Zonder nm. v. g^v. 
of uitgever, dooh stellig v. dien ttjd. Hg. 29, br. 85 dm.; de kaart 
alleen hg. 17, br. 29 dm. br. fol. — Uiterst tieldaaam, 

1108 (IttOO.) Zes vooratellingen uit h. Volksleven in het begin der 17e 
eeuw, alle in kl. langwerpig 12o, sommige in het midden in tweeön 
afgebeeld met Holl. curs. opsohrifb en ongenommerd. De platen s^n: 

Burgera in Holl. — IJsschuit. — Landvolok in N. Holl. 
Vissohera en landvolok in Z. Holl. — Seylwagens v. Pr. Maurita. — 
Het Lants Welvaren ter Zee. — Lantbouw in Holl. (Holl. Bdell. 
Watermeulen en Vissohen in Holl. — Hondsbos. 
Het huis te Britten. — Turf maken. 
Grav. V. Holl. met 860 kind. — Meermin in Purmer. 
Ourieuse platen uit een br. 4fi boekje. Ieder pi. hg. 8, br. 18| dm. br. 12o. 

1109 Aoht dergelijke voorstellingen, sonder opschrift, doch geno.1 — 8; and. 
nm. y. grav. dooh door O. J, Visscher of J. v, d. Velde. br. 12». 

1. Boerderij. 2. Visohmarkt en aanvoer. 8. Haringmarkt en pakker^ en 
bokkingrookerij. 4. Soheeps- en huisenbouw. 6. Touwslager^. Vlas* 
klopperij. 6. Handel. 7. Bleekerij. 8. Turfgraverif. — ledere pL hg. 10, 
br. 16 dm. br. 12o. 
UlO Vooratelling uit h. Volksleven. — Het trekken om de g^ans ; volkapel in 
Holland en Belgiö. — Op een riviertje in een heuvelachtige streek in 
Belgió roeit een bootje snel onder een koord weg waaraan een gans 
hangt, die een man op den achterateven staande, wil aftrekken; 
op den oever vele toeschouwers. Naar H. Bol door en met adres v. 
Barth. ds Momper, Hg. 88 , br. 46 dm. br. fol. Fraaie en aeldsame gravure. 



IIM. Voorstellingen uit het Volksleven. 183 

Uil landelijke mudtyd t. 2 Heeren en Troawen ft«n een eenTondige,met 
drinkglAien beiette tafel littende; links op den grond een koeWat, 
ia h. yenohiet een kasteel. Door A v. cL Velde met adres y. C J. 
VmcHêr. Hg. 12, br. 18 dm. br. i». 

UIS Ssn r^k gekleed Heer eene rykgekleede Dame den arm aanbiedende. 
Ket ondencbr.: jpHonc cnpit Hispanos, talem aibi Belgioa, onltnm." 
Znd. nm. t. grar. omstreeks 1080. 4». 

lUl Slottoin. — Bdelrroniren. — 2 pi. Naar D. v. d. KelUn gelitbogr. 
door Bmnk en Binder, bl. ^. Uit: Hofdijk. Voorgeel. Y. 

1U4 yDe Zel-neeriag of b. DarinkdeWen loo als het oudtyds in Zeeland 
•geoefend werd." — Naar eene oude Schilderij in het Gasthuis te 
Qerikaee. Gesigt op de Stad Zieriksee en de wijse waarop de Darink 
uit d. grond gespit, op hoopen te droogen gelegd, tot asch yerbrand , 
naar de sontketen gevoerd , met seewater vermengd en tot wit sont 
gistookt wordt. Naar de onde Schilderij door J. C PhiUps, 1746. br. 
^ üit: (Wagenaar), Tegenwoord. Staat v. Zeeland. 

U15 Yoorstellingen uit het Volks- en Krijgsleven der 17* eenw. Een 
Doelenstnk; Gk^stmaal in de Handsboogsdoelen (te Amsterdam). — 
Afbeelding van 19 personen ter halver lijve, aan een rijk besette 
tafel xittende. Onder dese personen sijn: Pieter Dirkss. Hasselaar, 
Jo. Rotgans, Pt. Adr. W^kersloot, ens. — Op de leaning van den 
eersten stoel regts, het jaar 1686. — Gopie in swart kr^t v. een Oad 
Doelen- of Begentenstnk te Amst. Hg. 80, br. 87 dm. gr. br. fol. 

^ Krtjgswesen. — ,Adam de Breen, Nassansohe wapenhandel v. Schilt, 
f8pies. Happier ende Targe. Beyde figuerl. afgebeelt ende gestelt na 
•de nieuwe ordenen r. Manrits v. Nassau. Met b^gev. sohrifbel. onder- 
frigt. nieuwelick in 't licht gebracht. 'sGrav. 1618." — 82 pi. v. het 
Bohild, ens. 4 blads. voorrede en vers, 4 blads. Onderwas en Bevel. 
^ De voorg. titel in h. Duitsoh : j,Neuwe Nass. Waffenh. Graffenh. 
,16ia" 2 blads. Onderwas en 16 pi. d. Targa. kL fol. — Hiervan 
▼oorbanden alle platen; ontbreekt: Schild, n». 21, 81b. Targa, 1.2. 
12. 14. 16. ledere pi. hg. 26, br. 19 dm. — Zeer zeldxaam, 

^7 KrijgBwesen. — ,J. de Gheyn, Maniement d'armes, d'arquebnses, 

^ fiDonsquets et piqnes en oonformitö de Tordre de ... . Maurice , Prinoo 

fd'Orange, representé par figures par J. de Gheyn. Ensemble les 

,enseignements par escrita. Amst. Boh. de Baudoaa ot H. Laurens. 

f1606." kL foL Dit seer seldzame en hoogst belangrijke werk bestaat 

uit: Gegrav. Titel, bovenin h. wapen v. Maurits met gegrav. tekst. 

^ A: Fransche opdragt: Aux amateurs j,du maniem. d. armes Jacq. 

de Gheyn , Salut. — Verso : Brief enseign. sur . . . l'Harquebuse." 

Üitlegg. op 8 blads. der volg. 42 platen, voorts de 42 pi. over de 

buks; volgen 48 andere over het geweer, en eindelijk 82 pi. over 

de spies ; de beide laatste afdeelingen zijn in dit Ex. zonder tekst. — 

Ontbreekt 1* afd. pi. 11. 8» afd. pi. 1. — Te zamen 117 platen, alle 

oad , doch slecht gekleurd. — In 1 halve band. kl. fol. Zeer «eldzioam. 

h Dezelfde platen ongekleurd , met breede randen. Hiervan voorhanden 

L 17. 18. 28. 24. ni. 7. 8. 26. 26. 

De werken van de Breen en de Gheyn z^n beide hoogst belangr^k, 
fraai en zeldzaam dat van de Breen acht ik van beiden het zeld- 
zaamste en fraaiste. 
1118 Afbeelding v. d. gewone oude Nederl. munten van en omstreeks 
1600, van een reaal tot een oortjen. 1 blad. Uit eenig Holl. oud- 
heidk. werk. 



184 Oeveoht ▼. Lekkerbeetje. — Togt naar Ostende. 1 



1119 (IMS 99 Jmi.) Het KMtaél Wadktendonk , door Qrmaf Lodew^lk 
T. NMMkn ingenomen. (Arend Hl. h. IBé). Plan der Teeting met den 
aanTil; op een a&ond. plaalje links, de Toorwerken en hnnUe in- 
neming. Met HoU. ondersolir. br. fóL Uit: Orlers, Naaa. Lnatenor. 

1190 Heteelfde, plan d. Teeting, borenaan een profil d. stad. V. aoht 
bedr. br. 4o. XTit: Baudart, no. 248. 

1191 (5 Fekr.) GeTeobt Tan den Heer Tan Breautè, een Franaohiiiaa in 
dientt der Staten en (ïerrit Abrahamn , aliaa Led^erbeelge , Luitenant 
der Spai^. in 's Hertogenboaob , en 91 roitem t. weem^den, op de 
Yuchterheide bQ 'sBoech. (Wagenaar. IX. 72 — Arend. HL h 184).— 
mtToerige plaat t. h. geTecht; in het Teraohiet links '• Boeob , regta 
Ynobt en een molen, op den Toorgrond het l^k t. Lec h m i t mthtn . Tan 
ond. een uitToerig Terhaal t. h. geTecht in Holl. en Franaoh, in 8 
kolommen. BoTen de pi. een swarte rand waarin dit opsohrlA : ^Batalie 
gYtax Breaat4 ende Leokerbeetjen. XXII tegens XXII." Het geheel 
met eenen gefignr. rand. omgeTen. Naar 8êb. Vramm door /o. «k JDoetefcae» 
met adres Tan C. /. Viaêoher. 1681. — Deee pL beetaat nit é gr. foL 
Tellen, te samen hg. 74, br. 96 dm. gr. br. foL — Deee oudste pi. OTer 
dit feit is hoogtt wldsaam en ik heb die nergens elders aangetroffen. — 
Hierb^ de Ie (en eenige?) afler. t. h. TQdsohrift: Noord-Brabant. 
's Hert. Palier. 1868. Jan. 8o. waarin een nitToerig Terhaal t. dit 
gerecht met Tele b^sonderheden dienaangaande. 

1198 Hetselide, geheel als Toren, doch seer Terkleind. Met boTcnaohr.: 
a jvBuTtergeTecht, ens. IGOO;" t. ond. een Holl en Fransoh Terhaal in 
é koL en inschrift onder in de pi.: Hoge moedit, 9Blde goedt Znd. nm. 
T. graT. met adres t. O. /. Visechêr, Hg. 97, br. 84 dm. br. foL 
h Des. pL, slecht opgegraTcerd , met adres t. W. Eng, Kommg. 

1198 Hetselfde, nagenoeg als Toren, doch sonder hetl^kT. Leokerbeetje, 
sonder eenig Tersohiet, ens. — Zeer oude Mieening op papier met den 
naam t. 8éb, Francos, Hg. 26, br. 44 dm. br. fol. — Dese teekening 
kan het origineel rUet E^n Tan een der Toorg. platen. 

1124 Hetselfde, eenigsins anders, met ondersohr.: j^Het geTecht t. den 
a yHeer t.," ens. Door J, Mulder, br. foL Uit: Hooft P 
h Des. pL, proefdruk TÓÓr alle Ir. 

e Des. pL, latere opgegraT. afdruk, met ondersohr.: «GeTecht tnssohen 
gQertkrdf** ens. ; t. boTen gem. I. 89. Uit : Le Olero. 

1126 (5 Hel.) Maurits belegert en neemt de Schans St. Andries. (Arend III. 
h, 186). Naar Hogenberg seer TCrkL, t. acht bedrukt, br. 4fi, Uit : Baudart, 
n«. 241. Staat in Hogenberg op 26 Maart Termeld. 

1126 Hetselfde, eenigsins anders en grooter; met HolL uiÜegg. t. ond. 
br. foL Uit: Orlers, Nass. Laurenor. 1610. bl. 144. 

1197 Togt Tan Maurits naar Ostende. (Arend. IIL b. 141). —Oroote kaart 
Tan het land tusschen Nieuwpoort en Damme, waarop de togt af- 
gebeeld is. Links boTenaan dit inschrift: ^^Pourtraiot du hardi et 
jybelliqueux Toyage foict par Son Bxc. etc." — Hiernaast regts een 
klein kaartje t. Duinkerken en h. omligg. land ; Terder regts : ^BreTe 
annotation du Siege d' Ostende;" t. ond. regts een 9 reg. Ters :, Heeft 
ojt Taeljantheyt (Gebleken," ens. Door Flor, Baltaêar Tan Delft, o. priT. 
Ord. Foed. ProT. Belg. Br. 64, hg. 41^ dm. gr. fol. UiterH sskbaon». 
Deze plaat is waarsch^nl^k het regtsche blad der 2 bladen met HolL 
opschrift : ^^ Afbeeld, t. d. groeten tocht in Ylaenderen" met a&onderl^ke 



Vloot Toor Philippineu. — Moord der Schotten. 185 



HoU. lMnhi«Tta«, db ia ds VewaitHag t. d. Hmt Bodel t« LeTdan 
iMrasI en Termeld is in dient beUngrQk etok orer de kaertenmeken 
Florie BelthiMr in het Tydiohrift: Het lasUtaut. 1846. bL 880, 
onder a». U. 

Deee en vél$ endere pielen Ten Belthmr (b. r. n». 1185) heb ik 
in eenezempleerTenT. Meeteren'cHiskuriegeTondenyiiiteeniemiUe: 
▼mn Meet eren efkomstig. — 

im HéteeHae, ele Toren eeer rerkL; hierb^ ia nog een linker, jniei 
daeriinpeewnd bied det het Terder gedeelte ren Vlaanderen, ren 
nnmme tot het 8ae, Ueendyke en ook YliMlngen boTat. — br. 4o. 
THt: Bandart, no. 846 en 846. — 

Bit 8i Ued (846) ii waareohgnlUk de rerkleinde ooptj t. h. linker 
bied b4 den Heer Bodel aanweeig; lie Torige noot. — Dese afbeel- 
dingen komen niet Toor in Sogmih§rg, — Zie op no. 1181 en 48 de 8 
▼ooffgaeade en 8 Tolg. platen in Bandart. 

1U0 «Aenlandiaghe te Fhilippinen in Zeeland, ran Prine Maorite met de 
▼loot naar Vlaanderen. Met gedr. beeehrjyr. br. fbL — Zie in d. Oatal. 
MnanikB Tan Oleeff, 1860. no. 144 

1110 De HoUandeehe Tloot Tan 8800 aohepen Toor Philippine, met 1 reg. 
boreneehrift : ^Glaaile bia mille et ootingent. naTium omnibna belli 
yOOpüa onnetamm duet. IlL Princ. Manritio in Flandr. appulaa eet. 
88 Jnnii 1600. «Op den Toorgrond de Tloot, in h. Tereohiet h. etrand 
▼en Yaendyoke tot 't Bae; in het midden Philippine. — Zonder be- 
BohrQT. of eenigen naam. — Br. 40, hg. 84 dm. br. fol. Uit. Orlera, 
NaaiL Uearenor. 1610. — Zeer fraaie a£dmk, Töél beter dan in de 
■e. Toorkomen, en waareoh||nltjk getrokken róór dese die in het 
werk gebruikt werd. Zie N». HSL 

lin Heteellde, geheel ale Toren, leer Terkl. Op 8 pi. br.4o. Uit : Bandart, 
848 en 844 Deee platen komen niet TOor b^ Hogmiberg. Zie No. 1188, 
en 1148. 

1188 De Hollandeohe Tloot, eni. dooh Teel grooter dan no. 1180, methet- 
aeUde 1 reg. Lat. onrs. boTeneohr. op de plaat. De Toorgaande platen 
no. 1180 en 1181 B^n de naauwkenrig Terkleinde oopidn Tan dese 
origineele afbeelding, geteekend: Henr. Vroom inT. en N%e,J. Vitacher, 
exo. V. onderen een uitToerig Lat. Ten in 18 kolommen ieder t. 8 
ooTB. regele. De 8 bl. te samen br. 100: hg. 88 dm. br. foL 

Van dese hóógêt têldtame prent ie bij miy alleen het regtsohe blad 
aanweeig ; de Heer Bodel te Leiyden besit beide bladen. — Van W^n 
Termddt in de Bi^Toege. op Wagenaar , IX. 89; dat de Staten t. Holland 
Tolgene Besolntie 10 Not. 1600 , aan Mr. Hendrik Vroom een gesohenk 
Tan 100 Qnld. gaTen TOor eene afbeelding of kaart b^ hem gemaakt 
Tan de Vloot TOor Philippine, en Toegt er bQ : Het is miy onbekend 
of dit etnk in wesen ie. — Deee plaat is seker de daar bedoelde. 

1188 Nederlaag (of opoffering) Tan het Zeenwsohe en Sohotsche Begiment 
ToetTolk onder Oraaf Ernst Oaaimir Tan Kassan Tóór den Slag bQ 
Nienwpoort. (Arend, HL b. 144). — UitToerige Toorstelling in een 
langwerpig Tierkant met Tele arabesken omgeTen , Tan onderen eene 
Lat. opdregt Tan 4 regels: j^Kobiliasimo .... Tiro Guil. Bdmontio, 
«eqniti anrato, .... Sootomm .... in Belgio militantinm praefeoto .... 
^tjpnm hnnc oladis Sootomm in Flandria pro salnte totios ezercitns 
j,fortiter ooonmbentinm , dioaTit Flor, BaWuuari f, inTontor et scalptor" 
Breed 46, hg. in het midden 20 dm., aan de s^den U dm. br. fol. 
Afiimk op pergamenL — Dese belangr^ke plaat staat nergens Termeld. 
Hierlm een a&onderl^k breed-folio Tel , Tan boTen wit (sonder tw^fol 
TOor dese er leter op te drukken plaat), t. ond. een 16 reg. Tors: «U wer* 



136 Slag by Nieawpoort. 16M. 

f den hier gheepelt der rromen Helden namen." ens. door: ^^Al die 
jyleTen draghen noot;" roorts een 12 reg. Lat. rers: ^Digna retro 
^mnltiBy" etc. geteek.: D.D. : regte 2 kolommen met de namen t. de 
gemeuTelde Sohoteche officieren, en yan eenige Zeenwen; yerder regts 
een 26 reg. Lat. rers Tan H. Mouthaan. . — 

Dese plaat en beachr^ring reken ik tot de mld^iaimsie yan aüe 
Historieplaten. 

1184 Frederik Hendrik, 16 jaar oud, wil lidi TÓÓr den elag t. Nieawpoort 
a niet aan gehecht onttrekken. Kaar J. Sieyn door H. W. Oowoeiiberg.B^. 

Uit: Witeen Qejsbeek, Schoonh. d. NederL G^eeohied. 
h Des. pi., Proefdmk röór alle Ir. 

1185 Plan Tan Nieawpoort; ran boren met het profil der stad. Door R. Blokhuym. 
Hg. 88, br. 60 dm. br. fol. Uit : Blean , Stedeboeken, doch y. acht. onbedr. 

1186 Slag bQ Nieawpoort en slagorden der legers. (Arend, m. 6. 1417—140). 
— Zöér oitroerige Yoorstelling in doidel^ke afbeelding der Teraohil- 
lende oorpeen, met b^gCTOegde namen der afdeelingen, deraanyoer- 
ders, ens. BoTenaan de see; het grootste deel der plaat beyat de roor- 
stelling ; t. ond. links Nieawpoort en de haTen. — BoTen in de plaat 
2 wapens, nl. Yan de 7 PrOTinciAn en Tan Oraige-Nassaa; regts eene 
oartonche met insohrift: j^Praelii h^jas.... Foed. Belgii aasp. hjpo- 
typosis ni. Prooer. doTOTetar." Yan ond. in het midden een 26 reg. 
Lat. rers Tan H. Grotios, ens. Door Flor, BaWuucur, ^^ad Tiram expr., 
o. qaadrienn. prir. Met adres t. Hewr, Hondim. 1616. — ?? aaneen be- 
hoorende bladen, te samen breed 88, hg. 60 dm. gr. br. fol. 

Dese hoogst seldsame plaat, welke ik nergens elders heb aange- 
troffen, en Toor de beste en aitToerigste Tan desen yermaarden Teld- 
slag honde, rindt men Termeld b^ Bodel, OTer Balthasar. in Instit. 1846, 
bL 822, no II ; de plaat selTC komt ook TOOr in het iseer lÊeldtta/me werk : 
jy Benige formen Tan Slach-Ordens soo ten deele als in 't geheel Tan 
gde Legers der (Jeün. ProTinc. ens. (Jeordineert by Maaritios en Fredrick 
Henrick. 's GraT., H. Hondins. 168a kl. fol. 20 blads. met Tele kr^gs- 
kandige platen; yooraan het portret t.: ,Wilh. Brog, Bidder en Koronel 
,T. d. Schotsche natie. A» 1685," door C. v. QiMÖorm. — (Op pL 1188 
staan twee Oapit. Brog Termeld onder de geenearelden der Schotten 
b^ die slagting.) — In Bosscha, Heldendaden, 1, 848 wordt ook het seld- 
same werk aangehaald: ^^J. lé Hon, Ordrea Tan Batailjen gepracti- 
ySeerdt in de legers der Vereen. Nederl. onder Maarits en Fr. Hendr. 
gAmst., M. Doornik. 1672. foL 84 (68) bis.; doch hierin staat geene slag- 
orde Tan desen reldslag, maar Tele afbeeldingen, in hoatsnede Tan 
andere legerordeningen Tan 1606 tot 1625. — 

1187 UitToerige roorstelling, maar alleen Tan het begin Tan den slag; — 
b^na als roren, doch slechts half soo hoog; ran boyen regts de see 
met de Tloot in het Terschiet; links en in het midden eene cartoache 
met een 4 en 10 reg. Lat. Ters r. H. Grotias. Zonder eenigen naam Tan 
graT. 2 br. fol. bladen te samen br. 88, hg. 80 dm. — Vermeld bQ 
Bodel, OTer Balthasar. in: Institnat 1845, bl. 825, no UL 

Dese platen komen ook Toor, doch in lateren, slechteren draken 
gem*. A en B, in het boyen aangehaalde werk: , Benige formen Tan 
ySlachordens," ens. 1688, op bl. 15, waar men ook de geheele militaire 
beschr^Ting t. d. Teldslag Tindt, se sQn reeds Troeger,gem^metde 
letters A en B, geplaatst in het Tolgende eyen belangrijke en eTen 
seldsame werk , mede b^ H, HondUu te 's Hage in 1624 Terschenen : 
y Korte beschrjTinghe , ende afbeeldinge Tan de generale regelen der 
y Fortificatie , der Artillerie, Manition ende ViTres , yan de Officieren, 
yTan de Leger- Aerde- Wallen , ens. door Hmyr, Hondifua, 1624." (1« dl. 
Fortificatie, bis. 1—14, met pL 1—11. — 2* dL t. h. Tierderley grof 



MMl Shg bfl meawpoort. 187 

Gtnhiit, bL 16—85, met 8 pi. 8* dl. t. d. Offloiareii, t. d. Trejn, 
enda h. ICsrohareii to Imde, met de fignerl. afbeeld., bl. 87 — 68, 
met 8 platen y. Nieawpoort. — 4i* dl. Van de Legher-Aerde- Wallen , 
bil. 66—78, en Inhont, met yele ingedrukte en 1 pi. kl. foL — In 
dit werk Vindt men OTer de krijgskunde in dien en in rroegeren 
t|d eene menigte aanw^singen en rele belangr^ke afbeeldingen der 
oorlogBwerktnigen. 

lUBHeteelfile, geheel ale roren. — Yerkl. oopie ▼. N». 1187, op 1 blad 
a met HoU. borenaohr. : «Slagb bij N." en ondersohr. : ^^Het leger der 

Staaten." Met niUegg. Znd. nm. ▼. grav. br. fol. Uit: Bor. 
h Des. pL latere druk , met een Bwarten rand omgeyen , ▼. boren links 

gem*.: Tom, L n». 40. Uit: Le Glero, Geschied, fol. 

UttHeteelfde, geheel als roren. — Andere rerkL oopie, sonder de Haren 
a r. Nienwp., die op de rorige pi. aan de linker sijde is. Met opsohr.: 

«Slag bf) N." en ondersohr.: ^^Waaraoht. afbeeld.," enx. Znd. nm. 

d. grar. Hg. 87, br. 86 duL br. foL Uit: ? 
i DeSb pL latere druk, met een swarten rand omgeren, r. boren 

links gem*.: Tom, L n». 4L Uit: ? 

U40 Slagorden der beide legers. — 8 br. fol. pL met curs. borenschrift op 
de 1* plaat: j,Aoies D. D. Ordinum . . . . Belgii, ductu . . . . Prino. 
Manritii;" op de 8": ^Acies Alberti Arohid. .... quaL in litore dispos, 
ftiit." — ledere plaat hg. 89 dm., br. 41 dm. br. fol. 

Dsae platen komen ook , doch gemerkt O. en D. , (als rerroigen op 
de boren rermelde platen) roor in het borenaangehaalde werk: 
j^Besohr^T. d. Fortific, ens. 1684. kl. fol. 

lUl Slag by Nieuwp. en Slagorde der legers. — Yerkl. copie op 1 blad 
in 8 boren elk. geplaatste afdeelingen der 4 roorg. pi. in n». 1187 
en 1140 beschreren. Met 1 reg. klein kap. insohrifb tussohen de 2 afii. : 
j,Tabnla praelii prope Neop." en nitlegg. in Lat. en Fransoh ran a, 
6, e, d. — Znd. nm. r. grar. Hg. 48, br. 53 dm. br. fol. Yan acht. 
met Lat. besohr^r. bedrukt. — Uit: Bleau, Stedeboek. 

Dese pL komt ook, doch onbedrukt r. acht., roor in: Leren r. 
Willem en Maurits r. Nassau. 1651. 

1148 Slag by Nieuwp. in 2 bl. Het linksche blad , waar Nieuwpoort onder- 

a aan links staat, is eene zeer rerkl. copie ran n». 1186, r. oud. met 

Holl. nitlegg. in Duitsche letter, n». 1—49 en A^Y. fol. — Het 

regtsohe blad is het rerrolg ran den slag en heeft onderaan regts 

een schild, waarin een llreg. insohrifb in kapit. letters : «Anno OIOGU. 

Non. Quint (moet s^n: 1600, 2 «Non. Quint. of 2 Julij,) Manr.etc 

pSigna hostium centum quinque in Hagensi Capit. suspendit Deo 
«bellatorL" 8 platen, br. fol. Beiden uit: Orlers, Nass. Laurencr. 1610, 
bl. 158. — Het linksche blad is een rroegere afdruk dan die welke 
in het boek geplaatst werden. In een ander Bx. dier uitgare en in 
alle andere m^ bekende uitgaren komt de plaat sonder uitlegg. en 
in reel sleohteren afdruk roor. 
b Des. pL, latere afdruk r. h. linksche blad sonder uitlegg. r. ond. 

1148 Slag by Nieuwpoort. Geheel als roren, seer rerkl.. Uit: Baudart, 
n». 847 en 848. br. 4o. Deze afbeeldingen komen eren als n». 1188 en 
81, niet in Hogenberg roor. 

1144 Hetzelfde als roren, reel rerkL, en op 1 blad te zaraen getrokken. 
Met hetfi. opschrift als op 1142: Anno OIOOII enz. en 8 reg. Znd. 
nm. r. grar. (O. J. Visscher?) Hg. 17, br. 84 dm. br. 4fi, Welligt is 
dese plaat n«. 8 ran het rolgende nommer. 

18 



188 Slag bjj Nieawpoort. 

1146 Slag b^ Nienwpoort. — Uitroerige oude afbeeld, in 4 bladen, ieder 
a hg, 17, br. d4 dm., gen». Tan ond. regts: 1 tot 4, iedere pL met 6, 
8 of 9 Lat. Tenen in een ecbild ; met adree t. C. /. Viê»ch$r. — Mke 
plaat heeft Tan ond. of Tan boTen eene beeohr^T. in Lat. letter; het 
geheel boTendien met a&ond. tekit in Dniteohe letter: ^Ben da» 
ende waeraoht. Histor. TertelL ende eygentL oogheneohjnL afbeeld," 
ens. — Flaat 1 en 2 met beeohr^T. op 1 bL gedrokt, bL 4 met tw> 
Bchill. tekst op 1 bL, pi. 8 ontbreekt, welligt ia n». 1144 dit n«.8ia 
lateren afdruk. — Zeor teldÊCuun, 
h Des. pi., alleeD no. 4 in lateren dmk, sonder N». en alleen de naam 
MendLo$a beneden links, waar op de Torige plaat staat: ^Admirant 
Mendosa goTangen," ook met anderen tekst Tan bOTen, en sonder 
adres Tan ViBseJier. 

1146 Hetselfde. — Onde afbeeld, met oors. inseriptie boTen in de pL: 
jyDen slaoh g^esohiet tossohen den Hert. Alb.," ens. Znd. nm. Tan graT. 
Hg. 22, br. 81 dm. br. fol. 

1147 Slag b^ Nieawpoort. (Arend, HL h. 150). — Geheele Toorstelling, 
a links Manrits te paard, in h. midden de Admirant Toor Manrits 

gebragt ; links een hoTig geTecht. Naar D. JxmgenéUih door Jf. dg SaüietK 

Hg. 51, br. 62 dm. gr. fbl. 
h Des. pi.. Proefdruk Töör alle letter. 
c Des. pi., allereerste etsdruk. 

1148 Hetselfde. — In het midden der plaat Maurits te paard, regts de 
Admirant die weggeToerd wordt. Naar N, de Kgyêer, Lithogr. door 
O. BmUinek, Ohin. pap. Hg. 41, br. 58 dm. br. fóL 

1140 Hetselfde. — Ben kr^gsman te paard , met oommandostaf omhoog 
geheTon, rent in het gewoel Tan den slag. Met onderaohr. in kap. 
cursief: ,Sic itur ad astra," Tan boTen : j, Gom. Tan BTerdingen , Slag 
in Vlaenderen." — Dit seldsame plaatje (hg. 17, br. 18 dm.) is de 
titsJplaat Tan O. t. B.'s treurspel op den slag bQ Nieuwp., uitgeg. 
te UWeoht, 1670. 4o. Dit plaatje is geötst door den schilder O. v, 
Everdmg&n, — Hoogst teUgaaum, 

1150 Marits na den Slag t. Nieuwpoort knielt op het slagTeld neder, Gk>d 
dankende. Naar JS*. J. ScholUn door RoclcUben, gr. 4fi. üit: Arend, 
Qesohied. UI. 2. 

1151 Prins Maurits onthaaltr siyn geTangenê Mendosa op het slagTeld bQ 
Nieuwpoort. Door T. Kowbng, 1791. Gem. III. 168. 8o. 

1152 Zinneprent op den Slag b^ Nieuwpoort door /. Saamnsdam. — Ben 
a groote segewagen , waarin de Belgische leeuw , en bestuurd door 

FrudenUa en Victoria, wordt Toortgetrokken (t. links naar regts) door 
CvnoofdM en de Spaansohe geTangenen (waarb^ Mendosa die de oogen 
ter aarde slaat) ; naast desen links, een wagen met buit en opschrift : 
«Floniimttf." Naast den segewagen fluitspelers ; achteraan het juichende 
Tolk. Met 1 reg. boTensohrift: j^Blenchus rerum, Deo auspice , a con- 
jyfoeder. Belgis praeolare g^est." Yan ond. een Lat. Ters in 6 kolommen, 
ieder Tan 12 regels: «Sointillantem auro currum," in het midden eene 
cartouche: «Deo Tindioi Mauritio ductori Ordin.," etc. S. D. Herm. 
Alardus. 1600. Zonder adres. Hg. 4A, br. 55 dm. br. fol. — Uitmuntende 
1«, doch Böör seldsame afdruk. 
h Des. pi., latere doch Teel mindere afiiruk, met adres t. O./. Vinch&r, 
Des. 2* staat komt meestal TOor, doch is Töéi minder firaai dan 
de Torige. 

Dese seer fraaie sinneprent is later seer dikw^ls gebruikt met 
toepassel^ke Teranderingen ; de laatste maal, TOor sooTerre miy be^ 
kend, TOor eene sinneprent op den Noordsohen Oorlog in 1668. 



Zeüwagen Tan Sterin. 180 

Mi Por to el ▼■& Xaiuiii in otmJ, aIs op een lohild, met lecr yele 
nmbeefccD en de n«men Tan alle sQne OTerwinnIngen tot op den 
Slag T. Nienwpoortj welke boTenaan in het klein is aljsebeola. — DeM 
plaat ia Mker eene eereprent Toor Maarite bQ gelegenheid dier OTer- 
winning. Itet 4 Tierregelige Lat. renen Tan Fr. Orotine <»* *') Tier 
hoeken, Znd. nm. t. graT. Hg. 46, br. 86 dm. folio. 

UU In den Oatalogna getit.: Sohonwburg t. Nederl., nitgeg. 1769, bl.801 
■taan orer den Slag t. Nienwpoort nog de Tolgende platen rermeld, 
die met geen der hier beeohroTene OTereenkomen 

Aantogt Tan het leger Tan Albertoe by Oetende, 1601. 

Heta. leger na den Slag b^ Nienwpoort. 

Idem, in het gproot, door X. OomeVy. 

Uft (9# !!•▼.) Be iwarte galei Tan Dordreoht neemt Toor Antwerpen 
het Admiraalaohip en nog 7 andere schepen weg. (Arend. III. h. 170) 
Links Antwerpen, op d. Teergrond de S<Aelde, regts onderaan: 
fOordam." br. fol. Uit: Orlers, Nass. Laarenor. 16ia bL 160. 

lUSHktseUde, geheel als Toren, seer TerkL, t. aoht. bedmkt. br. 4o. 
. Uit: Baodart, n«. 210. Dit foit ia niet b^) Hogmiberg erebeeld. 

. W (Mot. f) Afbeelding r. den togt t. SoheTeningen naar Petten langn 
het strand, 14 m^len oi oren gaans in 2 aren met den iseilwagen, 
oitgeTonden door Bm, Stevm. In den wagen saten Prins Maarits, die 
b«m bestnorde; de Ghroot, toen 15 jaren oad; de Fransohe Gesant 
BnsenTal; de gerangen Admirant Mendoaa, en anderen, te samen 
fB personen. — Daar Tan deaen merkwaardigen togt sleohts door 
takelen gewag gemaakt is, en de platen viient Mldcoams^n, jaeene 
dergemke serie als de Tolgende nooit b^een geweest is, loo aal ik 
hier alles bflbrengen .wat over dien wagen en s^ne togten met Veel 
Bioeite te Tinden was. 

De jniste tQd t. dien togt is niet wel bekend; de platen schijDen 
in 1612 TOor het eerst aitgegro^o^ te s^n ; de tegenwoordigheid ▼. d. 
Admirant Mendosa doet die eohter Teilig in in het laatst t. 1600 stellen, 
daar Mendosa tot dien tijd in den omtrek t. 's Hage , later elders , 
geTangen sat, en eerst den 29 Mei 1602 tegen alle de in Spanje ge- 
Tftngen Nederlanders nitgewisseld werd ; ook de leeftfjd van de Groot 
bsTestigt die t^dsbepaling. — In 1606 heeft de beroemde Fransohe 
Mathematicas F. de Peireso, ook een tog^ met dien wagen gedaan 
en s^ne bewondering kende geene grensen. Over latere togten heersoht 
een Tolslagen daister, evenseer over het verdere lot t. den wagen. 
^ den eersten togt was nog een kleiner aeiwagen , mede op de plaat 
aij^beeld ; met dien wagen heeft men in 1790 b^ gelegenheid v. het 
hawel^k t. Prinses Frederika met den Erfprins t. Brunswijk Wolfen- 
battel, nog een tog^ gedaan die eohter mislukt is ; die wagen bestond 
nog in 1802 te SoheTeningen en was (schoon seer defect) te sien in 
het eerste hnis Tan Soheveningen , als men links v. d. Haag komt; 
of die nog aanwesig is betwijfel ik. By de Telling t. den inboedel 
des Prinsen in 1795, werd die wagen ook verkocht, en gold toen 
ƒ80. — Tolgens Meerman (de Groot, III. 288) of ƒ 60 volgens Wagenaar , 
Verroig 8(> dl. Tolgens Meerman een soo lage pr^s dat alleen het 
taig dat geld waardig was. 

Het seer weinige dat over deze wagens bekend is, vindt men in 
de Lat. Tersen Tan de Groot , bij die gelegenheid TorTaardigd en op 
de platen gegraT., Toorts in sijn werk: Vergelijking der Atheners, 
Romeinen en Nederlanders. III. 28, waarby Meerman breed Toerige 
aanteekeningen geeft (Zie diens uitgaTe III. 288 — 288) en in : Oapelle, 



140 Zeilwa^eii Taa Stovin. 

Bedragen tot de GeMhi«deals d. WaèanaoliAppea in KedarLliLllf^i 
Tolg. De Groot spreekt niet orer de oonetmotie t. d. wagen, mm -' 
Meennnn gist daamner en naar de lengte; aan beiden aolmnldnedf 
kleine plaat r. k. onderatel des wagens (aie 1157 d) onbekand te8|to 
gebleven, daar nit die plaat ket aamenetel en de Terdeeling dr 
enkele stakken bóó dnidel^k ia, dat het soh^nt dat men er een sur 
die aanwQiing aon knnnen samenstellen. Tooh is de knnst endestt' 
▼Inding rerloren gegaan, dat te meer jammer is daar men bl^jkMi 
de rersen en de besohrQ vingen van de Groot, ook toen ditTOoraea 
belangr^ke aitvinding hield. Sn eohter vindt men , in de beeohr^fiBg 
bQ de groote plaat, van meerdere j^Seylwagens" gesproken es ik 
herinner mij bi) Baadart over: se^lwagens, gelesen te hebben ib 
of se algemeen bekend waren. De snelheid in dien togt, 14 m^lea 
in 2 nren kwam b^na overeen met die onser Spoorw a gens ! ! — Jammer 
dat eene soo praktische nitvinding niet meer ontwikkeld en vol- 
maakt is geworden. Dit is eohter evenseer het geval geweest met 
andere hier te lande gedane uitvindingen, die öf vergeten, ^MT eerst 
door anderen tot haar volle ontwikkeling gebragt s^n. 

a De voorstelling bestaat nit 8 aaneen behoorende bladen met dit door- 
loopende opsohrifb in groote kapit. letters in 2 regels : «Onrms relifisri 
jylllnstrissimi Prinoipis | Manritii volitantes daabns horis | Sobeverina 
jyPettenum ad qaataordeoim | Milliaria | Hollandioa, qnae aingala 
^ustae horae iter | exoednnt. | " Het eerste blad links, t. ond. gen*. 
a , stelt eenige bewonderende toeeohonwers en twee mannen te paard 
voor, die al rennende den wagen trachten b^ te honden, ook siet 
men regts het achterste wiel v. d. wagen; het 2* bl. b stelt den 
wagen met 28 personen en de HolL vlag in den top, seer nitroerig 
voor; het 8« bl. e een kleineren seilwagen, die de voorlooper v.den 
eersten schijnt, van eenigsins ander maaksel met 5 personen. Boven- 
aan in het 1« blad een groot veld met arabesken en daarin een Lat. 
2reg. inschrijft: Ichnoffraphia VêUmoU ewrrua, êtc .... Innenior ast 8iman 
Stmtinua, In het 8^ blad bovenaan hetselMe inschrilt in hetFransoh: 
gLe Ch€urioi vóUani, eto.; onder in h. midden d. 2* pL een opaohrift: 

jyHunc Buum maxime Maar ita depictnm dico saoroq. Jao. 

«Geinins." Naar J. de Oheyn door O. Swcmmbwreh, met adres v. 
C. J. VisBcher. o. priv. Ieder der 8 bL hg. 66, br. 4A dm., te samen 
br. 126 dm. br. fol. 

Hierbij 2 bladen beschrQ ving in h. HolL , Fransoh en Lat. , met 
opschrift : «Syn Bzc. Manrits Windtwagens ," ens. de Holl. besohr^ ving 
vnlt 8 kol., geno. 1. 2. 8; de Lat^nsohe 4 en 6; de Fransohe 7. 8. 9; 
no. 5 is eene groote breede hontsnede door C v. Sithem, het onder- 
stuk met de maat v. d. gprooten wagen vertoonende; ter weerssQde 
2 mannen. Met adres v. Cl. Jont». Viescher in de Oalverftraat in 
de Visscher. 1662. — Ieder blad der beschr. is hg. 26, br. 86 dm. 
br. foL 

Dese druk van 1652 is de 2* , welligt echter de 8«, seker de laatste 
staat der plaat. 

Zéér tsaldMom, Ik heb van dese plaat nooit meer dan 2, hoogfstens 
8 Bx. gesien; de voorkomende waren g^nrig de onde bekende Ex. 

h Dezelfde platen, met hetzelfde doorloopende opschrift boven in de 
8 pi. , doch vóór de Lat. en Fr. inschriften op het !• en 8« bl. (welke 
hier ongenommerd s^n) ^- dus proefd^rukken. Met adres v. C. v. Sieham , 
waarachter een andere naam, seker die v. een mede-uitgever, wyi 
er staat O. v, Sichem et excnd. door het graveer^ser onlees- 
baar gemaakt is. 



Ml| 91. Zeilwagen Tan Stavin. — Walrisch gestraod. 141 

. Dtt 9s. Is finMi gteoouerroerd, dooh een TuUe afdnik, waArdmir 
■an dea» nii^Te ligt toot een* na die tui ViMoher loude houden ; 
daar da naftm Tan v. Siehem reeda op de Tolgende beachryTinf^ ▼. 
102 Toorkomt, blQkt het dat deM Troeger ia dan die Tan 166S. 

Dit ia het eenig Bs. dat ik ooit geaien heb; nergens ataat het 
Tarmeld. 
e OeaeUde plaaL — Het onderate gedeelte der Ie pi. , in 1>et«ren afdruk 
op bmia papier. By deaen druk aohynt de Tolgende beaohrljT. mei 
adrea t. Totkiiyl te behooren. 
i Afbeelding t. h. onderstuk dea wagens. Hontanede door ( '. v. SirhfiOf 
BMt 4 reg. boTenaohrift : «Alhier hebt ghy die mate met het fondament 

,T. die boTenghemelte Sejlende Wagens , ena sonder weloke 

fBate het qnalyok minder ofte meerder sonde moghen zijn, opdat 
f niet meerder awaerte tot traecheyt, ofte minder tot hindernisRc 
yifereoken moohte." — Met adrea t. Dirck Pietenz. Vofkuyl, te Arost. 
ia de Onde Bmgh Steegh, in d. Witten Enghel. 1612. br. 4o. 

Deae hontanede ia deaelfiie ala in de boven besohreven uitlegging ; 
het opeohrift doet alen dat dit een deel derselfde uitlegging is, in 
TToegere editie. — Op bruinachtig papier (als 1157 e) gedrukt. 

^Hetaelfde, Terkleind en omgekeerd. — De wagens die slechts met een 

aZaid. Ooeten-wind Tan S<AeTeningen naar het noordelijke Petten 

' konden r^den en dna op de Torige Tan links naar regts sijn afgebeeld, 

mn hier Tan de regter naar de linker hand voorgesteld. Begts in 

het Terechiet een hooge Tuurtoren (t. Bgmond aan Zee). Met opschrift 

boTen in de pi. links: j^Ourms Teliferi llli Mauritii Naasovii." 

Zod. nm. t. graT. br. fol. Uit: Blean, Stedeboek. Van acht. bedrukt 

net Lat. tekit en de Lat. Termen t. H. de Groot op den wagon on 

dien togt. 

^ Deaelfde pL , latere druk , t, acht. onbedrukt. Zaldraam. 

^ De seilwagen , geheel anders t. Toren , aonder de houten Tan weors- 
lyden en sonder het kunatig onderstel afgebeeld ; dooh met knuonncn 
en een groeten leeuw Toorop en achteraan een troonhemel waar- 
onder Tole menschen; Torderop de siee. — Ourieuse doch zeker zeer 
Terkeerde afbeelding, waarschijnlijk in Duitsohland in dien tt)d 
gegraT. Met 9 reg. Duitsch yers in 8 kol. : j^Der loser will mit Tleyasch 
Ansohanwen/' enz. Met adres t. C. J. Visaeher. Hg. SO, br. 35 dm. br. 
fol. Hoogst zeldaaam. 

Ik meen deze platen, en Tooral deze Serie oTor den Zoilwagon, 
tot de zeldzaamste stukken uit de Tersameling te mogen rekenen ; 
slechta de eerste pi. en die uit Bleau Stedeboek heb ik in andere 
Catalogussen ontmoet, de andere negens beschreTon gevonden noch 



60 (]«01 IS Jab.) Afbeelding t. den WaWisoh (mannoUjk)denl8 Jan. 
met een hoTigen storm bi) Beverwijk op het strand geworpen, laug 
GO, hoog 14 voet, enz. Op den voorgrond Qraaf Ernst v. Nassau; do 
schilder met een papier in de hand waarop zijn naam en zijne 
teekening, voorts eene menigte toeschouwers; in h. Torschiet links, 
de zee: regts h. strand, geheel bedekt met wagens en toestroomendo 
menschen. Boren in de plaat de kop t. don visch v. twee kanton 
gezien, daartusschon eeno Lat. opdragt aan Graaf firnst door /.iSaen- 
redamf en de verduisterde zon en maan; daaronder de afbeelding 
oener aardbeving en de dood die een pijl op de Amsterdamsche maagfd 
schiet, die daardoor uit d. hemel valt, — alles zinspelend op do ver- 
schrikkelijke gebeurtenissen welke men uit de komat v. dit aeemonster 



142 Beleg Tan Ostende. — Inneming Tan RQnberk. lül. 

daohtte. » Van ond. een tt rag. Lat. Ten in 8 koL door T. B ammUm. '^ 
Naar en door /. Sammdamp met adree t. /o. Ja mt omim te Amkii 
1618. Hg. 41, br. 80 dm. br. fóL 

Hoewel deM seer firaaHe en Toor de koitumen aeer behogrlto 
plaat niet seer seldiaam ii, heb ik nimmer een Sz. mei Troiferadrti 
dan het boyenitaande t. 1618 geaien » terwtfl ik tooh Tenêoad éA 
die wel eerder het lioht aal geaion hebben. — mtmnnieade ifllmk 

1161 (5 JelU.) Beleg Tan Ostende door Aartshertog Albertüs, sn !•!« 
door Spinola, welk beroemd beleg tot in 1804 duurde. (Arsnd.in' 
h. 174, 196— aOO, a08— a06). — Plan der stad en der TeidedigiiCi- 
werken , — gesigt op een gereoht aan hei strand, — wefktoigi* 
door Spinola ter bestorming uitgeTonden. 8 pL t. adht. bedr. bf.4o> 
üit: Bandart, n». 260. 25L 288, waar eene nitroerige geeehiedeniit- 
dit beleg gerenden wordt. 

1162 (IS JelU') Beleg Tan Ostende. — Groot en uitToerig plan der itad 
met alle belegeringswerken ; t. ond. regts 2 kleine plaatjes naast elk; 
het eene met de uitvoeriger afbeelding t. de bolwerken Santhfl ts 
Porcepic, het andere Teel grooter, met de afbeelding Tan deoTsld* 
slag op 18 Jalxj (kort na het begin t. h. beleg) waarin de Spaaudhe 
beTelhebber Jeron. de Monroy sneuTelde. — 4 bladen die aansoi 
behooren; het regtsohe boTonblad heeft eene oartoudhe met kapit 
insohrift: ^Ostenda", het onderste de beide plaaljee en eene Lat 
insoriptie; het linksche boTenblad het plan der Testing en de sse; 
het onderste de forten Albert en Isabella en de see. Door Bapt vtm 
Deutekom, Ieder blad hg. 87, br. 88 dm., te samen hg. 68, br. 66 dm. 
g^. fol. 

Vermits op de platen Tele n«. gOTonden worden,* Tmn 1 tot 48, 
soo behoort er seker eene besohr^Ting b^. Tan deae plaat heb ik 
nooit eenig ander Bz. dan dit geaien. HóógH Mldtaam» 
1168 Beleg Tan Ostende. — Plan der Stad; ten noorden de see; linka de 
forten Albert en Isabelle. — Y. ond. een 8 reg. Holl. insohrift dat 
Albertus in h. laatst t. JunQ TOOr Ostende gekomen is. — Met 
adres v. il. Hvberti. br. fol. Uit eene H0II.P uitgaTO t. ChappuTs: 
Hist. de Flandre? Zie No. 1040. 

1164 (80 JelU') B^nberk door Maurits belegerd en ingenomen. (Arend, 
ni. h. 178). Plan der Stad en t. een groot deel t. omliggende land; 
het eiland in den B^n, t. onderen de Prins en 2 anderen te paard. 
Naar (of door) Lamb. Comély. Hg. 84, br. 58 dm. br. fol. 

Op deze plaat staan Tele kapit. letters, Tan a tot r, die dus eene 
beschrljTing onderstellen. Welligt is dese plaat eene OTer het beleg 
in 1587. 

1165 Hetselfde , geheel anders ; regts boTenaan de stad , Toorts, h. geheele 
omliggende land. Yan aoht. bedr. br. 4o. mt: Baudart, n^. 268. — 
Dit feit is niet b(j Hogenb&rg afj^^ebeeld. 

1166 Hetselfde, geheel anders; in h. midden de Stad; links en regts de 
Tersohansingen , ens. Met Holl. ondersohr. : ^Het tweede Belegh ens. 
T. B^nberk." br. fol. Uit : Orlers , Nass. Laurenor. In alle m^ bekende 
uitgaTen Tind ik eohter dese pi. sonder ondersohrift. 

1167 Hetselfde , nagenoeg als Toren , dooh omgekeerd ; boTon de Stad de 
rlTier (op de Torige onder de stad) Met Lat. insc^rift regts : ^yRheno- 
beroa obsessa/' eto. — 1601. gr. br. fol. Uit: Bleau, Stedeboek. Yan 
acht. onbedrukt. 

1168 Hetselfde, anders; plan der Stad met eenige Tersohansingen; regts 
de riTier; t. ond. Lat. insohrift: ,Hio est situs oppidi R^nb .... 
«oooup. die 80 Juli 160L 



*' 



Hm. Beleg v. RQQberk. Zeeslag Toor Bantam. 148 

^ HetnUda« geheel anders. Deae lf de pi. als 108é a, die t. h. eente beleg 
T. B^nberk in 1667 , dooh omgekeerd, gol^k die in Naas. Laarenor. 
▼. 1619 op het jaar 1667 roorkomt (en due hierroor in het geheel 
Biet paaiend); opgegr. afdmk dier plaat en boTon in de pL het 
opiohrift: «Tweede Belegeringe der Sterke Stadt RQnsberok." Dese 
pL komt mei dit opeohrift nooh in d. Naas. Laarenor. t. 1619 nooh 
ia: Willem en Xanrits leren t. 1668 op het jaar 1601 Toor;" in 
welke nitgaTe deae behoort, is miy onbekend, br. fol. 

'^(1 M«T.) Tmohtelooe beleg t. 's Hertogenboeoh door Manrits, ge> 
damde NoTomber 1601. (Arend, XXL h, 174). Qroot plan der stad 
•n T. h. omligg. land ; regts het leger r. d. Prins ; links dat t. Graaf 
WlUem; t. ond. links de Diese. Onderaan in h. midden een klein 
kaarde t. den Bommelerwaard en 'sBoioh, gel^k op no. 1066 en 
1066 door en naar Wrigi roorkomt. BoTenaan regts eene Lat. inscriptie: 
«Habea hio eto. iohnogr. nrbis Bosoidao . . qoam Maar. .... oinxit 
aifém Oal. Nor. 1601." (Jegray. Toor n0nn. AUoard te Amst. door 
Ft KamiuB (Pt. ran der Keere). Hg. éO, br. 62 dm. br. fol. Zéér 



U71 ïïstaelfde, nagenoeg als Toren, dooh seer rerkl. en omgekeerd. In 
h. midden de stad, borenaan links h. leger r. d. Prins, regts dat v. 
Albertoa. — Yan aoht. bedr. br. 4i>. Uit: Baadart, n». 264. 

U7I ( 15 g^ Dee.) Orerwinning r. d. Admiraal Wolfert Hermanssoon 
met 6 schepen op de Portageesche Tloot van 80 S<Aepen ^oor Bantam. 
(Arend , JU, h. 88). — Zeer fraaie en nitToerige afbeelding ▼. desen 
belangr^ken str^d , op 8 aanelkander behoorende foHo bladen , waar- 
boren dit (uiUnt seldsame) doorloopende borensohr. in 8 regels: 
«Waarachtige Afbeeld, t. d. wonderb. .... Soheepstr^d ende Slagh in 
g(X Ind. int gesichte t. . . . Bantam ghesohiet is , tnssohen y^f schepen . . . 
«▼^ Amst. ende de Armade ▼. d. Oon. v. Sp. r. 8 Galjoenen en 22 

«Oaleyen om Bantam te orerweld. en de Oooph. d. Nederl. 

in O. L te rerliinderen." — De Ie pi. (links) heeft boTcnaan eene 
gegrar. Lat. opdragt aan de Bewindhebbers d. O. I. Oomp. door de 
Amst. nitge^ers Hawm, AUard en J. Ev. Cloppmburg. 1603 ; en onderaan 
eene beknopte kaart r. de see tuasohen Goa en de Molnkken. Dit 
blad Tertoont de ringende Portng. schepen; boyenaan Java; het 
middenste en reg^tsche blad het gehecht seer nitvoerig ; en boyenaan 
de stad Bantam en h. omliggend land. — Dese fraaife gray. is zonder 
naam , doch heeft het adres yan O. J. Visseher (omstreeks 1610 ?) Ieder 
pL hg. 41, br. 28* dm. — Hierbij op 2 bl., in 4 lange en 8 haWe 
kolommen een seer aityoerig yerhaal y. dit geyeoht, en de ge- 
schiedenis y. onse twisten met de Portngesen in Indiö. Deze tekst 
behoort rondom de plaat geyoegd te worden, dooh is hier afson- 
derlijk en heeft het adres: Amst. Com, Claeaz, 1608. Dit geheele 
yerhaal is woordel^k oyerg^mkt in Orlers, Nass. Lanrencr. 1610. 
bL 166 — 170. Ofschoon ik yan deze zeer fraaije en hoogst belangrijke 
plaat yersoheiden Bxemplaren gezien heb, zoo is er m^ geen met 
ander of yroeger adres yoorgekomen. 

^ Hetaelfde, geheel als yoren. doch seer yerkleind op 1 blad. Met Holl. 
nitlegg. y. ond. br. fol. Uit: Orlers, Nass. Lanrencr bl. 166. — In 
geene der mt) bekende uitgayen komt die pi. met nitlegg. yoor ; kan 
het ook (w^l de afdruk zoo bijzonder fraai is) eene yroegere a&onderly k 
yerachenen nitgaye zijn? 
Deze groote en kleine plaat oyer Bantam mogen tot eene proeye 



144 Oprigting der O. I. Comp. — Beleg van Grave. IMCw 

dienen der Tele fraaie platen welke orer de NederL wi^Mmfiütenen 
de gebenrteniJMen in de Onet- en Weet-Indisohe kolonièn bestaan , en 
waarran in desen Oatalogne Blechte die worden aangegeren welke 
tot het geheeie rerband der NederL geaohiedenia onnuab«ar i^n. 

1174 (160S«) Zinnebeeld r.d. tegenwoord. ataat in de Vereen. Nederlanden. — 
Smhlmna hodiemi rtrum status tn Beig. Foedsr, Insohrift op eene nit- 
Toerige en Toortreffel^ke xinnebeeld. plaat ,_ den temgkeer t. Manrita 
ran eene jagtpartg (de oorlog) roontellende. — Manrita met een 
scepter in de hand, r^jdt te paard naaat Pailaa MinerTa, aohterhea 
een groote jagerastoet (h. leger) alt een boach komende ; Tóór Manrita 
een paard met een geschoten hert beladen , aan den toom geleid door 
eene yroaw die desen oorlogsbuit (de steden , ens.) aan Bel^iea Foederata^ 
eene sohoone ryke jong^ rronw, aanbiedt, en die Yoorta omgereo 
is T. de 7 (Godinnen der wetenschappen en kunaten, Meronrina, ens. 
In het Terschiet eene groote jagt; achter Belgica de landbonw en 
een drokke seehaTen, boTcnaan de £Mtm en de wapens der Provb- 
ciön. — Met inschrifb: ^Bmbiema/' enz. en daaronder Lat. oitlegging 
in prosa in 12 kol. Naar en door /. ^osvirsdam, met adrea t. Hem. 
AUard. 1602. Hg. 48, br. 66 dm. br. fol. 

Dese fraaie plaat is niet seldaaam, doch de nitmnntende afdmkkeD 
gel^k deze in hooge mate is, s^n seer schaarsch. 

1176 Oprigting der Oost-Ind. Compagnie. (Arend, lU. b. 187). — Plaat 
▼oorstellende: jyGk>aTemement de la Ck>mp. d. Indes Oriënt.," eni. 
met gegraT. tekst, een plaatje in h. midden en 6 kleinere plaatjes 
^ links, 4 regts. br. foL Uit: Hist. d. ProT. Un. 1702. — HierbQ een 
blad met de Terschill. geldsoorten der Oomp.. ut ▼eraohillende 
werken gesneden. 

1176 Begin der NederL magt in Indid. — Zinnebeeldige titelpUat ▼. de 
▼ersameling reisen naar O. IndiA, nl.: Begin en Toortgang t. d^ 
Vereen. NederL ^Gteootr, O. Ind. Oomp. Amst. 1646. Naar P. IfscMkagnf^ 
door /. V. Mewn. br. 4o. 

1177 (9 JAB.) Zware bestorming t. Ostende den 7 Jan. 1602. (Arend, 
in. h. 178). Uitvoerige afbeelding ▼. de bestorming der forten 
Santhil en Poroepio; links de see; bovenaan links gem^. No. S. 
Boven en onder eene Duiisohe beaohr^ving: j^Brselangnebenatfignrl. 
ab- u. farbild. d. heflflt. Storms," etc. Znd. nm. ▼. grav. I bl. Hg. 
17, met beschr. 86 dm., br. 24 dm. fol. — De pi. gen». 8 is deselfde 
die in het boek v. Haestens Ostende geno. is 6, doch hier in veel 
fraa^eren druk. 

1178 (9 Jaall- tot 16 JalU) Togt van Maarits door Brabant en voorU 
naar Grave. (Arend, Hl. h. 180, ens.) — Groote plaat in 2 bladen 
▼. den optogt v. het geheele leger ▼. Maurits, in de nab^heid van 
Sint Truien. Met opschrift in de pL: ^lUnstrissimis, Nobil., Potent. 
^Ampliss. et Oonsult. Dom. Dom. Foed In£ Gterm. Beg. Ordlnibos, 
Patr. Patr., Clement. Snis Dom. Laan. ComeUiuDed," — Ter a^ de en r. 
ond. eene nitroer. beschr^ ving r. dien togt door een der togtgenooten; 
dese tekst is op 4 blaadjes met gefig. rand en opschr.: «Terhael ▼. 
gde Hejrtocht die s^ne Princ. Bxc. nyt den name r. d. B. Staten d. 
jy Vereen. Pror. heeft ghedaen in d. Jare 1602, beghinn. r.d. 7«»Jnnii, 
jydoen S. Bxa uyt d. Graven Haghe trock, tot d. 18 Jnlii dat deeelve 
,Bich legerde voor de stercke Stadt Grave." Met adres t. Com, CUiesz, 
te Amst. 1608. ledere pi. hg. 26, br. 86 dm., te samen met beschr. 
hg. 46, br. 66 dm. br. fol. 

Dese viterst icsldieame plaat is vooral belangr^k door de naaawkenrige 



MM. Togt door Brabant. — Beleg v. Grave. 145 

TOonfeeUing t. den optogt t. een geheel leger met ammunitie , eohip- 
braggen^ de namen t. allen die OTer de afdeelingen beTel Toerden 
en het naanwkeorige jonmaal t. den togt. 

U79 (ff J««||.) Heteelfide, geheel anders. Kaart t. h. land y. Luik en 
Limburg waardoor de togt ging , die op de kaart oreral met stippen 
is aaagewesen. Met eene inscriptie boTonaan regts, en eene onderaan 
ünks. Met adres (en door?) Flor. Balteien. (sic!) br. fol. Uit: Orlers, 
NsssL Lanrenor. — Hierran moet een grooter origineel ook door 
Ralthasar bestaan, opgedragen aan Qraaf Willem Lodew^k. Zie 
Bodeli Balthasar. N<>. lY. Noot 8. 

U80 (9 Jaiy ) Hetsel£ie, geheel anders. Afbeelding y. het Staatsohe leger 
Toor Tienen waar Manrits den Admirant Tergeefii een Yeldslag aan- 
bood; boTenaan regts het boYenstaande kaartje leer Yerkleind. Op 
I aaneensluitende bladen; y. acht. bedr. br. 4fi. Uit: Baudart, n». 
2M en 866. Dit foit is niet door Hogmberg afifi^beeld. 

^(19 JalQ.) Inneming Tan Helmond door Maurits. (Arend, III. h 
181). Plan der stad waardoor het leger trekt. Met Lat. inscriptie. 
Znd. nm. t. graT. Qen9. 14 br. fol. Uit:? 

^ (18 JalU tot 90 A«Ft.) Beleg t. GraYC y. 18 Jul^ tot 20 Sept. en 
inneming door Maurits. (Arend, m. h 181). — UitYoerige kaart y. 
h. land om GraYe; op den Yoorgrond de riYier; aan de OYersQde in 
b. midden d. kaart QraYe; links h. kwartier y. Maurits, regts dat y. 
Yere ; boYenaan in het midden dat y. Graaf Willem ; links een klein 
kaarije y. h. land y. Knik, ens., regts eene groote cartouche met 
Lat. inschr., waaronder h. wapen y. Maurits; in h. midden links 
eene Lat. opdragt aan Maurits door Lamb. ComéUtz., y. Amst., Ingenieur 
en Caartmaker y. Z.Bza en J. Ey. Oioppenburg, boekYerk. te Amst., 
gegraY. door Bojpt. Doetecom, 2 naast elk. aaneen gehechte bl. Hg. 
52, br. 72 dm. gr. fol. — Op de keers^de is eene HolL uitlegg. in 
onrs. Yan no. 1 — 29 en der lett. A — Z geplakt. 

HierbQ eene afitonderl. HoU. uitlegg. en Yerhaal y. h. beleg^. 
yWaracht. ende ejgentl. afbeeld, d. steroke Stadt GraYC," ens. op 2 
folio , 6 kleine en 2 kwarto kol. gedrukt. — Dese plaat is fnéér zeldacuim 
en berust in het Archief d. Genie aan h. Minlst. y. Oorlog en is 
daar genommerd: Veldslagen, n». 687. 
HBS Hetselfde. — Groot plan der stad met alle Yersterkingen en omliggende 
schansen; op d. YOorgrond de Maas en de OYersiyde; bo Yenaan links 
de 2 wapens y. Maurits en Yan de Vereen. ProY., regts dat y. GraYC. 
Door Ba^i. v. Deutechwm. — Van ond. eene afisond. Fransohe besohr^ y. 
Y. h. beleg in 8 kolommen beginn. : «Vray pourtraict de la tres 
yfbrte YÜle de GraYe, assiegöe, enz. Amst. Oom. Nioolass." (Gom. 
OlaesK. 1602). De pi. hg. 29, br. 88 dm., met de beschr. hoog 4& dm. 
gr. foL — Zéér teldacMm, 

1184 Hetselfde, geheel anders, in 2 boYonelkander staande afbeeld, op 2 
bladen. De boYcnste Yertoont de schansen om de stad, waarachter 
het Staatsche leger in slagorde, regts het aanrukk. Yij andelij ke leger, 
met 2 HoU. en 2 Fr. insohri^n boYenaan links en regts; en een 
4reg« Lat. Yers y. ond.: ,ObBe88i8olauBi8,"enz. — De onderste af beeld, 
met boYenschrift : ^ Afbeelding y. h. YcrYollich y. S. Bxc. na den 
yY^ant als sij de Ylucht genome hadde met een stille trom;" in h. 
midden de Plaets v. Ala/rm; y. ond. h. huis y. SLreil. — Beide door 
P. BfastJ. Hg. 87, br. 29 dm. fol. Zeer zeldsame en curieuse pi. 

1185 Hetselfde geheel anders. Bovenaan in h. midden Grave, hoogeropde 
a Maas, rondom h.pand v. Kuik met de schansen, ens. Met HolL uiÜegg. 

19 



146 Beleg v. GraTe. — Gezantschap uit Aciiin. IÊ90^ 



Tan ond. br. foL Uit: Orlen, Naai. Laurenor. 1610 bL IffL 

fraaie afdruk. 
h Deselide pi., latere en Teel flaaawere attmk aonder beeohr. Ult^^ 
Orlera t. 1619. 

1186 HetEelfde; geheel als Toren, seer Terkl. Y. aoht. bedrukte br. 4». « 
Uit: Bandart, n». 267. Dit fint is niet door Hogmiberg a%ebeeld. 

1187 Hetaelfde, bijna als Toren, doch Terkort. Alleen het plan der ttad 
Teel grooter dan op de Torige pL, londer al het omligg. land en 
Bohanaen ; Tan ond. de Maaa. Met Lat. ineohrift : ^Hic eet aitua oppidi 
GraTiae. Qeno. 15. br. foL Uit:?P 

1188 Hetselfiie, geheel anders. (ïesigt op de Stad Tan nit de Teraohans. ^ 
a T. d. Prins, die op den Toorgrond te paard sit. Door 8. JPoUba. br.4^. ^ 

Uit: Wagenaar, Vad. Hist. 
h Dea. pi., fraaie Proefdruk róór alle Ir. 

1189 (Aas-) OntTangst der A%esanten t. d. Snltan t. Aohin op Snmatrc^ 
door Maurits, in het leger Toor OraTe. (Arend, KL b. 181). Maori^v 
in de tent; de eerste a^esant hem naderende. Naar H. /. SehoUm» 
door /. F. C, BeekUbm. kL 4». Uit: Arend, Vad. Gesohied. 

Dit fisit is op eigenaardige w^ise Toorgesteld in eenen geooetmneerden 
optogt door de Stadenten der Akademie Toor O. Indiö, te Delft in 
1862, bQ het 25jarig fisest dier Hoogeschool, — welke optogt in 8 
ohromolithograph. tafereelen is afbeeld door den Heer W. B, IJmr- 
draad te 'sHage, op 8 pi. langwerpig folio. 

1190 Afbeelding t. h. Blasoen der Beder^kerskamer te Haarlem: ^^Het 
wit Angierken," met sinspreak: ^^In Liefde Ghetronw," bOTenaan 4 
Tersregels: ,Des Bedenr^oke oonst in oraoht t. woorden lejt, enx." 
waaronder: Anno 1602, ter weerai^den 2 sinnebeeld. Troawen, het 
wapen t. Holland en t. Haarlem ; onder h. blasoen een 7 reg. Ters : 
jyYeel water binst niet wt der lieden oraohtigh Tier" (door K. v. 
Mander?) en lager een Lat. 4 regelig Ters waarin eene b^eenkomst 
Tan 12 Kamers t. Bhetorica den 15 JnlQ 1598 te ZantToort Termeld 
wordt. — Naar K. v. Mander inTentor gegraT. door /. Mathaim, Hg. 
34, br. 24 dm. fol. — Uitmuntende afiirnk deser eTen firaa^e als 
belangr^ke plaat. 

Br bestaat nog eene dergel^ke plaat Tan 1604 Tan eene andere 
Haarl. Bederij kerskamer. — Wat deze plaat juist beteekent heb ik, 
nooh anderen kannen uitTorschen. Het Wit Anaiêrhen is omstreeks in 
1583 opgerigt, welligt in 1593 te Zandroort gedoopt of tot eene Tr^e 
Kamer TerheTen , en dése plaat misschien eene herinnering daaraan. 

1192 (I603) Het uitTaren eener Tloot Tan 9 schepen uit Amsterdam naar 
Indiö. Links de Schreyerstoren te Amsterdam, in het midden de 
Tloot , waarren hot grootste schip eene Tlag met 5 banen , het kleinere 
schip het wapen t. Amst. Toert. Met dese 4 Lat. Tersregels: 
yPlaustra alii jaotent et eqaos, magnosque Elephantos, — Qnique 
jyOnera huc illuc ferre referre solent; — Jaotet Hamaxobius ourrua, 
,se Navita credit — NaTi, quft BataTis est Tia ad Antipodee." — 
Znd. nm. t. graT. met adres t. H. Hondmu o. priT. 1608. Hg. 21 , br. 
85 dm. br. fol. — Het Ters en de Termeiding der Hatmaaóbi&rs (een 
ToIk dat als nomaden op wagens leeft [gel^k de Hollanders op 
schepen?]) is mij seer daister. 

1198 (5 en 11 Maart.) Wachtendonk wordt door Graaf Fred. t. d. Bergh 
Terrast, doch 6 dagen later weder Toor de Staten gewonnen. (Niet 
bi) Arend Termeld; b^ Wagenaar IX. 157). Plan der Stad; op den 
TOorg^ond de riTier. Naar Hogenberg seer Terkl., t. aoht. bedr. br. 
4o. Uit: Baudart, n». 268. 



Galden Tan Spinola TeroTerd. — Beleg van *s Bosch. 147 

^^^ HtftnUtte» nageiicMS §J» Toraa» dooh Teel grooter en niet loo nii- 
Toerig. Mei HolL geeohied. in eene oartouohe linke. Door P.Kamiui, 
Qet.: S7. br. foL 
^^X5)6 (M HeL) Fred. Spinola yalt met 8 Qaleyen in de Wielingen b^ 
a Zeeland, 8 Staatiohe oorlogeoliepen en 2 galejen onder Jooe de 
Moor aan, dooh wordt geelagen en hQ lelf gedood. (Arend, III. b 
191). — Afbeelding t. bet gereoht; in b. yerBohiet Slnie, ter weere- 
iQden Damme en Breekena. 2Snd. ondereobr. br. foL Uit: Orlera, Na«. 
Lanrenor. 1010. bl. 19a 
h Deeelffle plaat, TToegere attrok met HolL ondereobr. Üit:? 
1U6 Hetaellde, ale Toren, doob iete kleiner en met meer en eenigBlne ^ 
a andere liggende eobepen , ook met meer namen y. plaateen op bet 
land. Met ineobrift: ^Ooeani German. pars." Qeno, regte, n». X. br. 
¥. üit: Haeetens Beleg t. Ostende. 1606. 
iDeMlIda pL, latere a£dmk, gen».: FoL 6, 7. Uit: Haeetens, Siége 
d'Oetende. 1616. 
U97 De 6 Oalejen t. Fred. Spinola door de Staateobe oorlogtcbepen bQ 
Bloie in den grond geeoboten en OTeneild. Uitroerige rooratelling » 
welligt naar eene onde pL Geötet door /. Luyibm. br. fol. Üit : Le Clero. 
UttHetMlide, nagenoeg lüe Toren, doob Teel kleiner. Door fif. Fokke, 
«br. é». \jit: Wagenaar, Yad. Hiet. 
iOoL pL, Proefflmk TÓÓr alle Ir. 

Van dit foit beb ik nog eene b^na gel^ktQdige plaat geeien in 2 
gr. foL bladen, met 1 reg. oors. boTeneobr. en 1 blad besohr^ring; 
met opdragt t. Job. Bem en adree bfj Wl. Jansi. (Bleaa) in de yer- 
golden Sonnew^eer. 
^'«V (iO|il«g.) Manrite onteet de Spaaneobe muitende Soldaten, die 
op bet Kaateel Tan Hoogstraten Tersobanst, door Albertos be- 
legerd werden. (Arend, IIL h. 191). Zeer nitToerige afbeelding met 
▼ele HolL insobriften en 2 reg. onrs. boTensobrifb : ^Waraobtige af- 

,beeld. t. h. sterok en geweldig Gasteel t. Hoogstraten 10 Aag. 

,1606." In b. midden b. kasteel, links b. dorp Hoogstraten, regts 
boTenaan b. Staatsobe leger, t. ond. de Spaanschen. Met vele n». , 
1 tot 26 , soodat bierbQ , behalTe de Tele insobriften , eene besobrijying 
sobQnt te bebooren. Znd. nm. t. g^aT. Hg. 80, br. 88 dm. br. fol. 
fEéér weldKOtMn, 

120O (19 Aag. tot <>et.) Yerg^fsob beleg t. 's Boscb door Manrits. (Arend. 
IIL b. 196, 194). — Zeer uitToerige Toorstelling door 's Prinsen 
Ingenieur Bartb. Smallevold; in h. midden de Stad, borenaan in 
b. midden Orereooeur; en regts een klein kaartje y. geheel Noord- 
Braband, waaronder bet wapen t. 's Bosch; boyen de pL een 2reg. 
opeobrift: ^Gennina et synoera delin. obsessae nrbis Busoidno.," enz. 
Ter weerseijden eene geheele gesohiedenis y. de yorige belegeringen 
en T. dit beleg tot d. 28 Sept. (das te midden y. b. beleg) met op- 
eobrift: ,Opreohte en grondelij oke Afoonterfeytinghey" enz. — Naar 
B. BmaüevM, znd. nm. y. gray. met adres op pi. en uitlegg. : Amst. 
Herm. Allertss. Ooster. 1608. gr. fol. De kaart bestaat uit 2 boyenelk. 
staande bl. te samen bg. 60, br. 60 dm.; de besohrijy. uit 4 smalle 
bladen; alles te zamen hg. 60, br. 72 dm. Uitent uHdtaam, gelijk de 
meeste stukken oyer Braband. 

JBOl Heteelfie ; geheel anders. — Dezelfde plaat als die y . JPt. Kaeriiu y. h. 
beleg T. 160L Zie n». 1170) met yerandering in het insohrift : ,Habes 
bio," enz., der woorden: j,ipsis Oal. Noy. 1601" in: ,Acg. 1606/' en 
T. den naam t. d. nitgeyer in: Bem. Petri AmtteL; yoorts met yer- 



148 Beleg van 's Bosch, Ostende, enz. 16114. 

ftnderingen in de sohanaen, Toomamel^k bOTenaan links bQ de 
Hinthamer poort en Terder links, waar op de yroegere pi. stond: 
^Qaartier r. Graaf Willem/' nu: ,de T^and." Hg. en br. ala no 1170. 
br. fol. 

12Q8 Hetselfde, geheel als voren dooh iets kleiner, en londer bet kaartje t. 
ond. Dese plaat is eohter aitroeriger dan de Torige, rooral Toor de 
schansen ten Noorden en Oosten der Stad, waar de Prins lag; links 
het leg^r ▼. Albertus. — Van ond. een afitond. rerhaal t. h. beleg 
in 8 kol., gaande tot 2 Sept. waarb^ eene nitlegging der n«. en 
letters op de pL — Znd. nm. y. grav. maar met adree t. Ba^i. v. 
Dmvteeom te Amst., soodat de pi. wel r. s^ne hand aal a^n. — Hg. 
sonder besohr. 80 met beachr. 44, br. 88 dm. gr. fbL Uü&ni neUdmuutn, 

1208 Hetselfde , geheel als Yoren , dooh seer Terkleind. Van aoht^ bedmkt. 
Uit: Bandart, no. 269. br. 4». 

1204 (Dee.) Beleg van Ostende omstreeks het einde Tan 1608. (Arend, 
ni. h, 196, 197.) Op d. voorgrond regts de nitroerige afbeeld, d. stad, 
links het leg^r ▼. Albertns, daarboven een llreg. Lat. rers r. 
Grotios , en hooger een aftond. kaartje ▼. eenige belegr^rde sohanaen ; 
bovenaan in h. midden eene sinnebeeld. vrouw , ter weerss. een HoE 
6reg. vers, en 2 wapens; regts eene Lat. dedicatie v. Flor. BaUhasar 
delineator; desoriptor, editor. Met aanteek. op de pL: ,Looi ióhno- 
jygraphiam expressit Bavo Dexter, Oenturio et maohinarins PrinoipU." 
(Balff Dezter, sie Arend, m. b. 197). Hg. 40, br. 49 dm. gr. foL 
SSeer fratuje en fseid*, plaat. BQ Bodel, over Balthasar onder n». 6 
vermeld. — EUerbij schijnt eene uitlegging te behooren , daar de 
vele no. niet op de plaat geöxplioeerd s^n. 

1206 Hetselfde, dooh seer verschillend; de stad veel grooter, de see 
alleen v. ond. regts (op de vorige langs den geheelen onderrand) 
met een afitond. kaartje links v. ^^Nova et parva Troja" [b^naam 
van Ostende] (wat op de vorige niet voorkomt) en regts een dergelQk 
kaartje, voorts links eene Holl. en Fransche uitlegg. d. getallen op 
de plaat. Naar Wolff door Fhr, BaItA<uar, met s^n adres. Hg. 42, 
br. 66 dm. br. fol. — Hoogst teldtaam en fraai, Dese plaat is niet door 
den Heer Bodel beschreven, doch opgegeven volgens het daar mede- 
gedeelde Extract uit het Actenbouck. 

Ostende werd toen B^lem'Troje genoemd en door tallooae kr^galieden 
bezocht als eene leerschool voor den oorlog. 

1206 (1604.) «Imago Flandriae." — Zie op het jaar 1468, N». 805. Zinne- 
beeldige plaat bi) Jo. Janssonins. 

1207 (J*n.) «Jaarlijksche Ommegang der Gilden en Leproosen op Koppe^ 
a maandag (1« Maandag in Januari) ), opgehouden A». 1G04." — ^^Pro- 

j,oession annuelle," ens. Gesig^ v. d. Dam te Amsterdam met den ge- 
heelen optogt. Naar de groote jSfchildertj van A. v. NieuUunêit in 1688 
door B. Fokke, 1769. br. 4^. Üit: Wagenaar, Amsterdam. — Zeer 
fraaie, onge vouwen afdruk. 

De zeer groote origineele Schilderij door v. Tfiaukmd, waarvan 
deze plaat eene uitvoerige en naauwkeurige doch verkleinde oop^ 
is, berust nog op het Stadhuis te Amsterdam, en is een hoogst 
belangrijk stuk voor de kostumes en zeden v. dien t^d. 

h Dez. plaat, fraaie Proefdruk vóór alle Ir. 

c Dez. plaat, ona^em. Btsdruk vóór alle Ir. Met alle randen. 
1206 Hetzelfde , geheel anders. Benige Leprozen met versierden standaard en 
rinkelbom trokken met vele kinderen door een dorp of voorstad, en 
houden voor een geopend huis stil. Met 6 reg. vers: «De Sieokgens 



lSi4. Beleg yan Ostende en inneming van Sluis. 149 

yS^n fleer rerbl^t. — Als ey sien de Ooppert^t . enx." Boren de deur 
T. h. hoifl fliftat h. jaar 1606. Naar en door C. /. Visxher, met aidre 
T. Clem. d» Jonghe. Achter den naam t. Yiaeoher is «eend. nitgewiBcht. 
Hg. 18, br. 2S dm. br. 4o. 
UOè (14 Fe»r.) Beleg yan Oetende. (Arend, Hl. h. 199). — , Waeraohtighe 

^affbeeld. d. Stadt Oostende d. 8 Jol^ IGOl tot deeen teghen- 

, woord. 16 Febr. 1604, door desz. Ingeniears gedaen, waerbij ge- 
,Toe^ is de Stormbmgge, alxoo die t. den beleggers meynt gebmyokt 
,te mogen worden om de halve Mane over de Genie te Termeesteren 
,ende inne te nemen." — Afbeeld, t. de yesting; links de Genie, 
boTenaan de see, regts de stormbmg in h. klein; van onderen eene 
alkonderlQke seer nitToerige afbeelding t. de stormbmg. — Hierbij 
eene afiK>nderl9ke beeohrijTing op 2 breeder en eene smaller strook , 
welke om de plaat behoort, met opschr. : ^Waraohtighe af beeldinghe 
gT. de wytyermaerde, lang^dnerighe beleger, d. Steroke Stadt 
«Oostende , ens." Voorts : ,Den nieuwen , archlistigen welghe- , 
«maeokten .... Stormbrugghe ofte Luywaghen /' enz. met uitlegging 
der no. ens. (dese ingenieuse stormbmg werd kort daarna reddeloos 
geschoten). — De plaat is hg. 87 , br. 28 dm., kl. fol. Uiterst xéldzaam. 
^0 (90 Aaff.) Beleg en inneming yan Sluis door Prins Maurits. (Arend , 
HL h, 901, 202). — Zeer uityoerige kaart v. h. land van Sluis; de 
stad in h. midden een weinig regts; hoogerop Aardenburg on 
Middelburg in Vlaanderen, links Breskens, Biervliet en IJsendijke, 
?. ond. het land y. Oadsant en de zee. Met 1 regel bovenschrift: 
«Typus max. et potentiss. D. D. Ord. Foed. Classis, qua Flandr. 
«petierunt et Gasand. appulemnt 1604. April 25." Van ond. links een 
Lat. insohrift en regts een 16reg. Lat. vers in 2 kol. Door Flor. 
BaUhcuar. br. fol. — Met uitlegging der 38 n». op de kaart en uit- 
Toerige gfeschiedenis v. h. beleg tot 2 Aug. (waarin op een' goeden 
uitslag gehoopt wordt) in 5 kol., op 4 bladen, links en onder de 
pi., m. opschr.: ^Warachtige afbeelding v. de belegher. v. de wiit 
yvermaerde Stercke Stadt v. Sluys, enz." Met adres v. Flor. Balihasarsz. 
Plaetenijder . woonende in de Ohoorstraet tot Delf. 1604. — De pi. 
hg. 41, br. 50 dm., het geheel hg. 58, br. 64 dm. br. fol. Uiterst 
jMtaam, 

Deze plaat is beschreven door den Heer Bodel in zijn stuk over 
Balthasar, op no. 7; doch zonder den hier aanwezigen tekst, die by 
het daar vermelde Bx. ontbrak. 
Hetzelfde, eenigzins anders en veel kleiner. Kaart v. h. land v. Sluis; 

a in h. midden de Stad, bovenaan links Aardenburg, en meer links 
h. plan v. IJsendijke; v. ond. Oadsand. Met Hollandsche beschr. br. 
fol. Uit: Orlers, Nass. Laurencr. 1610, bl. 200. 

h Dez. plaat, later slechter afdruk zonder beschr. Uit: Orlers, Verm. 
Laurencr. 1619. 

Hetzelfde, geheel anders. Gezigt op de Stad; vooraan de Spaansche 
Schepen die tot ontzet aankomen, br. 4p, Uit : Baudart, no. 260. Dit 
feit is niet bij Hogenherg afgebeeld. 
<218 Hetzelfde, geheel anders. Kaart v. h. land v. Sluis; de stad bovenaan 
links; v. ond. eene uitvoerige afbeeld, v. d. schootvrije brug, die 
Manrits over de rivier voor Sluis heeft laten maken. Duitsche grav. 
door G. Keiler, 1604. Hg. 28, br. 29 dm. br. fol. 
1214 Beleg v. Sluis. Andere, grooter afbeelding v. de brug voor Sluis, met 
inschrift: ,Dese bruggen sijn 82 deelen (dat is stijf 400 voeten) 
,lang." Znd. ander inschrift. Hg. 9, br. 88 dm. br. fol. Uit een gelijktijdig 
werk. 



»^n 



150 Overgave v. Ostende. Aanslag op Antwerpen. 16M,M 

1215 (9 Aeipt.) OrergaTe Tan Ostande, bQ yerdrag, na een beleg t. meer 
dan 8 jaren, waarin alle oorlogakmuit Tan weem^de was nit^pat, 
en de stad in een puinhoop Teranderd. (Arend , HL b. 20b.) — Serie 
T. 12 platen (geno. 8 tot 14) den geheelen loop t. h. beleg en alle 
Terdedig^gswerken Tan beide i^den nitToerig aanduidende. Met Lat 
insohriften op de pi., uitgenomen op 6, 8, 11. — Deae pi. a^n alle 
br. 4r^. doch t. eenigains Tersohill. grootte en behooren in : «Haesteiu, 
,1a nouyelle Troje ou siège d'Ostende. Le^de. L. BlieTier. 1615." 4<>. 
Hierbij nog eene pL gen». 6, den wapenstilstand op 25 Dec afbeeldende, 
die zeker in eene andere uitgaTe t. dit werk behoort. De pL 1 en 8 
die in dit boek behooren, s^n de no. 1196a en 1144 Nieuwpoort. 1603. 

1216 Beleg t. Ostende. — Kaart t. de Stad en h. omligg. land ; boTenaan regte 
a de stad, links de forten Albert en Isabella, t. boTen de see. — Met 

HoU. uitlegg. onder de pL br. fol. üit: Orlers, Naas. Laurenor. In g^eene 
der mlJ bekende nitgayen komt dese pi. met HolL onderschrift Toor. 
h Des. pi., latere afdruk, sonder uitlegg. Uit: Orlers, Nass. Laurenor. 
1610. bl. 170. 

1217 Hetselfde, geheel anders. üitToerig plan d. stad, links de Geul, t. 
ond. de see. Met een klein plan d. Stad in 1641 boTenaan links; y. 
ond. links en regts uitlegg. d. no. op de kaart. gr. foL Uit: Bleau, 
Stedeboek. y. acht. bedrukt. 

1218 HetseKde, geheel als Toren, dooh seer TerkL, m. insohr. : ^Het 
«belegh y. Oostende t. 1601 tot 1604." br. fol. Uit: Le Olero. 

1219 Intrede y. Albert en Isabella in de yerwoeste stad Ostende. Door 
a B, FokJce, br. 4». Uit: Wagenaar, IX. 

h Des. pL, Proefdruk Töör alle Ir. 

1220 (1905. 19 Mei.) De Staatsohe Sohepen onder Graaf Imst t. Nassau 
doen een yruchteloosen aanslag op Antwerpen. (Arend, m. b. 211, 
212). — Afbeelding t. de naderende groote yloot; op d. Toorgrond 
regts Antwerpen en yele burgers die de yloot yerwaohten. Znd. nm. 
y. gray. met adres y. Ahr, Verhoeven te Antwerpen (deselfde die in 
dat jaar geregeld begon gedrukte couranten uit te geyen en daarroor 
toen een priyilegie Tan den Aartshertog ontying.) — 

Hierbij y. ond. eene a&onderl. Fransohe uitlegging en besohr^y. 
in 4 kol. met opsohrifb: ,Bemonstranoe des forts et lieuz." en: 
„Puurtraiotnre de oe qn'est adyenu le 17c May 1605 k la prinse Ia 
jydicque d'Anyers distante d'illeoq d'une lieue." — Hg. 28, br. 88 dm., 
met beschr. hg. 86 dm. — 2jéér fseldaaam. 

Van dese plaat komt eene seer gelQkende oopie (dooh sonder de 
sohipbrug oyer de Schelde) in Hogenberg Toor, en eene Terkleinde 
bij Baudart 268 naar Hogenberg. 

1221 Hetzelfde, doch yeel uityoeriger, in 4 bijeen behoorende bladen, 2 
naast , 2 onderelk. , met 2reg. opschriffc boyen in h. boyenste linksche 
blad in h. Spaansch, Holl., Lat. en Fransch: y6elegd.StadtT. Antw., 
jygheproefb ende gheattenteert door Qraef Manris t. Naas. ende die 
j, rebellen t. H. Hooch. d. 17«^ May 1605 niet sonder groot Terlies d. 
yGeuBohe Soldaten ende Schepen." — Qroot plan d. Stad, met eenig 
omliggend land; onder h. opschrift de Schipbrug, waarbQ staat: ^An 
j,1605 le 24 May par oommand. de Spinola, Abr. Melyn a faict oe 
ypont en trois jours." — Naast het opschrift in 4 talen het wapen 
y. Antw. Op het onderste regtsche blad een Mercuriusbeeld met 
opschr.: Lainf). a Noot (?) pictor, effigiebat , met adres y. J. Bpt. Frmis. 
1605. 4 bl. Ieder hg. 85, br. 48 dm. br. fol. Uiterst fBeldÊaan%, — Dit 
exempl. berust in het Archief der Qenie aan h. Minist. y. Oorlog; 
is genoteerd: Plans y. Beleger, n^. 728. 



Mm. Veroveringen door Spinola. 151 

UB (99 MH.) Innemiiig t. h. Sterke hu ie Tan Wonde door Manrite na 
den mislukten aenilag op Antwerpen. (Arend, IIL h 212.) In het 
midden het door water omringde Kasteel ; t. ond. het dorp EEeerle , 
ens., met Lat. insohrift: ,Haeo Arx .... 18 Maji ob oe ei a , deditionem 
tfeoit qoatridao post inoept. obsid., nempe 22 eto." — Ter weerss^de 
eene gedrukte HolL beschr^ving; op de geheele pi. komt g^een 
jaartal Toor. De pi. hg. 2S, br. 20 dm. met besohr. br. 86 dm. 
br. foL 

^ (1 Javtf .) Togt T. Manrits naar Waterrliet en UsendQke in Staats- 
Ylaanderen. (Arend, IIL h 212.) — Kaart t. h. land met afbeelding 
der kampen t. de beide legers; links dat t. Spinola by het dorp 
Boohont; in h. midden dat t. Manrits, regts Usend^ke, t. ond. de 
lee. Met seer yele Fransche inscriptiön in de kaart ; boTenaan regts 
een HoU. en Fransch insohrift: ,Het leger der H. M. Staten/' enx. 
«Camp de Mees. les Bstats," eto. — Van ond. eene afisond. HoU. 
besohr. en uitlegging der n». in 4 kol., beginn.: ,Ware afbeeldinge 

gT, h. Leger leggende tot Waterrliet," ens 1006. — Hg. 29, 

br. 87 dm. br. foL Fraaie grar. Znd. nm. t. grar. Zéér Mldsoom. 

