Skip to main content

Full text of "De open-deure tot het verborgen heydendom"

See other formats


WERKEN UITGEGEVEN DOOR 

DE LINSCHOTEN-VEREENIGING 

X 
DE OPEN-DEURE 

TOT HET 

VERBORGEN HEYDENDOM 

DOOR 

ABRAHAM ROGERIUS 



UITTREKSEL UIT DE STATUTEN. 



Art. 2. 



De Linschoten-Vereeniging heeft ten doel de uitgave in het 
oorspronkelijke, van zeldzame of onuitgegeven Nedcrlandsche zee- 
ën landreizen en landbeschrijvingen. 

Werken van anderen aard worden slechts uitgegeven, indien 
daartoe bijzondere aanleiding bestaat. 

Art. 3. 

De Vereeniging bestaat uit eereleden, donateurs en gewone 
leden. 

Over het toetreden der leden beslist het Bestuur. 

De gewone leden betalen een jaarlijksche bijdrage van tien 
gulden. 

Donateurs zijn zij, die een bijdrage in eens van ten minste 
ƒ 500. — aan de Vereeniging schenken, of jaarlijks een contributie 
van minstens ƒ 25. — betalen. 

Art. 4. 

Het lidmaatschap loopt van den eersten Januari tot den laatsten 
December. 

Art. 5. 

De leden ontvangen een exemplaar van de werken, die door 
het Bestuur aangewezen zijn voor het jaar of de jaren, waarvoor 
zij hunne contributie hebben betaald. 



NAAMLIJST 

DER LEDEN VAN DE LINSCHOTEN-VEREENIGING 
op 31 December 1914 1). 



Beschermvrouw : 
H. M. DE KONINGIN. 

Eere- Voorzitter : 
Z. K. H. PRINS HENDRIK. 



Bestuur IN 191 5: 

J. W. IJzerman, Voorzitter. (1919) 

Dr. H. T. Colenbrander, 0?ider- Voorzitter. (1917) 

Wouter Nijhoff, Secretaris. (19 18) 

Dr. D. F. Scheurleer, Penningmeester. (191 8) 

Prof. Dr. J. Huizinga. (19 19) 

Dr. W. J. Leyds. (1920) 

F. E. Baron Mulert. (19 16) 

G. P. Rouffaer. (1916) 
Dr. F.C. Wieder. (191 7) 



Leden voor het leven : 
A. G. C. van Duyl Sr., Amsterdam. 



Donateurs: 



Mr. N. P. van den Berg, Amsterdam. 

Mr. C. Th. van Deventer, Den Haag, Surinamestraat. 

W. P. Groeneveldt, Den Haag, Groot-Hertoginnelaan 12. 

x\ugust Janssen, Amsterdam, Keizersgracht 690. 

M. Mees, Rotterdam, Veerkade 7. 

J. W. IJzerman, Den Haag. 

Bataviaasch Genootschap voor K. en W., Batavia. 

i) De secretaris houdt zich voor opgaven van onjuistheden in namen of adressen ten 
zeerste aanbevolen. 



Leden. 

C. J. K. van Aalst, Amsterdam, Keizersgracht 608. 

C. Abels, Amsterdam, Prinsengracht 862. 

F. C. Baron van Aerssen Beyeren, Vlissingen. 

P. C. André de la Porte Jr., Amsterdam, Prins Hendriklaan 16. 

Mr. A. J, Andrée Wiltens, Den Haag, Fred. Hendriklaan 102. 

H. E. Baron van Asbeck, Woudenberg, Villa Nieuwoord. 

F. L. G. d'Aumerie, Scheveningen, Prins Willemstraat 19. 

Jhr. Mr. J. F. Backer, Amsterdam, Keizersgracht 639. 

J. F. L. de Balbian Verster, Amsterdam, Prinsengracht 579. 

J. Fred. Bangert, Amsterdam, Weteringschans 227. 

Mr J. Barlage Bussemaker, Deventer. 

J. C. E. Bartelds, Dordrecht, 170 Singel. 

H. Beckering Vinckers, Zalt-Bommel. 

Chr. Beels, Amsterdam, Van Eeghenstraat 70. 

H. L. Becker, Rotterdam, Nieuwe Binnenweg 149. 

Mr. G. J. A. van Berckel, Den Haag, Laan van Meerder voort 27. 

Mr. J. B. van Berckel, Den Haag, Buitenhof 46. 

Bibliotheek v. d. Handels Hoogeschool, Rotterdam. 

Mr. J. Bierens de Haan, Amsterdam. 

Prof. Dr. P. J. Blok, Leiden. 

Th. W. Blijdenstein, Amsterdam, Heerengracht 544. 

Mr. W. B Blijdenstein, Amsterdam, Heerengracht 572. 

A. G. Boissevain, Amsterdam, van Baerlestraat. 

Charles Boissevain, Naarden, Drafna. 

Walraven Boissevain, Amsterdam, Keizersgracht 143. 

H. de Booy, Amsterdam, Heerengracht 450. 

J. M. de Booy, Vlissingen. 

A. J. Breda Kleynenberg, Delfzijl, Hotel de Beurs. 

W. Broese van Groenou Sr., Scheveningen, Parkweg ga. 

J. A. C. van Bruggen, Den Haag, Bezuidenhout 25. 

W. G. L. Brunings, Amsterdam, Wouwermanstraat 34. 

Dr. C. P. Burger Jr. Amsterdam, Overtoom 141. 

L. J. J. Caron, Den Haag, van Weede van Dijkveldstraat 47. 

J. H. Cohen Stuart, Delft, Oostsingel 18. 

W. J. Cohen Stuart, Scheveningen, Dirk Hoogenraadstraat 224. 

Dr. H. T. Colenbrander, Scheveningen, Frankenslag 129. 

W. Cornelis, Utrecht, Stadhouderslaan 67. 

V. C. Coster van Voorhout, Den Haag, Stadhouderslaan 88. 

H. Cox, Amersfoort, Utrechtsche Straatweg iio. 

C. Craandijk, Den Haag, Prins Mauritslaan 72. 

Patric Cramer, Overveen, Huize Dompvloed. 



VI 

J. T. Cremer, Santpoort, Duin en Kruidberg. 

Mevr, M. Croiset van der Kop— Croiset, Haarlem. 

D. Crol, Rotterdam, Leuvehaven 64. 

H. A. Crommelin, Den Haag, Juliana van Stolberglaan 14. 

Ernst Crone, Amsterdam, Hobbemastraat 4. 

A. F. H. Dalhuisen, Vlissingen. 

Departement van Marine, Den Haag. 

H, Dirkzwager, Maassluis. 

Mr. W. Dolk, Den Haag, Bezuidenhout 33. 

A. C. Dunlop, Den Haag, Riouwstraa^ 36. 

H. Dunlop, Delft, Mijnbouwstraat 12. 

C. van Eeghen, Amsterdam, Raadhuisstraat 34. 

Mevr. L. Elemans —Brouwers, Zalt-Bommel. 

W. A. Engelbrecht, Rotterdam, Vijverweg 32. 

Mr. M. Enschedé, Den Haag, Daendelsstraat 33. 

H. W. Fischer, Leiden, Hooge Rijndijk 32. 

J. P. Funke, Den Haag, van Lennepweg 8. 

F. A. Gastman, Vlissingen. 

Mr. J. H. Geertsema Wz., Groningen, Zuidersingel 3a. 

Geographisch Instituut te Utrecht. 

Dr. E. C. Godée Molsbergen, Den Haag, van Beuningenstraat 130. 

K. Groesbeek, Amsterdam, Vondelstraat. 

Dr. J. G. H. Gunning, Leiden, Vreewijkstraat 4. 

Mr. J. L. Gunning, Amsterdam, Amstel 220. 

S. van Gijn, Dordrecht, Nieuwe Haven 39. 

Dr. G. A J. Hazeu, Den Haag, Riouwstr. 77. 

G. P. van Hecking Colenbrander, Hellevoetsluis. 
J. B. van Heek, Enschede, Noorderhagen. 
Prof. Mr. J. E. Heeres, Leiden. 

F. K. J. Heringa, Hilversum, Ministerpark. 
H. Hissink, Amsterdam, Jan Luykenstraat 96. 
Historisch Genootschap, Utrecht. 

G. W. W. C. Baron van Höevell, Den Haag, Theresiastraat 107. 
A. B. van Holkema, Amsterdam, Keizersgracht 611. 

G. J. Honig, Zaandijk. 

S. P. L'Honoré Naber, Amsterdam, van Eeghenstraat 5. 

Jhr. M. W. H. Hooft, Den Haag, Kanaalstraat 1 2. 

J. H. van Hoogstraten, Groningen. 

Jhr. H. T. Hora Siccama, Den Haag, Kneuterdijk. 

J. Hudig Dzn., Hilversum, Heuvellaan 7. 

W. C. Hudig, Rotterdam, Nieuwe Binnenweg 178. 

Prof. Dr. J. Huizinga, Leiden. 

Dr. J. de Hullu, Den Haag, Scheveningsche Veer 15. 

J. C. Joekes, Rijswijk (Z. H.), Nassaukade 5. 



VII 

Jhr. Mr. B. de Jonge, Zutphen. 

L. Keers, Amsterdam, Stadhouderskade 154. 

A. J. A. von Kellner, Den Haag, Laan Copes 3. 

J. B. J. Kerling, Den Haag, van Swietenstraat 134. 

Prof. Dr, H. Kern, Utrecht. 

Mr. J. H. Ketjen, Den Haag, Juliana van Stolberglaan 81. 

Prof. Dr. L. Knappert, Leiden. 

F. Koch Jr., Rotterdam, Veerkade i. 

Mr. F. C. Koch, Rotterdam, Westersingel 86. 

E. Kol, Amsterdam, Heerengracht 130. 
Kon. Bibliotheek, Den Haag. 

Kon. Instituut voor de Marine, Willemsoord. 

Kon. Instituut v. Taal-, Land- en Volkenkunde v. N. I., Den Haag. 

Kon. Paketvaart Mij., Amsterdam, Prins Hendrikkade 159. 

N. V. H. A. Kramers & Zoon's Boekhandel, Rotterdam. 

F. G. Kramp, Amsterdam, van Breestraat 156. 
N. E. KröUer, Rotterdam, Westersingel 13. 

J. H. Kruimel, Amsterdam, Amstel 254. 

Dr. E. T. Kuiper, Amsterdam, Koninginneweg 2. 

Dr. A. Kuyper, Den Haag, Kanaalstraat 5. 

W. Laman Trip, Hilversum, Ministerpark 6. 

C. L. M. Lambrechtsen van Ritthem, Amsterdam, Sarphatistraat 14. 

AUert de Lange, Amsterdam, Damrak 62. 

N. Laseur, Utrecht. 

R. van Lennep, Amsterdam, Heerengracht 580. 

K. H. H. Leonhard, Schoten bij Haarlem, Rijksstraatweg 101. 

Dr. W. J. Leyds, Den Haag, Frankenslag 337, 

B. H. van der Linden, Den Haag, Schuytstraat 143. 
S. L. van Looy, Amsterdam, Keizersgracht 198. 
Jhr. H. Loudon, Den Haag, Prinsessegracht 22. 

P. L. Lucassen, Amsterdam, Raadhuisstraat 29. 

J. M. Luden, Vlissingen. 

R. T. A. Mees, Utrecht, Drift 10. 

Anton Mensing, Amsterdam. 

J. Merkelbach Jzn., Amsterdam, N. Z. Voorburgwal 51. 

A. H. van der Mersch, Zeist, Driebergsche Weg. 

J. M. van der Mey, Amsterdam, Nic. Maesstraat 32. 

Dr. K. W. M. Montijn, Vlaardingen. 

F. H. van Moorsel, Nieuwediep, Wachtschip. 

J. J. Moret, Den Haag, Juliana van Stolberglaan 195. 

W. A. Mouton, Den Haag, Nassau-Dillenburgstraat 40. 

F. E. Baron Mulert, Ommen, Landhuis „Piet Hein". 

Abram Muller, Amsterdam, Van Eeghenstraat 96. 

Gerard Muller, Amsterdam, Binnen Amstel 82. 



VIII 

Prof. J. F. Niermeijer, Utrecht. 
B. Nierstrasz, Amsterdam, Prins Hendriklaan 26. 
Paul Nijhoff, Amsterdam, Oranje Nassaulaan 11. 
Wouter Nijhoff, Den Haag, Lange Voorhout 9. 
Mej. Dr. J. Aleida Nijland, Amsterdam, Nicolaas Witsenstraat 21. 
Openbare Leeszaal en Bibliotheek, Dordrecht. 
Openbare Leeszaal en Biblotheek, 's-Gravenhage. 
Openbare Leeszaal, Groningen. 
Openbare Leeszaal en Bibliotheek, Leeuwarden. 
Nanne Ottema, Leeuwarden, Weerd 7. 
Mr. C. P. D. Pape, Den Haag, Prinsessegracht 20. 
Mr. M. I. Ridder Pauw van Wieldrecht, Leersum, Kasteel Broekhuijzen. 
Prof. Mr. P. Pet, Groningen, Heerenweg 22. 
J. M. Phaff, Den Haag, van Boetselaarlaan 80. 
Mr. Aug. Philips, Amsterdam, van Eeghenstraat 66. 
Mr. C. M. Pleyte, Den Haag, Nassaulaan 11. 
Mr. Th. B. Pleyte, Den Haag, Nassauplein 29. 
Prof. Dr. N. W. Posthumus, Rotterdam, Heemraadsingel. 
R. Posthumus Meyjes, Soesterberg. 
Ary Prins, Schiedam, Nieuwe Haven 153. 
Provinciale Bibliotheek van Friesland, Leeuwarden. 
W. J. Puhringer, Apeldoorn, Daendelsweg 62. 
P. A. Pijnappel, De Hoornboeg bij Hilversum. 
W. J. Rahder, Utrecht, Hotel des Pays Bas. 
Jhr. Mr. H. de Ranitz, Den Haag, Nassaulaan 4. 
J. A. A. C. Ridder van Rappard, Den Haag, Zeestraat 71. 
A. L H. van Ravesteijn Szn., Rotterdam, Westerkade 31. 
Redaktie van „Het Nederl. Zeewezen", Den Haag, Cornelis Speelman- 
straat 34. 
W. van Rede, Rotterdam, Schie 11. 
Mr. R. van Rees, Amsterdam, Keizersgracht 69. 
G. Ribbius Peletier Jr., Utrecht, Maliebaan 15. 
Jhr. J. A. Röell, Den Haag, 3e Van den Boschstraat. 
Mr. W. Baron Röell, Amsterdam. 
J. A. Rom Colthoff, Vlissingen. 
A. F. J. Romswinckel, Den Haag, Kanaal 12. 
Dr. A. G. Roos, Groningen, Ebbingestraat 47-^a. 
Rotterdamsch Leeskabinet, Rotterdam, Geldersche kade 18. 
G. P. Rouffaer, Den Haag, Frankenslag 89. 
Rijksarchief, Den Haag. 
Rijksarchief in Noord-Holland, Haarlem. 
Rijksarchief in Zeeland, Middelburg. 
Rijks Ethnographisch Museum, Leiden. 
Rijks Hoogere Burgerschool, Gouda. 



IX 

Rijks Universiteits-Bibliotheek, Leiden. 

C. M. van Rijn, Amsterdam, Roemer Visscherstraat 33. 

A. Scheltema Beduin, Amsterdam, Singel 256. 

Dr. D. F. Scheurleer, Den Haag, Laan van Meerder voort 53/. 

Mr. J. van Schevichaven, Amsterdam, Valeriusstraat 51. 

A. }. Schreuder, Arnhem, Klein Warnsborn. 

J. L. Willem Seijffardt, Amsterdam. 

E. Sillem, Amsterdam, Paulus Potterstraat 8. 
Jhr. J. W. Six, Den Haag, Prinsengracht 30^?. 
Jhr. W. Six, Hilversum. 

Mr. G. van Slooten Az., Rotterdam, Westersingel 7. 

Prof. Dr. C. Snouck Hurgronje, Leiden. 

Stadsbibliotheek, Haarlem. 

Prof. Mr. S. R. Steinraetz, Amsterdam, Amstel 65. 

H. E. Stenfert Kroese, Noordwijk a/Zee. 

W. P. van Stockum Jr., Den Haag, Juliana v. Stolberglaan 43. 

J. E. Stork, Baarn, Prins Hendriklaan, Huize „Sewa". 

W. Stork, Hengelo (O.). 

Jhr. Mr. Victor de Stuers, Den Haag, Parkstraat 32. 

Mej. E. Sara C. de Swart, Laren (N. H.). 

G. L. Tegelberg, Amsterdam, De Ruijterkade 113. 

J. P. Tetterode, Lochem. 

C. A. den Tex, Amsterdam, Tesselschadestraat 18. 

Tj. J. Twijnstra, Amsterdam, Lomanstraat 47. 

Vaderlandsch Fonds tot aanmoediging van 's Lands Zeedienst, Amsterdam. 

F. T. Valck Lucassen. Brummen, Huize Sonnev-nck. 

Vereeniging tot bev. v. d. Bel. des Boekhandels, Amsterdam, Singel 146. 

„ Hou en Trouw, Amsterdam, Beursgebouw, kamer 28. 

„ Oost en West, Den Haag, Laan van Meerdervoort 195. 

„ Zeevaartschool, Vlissingen. 

F. H. Baron van Verschuer, Arnhem, Willemsplein 2. 

A. A. Visser, Scheveningen, Draadloos station. 

C. W. de Visser, Bloemendaal, Huize Denheim, Parkweg 1. 

Mr. G. Vissering, Amsterdam, Keizersgracht 71. 

Prof. Dr. W. Vogelsang, Utrecht, Admir. v. Gentstr. 35. 

Mr. F. Vorstman, Bussum, Mecklenburglaan 14. 

Dr. A. G. C. de Vries, Amsterdam, Singel 146. 

Chr. H. G. de Vries, Amsterdam, Singel 146. 

B. H. de Waal, Den Haag, Bankastraat 135. 
L. P. W. van der Wal, Den Helder. 

F. G. Waller, Amsterdam, Vondelstraat 73. 

W. K. L. van Walree, Amsterdam, Keizersgracht 511. 

H. P. van Weideren Baron Rengers, Den Haag, Nassauplein 26. 

J. Wentholt, Den Haag, Juliana van Stolberglaan 40. 



J. C. van Wessem, Heemstede, Berkenrodestraat 29. 

Dr. F. C. Wieder, Vreeland. 

Jhr. C. H. A. V. d. VVijck, Den Haag, Amaliastraat ló. 

M. Wijt, Hellevoetsluis, Directie der Marine. 

Th. J. A. van Zijll de Jong, Den Haag, Fred. Hendrikpl. 29. 



Leden in Nederl, Oost-Indië. 

Dr. N. Adriani, Posso (Midden-Celebes). 

Th. L. Arnold, Weltevreden. 

F. Bauduin, Batavia. 

K. F. van den Berg, Batavia, Javasche Bank. 

W. F. van Beuningen, Weltevreden, Tanah-Abang 30. 

M. H. Bruyn, Sinabang (N. W. Sumatra). 

Wouter Cool, Batavia, Pegansaan 24. 

B. M. van Driel, Emmahaven bij Padang. 
H. E. Driessen, Weltevreden, 21 Gang Scott. 
K. van Dijk, Weltevreden. 

F. Eenhoorn, Batavia. 

L. J. Ginjoolen, Batavia. 

F. H. A. de Greve, Batavia. 

R. H. Haentjens, Batavia. 

J. H. Hondius van Herwerden, Weltevreden. 

Mr. H. 's Jacob, Batavia. 

D. Kaan, Weltevreden. 

R. A. Kern, Brebes, Java. 

Dr. T. B. Kolthoff, Weltevreden, 83 Kramat. 

Kon. Magn. en Meteor. Observatorium, Dir. Dr. W. v. Bemmelen, Batavia. 

C. A. Lens, Makassar. 

D. J. Baron van Lynden, Batavia. 

B. N. G. M. v. d. Maaten, Lho Seumawe, Atjeh, Sumatra. 
Mr. J. C. Mulock Houwer, Bandoeng. 

J. P. Remijnse, Batavia. 

C. L. J. Rooseboom, Bandoeng, ondern. Montaja. 
J. C. F. van Sandick, Palembang. 

S. A. Schaafsma, Salatiga. 

Secretaris Algem. Nederl. Verbond, afdeeling, Batavia, Batavia, Gang 

Chaulan 25. 
F. van Wageningen, Batavia, Departement van Marine. 
J. C. M. Warnsinck, Batavia. 
J. H. Zeeman, Batavia. 



XI 

Leden in het buitenland. 

Europa. 

België: 

Bibliothèque du Ministère des affaires étrangères, Bruxelles. 
Bibliothèque Royale de Belgique, Bruxelles. 
Prof. F. van Ortroy, Gent. 
UniversiteitsBibliotheek, Gent. 

Denemarken .- 

Kong. Bibliothek, Kopenhagen. 

Duitschland : 

Commerz-Bibliothek, Hamburg. 

Kais. Universitats- und Landesbibliothek, Strassburg. 

Kön. Bibliothek, Berlin W. 

Kön. B. Hof- und Staatsbibliothek, München. 

Kön. Universitats Bibliothek, Göttingen. 

Dr. O. Nachod, Grunewald-Berlin, Hagenstrasse 57. 

Frankrijk : 

Bibliothèque Nationale, Paris. 

Groot-Brittannië en Ierland: 

J. J. T. Blijdenstein, London, E. C, Threadneedlestreet 56. 

Bodleian Library, Oxford. 

British Museum, London, W. C. 

Francis Edwards, London W., 83 Highotreet Maryleboue (2 subscriptions). 

John Kitching F. R. G. S., London, S. W., Oaklands Kingston Hill, 

Queens Road. 
Library of the India Office, Westminster, London. 
Library of Trinity College, Dublin. 
London Library, London, S. W., St. James Square. 
Royal Colonial Institute, London, W. C, Northumberland Avenue. 
Royal Geographical Society, London W., L Savile Row, Burlington 

Gardens. 
University Library, Cambridge. 

Italië : 

Nederl. Historisch Instituut, Rome. 

Oostenrijk-Hongarije : 

K. K. Geographische Gesellschaft, Wien, 33 Wollzeile. 

K. K. Hofbibliothek, Wien. 

K. K. Universitats-Bibliothek, Prag. 

K. K. Universitats-Bibliothek. Wien. 



XII 

Stadtbibliothek, Budapest. 

Rusland: 

Bibliothèque Impériale Publique. Petrograd. 
A. Lappo Danilevski, Petrogad, i Quai Nicolas, W. O. i i8b. 
F. Baron Otori, Légation du Japon au Ministère des affaires étrangères, 
VVIadiwostok. 

Scandinavië: 

Kong. Bibliothek, Stockholm. 
Universitets-Bibliothek, Kristiana. 

Noord-Amerika. 

American Geographical Society, New- York City, Broadway and 

i56th Street. 
Dr. E. E, Blaauw, Buftalo, 327 Franklinstreet. 
Hackiey Public Library, Muskegon (Michigan). 
Harvard College Library, Cambridge, (Mass.). 
Hispanic Society of America, New- York City, isóth Street West of 

Broadway. 
Library of Congress, Washington, D. C. 
Mercantile Library, St. Louis (Miss.). 
Newberry Library, Chicago, Illinois, 
New- York Public Library, New- York, N. Y. 
New- York State Library, Albany, N. Y. 
George Parker Winship, Librarian of the John Carter Brown Library, Pro- 

vidence, R. I. 
Yale University Library, New-Haven, Conn. 

Zuid-Amerika. 

Archivo Nacional, Rio de Janeiro. 

Australië. 

The Public Library of South Australia, Adelaïde. 

Azië. 

Asutosh Mukhopadhyay, Calcutta, 77 Russian Road North, Bhowanipem. 

R. van Beuningen van Helsdingen, Singapore, Bukit Tiraah Road 484. 

J. N. Bouman, Hongkong. 

A. J. P. Hotz, Beyrouth. 

Ecole fran^aise d'Extrême Oriënt, Hanoi (Indo-Chine frangaise). 

Raden Haröenal Rasjid, Djeddah (Arabie). 



REGELEN 



VOOR DE UITGAVEN DER 

LINSCHOTEN-VEREENIGING. 



1. Zooveel mogelijk zal elke Zee- of Landreis, dan wel Landbe- 
schrijving, afzonderlijk worden uitgegeven. Slechts bij al te 
geringen omvang van een dezer, kan een andere tekst toege- 
voegd worden aan de uitgave ; deze toe te voegen tekst moet 
evenwel aansluiten in onderwerp, of den hoofdtekst aanvullen. 
Groote teksten worden in meer dan een deel gesplitst. 

2. Voor elke uitgave wordt den bewerker als eisch gesteld : dat zij 
bevat als Inleiding een korte Biographie van den schrijver van 
't reisverhaal ; een uiteenzetting van de Aanleiding tot de reis ; 
en een Bibliographie van eventueele vroegere drukken van het 
reisverhaal ; voorts opheldering in den vorm van Xoten onder 
den tekst, daar waar de tekst opheldering vereischt ; en een 
Register (of Registers), benevens een lijst van geraadpleegde 
werken met plaats en jaar van uitgave aan 't slot. 

3. De bewerker heeft vrijheid, in zijne Inleiding het resultaat eener 
reis ook te beschouwen in zijn verband met later ondernomen 
reizen naar dezelfde streek of streken. 

4. De noten onder den tekst moeten sober blijven, en niet vervallen 
in uitweidingen. Is er echter bepaalde noodzakelijkheid om die- 
per in te gaan op het een of ander gedeelte van den tekst, dan 
mag dat geschieden in eene Bijlage achteraan. Ook hier echter 
blijft soberheid plicht. 

5. De tekst zelve moet met de grootste nauwkeurigheid h^rdm]^ 
worden naar de beste oudere uitgave, c. q. nauwkeurig gedrukt 
naar het handschrift dat voor de uitgave dient. De origineele 



XIV 

paginatuur van dien standaarddruk, dan wel van het handschrift, 
wordt in de uitgaven der Linschoten-Vereenigingtusschen groote 
haken [ ] doorloopend mede-opgenomen. 

Alsalgemeene regel geldt dat de tekst onverkort wordt gedrukt. 
Uitlatingen zijn slechts dan veroorloofd, als het iets geheel on- 
belangrijks geldt. De bewerker moet dan echter in een noot toch 
rekenschap geven van wat hij wegliet. 

Indien er voor de kennis van eene bepaalde Zee- of Landreis, 
behalve de aan den druk ten grondslag gelegde tekst, in archie- 
ven of bibliotheken nog andere bronnen bestaan, moeten deze 
bij de uitgave gebruikt en (indien noodig) in inleiding, noten of 
bijlagen verwerkt worden. 

Het opnemen van kaarten en platen wordt aan den bewerker 
overgelaten, in overleg met de Commissie van voorbereiding. 



DE OPEN-DEURE 



TOT HET 



VERBORGEN HEYDENDOM 



DOOR 



ABRAHAM ROGERIUS 



UITGEGEVEN DOOR 



W. GALAND 





'S-GRAVENHAGE 

MARTINUS NIJHOFF 
1915 







1114895 



INHOUD. 



Bladz. 

Inleiding xxi 

TlTELPLAAT XXXI 

Opdracht xxxiii 

Tot den Leser xxxviii 

Register der Capittelen, van 'teerste Deel. 

I. Van de vier Hooft-stammen der Heydenen, op de Cust 

Chormandel i 

II. Vande Perreaes, een Geslacht, 't weick de Heydenen niet 

weerdigh en achten, om onder haer Gheslachten te reec- 
kenen 7 

III. Van waer dat de Bramines haren Naem hebben, ende van 

de verscheyden Secten der selver 9 

IV. Hoe dat de Bramines, door maniere van Leven, van mal- 

kanderen onderscheyden zijn 15 

V. Van de Praerogativen, ofte Privilegiën, deweicke den Ve- 

dam den Bramifies toestzet. 19 

VI. Van het Ampt der Bramines, ende wat sy daer voor ghe- 

nieten • . . . . 23 

VII. Hoe dat de ^ra»j/«<rj sich dragen ontrent de gheboorte 

harer Kinderen, ende wanneer sy haer een Naem ghe- 

ven, ende de ooren door-booren 25 

VIII. Van 't koordeken Dsandhem, 't welck de Bramines om 

den hals dragen 27 

IX. Hoe dat de Bramines sorghe dragen dat hare Kinderen 

onderwesen werden 29 

X. Van de Philosophische Kennisse welcke onder de Bra- 

mines is 3° 

XI. Wanneer dat de Bramines haer Kinderen uy t- Hou welijc- 

ken. Waer op dat sy letten als sy het versoeck gaen 

doen. Ende hoe het Houwelijck bevestight wort . . 33 



XVIII 

Bladz. 

XII. Aen wien dat de Bramines hare Kinderen uyt-Houwelijc- 

ken 38 

XIII. Van de Polygamia die onder de Heydenen in ghebruyck is 40 

XIV. Dat ^t Bramines, ende de gantsche Natie der Heydenen, 

dagh verkiesers zijn 42 

XV. NzwAtxi Panjangam^oiit Almanach,^tx Bramines . . . 45 

XVI. Hoe dat de Bramines den dagh beginnen, ende door bren- 

ghen 57 

XVII. Den Inhout van de Historie van Gasjendre Mootsjam^woickt 

de Bramines in den Morgen-stont singhen 63 

XVIII. Van het Eten, ende Vasten, der Bramines 65 

XIX. Hoe dat met de Bramines ghehandelt wort in haer Sieckte, 

ende na haer Doot 70 

XX. Hoe dat sich alles toe-draeght, alsser een Vrouw by haren 

dooden Man, ghebrant, ofte levendigh begraven sal wer- 
den 77 

XXI. Wat dat de Vrienden des Overleden na de Doot van haer 

af-ghestorven Vrient doen 82 

Van 't tweede Deel. 