^^ (9 fkm%.) Oldenzaal wordt in öönen nacht door Spinola ingenomen. 
(Arend, HE. b. 216.) Plan der Stad en t. h. omligg. land. Naar 
Hoffmherg seer yerkL Uit: Bandart, n». 264. br. 4fl, 

^^ (19 A«g.) Lingen door Spinola genomen na een beleg yan 9 dagen. 
(Arend, IQ. h. 216). — Plan der Stad en y. h. omligg. land met de 
aanrukkende y^janden en yele Holl. insohriften. — Boy en- en onderaan 
links eene Duitsohe besohrijylng en uitlegging, die beide op eene 
opene ruimte geplakt z^n, zoodat de plaat waarsoh^nlijk ook met 
Holl. uitlegging bestaan heeft. Znd. nm. Hg. 22, br. 82 dm. br. fol. 

Uk Hetzelfde, nagenoeg als yoren, dooh yeel kleiner en omgekeerd, en 
het plan der stad nog al yersohillend. Van aoht. bedrukt. Naar 
Horenberg zeer yerkl. üit: Baudart, no. 266. br. 4». 

1287 • Oet.) Ongelukkige sohermutseling b^ Buhrort , waar de Staatsohen 
door Spinola op de ylugt gedreyen worden. (Arend, UI. h, 219). In 
h. midden de Bij n, links de Buhr, regts boyen den Btjn het Spaansohe, 
onder den Btjn het Staatsche leger. — Naar Hogenberg zeer yerkl., 
y. acht. bedrukt. Uit: Baudart, no. 267. br. 4fi, 

1228 (S8 Oet.) Bnquoj ontneemt Wachtendonk , na een beleg y. 20 dagen 
aan de Staten. (Arend, III. h. 218, 220.) — Plan der yesting boyen 
in de pi. , y. ond. de Maas. Naar de zeer uityoerige plaat y. Hogenberg 
seer yerkl., y. acht. bedrukt, br. 4fi, Uit: Baudart, no. 266. — Op 
de plaat bQ Hogenberg is de datum y. d. 28 Jan. 1606 g^esteld. 

1229 (9 IVoy.) Buquoy neemt na Wachtendonk het sterke Kasteel Grakou 
bQ Oreyeld digt bi) den B^n in. (Arend, III. h. 220). Naar Hogenberg 
zeer yerkl., y. acht. bedrukt. Uit: Baudart, no. 268. br. 4fl, 

1280 (l>er.) Oyerwinning op den Duinkerker Admiraal Adriaan Dirkszoon , 
door den Botterdammer Scheepskapitein , Mooi Lambert, behaald. 
(Niet bij Arend yermeld , doch bij Wagenaar IX. 196.) — Kaart y. h. 
land rondom Duinkerken, de Stad in h. midden op d. yoorgrond; 
beneden de zee. Met Holl. uitlegg. der letters A. — K. Znd. nm. y. 
gray. Gelijktijdige plaat. Hg. 22, br. 80 dm. br. fol. 

1231 Hetzelfde , nagenoeg als yoren , doch met groot profil y. Duinkerken , 
en uityoerige afbeelding d. yloot. Boyen in de pi. eene 8reg. Lat. 
en Holl. uitlegging. Oen», onderaan regts: 72. Hg. 22, br. 81 dm. 
br. fol. 



152 Veldtogt in Gelderland. 1«M. 

1282 (16IMI.) Zinneprent op het yerlangen nMur Vrede. — Opsohrift in 
kapit. letters boTen in de pi. ^Desideratae paoiB deploranda oapti' 
jyTitiis." — In eene omheining (de Holl. tnin) sit in het midden de 
Holl. leeuw, met h. wapen t. Holl., op een setel; rondom de leeuwen 
en wapens der 6 andere ProTinciön. Vóór d. HolL leeuw ligt de 
Trede gebonden op den Toorgrond , en wordt met de vele Toor haar 
staande Hollandsohe burgen, door een hollend paard, door tweedragt 
en door een ander persoon, voortgesleept; in de omheining treden 
de Koning yan^ Spanje en andere Potentaten om den rrede te 
brengen, ens. — Met 2 reg. Lat. opdragt aan Ohristoph. d'AsBonTÜle, 
Baadsheer t. hunne Hoogh., door Joaeh, Jwmts, inventor, met appro- 
batie T. Egb. Spithold, Kanunnik te Antw. om dese pi. te mogen 
drukken. 29 Jan. 1606. Met de letters A — ^K in de plaat (aonder 
uitlegging). Hg. 24, br. 82 dm. br. £61. — Benig Bx. in de ooUeotie 
Tan Dr. B. Verloren t. Themaat te Utreoht. 

1288 (SS III««rt.). Du Terrail Terrast BreoToort op VastenaTond wat 
den 22 Maart door Frederik Hendrik hernomen wordt. (Arend, IIL 
6. 227.) — Plan der Stad en t. h. omligg. land. Naar Hogenberg TerkL , 
T. aoht. bedrukt, üit: Baudart, no. 269. br. 4o. 

1284 (It J«nU.) Da Terrail Terrast Sluis, dooh wordt ter stad uitge- 
droTen. (Arend, UI. b. 227.) In h. Terschiet de Stad, waarheen de 
Spaoj. trekken, üit: Baudart, no. 27a br. 4fl. Dit feit is niet btj 
Hogenberg afgebeeld. 

1286 (J«iyrA««.) Veldtogt der Spaansohe en NederL Legers in (helder- 
a land en OTerQssel , in Jul^y en Aug. (Arend, IIL h. 229). — Uitroerige 
kaart Tan OTer^ssel en Zutphen Tan Arnhem tot Kampen en Koe- 
Torden, boTenin een 5reg. gegraT. Lat. insohrift: ^Tabella, laellae 
yfluTÜ oursum," eto. Door Ba^t v. Doetichem te DeTenter. — Van 
ond. eene afisond. uitlegg. t. d. n®., letters en opsohrift: ^Afbonter^ 
gfeytinge d. IJselstrooms, h. Sticht t. OTerysel, 't GraefiMhiap Zutphen, 
,alwaer nu ter t^t de beyde Legers, so het Statissohe .... ende h. 
ySpaensohe .... hun Terhouden. Met aenw^s. d. Legerplaetsen t. S. 
,Exc., als die Toohten die Splnola daer int Landt ghedaan heeft in 
yJulQ en A.ug. 1606." — Hg. 25, met de besohr. hg. 84, br. 86 dm. 
gr. fol. 
h Deselfde plaat, later afdruk, met a&ond. Fransche besohr^T.; ^Gon- 
ytrefaioture du fleuTe Isel," eto. 

1286 (88 Jaltt.) Splnola neemt Lochem en laat door Pomp. Juatiniani 
meel wagens maken. (Arend, UI. b. 281). — Loohem in h. Terschiet, 
op d. Toorgrond de kunstig uitgeTonden meelwagens. Van boTen 
een 2reg. Fr. opsohrifb: ,Le Moulin a OharroyB," en t. ond. een 
2reg. Holl.: «Den mnel wagen ghepract. bij den groeten ingenieur 
, Pompeus," ens. Geno. t. ond. 24. Naar Hogenberg door H. V. D, te 
Keulen. — Hg. 28, br. 80 dm. br. fol. 

1286 (14 4«K.) Beleg en inneming Tan Grol door Splnola. (Arend, TTT. 
b 282). — Plan d. Stad met h. omligg. land, en eene Fransche inscriptie. 
Met Holl. en Fransch 8 en 4reg. boTensohrifb , en regts een afzonderlek : 
,Oort Terhael, hoe dat de stercke stadt t. Grolle," ens. en t. ond. 
een aftond. Fr. en Holl. Terhaal, in 2 koL Met adres t. Abr, Ver- 
hoeven te Antw. op de plaat en beschr. De plaat hg. 28, br. 28 dm.; 
met de beschr. hg. 87, br. 42 dm. br. fol. 

1288 Hetselfde, geheel anders. Plan d. Stad, andersom gelegen, met de 
aantrekkende Spanjaarden. Naar Hogenberg seer TerkL, t. acht. bedr. 
üit: Baudart, n». 272. br. 4». 



1M7. Slag voor Gibraltar. — Handeling over het Bestand 153 

1288 (99 Aaff. — t Oei.) Beleg en inneming t. B^nberk door Spinola. 
(Arend, HE. h. 288--286). — 2 platen; de eene het beleg , of het plan 
der yeeting in h* midden met h. omligg. land Toorstellende , de 
andere de overgaye; een gesigt op de stad boTenaan regts, links 
Oreoy. — Naar Hogenb&rg aeer yerkl., y. aoht. bedmkt. Uit Bandart, 
no. 278, 274. br. 4fi. 

Van dit beleg is eene gel^kt^dige teekenmg in het Ajrchief d. 
Genie, Ministerie y. Oorlog, genot.: Plans y. Beleger., no. 606. 

1240 (Mr pi.) De Yice- Admiraal y. Zeeland, Beinier Klaassoon, 2 dagen 
tegen de Spaansohe oyermagt gestreden hebbende , steekt den brand 
in het krnit, en doet s^n reddeloos geschoten schip in de lucht 
springen. (Arend, IQ. b. 28S). — Plaat uit Helmers HolL Natie. 8e 
sang. Door R. Vinkeles, 8o. 

1241 (IM9 95 Aiprtl.) Zeestr^d yoor Gibraltar, waarin de Admir. Jaoob 
yan Heemskerk snenyelt. (Arend, UT. h, 241). — Uityoerige yoor- 
stelling y. h. geyeoht in de baai y. Gibraltar; regts de Stad en het 
Kasteel, yoorts de Spaansche schepen; in h. midden het schip y. 
Heemskerk en y. Kapt. Lambert in geyeoht met den Spaanschen 
Admiraal; links het schip y. d. 8p. Admiraal Alteras, en eenige 
HolL Schepen. — Boyen in de pi. y^f afisonderlyke plaaljes; de 
uiterste pL links en regts, geno. A en B., stellen de baai yan 
Gibraltar yoor, de middenste het portret y. Heemskerk; regts s^ne 
begprafenis te Amst., gem^ O., links zijne grafiierk in de Nienwe 
Kerk te Amst., gem^ D., daarnaast de inscriptie op de graftombe; 
onder aan de pi., links, een klein kaartje y. de straat y. Gibraltar. 
— Btj de boyenste platen schijnt eene gedmkte uitlegging der 
letters te behooren , die hier in a&chrifb yoorhanden is ; eene gedrukte 
heb ik nooit ontmoet. — Fraaie grayure y. dien tijd sonder naam 
y. grayeur; 8 aaneen behoorende bladen folio, te samen br. 86, hg. 
48 dm. br. fol. 

Zou dese plaat die yan Balthascvr kunnen sijn, waaryan de Heer 
Bodel in z^n stuk oyer Balthasar onder No. X spreekt? Aan de 
grayure zou ik het niet herkennen; — en echter is het niet waar- 
schijnlek dat yan dit feit te gelijker tijd 2 zeer uityoerige en 
elkander zóó gei^ kende afbeeldingen zouden gegeyen ztjn, want 
die yan Balthasar is yolgens Bodel yerkleind in Orlers, en ook dese 
is daarin getrouwel^'k geyolgd. 

1242 Hetzelfde, geheel als yoren, zeer yerkl., op 1 pi. Znd. inschrifb. 
Uit: Orlers, Nass. Laurencr. 1610. bl. 206. br. fol. 

1248 Hetzelfde, geheel als yoren, met inschrifb: ^Zeeslagh yoor Gibr." 
Met 1 reg. curs. onderschrifb. br. fol. Uit: Le Olerc? 

1244 Afbeelding eeher Medaille op Heemskerk in h. Muntkab. y. Dibbetc , 
waarop eene yerkleinde afbeeld, der boyenst. plaat en aan de 
keerzijde die zijner begraf. — Grayure y. 1780? Znd. nm. 8o. — Graf- 
teeken yoor Heemskerk met de inscriptie in de Nieuwe Kerk te Amst. 8o. 

1245 Begrafenis y. Heemskerk, kl. 12o plaatje. — Hetzelfde in teekening. 129. 

1246 (Mei). Onderhandeling y. Pater Jan Nejen te 'sHage met Maurits 
en Oldenbameyeld oyer het Bestand. (Arend, lil. b. 266). — De 8 
personen aan eene tafel gezeten. Naar H, J. Scholten door Becklében. 
4fi, Uit: Arend, Geschied. 

1247 Zinneprent ter ontrading der Yredesyoorslagen door Pater Ney gedaan. 
(Arend, III. 6. 268 — 265). — Pater Jan Neyen staande, met een kruis 
in de hand en den staart y. een schorpioen, biedt aan 2 Hollanders 
die btj hunne tonnen staan een Olyftak aan, welken z^ afW^zen. 
Links 2 kleine zinneb. plaatjes: ^Madame de Parma," en: «Bepaelde 

20 



154 Zinneprenten op de handeling over het Bestand. 

OomnÜMioiiei.'' regti 1 dmtgtlL: Manrits tnadhen de moortauai^^ 
Beniohon en du Four, daaronder Maurite naaefc P. Panne. — Met^^ 
reg. boTeniohrift: ^Betfohreib. d. trül', guten «Boifcsohafft .... weloke...^^ 
^Nej... Niderlandt yerkOnden ihat." Van ond. een afitond. Dniiioh. 
Ters in 5 koL: ,Der ... Pater Ney inm Holl&nder." 1607. Hg. U, 
met beeohr^y. hg. 47 dm., br. 85 dm. gr. fol. — Hoogti aéldtnam, 

1248 DergelQke EÜineprent als Toren, met nagenoeg desel£ie Tooratel* 
lingen dooh met HolL inBchrlfben. — Pater Ney, (of: ,de OTerheerde 
yProTinoien") met een Janoagesigt en een Tossekop op d. mg, biedt 
een Ol^ftak aan Hoüander, die segt: ,Thia tooh al bedrooh;" links, 
aohter Ney bet levend begraren t. Anneke üjt den Hoto (aie n«. 
1061) (ook op de regten^de der vorige plaat voorgesteld.) Achter 
Hoüander de HolL tnin met d. Leeaw, waarboven een klein plaatje,. 
Elixabeth sittende de Spaansohe vredesvoorslagen ontvangende, in 
h. verschiet de Armade: «Doen men hare Mt. pays aenboot qnam de 
«Spaense vloot ;" boven in h. midden 8 medailles, links Alba en vervol- 
gingen. — Gtolykt^dige plaat sonder eenigen naam of tekst, (des9 
welligt afj^esneden?) Hg. 15, br. 87 dm. br. fol. Zéér saldsaam. — De 
vorige pi. is veel firaa^er. 

1849 (160ê. Febr.) Aankomst der 5 Spaansche Ambassadeurs tot h. Bestand. 
(Arend, m. h, 288). — Geslgt bniten den Haag; in het verschiet links 
de Stad; Manrits en Bpinola begroeten elkander. (Door 8. FrimuS) 
Zeer fraaie gravure. Hg. 15, br. 24 dm. br. 4fi. Pendant van n^ 
1252, 68. 

1260 Hetselfde , geheel anders. Ontvangst by Btjsw^k; in h. verschiet 's Hage. 
a Benigains naar Hogenberg verkL Door 8. Fohke, br. 4». üit : Wagenaar, IX. 
h Des. pi. Proefdruk vóór alle Ir. 
e Hetselfde; teekemng voor de voorgaande pL door 8, FokJte, br. é». 

1251 «Ware afbeeldinge der H. Ambassadeurs ende Qecommitteerde tot 
j,het Bestan t." — Bovenschrift v. eene plaat, waarop in 8 bovenelk. 
staande reeksen 18 portretjes, ieder met een 2reg. ours. onderschrift, 
br. fol. Uit: Baudius, Bestand. 

1262 (6 Febr.) Begin d. Beraadslaging der Staten te 's Hage over het 
Bestand. (Arend, UI. h, 280). — Afbeeld, der door een groot vuur 
verwarmde saai ; de Leden der Staten om de tafel. (Door 8, Friaius). 
Hg. 15, br. 24 dm. br. fol. ZeUdaaam en /raii. Pendant van no. 1249, 691 

1258 2iinneprent op de waarsohijnlijk vruohteloose Onderhandeling met de 
Spaansohe Gesanten over den Vrede. — In het midden een schild 
waarin de portretten der 5 Ambassadeurs, welk schild door 2Binne- 
beeldige vrouwen, Sol en Lwia, vastgehouden wordt; daarboven de 
Hollandsche leeuw en 2 kinderen die met s^nen staart spelen; v. 
oud. 2 kinderen die zeepbellen blasen. Boven de pi.: Iberoê naenioê', 
onder de pi. een 6reg. Lat. vers en 1 reg. beginn.: ^Parturiant 
,montes ," etc. ; reg^ en links een lang Duitsoh vers in 4 koL : ^Oon- 
ysultation des .... Baths, üb. gegenwart. Niderl. Paoifioation, in 
welk vers vooral op de vaart naar Indiö en de gramschap van 
Spinola over de vasthoudendheid der Staten op dit punt gedoeld 
wordt. Aan het einde: 160a (Arend, IIL h, 282). — De pL hg. 85, 
br. 21 dm. , met de vereen 46 dm. br. fol. Fraaie pi. HoogH stldsoom. 

1254 Zinneprent tegen h. Bestand wegens Indiö. — Bovenaan een 4reg. 
a curs. vers: gÈen. oud Schipper v. Moniokendam ," ens. Een oud 
Matroos trekt met een Spanjaard om het langste eind v. een stok, 
de Indiön verbeeldende; achteraan toeschouwers, bovenin het vers. 
Znd. nm. v. grav. 4fi, Titelprent v. een seer aardig blaauwboelge 
tegen h. Bestand. Zie Bibliotheek v. PamphL no. 676. 



1^. Ziiineprenten over het Bestand 156 

^ DMelfOe plaat; naaawkemige oopie; op den aohtergrond bergen; 
kei Ten boren in een ■child. SSnd. nm. t. gray. 4fi. 
Deee plaat ia later met een groot Ters op Oldenbameyeld toe* 



^^67 



^ Zbneprent op het Beatand, of op den gelukkigen Staat der Neder- 
landen door hunne eenigheid en kracht. De HolL maagd, littende 
op den hoekiteen: Chrigtui, toBSohen 8 pilaren, Tooraan Manrite en 
IVed. Hendrik met de Patrat pabriüs ; ▼. achteren de bloedende land- 
bouw en aoheepyaart. Naar if. Joerdaana door H. HondiÊU. 1608. br. 
fi>L Deie plaat is in 1619 op den t^d gepast. — Komt Toor in d. 
OktaL Atias t. Voorst, no. 816. 

"^ ^ïnneprent ter aanbeyeling t. h. Bestand. — In het midden der pL 
«ene fontein, waarop de drie beelden: Weldadigheid, Dankbaarheid 
On Vergelding staan, die met de melk harer borsten de lager 
liggende figuren drenken, die wederom hare melk in de lagere 
fbnteinen doen yloeQen; om de fontein staan de beelden y. Mede- 
leden, Nut, Beminnel^kheid , ens.; reg^ de maagden der Holl. 
Prorinoiftn en Maurits in den HolL tuin ; hoogerop de Vrede radende 
op een wagen, daarachter land- en werkyolk, en yerderop de af- 
trekkende oorlog; links Albeirtus en Isabella en de Maagden der 
Zuidel. Proyinc, in het yerschiet eene Stad. Naar D, Mainmi? ge* 
teekend door D, V. B, (Yinckéboomi) gegrtkT, door P. SfenifoutenJ. 
Met adree y. M, CoHjn, br. fol. — Hierbij een a&onderlijk yers in 
17 dertien regelige coupletten, de uitlegging behelsende der 54 Uo. 
op de plaat, door F. D, M, ^Peyst om d'Eeuwich." Met onderschr.: 
yWaere UTtbeelding klaer, eenes oprechten yrede. Die wei te 
,wenschen waer, in elck Landt en Stede." Hg. 89, met het yers 57, 
br. 53 dm. br. foL Zeer fraai en sieer géldscaam, 

(!¥•▼.) De Spanjaarden door de Staatschen onder den Heer Mar- 
quette by Mulheim geslagen. (Niet by Arend yermeld). — Op d. 
yoorgrond de Heer y. Marquette te paard , in h. yerschiet Mulheim. 
Uit: Baudart, no. 280. br. 4p, Dit feit is niet bij Hogenberg afgebeeld. 

^268 (!• IVov.) Schermutseling btf Xanten en Bljnberk, waar Graaf 
Adolf y. Nassau sneuyelt, doch de Staatschen oyerwinnen. (Niet 
by Arend yermeld, doch btj Wagenaar, IX. 427). — Op den yoor- 
grond de yeldslag, in het yerschiet het dorp Werth. Naar Hogenberg 
Beer yerkl., y. acht. bedrukt. Uit: Baudart, n». 278. br. 4p, 

1269 (1609.) 2Unneprent op de handelingen oyer h. Bestand , met opschrift : 
yHandelinge y. Trefvues. anno 1609.'' In h. midden de Nederl. Leeuw 
den p^lbundel vasthoudende, waaruit de Kardinaal een pijl (Qelder- 
land) wil trekken; daarnaast Spinola die een Ol^ftak aanbiedt; 
achter den Leeuw een Jecuit en een Spanj. met stroppen om den 
leeuw in de handeling te vangen. — Met gedrukte uitlegging ter 
a^de. — V. acht. bedrukt, br. 4fi. Uit: Valerius , Nederl. Gedencclanc. 

1260 (IMM 14 4prll.) Aflesing y. vreugdevuren ter viering v. h. 12jarig 
a Bestand, den 9«q April te Antwerpen gesloten en den 14^ aldaar 
a^lesen en gevierd. (Arend, III. h. 340). — Afbeelding v. ,'t Stat- 
yhuys y. Antwerpen." waarvoor eene estrade is opgerigt, van waar 
de aflesing geschiedt ; vóór het Stadhuis eene menige Holl. en Brab. 
mannen en vrouwen; regts en links vreugdevuren. Van oud. eene 
uitvoerige beschrijv. in 2 kol., v. de aflezing en h. feest. Dese plaat 
schQnt 2 stuivers gekost te hebben, want aan het slot staat: gQhy 

jyS^t wel bestelt voor u twee stuyvers; Glaeght niet. Ik heb 

eens een andere druk van die plaat en beschrijving gefden, waar 



156 Viering van het Bestand. tM9. 

de Ie regel der 8e kolom, die hier hegint: j^alle de inwoonden," 
de laatste regel der 1« kolom was. Hg. 18, met beeohr. 88, br. 28 dm. 
fol. — ZeUdgaam, 
h Deaelfde plaat, yroeger, firaa^er afdruk sonder het insohrift: g*t 
yStathays t. Antw." — Zonder beeohr^ying; welligt behoort de 
boTenaangehaalde besohr^ying ook hierbQ. 

1261 Hetselfde, nagenoeg als Toren, en geheel afwijkende Tan de plaat 
bQ Hogenberg, Uit: Baudart, n». 279. br. 4fi, 

1268 Yrengdeynren, ynnrwerken en yertooningen te Antwerpen ter 
yiering y. h. Bestand. — Het plein der Stad, waarop het Stadhois 
in de geheele breedte op den achtergrond; het plein yol mensohen 
in burgerkleeding , en een koets met 4 paarden ; regts yrengdeynren 
en een yeelhoofdige draak, yoorts aan een der' hnisen een groot 
wapen; links eene piramide met alle sinnebeelden daaronder; meer 
regts: «Ignes triomphales" in kapit. letters. Zonder ondersohrift 
(welligt afji^esneden) Znd. nm. y. gray. — Hg. 88, br. 46 dm. br. foL 
Belangr^ke, gel^kttjdige plaat. 

1268 (91 April.) Yreudeyuren te 'sHage a^gpestoken op de afkondiging 
y. h. 12jarig Bestand. (Arend, IIL 840). — Gesigt in den Haag; 
yooral op den Ytjyerberg, Geyangenpoort en Binnenhof, waar de 
kanonnen gelost en de yrengdeynren gebrand werden. (Door 8, Friamu,) 
Hg. 15, br. 25 dm. br. fol. ZeUkaam en teer fnaiL Pendant yan N«. 
1249 en 52. 
264 (99 April.) UitsohrQying y. een algemeenen Dank- en Bededag op 
den 6» Mei oyer het 12(jarig Bestand. (Arend, IIL h. 840). Gedmkt 
Plakkaat waarboyen eene g^roote hontoiede, den Y^yerberg en het 
Hof vcM HoUamdt yoorstellende. Hg. 6, met h. plaoo. 86, br. 26 dm., 
gr. fol. Zéér »Uka<un, 

1265 Dank yoor het Bestand. — In het midden een Standaard met Yrijheids- 
hoed , waaromheen de Prinsen y. Orazge en de Maagden der Proyinc 
geknield liggen; met Fransche bijbelsprenk nit Jes. 25. — Y. aohi. 
bedrukt, br. 4fl. Uit: Yalerius, Nederl. Gedenocl. 

1266 (5 Mei.) «Dese Yertooninghen sijn t' Amsterdam (yan d' Oude Gamer 
yin liefd bloeijende) yertoont op de yieringhe yan 't Bestand den 5 
^Mey 1609." — Opsohrifb boyen eene groote plai^t, bestaande uit 
eene uityoerige afbeelding y. h. Tooneel op den Dam te Amst. 
opgerigt, omringd door 10 kleinere tafereelen (1. 2. S. 4 boyenaan, 
5. 7. 9 ter linker, 6. 8. 10 ter regter zijde) uit een treurspel oyer 
Tarquinius Superbus, Lucretia en Brutus; het geheel meteen rond- 
gaanden rand omgeyen. — Het groote Tooneel was op den Dam b^ 
de Paerdenstal (dat is aan de Z. zijde, b^ de Krom-elleboogsteeg) 
yóór de woningen die nu in Zeemans-Hoop herbouwd s^n. — Door 
J. C. Visscher, Hg. 48, br. 60 dm. br. foL Hoogst tMtamie en söör be- 
langr^ke plaat. 

1267 Uityoerige zinneprent op h. Bestand. — 8 bladen, waaryan het 1« 
regter blad 2 groote estrades tegenoyer elkander yoorstelt ; yoor de 
eene, regts, zit Belgicak Arch^d, svihdita en staan Philips lY en Spinola; 
yoor de andere links zit Belgica Ubera en staan Maurits en twee TTBT, 
Staten; naar die estrades rijdt (2« blad) het affuit y. een kanon, 
waarop *t Bestemt zit, getrokken door twee paarden, waarop Albert 
en Isabella, die door ^sLcundts Uefde en Zedieheyt geleid worden, 
terwijl J. va/n Naey de teugels houdt ; naast den wagen gaan Hendrik lY 
en Jacobus y. Eng.; achteraan geketend H Oorlogh, yoorts kr^gslieden 
enz.; in h. yerschiet Antwerpen; boyen in de plaat Mars en Yenos 



1M9. i^nneprenten op het Bestand. 157 

elkander omhelieiide. — Zeer fn^e en oitToeri^ voontolling, 
md. nm. t. grmr. (C. /. FtswAar?) Met adree t. P. Goot (1660?) 
(Zekerlyk bestaat hierran een rroeger afilrok met Troeger adree). 
De 8 bL te lamen br. 90, bg. 40 dm. br. £61. Zeer Jraai en tMeaaim. 

In den Oatal. Histor. Atlas in 1848 door m^ yerkocht, rind ik 
gde Wagen t. de Trere door Job. Ney geroerd. Groote linnepr. 
,(door C. de Paê?) 1 bL" — Dit is welligt eene verkleinde Tan dese. 

Boren dese plaat behoort nog een swarte rand , waarin in 't wit de 
woorden: «Afbeeldinge Tan bet Bestant." — In de prentTenameling 
op de Bibliotheek der Remonstranten alhier komt het aldos Toor. 

1268 Zdnneprent op het Bestand. — Ben segenwagen waarin JvgUUa en 
Pam aitten, en door Mieerieordia en VeriUu geToerd, waarnaast 
Manrits en Spinola en de 17 ProTino. gaan , alsmede Hars geketend 
Toortgesleeptf komt tot Albert en Isabella die ter linkers^de sitten 
en naast wie de Staten en J. de Ney staan; achter desen TsmpliM» 

* ft^, — Met 5 med., (8 boTen, 2 onder de pi.,) t. Spinola, Albertns^ 
Bnquoy, Manrits en Fred. Hendrik. Door HeL v. d. Bonehe, Hg. 26, 
br. 86 dm. br. fol. — 

In den GataL t. d. Histor. Atlas in 1848 door m^ Terkooht, Tind 
ik deselfile pi. ,door W. Hoen.*' Kan dit deielfde Bfjn? 

1269 Zinneprent op het Bestand. — In het midden sit onder een troon- 
hemel Bêgma Bdgiea, met een palmtak in de hand, boTen haar een 
4reg. opsohrif)-: ,Deo Opt. Max. Yotnm pro pnblioa paoe." Begts en 
links Tan den troonhemel, de profilen Tan Antwerpen en Amsterdam ; 
op den Toorgrond in 2 r^en de Maagden der 17 Nederl. ProTino. 
met de wapens der ProTinoiön in de hand. Naar Jo. Woudamu (J, 
van der WovdeJ met (b^na nitgeslepen) adres t. H, Haeeiens. Hg. 86, 
br. 42 dm. br. foL Zéér fMaaam, 

1270 Zinneprent op het Bestand. — Eene groote Piramide waarnaast 
boTenaan de woorden: Pyramu Pacificai op de kolom Tele sinne- 
beeldige Toorstellingen ; op het voetstak staan de beelden t. PieUu 
en JuetiUa, en er naast Jfors en IryviÓM,; op de trappen en TÓÖr de 
piramide sitten de 7 Nederl. Prov. (tuasohen haar de Holl. Leeuw). 
Rondom het Toetstnk staan de Vturiaa Natiomse; aan de reg^rzQde 
der plaat een tronk met uitgesproten tak en Maurits sinspreuk; 
links 2 torens met opschrift: Vigil en VigOAa; daarboTen eene Lat. 
opdragt aan de Staten; ter weerszode Tan de spits der piramide de 
wapens Tan Frankrijk en Eng. en boTen de spits de Hebreenwsche 
letters t. Blohim (Qod) in een nimbus. Door 8. de Fries (Frieiue) 
Znd. adres. gr. fol. — Deze pi. bestaat uit 2 oaneenbehoorende bladen ; 
het bovenste de spits voorstellende; te samen hg. 78, br. 46 dm. 
gr. fol. — üiieret zeldzame en frcbaüge gelijkt^ dige plaat. 

In den Oatal. Munniks t. Cleef 1860, uo. 186 kwam hierTan eene 
Teel later druk met adres t. O. J. Viescher toot, 

Dese plaat is later met Tele Teranderingen gebruikt Toor een 
spotprent op de Remonstranten en toen ,het Arminiaens Testament" 
genoemd. Zie No. 1829. 

1271 Zinneprent op h. Bestand, met opsohrifb: De oraeht des Peys, — Pru- 
deniia smeedt in een fornuis zwaarden tot ploegt zers; regts de 
eindigende oorlog; links de beginnende landbouw. Met Holl., Lat. 
en Fransoh vers en adres t. P, Bdltens, br. föl. — Komt voor in: 
CataL Atlas v. Voorst, no. 217. 

1272 Zinneprent op h. Bestand, met opsohrifb: «Pacis inuiyip^antifdtfluMaÜo. 
— De Vrede rijdt op eeu wagen door 3 ezels getrokken; de Maagden 
der 17 Provincidn , hare wapens in de hand , komen haar te gemoet. 



158 Oalikflche Oorlog. l«lt. 

Het yala andere linnebeeldige fi^^iren. Znd. nm. t. gray. br. foL 
Komt Toor in : Oatal. t. Yoonit. 1858. no. 213. 

1878 Zinneprent op het Beetand. De HolL Maagd aittende mei Taande! : 
CkmoofdM op? daa warmt Aoocttooa. (Door /. O, ViucK&r). br. foL — Komt 
TOor in : OataL Mnnniks t. dieet 1800. n». 177. 

187é Zinneprent'op h. Beetand, met boTenaohrift ; J)tn tpodberwt L WMig , br. 
4». Komt TOor in: OataL Mnnniks t. Oleefl 1800. n». 188. 

1876. Zinneprent op het Bestand, ToorstelL den'Holl. tnin, waar w>tH<iA«fii 
Print Willem en Manrite staan, een wapenbord houdende waarop 
BêUgio en Iribsriof omgeren door de NederL ProTinoiÖn» met een 
keten Terbonden aan den letel t. JumMm en P(mi: in de boTenho^en 
der pL: Btma Ckmua en BsUgio, t. ond. Mars en Yuloanns met yer- 
nield wapentoig. (Door ds Pcmm). br. foL — Komt TOor in OataL 
Mnnniks Tan Oleefl 180a n». 18é. 

1876 Zinneprent op h. Bestand. — Slr^gsTolk en Landlieden te samen 
foest Tierende, wegens het gesloten Bestand. Naar D. VimMbocmê 
door en met adres t. B. a Bolmoeri, Met 6 reg. HolL Ters: |,8iet nu 
,hoe trefVnes alles Terkeeren gaet," enx. br. 4fi, Komt Toor in OataL 
Mnnniks t. 01ee£ 1800. no. 186. 

1877 Zinneprent op h. Bestand. — Ben Tignet , de Orerrloed den KrQgpgod 
fertredende, waaronder een vers: ,Ben Nieu-jaer OTer den Vrede 
«ofte bestant" onderteekend: Soop v. beiflr. foL Zie OataL Mnnniks 
T. Oleeü 1860. no. 19a 

1878 (161«. 18 MaaH.) Golikaohe Oorlog. (Arend , UL b. 400—408 , 418). -- 
Het Slot Bredenbend aan da Bohr door den Graaf t. Solms TOor 
den Hertog Tan Brandenborg en de Staten Tergeefii belegerd. — 
Qeheel anders dan b^ SogeiCberg N^. 874. Oeiigt op het slot; op den 
Toorgrond Aartshertog Leopold te paard. IHt : Bandart , n». 88L br. 4°. 

1879 (1 Hel.) Prins Frederik Hendrik en Vorst Ohristiaan t. Anhalt 
TerdrQren de Waalsohe troepen by Beoknm b^ Maastricht. (Arend, 
UL b. 418 418). — Geheel anders dan in Hogmih&rg. N». 875. — Qesigt 
op het klooster Beoknm; de Prins en de Vorst te paard, regts. 
Uit: Bandart no. 282. br. 4». 

1880 (85 JalU.) Prins Maarits stelt s^n leger by Nuis in Slagorde. (Arend, 
nL b. 418). — Geheel anders dan in Hogenb&rg N». 876. — Op den 
voorgrond het leger, in het Tersohiet Nnis. Uit: Bandart, n». 883. 
br. 4fi, 

1881 Beleg der Stad Galik. (Arend, UL b. 414). — «Vraye ponrtraiotnre 
gde Tassiegement de la Tille de Juliers arec Lapproches et galeries 
ydoTant Ie Ohasteau, eto." 1610. Opschrift boren in eene pL Ter- 
toonende het geheele land y. Gnlik, in h. midden de stad, regts de 
Bohr, meer regts h. Fransche leger, links h. Gnliksohe wond, het 
kwartier y. Manrits, ens. Naar P. Ootin, dict d^Argtneouri door Flor, 
BalthoMT, 1611. Hg. 41, br. 49 dm. br. foL — Achter op de pL is 
eene afisond. Fransche beschr^Ting in 2 bL Tastgehecht: «lei se 
, represente Ie ponrtraiot Tasaiegement de . . . Jnliers," etc. Met adres 
T. PL B. Sculptevr, ^k la me diote Goerstraet a Noble a la Bose Ik 
yDelff." — De Heer Bodel segt in s^n stnk oTer Balthasar onder 
no. IX, dat dese plaat reeds in Noy. 1610 aan HH. Mog. werd aan- 
geboden doch dat hij die nooit gesien had. Ook my is geen ander 
£x. dan dit onder de oogen gekomen. — Hoogst xeldtMatn, 

1282 Beleg y. Gnlik ; geheel anders. In h. midden de Stad veel grooter dan op 
de vorige pi. , en h. omliggende land , doch dit veel minder uitgebreid ; 
boyenaan 't Tlekje Stetterioh. — Met afisond. nitToer. beschr^y. en 
uitlegging (welke naast en onder de pL behoort) met opsohrift: 



I^IO— 11. Oolikflche Oorlog. — OodsdiensUwisteiL 159 

^Afbeeldiiiglie t. da tralfeL beleger, d. yereen. Ooninglieiiy eni. — 
yllnde een kort Terhael d. laooenie." — ^Amat. OL J, Vinekêr, op 
,de NsZQdts Oolck in de YiMoher." Hg. 81, br. 41 dm. br. föL Dese 
plaat ie t^dens het beleg nitgegeyen daar het einde t. h. beleg in 
den tekst nog yerwaoht wordt. — Zeer suHdMom, 

19B8 Beleg y. Gnlik ; geheel andere. — In h. midden de Stad ; nog grooter 
dan op de Toorg. pi., regte de Boer, links het omligg. land} t. ond. 
het Tereohanete kamp t. Manrite. Met seer yele HolL ineoriptien en 
Do.» en nitlegg. onderaan regtiL Met boTenschrift in de pi.: ,Die 
^aeeker en waraoht. afbeeld, y. Gnlik," eni. en 8reg. onre. ondereohrift. 
Zind. nm. y. graY. met adree y. Nic v, öeüUkereken (door hem ook 
gegraY.RP) Hg. 88, br. 48 dm. br. foL Zéér sMëaam, — In het onder- 
■ohrift etoat deie aardigheid: , Af beeld. y. Gulik naer 'tieren ge- 
yOonterfeyt, ens. waer in de leoer groot Yermaeok Yinden tall, end' 
,gelt dat UL beeteden aal n niet berouwen , want gj oont het leger 
«aeen, eonder prikel (perjkel) geaohoten te worden." — Waareoh^nlljk 
gedurende het beleg aitgegeren. 

19Sé Beleg y. Gnlik, geheel andere. — In h. Yersohiet de stad, op d. 
Yoorgrond de riYier en h. kwartier y. Manrits. Gtoheel anders dan 
in Hogmtiberg No. 880. Uit: Baudart, no. 284. br. 4o. 

1S86 (t61t.) yBe Benrs d. Stadt Amsteldaip ia begonnen in 1806, Yolbonwt 
gin Igll," — Gesigt y. de benrs, met grooten toren, y. buiten en 
T. binnen, de brug er Yoor naar h. Bokin en den ingang tot de 
benrs op de brug ; sonder de straat aan de sQde der KalYeratraat. — 
Fraaie gnY, met adrea y. F, de Wit. Hg. 26, br. 81 dm. br. foL 

1286 (161S) Spotprent op de (ïodsdienattwiaten met de aanhangera y. 
Arminiua. — In eene Baadaaal , y. Yoren open , sitten 7 Baadaheeren 
en Maurita aan eene tafel; Maurita trekt aan een atok, die aan h. 
ander einde door een man, die eene muta in den Yorm y. eene 
kerk opheeft, wordt Yaatgehouden. — Onder dese Yooratell. een 
bootje waaruit 8 Yarenagesellen aan wal etappen, en een weer y. 
wal ateekt. Met boYensohr. : ^Comoedia Yetua" (door Wl. Meerman) 
en 2 reg. oura. onderaohr.; glSj maat, aiet, ia 'tlant yoI geoken/' 
ens. Titelplaat y. (W. Meerman) geestig Spotachrift: |,Oomoedia 
,Yetua. 1612." 4o. Zie BibUotheek y. Famphl. no. 1040—1060. 

1287 Deselfie Yooratelling, dooh met vele Yeranderingen. — De bovenate 
afbeelding ia gelijk aan de rorige dooh omgekeerd; de 8 Yarena- 
gesellen die onderaan op de Yorige plaat uit de achuit treden, staan 
hier op denzelfden grond in de saai linka. — Y. ond. eene andere 
afbeelding: Ben wag^n met hollende paarden rijdt in YoUen ren y. 
een berg, eenige menachen Yallen er uit, anderen roepen: ,Houd, 
maet, de mallewagen, enz. — Titelplaat Yan hetzelfde pamphlet y. 
Meerman, doch Yermeerderd met een 2* dl.: ,de Mallewagen, uit- 
gegOYen in 1618, en eene nadere OYorreding tot gfodadienatige Yor- 
draagzaamheid behelzende. Deze twee platen ztjn seer bekend en 
Yeel nageYolgd, gpelijk het hoogst behartigenswaardige boek Yeel 
herdrukt en Yerspreid was. 

1288 (ittlS.) Zinneprent teg^n Spanje. — De HolL leeuw ataat in eene 
omheining (de HoU. tuin) waarin een Oranjeboom (Maurita) uit een 
tronk ia geaproten; linka een boom waaraan de Spaeneehe tirafimi en 
Inquiaiti hangt, welke door Prina Willem omgehouwen wordt. — 
Houtsnee-Yig^et op den titel y.: 8. CastelUo, opera (oYer de Yerdraag^ 
zaamheid in Beligie en de praedeatinatie ;) in h. Hollandsoh. Haarlem 
Yino. Oastelejn, 1618. 4fi, — Dit is zeker een oud Yignet dat de 
uitgeYer hierYOor zonder toepassing op den tgd gebruikt heeft. 



100 Maurits ontv.de Orde v. d. Koasenb. — Walvisch gestrand 16f 3, 1 4 

15B9 (4 Fek,) j^Flegüge Oeremooie omtrent het aendoen t. de KonBebant 
,en omkangen t. 8t. Joris aan 8.Sxc. Maorits/' ens. (Arend, III. h. 
668). — Uitvoerige afbeelding y. de Groote Zaal (t. Toren geheel 
open) op het Binnenhof met den stjgang, en een gesig^ op den 
Haag ter regter en linkerz^de; TÖÓr de saai eene menigte Tolks 
en aeer vele kanonnen. In het midden der saai, die met gewerkte 
tapeten behangen is, etaat Maurite wien de Engelsohe G^esant den 
Kousenband aandoet. Door 8, Friaiiu {de Fries.) Hg. 21, br. 60 dm. 
br. foL — Hierb^ eene nitlegg^g der letters A — ^B en a — n en het 
laatste gedeelte t. eene nityoer. beschr^ving der ceremoniën, waarin 
yermeld wordt dat men eerstdaags afisonderl^yk de Predioatie sal 
oitgeyen door UQtenbogaard b^ dese gelegenheid gebonden. — Zie 
mbliotheek y. Pamphl. no.*1068 tot 1066, waar ook de Predikatie 
wordt genoemd. — Voorts by de beschr^ying eene groote afbeel- 
ding y. Maurits wapen en 8 herauten. — Waarsch^nlijk is dese 
hoogst ssldsoms plaat 6 dm. yan boyen afgesneden, want op de yolg. 
plaat B^n 2 balken meer en hoogere kolommen dan hier sig^baar; 
ook behoort het bovenstaande opschrift (dat onder dit Bz. geschreven 
is) waarschijnlijk in druk b^ dese plaat. 

12B0 Hetselde. Oopie of latere opgegfray. druk, doch y. ond. en aan de 
sfjden versneden; het volk vóór de saai en de kanonnen, alsmede 
de beide g^esig^ten op den Haag ter regter en linkersQde sijn weg- 
genomen en de plaat alsoo verkleind. Znd. nm. v. Friams. Met n<». 
en nitlegfging onder de pi. Hg. 29, br. 88 dm. br. fol. Dese afiirnk 
der plaat behoort in: Leven v. Manrits. 1661? 

1201 Zinneprent? b^ dese? gelegenheid. — Het wapen v. Manrits, om- 
geven met de spreuk van den Kousenband: ,Honi soit qui mal j 
^pense." en dit omgeven met lanriertakken , waaronder: Je Main- 
tiendray, in gproote kapit. letters, en daaronder op een tablet eene 
opdragt V. dese plaat aan Manrits waarb^ alle s^ne titels. — Zeer 
fraaie gravure snd. eenig^n naam of jaar. Hg. 47 , br. 88 dm. gr. 
fol. — Twee even groote en dergelijke pL bestaan er met opdragen 
aan Frederik Hendrik en aan Srnst Gasimir; alle 8 behooren waar- 
sch^nlQk in het firaaije werk: Thibanlt, Academie de Tópee. (Leide ? ?) 
162a Zeer gr. fol. 

1292(1614* S8 Dee.) Een Pot-Walvisch (mannelijk) gestrand b^Noordwijk 
aan Zee, lang 68 voet, of 62 roedevoeten; voor aan den mnil breed 
9, aan den staart 12 roevoeten. — Belangpr^ke afbeelding; de visch 
ligt met den kop reg^; op den visch staat een man die hem schijnt 
te meten, in het verschiet het duin. Met 8reg. insohrift. Qeètst door 
Es, V. d. Veilde, br. fol. Hg. 16^, br. 2H dm. Uiterst seldsaam; dit is 
het öönige Sxemplaar dat ik ooit gesien heb. 

1298 Hetselfde, geheel als voren, (wellig^ detelfde plaat met eenige ver- 
anderingen.) De plaat is iets broeder, en iets g^ooter; de man op 
den walvisch is besig dien te meten; eene gproep van 8 personen 
die op de vorige plaat een gedeelte v. d. staart v. d. walvisch bedekt, 
staat hier aan h. einde v. d. staart, en nog 2 personen en een schip 
sijn aan de linkers^ de dese plaat meer dan op de vorige* Met 2 reg. 
inschrifb in een klein veld en Ireg. onderschrift. Naar Es, v. d. Velde 
inventor (door /. v. d. Velde) met adres v. O. J, Visscher. Hg. 17, br. 
81 dm. br. foL ZeUdinam. 

1294 Gnliksche oorlog. (Arend , m. h, 667). Bene beknopte kaart v. h. geheele 
Gnliksche land , v. Arnhem tot Manster toe, omvattende reg^ Gelderl., 
N. Brab., Luik, tot Keulen, Hessen en Westph. aan de linkers^de 



llll. Oaliksdie Oorlog en Zonneprenten daaroyer. 161 



toe; WAarop lear Tela plMitum door SpinoU in dit jaar ingwiomco , 
langediiid s^n, alc ook de to^^ yan Manrits ter s^ner bestr^ding. 
Met 8 reic. boTeiuwhr. : j^Tabnla , qaa repraeeent. oppida atq. looa per 
flfaroh. Spinolam, nomine Oaee. l^j. obeena et oocap. in Dnoat. 
yJuliao. eto. anno 1614. Nee non expeditionis bell^ ad oonat. ejni 
«reiist. a.^ Maaritio.^ snioeptae." — Dese plaat is niet b^ Hogaiberg, 
— Uit: Baodart, no. 2B6. br. 4». (de dubbele breedte). ■— Dese plaat 
Il de laatate in Baadart, en met het seer nitToerig rex^iaal op 89 
bL T. d. Gnlikeohen oorlog sluit dit belangr^k werk. 
W Deael£ie kaart doch op veel grooter schaal; met Tele n«> en letters, 
doch sonder beschr. (die waarsch^nlljk ontbreekt). Van ond., in h. 
midden der plaat een kleine berg (de Treres), waaruit Hars te Toor- 
sch^n komt, de serk waaronder hy rust, opbrekende, met bysohrift : 
,8pand yry de trom , Siet toe ik kom,'' sinspeling op de aanstaande 
Tredebrenk en h. einde t. h. Bestand dat men toen algemeen Ter- 
wachtte wegens het optreden yan Spinola in het Guliksche (en waartoe 
de geest die in dese platen en versen spreekt, evenseer aanleiding 
ion geven). — Door ^tc v. QeiUkereke (te Lejden). 1^ bL aaneen. Hg. 
81, br. 68 dm. br. foL Fraaie en seldsame prent. 
*^^ Hetsel£ie, naanwkeurige doch iets kleinere copie der Toorg. kaart, 
en de woorden: ^Spand vrij de trom" enx. ónder de plaat, terw^l 
die op de Toorgaande naast die voorstelling staan. — Van dese kaart 
is alleen het grootste, regtsche blad aanwesig. Hg. 22, br. 80 dm. 

^^^ Zinneprent op den Gulikschen oorlog en het gevreesd einde van de 
Treves. — Sene dergel^ke piramide als op no. 1270 staat schuins en 
dreigt te vallen, daarnaast: Banden voi knapsaek, (een kr^gsroep? v. 
die tijden); regts treedt de Holl. Leeuw, met omsohrift: gHomU êoit 
(sprenk v. de Orde v. d. Kousenband,) uit een berg op een Griffioen 
(Spinola, met opschrift: g'sLands heapnnqer) toe, en wil hem de steden 
Wesel, Aken, Duren ontweldigen. (Wezel ging in Sept. 1614 aan Sp. 
over.) In het midden een eereboog met opschrift: 't Landt v. GhiUk, 
ens. waaronder kr^gsvolk trekt ; links het Spaansohe heir met vaandel 
waarop: ^Castydinge der rebellen" en daarbij: j, Dit Yastela vent spel, 
j,gaat wonder weL" Y. ond. eene groote (a&onderL) uitlegg. m. opschrift: 
, Afbeeld, en corte verclar. van datter voorleden jaer ghepass. is in 
i,Gulick, Kleef, enz." (welke tekst hier ontbreekt). — Znd. nm. v. 

^ grav. Hg. 24, br. 86 dm. br. fol. Zéér fseldgcuun, 

^^S8 Zinneprent op hetselfde, geheel anders; m. inschrifb in h. midden 
der pL : Vreemden handel. — De HolL Leeuw (Maurits — Eendrachtich 
geweU) gaat op den Griffioen (Spinola — ^sLands heapringerj los, die 
Gnlik op Etjn borst heeft en aan de toren van Aach (Aken) s^ne 
klaauw slaat; links Qetromoe wacht, een kr^gpnnan die een beker 
vnltl — Boven in de pi. het wapen v. Gulik; onder de pL een lang 
gegrav. vers in 4 kol. ieder v. 12 reg. beginn.: ,Wel, wel, wats dit 
i,voor fantazy." — Znd. nm. v. gra?. Hg 22 , br. 82 dm. br. foL Zeldtaam. 
1299 Zinneprent op hetselfde, doch voomamel^k op het waarsch^nl^k 
verbreken v. h. Bestand. gHet Testament van *tBestant, — Le tesUunent 
gde la Trefvei" opschrift v. eene pi. waar regts de Holl. Leeuw en 
Nederl. Maagd in den Holl. tuin s^n, in het midden de Paus en 
andere B. K. Geestelijken , achter hen de Dood met seissen ; links een 
geharnast krijgsman (Spinola). — Y. ond. eene uitvoerig^ samenspraak 
in verzen tusschen: Jfors, JeauvDit,*tBe8tant, Maecht, Patrias defenaio, 
enz. 1616. (in 4 kol.) Znd. nm. v. grav. of dichter. De pi. hg. 18, 
met vers 81, br. 86 dm. br. fol. 

81 



162 Onliksche Oorlog. — Begrafenis van Walr. v. Brederode. f615. 

1800 Zixmaprent op hetselfda , en op den geheelen oorlog. — Met insohrift 
gOorloghi voonpel dm Paus toegeeygent tot een mau Jaar, In h. middeii 
der pi. de Pau e! tiende en sohreeuwende ; op s^n schoot is eenc 
kleine prent gehecht: Bêdeekte heyUcheyi; dat opligtende slet men 
brandstapels en galg^en, waarran in de uitlegging staat: gJa des 
jigront en rechte Toomemen om dese landen met moorden, braden 
,te mineeren." Begts t. d. Pans staat Spinola met een beukhamer 
om soldaten te slaan, links t. d. Paus de Ol^ftak t. 'tBeatand en: 
gOorloeh haeckt, Treves hraeekt;** meer links vele Nederl. krQgsliedeii 
en Mars een moker opheffende; in h. yerschiet Weeel, Aken, Bees 
en Bmmerik met een groote keten a^pesloten. :— Y. ond. eene afitond. 
(sinnebeeld.) uitlegging der yele n». en letters op de plaat, met 
opsohr.: j. Afbeeld, ende cort yertoooh t. d. selts. Oorloch, nu in Guliok," 
ena. — , waarin gesegd wordt dat in d. Terleden somer onae Mauritc 
Spinola beyoohten heeft. — SSnd. nm. t. grav. Hg. 16, met uitlegg. 
88 dm., br. 41 dm. br. foL 

1801 Zinneprent op hetselfde. — Maurita te paard, en Spinola op een 
■evenhoofiligen , met den PauselQken nmter gekroonden Griffioen 
Kittende, dringen met gerelde lansen op elkander in; achter hen 
een toren t. Babel, dien men bouwt (het Bestand?); op den achter- 
grond Keulen en Elee£ — Y. ond. een groot Holl. Tcrs in 4 kol. 
met opsohr.: j^Yerthoon. ende Terclar. t. d. Olee&chen St. Joria'' 
SSnd. nm. t. gray. of dichter. Hg. 81, br. 87 dm. br. foL 

1808 Zinneprent op hetaelfde en antwoord op een Pasquil yan Pater Arent 
op de Hollanders. — In het midden een zonderling hoofd met séér 
langen neu», en opschrift op h. yoorhoold : ^Een Pasquil tot yerw^t 
jpder Holland, gemackt, met de yerantword. ;" links boyen in de pL: 
, Pater Arents lof, Tegen 't yieryoetig stof," en daaronder een Arend 
(de Keizer) die het spit draait (Qulik), terwijl een krijgsman (Spinola) 
het land kaal scheert, en de Ganaen (de Hollanders) angstig in een 
korf g^yangen zitten. (Dit gedeelte der plaat is waarsoh^nlijk de 
origin. plaat door de Boomsohgezinden uitgegeyen). — Begts ziet 
men den Holl. Leeuw : Eendracht heeft macht, die aan den dubbelen 
Arend een kop afbouwt, terwijl de Griffioen op de ylugt slaat. Y. 
ond. eene uityoer. beeohrijy. in 4 kol. y. h. Pasquil en de titel: Pater 
Arente lof, enz. Hg. 81, br. 40 dm. br. foL *) 

1808 (M&J(.) Zinneprent op het wantrouwen tegen de Spanjaarden en op 
Maurits zorg yoor den welstand der 7 Proylnc. — In h. midden zit 
de Holl. maagd met een yerrek^ker in de hand onder een loofhut; 
de Koning y. Sp. en de Aartshertog dansen yoor de Maagd, terw^l 
de Paus op de trom speelt; Maurits staat achter de Maagd en 
waarschuwt haar. — Boyen de pi. een 2reg. yers: j^Ghy Patriotten 

jpt'hans, kyck ujt Siet wat een yreemden Dans, om de HolL 

jpBruydt." — Is de titel y. een pamflet znd. jaar, yermeld in de 
Biblioth. y. Pamfl. op no. 1187. 

1804 Zinneprent op hetzelfde. In h. midden y. een' groeten Holl. tuin zit 
de Holl. Maagd in een pridel; de Staten staan naast haar, de ingang 
y. d. tuin wordt door de Holl. leeuw bewaakt; Spanje, als eene 
schoone yrouw y. een luipaard yerzeld, tracht er in te komen. Met 



*) Al deze platen oyer den Gnlikschen oorlog yan no. 1281 — 88 en 1294—1808 
z^n zeer zeldzaam, de eene meer de andere minder, doch yan de meeste 
heb ik slechts het hier yoorhanden Exemplaar ontmoet. 



MIS. Lotertjplaat van Egmond en Petten. 163 

nÜB inadhriften, en boyenin: jpKarokt de W^aheyt Termaert, t. h. 
«HolL hayahoawen/' ens. — Titelpl. t. een pamflet, dat geen 
anderen titel en achteraan h. jaar 1615 heeft. 4». Zie Biblioth. y. 
Ftaifl. no. 1188. 
^Begraiania y. Walrayen y. Brederode, Heer y. Yianen, te Yianen; 
in U lange aaneenelnitende br. foL bladen. De 1« pi. ia de titel: 
iBaeohr^yinge yan de begrafeniaae yan Walrayen EEeer y. Brederode , 
«Unnen Yianen. 1615." en daarboyen het hoofd yan y. Walrayen y. 
Bred. te midden y . eenig beeldwerk , op de 2* pL de kerk y. Yianen , 
en h. begin y. d. optogt, die op de 12* pi. eindigt met eene poort. — 
Znd. nm. t. gray. 12 bladen, br. fol. Ieder blad br. 85, hg. 16 dm. 
2éêr jMbfaoam. 

Deae platen ifjn in 1628 ook door H. Hcndiui gebruikt en slechte 

weinig weinig yeranderd yoor de begrafenis y. d. Graaf Johan Albrecht 

T. Solme, yader y. Amalia y. Solma, (Gemalin y. Frededk Hendrik, 

begrayen den 25/15 Mei 1628. 

^ (15 Maart.) Loter^plaat yoor de stichting y. een nieaw Gasthuis 

^ in het dorp Bgmond aan Zee, in Noord-Holl. aan h. seestrand, 

ongeyeer bQ Alkmaar. — Het dorp op de geheele breedte d. pL; 

middenin het Ofutkuyi met dat opschrift; op d. achtergrond de see; 

boyen in de pL links h. wapen y. Holland, regts y. h. dorp, daar- 

tnssohen op een bandelier in goth. letters de naam y. h. dorp. Öp 

^ yoorgrond in h. midden een oad man en yrouw die te samen een 

«taak yasthonden, waaraan eene g^oote loter^kaart (geheel als no. 

1009) han^; de kaart stelt boyenaan h. Gkwthais yoor, daaronder 

•4 r^en bekers, ens. als prezen, onderaan de conditiön, alles seker 

eene yerkleinde copie der originele loterQkaart, die wel geheel yer- 

dwenen sal stjn. Door en met adres yan O. /. Visscher, Hg. 88, br. 

57 dm. br. fol. Zonder eenig jaar. Zéér teUdKoam, 

^ Hetselfde; naanwkenrige copie der yoorgaande plaat, aan de syden 

iets ingekort. Lithoe^. y. TresUng te Amst. Hg. 82, br. 84 dm. br. 

fol. Uit: Fokker, Geschied, d. Loteri)en. Amst. 1862. 8». 

In het genoemde zeer belangr^ke werk y. Mr. G. A. Fokker yindt 
men oyer de Loter^en in het algemeen de meest ourieuse en geheel 
onbekende bescheiden ; aldaar is ook h. Octrooi medegedeeld den 15 
Maart 1615 door de Staten y. Holland aan het dorp Bgmond yer- 
leend tot h. houden eener loteri) om daaruit een nieuw gasthuis te 
bouwen, wtjl h. oude door den oorlog geheel geruïneerd was, welke 
lotery zooyeel opbragt dat in de beschrtjying y. h. dorp, yerschenen 
in 1741 bij gelegenheid dat de g^oote oude toren inyiel, gezegd werd 
^ dat dit huis nog g^ede inkomsten bezat. -^ Zie de volgende plcuU, 
^^ Dergelijke? plaat; pendant der yorige. — Afbeelding y. h. dorp 
Petten in Noord-Holland aan h. Noordzeestrand bij Alkmaar; h. dorp 
op de geheele breedte der pL, links de groote yuurtoren waarop staat : 
Vier-hoet; yooraan op de pi. een man en yrouw die tusschen zich 
hebben een groote blad waarop het Oasthwys zeer groot afgebeeld 
is, boyen in de pi. in h. midden: Petten; inks h. wapen y. h. dorp, 
regts y. Holl. Met adres y. (en door?) O. J. VisKher, Hg. 88, br. 56 
dm. br. foL 

Dese plaat is in yoorstelling en bewerking een zóó naanwkeurig 
pendant y. de yorige, dat ik, ofiKshoon hierop noch jaar, noch y er- 
klaring, noch loterijkaart yoorkomt, het hoogst waarschiynl^k acht 
dat ook met deze plaat eene hernieuwing y. h. Gasthuis in h. dorp 
Petten door eene loter^ , omstreeks den tijd y. de yorige afbeelding, 
aangeduid wordt. — Zéér zeldnaam. 



164 Moord ran Van Wely. — Eente Schonwbnrg. 1616, 11. 

IIOB (IB HM.) ^Afberidinglie d«r plMtae daer hare Hoootejt (Clan 
ylMbelU) d«n papegaj heeft aij^etchotcpi met den yoeiboghe onder 
yde oode ifalde." — Afbeelding Tan de groote Oathedraal (te Ant- 
werpen??) omgeTen door een kerkhof en muur, waar binnen reel 
Tolk b^een ii, en leabella met den boog lohiet; links de etad en 
Tele menaohen, boren in de Inoht een Sreg. Lat. Tert op een 
bandelier. Met Bpaaneoh, Franaoh en boTonitaand Sreg. Holl onderaohr. 
QéSttU gelQkt^dige pL ud. nm. t. graT. Hg. 26, met ondereohr. 29, 
br. 27 dioDL br. fóL — Zaldfloom. 

1209 Plaat oit h. YollnleTen t. dien tQd. — Titel t. een ^Cfomptoir 
yAlmanaok toot h. Schrickeyaor 1616, nae de Nieuwen en ooden 
jySt^l. Door £. J. 8mck HlerbQ .... eenige genoeohl. Olnohten. 
jyAmst. bQ Broer Janok roor Hendrik Lanrenaa." — Y. boren h. 
Amst. wapen, linka en regta een man en ttoow: t. ond. de beors 
T. binnen. 4p. 

1210 (1616. 1 Mei.) Moord aan Jan y. Welj, Jnwelier te Amsterdam, 
gepleegd te 'sHage door Jan Tan Parja en Jan de la Yigne, die 
daarroor den 16 Mei te 'sHage geradbraakt s^n. — Afbeelding in 
2 boTen elkander ataande platen, de boTenste met insohrift: Thof 
V, HoUtmi Tertoont de exeontie op h. Groene Zoo^e by den Y^Terberg ; 
de onderste is in 2 afdeelingen; in h. midden wordt t. Wely aan 
tafel sittende door beiden rermoord; reohta het Tinden t. h. l^k in 
een tain by een mnor, links de portretten der moordenaars. — Naar 
ff. Bttytenweeh geêtit door A. v. d. Vddê. br. foL Hg. 20, br. 20 dm. 
— Met uittreksel nit een Onden OataL als: mer raar. In 1842, op de 
Telling T. 4* Histor. Atlas Ameshoff, Terkooht Toor f 26—, Hoogst 

1211 Hetselfde; in 2 afdeelingen, ieder een portret Toorstellende ; in het 
midden v. WéUf regts Jan t. Paris, links J. de la Yigne, met 
4reg. boTensJDhrift : ^^Waeracht. afbeeld, t. Jan t. Weli ," ens. B^. 12 , 
br. 82 dm. kl. br. 4>. Zoldeoom. Hierby ^^Waraohtioh Terhael t. de 
«Confeasie," ena. 8 bl. — Zie Biblioth. t. Pamfl. n». 1168. 

1812 Aanspraak t. H. de Groot in de Yroedaohap te Amat. Tan wege de 
a Staten Generaal OTer de Gk)dadienatgeaohillen. (Arend, in. b. 672). — 

Kl. plaatje. 18». 
h Proefdmk Tóór alle Ir. — e Teekening TOor de pi. 
1218 Zinneprent op de heillooae Godadienattwiaten in Nederland in dit 
jaar uitgebroken. (Arend, III. h, 677). — De Nederl. Maagd, een 
bijbel en den p^lbundel in de hand, wordt Tan haren aetel : CAmtitf , 
afgerukt, door de achter haar ataande One&nieheyt achter wie de 
Dood ataat; een krijgsman, met een helm: utrecht op h. hoofd, de 
namen der Bemonatr. geainde ateden aan de a^de , en een brandende 
toorta in de hand, wil de Nederl. Maagd met h. awaard doorsteken, 
doch de hand dea Hoeren en Neptunua weerhouden hem; en s^n 
toorta wordt door water uit den hemel uitgebluaoht ; een meermin: 
Patriot, blaaat de titela der ergate pamfletten uit. — Onderaan linka : 
«Yertoninghe der tegenwoord. atant int Trije Nederl.," t. ond. een 
16reg. g^egraT. vera in 4 kol.: ^,0 Bendracht, Ohriati Bmyt," ena. 
Znd. nm. t. gray. Hg. 22, br. 29 dm. br. fol. — Zéér Mldmamh, 
1214 (161 f. 2 Febr.) Plundering Tan de Bemonatr. Yergaderplaata te 
a Amaterdam. (Arend , III. h. 704). — (ïesigt in de kerk. Klein plaatje. 24». 
b Des. pi. Proefdruk TÓÓr de Ir. — e Hetselfde. Teekening TOor h. 
Toorg. 
1216 (16 rebr.) Plundering t. h. huia t. Bem Bgbertsa. Bisachop 
a (Bpiaoopiua) te Amaterdam op het Bingel bQ de Bergatraat. (Arend , 



1618 Afdanken der Waardgelders. 165 

m. h. 704). -^ Moderne Toontolling nMur J. Buys door fi. VèMm. 

12». Uit: (Fokke) Qesohied. d. Nederl. 
h Des. pL, Proefdmk vóór alle Ir. 
e Hetaelfde; Teekening in O. L inkt Toor de Toorg. pi. Door J. Buys, 

1816 (1 Aag.) De eerste Sohonwbnrg te AmsterdAm onder de benaming 
y. gOoateTB Nederl. Aoademie, 200 aU die sich t. buiten Terioonde 
,in den Jare 1617." Naar eene 8chets y. A. Schoemdker door O. Phüipê, 
br. 40. Afdruk in gr. foL — De eerste steen y. dit n^bouw werd den 
1«B Aug. 1617 gelegd, en daarmede begon een nieuw t^dperkyan h« 
Tooneel hier te lande. — Zie de plaat y. h. eerste jaarfeest in 1618 
een weinig yerder. H^. 1S24 

1817 (1 IVey.) Uitnoodiglng tot h. bewonen y. de eerste yertooning yan 
S. Ooster's Iphiginia op den Nieuwen Amsterdamsohen Schouwburg 
op Allerheilig^endag, 1617. — Twee paarden ieder met een sadel 
waarop: de Werelt, en een toom waarop BeiUgi staat, r^den tegen 
elkander in; het /egtsohe paard heeft 2, het linksohe 1 ber^der; 
ieder heeft een swaard JusHiia in de hand. — Boyen de plaat: 
Aeadevm; onder de pi. een 4reg. yers: «Hoe 't in de wereldtgaat, .... 
yWi)8t Oosters Nestor in Iphlgenia aan; Dat sullen w^ aHeene spelen 
j^yoor die luyden, Die 't Land beminnen/' enz. ^, boyen dit yers: 
Op Alderheyl, éUigh, en ondersohr.: Voor de <urme Weeeen, Houtsnede, 
hg. 17, br. 17 dm. 'br. 4^*. — Onder deoe uiterst seldsame ja unMce 
en géér cmimue plaat is eene oude aanteekening y. Mr. Fr.? y. 
Limborch, dat Dr. Ooster deze plaat aan de huizen der liefhebbers 
heeft rondgezonden, toen z^n treurspel Iphigenia yoor de 1* maal 
op Allerheiligen dag 1617 op den Schouwburg te Amst. zou yertoond 
worden. 

Dezelfde yoorstelling doch gegrayeerd, staat op den titel y. Oosters 
Iphigenia uitgaye y. 1626 (doch niet op die y. 1617 b^ N. Biestkens,) 
maar y. acht. bedrukt. De yoorrede y. d. Iphigenia is onderteekend : 
1617 Sept. 22, waarin staat: j. Dit Treurspel is gespeelt op Alder-Heyl. 
ydagh, in 't openbaer yoor yolck, y. allerhande slagh. 

1818 Gewapende toyery^ yan zekere Dirkje Qerrits, te Haarlem: 1617. — 
Plaat uit Paling, Momaangezigt d. toyery a^erukt , 1728 en in eene 
yroegere uitgaye. 8». 

1819 (1618. SI Jaiy.) Afdanken der Waardgelders te Utrecht. (Arend, 
HL h, 884). Gtozigt op de Neude aldaar ; links h. wachthuis der soldaten , 
en daarachter de St. Janskerk. Naar eene oudeschilderij berustende 
op h. huis te Linschoten, geteek. door J. Bulthime, gegray. door 
D. Vriidag. 1798. br. 4o. 

1820 Hetzelfde, geheel als yoren, doch zonder toren op de Kerk en met 
minder omstanders. Naar de oude schilder^ y. J. C. Droogsloot (welligt 
dezelfde als op de yorige aangeduid is) door Beckleben, br. 4^. Uit: 
Arend, Vad. Geschied. 

1821 Hetzelfde; Maurits beyeelt aan de hem omringende krijgslieden yaandel 
en trommel af te leggen. Moderne yoorstelling door TT. v. Serwê, gr. 8o. 

1822 Hetzelfde, nagenoeg ais yoren; de geweren worden op den grond gelegd, 
a Naar J. Buys door K Vvnkeles, 12o. Uit : (Fokke) Geschied, der Nederl. 12». 
h Dei. pi.. Proefdruk yöör de letter. 

e Hetzelfde; Teekening yoor de yoorg. pi. door J. Buys, 12o. 

1888 a Brand yan de Begulierspoort te Amsterdam, kl. Door 8, Fokke. 12o 

h plaatje. Dez. pi. Proefdruk yóór de Ir. •— e Hetzelfde. Teekening yoor 

h. yoorg. door 8, Fokke, 12». 

1884 (1 Aag.) Viering y. h. eerste jaarfeest yan den eersten Schouwburg 

te Amst. door 8. Ooster opgerigt. -~ Yertooning yan der Gk>den 



166 Spotprenten: Armmkumêóhe Sekana en: Armin. TegiammL IflS. 

Lsndipel; in het midden de Goden en Gtodinnen in h. Téld feMtae; 
Aohteraan bergen; links een ond nuui; boTen in de pL de BQakorfi 
en ter iQde een fkreg. ren, get: ren Têoim Habito (8. CkMter f) K9B, 
meldende dat de eente iteen no een jaar geleden den !• Ang. galag^ 
werd. Naar D. F^ £. (Dirh VineMbooms) door C. J. Viaacher. br.foLHg. 
84, br. 88 dm. Zddtauun. Zie N». 1817. 
1886 (98 Aag.) De Baadaheer Teding y. Berkhout en andere waareoknwM 

a Oldenbameyeld dat men hem geyangen aal nemen. (Wagenaar L 
858 en Arend, UL o. 5i). Yooratelling yolgena Wagenaar. Hitf 
J, Bwys door K VinkOM. 1787. Uit: Wagenaar yerkort. L 

h Deselfde plaat; Proefdmk yóör de letter. 

1886 {%% Ang.) Geyangenneming y. Oldenbameyeld. (Wagenaar X, 8S4 
en Arend, m. e. 5i). Yooratelling yolgena Wagenaar. Naar J7.J.Aria 
door EdckUiben, br. 4p, Uit: Arend, Yad. Geeohied. 

1887 (4 Sept.) d^ArmimamB Bcha/nB tot Leydm. —; Spotprent op de Bemon- 
a Btranten. Afbeelding y. de Breeetraat te Lisi^en ter weeraa^de t. h. 

Stadhuis, met het sware houten Staketsel den 5 Oot. 1617 daarin 
gemaakt (a^rebroken 4 Sept. 1618) ter yerdediging y. h. Baadhms 
en yan de Bemonstrantachgesinde Yroedaohap, en daarom: crArmimofiiB 
Schans genoemd, welk opaohrift boyen in de plaat staat. Binnen in 
de schans staan eenige yaandels Waardgeldera in orde; daar buiten 
eenige soldaten handgemeen; yoorts a^n er de gebeurtenissen yan 
yerschillende dagen op afbeeld; op den yoorgrond de aföanking 
der Waardgeldera den 88 Aug. — Met 16 reg. gegray. Franaohyen: 
gOe fort foroö Youa est HoUandoia, un image, desdeaaeinaayortona, 
gde mal timbröa Oerreaux," ena. — Met afiK>nd. uityoerige uitleggin^^ 
(in Duitache letter, in 8 koL) der letteraopdepl., en de geeohiedeni0 
yan de Waardgeldera , (hier bloedhonden genaa^md) de opri^^ting der 
Schans, ena; — • Znd. nm. y. gray. Hg. 87 met de uitlegg. 48, br. 85 
dm. gr. fol. Zeer belangr^ke plaat. Berste firaa^e staat der pL, 
aonder adrea. 
h Deaelfde pi. , latere afdruk , met adrea yan J. Tangena (in het midden 
y. h. Franaohe yera ;) en deaelfde , doch eenigaina yeranderde uitlegging 
in Lat. letter. Aan het einde: j^GMrukt anno 1618." Het Franaohe 
yera op de pi. heeft zeker ^00» yreemdeling tot dichter. 

1888 Hetaelfde, doch seer Terkl., en eenigaina andera, met b^yoeging 
boyen h. einde y. h. Staketael, yan den Anmniaanache Bu l Ubac k f 
namelijk het beeld y. Tweed/ntgi, in iedere hand een acherp plakkaat 
yan 1616 en 17 tegen de Oontraremonatr. houdende; yoorta yele 
apot-inaohrifben tegen de Bemonstr., y. oud. heta. Franaohe yera 
gegray.; en eene andere, kortere geacliiedenia en uitlegging der 
lettera; geheel onderaan een 80reg. yera in 5 kolommen, beginn.: 
d^ArtnirUamuche Buiüebcuik. Hg. 17, met de uitlegg. 86, br. 87 dm. 
kl. fol. 

1888 (16 Oet.) t ArmirUaenB Testament — Opschrift boyen eene Zinne> en 
a Spotprent op den ondergang der Arminiaansche part^, yertoonende 
een toren yerdeeld in 10 boyenelk. staande, allengskens kleiner 
wordende afbeeldingen yan de gebeurtenissen in de 9 yoomaamste 
Arminiaansche steden : Utrecht , Leiden , Haarlem , Botterdam , Gouda, 
Schoonhoyen, Hoorn, Alkmaar, Kampen. — ledere afbeelding ia in 
tweeön yerdeeld, en vertoont regts eene gebeurtenis ten yoordeele 
der Arminiaansche, links ten yoordeele der Oontraremonstr. partQ. 
Boven de hoogste en kleinste afbeelding (Kampen) een 6hoekige 
verhevenheid met de wapens der Armin. Steden, waarboven eene 
non met bidsnoer MisvenUmt aetelt; onder op het voetatuk y. d. 



M8. Spotprent: Arminiaanseh Testament en WeegBckad 167 

toren itaat: IM 'hof i» uit; rondom het yoetituk da Waariqeldmn 
trenrende ; hoogerop 2 mannen Lieht^verley en L(uter»lmtgm aU waohtere 
op den toren ; de man ter regters^de laat de titelB ran yele Bemonstr. 
pamfletten ran een stok afhangen; die ter linken^jde heeft wapent 
aan een etok; onderaan den yoet des torene sitten de Maagden der 
7 Vereen. Proy. ; in haar midden de Nederl. Leeuw ; een lint d^Orangm^ 
VnU yerbindt allen; yan onderen gtaat: ^De YrQ-yereende-landen 
fTrinmpherende oyer haer enbyte en wonderl^cke Yerloednghe." 
Unka en regte y. h. mlddenttok 8 kleinere torens; links is Manrits 
beaig op den toren in een seef : Hooehnoodigh , yele personen te liften ; 
regts de Holl. leeuw, de uitspruitende boom, enx. Znd. nm. y.gray. 
(8. de Fries) met adres y. O, J. Vitecher. Hg. 5i, br. 46 dm. gr. fol. — 
üeae !• staat der plaat Is seldaaam. 

Deie belangr^ke en leer yerspreide plaat is deselfiie als de Pyramu 
jpacijiea (n». ISBO), gel^k m^ uit eene naauwkeurige yergel^king ge- 
bleken>is, dooh yeranderd ypor deoe gelegenheid ; het boyenstuk der 
Pyramis, wat yroeger op eene afitonderlijke plaat stond, is hier 
weggelaten, yan daar dan ook dat men die eerste plaat, Pyramif 
aeer weinig, dese seer dikw^ls yindt. 

Hierbij een onder de plaat behoorend (uiterst seldsaam) HolL uit- 
leggend spot-yers(in 6 kol. ieder y. 88 reg.) met opschrift : ^^'t Arminiaens 
^Testament ende inyentaris der naeghelaten Meubelen, yergadert 
,nae0t een jaer yyf of ses, weloke goederen bQ ons nu werden nyt- 
ygedeelt, noodiger tot waerschouw. d. yromen, als tot eere haerder 
^aanhangers. Ao. 1618. 16 Oct Qedruckt in 16ia" — Bit yers behoort 
welligt alleen b^ dëse uitgaye der plaat; ik heb het bij geen der 
latere uitgayen gesien. — Voorts hierb^ in HS. het gedeelte yan een 
Bermoen door Pater Mazimiliaan in de Jesuiteokerk te Antwerpen 
den 2* Deo. 1618 gedaan naar aanleiding yan deze plaat, die hij 
toen mede op den preekstoel bragt en yertoonde. 
h Deselfde plaat, later afdruk, met adres y. Hugo AlXardL 
c Deselfde plaat, nog later afdruk met adres y. JBT. Focken. 

80 Hetselfiie, geheel als yoren, doch yerkleind en omgekeerd; sonder 
de Maagden op den voorgrond, dooh in hare plaats de wapens der 
Proy. ; alle yoorstellingen , die op de yorige pi. ter reg^rzijde staan , 
komen hier linke voor. Met opschrift bovenin: Arminiaens Testament 
en de letters A — P in de plaat. Hg. 86, br. 26 dm. fol. 

Hierb^ ter weerszijde eene (a&ond. gedrukte) uitlegg. der letters 
op de plaat met opsohr. : j, Inventaris v. h. Armin. Testament." 

81 De uitlegging v. de plaat : de Amun. Schoms en de bovenst. : Inventaris 
in 2 kol. op 1 blad papier afgedrukt, zonder de platen , wat aantoont 
dat beide platen te gel^k en door denzelfden drukker, (welken??) 
uitgegeven zijn. 

88 Hetzelfde vers, als van no, 1828 H Arminiaens Testament, dooh eenigDSia 
verkort en behoorende bij de kleine plaat v. dien naam, w^l de 
uitlegging der letters hier boven het vers staat. In dezen druk aijn 
6 regels, de Armin. Schans te Leiden beschrijvende, uitgelaten, 
welligt meerdere. — Hiervan is slechts het begin , ter linkerz^de v. 
de plaat behoorende, aanwezig; aan de linker z^de met een broeden 
gefig. houtsneerand. 

88 De WeegsehadL — Scherpe en belangrijke zinneprent op de zegepraal 

o der Gontraremonstr. factie door den invloed v. Maurits, en bekend 

door het onderaan gedrukte geestige anonieme vers v. J. y. Vondel, 

jyOp de jonghste Hollanteche Transformatie," beginn.: gChmmer en 

gArmiffn te hoof," enz. — In eene open hal of vertrek, (regts op de: 



166 Spotprenten op de Waardgdders en Arminianen. 1 



Nm te ütraeht mtw—de, waar de Waerdgeldere a%edenkt wc 
keagt eea i^roote weegeoheel; op de r eg t e raij de, welke de ligti 
en doe in de hoogte rQst g\9j den Bock ran d'Adrooeet, 

gKnaaeoM y. d. Beet en : j, BrioTen die yermelden plat , 'tHf 

^reoht y. eleke Stat," waamaaat Oldenbameyeld en 2 and. per 
(de Qroot? en Hoogerbeets?) staan; op de linkenQde, die de swi 
ia, ataat de JngUL Cahim en Besa, waarbQ Maurits, j^a^nstalel 
,^e eo swaer waa yan gewioht, dat al 't ander yiel te licht," 
yan onder h. aangehaalde yere y. Vondel in Lat. lett.» met b 
yermeld opechrift in goth. lett. Znd. nm. y. gray. Hg. 8S, me 
yers 48, hr. tS dm. gr. foL Zéér ■ridaaom. 

Deee nitgaye yan deee aeer bekende plaat met dit opechrift 1 
ik yoor de eerste. In den OataL Atlas y. Voorst» n«. 246 kwan 
een andere, welligt nog yroeger drok yoor, alleen met opso 
HóUantÊche TransformaU^ 

h Deselide pL, andere dmk, met «opschrift boyen het yers: 
Waibgwcha/Bl het yers in cnrsiye letters. 

e Des. pL, andere drok met gel^k opschrift; doch het yers is ei 
afrond, b^gedmkt, en begint: Gommor, op de yorige Goi 
yoortfl andere kleine yersohillen. 

d Deselfde pi., andere druk met opechrift boyen h. yers: • 
WaM^g§chaMl het yers in cnrsiye letters. 

ê Deselfde pL, andere dmk, met hets. opschrift en yers, doch ï 
B|)n aan het slot . onder den regel : «ünd' Arm^n die kreeg den 8( 
nog 8 regels b^geyoegd: ^^Oock Pelaegs leer Bellarm^ns, '. 
jykettery Soojns,'' waaronder de naam E, larwAs als dichter. 

1884 Spotprent op het afdanken der Waardgelders. — Eene groote a 
houtsnede, yoorstellende een wagen waarop 8 mannen (n 
Oldenbam., de Qroot en Hoogerbeets) getrokken door een 
naast en achter den wagen eenlge mannen , eene yronw en een 
regts in h. yerschiet een molen. V. onder 2 liedjes ieder in 8 kolo: 
m. opschrift: j^Trinmph Wagen y. de Waertgelders — en: Ver 
I, liedeken om 't samen wederom in Eendracht .... te leyen." £ 

met yers 20 dm., br. 88 dm. br. fol. — üüent seldfloam. 
ê 
1886 Spotprent der Arminianen? op de toch welgeslaagde poginge; 
Maorits om te Hoorn? de regering te yeranderen. (Arend HL 
— Ben groote hoorn, in welks w^de opening een jongeman (Mac 
sich nederstort, doch die aan het naauwere mondstuk yerg^ 
pogingen doet er sich uit te wringen. Daarboven een hem uitlago! 
Nar die uit een yenster kijkt. Naast den man die sdoh in de op 
stort, staat een oud man (Oldenbam.? of een Hoomsch raad 
die hem waarschuwt. Met yersohillende inschriften op afisonde 
bordes. — Fraaie gel^kt^dige gray. br. fol. 

Dmc plaat heb ik (w&&r is m^ geheel ontschoten) gesien of g 
eene iets kleinere copie in houtsnede met adres: Amsterda 
Miohiel de Groot (die yan 1660 tot 1675 aldaar uitgeyer was 
yoor m^, en eene oude aanteekening d&Arop, duidt aan, di 
prent den 24 Maart 1674 yerschenen is ; ze herinnert mij echter g 
de oude pi., die ik echter niet geheel yoldoende kan uitleggf 
Op eene plaat yan 1682, den yruohteloosen aanslag der Spaigai 
op Kaadyliet bQ Antwerpen yoorstellende, 
geraakten, staat dese selfde afbeelding in h. 
het bekende Antwerpeche SigfkooThm (in Belgiü/ 
van Mae dwaae daad) de persoon die I» 




tMg. Opening der Synode. 160 

De door my bedoelde plaat wae br. fól.» firaai gegraveerd en sal ieU 
grooter g ewee rt stjn dan de boTenst. houUnede der Waardgeldert» 
a*. 1S84 

IM (S WoT ) Borgem. Gom. Piet. Hooft brengt aan Prins Maurits in de 
a Raadkam er te Amsterdam de onbestaanbaarheid der BegeriogsTer- 
andering onder het oog. (Arend IIL c. 70, 71). — Gesigt in de 
Baadkamer, Maurits en Hooft staande. Naar J. fhtytdoorA. Vinkelet. 
1780. Uit: Kok, Vad. Woordb. XXI. 
h Des. pi., Proefdruk Töór alle Ir. 
W (IS NoT.) Opening der Nationale Synode te Dordrecht. (Arend, III. 
a e. 161). BynoóU Dordauemae deUneaUo. — Opschrift in groote kapitale 
LatQnsche letters boren eene nitToerige afbeelding van de Synode 
met de geheele sittingaaal tot aan het gewelf toe , alle plaateen 
naaawkenrig door N®. aangewezen. Links en regts de fraai be- 
schilderde ramen; bovenaan de schoorsteen; daarroor de tafel aan 
wier hoofdeinde Bogerman, Toorts de Assessoren en Secretarissen 
litten; meer naar Toren de tafel met de gedaagde Bemonstranten ; 
regts de banken met de buitenlandsche Afgevaardigden; links en 
tegenover den schoorsteen die der Nederlandsche ; op den voorgrond 
eene balie waarachter vele toetfchouwers (tussohen hen een witte 
Keeshond). (Door Franc, SckiUemans te Middelburg). Cum priv, — 
Begts, buiten de plaat, eene Lat. opdragt deser plaat aan Maurits 
door SchClL! daaronder eene Lat. ode y. 60 regels door P. Lcmgberg 
(Pred. te Middelb.) op de Synode ; daarnaast een 120 reg. Holl. gedicht 
T. J. Oats op de Synode. — Links ▼. de pi. de (Latijnsche) j. Nomen- 
jydator omnium qni Synodo interfuerunt ," in 8 kol. met adres y. Joh. 
HélXmm (Hans y. der Hellen, de uitgever van Cats werken te Middelburg.) 
Allereerste uitgave deser hoogst belangrijke en zeer fraaije plaat, 
alleen gemerkt: own jpriv. en met de uitvoerige ztjstukken, alles te 
samen op é6n stuk zware Ugt gele zijde gedrukt. De plaat is hg. 46, 
met het bovenschr. 52 dm. br. 41, met de zijstukken 79 dm. g^. br. 
fól. — Uitmuntende afdruk. 

Dit exemplaar is het eenige dat ik van dezen l«n staat ooit ontmoet 

heb; ook vind ik dien nergens beschreven. Dit exerapl. was iu de 

portef. over Dordrecht in den Atlas de Burlett, in 1850 door mij gekocht. 

In enkele oude Oataloguasen heb ik gevonden : Afbeeld, v. do Synode 

met het Jtondje ,Extra raar." Ofschoon nu die hond op bijna alle volgende 

afbeeldingen ook voorkomt, heb ik echter de uitdrukkelijke vermelding 

V. dien keeshond onder de toeschouwers niet ondienstig geacht, ten 

einde de identiteit v. deze plaat met die aangehaalde te constateren. 

h Dez. plaat, latere of 2fi afdruk; achter het : cumpriv. staan de woorden : 

gOrdinum Oener. in SeeDennvum." Overigens zonder Opschrift en zonder 

de zijstukken ; alleen met het vers J. Cats. Uitmuntende afdruk. Zeldxaam. 

c Dez. plaat, 8e afdruk of staat, met adres v. O. J. VisMcher vóór: c. 

priv. in 8eas. Met het bovenschrift in kapit. Qoth. letters (op den 1«» 

staat in Lat. letters). Hierbij op een afzonderlijk groofc fol. blad de 

5 kolommen tekst (2 regts, 8 links) v. den l*» staat dezer plaat; 

n.1. de Lat. opdragt der pi. en Ode, het Holl. vers v. Cats en de 

Nomenclator der personen; (hier van Nic. Jo. Visscher in plaats van 

Sehiïlemans) f voorts met het adres v. Visscher. Amst. 1689. 

Dit afzonderlijke blad tekst is van de uiterste zeldzaamheid. 

Uk Hetzelfde, geheel als voren doch veel kleiner, met n» in de pi.; ter 

« weéraztjde de gegrav. Holl. vertaling v. de Lat. uitlegg. der personen 

41e by de vorige plaat is. Met Holl. onderschr. Door B. PicaH, Hg. 

JHf br. 98, met de namen 40 dm. br. fol. 




170 Afbeelding van, — en Spotprenten op de Synode. 1618. 

h Des. pL, latere drak, insgelijks met deHolL oitlegg. terwaèm^den, 
dooh met Fransoh onderschrift: Le Fameua 8ynod$, ens. 
1889 Hetselfde, nog meer verkl., met eenige toeschouwers en onderaohr.: 
H Synode v. Dordr, 4fi. 

1840 Hetzelfde, nog kleiner, met enkele toeschouwers. Houtsnede met 
boTCnschr. : Synodu» Nationaei, ens. 4p, 

1841 Hetselfde, geheel als Toren, yeel grooter dan de yoorg. platen. 
Zonder no. in de plaat, sonder den hond bQ de toeschouwers, en snd. 
öónig opschrift of naam. Oude graT. Hg. 88 , br. 88 dm. br. fol. 

1842 Hetselfde, als Toren, dooh met rele Teranderingen ; de geschilderde 
ramen stjn hier door getraliede yeryangen; sonder de toeschouwen. 
Met no. 1 — 106 en A — S in de plaat. Met4r|»g. boTenschr. : ^Sffigiatio 
jySynodi Nat., inchoatae Dordr. a» 1619, in quo loca," eta; met 
insohrifb onder in de pi.: j^Boyen desen inganok syn noch 2galerien 
j^yoor de toehoorders"; en b^gedr. HolL uitlegg. der n». in 5 koL 
Zonder nm. y. gray. De pi. hg. 89, met uitlegg. en boyenschr. 66 
dm., br. 86 dm. gr. fol. Zeer fraai en teer ggldsaam. 

1848 Ghesigt y. den Schutters Doelen te Dordrecht, in welk gebouw de 
Synode gehouden is. (Arend, III. c 151.) — Het gebouw links, met 
een groeten toren, en door een lagen muur yan de straat ge- 
scheiden. Met 2reg. onderschr. in Holl. en Fransoh. br. 4fi. Afbeeld, 
y. 1720 of daaromtrent. 

1844 Afbeelding yan de zaal waar de Dordsche Synode gehouden is, 
gelyk die was in 1886. — Teekming in kleuren door /. EvMen in 1886. 
Hg. 22, br. 85 dm. br. fol. Niet t» plaat gébragt 

1846 Vinnige en uiterst zeldzame Spotprent op de Synode. — Afbeelding 
y. de Synode in de saai, met getraliede yensters; sonder de tafel 
en de geciteerde Bemonstranten ; alle aanwezigen hebben groot9 
stierehoornen , uitgenomen de Qedeputeerden y. H. Ho. Mog., en 
den offioldelen Secretaris. 2 duiveltjes blazen Bogerman met een 
blaasbalk in h. oor; boyen de tafel y. h. Bestuur zweeft een reus- 
achtige uil, naast het boyenstuk y. den schoorsteen slt ter linker- 
en ter regterzijde een groote aap; regts boyen de banken der Leden 
y. de Synode staat : Conffregatio ToMrorum , links : in vaceie poptilorfim. 
Met 4reg. bovensohr. in kap.: ^Neo-evangeUcae nuper inviêibiUs, mme 
gViaibiUs Eccl. Syn, Dordr. celebr, a<*, 1618 et 1619." Met onderschr.: 
Simon Qoulartius inv. et exo. Hg. 29, br. 21^ dm. foL Yan de uitenie 
jteldsMamheid', fraai Ex. met alle randen. 

Deze plaat is waarsohijnlyk eene Fransohe gravure; dat se door 
S. Goulart, Waalsoh Remonstrant Pred., die gebannen werd en tot 
1624 te Calais woonde, ontworpen en daar gegraveerd werd, is seer 
waarsohijnlyk. — Ik heb van deze plaat nergens eenige melding 
geyonden , noch eenig ander Ex. gezien. Uit eene collectie yan platen 
door Mr. F. v. Limboroh in de 17* eeuw b^eengebragt en in 1862 
In veiling door mij aangekocht. 

1846 Zeer curiease spotprent tegen de Synode, ontworpen door P. Seri- 
yeriuB. — In eene armzalige schuur (zaal van de Synode) staat een 
groote haan (J. Bogerman) boven op de leoning y. een stoel en 
kraait : Persecutio; op den grond tegen den stoel staat een groot fol. boek : 
i,Aota oano. Synod. Dordrac", waarnaast een groote uil, met een 
lange kaars in de hand (Hm. Faukelius, Yice-Pres. of Voorzitter) op 
den grond zit; naast hem een groote dikke gehoornde uil (Jac 
Soland, 2e assessor); links in den hoek een andere, (Sebast. Dam- 
man, als Secretaris;) vóór h. boek een groote en kleine uil, 
(Festus Hommius en Floris Jansen) regts y. h. boek zit een uil met 



18. Spotprenten op de Synode en Oldenbarn. — De Staartster. 171 

een papier in de hand (Dn. Heindas, Secret, der Politieleen); aan 
den mnnr liangt een eohilder^ met een kal&kop (portret Tan Oal- 
▼inna); in h. raam linka zit een kater (de eohoat Tan Dordr.). 
Oriffintis fraaie teekemng in O. I. inkt naar het opgegeTen ontwerp 
T. P. Seri v er H U door C. Leven; op de keenijde een uitToerige brief t. 
diens hand aan ScriTerioi, waarin teTens de uitlegging; geeohreTen 
uit Botterdam, 16 AprU 1621. Hg. 29, br. 24 dm. foL Niet tn plaat 
gebnigU 

Door den teekening en de'spotprent t. Gonlart wordt de boTen- 
staande Tenameling Tan 18 platen over de Synode, yan n^. 189f^ 
tot 1846, Tooneker een allerzeldsaamete , ja unieke collectie. 

•^^^ Boomsohe spotprent op de Synode. — , Af beeld. t. h. pretens Synode 
«Nationaal d. CalTinisten gheh. onlancx tot Dordrecht. Yrage ende 
i^Antwoortsche wQse g^telt. — Een doolhof met 5 gangen, waarin 
Tele Predikanten sitten, links het Groote Beest waarToor Tele Pre* 
dikanten knielen; reg^ stookt de duiTcl een groot yuur; t. ond. 
een 20reg. Boomsch Tcrs in 2 koL — Navolging of gelijktt)d. plaat 
T. de: jy Afbeeld, t. d. Oathol. religie/' (Zie n». 447) en door dens. 
graTenr. — Hg. 26, br. 28 dm. br.'4o. In de collectie t. Ds. S. Ver- 
loren T. Themaat te Utrecht. 
^Q (>VoT.) Verschoning t. een komeet of staartster in de Nederl. 
(Wagenaar, X. 809.) — In de lucht Tcrtoont zich de eter met zeer 
langen lichtenden staart; op het land staan in het duister twee 
mannen, die door eenen ouden man aangesproken en yermaand 
worden. — Deze fraai gegraT. br. 4fi. pi. (hg. 10^, br. 14 dm.) (door 
A. V. d, Vennef) is de titelplaat Toor het anoniem uitgeg. stukje 
T. Jb. Gats: j,Aenmerok. op de tegenwoord. steertsterre*', geschrcTen 
t^dens de zitting der Synode en gegoTen tot een Nieuwjaarswensch 
(Toor 1619). -~ Dit pamflet Tan Cats is zeer zeldzaam. Zie : Bibl. t. 
Pamfl. no. 1576. 

Hetzelve, geheel anders; de ster schiet haar licht y. regts naar 
links, waardoor het land eenigzins yerlioht wordt; yele mannen, 
Trouwen en kinderen zien er naar. — V. acht. bedrukt. Uit een 
HolL histor. werk in 2 kol. gedrukt, br. 4". 

Voorstelling Tan eene bijna totale Maansverduistering. — Een 
g^igt op het land ; twee boeren doen de maan in een spiegel weer- 
kaatsen, een oud man doet dit in een bak met water of een ge- 
polijsten spiegel op een drievoet; anderen zien er naar tusschen de 
▼ingers door; regts een huis; links een molen. — Gurieuse geëiste 
pL zonder eenigen nm. Hg. 21, br. 21 dm. br. 4^. 

"^61 Tooneel der ArnwrUamen. — Spotprent op de Armin. en Oldenbameveld. — 
Het Toorhof v. een tempel, met dit bovenschrift; vooraan een 
wagen (het Vaderland) waarop de HoU. leeuw zit, die door de 
Nederl. Maagd, met de pijlbundels in de hand , wordt voortgetrokken , 
en door andere personen (Arminianen) tegengehouden; de Maag^ 
valt, doch wordt door anderen opgerigt. V. ond. 3 insoriptien; links: 
jyLoopt toe, loop toe, 't is boven mallen. De stok moet weoh of 
gde Wagen vallen." Op de keerzijde een verklarend vers en 2 and. 
4fi. Titel T. h. pamflet: Tooneel der Armin. Zie Bibl. v. Pamfl. 
no. 1565. 
1862 I/Arrmniaenaehe d/reckwagen. Spotprent op de Arminianen. — Insohrift 
a boTcn in eene plaat, vertoon, een groeten wagen door 2 hollende 
paarden : Orwnicheyt getrokken , en waarin 8 mannen (Bemonstranten, 
geteekend B — I) zitten, en gevoerd door Joh. U^t den Bogaart,get. 



i»fio 



172 Spotprenten op de Arminianen. IMi 

A.; oMWt. den wmgmn itMtfi 8 Jeraiten, den yoermaii tadendekoa 
men rijden sal; aohter den wagen 8 Armin., die een Herr. Fni 
oitDOodigen mede op den wagen te gaan, 'tgeen deae niet wil en 
waarom h^ uitgeleid wordt. Ben man met een fiückel in de hud 
('t Bamsndê liehi — OldenbarneTeld) w^pt den wagen den weg. - 
Van ond. een ^&ond. ven in 4 koL en eene 5* kolom, beratleiide 
de uitlegging. Hg. 28 met h. Tere 88, br. 41 dm. br. foL — Mdtom, 

h Deselfde plaat, met meerdere inBchriften. Op den roorgrond itaak 
op een iteen: Afmo 1618, onder de roorpooten der paarden: WeA 
naar Rome, op de wielen: Modd&rAU — Waerkê^ onlmt. — Mak 
haet. — Vrijemoü, ena. Met breeden rand y. ond.; londer het yen. 

c Deselfde plaat, met alle insohriflen , yoorts boyenaan onder kei 
HoU. opeohrift: ^Le Chat éardwrt éPArmmiei" en meer dergoMjke 
yertalingen der HoU. insohriften. 

1853 Hetselfde, yeel yerkleind, en eenigsins yeranderd. Links een Tuur 
waarin Oldenbarneyeld den stok yerbrandt, met ine<^rift {h rebonn): 
gstok iveg." Boyenaan de titel: den Armin. Dreckwoffen; 1618). Y. aohi. 
onbedrukt. — Titelprent y. h. pamflet in Biblioth. y. PamfL n» 1561 

1854 De Arminiaenschs vaari naer Spoêgnien. — Ben eohip waarop een ylag: 
Oewelt, een zeil: Bchyn van deueki, ena., yaart, omringd yan 8 
kleinere Bohepen: F. en Q. (Ledden, Ck>uda) naar een groot aohip: 
B (Spaansoh bedrog). Met boyenat. opschrift. V. ond. 2 regels: ^WQ 
jyspoeden Instioh yoort," ens. — Titelpr. y. h. pamflet: j^Amiin. ymart." 
Zie Biblioth. y. Pamfl. n». 1569. 

1855 De Warmwiiaerif — Vinnige spotprent op de Arminianen. — Ben 
a monster op 2 beenen en 2 duiyelspooten , met 5 hoofiien: (Froiif — 

Seditio — Opimo — Stupiditas — Avcuritia) en een deksel der boosheid s 
(Velamen nequiUae) yertreedt een kind InnoeenUas op B||ne bont 
staat: Warrmmaen, Met yele Lat. en in h. Hollandêah yertaalde 
insoriptidn; en boyenaan: j^De nieuwsgierige hoop, 't Yeelhoofiiicb 
j,Wonderdier, Verliest nu al ejn cracht, door Oodes recht besUer." 
Begts: 1618 exc. Znd. nm. y. gray. Hg. 28^, br. 151 dm. fbL Zeldsoam. 
h Dezelfde plaat, vroegere druk, zonder inschrift : TTarmMMoeii, sonder 
de Holl. yertalingen der Lat. insohriften, en yele Holl. yeraen, en 
zonder jaar. V. ond. 2 geg^ay. Lat. yersregels: j^Obfirmatos ubi 
j,studia in oontraria meuteis, Error agit monstrum hoc exitiale 
^parit." — Veel zeldzamer dan de yoorg. — Kan dit ook eene 
oudere plaat zijn, btj eene andere gelegenheid gemaakt en nu door 
bijvoegingen als hierboven vermeld, op dit jaar gepast? — Bij 
Brandt, Beform. II. 985 wordt de plaat: de Warminiaen, als een 
der vinnigste aangehaald. 

1856 Spotprent op J. Taurinus. — Ben woedende stier, (Taurinns) ge- 
ketend aan .een berg, stort uit een hol voort; op den berg een 
klokkenhnis, waarvan een touw afhangt dat aan den staart y. d. 
stier is gehecht en die daardoor de klok luidt (QeesteUihe KloékU^ydiing 
door Drielenburoh ; sie: Bibl. v. Pamfl. n». 1204) Begts stort een 
geharnast ridder (de ware Kerk?) op den stier toe. — Qroye hout- 
snede, van acht. met vers. Dese'pl. is tevens de titel van een pamflet. 
Zeer zeldzaam. 

1857 Spotprent op de Contra-Bemonstr. te Enkhuizen. — Beignoor met 
opschrift: Inquisitie roert de trom; een Enehu/yser vrouw spreekt met 
een mnn ; Vreemdelinck ; v. ond. vele dieren ; voorts 1 reg^l : ,Ghe- 
j,drackt voor Sr. Schenk." Hg. 14 br. 13 dm. kl. 4°. — Waarschijnmk 
de titel van een pamflet. — In de collectie v. Ds. B. Verloren v. 
Themaat te Utrecht. 



t91& Spotprenten op Oldenbarnereld. 178 

Afbeelding t. (Hdenbem. en mne Vrienden, allen ter halye l^Te, 
mei elkander in geeprek; boren ieder persoon de namen, links 
U||tdenbogaert en Tan daar af regts : de Haen , Ledenberch , Hoger- 
beeftSy Ghrotins, Bemevelt, Moersbergen, Tanrinns; de eerste en 
Uatsie blootshoofds; de and. met een hoed op. Znd. eenigen naam, 
waarsokynlQk door C. de Pa», Hg. 12, br. 21 dm. br. fol. Zéér 



In de Golleotie ran Ds. B. Verloren y. Themaat te Utrecht heb 
ik ook een Sz. y. dese pi. gesien en daaronder op hetzelfde yel een 
lateren afimk yan de pL der Exeontie n». 1888. 

^-^^ Spotprent op het ondergaan der partij yan Oldenbameyeld. Ben rad 
T. ayontnnr, waar Manrits: d* Ouwe Trouwe Oeus, boyen sit en 
Oldenbam.: Fuimue Troes onder ligt, en dat een Arminiaan yergeefii 
wfl on&draa^en: *i Wü niet om, wijl h. rad y astgeklonken is aan een 
paal waarbQ de HoU. leenw staat. Links Oldenbam. in de gerangenis: 
Aragoenêche hemeL Zinnebeeldige titelprent y. h. pamflet : ^^ Jamertiens 
»aen d'Onwe tronwe Gens. 1619." (Zie Bibl. y. Pamfl. N». 1608). Dit 
Famflet is een der minst yoorkomende tegen Oldenb. 4fi, 

^^ BegUteerdighe Si/te, Spotprent op Oldenbameyeld. — Manrits en 
eenige Prinsen ter regters^de, links eenige Leden y. H. Ho. Mog., 
met ondersohr.: Nasaotaotehe Kracht en Mogende Macht, schudden 
aan eene groote seef: Bechtveerdighe Sifte, waaruit Oldenbamerelt 
en 8 anderen yallen , met b^sohrift : Vergift. Boyen de zeef het beeld 
y. Themis: JuetMia, regts en links de wapens y. Manrits en der 
Vereen. Proy. — Van ond. een afitond. yers : Verclaringhe van JtuUtia , 
(in Lat. letters in 8 kol.,) geteekend: lö Pean; y. ond.: Uit Am- 
eterdam, ens. De pL hg. 27, met h. yers 51 dm., br. 87 dm. gr. fol. 
Zddsaom. — Deze pi. behoort in een Pamflet -. Verclaringhe yan Justitia. 
, Zie: Bibl. y. Pamfletten, n». 1668. 

"^^X Gopie y. de yoorgaande plaat. De Zeef hangt hier aan 8 koorden 
die door JvstUia in de hand gehouden worden, yoorts met yele 
andere yersohillen; by. in plaats yan Vergift staat hier onder 
Oldenbam.: Berenvel, enz. — Met a&ond. , geheel aoder yers, in 4 
koL, in goth. letters, met opsohr. : j, Verclaringhe oyer dese hoogh- 
^nodighe Seeff," enz. en get.: F. E. B. Q. Znd. nm. y. grav. Hg. 27, 
met yers 42 dm., br. 86 dm. gr. fol. 

Hetzelfde , dooh geheel anders. Maurits alleen heefb eene groote wan 
in de hand waaruit hij eenige mannen laat yallen; achter hem yele 
mensohen; links eene a&ond. yak waarin men den door de lucht 
yliegenden Tijd en een Engel op eene bazuin blazende, ziet. Met 1 
regel ondersohr.; ^^Laest Nassou yri wannen es kan niohts schaden; 
jydan dae wannen ist ihm gaer wol gereten." — Fraaie DuitscheP 
gray. Znd. nm. Hg. 22, br. 84 dm. br. fol. — Zie oyer deze plaat: 
de regtyaardige Zeef, en het daartegen yerschenen pamflet, Biblio- 
theek y. Pamfletten: n». 1563. Verolar. y. Justitie n». 1662, Betortie. 

^^68 Spotprent op Oldenbameyeld, de Groot, Hogerbeets, Ledenberg en 
Moersbergen. — Den groten visch van HoUandt. Boyenschrifb in groote 
gewone kapit. letters y. eene pi., waarop een groote geschubde 
yisoh (de oude groote Visch), die yele kleinere yisschen (y. d. Ouden 
B^n, y. de Maas, en twee y. de Vecht) uitspuwt, en dese weder 
andere nog kleinere; lioks yole yisschers die de kleine yischjes 
hengelen; regts yele Tritons aang^yoerd door den: AdnwraaX v. de 
wee die op den yisoh aantrekken; boyenaan reg^ Utrecht, waar 
yele .Waardgelders (nl. de kuit y. een anderen groeten yisoh) 



Ï«B8 



174 Spotprenten op OldenbarneveldL Wt 

inkomen ; in h. Tenohiet etrandt een groote Tiaoh en wordt door i 
Admiraal in het net getogen, ens. — Fraai gegrar. plaat mi 
eenigen nm. Om dese plaat een aeer oitroerig gedioht op S Tdlea, 
in 6 koL, ondert.: Deueht ietU VrmicJU, daaronder een kleiner: 
Tot dm Le8êr, en lager eene verklaring d. letters A — Y op de pL 
De pi. is hg. 22, br. 86 dm., met h. ren, hg. 47. br. 68 dm. Zear 
gr. fol. Zöör zeldzaam, Tooral met de renen. — Het opeohrift ont- 
breekt aan mijn Bx., doch heb ik op Ö6n ander Sz., gesien. 

1864 Spotprent op Oldenbamereld. — ^^Siet eone , dit heb iok leer Unghe 
jygheweten, — Dat die groote ViBsen de oleyne eten. 1619." — Onde^ 
■chrift y. eene pi. , vertoon, op d. voorgrond links een man ia en 
Bohaitje die dit: Qigt 8<me, ens. tot s^n kind segt en hem w^ifc op 
een grooten Yisoh: BameveUehe Monsttr, die vele kleinere viseoheo: 
Grotins, Ledenberg, Hoogerbeets, ens. uitspuwt en wiens buik door 
eene hand met opschrift : Ccneordia m porvae , ens. met het Mm dtf 
ChrechUcheit opengesneden wordt. Links de Naëtoutehe Ftnefcer, 
hoogerop Utrecht, waarby de groote Visch Bameveld strandt. Met 
de woorden «ee. en inv., de namen nitgekrabt. — Dit is eene omge* 
keerde copie v. de volg. söér oade pL Hg. 28, br. 80 dm. br. fol. 

1866 Hetzelfde, doch juist omgekeerd, en zonder eenig insohrift op de 
pi. Met Lat. onderschr.: QfxmdSnu engm, etc. Biei Bene, ens. De 
Yisscher zit hier aan de regterBtjde der pi., enz. Naar J7. Boe door 
P. M. E. met adres v. (H,J Cock (te Antw.) Hg. 28, br. 80 dm. br. 
fol. — Dew^l deze zeldzame oude pi., die waarsch^nlQk zonder eenige 
staatkundige beteekenis gemaakt is, de aanleiding tot de bovenstaande 
en and. bekende spotprenten geweest is, heb ik die hier opgenomen. 
Zie over Oldenbam. en de Waardgelders ook nog de plaat van 
1667 no. 6846. 

1866 Verklouringe v. d. Chuden Stock. 1618. — Titelprent v. een pamflet 
tegen Oldenbam., waarop een HolL matroos (Maurits), aan een 
Spanjaard, die door een geestel^ke: SeeL ArmL, (Oldenbam.) ge- 
holpen wordt, eenen stok (de magt) onttrekt. In het verschiet een 
wachter op een toren, die roept: Wasckt op, *t hrnnt in *t velL — 
Deze veel verspreide plaat is de, voor dezen t^d veranderde copie 
V. d. titelplaat vermeld onder n». 1254 en het pamflet is de herdruk 
V. h. daar aangehaalde stuk. — Zie Biblioth. v. Pamfl. n^. 676 en 1668. 

1867 Hetzelfde, doch anders. — Herdruk v. de oude plaat n». 1264 (v. h. 
jaar 1608, en behoorende tot h. pamflet n». 676 in de Biblioth. v. 
Pamfl.) doch onder en naast de pi. een uitvoerig HolL vers in 2 
kol. op de Arminianen, Oldenbam., enz., met bovenschrift: ^Dis» 

I, cours ov. d. Gouden Stock, aan d. dach ghebracht door d. 

«Piloot V. 't Schip : die Behoudenisae des Landts." De pL hg. 18^ , br. 
18 dm., met vers hg. 88, br. 28 dm. — Zéér teldKoam, 

1868 Spotprent op Oldenbameveld. — Den Nieuioen Batma Valêchen HandeL — 
Opschrift in eene pi. waarop regts Maurits (Je MaintiendraC) op een 
toren staat, en eene zeef schudt waaruit vele menschen vallen; de 
Tijt zwevende verjaag^ Twist en Bed^roch waarop Eendraehtich geweU, 
(de Holl. leeuw met een krijgsman) aanrijdt, een Jesuit onderwast 
Oldenbam. en üitenbogaard uit een boek; daarnaast een man met 
do Gulden 8toe; in het verschiet Utrecht. Hg. 16, br. 29 dm. br. fol. 

1869 Portret v. Oldenbam. met onderschrift: Niewwen B. Jan en 2 reg.: 
jyHet is een onverdraechL last, Dat de knecht boven s^n meester 
j,wa8t. Ao. 1618." — Op den titel v. een pamflet n». 1657 komt dit 
portret zonder die verzen voor. — Dit is een a&ond. afdruk in 12o. 

1870 «Gulden Legende v. d. Nieuwen St. Jan. 1618." -- Borstbeeld v. Oldan- 



ttlS, Spotprenten op Oldenbarneveld en op zQne regters. 175 

bftraeréld met een nlmbiui om h. hooid op een altaar met waakaanen , 
met een toepier in de linker- den geldzak in de regterhand, en 
waarom heen eenige mannen geknield bidden. Titelprent y. een 
Ftemflet. (ffiblioth. y. Pamfl. no. 1557). — Op d. keersijde een yera. 4P, 

^'n. «YeroUr. y. d. Gouden Blaesbalok y. d. Spaenachen Sohalok 1818." — 
Een Spanjaard, geholpen door een' Jezoit, VaU, Bohiet oit een 
blaaabalk : Bpamê. FraeL (titel y. h. pamflet No. 1452. in Biblioth. y. 
Ftmfl.) eene menigte gondatnkken , die door Oldenbarn. en 8 anderen 
in hunne kleederen opgeyangen worden; y. ond.: Dit — omdat-, in h. 
yeraoihiet een brandend yeld, (Oldenbameyeld) en de Tijd door een 
yerrek^ker naar Oldenbarn. liende. — Titelprent y. een Pamflet 
(Biblioth. y. Pamfl. n». 1660). — V. aoht. eene yoorrede. 4fi, 

^72 jyWonderL Droom y. de School-hondinghe y. Mr. Jan y. Oldenbarneyelt. 
f Met de yerclaringhe y. dien." — Boyen aan de plaat, Oldenbarn. 
aJa Sohoolmeeeter, geieten aan eene tatel met Qrotins; regts zitten 
op sohoolbanken : Ledenberoh, Hoogerbeets, y. d. Myle en de Haan , 
Ibiks Vontins, Goomhert, Dayid Joria, enz., in het yerschiet linkz 
eene geeeeeling (y. een Arminiaan?) — Titelprent y. een pamflet 
(Biblioth. y. Pamfl. n». 1666. Op de keerzijde de uitlegging der lettere 
op de pL 40. 

**'^8 AfheM, V. d' ouden en nieuwen t^dt Spotprent op Oldenbameyeld. — 
De Hertog y. Alyo zit met 2 Bissohoppen en een' Jezuit aan tafel, 
Oranyelle etaat achter hem en luistert hem iets in 't oor; in h. 
Tereohiet regta een eohayot en exeontiön. — Oyer de boyenste helft 
der plaat ie een ander los plaatje gehecht, en nu yertoont het 
geheel: Oldenbameyeld aan tafel zittende met Ledenberg en 2 and.; 
Mhter hem iemand die iete influistert ; op den grond de spaarpot y. 
s^n geld , in h. yenohiet regts Oldenb. op h. Binnenhof ter dood 
geleid. — Onder deze curieuze plaat een a&ond. yers in 2 kol. , eene 
«amenspraak tussohen Beste moet (Prinsgezinde) en Botte moet (Ar- 
miniaan) met boyenst. opschrift: Afbeeld, enz. — Daar in h. yers 
d. 18 Mei 1619 genoemd wordt, is de plaat na dien tyd uitg^geyen. 
De pL hg. 18, met yers 65 dm., h. aangehechte plaatje hg. 8 dm. 

^^^ br. 28 dm. br. foL Zéér zeldzaam. 

^^ (161#. Febr.) «Namen der 24 gedelegeerde Bechters y. . J. y. Olden- 
^ «bameyelt, by d. Ambass. y. Yrankrrjk Beuls genoemt, waaryoor 
gjdBT 2400 Quld. heefb genoten." (Arend, III. c. 121, enz.) — In h. 
midden h. gegray. portret y. Oldenb. naar Miereyeld; regts in oy., 
(gelQk ook h — 0,) zonder onderschrift doch met randschrift; ter 
weerse. de namen d. Bechters; y. ond. een 8reg. Tere: j^Dit 's Oldenb., 
,die in den kr^g en yrede," enz. 1 bl. fol. 
^ Hetzelfde , andere druk ; te onderscheiden dat de woorden : Hollande , 
Spaniens in het yers, hier ourstjf, in den yorigen druk kapit. staan. 
1 bl. fol. iets kleiner dan h. yoorg. 
c Hetielfde, met ander en kleiner portret y. Oldenb., 1617. aai 70, 
met randschrift en daaronder een 8reg. Holl. onderschrift. Oyerigens 
met yers, namen, enz. 1 bl. kl. fol. 
d Hetoelfie, met ander, kleiner, en fraaier gegray. portret, zonder 
randschr. en 8reg. Lat. onderschrift. Voor 't oyerige met yers, 
namen , enz. 1 bl. kl. fol. 
e Hetzelfde, doch bóyenaan h. yoorg. kleine portretje met Lat. ondersohr. 
daaronder links h. yoorg. yers, regts 2 yerzen, (nayolgingen der 
yorige,) doch tegen hem gekeerd; y. ond. de namen der regters. 
1 bl. fol. 
ƒ Hetzelfde, boyenaan een ander klein portret y. Oldenb., UnlcM (al 



176 PlatOD vóór en orer Oldeobarneyeld. Hff. 

de Toorg. e^d reffti) ; daaronder de 8 woorg, rersen ; lager de maai 
d. regiera; ▼. ond. een Qttpreck of Boho*yerB, in h. HolL; re^ een 
Lat. Bcho-Tere in denxelfden Torm. Het Otupnck is heta. ak BibL t. 
Pamfl. No. 1689, waareohQnl^k ia dat no. een deel t. deM pbik. 
Beide Holl. rersen a^n t. Vondel; zie Yondel's werken door f. 
Lennep. IL — Zöör Beldaaam in deaen rorm. 

Op deze plaat s^n bQ de namen der Begtere in Handeolirift ge- 
voegd die der, dieren, waaronder ie voorgeeteld sijn op eenigooade 
teekeningen waarran de oude oopita nog bemeten by den Wel-Ud 
Geb. Heer J. P. Siz alhier en op eene onde Bohilderif bQ den Wel* 
Bdel Gteb. .Heer Teding Tan Berkhout te Arnhem. 

1875 Vinnige spotprent op de Begters t. OldenbameTeld. — Ben groote 
galg waaraan een man hangt en waarnaast een lang papier, vet 
opschrift : ,Ter Benwiger schande y. hen die d' onoselen reroordeelde 
,alB schuldig. Hangen hunne Namen aan de (Hlge op dat de 
,NaoomelingBohap hunne (JedachtenisM yeryloeken Beuw uit Eeuw 
yin. Zijn Bz. Prins Maurits aU Omkoper der Tolgende." (Tolgen de 
namen der 84 regtera) Naar dit papier w^aen'een daarroor staande 
man en vrouw; verder een rivier: Anü Lethê fimfiui, ens. Met 
onderschrift: Pro PosUritate inv. — JusUoe ^eoit. — Dese nooit ib 
plaat gebragte Uekenmg in O. I. Inkt. (hg. 86, br. 18 dm.) is selwr 
V. d. Bemonatr. achilder J. StoUeer te Botte .«dam. — Op de keera^de 
ataat, dat dese teekening de oopie van eene andere is, (weleer in 
h. besit van d. Bemonstr. Pred. te Bott., O. t. Arkel d. Ouden, 
overleden in 1784) welk origineel dea morgens, nadkt Grotina en 
and. naar Loeveatein verweaen waren , te 'a Hage tegen het Hof 
aangeplakt waa gevonden; op d. auteur en teekenaar was ieder 
afitonderl^k eene som v. 86000 pond (è 40 grooten het pond) geaei 
— Ik heb dese teekening nooit elders gesien noch vermeld gevonden, 
en wQl de meeste stukken uit dien tijd die vóór Oldenb. pleiten , 
verdwenen z^n, is dit atuk inzonderheid ourieua. 

1876 Oldenbarneveld verhoord voor s^ne regtera. (Arend, lH. e. 186). — 
a Naar J, BuAfs door K Vinkeles. 1787. S». Uit: Wagenaar, verkort 

h Deseifde pi.; Proefdruk vóór de Ir. 

1877 (lO Maart.) Oproer wegena den Bemonatrantaohen Predikant D. 
a Sapma te Hoorn. (Arend IIL e. 186.) Begta een open winkel met 

luifel waarvoor vele mannen tieren en raaen; in h. verschiet de 
poort waaruit Sapma weggeleid wordt. (Door /. Luykmu) br. 4fi. 
h Dez. plaat , latere druk , van acht. met Holl. tekst in 8 koL bedrukt 

1878 (iS Mei.) Oldenbarneveld ontvangt aanzegging v. syn doodvonnis. 
(Arend, in. c. 218). Oldenbam. ataande achter een atoel, naast een 
tafel waarop een B^bel, regts de Fiskalen v. Leeuwen en Sjlla, 
daarachter 2 soldaten en een ander persoon. Met 8 reg. onderaohr. — 
Naauwkeurige vooratelling naar Wagenaar. Lithogr. naar W. H. 
Sehmidt door P. Totar v, Elvm b^ MiOmg, (1864). Hg. 86, br. 47 dm. 
br. foL 

1879 (18 Mei.) Oldenbarneveld in a^ne gevangenia dea nachts vóór s^ne 
executie. (Arend, m. c. 288). — H^ zit voor een talbl in eenen 
grooten B^bel te lezen; achter zijn atoel ataat a^n dienaar die zich 
de oogen bedekt ; verder op de Predikanten Walaeua en Beyer. Naar 
8, Optoomer, lithogr. door /. O. SUnh Sterk, 1849. Hg. 47, br. 87 dm. 
g^. fol. 

1880 Oldenbarneveld en z^n knecht Jan Franken in de gevangenia vóór 
z^ne Bxeoutie. (Arend, Hl. e. 224). — Naar H. J. SehoUen door 
BêekUben, br. 4». Uit: Arend, Vad. Geaohied. 



19. Onthoofding van Oldenbarneveld. 177 

^ (18 Hel.) TJUMóïng yan Oldenbamereld ter onthoofding des ochtends, 

te negen ore. (Arend, IIL e. 280). — Oidenbarn. tuasohen sijn dienaar 

Jan Franken en een soldaat; in de yerte 8 hellebaardiers. Met 4 reg, 

oodersohrifi : Ik hen wel geruet te sterven, Get. 432. br. 4r. 

^ Aanspraak ▼. OldenbameTeld aan het Tolk op het Bchavot. Naar 

aj. bJ^ door R. Vinkeles, 12o. Uit: (Fokke) Geschied, d. Nederl. 

h Des. plaat, ProeMruk TÖÓr alle Ir. 

e Hetselfile; Teekening Toor h. Toorg. door /. Buys. 
lAS OnthoofiUng yan OldenbameTeld. (Arend, III. c. 230 en Bibl. y. 
Pamfl. No. 1880 tot 1628) Links het schayot met de Bzecutie; 
tohteraan de ingang tot de saai op h. Binnen Uoff, vóór h. schavot 
Tele^toesohonwers; regts oyer de weinige huizeii heen het galgen- 
▼eld en de woorden: huyten den hoge. Znd. nni. v. gray. — V. oud. 
een breed yerhaal in 2 kol. en goth. letter, y. de executie. Znd. 
eenig adres of nm. y. gray. De pi. hg. 17, met besohrijy. 35, br. 23 
dm. ioL -~ Dese pi. is téér téldiaami en dit is het eenig £x. dat ik 
ooit sag; ook honde ik deze afbeelding yoor de oudste en het meest 
nabij de gebeurtenis. Bij Ds. S. Verloren te Utrecht heb ik een' 
laterm afdruk met b^yoeging y. pL 1858. (Afbeeld, y. Old. en yrienden) 
en yeranderingen gesien; daarop stond hoven de executie, onder de 
ramen, in kapitale letters: De soeZ; enz. 
"^^4 Hetaelffle , geheel anders, met 1 reg. bovenschr. in kapit. letten»: 
^ostitie aen Jan y. Oldenb. geschiet, den 13 May 1619." Begt8: de 
Qrootie 8aaUe, namelijk het geheele huis; daarvóór de vele bij- 
bouwingen en het sohayot; yerder op de Hoffkerck, links h. Hoff v.s. 
Pr, JSse., en daarvoor eenig geboomte, waarbij eenige personen die 
ide executie uit de yerte zien; om h. schavot een groot gedrang, y. 
menschen. Znd. nm. y. gray., onderaan In h. midden: C. /. F. enr. 
Hg. 80, br. 87 dm. br. fol. Deze 1« staat der plaat is zeldaaam. Zie 
N«. 1886. 

Deselfde pL, fraaije latere afdruk, doch omgeven yan 7 portretten, 
alle met adres yan O. J, FüwcAor en Holl. onderschriften; links 
Oldenb., regts Uitenb., y. ond. links Grotius en Hogerbeets; dan de 
plaat; y. Ledenb., n». 1401, daarnaast regts de portr. y. Ledenberg 
en de Wael y. Moersbergen. — Alle deze a&onderl. platen , zijn hier 
op 66n vel a^^edrukt ; uitgenomen Uitenb. en de Wael , die er eohter 
b^ behooren. De geheele pi. te zamen hg. 38 br. 62 dm. br. fol. — 
Dese oolleotieye afdruk y. alles wat tot dit feit behoort, is hoogst 
sddaaam, 
^886 Hetselfde; naauwkeurige oopie der pi. 1884, met 1 reg. bovensohr.: 
Afbeeld, dar Just enz., voorts met alle insoh riften op die plaat; het 
yoomame yersohil is, dat hier yele piekeniers geplaatst sijn links 
b|j de boomen , waar yroeger yele menschen de executie uit de yerte 
aanschouwden. Onderaan regts het adres y. C. J. Visscher, Hg. 18, 
br. 87 dm. br. fol. Deze plaat is zéör algemeen. 

1887 Hetselfde; eenigzins yerklelnde copie yan de voorg. plaat, met 1 
reg- Dnitsoh boyenschrift, v. ond. een Lat. en Duitsch yers in 4 
kolommen, hg. 20, br. 26 dm. br. fol. Deze plaat is in de manier 
y. het yeryolg op Hogenherg en komt ook zelden yoor. 

1888 Hetzelfde; meer yerkl. copie, met de piekeniers, 1 reg. bovensohr., 
en op h. schavot 2 labellen met de woorden y. Oldenb., en uit h. 
Hof een label met de door Vondel aan Maurits in den mond gelegdi 

^-^ Hg. 18, br. 25 dm. br. fol. — Uit: Vondel, Hekeldiohteo 



178 Onthootding van Oldenbarneveid. Itlt. 

1889 Hetselfde; met de woorden op de 8 labellen, dooh omgekeerd; bet 
Hof links, en 2 reg. kap. ondersohr. Hg. 18, br. 84 dm. br. 4fil 

1890 Hetselfde ; dooh sonder de labellen ; op het BohaTot en op den torao 
T. h. Binnenhof ia een klein los plaatje gehecht; het !• opligtondo 
liet men Oldenb. met Jan Franken uit de saai tredende ; onder k 
plaatje ▼. h. Binnenhof siet men Manrit» naar de Bzeontie nenda 
Met ondersohr.: ^^Nero tamen snbetraxit oonlos, josaitqne soelen, 
ysed non speotavit. Taoit." Hg. 18, br. 24 dm. br. 4fi. 

1891 Hetselfde , beknopter en seer Tersohill. roorstelling. Begts een kleia 
a deel der saai; het sohaTot daarróór seer nitroerig; rerder de 

kerk. Met HolL ondersohr.: Johtm v. OldmiJb,, ens. Door B. iVeari 
172a fol. 

h Deselfde pi., m. Fransoh ondersohrift: Jean v. Oldenb. , eto. 

c Deselfde pi.. Proef yöör alle Ir. 

d Deselfde pl., met HoU. ondersohr., breed randwerk ter s^de; waarin 
2 slnnebeelden : links wordt de staf waarop de rryhexdahoed mst 
door midden gehakt; regts wordt de herdershond door den wolf 
vermoord, br. fol. 

e Hetselfde, fraaije origin. teekening in rood kr^t Toor de pL Naar 
/. Luyken. door B, Picart — Dit blad heeft seker yoor de gramre 
gediend, blikbaar aan de kmisrerdeelingfen , en wQl achterop 
(waarschijnlijk met de hand y. Picart) de aanw^sing roer een 
sijner leerlingen of werklieden staat: ^,11 fikut qoil (de grayore) 
j^reyiene du mesme cotö." De pl. is dan ook in deaelföe rigting als 
de teekening. Dese is seker geyolgd naar de yolgende plaat y. 
Lniken. 

1892 Hetselfde, geheel als voren, yeel kleiner, en eenigsins anders. Met 
2reg. HoU. ondersohr. Door /. Lfvyken). gr. 4p. Afdruk op gr. fol. 
papier. Behoort in y. d. Bosch? Trenrtooneel ? 

1898 Hetzelfde, als yoren, doch met een grooter deel y. h. Binnenhof. 
a Naar en door K Vinkeles. 1777. Met adres y. Oonradi en v. d. Plaais. 

br. 4>. Uit: Wagenaar? Ui tg. v. 1790? 
h Des. pl., Proefdruk vóór alle Ir. 

1894 Hetzelfde, alleen het schayot, waarop Oldenbameyeld besig is zioh 
a te ontkleeden; in h. verschiet de kerk. Door S, Fokke. br. ^ Uit: 

Wagenaar. Uitg. y. 1749. 
h Dez. pl. ; Proefdruk vóór alle Ir. 

1895 Zinneprent ter eere yan Oldenb. — ^^Praalbed yoor den Vader des 
Vaderlands, 'vt)lgen8 de Sohetse y. J. Oudaan." — Het g^roote plein 
y. h. Binnenhof, op d. achtergrond de groote saai met de getimmerten ; 
in h. midden een standbeeld y. Oldenb. staande op een yoetstnk, 
den Vrijheidshoed met de regterhand omhoog heffende, in de linker- 
hand een: privilegie , onder zijne voeten vertreedt hQ een bejaard 
man (Maurits?) en de Nijd; rondom op den grond de borstbeelden 
der rechters, en daaronder zinnebeelden waardoor s^ aangeduid 
worden, bv. regts een kat, daarnaast een paauw, ens. Zie n«. 
1874 ƒ. Znd. nm. y. gray. met 2 reg. ondersohr. Hg. 28, br. 19 
dm. fol. 

1896 Dezelfde pl., vroegere etsdruk, die in den vorigen afdruk geheel 
opgegrav. is; deze is vooral in de lucht éeer fraai bewerkt. Op deae 
staat J. Oudaen, op de latere drukken: I. Oudaen; deze «tsdruk is 
hoogst zeldz. ; de grayure is zéér algemeen. 

1897 Hetzelfde. Titelprent voor den Palamedes y. Vondel, verbeeldende een 
oud man, die een gezegeld blad (Privilegie) in de hand hondende. 



1M9. Lfjk van Ledenberg. — Gevecht v. EZapt. Daniels. 179 

naakt Toor een gestoelte t. ThemUi ttaat, die hem kroont, terw^l 
* h^ Tan allerlei renohearend gedierte omringd wordt. Y. ond. een 
4reg. rere: H^t ongediert hegrimt, ens. 4fi, 

1988 Afbeelding t. h. Stokje t. Oldenbameyeld , en daarnaast het fiuximile 
T. het ren ▼. J. t. Vondel daarop, beginn.: ^Mijn wensch behoede 
,U onrerrot, O Stook/' eni. — Lithogr. in gr. 4fi, Uit: Vondels 
Werken, oitgeg. door J. t. Lennep. 

1899 Qedioht ter eere ▼. Oldenb. — ^Jaerget^de t. w^len Heer Joan t. 
^Oldenb. Vader d. Vaderl." Gedicht in 18 coupletten , geno, 1 — 18 
ieder t. 4 regels, ondert.: AUa mente repostum, — Vers t. Vondel, 
op 1 smal blad folio, nitgegeyen in 1681. Bondom dit Bz. i^n door 
d. Bemonstrantsohen schilder Q. v, Nijmegen yele zinnebeelden met 
O. I. inkt geteekend. 

1400 (16 Hel.) Het l^k ▼. Ledenberg, Secretaris t. Utrecht, (die sioh 
xelyen nit yreee yoor de pQnbank den 29 Sept. 1618 het leyen had 
benomen ,) wordt met een paard op eene horde naar de geregtsplaats 
geyoerd en in eene kist aan eene halye galg te 's Hage opg^ang^n. 
(Arend, UI. e. 84). Met boyensohr.: 't Gerecht v, 'eOrav, yoorts? reg. 
Holl. onderschrift en nitlegg. der 4 no. op de pi. Met adres y. C, J, 
Vieecher, — Hiernaast, regts, op hetselfde blad de aidrok y. eene 
aftonderlQke plaat, h. portret y. Ledenberg, links in oy., met adres 
y. O. J, VietckBr. Te samen br. 81, hg. 19 dm. br. 4fi, 

1401 Hetselfde, yerkort; met hets. boyenschrift en den naam y. Leden- 
berg naast de galg; y. ond. een gesigt op: Lovensteyn. Hg. 18, br. 
12 dm. gr. 4fi. Dese pL is later ook bQ andere g^yoegd ; sie n®. 1886 ; 
dit is eohter een a&ond. afdruk met rand. 

1408 Hetselfde, als yoren, doch met meerdere omstanders en uityoeriger. 
a Naar en door £f. Fokke, br. 4o. Uit: Wagenaar. 
h Deselfde pi., Proefilruk yöör alle Ir. 

1408 De galg waaraan links de kist y. Ledenberg; in het yersohiet yele 
duinen; met 2 reg. Holl. ondersohr. : QieUs v. Ledenb., enz. 8p. 

1404 Hetselfde, doch omgekeerd, regts, m. ondersohr.: Het Lijk v. QilUs 
V. Ledenh, ens. 80. 

1406 (18 Mei.) De Groot en Hoogerbeets ter eemoige gevangenis op Loeyenstein 
yeroordeeld. (Arend, IIL c. 234, 5). — Afbeelding v. h. Slot, in h. 
midden links de brug, h. huis y. d. Goeverneur, en h. inbrengen 
der g^yangenen; regts Workum en Gorkum; boyenaan: 't Huis te 
Lovensteyn, links h. wapen v. Holl., regts dat y. Maurits. V. ond. 
eene andere uityoeriger doch kleiner afbeeld, y. Loeyenstein, met 
4 reg. ondersohr. in 2 kol., regts h. portret y. de Groot, liuks dat 
y. Hoogerbeets. Door C J Visscher met s^n adres. Hg. 28, br. 80 dm. 
br. fol. 

1406 (91 Mei.) ^Pourtraiot de la magnif yiotoire du Oapit. OorneiUe 
jyDaniels alias Braoman, (oonquis oontre trois Gallions d'un Pirate, 
^nommö Sr. la Chenay , Ie 81 May 1619. Au fleuve . . . Villanile en 
gBrettdgne, — (Arend, III. c 824). Gegray. 2reg. curs. opschrift 
boyen eene fraai geëiste plaat, het geyeoht by Boohebernard en 
Nantes voorstell. , gevoerd door Gornells Daniêlsen, g^segd : Brackman 
tegen den Franschen Zeeroover la Chenay (die twe4 geroofde schepen , 
een uit Vliasingen en een uit Lubeok bij zich had) en dat met de 
yoUedige nederlaag en verdrijving der roevers aan land, (waar 80 
gevat en opgehangen werden) eindigde. Ter weerszijde y. de pi. ziet 
men de oevers der rivier; op d. voorgrond vele mensohen op b 



180 Spotprent op de Remonstranten. 1€19. 

strand. — Links en onder de pi. in 4 kol. , met hontmeeranden eene 
a&ond. : j^Waraohtige geschied, ende leyend. afbeeld, t. h. j^Teroveren 
gV. een hoop seeroovers; sterck omtrent 180 Mannen/' ens., regtB 
een j^Ghedicht op de Victorie t. d. Termeerden .... Heldt Oap. Gom. 
jy Daniels, alias Brackman" in 2 kol. Met adres: ^Middelb. Qhedruokt 
jyblj Hans v. d. Hellen Toor Jon Piet, van ds Vmne, op d. hoack t. d. 
jy Nieuwe Hurse in de Schilderij winokel. 1619." Znd. nm. t. gnw. 
(waarsch^nlQk J. P. v. d. Verme). De pi. m. opsohr. hg. 28 , br. 86 dm. 
Met beschr. hg. 86, br. 61 dm. br. foL 

Deze plaat is zóó uiterst aeUUaam dat dit Bz. welli^^ het éémge 
bestaande is. — Ik zou door h. Fransche bovensohrift yermoeden 
dat alle, of de meeste Bzempl. naar Frankr^k gezonden en alsoo 
Toor ons land yerloren z^n geraakt. 

1407 Hetzelfde; yerkl. copie naar de yorige pi.; door J. F. C ReckUben. 
br. 4o. Afdmk in br. fol. üit: Arend, Gkeohied. 

1408 (6 Juiy.) De Bemonstr. Predikanten worden na hnnne yeroordeeling 
a door de Synode den 14 Jan. , ten lande uitgebannen ; 10 Predikanten 

en Bpiscopins gaan naar Waalw^k in N.Braband. (Arend , HL e. 877). 

— Hun uittogt. Verkleinde en omgekeerde oopie t. h. middenste 

gedeelte der yolg^nde plaat. Klein slecht plaatje naar J. Buys door 

B. Vinkéles, 12». Uit: (Fokke) Geschied, d. NederL 
h Dez. pi.; Proefdruk TÖör alle Ir. 
c Hetzelfde, teekening in O. I. inkt yoor h. Toorg. door J. Btcys. 

1409 Spotprent op den uittogt der Eemonstranten , met boyenaohrift : 
Arminiaensche wytvaert, In h. yerschiet regts 'sQravmhaechg, en linVf 
yele boerenhutten waar langs een groote stoet yan 9 wagens rijdt, 
waarop de Bemonstr. Predikanten door n®. 1 — 14 aangeduid ; yooraan 
links 2 boeren Keee en Jooet, die het in 8 kol. ondergedrukte : Boere^ 
pruetjen over d*Armm, uyina&rt den 6 JuUj 1619, houden. Fraaie ge- 
etste plaat. Znd. nm. y. gray. Hg. 17, met h. yers 87 dm., br. 29 
dm. fol. 

1410 Hetzelfde; copie der yoorg. plaat met hets. yers, en opschrift: 
d*Armin. uytvaert (in de yorige: Arm. uytv.) deze copie Is minder 
hoog on iets smaller; op deze pi. komt de haan y. d. Kerktoren 
links, juist boyeuaan de plaat, en staan Kees en Joost bijna aan 
den rand der pi.; op den yorigen druk is de pi. ruim 1 dm. hooger 
dan de kerktoren, en staan de 2 mannen 1| dm. y. den rand a£L — 
Met adres y. C. J. Vfisseher). Big. 16, met h. yers 84 dm., br. 29 
dm. fol. 

1411 Hetzelfde , oopie der yorige eenigsins yerkorte pi. , met hets. opsohr. 
a en yers; naast den Haag heeft men 8 galgen aang^bragt, en naast 

den man die Episoopius, enz. in den eersten wagen aanspreekt staat : 
Rem. h(iBaóhop), zijn broeder). Znd. nm. y. C. J. Vieecher. föl. 
h Dezelfde pi., a&onderl. afdruk yöör h. boyenschr. en zonder het 
yers y. ond. 

1412 Hetzelfde, slechte copie y. N». 1409 en 10, zonder de galgen by den 
Haag, zonder naam y. Bern B(i8sohop), zonder bovenschr.; de plaat 
met een dikken zwarten rand omgoron. V. ond. het yers, met het 
opschrift: Boerepraetje doorloopend boven de 8 kol. y. h. yers, terw^l 
het opschrift in de vorigo drukken in de 1« kolom staat. 

1413 Vereenigde yoorstelling op 1 blad van de 4 yoornaamste gebeurtenissen 
a yan dien tijd. In h. midden d. pi. een fraai portret y. Oldenbam., 

links, met onderschr. j^Vera effigies Joan. ab Oldenb. aet snae 72. 



1619. Zinneprenten op dezen t)|d. 181 

gVSlSjT linki «B regis t jfimKfjm onder elk., ieder in een t. onderen 
a^^plat medaillon; links: Onthoofd, r. Old., daaronder: Hogerb. 
en * de Groot naar Loeyestein g^bragt ; regts h. mk t. Q. t. Leden- 
berg aan de galg; daaronder: 4 Arminianen gebannen. Znd. nm. Tan 
gray. (JSt. v. Velde) Hg. 18, br. 82 dm. br. fol. Dese fraaije pL is in 
deaen eersten a£lmk op 1 blad hoogst tuMMu^n, 
h Hetselide, latere afdruk sonder portret; de 4 medaillons op 1 blad, 
en nn gen. 1, 2, 8, 4, en op de N». 1: £t. v. VM». 1819, de andere 
met het monogram: B, v. F. — Dat dit de latere afdmkken i^n, 
bl^kt door no. 4 boTen aan, waar de letters 9, g Tan het boTenste, 
hier a%esneden, plaalje nog OTen zigtbaar sijn. — Dese medaillons 
Tindt men dikwQls aikonderl^k, hier een, daar een; bi) elkander op 
1 blad sQn m^ t. desen en den Torigen staat alleen dese Sx. Toor- 
gekomen. 

1414 Jfonumsnl voor ds Bsmonftranisfk — Dese plaat met dit onderschift 
stelt in eenige tafereelen het begin hunner Oesohiedenis en de Ter- 
Tolgingen Toor. Het geheel is het portaal t. eene g^roote kerk; in 
h. midden 4 afbeeldingen boTen elkander t. g^ewigtige gebeurte- 
nissen uit hunne geschiedenis; ter weerssijde 6 portretjes t. be- 
roemde leeraren, wederom ter weerssijde 8 kleine, en daarnaast 
weder 2 kleine ta£Breelen ; Toorts met vele siunebeeld. figuren. Naar 
J. Jélgerhuiê Bm, door O. Kitien te Rotterdam. Hg. 56, br. 46 dm. gr. 
fbL — HierbQ afisond. besohrtjT. op 1 blad in curs. br. 4fi, en een 
afiKmderl. BZadtt^yjB0r Yoor de uitlegg^g der geschiedkund. afbeeldingen. 

1415 Zinneprent op de Toorgaande gebeurtenissen — met dit 4 reg. boTen- 
sohrifb : ^Tafereel ▼. d. welstand d. Vereen. Nederl. Provino. , hoe dat 
gin deselre de ware sujvere religie, Justitie ende politie worden be- 
,sohermt," ens. In h. midden sit de Nederl. Maagd op een hoeksteen: 
Chrigtus TÓÓr den pilaar ReUgio, en tussohen de pilaren JiuiiUa en 
PóUUa; op de 8 pilaren staan de beelden t. Themis, Godsdienst en 
Wet; Töör de Maagd sit de Nederl. Leeuw met 2 standaards: 
Libertae Patriae en Lib. Conscient , in de klaauwen ; links een krijg^sman 
Maurits, aet 51; reg^ Fred. Hendrik aet. 85; links en reg^ de 
Patres PraMas (Staten-Gen.) waarachter soldaten; reg^s t. d. hoek- 
steen een uitspruitende boom met wapen t. Maurits; links een 
palmboom met h. beeld der Unie; daarnaast de moederlijke sorg, 
een beeld op een pilaar met h. jaar 1619; op den achtergprond eene 
stad, en haven met schepen, enz. V. ond. een 81reg. Lat. yers in 
4 kol., in h. midden een opdrag^ t. H. HonóUus aan de Staten-Gen. 
— Door Henr, HondMU met z^n adres. De pi. is znd. bovensohr. ('t 
g^een in dit Bz. on tbr.) hg. 45, br. 56 dm. br. fol. Zeer zeldaaamfi. 

Deze plaat is dezelfde als die t. 1609 n». 1255; door de b^ voeging 
T. h. bovenschrift, de jaren der 2 Prinsen, het jaar 1619 op de 
kolom, en het vers is ze op dit jaar geepast. — In den Catalogus 
T. Voorst no. 296 kwam deze pi. met bovenschr. voor en is ook 
aldus op de Bibliotheek d. Bemonstr. alhier. 

1416 Zinneprent op de eenigheid ! ! en den gelukkigen ! ! staat der 7 Pro- 
vinciën na de Synode van Dordrecht. Met bovenschr. in g^roote kapit. 
letters: Idea Belgica/rum Provvne. Confoed. — Het schip v Staat (de 
Bepubliek) zeilt in eene kalme zee; aan den groeten mast is de 
vlag der 7 Prov., lager een wimpel met den HolL Leeuw en de 
spreuk: Concordia res parvae Grescunt\ aan de andere mast, links, 
h. wapen v. Maurits en op den wimpel zijne spreuk: TamdefM ens.; 
in h. midden v. h. schip de Maagden der 7 Prov. met hare 
wapens, reg^ en links de Prinsen, Baden, Geestelyken, ens.; om 



192 Zinneprenten op dezen tQd. 1M9, M. 

h. lohlp iweinmeii de Paos, een KardiiuuJ, een Jeeoit en anderen 
(Bemonetetmten ?) die in h. eohip weneohen opf^nomen ie worden, 
dooh worden a^weerd; boren h. eohip de Godedienet (of de Nederl. 
Maagd) met B^bel in de hand, omaoheaen door een soo helder, 
oogrerblindend lioht, dat de Indianen en Afrikanen die ter linkei^, 
en de Turken die ter regtera^de boven in de plaat migtbaar x^n, 
hnnne oogen afvrenden en h. oog Toor den glans bedekken. — Naar 
Jioe. Oorloffê 1A20, geteekend en nitgeg. door Adr. v. d. Vetme te 
Middelb., gegray. door F. SchOlemainê (te Middelb.) br. fol. Hg. 48 
met boTensohr. 46, br. 61 dm. — Zéér neHdMim» en b^ oitstek firaa^e 
plaat, waarop het aan Horatios ontleende denkbeeld, om den Staat 
als een sohip in see voor te stellen, het eerst m^ns wetens, in 
plaats is gebragt, en wat dikwQls later vooral in 1678 is nagevolgd. 
— Dese plaat is sonder eenig No. of uitlegging. 

Op een Bzempl. v. dese plaat in de versameling v. Mr. Bodel te 
'Ledden is ter weerssijde een vers gedmkt van 9 (dos te samen 18) 
achtregelige coupletten, beg^nn.: Aênêchouwer v, dU vferek, en v. ond!. 
een Lat. vers v. 18 vierregelige ooupletten, beginn.: Fidat ut aUis 
óbruta JkicUbus, Die aMmk is echter veel minder firaai dan dit Sz. 
en heeft het bovenschrift niet, waarom ik vermoede dat het welligt 
eene latere uitgave kon sijn, oftohoon de versen er dan in boekdruk 
moesten b^g^voegd s^n, terwQl se hier gegraveerd t^n. 

1417 Boomsche Wmdgeven Aan de LiefhMefrs. — Zinneprent op Maurita? 
en de Synode? — Johannes (A) of de kerk Gk>dsP wordt door Maurits 
en Frederik Hendrik en and. Vorsten beschermd, — de Paus sit 
met den Koning v. Spaige en Bisschoppen aan eene tafel, met 
mux^kboeken voor sich, waarbQ de Keiser op het orgel speelt. — 
y. ond. een groot vers in 8 kolommen. 1621. S^d. naam v. graveur. 
Hg. 86, br. 88 dm. br. fol. Van dese prent wordt in h. vers v. de: 
Bomsehe HrnneUxwri, No. 1488 g^ewag gemaakt. — In de coUeotie van 
Ds. B. Verloren van Themaat te utrecht. 

1418 (161# of vroeger?) Kapitein Lambart (Mooi Lambert? of Lambert 
Hendriks) doet 126 gevangene Alger^nsche Zeeroovers aan de 
raa's der schepen in het gesigt v. Algiers ophangen of in see. 
werpen (Arend, m. e. 846). — Vooraan de schepen; links de Stad. 
Door J. Luyktn, br. 4o. Uit: Dan, Historie van Barbarijen. 1683. 
bl. 117. 

1419 (1680. 18 Maart.) De Nederl. Gteaanten onderhandelen te Algiers 
vergeeft over vrede en uitwisseling van gevangenen. (Arend, III. c 
851). Naar F. J, BrtU door J. F. R. Becklébm. kl. 4o. Uit: Arend, 
Geschied. 

1420 (lO Jnny.) Dood van Graaf Willem LodewQk, Stadhouder v. Fries- 
land. (Arend, m. c 497). — Afbeelding v. de Graftombe ter s^ner 
eere in de Groote kerk te Leeuwarden opgerigt doch later verwoest. 
Znd. nm. v. gprav. Bovenaan get.: XLI. Uit de Keyser: Arohiteot. 
modema. 1646. 

1421 (80 Juny.) 't Armincaens Kapproen. — Spotprent op den overgang 
V. F. Bertius, (in 1619 wegens Bemonstransche gevoelens a^^eset als 
Hoogleeraar in de Theol. te Ledden) tot den Boomsohen Godsdienst, 
te Par^s d. 20 Junij 1620, waar hi) Hoogl. in de Welsprekendheid 
werd. (Brandt, Beform. III. 888). — In h. midden ligt Bertius met 
een rozenkrans in de hand geknield voor eene hostiekas: der Paupen 
hrooigodt', drie monniken, Ongestadicheyt , Verkeerden IJver en Dwaaae 
begeerte setten hem eene narrenkap: het Armin, Kapproen, op; regts 



tno. Spotprent Yóör Frederik V. Boh. — Togt naar Wezel. 188 

ontrangt Bertiiui hi&t SAorameiit; rerderop eene prooMiia; links aen 
kramer dia aan 2 boeren: Joost en Kees dese plaat yerkoopt; op 
den Toorgrond de boeken t. Bertios open liggende; Tooraan diens 
TToeger werk: AJ^l der Heyligen. Met adres t. C. J. Viuehêr, — Y. 
ond. eene jBameniyraeok tossohen de Koomen (Koopman) Joost en 

jyKees OTer den afralligen P. Bertios, authenr t. Afral d. H., 

^mit^gad. een kort yerhael d. aenkley. dageL (Geschieden., 1680." In 
8 koL in hontsneerand. Hg. 16 , met yers 88 dm. , br. 88 dm. fbL 

1488 (April tt) De Boomm BofeUpodt — Spotprent op de rerliesen t. d. 
Paos en Ihiitsohen Keiser, en op de Toordeelen t. Frederik Koning 
T. Bohemen, den lostersKMn t. Maarits, die door de Staten onder- 
steand werd. (Arend, TIT. e. 614). — Inschrift boyenin eene rrQ 
mw geötsto plaat, Toorstell. een klein getralied kippenhok op 
rollen, waarin een geplakte arend (de Keiier) en boyenop de Paas 
■it, die op den roiTelpot speelt, terwyl een man met een weerhaan 
op het hoold (de Saxisohe Kearyorst) het hok yoorttrekt en den 
Paos en Keiier yoor g^ld laat lien; regts ontyangt een Jesalt het 
geld yoor h. sien; achter het hok g^aan Spinola en Baqaoj die op 
de lier en de yiool spelen; links Frederik yan Boh. op een troon, 
met hermel^nen mantel om, waarin de yeeren genaaid worden aan 
den Keiler ontnomen; boyenaan eene menigte monniken die door 
den daiyel in eenen afj^rond gedreyen worden. — Hieronder een: 
Tmtmen-eprék, tueachen twee Boeren en de Boeekverhoper op r^m in 8 koL, 
met aitlegging der n®. en een 8 reg. yers op de pi. Znd. nm. y. 
gray. ,Amst. bij St. Tennis Marokt, op de hoeok y. de Kejserstraet 
j, in de 8 groene Olayerbladen." De pi. is hg. 28, met yers 41 dm., 
br. 87 dm. fol. Zéér vMtaam. Zie No. 14/77. 

1428 Hetselfde ; eenigiins yeranderde en yerkleinde oopie y. de yorige pi. ; 
het opschrift staat hier echter niet boy en in de plaat, maar boyen 
het yers. Ook is h. op- en onderschrift y. h. yers in dese nitgaye 
doorloopend boyen en onder de 8 kol.; in de yorige nitg. alleen 
boyen de eerste en onder de laatste kolom. De pi. hg. 18, br. 26 
dm., het yers hg. 18, br. 85 dm. fol. Zéér teldaaam, 

1424 (15 Ang.) Togt y. Maurits naar Wezel tegen Spinola, die yoor den 
Dnitschen Keizer tegen de Bondgenooten yan Frederik y. Bohemen 
in h. yeld trekt. (Arend, IIL c 601, 2, 8). — Uityoerige kaart of 
plaat in 2 bladen, y. h. land b^ Wezel; regts de Stad, yooraan de 
BQn, links Xanten, in h. midden h. leg^r y. Maurits, daarnaast 
boyenaan een klein kaartje y. h. land y. Kleef, en yerder regts eene 
Lat. opdragt aan Maurits door den gprayeur N. OeiVcerck — Onder 
dese groote kaart een yerhaal y. d. togt y. Maurits y. 16 tot 28 Aug., 
en eene zeer uityoerige yerklaring y. de 62 N®. op de pL, inzonder- 
heid y. h. kamp en y. de ordening der tenten; alles op 2 bl. in 6 
kol., met houtsneerand en opschrift: Eygentl, okf beeld. v. h, Legher 
V. E. H, M, Meeren Staten, enz. j^Leijden. Nic. OeeVterek, men yintse 
,oook tot Amst. op de Beurs in d. gecroonden Hoet." De kaart hg. 
27, met den tekst 65 dm., br. 76 dm. gr. br. fol. — Hooget Mldsoom. 
Ik herinner m^ niet eenig ander Bz. gezien te hebben. 

1426 Hetzelfde, doch yeel kleiner en anders. Begts Wezel, links Xanten, 
in h. midden h. legerkamp, doch de oyerztjde y. d. St)n op den 
yoorg^nd is yeel uityoeriger; onderaan links een klein kaartje y. 
h. land y. Kleef. Met adres y. C. J. Fisscher op de pi. Met boyenschr. : 
Ware afbeeld, v, h. geheels Leger d. E, H. Heeren Staten, enz. en ter 
weersB^de en onder de plaat hetselfde yerhaal y. de yoorg. pi. dooh 



184 Togt naar Wesel. — Veroveringen van Spinola. ItM. 

eenigsinfl yeranderd en verkort, en uitlegging der 42 n«. en letten 
A— O in de pi. ; in h. Toorgaande yerhsal staat (yerkeerdel^k) dAt 
de Engelsohe troepen den 8 Ang. gekomen mn; hier ia dit op 9 
Sept sreeteld. Met adres Amst. by KL J. Viê$ehêr. De pL hg. 22, br. 
27 dm., met de nitlegg. hg. 87, br. 46 dm« br. fbL Zéér feldsoom. 

1426 (• 9ept.) Hetaelfde, geheel als Toren wat de kaart aangaat, doch 
het leger is hier geheel omsohanst, Wesel meer rersterkt en met 
8 kanalen in de Lippe nitloopende. In plaats t. h. kaarijje onderaan 
links, staat hier de uitlegging der letters A— Q in de pi. Met éng. 
gegray. ondersohr.: , Afbeeld, y. de Steroke Stadt WeeeL.^ Hier is 
gOock btj-gevoecht hoe .... Graaf Hendrik y. Naas. den 9 Sept. IGSO 
gim opg^trooken met alle de nieuwe Kngelsohen ,** ens. Met adres ▼. 
C. J. Viascher, Hg. 28, m. ondersohr. 26, br. 28 dm. br. foL 

1427 Hetael^e; eene in 4 afdeel. yerdeelde kaart; bovenaan links We$el 
en h. legerkamp, regts Goblentc en de Syn; onderaan links Oppen- 
heim en de Byn, regts een kaart v. de BQnstreek v. CJoblents. tot 
Frankfort. — Met gegrav. bovensohr.: ^Beaohryvinge der 8 legen, 
,te weten Pr. MaarL Marq. Spino. en der onierde Vorst." V ond. 
eene nitlegg. der lett. A — B en a— e, en 1 — 10, in 8 koL met hoat- 
sneerand. ,Amst. Ghesneden ende Ghedr. by P. v. der Keere, Plaet- 
,snyder ende Konstveroooper, in de Kalverstraet in d. Onoeeokeren 
,tyt. 1620. Hg. 27 met nitL 46i br. 86 dm. gr. fol. 

1488 (Sept.) Afbeelding der 60 steden , dorpen en kasteelen door Spinola 
in Sept. in den Palts en de landen v. Frederik v. Boh. veroverd. 
(Arend, UI. c. 606.) ledere afbeelding in een klein medaillon, alle 
te samen in den vorm v. eene ineeng^ekronkelde slang ; in h. midden 
der pi. een portret v. Spinola, regts, in med. met Lat. randsohrift. 
V. ond. een kort verhaal in 8 kol., met opsohrift: ,Den Omloop 
,ofte Afbeeld, d. plaetsen die Marq. Spin. verovert heeft ontrent 
yFrankf ende Ments. Naar de copy v. Frank! Lefjden b^ Zaoh. de 
«Smit. 1621." De pi. hg. 18, met besohr^v. 82, br. 27 dm. fbL 

1429 (Mept. en 1 Oei.) j, Af beeld. v. Berohemer-waert, ofte Papen-Bril 
jySchants, met h. innemen van Baoharaoh, ende een bew^s hoe 
«Spinola met water ende sweert gheslagen is gheweest." — Plaat in 
8 afdeel.; bovenaan in de regtsohe afdeeL het fort Papenbril (of 
Papenmuts) , door Maorits op een eilandje : Berohemerwaard , toasohen 
Kenlen en Bonn gesticht; links Baoharaoh; v. ond. eene grootere 
pi. V. h. geveoht bij Baoharade. Y. ond. de besohr^v. in 2 kol. met 
bovenstaand opschrift: «Amst. bj Joris Yeselaer, voor N. Geel-kerok 
«(te* Ledden) Men veroooptse aen de Bears in d. georoonden Hoedt 
,b^ Osp. V. Hilten. 1620." fol. Hg. 17, met de besohr. 86, br. 24 dm. 
fbL — Berust in h. Archief d. Genie aan h. Minist. v. Oorlog, genot.: 
Beleger, no. 628. 

1480 (6 Oct.) Be Schans de Papenmuts» door Maurits op een eilandje in 
den Bijn, Bomperwaard, tusschen Bonn en Keulen gestioht. (Arênd, 
m. c. 507) Afbeeld, v. h. Fort, m. bovensohr. «'t Fort de Papenmuts*' 
waarnaast een klein kaartje der B^nstreek. V. ond. ööne regel ours. 
inschr.: «BygentL afbeeld, v. h. Fort de Papenmuts...., dewelke ao. 
«1620 d. 6 Oct. onder 't protex d. Ohurv. v. Brandenb." (het Tervolg 
is niet gegrav. op de 2 daaronder staande mnen). Hg. 20 , br. 28 dm. 
br. 4fi. 

1481 (Wov.) Dm CaMmschm i2o/0lfK>t. Spotprent op de nederlaag v. Frederik 
V. den Palts en Bohemen in den slag op den Witten Berg b^ Praag. 
~~ (Wagenaar, X. 406, 428) De Arent, (de keiser) aan wien door de 
Catiiol. Vorsten nieuwe veeren voor de verloren ingeaet worden. 



IMI. j^^o^nrenten op Frederik van Bohemen. 185 

lieeft Frederik t. d. F^te onder sQne kUanwen, onder wien een 
ohronogram: Suge FredsrieuB fibi et nobis tn%iimphat (1A20) Fred. ▼. 
Boh. ie in h. midden nos eens afgebeeld ali Koning-Lap, radende 
op h. Heidelbergaohe yat, en nitspnwende de kroon en gewonnen 
steden; achter hem Bnllion?? met de Hollandache Oalrinisten; 
(welligt de Hertog ran Bouillon, zwager t. Prins Maorite, Oom t. 
Frederik t. Boh., de hoop der Franaohe Protestanten); verderop de 
Dnitsche Protestanten bedelende, en de yerloopen Predikanten, met 
de Staatsohe BaiterQ. — V. ond. een Holl. yers, met opsohr.: ,Den 
^OalTinisohen Boflfelpot. Tsamenspreeck. tnsMshen 2 Schippers ende 
^eenen Oraemer," in 8 koL, sQnde een antwoord- vers op de plaat: 
de Boomêe Rojfel^t (n®. 1422) met adres: ^Thantw. in de Hnyvetters- 
straet in 't gnlde Sontvat. 162L" Daar plaat, vers en dmk geheel 
met de Boomse Boff. overeenkomen, betwQfol ik de Brabandsche 
herkomst. Hg. 18, metjvers 87 dm, de pi. br. 27 dm, de beschr^y. 
86 dm. fbL ZeiUkaaen, Zie no. 1477. 

1488 (l€81.) Spotprent op denselfilen. — Frederik v. Bohemen wordt in 
een ronde getraliede kooi seer Tan de hommels gekweld ; links voor 
de kooi staan 2 mannen aan wie h^ een brief geeft, (Christ. v. Bruns- 
wQk en Mansfeld) naar hem te hooren; Toorts komt een miteraan- 
riyden. — Kleine spotprent, waaronder een 20reg. LatQnsch en een 
%)ng, Fransch vers. — Dese plaat is geplakt op eene andere plaat, 
(een omg^eerde oopie of h. origineel hiervan gonder roiter) en op 
die onderste pi. is nog een Holl. vers [in 8 kol. door M. B. L T. waarin 
de schuld van Frederiks eersuoht, toeleg en val aan de Staten v. 
Holland geweten wordt. — ^Ghedruckt in 't jaer 1621. V. O. D. W. A." 
Onder de gedrukte Couranten van A. Verhoeven te Antwerpen van 
1619 tot 22, staat nagenoeg hetselfde enbeteekent d&Ar en dus ook 
hier : Tidit Oomel. De Witte (Censor) Antwerp. — De onderste (grootste) 
pL hg. 41, br. 26 dm. kl. foL — 2iéér uUdBoam. Berust in de collectie 
T. Db. B. Verloren t. Themaat te utrecht. 

1488 Bomeehe HemeUfoert. — Vinnige spotprent op Bome. DePaus,KeiBer 
en Koning v. Spanje, r^den in een open wagen door h. 7-hoofdig 
beest getrokken, naar een kroeg van waard Nohis; boven hen trekt 
Lucifer een net toe. Met bovenst, insohrift. V. ond. eene groote 
TeameneproMk tuseehen Kees en Joep (over dese pi.) in 2? ooiommen. 
,Amst. Ant. v. Sallnghen; op de hoek v. de Kejserstraet in de 8 
jygroene klaverbladen". 1621. Hg. 46 , br. 84 dm. gr. fol. — Berust in 
de collectie van Ds. B. Verloren v. Themaat te Utrecht. 

1484 Afbeelding v. Frederik v. d. Palts met z^ne Gemalin, dochter en 2 zonen 
op het ^s by Arkel , in h. land v. GK>rkum. — Prentteekening naar H, 
Avercamp, genaamd : de stomme v. Oampen. 1621, door C. Ploos v. Amstel 
omstreeki 1778. üit zijn bekend werk. Hg. 22, br. 22 dm. fol. 

1485 (88 ÜAArt.) Ontvlug^ting van H. de Groot, uit zijne gevangenis op Loe- 
Testein in eene kist naar h. huis v. zijnen vriend A. Daatselaar te Gorkum 
gebragt. (Arend, III. c. 242). — (bezigt op het slot Loeveetein, geheel 
als op n«. 1406, doch eenigzins verkleind ; op den voorgrond links twee 
mannen den koffer dragende waarin de Groot is. 2ind. nm. v. g^v. (doch 
aeker door O. J. Visscher uitgegeven). Met inschrift boven in de pi.: 
't Huv« ^ Lovensteyn. Hg. 16 , br. 24 dm. br. 4o* — Onder dit Ex. heeft 
de Amsterd. Burgemeester Hans Bontemantel (in 1660?) geschreven : 
gLa prison des Hommes TUustres 1618 — 1660," met toespeling op de 
gfevangenzetting in dat slot v. z^nen OoUeg^ A Bicker. 

1486 Hetzelfde, nagenoeg als voren; zonder het gezigt op Gorkum en 
a Workum regts v. de pi. ; de mannen slepen hier de kist aan een touw. 

24 



186 Ylugt van de Qroot uit LoevensteiiL tttl. 

Met 1 reg. ondenohr. : j,Het HoIb te Loere&ct. Zoo als h. og Ter 
, toonde Ao 1619 beneyens h. Terroeren ▼. H. de G^' Naar eeme eoheti 
T. A. Schoemaker door C. Phüipê. Hg. 16, br. 21 dm. br. 4fi, 
h Decelfde pi.; Proefdruk TÓÓr alle Ir. 

1487 gDe Qroot xig bereidende tot de Tlngt^" ena. — San groot Tertrek 
a op Loeyenttein , waar de Groot in de kiat stapt; naast hem lyse 

Sohtgenoote. Door 8. Fohke, 1764. br. 4». Uit: Wagenaar. X. 
h Dezelfde pL; Proefdruk TÓÓr alle Ir. 

1488 Hetaelfde, Teel kleiner; de Qroot in de kist stappende ; s^ne Gemalin 
a naast hem. Hieronder een a&ond. plaa^'e: de GK>dsdienBt tem Hemel 

rtjaende. Door 8, Fokke. 174&. O», üit een Tooneelstok: ,de Vlagt t. 

,H. de Groot." 
h Des. pL Bonder het sinneb. plaalje. Proefdruk op Ohin. pap. 
c Hetselfde, fraaie teekening Toor de plaat. Door B. Fokke. 8». 

1489 Vlagt Tan de Groot. — Z^ne dienstmaagd, Blqe y. Hon weningen, 
a die de kist op de oyerTaart naar Gh>rkam yergeaelt, woifi hare op 

liOOTestein g^bleTen meesteres toe, dat alles tot dosTerre goed gaat 
Naar J. BvAfs door H, VvnkOsi, 178a br. 12o. Uit: Q«aohied. d. 
Nederl.?? 

h Des. pL, Proefdrak yóór de letter. 

c Hetaelfde ; Teekening in O. I. inkt TOor de pL Door J. Buy», 12». 

1440 De Groot gaat als metselaar yerkleed OTor de markt te Gorkamen 
begeeft sioh naar Antwerpen. Door O, 8%beUu$, 8». Uit: Leyen t. H. 
de Groot. 1770. 8o. 

1441 Afbeelding op 8 pi. t. den koffer waarin de Groot ontkomen is, 
gel^k die sioh in Deoember 1788 boTond ten hoise yan Mr. J. Klink- 
hamer te Amst., en nog (in 1868) bQ diens kleinsoon H. A. Klinkhamer, 
aanwesig is. (Dese koffer is waarsch^nl^k de eehteJ) — Afbeelding t. 
den koffer y. baiten. — Des. y. binnen, met opengeslagen dekseL 
Naar de afteekening yan J. O. SchuZU, 1788. Door O. Phüip», br. 4*. 
Uit: Leyen y. H. de Groot. 1770. 8o. 

1442 Drie zinnebeeldige tafereelen op de geyangenis, ontylagting, en balling- 
Bohap yan de Groot. In 1627 heeft de Gorkamsohe koopman Daatse- 
laar, dese afbeeldingen (welligt door de Groot selyen ontworpen) 
ter herinnering aan die feiten, op glas laten sohilderen en in een 
raam y. eene achterkamer geplaatst. Het eerste tafereel stelt Miltiades 
yoor , die na yele diensten aan Athene bewesen te hebben , tot eene 
altoosdurende geyangenis yeroordeeld wordt, waarin besterft, gel^k 
ook Hoogerbeets, wiens portret en wapen hier boyen staat; het 2* 
is de geschiedenis yan Titas Vinias die door siyne yroaw in eene 
kist yerborg^n en aldas gered wordt, gel^k de Groot, wiens portret 
en wapen hierboyen is g^yoegd; het 8« yertoont MetelloB den Nomi- 
dier, die oit eene lange ballingschap ternggeroepen wordt; hier 
boyen het portet en wapen y. Th. Erpenias, Prof te Leiden, broeder 
y. Daatselaar's yroaw , die hem de boeken en kist yerstrekte waar- 
door de Groot ontylugtte. — Onder ieder der 8 afbeeld, yele Kinne> 
beelden, boeken, arabesken, enz. — Dese 8 schilderden sijn in wit 
en zwart (of camaiea) geschilderd; ieder nagenoeg 6 yoet hoog, te 
zamen naast elkander br. 27 dm.; se sijn in 1791 afgeteek. door 
(\ de Jonker, yoor den aitgeyer J. Allart die se geplaatst heeft in 
de Bljyoegels op Wagenaar X. — Dese glazen sijn yoor eenige jaren 
naar het Geref. Weeshuis te Gk)rkam oyergebragt , maar hebben door 
den storm y. 9 Noy. 1880 (1850?) en het bombardement y. Jannar^ 
1814 yeel geleden. 



IMI. „Starter's Cuyper." — Einde van het Bestand* 187 

1448 (M XaaH.) De Groot wordt te Antwerpen door BpieoopioB ont- 
Tangen. Door O, SibeJmu, Ö». Uit: Leren t. H. de Groot, 1770. 8». 

1444 De Groot naar Par^s vertrokken, ontvangt daar in September sQne 
a Gemalin en doohter, terwQl hQ met Staatalieden beraadslaagde. 

— Vertrek waarin 4 Heeren aan tafel litten, terwQl de Groot sQne 
Yronw en kind omarmt. Naar en door J. E, Moureus, 1796. kL foL 

h Deselfde pi., Proefdrak Töór düs letter. 

c DeseUde pi., fraaie onbewerkte eUd/ruk, 

1445 Zinneprent op deien tiyd.~,J. J. Starten, Niewe OuTperideOnyper 
«beantwoordt de Bdelman, Dootor, Pastoor, Politicns ende de 
«Kr^ghsman." Opsohrift t. een seer lang yers y. J. J. Stcurter, orer 
het nigagen Tan eer en ambten geteekend, Ocntt baart ^^K^, in 8 kol. 
in hontsneerand , met Dnitsche letter gedrukt, en behoorende onder 
eene fraaie plaat een kniper Toorstellende, op straat Toors^nhois 
door 6 om hem staande personen aang^esproken. Naar P. Hals (P. 
Feddes HarUngeims of nit Harlingen) door O. v. SfchindeilJ. Met adres 
T. Beermdneht — Onder h. yers: j^Haerlem bij Jan Pieterss. Beren- 
,dreoht, Konst ende Boeokyerkooper in de Koninghstraet. 1627." 
De pi. hg. 16, met h. yers 62 dm., br. 27 dm. gr. fol. Uitent adékaam. 
Dit uitmuntende Exemplaar is het eenige dat ik ooit gessien heb. 

Daar dit yers reeds door Baudart in s^ne Gedenkwaardig^ Gte- 
schiedenissen, uitgeg. in 1625, 18e boek bl. 117, handelende oyer 1621, 
is opgenomen en hij segt dat Starter dit toen gemaakt heeft, soo 
is dese yoor de kennis yan dien ttjd belangrijke plaat en yers op 
dit jaar gesteld. 

1446 Hetoelfde. Geheel andere plaat , met groot boyensohrift in houtsnee- 
rand: ,Den nieuwen Kuyper, afbeeldende Den Staet y. d. tegen- 
«woord. T^d. Door een Tsamenspraeck tussohen een Monsieur ende een 
«Kuyper. De Monsieur Beeld af een Bdelman , Doctor, Pastor, Politicus, 
«Orygsman. De Oujper Beeld af een Die sioh we\& bequaem acht 
«tot alle ampten, als hij daer maer toe can gheraken. Door welcke 
«t'Samenspreeckinge de rechte middelen , waerdoor men hedendaeghs, 
«in de meeste ghedeelten , gemeenten ofte Bepubljcken van Buropa, 
«aen Hoge Ampten gheraeckt, eygentlijoh worden yertoond." — De 
plaat yertoont een geroot plein met boomen waarop de kuiper ter 
linkerz^de, door Edelman, Pastor, Doctor, Politicus en Chriaman (ter 
regtersQde) wordt aangesproken, (op de yorige plaat juist andersom). 
Achter den kuiper een groot hof of paleis waar eenige mannen de 
trappen opgaan. Oeëtste plaat y. dien tijd zonder eenig^n naam. 2k>nder 
yers y. ond. Hg. 15 met boyenschrift 28 dm., br. 88 dm. br. fol. — 
Uiterst «ekUaam; dit fraaije Bx. is het eenige dat ik ooit gezien heb. 

1447 (95 M*Art.) Zinneprent op het afvriyeend beantwoorden der aan- 
biedingen yan de Aartshertogen tot een bapaalden yrede, gedaan 
door den Kanselier y. Braband, Pt. Peckius. (Arend, m. c 566 
en Bibl. y. Pamfl. n». 1881—1852). Peckius biedt den HoU. Leeuw een 
olijftak aan, die een standaard in den eenenklaauw houdt, daarnaast 
Maurits; achter Peckius de Paus en de Koning y. Spanje; met 
boyenschr. P. PeckU yedaen vertooeh. Links de uitlegg. d. 9 no. op de 
pi. Door D. V. Bremden^ br. 4». V. acht. bedrukt, uitmuntende afdruk. 
üit Valerius, Nederl. Gedencclanc. 

1448 (lO April.) Zinneprent op h. einde y. h. Bestand. — Maurits en de 
Nederl. Leeuw houden den standaard waarop de yrijheidshoed rust, 
yast; de laatste reikt aan een' Oolonel eenen geldbuidel ter yoor- 
setting y. d. oorlog; links paardenyolk; boyen in de pi.: Wettige 
tweede oorloog (sic) der HoU. Heeren Statere — Links y. de pi. uitlegg. 



188 Einde v. h. Bestand. — Dood van Albertos y.Ooetaiiifk Mtl. 

der n«. Zondar nm. r. graT. (D. v. BrwndMi?) br. é*. Y. Mdit bedroki. 
Uit: YalerioB, OedenoolMio. 

1419 Zinneprent op heiielide met boreneohrift : Trmm Bndt — Sene grooto 
Bohaar Tan monnikeii met kappen (waarop: ammo 11, IS, 16, 17,19, 
21) dragen op hnnne Behouden een doodkist, waarin Tr9vm ligt, en 
waarop terens de Propos, v. P$eki¥M geheoht Is,) ten grmve naar een 
openstaanden toren (het Arminiaana Testament» yerkleind) met op- 
flchrift Armo 1621. Achter de baar gaat een Bineohop, TOora%Bgnan 
door Quads Nermgê en TweedraeM; Toorte Monniken , Boomadhgeaindfle 
die een Mariabeeld dragen , ena. alles gei. met de letters A — ^L^ en 
waarb^ een a&ond. yers in 6 koL behoort (wat hier ontbreekt.) Met 
adres r. O. J, Viideher, Hg. 86, br. 17^ dm. br. lóL Uitmuntende attmk 
met allen rand. 

1460 (18 Jiiny.) Afbeelding ▼. eene machine uitgeTonden door Ar. Smith 
uit h. land t. Kleef, wonende te Amsterdam, om in een kwartier 
uur 600 tonnen water en meer, uit te werpen ter hoogte t. 10, 20 
of meer voeten over d^ken en efRm land, sonder paarden » wind of 
menschenhanden te gebruiken, soodat h^ alle stadegrachten in een 
of 2 maal 24 uren naar advenant sou kunnen droogmaken. — De 
maohine is een lange houten buis die een stompen hoek maakt, en 
waarin 2 kokers naast elkander; het nederwaartsohe deel staat in 
h. water, het liggende ligt dwars orer een weg, die aan de andere 
i^de ook door water bespeeld wordt, en waarin uit eene der beide 
kokers het water vloeit dat uit het andere kanaal <q)gevoerd wordt, 
waarsch^nlQk door de persing der lucht in den ledigen koker daar- 
naast, welke beide kokers door deurlges kunnen geopend en ge- 
sloten worden. Fraaie gprav. snd. nm. — Van ond. h. privilegie door 
de Staten Gen. d.d. 18 Jun^ 1621 aan Ar. Smith voor 8 jaren op 
B^ne uitvinding gegeven om alle meeren, grachten, ena. daannede 
droog te maken. De pi. hg. 12, met beschr. 84 dm., br. 94 dm. 

1 blad fol. 

Is er van dese uitvinding iets meer bekend en heeft die eenige 
gevolgen gehad? Ik vermoed neen, en wel omdat sich in de toe- 
pasidng van die grootsohe plannen aanmerkel^ke practisohe swarig- 
heden sullen opgedaan hebben. 

1451 (19 Ang.) Dood v, Aartshertog Albertus (Arend, IEL e. G8B), die den 
12 Maart 1622 met een prachtige uitvaart te Brussel begraven werd. 