I. VanGodt 85 

II. Dat de Bramines den Oppersten Godt oock eenige Vrou- 

wen toe voegen 89 

III. Hoe dat F^zV/w^w thienmael een Lichamelijckeghedaente 

soude hebben aenghenomen, ende op deser Aerden ghe- 
komen zijn 93 

IV. Van de aff-komste eeniger minder Goden, die by de Bra- 

w/«<?j in achtinge zijn 100 

V. Van de VVerelt. Haer Scheppinghe, ende haer Eynde . . 104 

VI. Van de Enghelen, ende Duyvelen 108 

VII. Van den Mensch, ende de Ziele des selven 109 

VIII. Van den Gods-dienst der ^raw/«<?j ; ende het op-rechten 

ö^ex Pagoden 112 

IX. Van de ghestalte der Pagoden van V Visinou, ende £svvara, 

ende wat datter in zy 117 

X. Wsit de Bramines van de Pagoden houden 120 

XI. Van de Beelden die de Bramines in hare Pagoden op-rech- 

ten, ende wat eeresy de selve aen doen 124 

XII. Van eenighe Feesten, welcke de Bramines ter eeren van 

VVistnou^ ende Esvvara, vieren 128 

XIII. Van den Pongol: een Feest ter eeren van de Sonne . . . 137 

XI V. Wat eere dat de andere minder Goden, welcke Devvetaesghe- 

noemt werden, aenghedaen wert 139 



XIX 

Bladz. 

XV. Hoe dat de Heydencn, op de Cust Chormandfl, oock den 

Duyvel dienen 141 

XVI. VVaer door dat de Heydenen tot een goet eynde meynen te 

gheraken 146 

XVII. Van eenighe eyghen-willighe dwase Gods-diensten . . . 148 

XVIII. Van de middelen door welcke dese Heydenen verghevinghe 

der sonden meynen te bekomen 150 

XIX. De redenen waerom dat de Heydenen soo veel wercks van 

't Water der Riviere 6^a«^a maken 156 

XX. Wat middel dat sy voor die ghene, de welcke de gheseyde 

middelen niet en hebben ter hant ghenomen,ghebruy- 

cken 162 

XXI. Van den staet der Menschen na de doot 164 

Register van de Capittelen, op deSpreuckenvan 
Barthrouherri, over den wegh na den Hemel. 

't Leven van Barthrouherri 169 

I. De begeerlijckheyt bestraft 171 

II. Van 't verlaten aller VVereltsche saken 173 

III. Over 't Bedelen 175 

IV. Dat de Lichamelijcke vreught niet altoos duert . . . . 177 

V. Des tijts veranderlijckheyt 179 

VI. Een San-jasy teghen de Coninghen, ende de Groote der 

VVerelt 181 

VII. Onderwijs aen fijn eyghen hert 182 

VIII. Van de onsekerheyt der VVereltsche saken 184 

IX. Den dienst van Esvvara 185 

X. De manieren der Avadoutas 186 

Register van de Capittelen, op deSpreuckenvan 

Barthrouherri, over den redelijcken ommegangh 

onder den Menschen. 

I. Van den onverstandigen ende toornighen 188 

II. Van den VVijsen 189 

III. Van den eerlijcken 191 

IV. Van 't Geit 193 

V. De maniere der boosen 194 

VI. De maniere der goeden 196 

VII. Van de behulpsaemheyt aen andere 198 

VIII. Van den kloeckmoedighen 200 

IX. Dat alles den Mensch ontmoet, na dat hem toe-gheleyt is . 201 

X. Van de VVercken 203 



XX 



Bijlagen : 

A. Naar aanleiding van Fadmanabha's vertaling van Bhartrhan's 

Centuriae ^°' 

B. Lijst der Sanskrit Woorden 210 

BiBLIOGRAPHIE EN Lijst VAN AANGEHAALDE WERKEN 215 

Addenda EN Corrigenda ^^3 




INLEIDING. 



Het was een sympathiek denkbeeld van wijlen Professor Speyer om 
Rogerius' „Open-Deure", een werk, dat heden zoo uiterst zeldzaam is, 
wederom uit te geven. Wel is waar valt dit geschrift eenigszins buiten het 
kader van de werken, waarvan de Linschoten-vereeniging de her-uitgave 
onderneemt, daar het noch eene zee- of landreis, noch eene eigenlijke 
landbeschrijving is, doch misschien zou men ook tot de lezers van de door 
deze vereeniging gereproduceerde werken met lichte verandering de woor- 
den kunnen richten, die Ds. Jacobus Sceperus in zijne opdracht van Roge- 
rius* boek tot de Bewindhebbers der Oost-Indische Compagnie spreekt; 

„Wij vertrouwen dat dit voltrocken werck niet en sal mishagen, maer 

uwe A. A. even aenghenaem zijn als sommighe lournalen of Dagh-regis- 
ters". Immers Rogerius' „Open-Deure" heeft voor onzen tijd eene dubbele 
beteekenis : het is in de eerste plaats van belang voor de geschiedenis der 
Indische Philologie en Godsdienstwetenschap, daar wij er uit vernemen 
wat een ijverig opmerker inde iste helft der 17de eeuw in Zuid-Indië, meer 
bizonder in het rijk Cororaandel, omtrent deze dingen heeft kunnen te 
weten komen. In de tweede plaats heeft het werk, naast die historische 
beteekenis, nog actueel belang, daar, volgens de uitspraak van een der 
grondigste kenners van Zuid-Indië i) „it is still, perhaps, the most com- 
plete account of S. Indian Hinduism, though by far the earliest". Eene 
studie van Rogerius' boek bevestigt volkomen dit gunstige oordeel. Hoe- 
wel men tegenwoordig omtrent zeer vele punten beter is ingelicht, dan 
Rogerius dit heeft kunnen zijn door de mededeelingen der twee Brahmanen 
Padmanabha en „Damersa", zoo bevat toch zijn boek verschillende mede- 



x) A. C. Burnell, in Indian Antiquary, vol. VIII (1898), pag. 98. 



3CXIT 

dcelingen, die de aandacht ook der Sanskritisten overwaard zijn, daar ze 
aan den eenen kant zaken betrefifen, die ons heden onbekend zijn, en aan 
den anderen kant eenige mythen en legenden in min of meer van de ons 
bekende traditie afwijkenden vorm geven. Rogerius' boek bevat eene pak- 
kende en objectieve beschrijving van den Indischen godsdienst, over 't 
algemeen vrij van die hinderlijke en zelotische kritiek, die de werken van 
vele andere geestelijken kenmerkt. De waarde, die „de Open-Deure" voor 
zijn tijd gehad heeft, mag niet gering geacht worden. Het moet van groot 
gewicht geweest zijn voor de zending van zijn tijd, immers de bekendheid 
met de godsdienstige denkbeelden van diegenen, die men tot het Christen- 
dom wil bekeeren, is, om Domini Sceperi woorden nóg eens aan te halen, 
„het recht middel om te konnen komen tot derselver onderwijsinge". 
Dat zijn werk opgang heeft gemaakt en allerwege met de grootste be- 
langstelling werd ontvangen, blijkt èn uit het ijverig gebruik, dat al 
degenen, die na hem kwamen (zooals Baldaeus, Dapper, Valentijn), er 
steeds van gemaakt hebben, èn niet minder uit het feit, dat het betrekkelijk 
spoedig na zijn verschijnen in het Duitsch en het Fransch is vertaald ge- 
worden. 

De oorzaak, waarom Rogerius zulk een succes met zijn boek had, is niet al- 
leen gelegen in de blijkbare betrouwbaarheid zijner inlichtingen, die uit zoo 
goede bron geput werden, maar ligt ook hierin, dat vóór Rogerius eigenlijk 
al zeer weinig grondige kennis van de Brahmanen en hunne godsdienstige 
denkbeelden tot het Westen doorgedrongen was. Na de enkele mededee- 
lingen van Marco Polo uit 1298 is het vroegste bericht dat van den Vene- 
tiaan Nicolo Conti, die in de iste helft der 15de eeuw (althans vóór 1439) 
Indië bereisde : het tweede stuk van zijn opteekeningen handelt „de ritu 
moribusque Indorum" i). In dit hoofdstuk wordt o.a. eene uitvoerige be- 
schrijving van de weduwenverbranding gegeven ; er wordt over de dooden- 
gebruiken in 't algemeen gehandeld; er wordt een en ander over de „Bram- 
mones" medegedeeld; het lentefeest wordt beschreven ; er wordt iets ge- 
zegd over het zoog. „hook-swinging", enz. Eerst na de vestiging der Portu- 
geezen (dus na de eerste expeditie van Vasco da Gama in 1497) komen 
meer en meer berichten naar het Westen, hoofdzakelijk vervat in de oude- 
re reisbeschrijvingen, waaronder het „Livro de Duarte Barbosa", ofschoon 
reeds vóór 15 16 geschreven, eene eerste plaats inneemt, en in de historie- 
werken der Portugeesche schrijvers, zooals die van de Barros, doCoutoen 

i) Vgl. Kunstmann, die Kenntniss Indiens im filnfzebnten Jahrbundert, München, 1863. 



XXIII 

Kardinaal Maffei. De Portugeezen moeten reeds in de i6de en 17de eeuw 
al heel wat hebben geweten van den godsdienst der Brahmanen, zooals 
vooreerst blijkt uit een passage in Maftei O. die ik hier in den oorspronke- 
lijken tekst laat volgen. „Mtiltos habent suarum super stitionum libros^ 
magno labore studioque conscriptos^ quae nonnihil ad veteris Graeciae fa- 
bulas et auguralem Hetruriae disciplinam videntur accedere. Hi libri, 11e 
in vulgus prodeant^ cavent quam diligentissime, sed ex iis arbitrain suo de- 
pronumt quae ad populum decipienduvi in concionibus, vel in privatis collo- 
quiis, contracto supercilio, et tnagna pompa verborufn edisserunt. Quam- 
qua/n haudpauca superioribus annis a Brachmane quodavi apprime docto, 
cutn se ad Christum aggregasset,7iostris hominibus prodita sunt^inqiie 
Lusitatiutn sermonem accurate conver sa tandem admeperve- 
nerunt; merae nugae et anilia plane delirainenta, quae hoc loco ne leviter 
quidem attigisse operae pretium dtixerimy Van groot gewicht is het vol- 
gende. Pietro della Valle, die van 1615 — 1626 gereisd en o.a. Voor-Indië 
bezocht heeft, deelt mede 2) : „de lezer die nieuwsgierig is om d' afkoomst 
van Brahma, en de historie van d' andere valsche goden der Indianen te 
weten, en al 't geen te verstaan dat hun ijdele en waangeloovige Godge- 
leerdheid aangaat, zal volkome bericht daaraf krijgen, zoo hij de boeken 
van Negrone of Negraore, gelijk de Portugeezen zeggen, deurleest, de 
welk zeer bredelijk daaraf spreekt in de Historie, die hij van de vordering 
zijner Ordening in Indien in de Portugeesche taal heeft doen 
drukken". Volgens deze woorden moet er dus reeds vóór 1615 eene be- 
schrijving van het Hindoeïsme gedrukt zijn. Na vele nasporingen is het 
mij, dank zij de hulp van den Heer Rodrigues Pereira, Opper-rabbijn 
der Nederl. Portug. Isr. Gemeente te 's Gravenhage, en de onderzoekin- 
gen van de Heeren G. P. Rouffaer en W. Nijhoff gelukt hieromtrent iets 
naders te vernemen. De door della Valle bedoelde auteur is niet Ne- 
grone, maar Francisco Negram (d.i. Negrao) ; zijn werk is nimmer in druk 
verschenen, doch volgens eene mededeeling van Barbosa Machado, uit 
1747, berustte het handschrift er van toen ter tijde in de Doekerij van het 
Koninklijk Klooster van St. Franciscus te Lissabon. Dit werk is dus stellig 
aan Rogerius onbekend geweest. Uit iets lateren tijd dateeren de twee ge- 
wichtige, in Europa zelfs thans nog weinig bekende 3), opstellen inde „Col- 

i) Historiarum Indicarum libri XVI. Col. Agripp., 1590, pag. 57. 

2) Deel V, pag. 91 der Nederlandsche bewerking zijner reisbeschrijving, Amst. 1666 

3) In Hobson-Jobson, waar overigens eene zoo volledige bibliografie gegeven wordt, 
vind ik ze n i e t vermeld. 



XXIV 

lec^ao de Noticias para a HistoriaeGeografiadasNagoesUltramarinas"ï)» 
waarvan de titels luiden : „Breve Rela^ao das Escrituras dos Gentios da 
India Oriental e dos seus Costumes", en : „Noticia Summaria do Gentilis- 
mo da Asia". Deze verhandelingen, uit Goa overgestuurd door F. L. de 
Menezes, waren vervaardigd door zekere Portugeesche Zendelingen, en 
wel waarschijnlijk in het begin der 17de eeuw a). In hetzelfde jaar, waarin 
onze Predikant naar Indië vertrok, was de eerste meer samenhangende be- 
schrijving van den Godsdienst der Hindoes in druk verschenen, nl. Henry 
Lord's „A discoverie of the Sect of the Banians, containing their History, 
Law, Liturgie, Casts, Customes and Ceremonies, gathered from the Bra- 
manes", London 1630. Het boekje is meer curieus dan wetenschappelijk 
en stellig heeft Lord zich heel wat wijs laten maken. 

Ook de Portugeesche en Italiaansche Zendelingen van de orde der Je- 
suïeten moeten reeds in de ló^e en in 't begin der ly^ie eeuw vrij juiste 
noties gehad hebben van de godsdienstige denkbeelden der Hindoes. Het 
is bekend genoeg dat bijv. Roberto de' Nobili, om zich beter met hunne 
denkbeelden vertrouwd te maken en zoodoende meer propaganda te kun- 
nen maken, zich sedert 1607 geheel gedroeg en kleedde als een sannyasin, 
hetgeen niet weinig ergernis wekte vooral bij de andere geestelijke orden 
en aanleiding gaf tot ernstige klachten en hoogloopende oneenigheid. Doch 
het staat vast dat Rogerius geen dezer bronnen gekend heeft : wat hij geeft 
is volstrekt van hem persoonlijk, d.w.z. van de twee genoemde Brahmanen, 
afkomstig. Terwijl hij nu overigens zoo goed ingelicht blijkt te zijn, moet 
men over één punt verwonderd zijn, nl. over de mededeelingen die hem 
door zijne zegslieden aangaande de Vedas verstrekt zijn. Het is evenwel 
niet waarschijnlijk dat Padmanabha hem opzettelijk deze onjuiste mede- 
deelingen heeft gedaan, daar Burnell ons verzekert, dat deze ontleend zijn 
aan en berusten op den inhoud der Tamil Vaisnava-Hymnen, welke bewe- 
ren den inhoud der Vedas aan te geven 3). En hoe lang heeft het, ook na 
Rogerius, nog geduurd, tot men eenig betrouwbaar bericht omtrent die 
oudste, voor de Mlecchas zoo moeilijk toegankelijke heilige boeken der 
Hindoes kreeg ! De Portugeesche Missionarissen die de bovengemelde op- 
stellen schreven, wisten er al even weinig van als Rogerius, en degenen, die 

i) Publicada pela Acad. Real das Sciencias, Lisboa, 1812. 

2) Over deze Verhandelingen en den tijd, waarin ze bij nader onderzoek geschreven 
blijken te zijn, zie de Inleiding tot de vertaling en bewerking dezer teksten, welke, naar ik 
hoop, weldra het licht zal zien. 

3) Ind. Antiq., vol. VIII, 1, o. 



XXV 

na Rogerius komen, praten fzooals Baldaeus en Valentijn) eenvoudig onzen 
Predikant na of fantaseeren nog meer. De oorzaak mag hierin gelegen zijn, 
dat de eigenlijke Vedas in dien tijd zoo goed als geen beteekenis meer had- 
den voor het Hindoeisme, doch door de Puranas verdrongen zijn. 

Een zeer gewichtig iets in Rogerius' „Open-Deure" is, dat men daarin, 
als toegift, de vertaling van een vrij omvangrijk Sanskrit werk aan treft : 
het allereerste dat tot de Westerlingen gekomen is, nl. twee van de drie 
„Centuriae" {sataka's) van Bhartrhari. Het heet eene vertaling te zijn, 
doch is in der daad eerder eene paraphrase te noemen ; h o e ver Padmana- 
bha afweek van zijn origineel, daaromtrent kan de huidige lezer van Roge- 
rius zich een denkbeeld vormen door de vergelijking van Rogerius-Padma- 
nabha's vertaling met de door mij toegevoegde letterlijke overzetting der 
eerste drie strophen. 

Eenige opmerkingen mogen nog volgen omtrent de door mij aan den 
tekst toegevoegde noten. In de oorspronkelijke editie worden eveneens 
„Aenteyckeningen" aangetroffen, „daer bij gevoeght door een ervaren 
Lief-hebber der Outheyt", die zich teekent A. W. JOus^ en die eveneens 
de voorrede „tot den Leser" schreef. Aangezien deze Aanteekeningen niet 
het minste bevatten, wat tot verklaring of juister begrip van den tekstvan 
Rogerius strekt, doch in dit opzicht geheel en al waardeloos zijn, heeft de 
bewerker gemeend deze „Aenteyckeningen" zonder schade te kunnen 
weglaten ; ze zijn vervangen door andere, waarin er naar gestreefd is de 
juistheid van het door Rogerius gezegde aan de bronnen, voor zoover zij 
ons (d. w. z. den bewerker) bekend en toegankelijk zijn, te toetsen. Het is 
den bewerker intusschen niet gelukt overal die bronnen aan te geven, hoofd- 
zakelijk omdat de Puranas, waaruit veelal geput is, bij lange na niet allen 
toegankelijk zijn, en ook, omdat vele dier bronnen Tamil teksten moeten 
geweest zijn, die nog moeilijker te benaderen zijn. De met het Sanskrit ver- 
trouwde lezer zal vaak getroffen worden door den vorm der Sanskrit woor- 
den, die bij Rogerius soms min of meer sterk afwijkt van den hem beken- 
den. Dit ligt ten deele daarin, dat Rogerius die woorden vernam van een 
Tamil sprekenden Brahmaan, in welke taal sommige in 't Sanskrit gang- 
bare klanken door andere vervangen worden. Om de aanteekeningen te 
vereenvoudigen en niet in herhaling te vallen, heeft de bewerker van dit 
boek eene volledige lijst er aan toegevoegd van alle daarin voorkomende 
Sanskrit woorden, met hun equivalent in de tegenwoordig geldende trans- 
criptie ; deze lijst kan tevens als Index op het geheele werk dienst doen. 



XXVI 



Biografische aan teekeningen. 

De gewichtigste feiten uit het leven van Ds. Rogerius worden ons ver- 
strekt in de „Opdraght" zelve. Deze nuchtere data kunnen eenigszins wor- 
den aangevuld door hetgeen van elders, hoofdzakelijk uit het groote werk 
van Valentijn, valt op te maken, die, zooals bekend is, over deze materie 
zeer betrouwbare berichten geeft »). In 1630 dan vertrok Rogerius, afge- 
zonden door de classis Amsterdam, naar Indië, om aldaar als predikant 
dienst te doen. Hij bereikte den sden Juni 1631 met het schip „Wezel" Ba- 
tavia en kwam, door den Kerkeraad te Batavia naar de kust van Coroman- 
del gezonden, den i7denSept. 1632 op de plaats zijner bestemming aan, 
waar hij den predikant Molinaeus vervangen zou, die hem niet lang na 
zijne aankomst bevestigde. Zijn standplaats was Paliacatta, thans door de 
Engelschen Pulicat geheeten, en gelegen iets noordelijk van Madras. Deze 
plaats is de eerste nederzetting der Hollanders op 't vasteland van Indië 
geweest. In 1609 bouwden zij daar het fort Gelria; later werd het de voor- 
naamste handelsfactorij der Hollanders op de kust van Coromandel. Hier- 
is onze Predikant tien jaar werkzaam geweest. Den i2den juni 1636 bleek 
uit een schrijven van den gen Januari, dat Ds. Rogerius „al begonnen had 
Portugees (waarvan men den i4den Dec. 1634 al toezegging bekomen had) 
te prediken en dat Z. Eerw. zich ook verder in 't Malabaars (d. w. z. het 
Tamil) oefende." In het volgende jaar, den loden Aug., bleek dat Ds. Ro- 
gerius „tot nu toe maar Donderdags in 't Portugees gepredikt hebbende, 
dat voortaan ook 's Zondags na den middag doen zou, al zoo hij zich nu in 
staat vond om dezen dienst, nevens den Nederduitschen, volkomen waar 
te nemen." Zijn Eerw. bleef hier tot 1642, kwam den 3den Nov. te Batavia 
terug en verkreeg, na 16 jaren in Indië werkzaam te zijn geweest (tot in 
1647 nog te Batavia), den 2den Sept. 1647 verlof om te repatriëeren. Hij 
overleed in 1649 te Gouda, „nadat veel dienst aan de kerke en aan de we- 
reld gedaan had." Ook na zijne terugkomst in 't vaderland gaf Rogerius 
nog menigmaal gewaardeerde adviezen, o.a. over de questie van het ge- 
bruik der Portugeesche taal bij den kerkdienst in onze koloniën. 



i) Valentijn, Beschrijving der Kust van Choromandel, pag. 118, en Javaansche zaken 
van den godsdienst, pagg. 12, 36, 37; vgl. ook v.Troostenburg de Bruijn, de Hervormde 
Kerk in Ned. Indië, pagg. 93, 460 en elders; nog enkele bizonderheden van minder belang 
geeft dezelfde auteur in zijn „Biografisch Woordenboek van Oost-indische Predikanten" 
(1893). s.v. 



xxvn 

Bibliografische aanteekeningen. 
Omtrent de voorgeschiedenis van Rogerius' hoofdwerk (hij schreef daar- 
nevens nog vele andere werken, die in de „opdraght" vermeld worden) 
komt men eveneens iets te weten door Valentijn, die in zijne „Javaansche 
Zaken van den Godsdienst", pag. 22, vermeldt: „Ds. Rogerius had ook, 
zooals heden (nl. op 't einde van 1643, te Batavia dus) bleek, opgestelt een 
boek, Baals priesters of een beschrijving van 't leven der Bramines, 't geen 
hij genegen was na 't vaderlant te zenden, verzoekende dat het hier (d.w.z. 
Ie Batavia) mocht overzien werden, waartoe Ds. Persant en de ouderling 
de Vlaming gestelt zijn." Na den dood van Rogerius werd het door hem 
geschreven werk „in twee tractaeten verdeelt", nadat „de scetz en hetrou 
ontworp" eerst aan de Bewindhebbers der Oost-indische Compagnie ter 
Kamer van Amsterdam was „vertoont en behaechelijk geweest", door ze- 
keren A. W. (over wien beneden), voordat het ter perse gelegd werd, door- 
gezien en met korte „ Aenteyckeningen" voorzien. Uit de voorrede der 
Fransche vertaling schijnt men te mogen opmaken, dat de persoon, die 
hierbij als bemiddelaar optrad, een, niet genoemd, zeer beroemd Hoog- 
leeraar aan de Leidsche Universiteit is geweest. En zoo zag dan „De Open- 
Deure" het licht. Er doet zich hierbij echter eene bibliografische zwarig- 
heid voor : van Troostenburg de Bruijn nl. deelt mede (de Herv. Kerk 
in Ned.-Indiê, pag. 164, noot), dat Rogerius' werk, getiteld „Gentilismus 
reseratus" in 1649 aan de Leidsche Synode werd medegedeeld en na zijn 
dood uitgegeven (Leiden, 1651, 4°) door een rechtsgeleerde : A(ndreas) 
W(issowatius), die ook de Nederduitsche vertaling (Amst. 1651) bezorgd 
heeft. Dit bericht, dat ons boek oorspronkelijk in het Latijn zou zijn opge- 
steld, is in vele andere werken te vinden, doch hetLatijnsche boek schijnt 
nergens te bestaan ! Nu putte, naar mij de Heer L. D. Petit, conservator 
der Leidsche Universiteits-Bibliotheek, zoo vriendelijk was mede te deelen, 
van Troostenburg de Bruijn zijne wijsheid uit Schotel-van der Aa, die op 
hun beurt alles, wat zij over Rogerius vertellen, ontleend hebben aan C.G. 
Jöcher, Allg. Gelehrten Lexicon, 111, Leipzig 1751, pag. 2182, alwaar te 
lezen is: „Als nun R. 1647 wieder nach Hause gekehret,kamnachseinem 
zu Gouda 1649 erfolgten Tode eine Schrift un ter dem Titel: gentilismus 
reseratus heraus, welche A. W. oder Andreas Wissowatius hernach 1651 
zu Leiden in 4° in hollandischer Sprache .... edirt". Het is, naar het 
schijnt, niet vast te stellen, waarop Jöchers madedeeling berust, dat het 
geschrift oorspronkelijk in het Latijn uitgegeven zou zijn geweest. A 



XXVIII 

priori is dit onaannemelijk : een werk, in 't Latijn uitgegeven, zou i n d i e n 
tijd zeker niet zoo spoedig in 't Nederlandsch, Duitsch en Fransch ver- 
taald zijn geworden. Eene tweede questie is, of Rogerius zijn werk oor- 
spronkelijk in het Latijn opgesteld heeft. Hoewel het raadselachtig is, hoe 
Jöcher aan den titel „gentilismus reseratus" komt, levert ook deze be- 
wering grond tot twijfel. Immers dan zou daarvan wel iets vermeld zijn 
geweest in het bericht van Valentijn, waaruit wij nu slechts vernemen, dat 
de oorspronkelijke titel van 't werk ar ders luidde dan de latere („Baais- 
priesters of een beschrijving van 't leven der Bramines"). De twijfel aan de 
oorspronkelijk Latijnsche redactie is nog meer gewettigd wanneer men in 
de „Opdraght" leest : „doch betreffende het Leven, ende de Spreucken van 
den vermaerden Heydenschen Barthrouherri, endede Aenteyckenin- 
g en op de selve, hier achter volgende; de selve sijn van Dom. Rogerioghe- 
samentlycken gestelt, en gheschreven by syn eygene hant, naghe- 
laten". Deze aanteekeningen waren dus oorspronkelijk in het Nederlandsch, 
en in die zelfde taal zal het geheele werk wel door den auteur zijn gesteld. 
Nog iets : gesteld de oorspronkelijke tekst ware in 't Latijn gesteld geweest, 
dan zouden die tallooze Sanskrit en Tamil benamingen en woorden allen 
Latijnschen buigingsuitgang hebben moeten bekomen, en niemanddande 
auteur zelf (en die was tijdens de uitgave niet meer in leven) zou in staat 
geweest zijn den bedoelden vorm voor eene Nederlandsche vertaling daar 
uit op te maken. Ook op de vraag, wie met den „ervaren Lief-hebber der 
Outheyt" bedoeld is, die zich teekent A. W. JCtus^ is geen zeker antwoord 
te geven. Het is wederom Jöcher, die zegt dat Andreas Wissowatius ge- 
meend is, doch in zijn artikel over dezen persoon (deel IV, kolom 2024) 
vermeldt hij de uitgave van Rogerius niet. In 1632 studeerde te Leiden 
wel een Andreas Wissowatius, doch in de theologie, terwijl de „ervaren 
Liefhebber" zich Jurisconsultus noemt. 

Na de Nederlandsche uitgave verscheen in 1663 eene Duitsche vertaling, 
onder den titel : „Abraham Rogers Offne Thür zu dem verborgenen Hey- 
denthum : oder, vvahrhaftige Vorweisung deB Lebens und der Sitten samt 
der Religion, und dem Gottesdienst der Bramines, auf der KustChorman- 
del und denen herumligenden Landern : mit kurzen Anmerkungen aus dem 
Niederlandischen übersetzt : samt Christoph Arnolds Auserlesenen Zuga- 
ben" I) etc.Nürnberg 1663. De Fransche bewerking is getiteld, op de titel- 



i) Ik heb deze „Zugaben" doorgezien. Zij bevatten niets dat tot nadere verklaring 
van Rogerius strekken kan. 



XXIX 

prent : „La porte ouverte pour parvenir a la connoissance du Paganisme 
caché", en op het titelblad : „Le theatre de l'idolatrie, ou la porte ouverte 
pour parvenir a la cognoissance du Paganisme caché, et La vraye represen- 
tation de la vie, des moeurs, de la Religion, & du service divin des Brami- 
nes, qui demeurent sur les Costes de Chormandel, & aux Pays circonvoisins. 
Par Ie Sieur Abraham Roger, qui a fait sa residence plusieurs années sur 
les dites Costes, & a fort exactement recherche tout ce qu'il y avoit de plus 
curieux. Avec des remarques des noms et des choses les plus importantes. 
Enrichies de plusieurs figures en taille douce. Traduite en Frangois par Ie 
Sieur Thomas la Grue, Maistre és Arts & Docteur en Medecine. A Amster- 
dam, Chez Jean Schipper, 1670". De Heer van Someren, Bibliothecaris der 
Rijks-Universiteit alhier, maakt er mij opmerkzaam op, dat aan dit jaar- 
cijfer iets veranderd is; vermoedelijk heeft er eerst 1669 gestaan. In de 
fransche vertaling ontbreekt de opdracht, daarentegen zijn erbij wijze van 
aanhangsel aan toegevoegd twee stukken : i. „Extrait de laChineillustree 
du Reverend Pere A. Kirchere" (pag. 342 —365); 2. „Un abrege de la re- 
ligion des Payens, qui habitent sur les Costes de Chormandel" (pag. 366 — 
371). De platen in de Fransche editie zijn allen ontnomen aan en ver- 
groot naar het titelblad der Hollandsche uitgave. — De Utrechtsche Uni- 
versiteits-bibliotheek is sedert kort in 't bezit van een werk, getiteld: 
„l'Histoire des Bramines ou Ton voit les moeurs, la religion, Ie commerce 
et la maniere de vivre de ces peuples et des autres Pais circonvoisins .... 
impriraé a Amsterdam 1672. Het is mij gebleken, dat dit boek, op het 
titelblad na, volkomen identiek is met de Fransche uitgave; 
ook de toevoegsels worden er in aangetroffen. 