— Uitvoerige afbeelding v. desen optogt in 64 br. foiL bL met titel: 
yPompa funebris Opt. Potent. Princ. Alberti Pil, Arohid. Austr., etc. 
, veris imaginibns ezpressa a Joc Fromqwurt, Archit. Beg., cjusdem 
yPrinoipls vita script. S. Puteano. Brux. 1628." br. fóL Gtograv. door 
C. OdUe, — Titel; pi. 1 de met rouw behangen gevel der St. Gudula- 
kerk te Brussel, pL 2 de opschriften ter eere v. Albertus, pL 8 (in 

2 bl.) de katafalk, pi. 4 — 16 de optofiT^» pi. 47a (grooter dan de and.) 
de 27 wapens op den wagen, en de paarden met sinnebeeldige per- 
sonen, 47b (grooter) de Eerewagen ter vertoon, v. s^ne mildheid, 
met besohr., regte 47o (smaller) de wagen van acht., pi. 48 64: 
Optogt, pi. 56 de lijkkist onder een troonhemel, pi. 56—64 Optogt. 

— Zonder verdere beschrijv.; het op den titel vermelde leven v. d. 
Aartshertog heb ik nooit hierb^ gesien. ledere pi. is hg. 26, br. 88 
dm. br. fol. — Zöór fraai uitgevoerd werk. 1« fraaie, en vrQ selds. uitgave. 

Sene latere uitgave van dese platen verscheen in 1729 te Antwerpen. 

1452 (Ang.) Zinneprent op de (gehoopte) herstelling v. Frederik v. Bohemen 
door de hulp der Staten, en op de verwachte nederlaag v. d. Duitsohen 
Keiser. — De Eeiser ligt in eene groote pers, die door Maurits, den 



tm, 2S. Venchilleiide oorlogsfdten. 189 

TTniiwg Y. DeBeraArken , de Staten en Mansfeld met een dwnnbelk 
digt gedrokt wordt, hetgeen de ter andere E^de staande Koningen 
T. 8pai[ge en Polen en vele Prie e tere trachten te weerhouden; den 
Keiaer wordt door den naast hem g^knielden Spinola de kroon op 
het hoofd g^edmkt, dooh hij spuwt de gewonnen Steden uit, die 
Frederik ▼. Boh., op s^ne kniedn liggende opyangt; naast desen de 
Gerechtigheid ; roor de pers sitten Tweed^racht en hedroch, — V. ond. 
een groot ren In 8 kol. gTaounentpraêck tusichen ABC mde êo voorL 
,Amsterd. 1680." waarin de Keiser den Paos om hulp aanroept dooh 
door Qeregtigheid beantwoord en tot rede gebragt wordt. Slecht 
gegraT. plaat. Znd. naam. Hg. 17, met yers 29 dm., br. 84 dm. br. fbl. 
TtoJdtncuMi. 

1468 (• Seyt.) ipBelegeringhe ran Guljok onder 't beleyt yan Graeff 
^Hend. yan den Bergh, Anno 1621 den 5 Sept." (welk beleg met de 
inneming door de Spanj. in Januar^ 1622 eindigde) (Arend, UI. e. 
642) — Plan y. Gulik en eenig omliggend land, reg^ boyenaan 
Boeelaer, lager Broeok en Mersen; links Stetterioh, in h. midden 
eene sohermntseling. (Door N, OeeUcerck), V. ond. eene korte beschrtjy. 
T. b. begin y. h. beleg, en yerklar. in 8 kol. y. de letters A — P, op 
d. pL, beginnende met boyenst. opsohr. Met adres Leijden, Nic.OeeU 
htrék. Hg. 22, met besohr^y. 29, br. 86 dm. br. fol. — Dese plaat is 
lang yoor de oyergaye der yesting uitgegeyen. 

L464 (Iff. 18 flept.) ^^Den Ylaemschen Alarm, Gïesohiet tusschen Slnjs 
,en Isendjok, naer h. landt y. Oasant. (Arend, m. c. 648. Bibl. y. 
Pamfl. no. 1866) — üityoerige kaart y. h. land y. Gadsand en Vlaan- 
deren ; regts boyenaan Brugge , lager Sluis , Ysendljok , en de aantrekk. 
Spanjaarden; onderaan de Zeeuwsche schepen en Ylissingen, links 
boyenaan Gend, y. ond. Antw., in h. midden y. ond. Hulst en Axel. 
— Met eene beechr^y. y. d. aanslag en eene uitlegging der pi. in 
8 kol., met boyenstaand opschrift. — Gedrukt yoor Nie. Qeeütercke (te 
Ledden.) 162L Hg. 28, met uitlegg. 88 br. 86 dm, br. fbl. Zelébaam, 

L466 (99 Mept.) De Bemonetrantsohe Predikant Dom. Sapraa y. Hoorn 
a ontkomt in het gewaad sijner eohtg^noote het Basphuis te Amster- 
dam, waaruit zij eenige dagen later ontslagen wordt. (Wagenaar,X. 
412) Gtesigt op de Gastbuispoort waaryoor Sapma in yrouwengewaad 
gaat. Voorstelling y. 1775 of daaromtrent, m. 8reg. onderschrift, 
br. 12». 
h Des. plaat; Proefdruk yöör de letter. 

L466 (Afbeelding en) ,Ben waerachtighe beschrtjying yan eenen wonder- 
'ipbaere Zeeman nu onlanokse gheyangen tusschen Denemeroken en 
,Norwegfen, besohreyen door een Baetsheer des Ooninks y. Denem., 
ydie sel& in persoon doen hij gheyangen werd daer b^ was,"enB. — 
Opschrift boyen eene plaat yertoonende den naakten zeeman loo* 
pende in h. water, met 2 bossen stroo onder de armen; yerderop 
de boot waarin hij opgevisoht wordt; in h. yerschiet het gproote 
schip waaruit hij weder in zee springt. (Door Jo. Boel?) V. oud. eene 
uityoer. beschrtjy. in 2 kol. met ondersohr.: ^^ Eerst ghedruckt in 
yDenem. ende nu oyergheset in onse Nederl. tale ende uitgegeyen 
jydoor Joofk Boel, Plaetsnijder in de Huyyetterstraet (te Antwerpen. 
162L) Onderteekend: V. O. D. W. A. (Fidit Censor Dominus Witte 
Antwerpiensis ? ?) De pi. hg. 15, met uitlegg. 86, br. 20 dm. fol. 
UiUnt zddacMm. Zie No. 1482. 
467 (1688. M Mei.) Togt y. 18 tot 20? Mei ter brandschatting yan 
Braband omtrent de Demer, door Prins Frederik Hendrik. (Arend, 



190 Beeld van liboriiui, enz. 16S1 

m. e.' 708 en BibL ▼. Pamfl. n» 1012)— Kaart h toI d'oiMan t. da 
landstreek, regti Tholen, tot Qeertmidenberg , links Broaél « 
Lenyen, dA&rbQ de Aartshertogin Isabella sittende onder eentrooi> 
hemel , aan wie 8 mannen knielende eene BgmonstranUie presentaem 
om hen tegen den Prins te helpen. — V. ond. a&ond. de ^Waertflki 
«besohr^T. y. de tooht op d. 18 Mei 1682 nae Brab." ens. en een luf 
yers ^^Bemonstrantie y. de gemeente in Braband,aen.».IsabeU%" au. 
te samen in 8 kol. — De pi. hg. 14 met Beeohr. 42, br. 87 dm. lid. 

1468 Antwoord van de Brabanders op de yoorg. pL — Sledhte en Mff 
yeranderde copie y. de yoorg. pL; op de plaats waar op de yorig» 
de Aartshertog^ was afbeeld, is nu een yeld waar kleine dniyelei 
dansen. — Y. ond. een and. yerhaal y. den togt, getiteld : ^pDen to^t 
,y. d. Brandstichters, met de Antwoorde op een lasterlyoke OMrte 
gV. de Ghensen in Hollandt oitgeg. op hunne Yiotoriense Brtnd* 
stichterye in.... Mei 1622." — In h. midden een doiyel te pssrd; 
aan h. einde een lied op ds wyse v. GhUL v. Nas». Ghedr. in 16B. 
De pi. hg. 17 met besohr^y. 44, br. 86 dm. fol. Zéér wldsooiik 

1469 (Mei PP) Hertog Ohristiaan y. BmnswQk, Bitmeester in dienst der 
Staten, in Westphalen sonder geld s^nde, laat te Munster het lÜ- 
yeren beeld yan den HeiL Liborios uit de kerk halen en tot rf|k»> 
daalders yersmelten. (Arend. m. e. 694?) Afbeeld, y. St. Liboriui 
in h. midden, staande; aan weerss^de. 8 afbeeld.: sQne geboorte 
(h. gieten y. h. beeld) ziyne wijding, s^neyereering;dehermunting; 
de yoor- en keersQde der 2 munten y. h. beeld geslagen. Met adres 
yan C. J. Vieseher, en boyenschr. : Wetpphaalêche TrcuntformeMs dhocm 
8, lAb, vercmderi tr» RigJcêdaMers. — V. ond. een lang yers in 2 koL IfittL 
De pi. hg. 16, met opsohr. en yers 86, br. 2é dm. foL Fraaie plasi 

1460 Heteelfde, met boyensohr. 8t LiborUu Bedavoêri, gehtmdm^ in 't St^fi 
Paderbom. — 8 kleine yoorstelL boyen elkander, n. 1. : Ohrist. y. BmnS' 
wijk begroet den Heilige; hij yalt hem om den hals; h^ laat heia 
in eene kist brengen. Ter weerss. eene samenspraak tnssohen Ghr. 
y. Br. en Liborins. ,Oedruckt in 1622." De pL hg. 16^ met bpyensohr • 
18^, br. 8( met yercen 24 dm. br. fol. 

1461 (8 tot 99 Mei.) Ontset v. Hagenau,, (door d. Aartshertog Leopoldb^»- 
legerd,) door den Paltsgraaf Frederik y. Bohemen. — Duitsohe Kaasc-^ 
y. den Elsas, in h. midden Hagenau; bovenaan Straatsburg; y. om.^ 
regts een open yak yoor. een kaartje. Met adres y. O. J, Viixk^^- 
Met boyensohr. ; j^Ontset y. Hagenay. Mitsg. een waeraoht. yerhael ^aa 
j^afkonterfeit. y. d. treffel. Yiot. daerop ghevolcht." Yan ond. !>• 
yerhaal en de uitlegg. in 8 kol. ^^Amst., Broer Jans. yoor OL J- 
yYissoher. 1622." De pi. hg. 28 met besohr^y. 89, br. 27 dm. £ol 
ZeldacMtn, 

1462 (Jnny.) Schermutseling bij Steenbergen. — j^Fignerl. Afbeeld, emd» 
a ywaeracht. beschryy. y. 't mannel. ende doeck g^yecht y. 16 soldaten 

gY. de onse, teghen 16 y. d. Yjant. geschied dese loopende Maent 
^Junj 1622, by h. Dorp ter Schelde omtrent Antwerpen." Onder 
dit boyenschr. de afbeeld, y. h. gevecht, in h. verschiet regts Steen- 
bergen, verder Bergen op Zoom en Lillo, links Antwerpen. Met 
adres v. O. J. Vigscher, Y. ond. de beschrijv. in 2 kol. j^G-hedr. b^ 
Broer Ja^sz. voor Cl. J. Visscher" De pi. hg. 15, met boyenschr. ea 
uitl. 88 , br. 26 dm. fol. Uitmuntende afdruk. Dit feit vind ik nergens 
vermeld. 
b Des. plaat, latere zeer fraaije druk met adres v. P. Qoos; afirond. 
afdruk sonder bovenschrift of beschr. 



192 Beleg van Bergen op Zoom, enz. MH 

Hierhy behoort aeiie a&ond. betohr. en vitlflggiqg der letten op 
de pL, beglDD.: ^Een oort Terbeel, en perfooteafteyckeningbfl^'eu. 
die hier ontbreekt dooh b^ het Ex. ie dat benut in h. Arohief dtr 
Genie aan h. Miniat. t. Oorlog, en genot. YridaUgen: 666. 

1486 (8 Bept.) Hetselfde; nagenoeg in deaelfde gelegenheid doch mt 
meer versterkingen om de stad. Onderaan regta ibaat in plaati t. 
h. kaartje op de Torige plaat: Verdnmeken Znydi BtoekMil Op doe 
kaart komen de woorden: Fardrondbrn londi in h. midden d. kiart 
niet yoor. Zeer eigenaardig gegraveerd (door? en) met adra t. E 
VenWaelen, Hg. 88, br. 60 dm. br. foL 

Hierbij eene a&ond. beechr., m. dit interen, opeohr.: jpAfteeckBB. 
,ende laetste oorreotie t. d. Stadt Bergen op d. Z. nae 't lem 
, binnen Bergen ;geteeok. tot contempL t. d. verrtand. Lenr, die 
recht oonnen oordeelen of dit een werok is dat wt hoeren seggn 
jyghemaeckt is, als vele na doen, ende 't haer met alle onwaeriMjt 
jyopproncken ende vele bedrogen worden." De beeohr^T. t. h. belêf 
gaat tot 8 Sept. Voorts nltlegg. r. A— Z. en n*. 1— 8a — Wgl op dt 
pL ook no 84 voorkomt en er geen slotsohrift is, eoh^nt daaraan 
iets te ontbreken. — Het sohQnt dns dat deae pL tegen die t. G. J. 
VisBcher of v. N. Geelkerk gerigt is. De besohr. hg. 18 dm.; br. sU 
de kaart. 

Dese kaart bemst in h. Arohief d. G(enie aan h. Minist. t. Ooriog, 
en is genot.: Veldslagen 698. 

1469 Afbeelding v. h. beleg en ontset t. Bergen op Zoom. Met besohrff f. 
en opschr. in 4 kol.: AfheM, Vam d$ BéUger. «n'iOatsst e.... AcpI 
noyi mihyier, noch %oimd&rL veromd. ghêtcJmL Op d. 8 OcL 16SS,eiis.iiiet 
besohr. der 82 n*. en letter A— H. Lefjden bQ Nic Qmlktnik br. foL 

De plaat of kaart ontbreekt b(j dese beBohr^T. (die 14 dm. hg., 
&2 dm. br. is) doch de uitgever segt in h. begin, dat h(j vrosgw 
reeds dese kaart heeft uitgegeven, de n*. 1465, en daarb|j belooft 
heeft soodra er eenige verandering kwam , deselve mede te deelflOi 
j,gelijk hierbij geschiet is" de kaart moet dos even als die t. Vistober, 
n". l'kïGb eene nieuwe verbeterde uitgave eener reeds voorhanden 
kaart zijn. 

Het mag voorwaar tot de groote seldsaamheden gerekend worden 
over een belog in 1622 twee kaarten in 2 versohül. uitgaven vo(V^ 
handen te hebben. 

1470 MauritB ontzet Bergen op 2k>om. — De Prins optrekkende tegen de 
vijandelijke borstwering. Naar H, J, de Brill door BeekUbmi. br. ^< 
Uit: Arend, Yaderl. Geschied. 

1471 Ovechaast opbreken v. h. beleg v. Bergen op Zoom , na de aankoop 
V. Maurits met zijn leger, of vlugt v. Spinola. (Arend, IIL cW- 
— Kaart v. h. land om Bergen op Z. ft vol d'oiseau ; links Manriti 
en Bljn gevolg te paard; eenige burgers uit de Stad komen hem to 
g^moet; regts veel volks den grooten buit uit het tJlu^T* ▼orl*^ 
leger mededragende. Met insohrift boven in de pL: Des Spagnioêrtt 
moeiUgh heyr, 9yn nvacht, syn trots, sijn room,^- Vemo&ri, twm'el< , el^ 
jaecht voor Bergen op den Zoom. Znd. nm. v. grav. — V. ond. op een 
a&ond. blad in 4 kol. een groot vers beginn. : ^Waarheen o Spaen- 
j,sche Vos," enz. en een: Lofsangk v. «. Prmc Ex, MtmritiuM beginn.: 
jyWeest nu, o Bataviers niet slof," ens. op mus^k; door J. Starter 
met B^ne spreuk: Qonet haerdt Nijd, De pi. hg. 16, met vers 61 dm., 
br. 42 dm. gr. fol. 



IMt. Togt der Leidsche Sehutteqj naar Orave. 198 

L4/72 (M Aept.) De SohntterQ Tan Leiden, door Manrits opgeroepen om 

a ie Graye in beaetting te g^aan liggen, opdat de Prins dan gelegen- 
heid zou hebben met dat Garniaoen ter ontzet naar Bergen op Zoom 
te trekken, komt in 8 schepen aan ^de Waal tnsschen Tiel en Opijnen, 
alwaar de schepen door tegenweer niet verder kunnen , weshalye de 
aohnttertj bQ Tiel aan land gaat en verder over de Mookerheide naar 
Graye trekt. (Arend, UI. e. 787). — Dit feit, even als het uittrekken 
der Amsterd. burgers naar Zwol en der Haarlemsche naar Hasselt 
(zie de volgende platen) , schijnt voornamelijk ten gerieve der Leidsche, 
Haarlemsche en Amsterdamsohe burgerij en door platen en medailles 
in heugenis gehouden te zijn. — 

Drie platen , ongenommerd ; de eene , met bovenschrift : Tocht ofte 
Beyse v. de Schutterij v. Lei(jden naerde8tadQra/vein8ept.lG2lZ,Yertoont 
de Maas met 8 schepen van de Leidenaars, en het land tusschen Tiel 
(regts) en .Openen (links). V. ond. in boekdruk een 16 reg. vers in 
2 kol.: Dewyil dat Beï^h-op-Zoomrontsom de Nederlanden, Houdt op in vrees 
en hoop, en». — De and. pi., met inschr. bovenin: de 8tadt (Tros/, ver- 
toont het profil dier vesting aan de overzijde der Maas, en op den 
voorgrond de aankomende Leidsche burgerij , bovenaan regts h. wapen 
T. Grave , links dat v. Leiden. Met 16 reg. vers : Tot binnen in de Qrasf 
de Prwce had hescheyden, Om daer te houden wacht de burgerij v. Leyden, 
enz. — De 8e plaat is de togt over de Mookerheide. — Gezigt v. de heide, 
waarover het leger trekt ; bovenaan regts de naam Moockerheyde ; links : 
de Surinck. (Beide namen zijn d rebotirs gegraveerd.) V. ond. in boekdruk 
een 16 reg. vers in 2 kol.: 8iet hier ons* Bwrgerij geleydet met eoldaten, 
Oaen vn slachorde langhe de Mokerheyde straten, enz. — Hiervan heb ik 
nooit andere Ex. gezien en wijl de opschriften verkeerd gegprav. z^n, 
geloof ik, dat dit proefplaten zijn, en er weinige afdrukken bestaan. 
De beide eerste platen met den naam van C. Liefrvnck, de 3* znd. 
nm. , doch zeker ook door hem. ledere pi. hg. 21, met vers 27 dm., 
br. 84 dm. br. fol. — 

1« plaat. Eerste Staat der plaat, zonder adres met bovenstaand boven- 
schrift: 

a Tocht ofte Beyse, en 16 verzen. Op sMore gele z^de gedrukt. — Daar het 
volgende Exemplaar, op papier, noch het bovenschrift noch het vers 
en toch zeer breede randen heeft (zoodat men ziet dat ze zonder 
verzen gedrukt en die niet afgesneden zijn), geloof ik dat deze op 
tijde gedrukte platen wnigue Exempl. zijn voor de Bevelhebbers ver- 
vaardigd ; zonder de verzen zijn deze platen ook niet te verstaan, gelijk 
dan ook in Catal. Busserus : I. 417 staat : 8 schepen die 's avonds bij 
Opp^nen wacht hielden; de andere pi. wordt er niet vermeld. Van 
deze en de volg. plaat heb ik nooit andere Exempl. op mjde gezien. 

h Dez. plaat, op papier zonder bovenschrift en verzen; met adres v. 

O. J. FttscAer. 
2« plaat: a. Eerste Staat der plaat, met verzen zonder adres, op «u'are 
gele ssijde gedrukt. Uniek Ex. 

h Dez. pi., op papier, zonder verzen, met adres v. C. /. Visscher. 

e Dez. pi., op papier, latere fraaije afdruk met adres v. P. Qoos. 
8« plaat. a. Eerste ? Staat , met verzen , zonder naam v. grav. noch adres. 

a Dez. pi., op papier, zonder verzen, met adres v. C. J^ Visscher. 

h Dezelfde pi. met zeer breeden rand, doch zonder de verzen en met 
adres v. O. J. Visscher onder het gegraveerde; bij de 1« en 2fi pi. tn 
de plaat zelve. 
Al deze platen zijn zéér zeldzaam. 

25 



IM TogtderAmstenHaarLSchattergnaarZwolenHaaaeit. iin,tl 

1478 (t€ Sept.) Togt Tsn 280 mui dar SohnifcerQ Tmn A]iiBterd»m,tokU|- 
■tand naar Zwol , by den inyal dar Spaanaoha basetting t. Lingen in 
da Zayan wolden. ( Arand, HL e. 787.) — Afbaalding t. h. laad om Zwol; 
linka de Btad , in h. Taraohiet da UMal an da aohanaan , Tööraan M 
optrekken der Bwrgerij v. Amttelr, ; linka het wapan t. Amai. mei dn 
Leaaw an 8 sinnebeelden : Sehewing an Tweedraehii boTanin aan label 
mat opsohr. : Eendracht nyasekt macht 1822. Znd. nin.T.graT. — V.oad. 
aan afkond. seer f^root vers In 4 koL door /. Stcurier, en Toorti de: 
Li^ V. de Lofi, Bturgenj v. Amei. die ufft liefde v. 't Vod&rl, opde2B8eft 

de Stadi 8wol tot otfut wijn geiogen. Da pL hg. 16, m. TanfildiiL, 

br. 48 dm. gr. foL ZeldMom. 

1474 Het uittrekken der Scha ttarQ van Haarlem naar HaflMlt in Orar^ael, 
om daar gedurende het beleg t. Bergen op Zoom door Manriti en 
den inval der besetting v. Lingen , in gamiaoan te liggen. (Arand, IH 
e. 788). — Op den achtergrond over de rivier, het profil raa TTi wit ; 
op den voorgrond eenige militairen , eeniga wagens, ana. — ter weari> 
B^den eeh a&onderltjk compartiment, ragta h. plan eener kleine Stod 
(Haaeelt?) met ochanaen, linka eene optrekkende bende kr^garolk. 
Boven in de plaat een band , waarop : HoMaelt, waartnaaohen het wapes 
der Btad ; regta en linka 6 medaillona met portretten t. de HaarlemBohe 
Officieren en v. den Burgemeeater A. Drayvenateyn, (do8l2portr.T. 
Haarlemmera) , meer regtB het oude, linka het nieowe wapen van 
Haarlem, elk boven de afkonderlyke.aoo even vermelde oompartim. 
y. ond. regtB eene cartouche waarin eene Lat^naoha opdragt v. dese 
pi. aan den Burgemeeater en verdere aanvoerdera v. den togt, door 
den ontwerper P. deMoUjn, en den grtkTeur Aeg. {of Oillie) v. SeKeyndd. 
— In 1^ aaneenbehoorende bladen, te samen br. 94, hg. 26dm.br. fol. 

Dese plaat ia seer firaai gegrav. en&^*>'*d0rB0ld«a<Hfi;mtjsynalaclitt 
8 ezempl. bekend. 

1475 (89 Der.) Spotprent op den overgang v. h. fort de Pafwiantii ende 
neerlaag v. Frederik v. Boh. by Praag. (Arend, m. e 786.) — Den grwkn 
Oeusen-Bril is h. bovenschr. v. eene pi. vertoonende een groeten bril, 
waarboven Pra-ga; het regter en linker oog v. d. bril s^n de twee 
deelen v. Praag, gescheiden door de groote brug over de MoUau, die 
hier de voreeniging v. d. bril uitmaakt; onderaan linka h. portret 
V. d. Keizer, links v. Frederik; onderaan h. plan v. h. fort Pafwiiimiti» 
waarboven een kleine bril: Pa^e-hril. Lunette des prestres, — Y. ond. een 
afzond, groot Fransoh en Holl. vers en uitlegg. in 8 kol.; beginn.: 
Renwnstr. de la grande Brille , ïi la petite. — Onderwijs v. d. grooten Bf^ 
nen d. kleijnenf waarin Frederik wordt bespot en de Papenmuta Toor 
h. verdrinken in d. Bijn wordt gewaarschuwd , ziende op de inneming 
V. h. fort door Hendrik v. d. Bergh. — Znd. nm. v. grav., dichter of jiar* 
Hg. 19, met vers 82 dm.; de pi. br. 28, het vers 85 dm. kl. foL " 
Uiterst xeldzaa/m. 

1476 Spotprent op de ongelukken v. Frederik v. Bohemen, die hier sIb: 
Den Krancken Qier in h. midden der plaat op een bed uitgestrekt ligt 
en aan wien door Frankrijk en vele Duitache vorsten, die regtB t. 
hem staan, de veeren uitgeplukt worden, terwijl anderen aan B|ne 
linkerzijde hem willen vertroosten en de Paus (H) hem de biecht wil 
afnemen. In h. verschiet een optog^ v. (BoheemBche) Prelaten , Heeren, 
Burgers en Boeren, die langs den moeyeUjcken wech naar Sint Frederijck 
ter bedevaart gaan, waarbij den Brillenkramer en venter v. Nieuwe 
AViiumacken oft den oprechten ItaUaenscltsn waersegger, — Hieronder aan 
a&ond. blad in 2 afdeel. bovenelk. (de bovenste in 4, de ond. in 5 kol.) 



i6S3.Spotpr.opFrederikT.6oh. — Zamenz wering tegen Maorits. 195 

met opsohr.: Dm Spamuchen Dodor apreeekt v. d» hramekheyi dm tiechm 
Qien, met rele renen ter nitlegg. der plaat; met ondenohr.: DU 
vener ick Jonekmr Qier voor een nieuw jaer, S^nder nm. t. gnrar. , dlohter 
of jaar. De pL is hg. 28, met venen 51 dm., br. 87 dm. gr. fol. Ik 
heb hierran nooit eenig ander Bz. dan dit geiien. 

Dese plaat ia een antwoord, op en eene navolging ran de Boomoohe 
Boffelpot (no. 1422 en 1481,) die den Keiser en Frederik v. Boh. ali 
een geplnkten Arend voorstellen. 

1477 (l^SS.) NiemthJaers Vietory-Liedi. Ao^lG28. — Opschrift boven een klein 
prentje dat Manrits voorstelt, rifdeiide in een segewagen naar Berghen 
op Zoom; onder de pi. een ven v. 5 ooupl. in 2 kolommen. Hg. 24^ 
br. 16 dm. kL 4fi. Berust in de ooll. v. Ds. B. Verloren v. Themaat te 
ütreoht. 

1478 (April.) ^Yreeden-verdragh met die v. Algiera en de H. Staten ge- 
maakt." (Arend, m. e. 724). — Qesigt v. een plein in h. Hof v. d. 
Bej van Algiera met een menigte mensohen. Gedtet door J, Lwyhen, 
br. 4o. Gemt.: Tweede deel ƒ 48. Zie N» 1418. 

L479 (• Febr. tot S JalU) Zamenswering tegen het leven v. Manrits, en 
ezecatien der 2kunen8weerders. (Arend, lU. c 797 eni. en Biblioth. 
T. Pamfl. No. 1966—2014). (Alle no. van 1479 tot 1602 hebben hierop 
betrekking. 

Zinneprent, genaamd de Hoofdelooee Armin, elomge. — Bene slang , 
wier hoofd v. h. liohaam gescheiden is en geld nitspnwt, heeft aan 
den kop een med. met portret v. Jan v. Oldenbam. ; daarnaast op h. 
ligchaam medaillons met de portretten v. de samensweerden : B.en 
- W. V. Oldenbam.; Blatius, Oorenwinder, v. Di)ck,Oom. Gtorrits, v. d. 
Dnssen, C. Geesteranus, Qer. Velsins, W. Perty, A. en J.Blansaert. 
In het midden de OrcMienboom in een nimbus, voorts de vervallen 
Armin. boom, waarnaast het Bedrog lig^; in h. verschiet galgen en 
raderen, verder op d. Haag. Met 6 reg. bovenschr.: ^Clare Afbeeld, 
f ofte Effigiön der voorn. Conspirateura, staende op h. Lichaem v. de 
fHoofdeloose Armin. Slange, waarin vertoont word, hoe den Oranien- 
^boom .... door de Strael Gtods beschermt word." — V. ond. 2 venen 
en uitlegg. d. no. in 8 kol. , Utrecht bQ Jan Adriaenss. voor Jan 
jyAmelisz., boekvero. te Utrecht. 1628*" De pi. hg. 16, met opschrift 
en ven 40 dm., br. 28 en 29 dm. fol. 

Deze plaat is de öónige waarop de Bemonstr. Predikanten : Geesteranus 
en VelsiuB als medepligtigen genoemd en afgebeeld zijn. 

Vele van de talrijke platen op deze zamenz wering zijn geenszins 
zeldzaam; de 2 Triumfbazuinen No. 1485 en 86 viudt men het minst, 
en de Verzamelplaat No. 1488 is zéér schaarsch , vooral met de verzen ; 
over het algemeen zijn de Ezempl. dezer platen tamelyk algemeen 
doch in vrij slechten staat. 

« 

L480 Afbeelding in h. klein v. al het voorgevallene in deze zamenzwering. — 
In h. midden staat Bein. v. Barn. ,regt8v. Dijok , links Slatius, achter 
Slatius eene tent door duivels opengehouden, waarin de zaamgezwo- 
renen zitten en waarin het Alziend Oog uit den hemel ziet; op den 
achtergrond de vlugt v. Stoutenburg in eene kist; het vangen v. 
Slatius, ezecutiön, enz. Met 6 reg. bovenschr.: Clcure afbeeld, ende 

Tsamenapreeck waerin d. gantschen handel v. dese .... Oongpiraieun, 

y. ond. de Zamenspraak op rijm en uitlegg. in 8 kol. Met adres: 
Utr. bij J. AmeUsz. in 't A B O. Hg. 15, met opschr. en ven 41 dm., 
br. 25, V. ond. 80 dm. fol. 



196 Zamenzwering tegen Maorits. litl 

1481 Deselfde pi.; latere dmk met Tei^nder. InpXaataranhet Alsiendooi 
■tnat hier de ezeoutie ran Blatini (de vorige is dos sekervöörqiM 
executie uitgegeven). Voorts sijn er boven in de pi. 4 kleine medaiUou 
met de portretten v. Blansaert, Perty en Oorenwinder b^gevoegi 
Met 7 reg. bovenschr. : Cla/re verthoon, ofte Afbeeld, d. gctniêchen haMi 
deeer Conepirai, V. ond. de Tweede TMMMiifprMdirtn^^, enx. met nitlflg|. 
in 8 kol. (Jtr. bij J. Ameliez. 1628. fol. — Dese plaat is seldsamer das 
de eerste. 

1482 g't Conspiratius Collegie , verolaert den Moordt ende Brandt , ontstdas 
,in Hollant." — Titelpl. v. een Pamfl. (BibL v. P. no. 2012) Tertoonesde 
in 6 vakken: den aanslag/feest der Gonspirateurs, gieten der Kog^, 
Justitie, ens. Hg. 14, br. 12 dm. 4fi, 

1488 (6 Febr. tot S JalU*) Versameling op öön blad t. vele der volgende 
afzonderlijk uitgegeven platoQ , te samen de portretten en ezeostite 
van alle samensweerders vertoonende. — Bovenaan 2 pL naast elkander, 
met de n<*. I — YI de opg^ving en mishandeling t. h. lijk v. Slatiiii 
(n". 1499) daaronder de Justitie te 's Hage v. 27 Febr. en 29 Maart, gst. 
A tot F, (no. 1494) ter weérss. regts de portr. v. W. Pertj en Abr. 
Blansaert, links Blatius en Jan Blansaert, met de ezeontiên daar- 
tussohen, get. G — Q. (no. 1498) daaronder de ezeoatie te Leiden v. 
21 Junij (n». 1500) en ter weérss. hiervan een vers: Wat wwU dm 
hoosen mens. — Dese pi. is hg. 64, br. 47 dm. br. foL 

Hierbij een afeond. blad: ^Gtonerale Besohr^vinghe en FignerL af* 
«beeld, der Justitie in 's Grav., .... Leijden en Bott." ens. in 2 koLop 
1 halfblad, waarin de verhalen der Bzecutiön v. 27 Febr., 29 Maart, 
5 Mei, 21 Junij, 3 Juli) en h. verhaal v. h. lijk v. Slatius. In h. begin 
zegt de uitgever dat hij voordesen elk in 't bQsonder de JustitiAa 
der Conspir. heeft medegedeeld, doch dat htj die nu bijeengevoegd 
heeft om tot een Gedenkspiegel te dienen. Amst. , b^ CL Jcmaa. Visscker 
in de Kulverstr. in de Vissoher. De besohryv. hg. S5, br. 25 dm. 

Doze plaat, en vooral de uitlegging is zéér xeldsaanh. 

1484 Afboelding in h. klein v. alle exeoutiön, hierop betrekkelijk. — Inh. 
midden oone groote plaat der Ezeoutie van 5 Mei van Slatius, de ft 
BlanB«aertB, en W. Pertj, links het schavot gemt. : H; regts d0 
Govangenpoort waarin de naam v. Stouteburg; boven dese groote af- 
beelding 5 kleinere naast elkander, gemt.: A. B. C. D. F. z^nde d9 
A. B. de exeu. v. 27 Febr., O. I). die v. 29 Maart, F. elf galgen enz*, 
der geöxooutcerden. — Onder de pi. een verhaal in 4 kol., met opschr. s 
Uiicgscli^ Juittitie ged<xen op d. 5 Mey mei de voorgtiende. Ledden bij yic^ 
Geelkerck. 1623. De pi. hg. 16, met verhaal 28 dm., br. 82 dm.br.fbU 
Deze plaat is zéér seldzaam. 

1485 Zinneprent op deze zamenzwering. — Een Engel op de bazuin blaaendo 
a on laauwerkrauB in do hand, vliegt door de lucht; van ond.: Hiige, 

It^fwijck, Delft; ter weerszijde v. do pi. een verhaal v. de zamenzwe- 
ring; boven de pi. oen 8reg. opschr.: Triuinph-hi»uyne Wtblascnde enz. 
Onder do pi. een afzond, vers, ter zijde een houtsneerand , waarvan 
de beginletters der regels de woorden: Arminiaensche Vrede, vormen; 
lager 2 verzen naast elkander, en daaronder eene 20reg. gedicht: 
Aenspraecke oen dese ... ( 'onspirat. , waarin de namen v. alle zaamgeiwor. 
bii wijze van toespeling voorkomen; dit vers is met een houtsneerand 
omgeven. Znd. nm. of adres. De pi. is hg. 11, met versen 56, br. 
24 dm. gr. fol. Zeldzaam, 
h Dez. plaat , vroeger on veel fraaijer druk , aan weersz. staat in plaats v. h. 
verhaal d. Zamenzw. een groote plaat uit Ajpocal. 19; het dLaar onder- 



Zamenzweiing tegen Manrits. 197 

8t»ande Tan heeft ook v. ond. den hoatsneerand dooh niet ter s^de; 
het Ten: Aefuproecft» heeft hier sleohts de 10 eerste regele t. h. vorige, 
en is tooh volledig. Zie n». 1496. 

16 Tweede Baauyne, en 't hoosdoens heyUge Wraeek-Spiegel , uyiblaaende, ens. 

— 6 reg. opsohr. boven eene afbeeld, v. de ezeoatie op 27 Febr., 

waarboven een basoin uit den hemel blaast; met 4 reg. geg^av. 

ondersohr., en ter weerszijde: Psalm 64. Daaronder een afzond, blad 
<& met een ven in 2 kol. «Wat werpt de hel al op /' enz. ; lager 8 verzen 

in 8 koL, met hontsneerand ter weersz. en v. ond. — Znd. nm. v. 

grav. of adres. De pi. hg. 14, met ven 65, br. 26 dm. fol. 

Dese 8 Trinmfbazninen bijöén, vooral met de verzen zijn zöör zeldzaam. 

37 Zinneprent op hetzelfde. — De HoUandsohe tnin, waarin de oonspi- 
rateon gelk>nden staan , en Pan op een schalmei blaast ; achter hen 
liiefiie en Hoop en 9 Mnzen; onder een boom wordt Jastitia door 
Shetorioa gekroond; de Holl. leeaw hoadt aan den ing^g wacht; 
boTen blazen de Faam en een Triton het feit uit. V. ond. eene ^ Aen- 
jpSprake oft Glaoht-dicht over h . . . . Verraedt .... teghen . . . Manritz . . . .", 
op r^m in 8 kol. door.Gf. Fick j^om leeren ghereet." De pL hg. 19, 
met ven 40, br. 29 dm. fol. Zéér teldz. 

98 (9V Febr.) j^Jnstitia Gheschiet in 'sGravenh. den seven en twint. 
,Febr., Anno Sestien hondert 28". Zeer slechte houtsnede met de 
Groote zaal en de executie v. Corn. Gerrits en 8 zeelieden , op h. groene 
BOO^je, aan het begin v. d. Vijverberg; links in h. verschiet een rond 
gebouw; onder de bovenste pi. bovenstaand 8reg. opschr. en beschrljv. 
in 8 kol. f Amstelr. In de teghen woord. Werélt vol drueJao, by Qr. v. 
^Bnughel 1628." De pi. hg. 10, br. 12, het geheel hg. 84, br. 28 dm. 
kL fol. Zéér 9ieldzaam. 

89 Dezelfde Executie , vooraan regts de Gevangenpoort en in h. verschiet 
h. galgen veld ; op den voorgrond eene menigte menschen. Y. ond. in 
de pi. : Anno 1628 den 27 Fehr. Onder de pi. oen Srea^. opschr. : , Afbeeld. 
,v. de ware Vadermoorders, hoe sy . . . zijn gherecht, op de Plnets" 
enz. en daaronder een vers in 2 kol. De plaat is fraai geëtst door C. B. 
De pi. hg. 17 met vers 85, br. 26 dm. fol. Zie u^. 1492. 

90 yDe weduwe van Oldenbam. smeekt Prins Maurits om genade voor 
a haar zoon." (Arend , III. c. 799. 800.) Met bovenst. Holl. onderachrift. 

Door JB. Pieart, 1728. fol. üifc : Le Clerc. 
h Dez. plaat, met 8reg. Fr. onderschr. 

e Dez. plaat, met hetz. Holl. onderschrift, v. boven get.: Tom. II. j). 240. 
d Dez. plaat, m. Holl. onderschr. en get. II 240 enz. ter weersz. een 

breed randwerk met de 2 zinnebeelden, als op 1391 d. Oldenbam. 

executie. Hg. 82, br. 35 dm. br. fol. 

91 (36 Maart.) Executie v. Rein. v. Oldenbam., Heer v. Groeneveld, 
Dv. Corenwinder, Secret, van Berckel, en Adr. v. Dijck, Secret, v. 
Bleiswij k. — Gezigt v. de executie op het Groene Zoodje, met een tal- 
looze menigte menschen, met 2reg. gegrav. bovenschr. : ^Afbeldinge 
j,(Sic !) van de Justitie Dor Drie Prinsse-Moorders Die GeJustycert syn 
's Grav. d. 28 Maert 1623. — Fraai geëtst znd. nm. , m. adres v. Lotns. — 
Hieronder een ^Waeraohtich verhael v. 'tghene in de Exec." enz. in 
3 kol. De pi. hg. 20, met verhaal 35, br. 27 dm. fol. Zeer xeldtaoun 
en fraai. 

92 Dezelfde Executie. Men heeft hiervoor de pi. van d. Executie op 27 Febr. 
no. 1489 gebruikt, en daarvan alleen het onderachr. : 27 Febr., 
veranderd in 29 Maart daaronder hetzelfde ven v. dat N<^. geplaatst. 



198 Zamenzwering tegen Maorits. IftSi 

198 Hatieima ; nagenoeg alfl Toren , dodh regte hefe gehaele Binnen- en 
Bnitenh of aan de ovenQde t. d. V^rerberg (boTen aan de plut) 
eenige haiien, en hoogerop buiten den Haag regte , 8 halre en 1 heek 
galg en 8 raderen, linki 8 halve galgen. Y. onderen aene breede, 
lage, ▼oorstelling ▼. h. onthoo^en en rierendeelen ▼. een der Cob- 
spiratears, daarachter Groenereld, Oorenwinder en ▼. DQck, regti 
eene overdekte doodkist, links een getralied hok, waarin eenige 
mannen. — V. ond. een verhaal .en uitlegg. in 2 kol. der : aAJhtA- 
gdinge dsr ExeeuUe ged4ien in 'sQra/vmi'Hage", en aan h. einde een ren: 
j,Het werok sijn Meester loont/' Ledden by N, Ghêe ü tgre k m, Hg. SO, 
met de uitL 40, br. 27 dm. fol. 

Van dese pi. is mi) geen ander dan dit beeohreTenBz. bekend, dst 
in de Yersameling van Platen en Portretten over de Bemonstnuiten 
aan de Bemonstrantsohe kerk alhier berast. 

1494 Hetzelfde; een groote plaat, gem. H, van de fizeoatle, metgsgrav. 
a bovenschr.: Justitie over eenige Armtn. vamidtfn en adres T. C J. FtocAer. 

Beg^, Yoor de Gevangenpoort sQn Blatins, Oldenbam. en v. D^ 
afgebeeld in de kleeding waarin K^ gevat werden; t. ond. 9 kleinere 
voorstellingen, de grootste in h. midden, gem. B, is het Tierendeelen 
V. Com. Qerrits, links 2 kleinere G. D., regti nog 2 kleinere 
waarvan de bovenste E, en de onderste opgelaten is; meer links de 
portr. V. B. v. Oldenb. en Goven winder ; geheel re^ts die van ▼. Dgck 
en Slatias. — Onder de pi. een a&ond. ^ Oort verhael ende waermoht 
, afbeeld, d. Justitie" ens. in 4 kol. met adres ▼. C. /. Vitecker, 1G8S. 
De pi. hg. 27, met verhaal 40, br. 82 dm. gr. fol. 

h Des. plaat, latere druk, waarin het open vak onder Ji is ingevuld 
met eene voorstelling , gem. F. v. de Klaer Uchtende Faikhtil en andere 
boeken v. Slatius. 

Deze plaat is de meest algemeene van alle platen over dit feit. — Dit 
Ez. heeft alleen de plaat, ona^g^esneden, met alle randen, aonder Verhad. 

c Dezelfde pi. met ingevuld vak F., en VerKcuü, dat eohter verkort ii 
door weglating v. de aanzegging der Sententie , ens. op 28 Mrt., eo 
bijvoeging v. een Sonnet tot het Perck F. (dat vroeger open was). 

1495 Afbeelding v. d. gewezen Bemonstr. Predikant H. D. Slatius te Bleis* 
a wijk , in de kleeding v. een boer (doch geboeid aan handen en voeten) 

gelijk hij gevangen werd te Bolde bij Koevorden ; naast hem de bier 
kan die hij niet had uitgedronken en waardoor hij gevat werd. Met 
2 reg. bovcnsohr. : Ilendrih Daniflsz. Slatius , geweaene Predicant tot Ble^i- 
ioijck naer *t leven afgchcelt den 12 Miiart 1623. Links v. ond.: C. J. Yisscher 
in (inv.). Tor linkerzijde van de pi. een groot vers van 44 reg.: iy 
xoreede Moordery enz. en daarboven een 4 reg.: «Dit Predieants habyt 
jywat vreemt was in mijn ooghon/' enz. — Begts de Aeruproedlce gel^k 
op No. 1485 6 on Hlcchts die 10 regels , hier in 20 korte regels verdeeld. 
De pi. is hg. 24 dm., br. 13 en met vers 5 dm. fr. fol. 

Deze plaat, waarvan Brandt, Befo^rmatie lY. 996 spreekt , en over 
welk bijgevoegd gedicht do Bemonstranten zioh te reg^ ergerden, 
(gelijk ook over de vele on regt vaardige toespelingen in de andere 
platen op de Arminianen) is bijzonder veelverkooht , ookbUjkensde 
vele, uitgaven , verkleinde oopiön en nog voorkomende Exemplaren. — 
Deze 1«? uitg. met het Holl. vers is eohter zéér zeldaaLam, 

h Dezelfde pi., doch waaronder: C J. Visscher ercu.; links het groote 
en kleine vers, h. laatste beginn. : Dit PredelLants haltyt, ens. 

c Dezelfde pi., met G. J, Visscher cxeu; links een Fransoh vers v. A. 
Lancel, en daarboven in ours. een 6 reg. Fransoh vers; beide ver> 
talingen v. de voorgaande HolL verzen. 



ms. Zamenzwering tegen Manrits. 1^ 

d Naanwkenrige oopie denselfde plaat ; t. ond. links : C. /. VisBcher m, 
als op a, en herkenbaar dat hier in het bovensohrifl staat : pedicorvt, 
met bijvoeging bovenaan v. eene r, terwijl op de 8 vorige staat: 
Predikant — Met de beide verzen van 44 en 4 regels, het laatste beginn.: 
Dit PredicanU habyi, enz. als bij a. 

1496 Het gevangennemen v. Slatins; regts de Herberg ; in h. midden de ge- 
a vangenneming. Naar en door 8. FoJcke. 1776. Met adres v. A. Fokke. br. 4fi, 
h Dez. pi. ; Proefdruk vóór alle Ir. 

1497 Afbeelding v. Groeneveld, v. Dijok en Slatins, in hnnne kleeding 
gel^k Bij gevangen werden en op de pi. 1494 voorkomen ; hier echter 
staat Slatins regts; dit fijn en /rooi gegrav. plaatje kan dns geen stak 
eener andere plaat zijn. Zonder eenige letter, naam of tekst. Hg. 9^, 
br. 6^ dm. 12o. Uiterst téldwuim, 

1496 (5 Mei.) Ezeontie aan H. D. Slatins, Abr- en Jan Blansaert en W. 

a Perty. — Eene plaat , in 2 naast elkander staande afdeelingen , ieder 
met 8 boven elk. staande voorstellingen; links bovenaan h. portret 
V. Slatins, daaronder zijne onthoofding ; later h. portret v. /. Blorussri ; 
regts V. Slatins h. portret v. W. Ferty, daaronder h. ligchaam van 
Slatins op het rad , lager h. portret v. Ahr. Blaneert , alle portretten 
in med. — Links en reg^ v. de pi. een j,Cort verhael ende afbeelding 
,d. Jastitie d. 5« Mey." Amst. C. J. Visseher De pi. hg, 27, br. 16,met 
verhaal 81 dm. br. fol. — Deze is zóór algemeen. 

6 Dezelfde plaat, zouder Verhael en de plaat zelve in twee rijen g^eeld, 
en ieder afzonderlijk, vaneen gescheiden, dooh op 6én vel gerokt. 
Voorts is in ieder der randschriften v. de portretten v. Pertj en de 
twee Blansaerts bijgevoegd: Saeywercker tot Leijden. — Aldns komen 
deze platen voor op no. 1488. — Deze staat is xéér MldMam. 
1499 (16 Mei.) Het ontdekken , opgraven , wegsiepen en aan het rad hangen 

a V. h. lijk V. Slatins, dat met de deelen en hoofden v. Gorenwinder en 
G. Gerrite door zijne Vrienden den 12e Mei 's nachts v. h. rad gestolen 
en begraven was op een land bij de G^estbrug tnssohen 'sHage en 
Delft. — Plaat in 6 afdeelingen, gem^: I — VI, dit alles naanwkenrig 
vertoonende. Met 2 insohrifben, boven aan : ^Slatins komt nit het Graff;" 
'm. h. midden: j^en vaert op daer hij voer aff." Het adres v. O. J. 
Visseher onder op UI. — Met gedrukt bovenschrift: De. ghestolen Ar- 
nvyn'jaen, Beyst het radt vast of en aen. Links een : j^Waeraoht. verhael 

jyhoe Hendric Slatius weder te voorschijn geoomen is;" onder 

dit opschrift 4 versregels , reg^ een groot vers en 2 versregels daar- 
boven. Amst. C. J. Visseher, Hg. 27 dm., br. 28 met Verhaal 40 dm. 
br. fol. — Deze plaat is mede zéér algemeen. 

h Dezelfde pi., latere druk, met Verhael enz. zonder bovensohr.: De ghestólen 
Armm., enz., zonder de 4 verzen in de linksche kolom; de 2 regels, vroeger 
boven de reg^sche kolom zijn hier onder die ter linkerzijde g^edmkt. 

e Dezelfde pi., fraaije druk, zonder Verhael; de plaat is in tweeön g^ 
deeld; hot boven en onderstuk ieder op één blad gedmkt. — Aldns, 
doch naast elkander komt deze voor op no. 1488. 
1600 (tl Juny en 8 Juiy.) Executie v.J.Pietersz. Lij ndrayer,Gtorrit Kor- 

a nelis Kleermaker, S. de Flecker, Saaiwerker, alle uit Leiden en aldaar 
op 's Gravenstein den 21«> Juniy onthalsd ; voorts v. KI. Moh. Bontebal, 
Secret, v. Sevenhnizen den 3 Julij te Rotterdam onthoofd, (Arend, 
ÏU. e. 801.) — Afbeeld, v. h. Schavot voor 's Gravenstein, links de 2 eerste, 
rechts de 2 laatste portr. in med. Met bovenschr.j. Afbeeld, d. Justitie 
j,soo tot Leijden als Bott." enz. V. ond. het verhaal in 8 kol. Znd. eenig 
adres, dooh zeker bij C.J. Visseher te Amst. De pi. hg. 14, met verhaal 
29 dm., br. 23 dm. kl. foL Aldns op de pi. N». 1488. 



200 Zamenz wering tegen Maurits. — Doorbraak t. den Lekdfjk. ItU. 

h Deselfde pi., seer Iral&ile afdmk met alle randen ; TÓÓr het boTennlir. 
en verhaal. 

1601 £Mn Ughenicoord. Arminiami ; boTeneohrift van een leer Tinni^ Spoiprtnt 
op de Eemonitranten bi) dese gelegenheid, en op Slatina in het hg* 
Eonder. Een man op stelten, wiens afjgfehonwen hoofil tnisnhnn ff|nn 
beonen staat; in sijne hand een hoofdeloos beeld t. Hoop (dos Wsb- 
hoop) in Eijne hand een touw waaraan een mol, Tleermnis, kreeft 
en Bohorpioen loopen. — V. ond. een vers in 2 koL, geteek.: JZoneoMS. 
Amst. Gom. Wl. Blaenlaken, Boekreroooper in de Sint Janssirsetio 
't Tcrg. A. B. G. 1623. De pi. hg. 14}, met rers 84 dm., br. 15 en 28 dm. foL 

1602 Zinneprent en vers vermanende tot eendragt. — Met 6 reg. bovenschrj 
jlftrifdliu ofte VergeUlK Vennanende d' Inwoonden d. V ar emL, NederL tot 
Kendracht, ens. — Boven in de plaat staan in een' nimbus 2 mannen 
wier handen door Ghristns ineen gelegd worden; op aarde brandt 
een vaur waarom Eendro/cht, Oodavrueht, Oprechtheid, Vocniektigh. 
staan , die de hoeoken en fameuae prenten verbranden, door 2 Sngeltjei 
aangedragen ; de liefde des Vaderl4Mtts verdrijft Tweedracht en StaatÊntM. 

— V. ond. een afiiond. blad waarop een 14 reg. vers in 2 kol.: Tot 
wtlegg. v. de Figuer, en voorts een groot vers v. J. Starter in 8 kol: 
Meermalen heb ick v, ens. Utrecht by /. AmeJut, 1628. De pL hg. 20 
met vers 55 dm., br. 26 en 35 dm. gr. fol. 

Van deze fraai gegrav. plaat sijn de Ex. seer algemeen, dooh dit 
£z. is het öönige dat ik ooit met h. vers ontmoet heb, welk verB 
oiterst seldzaam en slechts hier gedrukt was en nn volgens dit Bz. 
is opgenomen in de Werken v. J. J. Starter, nitg^Bgeven door Proü 
J. V. Vloten. 

Eene dergoUjke verzameling als deze over dit öéne feit van No. 1467— 

1602 bestaande oit 86 pi. zal wel uiterst Kïden aangetroffen wordeo; 

welligt dat ze alle toen verschenen platen in oUe verschillende staten, 

bevat. 

1503 (16S4. lO Jab.) Overstrooming v. d. Lekd^k, eene halve mijl boven 

a de Vaart, zoodat |het water door en bij Amsterdam in het T een' 
uitweg vond. Gezigt v. h. overstroomde land, en het aanvoeren ▼. 
rljswcrk; regts een hals, links de doorgebroken dijk, in h. midden de 
stad Vianen , in h. verschiet de toren v. Utrecht. V. ond. een 12reg. 
rijm en uitlegg. der letters A — F in 4 kol. Gegrav. door Es. v, d. Velde, 
Met adres v. N. Visscher. Hg. 28, br. 3S dm. br. fol. ZeldMuun. 

Een latere staat der plaat met adres v. P Ooos is in de collectie 
van don heer Bodel te Leiden. 

h Dezelfde pi., vroegere etsdmk vóór de lacht en het vers; en de naam 
die op de vorige pi. onderaan in h. midden boven het vers staat, is 
hier onder de pi. links aangebragt: Esyas v. de Velde f eset (tio \) regtë 
h. adres v. Broer Jansen. Hierbij eene afzond, korte beeohr^v. in proza: 
jyAfboeld. V. den groeten Watervloet." Met uitlegg. v. a — f in 8 kol. 
br. fol. Zéér seldaaam. 

c Dezelfde pi., allereerste etsdruk, vóór de letters A — F in de pi., vóór 

den naam v. v. de Velde , adres en vóórdat de rand om het gegraveerde 

getrokken is. Afdruk d Veau forte pure. Zonder besohr. br. fol. Uniek JSv. 

1604 (15 — 88 Febr.) Inval v. Graaf Hendrik v. d. Bergh in de Velnwe en 

in Groningerland. (Arend, III. d. 7, 8. en Bibl. v. Pamfl. No. 2066). 

— Kaart v. Gelderland; bovenaan regts Zutphen; onderaan links 
Wageningen en Heusden; boven de kaart 3 voorstellingen; links: 
Het mocdich aenkomen voor Aemhem, regts de: Vlucht tot Ede, in h. 
midden eene plundering, met onderschrift: Vojftélavonts Toehtg 
wQl de overhaaste vlugt v. d. Graaf v. d. Berg op 18 Wmhr^ 



MM. West-Indiflohe Zaken. 201 

VtstenaTond, gesekiedde. Onder de kurt eene lange afbeelding t J)éu 
OfiocM der BataoiereM, doelende op de hier afjgebeelde Tan allerwege aan- 
gebragte hulp tegen den Tgand. Onder de plaat een : «Gort Verhael t. dea 

»V\i^t8 Tocht" en een lang Ters: ySamenspraeck ot. d. Spaaniehen 

«VastelaTontfl-Tocht,** te zamen in 4 kol. Met adrea ?. Cl, /. FiueAer. De 
pi. hg. 28, met Tere 43 dm., br. 80 dm. fol. 
1506 Hetzelfde; doch de 8 plaatjes hóien, en de lange plaat ónder de kaart; alle 
Teel grooter en omgekeerd. — Duitsche gray. in ^ne onder- en boTenafdee- 
ling verdeeld met boTenschr,: Sin/all Orafen Heinr, v. d. Berg, eni. 
Hg. 19, br. 81 dm. br. 4fi. 

1506 (Febr.) ElfAnuterdamsehebnrgsrynit Bommel getogen, kweten lieh dieper 
a tegen den ryand (h. leger v. Graaf t. d. Berg). Naar /. Buifê door A. 

Vinkelei. S». Uit: Kok, Yad. Wdb. VIL 
è Dezelfde pi.; Proefdmk ?öör alle Ir. 

1507 Oproer te Amsterdam op de Nieawmarkt', over eene gewaande Tooreres. kl. 
a %4fi plaa^e. — - b Hetz. Proefdruk. — e. Hetzelfde , Teekening voor h. voorg. 24^ 

1608 (10 Hel.) Innemen vsn St Salvador in Brazilië door den Admiraal Jae. Wil- 
lekes. (Wagenaar XI. 12. 16.) — Afbeelding van èithfiaiTodoiotSameioêv^ 
Brazilië en gezigt op de stad St. Salvador boven op den berg aan de baai gele- 
gen ; regts het fort Ut, Jntonio aan den ingang der baai, links het fiort Tape- 
sièpe en een klein kaartje van dat gedeelte van Brazilië ; in de baal de geheele 
Hollandscho Vloot; met adres van C,J, fitteker en MutêlOerriiê, Zonder 
naam v. grav. — Van ond.: «Besohryvinge v. 't innemen van de stadt Salva- 
dor, enz." in 5 kolommen. Met adres: Amst., 0,J, Vüseker,lt%é, br.foL 
Hg. 19^ dm., met beschr. 88 dm., br. 83 dm. Zeer tekkaém. 
Deze beschr^'ving is waarsohgnlgk opgenomen in de Bry, Gr. YoyXII. 
Deze plaat kwam voor in den Catalogns van Dr. Manniki t. CleeJf te 
Utreeht.1860.No. 687, verkocht voor /6.76, later vpor/18.—. ladenAtlaa 
van Mr. J. T. Bodel Ngenhais te Leyden is van deze gebenrtenis nog eene an- 
dere plaat, met bovenschrift in de lucht: Sahadar, Toorts met uitlegging 
van onderen der No. 1 — 22 en a, b. Hg. 27^, br. 86 dm. 

1509 Afbeelding van Diego de Mendosa Purtado, Gouverneur Gen. van Brazilië 
en Domingo Coinia, Jezuit Provinc. v. Braz., gevangen genomen door den 
Admiraal J. Willekes te San Salvador, afgebeeld den 17 0ct.l624, nadat 
zg den 16n Oct. met het schip Speelman voor Amsterdam g^earriveerd en 
's nachts te 12 uren op het W. Indische huis in verzekering gebracht zgn. »— 
De beide personen ten voeten uit tegenover elkander; achter hen 12 andere 
andere gevangen personen, in het verschiet San Salvador; daaronder eene 
gegraveerde uitlegging der plaat en namen der personen. — Onder de pi.: 
•Stejger-Praetjen .... over h. apprehenderen v. d. Gouverneur en Provin- 
«ciael V. gantsch Bruilien," in 8 kol. Amst. C/. /. VisseAer. 1624. fol. 
Hg. 26, met 87 dm., br. 22 dm. 

1610 (JolU-) ^' Capoen en haenengeveehi, Zinneprént op het versehil tussehen 
ü Frankrijk en den Paus, over de Gereformeerden in Veltolin of Graauwbunder- 
land? (Wassenaar VIII. 18. 14; 128^—140.) Op den voorgrond links , vecht 
een kapoen met de 8dubb. kroon (de Paus) met een gekroondeii Fransehen 
hssn , die door een licht uit den hemel : Protegam te bestraald wordt; onder 
de kapoen: Jitt meum proseqt$ar; op den achtergrond zien dei Hertogen em 
Princ. 9. Italië en de Card, Imp, naar dit gevecht; meer regts wordt een 
wereldbol in brand gestoken ; EmUeme pomr leê ham Bepriiii geheel regts 

26 



208 Bdeg tw Braaft. lOML 

d« CbqumgrU JEmmm; dunroor de ktk (Spuje.P dU foorieil üt iin 
twist wïl trekken O ▼Mr kemx De» ctrimi Jbyw pUe tm a i ur Aeim, 
Voorti een Sreg. optelirift in Iiit, Fnaeeh en Holl. aaast elkante: Cn- 
Umem imter, eto. — Onder de pi. een HolL en Fniieeh gedickt otw £t 
gerecht (te nmen 4 kol.) mei epeekr.x «Het wenderlqek Kapoen en HaBt> 
gefecht." Zonder nm. t. griT. of tdree. kl. fol. Hg. 14 bmI len S4 br. lOda. 
I Detelfde pi •• vroegere ftmegere afdmk, ?ódr de woelden : Hêri . . . HêHt.'' 
JSwtèlmê, — Dam eerUmi, ena. 

Beie pUat ie leker niel mm 1690, eerder T^r 1610 gcgnnod, 
loodat ik dairom yermoed, dat ie op ket boYenTemneldo vendul dodt 
en niet op de Fronde, in 1648 en later« waartoe nndem meerdtteaiaki- 
ding r^a londe. 

Den plaat wordt meermalen in HistoriKke atlaaeea gvrondei, doek ii 
•tecdt oDToldoende nttgelegd. — Is de kier gegeven Terklariagdejiiite? 

1511 (16 JolQ.) Begin v. k. beleg van Breda. -. Kaart t. k. land v. Bndii 
in k. midden de stad; onderaan regts Dordreekt ; borennnnBoecBdail; ia 
k. midden links Tnmkout; links v. Breda ket leger t. Spinola bqBssris 
en Gillen. — Van ond. eene verklar. in 4 koLmetopaekr.: «Afbeeld, dci 
«Leghers, onder .... Spinola, nn tegkenwoord. ligg. in deqnart. t. firedi; 
«Mitsgad. de gheleg. der landen daer ontrent A^. 1664," waarin goefd 
wordt, dat Spinola d. 19 Jalg' ign leger te Ballart bg Lier koeft nedergsslsgn 
en men nog niet weet wat kg verder aal nitrigten. « Anut. C* J, Fündbr ia de 
.Calverstr. in de Visseker." Hg. 19, metnitlegg.60dm.« br. 66 dm. br. 4*. 

1616 (1894. 67 Ang. tot 6 JnaU iOStt) Belsg en veivveri^g van Bieda 
door Spinola. — (Wagenaar X. 487 en XI. 9). Bgionder nitvoerige voontel- 
ling op 6 groote aaneenbekoorende folio bladen « 6 boven, 6 nanat elkaader; 
de middenste der bovenreeksmetinsekrift: &ièf€ dê Brêém : ket gekeel door 
eenen 6 duim broeden gefigar. rand omgeven. In k. midden v. k, gtheel, 
das onder en boven op de middenste platen, is Breda, links de kvk na 
Oosterbont en h. Pannenhais; -* lager k, HoU. legerkamp; regts bet Gii- 
nekeo en b. Spaansche leger; — v. ond. teer vele soldaten, legogevoeli 
links de schilder Callot teekenende, regts de komst v. d. Aartskertogeaiak. 
leger, enx. Alles door Jacf, Cuttot naar igne eigene opmetingen va 
eigenaardig L'gt en geestig geëUt, Ieder blad der bovenreeka kg. 56 dm., 
de onderste 67 dm. , br. 49 dm. 6 bl. gr foL — Hierbg behoort nog eeo 
7e héógst seldzaam, blad (dat hier slechts in aüwhrift aanweiig is :) /m^< 
Ohtidionii Bredoêt 1624 H 1625; behels, in 2 kol. de nitlegg. der til- 
looie egfers op de pi. voorkomende; als A«-Z en N^. 1 — 164. 

De 6 koperen platen der kaart bestaan nog te Antwerpen, aoodatinden 
laatsten tgd verscheiden nienwe doch zeer goede afdrukken, waaraan echter 
steeds ket 7c blad ontbreekt, in de wandeling gekomen sgn. DebeerBodel 
te Leiden heeft in zijne collectie het 7e blsd in origineelen dmk. 

1618 (31 Aog.) Dezelfde kaart als 1511, dook vermeerderd met vele verstsridn- 
gen om Breda, bg ter Heide en het Ginneken, en andere versehillen. — ' 
Bg deze kaart is geene verklaring, doek onderaan ia eene andere kssr6^ 
gehecht met boveasehrift: *t Beliff vmm Breda, 1624, vertoon, in kmiddet^ 
Breda met de versterkingen, veel vergroot, links het versterkte Ginnekec^ 
en regts ter Heyde. Ter weerssgden en onder die kaart eene verklaring 
«Afbeeld, en kort verheel d. Belegrr. v. Breda," enz., met verklar. v. 1 — \0 
en in cnragf v. de lett. •— r. Dit verhaal gaat tot 61 Ang. 1664. Znd. 



IB4-2S. Beleg yw Breda. fiOS 

Slim of adfw. «- De 0fi^irj<# ktart » hg. 15, br* 19 da.» mat èentektt 
hg. SS 9 br. 84 dm. fol. Beront in )u Archief d. Genie ain h. MinisL 
T. Oorlog, genot.: Veldslagen, 733. 

614 (4 Sept) Hetwlfde. — Alleen de Terklaring eener mg onbekende ktart, 
in 4 kol. op S naait elkander behoorende bladen , beginn.: KarU UteJkrifp. 
•M dê SUdi M Lamde Breda^ mgt de beleg, eiu. d, %%Amg, 16S4, gaande 
tot 4 Sept. Met nitlegg. v. N». 1-— 15 om de Stad en A<^I r. de belq^ring. 
2nd. adrea. Hg. 18, br. 46 dm. br. fol. Beratt in h. Arahief d. Oenieaan 
h. Miniat. t. Oorlog, genot; Yeldalagen, 700. 

516 (2 Oct) Hetzelfde. — Oroote kaart ▼. Breda, met de Tenterk. ; t« ond. linke 
het Yenterkte ter Heyde, boTenaan regtt h. Oinneken; daaronder een aftond. 
kaarljje 7. d. Bommelerwaard. — Onder dexe kaart ia eene andere ge- 
heeht teel gelgkende op die ▼. de Langstraat, N<>. 16S8, iraaropT.ond.de 
Biesboidi met vele schepen , borenaan Breda , rogta ter Beyde en Senenher' 
gem, links de ri?ior de Dunge voorkomen. — Naast en onder die kaart eepi 
verbaal in 6 kol. : „Belegeringke v, Breda", gaande tot S October 16S4. Met 
ftitlegg. d. qjfers 1 — 16. De bovenste kaart is hg. 31, br.48 dm.« de onderste 
hg. 10, br. 87 dm., het geheel hg. 40, br. 48 dnu gr. fol. -^ Berust in h. 
Arehief d. Genie aan h. Ministerie v. Oorlog, genot. i Yeldslagen, 78S. 

616 (ie Oet) Hetzelfde, geheel anders. — Grootere kaart t. Breda met meer 
Ycnterkingen ; linke het Ginneken , regts ter Heyde, onder en boven Breda de 
Holl, kampen, links en regts de Spaansehe kampen. Bovenaf regta een groot 
Yierkant veld met insehr. : «Perfekte afbeeld. ▼. de Beleger, d. Stadt Breda", 
•ni. en links een dito veld met nitlegg. c— jr. — • Van ond. eene afimnd. be- 
•ehrgv. in 6 koL , beginn.i »Gort verheel eade perf. afbeeld, d. Stad ande 
»Bekg V. Breda", loopende tot 19 Oet. 16S4, met verklaring v. lr-19 v. de 
«Qfen ia h. leger v. Maarits, en 20^40 in dat van Spinola. Amat., O. /. Fïa- 
êcker. 1624. Hg. 40, met beschr. 68, br, 62 dm. gr. lol. '— Benut in het 
Archief der Genie aan h. MinisU v. Oorlog, genot: Yeldslsgen, 784. 

617 (108^. 3 April.) Dezelfde kaart, met tallooie veranderingen. In plaaU v. h. 
groote vierkante veld bovenaan regts, is hier eene veel kleinere ovale ear- 
tonehe in een lauwerkrans geplaatst, met insehr. : Belêgerimg vem Breda, enz. 
De stad zelve is zonder de vele baitenwerken, de kampen v. Spinola en 
BagHoni , aeer veranderd , eus. ; v. ond. in curs. : Qedruckt ^ CL Jemaen Vit' 
uktr dat op de vorige in romeinsehe letters staat. -« Van ond. en regts v. 
de kaart een groot verhaal : Ifiêu geeorrig, en 9€rM. caerU v, de ielegk, 
wam Breda enz. wat de gesohiedenia v. h. beleg tot 8 April 1626 voortzet 
(Zie het volg. N».) Met adres v. C, /. FimeAer, De pL hg. 40 en br. 63, 
mat beeohryv. hg. 46, br. 70 dm. br. foL — Zéér xetdieam , 

.118 Deaelfde kaart, als voren, doch v. boven züa 2 bladen, enregta 1 blad aan- 
gehragt, die de kaart vervolgen; h. regterblad heeft nog de Hooga en Lage 
Kwalnwe, en een klein kaartje van den Zwalawdigk en Geertrnidenberg; het 
regtsehe bovenblad vertoont Zevenbeigen en de Klnndert; het linkexblad heeft 
het kaarde H^, 1611, doch met vele veranderingen en insehr.: .Kien deel 
»Y. &abaat'*. Onder het geheel de tekst der vorige kaart t ..Nieagecorr. 
••B verhet eaerte", doch in andere orde gedrukt, enale^ta^t 16 Jjmuarg 
gaande. De vorige kaart is dos laier. Met adrea v. CLi. ViucMer. Het 
. geheel der kaart is hg. 59, met beschrvv. 78, br. 70 dm. br. fbl* 

419 Doelide kaart verkleind, als 1516, door Jae. aiSeydem , .aan ine^ mense 
«Janaarii ao. 1626." Mei Duitsohe inscrif tiia in de pi — Yaa and. eene 



204 Bdag tia Breda. ML 

oStTOorige taoKrürisg t. k. beleg tol SB 0eeember 1614» ««iHqgbgiv 
lett «— y en 1^41 ia B koL kg. IbL Hg. SB, mtt beeek^v. U, k 

82 dm. Mdtmam, 

IBSO HetwlMe. — Zeer nitfoerige kaart r. een groot deel t. BrakMid; in L Bid- 
den Breda ; bovenaan regti Meekelen teer klein ; onderaan Huücb en k. Slak, 
links Hentden en 's Boteb. — Alles geklenrd. Onderaan Unka oen opBspUkt 
insehr. in eorsyf: Bmrcmf9 v. Bredm imer im U mm as dê t^kmm, Ut§tr. 
V. 1024 M 25. AfyêUék, m tr^fiy. ioar J. r. Bergen em Nie. Geelkod. 
Ug. 68, br. 70 dm. br. fol. — Bemst ink. Aiokierd.OeninaaBk. JCsiit 
T. Oorlog, genot: Veldslagen, 785. 

15S1 Hetielfde, gekeel omgekeerd, op grooter sekaaL Ia knt middoi. eaaigBsi 
xegts Breda, bovenaan Dongen en 's Oravenmoer, links terHejde, oadc^ 
aan k. dorp Sprinken. Met ÏHnsekenitlegg. — Yaaaekl.bndnktmetLii 
tekst, b. Torkaal v. dit beleg. Uit de stedeboeken t. Jan Blena. br.fcl 

1B88 Hetielfde. — .BaronTe r. Breda, twelk ia een part t. Bftkaadt, dsff 
«in te sien is de tegkenwoord. beleger, dee jaers 18S4 ea S5«,.. A%it 
«ttitgeg. door /. e. Btrgm ende Vui, Otwlkêrti^. Het N. W. oader^ k. 
Z. 0« bovenaan ; met aanwqsing der aren gaans door liaiBa en egfais. k. 
fol. Hg. 68, br. 84 dm. ^ Benut ia dea Atlu r, ICr. J. T. Bedd 
Nyenknis te Leyden, 

1628 Hetselfde, anders, met Franacke bsaekrvT* n adres t AnTm, dm Ik. 
Verhoe^em^ imprim. Jnr< sur Ie lombarde veste k la maia d\ff. 16S7. Hg. 
met de beeobr. 69, br. 70 dm. br. fid. — Beiast ia d. Atlas ▼• M. J.T. 
Bode] ea Ngenknis te Lejden. 

1688 Spotprent op Spinola, bQ k. beleg van Breda de tydiag ontvaageada t. den 
groeten bnit door de Hollanden in Branlie in de Allerk«iligea4aai bekaaU. 
(Zie N«. 1608 ea 9.) —Spinola sit te paard, en vaart met de kaaden door 
ket kaar; v6ör kem de Kapiteins , klagende dat sg geen sold\i kaaaea beftalsB; 
links de Hollandsebe matroien met r^ken boit nit West-Indi6 ; in k. versekist 
(bg Spinola) Breda. Steekt g^UU pL snd. nm. Van ond. een i SttmêMtfirmÊC 
tnsBcken Keu, HoHê en WamtUUiêr, «een Sonnet ter getnkweaaek aea de W. 
»Ind. Vloot", en aanspraak v. Breda tot Spinola ia 4 koL ^Oféruei Is 1624". 
(te Antw.) Hg. 18, met vers 88, br. 86 dm. br. foL ÜÜsni Ê ê i i tMm , 
Hierbij een afsekrift v« k. Plaecaat, waarbij drn 19 Jnng I686aamcat 
den Koning dese Spotprent te Antwerpen gedmkteaailgegevea« veibodea 
werd. Het origineel van dit Plaecaat bemst bg den Heer Pr. Cnypen 
van Yeldboven, die ket mg medegedeeld keeft 

1524 (6 JaaU.) Belg. Spotprent op bet verlies v. Breda door de oaiea. — nTrenrfssit 
»der (Calvinisten , mitsgaders de wtvaert v. Breda**. — 8 reg. opeekrifi v. eeas 
famenspraak in 8 kol. tnssoken een' Hollander en Brabander over ket verBei 
der stad, waar Spinola d. 6en Jnng introk,-* onder eene plaat, waarop een 
klein tnrftekip (dat van 1690) met ronwfloers bedekt, door 8 paarden, bereden 
door Mansfeld en Halberstadt (Ckr. v. Bninsw^k), wordt voortgetrokken; 
daaraditer de Calvinisten in trenrgewaad te paard ; bovenaan ia b. versebiet 
Breda. — Zonder naam v. graveur, met adres: te Antwerpen in de Hnyvetter- 
Btraat in O. L. Vr. foL Hg. 21, met vers 48 dm. , br.S7dm. Bo^ MiU- 
ttum. Ik keb deze plaat nooit elders aangetroflbn of vermeld gevonden. 

1626 De Spaansebe Wieg. Houtsnede, met vers. — Aldus vermeld op b. jaar 1825 
in den (^talogus mgner VeUing Cordu, 16 Mei 1848, bL 6, N9.66, en 
gekoekt door dea Heer J. Slagregen te Amst /2,60. 



Bezetting van Heoflden. — Dood van Manrits. SOS 

lfiS6 (i615. JinoarQt) Het beietten der ?eeting Heuden in Noord-Bnbtné. 
door de Hatrlemiche en Haagtche bnrgerg ter beveiliging, terwql SpinoU 
T. 10 log. 1624 tot 8 Jnng 1625 Breda belegerde. Zie N*. 1511 tot 1584. — 
Profil der itad H. en der mnren , op den voorgrond Tele niten en wagens. 
Boren in de pi. het wapen van Heuden, linktdatTanHaariem, regtavan 
'b Hage. Van ond. een 24reg. vers in 6 kol. get.: SÊinmm Animm (S. Ampiing , 
de Uaarl. Predikant) ter eere der besettinj^. Met uitlegging der M*. 1-^14 op de 
plaat. Door TAêod» MaiJkam, 8 aaneenaloitende platen, hg. 86 dm.» te tarnen 
breed 74 dm. Zeer fraaie plaat die vrq dikwQU voorkomt. Van dete beietting 
Tindt men b^ Wageiuuur niets ; sie een enkel woord bg Wèêttiuuar IX. 41. 
Deie plaat is in 1678 nog eens, bqna onveranderd , gebnükt by debo- 
letting van Hensden door de Amsterdamsehe sohntfterg gedurende 10 da- 
gen. Zie die uidtaate plaat op het jaar 1678. — Dergelqke platen over de 
de hnip door stedelgke schutterden aan andere steden sqn N^. 1478, 78, 74, 

1BS7 «Be Haarlemmer Meer A.\ 1686"— Afbeelding van de toegevroren meer, 
waarop vele sehaatseorgders , een ingevroren vaartuig , eni. Naar JS. v. 
Jjtêrlump door 5. Fokke. br. fol. 

1586 (13 AprU en Aog.) Be togt van Graaf Smst van Nassau in Braband, tn 
de legering in de Langstraat. (Wassenaar IX. 8.) — Kaart v. Braband; links 
bovenaan den Bosch, onderaan Heusden; regts bovenaan Breda, onderaan 
Geertmidenberg, in het midden Sprang, WaalwQk, ens. — Van ond. eene 
besehr^ving van den togt en opsomming van de sterkte des legers in S 
koL b^nn.: Hti Leger in de LÊmge-Siraêi ghde§, imetehen *« Beriogenèm 
0mdê Breda, — Znd, eenigen nm. (welligt bg Jf. Oeelteret te Leiden.) 
Hg. 16, met beschrqving 88, br. 88 dm. br. fol. 

1589 «Eeikrans tot h. Hooft d. • • . Vorst Christ r. Brunfl#Qck. Waerim wert 
iptf^beelt de voomaemste Steden en Sterkten . . . bQ hem in VfTes^bslett . . • 
^verovert" (Wagenaar. XI) — De Hertog Glirist.T.Brttnsw. te paard; daar- 
boven dit 6reg. gegrav. opschrift; •«* links, regts, onder en boven 88 kleine 
▼ierk. afbeeldingen der genomen steden ; de 8 laatste vierkanten regts, epen. 
liet adres v. C. /. Vüteher. Hg. 88, br. 85 dm. h\. Zéir MeUemêm, 

1580 (2J April.) Over^jd^n van Prins Manrits, (Wagenaar X, 498.) Het ledi- 
m kant des Prinsen, waarvoor Bogerman rit. Naar Buye door rtaMsi. 18* 

Uitx (Fokte) Geschied, d. NederL 
k Bei. pi. proefdruk voor alle Ir. 

1581 Prins Maurito op sgn doodbed. Door C, de Pm. Eééreetdeeum, —Aldus 
vermeld in den Cat^ mgner Veiling Gordee^ 16 Mei 1848» 

1588 Praalbed v. Manriu. — Het Igk v. d. Prins, in tabbanrd uitgestrekt liggende 
In eene groote saai op een praalbed, sonder gord^nen, waarboven de Faam. — 
Onder de pi. een 7reg. opschrift? nHet overlgden des Hooggeb. Vorste 
^Manrits" eos. en een Holl. vers v. J. Zeveeotlus in 8 kol. Lejden by N. 
Geelkerek. föl. Fraage grav., seer seldxaam. Aan h. Ministerie v. Oorlog; 
Sn veiling Br. Mnnnika v. Cleeif 1860, N». 860. verkocht voor ƒ7.86. 

1588 Hetselfde, doch h. praalbed met opengeschoven gordijnen; links v. h. bed 
fit een man in middelbaren leeflQd (niet Bogerman?); regts stsal een heil*- 
bardier. Op den voorgrond 9 knielende pages met h. NassaUsohe wapenbord. 
Met 6reg. bovenschrift: «Afbeeld, d. vertooninge v. h. doode ligchaem . . . • 
.d. VorsU Manrits" en 8reg. Lat onderschrift t «Effigies magni Mauritii , 
»ete". Naar en met adres v. A, e, d, Venne door J. VerHrmeki^ br, fsL 
Hg. 80 br. 80 dm. Zeer eeUatum, 



206 LfikatatU wi Manrits. HB. 

Later ii deie plaat Tenohenaa met era uitvoerig Ttn ia S kol. vio i. 0. 
d, Fênne, met diens adres (SeUlder ra Teekraaar te 's Hage) ra dat ? . /. P. 
9, d. Femme te Middelb. 1025. — Dit vers wai in mqn' Port^e^caialogu 
N®. 141 fermeld en is aan h. Ministerie ▼. Oorlog aaaweug. 

Desa plaat is ieker gevolgd naar de tchilderq op koper door A v, de Teane, 
die op de Tentoonstelling v. Oadhedcn te Delft in 1868 onder N*. S163 
voorkwam en op 'sRgks Mnseum te Amsterdam (N*. 845) beresL 

1584 Uetxelfde paradebcd, londsr faam, pages ra hcUebardier , doch met een 
predikant (P) ter sgde van k. ledekaat. Met Ireg. Lat. onderMkr. Znd. 
nm. V. grav. br. fol. —In mgn Portrct-catal» N^, 1&8, 

1585 Paradebcd « andere voorstelling in breed ov.» waaronder 8 Lat. venen i^mum 
dies Mortiê, br. S^. In myn Portret-caUl. M^ 144. 

15S8 (18 Sept.) L^kstaatsie v. Manrits. — Zeer nitvoerige voorstelling in 4 breede 
aaucenslnitende bladen van den gekeelen trein op de groote markt te Delft, 
in 9 rycn boven elkander; bovenaan de Markt, in ket midden de Kerk, 
daarboven het praalgraf van Willem I ; regts ket wapen v. Delft. Met lan* 
duiding der personen op de plaat. Door G, 9, ScAimd^L 1625, met adres t. 
A'ie, J, Cl, ■/. Viueker 1623. 4 bl. br. foL, de bovenste kg. 81 , de onderste 
89^ dm. , alle breed 60 dm. — > Vrij feldsaam, fioven deia bladen behoort 
een zwarte rand met opschrift in wit: J*ompa fmaêèrit, ens.; voorts by het 
geheel eene beschryviDg op 2 bl. groot fol. en 2 bl. kl. fol. ; beide dese toe- 
voegsclen waren by het Ex. deier platen v. Dr. O, Mnnnika v. Cleeff. I86O. 
NO. 361; verkocht voor ƒ 20.— aan Dr. Hnnrkamp. — In de collecties, 
d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam, heb ik eene bcsehrg ving t. dese Lykstaatsie 
gevonden op 12 kl. 4^. blaadjes gedrukt, onderara gra^. 1—12 (kg. 1.2, 
11 en 12, ieder 88 dm., 8 — 10 ieder kg. 7 dm.) met opackrift: nBeteèr^ 
•virngMê v. d, üjfivaert d» Jlooggeh, ForsU Mamriiê" eas. en adres v. de 
Wed. V. Joos Veselaerp woon. aan de Zuyderkerck In de Hoope te Amit 
1626. —Is dat welligt de kierb^j behoorende beschrüviagP 

1687 Uetxelfde. — Zeer nitvoerige afbeelding in 80 aaneensluitrade reeksen, op 
10 bladen, met doorlonpend bovensckrift in kapit. letters in depUat; de 
bovenste reokien der dO bl. sluiten aaneen , en daarop volgt de reeks der 
onderste afbeeldingen. Boven iedere persoon syn naam of qnaliteit in cnrs. 
Met titel op eerste pi.: Haee pompa Jkmeèris spectëia/uiiDf/pJkiiSSept* 
1625 , enz. en onderaan op de lOe pi. de opdragt aan de Staten Gener. door 
dan graveur /. v. d. fWtf^ ra den uitgever Jotf. //üm^üm te Amsterdam 1628. 
9^ bl. gen». 1— 10 br. fol. Ieder blad kg. 40, br. 55 dm.i doch bl. 10 
is slechU 27 duim br. 

Een compleet £x. kwam voor in dra Atlas v. Voorst N^« 8S6, verkocht 
voor ƒ100.—, en een rader even fraai £x. in dien v. Dr. v. Cleeff, 
N*. 861, verkockt voor /60^— aan Dr. Iluurkamp. — Het hier 
beschreven £x. is vra slechte conditie en de bl. 2. 4. 8. ontbreken. Zeer 
gêüUame em /raaifg grM, B\j dra Heer A v. Stolk te B4itt* berust een 
xecr frsai oompl. £x. 

1588 HrtxeJfde, in 8 boven elk. staande ryen. Met 2reg. boveniekr. in Duit- 
sche lett. : ^J)é JHagui/, UUvüêrt ofte Begraefeu" enx. ra v. ond. verklar. 
der 68 M®. op de pi. Znd. nm» v. grsv. br. fol. Hg. l7, br. 47 dm. Zeer 
gelduuum» In de collectie van den Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 

1589 Hetxelfdes de ijijkstaatsie met de kerk; met 2reg. bovrasckr. De wieignifycke 
uiivaert; onderaan uitlegging van 68 K«. Fraage grav. 1 hl. br. fol. I3it: 



Lgkstatie ybh Manriti. S07 

Oommélin, Wilhelm en Maurito ?. Numq? — In ngm Portret-eatakgu 
renneld; No. 146* 

Deze plaat beataat ook mets LjfckklacJU door E, Pêb, met 4ng. boven- 
aehrift, beaehrgFing en verklaring. -— Aldns in Catal. Mnnnikt t. Cleeff. 
1860 N^ 868. /* 6.75 — alsmede motLatynsoliboTeniehriftt OrdoêXêfmis- 
ftm iiiutir. Frime, Maur. en verklar. — Zie CataL v. Cleef No. 866 /2.75. 

SiO Hetielfde, andere ; de geheele trein op de markt Met uitlegging der 
N*. 1 — iOS 1 bl. br. fel, — Voorts bestaat er cene Dniteebe plaal deier 
Iqkitaatsie door JUmmt te Frankf. a/M. , metopsehrift: «Knrtxe Erklimng 
.d. Lejehbegangnis des Herm Manritii/ etc. met beachnür. Hg. S8, br. 
81* dm. br. fol. In den AtUs van Mr.Bodel Nyenknie te Lejien. 

Ml »Vertkoningke op de^ Naaaanschen Oorlogh; wilegg. op d« boveigeatelde 
^Peraonagien .... en Personen, dewelcke op deae wtvaert •••«.aicbver- 
«thoont hebben". — Diehteriyke uitlegging in 2 kolommen, door £. 2ïut«a 
(Kennla baerd' liefde), van eene plaat waarop de 4 Aeten ofBedrgveBTaa 
een drama der Nederl. Oeachiedenia iqn a%ebeeld, waarby Alva, de ont- 
hoofding van Egmond, de l^ken v. Willem I. en Manrita eni., voorkomen, 
•angednid door de lettere a. tot g. Yoorta de nitleggtng der geheele Iqk- 
ftaataie v. Manrita in de No. 1 —68. •— De beide niterate kolommen behelsen 
de ehronologische Igat der gebenrteniaaen in het drama vertoond* Met 
ndree: Utrecht, Jan Amelisf, boekverkooper» wonende onder de LakenanQ- 
dere, in t vergalde A. B. C. br. foL Br. 47 dm., hg. 87 dm HoogdiM' 
«M«. -— De plaat hiervoor heb ik nooit genen. 

MS Zinneprent op den dood v. Manrits. <— «Vertrooatingh aen de HoUinteehe 
«Maaght, over 't afaterven dea Vorata Manrite," ••.. cte. Groot gedieht 
T. 118 regels in 8 kolommen gedmkt, door I. I. C. C. Eem mUSmrt; 
bovenaan een plaatje (hg. 18 dm. br. 18 dnim): de Hollandaehe Maagd 
met het wapenachild van Holland, littende in den HoUandaohen tnin. — • 
Amsterdam. P. Walschaert 1625. gr. fol. Zeldiaam. 

543 «Tranen over de Doodt van den Doorlueht. Prince v. Or." — Onder dit boven- 
schrift eene sinnebeeldige plaat, (vromer, in 1628 gemaakt op de veredelde 
samenswering legen Maurits) met inschrift: Fonietm ms '/ Nêderkmdteh 
WHwÊTen, verbeeldende Maurits, staande in het midden van eene groote 
aehelp, waarin 12 xinnebeeldige personen: (X'—l^) Oeirouwkeyt, RkUn, Jut' 
iiih, ens. sgo; dese schelp is het bovenstuk van eene fontein, in eene 
waterkom staande; uit Manrits ontspringen de waterstralen ; om z\jn midden 
ie een koord gehecht, waaraan vele personen. (A-^H: Jan v. Oldenbameveld 
en sijne sonen, v Dyck, Matius, de Remonatrantache Predikanten , dege- 
gebroeders Blansert, enz.) trekken^ doch welk koord door eene oniigtbare 
hand wordt afgesneden. Ter weêngde der plaat de uitlegging; daaronder 
(op een sfzonderlgk blad) een SOreg. vers v. /. /. Siartêr: Beroemde Ba- 
iMMTf/ enz. -—Utrecht. Jan Ameliss. en Ameliss. Janes., in de Lynmarokk.— 
De plaat is hg. 21 dm., br. 16 dm., hei geheel hg. 65 dm. gr. fol. 
£eer zeldzaam, 

Deie plaat s »F(mUin 't Nederhmdtdt welvarem. Zinnebeeld op de lamen- 
«zwering van 1628," kwam voor in mijn auctie-catalogna (ktdêt 15 Mei 
1848. bl. 4 No. 22 en bemst b\j den Heer J. T. Bodel Nyenhnis te Ledden. 