Het is hier de plaats om aan degenen, die mij zoo vriendelijk behulpzaam 
waren om gegevens van allerlei aard bijeen te brengen, openlijk mijn dank 
te betuigen : aan de Heeren Professoren Kern, Wichmann en Pulle te 
Utrecht, Hultzsch te Halle a/S., de Heeren J. F. van Someren en Dr. Bur- 
ger, Bibliothecarissen resp. der Utrechtsche en der Amsterdamsche Uni- 
versiteit, en eindelijk aan de Heeren G. P. Rouffaer, W. Nijhoff, en A. 
Rodrigues Pereira, Opperrabbijn der Ned. Port. Isr. gemeente te 's Hage. 





DE 
Op EX-D E URE 

Tot het 

Verbokgex heydendom 

ofte 

VTjcrachtLff) vertoc^h i>an het l.evcn 

end: Zeden imuilauderj Je Religie, 

enJe GodCdjenlt der Bramfses, 

opdeCwi CMORMAVDEi,.<;n<i 

de L anden duar cntrent: 

Door 

D.Abrahamvs Rogerivs, 

in fiin Lo'en Bciücnaer «les II 

£uangclii op de lëlve Cult. 

.^it fvrrte .4'tnttyckentngen.- 



By FrA'>-90ys Hackes, 

In't laei- 1051. 






OPDRACHT 

Aen de Erentveste, Achtbare, VVijse, seer voorsienighe Heeren, 
de Heeren Bewint-hebberen van de Geoctroyeerde Oost-Indi- 
sche Compagnie, ter Kamer van Amstelredam. 

Myn Heeren, 

Het is uyt de H. Gedenck-Schriften bekent, dat die alleen-vvijse 
ende vol-machtige Godt, die met hetsijnedoetnasijnwel-ghe- 
vallen, de verborgentheden der Salighmakende kennisse sulcks 
heeft bedeelt, en doen bedienen, dat de selve niet altoos even veel en 
verre, onder den Invvoonderen der Aerde zijn bekent gheweest. In 
de Eeiiwe voor de Wet, was de kennisse van dien alleen binnen de 
Huys-ghesinnen en Geslachten der H, Patriarchen, die alleen wisten 
te spreken van het Vrouwen-zoet ; van dat zaet, waer door alle Vol- 
ckeren op Aerden souden ghe zegent zvorden ; van dien Helt, wekken 
de Heydenen souden aenhanghen. Maer, wanneer het zaet Abrahams 
Isaacx ende lacobs, volghens de toe-segginge Godts, nu vermenich- 
vuldight, en gheworden was als de Sterren aen den Hemel, en het 
zant aen den Oe^cer van de Zee, soo heeft Godt dat selve alleen uyt- 
verkoren tot sijn Volck en Ghemeynte, boven alle Volckeren die on- 
der den Hemel zijn ; aen lacob verkondighde hy sijn V Voort, aen Is- 
raël stj'ne wij'sen en rechten, en dede soo niet aen eenigen Heydenen, 
ende liet haer niet weten sijne rechten : doch als nu de volheytdes tijts 
daer was, die de Heere bestemt hadde in sijnen eeuwighen raet ; en- 
de den beloofden langh verwachten Messias verschenen was in den 
Vleesche : so is de Saligh-makende kennisse voort gheloopen tot aller- 
hande Tongen, Volckeren, Natiën, en Gheslachten, die den Aertbo- 
dem bewoonen. Den Voorhanck in den Tempel scheurt ; den Scheyts- 
muur tusschen loden en Heydenen wort wegh ghenomen: dat gheen 
Volck en was, wort Godts l 'olck ghenoemt : en tot den Heydenen, die 
hem niet en kenden, seyt de Heere ^ hier ben ick. Het licht gaet op den 
ghenen die in duy stèren Lande woonen, en het Volck dat in duyster- 
nisse zvandelt, siet een groot Licht. Godts Heylwortgheset, enghesien 

3 



XXXIV 

tot aen de eynden der A er den. De Apostelen krijgen last, om te gaen 
predicken allen Volckeren ; en Christi ghetuygen te zijn tot aen de 
eyndeji der VVerelt. Haer stemme gaet uytin allen Landen, ende de 
-^gyptenaren, Samaritanen, Moren, Arabiers, en andere ghelooven 
in den Heylant ; en alle Gheslachten der Aerde worden in hem ghe- 
zegent. 

Doch al-hoewel het Gode niet ghelieft en heeft tot op desen tijt, 
de Saligh-makende kemiisse sijns Soons te laten komen, tot in China, 
en vele ghewesten van de Oostende West-Indien ; soo schijnt doch nu 
de ure daer te wesen, dat sich de Heere oock over haer erbarmen wil. 
De Elfde ure schijnt ghekomen, in welcke den Wijngaerdenier de 
laetste Arbeyders tot sijnen Wijnbergh roepen wil. De Heere des 
Avontmaels, die sijne knechten eerst ghesonden heeft tot de ghenoo- 
dighde, die hem versmaden ; daer na tot de kreupele, blinde, lamme, 
en gebreckelijcke, om die van de wijeken en straten der Stadt in te 
brengen tot sijn Avontmael : die siet datter noch plaetse is, en begint 
vast sijne knechten uyt te schicken, om te gaen totdieghene, die daer 
woonen op de weghen ende in heggett, om van daer te halen die ghene, 
waer mede siJn Huys m,oet worden volghemaeckt. Nu schijnt Godt met 
ernst te willen bevorderen, dat de volheyt der Heydenen in ga ; om 
oock alsdan Israël saligh te maken, als dit gheschiedt sal zijn. Door 
de laetste bekeeringhe der Heydenen, tot Christum, sal Godt den 
\odi&n jaloers maken, om oock te talen na den selven. 

Hier toe schijnt sich alles meer en meer te schicken in dese onse 
dagen. Hier toe heeft Godt nu eenige jaren gebruyckt t'samentelijck 
de Gheociroyeerde Oost-Indische Compagnie, van de welcke oock 
uwe A. A. voor als nu de Bewint- hebber en zijt. Waerlijck de Heere 
schijnt uwe A. A. te ghebruycken als sijne Voor-loopers, om den wegh 
te banen voor het H. Euangelium tot de blinde Indianen. Ghy hebt 
den Heere Christo airede een Poorte en ruyme deure gheopent, om 
tot die Natie in te gaen. Twijfifelt niet of de Heere maeckt uwe A. A. 
in die Landen sterck, en zegent uwen Koophandel in de selve, om 
dat hy, by die gelegentheyt, het rijcke sijnes Gesalfden aldaer op 
richten, ende de Zielen, die door het dierbare bloet Christi gekocht 
zijn, door den dienst sijner knechten vergaderen, ende tot sijne Ge- 
meynschap toe-brengen soude. 

Hier toe arbeyde soo vele Leeraren, die uwe A. A. jaerlijcks der- 
waerts henen schicken. En ghetuygen van de vruchten hares Arbeyts 
in desen, zijn so vele Kercken, die airede door meest alle de deelen 
van Oost-Indien, onder uwer A. A. gebiedt staende, opgerecht, en 



XXXV 

uyt den Inwoonderen des Lants versaemt zijn. Ende, indien yemant, 
so is den Eerwaerdigen, Godtvruchtigen, en We l~ge leerden Do*"- 
Abraham USROGERIUS, Z»'- G^^- yverigh en vyerigh gheweest 
om de bekeeringe der Indianen te bevorderen, ende Christo sijnen 
Heere Zielen te ghewinnen uyt de selve. In den jare 1630. issijneE. 
door een stereken drift tot het gemelte, in dienst van uwe A. A. ge- 
varen uyt het Vaderlant ; ende thien jaren tot Paliacatta, opdeCust 
Chormandel, en noch vijf jaren daer aen op Batavia, het Euangeli- 
um hebbende ghepredickt, beyde in de Nederlantsche en Portugij- 
sche Tale; soo is hy in den jare 1647. wederom hier te Lande aen 
ghekomen, sich met de wooningh nederslaende tot Gouda. Doch het 
heeft den Heere gelieft Anno 1649. hem door den Dootte roepen tot 
sijn Hemelsche Vaderlant. 

Hoe yverigh en oprecht hy gheweest zy, om den loop des H. Euan- 
geliums te bevorderen onder den Indianen, blijckt tastelijck uyt die 
onvermoeyde neerstigheyt, die hy, gheduerende sijnen dienst in 
Oost-Indien meer als yemant voor hem, aengewent heeft, om ^o. gron- 
den en verborgentheden van de Heydensche VV aen- Religie te door 
snuffelen ; trachtende der Indianen dwalinghen en sieckten te ken- 
nen, omme bequame onderwijsinghe en ghenesinge te konnen uyt 
vinden en toe passen op de selve. Ghetuygen hier van zijn velerhande 
Schriften, by sijne E. ghestelt ; oock Oversettingen van verscheyden 
Boecken in de Portugijsche Tale, die hy tot dienst der Indianen, en- 
de der gener die het Woort der Zaligheyt onder hun verkondighen, 
bearbeyt heeft ; ghelijck onder anderen zijn, het Gebede-Boeck van 
Haverman: Catechismusvan Lantsbergen : tneestalle de Psahnen Da- 
vids, door hem in rijm ende Portugijsch ghestelt : de Belijdenis-Pre- 
dicatie van lacobus Laurentius : Een verklaringe over den Heydel- 
berghschen Catechismus, by hem selvengemaeckt en gesteltin de Por- 
tugijsche Tale: eenighe stuc ken van het Nieuwe Testament. Ende 
benefifens dese, noch eenige andere seer dienstige Trans laten.W tlcko. 
alle onder de Weduwe berustende zijn ; ende sy willigh ende bereyt 
is, in handen van uwe A. A. over te gheven, omme de selve tot nut 
en dienst te laten komen, soo ende alsdan uwe A. A. verstaen sullen 
te behooren. 

A. A. Heeren, siet uyt dit jeghenwoordigh Tractaet van de Zeden 
en Gods-dienst der Bramines, den yver van den Overledenen, om 
der Heydenen dwalingen te leeren kennen, het rechte middel om te 
konnen komen tot der selver onderwij singe ; 't welck by den selven 
ghestelt, door aenporren van velen tot den druck volveerdicht ; ende 

3* 



XXXVI 

(Godt woude het alsoo) nu eerst door sijne Weduwe in 't licht ghe- 
geven, ende aen uwe A. A. aengeboden wort en opghedragen. Siet 
hier de Gheheymenissen van het huydendaeghsche Hey dendom op de 
Cust Chormandel, ende de Landen daer ontrent, ontdeckt, ende door 
Godts sonderlinghe beleyt aen den dagh ghebraght door den ghe- 
melten Dom- R o G E R l V M. 

Een van de voornaemste meest gheachte Bratnines, ghenaemt 
Padmanaba, hebbende doen af snijden het hooft-hayr van sijnerBy- 
sitten eene, die van goeden Huyse was ; zijnde 'tselve een groote 
smaetheyt onder die Natie ; ende daer door gevallen in ongunst by 
desselfs Vrienden, oock van den Heydenschen Gouverneur op die 
Custe ; is daer door ghenootsaeckt gheweest te soecken gunst en be- 
scherminge, by den Gouverneur, wegens de Compagnie, het gebiedt 
hebbende, op het Fort Paliacatta. En alsoo den ghemelten Bramine 
tot sijn voor-spraeck in desen ghebruyckte Do»"- ROGERIVS, het 
Praedick-Ampt, so in de Neerlantsche als Portugijsche sprake, des- 
maels bedienende op het Fort, en by den Heere Gouverneur seer 
aengenaem ; soo heeft Padmanaba, by dese ghelegentheyt, groote 
kennisse en gemeynsame ommeganck gemaeckt en gehouden met 
Dom. RoGERIO;de welcke door vlijtigh na vragen, ondersoecken, 
en t' samen-spreken van der Indianen Religie, tot de kennisse deser 
dingen gheraeckt is. Padmanaba redelijcken ervaren zijnde in de 
Portugijsche Tale, konde met Do"'- Ro G E R I O spreken ; ende braght 
menighmalen met sich, ten huyse Do™- ROGERII, eenighe andere 
Bramines, en onder de selve eenen Bramhte Dammersa, die veer- 
diger als hy in het Portugijs was, om sijne meeninghe over vele sa- 
ken bequamer te doen uyt drucken, door den selven. Ende hoewel 
het den Bramines niet gheoorloft is, hare Religie te ontdecken aen 
den Christenen, ja selfs de Wetten van haren Vedam, ende de ghe- 
heymenissen hares Gods-dienst niet en openbaren aen de Soudraes, 
dat is, aen den gemeynen Man, onder hare eygen Natie : So heeft 
doch Godt de saken sulcks beschickt, dat den Bramine Padmanaba 
alle het volgende aen Do^- ROGERIVS ontdeckt, en toe-ghelaten 
heeft, hy 'tselve uyt sijnen mont opteyckenen mochte : 'twelck oock 
alsoo van den selven geschiedt, en naderhant in soodanigen ordere 
gebraght is, als hier na volght ende ghelesen wort. 

Aenlangende de Aenteycketiingen op de Historie van het Leven en 
Zeden der Bramines, de selve zijn, na den Doot Do""- ROGERII 
2ai. G^d. daer by gevoeght van een ervaren Lief-hebber der Outheyt, 
wiens naem achter de aensprake tot den Leser ghesien kan worden. 



XXXVII 

Doch betreffende het Leven, ende de Spreucken van den vermaerden 
Heydenschen Bartkrouherri, ende de Aenteyckeningen op de selve, 
hier achter volgende ; de selve zijn van D°™- R O G E R I O ghesament- 
lijcken gestelt, en gheschreven by sijn eygene hant na ghelaten. Al- 
les zijnde by den selven gedaen, 07n de Heydensche VVaen-Religie 
te ontdecken ; anderen aenleydmge tegheven tot vorder onder soeck van 
de selve ; en voor-al, om de dwalingen der Indianen kennende, de selve 
haer te konnen aenwij'sen, daer van overtuygen^ en over te brengen 
tot de rechte kennisse Gods ende sijties Soons lesu Christi. 

Wy vertrouwen dat dit voltrocken werck, (waer van de scetz en 
het rou ontworp, voor desen aen uwe A. A. is vertoont en behaeche- 
lijck gheweest) niet en sal mishagen, maer uwe A. A. aenghenamer 
zijn, als sommige Journalen of Dagh-registers van gheringe saken ; 
oock als de Beschrijvingen van sommige Kleynigheden, daer wey- 
nigh of niets aen ghelegen is. Hier wort een verborgen Mijne ontdeckt, 
uyt de welcke voor-deel en winst voor den Sone Gods te halen is. 
Doet de selve wel bearbeyden : en geeft dat den Indiajien voor het 
ghene ghy van haer wegh scheept. Sy verhandelen aen uwe A. A. 
hare luweeleti, en allerhande Kostelijckheden: gaet ghy luyden 
voort haer toe te brengen de middelen tot de keitnisse des Soons Gods, 
die alle rijckdommen des Werelts overtreft ende te boven gaet. Soeckt 
oock de Zielen van die ghene, welckers Lant-vruchten en gewassen 
soo aenghenaem zijn ; en tracht het Euangelium weder onder de selve 
te doen planten, welckers vrucht het eeuwige leven is. Pooght rijck 
en geluckigh in Christo te maken, die ghene, die uwe A. A. rijck en 
gheluckigh maken door hare Waren en Koopmanschappen. Ende 
soo de Indianen voor het Wereltlijcke, door uwe A. A. ontfangen dit 
Geestelijcke, Godt sullen sy dancken in den dagh der besoeckinghe^ 
als sy, hare oogen geopent zijnde, bevinden sullen dat Godt, door 
■middel van den Koop-handel met uwe A. A. haer ghebraght heeft tot 
de Salighmakende kenjtisse Christi sijnes Soons, by de welcke alles 
te achten is voor dreck en schade, dat in de gantsche Werelt is. Godt 
verleene hier toe sijn zegen en ghenade, 'tvvelck bidt en vvenscht 

Jacobvs Scepervs, Predicant in Gouda. 

Wegens ende uyt Name van uwer A. A. Ooimoedighe Dienaresse 
Emmerentia Pools, Weduwe van 
D"™- Abrahamus Rogerius Z»i- G"!- 



Tot den Leser. 

Goet-gunstighe Leser ; 7 Is kennelijck dat de Oost-Indien nu eenen 
gheruymen tijt de vlaggen van de Christenen, ende over de vijf- 
tigh jaren van onse Natie selfs, hebben ghesien : ende dat de na- 
tuer ende ghestaltenisse der selver Landen, selfs tot in China ende 
lapon toe, by verscheyden in Europa airede soo bekent is gheworden, 
als of sy selfs naturellen ende in-boor lingen daer van waren : Sulcks 
dat ter geen Vogelen des Luchts, geen Visschen der Zee, geen Dieren 
der Aer den, geen Kr uy den der Bergen, geen Vruchten des V e lts, geen 
ghewas der Boomen, ende wat diergelijcke meer soude mogen zijn, 
ghevonden en werden, wekkers aert ende krachten sy nietvolkotnent- 
lijck en hebben onder socht, ende ons daer van gheheele Boecken latett 
toe komen. Het fatsoen dier Volckeren, haer leven ende manieren, hare 
neeringen ende hanteringen, weten sy ons seer pertinentelijcken af te 
beelden. Alleenlijck is dit te verwonderen, datter tot noch toe niemant 
en is te voorschijn gekomen, de welcke de fondamenten van haren 
Gods-dienst, het mergh van hare Religie, ons eenigher maten heeft 
weten voor te stellen. Maffaeus in sijne Indische Historiën verhaelt 
wel, dat te sijnen tijde seker Bramine, tot het Christen geloove bekeert 
zijnde, eenighe dingen, het Hey dendom betreffende, aen de Portugij- 
sen soude hebben geopenbaert, de welcke in hare Tale over -geset zijnde, 
hen souden zijn toe-ghesonden geweest : maer wat het se Ivige voor din- 
gen waren, is noytdoor den druck, onses luetens^ de VVerelt bekent 
ghemaeckt : ten is oock niet apparent ; ?tadien hy verklaert de selve 
niet waerdigh te achten om daer van yets den Leser sijner Historiën 
mede te deylen. Dit is wel waer, datter verscheyden gevonden werden 
de welcke seer veel, belanghende hare Tempels ende Gods-huysen, 
hare Priesters ende Leer aer s, der selver kleedinge ende gewoonten, 
hare Cceremonien, ende den gantschen uy ter lijeken Gods-dienst heb- 
ben geobserveert : maer evenwel niemant, die ons den rechten grontvan 
hare Religie, haer eygen gevoelen van Godt, ende de Goddelijcke sa~ 
ken, heeft weten uyt te drucken. ^tZy dat sulcks by gekomen zy, dat se 
door die dicke duy sternissen niet en hebben konnen sien, ende die me- 
nie hvuldighe f abulen, waer onder sy, met alle andere Heydenen van 
alle oude tijden, het pit van hare Religie bedecken, nieten hebben kon- 
nen verstaen. ^tZy datse het niet te pijne waer t geacht en hebben des e 
geheymenissen, de welcke hare Leeraers oock selfs door-gaens voor 
haer eyghen Volck ende Natie, ende die met haer in een ghevoelen 
staen, verborgen houden, curieusselijck te ondersoecken ; de welcke 



XXXIX 

nochtans, mijns oordeels^ seer nootsakelijck dienen geweten van den 
genen die eenige lust hebben, ende wekkers Ampt het is, ende daer toe 
oock gesonden werden, om die blinde Volckeren van duystere wegen 
af te leyden, ende te brengen tot het heldere licht des H. Evangeliums, 
ende de Saligh-makende kennisse onses Heer en lesu Chris ti. Want 
hoe sullen sy konnen ghelooven dat eenen anderen wegh, dan sy ge- 
woon zijn te gaen, beter is, ten zy datmen haer dat met goede redeyien 
bewijse f ende hoe sullen sy die bewijs-redenen konnen aennemen, by 
aldien sy weten dat haren ghewoonlijcken wegh den ander e7i gantsch 
onbekent is? Men moet niet meynen dat de Religie der Heydenen soo 
los ende op schroeven soude staen, datse gantschelijck niet weten en 
souden op wat fondatnenten de selve soude rusten, (ick spreke van ha- 
re Leeraers, ende niet van den ghemeynen Maft,) datse sonder Godt 
ende Gods-dienst in dese VVerelt leven. Dat sy verre ! Den Apostel 
Paulus Romeynen i. ende 2. ende de dagelijcksche experientie, heeft 
ons anders geleer t. Godt heeft haer in voor-leden wel laten wandelen 
op hare wegen otn hare overtredingen wille ; 7naer en heeft hem selven 
onder haer evenwel niet onbetuyghtghe laten. Vyt de sienlijcke dingen, 
ende hare oorsaken, hebben sy den onsienlijcken Godt bequamelijck 
konnen uyt vinden ; gelijck oock Aristoteles seyde, in sijn Tractaetje 
van de Werelt, dat Godt wel onsienelijck was, maer datmen evenwel 
hem. wel konde bekennen uyt sijne wercken. 7 VVelck seer wel met den 
Apostel F aiulo, in sijnen Sentbrief tot den Romeynen Cap. i. vers. 20. 
over een komt. Hy heeft oock de Patriarchen ende Propheten eenen ge- 
ruymen tijt onder haer laten wandelen : Abraham in Canaan, Gerar, 
ende elders ; Isaac, lacob, de kinderen Israëls, ende, na haer, leremias, 
in ^gypten ; Daniel in Babylonien ; andere andersints. Ende onder 
haer selfs verscheyden treffelijcke Mannen verweckt, ende haer met 
sijnen Gheest begaeft ; als lob, Melchisedech, ende dierghelijcke : van 
alle welcke sy vele van Godt, ende de Goddelijcke saken hebben konnen 
leer en, ende hare nakomelingen over laten. In haer heeftmen oock al 
van outs ghesien wat het licht der natueren alvermagh. Daer de loden 
een Wet van Godt hadden ontfangen, waer naer sy haer konden re- 
guleren, hebbejt sy haer o?itbloot zijnde van het opefibare woort Godts, 
moeten begheven tot haer, natuerlijck verstant, ende daer tiaer alles 
richten. Hier uyt is de Philosophie ontstaen ; uyt de Philosophie, de 
Kennisse Godts ; uyt de Kennisse Godts, de Religie. Dese Kennisse is 
in haer f allen tijden al vry groot geweest; oock soo verre, datse ghe- 
noeghsaem is om haer te verdoemen voor den Richter-stoel Godts. Sy 
hebben gheweten datter eenen Godt was : dat Godt^&m^ was : dathy 



XL 

Hemel, ende Aerde, ende alles datter in is, gheschapen hadde : dat de 
Zielen onsterffelijck waren. Sulcks dat Minutius Felix in Octav. ver- 
klaert dat de Philosophen in velen met de Christenen in een ghevoelen 
zijn gheweest; soo datter vele souden meynen, ofte dat alle Christenen 
nu ter tijt Philosophen zijn, ofte dat de Philosophen doen ter tijt 
Christenen waren. Ende lustinus Martyr. Apol. i . seght, dat de leere 
van Plato, niet veel en verscheelde van de geboden Christi. Niet dat- 
m^en moet gkelooven, met den selven lustino, dat Socrates eengoet 
Martelaer soude zijn gestorven, ende om de selve oorsaken, waer over 
de Christenen te sijnen tijde door-gaens beschuldight wierden, soude 
ghecondemneert zijn : ofte dat de comparatie die hy maeckt tusschen 
de Heydensche Philosophen, Socrates ende Heraclitus ; ?«^/ Abraham, 
ende andere voorname Mannen uyt den loden, de welcke oprechte 
Dienaren Gods waren, door het geloove iti Christum ghehey licht, voor 
goede munte soude doorgaen. Geensints ! 't Is wel waer dat sy,voor 
soo veel sy eenighsints verlicht zijn geweest, vele ende verscheydene 
heerlijcke dingen^ den Gods-dienst betreffende, hebben uyt ghevonden ; 
maer in so velen als sy door de menschelijkheyt zijn verhindert ge- 
weest, hebben sy oock groffelijcken gedivaelt. Want Godt, te rechte, 
sonder Godt, ende buyten de H. Schriftiiere, te soecken, is sich selven 
in eenen Doolhof steecken daer geenen uyt-gangh in en is. Cui veritas 
comperta sine Deo, cui Deus cognitus sine Christo, cui Christus ex- 
ploratus sine Spiritu sancto, cui Spiritus sanctus accommodatus sine 
fidei Sacrament© ?6>j/d?^Tertullianuslib. i. de Anima cap. \. ende dat 
fnet reden. V Vant m.en siet doorgaefis dat de gantsche Theologie der 
Heydenen van alle oude tijden, oock soo wanneer de Philosophie in 
haer fleur is geweest, ende aldertneest heeft uyt-gesteecken, altijt m,et 
een dicke ende duystere wolcke der dwalingen, ende het beste desself s 
met een deckmantel der fabulen, is over togen geweest, 't Gene sy van 
de Propheten, ende andere Matinen Godts, hadden ge leert, hebben ha- 
re nakomelingen bedorven. Vele heylige dingen, seght Austoiel^s 
lib. 12. Metaphys. cap. 8. zijn ons van de Oude naghelaten, maer de 
nakomelingen hebben de selve vervalscht. Ende het ghene de Philo- 
sophen door haer vernuft hadden bekomen, hebben sy niet geheelijck 
ende volkomen, uytvreese van het gemeyne Volck derven ope^ibaren. 
Pythagoras, Anaxagoras, Plato, de Stoici, ende met haer by na alle 
andere Philosophen, seght losephus lib. 2. cont. Appion. {doet daer 
by ; ende voor al de Gymnosophisten ende Brachmanes) hebben wel 
een smaeck ghehadt van Godt ende sijne eyghenschappen, maer en 
hebben de waerheyt van hare leere het ghemeyne Volck, dat nu al- 



XLI 

rede met een contrarie voor-oordeel inghenomen was, niet derven 
voor stellen. 7 Selve ghetuygen oock lustinus, Theodoretus, ende on- 
tallijcke andere. Xenophon Atheniensis, seght Clemens Alexandri- 
nus in TTooTQfrrTtx^, soude de waerheyt wel ghetuygenisse gegeven 
hebben, ten ware dat hy het vergift ghevreest hadde. Sulcks datter 
wel /' allen tijden eenighe voncxkens ende stralen van de Goddelijcke 
waerheyt onder de Heydenen glieweest zijn, ende gheschenen hebben, 
maer alleenlijck, gelijck Tertullianus lib. i de Spectac. cap. 2, seght, 
naturali jure, non familiari ; de longinquo, non de proximo. 

Ditverstanten is e'oemvel oock in de nakomelingen, tot op den htiy- 
digen dagh toe, niet f eenemael uytghebluscht. Want na de komste 
des Messiae hebben oock hare Afgoden, de Duyvelen selfs, hoewel on- 
zuilligh, na het getuygenisse Augustini, ende verscheyden Oraculen, 
dickmaels lesum Chris turn moeten ver heer lijeken ende prijsen. Die 
nu soodanigen kennisse van Godt ende de Goddelijcke saken hebben ; 
die weten dat de Zielen onsterffelijck zijn, ende hier namaelseen eeuwi- 
ghe vreughde, ofte pijne, te veru'achten hebben ; ten kan niet anders 
zijn, of sy ynoeten oock een Religie hebben, ende sekere fondamenten 
waer op sy de selve f onder en. Dese fondamenten dienen ondersocht, 
ende ghekent. V Vant so langhe men de fondamenten van hare Religie 
niet en weet, is het onmoghelijck hare Leeraers den mont te stoppen : 
soo langhe men de Herders niet en kan doen swijghen, is het beswaer- 
lijck de Schapen aen een andere stemme te gewennen. Hier na dient 
dan m.et allen ernst ghetraght, op dat die ghene, die air ede weten dat- 
ter eenen Godt is, oock mogen leer en wien hy is ; ende hem kennende, 
oock lesum Christum leer en kennen, ende Godt ver heer lijeken: opdat 
alsoo tot de natuerlijcke Kennisse Godts, gevoeght werde de Kennisse 
door het F Voort, ende den Sone Godts ; de welcke, ghelijck hy is het 
uytghedruckte Beelt sijns Vaders, alsoo oock de volkomen Kennisse 
Godts den sijne?i openbaert. Dit be-ooghenden den seer Godtvruchtigen 
Dof". Abrahamus Rogerius Z^i. in sijn leve?i bedienaer des H. Evan- 
geliums tot Paliacatta op de Cust Chormandel in Oost-Indien ; heeft 
binnen den tijt van thien jaren, {zijnde den tijt sijnder residentie al- 
daer) alle moghelijcke vlijt ende neerstigheyt aen-ghewent, om achter 
de geheymenissen, ende de rechte fondamenten van der Heydenen 
Gods-dienst te geraken : hem selven tot dien eynde seer f amiliaer hou- 
dende met eenighe Bramines, by de Oude BrdLchmnnes ghenoemt, Luy- 
den die met een extraordinair verstant, ende uytmujitende gheleert- 
heyt, pleghen begaeft te zijn ; den wekken oock selfs Pythagoras ende 
Plato niet geschaemt en hebben, om hare wijsheyt ende kennisse, te 



XLII 

gaen besoecken ; van den wekken men oock hout datsy meest alle hare 
Philosophie ontleent, ende tot den Griecken over gebraght hebben : de 
welcke oock noch huyden-daeghs voor de gheschickste, verstandichste, 
ende beguaemste onder de Heydenen gerekent werden. Metdese Luy- 
den, segghe ick, ende voornamentlijck met eenen Padmanaba, heeft 
hy, by seker voor -val hem daer toe goede occasie prcBsenteer ende, seer 
naeuwe correspondentie onderhouden ; tnet den selven verscheyde dis- 
coursen dien aengaende ghevoert] gucBstien gemoveert; disputen ge- 
houden, ende alles by ghebraght waer door hy eenighsins meynde tot 
de kennisse van haer gheloove te kannen geraken : van den wekken hy 
oock verscheyden dinghen, het Leven ende de Zeden der Bramines, de 
vermaerste Priesters ende Leeraers der Heydenen ; haer gheloove 
ende Gods-dienst, mitsgaders de practijcke ende oeffeninghe desselfs 
betreffende, ende de selve in twee Tractaten verdeylt ^), geprcBpareert 
om door den druck ghemeyn te maken. Dewelcke wanneer nu onlanghs 
onder de perse souden gebraght werden, nty door sekere goede Vrien- 
den zijn mede-gedeylt', met versoeck de selve met aendacht te willen 
over lesen, ende by aldien ick eenighe bedenckinghen daer op soude 
moghen hebben, de selve daer by te willen voeghen. We lek billick ver- 
soeck accepterende, zijn hier uyt dese korte Aenteyc keningen ontstaen, 
het jegenwoordige leven endegeloove der selver Bramines met het oude 
Heydendom, ende oock eeniger maten met het lodendom ende Chris- 
tendom verghelijckende . Met het lodendom ende Heydendom ; om 
dat hare Voor-ouders vele ende verscheyden dingen van't eene ge- 
hoort, ende van^ t ander behouden hebben, ende dese hare nakomelingen 
laten toe-komen. Met het Christendom ; om dat {behalven alle andere 
redenen ende motiven) het notoir ende seker is, dat het licht des H. 
Evangeliums in voor-tijden tot verscheyden Natiën ende Vokkeren 
in de Indien, ende oock tot dese Bramines selfs, is door gebroken ghe- 
weest : waer door het lichtelijck kan gheschiedt zijfi datter noch yets, 
hoe wel bedeckt, daer vati by haer is over gebleven. Getuygen hiervan 
zijn noch huyden ten dage soo vele S^ Thomas Christenen op de Cust 
Chormandel, ende daer ontrent, alsoo na den Apostel Thomas, die m,en 
voor seker hout haer het Christen gheloove eerstmael verkondight te 
hebben, genoemt : wekkers gebeenten Mafifaeus oock wil datvan MeHa- 
pour, nu S*. Thomas, na Goa, noch onlanghs geleden, souden overghe- 



i) Het hier volgende wijkt in de Fransche vertaling eenigszins af : „a fait que nous 
ayons eu Ie tout, il n'y a pas longtemps, divisé en deux petits traitez par un certain fort 
sfavant, et fort renommé Professeur dans l'Université de Leyden, lesquels j'ay taché avec 
luy de faire imprimer & mettre en lumière, y adjoutant quelques petites remarques". 



XLIII 

braght zijn. Nader hant heeft oock Demetrianus, Bisschop van Alexan- 
drien, ghelijck Hieronymus, in sijnen Brief 2.6. Magnum Oratorem, 
verhaelt, seker Stois Philosooph, Funtsenus ghenaemt, in Indien ghe- 
sonden, om Christum by de Brachmanes, ende andere Philosophen 
van de selve Natie, te verkondighen. Soo heeft oock Athanasius eenen 
Frumentium, by seker ongheval in de Indien vervallen, ende van daer 
weder ghekeert zijnde , Bisschop ghemaeckt hebbende, den selven weder- 
om na de Indien ghesonden, om het H. Evangelium aldaer onder de 
Heydenen te predicken, ghelijck daer vanghetuygen Zozomenus, So- 
crates, Theodoritus, eride andere. 

Dese Aenteykeninghen dan hebbe ick oorbaerlijck gheacht daer by 
te voeghen, of sy misschien eenigh behulp konden gheven om, haer eeni- 
ger maten te beter te konnen overtuygen, ende met haer eyghen Wa- 
penen te bevechten ende f onder te brenghen : daer in volghende de 
voetstappen Cypriani, Tertulliani, Hieronymi, Augustini, Lactantii, 
Arnobii, ende alle de Out-vaderen de welcke oyt teghen de Heydenen 
gheschreven hebben ; oock des Apostels Pauli selfs, soo wanneer hy te 
Athenen in Areopago teghen de Heydensche Philosophen disputeerde. 
Dese alle en hebben noyt ghetracht om, haer voor eerst ende principa- 
lijck met Schriftuer-plaetsen te weder legghen ; wel wetende dat die 
ghene, wekkers Religie sy wenschten verdelght ende uyt-gheroeyt te 
zijn, by haer gheen geloof en souden m,eriteren ; maer daer toealleen- 
lijck te voorschijn ghebracht de Oraculen ende spreucken van Apollo, 
Trismegistus, Orpheus, de Sybillen, ende a7tdere ; de selve met de H. 
Schrift confererende ende f samen-voegende , om haer alsoo van de 
waerheyt, die sy onwetende gheleert hadden, te overtuygen, haer meer 
ende meer daer in te vorderen, ende de rechte gr onde?i der selver te 
doen verstaen. Dit middel is f allen tijden seer nootsakelijck gheacht 
van die ghene, dewelcke de bekeeringhe der Heydenen sochten te be- 
vorderen ; soo dat Augustinus meynde, dat niemant daer toe bequaem 
en was, de welcke in hare schriften, den Godts-dienst betreffende, niet 
wel gheverseert en was. VVaeromme wy oock nu nieten konnen twij- 
felen, ofte de Kercke Godts in't gemeyn, ende y der Christen itit by- 
sonder, sal met het uyt-geven van dese Tractaeten, op soodanighen 
maniere, eenen aenghenajnen dienst ghedaen werden. Eensdeels, op 
dat een yder siende die dicke duysternissen daer in de Heydenen wan- 
delen, ende hare gheestelijcke blintheyt, meer ende meer oorsake neme 
Godt Almachtigh van gantscher herten te loven ende te dancken, dat hy 
ons, die niet beter en waren dan sy-luyden, daer uy thee ft ver lost ; dat 
hy ons tot sijne Kinderen heeft aenghenomen, sijne Wetten ende In- 



XLIV 

settingen, ;«^/ Israël, bekent ghemaeckt, het licht des Evangeliwns la- 
ten op-gaen, op den Kandelaer gheset, ende tot noch ioe laten schijnen, 
de verborgentheden 07iser saligheyt ontdeckt, ende sijnen eenigh-ghe- 
boren Sone gheschoncken, op dat een yeghelijck die in hem ghelooft 
niet en verderve, niaer het eeuwige leven hebbe. Ten anderen oock, op 
dat die ghene, wekkers Ampt ende beroepinge het is onder die Volc ke- 
ren te verkeeren, ende van den Heere ghesonden zijn om hem aldaer 
oock een Kercke ende Ghemeynte te vergaderen, nu eenen goeden voet 
hebbende, meer ende meer mogen trachten tot volkomen kennisse van 
kaer gheloove te gheraken ; de fondamenten van hare Religie uyt te 
vinden, de selve ghevonden hebbende, te verbreken, ende een ander te 
legghen dat vast ende onbeweeghelijck is, ende alleen beguaem tot een 
eeuwigh-duerende timmeragie. VVy en konnen niet twijfelen, of dit 
heer lij ck beginsel van 0°"^. Rogerius TA. sal anderen een spoor ende 
prickel zijn om daghelijcx ^neer ende m.eer te onder soecken ; voorna- 
mentlijck soo wanneer sy by experientie sullen bevinden, dat dit de 
rechte Medicijne is om. de blinde Heydenen siende te tnaken ; het be- 
quaemste middel om, de dooiende op den rechten wegh te brenghen, en- 
de alsoo vele lesu Christo te ghewinnen. VVaertoewy Godt bidden 
dat hy ghe lieve sijnen zeghen te verkenen, Amen. 

In Leyden, den 26. December 1650. 
A. W. JC'"s. 



HET EERSTE DEEL, 

Van het Leven en Zeden der Bramines 

op de Cust Chormandel ende de 

Landen daer ontrent. 

Het I. Capittel. 

Vande Vier Hooft- stammen der Heydene^i, op de Cust 
Chormandel. 



Ons voornemen is niet alleen in dit Tractaat te verthoonen het Le- 
ven ende de Zeden é^tx Bramines; maer oock te ontdecken haer 
Geloove ende Godsdienst. Wij sullen derhalven dit werck in 
twee deelen verdeelen, ende in 't eerste voorstellen het Leven ende 
Manieren der Bramines, ende het ghene daer toe behoort : ende in 
't weede hare Religie ende gevoelen vande Goddelijcke saken, mids- 
gaders de practijcke, ende oeffeninghe der selver. Doch eer dat wy 
ai2. a.penvangen te spreken vande Zeden ende het Leven der Bramities, 
ende het gene daer toe behoort, sal het noodigh zijn te voren een 
weynigh opening te doen, belangende de Stammen ofte Gheslachten, 
uyt welcke de Heydensche Natie, op de Cust Chormandel, bestaet ; 
want dat sal licht ende klaerheyt geven, om des te beter te verstaen, 
het ghene hier naer gheseght sal werden. 

Den Bramine Padmanaba (uyt wiens mont ick hebbe alle de ver- 
borgentheden van 't Heydendom die in dit Boeck ontdeckt werden) 
ghetuyghde, datter vier generale Stammen, ofte Gheslachten, onder 
dese Natie waren. Doch al-hoewel het scheen datter vijf Stammen 
behoorden gerekent te werden, nochtans soo seggen sy datter maer 
vier en zijn, midts datse de vijfde niet waerdich en achten onder de 
Gheslachten te rekenen. Dese vier zijn, de Stamme der Bramines ; 
de Stamme der Settreas; der VVeinjas; ende der Soudras. In orde, 
gelijckse hier gestelt zijn, volgense malkanderen, ende overtreffen 
oock malkanderen in weerdigheyt. Soo dat de eerste ende aensien- 



lijckste, is de Stamme der Bramines]]di sy seggen oock dat dese al- 
derweerst ende aengenaemst by Godt soude zijn. Den Bramine Pad- 
manaba seyde, dat ghelijck onder alle Beesten, de Koeyen ; onder 
alle Vogelen, den Vogel Garrouda ; (vvelcke is een rooden Sperwer, [3- 
met een witten ring om den hals,) onder alle Boomen, den Boom 
Rawasittou ï) ; dat oock so onder alle Menschen ende Gheslachten 
der selve, de weerste, ende aengenaemste, by Godt was, de Stamme 
der Bramines. Ende sy hebben oock onder haer Volck veel aensiens, 
sulcx dat het by haer een sake is, die buyten alle tegen-spreken is, 
dat de Stamme der ^r^ïwz'w^i' de eerste plaetse onder de Gheslachten 
toekomt, ende alle de andere, van hoe aensienlijcken Gheslachte 
datse oock zijn, erkennen geerne dat de Stamme der Bramines in 
voortreffelijckheydt haer overtreft. Den Vedam 2), ofte deser Hey- 
denen Wet-boeck, heeft veel aensiens tot dese Stamme gebracht, 
midts datse, als door Goddelijcke Ordonnantie, heeft gheordonneert, 
dat gheen Bramine om eenighe faute, hoeleelijck, ofteschandelijck, 
die oock soude mogen zijn, gedoot mach werden; maer wanneer dat 
een Bra^nine sich soo mocht komen te mis-loopen, dat hy de straffe 
des doots weerdigh soude zijn, soo moeten hem, in plaetse van dien, 
de oogen uytghesteken werden ; want een Bramine te dooden, is na 
haer seggen, een vande vijf groote sonden die niet licht verghe ven 
en konnen werden ; sulcx dat den Vedam, ofte Heydens Wet-boeck, 
heeft geordonneert ; dat die ghene, de welcke een Bramine doot 3), 
twaelf jaer in Pelgrimagie moet gaen, ende dat hy met het becke- [4- 
neel van den ghedooden Bramine in sijn hant, aelmoessen moet gaen 
bidden, ende dat hy 't ghebedelde daer uyt moet eten, ende drincken, 
na 't verloop vanden gheseyden tijt moet hy veel aelmoessen ghe- 
ven, ende een Tempel ter eere van Eswara bouwen. Doch indien een 
Bramine sich inden Oorloge begave, om andere te dooden, soo en 
soude het soo grooten sonde niet zijn een Bramine doot te slaen ; 
ende in dat gheval en is den Doot slager niet gehouden alle het bo- 
ven-geseyde tot boete te doen, maer hy kan dan hier mede volstaen 
(indien hy 't vermoghen heeft) dat hy een Tempel ter eeren van Es- 
wara op-bouwe, 

De tweede Stamme in ordre, is de Stamme der Settreas, 'twelck 
oock een sake is die buyten dispuyt is, ende van alle de andere min- 

i) Is de asvattha (ficus religiosa) bedoeld ? Misschien Tamil arasa of arasu f 

2) Zoo is de Tamil vorm voor Skt. veda (nom. vedah). Onder „veda^' moeten in dezen tijd 
zeker ook wel begrepen worden de adat-boeken (dharmasastra's), die feitelijk de laatste uit- 
loopers van den Veda zijn, en vooral de cosmologieen (purana's). 

3) Vgl. Ap, dhs. I. 24, 7—21 (S.B.E. II, pag. 79) en MBh. XII. 35. 2 vlgg. 



der Stammen voor waerachtich wort erkent. Dese zijn de Edelen des 
Landts, welcke aldaer Rajes ghenoemt werden, van welcke den Co- 
ninck het hooft is, waerom hy oock in 't begin sijner Brieven schrijft, 
den Raja der Rajes, den Godt der Rajes. 

In oude tijden hadde dit Gheslacht der Edelen maer twee tacken, 
waer van de eerste wierden ghenoemt Souriwansjam ï), ende had- 
den haer naem vande Sonne, want Souri beteyckent de Son in 't 
Samscortam, welcke is een Tale daar alle de verborgentheden van 't 
Heydendom in beschreven zijn, welcke onder de Bramines in ach- 
tinge is, ghelijck in Europa onder de gheleerde de Latijnsche Tale. 
Dese werden alsoo ghenoemt, om datse de rechte Stamme der Ede- 
len zijn. Den anderen tack wort genoemt Somowansjam ^), ende 
hebben haren naem vande Mane, want inde gheseyde Tale betey- 
ckent Somo de Maen. Behalven dese twee tacken, zijnderjeghen- 
woordigh veel meer andere, wiens Edeldom soo hoogh niet en soude 
fs] zijn, uyt oorsake dat deselve haer hebben vermenght met andere 
Gheslachten, ende daer door haer Edeldom seer verbastert. De twee 
eerste genoemde trouwen wel onder malkanderen, maer sy en sullen 
niet trouwen met die ghene, die van haer Edeldom soo seer verval- 
len zijn. 

Het Ampt der Edelen is het Lant te beschermen, ende voor het 
selve sorghe te draghen, met ghewelt den Vyant teghen te staen, te 
besorgen dat de Bramines geen ghebreck en lijden, daer op te letten 
dat alles in 't Landt wel toe gaet, dat Recht ende Justitie sijnen 
voortgang hebbe, ende om in 't kort te seggen, haer komt toe het 
Lant wel te gouverneren. Doch indien sy arm zijn, gelijcker veel ar- 
me Edelen zijn, want midtsdien datse op haer Landerijen moeten 
leven, ende buyten die geen bysondere inkomsten en hebben, gheen 
Koopmanschappen ter hant moghen nemen, ende haer Huysghesin 
door Kinderen dickwils seer vermenichvuldight, datse meer behoe- 
ven als haer inkomen bedraeght, soo laten sydickmaels arme kinde- 
ren na, dese moeten dan den Edelen die van vermogen zijn, voor 
Soldaten dienen. 

De derde Stamme is de Stamme der VVeinsjas: In dese Stamme 
zijnder eenige die Comitijs =) ende eenige die Sitti weapari 3) ghe- 

i) Zoo volgens de overlevering van het Visnu-purana; tot het eerste behooren de ksa- 
triya's afstammend van Ik^vaku, tot het tweede de van Purüravas afstammende. 

2) Kömati's zijn de leden der handelskaste in Z. Indië. 

3) Sitti = Mal. chetty, Tamil shetti; zij beantwoorden aan de Banyans van het Noorden. 
Het bijvoegsel weapari doet denken aan Skt. vyaparin (nom. vyüpari) : „zich afgevend met" 
(= „zakeod doend" ?). 



4 

noemt werden. Yeder der selve drijft datse de rechte Weinsjas zï}n, 
doch dit verschil hangt noch aen den spijcker, sonder uyt-spraeck. 
Dese Luyden generen haer met Koopmanschap, ende daer van le- 
ven sy, den Bramine Padfnanaba seyde dat sy haer daer in recht, 
sonder te bedriegen, moeten dragen, datse oock op de Koopman- 
schap niet al te veel en moeten winnen. Dese Luyden ghedraghen 
sich meest in haer maniere van leven als de Bramines, want daer de 
Stamme der Settreas^ ende der Soudraes, oock Vis en Vleesch eten, 
(uytgenomen Koeyevleesch, 't welck in 't ghemeen aen alle de Stam- 
men door den Vedam is verboden, soo dat ghelijck de Mahometanen 
sich onthouden van Verckensvleesch, soo oock hier onthouden sich [^J 
alle de Stammen van Koeyen-vleesch, ende sy hebben daer vry 
meerder schrick en grouwel van, als de Mahometanen van 't Ver- 
ckens-vleesch.) Soo onthouden haer oock de FF<?ï«j/i3:j'vanallesdat 
leven oyt ghehadt heeft, even gelijck de Bramines, ghelijck wy hier 
na verhalen sullen. 

De vierde Stamme zijn de Soudraes\ dese zijn het gemeyn gepeu- 
pel. Dese Stamme heeft onder haer veel, ende verscheydenGheslach- 
ten, waer van yeder drijft dat hy de andere overtreft, ende om dies- 
wille ist, datter menichmael in dit Landt eenen grooten twist ont- 
staet, indien dat het een, of het ander Gheslacht, in 't trouwen, ofte 
in 't begraven der dooden, yets meer doet, als ghewoon is, daer van 
geraeckt menichmael een gantsche Stadt in op-roer, gelijck my noch 
indachtigh is, dat in 't jaer 1640. inde maent van /(«««dir/wj, de gant- 
sche Stadt Paliacatta, ghelegen op de Cust Chormandel, in roere 
was, om dat de Palijs ^), dat is het Geslachte der Hoender-koopers, 
in 't begraven van een harer dooden, een kleet op de aerde hadde 
uyt-ghespreyt, waer over dat den dooden ghedragen soude werden : 
dit heeft het Geslachte der Cauwreaes 2) niet willen lijden, voor- 
ghevende dat dat haer toe quam, ende niet den Palijs ^ ende ofwel 
sy dat selve een tijt lang met oogh-luyckinghe, hadden geleden, dat- 
se het selve evenwel niet langer en wilden toestaen, also dat den t^*] 
dooden eenige dagen onbegraven werde gehouden, totter tijdt toe, 
dat door Authoriteyt vanden Gouverneur onser Natie aldaer, den 
dooden wiert begraven. Waer over dat de Palijs soo vertoornt zijn 
gheworden, dat sy, met wijf ende kinderen, uyt de Stadt zijn ghe- 



i) Waarschijnlijk zijn bedoeld de Palli's, de leden eener Dravidische landbouwkaste, 
vgl. Baines, Ethnography (in den Grundriss der Indo-arischen Phil.), p. 74. 

2) Koravas (ook Koramas, Korachas) de nomaden van Zuid-Indië, vgl. Baines op. cit. 
pag. 106, 107: „the great gipsy Iribe of the South". 



trocken, ende hebben de Cauwreaes tot een openbaer gevecht uyt- 
geroepen, ende nadien dat dese Palijs onder de Geslachten der Sou- 
draes eenige hebben die in tijt van verschil, het met haer moeten 
houden, soo ist dat sy, door dreygementen, oock deselve uyt de Stadt 
geroepen hebben, ende derhalven zijn op den 23. Ianuarij\ alle de 
Timmer-luyden, Smits, ende Gout-smits, endealledie van dese Am- 
bachten waren, uyt de Stadt gheweken, ende die inde Stadt bleven, 
en wilden niet wercken. Ende eer dat dit gheschil heeft by konnen 
gheleght werden, isser veel onlust ende tijt ghepasseert, ende ten is 
niet sonder bloetstortinge toe ghegaan, want inde maent van Moert 
zijnder 15. Palijs, vande Cauwreaes, in een ghevecht om ghebracht, 
sulx datmen siet hoe precijs dat yeder Gheslachte der Soudraes op 
het sijne staet. 

Hier voren is gheseght, dat de Stamme der Soudraes heeft onder 
sich veel Geslachten, Dese hebben yeder eenen bysonderen Naem, 
waer door sy van d'andere onderscheyden zijn, ende dickwils oock 
verscheyden Ambachten, waer mede sy haer generen; doch wert 
van een vande beste Geslachten gehouden de VVellala ^), eenige 
van dese Gouverneren, eenige generen haer met Lant-bouwerije. 
Daer na seggense dat souden volgen de Ambria 2), de meeste van 
dese generen haer met zaeyen, eenighe dienen de Groote, doch te 
Paliacatta generen sy haer oock met Metselen. De andere Gheslach- 
ten sal ick hier stellen volghens haer ordre, midts datse noch niet eens 
onder malkanderen en zijn, wie behoort voor te gaen, maer yeder 
drijft heftigh, ende gheeft voort, dat sijn Gheslacht beter is. De 
Cauwreaes zijn een seer groot Geslacht, sy noemen 't het Geslacht 
der drie hondert ; onder dit Geslacht werden aenghenomen, alle die 
haer Geslacht vergeten hebben, ende daerom zijn als sonder Ge- 
•^^■J slacht, dit Geslacht vergelijcken sy derhalve by de Zee, dewelcke al 
het water der Rivieren ontfanght, ende noyt vol en wert ; eenige van 
dit Geslacht Gouverneren, vele zijn Schilders, welcke de Lijn-waten 
schilderen, die tot kleedinghe soo van haer Natie, als oock van ande- 
re over Zee, namentlijck in Aracan 3), ende in 't bysonder in Pegu 3), 
alwaer dese Schilderijen seer getrocken ende gebruyckt werden, 
noodigh zijn. Vele zijn Soldaten. De Sitty zijn Koop-luyden, ende 
oock Sacke-dragers, soo wanneer dat sy geen vermogen en hebben 



i) Vellalan, Tamil landbouwers, waarvan er tegenwoordig i 2V» millioen worden aan- 
getroffen, vgl. Baines, op. cit. pag. 54, 55. 

2) De Ambria kan ik niet thuis brengen, 

3) Distrikten van Burma. 



6 

om Koop-handel te drijven. De 'Paly zijn Hoender, ende Vercken- 
koopers, ende verkoopers, eenighe zaeyen, sommige Schilderen, 
sommige zijn Soldaten ; in ouden tijt, soose seggen, zijnse beroemt 
gheweest van kloeckmoedigheyt inden Oorlogh, ende datse Mannen 
in 't Velt waren. De lenea zijn Wevers, nauwlijcx den twintighsten 
wort een Soldaet. De Cottewanien verkoopen Vruchten, als Pisang 
&c. ghelijck de Sittijs. De Illewanien ^) verkoopen oock Vruchten, als 
Vijgen, Cocos, ende lagara, dat is swarte Suyker. De Kaikulle 2) is 
een veracht Volck, de Vrouwen zijn veel Hoeren, 'twelck onder haer 
voor geen schande gehouden en wert, de Mans zijn Dansers, eenige 
Weven, eenige Zaeyen, eenighe dienen voor Soldaet. De Sitticaram 3) 
zijn Koop-luyden, doch verschillen vande Sittijs boven ghenoemt, 1^9-] 
welcke oock Koop-luyden zijn, door de soorte van waren diese ver- 
koopen. De Caltaja 4) zijn Gout-smits, Yser-smits, Steen-houwers, 
Timmer-luyden, Metselaers. De Carrean zijn Visschers, die met 
groote netten visschen, De Patnouwa visschen met kleine netten. De 
Maccova visschen oock met groote netten. De Callia zijn oock Vis- 
schers, die oock haer bysondere wijse van Visschen hebben. De Co- 
nacapiile zijn Schrijvers. De Gurrea zijn Herders. De Bargetirrea 
zijn oock Herders, doch dese zijn Bergas, 't welck onder dit Volck 
een seker eerlijck Geslacht is. De i?z<^^2 zijn Landt-bouwers, eenighe 
zijn Soldaten. De Camawaer zijn Landt-bouwers, veel zijn Soldaten. 
De Berga-willala zijn veel Landt-bouwers. De /««ö;d?zzijn veel-tijdts 
Soldaten, weynigh zijn Landt-bouwers. De Moutrea zijn veel Solda- 
ten, 't Geslacht Tolowa en isser niet meer overigh, sy getuygen dat 
den Naem alleen bekent is, 'tGeslacht Palla is onder alle de Ge- 
slachten der Soudraes het geringste, want het is een weinigh beter 
in aensien dan de Perreaes, daer van wy hier na spreken sullen. Doch 
onder de Soudraes^ behoort oock het Gheslachte der Correwaes, dit 
is een Geslacht, dat yets bysonders, ende particuliers heeft ; dese 
Luyden hebben nergens geen woon-plaets, noch blijvende Stadt, ge- 
lijck d'andere Geslachten, maer sy trecken steets door het Landt, 
met wijf ende kinderen, sy woonen in kleyne Huttekens, die sy voor 
korten tijt, buyten de Steden, opstellen, soo wanneer sy vertrecken. 



i) De Ilavans, vgl. Baines § 47. 

2) De Kaikkölans, vgl. Baines § 40. 

3) Misschien de Chitrakaras; vgl. Thurston, Castes and Tribes of S. India, vol. II, pag. 
102 ; doch dit zijn schilders. 

4) De hier volgende kasten heb ik niet allen kunnen thuis brengen ; de Patnouwa rijn 
blijkbaar de Pattanavan's (Thurston, op. cit. VI. pag. 177); de Riddi zijn de Reddi'sof Kapu's 

(op. cit. III. pag. 222). 



leggen sy deselve, met haer Huys-raet, die weynich is, nevens haer 
potten ende pannen, op kleyne Eselkens, welcke sy tot dien eynde 
by sich hebben. Dese Luyden geneeren haer met 't sjoupen ^), ende 
Tatous 2), te maken, dat is met kleyne Wannen, daermen den Rijst, 
als hy ghestampt is, mede want ; ende met decksels, daermen den 
Rijst-pot mede toe-deckt, als den Rijst gekoockt is, door welcke men 
het water vanden Rijst doet af-loopen. Dese Luyden voeren oock, 
vande Zee-strandt, Landt-waert in. Zout, op haer kleyne Eselkens, 
ende door dien dat haer Eselkens kleyn zijn, ende weynigh konnen 
draghen, ende de Luyden arm, soo ist datse 't Lant door Tol vry zijn, 
ende ongemolesteert worden ghelaten. Daer wert gheseyt dat de 
Vrouwen deser Correwaes, welcke ordinaris met een Mande onder 
den arm gaen, Waer-seggen konnen. Dit maken sy de Luyden diets, 
't welck sy onder-vinden dat haer niet schadelijck en is, alsoo sy daer 
door geen kleyn ghewin vande Luyden en trecken. 

[ï°] Het II. Capittel. 

Vande Perreaes, een Gkeslacht, f welck de Heydenen niet weerdigh 
en achten^ om onder haer Gheslachten te reeckenen. 

In 't voorighe Capittel hebben wy ghesproken vande Vier Hooft- 
stammen der Heydensche Natie, op de Cust Chormandel ende de 
Landen daer ontrent : in dit Capittel sullen wy handelen vande 
Perreaes 3), 't welck een seer veracht Volck onder de Heydenen is, 
dit Volck achtense niet weerdigh dat onder haer Gheslachten, als 
een Gheslacht, ghetelt soude werden. Sy en willen oock niet toe- 
staen datse onder haer woonen, maer dese Perreaes^ ende Perre- 
sijs^ (met den eersten Naem werden de Mannen, met de tweede de 
Vrouwen van dit verachte Volck ghenoemt) woonen inde Steden by 
malcanderen, op een houck vande Stadt, ende op 't platte Landt 
woonen sy, niet inde Dorpen, maer een groot stuck weeghs af-ghe- 
sondert van 't Dorp, bouwen sy hare Huysen, invougen dat het 
schijnt een kleyn Dorpjen op sich selfs te zijn. Sy en mogen uyt de 
Water-putten, welcke de Luyden des Dorps ghebruycken, gheen 
water halen, maer hebben ontrent hare Huysen haer eygen water- 
putten, ende op dat d'andere Stammen, onwetende, gheen water uyt 

i) Blijkbaar hetzelfde als sioup van pag. 96, vgl. Index. 

2) Misschien Hind. tattx of tati. 

3) De Paraiyan's (= Pariah's), vgl. Baines, op. cit. § 49, 75. Het Tamil equivalent van 
skt. candala. Door Perrea geeft Padmanabha dan ook Bhartrhari's cattdala weer (beneden : 
„van den wegh na den Hemel" VJIIe Capittel, vs. 4). 



de putten der Perreaes mochten halen, soo moeten de Perreaes bee- 
nen van doode beesten, tot een teycken ende waerschouwinge dat 
het putten der Perreaes zijn, ontrent hare putten werpen, het welck 
oock geschiedt ende na ghekomen wert, ende daer door werden de 
putten der selve ghekent. Dese Luyden en moghen inde Steden, door 
de straten, daer de Bramines woonen, niet gaen, ende op 't platte 
Landt en moghense inde Dorpen der Bramines hare voeten niet set- 
ten : haer is oock den inganck inden Tempel van haren Godt VVist- 
nou, ende Eswara verboden. De reden is om dat sy by den Bramines 
voor onreyn werden ghehouden, ende derhalven souden sy door hare 
onreynigheyt de Bramines, ende oock den Tempel, welcke sy voor '^"•^ 
heylighe plaetsen houden, verontreynighen. 

Dese Luyden generen haer in 't Landt met zaeyen, met graven 
ende delven, met mueren van huysen, die van aerde gemaeckt wer- 
den, op te maken, ende bouwen by na de gantsche huysen der ghe- 
meyne Luyden, want den Timmerman daer weynigh, ofte geen 
werck by na aen en vint ; oock gaense om met alle vuyl werck dat 
niemant doen en wil, doch sy doen 't ghewilligh na dien dat het hare 
beroepinghe is. 

Dese Luyden zijn seer vuyl van spijse, want behalven eetbare 
spijse, eten sy Koeyen, Paerden, Boeken, Hoenders, ende alles dier- 
ghelijcke meer dat de moort ghesteken is, soo dat het niet te verwon- 
deren en is, datse seer weynigh, onder haer Volck, werden gheacht, 
ende voor onreyn aenghesien, bysonder vande Brafnines, die soo 
veel vande uytwendige reynigheyt zijn houdende, ghelijck de Pha- 
riseen. 