.544 Tnerliedt over d, dood 0. Fritu MauriU* — Zinneprent met gedmkt vers 
Utrecht, by Ameliss. Janaz. fol. — kwam voor inoatal. Munnikav. Olaof. 
1860. No. 868, /4^25. 



808 Frederik Heiidzik wordt Stedlionder. 

IM6 LièeruM Betpiwm. ^ Zinnepmit ter Mn Tin Maorite, met ditgegn?.kt- 
veniehrift. ^-Mauriti lit op eene hooge ettrmda, ngte en links •tau k 
beelden t. BiUgio en LUerUu; lager ntten 4 sinBebeeldige vronwen; oeèr 
aan het Naasaniehe wapen, en Toorts iqn titel; ter' weemgdeB % gemt- 
genen. Ter t^de Tan de estrade honden de 2 nuumes eea standaard o» 
hoog met tal t. wapens en de namen sqner 4 belangrgfcste OTcrwinaiBges: 
Tnmhont. Nieawpoort. Gibraltar* Bergen op Zoona. Onder dese foontd- 
ling een 14reg. Lat. Ters t. Dëm, Heianmtntr Adr,9,NiémwlmÊdièiml 
de Fm. 1624. gr. fol. Hg. 72 dm. br. 44 dm. Uer weUbmmm €m l||wiiniifii/iini 
Opmerkel^k is het dat tnssehen de Indianen en Moeren, linkn ep depl.,ea 
eenTondig Holl. bnrger, doch met ééa oog goten wordt; welligt^ ja waancL ii 
ditdeafbeel. t. d. graTenr of teekenaar, gelgkv.if. FffHs#ditdikwölsaIioodsri. 
Deie plaat is later ter eere Tan Frederik Hendrik en WiHem m. 
gebmikt en daartoe gednrig Teianderd. Zie op de jaren 1688 en 1672. 

1646 Titelplaat ran «Frederik Hendrik . . . sqn loTenen bedry^ door Joh. Cosuae- 
l^n. UttgegeTen te Amst. bg Joh. Janssonins-1051 en heidmkt: Utreeht. 
Wed. Snellaert. 1652. .— Een andere herdmk is in 1666 nit g eg e ten te Amithg 
de Erfgenamen t. Jad. Janssonins. Znd. nm.T. graT.(r.e. Keursf) fol. — In 4e 
uitgaTe 1652 Utrecht komen minstens 8 firaagegeetste platen TOor doerD. Sbfop, 

1647 Platen nit: »Mémoires de Frtierio Henri Pnnoe d' Oraige. Portr. et pi. 
desa. et grsT. par B. Pieart. Amst. 1788. Afkonderlgke afdrak op groot 
papier, Titelplaat: Tan: Portret, en der 9 pi. in 4*. op 6 bl. 4». oU. 

1548 Wapen t. Frederik Hendrik, met onderschrift i FtUruu Fsirifme. sgne 
rinsprenk. — Zeer firaa^e groote pL Tan lyn wapen; daaronder sgae 
spreok. Toorts sqne titels, in ealligr., en daaronder de n(||ekBotte Ora^ 
stam waarnit de takken ontspmiten die tot boTen in de plaat reiken (doe- 
lende op deiprenkT, Manrits: TMmdemJU, ete.) Fraage graT. nonder naam. 
Hg. 47 br. 84 dm. Er bestaat eene dergelgke Toor Manrita en eene toot 
Ernst Casimir, alle Toorkomende in: Thibanlt, Aeademie de l'ép^ Leiden, 
1628. Zeer gr. fol. 

1549 (Sept.) Frederik Hendrik doet den eed en neemt zitting in de Staten tu 
Holland en gaat ter rol Ie ritten. (Wagenaar XI. 4). — Afbeelding der Baad- 
kamer der Staten t. Holland met Fred. H. alsTOorritter; links eene afsoa- 
derlgke afbeelding Tan Fr. H. den eed doende. Met 2reg. boTenschrift; 
onderaan links, gen.: Fol. 7. br. foL Uit Commelin, nitg. t. 1651. Zon- 
der nm. T. graT. 

1550 Als Toren, doch jaist' omgekeerd; de afbeelding t. h. eedsweeren regts. -« 
Slechte kopg der Toorgaande plaat, met 2reg. boTonsohr. Oen. fol. 7. Uit 
Commelin, aitg. t. 1652. 

1561 Als Toren, seer Terkl., boTcnaan links het inschrift: «Zgn Hoogh. Eedt", 

eni.; 2 deel. kl. br. 4o. 
1552 Als Toreo, doch alleen de afbeelding t. h. rittingnemen, sonder dicT. h. 
eedzweeren. Met Holl. onderschr. Door B. Pieart» 4<». Deselfde pi. komt 
met Fransch onderschrift in No. 1547 Toor. 
1558 Hetselfde, met onderschrift: Fred. H. doet d. eed alsStadh. VêMtJ.Bufs 
a door J2. VinkeUt, 4o. 
h Dez. pi.; proefdruk TOor alle letter. 

c Hetzelfde; teekening in O. I. inkt TOor de Toorg. pi. door /. Buyt, 
1554 Paradebed in de kerk Tan Bogaerde t. h. Igk Tan de Heilige Idesbalda, 
(dat 457 jsren na haren dood nog geheel onrerteerd en gaaf werd boTonden), 



UMytJ* HolL Schepen. — Si Salvador in Bras. yeroverd. 209 

in tegenwoordigheid der Aartshertogin Infante Isabella^ toen Abdis. Met 

4reg. Fransch onderschrift. Door B, Pieart, 17 14. br. 4fi. 

1566 (1096) «Karire Royale, faicte en Hollende. Anno 1626. Amsterd. chei 

a Henry Hondius", Afbeelding v. een zeer groot en prachtig oorlogschip in 

de volle lengte met uitgexette seilen ; met 8 masten met rerschillende Fran* 

sehe vlaggen (een h. Fransche wapen ; een met leliën bexaaid, waartnssehea 

een L; een met 8 horizontale banen); het schip ligt in zee, in het ver* 

' sehiet de HoUandsohe knst. ~- Zeer fraai geëiste plaat zonder naam v. 

grav, Br. fol. br. 58 dm., hg. 87 dm. 
b jp Aemilia, het admiraels schip v. Holl.", namelgk dat van M. H. Tromp, in den 
alag hij Doins in 1689. Afbeeld, v. h. schip in de volle lengte met alle zeilen ; 
op den achtersteven de naam Jmelia, Nsar W» 9. d. Velde, met adres v. C, 
Jkmekerttz, br. fol. Hg. 41 dm., br. 54 dm. — Van deze plaat bettatt 
nog een latere dmk, met adres v. H, Aliardi» 
e Hetzelfde schip van ter zgde gezien, en naam Amilea op den aehtersteven : 
regts een visschersschuit, in het verschiet een groot en 8 kleinere sohepen. 
Met adres v. Jae, Savery, br. fol. Hg. 41 dm., br. 54 dm. 
d Drie andere platen v. schepen nit denzelfden tgd zgn in m^n eatalogns v. 
18 Mei 1869, No. 1862, vermeld, nl.: a. Een onder schip, met het beeld 
der Fortuin, in eene hooge zee. , 6, Een handelsvaartnig in eene kalme 
see. e. Oorlogschip met h. beeld v. d. HoU. leenw en vlag v. Amst. — 
Alle met adres v. H, Hondius. br. fol. — • 
In mqn eatalogns v. 24 Mei 1869, kwam voor: No. 102 : HolL en Spaansch 
«dmiraal-schip; het eerste naar Willem BarenU (OuÜ, Banmtsoen), 1594, met 
wapen y. Oranje en Amsterdam; het andere door L, Comely, 2bl.br.foL 
1656 (13 April.) Plundering v. eene Remonstrantsche Kerk op de Onde Sehans 
(te Amsterdam), (Wagenaar XI. 45.) — a Klein pi. met 1 reg. enn. on- 
derschrift, znd. nm. v. grav. br. 12o. Uit eene Besohr^'v. v. Amst. — 
b, Dez. pi.; proefdr. voor alle letter. 

1557 (1 Aagast) «Beleger, ent inneemen v. Oldenzeel, door Ernst Casimir, als- 
.mede 't veroveren en opspringen v. 't Huys te Laach. Ao. 1626", (Wage- 
naar XI. 85.) Situatieplan der stad, met het omliggende land; links onder- 
aan eenige ruiterij ; bovenaan links het opspringen van h. huis Laach. Gen^*. 
regts fol. 16 Br. fol. Uit: Commslin., Fred. Hendr. enz. 1651. 

1558 Hetzelfde; geheel als voren doch jnist omgekeerd, rniterg en Hnis regts, 
links No. 16. Slechte kop\j uit: Commslin. 1652. 

1559 (16S7. 1 JanaarQ.) ȣen jammerl.... Liedeken, v. een Jonghelinck v. 
,pl5 jaren, die Stom ende Doof en Blint ter werelt gheboren was, endehoe 
.dat God.... zjjn Tonge ontbonden heeft, 8 di^hen voor de schrickel. 

.Donder op d. Woensd. morg geschiet te Rh^jnbeeck in Vlaenderen. — 

.Van eene Star met een Staert, ende oock d. Donder, Blizem en Vner 
.ghevallen in Artojs in Henegoa, l». Jan. 16S7. — Zeer grove houtsnede; op 
den voorgrond de jongeling knielende en eenige bestanders, daarachter eene 
stad, in de lacht de zon met een van bloed dmipend zwaard in den mond, 
eene staartster, 2 omgekeerde manen, enz. Hg. 16 dm., br. 26' dm. Br. 
4*. Het .Liedeken" ontbreekt. Zeir zeldzaam, 

1560 (3 Maart en Jl Jonfj.) — Overwinningen van Piet Heyn op de Portn- 
geesche oorlogs- en koopvaardijschepen in de baai: Todoe os Sanctoe in 
Brazilië . — > Gezigt in de baai met profiel van de stad St . Salvador en af- 
beelding der forten aan de baai, waarin de verschillende Hollandsche sche- 

27 



210 Orenriiiiüiig b^ St Stlvador. Bdeg fin GroL 10}. 

peD, elk met name taogednid, en ket gereekt met de PortBge»a; OÊèn- 
lAD regtt liet portret van Piet Heyn ia medaillon; borenaan, inketmtddn 
der plaat, een nitvocrig kaartje met breeden rand Tan «ihet noorderdeel fa 
«Baya todos lot Sanetcs**. — Fraaqe grafve londer naam t. grmTear.dock 
met adres te Amst. bg Bestel (7«rr»<». — Metafronderlgkborensekriftfa 
7 regels in ktpit. letters . Vertoon van de exploieten door den nisk. 
.Pieter Pieterss. Heyn,... Den Bewintkebb. endeHooftparticip.d. W.I. 
»Comp. opgbeoff. door. . . . Eend Oerriiet^i Toorts nitroerig «KortTerbel 
.T. d. Exploieten*' enx. in 4 kol. De plaat kg. 44 dm ; met borenschr. 
en besckr 7ft dm., br. 57 dm. Xtêr gtldsamm. — Dexe pi. kwam voer is 
d. Atlas T. Dr. Manniks.T. Cleeff 1860. N». S78. 

Dit Terbaal is waaiscbgnljjk opgenomen in de Bfy, Or, Voy, Xm. 

1661 (13 JaBfl ) Neemen Tsn de Snyker-Prgsen in de Bay de Tode loe Saatoi 
(Commelin. I. 28.) — Kaart der baai met de HoU. aekepen onder Piet 
Hein. Znd. nm. t. graT. Gemi. fol. 28. br. fol. Uit: Commclia. 
1651. 

1562 Afbeelding t. de Nienwe Vaert met de Schansen bg Venlo en Gelder. Met 
gedrukte Terklar . br . 4<^ . — Was in Catal . Mnnniks t. Cleeff 1 860 . N«. 876 . 

1668 (16S7P) «Nienwe Spaenscke Tirannie, in Nederland op de Noordxee ge- 
pleegd." Een fraai ^eM plaatje Tertoonende eenige groote Spaanuhe 
sekepen en eenige kleine Holl. Tissekerssloepen, waanran bet Tolk over 
boord wordt geworpen; kieronder ket boTenstaand opeekrif^ en Toorts een 
SOregelig Ters, geteekend: Hei oog om koog, beginn.: «De Spaenscke ty- 
«rannj komt weer in Tollen wesen" en allea omgeTen door een kontsnee- 
rand. Te Haarlem bg A. Romon 1627. foL De plaat kg. lO dm.; met Ten 
86 dm., br. 28 dm. Zeer ueldeoêm , Het hier Toorgestelde feit keb ik tte^ 
gens opgeteekend geTonden, lekerlgk wgl xoo iets dagelgks ranSpaanscke 
en Holl. xgde geschiedde. 

1564«Het gehoor door den Doge en Senaat Tan Venetië gegcTcn aan den Ncderl . 

Oezant, Willem t. Lier, Heer t. Oosterwgk. (Wsgenaar XI. 66.) Md 

ondersckrift: DeNederl. Gexant, enx. Znd. nm. t. graT. (Naar O, Melder ^ 

door M. Pool,) br. 4o. Latere drnk, omstreeks 1780, eener ondere pi. 

h Deselfde plaat: proefdruk TÓóralle letter der opgegraTeerde pi. gr. br. 4o. 

1666 (Jal(J 8=10 Aag.) Beleg en TeroTering Tsn Grol door Frederik Hendrik. 
(Wagensar XI. 63 — 55) Vijf platen met Latgnsche inseriptiën, behoorende 
in: H, Orotii, Grollae obsidio, Ao. 1627. Amst. G. Blseaw. 1629. kl. 
fol. a, Fossa a Rheno ad Mosam doei coepta. h, Zutphaniae eomitatns. 
r, Grolla obsessa et expugn. Delin. Th. Niels, d, Tabala Castelli ad 
Sandflitam, etc. e, Tabula Bergarnm ad Zomam, Steenbergae, etc. Amst. 
Fr. A. Schooien .-— Dcxe pi. xgn ongen<l., f|n Terschillend formaat, gr. 
en br. folio, en alle met adres ?an Guil Blaem, — 

1566 Hetxelfde. — Perf. afteycken. t. de gelegenth. en Beleger, t... Groll, 
door ö. Exc. Fred. H. t. 19 Jalg 1627 tot 19 Ang . — Geteyck. door 
C Lanckerti de Ry, Landmeter t. Amst. UitToerige kaart der Testing- 
en belegeringswerken. BoTinaan links een ksar^'e t. h. Graafschap Znt- 
phen; onderaan 2 plannen der belegeringswerken. Met adres Tan C, J, 
Viucker, br. fol. Aan k. Minist. t. Oorlog. 

1667 Plan Tan Grol; hetielfde als e, uit: Grotii Obsidio, doch latere drnk met 
adres t . Jon Blaeu, nit het Stedeboek Tan Blaeo ; t . aekteren bedrakt met 
een deel ?. k. ferkaal t. k. beleg. gr. fol. JWmi gekleurd. 



ICUf. Beleg van OroL Aanslag op Zuid-BevelancL 211 

1568 Als roTtn, Terkleind; met 2reg. HoU. oDdertckrift» en uitlegging. U. br. 
fol. Uit: de Groot, JaarboekeoP 

1569 AU Toren, op dezelfde grootte, met Ltt. iuschrift borenain regta, en on* 
deraan links eene Dnitsohe lengtemaat. Slechte Daitscbe kopg. kl. br. fol. 

1570 Beleg ran Grol. Dezelfde kaart als No. 1568, doch eenigsins omgekeerd ; 
het Noorden op de vorige kaart aan den linkerboTenhoek is hier aan den reg- 
terbovenhoek. Lioks de afbeelding der wallen, ens. Met 5reg. HoU. 
insehrift, onderaan geno. fol. 81. Uit*. Commelin, Fred. H. 1661. 

1671 Als voren, doch omgekeerd; het insehrift links, de wallen regts. kl.br. 

fol. Uit: Commelin, Fred. H. 1652. 
1572 Verkleind kaartje v. h. beleg, als 1568, doch slechts gedeeltelqk. Door 

V, Baarul. br. 4i>. Uit een werk v. 1840?. 
1678 aAtbeelding van de legerwerken voor Grol." Gegrav. kopg op 1 blad van 

alle schansen, wallen, enz. welke in de Lat. nitgave v. h. werk v. de 

Groot op bl. 9. 10. li afgebeeld zQn. kl. br. fol. Uit heti. werk als 

No. 1568? 
1674 Spotprent op het verlies van Grol. Met insehrift in de plaat: Hoe «/«• 

nntr en : Fu^e, fuge^ boven eei^ grond met doornen bezaaid . — Met Lat . 

onderschrift en gedrukte Lat , Daitscbe en Pransche verzen, fol. —Kwam 

Toor in Catal. Mnnniks v. Cleeff. 1860. N«. 874/5.— 

1575 (Sept.) Aanslsg van Spinola op Znid-Beveland (Wagenaar XI. 66.) .Pas- 
jpcaert van de ghelegeotheyt van de Schans te Santvliet, vertoonende de 
^verdroncken overwaterde Landen, nienw aengewassen gorsingen, .... tnsschen 
«Bergen-op-Zoom en Antwerpen; afghet. door Josua v. d. Knde. ' Deze 
kaart vertoonende het land en de rivier tussohen Tholen, Bergen-op-Zoom, 
Antwerpen en Halst, waarin de Spanjaarden en Nederl. weèrxyds aohansen 
aanleiden, de eersten om een' aanslag op N. Beveland nit te voeren, de 
anderen om dit te verhinderen, is nagenoeg gelijk aan aan de kaart é nit 
Orotii, Grollae obsidio, doch met meer zorg bewerkt. Met adres van C /. 
Yineher, Van ond. een afxonderlgk blad met: «Vertoon, t. deSchantze 
«bg de Spaenscheh op de Stelle Hoogherwerve aenghevangen". Aaet. G. 
J. Visscher. 1627. Dit verhaal eindigt kort na 4 Ang. 

1576 Dezelfde kaart, latere nitgave met opschrift: «Pascaeit ens".... Antwar» 
pen. Van nieas verbetert door Cl. J. Visscher." Met bg voeging op de 
kaart van zeer vele verbeteringen. Van ond. een afzonderlijk blad met: 
«Cort verheel eode perf. afbeeld, v. Santvliet,.... het fort Hooger-Werf 
en de nien gemaeckte Schansen daer ontrent." Amat. C. J. Visteher. 1627. 
Dit verhaal vermeldt een brand v. 2 Oct. — In hot Jaar 1640 komt deze 
kaart zeer vergroot, doch met hetzelfde opschrift voor. — 

1577 Als voren, doch verkleind en v. ond. verdort, zoodat Hulst hierop niet 
Yoorkomt. Met insehrift links : «'t schantzen der Spaensche en Holland, 
aen de Schelde, en der Spacnschen aenslach opZeelandt". — Bovenaan in 
in een afzonderlgk veld de kaart v. h. land tnsschen Bergen-op-Zoom en 
Steenbergen, met de daar opgeworpen schansen; geheel volgens kaart « in: 
Grotii obs. Grol. N». 1665 — Gemt. Fol. 85.br. fol. Uit: Commelin, 
Fred. H. 1651. 

1578 Dezelfde kaart, iets grooter, met Lat. en HoU. oitlegg. in de kaart en onder- 
aan regts: «Tabola castelli ad Ssndflitam", zonder afzond . nitl . Metadrea 
T . G . Blean . br . fol . In de collectie v . d . Heer A . v. Stolk «e Rotterdam . . 

1179 Geheel alivoroD,(1577) doch juistomgekeerd;deinsoriptieBergeii-«p^SoM[i staat 



212 Beleg van la Boohelle, ent. mjê. 

hier ngtt. Slechte kopg der foorg. pi. br. fbl. Uit: CemmeliB, ïred. H. l€Si 

1680 «Kterte t. Slojt, ket Zwin ende de Sehaatea aea wedertjdea. Met aas- 
wyiing door de N*. l—- e en 1— IS welke TeriterkiaigeBerdoorSpe^j. ea 
Nederl. worden neagelegd. Uei adree: Amtt. C. J. YiMcker. 1687. kr. fbl. 

1581 Caerte van 't Landt Tan de Eendraeht» njt de Jonmalen ca da aftejk»- 
ninge der Stierlnjden temmen geetelt. Ao. I6s7. Anui. bq Heaoel Ger- 
ritu. 1 bl. br. fol. 

Bit ii de kaart ran de reie waarop ket gedeelte wta Aoftralia oatddct 
werd wat nn nog : Fietér HuyU kmd keet» Taa welke niia geeae p' 
dmkte yerkalen bestaan, nock geeekrefen Joomalea tot oaagakoraeaigB. 

1688 (1 8ept) Beleg der Franicke ttad Roekelle door de Staten en ïraakqjk, 
7an Jaly 1626 tot 80 Oet. l688. (Wagenaar XL 16« ena.) .Wareafbeel- 
«dingke Tan de Stareke Stadt Bockelle met agne Forttfie. en nienwe w» 
«ken. Xnde des Konings Sekantsea tot belegeringe. Oeordoan. door d. 
Ingenieur de Siette. 1687." Met adres t. C, J. VtueUr. 1628. br.fol. 
Hierby eene aftonderl. Holl. en Franscke besekr^Ting, ieder in 8 kol.: 
«Waere afteycken. Tan Boek. enk. Bloeq. d. 18^. l687bq^nBen.''— 
«Portraict an Traj, etc. Met uitlegging der 66 No. op da plaat. — 
Hoogst zeldiaam; ket is ket eenige Ex. dat ik ooit genen kab. 

1688 (NeTenker.) Beleg t. k. eililnd Saint Martin^ tegeaoTer Bockelle, door de 
Franscke en Nederlandseke tIoo^ te Tergee£i Tcrdedigd door den Hertog 
Tan Sonbise. — Zeer nitToerige Toorstelling t. k. eiland, ket beleg en der 
Tloten met opsckriftx Obtidio mrcU Sammartimumoê door Jëe, CmUoI, nit- 
gegcTcn Maart 1686. 16 bl. ieder kg. 68 dm., br. 44 dm., gr. fol. In 
den Atlas t. Mr. J. T. Bodel Nyenkais te Leyden is Tan deie leer 
firaaqe en leldiame afbeelding een oompl. lx. in 16 bl. Toorhanden; bg 
mg alleen aanwesig blad 8 en 4, gemerkt A . en F. G . Zier fraai en leldiaaw . 

1684 (IBftB. 1 Jaa) .Figuren gevonden in een tack t. een appelboom omtrent 
Bloemendael". — Afbeelding t. een sckyf t. een appelboom waarin 5 
figuren t. nonnen en Tan Tioolen gegroeid waren. «Nieuwe jaer 1628". 
Met 8reg. vers: «Bayten Haerlem.... in k. kont dees beelden staeken" 
cox. Hg. 18 dm., br. 20 dm. br. 4*. 

1686 (JaaU.) Afweering t. d. Spaanseken iuTal op Zuid-BeTcland . (Wagenaar 
XI. 67.) Kaart t. k. land tusscken Steenbergen en Bergen*op-Zoom, als 
kaart # uit Orotii, GroUae obsidio, en ket abond. kaartje t. k. Torigen*. 
doek nu Termeerderd met de 8 scbansen in Jung 1628 gebouwd. «Kaerte 
T. Bergen-op-Zoom, . . . . ende de nieuwe fortifio. ... tot berrgd. eni." Met 
afsonderl. besckrgring in 4 kol.: .Verklar. d. gkelegentheytens. Amst. 
Cl. J. Visscher. 1628. De kaart br. 86 dm., kg. 26 dm.; met besckr. 
86 dm. br. fol. Zeer léldiaam. 

1686 «Perfecte Afbeeldinge Tan de w^tberoemde Seekaren ende Stat v. Duin- 
„kercken met omlegg. plaetsen. Afgeteikect door den Piloot JacobDirekx 
„Tan der Veer. 1628". Kaart t. k. Strand Tan Duinkerken tot Waldamme 
en daarboven 2 kleine profilen; voor de kaTcn ligt de Holl . Woot om te waken 
tegen de xeeroovers die door ket „Sokeur^en" ontsnapten. Met Holl. vers 
in 3 kol.: Feel itser nu ter iiji, enx. Utrecht Jan Ameliss. — br. fol. 
Hg. 34 dm., br. 86 dm. Hoogst xeldxaam en fraai geetst. 

1687 Als voren; dexelfde kaart der haven van Duinkerken, doch met bgvoeging 
van eea xe^gevecht op den Toorgrond, en der portretten van Piet Heyn 
«a Loaek in medaillons. Yaa ond. een Holl. Ters t. 114 r«g. met op* 



r inS* Overwinxung van P. A. Ita in de Honduras. 218. 

schrift: |,Clare.... afbeeld, hoe het Schip HoUandU en het Jaeht de 
„Posthoorn t. d. £. Manh. Oen. Pieter Plet Heyn a(||^waelt^ hoe iq 
„teghen de Dnjnk. z^'n slaeghs gheweett ende hoe 't Toon. Jaeht 7. h. 
ipSchip Utrecht ontset is; Mitsgad. de Afbeeld. 7. Dnjnk. ens. Utr. 
.Jan Amelisz 1629. In het einde t. dit gedicht wordt Terweien naar het 
2e dl. y. het pamphlet: de Nederl. Raad, dat toen jnist waa Tertehe- 
nen. gr. fol.—> Hoogst seldxaam. 

1588 9 Afbeelding t. de vermaerde Seehaven ende Stadt t. Dnjnk.** eni. Door 
B. Coeldê, T. Enkh. — Amst. Joh. Janssonlns. Van acht. bedmkt met 
HoU. beschr. gr. fol. Uit een' Atlas 7. Jsnssonins. 

1689 (1 Aag.) «Veroveriog 7. d. Admiraal en Vioe Adm. 7an de Hondoru door 
jpde Schepen. . . . v. d. W. I. Comp. onder. . . . den Adm. Pieter Adriaenas. 
»{Ha) T. Vlissingen, 1 Aug. 1626". -—Bovenschrift in 8 rogels op iwarten 
grond Tan 2 aaneen behoorende platen, de noordsgde t« h. eiland Onbn 
Toorstellende, en daaronder de 2 Spaansche admiraalschepen die do<» do 
HoU. schepen op strand gejaagd worden. Met nitroerige uitlegging op de 
regterplaat borenaan, op de linkerplaat onderaan . (Comro. Fred. Hendrik. 
1652 bl. 84 — 86). Fraayegravnre zonder naam, set adres T.iTstM/^tfmte.*-* 
Met afzonderlgk |,Kort verhael ▼. h. Exploict by de Vlotey. 2Sohepis 
jpCn 8 Jachten onder Pieter Adriaenss., Ylissingev, en HansAbonts^ Mid- 
delburger,.... uytgeToert" in kol., met adres ▼. Hessel Gerritu. gr.br. 
fbl. De 2 pi. bgeen breed 94 dm.; hg. 80 dm., met opschrift en Teihael 
48 dm. Zeer zeldMoam, Kwam Toor in d. Atlas r. Dr. Mnnniks f , Cleeff 
te Utrecht 1860. No. 882, Tcrkocht ƒ29.—. 

Dit verhaal of het volgende is waarschynlgk afgedrukt in 4$* Bry, Or. 
Voy. XIII. 

1590 Hetielfde; geheel andere voorstelling, ook in 9 aaneenbehoorende bladen . 
Op het linkerblad de geheele Holl* vloot en de 2 Spaansche Sjshepen; op 
het regterblad een groot en 3 kleine HoU. schepen; in het verschiet het 
land en regts Havana. Fraage plaat door D. p. Bremden en adres v. (7. 
/. FiêscAer, br. fol. Met uitvoerige „Corte beschrüringe v. de troffel, 
«overwinn." enz. in 4 kolommen met adres v. Middelb. H.v. d. Hellen 
voor Zach. Roman, kunst en boekvercooper in de Kerckstraet, in de verg. 
Bijbel. 1628. gr. fol. De pi. hg. 89 dm., met beschr. 65 dm., de 
beide pi. aaneen br. 64 dm. Zéér geldMoam. Kwam voor in d. AtUsvan 
Dr. Mnnniks v. Cleeff te Utreeht. 1860 No. 881. verkocht ƒ 80. 

1591 Hetzelfde. «Afbeeldinghe in wat maniere Den Admir. Pieter Adriaensen 
jplta twee Rjcke flondaras-vaerders verovert.'* Gerigt der strijdende vloo- 
ten in het verschiet; regts Havana, br. fol. 6em^ fol. 87. Uit: Gom- 
melin. 1651. 

1592 Geheel als voren, doch omgekeerd, Havana links. Slechte oopie . br. fol. 
Uit: Commelin. 1662. 

1593 (8 Sept.) Verovering van de Spaansche Zilvervloot in de Baai van Ma- 
tanca door den Admiraal Piet Heyn (Commelin, Fred. Hendrik, bl. 87—45. 
Wagenaar XI. 69.) — Gezigt van de Baai, met de Spaansche schepen be- 
waakt door de HoU. vloot. Met inschrift bovenaan en regts en links de 
portretten van de admiralen H. C. Lonck en Piet Heyn, ieder in een med . 
met randschrift; onderaan links een kaartje van h. eiland Cuba, waarop 
Havana en de baai van Matanca. — Met uitvoerig «Gort verhael v. 't 
V veroveren enz." in 9 kol. met opgave der gemaakte prezen. Met adres 



314 Nwneii van de Spaansolio ZÜTerrlobt. ICtS. 

te Amtt. bg Cl. /. Viueher, br. fol. Hg. 21 dm., metVerhiclSttdm., 
br. él dm. Zeer iddxiim. Kwam 7oor in CaUl. Mannikf t. Cieeff 
Utr. 1800. NO. 879. Vao deie pUat beiit de I^er A. t. Stolk een 
leer (rtei Ei. in alle randen, tonder de beschrg?. 
^ Des. pi., latere dmk met veranderd portret y. Piet Heyn en adret t. C. 
J. Vietober ia S reg., en jaartal 16S8; op de vorige pi. in 1 reg. en 
sonder jaartal In de collectie t. d. Heer A. v. Stolk te Aotterdnm. 
n94 HètMlfde. Oezigt in de baai t. Mataaca met de Holl. vloot, met alle 
HoU. namen in de pi.; in b. midden bovenaan een Sr^. intekrift: 
ipPrinie de la Flotte d' argent," ent ; regta een kaartje v. Cnba en de baai, 
links eene Lat. opdragt aan de W. I. C.door/aM^. Bandius, br. fol. Hg. 
88 br. 61 dm. — Een latere dmk met adres van F, v. d, i9My«kwam 
voor In mgn Anotie-oataiogus 1869, 18 ^ei No. 1358, verkocht / 12 ~ 

1696 (9 Sept) Hetzelfde, i, Afbeeld, in wat manier de Sil ver vloot v. d. Gen. 
«P. P. H. veroov. is.*' — Oesigt der baai vao Matanias en der Spaansche 
en Holl. vlooteo; bovenaan in mod. het portret (links) vao Piet Hein. 
br. fel. Gemt. fol. 46. Uit: Comm^lin. 1651. — Dezelfde plaat komt om- 
gekeerd, het portret Ikgts, voor in: Commelin, Fred. H. 1652. 

I590«Hetielfde. — Afbeelding der baai met de schepen. Met 1 regel onder- 

sehrift: «Piet Heyn veroverd de lilvere Vloot." PUatv. 1788, tonder naam 

T. grav. kl . br. fol . 

> I Deselfde pi.; ter sgde eenigt ornamenten met insehrift: «Comptoir en 

«Hnjsalmanach voor 1788**, daaronder de almanak v. E, Wüding it'SiQii, 

1697 «Scheeps Drinkhoom v. d. Admir. Piet Heyn; in h. Kabinet v. d. Heer 
,U. F. Dibbets.** Door A. htlfoê (op de pi.: Delpkot). br. fol. Af- 
beelding van 2 seer groote Naatilas-echelpen als drinkhoomen gesneden 
en seer rQk gemonteerd. Deze pi. bg of na den dood v. d. HeerDibbets 
gegraveerd, is a£K>nderiyk uitgegeven en heeft waarsehgnlgk voor geen 
werk gediend. 

1698 Zegewagen Tan Pieter Pieterssoon Hejn. —-De Admiraal ten voeten uit- 
gebeeld, sit in een open wagen door 2 zeepaarden over de golven gedra- 
gen, begeleid door Tritons en S zinnebeeld . vrouwen, waarvan de eene 
een vlag met het Nsssausehe wapen, de ander de driekleurige vlag over 
hei water slepen. Vóör èn achter 8 seegeveehten en kusten met steden, 
slles door letters aangeduid (die op eene beschrgving slaan, welke hier 
ontbreekt). Bovenaan regts het portret v. Piet Heyo, links dat v. Heems- 
kerk, beiden in med., daartussehen regts de afbeelding v. h. nemen der 
Zilvervloot, links van den seeslag bg Gibraltar. Zonder bovenschr., adres of 
naam v. grav. ef uitgever, doch omstreeks 1680 vrg goed gegrav. 2 bl. 
br. fol. Hg. 48 dm. te te zsmen br. 72 dm. Dit £x. is van onderen 
4 dm. afgesneden. — 

Viiertt zeldzaam. Ook beschreven in mgn Portret-catal . en vermeld 
in den Catalogus ragner veiling Cordez. 16 Mei 1848 bl. 5 No. 68, vei^ 
kocht voor ƒ 18, — doeh telkens zonder uitle^^ng. — Deze plaat is later, 
veranderd en op de Ruiter toegepast. 

1699 Lihemm Belgiwm, — Zinneprent ter eere van Ffederik Hendrik; dezelfde 
als vroeger gebruikt voor Maurits (zie N^ 1545) en uu veranderd. — 
In plaats v. de afbeelding ten voeten uit van Maurits, is nu een medaillon 
met borstbeeld van Frederik Hendrik op de estrade geplaatst; onderaan 
s^n hel wapen, bmus, zinspreak.en titels v. Maurits in die v. Fred. U. 



MM^St. Beleg yan Batavia en *s Bosch. 315 

Tonnderd; de standaards met de afbeelding en namen der 4 orwwiniUB- 
gen sqn echter bij behouden. Ook het Lat^'nsche lofdicht, het jaartal 
1624 b\j den naam ▼. gra?enr is in 1928 reranderd en het adres t. Corm, 
Danekeritt er bggevoegd . Waarschgnlqk na de beide Toorgaande beltBg- 
rgke overwinningen op Fred. Hendrik toegepast. 

1600 (25 Aug. — 3 Dec) »A£fieyokening hoe den Coninck t. Jara Major onder- 
\eji heeft d' stadt Bata?ia te vermeesteren, met belegeringe 7. d. 25 Aug. 
16j[8 tot 3 Dec. — Naar eene teekening t* Flor, v. Bêreienrodê (toen 
ter tyd landmeter te Batavia) 8 Maart 1629, gelithogr. door G. W. Mie- 
ling. Hg. 44, br. 64 dm., gr. br. fol.Uit: Bydragen Yoor Taal- Land- ea 
Volkenkande v. Indie. N. Reeks. U, 1859. Hierbg de nitvoarige uit- 
legging der N^ op de kaïurt, door Msjoor P. A» Lmpe, vit gnoemdè 
Bedragen: II bl. 305—812. 

Er bestaat nog een ander plan van Batavia, gedagteekend 8 Haart 1680, 
ook gegrav. door iV«JW Floriê v, B§rekenrode te Batavia, waamii het 
origineel op h. Rgksarohief bernst. Zie Bydragen N. Beeks. Il, 812. 

1601 Plan der Stad Batavia in haren eersten aanleg. JMeêmm^ iioox Q * ffnwtin 
1689. Het uitlegging der lett. A— W. Hg. 16, br. 86 dm. — In dan 
Atlas V. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 

1602 (1699. 4 Jan.) Het stranden van een Caehelot, lang 68 voet; toüchan 
Noordir\jk op Zee en Zandvoort. — Gexigt van het strand ea de dniaea 
besaaid met mensehen en vele koetsen; in het midden de viseh; vaaoad. 
eea klein plaatje met »de vis van afterea*' en ter weèrtigdê eea HoU. 
ea Fransch vierreg. versje waarin men vreest voor het aanstaande kwaad 
door dit zeemonster voorbednid. •— Fraage plaat naar JP. Mo^f», door O. 
KiUensiêyn, met diens adres. br. fol. Hg. 27 dm.^br. 87dm. Mdiaam 
en leer fraai. 

ItÜS (17 Jaa.) Verdrinken v. d. Kroonprins v. Bohemen in de HoUe Sloot 
op het U voor Amsterdam (WagenaarXI. 112). Klein plaatje. Teekening 
door S. Fokké, — Proef- en letterdruk. 12». 

1604 (Jan.) Moedwil der bootsgezellen te Amsterdam (wegens het onthouden v. hun 
aandeel in den buit der Zilvervloot, naar zg voorgaven . (Wagenaar XI . SI) . 
Klein plaatje. — Teekening door S. Fokke, Proef- en letterdruk . 12**. 

1605 (1 Hel tot 17 Sept.) Beleg en inneming van den Bosch door Frederik 
Hendrik. (Wagenaar XI. 92 tot 103). — Ksart v. den Boseh en den ge- 
heelen omtrek in 4 bladen ; bovenaan op h . bovenste blad, links, het portret 
V. Fred. Hendrik in med.; daarnpast regis een gezigt op den Bosch met 
lOrec. Lat. v. P. S(criveriu8) en lager eene Lat. opdragt der kaart door 
den ontwerper: Jan (Cornel.) v. Rodenburch (v. Amsterdam) aan den Prins; 
voorts h. kwartier v. Graaf Willem; op h. bovenste blad, rtgts, den 
Boech en de kwartieren v. Ernst Casimir en Baron Brederode ea bovenaan 
het portret in med. v. Ant. Schets, Heer v. Grobbendonck; op het on- 
derste blad links de kwartieren v. d. Oraaf v . Solms en v. Piasen ; lager 2 
afbeeldingen v. watermolens en der verstopping bq Nieuw HerUer, (deaelfde 
die op 1612 voorkomen;) op het onderste blad regts het kwartier v. Fred . 
Hendrik; onderaan op beide bladen de fraai geëtste voorstelling v. d. 
nittogt V. h.' garnizoen, beknopter dan op 1618. — Nsar de opmetingen 
▼ . Jan Com, 9. Bodenburgh, gegrav. door Com, Danekaert. 4 bl. ieder 
hg. 44 dm., br. 55 dm. ~ Hierbij een even groot blad in 4 aMeelingen, 
bevatt. de besehr^v. v. h. beleg en v. de gesohiedenis van 'sBoich ea 



216 Beleg van 'b HertogenbosclL 

aitlegging der N*. en lettert op de kaart. Metadretv. Com, Damekëert, 
plaatsngder op den hoek t. d. Amstel, in de Kalkton over de Onde B^ 
gnliertpoort . 1680. — > Zeer fraaqe en celdxame plaat. 
1605 Hetselfde, leer verkleind op i blad, met Lat. inschriften en bovenua 
linki: «Typna circnmvallat... . ad Silvam-Dncis". 1 bl. br. fbl. br. 49 
dm.» hg. 86 dm. 

1607 Beleg van 's Bosch ..—- Kaart t. een gproot deel t. Noord-Braband, enz.; 
regts Amersfoort en lager Arnhem; meer links 's Bosch; links Bmsiel; 
bovenaan regts een plsn van 's Bosch. —Van ond. eene beachryvin| t. 
h. begin en der eerste dagen v. h. beleg. Amst. W. J. Vfgngaert, boek- 
verk. bij h. Stadhuis. 1620. br. fol. br. 88 dm., hg. met Beschrjjr. 
80 dm. Zeldsaam. 

1608 Hetzelfde. Groot plan der Stad, bovenaan het kwartier van Brederode, 
regts V. Fred. Hendrik, links v. Ernst Casimir. Met Holl. inachriften. 
Zonder naam v. grav. of nitlegging. Met adres v. 1>, Haeimt» br. fol. 

, Hg. 29, br. 87 dm. Vfaarschynlijk eene kaart nith. begin v. h. beleg. 

1609 (1 ttt 11 Hei.) Hetielfde. Uitvoerige kaart v. h. land om 'sBoach; inh. 
midden een weinig regts de stad, xeer klein; bovenaan links de Biesbos; 
V, ond. Hil varenbeek en St. Oedenroj; bovenaan Ophemert. — Met adres 
V. B, Eondiui te 'sHsge. — Daaronder eene aftond . kleinere kaart alléén 
van de stad met 7 nieuwe bolwerken A— 6. en de Approches; ter sgde 
van, en onder dese 2e kaart, eene Holl. en Fransche beschr. ieder in 
8 kol., met opschr.: «Korte besehr. van de Stadt v. 's Hert. en v. h. 
beleg van i tot 11 Mei. — • Met adres v. H, Eomditu te 's Hage, gr. 
fbl. Be bovenste Kaart hg. 87 br. 46; de onderste hg. 21 br. 81, het 
freheel hg. 70 br. 46 dm. — Berust in het Archief der Genie aan h. 
Minist. V. Oorlog; geno. Veldslagen No. 728. 

1610 (1 tet 20 Hel.) Hetzelfde. — Kaart v. h. land om 's Bosch; inh. mid- 
den naar links, de stad, zeer uitvoerig en vr\j groot; regts Crevecoeur, t. 
ond. Balckum, om de stad al de kwartieren. Met inschrift in een 
ovaal veld: Belegker, der Stadt 's Hert. 1629. La Stege ete. Gemeten en 
get. door Com, Florii v. Berekenroode , Met adres v. Jud. Sondtut, 

• V. ond. eene afiond. beschrijv. en verhaal in 6 kol.m. opschr.: Waer' 
acht, Beeehrijv. v, de sterke Belegher, der Stad 'sEert, gaande tot 20 
Mei. Amst. b^ Jud, Hondius opd. Dam. 1629. fol. Hg. 39 met besehr. 
50 dm., br. 50 dm. -— Berust in h. Archief d. Genie aan h. Minist. 
V. Oorlog, geno.: Veldslagen. 727. 

1611 (1 Hei tet 23 JunQ.) Hetzelfde. — Zeer uitvoer, kaart van den Bosch, 
en der werken om de Stad, die in h. midden zeer uitvoerig afgebeeld is 
en waaronder eene nitlegg. der 64 No. in de stad; v. ond. de Maas, 
bovenaan regts de Vuchterheide; v. ond. regts een afzond, kaartje van 
de geheele Meyerj; v. ond. links een opschrift in Holl. en Fr.: *sJSeri, 
Belegert door 8, Exe. enz. en wat lager eene aanwgzing, dat met stippen 
is aangewezen waar men in de kaart de schilderkunst (deorig. teekening?) 
verlaten heeft. Met adres v. C, /. Visseher, Boven de kaart een door- 
loopend bovenschr. in kapit. letters: Buseoducum obsessum ete. Cal, 
Maf. Ao. 1629. Deze kaart bestaat uit een gr. folio blad, een smal 
boven- en links- en groot onderstuk. — Naast de kaart, links een: Cort 
verkoel d, gelegetUk, ende tegemo. Beleger, van *sEert., gaande tot 23 
Janq. Amst. C. /. riucAer 1629. De kaart hg. 74 br. 68 dm., met 



IfiW. Beleg van *8 BoscL 217 

beschr. br. 76 dm. ~- Berust in h. Arcbief d. Genie aan h. Minitt. 
T. Oorlog; geno. Veldslagen, No. 726. 
1612 (1 Mei tot 17 Aag.) Hetzelfde. — Zeer groote kaart yan de Stad en alle 

a bel^ringswerken rondsom; in h. midden 's Bosch, regta deMaasenCre- 
vecoenr, van boven Vlijmen, links de Vuchter Heyde, lager Nieow Hei^ 
laer en Eyckendonck . — Bovenaan regts het wapen van 's Bosch, v. ond. 
regta een groot veld met Lat., Fransch enHoll. inschrift: Odêidio fartUt. 
ete, — Stege de la ete, Belegeringhe" enz., waarnaast eene uitlegging der 
^58 N®. op de kaart, en daaronder het Lat. adres v. Cl. J, Vineker te 
Amsterd. 1629, dat links in het HoU. is herhaald. — Ter linkerzijde 
van de geheele kaart een i,Kort verhael der ghelegenthe]rt ende teghén- 
«woord. Belegeringhe van 's Hertogenb. Nn van nieus oversien, geeorrig.» 
«vermeerdert ende verbetert met een dageijckx verhael tot op 17 Angnstus 
«1629". — Regts eene dergelgke beschrgv. «Nonv. oarte et deserip- 
«tion du Siege de la Ville de Bois Ie Dne, etc." beide met adres t. 
(?• J, Vitseher» De kaart bestaat uit 2 halve boven- en 2 geheele onder- 
bladen, elke beschrgving uit 2 smalle folio strooken. Be kaart hg. 76 
dm., br. 78, met beschr. 107 dm., (zonder eenigen naam v. grav. of maker, 
maar naar de opmetingen van /. Prempart,) Zeer zeUUaam» — Hierbg 
abonderl^'k: .Deo gantschen tocht uit," ens. in2bl. br. 106, hg. 14 dm* 
Bl^kens het bovenschrift der besehrgviDg: «nu v. nieus overs., geoorr. 
«en vermeerd." Hiervan schgnt dus ook eene vroegere uitgave te bestaan. •» 
Sen apder Exemplaar v. deze kaart met deus. tekst berust in h. Arehief 
d. Genie aan h. Minist . v. Oorlog, genomm.: Veldslagen, 725, doeh daarin 
is dit verhaal v. h . beleg nog 6 regels langer en gaat tot den 20en Aug., 
zoodat de tekst juist zoo ver als de plaat reikt; de Fransche tekst is ge- 
heel dezelfde druk. 

b (1 Mei tot 17 Sept) Dezelfde kaart, doch met vele veranderingen in de bel^- 
ringswerken, en voorts : — !<>. Met een zwart doorloopend bovenschrift : But" 
^eoducum obsestum, ete. 1629." zonder maand als in N». 1611, wat niet bg 
vorige is. 2^ Hierin bovenaan links het wapen der stad (kleiner dan 
dat op de voorg.), op welke plaats vroeger niets stond. 3^. Inde plaats 
v. h. stadswapen, bovenaan regts, nu een groot inschrift, HoU . en Fransch, 
«'s Hertog, belegert enz. — La ville de Bolduc" waaronder: «Verbetert 
«ende v. nieus nytgeg. in December 1629." 4o. Onderaan regts, op] de 
plaats v.h. vroegere opschrift en der uitlegg. van 53 No., nu een groot 
veld waarop 3 kleine en 1 groote afbeeldingen van de afleidingen der rivier 
den Dommel bij Nien Herlaer; 5o. onderaan links (op de vroegere plaats 
V. h. adres) is nu de uitlegging der 54 No. op de kaart en daaronder het 
adres v. C, J, Visseher, l629. -» Voorts onder de geheele kaart en be- 
schrijving eene lange plaat in 3 breede strooken met bovenschr.: «Den gant- 
«schen tocht uit 's Hert. d. 17 Sept. 1629" waarop in 4 rijen boven elk . 
de uittogt v.h. geheele garnizoen uit de St. Janspoort naar h. kwartier 
van Pinsen wordt afgebeeld . — Links v . d . kaart een «Kort Verhael der 
«gelegenh. ende teghenw. Beleg. v. 's Hert.... tot 17 Sept. 1629" en 
regts: «Bref discours de la situation et siege de Bolednc". Het geheel 
(met de onderste plaat) hg. 94 dm., br. 109 dm. — Uiterst zeldmam. 
Van deze kaart is een ander Ex. met denzelfden doch eenigzins anders ge- 
dmkten tekst aan h. Archief d. Genie bij h. Minist. v. Oorlog, Veld- 
slagen No. 701; die beschrijving eindigt met 2 versregels: Hemts^ deun lof 

28 



218 Beleg ya& *8 Bosch. 

#« Jkui4 geêeft, ens. en da laattte afdeeUng t. d. tekst, begian.: nadat 
dit altes oên wedertyde» ens.» die in m^n Ex*. 9 regeU groot is, bealitt 
dMT 17 regoU, wurin nog geiegd wordt, dat de oittoeht 7. Garnizoenen 
Oeasteiykheid ran 's morgens 8 nren tot aan d. avond donrde en hieronder 
afgebeeld ia , welke plaat echter daarbü ontbreekt en zieh onder nuün Sxempl. 
bevindt. — De Fransche tekst sch^nt geheel dezelfde, doeh is anders gedrukt; 
het opschrift is daar in 8 reg. romein, hier in 8reg. curs^f gedrukt, enz. 
1618 Als Toren (N<<. 1612a) doch verkleind; 's Bosch in h. midden, Crere- 
eoenr regts; bovenaan regts het wapen der Stad, links dat van Frederik 
Hendrik. Met inschrift: j,Nonv. et exacte Carte dn Siège de Bois Ie 
JDvLO, Par Jac, Frêmpari, Ing. dn Roy de Snéde. — Nienwe ende per- 
i^feete Gaerte, ens. Door J. Prempart ens. Amst. U. Hondius". In 2 
bl. naast elk., br. fol. Hg. 47 dm., br. 78 dm. — Een fraai geklenrd 
Ex. in de coU. v. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 

1614 Als voren téét verkleind op 1 bl. Met DuiUche inscriptie onderaan 
regts: «Wshre n. eigentl. Delineatio, etc. Durch Jac. Prempart." Fraaqe 
grav. sonder naam. br. fol. Hg. 27 dm., br. 87 dm. 

1615 AU voren, doch iets grooter. 6em^ Fig. 2. br. fol. üitCommelin, Fred. 
H. 1651. 

1616 Ais voren, doch omgekeerd. Creveeoenr links, ens. Gem^, Fig. 9. ens. 
br. fol. Uit Commelin, Fred. H. 1652. 

1617 Hetselfde, in 2 bladen. — - Klein plan der stad met het geheele omligg. 
« land tot Creveeoenr, met Fransche inscriptiën en uitlegg.; bovenaan links 

een 8reg. inschrift: i^Obsidio et expngn. Sylvae Ducis." •— 
è Groot plan der stsd en der naaste omsteeken tot Fort Isabella, met Fran- 

sehe inscript. en 9reg. inschrift: «Nonv. Carte de Bolduc, etc. Mésnré 

«par/otf. Prempart." % bl. gekleurd; van acht. bedrukt met HoU. beschrgv. 

V. h. beleg uit de (Latgasche) hist. v. D. Heinsius. — gr. fol. üit 

JBleau Stedeboek v. Noord Nederl. — ^ 
ü Dezelfde kaarten van acht. onbedrukt. In den Atlas v. d. Heer A. v. 

Stolk te Rotterdam. 

1618 Hetselfde. — „Nouv. et exacte carte dn Siège de Bois Ie Duc. Par /. 
^Prempart, — Nieuw en perf. caerte", ens. Amst. H, Hottdius. In h. 
midden de stad, rondom alle belegerings werken of approches; bovenaan 
links h. wapen v. Maurits. br. fol. Hg 47, br. 73 dm. 

Bg dese kaart behooren waarschgnlgk de 7 groote kaarten der Approdket 

(of belegeringswerken), namelgk: 

Approches du Prinoe d'Orange. Par J, Prempart, Ingenieur du Roy de Snede. 

Autre carte oontin. d. Appr. dn Prinoe. 

Approches du Comte Erneete Cssimir de Nassou. 

■' Gnillaume de Nassou. 



Baron de Brederode vers Ie fort de Petteler. 
Comte de Solms k Engelen. 
Sienr Pinsen, Gonvem. de Rees. 



welke allen in het klmn op de voorgaande kaart sgn aangeduid, en bg 
Sondiuê verschenen zgn. ledere kaart is ongeveer 29 dm. hg., allen 88 dm. br. 
Van dese kaarten besit ik slechts de Approches van Pinden; -^ alle sgn 
se evenwel aan h. Minist. v. Oorlog. Veldslagen N^*. 518, aanwesig, en 
de 7 bl. fraai gekleurd bg den Heer A. v. Stolk teRotterd. 
1619 t^JSÊjptigmUio SifhtÊtJ)lteiêi AP. 1629.** ^ Opschrift in kapit. letters 



Beleg yan 's Bosch. filft 

boren S bl. iiaatt elkander doorleopend, waaronder S andere bladen be- 
kooren, alle door een rondgaanden gobloemden rand Tereenigd» die te 
lamen eene seer nitvoerige kaart van 's Hertogenboich en ometreken mei 
alle belegeringtwerken, nitmaken ; onderaan op het middenste boTenUad bet 
plan Tan 's Boseb ; aan de linker- en regtenijde der S regtaebe en 8 liaksebe 
ign telkens 9 (das 18) afbeeldingen gen<*. I — Z (de 2 onderste aan weertsgden 
ongenommerd), in vierkante vakken van de versterkingen der stad en der 
omliggende forten; op de onderste bladen zeer veel voet- en paardentolk, 
welligt de nittogt. — Zeer firaage kaart, opgenomen door nêod* iVtiCi» 
Hoofdingenienr in b . leger v. d . Prins ; de menigte volks geteekend door 
Jdr. 9, d, Vmnê; gegrav. door 5. Samy en BaU. Fhr, 9» Bêréktiuroiê . 
Met privil. d. Staten-Oener. Ieder bovenblad ia hg. 64t> dm., ieder 
legerblad 68* dm.; elk blad nagenoeg 46 dm. br., dos teiamenbg. 126» 
br. 92 dm. Zeer gr. fol. Zttr zeldtaam en Mar frmai» 
Hierbg behoort, blijkens de letters en egfers op de pi., eene uitlegging » 
vrelke bg het £x. is van den Heer Mr. J.T.Bodel Nyeohnia te Ledden en 
die gedeeltelijk in do .Oeschiedkandige aanteekeningen over het Beleg van 
's fioech 1850" bg gelegenheid des maskarade (zie No, 1628) is uitgegeven. 

1620 Als voren, zeer sterk verkleind, onderaan links een rnitertroep. Lithogr. 
door •/. P. Bergkaut, naar de voorgaande kasrt, verkleind door /• K. /. 
dê Jonge t gr. br. 4®. Met bglage A en B. Uitlegging der kaart eni Staat 
V. h. leger. — > Uit: «Oeschiedkond. aanteeken. over h. beleg," ens. 

1621 «Belegheringhe d. Stadt 's Hert. — La siege de.... Boldne, etc." Plan 
der Stad en omstreken; regts de Maas; in h. midden de etad; bofenui 
links het kwartier v. d. Prins. Oemeten en afgeteek. door Oom» Fhr» 
9. Bereienroode.. Met adres v. Jod/Eomdiue, Hg. 88, br. 40 dm. br. fbl. 

1622 Hetzelfde. i,6eometris8ohe Plante v. 's Hertogenb. — Siege et plan géométr." 
Plan d. stad en v. h. omligg. land; bovenaan de approehee v. Pinsen, links 
het fort Isabella, enz. Van ond. uitlegging en verhaal v. h . uittreldcen der 
bezetting, in 4 kol. Met adres v. ^. Handius te'sHage, op het Buitenhof • 
1629. 1 bl. Br. 43 dm., hg. 86 dm., met verklar. 58 dm. gr. fol. 

1628 Dezelfde kaart, Istere uitgave met opfchrift! «Aceeesunm per quos.... 
^delin." enz., en verandering in de approches v. Pinsen, en eenige bggavoegde 
Lat. woorden; zonder naam v. Honduu, en zonder nitlegfing br. fdl« 

1624 Hetzelfde. «Belegheringhe v. 's Hert. enz. — La Siege de Bois lo Due" 
etc. Kaart v. h. geheele beleg. In h. midden de stad, onèerass links 
het kwartier v. .d. Prins, regts dat v. Ernst Cadmir. Zonder naam of 
adres. Hg. 84, br. 42 dm. br. fol. 

1625 Beleg v. 's Hertogenbosch . Met gedr. beschrgv. Amst. F. Hui, br. fol. 
Was in Catal. Munniks v. Oleeff. 1860 N«. 889. 

1626 Afbeelding v. werken v. verdediging en aanval in de 17e eeuw bglielege- 
ring in zwang. «-br. 4o. Uit: v. Lennep, Geschiedenia. IL 282. 

3.627 Het slot Manrick (vroeger Heymshuiziag bij Vacht) en het JClooiter ten 
Hage bij Eindhoven beide ter inlegering gsbraikt bij het beleg v^ '» Bosch 
in 1629. — Lithogr. naar J, F. Ckrut, door P. Lagere, gr. 8e. Uit: ?. 
d. Aa, Oud-Ned. Kasteelen. 

1628 .Intogt T. fVederik Hendrik in 's Hertogenbosèk in 1629. — Oeeoftutteerde 

4i «voorstBlling doo^ de studenten der Leijdsche Hoogescfaool, d. 11 Jun^ 1850. 

«Geteekend door een der Conunissarisson, (Mr» J. K. J. de Jonge), net 

«nitroerige beschrgtr.» de naavwkeurige opgave bevatt. >t, de nai«en dtr 



ik 



820 Zinneprenien over de inneming van *8 Bosch. Itti. 

^Tenehül. penonen. Layd* 1850** — BetehrgTiiig, 8 bl. br. 4^. De plaat 
is eene Toorstelling ran 120 pertonen of groepen t. meaaeheB, welke lUe 
Terofldertteld knnneii wordeA b^ dien intogt tegenwoordig geweeette zyn. 
Fraai gekleurd \ voor zooTeel eenigsins mogclqk kebben de teekening en 
klenren bistoriiebe waarkeid. — De plaat is gelithogr. door C, CA.Latt, 
bg P. Blommers. 'sHage, Hg. 29 dm., br. 9 el 6tdm. — In linnen om- 
slag met opsckrift: Maskerade 1850. 
I Dei. plaat ongekleurd. 
1680 Zinneprent ter eere Tan Frederik Hendrik na de Terovering van *§ Boeck. » 
„Invietiso. Heroi Fred. H. etc. 1 reg. gegrar . boveBSckrift. — >De Prini 
geharnast» blootshoofds, geseten «op een steigerend ^aard wordt gekroond 
door Victoria; in h. Tcrschiet 's Hertogenbosch en h. omligg. land; boren- 
aan regts, in de lucht het CoMsilium heroieum: (Dand met de harp en 
krggslieden) onderaan links wordt Inmdia door Leo B^giemê de borst 
opengereten. Met Lat. opdragt aan de Staten Gen. 1680 en 8 reg. Lat. 
Ters Tan A. B. Nuwunü Auspieio, etc. Door C, de Pm, met dient adres, 
gr. fol. Hg. 48, br. 83 dm. Zeer fraai en seldxaam. 
Deze plaat is in 1688 bj de Terorering Tan Maastricht gebruikt^ met rer* 
an deringen. 

1680 Als Toren ; (de Prins blootshoofds, geharnast, op een steigerend paard ; onder 
hem in h. Terschiet den Bosch}, doch met20reg. Lat. TcrsTanlT. d^Ha- 
ieri. Door /. Sarrapom, met adres t. C,J, VUtcAer, gr, (o\ . Hg. 60,br.86 
dm. Zeer MMuum, In de eolleetie t. d. Heer A. t. Stolk te Rotterdam. 

1681 Zinneprent op hetselfdr . *- Prins Frederik Hendrik geharnast en gelanwerd, 
te paard mot 6 andere Nassonsehe Prinsen; in het Terschiet links *s Herto- 
genbosch, op den Toorgrond detweedragtdoor denHoU. leenwTorschenrd. 
In de lucht de Faam met 4 Nass. wapens en in een boom 8 ProTÏne. 
wapens. Van ond. een 16reg. Ters in 4 kol.: ^.Hoe salich is het Lant 
ndaer sulcke Torsten Ieren, — eindig.: den Bos is Geus. — - Dese plaat 
heeft Teel orereenkonst met de NauavH proeeres t. 0. d. Femme, doch ia 
anders; dit is eene oude, leelgke pi., opgehaald Toor desegelegenh. Mei 
adres t. fV. Hoeytu in de pi., en t. Rome. v. d. Hoeye onder h. rers. 
Hg. 40, br. 49 dm. br. fol. In de coll. t. Dr. R. Verloren te Utrecht. 

1688 Zinneprent op hetzelfde. —-Links de Prins met ign zoon; regts de Prinses 
met hare beide dochters, alle staande; in het midden eene balustrade en 
in het rerschiet 's Bosch. Met inschrift: „Dewgl ick met mgn macht was 
«Toor den Bosch gelegen'* enz. en onderschrift der namen t. d. Prins en 
Prinses. Br. fol. Hg. 20, br. 86 dm. -— In de éollectie t. d. Heer A. 
T. Stolk te Rotterdam. 

1638 Zinneprent. — Ben toone^ of estrade waarop Frederik Hendrik en de 
Boésehe Maagd, wiet handen door Bisschop Ophorius in een gelegd wo^ 
den; achter haar Grobbendoock. Borenaan hangen de plannen Tan 's Bosch, 
"Wezel, Grol enr. eu een opschrift: ^Hollands triomftooneel*' V. ond. 1 
' tegel i «D'Inwoonders t, h?. Lant, ens. wenschen den... Prins ghelnck 
i^met zgne BrUft"; ter weerszode der pi. eene afrond, plaat met de 6po^ 
tretten ran Frederik t. Bohemen, Frederik Hendrik en Ernst Casimir, en 
hnnne Gemalinnen. =Te kametSr. 87 dm., hg. 88 dm. br. fol. 
■ Xen.dreg. rers: TrioihTel, Bruyioftsrey, Honwélyckx ackoord t. deMaecht 

}f.,: ▼« 'tfHót. met d.i.,« Prins t. Ori", beginn.: Batarieren Troom, enz.br. 

i.r. . 4l*« wit.,èierby digi, afh^Bt niet Worby te behooini; wegens Terschil t. 



14lt« Zinneprenteti over de inneming van ^s Bosch. 221 

formaat. — Evenmin een ander vers, 1 U. gr. 4o. kl. fol., t. J. t. 
Veen: der Bataviersche Brailoftorey, in 9 zerenregel. eonpletten: «Weeat 
«ons T. harte wellekom". — In den Atlas y. d. Heer J. T. BodelNgen- 
hais te Lejden is van de bovenstaande plaat een £x., waaronder een vers 
in 3 kol., door /. 9. Feen io Deventer, getiteld: «Meyerans ▼. verschei- 
dden crniden" beginn.: Doe Silva enz. 

1684 Hetzelfde. — Prins Frederik Hendrik in een veldtent, omgeven van andere 
Prinsen en Oeneraals, ontvangt de sleutels van 's Bosch, die de Boatdie 
Maagd hem geknield aanbiedt , in het verschiet de nittogt der belegerden . 
Boven in de pi. een 4rcg. vers: »Siet hier in dit Tonneel ens. br. fol. 
\t, 87 dm., hg 14^ dm. Sch^nt het bovenstuk van eene andere pi . te z^n . 

1685 Hetzelfde. — Portret v. d. Prins; borstbeeld, links, geharnast, v6ör hem zgn 
helm; ter weerszode z|jne spreuk: Fatriae patrique, en v. onderen het plan 
T. 's Bosch op een schild: met Dnitsch onderschrift : «Belegemng i,der star- 
ken atadt Hertzogenbusch," etc. Door en met adres van O, Köler.\X. 4o. 

1686 Hetzelfde . '— Eeuige soldaten voor een huisje kaartspelende op een trom- 
a mei; in het verschiet den Bosch. Met 8reg, vers: .So haest een Leeger 

„leyt", enz. en de spreuk: «Die waecht die wint." Naar (en door) M, 
/. de Jonge. Met adres v, C. J, Vistcher, br. fol. Hg. 24, br. 80 dm. 
b Dezelfde plaat, latere druk met adres van F. de Wit. 

1687 Spotprent op het verlies vau *s Bosch? ofMaastr.P door de Spanjaarden . --> 
▲an tafel, regts, zit een Jezuïtj een vogelpastei wordt door een soldaat 
(een Hollander) van tafel genomen ; 2 monniken verweeren lich tegen een' 
anderen soldaat, die een pistool op hen afschiet. Vooraan, regts, neemt 
een ander man een fraai koel vat weg. •*- Zeer geestig geëtste spotprent 
tonder eenigen naam, doch stellig in dezen tijd behoorende. br. fol. Hg. 
81, br. 81 dm. Uitent zelduum, In de collectie van den Hoer-A. t. 
Stolk te Botterdam. 

1688 (i6S9. Jany.) Strooptogt van 4 Holl. schepen onder den Commandexur 
Hendr. D . Kleuter op de Portugeesche kust, b^ Kaap Mdntege (Mondego), 
waar het stadje Buarcot door hen geheel wordt leeggeroofd- ên verbrand. 
(Wassenaar, verhael XVII. 82). — Gezigt v. de stad Bnarcoe» tegen 
een' berg aan; op den voorgrond de 4 Holl. Schepenen eenige aioepen . — 
Met afzond. 74rcg. vers in 3 kol. geleek.: '/ Verkeert kastt,W9Anïï. 
het geheele feit verhaald wordt. Met adres: Amst, Fr. e. d, Hoeye, 
in de Kalverstraat in de „dry Rooseohoeye 1629". br. fol. De plaat hg. 
86, met vers 88 dm., br. 85 dm. -^ Deze plaat is zéér fraai gegrav. en 
uiterst eeïdsaam; ik heb er geen ander Er. van aangetroffen. 

In dit vérs zgn eenige toespelingen op Piet Heyn, ei zeker werdt op 
agn dood; in Mei v. dat jaar, gedoeld met deze woorden in den 5en 
regel: j^Ofschoon den Bullebaok, gel^k men sejt, verloren , ^«^ ons vader- 
,»leiid nu heeft, enz. 

1689 (SI JtalQ.) Inval v. Graaf Hendrik v. d. Berg in de Veluwe (Wtgenaar 
XI. 97.) »Den Tselstroom v. Arnhem tot beneden Deventer met een ge- 
^deelte der Velnwe". Bovenschrift T. eene kaart met iMckrift: j^Nienwe 
Imperfecte Kaerte v. d. Yselstroom»... waer in curieus naer de mate ver- 
i^toont wert den inval van Graef Hendrik van Berg mei s^ bqhebbende 
i^paensehe en Kejsersche krygsmaoht, mitsgaders hare Qnartleren , 'Schan- 
jpeen ende Legerplaetsen in den jare 1629. Amst. Cl. Janeg. Vieieher,'* 
Kaart t. dé Velawe en v. d. loop der Usael; regte Def>emter> links 



k 



Vemunbg nm WesoL HM. 

ArnhMi. Met 2 t&odlerl. Ueina kiartjet; bortauui Itnln dit Tin het 
kwartier f ui Graaf t. d. Berg bq Dieren, onderaaa regta dat tiq het 
kwartier bg Bmmmen t. Griaf Jan en t. Doleken, Gonfemaor ▼. Grol. 
Geteèk. en genieten door O, F. «. Berekemrodê, br. fol. Hg. 40dm.,br. 
M dm. iêêr ê$Uêêmm, —Van dete kaart benut eenedergelgke, metadra 
Tan A. Verhoeven te Antwerpen, in den Atlai ¥an Mr. J. T. Bodel 
Nyenknie te Le^en. 
IMO (19 Aag.) Verrassing van Wesel door den Kolonel O. ▼. Gent, Heer t 
« Dieden. (Wagentar XI. 99.) — Plan t. Wexel met k. omliggend land 
onderaan de Rqn en Boriok. Boten in de kaart een ireg. Tere: Lof, eer 
#n fr^ êff Oodt, ene; regts een insekrift, waarboyen eene band ait de 
wolken de ketting t. Wesel doorknipt; links eene plaat, de ▼eaten tib 
Wesel Toorstellende, waarop Dirck en Pieter Mnlder en Jan Bootleer 
slaan, door wier hnlp de Staatsebsn in de vesting geraakten; en 2reg. 
fers: Jk dê «Mr#, thiysirt nmckt, ens. — Met afkonderlqke HoU. en 
Fransehe nitvoerige besekryving der verrassing; ieder in 8 kol.; met adres 
T. a, /. risieAer te Amst., ia de Kalverstr. 1629. gr.fol. Hg. 28 dm., 
met beschr. 46 dm., br. 40 dm. Mdesmm ê» fraai. 
I Dexelfde kaart, zonder insekrift regts » doch met Ireg. bovenschrift en datam 
19 Aag. 1629. Zonder beschrqv. In den Atlas v. d. Heer A. t. Stoik 
te Rotterdam. 

1641 Als voren, leer naanwkenrige doch minder (raa|je kopq; sonder bet ven; 
Lof, enz. in de kaart, en tonder de ketting, ens. doek met de plaat v. 
Wesel, links. br. fol. Br. 87 dm. Zonder beschx^ving. — Uit: Comme- 
lin, 1661. 

1642 Als voren 9 doeh jnist omgekeerd; de plaat v. Weiel regts; londer de 
vorsen ens. (Geetst door D, Stoop f) br. fol. üit: Commelin, 1662. 

1648 Als voren, meer verkleind, regts het inschrift, sonder veraen en pbat. 

Van ond. eene Holl. en Fransehe beschi^v.: «Kort verheel ... . ende 

«Gap. Wolf," in 2 kol. naast elkander. Met adres v. (7./. VitteUr. 1629. 

kl. lol. Hg. 15 dm., met beechr. 87 dm., br. 28 dm. 
1644 Als voren, doch grooter, met Dnitsche woorden in de kaarten verklaring 

der letters «— /, met de ketting eni. als op No. 1640. br. fol. Hg. 28, 

br. 26 dm. 

1646 Hetselfde; anders. Ben grooter plan v. Wesel; regts de Rgn en Borick; 
bovenaan regts een InMhrift. Met Holl. en Fransehe besekrgving, te samen 
in 8 kol. Amst. H» Homdktêt op den Dam, in den Atlas. br. fol. Hg. 
26 dm.» met beschrqv. 88 dm., br. 88 dm. Zeldtamm. 

.1646 Pro61 ?• Wosel met Ireg. opschrift: »Wesel gewonnen 19 Ang. 1629". 
Fraaie grav. sonder naam. br. fol. Hg. 11, br. 42 dm, In den Atlas 
V. d. Heer A. v. StoIk te Rotterdam. 

1647 Zinneprent ter eere van Frederik Hendrik na de verovering van den Bosch, 
Wexel, ens., met borensehrtft: «Victoriwaegben v. d. Doori. Prinoe t. 
«Or." — De Prins, door Vittaria gekroond, sit in een open zegewagen, 
bestnnrd door Fideo, waarnaast 9 sinnebeeldige vronwenignren: Fieteu, 
Idiertoêp ens. al dansende gaan; de raderen en paarden vertreden de 
figuren: liratmiêp Idoiedria^ ens. V6dr den wagen gaan overwonnen en 
en geketende soldaten; op den aektergrond, regts, nittrekkende soldaten 

. en eene kerk met toren. In de Inckt de Faam en fi engelen, die een 
baadaUir mat Sreg. vers vastkoidea: Qese^eiUiêdgFriiu, ens. Van ond. 



MMl ZuuMprattten over *a Boadi «a WeML SIB 

dngl dtr pltat Ma da Stoteii Oei. door don teekeuar .idir. p. if. F«m#. 
Zeer frtai ea knehtig gegray. doorD. 9, Bnmim. Yoortreflbllikaalilrak. 
br. fol. Hg. 40 dm. 9 met boTeaiolir. ea ?eri 46 dm.» br. 50 dm. — 
DeoM plaat ie later Toor aadere gelegeahedea gebraikt. SU op 1072. Se 
ie het origiaeel of eeoe aavolgiog der aitmaateade vdgemle plaat. 

1648 All Torea, doeh Teel grooter. — « De Priat lit op eea lifewegea door S 
spea paardea getrokken» en getoerd dooreene noaw» die eea opengml^pea 
bock fidêê op dea eeboot beeft JuiÈUim^ CkariiéUp IVmpir— /ia m £hh 
dêuHm (aadere fignrea daa op de roorg. pleat) Terseilea daa wagea, terwyi 

' TirmÊm, Fram ea Immdim door de raderen ea paardea faraMiraeld wordea{ 
aobtcr dea wagea de gerangeaen ea aoldatea met Taaadala; ia het fer- 
aehietf regte, eea aittrekkead l^ger ea groote kerk; ia de laeht aUaea da 
gaan^jiOBder vera. — UitToerige oompociti^ nitmoateadfiXCi^ aonder aaam* 
doeh byna leker door J. O, vmn Fttêi, 80 bladen faa aear TemUUeada 
grootte, te aamea 100 dm. hg., 150 dm. br. — IKlerif mMhnmi. lOat 
Termeld door BërUek in iqa' Cetalogaa ?• h. werk ?aa ?aa Yli«t«- doeh 
door NëgUr» Kftnttlerlezioon, XX. 468, ea in dea Catakgae ▼• h. kabi» 
net T. Paigaoa DyonTal. — Bematin den AUaa f an Hr. J. T.BodaI2Q«^ 
haia te Leydea, en ia afkomatig ait dea Atlaa f • Baron t. Haeekeran ? • 
Walien, ia 1834 te Zatphen ea bloe aaa dea Heer Bodel TeriKMbt. 

1649 Ziaaeprent ter aelfder gelegenheid; — met ondareehrifti «Ob dabaUatoa 
iphoetea, dfcaqne aenratoa." — De Priaa ataaade in eea' legewagan, (dte 
lange den Vyverberg te 'aHage eene eerepoort, met iga naam an da wi^ 
peaa der proviaeiën Teraierd, iar^dt,) wordt door Vietoria gekroond; RêcU' 
wmirüehêii ea VooniehHekeii ea aadere aiaaebeeldige igiren ▼oeran dan 
wagen, die Toorafgegaan wordt door de Stedemaagden ea Berelhabbera 
{OrabbêiuUmdt en Loêono) der beide rerererde plaateea. BoToa ia da plaat 
de NmttOMêekê Eêldenkemêlt waar de Dnitaohe Keiier Adolf t. Naaaaa en 
Hendrik de IV t. Frankrgk ala God, Vader en Zoon, aitten en daarby de 
baaten 7an "Willem I, Manrite, enx. en ook t. Oldenbaraereld; eeae ge» 
heel andere rooritelliag dan het OcnuÜimm Hêroietm op da plaat 7. éê 
Par (N<>. 1629) doch daarmede dikwgla ferwiaaeld. Fraage graTnra aonder 
naam (door S. SëPiy^ br. fel. Hg. 88, br. 60 dm. — Vaa deae plaat 
beataan rolgena Brandt, Leven 9. Vondêi, bl. 88, afdrakkea met het 
vera 7. Vondels Zegnnn§,tai, er onder, wat ik eehter beiwaarlqk geloorea 
kaa; evenmin ala het geaegde op bl. 88 (Vondel'a Leven) dat Vondel'a 
▼era op de bekende plaat der Remonstrantaehe kerk (1680) ^Op, op, wuffn 
ÊÊÊÊfgodm" daaronder ion gedmkt ign, te minder omdat het kleiaara vera t 
dê Eiil%§heid km§ noaü, enx., daaronder gegrav. ia. 

Deae pi. ia In 1648 voor den Vrede ▼. Mnnater veranderd ea toea met 
h. oaderachrift: Pnx una umutm. trimmphii poUor aitgegevea. 

1650 Deielfde pi., leer verkleiad, aonder naam v. grav. 8«. Uit Vondel'a Hekal> 
diehten. 1709P bl. 69. 8o. Hierbg het «r impor§ vaa Voadel terbeant- 
woording der vraag], waarom het hoofd ▼. Oldenbaraeveld in den Naaaaa- 
aehen Heldenhemel voorkomt. 

1651 Deaelfde plaat, met bovensehrift: „Zegeaang ter eeren van P. H." eni.; 
ter wederzqde en onder de plaat het geheele aitmnntende gedieht 
fan Vondel op dexen iatogt. Rotterdam bg P. de Veer. 1781. folio. 

165S Zegiwagen voor Frederik Hendrik. — De Ftina door ean S^el gekroond 




224 Zmnepranten over WexeL -^ VeroTering van Olinda. 

sit in een' rgk renierden legewagen door Fidarim geroerd en door 3 
patfden getrokken ; in bet Teriokiet de proftien ran % iteden, '• Boeck en 
Weiel. In de lacht Fama en SegtUeekem, londer naam t. gnr. — Yan 
ond. een calligraphiieli 86reg. rera Tan /• de BruMg. »Hoe wai elck 
i.een Teriielt," ens., waarin ook Tan Wesel gesproken wordt , eneenéreg. 
▼erts »Ii Hapsborch prajtach en praf'. De ealligr. naar /• Prmtre, door 
/. Loof gegrar., gr. ful. De plaat hg. 24 dm., met ealligr. 48 dm., br. 
87 dm. Zeldtaam en téér fraai, 

1658 AU Toren; nnneprent. — Frederik Hendrik Tergeceld door 8 andere Priii- 
ten van Oranje; met opschrift: «Nassovii hérods qnomm qno aeribimu 
j^aono (1680) Tindicat aetemos yita snperstes stos." en Mreg. onde^ 
aehrift: «Groot sehole," ens. Naar en door A, p, d. Femme, br.fol.Hg. 
46, br. 67 dm. Komt waarechgnl^k zeer overeen, dodi leer Terkleind, 
met de pi. No. 1681, na de TeroTering Tan 's Bosch. In den atUs ▼. Mr. 
J. T. fiodel Ngenhois te Leyden. 

1664 Frederik Hendrik te paard metsgneTeldoversten. Zinneprent op de rerore- 
ringen in dit jaar. Met ?er8 en adres y, R, v» d, Hoeye* gr. br. lol. — 
Onde prent, slechte afdruk.— In Catal. Monniks t. CleeflL 1860. N*. 895. 

1666 Zinneprent ter eere Tan Frederik Hendrik, met opschriftt »Lof des doorl. 
,, Vorst Fred. Hendrik OTer de Yictoryen t. Wesel en 's Hert." — Baite 
T. d. Prios, omgcTcn t. een Oranjetak, waaronde de platte gronden der 
beide steden, naast elkander. Met gedmkte Tenen en: Damekeeggimge vaa 
/. Coleuld, gr. fol. — In Catal. Mnnniks t. Cleeff. 1860. No. 894. 

1666 (1030. 13 Febr.) »De Stat Olinda de Phamambnco,Terorertbq denOenerael 
Hendriok C. Lonck, Anno 1680". (WagenaarXI. 118.) — BoTensehriftop 
swarten grond Tan 8( aaneenbehoorende bladen, waarTan de 2 boTenste pla- 
ten het profil Tan de stad Olinda in Brasilie Toorstellen , en meer links P<nw 
in brand staande en J, Antouio Faz, Toorts de Tele HoUandseke sehepen 
die de stad bemagtigen; op het regterblad eene cartoache met nitlegging 
der 18 No. op de plaat. Daaronder op 1^ blad eene uitToerige kaart der 
kust Tan Brazilië, met Olinda; boTcnaan links nog eene kaart Tan .Het 
«noorderdeel Tan Brazilië," onderaan eene cartoache met Lat. opschrift, 
en boTcnaan regtt eene afbeelding der suikermolens; ter weerszijde ran 
deze kaart een Fransch Terhaal : i,Bref récit de la prinse de Olinde .*" Fraaije 
graT. zonder naam . — Hierbg : »Cort Terhael Tan alle 't gepasseerde in 
M*t Tictoriens Tcroveren der Stadt Olinda, anders genaemt Phamambnco" 
in 8 kol., onder de kaart en Fransche beachrijring doorloopende. Metadrei 
Tan Cl, /. Fiucher te Amst. groot br. fol. De 2 pi. tezamen hg. 64, met 
opschrift en beschr. 78 dm., de 2 pi. aaneen 91 br. dm. — Desebeschr^ 
ring is waarschgnlgk opgenomen in de Bry, Or. Voy. Xm. — Van deze 
plaat bestaan 8 rertchillende kleinere Dnitsche kopijen, met zeer Tcracheiden 
Dnitsche beschi^Ting. Deze pi. was in Catal. Mnnniks t. Cleef 1860 No. 400. 

1667 «Olinda de Pemamboeo". — Profil der landstreek en der stad Olinda; links 
het dorp Poto, en de suikerpakhnisen in brand gestoken door de Portngee- 
zen. Op den Toorgrond de Hollandsche Tloot. — Bene plaat in 4 aaneen- 
slnitende breed folio bladen, met boTenstaand opschrift op label bo- 
ren in de 2e en 8e plaat. Zeer fraai geëtst door /. O, B{romJtAoret f) 
Met aftonderi. Lat., Holl. en Fransche beschr^Ting der Stad, en Tcrmel- 
ding dat tg later (in 1641) Manritiopolis genoemd is, op 15 kl. 4o. 
bltt^JM» gen*». 1«>»16« met adres t. J. Blaen te Amsterdam 1648. De 4 



Verovering van Olinda. — Bemonstr. Kerk. 82K| 

bl. U lamen br. 216 dm., iedere pi. hg. 41 dm. — Bijtond/Êr frmaijê 
en uldzame plutt. £en fraai Ex. hiervan kwam Toor in mq&e anetie ?an 
18 Mei 1669, No- 1374, verkocht voor 35 Gl. aan Blr. J. T. Bedel 
Nqenhuis te Leyden. 

1658 Verovering van Olinda de Fernambno. — - Kaart v. «Het noorderdeel v. 
.BratUiën" eni.; in het midden aan het itrand de itad; bovenaan regtt 
een plaatje v. de «SnyckermoleDi" gr. br. fol. Hg. 86 br. 69 dm. In 
den Atlas v. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 

1659 Hetselfde. — Gesigt op Olinda de Femamboco; regtt Povo, daaronder 
a eene kaart der kust van Braxilie met plan v. Olinda, en vele schepen. 

Zonder naam v. grav. Gem. links: Fig. 10 folio 100. br. fol. Uil Gom- 
melin Fred. Hendrik. 1652. 
b Deselfde voorstelling, jaist omgekeerd; Fovo links, het qjfer regti. Uit 
Commelin. F^ H. 1651. 

1660 (16S0. Jaiy.) Zinneprent op de Regensburger Jmneiiia. — Keiur Fer- 
dinand staat weifelend tnsschen Fax vera en JuiiUia (de Protettantiohe 
vorsten) die hem de zegeningen des vredes aanbieden en tnsschen Pms 
diêttmuUUa (den Franschen Gezant) die hem raadt den Oursor Thfjamii 
(het Trojaansche paard) te bestiijgen wat Jmnegtia (de Spaansohe Gesant) 
hem vergeefii aanbiedt. -— In het verschiet r^dt Aamutia niar Sn* 
geland, waar Karel I {Jusius fervor), bg Dourit (Dover) onder een boom 
staande, het swaard wil trekken voor z^n' zwager Ferdinand v. Bohème 
en weigert het lersche leger in Franschen of Dnitschen dienst te doen 
overgaan. — Hollandsche gravure v. dien tyd, zonder naam. br. fol. Hg. 
22 dm. br. 29 dm. Zeer zeldzaam» — Hierb^' een uitvoerig HoU. vers deze 
plaat geheel verklarende: «op de Regensbarger Amnestia" op 2 blads. 4fi. 
nit een dichtwerk; onderaan gen°. B 3; waarschgnlyk de herdruk van de 
origineele uitgave v. dit verklarende vers. 

1661 (Aag.) «Graef Jan v. Nassou geslaghen en ghevanghen. Anno 1630." -^^ 
Inschrift boven de voorstelling v. h. gevecht bg Wesel en gevangenneming 
van Graaf Jan door den Kolonel YsseUtein (Wagenaar XI. 117.) — Zonder 
naam v. grav. Get.: fig. 11 fol. 102. br. fol. Hg. 29 br. 87^dm. Uit: 
Commelin Frederik Hendrik. 1651. 

1662 Hetzelfde. — Fraaije geelste kopg der vorige plaat met eenige veranderingen ; 
op de vorige plaat is op den voorgrond in het midden een boomtronk met 
bladen, hier zgo slechts enkele takken zigtbaar. Zonder naam v. grav. (Geetst 
d. J), Stoop.) br. fol. Hg. 27 br. 35 dm. Uit: Commelin Fred. Hendr. 1652. 

1663 (8 Sept.) Vrge Godsdienstoefening der Remonstr. te Amsterd. — Bouw der 
Remonstranten Kerk te Amsterdam , ingew^d 8 Sept. — Gezicht op het in- 
wendige V. h. kerkgebouw, waaraan drok gearbeid wordt, en de nevenstaande 
hnizen, bovenaan 2 engelen, waaraan ecu de vrgheidshoed , de andereeen 
opengeslagen boek, waarop het Alziend oog, draagt, en inschrift: Templum 
Christ. Amslerdami. •— Van ond. het uitmuntende Sreg. vers (v. Vondel) 
„De Heyligheid hing noji in kostel. stof, enz." en een 8reg. Latynach 
en Fransch vers. — De plaat fraai gegraveerd door F. Br(un?) br. fol. 
Hg. 41 br. 53 dm. Zie de noot by N^. 1649. 

Hierbg de origin. druk v. h. vers v. /. v. Vondel: doch zonder zgnen naam: In- 
wying V. d. Christen Tempel te Amst. Ps. Il8. De steen, enz., 1630. 8 bl. 4fi., 
en eene historische aanteekening over de kosters dezer kerk v. 1630 tot 1760. 
Deze plaat is op last v. Burgemeesters v. Amst. voor een t\jd lang ver- 

29 



226 Bemonstranten Kerk. MSI. 

boden, wgl men niet wilde dat de Tr^heid, hier tan de Bemonatnnten 
▼erleend, aanleiding tot oneenigheid ion geren door het openbaar ten toon 
«tellen ?an dexe vrijzinnige plaat en ?ers. Later ii die echter aan den 
drukker A, p. Wees temggege?eD. Zie Wagenaar XI. 87. — Beie plaat 
il zéér algemeen, waarschgnl^k om de vrge strekking en het ophalen. 
Van deie plaat plaat heb ik eens een' proefdruk gezien, waarbg linkieen 
blad, h^t I6reg. veri ▼. Vondel en regts het antwoord daarop berattende. 

Op den Bou van den 
Chrifften Tempel Genaemde Chriiten, dat ia: 

te Amsterdam Nieawe Jesujten Tempel te Amat. 

De schaer, die niemant doemt. De schaer, die niemant doont. 
Als dien Gods woord afsondert. Dan 'dien Godt hem aflMndert, 
ieder rers v. 16 regels, en ter weerszijde uitlegging: 1-^8 en « — ê; dit 
blad kan niet bg deze, maar moet bg eene mg onbekende plaat over deze 
kerk behooren. 
1604 Hetzelfde. — Fraai geieeiende kopQ naar de voorgaande plaat (door /. 
Stolker) 1760. br. fol. — In den Atlas van d. Heer A. t. Stolk te Rotter- 
dam is eene oude teekening in rood krgt van de gegrav. plaat» juist om- 
gekeerd, doch waarschgnlijk niet de oorspronkelgke teekening. 

1665 (Sept.) Vervolging der Remonstranten te Leiden. Gedicht v. (J. ▼. Von- 
del) getiteld I ttHaee lihert, ergo. Papieren geld geoffert op h« antaerder 
i,Holl. vrgheid." (Vondels werken door v. Lennep Hl. 78.) Boven dit op- 
schrift de beide zgden v. 2 Leidsche noodmnnten; het gedicht v. 124 re- 
gels is in 8 kol. gedrukt en met vinnige uitieggingen aan de kant ver- 
rgkt; het is een vinnig hekeldicht op den Leidschen Schout Bont en de 
Leidsche Predik, en Profess. die in h« vrggevochten Leiden de tyranny 
tegen de Remonstranten invoerden. Zonder naam v. d. dichter. Met on- 
derschr.: jpGemunt in Vrijstad met oude Leidsche Stempels." i blad fol. 