Onder dit Gheslacht sorteren twee soorten, waer van de eerste 
simpelijck Perreaes, ende de andere Siriperen, ghenoemt werden. 
Het handt-werck van dese laetste is, met Leer om te gaen, ende het 
selve te bereyden, toornen daer van te maken, ende dierghelijcke 
dingen meer. Sommige derselve dienen voor Soldaten. De eerste 
ghenoemde Perreaes souden beter van Gheslacht zijn, dan de twee- 
de, weshalven sy in gheenderley wijse in de huysen der Siriperen 
eten sullen, doch de Siriperen sullen wel eten in de huysen der Per- 
reaes^ ende voor de selve moeten sy oock eerbiedigheyt doen, met 
de handen op te lichten, ende voor haer op te staen, 't welck vermits 
in 't jaer 1640. te Paliacatta een seker Siripere niet en heeft willen 
doen, hebben hem de Perreaes aenghegrepen ende het hayr af ghe- 
sneden, 't welck de grootste affront ende smaet is die yemant aen 
ghedaen kan werden. 



[12.] Dese Siriperen, wanneerse Trouwen, en mogen gheen Pandael^) 
oprechten aen welck dat meer als drie staken zijn. Staet te weten dat 
het daer te Lande het gebruyck is, dat ahvaer een Bruyt in huys is, 
daer worden voor de deure eenighe staken op ghericht, weicke bo- 
ven, wat hooger als een mans langte, met lichter staeckjes overdeckt 
werden, waer op groente gheleght wert, om schaduwe daer onder te 
hebben, ende om de staken die de stijlen zijn, ende recht op staen, 
werden Pisang bladeren ghebonden, als zijnde teyckenen van 
vreughde. Dit gheseyde ghestel, wort een Pandael, inde sprake des 
Landts aldaer, ghenoemt ; nu tot de toe-richtinghe van dusdanich 
een Pandael en moghen dese Luyden niet meer dan drie staken heb- 
ben, ende by aldien sy hier in sich te buyten ginghen, de gantsche 
Stadt soude daer over in roere gheraken. 

Op dese Luyden haer hals leght sekere servituyt, want soo wan- 
neer datter een van 't Gheslachte der Comitijs, der Sittij's, der Oly- 
slagers, der Palijs, der Smits, ofte Gout-smits overleden is, ende van 
vermoghen, ende willen 't haer een kleet laten kosten, 't welck sy 
aen de Siriperen gheven, soo moeten dese Siriperen haer Baert laten 
af schrappen, ende soo wanneer den dooden buyten de Stadt, ofte 
Dorp, ghebracht wert, om ghebrant, ofte begraven te werden, moe- 
ten achter het Lijck gaen. Doch die niet van vermoghen en zijn, la- 
tense simpelijck achter het Lijck gaen, ende geven aen yeder der 
gheseyde daer voor een Fanuni =*), ofte anderhalf, dat is, een stuck 
gelts, dat daer de waerde van seven groot bedraeght. 

Het IIL Capittel. 

Vanwaer dat de Bramines haren Naem hebben, ende vande 
verscheyden Secten der selve. 

Den Bramine Padmanaba seyde, dat sy dien Naem hadden van 
Bramma, (doch wie dat die zy, sullen wy hier na verhalen) en- 
de datse desen Naem ter eeren van hem droegen, alsoo sy haer 
rekenen van hem afkomstich te zijn. 't Is wel waer, datse oock ge- 
voelen, dat de andere Stammen mede van hem haer afkomst heb- 
[i3-] ben, doch dat evenwel sy den Naem van Bramma hebben, om datse 
uyt het principaelste deel des selven, namentlijck uyt het Hooft, 
voort ghekomen zijn ; doch dat de Settreas uyt de Armen, de VVeins- 
j'as uyt de Dyen, de Soudraes uyt de Voeten desselven voort gespro- 

i) TaraW pandal, „hut". 

2) Benaming van een kleine munt in Z. Indië, uit T&mW panam ,geld". 



lO 

ten zijn ») ; het welck dan vanden Brarnines tot een bewijs van haer 
meerder weerdigheyt, boven andere Stammen, in ghebracht wert. 

De Brarnines zijn onder malcanderen verscheyden, ofte ten aen- 
sien van hare professie, ofte ten aensien vande maniere hares levens. 
Ten aensien van de professie, zijnder sesderley Brarnines \ de VVeist- 
nouwa ; de Seivia ; de Smaerta ; de Schaerwaecka ; de Pasenda ; en- 
de de Tschectea. 

Die vande Secte VVeistnouwa zijn, segghen dat VVistnou óen 
oppersten Godt is, ende datter niemant hem ghelijck en zy; ende 
van wegen datse desen V Vistnou voor den oppersten Godt erkennen, 
wordense VVistnouwa genoemt. Doch die van 't Gheslachte Soiidra, 
wanneerse in hare professie met dese accorderen, soo werdense Daet- 
seri 2), dat is, dienstbare ghenoemt. Doch staet te weten, soo wan- 
neer dese soo genoemt werden, dat is soo te verstaen, seyde den Bra- 
mine Padinanaba, dat sy dienstbare der Brarnines zijn, 't welck de 
Brarnines houden voor een groote eere voor den Soudraes, dat sy 
dienstbare der Brarnines ghenoemt mogen werden. Sy maken dese 
Luyden wijs, dat den dienst, diese aen den Brarnines doen, dat Godt 
dat soo acht, even of het aen hem selfs ghedaen ware ; sy betuygen 
aen den Soudraes, dat die van haer Gheslacht, tot bescherminghe 
der Brarnines, haer leven laten, datse na de doot, inde plaets van De- 
wendre 3) gheraken. Soo wanneer dat de Brarnines genoemt werden t^*-] 
met den naem van Daetsja, of Dasa, 't welck oock dienstbaer be- 
teyckent, soo wert daer mede verstaen, datse Gode dienstbaer, ende 
eygen zijn; ende ten is niet te verstaen invoegen als vanden Soudraes, 
want 'tis verre daer van daen, dat sy bekennen souden aen eenighe 
Stamme dienstbaer te zijn. 

Doch dese ghenoemde Secte VVeistnouwa is wederom in tween 
verdeelt; de eerste werden ghenoemt TadwadiV Veistnouwa 4), ofte 
Madwa VVeistnouwa s). Sy dragen den naem van TadwadiV Veist- 
nouwa, om datse, soo sy voor-geven, heftighe disputeerders zijn, die 
grondelijck van Godt, ende Goddelijcke saken, weten te discoureren, 

i) Deze uitspraak is reeds in de oudste Veda-teksten te vinden. 

2) Volgens Thurston, Castes and Tribes II, pag. 12: „(/<7^ar«isa mendicant casteof 
Vaifnavas; . . , some Dasari's are servants under Vaijnava BrShmans". 

3) d.i. in den indroloka, het Walhalla der Ksatriyas. 

4) d.i. waarschijnlijk /a//ï/(2(f«« {^om.tattvadi), vgl. Dubois, Hindumannerscustomsand 
ceremonies, 2e ed. pag. 123 : tatuvadis, en vgl. verderop „tadwa, kennisse Godts", 1. taitva. 

5) d.i. miidhva vaipiava, de volgelingen van den Visnuiet Madhvacarya, die in 't begin 
der 14e eeuw levend, het dvaita of dualisme van den jïvatman (individueele ziel) en den pa- 
ramatman (wereldziel) leerde, tegenover den éivaiet Sankara, die het advaita (monisme) 
verkondigde. 



II 

ende deselve te verweeren ; want Tadwadi beteyckent, inde Tale 
Samscortam , een disputeerder, ende Tadwa, kennisse Godts. Doch 
den Naem van Madwa hebbense van eenen Madwa Atsjaria, welck, 
na haer segghen, den eersten vinder, ende dichter, van dese Secte is. 
De tweede soorte der VVetstnoinva, wert ghenoemt Ramanouja 
VVeistnouwa ; Sy draghen desen Naem Rantanoufa, van eenen Ra- 
mattouwa Atsjaria '), welcke een Stichter, ende Dichter, van dese 
Secte is geweest. Yeder van dese FF(?w/«ö«tföheeftsijnbysondere 
maniere, ende wijse, van sich te teyckenen. De Tadwadi \.QyckQntr\ 
haer selven ^) daghelijcx met een wit streepje, dat van de neus op- 
waerts naer het Voor-hooft loopt, als oock op de slapen des hoofts, 
ende ter plaets daer de armen sich voeghen aen 't schoer-blat ; als 
oock op beide de borsten, met een teycken in 't ronde, soo groot als 
een dubbelde stuyver ; sy segghen dat dit het merck van VVistnou 
soude zijn, ende dat het haer dient tot een Wapen, waer door dat sy 
teghen den Duyvel, ende lamma den Helschen Richter, beschermt 
werden 3), soo dat gheender selvedehanden aen haer slaen, noch haer 
ghenaken derft. De Tadwadi diO^w aen VVistnou belofte 4)^ dat sy 
[15.] hem voor den eenigen Godt sullen erkennen, die sy dienst schuldich 
zijn, sonder dat sy yemant anders voor Godt sullen aennemen, of als 
Godt dienen : doch dit doen sy daer noch by, dat het niet genoegh en 
is soodanigh een belofte te doen, maer dat oock een Goddelijck, en- 
de deuchdelijck leven, t'allen tijden, betracht moet werden, ende dat 
de ghedane belofte, die niet en wert beleeft, dat die niet tot profijt 
en sal strecken, maer dat sulcke Dienst-knechten haer verdiende 
straffe krijghen sullen. 

Dese geseyde Tadwadi VVeistnouwa hebben een Opper-hooft 
harer Secte, ende woont Lant-waert in van Paliacatta, in een plaets 
Combeconne ghenaemt, aldaer wel bekent, hy en draeght geen koor- 
deken om den hals, ghelijck de andere Bramines, als hier na ghe- 
seght sal werden ; hy en heeft oock gheen Vrouw, maer wanneer hy 



i) RSmSnuja-ScSrya in het midden der 12e eeuw (tusschen 1017 en 1 137). 
a) Dit komt vrij wel overeen met wat Wilson, Essays and lectures on the Religionof the 
Hindus, London 1862, deel I, pag. 143 bericht. 

3) Vgl. Wilson op. cit. I, pag. 41 : „The efficacy of these marks is verygreat : wearetold 
in the Kasi khanda that Yamadirects his ministers to avoid such as bearthemandthesame 
work observes that no sin can exist in the individuals wbo make useof them, be tbey of 
whatever caste". 

4) Vgl. Wilson l.c: „The essential dogma of this sect .. . is the identification of Visnu 
with the suprème spirit, as the preëxistent cause of the universe, from whose substance the 
world was made". 



12 

dien staet aenvaert, verlaet hy alles, hy gaet ordinaris met een Bam- 
bou-riet inde hant. 

De Ramanouja VVeistnouwa teyckenen sichselfs «) meteentey- 
cken, 't welck by na is als een Griecxsche Upselon 2), 't selve op 't 
voor-hooft makende, beginnende vande neus streckende na boven 
toe, hier toe ghebruycken sy Namou^), een stoffe by na als wit krijt 4); 
doch daer de armen sich in 't schouderblat beweghen, daer branden 
sy een ander teycken, ende segghen dat dit inghebrande teycken in 
haer Vleesch ghenoegh zy, ende dat sy niet noodigh en hebben sich 
daghelijcx op al haer Leden te mereken. Dese segghen, dat soo wan- 
neer sy eens met een oprecht, ende goet herte, haer Gode begeven 
hebben, ende belofte ghedaen van sijn Dienaerste sullen zijn, sonder 
yemant anders te erkennen, dat het selve ghenoegh is, ende al ist 
sake dat sy, inde reste hares levens, sich niet wel en draghen, dat [^'^•1 
evenwel Godt om die ghedaen belofte, haer ghenadich salzijn, ende 
dat hy haer het boos ende sondigh leven niet tot straffe en sal toe- 
reeckenen. Sy segghen dat VVistnou den ghenen, die hy eens in sijn 
Liefde heeft aenghenomen, noyt en sal verlaten, sy brenghen hier 
toe by, dat gheen Vader sijn kint sal dooden als 't sich mis-gaet, dat 
den Mensch niet en kan sonder sonde leven, ende dat het derhalven 
niet moghelijck en is, dat VVistnou, dien hy eens aenghenomen 
heeft, wederom verlaten soude ; doch veel andere saken meer zijnder, 
waer in dat dese Ramanouja vande Tadwadi VVeistnouwa ver- 
schillen. 

Dese Ramanouja VVeistnouwa mogen haer Hooft met gheen 
hooft-doeck decken, ghelijck de andere Bramines doen, maer gaen 
bloots hooft, het hayr is haer kort af ghesneden, uyt-ghenomen een 
vloek hayrs op den kruyn des hoofts, de welcke achter afhangt, en- 
de inden selven is een knoop geknoopt. Doch het Opper-hooft deser 
Secte, dewelcke in Cansjewaram^ een seer vermaerde Stadt in 't 
Coningrijck Carnatica sijn residentie hout, alsoo hy een man van 
aensien ende respect is, heeft dit voordeel onder de sijne, dat hy een 
stuck doecks om 't hooft hebben mach ; doch niet altoos, maer soo 
wanneer hy yemant te sprake sal staen. 

De Ramanouja seggen, dat sy beter van Secte zijn dan de Tad- 



i) Over de merken der Ramanuja's vgl. Wilson, op cit. I, pag. 41. 

2) Dit stemt overeen met Thurston, Castes and Tribes, I, pag. 348. 

3) Drukfout voor Namon? namam in Tamil is althans de b e n a m i n g van het sekte- 
merk. 

4) Het zoog. gopichandana, dat eigenlijk uit DvSrakS, de aan Kr?na gewijde stad, be- 
hoort te komen. 



13 

wadi, ende dat om dese redenen, dat sy haer met gheen Koopman- 
schap en bemoeyen, als oock om dat sy in geen Hoer-huysen en gaen, 
of indien 't mocht geschieden van yemandt vande hare, dat sy daer 
over hart ende ernstich van haer Over-hooft werden bestraft, 't Is 
oock den Tadwadi niet gheoorlooft in soodanighe huysen te gaen, 
doch evenwel als sy 't doen, soo en werden sy daer over niet aen- 
[^7-] ghesproken noch bestraft, gïié[\]ckondtr dt RamanoujaghesohïtdX., 
ghelijck selfs den Bramine Damersa, zijnde vande Secte Tadwadi, 
bekende. 

De tweede Secte der Bramines, Seivia, ofte oock Aradh-iha ï) 
genoemt, seggen dat eenen Esvvara 2) den Oppersten Godtis, ende 
dat alle de andere onder hem staen, ende minder zijn, ja selfs oock 
VVistnou, den wekken de V\Hst7iouvva voorgeven dat den Opper- 
sten Godt soude zijn. Die van 't Geslachte Soudra zijn, wanneer dat 
sy in 't gevoelen met dese Bramines over een komen, werden Sjan- 
gam 3) ghenoemt. Dese Secte teyckent haer Hooft, met drie of vier 
streepen, met assche van Koe-dreck ghebrant. Sommighe van dese 
draghen om den hals een sekeren Steen, ofte Af-godt, die sy Lin- 
gam 4) noemen, doch sommighe draghen hem in 't hayr haresHoofts; 
hare kinderen laten sy hem dragen, als sy acht, ofte thien jaer out 
zijn, in Was bekleet, met een koordeken om den arm ; die desen Lin- 
gam draghen, doen 't tot een bewijs, ende opentlijcke belijdenisse, 
dat sy ten vollen hare hope, ende vertrouwen, op Esvvara stellen, 
ende datse gheen anderen Godt, dan hem, erkennen. De Soudraes, 
die desen Lingam draghen, onthouden sich soo wel van Visch ende 
Vleesch, ende alles dat oyt gheleeft heeft, als de Bramines. 

De derde Secte wort Smaerta 5) ghenoemt, dese hebben, (ghe- 
lijck den Bramine Padmanaba ghetuyghde, die oock selfs van dese 
Secte was) tot een Dichter, ende vinder harer Secte, eene Sancra Ats- 
jaria ghehadt. Dese segghen dat VVistnou, ende Esvvara^ een zijn, 



i) Aradbya heeten in Z. Indië de priesters der Saiva Lingayats, vgl. Wilson, op. cit. I, 
pag. 225 en uitvoerig over hen Thurston, Castes and Tribes I, pag. 50 vlgg. 

2) Isvara („de Heere") een naam van Siva-Rudra. 

3) Over de Jangama's vgl. Wilson, op cit. pag. 219. 

4) Wilson, op cit. pag. 224: „The type is of small size madeof copper or silver, and is 
commonly worn suspended in a case round the neck, or sometimes tied in the turban'". 

5) Vgl. Buchanan bij Wilson, op. cit. pag. 196: „The most numerous classhere, and 
which comprehends about one-half of all the Brahmans in the Lower Camatic, is called 
the Smarta Sect, and its membres are the followers of Sankara Acarya. They are commonly 
said to be of the sect of Siva, but they consider Brahma, Visnu and Isvara to be the same as 
the creator, preserver and destroyer of the uni verse. They are readily distinguished by 
three horizontal stripes on the forchead, made with the ashes of cowdung". 



14 

al-hoewel datse onder verscheyden Beeldenghedient werden, ende 
hebben een af-keer daer van, dat den eenen seght VVistnou is den 
Oppersten Godt, ende dat den anderen Esvvara daer voor hout. lek 
en hebbe noyt konnen bespeuren dat dese haer uytwendigh teycke- 
nen met eenich teycken, waer doorse van andere onderkent konnen 
werden. Onder het ghemeyne Volck schijnen dese soo veel navolgers t^^-] 
niet te hebben, alsoo haer dese sake al wat te hoogh gaet, ende haer 
begrip en kan dit niet bereyken, ende des te min, nademael de Bra- 
mines dit onder haer voor een verborgentheyt houden. 

De vierde Soorte wert Schaervvaecka ^) ghenoemt, dese zijn van 
't Gheslacht der Epicureen, sy ghevoelen dat dit leven, het eynde des 
menschen is, ende datter na dit leven gheen ander en volcht, alles dat 
andere van het toekomende leven segghen, dat loochenen sy, ende 
segghen datmen 't haer bewijse, ende soo thoonen, dat sy het met 
haer oogen sien konnen, of soo niet, dat sy 't niet ghelooven sullen. 
Dat dese in haren ommegang onder den menschen haar wel draghen, 
dat doense, seyde den Bramine Padmanaba^ niet om in het toe-ko- 
mende leven yets goets daer voor te verwerven, maer om daer door 
lof by de menschen te bekomen. Dese schijnen meest van 't humeur 
van Plinius te zijn, dewelcke bespot alle het ghene de menschen, 
vande wooninghe der Zielen, na de doot des Lichaems, segghen, en- 
de hout sulcks voor raserije ende eenen droom, ende seght dat van- 
den mensch, na de Lichamelijcke doodt, niet meer overich en is, dan 
daer te voren was, eer hy ontfanghen ende gheboren was, ende lacht 
met die ghene, die het overblijven der zielen gheloofden, ende daer 
mede inde ure des doots haer sochten te troosten. 

De vijfde Secte wort ghenoemt Pasen da 2); dese seggen dat de Wet, 
dat is, de Leere die onder de Heydenen aldaer gheleert wert, niet 
waer en zy, sy en passen daer oock niet op, maar sorghen alleen voor 
den buyck, ende laten alles zijn beloop hebben, want sy houden 't 
met de voorige oock daer voor, dat met dit leven den mensche een 
eynde heeft. Hoe kan 't zijn, seggense, dat den mensche, die tot as- ^^^'^ 
schen verbrant is, ende stoff is gheworden, dat die weder levendigh 
soude werden ? Doch met dese reden en spreken sy niet teghen het 
Christelijcke gheloove vande opstandinghe der dooden, waer van sy 
gheen kennisse en hebben, maer spreken daer mede tegen het ghe- 
voelen der Heydenen, welcke den ommeloop der tijden ghelooven. 



i) Over de Carvaka's vgl. Wilson, op cit. I, pag. 22; een overzicht hunner wereldbe- 
schouwing ib. pag. 360. 
2) Pasanda is de algemeene naam voor „Ketter". 



15 

ende drijven dat eens den tijdt komen sal, dat alles ghelijck het nu 
is, wederom soo wesen sal : dit ghevoelen verwerpen sy, ende en wil- 
len 't niet aennemen. Dese, ghelijck de Bramine Padmanaba seyde, 
zijn slimmer als de voorighe, niet alleen daer in, dat sy dit ghevoelen 
hebben, ende op het Gheslacht geen acht en nemen, maer oock om 
dat sy, als de Beesten, gheen onderscheyt en maken tusschen Vader 
ende Moeder, Broeder ende Suster, sy eten by yeder een, sy slapen 
by yeder een, ende segghen dat sy inde Persoon van een ander 
Vrouw, haer eyghen beslapen. Den Bramine Padmanaba ghetuych- 
de, dat dese Godtloosheydt daer uyt sproot, om dat dese Menschen 
niet en vraeghden naer den goeden naem by de Menschen, ende oock 
[20] gheen ander leven, na dit leven, en verwachteden. Doch dese zijn be- 
schroomt, met de vorige, haer gevoelen opentlijck te belijden, alsoo 
sy het perijckel hares levens vreesen, want den yvre gheest van an- 
dere, dese grouwelijcke Godtloosheyt niet kennende verdragen, lich- 
telijck de sulcke op 't lijf souden vallen, ghelijcker oock in voorighe 
tijden vele om dit Gheloove zijn om-ghebraght. 

De seste Secte wert ghenoemt Tschectea ^); dese segghen de noch 
VVistnou, noch Esvvara^ maer dat eenen 7V^^^^/? den oppersten 
Godt soude zijn, dat VVistnou, Esvvara, ende Bramnia, van hem 
haren oorspronck hebben, ende datse door kracht desselven zijn, en- 
de dat de Werelt, ende alles datter in is, door hem is ende bestaet. 
Dese zijn den voorighen oock daer in ghelijck, dat sy sich den Vedam 
niet en willen onderwerpen, ende willen dat men 't haer alles so be- 
wijse, dat sy met haer oogen sien, ende haer handen tasten konnen. 
Dese drie laetste Secten worden vande Heydenen voor Ketters ghe- 
houden, ende hebben seer weynigh na-volgers van haer boos ghe- 
voelen. 

Het IV. Capittel. 

Hoe dat de Bramines, door maniere van leven van mal- 
kandereji onderscheyden zijn. 

Die ghene, dewelcke door de manier van leven, haer vande andere 
Bramines af ghesondert hebben werden lagijs 2) ghenaemt, soo 
wanneer 't Bramines zijn ; doch soo wanneer eenighe Soudreas 
soodanigen wijse van leven aennemen, werden /(?^z;'j2) ghenaemt ; en- 



1) De Sakta's, die de Sakti, d. w. z. de energie der goddelijke natuur in actie als hoogste 
wezen erkennen, verpersoonlijkt in Laksmi, de Sakti van Visnu, en Parvati of Durga, die 
van Siva. 

2) Deze onderscheiding tusschen lagijs (yagins'i) en logijs is niet duidelijk. 



i6 

de dese af-gesonderde in leven zijn, of V Vaiiaprastas, ofte San-jasijs, 
ofte Avadoutas. 

De VVanaprastas zijn Luyden, die met wijf ende kinderen haer 
na de Bosschen begheven, alwaer sy van 't Aert-ghewas, ende vande 
Vruchten der Boomen, die het Bosch voort-brenght, leven, ende en 
arbeyden niet. Onder dese zijnder eenighe soo scrupuleus, datse niet t'^-1 
een wortelken uyt de aerde sullen uyt trecken, op dat sy haer niet 
en mochten besondighen, als oorsake zijnde dat een Ziel uyt den 
Lichame verhuyse, ende alsoo dese maniere, van inde Bosschen te 
leven, voor seer Heylich wort gehouden, soo ist oock datse dese voor 
seer heylighe Luyden houden. 

De San-j asijs i) zijn Luyden, dewelcke de Werelt, ende alle We- 
reltsche vreuchde, soo sy segghen, aen een kant setten, dese zijn vry 
precijser, ende meer in-ghebonden, in haer leven, als de voorighe. 
Dese en moghen niet trouwen, sy en moghen gheen Betel QX.tr\, niet 
meer dan eens daeghs mogen sy spijse ghenutten, ende tot het nut- 
ten van spijse, ende dranck, en moghen sy gheen kopere beckens ^), 
welcke onder de Heydensche Natie, op de Cust C/iormandel^ ghe- 
meyn zijn, ghebruycken ; maer sy moeten uyt aerde Vaten eten, en- 
de drincken, ende van aelmoesse leven. Sy gaen ghekleet, met een 
kleet in roode aerde gheverwt 3), inde hant draghense een lang Bain- 
bou-riet, sy en mogen gheen geit hebben, ja noch gout noch silver 
en moghense raken, nergens mogen sy een blijvende plaetse nemen, 
steets moeten sy van d'eene plaetse, na d'ander vertrecken, ende soo 
sy een nacht op een plaets vernachten, de tweede en mogen sy daer 
gheensints by voegen 4): doch eens in'tjaeristhaergheoorlofttwee 
Maenden op eene plaetse te blijven, waer toe sy, in 't ghemeyn, een 
plaetse, die onder haer Heyligh wert ghehouden, verkiesen, inde 
welcke, soo het haer goet dunckt, sy niet alleen twee Maenden, maer 
den gantschen tijdt hares levens, vermoghen te verblijven, doch in 
andere plaetsen, die onder dese Heydenen niet voor Heyligh en wer- 
de ghehouden, en mogen sy niet langer, dan gheseght is, overblijven, 
ende sich onthouden, 

Dese San-jasijs, ghelijck den Bramine Padmanaba ghetuyghde, 
moeten ses Vyanden overwinnen : Tem. 6rt;;z«, datis, Begheerlijck- l^^^-l 



i) Over den leefregel der Sannaysins vgl. bijv. Baudh. dhs. II. i8. 2 vlgg. (S. B. E. XIV, 
pag. 279). 

2) Vaikh. dhs. II 6. 2 wordt onder de benoodigdheden van den Sannyasin genoemd de 
mrdgrahatn. 

3) Het/èajaya, vgl. Baudh. dhé. II. 11.21 (S.B. E. XIV, pag. 260). 

4) Vgl.Gautama dhé. III. 21 (S. B. E. II, pag. 192). 



ï7 

heyt. Ten 2. Croota, dat is, Toornigheyt. Ten 3. Lopa, dat is, Gierig- 
heyt. Ten 4. Madda, dat is, Hooghmoet. Ten 5. Liefde op de Werelt- 
schesaken '). Tenó. J/a/jara;, dat is, VVraeckgierigheyt 2). In desen 
strijt moetense den gantschen tijdt hares levens aenhouden, op dat- 
se, na behooren, haer tot meditatie van Goddelijcke saken souden 
begheven. Die dusdanich een maniere van leven leyden, wanneer 
datse van 't Gheslacht der Bramines zijn, werdense San-jasijs ghe- 
noemt, doch soo wanneerse vande Stamme 6if//r^a, ofte VVeinsja 
zijn, werdense Perma-ampsa 3) ghenoemt, maer wanneerse van 't 
Ghesiachte der Soudraes zijn, dan werdense logijs gheheeten ; doch 
dese laetste nemen, inde maniere hares levens, vry meer liberteyt, 
dan de oprechte San-jasijs. De derde soorte der Bramines die een 
bysondere maniere van leven beleven, zijn de Avadoutas 4) : Dese 
Luyden en verlaten niet alleen Vrouw ende Kinderen, gelijck de 
San-jasijs, maer willen noch heyliger zijn, ende (^oen noch veel din- 
ghen van haer, die de San-jasijs noch behouden, als aerde Vaten om 
uyt te eten, een Bambou-riet inde hant, tot een staf, een kleet aen 't 
Lichaem, om haer voor de koude, ende andere onghevallen des 
Luchts, te beschermen, ende de naecktheyt hares Lichaems te be- 
decken : soo dat dese Avadoutas alleenlijck maer en behouden een 
kleyn lapjen lijn-waets voor haer Schamelheyt; ja sommighe van 
haer en hebben oock noch dit niet, maer gaen soo naeckt, als sy van 
haer Moeder gheboren zijn, sonder eenighe de minste schaemte. De- 
se bestrijcken haer Lichaem met assche ; wanneer sy hongher heb- 
ben, gaense ergens in een huys, ende als stomme sonder te spreken, 
ende den mont open te doen, om yets te versoecken, suUense, door 
het uytsteken der hant, aelmoesse begeeren. 't welck vande Heyde- 
nen aldaer, midts datse uyt haer ghewaet ende ghedaente haer ken- 
nen, wel wert verstaen, ende de aelmoessen diese krijgen, eten sy op 
staende voet op. Doch onder dese ^t/ad?ö«/«j-zijndereenige die noch 

i) bedoeld is utoha. 

2) Het naast komt hierbij Baudh. dh5. II. i8. 2, 3 (S. B. E. XIV, pag. 279) en Vaikh. 
dhs. III. 6. 6: vivadakrodhalobhamohanrtavarji. 

3) Paramaharnsa's zijn volgens het Vaikh. dhs. (I. 9, 5) die bhiksu's of sannySsins, die 
onder een boom, in eene verlaten woning of op eene lijkvcrbrandingsplaats. in één kleed 
gehuld of naakt vertoeven. Dat bet k^triya's of vaisya's zouden zijn, blijkt niet uit onze 
bronnen. 

4) Volgens Wilson, op cit. I, pag. 55 worden de volgelingen van Ramanuja zoo [ava- 
dhüta) geheeten (beteekenend: „die (alles) van zich afgeschud hebben"), doch de term wordt 
1. c. pag. 185 ook in ruimeren zin gebruikt voor iederen godsdienstigen bedelaar, synonyra 
met yati of sannyasin; zoo gebruikt ook Bhartrhari het woord in 't opschrift boven het lode 
Capittel, handelend „van den wegh na den Hemel" (hierachter). 

2 



i8 

soo veel om haren buyck niet en willen doen, dat sy over straten 
souden gaen, om den nootdruft hares lijfs te bekomen, maer sullen [23-] 
sich selven erghens by een Riviere, die by de Heydenen daer te 
Lande voor heyligh wert gehouden, ter neder setten, ende verwach- 
ten datse vande Luyden daer ontrent van spijse versorght werden, 
waer in dat oock deselve gheensins in ghebreke en blijven, maer 
haer overvloedelijck van Melck, Vruchten, ende dierghelijcke spijse, 
die men sulcke Luyden gheeft, versorghen, nadien dat sy dit voor een 
seer Godsdienstigh werck houden, waer door dat sy in 't bysonder 
verdienen. Dese Avadoutas werden van de Heydenen voor seer hey- 
ligh ghehouden, ende bysonderlijck die soogantsch naecktgaen ; sy 
houden het daer voor, dat dese Luyden op den hooghsten trap der 
volmaecktheyt ghekomen zijn. Doch indien men sommighe onder de 
Heydenen vraeghden wat sy daer van ghevoelden, sonder twijfel, sy 
en souden met dese daer in niet over een komen, datse dese naeckt 
loopers voor soo heyligh souden verklaren. //i?rödf<?/«j' seght, dat het 
een seer groote schande is, dat een mensch naeckt werde ghesien ; 't 
is oock sulcks, dat selfs sommighe Barbari, in hare badt-stooven, die 
deelen des Lichaems niet naeckt hebben willen maken, soo wanneer 
sy haer wiesschen, maer ghebruycken deckselsdaer voor, maer dese 
Avadoutas stellen het alle openbaerlijck ten toon 't ghene haer de 
Natuere heeft ghegeven ; 't welck de Heydenen aldaer houden voor 
een ghetuygenis van hare volmaecktheyt, ende tot een bewijs datse 
dese Werelt, ende alle hare begheerlijckheyt, hebben af gheleyt ; 
maer met meerder waerheyt soude men van haer konnen seggen, dat 
sy in Beesten verandert waren, mitsdien datse alle schaemte die de 
natuere selfs leert, ende het Burgerlijck leven vereyscht, hebben 
gheabandonneert ; doch ghelijck Diogenes Cynicus^ de welcke dreef 
dat de Echte by-slapinge, sonder schaemte, publijckelijck behoorden 
te gheschieden, ende dat niemant dat te doen sich moeste schamen, 
seer weynigh Discipulen, ende na-volgers, van 't selve ghevoelen 
kreegh, alsoo ist oock datter seer weynigh van die Avadoutas zijn on- 
der de Heydenen die gantsch ende gaer naeckt loopen, want de Na- 
tuerlijcke eerbaerheyt, en laet het in velen niet toe, dat sy haer soo 
verre vergheten souden, ende de schaemte soo gantsch aen een kant 
setten. 

Hier souden wy noch, tot meerder openingh vande Zeden der San- l^^"*! 
jasijs, ende Avadoutas, konnen by brengen, eenighe spreucken, ghe- 
nomen uyt den vermaerden, ende onder den Bramüies wel gheach- 
ten, Heydenschen Schrijver Barthrouherri, welcke in sijn Boeck, 



19 

gheschreven inde Tale Samscortam, van den wech na den Hemel 
Cap. 6. ende lo. inbrenght een San-jasij, sprekende teghen een Ko- 
ninck, alwaer de Zeden, ende manieren der selve, seerklaer vertoont 
werden, doch wy sullen hetlatenberusten, overmits dat, ter geseyde 
plaetse, 'tselvige sal konnen gesien werden, nadien wy de spreucken, 
van dien Heydenschen Autheur, achter dit Tractaet voeghen sullen. 

Het V. Capittel. 

Van de Prcerogativen, ofte Privilegiën, de welcke den 
Vedam den Bramines toe-staet. 

De Privilegiën die den Vedam den Bramines vergunt, zijn, naer 
het getuygenisse van den Bramine Padmanaba, dese volghende 
vijf ^) : ten i . dat de Branmies het Feest lagam moghen houden. 
In dit Feest moet een Beest gheslacht werden 2), doch nadien dat de 
Bramines geen bloet en moghen uyt storten, op dat sy haer selven 
aen bloedt niet schuldigh en souden maken, soo ist datse het Beest, 
'twelck gheofifert moet werden, by den neck grijpen, ende houden 
[25] het den krop toe, tot dat het verstickt 3) ; als het Beest doot is, dan 
houwen sy het aen stucken, ende verbranden het met vyer, ende doen 
daer over eenighe ghebeden, ende geven aen den Bramines, die op 
het Feest teghenwoordigh zijn, eenighe deelen van 't herte 4), 'twelck 
sy eten. Soo dat de Bramines, dewelcke in gheen voorval, noch ghe- 
leghentheyt, vleesch eten, inde gheleghentheydt vanden lagam 'tsel- 
ve doen. Ende daerom seyde den Bramine Padmanaba^ indien ghy 
den Bramines vraeght of sy geen vleesch en eten, ende sy absolute- 
lijck neen seggen, soo sprekense, seyde hy, de waerheyt niet, ende 



i) De Smrti's noemen gewoonlijk zes privilegies der Brahmanen op : i. het ten eigen 
bate houden van eene offerplechtigheid volgens Vedischen ritus [yajana ofya/na); 2. het ten 
behoeve van anderen verrichten van zulk een offer [ya/a/ta); 3. het studeeren (eig. lezen) van 
den Veda {adhyayana); 4. het leeren (eig. doen lezen) van den Veda aan anderen (arf/iyü- 
pana) ; 5. het geven van giften [dana) ; 6. het aannemen van giften (pratigraka). Rogerius vat 
5 en 6 samen. 

2) Dit geldt niet voor de kleinere offerfeesten zooals 't nieuwe- en vollemaansoffer, de 
tertiaaloffers enz. maar wel voor de Soma-offers, ter gelegenheid waarvan een offerdier (ge- 
woonlijk een bok) gedood en geofferd wordt. 

3) Dit gebruik is reeds opgemerkt door Megasthenes (bij Strabo XV. 54, pag. 710): ov8i 
(i<^ÜTTOvai TO ifQf'iOV aXXtt nviyovatv ; voor het Vedisch gebruik vgl. bijv. S. B. E, 
XXVI, pag. 190. 

4) Dit is juist, doch slechts een gedeelte van de waarheid, daar de offerpriesters en de 
aan 't offer deelnemenden verschillende stukken van het offerdier nuttigen, n.1. de rest (voor 
zoo ver niet daarvan aan de godheid geofferd is) van hart, tong, borststuk, lever en nieren. 



20 

ghy kontse overtuygen, midts dat sy, in 't vieren vanden lagam, 
vleesch eten. 

Het vieren van 't lagam brenght den ghenen die het aenneemt te 
doen op eenige onkosten, want die dese Offerhande wil doen, moet 
lo. 20. oock 30. daghen lang, na dat hy belooft heeft, aenden Bra- 
mines die daer verschijnen, volgens den Vedam, eten versorghen : in 
ouden tijden moest hy oock aen de selve gheven alles dat sy be- 
gheerden, al was het oock seer veel ; doch nu ist ghebruyck dat sy 
niet alles en gheven dat van haer ghe-eyscht mocht werden, maer sy 
zijn ghehouden aen alle de Bramines, die op dat Feest verschijnen, 
al warense duysent in 't ghetal, eten te versorghen, 

Dese Offerhande wert van Qtn'xght Bramines gh^daitn. met insicht, 
datse na de doot Dewendre-locon, dat is, deel in sekere plaetse der 
gelucksaligheyt, daer Dewendre hooft over is, mochten bekomen ^). 
De Bramines, welcke haer ooghemerck hebben om den Hemel selfs 
te bekomen, die en sullen desen lagam niet doen ; veel oock, om dat 
daer den lagam wert ghedaen, vleesch wertghegheten, sullen gheen- [26- 
sints daer haer willen laten vinden, uyt vreese datse, door het vleesch 
eten, haer souden besondighen, als oock mede, om dat het vleesch 
eten haer soo teghen de borst is, als ons eenighe stinckende krengen 
souden moghen zijn. 

Het tweede Privilegie is, dat de Bramines gheoorloft is, de wijse, 
ende maniere hoe den lagam gheviert wert, oock aen andere te lee- 
ren, doch of wel die van 't Gheslachte Settrea, dat is, den Edelen, den 
lagam moghen vieren, vande Bramines, de wijse van dien, gheleert 
hebbende, soo en mogen sy dat nochtans niet aende andere Ghe- 
slachten leeren, ja oock selfs aen niemandt van haer eygen Ghe- 
slacht. Doch de VVeinsja, dat is, de Luyden van 't derde Hooft- 
gheslacht, waer van 't i . Cap. ghesproken is, die en mogen den lagam 
niet doen ^), ende oock niet van andere leeren hoe het gheviert moet 
werden, ende noch veel minder is dit den Sotidraes gheoorloft. 

De derde Privileofie der Bramines is, datse den Vedam lesen mo- 
ghen. Den Vedam is het Wet-boeck der Heydenen, 't welck in sich 
vervat alles dat sy ghelooven moeten, ende alle ceremoniën diese 
moeten doen. Dit Boeck is op dicht, inde tale Samscortam, ghestelt ; 
in dese tale zijn beschreven alle de verborghentheden van 't Heyden- 



i) Het doel waarmede gewoonlijk een offer wordt ondernomen is het bereiken van den 
svarga loka, „den hemel". 

2) Dit is in tegenspraak met wat de Veda-teksten leeren; alleen de Südras zijn van het 
Vedische offer uitgesloten. 



21 

dom, ende wert vanden Bramines, die haer niet en zijn van mey- 
ninge met Koopmanschap te bemoeyen, geleert. Desen Vedam is af 
ghedeelt in vier deelen ; het eerste Deel is genaemt Roggowedam ; 
het tweede Issourewedam ; het derde Samawedam ; het vierde Ad- 
der aiuattawedam. Het eerste Deel handelt vande eerste oorsaeck, 
vande eerste materie, vande Engelen, vande Ziele, van 't loon der 
goede, ende straffe der quaden, vande generatie der Creatueren, en- 
de de corruptie, wat de sonde zy, hoese vergheven kan werden, ende 
wie het doen kan, ende waerom. Het tweede Deel handelt vande Re- 
genten, aen wekken dat sy de heerschappije over alle dinghen toe 
schrijven. Het derde Deel is gheheel morael, 'twelck vermaent tot de 
Deucht, ende verplicht tot het haten der ondeuchden. Het vierde 
Deel handelt vande Ceremoniën des Tempels, vande Offerhanden, 
ende vande Feesten ') : doch dit vierde Deel en is niet meer te vin- 
den 2), also het al lange verloren is gheweest ; den Bramine Padma- 
[*7-] naba seyde, dat indien dit Deel noch overigh ware, dat de Bramines 
in macht ende aensien meerder dan de Coninghen souden zijn, doch 
dat sy, door verlies van desen Adder awanawedam^ veel van haer 
macht, ende aensien, hadden verloren 3). 

De Bramines moeten sich den Vedam onderwerpen, sonder daer 
in 't minste teghen te segghen, ofte teexcipieren, wanneer een Text 
uyt den selven wert by ghebraght. Doch staet te weten, dat over den 
sin desselven, onder haer seer heftige dispuyten voorvallen, d'een 
duyt een woort dus, d'ander so ; doch tot wech-neminge van sooda- 
nige dispuyten, zijn gemaeckt de lastra 4), 'twelck soo veel als ver- 
klaringhe, ofte uytlegginghe, beteyckent. 

De vierde Privilegie der Bramines is, dat sy den Vedam aen an- 
dere van haer Gheslachte, leeren moghen, als oock aenden Settreas, 
doch niet aen de Luyden van 't Gheslachte V Veins ja s), ende Sou- 
dra ; sulcks dat die van 't Geslachte Settrea den Vedam, vanden Bra- 
mines gheleert zijnde, lesen moghen, doch het lesen van dien aen 
niemant en moghen leeren; die van 't Gheslachte VVeinsja en mo- 

i) Vergel. over deze inhoudsopgave der Vedas het in de Inleiding gezegde. 

2) Het is een feit, dat ook tegenwoordig de Atharvaveda niet meer in handschriften in 
Zuid-Indië wordt aangetroffen. 

3) Omdat de Atharvaveda o.a. uitvoerig handelt over de functies van den huisprelaat 
{purohita) eens ksatriya. 

4) Blijkbaar is sastra („leerboek") bedoeld. Zoo wordt ook in het ie vers van 't IVe Ca- 
pittel van „Barthrouherri's" „van den wegh na den Hemel" het oorspr. saslra door lastratn 
weergegeven. Welke boeken hier precies onder die Sastras te begrijpen zijn, is niet duidelijk 
(wellicht de Vedafiga's). 

e) Vgl. aanmerking 2 op pag. 26 der ed. pr. 



22 

ghen den Vedam niet lesen, noch de woorden derselver spreken, noch 
hooren spreken, ende wanneer sy eenige ghebeden leeren, soo en 
moghen sy inde selve de eyghen woorden vanden Vedam niet ghe- 
bruycken, maer alleen de woorden van lastra, dat is, de verklaringhe 
over den Vedam. Doch wat die van 't Geslachte Soudra, dat is, het 
ghemeyn ghepeupel, belangt, die en moghen niet alleen den Vedam 
niet spreken, noch hooren spreken, maer oock en moghen sy de 
lastra selfs niet leeren. Dit is in waerheyt een vreemde sake ! want 
ist een heyligh Boeck, waerom en is het haer niet gheoorloft te le- 
sen ? op datse mochten onderwesen werden heylighlijcken te leven, 
maer wat isser anders van te presumeren, dan dat dit werck sich sel- 
ven schaemt, ende dat het daer mede ghestelt is als met de Eleusini- 
sche Godsdiensten, welcke by die van Athenen gheviert wierden, in 
welcke niemant komen en mocht, dan die tot sulcks gheheylight was, 
ende door die middel wierden die Godsdiensten verborghen ghe- 
houden, alsoo het niet en betaemde datse den dagh sagen, ende den 
menschen bekent werde wat inde selve om ging. 

De vijfde Privilegie der Bramines is, dat sy niet alleen aen andere 
aelmoessen mogen gheven, maer 'tis haer oock gheoorloft die te bid- 
den. Doch die van andere Gheslachten zijn, of sy wel aelmoessen 
mogen gheven, soo en ist haer nochtans niet gheoorloft die te bidden, t^^-l 
soo dat het bedelen, een Privilegie is, den Bramines alleen eyghen. 
In hare Boecken schrijven sy veel van het gheven der aelmoessen, 
ende recommanderen dit werck der Barmhertigheyt ten hooghsten, 
doch sy hebben seer weynigh de practijcke van dien, maer sy, de- 
welcke andere met een goet exempel behoorden voor te gaen, sijn 
hier in seer ghebreckelijck ende gantsch onbarmhertigh, ende ist 
datse yets over hebben voor andere Bramines, sy en hebben niet 
over voor Luyden die van een ander Gheslacht zijn, deselve en vin- 
den niets by haer, ja dat meer is, den toe-gang tot hare poorten, en- 
de deuren, is haer beswaerlijck, ende en hebben niet anders te ver- 
wachten, dan dat/^, po i), dat is, wech, wech tot haer geseyt sal wer- 
den, nadien de Bramines door het naderen der Soudraes, besmet, 
ende onreyn, souden worden. Doch de oorsake datse soo ernstigh 
'tgheven der aelmoessen recommanderen, is, op dat andere Geslach- 
ten milt in't gheven aen den Bramines souden zijn, tot welcken eynde 
sy oock getuyghen, dat dit een werck is, dat haren Godt seer wel ghe- 
valt, dat de aelmoessen, die aenden Bramines werden ghegheven, 



i) Eigenlijk: „Ga, ga"! (Tamil) vgl. Itinerario van Linschoten, I, p. 184. 



23 

den ghever seer dienstigh zy, doch dat de aelmoessen, welcke aen 
anderen werden ghegheven, gheen goet werck en is, ende dat den 
ghever daer voor gheen loon en heeft te verwachten. Ende overmits 
dat de Heydenen de Leere der Bramines gheloof geven, ende dat 
voor vast stellen, dat de aelmoessen aenden Bramines ghegeven, een 
verdienstigh werck, ende van bysonderen Godsdienst zy, soo ist, 
datse aen dese alle hare aelmoessen besteden, ende men siet datse 
gaerne aen dese hare mildigheyt betoonen, ende in 't bysonder op 
goede dagen, die sy Samcramanam i) noemen, ofte op de sterf-da- 
ghen harer Vrienden ^), wiens ghedachtenisse, die van eenigh ver- 
vermogen zijn, sy jaerlijcx houden, sietmen datse aen de Bramines 
de hant mildelijcken open doen, 'twelck dese Luyden oock wel we- 
ten waer te nemen, want op soodanige dagen weten sich de Brami- 
nes, ende logij's^ in groote menichte, ontrent de huysen van sooda- 
L29I nighe, te laten vinden : ja de Leere der Bramines, de aelmoessen re- 
commanderende, maeckt oock dat sommige soo seer tot de hant- 
reyckeninge ghenegen zijn, ende so veel gheven, dat sy selfs verar- 
men, ten minsten, niet te boven en konnen gheraken, hoeveel dat sy 
oock winnen ; ende dewijle dese Luyden by de bedelaers bekent zijn, 
soo zijn sy oock altijdt met sulcke, voor haer deuren, ende onder haer 
afdaecken, versien. Op Paliacatta zijnde, hebbe ick Luyden ghekent, 
dewelcke, na dien dat sy tot het gheven aende logijs seer gheneghen 
waren, oock altijt met sulcke Luyden aen hare deuren waren be- 
swaert. 

Het VL Capittel. 

Van het Ampt der Bramines, ende wat sy daer voor 
ghenieten. 

Het Ampt der Bramines is, alleen sich te bemoeyen met andere te 
leeren, niet alleen lesen, schrijven ende cijferen, maer in 't by- 
sonder haer het Heydendom in te scherpen : dit zijn sy ghehou- 
den, ende schuldigh om niet te doen ; doch ist dat sy arm zijn, ende 
van 't hare soo veel niet en hebben dat sy eerlijck konnen leven, soo 
moghen sy, van hare discipulen, eenigh ghenut trecken, doch niet 
om haer selven te verrijcken, maer eenlijck om kost, ende kleederen 
daer door te verkrijghen, ende een eerlijck doorkomen. Doch deCo- 
ningen zijn verplicht de armoede der Bramines te voorkomen, ende 



1) samkramana oi samkranti is de dag, waarop de ron in een nieuw sterrebeeld van het 
Zodiacum treedt. 

2) nl. ter gelegenheid van een sraddha. 



24 

haer soo te versien, datse uyt noot, ende armoede, niet ghenootsaeckt 
en werden loon voor haer leeren te trecken, ende derhalven moetense 
haer met Dorpen versien, ende soodanigh in-komen gheven, als tot 
eerlijck onderhout van haer Persoon, Vrouw, Kinderen, ende Huys- 
ghesin noodigh is. 

Doch vermits dat het ghetal der Bramines, daer te Lande, soo 
o-root is, soo en ist den Coning niet moghelijck die alle wel te versor- 
o-en ; de Inwoonders des Lants segghen dat de Bramines met het 
derde-part van des Lants inkomen ruym door gaen, ende noch even- 
wel zijnder veel Bramines die seer arm zijn, ende door armoede ghe- 
nootsaeckt werden te bedelen ; ende door noot komt het dat de Bra- 
mines oock dickmaels yets anders, dan 't leeren, ter hant moeten 
nemen, als Koopmanschap te drijven, Medicijne te hanteeren, ende 
dierghelijcke. Doch watse doen, soo en moghen sy nochtans gheen 
hantwerck doen, als Lant-bouwen, Weven, Schilderen, ofte dierghe- 
lijcke ; ja oock en mogen de Bramines aen niemant, oock aen den 
Coningh selve, geen servilen ofte slaefachtighen dienst doen, als de [3°] 
voeten te wasschen, Betel te vouwen ende dierghelijcke: maer soo 
wanneer eenigh Bramine tot dierghelijcke sich begave, soo souden 
de andere Bramines hem verstooten, ende van sijn Gheslachte soude 
hy vervallen zijn. Doch tot Schrijven, tot Ambassaden, Raetsluyden 
ende dierghelijcke mogen sy haer wel laten ghebruycken, ende daer 
toe zijnse oock bequaem, ende worden oock alle sulcke Officien van 
weynich andere, als van haer, bedient. 

Wy hebben geseght dat de Coningen aen den Bramines onderhout 
schuldigh zijn, ende daerom gheschiedt het datse dickmael met Dor- 
pen van den Coningh begifticht werden. Doch den Coninck Rama- 
raia hadde in voorige tijden, tot nadeel der Bramines, ('twelck sy tot 
sijner schande noch ghedencken) aengaende de Dorpen die de Bra- 
mines gheschoncken waren, gheordonneert, dat de Bramines de helft 
vande Inkomsten der Dorpen, die haer goedertierentlijck, tot onder- 
hout, waren vereert, ghehouden souden zijn aen den Heer des Lants 
te gheven : Doch naderhant is door de Coninghen daer op een andere 
ordre ghestelt, ende is goetghevonden, dat de v^r^wzWj het geheele 
inkomen der Dorpen, ende Landen, die haer geschoncken waren, 
souden ghenieten. Doch staet te weten, dat de Landen, ende Dorpen, 
die aen den Bramines vereert zijn, dat de selve, na dat sy die eenigen 
tijt hebben beseten, wederom somwijlen haer werden ontnomen ; 
doch om dit te voorkomen, hebben de Bramines dit bedacht, soo 
wanneer dat door den Coninck haer een Dorp gheschoncken wert, soo 



25 

versoecken sy verlof om dat Dorp aen eenighe arme Bramines, die 
seer nootdruftigh zijn, uyt te deelen, 'tvvelcke soo wanneer het haer 
wort toe ghestaen, soo krijgen sy daer van een Brief, op een koperen 
plaet ghesneden »), ende dan soo deelen sy dat Dorp aen den Bra- 
«/«« van haer Gheslachte, ende de Dorpen die alsoo verdeelt werden, 
en worden noyt door den Coningh, diese geschoncken heeft, haer we- 
der ontnomen, noch door niemant van sijn na-zaten, wantgheenna- 
zaet soude zijn Praedecesseur die schande willen aendoen, endeoock 
souden sy het achten een saeck van conscientie, ende vreesendatde 
klachten der arme Brammes, die haers buycks nootdruft ontnomen 
wert, niet onverhoort en souden blijven, maer dat haer de wrake 
Godts op den hals komen soude, want alsoo sy het daer voor houden, 
datse gehouden zijn den Bramines goet te doen, ende dat het selve 
VVistnou ofte Eswara, diese dienen, seer aengenaem is, soist datse 
het oock daer voor houden, dat soo wanneer sy eenigh leet aen de- 
selve deden, datse haer vertoornen, ende tot straffen van dat quaet 
bewegen souden. 

[31] H ET VII. C A PI TTEL. 

Hoe dat de Bramines sich draghen ontrent de gheboorte har er 

Kinderen, ende wanneer sy haer een Naem ghe- 

ven, ende de oor en door-booren. 

De Bramines worden van Bramines gheteelt, ende die van gheen 
Bramine voort ghesproten en is, die en is geen Bramine, ende 
en kan oock gheen werden. Yemant kan wel, uyt ghenegent- 
heyt, om beter ten Hemel te gheraken, ende ghedreven door een be- 
gheerte na meerder volmaecktheyt, sich in de maniere sijnes levens 
ghedragen na de wijse der Bramines, maar niemant kan evenwel 
eyghentlijck een Bramine worden, maer daer toe is noodigh van een 
Bramine afkomstigh te zijn. 

De Bramines houden hare kinderen, soo wanneer sy gheboren 
zijn, thien daghen voor onreyn, ende haer kint mach van niemant 
aengheraeckt werden, dan van die ghene, die daer over gaen, om het 
selve sijn ghemack te doen : Ende nadien sy oock het huys, daer het 
kint gheboren is, voor onreyn houden, soo sal niemant vreemts, ofte 
van verre Vrienden, binnen den gheseyden tijt, in 't huys komen. 
Wanneer nu de dagen der onreynigheyt *) voor by zijn, reynighen 
sy het gheheele huys op den thienden dag, ende al het lijn-waet, dat 

i) Een zoog. agrahara : vorstelijke schenkings-acte. 

2) De periode van het asauca, vgl. bijv. Baudh. dhs. 1. 11. i (S. B. E. XIV, pag. 177). 



26 

tot kleedinghe der Vrouwe is gebruyckt gheweest, wert ghewas- 
schen, alle de aerde potten die in 't huys zijn werden wegh ghewor- 
pen, de kopere Vaten werden schoon ghemaeckt. Op den twaelfden [a^-l 
dagh ï) maken sy een vyer, 't welck sy Homam noemen ^), in het 
welcke sy, nevens verscheyden andere dinghen, wieroock werpen, 
over dit vyer, 't welck by haer voor heyligh gheacht wert, lesen sy 
eenige gebeden ; soo wanneer dit vyer uyt gaet 3) gheven sy het kint 
een Naem die onder haer in 't ghebruyck is, als Nainopa, Naraina, 
Beirewa, Damersa, Padmanaba, Ragoa, Tirrenata, Marlepa, Dewe- 
la, Tannopa, Carpa, V Veilopa, Rama, Sancra, Goyenda, VVarreda, 
VVeinketi. Soo wanneer het kint den naem heeft ontfanghen, door- 
booren sy het de ooren 4). Doch staet te weten dat dit door-booren 
der ooren niet altijt precijs en gheschiedt als het kint den naem ghe- 
geven wert, maer het wert oock dickmaels tot een anderen tijt uyt 
ghestelt, ende 'tgheschiedt oock menighmael langen tijdt daer na ; 
doch ofwel andere Gheslachten daermede somwijlen langhe vertoe- 
ven, soo en doen het evenwel de Bramines niet, overmits hare kin- 
deren nootsakelijck (na het ghetuygenisse van den ^x^mw^^Pad^na- 
naba) de ooren door gheboort moeten zijn, als sy het koordeken, waer 
van hier na ghesproken sal werden, aendoen. 

Doch de kinderen worden de ooren door gheboort, niet tot dien 
eynde, op dat sy in de selve gaten luweelen souden konnen dragen, 
ghelijck het in 't gemeyn gheschiet, ende derhalven soo soude wel 
licht yemant konnen dencken, dat de gaten inde ooren daer toe ghe- 
maeckt wierden ; neen, dit is het eynde, noch ooghemerk, eygent- 
lijck niet, maer daer mede hebben sy vry wat anders voor. Want soo 
wanneer dat de kinderen de ooren door geboort werden, soo ghe- [33l 
schiet daer door een solemnele belofte van dienst, ende onderdanig- 
heyt, die sy doen aen VVist^tou, ofte Esware, ende verplichten sich 
voor altoos aen hem, sonder dat sy hem verlaten, ofte afvallen sullen, 
ofte eenighen anderen Godt, ofte Godsdienst, aennemen, ende wan- 
neer dat het kint de ooren door-gheboort zijn, soo wenschen sy het 
selve veel heyl, ende gheluck. 



i) Zie bijv. Hir. grhs. II. 4. 6, 7 (S. B. E. XXX. pag. 214). 

2) Dit is minder juist ; homa is de offerande (de offerhandeling) en het vuur is de aupa- 
sanagni, vgl. bijv. Hir. grhs. 1. o. 8. 

3) Ook dit is minder juist; men neemt het vuur op in den vuurboor en bewaart het op 
mystieke wijze. 

4) De ceremonie van het doorboren der ooren (het karnavedhana) wordt slechts bij 
enkele Vedische scholen gevonden (bij de Baudhayanïyas en de Kausltakins), die in Zuid- 
Indië gebloeid hebben. Het heeft plaats in de 7'l« of 8'" maand na de geboorte. 



27 

Het VIII. Capittel. 

Van V koordeken Dsandhem, V welck de Bramines Ofn 
den hals draghen. 

Al-hoewel dat de kinderen der Bramines, ten aensien van hare, af- 
komste, Bramines zijn, nochtans en wordense voor geen Bra- 
mines gehouden, voor dat sy het koordeken, Dsandhem ghe- 
noemt ï), aen den hals dragen. Dit koordeken wert gedragen als een 
gouden ketting, 't hangt op de slincker schouder, ende passeert dwers 
over het lijf, ende daelt neder naer de rechterzijde, alwaerhet onder 
de rechter arm tot op 't ghewrichte hangt. Dit koordeken beginnen 
de kinderen der Bramines te draghen wanneer datse vijfjaren out 
zijn, doch sy moghen daer mede wel tot de thien jaren wachten, maer 
niet langer, ten ware om groot perijckel, ende des levens ghevaer te 
ontgaen. De armoede der Bramines, is dickmaels de oorsake, datse 
daer mede tot ontrent de thien jaren verbeyden, alsoo dit koordeken 
niet aenghenomen en kan werden, sonder datter eenighe onkosten 
ghedaen werden, want het vyer Homam, boven ghenoemt, moet toe 
ghestelt zijn, 't welck vier dagen moet branden, daer in moet oock 
ghebrant werden, het Hout RawasiUou, 'twelcksy voorseer heyligh 
[34-] houden, ende seggen dat dien Boom, onder alle Boomen, by Godt de 
weerste is, ghelijck in't eerste Cap. gheseyt is, in dit vyer moet ge- 
worpen werden Niii ^), dat is Rijst inde bolster. Boter, Zingeli 3), 
Terw, ghekoockte Rijst, ende Wieroock, ende gheduyrende die vier 
dagen moeten de Ouders aen de Bramines, die daer tegenwoordigh 
zijn, den kost gheven, doch hoe daer meer Bramines ghenoot zijn, 
hoe de onkosten meer ende grooter zijn ; 'tkost den rijcken veel, doch 
den armen minder, maer evenwel soo veel dat het haer swaer valt, 
ende ghenootsaeckt zijn den rijcken moeyelijck te vallen, om haer 
de hant te bieden, ende daer toe aelmoessen te verkenen. Wanneer 
dit koordeken den kinderen wort aenghedaen, soo ghebruycken sy 

i) Het heet gewoonlijkyVwi't oijnneo, uit Ski. yajnopavïtam. Volgens Dubois, op. cit. pag. 
163, noot I heet het snoer in 't Te\\ig\ijandemu, daaraan beantwoordt Roger's Dsandhem. 
De investituur met dit koord is van jongeren datum ; de dracht er van vervangt in zekeren 
zin die van het kleed in de oudere teksten : in den dienst der Goden werd het kleed zóó ge- 
dragen, dat de rechterarm, in dien der Manes, zóó, dat de linkerarm vrij was (Vgl. bijv. 
S. B. E. XXX, pag. 17). Deze dracht-verandering werd later door het snoer gesymbolizeerd. 
Voor een Brahmaan heeft volgens de Sotras de handeling, waardoor de knaap tot de 
Veda-studie wordt toegelaten (en omgord met dit snoer) plaats tusschen zijn 8"« en lói^', 
vooreen Ksatriyatusschen het iiii» en 22"", voor een Vaisya tusschen het ia"*' en 24"« jaar. 