1666 Vervolging der Remonstranten. — Eene slechte afbeelding v. Loevestein 
a in houtsnede; ter weerszijde: Anno 1630, en daaronder: «Domus lamen- 

ntationis, ofte Louvestyns Bittere tranen over de langhdnerige ghevanghe» 
»nis haerder ghevanghens/' een hevig Remonstrantsch vers v. 98 regels 
in 2 kol., beginnende: Ach, ick onsaligh Hnys, enz., get.: Tandem bona 
causa triumphai, — 1 bl. fol. Zeer zeldzaam, 
b Hetzelfde vers, andere druk zonder de bovenstaande houtsnede met onder- 
schrift: nint jaer ons Heeren MDCXXX. i bl. fol. 

1667 „Protest v. h. Loevest. Hnys teghens de versierde Loevest. bittere tranen 
„over de langduer. Gevancken." — Een Remonstrants ch vers , een weerslag 
op h. vorige, onder den schijn v, protest. Zonder naam v. dichter, jaartal 
of plaats. 76 regels in 2 kol. 1 bl. fol. 

1668 «Unitas ecclesiae. — Eend(r)acht der kercken — TEglise unie" — Zinne- 
prent op de eendracht der kerk tgdens den SOjarigen oorlog?? -» Eene 
groote Gothische kerk; in h. midden v. h. booggewelf deze opschriftenen 
8 bgbelplaatsen, daaronder een mstbed waarop een man (N®. %) E, Saxen 
(Elector Sazoniae?) ligl; links knielt eene ^ftoxiyr \Oermania) , met een 
zwaard in de borst; regts Gustaaf Adolf (N^. 8,) Luther, Menno , Dirck 
Philips, enz., links vele Roomschen, Jeznïten, enz. Op den voorgrond 
een liggende leeuw met olgftak en zwaard in de klaauwen. Met vele N®. 
en namen in de plaat, de uitlegging ontbreekt. Zonder naam v. graveur. 
br. fol Hg. 28, br. 28 dm. Zeldzaam, 



MSI. Slag op het Slaak. 227^ 

1669 (1651. 10 JalU) Zeren Remonstrantsche Predikanten, CNiellint, Capnt 
a enx., op Loerestein gerangen, ontvlagten des nachts in een open sehoilje. 

(Wagenaar XI. 144— U6.) Naar /. Buys door £. Finkeiet. 8*. Uits Kok. 
Yaderl. Woordenb. Y. pi. 1. 
i Dezelfde pi.; proefdruk voor alle Ir. 

1670 (12 Sept.) Overwinning op de Spaantche vloot op het Slaak (in de Sehelde.) 
Be eerste aanval van den admiraal HoUare op de Spaansohe vloot, d. It 
Sept. Lithogr. in klenren naar en door P. /. OekoUL br. fol. Uit: Neerl. 
Heldendaden ter see. — Hierbg eene uitvoerige historische beschrgving 
van 4 bladi. door Mr. J. C. de Jonge; aan het einde wordt melding ge- 
maakt V. eene kaart door TT. Bollar gegrav. waarop de weg, die de vloot heeft 
genomen, aangeduid is. Deze kaart vind ik bg Parthey, Hoüar niet vermeld* 

1671 (13 8ep(.) Overwinning op h. Slaak.— (Wagenaar XI. 136). — «Pascaert 
aV. de gelegenth. v. d. Schans te Santvliet, vertoonende de verdroncken 
yoverwaterde landen . . . gorsingen en killen , tnsschen Bergen-op-Zoom en 
^Antwerpen; t. niens verbet. door C, J. Vweher. 1631". Begts Antwer- 
pen, in het midden Bergen-op-Zoom , links Willemstad. Boven in regta 
eene afzonderlgke plaat het zeegevecht bij Nienw Vossemeer bg Bergen voor- 
stellende, met bovenschrift: «Verover, v. d. Sp. Vloot." 18 Sept. 1631.— 
1^ bl. br. foL Hg. 39 br. 64 dm. De plaat br. 36 hg. It dm. ZMuum. 

1672 Geheel als voren, doch verkleind; met 6reg. Dnitsch bovenschrift; daar- 
onder de afbeelding v. h. gevecht op het Slaak; regts en links de busten 
van Fred. Hendrik en Jan d. Onden in med.; daaronder de kaart. Met 
Dnitsche beschrgv. in 8 kol. zonder adres. fol. Waarsohgnlqk in DoitichL 
naar bovenstaand orig. vervaardigd. 

1678 Hetzelfde, doch anders. Kaart v. de landstreek, bovenaan Antwerpen, 
onderaan Willemstad. Met 2 kl. kaartjes, bovenaan links, van: «S. £xc. 
„Qnartier in de Lange-Straet" en daaronder »S. Eze. op Noortgeest bg 
«Bergen-op-Zoom." Met monogram C. V. Q.? geentrelaceerd (C, v, Quebooreu,) 
en adres v. B. Langenes, — V. ond. een «Kort verhael .... hoe de Vlote d. 
i,Konings .... tot Antw. over lange jaren toegerust, met haer eerste nytvluoht 
«bg d. Prins v. O. verovert is. 13 Sept 1631. 's Orav. Barent Lange- 
«nes, Boeokverkooper op de Groote Sale v. h. Binnenhof*" br. fol. Hg. 
46^ met beschr. 65 dm. br. 48 dm. Roogst zeldzaam, 

1674 Hetzelfde. Afbeelding v. h. gevecht, bovenaan regts : «Het Slach opt Slaeck. 
«1631." Fraage pi. znd. nm. v. grav. Gemt,: links: Fig. 12. fol. 111. 
br. fol. Uit: Commelin Fred. H. 1651. 

1675 Hetselfde. Dezelfde voorstelling, slechte copie, doeh omgekeerd; het op- 
schrift links, het cijfer regts. fol. Uit Commelin. 1652. 

1676 Kaart en verhaal v. h. vernielen des Konings Vloot door d. Prins v. 
Oranje. «Aldus vermeld in: Schouwburg der Nederlanden. 1759." bl. 89. 

1677 Spotprent op der Spanjaarden nederlaag op het Slaak, met bovenschrift! 
«Triomph-torts Over de Neerlaegh d. ConincL Vloote op h. Slaeck" — 
Eene plaat in 2 afdeel. boven elkander. De bovenste vertoont: JienhVi- 
den henengainc^* het vertrek uit Antverpia waar de Infante en Cardtnael, 
Graaf Jan v. Nassau en den Prins v. Bar 6a f on, de sanvoerders v. den 
togt, zegenen. Daarnaast links, een hoorn, waarin Signoorken crnypt. 
(Zie over deze afbeelding v. d. hoorn N». 1385.) — Op de onderste af- 
beelding ziet men: Den droeven uyiganc nl. de Schepen en doode Span- 
jaarden op het strand, in het verschiet Zierikzee en ter toten, — Van ond. 



228 Slag op het Slaak. — • Athenaeom te AmstexdanL 

een Itöreg. ren ran /. v. Vondelmi »'t Gewapent Soheld glig tityl* 
Biet de 4 regels tegen gewetenidwang die in de gewone milgafin igier 
werken weggelaten sgnP — Naast dit Tem «Brief reeit 4e 1'anM Sip.' 
en daarnaast eene Doitsche vertaling in renen r. dnt ▼. YcnM. ^ I» 
der naam r. grar. en nitgerer. IbL Hg. 17^ dm. mei ofeekr. ei 
86 dm., br. 84 dm. Zeer teldaum, 

1678 Deielfde plaat, doeb sonder opschrift of rerxen. Boren de» ^eal 
andere grootere. Prins Frederik Hendrik staande, ten Toetoe eit, gek»- 
nast, roorstellende, wien door 't FereeuicJU Nederlmmdi eea leewctknsi 
aangeboden wordt. Achter den Prins, links 's Hertogeabeeek ee in kt 
midden een preekstoel (fitUgio) waarop een predikant predikt, cu. Be- 
ven in de plaat een 2reg. ytT%\ O Belgia, VoU weeld, eoi. Ter wee»- 
gqden ran beide platen eene reeks ran 6 grootere en 6 Ueine ut 
daillons ran 24 steden en forten door den Prins ran t6S9 tei I6SS ia« 
genomen , beginnende (links) met 's Bosch , en eindigende (rngta oederssa 
met Maastricht en Safünge. Zonder naam r. gnr. {Cr, eU Fkêf) -— Het 
fceheel bestaat nit 4 platen op 1^ rel bgeengedmkt, te nmen hg. 46 da. 
br. 41 dm. folio. Zeer teldxaam. Deze plaat is leker ia i68S aldns » 
mengesteld. In een' onden caulogns rind ik op löSOrermeldt.^QnttgieDfl 
.zegekroon ; de Nederl. maagd biedt F. H. kroon en scbatten ene. Beer 
»C. de Pas," Is seker dese pi., waarboren misschien een opsehrill bekooK 

1679 Zinneprent op hetzelfde. — „Oods banniere, Opgerecht ter gedaehtenisM 
i,r. de wonderbaarl. rictorie te water rerkreghen den 13 Sept; eai.* Sr^ 
gelig opschrift boren eene plaat in 8 afdeelingen naast eiknader, was^ 
ran het midden een medaillon rertoont tegen den maar ran eea groot 
gebouw rustende en ter weerszode een Romeinsche krqgtinaa Mei laiwff- 
takken, op het medaillon is dit gerecht op het Slaak erebeeld, omgerea 
door de wapens ran 8 verorerde Steden, 's Bosch enz. Met 4reg. ivn'. 
Schepen, Scherpen, enz. Links eene voorstelling van Mozee, Aaron ea 
Josua op Horeb biddende , Exod.^SU., regts de stryd ran Israël tegen Ama- 
lek Exod, XVII t. 16. Door L, van Bremden, — Vanond. in gegnr. calli- 
graphie een 40reg. Yen in 8 kolommen: »Hoe heeft die Vlaemaehe tocht" 
enz., en daarnaast eene 8regelige rertaling ran Hooglied II. 15. »Onse 
ipW^'ngaerd", enz., door J. de Brune. De callignphie rolgens den schoon- 
schrgrer Pratre. — gr. br. fol. Hg. 28 met opschrift en ren hg. 45 da. 
br. 64 dm. — > Zeer ukhuuun en fraai. 

1680 (1659. II Jan) Inwgding?.h. Athenaeumillustre te Amsterdam, gesticht 
in 1631. —Zinneprent bg gelegenheid r. h. 2e Eenwfeest inISdt. Eene 
znil waarop borenaan de jaren 1632, 1732, 1832, waarnaast de Tgd ea 
Minerra; lager de borstbeelden in medaillon ran r. Baerie, Yossina, Hooft 
Vondel; lager eene poort waardoor het Athenaenm zigtbaaris, roortaeeae 
rol met de namen der Professoren in 1832 doceerende. Naar S. P. Ooh 
terhuü door D. Sluyier, fol. 

Hierbg een gerigt op het Athenaenm nit Donuelaer, Besohr. r. Amst. 
1664, 4^; een ander gezigt op hetzelfde: lithogr. naar Jefyerhnis door 
Daiwaille. 1831, fol.; een dito door II. Schaute uit den Atlaa r. Amst. 
bü Fonqaet. 1783, en een gezigt r. h. Auditorium, in h. Athen. door 
H. Schouie uit denz. Atlas. br. fol. 

1681 (14 April.) H. de Groot in Oct. 1631 in het land teruggekomen, rertnkt 
ia het geheim ran Amsterdam wegens de prijs ran ƒ200 — door de Sta- 






tem V. HoIL Of ^ powM bemI. (Wmtaam XL 117. 144,^— «f' 

trofdt 4ct Mckte ia 

preat ▼• k. 

Tlngt «t Amt IMS. 9». 
IMS CM MfL) AMfafiiMirIf Bu^oi 

ken. Naar /. Bmyt éoor 1. fiafate 19. Uit (Fakkii 

•terdam n pi. 4. 
16S8 (4 Jib|.) Platte giaadn taa Teak, Sbalca. Bacna 

tlot Aigeateaa aaa de lUae , aDca ia ItiSi, dea 4ca, Sca « 

dcNff Frederik Headrik iageaoaca. (Waccuar XL ISI.) Te 

bl. kr. fol. Gciat.: Fig. IS fol. 11S Uk: Cawacüa F. 

1684 Hetaelfde, doek jout oai|:ekecrd, koveaaaa liaki Teak, 
Boenaoad. kr. fel. Uit Coaaelia IGSi. 

1685 Afbeelding der IS Sterktea ea d^kea daor de HaUaadsi ia ItSt 
in Brakand eni. ingeaoawa. als: Teak», Becraaad, Aigealaa, e 
Xene kreed fol. pi. nit Bleaa Stedtkoek. — la dea Atba t. 4. 
A. T. 8tolk te Botterdaai. 

1686 (S JuQ.) Graaf Eraat CaaiMir stcvrelt ia ket kekf t. Iihbiij U. 
plaa^. iV, — Heti. Proefdrak. 

1687 (1655. S Jaa.) Lqkatatie ▼. Eraat CaeiBir, StadkoaderT.Tiialad. Iiw 
lange treia op pi. afbeeld net doorloopeadopoekrift: g T r eaiateli gke Cyt» 
▼aert olte Begrafen. dea oataeldealickaeaa. t. . . Sraert CÊÊmft," caa. O^ 
de Ie pi. iqn portret, daaronder iga dood voor Eocraaad. SJaB|t6St, 
op de laatate de opdragt ▼. d. aitgever C. Faataaas te ïa>aaMiaa 1664 a^ 
sqne wednwe ea de Prinaen ▼. Naataa. Naar /.Jcgfbcrv door/. Athmmk. 
SOU. ieder kg. SO^. kr. 49 dai. £ecr ield»aB. — la dea AHm ▼. d. 
fleer A. ▼. Stolk te Botterd. ia kierkq eeae HoU. keocki^T. oa imitii^ 
■et fenen op 5 fauige bl. ieder t. 6 kol. 

1888 Wapen ▼• Ernet Caiimir, met anapreak Gnutea/ ea daaronder iga aaaa 
en titela. gr. fol. Fraaqe grar. gelqk aan R*. 1548 ea even ala dieplaal 
ait: TkiUiÊU jieadmie de fepée gr. foL 
1689 (I6S9. 16 Ju(i tot 21 Aag.) Beleg ea ianeaung vaa Maaetricki. (Wa- 
geaaar XI. I5S tot 157). .EipogaatioTrajeeUadMoeaaaaaeaMrdiqaia 
arbikoa ae maait., daeta Hl. Anr. Priae. Frid. Henr. A*. 16SS capcia 
i»ae debell." Opsekrift in fa^it. en enraiTe ktten boren eeae aecrgroote 
kaart in 6 gr. fol. bladen (8 bo?ea, 8 onder) Tan de itad ea kaïa 
met de belegeringtwerken; ket gekeel door cene breede bloemraad 
BoYcnaaa regte 6 afbeeldingen ▼• kleine foftea; onderaan liaka 5 afbeel- 
dingen ▼. Maastricht, Roermond, Tenlo, eni.; Met vele HoU. ea Fraa- 
leke iaaeriptita in de plaat. Maar Jtm FUiluér, Palatinat, gegraT.doer 
(S. Sanf?) 6 bl. gr. fol. te tarnen kg. 112 dm., br. 138 dm. Hoofti 
aMwÊM en aur frtmi, — Bg dit Ex. ia de bovenate kelft der Ie korenate 
Bnkieke plaat, (dna met het b^gin t. k. opiehrift) en de ondente legtuke 
(of 6e) pL in faetimUe. 
1.690 Betielfde. Kaart der stad, der wgde belegeringawerken en ran kat fene 
omgelegen laad aan beide oevers tot Haren enitteren toe; met Tde HoIL 
en Fransche inaeriptiSn. Tan onderen regte en links 1 groote en S 
kleine afbeeldingen, nl. links ▼• d. ainyal door Pappenkeim op k. kwar- 
tier T. Oraaf Manrits, regte ran den Pietarsbeig, daarbofen raa de forten 
ea kooger op da lithgging dar 65 N^. op de kaart. BoraaUskaWXBAVU 



280 Bel^g yaii ICaasfadohi MH 

privilegie voor 8 jaren der Stoten Gen. den Ie Not. aan Dm. CUttÊrt, 
Kwartiermeetter ▼. d. Graaf ▼. Solms gegeven en de overdragtoplt Dec 
aan C. •/. Viueker, Regta de Lat. opdragt der kaart door Dm. CUUka 
aan de Stoten Gen. 1633. Onderaan: Dm, CUteker delin. ea adrei r. 
C. /• ViueAer, br. fol. 2 heele boven en 8 halve onder bl. te mneak. 
106 dm.» hg. 64 dm. 

Onder deze kaart behooren nog 2 lange, 81 dm. hooge^ aan elkander be> 
hoorende strooken, beheUende de plannen v. Yenlo, VeroTer. ▼• d. Cao- 
denstoynschen dgk, Orsoy en 9 and. vestingen, en 2 profilen.— Voorts 
een uitvoerig verhaal in 10 kol. v. h. beleg, met opsehr.: » Afbeeld, d. 
it Beleg. V. de stercke itadt Maestr.**, eindigende met de capitulatie eade 
articnlen, gheacc. enz. Amit. C, J, Vittcher. 1632. — Beie 2 bl. » 
tekst berusten (met de kaart) in het Archief der Genie aan h. Minist. r. 
Oorlog, gen*. Veldslagen 519a. 

1691 Dezelfde kaart; originede /««itMiii^ der 2 bovenbladen, de stad rivier en bele 
geringswerken voorstelleade. 2 bl. te zamen br. 101 dm. hg, 48 dm. gr. foL 

1692 (Jnl(J.) Beleg v. Maastricht. — 2 hooge smalle strooken, zgnde het reg(- 
sche en linksche blad van een e zeer groote kaart v. h. beleg; ophetlii^- 
sche blad bovenaan het portret t. Fred. Hendrik in medaillon, met Lat. 
omschrift, daaronder de Maas en lager het kwartier v. Brederode; op het 
regtoche blad bovenaan het wapen v. Maastricht (eenester,) en daaronder 
het kwartier van Pinsen. -— Naar de uitvoerigheid dezer beide bladen te 
oordeelen moet de geheele kaart wel uit 4 of 6 breed fol. bl. bestaan. 
Deze z^n ieder hg. 41 dm. br. 9 dm. 

1698 Hetzelfde, als voren (1690), doch verkleind aan de regtonöde der kaart, 
loodat slechte een gedeelte v. h. Spaansche kwartier er op voorkofflt. 
Met Sregelig bovenschrift regte: ^Obsidio et expogn« Tr^. ad M." etc. Vaa 
achteren bedrukt met eene Lat. Beschrijjv. v. h. beleg. br. foL Uit Biest 
Theatr. urb. ete. -— In den Atlas v. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdsn. 
bemst een £z. dezer kaart van achteren onbedrukt en een gekleurd Er. 

1694a Hetzelfde, doch anders. — Plan der Stad aan de onderzgde der kasrt 
de belegeringswerken en eenig land daarbuiten (op de vorige kaarten ssa 
de over- of bovenzode). — Met inschrift, bovenaan regte: 9MaestrichtB^ 
«leegert enz. d. 9en Jon\j .*' Met adres v. C. /. FiueAer, — Met a&onderL 
boven elkander geplaatste Fransche beschrijving v. h. beleg, tot 25 Jaag 
en daaronder gedrukte Holl. beschrgving tot 80 Jnn^'. Amat. C. J» Hi- 
seher. 1632. Hg. 32 dm., met beschr. 68 dm. br. 42 dm. gr. fol. 
i Dezelfde kaart, latere uitgave. — Hiervan alleen voorhanden de Holl. 
beschrgving v. h. beleg gaande tot 7 Julg. 

1696 Als voren, doch eenigzins verkleind; met Holl. en Franach bovenschr. 
regte; ter weerszode de wapens v. Maastricht en Vfijk; t. ond. regte 
eenig mitervolk. Zonder naam v. grav. br. fol. Hg 81 br. 42 dm. 

1696 Geheel als voren, iete meer verkl., met dezelfde opschriften, wapens en 
plaat. Gemt.: Fig. 14, fol. 186; br. fol. Hg. 28 br. 86 dm. Uit Com- 
melin Fred. Hendr. 1651. 

1697 Als voren, doch juist omgekeerd. Slechte kopg der voorg. plaat. br. 
fol. Uit Commelin F. H. 1652. 

1698a Als voren zeer verkl. Met Ireg. Fransch onderschr. Door B» Picari. 
120. Uit: Memoires de Fr, H. 
h DeM pl,| latere druk met Ireg. Holl. onderschrift. 



IMS. Ziimeprenteii op de yeTOYering yan Maastriohi 281 

1699 Twee gebearteniMen nit het beleg Tan Maastrieht. — a. «Des Grsef t. 
yPapenheim aanTal op der Staaten leger Yoor MaBtricht."— ^. .Spaenae 
.int oTersetten ran de Maes gekeert." — 3 plaa^es br. 4o. 'Van acht. 
bedrukt met Holl. tekst in 2 kol« 

1700 (23 Aag.) Uittogt der Spaansche bezetting nit Maastricht, op «ene door- 
loopende Serie van 6 pi. (geD<*. onderaan 1—6;) voorgesteld; op pi. 1 dit 
8reg. bovenschrift: «Discessas Hispan. praesidii Traj. ad Mos. AP, 1688, 
«28 Aug.;" onder het opschrift Fred. Hendrik te paard, roor hem de uit- 
trekkende beretting. Met uitlegging der letters A=H op pi. 6. Naar 
/. MaerUen de Jonge door /. v. Velde gegraT. ledere pi. hg. ti^ hr. 28} 
dm. br. 4^. Zeer fraaije en zeldzame Serie. Uitmnntend Exemplaar. 

1701 Zinneprent ter eere van Frederik Hendrik na de verovering van Maas* 
tricht. — Dezelfde plaat als 1629 nl. de Prins op een steigerend paard , 
gekroond door Victoria, enz.; op den achtergrond Maastricht en Wgk, 
op den voorgrond eene trommel, een schild, eenige kogels en vaandels 
(hier in plaats van den N\jd en den Leeuw op de vor. plaat.) Met hets. 
Ireg. bovenschrift doch de opdragt en het vers nitgeslepen. Zonder naam 
of adres v. C de Pas. gr. foL 

1702 Dezelfde plaat met hetzelfde ireg. opschrift, doch daarboven een a&on- 
derlgke titel in boekdruk: «Stedekroon des Prinee v. Orangien". Ter 
weerszijde van de plaat is eene smalle strook aangebragt, ieder met 6 groote 
en 5 kleine medaillons, waarin de 22 vestingen, plaatsen en seeslagen, 
door of ten tijde v. d. Prins gewonnen beknopt afgebeeld i^n. — Onder- 
aan het vers v. Vondel: „Stedekroon v. Fred. H.", een klein Franseh vers, 
eene groote ode v. /. v, d, Bureh en een Engelsch vers ▼. 82 reg. v. 
Mich, Edmonde: i,In Memorie of that most happy vict. over M.** — Zon- 
der adres v. uitgever of graveur. Hg. 46 dm., met bovensohr. en vers 67 
dm., br. 83 dm., met de z^'stukken 60 dm. br. toL Hoogst aelduuun ahoo 
geheel compl. 

1703 (8 Sept.) De vesting Limburg, op eenen berg, 6 Dnitsche mijlen van 
Maastricht door Siakenbroek in éénen dag veroverd. (Wagenaar XI. 
157.) — Plan der vesting aan de Wesdret; onderaan regts uitlegging; 
regts en links eenig paardenvolk. Gemt. bovenaan regts; Fig. 15. fol. 
168. br. fol. Uit Commeliu. 1651. 

1704 Zinneprent op het verlies van Maastricht en Limburg. — ^SpaenseAe Cranek' 
„heydt" is het bovenschrift v. eene plaat waar de Spaansche Signor (de 
koning v. Spanje) met eenen dikken buik, over buikpjjn klagende, aan 
eene welvoorriene tafel zit, een monnik (A) vertroost hem en een Jezuït 
(B) beziet zijn water in een glas , een geharnast man C (Frankryk) treedt 
Signor te gemoet en daarachter vele personen (1 — 9) die kanonnen, ge- 
weren, vruchten enz. op schotels aandragen , ten leste ook een gemakkoffer 
om zgn maag te ontlasten. — Van onderen vele verzen in macaronisch 
Hollandsch der personen A— C en 1 — 9 en het jaar 1682. — Zonder 
naam v. graveur of dichter, fol. De pi. hg. 10 dm., met vers 88 dm., 
br. 27 dm. Deze pi. en vers zijn in 1645 na de verovering v. Duinkerken 
voor die gelegenheid gebruikt, zonder eenige verandering, dan het jaar 
1632 in 1645. Hiervan een £z. in den Atlas v. d. Heer A. ▼. Stolk te Rott. 

1705 (6 Oct.) De uit Nijmegen wedergekomen Amsterdamsche Schutters be- 
taald.— Klein plaatje. 24». — Hetz. Proefdruk v6ór de Ir. Zie No. 1683. 

1706 (Nov.) Zinneprent op den dood v. Gustaaf Adolf v. Zweden. (Aitsema I. 



SI82 Yredehudel mei Spanóe. |M. 

1264) en begnTea te Stokholm 2E Jony 1684 (Aitmia II 155.) 2qi 
praalbed» wurboTon de faam sweeft. De kanielier en de aeette Nooid- 
doitiohe Torsten en krggihelden komen hnnne holde aan kat Igk betoo- 
nen. BoFenaan re^ een compartiment waarin een keet gevedki (bgLit- 
len?) Onder de pi. een nitroerig vers in 8 kol.: J^jektranen" e^- 2ei. 
nm. ▼. grar. (P. Qiuutr) Amst. bg J. Th. Sergeami, 1638. fol. Hg. mei 
de Tenen 46, br. 87 dm. ~ In den Atlas Tan Mr. J. T. Bodel Ngei- 
knis te Legden. 

1707 (Beetnber.) Onderhandelingen over Trede met de Spaansche Nederlsa- 
den. (Wagenaar XL 1 67—170.) — « Af beeldinge Tan de Vrede-mneekers*. — 
i^Fignre et represent, des Seign. let Depntees de Brabant, «rriTei k U 
«Haje, Ie 4e de Decembre, 1683 ponr traicter de la Paix'*. — De frisi 
gegraT. portretten der 10 Brabandsohe afgevaardigden in 2 borenelk. 
staande reeksen ieder Tan 5 medaillons, gen<>. 1^10 met HolL onder- 
schrift in cnrsgf. (gegrar. door W, Hoüarff) 

liet afsonderl. Holl. en Fransohe naast elkander gedmkte nitlegging 
der Portretten met boTenstaand opschrift en kort rerhael t. d. Trede- 
handel en Torigen wensch over het slaiten t. den Trede. gr. foL Hf. 
28} met beschr. 41 dm., br. 40 dm. Zeer telduum. — In den Atlai 
van Mr. J* T. Bodel Ngenhnis te Legden is een Ex. met Holl. en 
Fransche onderschr. onder de portretten. 

1708 Zinneprent op desen Vredehandel. — i,Het groot Balet Ohedanst door 
« «de Coninghen en de Potentaten, Vorsten ende Repnbliecken op denmei 

i,T. 't bedroeide Cbristenrgck." — Eene taal waarin de koning t. Frankrgk, 
Prins Fred. Hendrik, de Zweedsche Generaal Banner. de koning t. Spanje, 
keiier Ferdinand, de Hertog van Begeren en de kardinaal Infant (A — 6.) 
in het ronde dansen; de zwevende ngd heeft den grond met twiatappeli 
bezaaid, Oastaaf Adolf ligt onder een kleed dood op den voorgrond, op 
den achtergrond het Igk v. den koning v. Bohemen op een estrade, (beide 
in Nov. T. dat jaar gestorren) daaronder de Speellai vóór wie Paus Ur- 
banos VIII. staat. ^ Onder de plaat het bovenstaande opschrift en 20 
stances den verschillende aanwezigen in den mond gelegd, en uitlegging 
der personen A — AA. — Zonder naam v. grav. fol. Hg. 19 dm. met 
vers 89 dm. br. 27 dm. Zaer zeldzaam. 

b Dezelfde plaat, doch latere veel slechtere druk en veranderd voor het jaar 
164i? De koning v. Frankrgk (nu in de uitlegging de koning v. Portugal 
genoemd, die vroeger niet voorkwam) heeft op de vorige plaat in zgne 
linkerhand een bundel waaruit geld valt, houdt hier den Dauphin aan de 
hand, die in de linkerhand den geldbuidel heeft; op de vorige plaat ziet 
men (links) den koning v. Denemarken zitten wien de Markgraaf t. Bran- 
denburg een verband om het been legt; hier zijn het Karel I v. Engeland 
en de Graaf v. Essex tegenover elkander dansende. De letters in die 
plaat zgn veranderd, en duiden hier andere personen dan op de voor- 
gaande aan. Met opschrift boven de onderstaande verzen: «Het groot 
«Euroopisch krggsbalet, ghedanst, enz." Voorts 28 Stances der verschil- 
lende personen en andere uitlegging der personen A<— AA. fol. Hg. met 
vers 87 dm. br. 27 dm. Eoogêt zeldzaam, 

c Dezelfde pi., andere druk der veranderde pi., met den jongen Dauphin; 
met opschrift: «Het groot Euroopsch krgghs Balet" enz. De verzen onder 
de vorige plaat met zeer kleine letter (brevier) gedrukt, ign hier met 



ntl. Terovering van Bgnberk en TnbdUo. HU 

gewone groote letter (gannond) te lesen, soodat de pi. ea aitlflfgbg 40 
dm. hoog zgn. fol. Zeer uldgoéom, 

1709 (10 Mei— 2 JuQ.) Rgnberk, sterke Tetting aan den Rqn« door den Prins 
a belegerd en ingenomen. (Wagenaar XI. 174.) — Klein plan Tan Bgn- 
berk; linki de Bgn, en Toorts de Temitgeatrekte belegeringawarken. On* 
deraan links een afieonderlgk kaartje ▼. h. land tnaaohen Maaairioht en 
B^'nberk, met opschrift: «Perfeckte gelegentk. ens. Naifre aaaiette," 
etc. Bovenaan links dit inschrift: jpObsidio Rhinbercae. ..• e. sniadimensi* 
onibns, ex mandato Fred. H. operft Artificis Pt. Maaium et Jüe. 
CuUnhurgh 1638"; regto verklaring der SO N». in do kaart. Met 
adres ▼. /. Bleau» br. fol. hg. 47, br. 56 dm. Van aeht. bedmkt 
met een zeer aitvoerig Latgnsch gedicht op de overwinning v. Bgnberk, 
beginnende; Eaeremut rurtmm BtUavi Belgoêpie, fgc, fol. Uit; Bl$m 
Theatmm. 

h Deselfde kaart v. acht. onbedrukt; met Fransehe beachrgv. regti ta links 

V. de kaart, met opschr.: «Brieve relation de Rhynbereq* en 

▼erklar. d. No. in het Fransch. In den Atlas v. d. Heer A. v. Stolk 
te Rotterdam .— Eene afionderl. beschrgv. in 6 kol. .Kort verhael van 
't ghene »wij hier als een Spieghel voor ooghen stellen aeng. Rqnberek." 
Voorts de «Artjokelen, geacoordeert." HoU. en Fransch, ieder in S kol. 
Amst. C, J. Visaeker, gr. fol. Kaart en beschryving bemsteninhet Arskief 
d. Genie. Ministerie v. Oorlog No. 520. 

1710 Als voren verkleind; onderaan links een plan der vesting Orsoj, (den 19 
Nov. 1682 bemagtigd.) Bovenaan regts nitlegging der 6 N*, op de kairt. 
Oemt, Fig. 16 fol. 176. br. fol. Uit Commelin, 1651. 

1711 Als Toren, doch juist omgekeerd; Rqnberk aan de linkersyde van den BQn. 
br. fol. Uit Commelin, 1652. 

1712 Hetzelfde, doch anders; met kleiner plan der stad (aan de linkersqde v. 
d. Rgn) en wgder omstreken; bovenaan links het kwartier v. d. Prina, 
wat op de voorg. kaart onderaan is. Met nitlegging der lett. A— K. en 
inschrift: ,,Beleger. v. R. begonnen 18 (eicl) May. Amst. H* ffanditu," 
br. fol. — • Deze kaart sch^nt dus tgdens het beleg uitgegeven te zgn. 
Hg. 28 dm., br. 81 dm. 

17 IS Hetzelfde, doch anders. — Groot plan der vesting zonder eenige nit- 
legginj^. — Van acht. bedrukt met Latgnsch verhaal van dit beleg. 2 
bladz. gr. fol. Uit Bleau Theatmm nrbinm. 

1714 (Joiy) Stcfenswaard , door de Spanjaarden onder den Marqnia d'Aytona 
versterkt, gr. fol. Uit Bleau Theatmm. 

1715 (15 JolU en 13 Aug.) Verovering v. Traxillo (Trochillo) in Honduras 
den 1 5 Jnlij , en strooptogt b\j en in St. Frane. de Campeche in Jncatan 
den 18 Augustus, onder J. Gyselgn en M. v. Geulen. (Commelin, 
Fred. H. 180—182.) Profil der stad Campeche en v. h. omliggende land» 
op twee aaneen sluitende bladen; met omschrift bovenaan: 8t. Frtme, de 
Cümpetie; op den voorbond de HoU. schepen; bovenaan op het linker- 
blad een afieonderlgk plaatje met gesigt op l^veAUié; op het regterblad 
oen kaartje v. de golf v. Nieuw Spanje, onderaan een dolphyn waarop 
een matroos met h. wapen der W. Ind. Comp. staat. Naar de teekening 
van Jae, DasnieU, Secret, op de Vloot; door en met adrea v. C^ /. rt#- 
êcher te Amst. — Met HoU. en Fransch: «Gort en bondigh Terhael v. 
«de gelegenh. ende veroveren d. steden St, Franc, de Camp" in 8 kol., 

80 



284 BagraEBDis ▼. d. hond ▼. Schout Bont. KSi 

mat idret ▼. C. J, Viueiér. 1633. br. fbl. Be pi. hg. St, m«t beiehr. 
44 dm.» br. 62 dm. 2ieer teldxamm. 

Deze IcMurt kwim voor in den Ailu Manniks ▼• Cleeff, N^. 419. Welügk 
il des» bescbr. opgenomen in de Bry Gr. Yoy. Xm. 

1716 (2 Dec.) Dood ran de Aartahertogin Inbella Clara Eogenia. — ^Epitaphe de 
.tres haalte, tres pniMtnie et trea-aog., Princesse laab., Clmire, Sog." 
ete. — Een blad waarin bovenst, opsohriffc en eene lofrede (i9 reg.) ru 
P. L. S. D. L. S. omgeren is ran allerlei sinnebeeldige ToonteUingea. 
Borenaan de hemel waarin ter weerszode de Pietcu en FortUmdOt dsa^ 
onder ter weerszode r. de Epithaphe, de ChariUu en Jmsiiiim t. Isabelli 
afgebeeld lyn; lager hare Igkkist en weenende priesten en armen. Naar 
A, SalUurU, fol. Niet reel Toorkomende plaat. 

1717 (Dec) Verorering ▼. ^Rio Grande in BrasiL" (Commelin, Fred. H*f83^ 
185.) Kaart t. de knst r. Brazilië waarop (links) het kasteel 2Ws» JStftt 
(na de verorering Kenlen genoemd), aan den ingang der Bio Orande ligt. — 
br. (bl. Uit Commelin Fred. H. 1651 . 

1718 Een Dromedaris voor h. eerst levend in Nederland nit O. Ind. iageToerd 
met een schip der O. I. C. Naar de teekening ▼. IZ^m^ojmU geëtst door 
r. Denam. br. 4». Hg. 17 br. 22 dm. Zie Voimaer, Rembrandt 484. — 
In den Atlas ▼. Mr. J. T. Bodel Ngeohais te Legden. 

1719 Zinneprent op de voordeden der Zweedsche wapenen over de Deensche. — 
Twaalf en meer vaandels worden aan Christinay op een troon gezeten, aan- 
geboden; ter zgde staat de kanselier Ozenstiem. Znd. naam v. grav. (?. 
Qiuutrr) br. fol. Hg. 27 br. 84} dm. — In den Atlas v. Mr. J. T. 
Bodel Ngenhnis te Legden. 

1780 (1654. 29 Jtn.) «Begraefenis v. d. Hond v. Sehont Bond, naer een echt schil- 
ipderg^e geteekent." — Bespottelijke optogt v. d. opperschont te Legden, Wl. 
Bont, vroeger Prof. Jnris aldaar, met zgne vronw, vele genoodigde kinde- 
ren en 2 honden in rouwgewaad, om zgnen hond Tijter, den 27en Jan. gestor- 
ven , te begraven ; door J. v. Vondel gehekeld , wgl Bont te voren een hevig 
vervolger der Remonstranten was. br. 4o. Uit Vondel's Hekeldichten, 1707. 
bl. 181. — Hierbg een gelgktgdig gedicht op den dood v. dezen hond: 
Tramen, over i,enz. 1 bl. kl. fol.; aan het einde de 4 versregels uit 
Yirgilins: Extinetum Nymphae enz. en een dergelgk spotvers van 10 
strophen «Apologia.... waer in de wettige begraeffèD. v. Tgter enz. ve^ 
j^dedight werd. Amst. voor Jac. Tri(glandP) 1684, toekomende Prof. d. 
.H. T. te Legden". 1 bl. fol. Op de keerzgde: «Copie v. een gronwel. 
ydoch waeracht. begrafen. van een Hondt, gecelebr. door last v. d.oppe^ 
„sehont... die d. len Jan. 1684 d. Remonstr. met Soldaten tnde h. graaw 
„op h, Igf viel, etc. Legden. 2 Febr. 1684. Adelaert Waarmond" 1 bL 
kl. fol. — Beide deze origin. stukken zgn zeer zeldzaam. — In de ve^ 
zameling v. d. Heer A. v. Stolk te Rott. is dezelfde pi., waaronder in zeer 
groeten boek-dmk het vers van Vondel, beginn.: „Sehont Bont op 't hon- 
. „dekot gezeten", fol. pL met vers hg. 44 dm. Voorts nog een ander Ex. 
der pU met gegra», verhaal in 2 kol.; met pl. hg. 22 dm. 

1721 (4 tot 7 Mitrt.) „Afbeeldinge v. de Cabo St. AngnsCin met haer forteo." 
in Brazilië, door den Admiraal J. Corn. Ligthart ingenomen. (Commelin, 
Fred* H. I. 197—199.) Znd. nm. v. grav. Oem^. bovenaan links: fig. 18 
fbl. 199. Uiti Commelin, Fred. H. 1651. 

1728 «AfbeeldiDge ?• d« nieuwen Dgck welcken de Spaensohe tosschen Hnlst 



Mts. Inhaling V. d. Kardinaal Infant in België. 2dS 

leende 't Zm v. Oendt in Vlaenderen maken." Kaartje t. Hnkter ambaeht 
met eene onderst, beschrijv. in 8 kol. en Terklar. Amst. Yoor Am, 
Timmermans, Caartvereooper in de O, Z. Menlensteeg. 1684. Hg. 87» 
br. 27 dm. fol. In h. Archief v. h. Minist. ▼. Oorlog. 
1728 (Dec) «Afbeeldinghe t. Pariba en de forten" in firasilie door den Admir. 
J. Com. Ligthart veroverd. (Cpmmelin, Fred. H. 202— S05.) Zonder nm. 
▼. grav. Bovenaan regts gem.: Eerite deel, fol. 209. br. fol. Uit Com- 
melin, Fred. H. 1651. 

1724 «Afbeelding der stad en forteres v. Parayba*'. — Amit. C. /. Viueher^ 
welk adres door een matroos op een dol^'n littende wordt Tastgehonden. 
Op dun voorgrond, aan een bonten hek met papegaaien, een al^derlgk 
kaarde. Met Holl. beschrijv. Hg. 50, br. 54 dm. br. fol. In den 
Atlas T. Mr. J. T. Bodel Nijenhnis te Legden. 

1725 Komerswaal, eene onde stad in Zeeland, langtamerhand door kei water 
verwoest, in 1684 meest geinnndeerd en weggespoeld. — »Af beelding hoe 
,het zich van onds vertoonde" 2 gezigten boven elkander, br. fol. Uiti 
Smallegange, Chrongk v. Zeeland. , 

1726 (O Sept.) Slag v. Nördlingen door den Kardinaal Infant gewonnen. -« 
jyDelineatio aciei et pugnae ad Nortlingam". Fraage griT. door B, Jf* 
Bereienrode, met beschrgv. gr. fol. Hg. met tekst 48« br. 68 dm. In 
den Atlas v. Mr. J. T. Bodel Ngenhnis te Legden. 

1727 (1655 5 Mei.) Inhaling v. d. Kardinaal Infant (opvolger v. de Liftmte Itabella) 
in Antwerpen. — «Pompa introitus Ferdinandi Anttriad Hisp.' InAmtii 
.in nrbem Antverpiam, 15 Kal., Maji 1685; icones • P. P. Bnbenioinv. 
,ac delin. Antv. T. a Tulden. (1642.) gr. fol. — » Zeer firaage afbed- 
ding van alle eerepoorten, opschriften, ens. bg die gelegenheid opgerigt, 
naar de ontwerpen v. Rubens gegrav. door T, v, Thmlden op 47 bl. gen*. 
2--48, Toorts gegrav. titelpl. en eene groote plaat (No. f?), eene estrade 
voorstellende waar de Kardinaal, vencld door de Godsdienst en Minem, 
ontvangen wordt. Deze door S. a Bolswert, met adres v. Oer, HendHex , 
Sommige platen (8, 6, 16, 42, 48) zgn in 2 bladen; N<>. 87 en 88ign 
op ééne plaat. De platen zgn van verschillende grootte, doeh het geheel 
met de randen is gr. fol. 

1728 Inhaling van den Kardinaal Infant te Gent. — |,Ser. Ftordinandi Gard. 
yinf. trinrophalis introitus in Flandria metrop. Gandavnm. Anct. Gnill. 
«Becano. Antv. J. Menrsins. 1686." — 26 pi. en titel gegrav. door 
A, p, d. Doei, a Qaüe, P. de Jode, J. Neefi, C. Schoor en aSoM^ 
alle eerepoorten , vertooningen enz. , bg die gelegenheid voorstellende . fol . 
Be platen v. verschill. hoogte of breedte, met den tekst een gewoon 
folio boek uitmakende. — De ioBcriptiën voor al die vertooningen , eni. 
tgn ook aCionderlgk gedrukt in het werk: «Inscript. arennm triomph. et 
„pegmatnm Antv. erect. honori Prino. Ferdinandi Anstr. eom eam 
»n^m adventi suo bearet 15 Kal. Migi 1635. Antw. B, MorHuê, 1635. 
88 pp. 40." 

1720 ^Antithesis, ofte tegenstellinge der Triumphante Inhalinge T. d. Door- 
«Incht. Gard. Inf. binnen Antwerpen." — Ge'dicht in 80 tesregelige stro- 
phen, geteek.: Tn verdriet duldigh. Zonder plaats of jaar. 1 blad folio. 

1780 (20 Hel.) Zinneprent op de Vrede door den Keurvorst v. Sakién met den 
Keizer gemaakt. — «Droomspoock, ofPK des Koninghs v. Swedeas Geestes 
«Aenspraeck aen d.OenrvorBtv.8acxen, v. wegen de Verbondta^reeekinghe, 



t86 Beleg van Schankenfloliaiifl. lm» 

»d. J. 1686. d. 20 Uef. — De Kenrfont t. SaIems ligt te bed en 
•Uapt; Toor hem de geest ▼. Gatte&f Adolf met een brandeode tuorti ia 
de baad en toonende de doodelgke wonde in sgne borst voor de DiitidK 
nak en die r. k. ProteetentiBmaf ontTtngen; den Keairortt opwekkende 
niet te slapen, maar de gemeene laak te behartigen. De BandsheewB ?. 
d« Kenrrortt» Dr. Turing en Dr. Boy, die hem tot fiede hebben aangnet» 
bg het bed; de eerste staat bg het bed, de laatete sit aehter Gsstssf, eo 
leest in een opengeslagen boek, en in h. Tersohiet de Keonront aan eei 
banket ?oor den vrede. — Onder de pi . het boyenstaande opschrift ei 
eene samenspraak in yersen ▼. d. Geest, den Kenrrorst en syiie raadsli^ 
den, in 8 kol. — Fraage pi. sonder naam of eenig adres. De pi. bg. 
%\, met Ters 60 dm., br. 27 dm. gr. fol. 

1781 (2# Mei.) »De Philippines (de Schans in Vlaanderen) beleegert (door de 
.Spaigaarden) en onteet". (Commelin, Fred. H. 818.) — Afbeeldii^ ▼• 
de Schans en h. omliggende land, met rele beel4jes. Met insdirift borea- 
aaa links. br. fol. Gemt. Fig. SO fol. Sli. Uit: Commelin, F. EL 1651. 

1788 Geheel als Toren, doch omgekeerd, met inschrift regte. Slechte kopg f. 
ds Toorg. pi. Uit Commelin. 1662. 

1788 a, (Hei.) Frederik Hendrik wordt als Generalissimns in het Fransehe le- 
ger (in firaband) begroet. (Wagenaar XI. 202.) — Taforeel in het kamp 
▼oor eene veldtent. Naar /. Bufi door R, Vinkelsi. %\ Uit Kok, Vad. 
Woordenboek. XVI. pi. 2. 
I Des. pi. proefdruk roor alle letter. 
e Hetselfde; origin. iteieniug voor de voorg. plaat door /. Bmpt. 

1784 (1 JibQ ) Verovering van Thienen in Braband. (Wagenaar XI 90S.) ^ 
Plan der Stad en ▼. h. omliggende laod. Onderaan legte een iasehrift, 
regte eene Zigenner vroaw te paard en eenig voetvolk. Gem^. bovenaaa 
flg. Si. fol. S15. br. fol. Uit Commelin, Fred. H. 1651. 

1786 Helselfde als voren, dooh omgekeerd. — Van onderen eene fraai geëtste 
afbeelding van eene ontmoeting tosschen paarden en voetvolk. Znd.naam 
V. grav. (waarschgnlgk 2>. Sioop,) Gem^ iiaks: Fig. 21. fol. S15. 
br. fol. Uit CommeUn. 1652. 

1786 (7 JanU.) Het Fort Real in Brazilië door den Kolonel Artichewsky bele- 
gerd en veroverd. (Commelin, Fred. H. 1 229 — 281.) — Kaart v. het 
land waarin het fort ligt; links de rivier. Zonder nm. ▼. grav.; bovensta 
regte gen».: I 281. Uit Commelin, Fred. H. 1652. 

1787 (24 JonU tot 4 JalQ.) Beleg van Lenven door de HoU. en Fransehe legen. 
Door And, PtutiL Met ^Aenwyziugen" in het HoU. en Fransch. fol. hg. 
met beschr. 50 dm., br. 40 dm. In den Atlas v. Mr. J. T. Bodel 
Ngenhuis te Leiden. 

1788 (28 Jam) Schenkenschans door de Spaigaarden bg verrassing ingenomen. 
(Wagenaar XL 205.) i,Belegeringe t. Schenkenschans, met alle de nieuwe 
«Forten en de Approchien. — Le Sidge dn fort de Schino," ete. Uitvoe- 
rige kaart v. de landtoog der Betawe waarop het fort Seheokensehans, en 
der tegenoverliggende Velnwe; onderaan de Doffelweert, ens. In 8 bladen 
(eene groote kaart waarop het lort; een half blad links, met een klein 
kaarde der geheele streek, en een half blad regte met bovenstaand op- 
schrift.) — Met nitvoerige Holl. en Fransehe beschrgving en uitlegging, 
«Wsre afbeeld, v. Schenkenschans, of 't 's Gravenweert, verovert d. 28 
«Jolg door die v, (}elder" en2. ieder in 4 kol. (op 2 bladen.) Met adres 



ItlS. Beleg Yaii Schenkeiwohaiia. 287 

w. E. en W. Sondiut, Plaatanüders te 'iHige. 16S5. De 5 bL te ift- 
men 62 dm., br. 91 dm. Zeer Ëêldtoam, 

(In den beiohrgr. wordt ▼• h. beleg door Fred. H. niet getproken» doeh 
op de kiart wel de werken ▼. NederL en Spttnwbe i^de eangediud. 
1789 (30 JilU — iOS6 20 April.) ScheDkenteksns door Frederik Hendrik 
belegerd en ingenomen. (Wagenaar XI. 205—808.) Plan der Tetting en 
kairlje der rivieren Bgn en Waal, en van de tegenoferliggende oevtn, 
waaronder een profil ivan Sohenkeneehana aao den R\jn. — Hieronder eene 
afrond. i,Korte ende dooh waeracht. beaebnJT. ▼• b. Fort van 8.... nn 
I» weder door d. Prini belegert 80 Julg" met nitleggiog der Letters A*-Q 
in de plaat, waaronder een berigt ran 1 Ang. over bet beleg, Znd« naam 
of adres, 1 bl. fol. bg. 18^ met bescbr. 87 dm.» br. i8 dm. tur 

1740 (3 Aog.) HetseUde. — ^SchenktMchmnê ofU*i Grawmwëêri!* De kaart No. 
1738, Sokenkenscbans, de Rgn en Waal en bet naast b^^egem laad; doek 
omgekeerd, en Terkleind; Scb. in bet midden, links onderaan Xmverik*; 
met Torenstaand borenKbrift. — Metafsonderl. Holl.enFranscbebesebr. 
ieder in 8 kol. naast elkaoder : «Cort en bondieb rerbael» mitsg. perf. 
„afbeeld. ▼. b.... Fort Sob." — «Briefve et verit desor. ete. Tradnit dn 
pFlam. par Dn. Bredan.*' Het verbaal t. b. beleg gaat sleebii tot 8 
Aognstns, ^^ Amst. C, /. Fiuckêf 1635. gr. fol. Hg. 80, metbesebr. 
49 dm., br. 42 dm. 

1741 (4 Scyt) Hetz, — «Nienwe perf. Gaerte ▼• Scbenkensebant en de sienwe 
„Forten : mitsg. de gantscbe beleg, aen wederzgden." Deze beeebr» in 4 kol 
(de laatste slecbts eene balve kolom met flenron) beboort tot cene.ViQ 
ontbrekende en onbekende kaart. Het verbaal t. b. bel^ gaat tot 
4 Sept. Met adies v. C» J. Fuicher in de Kalverstr. in de Yisaober te 
Amst. 1685. Hg. 24, br. 8« dm. 

1748 (20 Nev.) Hetzelfde. — Uitvoerige Kaart van den Rya van Urdiogen (linki) lot 
Ambemcn Wageningen (regts op de kaart), en daar naast (ter regterzjjde op een 
half blad) Gelderland tot aan Harderw^k ; Scbenkenschans dns op bet mid- 
den der kaart. — Met oitvoerige afzonderl. bescbrgv. in 12 kol. op8br. 
4* bladen m^t opscbrift: «Nienwe ende perf. Caerte d.gbelegentk. v.Seb. 
«mitsgaders de Beleger, en de nieuwe Sobanssen daeromtrent, alles door 
„den Ingen. Jo» Jtte, Schort. Met Jonmael van 't gbene soo in de verove- 
„nog als in de beleger, is voorgev." Het Journaal v. h. beleg geet 
tot 26 November 1635. — Met adres v. C. /. VistcAdr te Amst f685. 
De kaart br. 98 dm., hg. 26, met bescbr. 41 dm. br. fol. Zar uldt. 

1743 „Gelegenb. ende beleger, v. Schenkenschans, cnrieus gemoeten en getek. 
a „bg den Ingen. Jo. Jac. Schort." Kaart van de vesting, der rivieren 

Bgn en Waal, en v. h. naastliggende land. — Bovenaan regts een 
profil V. Schenk., onderaan links Griethuysen. Gem^ Fig. 28. Fel. 289. 
br. lol. Uit (-ommelin. 1651. 
b Als voren, doch andersom. -— Zeer slechte kopg» uit Commelin» 1662. 

1744 Hetzelfde als 1748, doch veel grooter, v. onderen regts de profilen der 
Retranehementen , en bovenaan links de nitlegg. der 25 N^.-* Van acht. 
bedrukt met het uitvoerig verhaal v. h. beleg. Blad Y 8 uit: Bktm 
Stedeboek. gr. fol. Fraai gekleurd, 

1745 Kaart v. de oevers v. d. Rgn bg Pennerden waar het kwartier van 
Prins Fredrik Hendrik was. Onder op de kaart het wapen van Naieaa 



288 Beleg tan SchenkenBohanfi. Ml 

en de ipreuk: »Soo de Heere de stadt niet bewmert»" eas. —Onder ès 
kaïii een afsonderl. plaat, proftl ran Schenkeniohmne , doorC.^. Fiuótt. 
Hg. t9, met profil 47 dm., br. 49 dm. gr. fol. — Bene kofq m 
dexe kaait ii later in BUam^ Stedeboek gepUatet, ea maakt dür W 
legtiehe blad der voorgaande kaart nit, die dan te tawmi eeagcbd 
▼ormen. 

1746 Profil ▼. Sohenkenaehani (waaronder de boventt. kaart ia latere litfHi 
bekoort), br. fol. Van acht. bedrakt met HoU. beadirgiriiig. Uit Bbm 
Stedeboek Y, sie N«. 1745. 

1747 mBet Vort^ek BafO-êpel om Sehên^cmuekatOê. — Le BnToI dee Priim 
«ponr Schenk, ete."— Zinneprent der Hollanden op dit bel^ — Aaneeae 
groote tafel waarop het plan van Schenkenachant en de mate t. d. Priu 
Kardinaal liggen, speelt dese ttaande; tegenoter hem lit Frederik Heidziki 
achter desen ttaat de Koning Tan Frankrijk die hem een nk met gdJ 
toereikt, Toorta Riohelien; de Keiier en de Koniag ▼■■ Spai^ itiii 
linki, de Biitchoppen van Kenlen en Menti staan, en de Pnoa nt legti 
?an den Kardinaal ; onder de tafel liggen de kermende (in dit beleg «o 
miahandelde) Kleefsche en Ooliksche boeren. Met boTenataand 4 reg. is* 
schrift in de plaat. «- Met heti. Holl. opsehrift en n&ond. Holl. ven, 
in 4 kol* i 70 regels, waarin alle dese personen een mmenepraak hol- 
den, en de muts ▼. d. Kardinaal Tcrloren geacht wordt. ]>ese en de 
▼olg. twee platen i^n londer eenig adres of naam en i^n eren firaai sli 
de '' fenen geestig. Komt seer lelden met het Ter» toot. Hg. 19, met 
▼ers 45 dm., br. S8 dm. fol. 

1748 Bes. pi., doch ran ond. met Pransche versen en sasMnspnak, in Ls(. 
letters en in 3 kol. gedmkt; het vers afwgkende ▼• h. HoU, Be pi. 
met Tcrs slechts hg. 31 dm. — In den Atlas t. d. Heer A. vsa 
Stolk te Rotterdam. 

1749 «Mislnckt Baphel-Spel van den Prinoe van Or. — Le jen de Raphel fiuUy 
«dn Pr. d*Or." — Zeer fraaije en ge^itige spotprent van de Spaansehe 
^de; antwoord op de voorgaande. — Aan eene tafel staat de Prins Kar- 
dinaal met hoed op te spelen; aan E\jne linken^de staat de Koning r. 

. Spanje, regts zit de Keizer; Frederik Hendrik den worp t. d. Prins 
siendo ylugt weg, maar wordt door den Kard. Riehelieu tegengehondeo, 
terwgl de Koning t. /rankr^jk hem een zak geld aanbiedt. — - Met ait- 
Yoerig vers ▼• 4 kol. i 55 regels met hetz. opschrift, zgnde geheel een 
antwoord op de vorige plaat en verzen. — Zeer fraai geëtate plaat, 
sonder naam, (waarschijnlijk door 2). Sioop) en de zeldzaamste der S 
platen. Be pi. hg I7i, br. 28 dm., het vers 28 dm., br. 27 dm. fel. 

1750 (29 April) Inneming van Schenkenschans na langdurig beleg. — .Het 
«gelnckich eynd y. h. Vorst. Raffel^pel om S, — Le henr. fin" etc.— 
Om eene tafel staan de Kardinaal Infant en Prins Frederik Hendrik te 
spelen, waarnaar Richelien ziet en wat Graaf Jan ▼. Nassan door een' 
▼erreküker bespiedt. Met bovenstaand 5 reg. inschrift en a&onderlgk 
vers in 4 kol. ^48 regels; bovenaan eenige 2 reg. Buitsche strophen, 
onderaan eene zegerang der boeren over het einde v. h. beleg. — Zeer 
fraage plaat en geestig vers. fol. Be pi. hg. 20, br. 27 dm., het vers 
hg. 28, br. 80 dm. 

In den Catalogus Mnnniks v. Cleeff N^. 434 vind ik nog: Verlossing d. 
KardimuUi Infant. Spotprent met vers op de Kard. Int wegens het ve^ 



MM. Zinneprenten over dezen tgcL 239 

liet y, Schenkentchant, Naar L* B. fol. Verkocht voor ƒ 6 aan den Heer 
A. 6. de YiHer. 

1761 yUniti Belgii hieroglyph., oft Vereen. Nederl. sinnebeeld. aff beeld. d.... 
«Beecherming Godes.... door het cloeck beleydt y. S. E. Fred. H." — 
De Holl. tuin waarin een slang {PruderUia uniii Belgii^ lig^« op wie 
staat: We9el, ^ Bosch ^ Maetir,, wordt aan de linkerzijde bewaakt door Fre- 
derik Hendrik; yan yoren de Holl. leenw Vigilaniia 2). Ord, beschermd 
tegen Card, Ferdinand, die met een bgl de tnin wil omhakken. Met 
yele andere zinnebeelden. — Met afzond, yers in 2 koL, te zamen 68 regels, 
door P. Nootmans, met boyenst. opschrift. 'sGray. bg L. Breeckeyeld» 
boekdrukker op 't Spni. 1686. De plaat is naar het ontwerp y. Nootmans 
of A. 9. d, Venne, Uitmuntend ge'éttt door W, van de Lemde en hoogst 
zeldzaam. Ze kwam ook yoor Catal. Munn. y. Cleeff No. 436, yerkocht 
yoor / 10 — De pi. is br. 88 dm., hg. 26, met yers 53 dm. gr. fol. 

17(2 Antwoord op de yoorgaande Spotprent. — «Waerachtich sinnebeddt y. 
.d. teghen woord. Staet y. Nederlant, wederlegg. een yals siunebaeld in 
«Holland uitgeg. door P. Nootmans. Ende nitlegg. d. teghenwoord. 
JLandts^taet d. Heer Ady. y. Thienen." De Holl . tnin waarin de Leenw 
ItUuê timoret (Binnen yol vreesen) ligt, en Frederik Hendrik yol angst 
staat; buiten den tuin de Kardinaal Infant die op de Babylon-slang y« 
Nederland treedt, waardoor 3 steden: Schenkenschans, Limburg en Dalen 
nit haar buik springen . — Zeer slechte en zontelooze nayolgiug yan yoorg. 
fraage plaat. — Met afzond, gedicht in 8 kol., met boyenst. opschrift. 
Znd. nm. y. grayenr of uitgever, gr. fol. Hg. 24, met yers 50 dm., br. 
80 dm. Zeer zeldz.; dit exemplaar is het eenigste wat ik ooit gezien heb. 
Deze plaat zal dus een weinig yöór de inneming yan l^henkenschans door 
Frederik H., uitgegeven zgn. 

1753 (1636 10 Febr.) «Facsimilé y. h. octrooi der Staten y. Utrecht tot h. 
«oprigten der Utrechtsche Hoogeschool, waarvan het orig. op het Sted. 
«Archief v. Utr. berust. Utr. 1836". 1 blad lithogr. br. fol. — Hierbg 
een gelithogr. facsimile van het zeer zeldzame, door Bronkhortê geëtste 
portret v. Jonker Jac. v. Asch v. Wgck, voorzitter der Staten y. Utrecht, 
(dit in den Atlas van Mr. J. T. Bodel Ngenhuis te Leiden). Met 8reg« 
Lat. vers: Magnatibus delectus, enz. fol. In omslag. 

1764 (20 Febr.) Spotprent op den Admiraal van Dninkercken, Ant. Collart, 
in een scherp gevecht door Joan Evertsen overwonnen, {^vangen en in 
Middelburg opgebragt. (Wagenaar XI. 236.) — Colaeri staat in ge- 
peins op het strand; in het verschiet een zeegevecht waarbg een schip in 
den grond wordt geschooten. — Met aftonderlgke «'t Samenspreecklnge 
^tnsschen Matroos ende Colaert enz. Gedrnckt 1636". eene bergmde za- 
menspraak in 4 kol. waarin over deze plaat gesproken wordt, zoodat die 
zeker afzonderlgk is nitgegeven, gelgk ze ook van een ander formaat is. — 
De pi. is fraai geëtst en zonder eenigen naam. gr. 4P. Hg.17» br. 16 dm. 
Het vers hg. 17, br. 26 dm. Zeer zeldz. Het éénigste Ex. wat ik ooit 
gezien heb. 

L755 «Afbeeldinghe v. de Slagh v. onseTronpen (in Brazilië) onder. .. . d.Colo- 
«nel Artechau tegen de Spaensche .... onder .... Don Lonys de Rochase 
«Borgia." — Gezigt v. de heuvelachtige streek in Brazilië waar h. gevecht 
geleverd en de overwinning behaald werd. Met 5reg. ondersehr. Znd. 
naam v. grav. kl. br. fol. Uit MotUauat America, of Nieuhqf, Brazilië. 



S40 TolpenhaiideL 

1756 Spof^prait op den windhandel in Bloemen in dit jMr gndieren (Wagniv, 
« XL S64.) — «Floraet Geekt-kap of afbeeld. Tan twonéeri* jicr m 

1,1697 doen d'eene geek d'ander nytbroejde» de Inj rytk noader geet,a 
yWTf londer Tentant waeren/' Insehrift boren eene flaat; iAhetBidta 
sitien eenige handelaan aan eene tafel in eene leer groote open nano' 
kap all in een herberg, met opschrift: De Omparü^ (n■OM^jk de 
Tergadering yan de liefhebbert) regta een faaadel met opeekrifi: 
In ds 9 SottenMiem, en onder het faaadel tit Flora op een enl ët 
weggejaagd wordt; links de dairel met een taadlooper in de kui 
en eene lange hengelroede waaraan al de brieQet yaninsohrgnnghaiigeB, 
die de liefhebbers elkander bg de Terkoopiogen garen» (en wnarraa eeni- 
gen onder de plaat afj^^ednikt ign.) Regts in het midden de bloemen ia eea 
mand gedaan en naar den mesthoop gebragt. — Met nitroer. uitlegging ia 8 
kol., meldende dat ig dese Schilderg o?er 1687 hg een Sehilder hebbea gs* 
nen, waarop yele cnriense opmerkingen over den handel Tolgen, oad8^ 
teekend: /. 2>. X. Zonder naam y. gray. met adres y. B. Fae/hm, wat 
er blgkbaar later bijgeyoegd is. br. fol. Hg. 41, br. 5S d^ — OfschooD 
in den tekst y. h. jaar 16S7 gesproken wordt als yan een yrg yer Te^ 
leden, 100 schgnt deie plaat toeh omstreeks 1640 of 1650 gemaakt te 
tgn; en hoewel ae seer algemeen en dese dmk yrg goed, doeh blgkbaar 
opgegrayeerd is, soo heeft er leker eene yroegere en betere dnk met 
ander adres yan beslaan, welke ik echter nooit geiien heb. In den Atlas 
y. Mr. J. T. Bodel Ngenhnis te Leiden, berust een Si. met adres r. 
ir. Mlardi (wat wel de origineele plaat sgn kan.) Later is deae plaat 
in het Stedehoek y. Bleau opgenomen. 

Oyer den Tnlpenhandel yindt men belangrgke mededeeL in het Stnk 
yan Mr. W. P. Sautgn Klnit, in de Himdelimgen der Maataeh. y. NederL 
Letterk. 1866 bl. 1^71, yoorts in eeo Stok y. Prof. R. Pruin, is 
den Nederl, Spectator, 1867 N*. 9 en in Nghors Bifdragem y. Vadert 
Geschied. 1866. 
b Dezelfde plaat, latere yeel slechtere druk, waarop het adres y. Foeken 
nitgewischt, doch nog even te zien is. 

1757 Dezelfde plaat, seer yerkleind, met hetzelfde opschrift. Zonder naam t. 
gray. kl. br. 4». — Uit den 80. herdmk y. het boekje: Flora's onder- 
gang. Haarlem. 1787. 

1758 Spotprent op hetzelfde. — »De Mallewagen alias het yalete der Bloe- 
.misten." Opichrift beyen eene groote Zeilwagen als yan Stefin, 
waarin achteraan Flora ten troon zit; de wagen wordt door Tdel^ope 
langs het zeeatrand gestuurd; op den weg liggen tal yan a%eaneden bloe- 
men met hare nimen; achter den wagen eene menigte mannen en yroa- 
wen die hunne weefgereedschsppen yertreden en in den wagen meê willen 
r^den; achter hen eene stad (Haarlem?), aan de 4 hoeken der plaat efne 
y oorstelling yan: l.de Faiiembaeiert J7o^(een tulpentoin.) — 2. De Compa- 
ritie te Hoorn. — 8. die te Haarlem— 4. de afrekeningen. — Met afzond, 
en zeer uityoerige zamenspraak (in 8 kol.) met opschrift: i»Ne Sntor ultra 
«crepidam; Floraas windtwaghen, met haet sotte kinderen, sjlende uyt 
»Holl. na Calis" tusschen den Zeeman en Schoot die op het strand bg 
den wind wagen elkander de dwaasheden y. dezen handel mededeelen. 
Zonder naam y. gray. of dichter ; mot onderschrift : «Gepraot. int Collegie 
«y. d. diaerete Floriateo." Hg. 80 met yers 48 dm., br. 83 dm. gr. foL 



tm. Beleg van Porto Galvo. — Moord v. de Ia Bnellc. 241 



1760 .Bood-Rolle ende Oroef-mtal ¥. Floortie-FlortM.*' — Flonas 

ytnioken." — ^Nienw lied y. Soetert naetmMok.** — 8 St. nniiepr. op den 
TalpealiaDdeL Met houUnedeD, kl fol. In CaUl. Mnnniki t. deeC 
1860. N». 450. 

1760 «Afbeeld. ▼. de Capelle v. ons Lie-Tnnw te RaocxpotteB, geuemt ter 
Noot tot Heylo in Oesdum". — De raioe der Kapel bq Heilo, (met het 
Mariabeeld waaraan Yele Mirakelen toegeeehreven worden) in een land- 
aehap met tele bedcTaartgangers met iniohrift: «Capell aldus inRniajgo- 
«goitaen ▼. 1578 tot 1637". Boven in de plaat de kapel in welstand TÖér 
de verwoesting in 1578 en daarnaast de fondamenten gelyk se in 1687 
Vy het wegruimen der mine gevonden werden. — - Met bovenstaand onder- 
schrift en 8reg. vers v., SeheUiuê (P) sonder naam ▼. grav. Late afdruk 
eener plaat v. 1687 of daaromtrent, br. fol. Hg. 86 br. 88 dm. 

1761 (18 Febr.) «Beleg en verovering v. Porto Calvo in Brasilia door Onaf Jan 
Maurits. (Commelin, Fred. H. I. 874) — Prospect i vol d' oiseau van 
het fort Porto (^vo, met de versterkingen enz.; en het aanrvkkende 
Hollandsche krijgsvolk; bovenaan links het portret v. Oraaf Jan Manriti 
in med.; regts dat v. d. Pool Christf. Arciscewsky, (Kolonel in HoU. 
dienst) op eon klein kaartje van een deel van Brazilië. — Zonder naam 
T. grav. — Hierbjj «Autentyck verhaal" en .Artienlen". in 4 kol. net 
adres: Amst. bij Jan v. Hilten. 1687. De pi. hg. 88 dm. met besehr. 
68 dm. br. 40 dm. Zeer nelduum, »- Kwam voor in d. Atlas v. Dr. 
Mnnniks v. Cleeff. 1860. N». 447. 

1768 Hetzelfde. — «Belegh en verovering v. h. Pova^ou de Porto Calvo.... 
«onder h. beleyt v. Jean Maoritz v. Nassau. Na de afteyek. v d. Col. Christf. 
yArtischowky." — Kaart v. h. land, in h. midden de sterkte. «-V.ond. 
«Kort en Authenticq Yerhael v. h. beleg en veroveren v. P. C." em. 
in 6 kol.: Met adres y. /. Bleau te Amst. 1637. br. fol. Hg. 87 met 
verh. 58 br. 49 dm. — In den Atlas v. d. Heer A. v. Stolk te Rott. 

1768 (10 April.) Verraderlüke moord v. d. Bargemeester Sebast. de la Rnelle 
te Loik aan een' maaltijd door den Graaf de Warfose, die deze stad van 
Frankrqk onder Spanje brengen wilde, doch nft den moord v. la Rnelle 
zelf door de borgerq overvallen, vermoord en naar de galg gesleept is. 
(Aitxema II. 506—511.) -— Afbeelding v. de geheele gebeurtenis in 
5 afdeelingen op ééne plaat; met de portretten v. d. Oraaf en zqne hel- 
pers en der 8 Priors der Carmelieten kloosters te Loik, zaamgezworenen 
T. d. Graaf. — Met Duitsch bovenschrift: «Eigentl. Abbildnng u. grundl. 
«Erklar. d. Mordthat" enz., en uitvoerig Duitsch verhaal in 3 kol. onder 
de plaat. Znd. naam of adres. gr. fol. Hg. 19 met besehr. 40, br. 8S 
dm. Zeer teldgaam, 

1764 Hetzelfde, veel kleiner; alleen de moord in eene afzonderlgke kamer. — 
m Fraai titelplaatje v. h. pamflet: „Tragedische Historie v.... la Rnelle.** 

Amst. 1637. 4^ V. acht. de woorden: H. Ie Clerc, opperste GriiBer. 
è Het l^k van den vermoorden Bargemeester met ontblootte borst waarin 
zqne wonden te zien z^'n, op een bed ten toon gesteld, waamaaat een 
een hellebardier de wacht houdt. — Met 2reg. curs. bovensehr.i «Af- 
htlding {tic/) V. M. M. Sebast. de la Rnelle" énz. en v. oud. een 16reg. 
vers in 8 kol. curs. gedrukt gr. 4^ Uit hetz. pamflet 

1765 (23 JilQ tot 10 Oct.) Beleg en verovering van Breda. (Wagenaar XI. 
S5S— 8560 — Kaart T. h. geheele land om Breda, in S bl. Op het 

81 



242 Beleg van Breda. Wl 

Unkaehe blad in h. midden*, de tUd met de Teniitgestrdcte Mfgemgi- 
werken, op het regteche onderiMi Geertrnideoberg en de Ketboeelu HK 
inechrift (onderaan op h. linksche blad) «Eipognatio fi»tiae. arte 
i»Bredae. Afbeeld, y. de beleg. t. Breda door F. H.... iO Oei." far. 
fol. Te samen br. 83 dm. hg. 37 dm. — Het Sx. ▼. d. Heer A.t. 
Stolk te Roti heeft aan de linkerzyde nog een alkonderlqk toeroegtd 
waarop het MattboteA en boTen de pi. een doorloopend profil* t. Bredi. 
Te lamen hg. 48 dm., br. 93 dm. Zeldzaam. 

1766 {21 JnlQ.) Als Toren, doch verkleind, op 1 bL Bovenaan linka een groot reld, 
« met 8 reg. intehrift. «Nienwe Kaerte v. Breda," ens« en onderaan luün de 

wapent ?an Breda en Geertmidenberg en adres ▼. C, J* Vtucker. - 
Met aftonderl^k «Kort en bonding verhael d. Stad Brodn, eu." in 6 
kol. welk yerhaal r. h. beleg tot S5 Jalij gaat. Mei ndrea van C. J. 
Viêttiker te Amsterdam. Hg. 35 met beschr. 47 dm., br. 49dm. gr. fol. 
h Dei. kaart doch met vele Terandering; het grooto veld Toor hetinsehiift 
ia zeer Terkort, de positiön der belegeraars sgn Teelmldig Teranderd, 
onderaan links op de plaats ▼. de wapens der beide steden it nn eese 
afbeelding t. h. hoornwerk TOör de Ginnekerpoort den 7e Sept. 1637 
door Fr. H. ?eroTerd. — Met nitToerige beschryving ▼• h. geheels be- 
leg tot aan de orergave, in 6 kol. Met adres v. C J. VJMckir te Am- 
tterdam. 1637. Hg. met besohryT. 54 dm. br. fol. 

1767 Als voren doch Terkleind, daarentegen is het land aan weengden Tas de 
kaart verder. Met inschrift links gem>.: Eerste deel f*. 269. br. fol. UU 
Commelin. 1651. 

1768 Geheel als voren, doch omgekeerd; het inschrift bovenaan regts; br. foL 
Uit Commelin. 1652. 

1769 (30 Jaig.) Hetselfde, doch anders en kleiner; regts de Mark, links de Niem 
Schant. — Zonder naam of inschrift in de kaart. Met onderstaand .Cort 
«verhael d. beleger, d. voortreff. stadt Breda" enz. gaande tot SOJuljj. 
Amst. J. V. Hiiten 1637. br. fol. Hg. 26 met besch. 37 br. 26 dm. 

1770 (13 Sept). Hetzelfde. Breda met alle uitgestrekte verdedingswerken ; bovenaan 
regts het wapen der stad. — > Van ond. uitvoerig verhaal der belegering 
tot 13 Sept. met opsohr. «Correcte eaerte en de afteeken. v. d. beleg. ?. 
Bre4a" in 4 kol. Met adres: Amst. voor J. v. Hiiten, 1637. gr. fol. 
Hg. 35 met verh. 53 dm. br. 47 dm. In den Atlas v. d. Heer A. v. 
Stolk te Bott. 

1771 (12 Sept.) •Veriooninge der Stadt Breda." » Profil der stad met dit boven- 
schrift, en daaronder de afbeelding v. d. uittogt v. h garnizoen en lager 
op een a£Eond. blad de 2 afbeeldingen v. de hoornwerken voor de Ant- 
werper en Ginnekerpoorten den 12e (en 7e) Sept. veroverd. Ter weers- 
zode der plaat de artikelen van capitulatie door de bezetting Toorgesteld 
en die welke voor den Prins gegund sün, met de uitlegging der letten 
in de plaat. Amst. J, v. BiUen, 1637. br. fol. Pe pi. hg. 38 br. 33 
met de s^jstokken 55 dm. Zeer uldzaam, 

1772 Hetzelfde op 1 bl., doch alleen de stad (in het midden) met de belege- 
ringswerken, regts de rivier de Mark. — Met Fransche insehriften en 
en uitlegging der No. 1—50 op de kaart; met Lat. opdragt aan Willem 
Maurits, (later Prins Willem II) door J. Bleau. br. fol. Fraai gekleurd. 
Van aoht. bedrukt met Holl. verhaal v. dit beleg. Uit ^/mn Stedeboek. 

177S Beleg en Terovnring ▼• Breda. — ^ Het plan der stad met de belegerings- 



Beleg van Breda. 248 

werken. Van boven onder een dnbbele toog het portret v. Fred. Hen- 
drik en de wapens v. Oranje en Breda. — Op den voorgrond regtt het 
hoofdkwartier v. den Prins, het dorp Ginneken; links eenige mitftrs. 6e- 
teekend en ?oortreffel^k geëtst door /. Oerritt v, Bronehortt f. Utreeht. 

I 6 bladen grav. en S bl. beschrgv., ieder hg. 3i br 44( dm. br.fol. 

i Deze bgxonder fraage en aiterst uldtame plaat is noeh door BmrUeh 

noch door NagUr vermeld, doch volgens dit Exemplaar, nit den Atlas ▼• 
Mr. J. T. Bodel Ngenhuis te Leiden, beschreven door R. W^igel^ Snp- 
plem. I 155. 

1774 Expugnaiio urèis Bredae, Kaart v. h. beldg v. Breda, in 9 bladen. Door 
BüÜh, F, pan Berekenrode " Zeer teldtaam, — Vermeld in Catal. Mnn- 
niks V. Cleeff. 1860. N». 441. Verkosht voor/ 25. Deie kaart be- 
staat nit 6 bl. en 2 bl. beschrgring en bernst in het Prentkabinet der 
Leidsche Hoogeschool. — Mr. J. T. Bodel Ngenhuis te Leiden he^ over 
deze kaart breedvoerig gehandeld in xgn stnk over Ftorii BmitAatar, 
Tgdsohr. Instituut. 1845. bl. 45 N^. 37. 

1775 Uittogt V. h. garnizoen nit Breda. — Vier bladen, ongenommerd en 
zonder eenig inschrift hoegenaamd; het linksche blad stelt een nittogC 
V. Monniken voor, op den achtergrond de toren en het kasteel ?• 
Breda; de middelste plaat vervolgt de optogt der Monniken die een groot 
kmis dragen , regts een wagen met zieken (P); het 3e (regtsche) blad vertoont 
den Gouverneur in zgne koets zittende; in het verschiet kanonnen die 
weggevoerd worden, enz. — het 4e bl. vertoont wagens met mannen en vrou- 
wen; regts 2 mannen te paard en 4 of meer te voet. — Ieder blad heeft 
T. ond. een 2 duim hoogen wrgf boord, doch zonder ^nig iasehrift» 
naam of getal op een der platen. — Fraai gegrav . (welligt door F, QÊUUi,) 
br. fol. Ieder blad hg. 20^ met wrijf boord 23 dm. br. 26 dm. Mgn 
£x. heeft slechts de 3 eerste bladen; aan het Archief d. Genie. (Minis- 
terie V. Oorlog te 's Hage) bernst ook het 4e blad. Zeer geldtaam, 

1776 Zinneprent op de verovering v. Breda, met onderschr. «Prinoipis Anriaoi 
.yigilantia Breda expugoata. 7 Ootob. Ao. 1637." Bovenaan een profil der 
stad, daaronder de zinneprent in 3 afdeelingen; in het midden zit de 
Prins op eene estrade en vóór hem, lager, 8 zinnebeeldige figuren; links 
zit de Prins in een zegewagen door 2 leeuwen getrokken, regts staat de 
Prins geheel geharnast op een krggsman: Breda, Znd. v. grav. br. fol. 
Hg. 28 br. 49 dm. Zeer zeldzaam. Het komt mg bgna voor dat deze 
plaat het bovenstuk v. eeoe andere grootere prent of eeredieht is. 

1777 »i OraoenHaagack Wellekomst* aan Fred. Hendrik. Zinnepr. op de in- 
neming V. Breda; met gedrukt vers. Amst. bg S. Savery, gr. br. foL <— 
In Catal. Munniks v. Cleeff. 1860. N^ 445. Verkocht voor / 18,^ 

1778 (27 Oct.) De Stad Damvillers in Luxemburg door de Fransohen op 
de Spanjaarden veroverd , belegerd sedert 1 Sept. en den 27 Ooi. 
overgegeven. Plan der vestingen v. h. omligg. land. Met beschrgv. v. 
h. beleg op de keerzgde. gr. fol. Uit Bleau Stedeboek d. Znidel. Nederl. 

1779 (20 Dec.) Drie platen over den herbouw v. d. Amsterdamschen Schouw- 
burg op de Keizersgracht, voornamelgk door toedoen v. d. Burgemeester 
N. van Kampen. (Wagenaar. Amsterdam I. 533.) — De Ie plaat vertoont 
het tooneel zelf met alle getimmerten en opschriften; op de vooi^ 
sgde 2 schilden met een Lat. en HoU. opschrift: «Amsterd. i,Sohoa- 
ptooneel, gesticht in 't jaar 1637" dut naast 5 wi^nsohilden fn r* 4« 



244 , Amsterd. Schouwburg. — Teiraad t. Maastxiekt. IM. 

Kroysseiif Domselaar, Wittenoom, Jan Vos, Serwonlen ea Yeoidml, 
in 1658 regeerende Hoofden ▼. d. Sehoubnrg. Met een 8 reg. fm 
▼ . Vob: Jdt DniUeke Schoabnrg, eni." »<• De todere plaat ikelt ket 
ru'm ▼. den Schoawborg met de 2 r^en loges bofen elkander en de toe 
■ebouwert ^oor; daarboven de open banken met bet mindere Tolk. Tu- 
aehen deie beide plaatsen ëéne r^el : «Tooneelspel qnarn in 't liekt eu.' 
Onder de afbeelding een 8 reg. vers Tan Jan Yos: ^De Sehonwbvg is 
.voor 't oor en 'toog van 't ?olk gestiebt" ens., daar tnsaehen betIilB^ 
beeld Tan den Scboowburg , de fiykorf. — Op beide platen staat onder kei 
Ters eene 1 reg. opdragt dexer 3 platen aan de 6 reger. Hoofden doer 
J. Lescaille, 1658. — X)p de 3 pi., de gromdiêekening is een vers ?.Jis 
Yos op bet tooneel en een van Yondel ter eere ▼. d. Beadsheer Nie. r. 
Kampen, Stiebter v. d. Scbouwbnrg. —De grondteek. gegrsT. door JT.f. 
d.Loêgki de beide andere platen s\jn tonder naam Tan grar. (doek door 
5. Savry) De beide groote pi. ieder bg 52 dm. br. 7S( dm. br. ibl. 
de grondteek. bg. iO, br. 54 dm. In 166S is de Nederd. ^kademie te 
Amst. bernieowd. — Zie o?er dit tooneel: Jonckbloet, NederL Lettcrk. 
II. 1. bl. 200. 

178(V De plaat ▼. b. Tooneel Terkleind , met S reg. onderscbrift : .De Sehoowbiig 
.van binnen" br 4o. Hg. 20 br. 30 dm. Uit Zk/^MT. Besckr^T. van Aast. 

1781 De beide platen t. h. Tooneel en t. b. Rnim, verkleind volgens de fe^ 
timmering in 1665. Met 8 ses reg. verzen v. Yondel, bet eene aan N. 
V. Kampen, bet and.: ToauêêUpil kwam in *t liekt, 2 pi. br. 4*, ieder 
bg. 14 br. 18 dm. Uit de Marre, Eenwgetgde der Scboawb. 

1788 Hetselfde, meer verkleind, met 1 reg. Holl. bovensebrift. kl. br. 4*. 
Hg. 12 br. 14 dm. »<• Dti* pi. met 1 reg. Holl. en Fr. boveasebr.— 
Des. pi. met Holl. en Fr. bovensebr. v. acbt. bedmkt* — Uit: XXnb- 
selaar, Bescbr. van Amst. en latere afdrukken. 

1788 (1038. 28 Febr.) «Auotent. ende grondige verelar. v. d. Sebermntselenea 
«veldtalagb d. 28 Febr. en 3 Maert 1638 voor FJignfelden tnsseken 8. 
«6. Hertoob fiarent v. Warneren en d. YeldtmaarscbalJoban de Weerdt, 
«perfect, in dit caertjen aengbewesen." — Afbeelding van een veldslag, 
waarboven bet portret v. »Syn Altess H. Bembard," in med.; op des 
voorgrond liggen de Rgngraaf en Vahyi gesneuveld op den grond en iqb 
de Oraaf van üauon en Jan de Weni bandgemeen. — Met afrond, 
besebr^v. in 3 kol., met bovenstaand opsobrift en uitlegging der letten 
A— O in de plaat. Met adres v. J, v, BiUen te Amsterdam. 1638. 
Hg. 25 dm., met verklsr. 52 dm. br. 32 dm. Ze$r teUMomm» 

In desen slag v. bet Beijersebe leger onder Hertog Barend v. W. is bet 
Keiseriyk leger onder Jan de Weerd gebeel geslagen en bg self gevaagea 
genomen. 

1784 (30 April tot 29 Jal||.) Ezeeutie der O geestel. en wereldlgke personen, 
(Cl. de la Conrt, soldaat en zg^e vronw; L. Cater, metselaar; de Broa- 
'wer Jan Landsman, 2 R. C. Priesters, 2 Jesuïten en de Rector der Je- 
soïten) die samengezworen waren, Maastricbt aan de Spaigaarden te ver- 
raden. (Wagenaar XI. 276. Aitzema. n. 672.) In bet midden bet 
scbavot, waarop de la Conrt gevierendeeld en zgne vronw ontboofd wordt 
enz. In de 4 boeken der plaht de portretten der 4 R. C. Priesters en Je- 
suïten; bovenaan in bet midden de saamgezworenen bun verraad op een 
Bijbel bezwerende. •*- Ysn oud. de uitlegg. in 8 kol. met opsobrift; 



MSS. Bezoek yan Maria de Kedicia te Amsterdam. 24S 

»Perf. afbeeld, ran de Jnstitie over 9 Oeettel. en Wereldl. pertonea'^ 
enz. Met adres: Amst. /. v. BiUen, 1639. fol. Hg. 20 dm., met beaohr. 
38 dm , br. 28 dm. ZaldxaaM. 
b Dezelfde pi., latere i?) druk zonder adres. 
Hierbg 8 berigten in plano o^er dit verraad, de 2 eerste bg L, Bneeki» 
velt te 's Hage; de eerste getit.: »Kort verhael v. tverraet y. Maastricht, 
de andere .Extract nit een brief t. Maestr. (17 Mart") de derde bg 
A, Meurit te 's Hage ook getit: .Kort ?erhael t. b. Terraedty. 27 Febr. 
«ontdekt en de Justitie ?. 80 April en 1 Mei in Maestr." 

1785 (JunfJ) Mislukte aanslag der Staatschen op de Schans yan Callo onder 
Graaf Willem van Nasson. (Wagenaar XI. 271.) -— «Nienwe caert yan 
.de ghelegenh. v. de forten y. Calloo, Verrebroeck met de dgken soo die 
.selve sgn doorghesneden en ghefortif. ghewest." Regta het ?erdronken 
land y. Kieldrecht, Calloo, enz. in het midden Calloo en de sehepen, 
links de Schelde; y. onderen nitvoerige uitlegging der 80 N». Antw. bg 
Ft, Verbut op de Lombaerde Vest in America, br. fol. Hg. 88 br. 40 
dm. Fraage en zeldz. kaart. 

1788 Afbeelding van de Hollandsche soldaten die naar de schepen vlngten welke 
bg de kerk en het fort van Callo leggen , in het verschiet het fort St, 
Marie de Ferel, — Fraai ge'éisie prent (door B, Peter et) met adres y. J. 
Meyeefu (te Antwerpen) zonder eenige naam of uitlegging, ofschoon ik 
geloof dat die er bg behoort, wgl de kerk van Calloo met g geteekend 
is. br. fol. Hg. .15 dm. br. 47 dm. Zeldzaam, Deze plaat heb ik nooit 
meer gezien. 

1787 Als voren, in 2 afdeelingen, n.]. bovenaan eene iets verkleinde kopq 
der plaat en van onderen de kaart zeer verkleind doch regta veel yerder 
strekkende. Met Doitsche uitlegging der No. 1^-18 in de plaat, en 8 
reg. bovenschrift: .Eigentl. Abbild. d. Schantzen Callo , Verbroeek," eni. 
Hg. 29 br. 86 dm. br. fol. Uit Merian.? 

1788 (10 Aog. tot O Sept) Bezoek v. Maria de Medicis, wednwe v. Koning 
Hendrik IV, aan ons land om de bemiddeling der Staten en v. d. Prins 
te verzoeken tnsschen haar en haren zoon Lodewgk XIII. (Wagenaar 
XI. 276. Aitzema 11.540—551.) — Begroeting der Koningin door Prina 
Frederlk Hendrik bg den Bosch, en ontvangst van de Koningin (vergezeld 
door de Prinses v. Oranje) door de afgevaardigden der Staten Oen. bg den 
Haag. — De Ie pi . stelt in het verschiet (links) 's Bosch voor; op den voor- 
grond de rg der koetsen, de ontmoeting en al het militaire geleide. Met 
onderschritt: .Comme S. A. Mons. Ie Prince d'Or. vint an devant de 
.la Reyne aux Approche de Bois Ie Duc"; — de 2e pi. heeit in h. ver- 
schiet links, den Haag, op den voorgrond de rg van koetsen, waarin 
Maria de Med. en de Prinses gezeten zgn, de begroeting enz. Met 8 reg. 
onderschr.: .Comme 1. Deputez.... aux appr. de la Hay" — Beide platen 
firaa geetat zonder naam, de Ie pi. hg 28 br. 69 dm. , de 2e hg 26 br. 
20 dm . Uit het zeer zeldzame werk v.: P. de la Serre, Entree de la Reine 
Mère dans 1. Prov. Un. de Pays-Bas. Lond. 16i9.pt. fol. herdrukt door 
de zorg v. d. Heer A. Oltmans te Amsterdam bg J. M. S. Mejer. 1848. 8®. 
De origineele druk v. h. Fransche werk kwam voor in Catal. Monniks y. 
Cleeff. 1860. N<>. 459. Verkocht voor /20.— 

1780 Maria de Medicis afgebeeld als Minerva, Godin der kunsten. Naar JP. JP. 
Kabem door J. B, Matte. 1708. gr. fol. 



M6 BawMk tul Maria d« Medids te Amstordau. im. 