2) Tamil nel of nel/u ( = paddi). 

3) Gingeli is sesamum indicum (Hind. en Mahr.jtngali), Skt. /i/a. 



28 

veel Ceremoniën, sy maken een ghehemelte van kleeden die sy uyt 
spannen, daer onder maken sy een verheven gront, waer op dat sy 
het vyer Homam toe stellen, ende daer in werpt yeder der Bramines 
die daer present zijn, Rijst ende de andere dinghen boven ghenoemt, 
ende spreken over het vyer eenighe ghebedekens. 

De kinderen der Brajnines, wanneer sy dit gheseyde koordeken 
hebben aenghenomen, werden Bramasarijs ghenoemt, ende soo 
langhe als sy onghetrout zijn dragen sy dien Naem, ende en mogen 
in dien tijt gheen Vrouwen beslapen, noch Betel eten, alsoo sy het 
daer voor houden, dat den ^<?^^/soodanigen lust verweckt, sy en mo- 
ghen niet meer dan eenmael s'daeghs eten, ende de spijse diese eten 
moetense bedelen ^). De reden waeromsymaer eens daeghsmoghen 
eten, is, om dat sy des te beter tot het leeren bequaem souden zijn, 
ende door den overvloet van spijse niet onbequaem ghemaeckt moch- 
ten werden. Dit alles ordineert den Vedam ; doch den Bramine /'^^Z- 
manaba getuyghde, dat dit soo precijs niet en wiert geobserveert ; 
maer wel dit, dat sy sich onthielden van Betel, doch dat sy inde rest 
haer goet-duncken deden, ende soo precijs de ordre van den Vedam, 
ofte Heydens Wetboeck, niet en volghden. Het ghenoemde koor- 
deken is als fijn Seyl-garen, bestaet uyt drie strengekens 2), ende 
yeder van die is getwernt van negen fijne katoene draden 3); deseen 
mogen van niemant, dan van de Bramines, getwernt werden, welcke 
daer toe oock gheen Wiel, ofte eenigh ander Instrument, en mogen 
ghebruyken, maer sy moeten het met de handen doen. Dese koor- 
dekens houden sy in grooter weerden, ende seggen, dat indien het [35-] 
koordeken van een Bramine door ouderdom breeckt, dat hy niet en 
mach eten, voor ende al eer dat hy een ander koordeken heeft, want 
die gheen koordeken en heeft, al is hy een Bramine, soo langhe als 
hy het niet en heeft, soo en erkennen sy hem daer voor niet. Doch om 
soodanighe voor-vallen te voorkomen, ende dat yemant dit koor- 
deken ter ongheleghener plaetse niet en mocht komen te breken, soo 
hebben sy voor een ghewoonte, jaerlijcks inde Maent Augustiis, op 
het Feest Tsrawdnala poudewa 4), ter tijdt vande volle Maen, dit 
koordeken te vernieuwen, ter wekker tijdt oock de kinderen der 



1) Vgl. bijv. Hir. grhs. I, 7. 15 vlgg. (S. B. E. XXX, pag. 157). 

2) Vgl. bijv. Manu II. 44 (S. B. E. XXX, pag. 38). 

3) navaiantava heet het snoer in Grhyasarngraha II. 48. 

4) Beneden (pag. 173 der ed. princ.) heet dit feest tsrawanala pondetna. Bedoeld is wel- 
licht sravanapujana. Het hangt misschien samen met het voorschrift der grhyasütras (bijv. 
Baudh.) dat het onderricht van den Veda plechtig begonnen wordt op vollemaansdag in 
Sravana. 



29 

Bramines, die Bramasarijs worden, het koordeken Dsandhem ghe- 
geven wort. 

Dese koordekens moghen oock de andere Geslachten der Heyde- 
nen wel dragen, ende sommige der selve dragense oock, weshalven 
dese koordekens gheen teycken en zijn, waer door dat de Bramines, 
van andere, onderkent konnen werden, gelijck eenige seggen ; want 
ick menighmael Heydenen uyt het Gheslacht VVeinsja, als oock 
Soudra ^), hebbe ghesien, die dese koordekens droeghen. Ja men 
bevint dat uyt andere Gheslachten, die ghene welcke in y ver andere 
yets wilden te boven gaen, datse dese koordekens draghen ; 't Is oock 
waer dat het somtijts geschiet, niet uyt meerder yver, maer uyt na- 
volginghe van haer Ouders : Doch nadien dat niemant dese koorde- 
kens, als geseght is, en mach maken dan de Bramines, soo moeten 
^•1 sy derhalven deselve vanden Bramines koopen, ende werden ghedra- 
tot een teycken, ende publijcke betuyginghe van haer gheloof. 

Het IX. C APiTTEL. 

Hoe dat de Bramines sorghe draghen dat hare Kin- 
dereji onderwesen werden. 

Wy hebben hier vooren gheseyt dat het Ampt der Bramines is 
andere te leeren ; doch nadien het gheen goet Leeaer en is die 
andere leert, ende sijn eyghen vergeet, soo ist dat de Brami- 
nes haer eyghen huys niet en sullen vergheten, sy leeren selfs hare 
kinderen, of by aldien het haer niet ghelegen en komt, als andere 
occupatien hebbende, soo nemen sy Leer-meesters in huys, 't welck 
Bramines zijn, of sendense ter Schole, by Bramines, die School hou- 
den. Sy laten dan hare kinderen leeren lesen, schrijven, cijferen, &c. 
van Bramines, want van een Meester die van een ander Geslacht is, 
en moghense niet gheleert werden ; 't Is by haer niet alleen schande- 
lijck, maer dat een kint van een Bramine werde onderwesen inde 
Heydensche Wet, van een Meester van gheringerStammehoudense 
voor onlijdelijck. Ende hier in volgen oock alle andere Stammen de 
wijse der Bramines, want niemant en sal lijden dat sijn kinderen on- 
derwesen werden van een Meester van gheringer Gheslacht, hier in 
zijn sy seer precijs, sy meynen dat indien hare kinderen wierden ghe- 
17-1 leert van een Meester van een minder Stamme, dat sy in haer eere 



i) In het brahmaansch systeem is het dragen van 't upavlta den Südras, die immers 
niet tot de studie van den Veda worden toegelaten, verboden. Intusschen, ook Dubois (op. 
cit. p. 24) vermeldt, dat althans de „artisans" (smeden etc.) het snoer dragen. 



30 

veel verkort souden zijn : doch de Gheslachten moghen wel lijden 
dat hare kinderen van Meesters, die van grooter Stamme zijn, ghe- 
leert werden, ende de Meesters, die van aensienlijcker Gheslacht 
zijn, sullen noyt weygheren te leeren de kinderen, die van een min- 
der, ende gheringer Stamme zijn, uyt ghenomen dat de Bramines, 
de Settrea, ende de VVeinsja, de icinderen der Perreaes niet en sul- 
len willen leeren ; doch de kinderen der Perreaes moeten vande Sou- 
dra (welck is de vierde der Stammen in 't eerste Cap. ghenoemt) 
gheleert werden : doch de Soudraes en hebben met het leeren der 
kinderen vande Perreaes weynigh moeyte, want alsoo dit achteloose 
Luyden zijn, welcke weynigh op haer selven acht nemen, soo en dra- 
gense oock weynigh sorghe voor het onderwijs harer kinderen, maer 
laten die meest op wasschen sonder eenighe onderwijsinghe, als de 
willighe Boomen, soo datmen weynich Perreaes vinden sal die lesen 
of schrijven konnen; doch alle d'andere Gheslachten draghen daer 
voor sorge, indien sy het maer eenichsins konnen by brenghen. 

Nadien dat de Bramines niet alleen sorghe en draghen, dat hare 
kinderen onderwesen werden, in lesen, schrijven, ende cijferen, maer 
oock datse in't stuck der Religie onderricht werden, soo soude hier 
verhaelt dienen welcke de Leer-stucken der Religie zijn, diese den 
kinderen in prenten, doch nadien dat in't tweede Deel van dese ma- 
terie ghehandelt sal werden, sullen wy het tot daer toe besparen, en- 
de in't volghende Capittel yets verhalen vande Philosophische ken- 
nisse die by haer is. 

HetX. Capittel. 
Vande Philosophische Kennisse welcke onder de Bramines is. 

Wat de Philosophische kennisse belangt, daer in zijn de Brami- 
nes seer onwetende, vande Astrologie hebbense pas soo veel, 
datse de Eclipsen der Sonne, ende der Mane, ende conjunctien 
der Planeten, reeckenen konnen, doch dese kennisse is noch evenwel 
by seer weynighe onder den Bramines te vinden, want ick ghespro- 
ken hebbe Bramines die onder de verstandichste der plaetse wierden 
ghehouden, dewelcke evenwel de ware reden der Eclipsis der Sonne, 
ende Mane niet en wisten, ende soo wanneer ick haer die seyde, oock [38.I 
deselve verwierpen, ende belachten, ende in plaets van dien een seer 
belacchelijcke reden voor stelden, ghelijck blijcken sal uit de Histo- 
rie ï), die den Bramine Padmanaba my heeft verhaelt, dewelcke ick 

i) Overbekend uit het Mahabharata. 



31 

hier by sal voegen, in welcke, na het ghemeyn ghevoelen dier Natiën, 
als oock der Bramities, (uytgenomen eenige weynighe, die de Eclip- 
sen weten te reeckenen) de redenen vande EclipsesindeSonne, ende 
Mane, wert voor ghestelt. 

Den Bramine, volghens den inhout harer Historiën, seyde, dat 
VVistnoii, ende Eswara, op eenen sekeren tijt te rade souden heb- 
ben gheroepen de Dewetaes, ende Raetsjasj'aes, om uyt te vinden 
yets, dat die kracht soude hebben, dat die ghene dewelcke daer van 
ghenooten, noch hongheren, noch dorsten en souden, noch oock ver- 
moeytheyt haer oyt soude quellen, noch de Doot op haer vermogen 
hebben, maer dat zy onsterfifelijck soude zijn. Doch na over-legh van 
saken, souden ghesamentlijck goet ghevonden hebben den Bergh 
Merouwa inde Zee te werpen, ende datmen deselve inde Zee draeyen 
soude, even ghelijck een Draeyer op sijn banck een stuck houts 
draeyt, daer hy yet van maken wil, ende daer wiert goet ghevonden 
dat men in plaets van een koorde, om desen Bergh te trecken, ghe- 
bruycken soude een sekere groote Slatige, by haer Sesja ghenoemt, 
f39] van welcke <\& Bramines veel weten te seggen, Qnd& ooc^ Barthrou- 
herri in sijn spreucken ghewach maeckt, ende wy oock, soo wanneer 
wy tot het tweede Deel van ons Tractaet ghekomen sullen zijn, een 
weynigh van sullen moeten spreken. Doch tot het trecken van dese 
koorde wierden ghestelt ÓlQ Dewetaes, ende d^ Raetsjasj'aes, dewelcke 
wanneerse in 't werck waren, ende den gheseyden Bergh omtrocken, 
ende draeyden, soo soude veel wonders, ende verscheyden vreem- 
digheden, te voorschijn zijn ghekomen, ende onder dese een seker 
vergif, daer van hare Historiën veel melden, ghenaemt Kalekote 
VVisJam, 't welck soo vergiftigh was, ende soo quaet, dat het alle 
de Werelt een groote benautheyt, ende bangigheyt, aenbraght, soo 
datse aen VVistnoti om hulpe riepen, doch jEfwar^ bemerckende 
hoe dat de Werelden door dit vergif soo benauwt waren, heeft het sel- 
vige vergif ghenomen, ende in gheswolgen, docht 'tis hem op de krop 
blijven legghen, waerom hy oock den naem heeft ghekregen, ende 
oock nu noch ghenoemt wert Nile cajita, dat is te seggen Swart-krop. 
Doch daer na is te voorschijn ghekomen een seer schoone Vrouwe, 
dewelcke, om haer schoonheyt, van yeder begeert wert. doch sy 
hebbense VVistJiou toe gheleyt, ende dese is Laetsemi, welcke noch 
wert ghehouden voor de Vrouw van VVistnou, ende in 't begrip des 
Tempels des selven Afgodts, heeftse een Tempel, waer in een Beelt, 
tot harer eeren, is ghestelt, Daer na soude, door 't langher draeyen 
desesBerghs, te voorschijn ghekomen zijn het gheen, daer over datse. 



3^ 

als boven is gheseyt, souden beraet-slaeght hebben, 't welck dien- L40.I 
stigh soude zijn, teghen honger, ende dorst, tegen vermoeytheyt, ja 
de Doot selve, soo dat, die het ghenooten, onsterfifelijck souden wer- 
den. Dit praeservatijf wiert Amortavi van de Bramines ghenoemt; 
'tis geen spijse, maer het is als het Nectar daer de Heydensche Poë- 
ten veel van hebben verdicht, een dranck, ghelijck den Bramine 
Padmanaba seyde, als Melck ; weshalven, ghelijck wy hier na seg- 
gen sullen, de Bramines, die in niemants huys water en mogen drin- 
cken, nochtans wel melck moghen drincken, om dat deselve een 
vochtigheyt is over-een-komende met dit Amoriam. 

Doch soo wanneer dit Amortam ghevonden was, soo is VVistnou 
te rade gheworden de Dewetaes^ ende Raetsjasjaes, dewelcke ghe- 
arbeyt hadden, te verpoosen, ende te solariseren in haer vermoeyt- ♦ 
heyt, tot wekken eynde hy belast heeft dat yeder der selve op een 
rije souden staen, ende heeft aen een yeder derselve, uyt een pot, 
daer het Amortam in was, yet wat ghedeelt, doch aen de Dewetaes 
heeft hy uyt den pot ghegheven van 't Amortam, maer overmits dat 
hy niet en wilde dat de Raetsjasjaes eeuwigh souden leven, ende ge- 
nieten alle de andere voor-deelen, die door kracht van 't Amortam 
verkregen wierden, heeft hy aen de Raetsjasjaes uyt dien selven pot 
yets anders ghegeven, 'twelck van gheender weerde en was. Doch 
'tsoude ghebeurt zijn dat Ragou^ ende Ketou, twee Raetsjasjaes ^), 
souden ghepresumeert hebben, dat aen haer rije niet en wiert ghege- 
ven, het ghene dat aen de Dewetaes ghegheven wiert, soo souden sy 
haer ghevoecht hebben aen de rije der Derwetaes, om te ondervinden 
of het niet en was, ghelijck sy presumeerden ; soo ist dan oock ghe- 
beurt, dat sy, inde rije der Dewetaes staende, kregen van 't y^w^r- 
^«w jdochdit siende deSon, endedeMaen, dienden 't VVistnou aen, 
dat dese waren Raetsjasjaes; doen heeft V Vistnou dese twee, welcke t'**'l 
Lichamen als Slanghen hadden, eer sy het Amortam hadden in ghe- 
swolgen, den kop afgeslagen, doch dewijle dat sy het Amortam in 
den mont hadden, soo en storven de hoofden niet, maer begonden 
tegen VVistnou te protesteren over het onrecht dat haer gheschiet 
was, dat dewijle sy soo wel hadden ghearbeyt als de andere, waerom 
dat dan oock soo wel aen haer het Atnortam niet en wiert gheghe- 
ven, als aen den Dewetasf VVistnou de reden van Ragou ende Ke- 
tou, ghehoort hebbende, seyde dat sy voortaen sonder Lichamen 



i) De gewone overlevering is, dat Rahu tegen den wil der goden het amrta nuttigt. In 
de Mythologie geldt Ketu als de romp van Rahu, die, evenals de kop, Zon en Maan bedreigt 
en de verduistering veroorzaakt. 



33 

wesen souden, doch datse so gheluckigh sonder Lichamen leven sou- 
den, als deandere met haer Lichamen. Doch overmits dat de Son en- 
de deMaen dese klachten over haer gedaen hebben, daerom gaense 
swanger teghen de selve met eenen eeuwighen haet, ende soo wan- 
neer dat de Son, ofte Maen Eclipseert, soo souden deselvc in strijt 
zijn teghen Ragou ende Ketou, ende dat de verduysteringhe daer uyt 
soude ontstaen, datse van Ragou ende Ketouy welcke als Slangen 
zijn, ingheslockt werden. 

In voegen als ick verhaelt hebbe, heeft my den Bramine Padma- 
naba dese Historie vertelt, welcke ick uyt sijn mont hebbe aenghe- 
teyckent, ende is een klaer bewijs hoe onwetende dat dese Luyden 
zijn in de Natuerlijcke kennisse, ende vervreemt van die wetenschap, 
dewelcke by andere Heydenen overvloedigh gheweest is. 

Het XL Capittel. 

Wanneer dat de Bramines haer Kinderen uyt-hy lijeken. VVaer 

op dat sy letten als sy het versoeck gaen doen. Ende 

hoe het Houwelijck bevestight wort. 

Seer vroegh zijn de Bramines besorght om uyt te sien dat haer 
Soonen een Vrouw, ende haer Dochters een Man krijghen moch- 
I ten ; doch staet te weten dat de Bramines, de Settreas^ als oock 
de V Veinsjas, dese sake niet en sullen ter hant nemen, voor dat hare 
Soonen het koordeken, waer van in't 8. Cap. ghewach isghemaeckt, 
hebben aenghenomen. Die van vermogen, ende rijck zijn, zijn vry 
vroegh«r in de weer als die arm zijn ; de rijcke zijn hier mede dick- 
maels besich als hare kinderen maer acht jaer out en zijn, ja oock 
sommighe soo haest als sy het koordeken hebben aenghenomen, dat 
is op haer vijf jaer ^) ; Ende dit wert oock vande Bramines precijs 
gheobserveert, dat sy altoos uyt sien na een Dochter die jonger is als 
haer Soon; de reden is, om dat, soo den Bramine ghetuyghde, de 
Bramines niet en mogen trouwen met Vrouws-persoonen die te voe- 
ren haer stonden hebben gehadt, waerom dat oock de ^raw/w^j seer 
besorght zijn om tijdelijck hare Dochtere uyt te houwelijcken, want 
indien een Dochter van een Bramine voor die tijdt niet en trout, nie- 



i) Het is bekend, dat reeds de oude grhyasütras eene nagnikn (d. w. z. een nog naakt 
loopend meisje, dat dus den leeftijd der puberteit nog niet bereikt heeft) aanbevelen. De 
spreuken {mantra's) evenwel, die bij het huwelijks-ritueel te pas komen, wijzen op den huw- 
baren leeftijd, vgl. Jolly, Recht und Sitte (in den Grundriss der Indo-arischen Philol.), pag. 
55 vlgg. 

3 



34 

mant en magh deselve voor een Vrouw aennemen ; doch om dit on- 
ghemack te ontgaen, soo wanneer dat de Dochters, sonder verseyt 
te zijn, de Ouders lang by bHjven, soo houden sy het verborghen, op 
dat haer Dochters, van oyt te trouwen, niet versteken en mochten 
zijn. Doch die van 't Geslachte Settrea, en nemen hier in 't minste 
geen acht op, maer trouwen niet alleen met Maechdekens die haer 
stonden noyt hebben ghehadt, maer oock met sulcke van welckesy 
bewust zijn datse die al te voren hebben ghehadt ; doch 't wertoock 
eerlij cker van haer ghehouden dat sy daer op acht slaen. 

Doch soo wanneer dat een Braniine sich op den wegh begheeft, 
om voor sijn Soon uyt te sien, sal hy wel nauw acht nemen op de 
teyckenen die hem ontmoeten, of sy goet, dan of sy quaet zijn, indien [43-] 
hem een quaet teycken voor komt als hy het eerste versoeck gaet 
doen, soo sal hy het selve uyt stellen tot den anderen morghen ; by 
aldien hem dan, voor de tweede reyse, een quaet teycken ontmoet, 
sal hy het wederom uyt stellen tot den anderen dagh ; doch indien 
hem dan wederom, voor de derde-mael, een quaet teycken rescon- 
treert, soo sal hy het versoeck des Houwelijcx gheheel laten steecken, 
het daer voor houdende, dat het een ongheluckigh Houwelijck soude 
zijn. Doch die van't Gheslachte F F^fm^/^?, by aldien yemant maer 
een Slanghe op dien dagh en noemt, als sy het eerste versoeck sul- 
len gaen doen, sullen het voor een quaet teycken houden, maer by 
aldien sy op dien dagh een Slange sien, soo sullen sy de sake laten 
berusten, ende noyt weder dencken om dat voor ghenomen versoeck 
in 't werck te stellen, want sy oordeelen dat het een quaet, ende on- 
gheluckigh Houwelijck soude zijn. Oock soo nemen dese VVeinsja 
een halve Pagode, ofte een halven ducaet aen gout, het welck sy 
smelten, indien het ghesmolten gout sich klaer verthoont, soo hou- 
den sy het voor een goet teycken, ende achten dat het gheraden is 
met het Houwelijck voort te gaen ; doch soo het duyster sich ver- 
thoont, is het een quaet teycken, ende het Houwelijck blijft achter. 
Doch de Bramines houden seer weynigh van dit teycken. 

Wanneer een Dochter van yemant ten Houwelijck wert versocht, 
soo sal in 't ghemeen de Vader des Dochters versoecken den Mans- 
persoon te sien daer het versoeck voor ghedaen wert, ende kennis 
trachten te hebben van sijn gheleghentheydt, ofte indien hy kennis 
daer van heeft, ende den Manspersoon hem aenstaet, soo staet hy 
den longman toe dat hy by de Vrienden des Dochters komen magh, 
ende dat hy oock de Dochter onder het oogh magh sien ; indien sy 
dan in malkanderen sin hebben, ende het de Vrienden aenstaet, soo 



35 

wert het Houwelijck ghetroffen ende besloten. Doch die van het Ghe- 
slachte Soudra en sullen haer Dochters niet inwillighen, sonder dat 
den Bruydegom voor de Dochter een sekere somme gelts, die de 
Vader bespreeckt, hem aen telle, soo dat hyse schijnt te koopen, 
doch sy en willen dit geit gheen koop-gelt, maer een gave ghenoemt 
hebben ^). 

Soo wanneer het Houwelijck is toe gestaen, so werter een tijt be- 
stemt op een sekeren goeden dagh, dat de Vrienden van weder zij- 
den te samen sullen komen, om te pleghen de Ceremoniën, diemen 
onder haer, wanneer twee persoonen Houwelijcxsche beloften heb- 
ben aen ghegaan 2), gewoon is te ghebruycken ; ende zijn dese : de 
Vader van de Bruyt gheeft Betel 2itw de Vrienden van den Bruyde- 
gom, ende hy ghetuyght in presentie van alle die daer teghenwoor- 
digh zijn, dat hy zijn Dochter heeft ghegeven aen N. Maeghschap 
vande tegenwoordige Vrienden. Ende daer na geven oock de Vrien- 
den van den Bruydegom Betel di^n de Vrienden van de Bruyt, ende 
ghetuygen als boven, ende die teghenwoordigh zijn nemense totge- 
tuygen. Indien het den tijt is datmen trouwt, soo gaense, sonder 
langher uytstel, voort met de bevestinge hares Houwelijcx. lek segge 
indien het tijt is datmen trouwt, want dese Heydenen en trouwen 
niet het gantsche jaer door, maer inde Maenden Februariiis, Mey, 
Iiinius, October, ende in het begin van November 3), op eenighe goe- 
de daghen ende uren, want in 't waer nemen der selve zijn sy seer 
precijs, ghelijck wy hier na oock aenwijsen sullen. 

Wanneer den bestemden tijdt ghekomen is datmen het Houwe- 
lijck voltrecken sal, soo makense het vyer Homam toe, van hout van 
een Boom dewelcke in haer tale Raivasittou ghenoemt wert, ende 
seer heyligh is ; dat vyer is tot een ghetuyghe van het Houwelijck 't 
welck aenghevangen wort, over dit vyer spreeckt den Bramine een 



1) Dit stemt overeen met de leer van Manu IX. 98 (S. B. E. XXV, pag. 345) : „Zelfs een 
SQdra neme geen bruidsgeld (s'u/ia), als hij zijne dochter (ten huwelijk geeft) ; want als hij 
het bruidsgeld aanneemt, verkoopt hij bedektelijk zijne dochter". Oudtijds was het huwelijk 
zeer zeker een koop en de „huiselijke" gebruiken bewaren van dezen huwelijksvorm (per 
coëmptionem) nog menig spoor (vgl. Zeitschr. d. Deutschen Morgenl. Ges. 51, pag. 130 
vgl.). Megasthenes (bij Strabo, XV, 54, pag. 709) vermeldt: „Zij huwen vele vrouwen, die ze 
van hare ouders koopen, en ontvangen ze tegen betaling van een span trekossen", hetgeen 
herinnert aan hei gomilhunam van Man. gfhs. I. 7. 12. 

2) Dit is de plechtige verloving (vagdana), waarbij ook volgens de Prayogas (Z. D. M. G. 
1. c.) betel werd uitgereikt. 

3) Omtrent de maanden, die voor het huwelijk in aanmerking komen, heerschtinde 
Sotras geen eenstemmigheid. Gewoonlijk worden alle maanden geoorloofd, behalve mid- 
den-Januari tot midden-Maart, en midden-Juni tot midden-Juli, vgl. Winternitz, das altind. 
Hochzeitsritual, pag. 27. 



36 

gebedt ; daer naer neemt den Bruydegom drie mael sijn handen vol 
Rijst, ende werpt die op het hooft van sijn Bruyt ^), ende diergehjcke L45-] 
doet oock de Bruyt aen den Bruydegom. Daer naer neemt de Vader 
van de Bruyt eenighe kleeden, juvveelen, &c. na sijn vermoghen ende 
pronckt de Bruyt daer mede op, ende desghelijcks doet hy oock 
van't sijne aen den Bruydegom, daer na wascht hy de voeten van 
den Bruydegom ^), ende de Moeder van de Bruyt giet het water op 
deselve ; daer na neemt de Vader de hant van sijn Dochter in sijn 
hant, ende hy doet in de selve water, ende eenigh geit, ende by al- 
dien hy rijck is, heeft hy noch meer by der hant, ende dus geeft hy 
de hant van sijn Dochter over aen den Bruydegom in den naem Gods, 
ende seght, ick en hebbe niet meer met u te doen, ickgheefse u over, 
doch wanneer de Vader de hant van sijn Dochter overgheeft aen den 
Bruydegom, soo isser oock by der hant een snoerken, daer aen een 
gouden hooft van een Afgodt 3) geregen is, 't welck sy een Ta/i 4) 
noemen, dese Talï wert aen de om-staenders verthoont, ende na 
eenige gebeden, ende geluck-wenschingen, soo neemt den Bruyde- 
gom dese Talï, ende hy bintse om den hals van sijn Bruyt, ende soo 
wanneer dat dese knoop gheleyt is, soo is den bant des Houwelijcks 
vast, maer soo langhe als dese Ta/i door den Bruydegom aen den 
hals van de Bruyt niet en is ghebonden, mach het Houwelijck sonder 
schande na ghelaten werden, al-hoewel dat alle de voor verhaelde 
dingen ghedaen zijn. 'tGhebeurt onder haer, dat soo wanneer den 
Bruydegom ghekomen is om de Bruyt de Ta/i om te binden, ende 
hy en geeft niet ghenoegh aen den Vader tot een Bruyt-schat, dat 
een der by-staenders hem de proye benijdende, meer gheeft ende 
met de Bruyt door gaet, ende de Vader laetse hem volgen, om dat hy 
daer meer geit voor krijght. Den Heydenschen Gouverneur op Pa- 
/iacatta^ Sinanna ghenoemt, seyde, dat dit meest onder de Bramines 

t) Hiervan is in het oudere ritueel, zooals dat in de grhyasütra's is gefixeerd, nog niets 
bekend ; het komt eerst voor (als aksatdropanam) in de zoogen. prayoga's, bijv. Prayoga- 
mala I, fol. 158. 

2) "Dit is de madhuparka, waarbij, volgens 't ritueel der Baudhayanïya's, de vrouw (d. i. 
de moeder der bruid) den bruidegom de voeten wascht, terwijl de man (d. i. de vader der 
bruid) water opgiet, of omgekeerd. 

3) Ganesa. 

4) Tamil : iali. Ook dit snoer treedt niet op in den ouderen ritus, maar eerst in de prayo- 
ga's, waar het »/a«^(z/«js/ra heet, vgl. de beschrijving van Fra Paolino bij Winternitz, op. 
cit. pag. 6i, en Travancore Census report 1894, pag. 713 : „The tdli or man^alasutra is tied 
around her neck by the husband, who addresses the foUowing words to her : „O lovely girl, 
I tie this auspicious thread, which I expect to be the source of my long life, round thy neck. 
May thou live a hundred years". Het mantra luidt in 't Sanskrit : mangalyatantunünena 
mamajivanaheiuna | kaïdhe badhnami subhage tvam jtva saradah satani. ^ 



37 

in 't ghebruyck was, doch ick achte dat sy dat uytschaemte ontken- 
nen souden, maer 't kan wel zijn dat het gheschiet, doch sooseer niet 
uyt gierigheyt, als uyt armoede, want in 't ghemeen by de Bramines 
niet veel over en schiet. 