1790 (31 Aig.) Maria de Medieit, vefgeield door de Prinm t. Onuge, Aid>* 
Ua ▼. Solmt, wordt te Amsterdam op praehtifce wgie door eene uitgelem 
schaar faa jonge burgers, allen te paard, ingehaald, ooder aaaToering t. 
d. Adv. C. T. Davelaar, Heer ▼• Petten. — Uitvoerige ToontelÜig na 
desen intog^ in Amsterdam langs den, toen pas TOltooiden» Haarleoncr 
trekvaart; (en niet langs den toenmaals gebmikel^ken U-d^k) in 6 aas 
elkander sluitende platen. Zonder naam v. teekenaar of graveur (dodi 
waarschgnlgk naar /. Maertien de Jomge (door P. Noipef) gr. br. fol. 
te zamen lang 8 ei 7 dm. (iedere plaat br. 47 i 49 dn., de laatsts br. 
58 dm. welke eehter meestal in 8 bladen verdeeld, voorkomt hg. 89 dm. 

Wgl dese platen ongenommerd lijn, en de reeks dikwgla oneompleet 
voorkomt en ook wgl deze platen later, in 1660, met geringe veraaderiag, 
voomamelgk der oostnmen, gebmikt sgn voor de inhaling van de Keo^ 
vorstin van Brandenburg , laten we hier eene korte beschr\)viiig van iedere 
plaat dezer reeks volgen. 

BI. 1. Haarlemmerpoort, ophaalbmg, open hek, 8 trompettere, 1 vooirgdcr. 
„ 2. Ëeu voorrijder, 2 jongens te voet, 1 voorrgder» tweemaal 8 raiten 

naast elkander, en 1 v. h. 3e peleton. 
'I, 8. De 2 ruiters v. h. 8e peleton en daar achter 4 peletona, ieder 

van 8 rniters. 
9 4. Een voorrgder met klein vaandel, en 4 pelotons van 8 miters. 
I, 5. Twee pelotons van 8 ruiters, vele anderen door elkander, aan het 
einde de voorrgder Uooiêkoofds op het eerste span voor den wagen. 
I, 6. De wagen waarin Maria de Medieis rijdt, daar achter vele perso- 
nen te paard , allen blootshoofds . — Meer achterwaarda een wagea 
waarvan slechts het voorstnk gezien wordt met 8 personen te 
paard. Deze laatste afdeeling is in de meeste Ex. van deien op* 
togt een iJsonderlgk blad. 
Dit Exemplaar dezer fraage Serie is op veol grooter en zwaarder papier 
gedrukt dan ik ooit ergens gezien heb, (n.1. 44 dm. hg. terwgl de gewose 
£z. en zelfii de proefdrukken der 16 pi. in het werk van Bariaeus slechts 
88 dm. hg. zgn.) Het behoorde blgkbaar in een Ex. op zeer groot pa- 
pier van den Hullandschen tekst v. Barlaetu, Bigde inkomst, waarvan 
hier slechts de titel, doch daarbg alle platen in gewone, genomm . iJdrok- 
ken op zeer zwaar papier, doch van gelgke hoogte, nl. 44 dm. aanwezig zgn. 

1791 Titel, opdragt en portret voor eene afiEonderlgke uitgave der bovenstaande 
plaat. 

lo. .leonismus tnrmae patritiae equestris Christaa Regm. Matrem, Ma- 
»riam Mediceam Amstelrodamum incrantem jnssn D. D. Consnlnm ezci- 
„pientis et dedncentis." Titel in 5 reg. opschrift in kapit. letters; 
daaronder het wapen v. Amst. (hg. 26^ br. 80 dm.) fraai gegrav., 
nog lager: i^Amstelr. Ao. Dom. Clü 10 XXXIX" Aan de keerzgde eens 
Latgnsche opdragt der plaat v. d. optogt door W, dé Leeuw (uitgever of 
grav.P) aan de 4 Burgemeesters: Pancras, Backer, Boom en Oeelvinck, 
2«. Hetzelfde wapen der stad, zonder bovenschrift; onder de plaats en 
jaar het adres v. Com, DamdterU, 

8*. jfEfBgies Mariae de Medieis Christian. Oall. Regis Henrioi M. Con- 
jugis, trium Regum matris," etc. 4 reg. opschrift, daaronder het portret 
(borstbeeld links in med. met randschrift) v. Maria de Medieia, ter 
weerszijde 2 zinnebeeldige gevleugelde zittende vrouwenbeelden, nnar (7« 



lts. Bezoek Tan Maria do Medicis te AmsterdaÉL 847 

E&ndkorH. Daaronder 1 regel: ^Urbem Amatel. intrmTit Regiaa ipaii 
Cal. Sept. 1638. 

Ieder deier bladen is hg. 88 , br. 46 i 62 dm . Afdrukken t>p gewoon papier. 

Beie 8 bladen sjn yan de grootste seldaaamheid. 
792 Bexelfde optogt als 1790 in 8 teekeningen nifc dien tgd en waarsehgnlgk 
de origineeien naar de natnnr gedaan. Op blad 7 njn hier tnaschen de 
miters die den wagen ▼• Maria de Med. volgen, eo den laatiten wagen, 
eene menigte personen te voet en te paard afgebeeld, die mut op de ge- 
grav. platen voorkomen; ook in andere kleinere zaken w\jkt de plaat van 
dexe teekeningen af; de gravenr of uitgever F*, de Leeuw ngt ook in de op- 
dragt (op de keerzgde v. h. Ie blad in het voorgaande N*.): dal deie optogt 
partim ad vivum aere expreua (gedeeltelijk naar het teven in plaat gebragt 
is.) — Waarsehgnlgk zijn deze teekeningen ^wnt J. Marteen de JéngewtVttJkt 
aan wien ze ook door een' bezitter in de vorige eenw zijn toegeacbreven , en 
van wien eene fraage teekening met zgn naam der pi. 4 in het werk van 
Barlaeos, in het volg N*. voorkomt, welke teekening echter ook met 
de gegrav. plaat verschilt. Ieder blad hg. 20 dm., br. 80f i 88 dm. 
798 Afbeelding der feestelijkheden en vertooningen te Amsterdam gedurende 
het verblijf van Maria de Medicis van 31 Aug. tot 5 Sept. 1638. Alles 
uitvoerig beschreven in het folio werk van C» Bariaeue: «Medioea hospes 
,s . descriptie publicae gratulationis , qua Mariaa de Mediois exeepift 8e- 
„natus Pop. Amstel. Amsi. /. et C, Bleau. 1638. fol. 6S pp. met 16 pi. 
geno. 1 — 16." Voorts met het portret v. Maria de Ued. en in. vele 
exemplaren de plaat der 4 toen regeerende Burgemeesters. — Van dit 
werk verscheen in hetzelfde jaar eene Fransche vertaling , getiteld: «Marie 
i,de Medicis entrant en Amst., on histoire de la reeeption, ête, Amtt. Blean 
,fo].*' met dezelfde platen; en in 1639 eene HoH. vérttllngt «Bigde 
«inkomst d. allerdoorlucht. Koningin Maria de Med.'* enz. Amst. Bleau 
fol., ook met dezelfde platen. —De presentezemplaren welke van deze 
8 verschillende uitgaven gegeven zijn, bevatten alle proefdrukken der 16 
platen en v. h. portret der Koningin; van de plaat der 4 Burgemeesters 
heb ik nimmer een proefdruk gezien. Ofschoon deze laatste plaat, (bigkens 
het onderschrift bij deze gelegenheid vervaardigd,) in vele ezempl . van het 
werk V. Barlaens voorkomt en die Ex. waarin ze niet is veel van 
hunne waarde verliezen, zoowel om de schoonheid der plaat als omdat 
de £z. defect schijnen, zoo houd ik mg echter vast overtuigd, dat deze 
plaat geen deel v. h. werk uitmaakt en er niet in behoort, —• vooreerst: 
omdat er nergens in het werk melding van gemaakt wordt, <— ten ando- 
ren: wijl die plaat alleen door S«y<^rAtf6/ gegraveerd is, do andere 16 
platen allen van Savry zijn, — doch voornamelijk wgl ik in versehDlende 
present exemplaren v. h. werk v. Barlaens, die ik gezien heb, (en ze 
zijn vele in getal) en de beide welke voor mij liggen, die plaat niet heb 
aangetroffen, evenmin als in een zeer bgzonder Ex. vaa de 8 teksten van 
Barlaens, in ééoen band tgdens de uitgave te zaam gebonden, wat ik 
vroeger bezat; en ze evenmin voorkomt in het Exemplaar der pi. op 
zeer groot papier in mijnen Atlas berustende in de volgende regels 
beschreven, — zoodat ik de Exemplaren v. Barlaens zonder deie plaat 
voor compleet boude. 

Het hier aanwezige Ex. v. d. Latynsehen tekst v. Bariaent ii bl^kens 
diens eigenhandig inschrift aangeboden aan sgnea bQionderen vriend Theod • 



S48 Beaoek tui Maria de Mediois te Amsterdam. 

V. BeaniBgea en beftt de proe/Mkkên ró&t k«l N». der 16 pi. m t. 
k. portret t. Maria de Med., alle in de Tolgende regels keeefcrefw. 

Het andeta Kx . der gewone afdrakken deier plaiea set kei N«. w dem Ai- 
lai aanweiig, it op leer groot en iwaar papiergedmkt, gelqk de eptogt(IN 17W) 
en bekoorde in een buitengewoon groot papieren lx . t. d • ffollaadwèm 
tektt Tan Barlaent, waarren kier eekter alleen de titnl ▼oerhnndee is. 
Be platen der feettelgkkeden eekgnen meestal nnar teekeeingan vaa /. 
Mëirttm ie Jom§€ gerolgd te ign; die der linnekeeldige ▼oonteOiifea 
(No. 6, 7» 9—18) ign blgkens ket monogram, naar Cl. L. Mêgmeri m 
pi. 18 naar S. de Vlieger, de pi. ign waarsekgnlgk nllea annr 5. Smrj 
oÜMkoon ign naam sleekts op pi. 16 foorkomt. De plntes ngn 
kg. 29 dm., br. 88 dm. br. fel. 

A Portret van Maria de Medieis, rittende onder een troonkcBMl; t. 

m naar links; TÖör kaar eeoe balnstrade en ket T, in ket Tereekiet Amster 
dam. V. ond. % reg. rers: .Sie ivit nostram grandis Medieen per UrbcB." 
etc. — Deie plaat ia gerolgd naar ket origineele sekilderg , wntdevorttii 
tijdens kaar Terblgf alkier door O. Bmitkonl keeft doen maken; en door 
kaar aan de stad rereerd is, waar ket nog in ket Toorpoitnnl van Baige- 
meesterskamer hangt. 

h Bei. plaat, proefdruk, r&6r de balnstrade, ket U en An Mteida m; kei 
kleed der Koningin Teel minder bewerkt, doek met ket Tere. 

B Be 4 Bnrgemeesters t Ant Oetgens t. WaTeren, A. C. Bnrgk, (Troeger Genat 
in Rusland,) Pt. Hasselaer, Abr. Boom, aan eene tafel rittende^ toen bu 
door Com. t. Barelaer, Heer t. Petten, aanToerder t. den opCogt terio* 
hsling, de komst t. Maria de Med. aangekondigd werd. Met 4reg. Lat 
onderschrift: «Eifigies nobil.... consnlnmqaiAmst.pref.tnoe, cnmeoroB 
i.mao'lato Adv^. C. a Davelaer.... Mar. de Med., eandem nrbem iogrtd. 
.deduxit." Naar T. de Keyser door /. Smyierhoef. br. fel. Hg. 83 br. 
88 dm. Uitmantende gramre hier in fra%gen afdruk aanwerig. Op het 
Prenten moteam te Amsterdam en dat te Psrgs is Tan deae plaat een Ex. 
TÖör de namen t. schilder en gn^aTcur; een proefdruk sckgnt Taa dese 
plaat niet bekend te zgn. Zie oTer de Traag of dese plaat in ket werk 
T. Barlaens behoort, hienroor bl. 247. 
Platen Ne. 1—16. 

1. De optogt langs den Haarlemmerweg; regts het IJ met Tele schepen. — 
1^ blad br. 66 dm. 

2. Be aankomst Tsn den trein langs den Nieuwendgk op den Dam en de 
triomfboog aldaar. 

8. Huwelijk Tan Hendrik IV met Maria de Medicis, Tertoend boTen op 
den triomfboog op den Dam. 

4a. Optogt langs de O. Z. Voorburgwal en de triomfboog aldaar. 
b. Dezelfde Toorstelling , zeer fra&ge origimeele teekening Toor de plaat door 
/. Marteen de Jonge, (gemerkt: M. de Jonge 1638.) — De teekening is 
in dezelfde manier als de 8 bl. Tan N^ 1792, doch CTen als die, rer- 
schilt ook deze teekening in enkele bgsonderheden met de plaat, b. t., Toor 
de Tcrtooning boTcn den triomfboog, die op de gramre zigtbaarie, haogt 
hier een gordgn; de Toorrgder en koetsier en de gaande en rgdende per- 
soon naast het rgtnig, zgn op de teekening met gedekten hoofde, op de 
plaat blootshoofds Toorgesteld, enz. 

8#. Maria de Medicis als Berecynthia, Moeder der Goden» op een wagen 



Inlogt van Maria de Medicis. 249 

door Hendrik IV bestuurd, wordt door de Amsterdamaehe Maagd be- 
groet — Met opscbr.: Laeta Deum partu, VoorsteUiDg op den triomfboog 
bg de Doelenstraat. 

6. Watertogt op den Amstel; links de triomfboog opgerigt op een eilanéfje 
in den Amstel gemaakt. 

7« Hawel^k fan de onders ▼. Maria de Med. nl. van Francisons de Med. met Jo- 
banna ▼. Oostenryk. — Ie Tertooning op de noordzyde ▼. dezen triomfboog. 

8. Keizer Maximiliaan bescbenkt de Amsterd . Maagd met de keizerlgke kroon 
boTen baar wapen . — 2e Tertooning op de noordz^'de van dezen triomfboog. 

0. 10. 11. 12. 18. De 'trenrige staat en het berstel Tan Frankrgk onder 
de regering Tan Hendrik Hl en IV, in 6 Tertooningen aan de znidzyde 
T. d. triomfboog. 
9. Oallia (een wereldbol) wordt door de Tweedragt in brand gestoken, waar 
naast de Fransobe Maagd weenende staat. 

10. De Franscbe Maagd bidt de goden om bnlp foor bet ferdeelde Frankrijk, 
waarop Jnpiter Mercnrias zendt om aan Hercules (Hendrik lY) den last 
te brengen, het verdeelde land te fereenigen. 

11. Hercnles pleegt raad met Mars en Pallas op welke w^ze bet werk tot 
berstel aan te vangen. 

12. Hercnles voltooit met behnlp van Mars en Pallas bet werk van herstel 
en smeedt een band om den bol. 

13. Lodew^k XIII als een andere Hercules, neemt den wereldbol (Oallia) 
op z^ne schouders, b^'gestaan door Mars en Pallas. 

14. Spiegelgevecht op den Amstel; regts de triomfboog op het eilandje. 

16 Spelevaart op het IJ, naar 8. de Vlieger, door S. Savry. — Eene lange 

m. plaat, br. 66 dm. — De gewone afdrukken met het No. bebben boven- 
aan regts het oude zegel der stad, een koggeschip, links bet gewone 
wapen, de S Andries-kruisen ; welke beide niet voorkomen op de proef' 
dntJtten in de present-exemplaren . Zonderling is bet dat alleen bet exem- 
plaar 16d de plaat in haar geheel op één blad vertoont; alle andere 
exemplaren, zoowel letter- als proefdrukken, z^n in 2 bladen, doch op 
gebeel verschillende w^ze, verdeeld. 

b. Dezelfde plaat, proefdruk vóör het No, doch met de 2 wapenschilden 
bovenin ligtelijk aangegeven, en met de naald getraceerd, üniei Ex. 

e. Dezelfde plaat, proefdruk vöór het No. en de wapens. Aldus in alle presentex . 

€^. Dezelfde plaat, gewone druk met de wapens en het No. 15, doch gedrqkt 
op één blad. — Onder deze plaat is een a&ondertgk gegrateerd 8 reg. 
Latqnscb opschrift afgedrukt: «Post exhibiia in honorem Beg. Matris, 

.super flnmen Amst. diversa spectac situm nrbis Amst.. .. na- 

.vinmq . classes cum stupore et volupt . adspexit." — Deze plaat is met 

het onderschrift 88 dm. hoog. — Ik beb slechts 8 Ex. aldus gezien. 

16 De Dam en Waag en bet afscheid dat de Burgemeesters aldaar van Ma- 

«. ria de Med . nemen . (Op hetzelfde oogenblik werd Lodewgk XIV geboren.) 

ó. Dezelfde pi. in proefdruk vöör het No. en byzonder kenbaar aan een 
hond zonder kop op den voorgrond. In de letterdrukken is de kop er 
b^ gegraveerd. 

In 't algemeen moet opgemerkt worden dat de' proefdrukken zich 
niet slechts onderscheiden door het ontbreken van bet volgn. 1 tot 16 
op den hoek, onderaan regts, maar ook w^l ze meergeëtst dan gegrav., 
en veel fraaier zijn. 

82 



250 Zeeslag voor Pmnkerk^ti^ r- De vhtjbw voor DeaL MH 

1794 Het oprig;ten ▼. een l^fwackt ?Qor Priof Wilbm tmi Oimi^ Oa|v W3> 
lem II). *- BoTenaan reg(s xgn portret (bontlweld regta) in iaed..« ligff 
op de platt links het Buitenhof » op den Toorgrond de opiqgk 4i^ ^fvackt 
op het Binnenhof ; geh<)el yooraMi Unk» een jttUer diit nMr^tn nimttuft 
Met Lat. en Holl. lofdicht ▼. A. Memmiuck, Door P. Q^^ Mf^ i^ 
van Lud. BreeektveU, 1638. Onder het portret tio dffi ftw; A •■ 
Queboren fee» Ug. 28, met reizen 57 dm. br. 99 dip., 1^. 1*9!^ Pe fa- 
xen ontbreken mg doch i^n bü h. Sx. T. d. Hc^ Bq^^* 

1795 (1G59. Begin febr.) De E.. Calh. Prieiter Mart. vaj^ .dur V4#e worèt 
(op Vastenayondadag) door N. Verm^yde te Middelbni^g» mb |ipr fu 
Oonda, in de kerk gevangen genomen /op mishandeld» na#r 'p P^ gevoeri 
en in eene zware boete geslagen; bg afwezen nit xgup T*4f|vM Jieida 
gebannen, waar hg efenwel heen gaat en aan lyne won^fn sawfod^^. — 
In 't midden het portret ran ^. ▼. d. Yelde, Wsj^- itgfes 19 tog*» ^ ^^ 
met 8 rog. verf: Siei hier eei^ Prietier Qo^U, ^r welrifü4^ 4 (^ni 6) 
afbeeldingen yan zgne mishandelingen en zgn doof^ ie^w Tonf^ } & 8 regels 
earsyf onderschrift. Zonder naam ran grar. br* f^l. fl^r i^ê hr. 87dB. 

119% (18 P^br.) Zeeslag voor Dajnkerjun tnsachen |3 Dnioker)[|iehe oorlog»- 
a en 11 Staatsche schepen onder M. H. Tromp.. (Wagjsn^^ X]L 181. Ait- 
zenif II. 589). — Oezigt op Dnjnkerken ep het nabggtlcyea tooitnid: 
op den Toorgrond de beide Tloten in gOTecht. Met % reg. iasehrift 
bore» \fi strand: ,,Zeeslach Toor Di^jnk. l®* 1638." Zii4- 9^' ▼• 
grav. Bovenaan re^ gemt.: Tweede ^1* Pol. 84 br. fol. U|t 
1651. -^ h. Dezelfde plaa^> fraai geklenrd. 
e Als voren; kopg der voorg. pl.^ met jtanwgziBg t. 4^4 «9 N#4Sr 
aan links. Uit Conunelin, 165%. 

17^7 Hetzelfde. — Afbeelding v. h. zeegevecht; in 't venchj^t )in]^ 

kerken, in 't midden Mardijek, regts Qrevelingeni N^. 5 is het ii^ brand 
gestoken vgandelgk Vice-admiraaUchip . Met uitleg. 1 — 7 e|i h, Bovcs 
deze afbeelding eene kaart v. h. Ylaamsche en Fran^che ftrapd van 
Bragge tot Boalogne. -* Geëtst en uitgegeven door Bdltk, «m Berckem- 
rodt. br. fol. Hg. 35, br. 39 dm. Roogtt zeldzaam, r~ In 4- Atlas v. 
Mr. J. T* Bodel Ngenhnis is eene dergelgke voorstelling, wèj in d. 
geest doch zonder naam v. Berckenrode, met ISreg. vers: «Harf^ sisgeo 
doen wel leeren." W, v, de Velde inv. Hg. 25, br. SH im, 

1798 Hetzelfde. — Afbeelding v. h. gevecht op het tgdsti^ dat het sc^ipv. 
Tromp tnsschen 5 ygandelgke schepen lag en hevig •>eflehoten Ferd. Lithogr. 
naar en door P. /. Schotel, br. fol. •— Met nitvoeri{|e b^aehryvlng v. 
h. gevecht door Mr. J. C. de Jonge. 

1799 (18 Sept.) Zeeslag bg nacht van M. H. Tromp tegen de Spaansche Vloot 
tnsschen Bevesier en Folkestone . (Wagenaar 1^1. 2^2. Aitzema. II. 610.) ~ 
Afbeelding v. h. gevecht des nachts te 2 ure. Lithogr. n%^ ep door 
P. /. Schotel, br. fol. B|«t uitvoerige beschrgv. door Mr. ^. G. de Jonge. 

1800 (26 Oct) Afbeelding van de positiën der Spaansche , Hollandaphe fn Ên- 
gelsche Vloten in het Kanaal bg Deal en Sandwich, bg de eerste bgeen* 
eenkomst vóór het gevecht . Links Sandown , de stad Deal en de Spaansche 
Vloot, in 't midden de I^oU. Vloot en het kasteel v. Deal, regta Dover. 
(Op de volgende plaat en op No. 1808 is onderaan epne dergelgke doch zeer 
verschill. afbeelding.)— Zeer uitvoerige en fraage afbeelding Qf 2 lange 
aan elkander behoorende bladen, met uitlegging regts en met ppfclurift onder- 



MM; Zééslfl^ 6|j ïhiiitó. 25t 

MQ linVs: »Tera et exkcta delio. classmm Hisp., Angl. etHoU. pront in 
JtreUi Briit'. ... ante pnel. té ostend. A». 1640. D^. Cornelio fioll, 
.Antw. naviüin pictori oeleb., hoj. rei timal tpectat. sno amic. ergo 
»D. D. D. delineator IT, HoUar,** S bl. br. fol. ter zamen br. iOSdm., 
kg. 15 dm. Zeer zeldzaam, — Bg PartMey, W. HoÜar vermeld onder N^. 548. 
\^\ (21 Oet.) Zeeslag bg Bains. (Wagenaar. XL 2S2— 4. AitiemaU. 613—615.) 
«Afbeeldinge in wat ordre de Spaenscbe en Nederl. Vloten Terdeelt lagen 
.wadneet bet Qevecbt sonde aen^raen.'* Links de Engelsche knst, waarbo- 
ven: «Nö. B. Ihtyn»** in 't midden de Vloten; regts 4 zeepaarden en 
een Triton. — Links v. dit plaatje bet staande beeld ▼. Pallaamet Me- 
dusaacbild, waarnaast eene kleine kaart der Eng. knst, met vele aan- 
w^iingen over dit gevecbt. Met adres ▼. Com, LanekerUXit km%i. Beide 
komen ook, docb eenigzins Terscbillend yoor op No. 1805; de Afheeh 
dinge d. schepen op bl. 1, docb iets verkleind, zonder de zeepaarden; 
de kaart op bl. 6, docb aan de linkerzijde en veel vergroot. Fraagegrav. 
zonder eenigen naam. br. fol. Hg. 20, br. 52 dm.; de plaat 26, de kaart 
22; bet beeld 4 dm. breed. — Hoogri zeldzaam. Het schijni dat bierbg 
dbg eene bescbrgmg of eene plaat bekoort, daar de Afbeeld, gemerkt is 
H^. B. en er nergens een spoor van A te vinden is. 
Zondeh No. 1800, 1801 en 1808 ook ééne plaat nitmakenP 

1802 «Afbeeld, v. de besettinge der Spaensgbe' Vloot door d. Adm. Tromp 
.ini Dnyns." — Opsckrift boven eene kaart der kaven v. Dnins met de 
vleten. Met adres van Com. Baneketü, te Amsterdam, br. fol. Hg. 
25, br. SS dm. In den Atlas v. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 

llBOS' Hetzelfde , in den geest der plaat N^'. 1800. Uitvoerige afbeelding van den 
zëfeslag; bovenaan de knst van Engeland, links Bomany, r^;ts Margati 
o^ den voorgrond links bet sckip van Tromp: Jmelia, in gevecht met 
het groote Portng. AdmiraaUekip; regts de veroverde Spaanscke sokepen. 
Naar A. Venoer, door S, Savrij, met zgn adres. In 2 br. fol. bladen. — 
Hierbg eene afzond . besckrgving in 8 kol . : |,Cort ende waracktigk ver- 
»kael V. d. verwond, sckipstrgdt, op d. 21 en 22 Oct.*'.... geinv. door 
Ahr. de Verioer, Amst., S. Savrij, in de Nienw Straat. 1640. gr. br. 
fol. De pi. te zamen br. 105 dm., kg. 41, met besckr. 60 dm. Zeer 
zeldzaütA en fVaai, 

1804 Hetzelfde, als voren, verkleind'. Met insckrift bovenin: „Zeeslack in 
.Duyns.... 21 Oct. 1638" en bovenaan links gemerkt: T wede deel. 
1^ 64. 2 bl. aan elkander; te zamen br. 64 dm., kg. 28 dm. br. fol. 
Uit Commelin, 1652. Zeer fraafje plaat. — Hierbg een brief nit Helle- 
voetslnis vkn 18 Oct. 1639, gedrukt als pamflet, 1 bl. in 2 kol. gr. fol. 
getiteld: Destructie ifdk de Spaensche Vlooi, gedr. te 's Hage bg £r. J^atr^ A- 
oom, met eènige verbeteringen in H.S. 

liBOS Gekeel als vbhen, eenigzins vefkleind, niet 1 reg. Bnitsck bovensckr. : 
9 Wakre Abbild. d. mackt. Seescklackt. . . . nnder Martan Harperstromp" 
2 bl. br. fol. hr. 65 dm., kg. 22 dm. UitP 

1806 Hetzelfde, anders'. — Zeer uitvoerige afbeelding v. dezen zeeslag op 7 bladen , 
geno. onderaan regts 1—7 (die te zamen ^éne groote voorstelling uitma- 
ken). Met zwart bovensckrift: Fugna navalis in Duyns 1639, (dat meestal 
otitbrèekt doek kierbg is.) Blad 1—4 maken ééoe reeka nit die ket ge- 
veefat zelf voorstellen'; links Dover, in 't midden Deal, regts Sandwich; 
op^bl'. 1 otfdérian eene afeonderlgke: Afbeeldinge van de orde der Vlooien 



252 Zeeslag bg Daiiuu 

bq het MDgaan ▼. h. geTeeht. Plaat 6, 6, 7 iqn breed ftilio ei Mm b 
een boven- en onderstuk verdeeld ; het boTen^eelte formt èt ImAi ko- 
ven den leeelag, in 't midden het portret van Tromp (bontbeeU ngn 
in lanwerkranf, aet. 42); de onderatnkken behooren onder dea leeiligci 
vertoonen op pi. 6 (linksehe blad): Ficiori wiughi orer deie ovenriaaiig 
en 6 reg. vers: Voor vjjflieh jaer en #ra eni.; daar naeat op bL6eai 
uitvoerige kaart van de kust van Engeland met aanw^Dg Tan deligpif 
der vloten van 16 tot SI Sept. en op pi. 7 de viravtrdê êciépeu es f^ 
vangen Spaansche Edellieden ; en vervolg van het vera : Nm wtétrom ie 
Heer. —Met uitvoerige beschr. in 10 kol. met opiehrift: «Kortvarhid 
.van de wgdtverm. Scheepslagh in Dujns, in Sept. t6S9." Aasl. 
Ci. Jatus, FisicMer, 1643. — Zonder naam v. graveur (C /. rSiedUr /)• Frugc 
plaat waarvan bl. 1—4 ieder 41 dm. hg. en 28 & 88 dm. br. iê; kL 
6— 7« ieder 88 dm. hg., 82 i 46 dm. br., en het geheel te samen tSI 
dm. br., 96 dm. hg,— Zeer teldzaam, vooral in een Ex. gclyk dit dat neg 
in geheele, onafgesneden bladen is, alle randen heeft en tub de idtatekei^- 
ste eonditie is; het iwarte bovenschrift is in 6 regels op l blad gedrukt. 
De plaat: «Victorievrengd der veroverde Sohepen," met de beeehryviig 
derzelve. Boor C. /. FüteJker, In 8 bl. aaneen. In: »SehoQwbiirg der 
Nederl." 1759. bl. 808 vermeld, lal waartohtSnlük eene omaehrgviag 
van 8 dezer platen ign. 

1807 Hetielfde, anders.*- Afbeelding t. h. geheele geveeht op den Tooigroed, 
in 't verschiet de Engelsche kust Tan Deal (links) tot ^eadwieh (regts.) 
Met insohrift, onderaan links: .Caerte v. d. Zeeslaeb.... uit Duyai 
.eni. 21 Oct. n^ de aenwgsinge t. Gapt. Slujs. Is te eo<^ tot BëÜk, 
^Fhrie v, Berekeroode op het Spui te 's Orav." Met afrond, beaehryviag: 
„Waeraehtige ende pertin. Afbeeld, van de macht. Spaeaaehe vloot, 
eni. " Zeer fraai geêUte en seldxame plaat, hg. 26 dm., met beaehr. 40 
dm., br. 41 dm. folio. 

1808 Hetzelfde, anders. -* Op den voorgrond het zeegevecht, in t versduet 
Angliae pare van Rye (links) tot 't Foorlant (regts.) Onderaan links eea 
afzonderlgk kaartje van de positie der Spaansche Vloot v6ör het gevecht. 
Zonder naam v. grav. met adres v* Oom. Lanekere te Amaterdam bq 
.St. Jan 8 Bmgh ." Anderhalf blad naast elkander met afzond, bescbrgv. 
in 6 kol. hg. 86 dm., met beschrgv. 51 dm., br. 75 dm. br. fol. Zeer 
eeldeame en fraage plaat. Slecht exemplaar. 

1809 Hetzelfde, anders. — Afbeelding v. d. slag; in 't midden het schip v. 
Tromp in gevecht met dat v. d'Oquendo; regts zinkt het groote schip: 
de Heilige Franciscus. In 't verschiet regts het Caeieel vam Doeeeren op 
de Engelsche kust. Met Latgnsch onderschrift: „Fugnet tuuMlie..,. te 
Duiné*' etc. 1639 en 16 reg. vers in 4 kol.: .Ziet hier de Spaensche 
Vloot, enz." Zonder naam v. grav. (S. Savri; of A^, de Fermer f), doek 
met het No 20 onderaan regts. Afgesleten plaat waarvan waaraehgnlgk 
eene vroegere uitgave bestaat. Hg. 41, br. 62 dm. br. fol. 

1810 Hetzelfde anders. — Afbeelding t. d. slag; op den voorgrond regts 
het Schip de Fieeeker (t. Jan Evertsen), dat een groot Spaanaeh aehip 
(de Mater Tereeia) in brand schiet; links het groote schip St, Frameieeo 
zinkende; in 't verschiet de Engelsche kust. Met Latgnsch onderschrift: 
^Pugna navalie.... in Duine a, 1689" met 16 reg. Holl. vers: .Tiain 
«de wint gedorst." Zonder naam v. grav. met adres ?in C J, Fieeeker, 



ItSi. Spotprentea na dan slag bg Dnina. 258 

Hg. 4f dm., br. 62 dm. br. fol. — Ofoehoon deie plaat leer ▼«•I op 
de Toorgaande gelakt en in enkele afbeeldingen gebeel met de Torige 
overeenkomt zoodat de eene xeker eene navolging der andera ia« loo 
K^n beide toch geheel verschillende gravuren. 

1811 Als voren (1804) leer verkleind. Door H, PMUkmg^e, br. «•• Uit 
(v. d. Bosch) Leveui der Zeehelden, 

1812 Hetzelfde anders; op den voorgrond in 't midden de schepen van 
Tromp en d'Oqnendo in gevecht; in 't verschiet Domtm en Stm d o wm e 
Cattle. Met bovenschr. : „Afbeeld, v. de Schep*sehlieht in Dnjns" 
(door C de Poe,) Met Fr. en HoU. teschrgv. ieder in 3 kol. naaat 
elkander en uitlegging der N^. op de pi. Met adrea van C. ie Pm te 
Utrecht, 1689. br. fol. Hg. 25, met beschr. 60 dm., br. 82 dm. 
Deze beschniving ontbreekt mg, doch is bg het ex. in den Atlat v. d. 
Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 

1818 Zeeslag bg Dnins. — Afbeelding v. h. gevecht v. Tromp tegen d^Oqaendo 
en V. h. in brand geraken v. h. schip v. Kapitein Mnach. lithogr. 
naar en door P. J, Schotel, br. fol. Met uitvoerige beschrgving. fol. 

1814 Spotprent op de Spanjaarden na den slag v. Duins. — |,De voomaemtta 
«pochers van 't Christenrgck .*' — „Les Trois plus Graad Rodomonta de 
vla Chrestienté." — Drie afironderlgke gegrav. platen, (elk metSgegrav., 
en daaronder drie 16 reg. verzen in boekdruk) naast elkander; de aarate pi, 
regts stelt Ie Maielot EolUnd. voor, een mes in de hand, achter hemd!r 
Schep Slachl in Duynt en 6 reg. versi Cel orgueÜ qt^on eeU en i£ 
mine, lager 16 reg.: .Wat sool gheeft waeker windt'* De 8e pi. ia 
Ie Signioor Etpaignol, achter hemt Bny de Todoe lot Sandoe met 8 
reg«: Moy qui tuis noble comme un Boy, lager 16 rag. t «Wia isier 
mgns ghelgck?" daaronder ter uitlegging v. een uil die op den 'Span* 
jaard aanvliegt: »Dit is den Uyl daer 't al op mickt." -— De 8e pi. 
Ie Oenlilhomme Francoie, achter wien eene afbeelding van de neêrlaag 
der Spanjaarden bg Roussillon met 6 reg: Pmnpharan ptifaie In hrn- 
vaehe, voorts 16 reg.: »Ma foy un grand Singioor." — • Zeer /f'4M{r0 en 
zeldzame plaat (door C. de Pas.) Hg. 88 dm., br. 44 dm. br. foL 

1815 Spotprent als voren. ; — «Den Orooten Barbiers Winckel." — In een' 
a barbierswiakel zit S, Diepo Grand Maeslro de Cael,, met een nil op het 

hoofd, die de Watertuchl heeft en de Spaaneehe FM uii Dnyne uit- 
spuwt, terwgl hem door Frame Ourgien (de Fransohe heelmeester) de 
ader geopend wordt, en hg door een dysteer veel dobloeuen en Spaans 
êche Soldaten per posteriora uitlaat ; de Swete Dodor reikt den Spaigaard 
een zweetdrank, en de BoU. Matrooi biedt hem ter verfrisschiag aan 
schotel Oraoje-appelen aan. — Van ond. een boertige lamenspraak in 
Hollandsche verzen (in 4 kol.) tussehen de personen A — O op de 
plaat afgebeeld, over de verligting den Spaigaard door dit verliea van 
bloed enz. (bg Duins) aangebragt. Zonder naam v. grav. of jaar. gr. fol. 
De pi. hg. 22 dm., met vers 47 dm. br. 27 dm. Zeldeamn vooral met 
h. vers. 
b Dezelfde plaat, met eene Fransohe vertaling in verzen (in 4 kol.) der 
boertige zamenspraakj geteekend A. D. E. De plaat is een latere druk. 
Zeer zeldzaam, 

1816 Spotprent op hetzelfde. »Slach-tgt of 'tOesIuycte Varken." Op Dê Duy- 
nen is een Hollandsch Matroos {Hf bezig het bloed en de biggen op te 



Stt SpotprenteKM^ÜBii *^^ SM» •->- fittéOAirraa Ams. Ml 

nagm, 4lt «iv is Iwd t. k. t^r kern Hggmaé, en dodif tei riUtf 
g tè u sèi u ftilMn HoeQeii; Mhtisr htfin ttutU S penonctf, A. ti. C, en 
SpnJMvd, ^ImmmoIm paep en BUtmt JtthGil, Ifaltt lbe«t dalfolliaierde 
OrdoH», PMMf Speek tn é«ft tfMM hem rtaftodMi Botf totirfn vtfor. - 
Hiecb^ it iB het er. ▼. d. Heer A. f. Stólk tir Rott. eeiie lurftf ntti^ 
tpraak in venen ineiohen de penmrau A*^K op d«' plasf; éi «ee 
lenge wunenipewk tnatcken MttMM en Bar9Br tfver dtti elid' vitf Dkni 
Met toepeeeinil eip deie pleet D» preii it kg. 19; meC wtgt 24 èm,, 
kr. 89 ds. br. fel. Ziifr uUtaeim, 

IWf Spotprent op de Speiqterden ne de nederleges in IHine om Bfabloid. «Het 
«dfoeTiok elrakeit ven Don de* CelebeeM nit Ylndoinii dn* Spegnia." 
Don de C- rQdt ele liereiiaa op een: eeel-, neeel kedi loopl iQs jooga, 
op een doedelsik ipelende; Teorte een jaieèendie- Fimavekkiutf en efea b^ 
spottende Matrooi. Ven end. een gegrnr. Holl. Tore in 9 kol., etf dau^ 
esder HoU. Tenen in boekdrak in 4 kol. ««-^ Zondef riemiÉ t. grer. of 
adree. Freeüe grnmre.- foK Hg. 29i iMt ««M 41 dm.; br. S6 dni. Zeer 
uldmem. In den Atlee ▼. d. Heer A. r. 8Mk te Roflerditt. 

laia Spotprent op^ketielfde (der Speajanrden nedeelegett in IMnH'MrBMeilf) 
len Speeneoh edelmen wordt blootahoolde op een krnl w ^ea deer eei 
HoU. boes met koogen koed op» weggetoerd; dterbg oen nMttnikdiedee 
Speajeird met wqwnter beeprengtt. -* Ondo Mei wrfe/ doof of nter f. 
^MM^ Hg. 28, br. 84 dm. Br, fbl. Ie deso v^rttMUng* id pleet ge- 
btngtP -^ In den Atlee Ten den Heer A. Stolk te BottèrdelBi. 

1810 Spotprent els fonn. ^OêpUem SpavkeU. Hopmem WiiMreken^/* MelTHnseh 
en HolL fore. Door en met mdnr ▼. Si Smeefy, M. MttNMhr. Iif CetiL 
Mnnniks t. Gleeff. 1860. No. 4«9. 

1880 De jonge prins ren Orenje, nn 18 jsmn ond, leeft iQnei^ pon^jeb fOOr riek 
vitfoeren ket jongeliedenspd , bekend onder den neem ren hok, lok, tU 
ooêt» H$ rit in eeo yertr^^; Toor hem T^f peedtjen. Ondenebift xn den 
rend : JSiet koe sqn Hoogkeyts Soon (een Prins to) eonniglen) Hem soei- 
w^len Termeeckt int springken nn s^n Prigien. Aen den voet P. Qwu^ 
iae. 1689. J3. HfomdiMeJ exe, koc« 17. br. %\\ dm . ^Mhmmi. ^ In den 
Ailee T. Mr. J« T. Bodel Nljenbnie t» Lejden. 

1881(1640) »Ceert» t; tSriieidt ende Smrtvfiet, Tortoen. de Terdrenekee 
«OTenmterde> lenden, adenir eengeweeee gorringen, ene. tneteken Bergee- 
i^op^ii en Aniir. Vnn niens rerbeteit door d, /. Vieiekef, 1640. br. fol. 
Hg. 41, br. 67 dm • Dit is de kneit reeds kienroor op N«. 11$T6 tci^ 
meld. BQ. welke gelegenkeid ir dom nn op nienw tfHgegetMPP 

1888 (12 > 13vl4<en VliJin) Yieidèegicbo loesleg tnesofaenket eUmatt'Time- 
rien en Qojene, •«. kg Keep Blaneo, — bQ Paribe^^by RfoGmnde, — io 
Breriliè tneeeken. de- vloot TittOreefiJM Henrits en dieider P o tt ng e eién . — 
Allen f#aai ^oeièi dmr R Foei i64tl. br. fol . Uitr: ARfteï Rèv geeftee 
snb J. Menriüi in- Breeilie. 1649 pt. 4t, 48, 44, 45. 

1888 (1) Jnl^ — 19 Alg«> Beleg- en veroTering ven Arree (of AtrecM) door 
de Frenschen op de Spei^'eerden . (Wegeneer XI, 290 — 292. Aitseme II, 
728.)— ^Plen re» Arree en der nitgeetrekte belegeringewetken in *t mid- 
den der pleet, mot ket omliggende leod$ boveneen regtet .Plan dnSiège 
d' Arree," gekeel ondereen regts eene poort met een 2-reg. eelrimpvere der 
Spanjaarden opi de Fnaseken: H^oand les rati prendtfont lee eküi^^ler 
«IVaiifoiei prendfont Aime." XRi de poortr tNÜ eèn le|^ gewiede 



HM. Q^zaoÉickftP naat MaKokka. SM 

rattep; liükt worden 4e ratten i^Qpr «en Uramehan h»an ^g•^ d0 katten 
dip onder -een Spaantcl^ faamdel Techteo, aaoyaroerd^ JBg, 27, lir. S8 
dm. br. fol. ^ Hierbü een FranKh Ttrliaal in 3 kol., getiteld: iV#- 
fumption £tpa^, Ckoiiiée, met adresc Amst. t^ Corn. J>aneifiri$9 u^r^ 
yla copif de Roan" en 4at)N)nder dit fersje; «AU 4e Gardinnel weer in 
;yitrecbt sal gber»ken, — Sw eal bet mn^ijen in 4e ket j^ oor baar 
„neat maken." Qg. $^, br. 19 dm. fol. ZMtfimn. 

1824 Plan et Siège 4'Arra»^ yeroveid door Jiodewgk Xm. br. fol. Uit Bleaa 
Stedeboek. — In 4en AtlM ▼. d. Heer A. ?* Stolk te Rotterdam. 

In d. Atlas t. Mr. J. T. Bodel N. te Leyden la nog eene plaat t, dit 
belegd op groote «cbaal door St^ d$ la Beüa^ ^ VI, br. 51 dm. — en 
eene andere door •/'. Fron$ (li(54) in IB folio bl. en 3 fol« ttrooken 
waarop 7 portr^ ieder bl. bg. 5B, br. 40 dm* 

1825 Spotprent op bet verlies ran Arra> door de jSpaigMrdea: »I« frise «t 
ydefaicte des Cbats d'üspagne par les Bats Fran9f devant Arras.*' Naar 
l^her door 6, PereUe. br, fol. Zemr teldiëam. ^ie Atlee t. Voorst. 
1858. No. i26. Yerkoebt voor /IQ. 

1826 Spotprent op betseUde. -^ «U desfaite 4es Cbetf." (Door A. Bom). 
br. fol. Fraai $n zeldzaam» — Zie CataL Mnnnlks t. Cleeff. 186(K 
N®. 47J), Verkocbt voor ƒ 10. 

1827 ^otprent op betzelfde en andere yerUesen der Spaujaarden . — Ja 
yFortnne de la France.*' Met Fransebe verien door d, BoêÊi, met adres 
▼an Ie Blond Ie jdune, fol. -^ Zw Catal. Mnnniks ran Cleeff. N^. 480. 
Zeer z^tldzaam. Verkocbt roor/U»50. 

1828 (1 Hff. — 1641 April.) OesanUehap wegens kandelsxaken der HH. Staten 
door Ant. de Liedekercke aan den Koning Yan Maroeeo; Teitrokken den 
l«n Nor f 1640, en den 15"^ Meert bg den Koning ten geboore ontrangen 
(AitzeAie II, 808—810 en 823.) -*- Fraage afbeelding r. b. paleis ▼. d. 
Koniog te Marocco, met bet daeromliggende landsdup en reel volks, 
in 5 een een beboorende bladen; met doorloopend bovenscbrift in kapit 
letters: Palaiium Magni BegU Maroei, — Plaat l beelt bovenaan 
links de bandteekening (tevens wapen?) v, d. Koning; pi. 2 regts bet 
portret v. d, Koning v. Martfeco: Mulej Hamet, F. Mnlej Zyden Imper. 
Meroci; etc. pi. 3 een 32reg. ^enJ,A,MaiMam, beginnende: .Onojtvol- 
^presen Stadt, Maroco, wydt bekent," in een breed sebild ; pi. 4» links bet 
portret, (borstb. links, oei, 64) v. d. Gesan^ Heer Ant. deLiedekeroke; 
pi. 6 het wapen v. Prins Frederik Hendrik. — Naar bet leven getee- 
kend en gegrav. door jL Malham, die in bet gevolg v. 4. Oeiant was; 
nitgeg. door Jud. Hond%u4 en met een later adres van JTsyo^^^/ordi^ onder- 
aan, op bl. 8. Ieder bl. hg. 64 dm., bl. 1 en 6 br. 42dn.»bl. 2,8,4 
br, 56 ^ 58 dm. — Met afionderl. HoU. en Fransebe besobrgv. op 16 
br. 4o. blaadjes gemt. A—-Q (aaneen gedrnkt op 4 onalJi^esneden br. fol. 
bl.); met onderschrift: „naer 't Leven gbeteykent en in koper gbesneden 
door Adr» Matham , Plaetsnijder en Konst Verkoper bg 't Hoff in 't wa- 
pen V. Tiel en 's Oravenhage, 1646." 

Men sie over dit gesantscbap bet belangrijke verbeal v. den sebilder 
Adr. Matbsn) selven, in HS. bernstende in de Keiseri. Bibliotheek te 
Weeoen, en in 1866 door den Weener Bibliotbecan.s Frod. von ffeHwald 
9i%eg|even te 's Hnge. kl« 8o. in welk verheel echter van dese ef beelding 

geepe melding geiR«ekt wordt. 



2K6 Ondertrouw Tan Willem IL WL 



Van dese bMchrgring heb ik nog het begin Tin een anderen, hkm 
drnk geTonden, welke beknopter it en op 4 bl. (A— B) behelst vilii 
den TToegeren drnk op A— £ en een deel Tan F. ttant, eo te herkennen m 
het opechrift in eun^f, dat de andere in kapit. letten heeft. — Op de 
keerzgde r. deze 4 bl. A— D (op 1 br. fól.) ii later gedmkt het witti 
bovenschrift op zwarten grond ▼. een profil t. Napele» door Cl i^ FiHdr, 
in 4 br. fol. bladen, herdrokt in 't laattt der 17e eenw. 

Zeer zeUeawie afbeelding; inzonderheid de besehrqfiog. Op eenefvSiag 
▼ . den Heer Le Vüter in 1866 verkocht yoor/CS.-^ 

1829 (I Dec.) Joan IV wordt Koning Tan PortngaL (Aitnema IL 780.) — 
Plaat met portret en 4 Toorsteliingen. br. fol. — Kontt Toor in eet 
pamphlet van dien tqd tqd (zie Meulwum, Bibliotheek t. Pnmphl. N*. 
8651). — In den Atlas ?. Dr. Mnnniks ?an Cleeff. 1860. N». 47S. 

1880 (1641 . JtnntrlJ.) Spotprent op Karel I, weifelende tnaaehea de frical- 
schap met Frankrgk of Spanje. — „Den Commei^fekenMoffem-' Weder,'-' 
^The Kingly Cocke** <— Karel I zit in een armstoel en wordt door 
het lied, dat, regts, de Spaansche Ambassadeur hem op een flni^e Toonpeelti,ii 
slaap gesust; naast hem, links, staande, Lodew^'k XIIT T.Frankr^, het zwasrd 
in de hand, die den koning wil opwekken, doch door den A^tfftdl^M^M- 
ioHuerde Favorü (Lord Cottington) daarin yerhinderd wordt; de Orêef 
voH Arundel komt met een brief in de hand ▼. d. Rgksdng te Begeis- 
bnrg (December 1640), waar hg ook Toor de belangen der kinderen tan 
Frederik ▼. Bohème (die naast den Koning Tan Frankrgk staan) geöverd 
had. *- Met 1 reg. zeer foutieve Eng. g^ray. uitlegging der penonea 
onder de pi.; No. 6 is opengelaten doch in den 8m staal der pi. 
met BueÜngham ingeTuld. — Onder de pi. bovenstaand opeehrift ea 
Holl. en Eng. samenspraak onder elkander in verzen, ieder in 8 kol. 
Het Eng. rers onderteekend: „Ghemaeckt door een Liefhebber des Chea^ 
«Palts". Zonder naam ▼. grav., maar door Cr, de Pat, wiens naam op 
den 2ra staat Toorkomt, welke even als deze in het Prentkabinet ▼. h. 
Britsche Museum berust. — De pi. hg. 81, met verzen 51 dm., br. 27 
dm. gr. fol. Zeer xeldxaam. 

Van alle Spot- en simnepreiUen in het Prentkabinet T. h. Britsche Mnsenm 
aanwezig, wordt tegenwoordig een zeer uitvoerige catalogus door den 
Opzigter (Keeper), den Heer O. W, Beid, vervaardigd, welke ook gedrukt 
en uitgegeven ral worden. — In dien catalogus (waarvoor ik de beschrg- 
ving V. deze plaat zag) wordt de Rgksdag van Regensburg in Dec. 1686 
gesteld; ik meen echter (volgens Heklouer't Aigemeene geeehied, XIV p. 
291) dat die toen w^l voorbereid, maar eerst in Dec. 1640 gebonden is. 

1882 (12 Hef.) Ondertrouw van Prins Willem van Oranje, eenigen zoon van 
Frederik Hendrik met Maria, oudste dochter van Karel I v. Enge- 
land. (Wagenaar XI« 800. Aitzema IL 749, enz.) -^ In *t Biidden op 
eene estrade het bruidspaar, waarachter Themis , de Holl. Leenw, en 
andere zinnebeeld, personen , v . boven de Heilige Geest en eenige engeltjes ; 
op den voorgrond links Karel I en Gemalin, regts Frederik Hendrik en 
Amalia..— Met 12 reg. Eng. en Holl. veny, J, Soet: »See what blessed" 
»Zie, ai zie" enz. Met adres v. F, v, Beueeeom, Zonder naam v. grav. 
br. fol. Hg. 89, br. 60 dm. Zeldsaam, . 

Deze plaat is vr^ afgesleten en er moeten vroegere drukken v. bestaan. 
Van dit hnwel^'k bestaan vele, meestal zeer zeldzame en niet fraage platen. 



IML Ondertrouw van Willem IL en t. Enno LocL t. O. VriesL 257 

18S8 Oekeel «li Toren, doch iett kleiner; in plMts tm Themit ttaat hier 
a het Qiloof (eene vromw met een kruis) achter Prins Willem. Met 12 
reg. Let. vers ▼. den graTeor Persyn: Enpniêê potiquam vuUu, ens. Naar 
Ita&t Jtaakten, door R, a Pertyn, en adres ▼. F. van Setueeomit Am%t 
in de Kalverstraat. br. fol. Hg. 87» br. 47 dm. Fraage dmk» welke ▼. 
dete plaat leer zeldsaam ia. 
è Dexelfde pi. met hetcelfde rere en adres, doch later veranderde en veel 
slechtere drnk; de gesigten der huwenden- sgn naar voren gekeerd, 
terwgl die in de Torige naar elkander gewend waren em dus daar en profil 
gezien worden. 

1834 Geheel als voreo, meer verkleind. Znd. nm. v. grav. Van ond.< regts 
m genu.t Tweede Deel. Fol. 87. br. fol. Uit: Commeli*, Fred. H. 1651. 
è Oeheel ala voren, bijjsonder leel^ke eopie der voorg. pi. (niet omge- 
keerd.) Olm*.: Tweede Deel. Fol 87, ond. regta, vlak in den hoek (op de 
vorige pi. een weinig v. d. hoek af.) Uit CommeliUf Fred. H. 1652. 

1886 Zinneprent op den ondertrouw van Willem II met Maria v. Engeland.— 
Een oranjeboom^ aan wiens beide zijden de Sngelsehe en Hollaadsche 
leeuwen omhoog staan; met bovensohrift : Sn SÊuradm arior» Van ond. 
een Lat. en een Eng. versi ttAMgUcu» et BmUêvus, en; ^Twoo Lions 
.steme" etc. Met Eng. en Lat. opdragt aan Prins Willem van Nassau. 
Door W. EoUmr, Lond. 1641. (Parthej N». 480.) kl. fol. Hg. 26, br. 
19 dm. VUertA uïdMtm, In den Atlaa v. d. Heer A. van Stolk te 
Rotterdam . 

1886 C2 BfC) Zinneprent op het ooiworpen doch niet voltrokken bnweiyk t«s- 
sehen Henrietta Catharina, jo»gtte dochter van Prins Fred. Hendrik en Enno 
Lodewgk, zoon van Ulrioh Graaf v. Oost-Vriesland. (Wagenasir XI. 801. 
Aitzema II. 808—5.) Finaal a^ebroken in 1654 toen de Prinses l7 
jaar was, wegens het ongeregeld gedrag v. d. Graaf. (AHzcMa III. 
874). — In een landschap staat regts de Prinses al» herderin, links de 
Graaf als horder , beide met een bruidskrans getooid ; in het verschiet hot 
alot te Aurieh. Met 16 reg. vers van /. Zoet-, »I>en Heemei zeegen 
dy'* euz. Goede grav. zonder naam v. g^av. met adres v. A. p. d» 
Hoeye, br. fol. Hg. 26, br. 81 dm. Zeldeaam. 
In den Atlas v. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam, berusten overdtiea 
ondertrouw en het anderevoorgenomen huwel^k de volgende teldtame jriaten. 
« Ondertrouw van Willem II. — • Op de linkengde der plaat: Prins Willem 
als jongeling met pinimhoed op, ter balver Kjve staande; tegenover hem 
op de regterzgde der plaat: «PriDc. Marja toekomende Bniyt v. d.... 
«Prinee v. Or." In het verschiet het Binnenhof en de VQverberg, waar- 
boven een zwevende Engel met het wapen v. Oranje. Zomder naam v. 
grav. Met adres v. C, J. FüêcAer. Hg. 26, br. 86 dm. br. fol. 
ÜÜerêi zêlduam. 
6 Prins Willem, zijne Bruid, Maria v. Engeland en de overige Engelsehe 
Eoninkh Familie. Op de regterzljde def plaat Prins Willem met 
pinimhoed op, staande en z^ne Bruid Maria bij de hand leidende; tegen- 
over hen, op de linkerzyde der plaat. Koning Karel I ei sgneGomallB; 
naast hen de Prinsen Karel en Jacobus en Prinses Anna, in het ver- 
schift Whiteball; boven in de plaat een zwevende Engel met het Naasansche 
wapen. Van ond. een 16 reg. ver» in 4 kol.: Siei hoe Simwëerie Boose 
bleeyen, enz. , eo in het middjsn de namen der Konitig» kiader«B 1—6. 

88 



258 Beleg en Yeroveiing van Aire en Gennepi HO. 

Zonder naam ▼. gnr. Met adret ▼. R, p. d, Hoeye te Amst. br. fol. 

e Pendant der plaat «. — »Enno Lodew^k Graaf Tan Ooit-VriealaBd ge- 
«trouwt met Henrietta Catharina" ens., ter halTer Igre ieg(^ op de 
linkengde der plaat, tegenover hem xgne perhofdi .Heor. Ca^ariu, 
jongste dochter ▼. Henrik Frederik* getroat met £ddo Lod., loon r. 
«Ulrich, Grave ▼. O. V." ter halver Igre in rgk gehord, klaediag, en 
Oranjeappel in de hand. In het yerachiet ^de Borcht" te Aiirich, wu^ 
horen een zwevende En^el met het wapen ▼. O. Vr. Met 4 rag. Holl. 
en Lat. onderschrift. Fraage grar. zonder naam, met adrea Tan C. J. 
VUtcker, br. fol. Vitertt teldzaam. 
De platen «— ^ vormen blgkbaar ééne Serie. 

if Hetzelfde. Frederik Hendrik en Gemalin, ten voeten uit op de regter- 
zgde der plaat; tegenover hen Henrietta Catharina hnnoe dochter en 
hare verloofde Prini Enno van Oost-Vriealand , beide alt kinderen; achter 
deze Print Willem en zgne zoaters Maria en Lonisa; allen gen«. A*-F. 
Goede grav. zonder naam, met adres van F, van Bettêeeom te Amat br. 
fol. Eoogit teldzaam. 

In myn bezit zgn voorts de volgende portretten , mede hierop toepaaaelgk: 

1. Enno Lodewgk Graaf van Oost-Vriesland. -- i64S. aei, 10. Ter halver 
Igve, links, met zeer lang, slnik haar, gebordanrde kleeding, platteo 
hslskraag. Met 8 reg. Lat. onderschrift: Enno Lod. Comea et Dom. 
Fris. Or., Dom. in Esens, Stedesdorf et Witmand. Naar en door C. 
9. Quebooren met adres v. Jan Veeli te 's Hage kl. fol. 

2. Henrietta Christina, jongste dochter v. Frod. Hendrik. — f648. mei. 7. 
Borstb. links en v. voren; het haar bg h. voorhoofd weggestreken, met 
gehord, platten kraag; in ovaal met Holl. randschr. en Holl. onder- 
schrift: .Prino. H. C. enz. getront met.... Grave Enno Lod.» jongste 
sone V. d. Gr. v. O. Vr." Het verdere onderschrift afgesneden. (Door 
Hondiut of Viucher ?) gr. fol. 

1687 (Hel — 27 JalQ.) ^Perfecte afbeeldingev. d. stercke Stat Ajre ofte Arien, 
,;aldas belegert en verovert door Loyis XIH." (Wa^^naar XI. 807.) Plan 
der Stad met uitlegging, br. fol. Uit Bleao Stedeboek. — In den Atlas 
V. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 

1888 Spotprent op den Kardinaal de Richelien wegens het veroveren v. Avne 
(Aire P) door de Spaanschen. „Sponwdranck , gbeschonken aan den «ver- 
kropten Richelien," enz. (Wagenaar XI. 309.) Met gedrukt Holl. vers. 
fol. Zeldtaam. — Zie CaUl. Munniks v. Cleeff. N». 481. 

1839 (6 JuniJ — 27 JolU.) Beleg en verovering van de Stad en het Huis te 
a Gennep. (Wagenaar XI. 305—7. Aitzema II. 788, 784.) — Profilv.de 

Stad en het Kasteel, in 2 boven elkander staande platen met Holl. inscbri ft. 

Te zamen hg. 48 dm., br. 62 dm. l bl. gr. fol. van aeht. onbedrukt. 
h Dezelfde plaat, latere druk, van acht. bedrukt met 8 Holl. verzen op de 

verovering v. Gennep. — Uit Bleum Stedeboek. 
c Dez. plaat, van aeht. bedrukt met een Latynsch vers van C. Boyus. — 

Uit Bieam Theatrum Urbium. 

1840 Kaart van het land v. Gennep, roet klein plan der Stad en het Huis te 
a Gennep en de ver omliggende belegeringswerkea aan beide oevers. Met 

vele HoUandsehe aanw^zingen in de pi. en Lat^jnsohe opdragt; naar de 
opname van S. Renand, door (U. J, Fisteker. br. fol. Later in Bleau 
Stedeboek geplattat. Van aeht. onbedrukt. 



lêéh Beleg en veroyering van Gennep. 259 

b Detelfde pUat, fraai gekleurd ^ latere uitgave ▼. aoht. bednikt met een 
gedeelte t. h. Holl. Terhaal ▼. h. beleg der stad. 

1841 Hetselfde verkleind, met Holl. inschrift. kl. br. fol. Oemu bovenaan 
a links: Tweede dl. Fol. 103. Uit Commelin. 1651. 

b Als voren, naanwkenrige copie doch omgekeerd; gemt. bovenaan regts: 
Tweede dl. Fol. 103. Uit Commelin. 1652. 

1842 Hetzelfde. Oroote kaart van dit beleg waarvan tlechtt het Itnkengttuk, 
eene hooge doch smalle strook in 2 afdeel., aanwesig is; bovenaan de 
nittogt van het garnizoen nit Gennep naar Venlo; onderaan een klein 
kaartje van het laiU van Cuyek, naar S. Benamd, door en met adres v. 
Cl. J, Viseeher, Hg. 41, br. 66 dm. fol. 

Bg deze kaart (waarvan in het Archief der Oeniete *s Hage onder N<^. 708 
een compleet Ex. aanwezig is) behoort zeker de hier voorhanden I^oU. 
en FraoBche »Korte verklaring mitsgad. de afbeeld, van 't leger van 
„S. H. voor *t Genn . Unys . -* Brieve Declar. et Descript. dn Camp . 
,devant Gennep;" ieder in 4 kol. waarnaast nog in eene a£Mnderl. smal- 
lere kolom: «Yerhael in wat ordre het gam. is getrocken nyt het Hnys 
,te Gennep" en hetz. in het Fransch. — Met adres van Cl, /. Fisseher 
1641 . Welligt behoort tnsschen de kaart en beschrgving de nittogt onder 
N*^. 1846, hoewel de breedte niet geheel overeenkomt. 

1843 Hetselfde. Kleine kaart van het land aan weerszgde van de rivier; bo- 
venaan het Genneper hnis. Met letters A— JJ, verklaard in het hierbg 
gevoegd pamflet: „Kort en bondich verhael wat sich heeft toegedragen, 
enz. Bg Broer Jansz. en J. v. Hilten. 1641. 4 bl. 4^. De kaart is 
hg. 24, br. 85 dm. 

1844 yWare afbeeldinge van de belegering van 't stercke huys Gennip, door 
.8. H. d. Pr. V. Or. A9. 1641, In t coper gebr. bg Ballk. Floriê van 
^Berkerode, — Men vintse te coop op 't Spuy, in de gulde gmtmolen. 
,'sGravenhage." Hg. 46, br. 77 dm. br. fol. In den atlas v. d. Heer 
Mr. Bodel Ngenhnis te Leyden. — Over Flor. Balthazar en zgne Zonen , 
zie Bodel Nijenhnis, in Tgdschrlft: Het JnHiluut n^. XLi. 

1845 Zes afbeeldingen van plaatsen enz. betreffende het beleg van Gennep. 
1. Logement der Staten te St. Aachten. 2. Kniterkwartier te Middelaar. 
3. Tocht der vrouw v. d. Gouverneur uit Gennep. 4. Ijogement van Z. 
H. te Offel. 5. Schipbrng bg Middelaer. 6. Brug over de Niers. Op 2 
rgen ieder van 3 pi. boven elkander. Van acht onbedrukt, br. fol. Later 
in Bleau Stedeboei gebruikt. 

1846 (20 JolU.) Uittogt V. h. Spaansch garnizoen nit Gennep naar Venlo. — Af- 
beelding op 4 aaneen behoorende bladen (gem>. 1 — 4) van den geheelen trein. 
Naar en door Jan Marteen de Jonge met adres van C, J, Vüecher, 
Met opschrift op bl. 1. .Hoc ordine.... ez arce Gennep egressnm.... 
«praes. Hisp. 29 Juli 1641" en op bl. 4. «Het Spaens guamis. is in 
^dese ordre getrocken na Venlo." Ieder blad hg . 21 dm . , br . 30 dm., te xamen 
120 dm. Met a&onderlgk zwart bovenachrift van de 4 bl. «Expugnatio 
«fortiss. arcis Gennapae A. D. MDCXXXXI. Hierbg het Holl. verhaal: 
yKorte verklaringe ," enz. en het Holl. en Fransche verhaal van den 
uittogt, gelijk die bg 1841 zgn. ~ Zeer fraai exemplaar met alle ran- 
den, doch niet zeer zeldzaam: het zwarte bovenschrift heb ik slechts in 
dit ez. aangetroffen. 

1847 Dezelfde uittogt doch anders afgebeeld, op 2 aan elkander behoorende 



260 Beker aan J. Uuydeooper. Ibbaoi. ▼. 8. Paulo de Lottndo. IML 

bnede» lage bilden, met iBtolirift in fenierde kêfiU eim|if« kttn: 
.Di wttocht des tjmjïU wnyt 't kuyt te Geniiep, eox. 1641.** SMrfrMqe 
gnvare xoader eenigea netm. br. fol. hg. 18 dm. Mm rltinder hr. U 
dm. Zeer zeldsaam, — Zon deie pi. ook kaanen beVooran bq M*«1t41. 

1848 Zinneprent op bet veroTeren fan Gennep. — Twee eoldatea, tea ?eitB 
ait, reiken elkander de hand over een sehüd waarin het mwptm vtn Bot- 
terdam (een rood kruis) en waarboTen het wapen van Oranje, vna un j em 
get. : C. M. 1643. L. J. en een gedicht ?an 24 regels: WM wm md 
fvereuekt, ens. Oroote hoatsnede fol. Zeer geUMoam. 

1849 (13 Aig.) Afbeelding f . h. aanbieden t. eenen fraageo beker au Joas 
Haydecoper, Heer van Maarse?een en Neerdgk» door da ingesetanea dis 
plaatsen toen h\) het bestuur aanvaardde. — Links Heer Joaa HaTdeeo- 
per den beker in de hand hondende; vóór hem de a^evaardigdea dtr ht- 
▼olkiDg; bovenaan links het wapen ▼. Hoydecoper, regta dat Taa Mssr- 
seveen en in het midden een 4 reg. cars. opsehrift; vaaond. een 16 rcg. 
Lat. vers v. Jae. Aagustini, Predikant aldaar. —(}eëtst door IT. Wimier. 
Hg. 31, br. 39 dm. br. fol. Zeer zeldtaam. 

Er bestaat nog eene plaat o^er Joan Huydeeoper, al. de afbaalding dat 
hg, als afgezant Tan Aauterdam te Berlgn, door den Kaorroral met em 
kunstig gedraaide beker begiftigd werd; op welke kop Jaa Voa eea ge- 
dicht heeft vervaardigd. 

1850 (26 Ang.) «Het iaaemen van de Stadt 8t. Pauk de Loando." — Op- 
sehrift Taa eene afbeelding van de baai, het eiland en het atadlje via 
St. Paulo, op de kust van Oninea in ACrica; op den voorgrond «a linb 
de Hoilandsche vloot. BoTeo de plaat, links een kaartje van de kust v. 
Oninea, en regts eea grootere kaart f. de baai en het eiland. Zeer fraai 
§eHtt door BaUh, Fforie eam Bereketode» met sgn adres. •«- Hierbq 
«Afbeeldingh eode verheel v. de heerl. Victory voor de HH . Bewindheb- 
»bers der W. I. C. verkregen in.... 16il, 26 Aug. door d.... Victor. 
«Heldt, d. Admir. Jol, anders gesejt Hootebeen, gheassiat. met de 
„Heer Luyt. Col. Hiaderson" met „Register" der N». op de pi., en ven 
V. /. Bureioom, en adres v. Berekemrode te 's Hage op het Spi^ inde 
Oulde Gmtmolen, met bgvoeging dat de afbeelding gemaakt ia naar eene 
teekening „daer van daen ghekomen." gr. fol. Hg. 39 dm.,met besehr. 
56 dm., br. 45 dm. Zeer Meldgaam. — Kwam voor in Atlas t. Voorst. 
1868 No. 432. Verkocht voor ƒ23. 

1851 Hetselfde, anders. — Eene plaat, met 2 boven elkaadcr staaade afbeel- 
dingen; de onderste (en grootste) is een gesigt v. Si. Pmtio im AmgoU 
met de HoU. vloot er voor; daar boven een profil v . h. eiland Si, Tkotu, 
ook door Houtebeen veroverd, en waar hg overleed.^- Znd. nm. v. grav. 
Bovenaan links gem'.: Tweede deel, fol. 111. Uit: Commelia. F. H. 
(ast). 1661. br. fol. 

1852 (4 Ne?.) Kapitein Jan Solaas, voerende het schip de Engel Gabriel in den lee- 
slag bg Kaap St. Vincent, wordt door twee SpaansoheOayoenen aangetast, 
maar door de Rojter ontset. (Wagenaar. XI. 314.) Lithogr. door C. L. 
br. 40. Uit Belinfante, Leven v. de Ruyter. 185t. I. 32. 

1858 (0 Nev.) Zinneprent op den dood van den Kajrdinaal lafuit Ferdiaand te 
Brussel. (Wagenaar XI. 316. Aitzoma II. 785 .)-- Eene kleine houtsnede 
het naakte Igk van een man vertoonende, aan sgne voeten een tandlooper. 
Daaroadart «Ean aiea liedaken op het overlgdea t. 8* Koa. H. d. 



IMS. Oli&nt in Nederlud* ^ Machiwaoht r. Bembrttndi. 861 

.Card. Fardin. ens." in 16 oooplettea tu 6 reg. beginn..* .Ie* Hoor de 
.CtfdinMi is doot." — 1 bl. kl. fol. Hg. 28 dm., br. 11 da. Zêêr 

MêldXMMM» 

1854 (Ne?.) Kanftttiüget door een Olifant^ Hantken genaamd, welligt op de 
kermis te Amsterdam, Terrigt In het midden de groote afbeelding Tan 
een Olifant die een vlag op xgn tromp hondt, waaronder een 8 reg. 
▼er^e; daaromheen 16 kleinere afbeeldingen Tan andere knnitttokjei ▼. 
dien Olifant, ieder met een regel HoU. en Fransche uitlegging. Goede 
gravure sondor naam f. gra?. Hg. 29, br. 88 dm. br. fol. 
Orer deie, mQ Troeger geheel onbekende en hoogst leldiame plaat, heb 
ik eene belangrüke opheldering gevonden in het werk van den Heer C, 
VatWÊOir, over Rembrandt bl. 460, waar hg van diens teekening van 
een Olifant spreekt (welke na in het Britsohe Mnnnm bemst en in de 
▼orige eenw door Capi, BaiUiê gegrav. is) en daarbg mededeelt dat in 
een brief ▼. Barlaeos aan Mej. Wioqaefiurt t. 88 Not. 1641 de knntt- 
stokjes Tan een Olifant, Hansken genaamd , vermeld worden, die hg 
in dien tgd ie Amsterdam gezien had. i 

1856 (1649. Jtn.) «Spieghel der tyrannie begaen in Yerland aan die van de 
.Gereformeerde kereke, aldaer Protestanten genoemd." (Aitzema H. 847). 
-* Een blad waarop 12 pi. in 8o. elk met 2 voorstellingen, met Eng. 
bovensehrift en gedrukte HoU. besohrgving. br. fol. Zêldgamm. — In 
Catal. Mnnniks v. Cleeff 1860. No. 601. Verkoeht voor ƒ 10. 

1866 Hetselfde, anders. — Een blad br. fol. met 8 rgen voorstellingen boven 
elkander, ieder in 6 afdeelingen (dus 18) waarin 24 gebeurtenissen (gen*. 
1^24) a—Aa ign afgebeeld. Zod. nm. v. grav. Hg. 26, br. 88 dm. 
Met gedrukte uitlegging t. ieder dexer figuren. Amat. Broer Jansi. en 
J. V. Hilten. i642. Behoort leker in een pamflet vermeld in TieU Bi- 
bliotheek. No. 2766. 

1867 (17 Jtn.) Slag hg Hickelsmey (bg Kempen) tusschen den Graaf v. Gue- 
briaut, eommand. der Wgmersohe troepen en den Graaf van Bberstein, 
oommand. der Hessisehe troepen, en de nederlaag van den Graaf van 
Lunboy. — > Met Holl. en Fransche verklar. onder de pi. gr. fol. Inden 
Atlas V. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam, 

1858 vAmsterdamMhe gewapende burgerg. i642*' of: Be NachtwaM vanB/ew^- 
kramdt. — Deze plaat naar de origineele sohilderg die onder dezen naam 
bekend is (en als eigendom der Stad Amsterdam op het Trippenhnis of 
's Rgks Museum aldaar hangt), stelt een schnttersfeest omstreeks den tgd 
van de schilderg voor. Op den voorgrond de kapitein Frans Baaning Kok, 
Heer van Purmer land; naast hem sgn Luitenant Willem v. Rnytenberg, 
Heer van Vlaardingen; ter wferszgde en aehter hen eene menigte schut- 
ters, enz. Belangrgke voorstelling voor de kostomen van dien tgd. — 
Naar Bembrandi 1642, gegrav. door L, A, Oanteni 1797. br. fol. Hg. 
55, br. 66 dm. Fraage gravure. 

1859 Als voren, verkleinde eopie naar de teekening van Germamt, Lithogr. 
van Lesffuerroit , Hg. 29, br. 40 dm. br. fol. 

1860 Als voren, zeer verkleind. Lithogr. door Q. F, EUbraekt, gr. br. 4». 

1861 Voorstelling van 9 schotters van Amsterdam in dien zelfden tgd; in het 
midden de Vaandeldrager, waarnaast de Kapitein in het zwart, enz. Deze 
afbeelding is waarsehgnlgk gemaakt om de costumen van de verschil- 
lende afdeelingen der schutterg voor te stellen, «i is daarf««r hoogst 



262 Ttiiia.iiwg dar Eomngin Tan Kngftliind te Aiwgfaw^^mi Wl 

. belragrgk. — Verkleiode teékênimg Taii denn tqd ia/ klmirea (net fek 
bqiondere Mndaidingen der kleedereo) naar de origtn. lercBagioote lekO* 
derg op het Stadhuis te Amsterdam. — Zonder eenigen naam. Zeer br. 
foL Hg. 87 br. 80 dm. 

Dit stok is No. 9 in den nienwen Catalogus der aehilderyea (1864), k» 
wel daar slechts 8 beelden worden aangegeTen. 
1808 (20 Mei.) Koningin Henrietta Maria Tan Engeland komt O Maart Uer te 
lande om gelden op te nemen roor den oorlog met het Parlemeat, ^ 
en wordt met Prins Frederik Hendrik te Anuterdam feeatel^k ingdkaail. - 
(Wagenaar XI. 827. Aitzema II. 818, 816, eni.) Afbeelding Taa den optn^ 
Tan 184 schatten langs de Haarlemmer trelnraart op 8 aaaeea behooitsè 
bladen. — Op het eerste blad regts: 8 Vaandeldragers met het wapear. 
Amsterdam, daar achter vele miters; op blad 8 trekt de stoet Itsgi 
SlooUrdifei ; op het 8e blad de reeks van 6 koetsen met veel niiter\j oe- 
geven. Op den Toorgrond Tcle personen en eenig ree. Met 1 reg. doo^ 
loopend onderschrift: H^fl>Mld. Tan het pnyek der Burger Rayteren... 
«den 20 May 1642. Opperen tmeester was Dirck Tholinx,** ens. foorti 
de namen van 133 miters die den stoet nitmaakten. — Zeer firaage ▼oo^ 
stelling en plaat naar P. Potter, door P. Nolpe, londer adrea. br. fol. 
Te samen br. 147 dm., hg'. 41 dm. — Ie Staat der plaat. SeidtMtr 
i Deielfde plaat later en slechter afdruk met bqgeToegd adres Taa F,ieWii, 
1868 Zes platen der yertooningen welke by gelegenheid der komst vaa de Ko- 
ningin Tan Engeland en Prins Frederik Hendrik te Amaterdam plssti 
Tonden. 

« Arion door een Dolphyn, naast de zegekar t. Neptunus, op de golfen 
gedragen. — In het Terschiet de Oudebrng op het Damrak. — Met ondo^ 
schrift: Eluim sirvamMr in undit en 8reg. Ters: Dm» wt&diiê, nmmUnm 
odiit, ete, — Deze Toorttelliog die Prins Willem I bedoelde, het land 
(Arion) door de gcTsren heendragende, was op het Damrak (ini^o^peibc- 
schrüriog Emtter genoemd), tasschen de Onde en Papenbrug^en opgerigt, 
doch wyl de intogt te land en niet, getgk men meende, te water otci 
het IJ geschiedde, is deze en de Tolgende tertooning niet gebmikt» 

h Andromeda aan eene rots geklonken wordt door Persens Terlost. Met on- 
derschrift: Pulchrae pro lióertatis amore en 8r^. Ters: AUigët Androme- 
dam sariê furor. Deze Toorstelling, die Nederland, door Spanje geketend en 
door Frederik Hendrik Terlost, beteekende, was op het Damrak tusscken 
de Papenbmg en Damslnis geplaatst, doch niet Tertoond om dezelfde re* 
den als de eerste. 

e Het hnwelgk Tsn Pelens enThetis. Met 1 reg. onderschr.: Aliuê nëseetur 
Aehiüeê en 8reg. Ters: En Tketis Emonii properam, etc. — Deze Toor- 
stelling, die het huwel^k Tan Prins Willem Tan Oranje met Maria t. En- 
geland bedoelde, stond boTcn in de eerepoort op den Dam hg het Damrak. 

if Verbond tnsschen Keizer Adolf Tan Nassau en Koning Eduard n Taa 
Engeland, in i%92. Met 1 reg. onderschr. : Oentu aUo a tannine Di- 
vüm met 8 reg. Ters : HU est, Bomani Imperii Bsgnator Adolpkue , enz* — 
Deze Toorstelling stond boTen de eerepoort op den Dam Toor de Benrs- 
steeg opgerigt. 

Huwelgk Tan Reinold Tan Nassau, Hertog Tan Gelder, met'Eleanora, 
dochter Tan Eduard III Tan Engeland. — Met 1 reg, onderschr.: Dit 
gemU et gemiurm Deoe, en 8 reg. Ters; Seeptriferoe quieunjme thoroi 



•42» Bezoek en vertrek der Koningin van Engeland. 268 

venerarit. — Deze Toontelling stond boven in de Eerepoort op den Dam- 
slaia (na Vügendam) bg de Viscbmarkt opgerigt. 

ƒ Hawelgk van Jacobas II van Schotland met Maria van Egmond, dockter 
van Reinold v. Gelder. — Met f reg. onderichrift : Qeneroi Tethft ewui 
omnibus undis en 8 reg. ondertehr.: Hsne quoque NttutmU §enUmm, 
etc. — Deie vertooning stond boven in de eerepoort opgerigt voor de 
Doelenstraat over de Halsteeg. 

Deze 6 platen z\jn naar de teekeningen van J. W, (P) gegrav. door 
P. N(olpé), br. fol. ledere plaat hg. 36, br. S9 dm. 
De 2e en 4e pi. zgn zonder naam of monogram, doch zeker van denielfden. 
De 4 Eerepoorten. 

^Die op den Dam bg het Damrak; bovenaan het wapen van Amsterdam; 
ter zgde van de voorstelling 11 schilden met 7 wi^na en 4 afbeeldingen 
der belangrgkste overwinningen ter zee. 

ADie op den Dam voor de Beorssteeg; bovenaan het Doitsehe KeiierlQke 
wapen. 

iDie op de Damslais; bovenaan het Engelsche wapen; ter weemgde der 
voorstelling, Pallas (VwUur ingenio) en Mars (2Wot mirMkiimr Indairi' 
umphoê,) 

kDït voor de Doelenstraat, waarop een levend man atoad een wereld- 
kloot dragende; lager ter weerszgde der voorstelling 4 wapensehilden. 
Ieder dezer 4 pi. is hg. 31, br. 21 dm. 

Deze 10 (ongennmm) voorstellingen a-~i komen ook voor in het het Mn mM' 
same, anonieme werk den gravenrv. P, Nolpr, «Beschrivinge v. de Blqde in- 
koomste. Richting^ v . zeegebogen en ander toestel op de welkoomste v . H.M. 
V. Or, «Brit., tot Amsterd. 20 May 1642. Amst. bg Nie. v. Bavesteyn voor 
»P/. Nolpe, knnstverk. in de Kalverstraat. 1642. gr. fol. 36 bladz." 
(Aan het einde de datum: 19 Aag. 1642, zoodat het werk en de platen gegra- 
veerd en gedrukt zijn binnen 8 maanden na den intogt. In dit werk vindt 
men ook eene beschrgving der vertooningen te Amsterdam in 1587 ter 
inhaling v. Leycester, in 1594 voor Maurits na de verovering van Gro- 
ningen, in 1609 ter viering v. het Bestand, (deze zgn in plaat gebragt 
volgens de verklaring v. den schrgver P. Nolpe) in 1613 bg het bezod^ 
V. EHzabeth v. Engeland, na haar huwelgk met den Paltsgraaf Frederik , 
in 1618 bg de komst v. Maurits te Amsterdam. Van den laatsten intogt ^ 
(nl. V. Maurits in 1618) en de vertooningen vindt men eene korte 
beschrgv. in het pamflet: Triumphe tot Amsterdam, enz. Leiden bg 
H. C. Honthorst 4». 

364 Aankomst en verblgf v. Henriëtte Maria v. Eng. hier te lande. Door 
P. Tkilippe, 2 bl. br. fol. — In CaUl. v. Voorst. 1858 N*. 437. 

365 (8 Sept) » Afbeelding v. de Visite v. H. M. v. Groot-Brit. Henriëtte 
a »Maria met haar neef Prins Willem v. Nassau aan den Heer Adr. Paanw, 

«Heere v. Heemstede op 't Slot te Heemstede. 8 Sept. 1644.'* — Aldus 
met h. jaar 1644 luidt het onderschrift der pi., dat zeker eene vergissing 
is voor 1642, wgl de Koningin v. Eng. in 1644 niet hier te lan4e 
was. — Links het slot met de brug, in het midden het plein met de 
wederzijdsche begroeting. — Fraage grav. zonder naam v, grav. (C /. 
Veêscher), Hg. 80, br. 89 dm. br. fol. 
b Dezelfde plaat, latere druk, met veranderd onderschrift; nl. de datum is 
weggelaten en het jaar 1644 staat hier in Bom. cgfers. 



264 Spo^sentea op 8p«i|ie. 

e Bef. pi., proêférmk foor all« ktter. Smt mMnumi. 
d Dei. pi., proefdruk TÓdr de Ineht em rele ktrtteariagmi ia de pkii. 
# Des. pi., latere? proefdruk na de TeraiideriDg t. k. oadett^rift^ Mit 
geeehrefen oadenohrift: Bexoek t. Maria de Med. »aa A. P. t6K, 
welke dwaling ik dikwQU Tan deie plaat genen keb. 

1866 (f64S. 29 Jm.) Vertrek v. H. M. HenriMte Marte «it SdieteiiisB 
naar Engeland (Wagenaar XI. 829.) Het atrand te SekevauBgea MtiCM 
menifrte rolka; in h. Tertekiet linki ket dorp, regta ém tIooI dit H.M. 
Tergeselt. — Met Ireg. bovenickr.: DeHuemUo mkUuM M. Brë, Mef,m 
UoU, in Am§1 e. 29 Jtm. 1A48 Sehmf^, soiverei. M«t mixmud. keedrqr. 
in 4 kol.: «Verthoningke ende korte besekrijf* ▼. 't «erliek n^lgBlejA, 
.ens.'* -^ Fraai peëisi door B, F. t. Berekeuroode , Landflaotor eiKaert- 
maeeker ▼. H. M* te "kHage. br. fol. Hg. 1%, mal opechilft ca beiekr. 
55 dm. br. 46 dm. Zeer g el dt mu M, 

H67 (19 Mei.) Afbeelding v. d. sUg bg Roeroy, wiaaria Je 8pai ^a ai Jea 
Don Franc, de Melo totaal geslagen werden door den Hertog ▼• 
(Wagenaar XI. 886). Met beaekr^r. Door Stmy. Met adrea J. ▼. HUIei. 
Hg. 26, met beeekr. 42 dn., br. 84 dm. br. fol. In d.CataLr. Veent. 
1858. N^ 443. — Orer dexen reldalag ia hier aanwesig aaa paapUet: 
.Den TeUalagk Tan Roeroj. Ajnal. 1648. 8 U. 4«. 

1868 (18 Jaaü « 10 Aag.) Belegk Taa ThionTÜle door daa Hartog f. 
Enguien (Wagenaar XI. 887). Kleia pka r. de stad aiet da ai%ebmie 
belegeringswerken. Bofenaaa links ket portret ▼. Loaia, Hertog t. Sag. 
in medailk». -— Met nitroerig «Kort en waer ferhaal Taa 'tgaaa in de 
«Beleg. ?• Tionrille...* is Toorge? allen , begonnen 18 Joa^ 1648. Tt 
»Anut. bq Broer Janss. en Jan f. Hlltat b|j de Beon en kg d. Antcv 
»op de koek ?. d. Prineengr." Znd. eenigen naam v. grav. gr, ibi. Hg. 
25, met besohr. 48 dm., br. 86 dm. 

1860 i,Plan de la ? ille et Citadelle de Perpinyan.*^ ^ Met adree vaa C. l 
Vmeher, br. fol. ^ In Catal. Munnika Tan Cleeff. 1860. No. 408. 

1870 (10 Aag. f64S.) Spotprent op de Spaigaarden, na ket rerliee ▼. Breda, 
Perpignan, Tbionrille en Catalonie, (CommeKn II. 140.) net opoekrift: 
UEepagaoi dêtpouiUé, en 2 rieiregelige Fransche rersjes. Op daa foo^ 
grond bidt de Spaqjaard op de knieën liggende om Muerieoréia i door 
den Frtncme wordt hem iqn mantel (Berpignian en Thumniié^ a^oomen ; 
de Fortugmie ontneemt kern sgn* koed {Fortugat)-, de BoUmdoiê trekt ken 
njn wambnis {Bredei) nit, terwgi de CaUUmm met iga broek (CMrisyar) 
heen gaat; in het yerachiet linka Ferpignian, regta Sedae. Van oad. ia 
boekumk 5 TierregeUge Franscke rersjea Tan de peraonea op da plani 
Mei adrea ran X Boudan^ ke. fol. Hg. 81 dm., bc. 48 dm. Zeer 

1871 Andere, bQna gelgke apotprent op kei Teriiea dei slag van Baerop ea 
andere staden door de ^a^jaardm. *-^ Een Spaaniek edelman {Bom Qvüo/) 
bidt, op de knieëa om genade ;«eea Franschmaa trekt hen Moerop {(np eea 
slip Taa ign hand geteekead) Tan sgn achterste ; een Ctd^loomer gaat met 
zijn broek weg; een Franaohraan sngilt Ferpigman , ens. Tan zga rok; een 
Portageea nat ^u koed Foréugtd; een Hollander neemt agn bnia Breda 
en Maasirieht Kï BoTen in de pi. »Dea beroyden Spagaiaeit. — L'Sspag- 
»nol deapeoiU^.'* -.« Onder de pi. een HoU. rers ia 8 kol. met de- 
lelfde opschriiaa in iMOtMelnad. — Corieaaa aa ael d ai na ayatpreot 



lé4S^ 44. Don Cantelmo. — Beleg v. Saa v. Oent 26S 

zooder nMm t. grav., adrei of jaar. foL De pU hg. 21, mei ?en 87* 
br. 80 dm. — In den Atlas ▼. d. Heer A. t. Stolk te Rotterdam. 

1872 (4 Sept.) „Don Cantelmo tot Burgerhont b^ Antwerpen geslagen." (Wa- 
genaar. XI. 888.) Afbeelding t. het slagreld, met borenstaand insehrift 
in de plaat. Zonder naam van grav.; gemt. bovenaan links: TtPêedtdêel, 
Tol. 146. br. fol. Uit Commelin. Fred. H. 1651. 

1878 Geheel als voren, zeer fraa^'e geêttte copie der bovenstaande slechte plaat. 
(Door D. Sioop.) Met hetz. bovensehrift Gemt. bovenaan regis: Ttoeêde 
dea, Fol. i46. br. fol. Uit: Commelin, Fred. H. 1682. 

1874 (1644.) Nieuwjaarsprent v. de Hellebaardiers v. het Hof ie 's Hage. — 
In het midden een Oranjeboom, waaraan het wapen van den Prhis v. 
Oranje; ter sgde 2 staande hellebaardiers. Met gedmkt Fransch enHoll. 
vers. kl. fol. Zeer zeldzaam. Zie Catal. Mnnoiks T. Cleeff. Ne. 518. 
Verkocht voor ƒ6.— 

1875 (Mei.) Terugkeer van Prins Joan Manrits nit Brazilië. (Wagenaar XT. 
371.) Afbeelding van de vloot die hem temgvoert. Naar en door F. 
Fott. PI. 54 nit: fiarlaei, Res gestae in Bras. 1647. gr. fol.— Hierbq 
de pi. N». 5 nit hetzelfde werk vertoonende do vlooi die don Veldmaar^ 
schalk in Oei. 1686 naar Bratilie voerde. 

1877 (20. 28 JanQ.) »De stadi Valkenburg overvallen. — De stadi Dalen 
«verrast," den 20 en 26 Jnnq. -— De profilen der beide steden in het 
Lnxembnrgsche mei eenige miterg; door Steenkalf, kommandani van 
Maastricht ingenomen. — Twee afbeeldingen boven elkander op I bl. 
br. fol. Gemi. bovenaan regis: Tweede deel, Fol. 189. UH: CommeHB, 
Fred. H. 1651. 

Hiervan is eene zeer slechte copie in de uitgave v. Commislin v. 1652. 

1878 (28 JolQ.) Beleg en verovering van Grevelingen door den Hertog van 
Orleins. (Wagenaar XI. 367—371. Aitzema H. 981.) — Plan der stad 
in hei midden, met het ver omheenliggend land; bovenaan de zee mei 
de Hollandscbe vloot en de Hollandsche schepen die de haven blokkeeren. 
Met Fransche inscriptien, naar Uieker, door S. de JBeaulieu.hr, tol. Hg. 
50, br. 61 dm. 

1879 Profil V. Grevelingen, met de belegeringswerken op dea voorgrond. Naar 
Rieher en de Beaulieu, door N, Coehin, br. fol. Br. 61, hg. 22 dm. — 
Deze plaat schgnt een onder- of bovenstuk der vorige plaat ie zqn, daar 
die met eene dergel^ke rand omgeven is, enz. ' 

1880 Nagenoeg als voren, doch omgekeerd; onderaan de zee met de schepen. 
Mei Laignsche en Duitsche inscriptie en uitlegging der No. B — Z. br. 
fol. Uit een Duittch werk. 

1881 Beleg v. Grevelingen. Kaart v. het land; onderaan regis plan der ves- 
ting. Mei adres : Amst. Com. BancierU. br. fol. Uit: ^^!mw, Siedeboek. — 
In den Atlas v. den Heer A. v. Stolk ie Rotterdam. 

1882 (28 JolQ tot 5 Sept.) Het Sas v. Gent door Frederik Hendrik belegerd 
a sedert 28 Jnlg en ingenomen 6 September (Wagenaar XI. 867—870, Aitaema 

II. 1006 — 1008). — Plan v. het stadje Sas v. Gent mei het omliggende 
land; bovenaan regis Axel, links Philippine, daaronder Assenede, en onderaan 
Selzate. Voorts onderaan regis een lediggebleven vak mei bovensehrift: 
,Het Sas V. G. Belegert 28 Jnlg enz." Mei adres r. C, J, FiacAer, 
fol. Hg. 44, met Verhael 69 dm., br. 55 dm. 

Onder deze plaat het: «Cori Verhael der gelegenth. en de Beleg. v. 

84 



366 Beleg v. b. Sas v. Oeni. IMI 

.'tstereke Fort S. t. 6./' berattende het ?erkaal t. lu bdcg tot 8Aif. 

in 6 kol. naast elkander , met adres ?. C /. Viudker. 
h Dexelfde kaart, doch onder h. Holl. opsdirift nog een deigelqkiakt 

Fransch» en in h. ledig^bleven tak een profil t. Sms t. Gent; foofe 

aan weertsgde de Holl. en Fransehe besdudgr. sqnde een lierdnik f. k. 

Verkoel bg de roorgaande plaat, doek gaande tot het einde ▼. li. bdcf, 

met de Artiemlen geaceordeert , ieder in 1 fol. kolom. 

Hieronder behoort waarsehgnlgk de üyUocJU (N*. 1890.) De kaart kg. M 

dm .» met Ujttocht 62 dm .» br. 66 dm . » met Verhaal 86 dm. --> De kiait ii ii 

den Atlas t. d. Heer A. ▼. Stolk te Rotterdam ; Verheuitxk UyUaekt tq w^ 
1888 Geheel als ?oren, doch ?erkleind. Het Dnitsch inachrill ondeman liab: 

,Der Sass t. Gendt.... erobert 6 Sept. dieaet jahre." kl. br. fol. Cit 

een Dnitsch werk. 
1884 Hetselfde op 1 blad, nagenoeg als Toren; onderaan linke eenige gefsé- 

ten; regts een Holl. en Franteh insehrift naait elkander. Me( ad^ t. 

a /. Tiueher. br. fol. Uit: Bleou, Stedeboek. — In den Atlas f. l 

Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 
1886 Hetselfde doch eenignns verschillend en verkleind. Zonder Axel en Pki* 

lippine. Met insehrift onderaan regts: JtLti Sas t. Gend.... verovert 6 

i,Sept." Gemt. bovenaan linksx Tmeedê deel. Fol. 188. br. fol. XJ'éi 

Commelin, Fred. H. 1651. 

1886 Hetselfde geheel als voren, doch omgekeerd; Assenede r^ta« hetiasekiifi 
links. br. fol. Uit: Commelin, Fred. H. 1652. 

1887 Hetselfde, doch gehefd anders. Ia het midden het Sas met de groots 
Schans Rapenburg ; boveoaaa links Selzaie, onderaan regta Philippine. 
Met uitlegging in Fransch en Lat. op de kaart en Lat^asch inschiïft. — 
Van acht. bedrukt met het Hollandsch verhaal v. dit beleg. gr. fol. (Jit: 
Bleau, Stedeboek. Gekleurd, 

1888 Hetselfde, doch geheel anders; in het midden links het Saa, daar tegea- 
over regts Axel, bovenaan links Philippine. Met insehrift: i,Nienwe af* 
«beeld. v. 't Sas v. G. enz. Amst. bg Com, JDamkerUc .** br. fol. Br. 
36, hg. 26 dm. 

1889 „Perfecte Afbeeidinge van 't Sas v. Gondt." — Grooter plan v. het Ssi 
en V. het fort Rapenburg. Van onderen een afsonderlgk plan van 't Ra* 
penburgh, door 2 mannen op eene piek dwars opgehangen. Bovenaan 
links eene kleine afbeelding der wal van het Sas en daaronder uitlegging 
der letters o — « op de plaat . Van onderen een »Cort Verhael v. de beleg. 
»van 't ...Fort, ens." in 5 kol., gaande tot 26 Aug.; vermeerderde her- 
druk V. h. Verhael bg No. 1882a. Met adres v. C. J. Viêeeker, 1644. 
br. fol. Hg. 38 dm., met Gort Verbael 65 dm.; br. 48 dm. 

Van dese kaart berust in het Archief der Genie, Veldslagen No. 525, eene 
andere uitgave zonder de afbeelding der wal; de uitlegging is niet gelgk 
hier in een schildje en gaat slechts van o— e. 

1890 ,Den uyttocht van 't Sas v. Gendt." — Fraaije afbeelding v. d. nittogt 
V. het garnizoen, enz. op 2 aaneen behoorende bladen; links *l Sae vos 
Oend, regts in het verre verschiet Gendi. Met bovenstaand opschrift en 
uitlegging der letters a — g op de plaat. Fraage grav. zonder naam. De 
beide bl. aan elk. br. 84 dm., hg. 17| dm. Zeer seUbeum. 

Deze plaat zal waarsch^nl|j^^||Hm onder de liMMÉHB ^ plüt 
No. 1882, hoewel se niet i»i^^^|h/^- d- HottJ^^H^, 



il|jjLj||Mm on 



Héi, 45 Beleg v. h. Sas v. Oeni — Deensehe oorlog. 267 

1891 Orangien$ Zeegenkroan . — Zinneprent op het innemen T&n Sis y . Gend en 
tndere overwinningen. — Het Yereenigd Nederland biedt Frederik Hen- 
drik een laawerkrans aan , ter z|jde de afbeeldingen der veroverde ateden. 
Door C. de Fat, Met gedrukt Holl. vers. gr. fol. — Zie Catal. 
Munniks v. Cleeff, 1860. No. 518. — Deze plaat is zeker dezelfde als 
No. 1678, die in 1682~ter verheerlqking der verovering v. Maastricht 
gediend heeft. 

1892 Oranjens Zegenkrant. — Zinneprent op Frederik Hendrik en z\jne over- 
winningen. — De Prins te paard, gekroond door de Faam; in het ver- 
schiet de belegering v. Sas v. Gent, ter z^de af beeldingen der verwonnen 
plaatsen. Door C. de Pat, Met Fransche verzen en 1 blad gedmktHoli. 
vers. br. fol. Zie Catal. Munniks v. Cleeff, 1860. N». 524. Verkocht voor 
ƒ11.50. — Is waarschgnlgk dezelfde plaat als No. 1702. Zinneprent 
voor Maastricht, nu op deze gelegenheid toegepast. 

1898 (23 Oct.) Zeeslag tnsschen de Deensehe en Zweedsche vloten in Je Belt, 
de laatste bijgestaan door de Hollandsche vloot onder Maarten Thyssen. 
(Commelin, Fred. H. II. 172.) — > Op den voorgrond het gevecht; het 
schip : de Lindworm , in brand ; in het verschiet links het eiland Tenteren, 
in het midden Kiel, regts Lalani, Met 1 reg. bovenschrift: PraeHmm 
navale inter Suecoftt Lanot, Ao. 1644; links het' Zweedsche, regts het 
Deensehe wapen. Met 1 reg. onderschr. ,t Jaer 1644 dit men taeAt — 
den 28 Oct, WijnuuienU doch '^ en 16 reg. vers : Siet hier twee Vloten twt. 
Fraage plaat zonder naam v. grav.; met adres v. C, J, Vittcher, br. foL 
Hg. 41, br. 52 dm. — Deze plaat heeft eeue groote overeenkomst met 
NO. 1809 en 1810, Pugna navalis, doch deze is zonder N». 

1894 Geheel als voren, doch verkleind, met hetzelfde bovenschrift; met Dnit- 
sche uitlegging. Zooder naam v. grav. br. fol. Dit een Duitsch boek. 

1895 Kaart v. de Sond en de positie der Zweedsche , Hollandsche en Deensehe 
vloten. Met Latijnsch en Duitsch bovenschrift. 1644. br. fol. Uit het- 
zelfde Duitsche boek als de vorige pi. 

1896 (I64tf .) «Calender nae den nieuwen ende ouden stgl, op 't Jaer ons Heeren 
«ende Salighmakers J. G. 1645." — Opschrift boven een groot wit veld 
waarin een almanak behoort; aan weersz^'den 6 plaatjes, de 12 maanden 
vertoonende; daarboven een zinneprent, des werelds toestand (links de 
oorlog en regts het burgerlek leven) vertoonende, waarover Demoeritut 
en HeraclUut een gesprek houden, dat onderaan in 12 vierregelige vers- 
jes afgedrukt is. — - Fraajje plaat zonder naam v. grav. Hg. 55, br. 48 
dm. gr. fol. Zeer zeldzaam, 

1897 Dez. zinneprent over des werelds toestand (doch zonder Calender en de plaatjes 
der 12 maanden). Latere druk met verandering van letter P.: Bet gheettelick 
Babel in : Roma. — Onder deze plaat 12 vierregelige Duitsche strophen met 
opschrift: Mundi tgput vanitaiit, d. i. Eygentl. Erklarung dieser eytelen 
»u. zergangl. Welt, von zwejen Philos." — en onder de Duitsche versjes 
eene lange Holl. zamenspraak in verzen van: J)en lachenden Demoeritnt 
en den tchregenden Heraclitut, Met adres v. Jan v. Hilten. Zonder 
jaar. gr. fol. 

1898 (11 Jan.) Brand van de Nieuwe Kerk te Amsterdam. (Wagenaar, Amster- 
dam. I. 544.) Zeer klein plaatje. 12^. — Hetzelfde proef drvk. 
Hierover bestaat een boekje v. Q, Lamberis, de brand der N. Kerk te 

'^ Amst., verschenen in 1845 bg W. Willems. 8o. 16pp. 



268 Tnnmnitig tui Micdgk ma BvüêL Wk 

1899 (22 JbbQ — f J«l«.) Het Fort MMQk (bq]>uidnriMi)aowéfliBiri^ 
?M Orieant op de Speaniekea fMoaea. (Wageaaar, XI. S90. —Ba 
werd ia Deceoiber door de Spaaaa^ea h&rmommm. Wag.» ZI. W.)- 
Kaart ?. k. atraad; oaderaaa liaki kei dorp M mrdj f eè , knoyi tp khÉ 
Bidden het Fori Mërdyck; aieer regta de aekaaa: HomUm Wmmèmk; n^ 
Dajakerken; — boren deae kaart eeae afnaderlgke afbeeUiag ▼• k. ikmi 

linki het Fort M., regU de lehanfl: Hoatea Wambnia. Hei 1 aaiia 

*t Fori MMTéüek.... m 't Uwem affeU^temt Joor C. Ffu$eiérJd.J ^ 
jongen.) Met adres ▼. C. J, Vittdker, — Hieiiig eeae WaekiS«iag a 
ket Holl. en Flraaaek, in 4 kol. met ope^rift: Cori F€fkmH 9. k. ht 
Mard^, tijm gkeltf,, èêis^. im 1645, eas. br. fol. Hg. S8,BMtbaek. 
S2 dm., br. 44 dm. 

1900 Hetselfde. — «Plan dn Fort Mardiek et de aes attaeqnea ea l'aa 16tf 
.par Ie Dne d'Orleana." Door S. dê BHuUiêu. — Kaart ▼. k. ttml 
alleen met k. Fort in ket audden» en daarródr de HoUaadaeka fiMt 
onder Tromp. Br. fol. — Ben kaart sck^nt nii iUbn^ fMndikodr tr 
ign. Van ackt. niet bedmkt Het is eene jnist oaifekecvde eofj ?. ^ 
kaart ▼. BeaulUm, in dea Atlaa ▼. d. Heer A. ▼. Stolk te Bott. 

1901 (28 Aag.) Hngo de Groot sterft te Rostoek. — Prmalgraaf voor ksai ii 
de Onde Kerk te Delft opgerigt Naar E. t. ZwoU» door J. a. d.SfnfL 
gr. fol. <— Ulerbg aftond. ket Lat. Ters Taa P. Banaaaaaa Sec. «a^ 
Holl. yertal. ?. Onder de Wgngaart 4^. 

1902 Afbeelding v. k. beraamde Pronkgraf ?oor Hago de Oroot. Naar M. 
VêrhMht (den beeldkonwer) , door /. C. FkiUpt. fol. Uit Braad, letes 
V. de Groot. 

1908 (28 Stpt. — S Ne?.) Beleg en feroTcring fan Hnlst door Fraderik Hsa- 
drik. (Wagenaar, XI. 898, 894).~Groote kaart ia 4 br. fol. Uadea taa 
den Folder eo» Ntmeu, (in Zeeland), waarin Holst ligt, — door esae 
breede gebloemde rand ferbonden. Links, ket E^kgtd, regta kei 8éef- 
tinger Ooi; in het midden de stad en de belegeringswerkea ; foortabofea- 
aan een groot profil van Hnlst, met krggsrolk er Toor; daarnaaat liaks, 
afbeeldingen ran 4 forten, en onderaan eene plaat fan den orertogt dsi 
Prinsen ofer de Schelde bg Dendermonde. Alles fraai gegraraerd door 
A. SaiUvoort, — i,Afbeeldinge op wat wgze het Spaens Gamisoea njids 
.Stadt Halst is vertrokken. Den 5 No?. 1646.** Opschrift boven eeae frasi 
geëiste afbeelding van dezen oittogt, op 4kl. 4o. aaneen behoorende blaad- 
jes; onderaan een regel cnrsgf, uitlegging; regts de stadt Hnlat, links de 
geheele bezetting. Zonder naam ▼. graT. (A. Ssmivoorif) ZeUÊomm, — 
Hierbg eene oitroerige beschrg? . ia 8 koL in het Fransch t. k. bal^ 
en bemagtigen der stad, met adres: Breda, ckei J(ir. Ses^soor^ et ^ Amst 
Gom. Danckertss. 1848. Deae besckrg?ing bekoort ter weersigde Tan deis 
kaart en t. den nittogt. — De beschrgring bestaat ook aan h. Ministerie 
▼ . Oorlog in h. Hollandseh, met 8 reg. opschrift: «BeschrgT. d. Stadt 
«Halst en hoe deselve belegert is. Bg Abr. SandToort." Zonder jaar. — 
De 4 bl. der kaart zgn te samen hg. 82 dm., met oyttogt 99 dm., br. 
107 dm.; met beschrgT. 148 dm. teer frtd en teMstmm. 

1904 Beleg van Hnlst; als Toren, doch verkleind en eenigiins verkort, 
zonder de schans Sandberg, die op de Torige kaart geheel boTcnaan 
regts ligt Met Holl. uitlegging der n*. 1 — 86 op de kaart. Geleek, en 
geaieten door Jok. t. Dmvmi^0ÊÊÊiÊiÊm v. /. B(kmÊMlÊ^ mkt. 





mi* Beleg ea inneïtiipg tui Hnlsi 

bedrukt met do Lat^iiMhe beiehryTing t. h. beleg. br. fol. Vi% BUmm, 
Theatram* 
IMS Hetielfde, Degenoeg ali foren, doch aai de regtengde Teel nitgebreidar 
dan de beide ?orige kaarten, Tertoonende sog de forten Spinola en Kiel- 
dreeht en de Kreek; ala ook bet land ?. Bereren. Van ond. linka en 
regta de afbeelding ?an 8 forten. Met adres ▼. C. /. FuicAer, Hg. 
86, br. 41 dm. br. fol. 

1906 Uetielfde, geheel anders; in het midden Hnlst, daaronder Sandberg, en 
r onderaan regts het fort St. Anna ; links Spinola en Kieldrecht , waaronder 

een klein profil ?. Hulst. Gemt. boTeoaan links i Tiuêéê dê§i f. 208« kl. 
, br. fol. Uit Commelin, Fred. U. 1661. --Deielfde afbeelding^ doebgroo- 

ter, ook met profil ▼. Holst, (waarschyniyk nit het Stedeboek i*BiêÊM\ 
in den Atlas t. d. Heer A. t. Stolk te Rotterdam. 

1907 Als Yoren, doch geheel omgekeerd; regts de forten Spinola eni., en het 
B profil. Gemt. regts: Ttoeede deel f. 208. br. fol. Uit Gommelin, Fred. 
, H. 1652. 

r 1008 Profil v. Holst, (grooter dan op 1908), waaronder regts eene af beeiding 
▼. h. maken eener galerg om in de stad te komen. — HierbQ een plaatje 
met 7 afbeeldingen (4 boten, 8 onder), Tertoonende de 6 forten en de 
wal en conterscharp ?. Halst. Zonder naam ?. gray., doch als de platen 
▼ • Fiêteher» Het profil is hg. 16, br. 42 dm.; het and. plaa^ hg. IS, 
br. 29 dm. Beide behooren seker bg eene grooie plaat, efen als de 
beide yolgende beschrg?ingen : 

l^ «Kort Terhael y. d. gelegenth., h. opeomen en d. te^enw. standt 
.d. sUdt Hulst." — ,Bref narre de la sitnation . . . . de Httltt" In 2 kol. 
?an 1^ bl. naast elkander, behelaende het verhaal ?. h. beleg en 
de. artikelen van oyergave. Hg. 62, br. 80 dm. -— 2*. lea ander 
blad gr. br. 4fi. 2 kol. naast elkander, b^nn.: «Goedwillige Leser. 
vWg geven hier de Caerte en gelegenth. v. de stereke stadt Hulst, ge- 
«Igck die tegenwoordigh is," bevattende het veriiaal van het beleg tot 
6 Oct. Hg. 24, br. 26 dm. 

1909 Sitnatiekaart van de wegen naar Hulst en de ligging der versehillende 
Hollandsehe legereorpsen. «Gemeten en gecaerteert door my /. Wiekuum» 
.1646." Origineele teekening met uitlegging» eenigxins beschadigd. Hg. 
47, br. 64 dm. br. fol. 

1910 Nagenoeg als voren, doch grooter, ofschoon over eene kleinere oppervlakte ; 
de vorige is op eene schaal van 100 roeden, deie op 50 roeden. Origin. 
ieekening sonder naam. 1646. Hg. 50, br. 64 dm. gr. fol. 

1911 ^Pen tocht van 'tSpaens Guamesoen uit Hulst, den 5 November 1645."— 
Afbeelding v. dezen uittogt , veel uitvoeriger en grooter dan die by N*. 1908 , 
in 8 breede kl . fol . aaneenbehoorende bladen , gem^ . a . ^ . e ., met het boven« 
staande opschrift op b., eengeiigt op Hulst en uitlegging der letters «—/ 
op pi. 'r.; pi. a bevat de voorhoede v.deooptogt, links eene groote tent, 
in het verschiet Voorhouie, en de naam van den teekenaar (en graveur?) 
Jaeob Mertti de Jonge, Met adres v. C. «/. Vieteker, De 8 bl. te lamen 
br. 87 dm., hg. 24 drs. br. fol. Zéér fraa:^ en teldemmê plaat. 

1912 „ITjttoocht der Stadt Hulst." Opschrift onder eene uitlegging der letters 
A— X, bovenaan op de regtsche plaat van eene voorstelling in 2 br. fbl» 
bladen van desen uittogt; op het linksche blad de wallen van Hulst 
en de forten Nassou, Spinola en Kieldrecht in het verschiet. Zonder naam 



270 Spotpraitaii op 

V. gn?. met adm t. Btmi, «. d. Moeyem. De 8 bl. te ibbmi \ni ' 
82 dm., hg. 87 dm. Zeer fraai en uldtaam, 
1018 KAtrt y. h. land van Holat na de ?ero?ering der eted; linke de mir 
de Leye, en bo?enaan de Tetting 't Sae, onderaan Oead; ngta befcm 
HaUt en daarliq alle forten , eni. -« Oeteetende eostemponuae Inert» mvnf 
tetena de eopie v. een' brief y. F, tte Fereepmi^ meldende welke farto 
na de veroTering geslecht, welke behouden, en die welke nogiaSpemckt 
handen iqn. — Zeer euriemêe kaart op papier; kg. 42 dm., br. 17 km. 
br. fol. 

1014 Zinneprent op ket ellendig lot Tan België door den oorlog. -» ^DerOMÜ- 
9 lianen nyt-vaert; mitegadera de Vlaemeehe Melek-koe« Weer in daeriyik 
. vertoont worden den bedroefden toettant der Terheerde ProTintiea m 
«Oost en Weat Vlaend. " Sene groote koe met het wapen ren HoDni 
op het Iqf, wordt door den Franichman (den Hertog t. Sngnien??) hg 
den eenen hoorn geleid, door den Hollander by den anderen hoorn mt" 
gebonden; twee Spanjaarden liggen op den grond en migen aen deoytn; 
eene Vlaamsche Trouw ligt gdknield handenwringend, en een Vlaaaaeke 
Priester tracht de koe bq den staart temg te honden; achter hen staat it 
Vlaamsche soldaat zeggende: «Ghy moet ritsen naer Spagnien, -— Boor 
^leli jeack en Orangien." In het yersehiet JDttynkerdem . Met afinad. 
Tenen in het Hollandseh en Fransch in 4 kol., met borenataand op- 
sehriA. gr. fol. br. 88 dm., hg. 86 dm., met Ters 47 dm. Uir 
teêdMOëM, Zonder naam t. grav. of eenig adres of jaar. — Zonde dea 
plaat wel jnist op dit jaar passen P 

1015 Spotprent op de Spanjaarden. —De Spaaasche, Fransohe, HoUendscke, 
Portngeesche en andere Hanen. — Vooraan gaat een groote haan (A) 
gelaarsd, met groeten degen, ringkraag en groote staart, waamit de aek- 
ter hem loopende Fransche , Hollandsche en Portngeesche hanen de Teeres 
1—5 knippen (nl. Pcrpignan, Arras, Thionville, OreTelingen, ens.) ^ 
Hieronder eene uitlegging der n^., welke met n^. 6 eindigt. Op dit Ex. 
is in ÜS. bggefoegd: No. 6 Hulst, nl. een der Teeren welke nog uit 
den staart geknipt worden en: «Extract uit seecker schrgTen Tan Pster 
» Jacobns, Prior t. h. Angnstgner klooster te St. Lnear, sgnde ees 
^Tisioen hem in d. nacht Tcrschenen en aen sgn consyn tot Antwerpen 
» overgesonden . Amst. voor d. auteur. 4 Not. 1646." — Scherpe en 
londerlinge spotprent, br. fol., hg. 86, met «Extract" 4S dm., br. 83 
dm. Zeer Meldtaam. 

1916 Spotprent op den ondergang ran Spanje (?) in eene groote en 16 kleinere 
Toorstellingen . — - In het midden staat een toren (de Castil. macht) op 
een zandgroud , die door de xandhazen («de Oranaatsche Tolkpn') wordt om- 
gewoeld en ondergrayen , loodat de toren, waartegen bovenaan een Noordsche 
bok (Zweden) herhaaldelqk stoot, xeer wankel staat; achter den bok de 
woorden uit den hemel: Mêne, Mene, Tekel Uphareim; dolphynen, (de 
Fransche, Hollanders en Portugeexen) swemmeo naar den toren en be- 
dreigen dien. — Rondom 16 afbeeld. (A=Q) Tan de wreedheden der 
Spanjaarden onder Alya in Nederl. en in de West-Indiëo gepleegd. — 
Hierbg eene afxond. uitlegging: «Verklar. y. dit Visioen ofte Ghesichte 
vOTer d. eyndel. ondergangh ende Tal t. Castilien", in 8 kol.; daaron- 
der een soort t. brief t. Theoph. Flau[Ti over hetx. in enrsqf, lager de 
^ nitlegging in Tenen Tan de plaat en Tan A^<2., en der n*^. 1—11 door 



143^47. Dood v. d. Spaanschen In£EUit en Frederik Hendrik. 271 

R, £, gr. fol. De pi. br. 37 dm., hg. 82, met aitlegg. 60 dm. Zeer 
zeldzaam. Ofschoon deze plaat zonder eenig jaar is, geloof ik nair gra- 
Tore en druk te oordeelen, dat die in dit jaar te huis behoort. 

17 Twee allegorische platen op den staat des lande, en tegen hen die N»> 
a derland hare winsten en Toordeelen zochten te ontrooven, ten jire 1644.— 
«De HoUandsche koe*'. Met onderschrift: Ghy Heeren wachiert, enz. 
(Door E. Hondius.) Zie Catal. Monniks ?. Cleeff, 1860. N^». 512. 
b »De HoUandsche honden." Met onderaohrifi: Wij en moeten niet te ut- 
men ihpen, enz. E, E{ondiut) exc, — In den Atlas ▼. den Heer Bo- 
del Ngenhais te L. — Elke plaat hg. 20, br. 16 dm. 

L8 Profil Tan fiergen op Zoom, hoogst uitvoerig. Bovenaan: Opdragt, HoU. 
vers V. den maker; de Holl. Leeuw en het stadswapen. Lat. vers v. /. Tureq, 
en Privilegie voor den grav . S, de Swaaf, — Van onderen de beachryving 
der stad in 8 kol., Fransch vers v. S, de Swaeff» in 4 kol., HoU. vers 
van /. Turcq, enz. in 8 kol. Met adres: Middelb. bg A« dt>Later« 
Boekverk. op de markt, 1645. De pi. in 4 aaneensluitende bl. hg. 84, met 
vers 48 dm., br. 1,44 dm. Uiterst zeldzaam. Berust in h. Archief d. 
Genie aan h. Ministerie v. Oorlog. — De stad is in 1622 door SpinoU 
sterk belegerd (zie n°. 1465 — 69.) ; dit plan kan voor zoo ver ik weet, 
niet bij eene geschiedkundige gelegenheid vervaardigd zgn, en doa daarop 
niet doelen; aUeen om de zeldzaamheid opgenomen. 

19 (ii Sept. — 7 Oct) Duinkerken door de Franschen onder den Hertog 
v. Eogiuen genomen. — (Wagenaar. XI. 429. CommeUn II. 218.) Kaarten 
plan V. Duinkerken en het nabggelegen land; bovenaan de zee met de 
vloot V. Tromp, die voor do haven kruist. — Naar S. de Beaulieu, door 
RicAer. Br. fol. Hg. 50 dm., br. 61 dm . — Hierbg eene afaonderlgke plaat 
met een uitvoerig profil v. de stad en v. dit beleg; regta de zee. Naar 
de Beaulieu, door Cochin, 1646. Hg. 21, br. 61 dm. br. foL 

IQ Hetzelfde (nl. de groote kaart); naanwkeurige copie, doch omgekeerd, met de 
zee onderaan. Met inschrift bovenaan links: «Plan de.... Donkerqne et 
«de sea attacq.... en 1646." Zonder naam v. grav. br. fol. Hg. 44, br. 
55 dm. Uit Bleau, Stedeboek? 

21 (1647. 1 Jan) Verlichte Eeretempel of Katafalk, door de Bnrgerg te Antwer- 
pen opgerigt ter eere van Baltbasar Carel, eenige zoon v. koning PhiUpa IV» 
in October 1646 in bgoa 17-jarigen ouderdom overleden. — 2 bladen gr. 
fol. V. ongelijke grootte, den Eeretempel van voren en van ter zgde TOorttel- 
lende; met vele inschriften bovenaan, en v. oud. een 8reg. Lat. inschrift; 
op de groote plaat bovenaan links het portret v. d. Infant. — Praaqe 
platen door W. Eollar, gr. fol . De eene plaat (voorsgde), hg. 50, br. 82 
dm., de andere pi. hg. 51, br. 50 dm. Zeer zeldzaam, — Hierbg een por^ 
tiet V. d. Infant, staande, links, in ov. met Fransch onderschrift en adres 
V. P. Aubry, ifi. 

22 (14 Haart.) Sterfbed van Prins Frederik Hendrik (Wagenaar XL 482. Ait- 
a zema III. 157—172). — De Prins, te bed liggende, waar hg 4oor Ba. 

Goethals wordt toegesproken, omgeven door meer dan 14 pecaonon» 
waarbg J. Cats. Met bovenschrift in een banderol: BadeL uytgang van 
S, E, Tred, E.; v. ond. de namen van 15 personen in 8 koL — Naar 
A, V. d, Venne, door C, van Dalen, Hg. 85, br. 89 dm. gr. fol. Fraaiije plooi, 
b Dezelfde plaat, latere afdmk, v. acht. bedrukt met het gedicht ?• Cate: 
Doodtkiste voor de levendige. — Uit CiU' Werken, 1700 of 1712. foL 



272 Begnliniis vaa Fredarik Hendrik. 

e Hatnlfil^ nar verkleind» met de namen ▼. nl de t eg ea w o e ri i g tf^\ 
ionen. br. 4». In den Atlet van Mr. J. T. Bodel NQeBhnle ti Uèê, 

102S (Bairt.) Preelbed v. Print Frederik Hendrik. De Prine ligt 
a op een ledekant, waarroor iQn wapenschild atnat; eenige 
het bed; bofenaande ?liegeode iêMm iqn roem nitMninade. — 
dmk Tan eene niet firaaqe doeh telden Toorkomende plait. 
V. grar. br. fol. Hg. 26, br. 84 dm. — Heeft ae«r veel 
met de plaat ?• b. Praalbed roor Prins Hnarite, M*. 15Sf, dié ia | 
il grooter. 
5 Dexelfde (P) pi., vroegere drak. Naar A, v. d. Vimme md eif^ kmL\ 
MmiJUm. Met uitvoerig ven v. A, w.d, Feiutê. «Anieeld.T.li. 
i,Rnftbedde, eni. beginn.: Hier tiet ghy trenrigb volek** eiis.« mal ai» 
'aOrav. bg A. Matham en Pt v. d. Venne. In d. AÜm t. Mr. J.l' 
Bodel Ngenhois te liOiden. 

1084 (10 Mei.) LgkaUtie v. Prins Frederik Hendrik. — Z&Bt «itvoerigii» 
stelling van deie begrafenis op 80 aaneenilnitende br. IbL Uadei. |rf. 
1—80. Met de namen der aanweiige eorporatiin en penoaeD ia daplÉa 
Naar de teekening van P. Foti, gegrav. door F, No^* MerlLI^ 
11, br. 5ft dm. — Hierbg de beschrgving, getiteld: «Bcgi 
1,8. H. Frederick HenriclE, eni. Oheteeck en nTtgbeg. d. P. iW,« 
«gheaneden d. P. Nolpe" Amst., gedr. bg N. v. RnvetteTB, 1611. H 
bli. gr. fol. 

Voorts een afronderlgk blad in 8 kol. : ^Memorie v. de Ordra op ds Br 
^graeflenis v. S. Hoogh. *s Orav. L, BreeeieveU", Zonder janr. ftd. 

1986 Hetielfde, verkleind en op 1 blad samengetrokken. Met boveaaAiift: 
«De laatste Igckplicht v. Z. Hoogh." in 7 boven elkander ttmk 
reeksen. Van ond. met uitlegging der n*. 1 — ^78. Gemt . bovaatnn Inb: 
Tipeedt deel f. 816. br. fol. UitCommelin, Fred.H. 1661.— Baflart 
in de volgende nitgave ia veel slechter. — Hierbg 8 Ex. der ipMemsrii 
«V. de Ordre op de Begraef. v. S. H.," eeoe io gr. folio in 8 kol.^ 
Z. Breeekewli; eene andere in leer kl. fol. londer adres en eeae 8e ii 
kl. fol. bg O, Erntt in de Viamingstraat. 

1986 (JaaQ.) Bouwen van den (nooit voltooiden) toren der I^enwe Kerk ts 
Amsterdam. — Geometrische afbeelding van den grondslag van dien te- 
ren (74 voet lang en 69 breed) in 68 perken, waarin 6868 maaten gesU- 
slagen s^n. Met 1 regel bovenschrift: .7 SiotiMout v, dê Nieuwe Xerb 
Jtoom** — Van ond. een »Kort verheel en aenwgsingh v. d. ongelaek 
.Brandt van de Nieuwe Kerck(N^ 1898), v. outsgenaemtSt. Katerinetot 
«Amst., mitsg. v. h. wederopbouwen v. des. en vooral T. theyea v. d. 
«toom (v. 87 Ang. 1646—6 Jnng 1647) aen voorn. Kerek/' Amst., 
/. A, Star, Boeckverk. in de Nieuwe Kerckssteegh, 1647. gr. fol. 
Hg. 48, br. 86 dm. Eoopt4 telduuun. Van deze pi. heb ik sleehts 8 
Ex. gexien. 

1987 (29 Aog.) Treurig voorval te Zaandam, waar een stier den boer Jaeeb 
a Egk vreesselgk mishandelde en diens hoogzwangere vrouw zoodanig 

in de hoogte wierp, dat de vrucht haar ontviel en een huis ver werd 
gevonden; man en vrouw atierven, doch het kind bleef in leven. — 
Afbeelding van eene kamer waarin de man naakt op den grond, de 
vrouw gekleed te bed ligt, de heelmeeeter en omstanders ataan bg hei 
bed. In bet verschiet, Knks de stier op bet veld den man miahande- 



47« Stiers wreedheid te Ziaandani. 278 

lende, de vroow io de lucht geworpea, terw^l het kind hatr oatvalt. 
Aan den maar in de kamer eene plaat, vertoonende het afmaken ?an den 
woedenden stier in de Zaan. Fraaie plaat door C, /., sonder adrea. — 
Van ond. het verhaal: Stiers wreedheid gepUegt aan Meester en Vrouw 
door B, Soet (Soeteboom), in 2 kol ., daarnaast in 8 kol, 5 gedichten (i t. Ds. 
Bergins, l v. H. Soet) op den f ader, moeder, kind en stier, enz. 
en in de 6e kol. de verklaring van den Chimrgyn Mr. J. Pigge. Met 
adres van Wiüem Wittemtt, te Zaandam, Boekrerkooper op den Dam bq 
de Onde Kerk en ▼. Joott Harigere te Amst., in de Gasthuissteeg (bg 
den Dam), 1647. br. fol. Hg. 85, met verzen 45 dm. , br. 52 dm. 
Zeer eeldgaam, 1« staat dezer plaat. — £ene mnurschilderg van dien 
tijd, die tot voor weinige jaren in de Gerefonn. kerk te Zaandam 
(Oostsjjde) hing, (welke daarom Bnllekerk genoemd werd,) doohdoorverw 
oniigtbaar gemaakt was, is in 1869 van de verwlaag ontdaan en geeft 
eene andere voorstelling. 

Zie over dit voorval, over deze en nog 2 andere pi., de artikelen van 
den Heer J. Honig Jz., in den Naieorteher , 1869. Bis. 181 — 151 en 
606—611. 

h Dezelfde plaat, latere afdrak met adres v. Ft, Gooe: — De verklaring 
en gedichten z\jn hier in 2 reeksen boven elkander, ieder van 6 kolom- 
men, gedrnkt. 

e Deselfde plaat, veel latere en zeer afj^sletfn drnk. Op de plaat is een 
jongen die een vlieger oplaat, bg den stier geplaatst, terwijl deze den man 
miahandelt. Met dezelfde verhalen en verzen, in 6 kolommen, met een 
doorloop<ind bovenschrift: Stiers wreedheid, enz. Met adres van F, Sa- 
deiaar, Boekverk. bg de Heysteeg (te Amsterdam.) 

28 (29 Aog.) Hetzelfde, geheel anders , met bovenschrift in 8 regels : » Siierê^ 
wreedKeydt, enz." Op de plaat vooraan de atier, die den man omver- 
werpt; daar achter regts de stier, de vronw op sgne hoornen nemende; 
meer in het verschiet, het afmaken v. den stier. Met dezelfde histor. 
aanteekeningen en verzen als op de vorige pi. en verklaring v. d. Chir. 
Mr. Yreton. Van ond. eene: foevoeginghe. Met adres: Amsterdam bg JP. 
ffan Beueeeom, in de Cal verstraat bg 't Weeshuis, naest de Keysers Croon, 
1647. De pi. hg. 19, met opschrift en beschr. 45 dm., br. 81 dm. 
Fraai en zekkaam, 

29 Hetzelfde, doch anders. De plaat stelt den stier voor, terwgl hQ de 
vronw opwerpt ; links ligt de man , regts het kind op den grond. Met hetz. 
bovenschrift en v. ond. het verhaal, de verzen (vermeerderd met een v. 
d. Heelmeester Yreton {Angiitt) en P. C. Boots) en de verklaring v. 
Yreton in 4 lange reeksen; daaronder de: Toevoeging en het adres v. Hen- 
drik Jacobu, Soet (Soeteboom) te Zaandam , boekverk. aan den Dam in de Witte 
Pers, 1647. gr. fol. De pi. (door P. Nolpet) hg. 10, met opschrift 
en verzen 44 dm., br. 16 en met verhaal 80 dm. Zeer Meldtaam. 

80 Hetzelfde, anders en kleiner. Op den voorgrond regts de stier die den 
man mishandelt, de vrouw opwerpt, in het midden de joogea met den 
vlieger , links het afmaken v . d . stier . — Zeer afgesleten oude plaat roet 
adres v. B, Fellkuyeen. Van onderen de vorige 5 verzen in 5 kolom- 
men. Slecht gegrav. gr. br. 4o. Hg. 14( dm., met verzen 18 dm., br. 
22| dm. 

31 Hetzelfde anders, jaist omgekeerd; links de stier, regts het afmaken. 

85 



148. Sluiten van den Vrede te Monster. 275 

980 (15 Mei.) «Grondelick verhtel v, 'tgene tot Manster is ▼uorgcvallen in h. 
»07erleveren t. de Artyckelen v. den Vrede, met wat magnific. hetielfde 
«is gheschiet". 1 bl. fol. zonder pi. 

MO Intigniorum legatorum Monatterii iiuiguia, 28 zegels van de wapens der 
gezanten te M., (geëtst door W, Bollar ?) hg. 88, br. 12|dni. — Ind, 
Atlas ▼• Mr. J. T. Bodel Ngenhnis te Leiden. 

141 Het beëedigen ▼. d. gesloten Vrede te Munster, op de groote zaal fan 
het Stadhuis aldaar. (Wagenaar XI. 457 enz. Aitzema III. 266 enz.) — 
Gezigt T. de groote en volle zaal, waar in het midden eene lichtkroon en 
links een opschrift: Feix optima rernm aan den muur hangt. Om eene ronde 
tafel staan alle afgevaardigden blootshoofds, velen met opgestoken vingers 
bezweerende wat door twee personen wordt voorgelezen, terw^l do hand 
op een opengeslagen Bijbel met crucifix ligt. Regts een monnik, links 
een edelman achter een stoel staande, de uiterste persoon. — Met 
Sreg. Lat. onderschrift: «Icon exactissima. . . soleonis convenius Legat. 
i,Plenipot. qui pacem perp. paullo ante sancitam..., ntrinque instmm^, 
«juramento confirmarunt; Idibus Maji." Naar O. Terburg, door «/. 
Suyderhoef, br. fol. Hg. 48, br. 69 dm» — Van deze fraage plaat is 
een Ex. y66i den naam d. grav., te Amst. op het Prenten'Museum en 
eene Proefdruk vóör alle letter op de Louvre te Pargs , uit de collectie 
Verstolk v. Soelen. 

De Hertog de Morny bezat in zgne collectie schildergen een van O, Ter" 
burg, met eene zéér verschillende voorstelling van deze beëediging des 
vredes, welke, naar de beschrgving, mg door des Hertogs Secretaris, 
den Heer VEpine gegeten, meer overeenkwam met N^. 1945; doch na 
overzending dezer platen (No. 1941, 45, 46), op zgn verzoek, naarPargs. 
bleek het, dat alle van de bewuste schilderg afweken. — Zon die laatst- 
vermelde schilderg welligt verkeerdelgk aan Terburg toegeschreven zgn P het 
origineel toch v. de plaat van Terburg, hangt voor zooverre ik weet op 
het Raadhuis te Mnnster. — En is er iets van eene andere voorstelling v. 
dit feit door Terburg bekend? 

M2 Hetzelfde, geheel als voren, verkleind. Naar Suyderhoef, door S. Fokte, 
«Gr. 4». Uit Wagenaar's Vaderl. Hist. XI. 

ó Dezelfde plaat; proefdruk vóór alle letter. Op de voorzgde v. h. tafel- 
kleed de woorden: Vredehandel te Munster en daar boven het Bisschopp . 
wapen, — welke woorden en wapen niet op de letterdrukken voorko* 
men. — Zeer uldtaam. 
e Hetzelfde; origin. teekening door S. Fokke, voor de voorg. plaat, waarop 
alleen het Bisschopp. wapen, doch niet de woorden voorkomen. 

948 Geheel als voren, meer verkleind; bovenaan het opschrift: Freede imome 
Dagen. Gemerkt: Fo. 689. kl. 4». 

944 Geheel als voren, even groot; onderaan een Sreg. vers. v. /. de Decker: 
«Vraegt ghy wat ghy hier siel?" Zonder naam v. grav. br. 4o. 

945 Hetzelfde, doch geheel andere voorstelling. In eene zaal staan 2 perso- 
a nen, blootshoofds, bg eene ronde tafel; de een reikt den ander de Bati- 

ficatie over; op de tafel ligt een groot kmis; daaromheen zitten 6, en 
staan 2 personen, allen met hoeden op; in het verschiet vele personen 
staande bg een open deur, waar boven het beeld der Geregtigheid. Aan 
weerazgde der plaat eene breede zwarte rand. — Forsohe grav. v. deze 
londerlinge voorstelling, zonder naam v. grav., mot adres v. Bomb. 9, 



276 Sluiten es afkondiging van dan Vroda ?Ba Mnnstor. M { 

d. Eoeye. br. fol. Hg. 86, br. 40 dm. Mdmmm. Bit ««npl. iik 
eenige dat ik ooit ontmoet heb. 

b Dexelfde plaat, latere drak; onderaan, tegenoTer liet ndrts, lUaniiB 
men der 10 boofdpersonen bq de talél, nl. der 8 SpaaaadM (Imiéh. 
de Graaf de Pignorando en A« Bnin, en der 8 £U>11. Hmiw: B. f. 
Gent, J. de Matenesie, A. Panw, J. de iCnayt, Q. t. Reedt, F. t. 
Dooia, W. Ripperda en k, Clant. Met adrea v. Cinmtméi dê Jlm§k. - 
Ter regter- en linkengde der plaat rqn S kleine efbeetdiagca, ie^ 
met een 4 reg. HoU. vers, alle betrekkelqk hel alaiten ea da afk» 
diging des fredei; voorta onder de afbeeldingen een 24 reg. tent. 
/• Zoet: Het woedetuT Ooreloffk, ent., met kapit. boTenaekiill: vIbc 
„zg God in de hoogste Hemelen, ens." br. fol. Hg.» 4S, br. S8 in. 
ZeêT geldxaam . — Indien de Torige plaat niet loo fireai gegrmT. wat, isdi 
ik die eerder ?oor den versneden afdrak van deie koadea. 

c Dexelfde plaat, latere druk, met de 6 kleinere afbeeldingea eo bet roi 
V. Zoet, Met adres t B. t. d. Hoeye. br. fol. 

1946 Hetzelfde, andere Toorstelling. In een gewelfd open rooiporteel staaaS 
mannen, blootshoofds met opgeheven arm en opgeatoken TiDgarib omcfse 
tafel, waarop een krnis, een b\jbel «n 2 kialjet met gea^gelde brierci 
liggen en waarbij een persoon fit; in het yenebiet eenige liiaiMe, eese 
luil met het beeld van Themis, eni. Ter weerssgde 8 kleine afbeeUii- 
gen , ieder met een 4 regelig HoU . vers, allea geheel freraefcilleid fai 
de afbeeldingen en venen der vorige plaat; v. onderen een Oreg. HoU., 
6 reg. Fransch en 8 reg. Spaanseh vers, voorts de namen der 10 HoU. 
en Spaansche afgezanten, gelgk op de voorgaande plaat. — - Sleekte, wbb 
afgedrukte plaat, zonder naam v. gravenr, met adres t. Mufcè JUkti. 
br. fol. Hg. 40, br. 52 dm. Zeer zeUttum. 

1947 Philips IV doet afstand van de Nederlanden. Onder de voonlelling dit 
a 4 reg. vers; 

Philippus teekent met syn handen — Hei Vreeverbondt met eeven landea, 
En staet syn Recht en Tytel aff, — Dit Tnyeht het segel del bg gaf. 
Copie VBu een geschilderd vensterglas in de Onde Kerk te Ametardan, 
.aangelegd in 1648, vernieuwt 1767." Door /, Puni, Uitgegeven te 
Amsterdam bg A. Mens, 1'779. kl. fol. 

b Dezelfde plaat, proefdruk vóór alle letter. 

e Dezelfde plaat, onafgemaakte et4druk, 

1948 Philippus IV sluit vrede met de Staten. De koning op een troon na 
4 trap|ien, die omringd sgn van 12 leenwen. Boven zgn hoofd: te «• 
pietUia poteHat (eene toespeling op koning Salomo's elpenbeenen trooa.) 
N, V, d, Hortl Hg(nravit). Carn, OmUe tculp. Hg. 23, br. 19 dm. -* 
In den Atlas v. d. Heer Mr. J. T. Bodel Ngenhuis te Leiden. 

1949 (5 JuiifJ.) Afkondiging v. d. vrede voor h. Stadhuis te Antwerpen. — 
a Gezigt v. de markt en het stadhuis, ter zyde de huizen. In eene breede 

versierde cartouche een 7 reg. HoU. insohrift: «Eygentl. Afbeeld... v. 
»de public, v. d. Peys, enz.... toehordersdeo 5 Junq." Geëtst door IT. 
IloUar^ te Antwerpen, br. fol. Br. 8Sf, hg. 214dm. Fraai en tMtUÊM, 
b Dezelfde plaat, latere drok, waarin de versierde cartonche met h. ia- 
sohriffc weggenomen en veranderd ia in een breed veld met hetzelfde 
HoU. opschrift van pi. a, doch hier in 4 reg. coragf. Met naam t. 
HoUar en adrea v. F. t. 4, W^aardê^ 



K48. Afkondiging van en feeston op den Vrede v. Munster. 277 

1949*0eheel als voren; naaawkenrige kopy, met 6 reg. DuiUch inschrift ; «Pa- 
„blication dei Friedenit" etc. Zonder naam ?. graT. Fraaife afdruk, 

1960 (3 JonfJ.) Afkondiging van den Mnnaterschen Vrede te Breda. —Afbeelding 
Tan de gronte kerk te Breda (?P) met zeer fraa^'en hoogen toren, en de 
huixeo van de markt aan de linkerende ; boven aan de regtengde de Pasm 
zwevende in de lacht, aan de linkerzijde eene hand met een olgftak nit 
de wolken komende. Oeëtst door A. Santvoort, — Boven de plaat een 
4 Teg. opschrift: „De Faem verkondigende de Vrede tot Breda, 6 lang 
.1648/' — Onder da plaat een 20 reg. vers io 2 kolommen, door W, Stat, 
beginnende: «Indien den grooten God, enz." De plaat hoog 15 dm., 
met opschrift en vers: 35 dm., br. 31 dm. folio. Hoogte teldtaam* 

L951 «De vertooningen gedaan binnen Amsterdam op de Eeuwige Vreede en 
a «Vrgheit. Den 6 Jang 1648." — Afbeeldingen van 6 zinnebeeldige voor- 
stellingen op den Dam , die volgens de voorrede van de beschr. v. A. Boeient 
(zie No. 1956) do<ft Dr. S. Coster, J. Vos en O. Brandt de jonge gemaakt 
zgn). In het midden een hoog tooneel , aan weerszgde een kleiner ; cip 
ieder wordt een tafereel, nl. het 2e, 4e en 6e afgebeeld, terwijl de af beel- 
dingen van het Ie , 8e en 6e tafereel over elk der vorige vastr^heoht zgn. 
Deze z^n alzoo ligt Terloren gegaan, en ontbreken op bgna alle Bzempl., 
die ik gezien heb. Het tooneel in het midden heeft de HoUandtche leenw 
in den gevel; het linker tooneel het onde Amsterdamsche zegel; het 
regtsche het nieuwe Amsterdamsche wapen , en onder beide Amsterdamsche 
teekens een 4regelig Holl . vers . Zonder naam v. graveur. (Door P. Nolpe), — 
Onder de plaat het bovenstaande Ireg. opschrift, en daaronder de uit- 
legging (in 3 kol.) der zinnebeelden en der opschriften, door Dr. S. Cos- 
ter. Met adres v. P. Nofpe, «Plsatsnijder en Knnstverkooper in de St. 
Nicolaasstraat". De pi. hg. 81 dm., met de uitlegging 42 dm., br. 64 
dm. br. fol. Zeldzaam, 
b Dezelfde plaat, dezelfde druk, onveranderd, doch met anderen druk der 
uitlegging, zonder adres van Nolpe onder den naam van S. Coster, en de 
woorden der Latgnsehe opschriften in de 2 eerste kolommen in kapitale 
letters, (op den vorigen druk in kleine cursieve of gewone letters.) 

19^2 (18 Jan(j.) De maaltgd der Amsterdamsche Schatters op de groote taal 
van den St. Joris Doelen, op den Singel bg de Heilige weg te Amsterdam, 
ter viering v. h sluiten van den vrede te Munster. -— Dit stak stelt een groot 
gastmaal van 26 personen (alle portretten) voor; aan het boveneinde de 
kapitein O. J. Witsz, die de hand drukt van zgn luitenant, den Heer van 
Waveren ; door de ramen heen ziet men 2 huizen met steenen lammeren er 
op, het linksche is de toenmalige brouwerg A^/^om, thans het Od^, het 
r^;tsche de Doopsgezinde kerk, destgds genaamd: dy het Lam, (Onderde 
origineele schilderg op 's ilgks-Muscnm, (het Trippenhnia te Amsterdam), 
is een geschilderd bord met de namen der voorgestelde personen. Naarde 
orig. levensgrootte schilderg van B, van der Helti (hg. 227 dm . , br. 688 
dm.), geteekend door H, W, Couwenberg (thans in Teylers Museum te Haar- 
lem), gegrav. door H, W, Couwenberg , doch door zgnen dood niet voltooid , 
en afgewerkt door /. W, Kaiter, 1855. Hg. 62, br. 86 dm. gr. br. fol. 
a De plaat in alUreertte ettdruk gelgk die was den 18 Nov. 1841, na het 

overlijden v. Couwenberg, Umiek.- 
b Dezelfde plaat, verder gegraveerd door /. W, Kaiter, Proê/drtik\ geno* 
men 2 April 1851. 



878 Peoiion en vertooningen op dea Vrede ▼• MoaskeE; MA 

e Deielfde pltat, nog meer a%ewerkie proêfimk, genomea 14 April ISSi 
d Denlfde plMt, geheel afgewerkt; «itmantende ptoeférwk wéér mBe Utg. 
YoUtrekt mmiêkê eolleetie deier efdmkken. 

1963 Deielfde ToortteUing, leer ?erkleiAd. Boor FëUu, lir. fol. |]itde> 
Jerie des Peintree, par Lebran". 1791. Hg. 28^, br. Mém.F^mflré 
wöór alle UUêr. ^ Onder de letterdrakken staat: .Les w^i— ^-'^ jad 
.U tréfe de 1^09." 

19(4 Xen sehntters-rreogdefeest te Amsterdam na het slaiteii ▼. d . Mmstmèei 
▼rede. — De kapitein Jan Hnjdecoper, Heer Tan MAareeraaB, woidt ter 
sgne schutters geluk gewenseht met den Trede; Toorts worden nuegdwfci 
ten gelost en piktonnen gebrand. — OeMtende Sekets ia potlood assrie 
origineele leTensgrootte sehilderg Tan O» Tlimk in 1648 » op het Tripfcslei 
te Amsterdam (waarop de schilder self afgebeeld U). Welligi isdöeickbi 
Tan den schilder selTen. br. fbl. Hg. 24, br. 48 dm. -~ Dom sehflfaq 
is nooit in plaat gebragt 

1955 (23 JanU.) »De les Tertooningen , die op den Schonborg (ie Amsicrto) 
ydoor goetTinden Tan de Regeerders, Tertoont sgn den 23 Joiug 164S. !)•« 
.A. Boeleos. Amsterdam. T.Houthaak. 1649". Aldns do titel. ».Opdi^ 
^aen de Begeerende Hoofden der Amst. Schonbnrg: D. Cl. Yerwer, Mit 
^Kretser, Jan Vos, J. Menres, Je. Block, Joh. Fontejn,** waaria i« 
Boelens legt, dat hg se Tertoont heeft in naTolging der Toor^geande ta 
8. Koster, Jan Vos en O. Brandt, en door den Sohilder iSuM^ Immmss MK 
laten teekenen en door S, Savry grsTeeren. — De 6 annebeeldige Tssr 
stellingen hebben de Tolgende opschriften: 1. De gekroonde Yreede. — 
2. Oewenste Vrghejdt. -— 8. 't Ontwapenen Tan Mars. — - 4. d' Ontles^ 
ken Aarde. — 5. De Terplette oorlogh. — 6. 't Verbont der Yontes. 
Plaat 1» 2, 8, 5, ieder met een gegrsT. iregelig, pi. 4 met een 8reg.| 
pi. 6 met een 6reg. Holl. Ters; pi. 5 heeft het opschrift oiufer de pint. 
Voorts 1 blsd met een BesUyi, zgnde een I4reg. vers, geteekend: üToj^ 
9ernoegt, — De platen zgn allen zonder naam Tsn schilder of graTesr; 
iedere pi. hg. 21, met opschrift en Tcrs 27 dm., br. 19 dm. fbl. — 
Fraage platen, oitmantend Tan dmk en uêr jieldzaam, 

1956 (5 Jnlli.) Feestelgke optogt in het dorp Wormer, bg Zaandam in Koord- 
Holland, ter eere t. d. Trede t. Manster. " Af,beelding t. d. optogt der 
boeren. Trouwen, jongens en meisjes, geharnaste en Terkleedo personen ii 
9 groepen (gen^. I — IX), in 8 boTcn elkander staande rgen ; daarboTcn de tf- 
beelding t. h . kuipen en Tcrschepen der Taten met scheepsbeschait te Wormer 
gebakken, met een Tcrs t. jD. P. P^«en H, SoeUboom ter weeraigde; onder 
de optogt een profil t. het dorp Wormer ; links en regts de afbeelding tsi 
het Tcrslaan en oTcrleTcren t. een Spaanschgezinden Frieschen Hoofdmsa 
aan d. HoUandschen Graaf, op Pinkster 1574. Te zamen 6 boTcn elkander 
staande rgen. — Ter weerssgde t. de plaat een uitToerig «Ontwerp eo 
«Beschrgring t. h.... Dorp Wormer," in 4 kol. (door H. SoeMoom)-, 
Onder de pi. in 8 kol. naast elk. 4 Tcrzen op h. dorp, op M. Manniaa, Abt 
T. Egmond, geb. te Wormer, en op de school t. M. Duncanus, Pastoor 
aldaar; de uitlegging der 9 groepen op de pi. ; een: «^0^^*08^ op de Ve^ 
i,tooninge tot Wormer" door v, d. Meer, een ander gedicht t. denz., 
ens. en een ^Op dé Tweêbaci" door H. J, S{oet). — Met adres vanif. 
/. 8oH(ebo<m), BoekTerk. »te Zanerdam aen den Dam, in de Witte Pers, 
1649." gr. br. fol. De pi. hg. 87 dm., br. 48 dm., het geheel met 



IC48« Zinneprenien op den Vrede van Monster. 279 

besehr. hg. 67 dm., br. 97 dm. üiUnt Zekktum. Dit ii het éAiige 
mg bekende £x. met alle betchrgviogen. 

1957 Zinneprent op den Vrede. — In een fornnit met opeehiift: ^Jk Qraeii 
des Feyi^' smeedt Frndentia ploeggzert ftn iwtardea; eohter haar doet 
de Tgd hetxelfde op een aambeeld; in het Tersehiet de begianeode land- 
bouw ; regts staat dê Reden, Baiio, op de weggeworpen lehüden en hai^ 
nassen wijzende; in het yerschiet achter haar een mitergefeoht en gal- 
gen. — Met 6reg. Holl., Lat. en Franseh Tere, met het opsehriftx De 
cracht des Peys — Effectns pacis — l'Kffet de la paix. Zonder saam ▼• 
gray . , met adres : Joon Oalle exc. Antverpiae 1648. , br. foL Hg. 87, hr. 46 dm. 
Dese plaat is geheel in de manier ▼. Ft. BüUent en reedt in 1609 op 
het Bestand aitgegcTen. Zie N». 1271. 

1958 ,»Pax nna triumphii innomeris potior." — Zinneprent op dea ?rede ?an 
Mnnstef} deselfde plaat als No. 1649, met eenige Terandetingea i in plaate 
Tan Frederik Hendrik, lit nn het beeld des ?redes ia dea triomfwagea; 
de personen die op de Torige pi. 'ifiosch, Weael en Orobbeadoaek 
▼oorstellen, zijn hier in gewone burgers ?eranderd, ea de Naaouëehê 
Heldenhemel is hier een Hemelseh koor geworden met bo?eaeehrift: »Sere 
^ig Ood ia den Hoogsten, enz.," Boren de triomfpoort staat ia plaate 
▼an den lof fan Frederik Hendrik, nn een 2reg. opeehrift: ^Vreede sq 
«binnen nwe vesten" enz., en het onderschrift: ,,0h dêèelUUoê hoeiêi ia 
»na het bovenstaande: Pax uma ," enz. De afdruk deier Teraaderde plaat 
(door S, Savry), ia nog zeer fraai, gr . fbl. Deze veranderde pi. is mMmmm. — 
In den Catalogus van den Historisohen Atlas v. d. HeerJ. H. Aneahoff, 
Papierfabriekant te Apeldoorn, (in 1848 zonder zgn' naam door mg ver- 
kocht) en in die v. Ds. van Voorst, kwam deze veranderde plaat ook 
voor, doch daaronder het volgende vers van R, Jmlo, 

1959 .Nederlands Vredevreught." — Vers v. R, Antlo, groot 78 regels in 8 
kol., beschrijvende de voorgaande plaat. Hg. 19, br. 49< dm. br. fbl. 

1960 Zinneprent op den vrede, in 2 bladen. — Ieder blad is ia eeae boven- en 
onderafdeeliog verdeeld , waarvan de eerste de Hemellingea jniohende over 
den vrede, de andere de bevredigde aardsche Vorsten voorstelt; beide af- 
deelingen zijn op de Ie pi. gescheiden door een regel van 4 I#atgnsehe 
versregels: Eoe geetu nitidi limen phudebai (Hfwipi^ enz. ea op de 2e 
pi. : Soo slooi het HemelAuyt lya vreugdepoortem open, enz. De oaderste 
afdeeling der Ie pi. stelt den Duitschen Keizer Ferdinand UI en den 
Frantchen Koning met zgn broeder, staande, de Koninginnen?. Frankrgk 
en Zweden zittende voor; in het verschiet de Paus ea het Coneilte; 
vooraan regts de Kardinaal Mazarin; de 2e plaat stelt den Koaiag vaa 
Spanje voor en tegenover hem den Prins van Oranje met opgestoken 
vingers, ais een eed zweerende, achter hem de Staten-OeneraaL ~^ fiierbg 
twee afzonderlijke labellen (ieder hg. 6 dm., br. 60 dm.), het eene 
met een 40reg. HoU. vers in 5 kol. en opschrift: „BieUet om de wrede 
van JerwaUm", de andere met opschrift, «Mieni vaut de voir en tont 
«quartiers la Paix, que dix mille lauriert". — » en een 40reg. Fraatehvert 
in 5 kol.: Lances et feu retires vout, enz. en in eeae 6* kolom de 
HoUandsche uitlegging der 18 No. op de 2e plaat. «— Niet firaaye grav. 
zonder eenigen naam of jaar, doch zeker in dien tgd ia Holland vervaar- 
digd. 2 bi. br. fol. Ieder blad hg. 46, br. 58 dm. Zeer Mtdeaam, 
Dit exemplaar is het éénige dat ik gezien heb. 



280 Zinneprenteii op den Vrede ¥an Mvnttsr. Ki 

1061 Zinnebeeld op den Manttertelien Vrede. «- De Vredo staande, een kn 
« des Of ervloedt in den eeoea ann , dooft met de aodere band een Wnfaè 
fakkel ait. In med. net omtehrift: Fmx optimm r^rmm, Vaa oadocilÉ 
boéedigen der Trede to Mnaater. Natr J. Bmfê, daor R. FimUm, IV 
Uit (Fokke) 6e«slued. d. Nederi. VIII. 18e. 
i Deielfde plaat; proefdruk TÓör alle letter. 
1968 Zinneprent op den Trede ?an Mnnater. Op een trooa ait aeaa neini. 
ügnnr, met rinnebeelden Tan o?erTloed ea koophandal. Boten ba 
hoofd staat op een afhangend kleed : Pmei/imlorm orèia CêruÜÊm, Jk. 
è JHepnUke del. Pêt. de Jodê, ae. Botterd. ex okaloogr. Feit. t. i 
BloÊFt, Aan beide igden een Tenehiet net linnebeeldeo. foL hg. 17, h. 
tt dm. — Titel t. de nitgaTe der portretten dor Tradehaadelain. h 
den Atlaa t. Mr. J. T. Bodel Nqenhnit to Leidaa* 
1968 Zinneprent op den f rede van Mnnater en hot dada t. d. M^uiga 
oorlog. — In het midden aUat Keiser Perdinand III ap aoae fwkf» 
heid, iets lager aan igne linkeraijde de Fraaicho koaiag aa tooiti 4 
DniUche Tortten ; aan x^ne regtenydo de Zweedaeba koningaa aa 4 lalm 
Dniteehe Torsten, allen met hunne w^ens; de Keiier, Fïraakr^ ea Zwe- 
den hondea te tarnen een snoer in handen; op dea Toaegraad at de Vreée 
op den neergeworpen Mars. BoToa den keiier een Hamalaah Kcbt, ipetoai» 
&igeUn on afbeeldingen ran Munster en Weeaen. — Ter waaraagda dar phit 
8 kleinere afbeeldingen fan de rampen des oorloga aa da segaaiagBB èi 
Tredea; onder iedere afbeelding een 4reg. Holl. Tora. BoToa de plat 
het opschrift: «Zalig iqn de Toeten dergeenendie deTt a a d o rar k oadiges." 
Onder de plaat een 8regeUg Hollandseh, Fk«nseh aa Oattaek Ten es 
aitlegging der 11 N*. op de plaat — Zonder naam t. §!•▼• net sdia 
T. Hmyck JUUurdt. — Fraaie en gefdtutme grafure. br. fbl. Hg. 4S, 
br. 68 dm. 

1964 Zinneprent op den Trede te Osnabrn;, ter beëindiging t. d. Doitsckn 
BOjarigen oorlog. — Het bedroefde Dmytslami ligt in roawgewaad op ii 
knie6n Toor de Vreedê die uit den Hemel is neergedaald ea bare traoca 
afdroogt; in het forsehiet de groote xaal te Munster, waar de Trede g^ 
teekend wordt. Zonder naam t. grafeur, maar waartohqnlgk door Cr. 
de Fmt. — Onder de plaat een SSreg. Holl. Tere door Cr. ée Fet: 
«Eerdicht o?er den Vreede in Dnytalant;" en daar naast aea dofgeljpc 
Dnitsch Ters, met opschrift: .Lobgedicht." De pUat ia bg. 17' dm., 
met Tors 87 dm., br. 17^ dm., gr. fol. Zeer eeldamm. 

1965 (20 Ang.) Merkwaardig goTocht bij Lens tussehen de FranaebeBy onder 
den Prina Tan Condtf en de Spaaneehea onder den LandToogd Aartshertog 
Leopold, waarin de Franaehen oferwonnen. Met besehr^Tiag. Door f. 
Nolpe, Hg. 88, br. 68 dm., br. fol. — In den Atlss Taa Mr. J. T. 
Bodel Ngenhuis te Leiden. 

1966 «Caerte Tan de Bahia de Todos los Sanctos, ende fcrtoniogha boa wj) sl- 
»daer aan 't land Taborjcke leggen hebben 6 Foorten tageae *t aea- 
«eommen Tan de Portngiesen op poneto BaUt,** Met verfclariag: .Wsre 
«Tprtooninge fan het eylandt Jkpariem in de BeAia de iodoe he Seniot 
•der tes aldaar (op Taparioa) aangelegde forten in 1647 en 48 . " (Door ea) 
met adres t. 5. Savry, in de Nienwstraet, 1648. br. fol., hoog 48, br. 
68 dm., met beschr. br. 79 dm. In den Atlas f. Mr. J. T. Bodel 
Nijenhnis te Leiden. 



L IS49. Zinnepr. over Karel L Moord ▼. d. Eng.Besid.DoreBlaeri enz. 281 

■ 1967 Afbeelding t. d. riseh door Doawes Jants. t. Sta?oreii gerangen. 

B Met getchreyen Terhaal. fol. — Zie Catal. Mannicks y. Cleeff, 1860. 

, No. 666. 

l\ 1068 (1649. 30 Jan.) Onthoofding ▼. Karel I. — Teragde é kleinere Toorstellingen 
oit z^'ne laatste dagen ; daarboven z\jn 1^'k op een praalbed, aan beide xyden de 
Yorsten Tan Europa. Geheel bovenaan de portr. t. Karel I, Crom- 

^1 well en Fairfax. Het Holl. onderschrift en adres r. F. v. Beutehom, 

I gr. fol. Zeer geldêoam, — Zie Catal. Munnicks t. Cleeff, 1860. N*. 672. 

.^ Verkocht voor ƒ 20.— 

y: 1969 «Historiaels Yerhael t. h. Sterven.... y. Carolns Staart." Plaat der 

i, gebeurtenis, waaronder een verhaal met dit opschrift, gr. fol. Zie Catal. 

, Munnicks v. Cleeff, 1860. No. 678. Verkocht voor ƒ 10.— 

1970 «Enghelandts bedroeft Schoutoneel." Met portret v. Karel I en 4 voor- 
stellingen uit z^'oe laatste dagen. Met gedrukt vers. fol. Zeldzaam, *- 
Zie Catal. Munnicks van Cleeff, 1860. No. 676. Verkocht voor / 26.— 

1971 ,Vorstelikke L^kstaaUj gepast op d. dood v. Karel Stuart ▼. Oroot-Brit." 
1649. •— Praalbed, als voren, met verschill. Vorsten. Met gedrukte 
verklaring en venen v. J. Zoet te Amst. br. fol. — Zie Catal. Mun- 
nicks V, Cleeff, 1860. No. 676. Verkocht voor ƒ6.— 

1972 ttProphêcyen" over d. dood 7. Karel I. 1 bl. foL — Zie den CataL Hun* 
nicks V. Cleeff. 1860. No. 674. Verkocht voor f 6.— 

1978 jyMoordadigh Treurtoneel." — Portret v. Cromwell als Freekheer enFair- 
,faz als Beul. Met gedrukt Holl. vers. Cromwell spreekt: i^Aensohoiiwers 
niet te na. Dit is een wollevin," eni. fol. In Catal. Munnicks v. Cleeff. 
1860. No. 677. Verkocht voor ƒ 20.— 

1974 j^De bloedighe 't Samenspraak v. Fairfaz en Cromwell." — Hunne por- 
tretten; achter d. eersten een leeuwenkop, achter d. anderen een vos; 
daaronder gedrukte verzen, in 8 kol. fol. — Zeer zeldzaam, In Catal. 
Munnicks v. Cleeff. 1860. No. 678. Verkocht voor ƒ 16.— 

1976 «Engel^'es beklag. — Reden op haar Sieck-bedt." — Zinneprent op d. 
ongelukkigen toestand v. Engeland na den dood v. Karel I. Met ge- 
drukte verzen, fol. In Catal. Munnicks v. Cleeff. 1860. No. 679. Ver- 
kocht voor ƒ16. — 

1976 (12 Hel.) Is. Doreslaar (zoon van een Oeref. Predikant te Enkhuizen, Advocaat 
a Fiscaal v. h. Parlementsleger, die de beschuldidng tegen Koning Karel I 
V. Engeland had ingesteld, daarna — ) Resident der Republiek van Engeland 
te 'sHage, den 9 Mei aldaar aangekomen, wordt door vermomde perso- 
nen, waarsch^nlJjk Schotten, den 12 Mei 's avonds in de Herberg de Zwaan, 
op de Plaats te 's Hage , uit wraak over zgne uitspraak vermoord. (Wage- 
naar Xn. 86. Aitzema III. 377.) — Afbeelding van de zaal waar D. 
bg kaarslicht met anderen aan tafel zit en door vermomde personen aan- 
gevallen wordt. Met adres v. Huyeh Allardt, — Daaronder «Woedende 
.wraeck van Isack Doreslaer op den 11 May. . . . binnen Schravenh. ver- 
«schenen" en een 48 reg. vers, beginn.: «Wat is er dat de Menseh ontsiet." 
onderteekend: Elck s\jn t^'dt. kl. fol. De pi. hg. 12, br. 16, het ge- 
heel hg. 88, br. 22 dm. Zeldzaam, 
b Dezelfde plaat, vroegere afdruk v66r het adres; v. oud . hetzelfde opschrift 
en vers. Boven de plaat is geplakt de »Inroepinge over de ghene die 
jyDr. Is. D.... vermoord hebben" door Prins Willem II. den 18 Mei 
1649 gedaan. Tèr weerszijde v. h. vers eene breedvoerige aanteekening 

86 



282 Moord van den Ehig. Besid. DorMÜMr, ^ns. Mll 



• 



in HS. Tan een tgdgeioot. die durin berigt ^dat de Heer t« Tift» 
i^stein, die mede ter Ufel wat, ook iwaar gewond it govoidcn etèi 
1,80 Mei aan i^ne wonden oyerleden is, gelgk men k&n zien aan qtiir 
i»pen dat nog voor de deur Tan de herberg haagt^. Dm pi. kg, IS^irt 
betchren, vera 46 dm., br. 80 dm. fol. 
1976*Hetzelfde, anders: de moordenaars lyn allen gebamaai, ongeaaikod. Dol 
ligt geknield den genadeslag te wachten. Onder dit gelgktqdig plaaQeea 
ferhaal ▼. h. fait in 17 regels, in S kolommen, met DniUeke letter, mk 
eenigen naam van gra^enr. De pi. hg. 10 dm., mei beadkr. 17^ èii 
br. 13^ dm. In den Atlas ▼. Mr. J. T. fiodel N^jenhnia te Leiden. 

1977 »De Geest ?an Dr. DooresUer wordt door de Tgdt Tertoont en eatasat 
„'taensicht der Uollanderen,.. . door een Lgst ▼• 27... Moordervea... 
i^door de Holland, aan de EngeUchen gepleegt". — Copie van eeae ^ 
prent der Engelschen op de Hollanders. Een ond maa (7J staande wd 
hoed op (A. Panw) heeft een Ctmeiêom op iga ana, terwQl eea Vm, 
Hyena en CrocodU bg igne voeten loopen; rcgta éê Wmêrkid met \m 
apiegel, die door d^ fijt ontsluierd wordt, in het midden de mooid ècr 
Engelschen op Amboina, een zeeslag en afbeeldingen Tan andera besdi)* 
digingen der Engelschen. 

Onder de pi. een 24reg. Ters in 6 kol.: ^Bêtiet 4U met opmerking aea," 
enz.; een yers tegen het Engelsche origineel. Boren de pi. in boekdnk 
het boTcn^taande opschrift in 8 regels, voorts ter weeraiydea ea oidff 
de pi.: «Verantwoord, op de ongefond. Artyckela, waarmede dit Siasc* 
„bedd den Algem. Staet der Vereen. Prov. is belaatende. en met ees 
Mschimpigh Pasquil den Ed. Heere Paeuw ia bekladdende". ^ OfiKhooa 
deze pi. geheel compleet en lelfs onafgesneden ia, sehynt er toch em 
nitleggiag der letters A tot O, op de pi. voorkomende, bg te behoorea. 
Deze plaat schgnt kort voor den eersten Engelschen oorlog nitgegeven tt 
zgn, wgl in de Verantwoording alle toen opgesomde grieren weerlege 
worden, br. fol. De pi. hg. 24 dm., br. 30 dm.; het geheel br. 44 da., 
hg. 37 dm. Zetr zeldzaam, 

1978 Jan van Galen in de Middellandsche Zee kruisende en naar Port Maris 
a varende, verdedigt zich alleen tegen 20 roovers. Naar /. Buy9, door JL 

Vinkeles. 8o. Proefdruk vóór alle letter. Uit: Kok, Vad. Woord. XVU.Si. 
b Hetzelfde. Origin. teekening v. Buyi voor de voorg. plaat. 

1979 Afbeelding der Regenten van 't Leproozenhnis te Amsterdam in 1649. — 
a Vier regenten (3 zittende , 1 staande) om een tafel, beschouwen een kleines 

jongen, erg met daauwworm op het hoofd behebt, die door den condeige 
binnengebragt wordt. Naar de voortreflfelgke orig. schilderg Tan F, BU 
te Amsterdam, door R, Finkefet. 1769. br. 4^. 

b Dezelfde pi., proefdruk vóór alle letter. 

c Dezelfde pi., ettdruk op z^ papier» 

d Dezelfde pi., onafgemaakte eUdruk, 

1980 (I6tf0.) 3 Gegrav. titelplaten v. d. UoUanUe Mereuriut. Haerl. P. Casteleyn, 
1650, 51, 54 (Een krongk die van 1650 tot 1690 jaarlgks verscheen, en 
onder de verschillende titels van Europeeehe, Neder lamdscké, Jmêterdemaeke 
Mercuriui tot 1815 werd voortgezet), en waarin alle merkwaardige voorvallen 
vermeld werden; eenigermate een vervolg op Wastenaer, Historisch Verheel 
(van 1622 tot 1631. 21 dl. 4^) Op deze 3 titelplatenign de vooraaamate 
gebeurteniaaen dier jaren kortelgk tifgnlpjtjj^ 



Platen over dezen tgd. SiÖÖ 

-I N^'. 1981—1991 2^11 voorstelliDgen nit het YoIksleTeiif enz. omtrent het 

? midden der 17e eeaw. . 

* 1981 »De groote scheerderswinckel." — Een barbierswinkel , waarin Mr. Ba- 
i rent Luyseknipper een man het hoofd kaal scheert, en de waard en de 

waardin, Mr. Jnres, Dr. in 't onrecht, en anderen (A — I.) ieder op zyne 
=B wijze de schaar wil hanteeren, ter^gl Tennis de Boer (K.) ach beklaagt 

■^ tot de schaar geboren te zijn. Met bovenstaand opschrift en t. ond. 10 

tt/ tweeregclige versjes der 10 personen. — Zonder naam ▼. gra?. Sleehte 

■ opgegrav. plaat van 1650 of daaromtrent, met adres ?. Jochem Bormen- 

\\> ter (omstreeks 1710). br. fol. Hg. 41, br. 51 dm. Zeldzaam, 

1982 Een Paardenmarkt. — Vóór een hnis, naast eene kerk, wordt een stei- 
gerend paard door een boerenknecht in bedwang gebonden, terw^l Uit 
linkerzyde de eigenaar het paard aan een edelman tracht te verkoopen; 
in het verschiet eenige paarden, tenten, enz* Teekening in iwart kr^t, 
door E, V, Velde, br. fol. Hg. 25 dm., br. 41 dm. Uit collectie 
Leembrnggen. 

1983 De Mosselenman. — Op een plein staat een man met een kruiwagen vol 
mosselen, vóór hem 2 vrouwen en een kind, enz. (Znd. nm., doch door 
A, V, de Tenne,) Boven dit firaai gegrav. plaatje een 6reg. bovenschrift: 
MNienwe vasten kost, aengewesen bg des Mosselmans geroep en Yeyl- 
yGesangh." Ter weerszgden een gedicht van 8 zes reg. eonpl., beginn. : 
„Versche mossels van de stranden"; onder de pi. een 8reg. vers en lager 
een 32reg. gedicht v. A, v. d, tenne, met opschrift: „Yerache moaseU 
.eygenschap, gedaydet met sedenplicht op de Geljrckeniase v. d. men- 
pSchen leven." Met adres: 's Gra v. bg It, Burchhoom, voor Pt, v, de 
Fenne en de synen, op de Turfmarkt, fol. De pi. hg. 10, met op- en 
onderschrift 40 dm., br. 13 j. dm., met verzen 29 dm. Zeer seldMoam, 

1985 „Diverses navires dont on se sert dans les Prov. Unies." — Miconesvarr. 
„navinm Holland., quorum usus max. in aqnis interior., notatae a famos. 
„piet. Joh, Percellee,** (Door? eW met adres v. C, J, Vieschet, 12 N«., 
geno. 1 — 12. Latere uitgave met adres v. B, Oeynhens te Haarlem 
(omstreeks 1740.) br. 4o. Hg. 17, br. 25 dm. 

1986 Plaat v. de Schildersbent te Rome. — Een gezelschap schilders aan eene 
tafel zittende; een hunner schildert op het achterste v. een' met een pa- 
pieren kroon versierden medebroeder (den Profeet,) den Antichrist, naar eene 
verschijning v. d. duivel (regts op de pi.), v. een man met een* nim- 

. bus om het hoofd en met ezelsooren, die een klein kasteel op de hand 
houdt. Van ond. een lOreg. vers: «Hier opent zich de <ael v. 't overda- 
dich hnys," enz. Fraai geetst, naar P, Quast, door P, Nolpe, fol. Hg. 
88, br. 35 dm. — Deze pi. is wegens het vers en den man met het kasteel , 
meestal voor een historische spotprent op het verlies v. Schenkenschans 
of Breda gehouden, mijns inziens ten onregte, wgl ik geenerlei toespeling op 
eenig feit kan zien, en de plaat mij voor 1637 te Iaat toeschijnt. Op 1700 
zijn nog 3 bgna dergelijke platen v. Pool op de schildersbent van Rome vermeld. 

1987 n^e corte leere, ofte gereformeerde schoole." — Een schoolvertrek, 
waarin links een meester aan een lessenaar aan twee jongens, regts een 
matres aan drie meisjes aan de knie staande, onderwijs geeft. Van adhteren 
links meerdere jongens staande aan een tafel ; in het midden op den voor- 
grond spelende meisjes Daar achter een ledekant, enz. — Met bovenstaand 

r dpachrift in eene cartouche in de plaat en van ond . het adres van Fr, po» 



284 Platen oyer dexen tgd. 

Betuetom. Ondenan Tier 8 regeL Holl. Tenen m^ adree Vmm iem Aia, 
Hg. 85, met de Tenen 41 dn., br. 54 dm. gr. br. fol. — Zeer aU- 
uum. Ia het beat Tan den Heer Jonken, Kanttkooper te Amt 

1088 Sene MeiijeMchool t. desen t^. — Sene groote kmmer, wauin TOom 
eene tcboolmatret eenige meii^jet aan bare knie onderwqe in h. lesn pé^ 
Terder op andere meiqea ; links een ledekaat. Met een 4Rg. BoS. a 
dergelgk Franicb Ten OTer de rol die de jonge mei^et later nOca ly»- 
len alt jonbrroaw of bnisTronw. »Wie tond' gelooTen'* eas. «Qii p» 
•eroit qn'an joor," etc. Zeer cnrienae Toontelling. Waanekga]^ aar 
A. Boete \ tonder naam t. graT. met adret Tan 1*. éê Wii, br. foL Bj. 
21, br. 27 dm. Zeer teidsamm. 

1980 »Ohf bordere en hoeren aeneeiotU kier mH verhi^dm , koe éU heUm en 
^ Toert een doden roek beelrijden,** Opsebrift ia 2 reg. k^it., ii « 
nnd boTen in de pi., die een open Teld Toontelt; in het middea I^ 
de rog, waarop een kanon wordt afgetcboten, links in het Tenehiet •■ 
molen, regts een boom waaraan een klok die de Tronwen loiden ; nadoa 
Tele menseben, alle met cnniTo bgtebriften in de prent. <— Welke bete- 
kenis dexe prent eigenlgk beeft begrgp ik niet; op eene latere eopie wortt 
aangebaald Tuinman's Spreekwoorden, I, 200» waar gei^ wordt: «Hoe 
i»moedig de Rocbsteken Tan Waard (Weert in Limbnrg?) BMt alle bu 
i»tegen «alk een scbrikdier ten strgde trokken, is tot een eenwige gedsek- 
«tenis Tan dat beldenstak, naar *t leTen in eene prent verbeeld, eas.* — 
Znd. nm. t. graT., met adres Tan M. Vitjaager en Jkc. Roiyti. Hg. 40, 
br. 51 dm. br. fol. 

Vin dese voorstelling bestaat eene betere en juist omgekeerde plaat, net 
adres v. Oiiem, en ook eene kleinere zonder bovenstaand opsebrift; de 
laatste hg. 27, br. 35 dm., in de collectie v. Dr. P. Verloren t. Th^ 
maat te Utrecht; de eerste in die Tan Mr. Bedel te Ledden. Het seb^it 
m\j toe eene Belgische plaat en onderwerp te wezen, Tan veel onderen 
t^d, doch die dikwijls later herdrukt is. 

1990 «Trap des Ouderdoms." — De bekende voorstelliug t. eene trap of brog, 
a met 10 personen v. 1 — 100 jaar; onder de brug 3 bogen met zinnebeeil 

voorstellingen; v. ond.: „Des mensohen op- en nedergangh. Valt d'eae 
„toet en d'ander bang" en een Holl. vers in 6 kol. Zonder nm. t. gnv. 
Met adres t. C. J, Viucher, br. fol. Hg. 41, br. 51 dm. Zeer zeldseum. 
In den Atlas t. d. Heer A. v. Stolk te Rotterdam. 
h Deselfde voorstelling, zeer verkleind, zonder verzen v. onderen, docb met 
2 vierregel. versjes regts en links bovenaan; zonder adres. br. 4®. Hg. 11, 
br. 16 dm. Afdruk op perkament, gekleurd. 

1991 Voontelling v. h. Buitenleven. — In een tuin bij een groot kasteel, spe- 
len een Heer en Dame op bet trictracbord ; ter linkcrzgde eene fontein, 
waarb\j een paauw, een koelbak, enz. — Fraaije teekening in O. I. inkt 
door E, V. Telde. 1626. br. fol. Hg. 19 dm., br. 30 dm. Uit de col- 
lectie Leembruggen, 

1992 (10 JunU.) Aanspraak v. Prins Willem II in den ondraad te Dordrecht. 
(Aitzema III. 428, enz.) — Klein plaatje. 24o. 

1993 (31 Juiy. — 4 Aug.) Prins Willem II, zeer misnoegd op Amsterdam, tracht 
a de stad met krijgsvolk te verrassen en te dwingen, doch de toeleg mis- 
lukt. (Wagenaar XII. 92—100. Aitzema III. 446— 448enKok, Amsteid. 
Jaarboeken II. 830.) — «Amsterdam van de Buiten Amstel af te zien, 



UUê. Beleg van Amsterdam. 285 

^. 9Z00 als het zig Tertoonde in den Jaare 1660 den 29 Jnly." Profil der 

I itad zonder de Blokhnisen. — Naar eene onde afbeelding geteekend door 

r-ii /. Verstege, gegrav. door J. Meyling, br. 4fi, — In den Atlaa t. ICr. 

^1 J. T. Bodel Ngenbais berust de teekening t. J. Verttege, met onder^ 

^i^ schrift: Viileggert voor dê itad. Behoort waarsch^*nl|jk in een boek Tan 

VI 1770 of daaromtrent. 

^g . b Dezelfde plaat; proefdruk TÓör alle letter. 

"j 1998 Kaart ▼. Amsterdam en omstreken, regts Haarlem, links Mniden» onderaan 

y a Oostzaan, bo?enaan het slot Aboonde; met Ireg. bovenschr.: «Het bloo- 
„qneeren y. Amst. door de troepen t. Willem II t. 81 Jnlg tot 4 Ang. 
,,1650." Op deze kaart zgn de plaatsen aangeteekend , waar de troepen 
gelegerd waren. br. fol. Hg. 28 dm., br. 51 dm. 
b Dezelfde kaart, latere druk; onderaan links het adres t. Hngo Aüard te 
Amsterd., 1654; zonder Holl. boTenschrift, doeh in plaats daanran een 
profil T. Amsterdam ?an de Amstelzyde; ter weerszgde een sehntter en 
uitlegging der No. en egfers y. dit profil. Met profil hg. 41 dm., QMeurd, 
e Dezelfde kaart, veel latere druk, zonder adres y. H, Aüardi, doch met 
Holl. boYcnschrift, met bijvoeging y. een 4reg