>6] Overmits dat de gheseyde Tali gheknoopt aen den hals van de 
Bruyt, den bant des Houlijcx maeckt, daerom wert de selve, soo wan- 
neer den man gestorven is, met hem ghebrant, tot een ghetuyghenis 
dat den bant des Houwelijcx ontbonden is, oft indien dat de Vrouw 
met den Man brant, soo wert de Tali met haer verbrant. 

Dese dingen, die wy tot noch toe verhaelt hebben, geschieden in 
het huys van de Bruyt ; doch nadien het Houwelijck een sake is daer 
het ghemeen aen ghelegen is, ende moet gheweten werden, derhal- 
ven soo maken sy oock publijckelijck bekent datter een Houwelijck 
bevestight sal werden, ende wanneer het gheschiedt is, soo doen sy 
het oock voor de gantsche Werelt blijcken ; want eer sy treden tot 
de bevestinghe des Houwelijcx maken sy eenige daghen te voren, 
voor des Bruyts deure, daer het Houwelijck bevesticht sal werden, 
een Pandael '), dat is, een ghehemelte ; ende soo het moghelijck is, 
hebbense vier Pisang Boomen, waer uyt verstaen wert, dat in sul- 
eken huys, daer dese toe-rustinghe is, een Houwelijck bevestight sal 
worden. Op den dagh als de Trouw bevestight is, ende de gheseyde 
Ceremoniën ghepleeght zijn, 't welck den eersten dagh is, gheeftde 
Vader van de Bruyt een Maeltijt aen de Vrienden, ende oock eten 
aen den Armen, het welck vijf dagen achter een duert, ende die vijf 
daghen moet oock dueren het gheseyde vyer Hoynam. Op den se- 
venden dagh gaet de Bruyt ende den Bruydegom uyt, ofte oock wer- 
dense wel by nacht op een Palekijn door de principaelste straten der 
Stadt ghedraghen, met veel Toortsen, Basuynen, ende Vyer-werc- 
ken, vergheselschapt met haer Vrienden, sommighe op Paerden, 
sommighe op Olyphanten, want soccken op alle maniere hare statie 
aensienlijck te maken, ende dus wert de Bruyt openbaerlijck ten 
huyse van den Bruydegom ghebraght, alwaer sy dan drie ofte vier 
daghen verblijft indien sy jonck is, ende noch onbequaem om een 

»7l Man te bekennen, ende treckt dan weder na haers Vaders huys, doch 
indien sy tot Vrouwelijcken ouderdom ghekomen is, soo blijft sy 
voorts by haer Man. 

Soo wanneer de kinderen der^;'^;«/«^i' ghetrouwt zijn, werden sy 



i) Over pandael vgl. Aanmerking op pag. 12 en 46 (volgens de pagineering der ed. pr.). 
In dit vóór de woning opgerichte pavilloen hebben gewoonlijk de huwelijks- en alle andere 
plechtigheden van het grhya-type plaats. Eene beschrijving geeft Dubois, op. cit. pag. 156. 



38 

niet meer Bramasarijs, maer (7r«//«i'/^j-ghenoemt,ende krijgen het 
tweede koordeken ^), bestaende uyt ghelijcke drie strengekens, als 
geseyt is, ende in 't gemeen voeghen sy by dit tweede koordeken 
oock het derde, ende dit dient haer tot een opper-kleet ^), want de 
Bramines en moghen met het opper-lijf niet naeckt gaen, doch al ist 
dat sy met het opper-lijf naeckt gaen, ghelijck in het ghemeen ghe- 
schiet, nochtans als sy dit derde koordeken hebben, soo houden sy 
het daer voor, ende het wert onder haer soo ghereeckent, als of sy 
met het opper-lijf ghedeckt gingen 3); alle thien jaren diesy in Ouder- 
dom toe nemen, voegen sy by de vorighe, noch een koordeken, ende 
oock t' allen tijden soo wanneer haer een kint gheboren wert, moeten 
sy t'elcken by de vorighe een koordeken voeghen. Dit ordineert den 
Vedam 4), doch seyde den Bramine Padnianaba dat het soo precijs 
van allen niet en wiert na ghekomen ; maer hoe yemant onder haer 
in 't Heydendom meer yvert, hoe hy oock precijser is om na te komen 
het ghene den Vedam, aengaende dese koordekens, heeft gheordon- 
neert. 

Het XII. Capittel. 

Aen wien dat de Bramines hare Kinderen uyt-Houwelijcken. 

De Brammes en sullen hare Kinderen, soo wel Soonen als Doch- 
ters, niet uyt-Houwelijcken, dan aen die ghene, dewelcke van 
haer Ghelachte zijn, ende daer in zijn sy seer precijs. Ende [^S-l 
ofwel de andere Gheslachten ordinaris hare kinderen oock niet uyt 
en Houwelijcken dan aen haer Gheslachte, nochtans ghebeurt het wel 
somwijlen datse hare Dochters gheven aen Mans-persoonen die van 
een hoogher Geslachte zijn, ende werden daer toe vervoert doorop- 
merckinge vande weerdigheyt des Geslachts ; doch de Bramines en 
konnen door sulcke insichten noch vervoert, noch aenghelockt wer- 
den, want indien sy hare Dochteren souden uyt gheven aen een an- 
der Gheslacht, nootsakelijck souden sy haer Gheslacht kleynachtin- 



x) In de bronnen vind ik slechts voor den snataka vermeld (bij Baudh. dhs, I. 5. 5, vgl. 
S. B. E. XIV, pag. 159), dat hij twee yajnopavita's draagt. Daar evenwel in de prakMjk zoo- 
wel het geheeleveda-leerlingschap als helhonden der vrata's en het plechtige bad, hetwelk 
die studie afsluit, tot eene fictie geworden zijn (vgl. o.a. Thurston, Castes andTribes of S.I., 
vol. II, pag. 279), is wat Rogerius mededeelt niet in strijd met de overlevering. 

2) Nirnayasindhu III. 18. b: yajnopavitedve dharye srauU smarte ca karmani \ trfiyam 
utiariyartht vastrabhave tad isyate\\ 

3) Ap. dhs. II. 4. 21, 22: „Steeds moet (door den grhastha) het opperkleed (over den lin- 
ker schouder en onder den rechter oksel) gedragen worden, of ook een snoer in plaats van 
het zoo gedragen (oppergewaad)". 

4) Uit de toegankelijke bronnen is daarvan niets bekend, voor zoo ver ik kan nagaan. 



39 

ghe moeten aen doen, nadien dat haer Gheslacht het eerste ende 
aensienlijckste is. 

Doch soude yemant mogen vragen, zijnder óa.n geen Bra7nines de 
welcke Vrouwen hebben uyt andere Stammen ? ick antwoorde ja ; 
doch dat komt soo by ; dese Soonen der Bramines, wanneerse ouder 
van jaren geworden zijn, ende verghenoeghen sich niet met de 
Vrouwe harer leught, met welcke sy, door de sorghe hares Vaders, 
ghepaert zijn, maer om hare lusten den toom bet te gheven, ende het 
vleesch meer contentement te doen, nemen sy noch dickwils Vrou- 
wen tot haer van andere Gheslachten, die haer in haer ooghe wel be- 
vallen, soo om de goede fatsoeneringhe hares Lichaems, alsoockom 
het coleur welck haer verciert. Doch na het ghevoelen der j5rrtw?«^.f 
selfs, ist een onvoorsichtighe daet, dat een Bramine tot sich neemt 
een Vrouwe uyt het Gheslachte Soudra, want soo wanneer een Bra- 
mine uyt soodanigen Vrouwe na-komelinghen na laet, soo is dien 
Bramine, na dat sy ghelooven, als hy sterft, soo langhe van den He- 
mel versteken, als deselve na-komelinghen op de Aerde zijn ; daer- 
om oock den Bramine Padmanaba seyde, dat het een groote sonde 
was, uyt soodanigen Vrouw na-komelingen na te laten. Men bevint 
oock in haer Poratien, dat is, oude Historiën, dat een seker Bramine 
van grooten naem onder haer Sandragoupeti Naraia ghenaemt, out 
geworden zijnde, seer droevigh was, wanneer hy merckte dat sijn 
Soon Bartkroukerri, hem ghebaert uyt een Vrouw van het Gheslacht 
Soudra, driehondert Vrouwen hadde, want hy daer uyt besloot, dat 
hy daerom nootsakelijck den Hemel langhe soude moeten missen. 

Doch nadien dat de Bramines soo precijs acht nemen aen wien dat 
sy hare kinderen uyt Houwelijcken, ghelijck wy verstaen hebben, 
soo mocht wel licht yemant dencken, of sy oock daer op eenighe ach- 
tinghe hebben, datse deselve niet uyt en Houwelijcken aen yemant 
[49-] die haer door bloet, ofte Swagerschap, al te na bestaen mocht ? In 
waerheyt daer op letten sy '^), ende hebben een grouwel van bloet- 
schande : Den Bramine Padmanaba met my over dese sake eens 
sprekende, seyde dat dese een was van de vijf groote sonden, die niet 
licht vergeven en worden, ende dat den Vedam hadde geordonneert, 
dat die ghene die hem daer in mocht komen te verloopen, de scha- 
melheydt soude werden afgesneden, ende dat die hem inde hant 
ghegeven soude werden, ende datmen den sulcken soo van selfssoude 



i) De zoogenaamde pravara-sütras bevatten uitvoerige bepalingen omtrent de exo- 
gamie, vgl. o.a. Encyclopaedia of Religion and Etbics, vol. VI, pag. 355 en Jolly, Recht und 
Sitte, pag. 62, 63. 



40 

laten sterven, sonder toe te staen, dat het mocht gecureert werden, 
maer de Vrouwen en was geen straffe op-gheleyt, alsoo die niet en 
konnen haer selven daer in verloopen als door verleydinghe : Ten 
desen propooste verhaelde de Bramine tot betuyginghe, hoe grou- 
welijck dat dese sonde onder haer wiert ghehouden, dat een seker 
Bramine onUtnX. P aliacatta^di^\^t\Qk& noch in't leven was, by nacht 
onwetende sijn moeder hadde beslapen, mitsdien dUt hyse vont ter 
plaetse, daer hy sijn Vrouw ghewoon was te vinden, ende de moeder 
meynde dat het haer Man was, doch desen Bramine als hy de faute 
bevont die hy begaen hadde, soo sneet hy hem de schamelheyt af, 
ende ginck sich selfs verdrincken, doch wierter uytghehaelt, ende 
ghecureert, om dat hy het onwetende ghedaen hadde. 

Doch staet te noteren dat dese Heydenen inde reeckeninge van [50.] 
bloet verwantschap, ende Swagerschap, binnen welcke het is ghe- 
oorloft te trouwen, ofte niet, veel van ons, ende andere Natiën ver- 
schillen : want het is onder haer gheoorloft te trouwen met sijn Wijfs 
suster, ja twee, drie, ende meer susters ghelijck te hebben, doch dat 
twee broeders yeder een suster hebben souden, dat is onder haer on- 
geoorloft ende soude bloet-schande zijn. Sy mogen oock trouwen met 
haer Vaders susters dochter, maer niet met haer Vaders broeders 
dochter ; oock met de dochter van haer suster, maer niet met de doch- 
ter van haer broeder. Maer den Bramine Padmanaba seyde, dat niet 
teghenstaende dit laetste den Bratnines ongheoorloft was, het selve 
evenwel d&tiSoudraes wastoe-ghelaten; 't Welck oock bleeck aen 
den Heydenschen Gouverneur Sinamia, dewelcke op den tijdt mij- 
ner residentie op Paliacatta^ die de Stadt uyt den naem van den Co- 
ning van Carnatica regeerde, die sijn broeders dochter ghetrouwt 
hadde. De Heydenen van Siam, ende Pegu^ verschillen in desen oock 
veel van'de Heydenen op de Cust Ckormandel, also die oock met haer 
Vaders broeders wijf moghen trouwen, dat dese niet en moghen doen. 

Het XIII. Capittel. 
Vande Polygamia die onder de Heydenen in ghebruyck is. 

Meer Vrouwen dan een te hebben, en is niet alleen onder den Sou- 
draes in 't ghebruyck, de welcke somwijlen wel yets meer doen 
dan d&Brami7ies, maer 't is oock den Bratndnes gh^oorloit soo [Sï-I 
veel Vrouwen te trouwen als sy willen, ende dit is een sake, die noch 
van huyden, noch van gisteren is, maer uyt hare Poranen, dat is, 
oude Historiën, te sien is, dat het selve van outs oock onder den Bra- 



41 

mines in swang heeft ghegaen, want van veel vermaerde, ende seer 
befaemde Braniines is te lesen, datse meer Vrouwen dan een hebben 
ghehadt, onder anderen, dien befaemden Bramine, waer van in 't 
voorgaende Capittel ghewach is ghemaeckt, Sandragoiipeti Naraia 
heeft vier Vrouwen ghehadt, uyt yeder der vier Gheslachten een, 
ende veel exempelen der Bramines, indien het tot de sake diende, 
souden wy konnen by brengen, dewelcke Polygamiz\]n : in desen ist 
dat die van vermogen ende aensien zijn, soode Settreaes, alsoockde 
Soudraes, groote excessen begaen, ende dickmaels soo veel Vrouwen 
hebben, dat ick het naeulijck in desen segghen en derf, op dat ick 
niet en soude schijnen buyten de waerheyt te gaen. Over dese ghe- 
leghentheyt eens sprekende met den Bramine Padmanaba, seyde, 
dat hy het daer voor hielt, dat het beter was maereene Vrouw te 
trouwen, ende dat oock die ghene, dewelcke onder haer zediger wil- 
den zijn, met een sich vergenoeghden, doch dat evenwel meer Vrou- 
wen, dan een te trouwen, geen sonde en was, alsoo het in den Vedam 
niet en was verboden ') ; doch dat eymant een ghetroude Vrouwe, 
ofte meer hebbende, daer-en-boven noch Concubijnen, ende by-sit- 
[52] ten hout, dat hielt hy voor sonde, ende seer qualijck gedaen, want 
Hoererije, ende in 't bysonder Over-spel, hielt hy voor groote sonde, 
ende ofwel de Hoererije onder haer niet en wiert ghestraft, mits dat 
de Werelt nu soo boos, ende de gheboden van den Vedam soo nauw 
niet en werden na ghekomen, dat deselve nochtans straffe weerdigh 
was, ghelijck oock het Over-spel de straffe des doots meriteerde, al 
hoewel het oock nu, om de selve oorsake, onghestraft door ginck. 

Doch vermits wy hier hebben ghewach gemaeckt van Over-spel, 
soo sal wel licht yemant begeerigh zijn om te verstaen, of de Brami- 
nes oock lichtelijck hare Vrouwen verlaten, ende wat sy met de selve 
doen, soo wanneer dat sy die aen Over-spel schuldigh bevonden ? 
Wat daer van zy sal ick in't korte voor stellen. Den Bramine, soo 
wanneer ick by gheleghentheyt hier over met hem handelde, seyde, 
dat de Bramines niet lichtelijck hare Vrouwen en verlaten =), ja, 
wanneer datse die bevinden aen Over-spel schuldigh, dat sy die niet 
van haer en doen, op dat dat boose gheruchte, tot harer schande, 



i) Reeds volgens de oudste Veda-teksten is bet den BrShmana geoorloofd meerdere 
vrouwen te hebben: ,, daarom huwt één (man) meerdere vrouwen" (Ait. br. III. 23. i en 
elders), doch polyandrie is verboden : „doch ééne vrouw heeft niet meerdere mannen 
tegelijk" (Ait. br. 1. c). 

2) JoUy, op. cit. p. 65 : .,Es ist eine Sünde, wenn Ehegatten aus gegenseitiger Abneigung 
sich trennen". — Straf voor echtbreuk, Jolly, pag. 66, Gautama dhs. 21. 8: Zij moet een 
jaar lang op een mat van kusa-gras slapen of in eene put gevuld met (gedroogden) koemest. 



42 

niet aen de Werelt openbaer en werde ; maer soo wanneer dat sy be- 
vinden dat haer Vrouw haer selven hier in verloopen heeft, soo met- 
selen sy die tusschen twee mueren, ende en laten haer niet wederom [53-1 
voor den dagh komen, ende soo langhe als sy leeft versorgen sy haer, 
in dat doncker gat, van eten ende drinckej^ Doch sommige die haer 
Vrouwen seer liefhebben, indien 't verborghen is, sullen 't oock 
gantsch verborgen trachten te houden ; maer indien 't openbaer ge- 
worden is, ende derhalven eerlijcke Luyden haer huys schouwen, en- 
de in gheenderley wijse daer in willen eten, ofte drincken, ende de- 
wijle dat sy nochtans om de liefde die sy haer Vrouw toe dragen, 
met eere haer wenschen te genieten, niet tegenstaende dat sy haer 
heeft misgaen, soo stellen sy een maeltijt toe, waer op sy veel Bra- 
mines noodigen, ende Sanjasijs, aen dese maeltijt dient de Over- 
speelster de genoode gasten ; Ende so wanneer d^Bramines de spijse 
van haer hant ontfangen, so doen 't oock de andere die genoot zijn, 
ende sy wert voortaen voor een eerlijcke Vrouwe gehouden. 

Het XIV. Capittel. [S40 

Dat de Bramines, ende de gantsche Natie der Heydenen, 
dagh verkiesers zijn. 

Overmits in het 1 1 . Capittel gheseght is, dat de Bramines, ende 
andere Heydensche Gheslachten, op teyckenen, ende daghen, 
acht nemen, wanneer sy voor hebben een Houwelijck te ver- 
soecken, ofte te bevestighen, derhalven en sal het niet buyten pro- 
pooste zijn, een weynich te spreken van het waer nemen der teycke- 
nen, ende het verkiesen der daghen. 

Sy en sullen geen saeck beginnen dan op een dagh die, volgens 
hare reeckeninghe, goet is, ende indien dat op dien goeden dagh haer 
een teycken voor komt, dat na haer ghevoelen quaet is, sy sullen 't na 
laten, vreesende dat het haer qualijck mocht ghelucken TSoo wanneer 
sy van voor-nemen zijn een reyse over lant te aenvaerden, sullen sy 
dickmaels, om een goeden dagh ende ure waer te nemen, de reyse 
verhaesten, ja om op een goede ure haer reyse te beginnen, al ist sake 
dat den avont aenstaende is, soo dat sy niet verre dien dagh en sullen 
konnen geraken, alwaer 't datse maer een quartier uyrs buyten de 
Stadt souden komen, sullen evenwel vertrecken, alsoo sy vertrou- 
wen, dat, wanneer sy op een goede ure vertrecken, hare gantsche 
reyse voorspoedigh wesen sal. Om een goeden dagh ende ure te be- 
komen, sullen sy dickmaels haer reyse eenige dagen op-schorten, 



43 

ende 't gebeurt dickwils (ghelijck ick gesien hebbe) dat sy door het 
wachten na de goede daghen, de goede gheleghentheyt, ende den 
bequamen tijt, om haer reyse te bevorderen, ende haer saken tot een 
gheluckige uyt komst te brenghen, hebben verloren ; Soo datmen 
met recht mach seggen van dese Heydenen, 't gheen Seneca seyde 
van de Sabbathen der loden, dat veel dingen, die van stonden aen van 
nooden zijn gedaen te werden, met de selve, om die oorsake uyt te 
stellen, ende niet te doen, dickwils verloren werden. Soo gaet het 
oock met dese Heydenen, want terwijlen dat sy na de goede daghen 
ende uren wachten, verliesen sy menighmael de selve, ende lijden 
groote schade, 'twelck ick in den tijt mijner residentie aldaer, niet 
eens, maer by na jaer op jaer hebbe ghesien, dat sy, door het vertoe- 
ven, den goeden ende bequamen tijt van 't Mouson hebben laten voor 
by gaen, ende ghenootsaekt zijn gheweest, ten halven op hare reyse 
na Pegu, Tanasseri, ende Achim ï) gekomen zijnde, onverrichter sa- 
ken wederom te komen, 'tis te verwonderen dat sy door haer schade 
ende verlies, in toe-komende, niet voorsichtigher en werden, maer 
steets noch continueren in haer oude, dwase, ende onnutte practijcke. 
[S5-] Ick segghe onnutte ende dwase, overmits dat het verkiesen der da- 
gen gheen nuttigheyt en kan toe brenghen tot het verrichten harer 
saken ; want indien 't verkiesen der dagen eenigh voordeel kan toe 
brenghen, soo moet dan den mensch, het gene hem door de Opper- 
macht toe gheschickt is, door de verkiesinge der dagen konnen ver- 
anderen, ende alsoo het besluyt der hooger macht te niet doen; maer 
dat dese Opper-macht ende besluyt van Bramma, wien sy het be- 
wint, ende bestier der saken hier beneden toe schrijven, (ghelijck wy 
hier na sien sullen) te niet ghedaen, ofte door s'menschen wijsheyt 
soude konnen verandert werden, dat en derfde den Bramine Pad- 
manaba niet segghen, ende en konde oock niet, dewijle datse ghe- 
voelen dat yeder een ontmoet hier op der aerden, in voeghen als daer 
boven besloten is, ghelijck sulcks blijckt uyt het 9, Cap. van Bar- 
throuherri in sijne spreucken van den redelijcken ommegangh, on- 
der de menschen. Doch niet teghen-staende dat den Brarnmeh&t be- 
sluyt van den gheseyden Bramma niet veranderlijck noch onseker 
konde stellen, nochtans en konde hy geensins verstaen dat het ver- 
kiesen der dagen verwerpelijck, ende onnoodigh ware, ende nadien 
dese opinie soo diep in haer ghe wortelt is, en konnen sy daer soo niet 
af ghebraght werden. 

De Bramines hebben, om de goede, ende quade dagen te kennen, 

i) Atjeh. 



44 

eenighe gheschriften ghemaeckt, in maniere als onsen Almanach, 
welcke sy Panjangani ^) noemen, ende zijn tweederley. Den eenen 
Paftjangam heeft ghemaeckt Brahaspeti 2), den Leeraer der Dewe- [s^-l 
taes, in welcke aenghewesen wort hoe dai sommighe daghen goet 
zijn, sommighe half goet, als oock eenighe uren : na desen Pa7ijan- 
gam reguleren sy haer daer te Lande, ende dese werden, gelijck onse 
Almanachen, alle jare ghemaeckt. Den anderen Panjangam heeft 
ghemaeckt Succra 2), den Leeraer, soose seggen, der Raetsj'asjaes, 
dat is, der boose Duy velen, dewelcke vry wat precijsergaen soude, 
want van yeder der 't sestigh uren, welcke dese Heydenen hebben 
in dagh ende nacht, doet dese verklaringhe of sy goet, dan of sy quaet 
zijn, ende wat dat men op yeder ure doen magh, ende laten moet. 
Van desen Panjangam houden sy seer veel, ende segghen dat het 
niet en mist, maer altoos wel uyt valt : Dusdanigen Panjangam van 
Succra heeft my den Bramine Datnersa uyt sijn tael vertolckt, de- 
welcke ick in 't volghende Capittel voorstellen 'sal, niet om dat ick 
achte dit soo weerdigen stuck te zijn, maer alleen om den curieusen 
Leser te vol doen, ende aen te wijsen op wat lossen fundament sy 
bouwen. 

Aengaende de goede ende quade dagen is dit een gemeen ghe- 
voelen, dat den Amawasi, dat is den eersten dagh als de Maen ach- 
ter blijft, dat die goet is. Dat den Pademi 3), dat is den dagh als de 
Maen begint, doch niet en wert ghesien, dat die quaet is. Dat den 
VViddia 3), dat is, den dagh als de Maen te voorschijn komt, dat die 
goet is. Dat den vierden dagh vande nieuwe Maen quaet zy. Dat den 
lecadesi 4), dat is, den neghenden dagh na de nieuwe Maen quaet zy. 
Den elfden na de nieuwe Maen is haren Vasten-dagh, indien hy valt 
op een woonsdagh, soo is hy, na haer ghevoelen, quaet, doch soohy 
valt op eenen anderen dagh, soo is hy goet, ende dus reeckenen sy 
dese goede, ende quade dagen vorder, gaende van de volle na de 
nieuwe Maen. 

Sy oordeelen oock van de uren, ende stonden, uyt de voor vallen 
die haer ontmoeten, op welcke sy seer precijs acht nemen, 't Is by 
haer allen in 't generael een goet teycken, als de Vogel Garrouday fs/O 



i) Skt. pancaiigam, het vijfdeelige boek, omdat daarin inlichting wordt gegeven omtrent 
V ij f punten : zonne-dagen, raaan-dagen, gesternten, jt^/aV en karana's. 

2) Dat Brhaspati dt purohita der Goden en Óukra of Usanas die der Raksasa's is, is oude 
traditie. Van de aan hen toegeschreven /ajïrswya'j heb ik niets kunnen vinden. 

3) Prof. Hultzsch is zoo vriendelijk mij als zijn vermoeden mede te deelen, dat pademi 
en widdia staan voor Tamil piradamai en vidiyai ( = Skt. praihama en dviüya). 

4) Skt. tkddasi (elfde dag). 



45 

('tWelck is een rooden Sperwer met een witten ring om den hals,) 
ofte den Vogel Pala i), voor haer over haren wegh vlieght, van de 
rechter na de slincker hant, doch van andere Vogelen is gantsch an- 
ders, want van die houden sy dat het een goet teycken is, als die voor 
haer over haren wegh vlieghen van de slincker na de rechter hant, 
ende dat het een quaet teycken is, indien sy vlieghen van de rechter 
na de slincker hant. Sy seggen, dat soo wanneer yemant, in't vlie- 
ghen, van een Bonte-kraey (die daer ontrent extraordinaris veel zijn) 
wert gheraeckt, dat het een quaet teycken is, dat dien persoon die 
geraeckt is, ofte yemant van sijn Vrienden, binnen ses weecken ster- 
ven sal. Soo sy erghens in een huys zijn, ende sich al op den wegh 
hebben begheven om daer uyt te gaen, indien yemant niest, sy sullen 
wederom keeren, want dat houden sy voor een quaet teycken. Ende 
veel andere dingen meer zijnder, uyt het ontmoeten van de welcke 
dat sy een goede, ofte quade uyt-komste over eenighe sake ghe- 
woon zijn te besluyten. 

Het XV. Capittel. 
Van den Panjangam, ofte Almanach, der Bramines. 

Dese Heydensche Natie begint het jaer met de nieuwe Maen in 
April, op wekken dagh sy een Feest vieren, 'twelck sy noemen 
Samwat-tsaradi panduga, dat is te segghen, het Feest van den 
eersten dagh des jaers, wd^nt panduga, beteyckent een Feest; ende 
Ls8.] Samwattsaram een jaer ; ende Adi, den eersten dagh der Maent. 
'tWaelf maenden hebbense in 't jaer, ende werden ghenoemt als hier 
naer volght. T seitram Apri/ ^): Weinjacam, Me}'; leistam, luntus; 
Ajadam, Inlius; Srawanam, Aicgustus\ Badrapadam, September', 
Aswijam, October; Carticam, November; Margisaram, December; 
Poujam, lanuar'ms ; Magam, Februarius; Paelgouwam, Martius; 
Doch op dat de tijt reeckeninge niet en soude verloopen, nadien dat 
twaelf Maen-maenden, niet en accorderen met de twaelf Sonne- 
maenden, soo ist dat sy na 't verloop van drie jaer, een jaer hebben 
van derthien maenden, 't welck sy tusschen beyde voegen, gelijck wy 
een dagh, na 't verloop van vier jaer, stellen in de maent Februarius. 
In hare weeck hebbense seven dagen, de welcke van den Brami- 
nes, in't Samscortam, ghenoemt werden als volght. Suria-waram, 
Sondagh ; lendra-waram, Maendagh ; Angaraca-waram, Dijnsdagh ; 

i) Misschien Skt. bala (lekere aasvogel). 

2) Feitelijk loopt Caitra van half-Maart tot half-April en zoo vervolgens. 



46 

Butta-waram, VVoonsdagh ; Brahaspati-waram, Donder dagh ; Suc- 
cra-waram, Vrydagh ; Senni-waran, Saterdagh ; ghelijck by de La- 
tijnen de dagen haren naem hebben na de Planeten, alsoo oock onder 
dese Heydenen, want Suria betevckefft de Son, ende lendra de 
Maen ; Doch in de gemeender tale vver.t den Sondagh genoemt Adita- 
waram, ende den Maejidagh, Somo-waram. 

Ghelijck de Griecken hebben ghehadt hare Olympiades, welcke 
was een omme-loop van vier jaren, dewelcke sy in haer tijt reecke- 
ninghen ghebruyckten, alsoo hebben dese Heydenen 'tsestigh jaren, 
ende na den ommeloop der selven beginnen sy de jaren op een nieuw, 
in voeghen dat sy niet en segghen in haer tijt reeckeningen, het jaer 
40. 41. 42. ende soo voort, maer noemen het jaer by sijnen naem, in 
de welcke het een, ofte het ander, gheschiet is, ofte noch te doen 
staet, want yeder der 't sestigh jaren, heeft sijn eygen naem, daer 
mede dat het ghenoemt wert ; ende sy werden ghenoemt als volght. 
Het I . Prabawa Samwatsaram ; het woort Samwatsarani betey- 
ckent een jaer, ende moet t'elcken achter den naem van 't jaer ghe- 
stelt werden, doch wy sullen het, om kort te zijn, over slaen, gelijck 
het oock inde brieven, ende andere instrumenten, van haer selfs (ghe- 
lijck wy hier naer sullen sien) daer niet altijt by gestelt en wert, maer [S9-] 
ordinaris simpelijck den naem van 't jaer. 2. Bipawa. 3. Sückela. 4. 
Pramadouta. 5. Prajopatti.6. Augiresa. 7. Tsrimocha. 8. Bhawa. 9. 
loüwa. 10. Dhatou, 11. Eswara. 12. Bahoudhau-ja. i3.Pramadi. Dit 
is gheweest ons jaer 1639. want in dit jaer, in October, hebbe ick ghe- 
sien dat den Coninck van Carnatica, in een brief aen den Gouver- 
neur op Paliacatta, aldus sijn missive begon, m'\.]aLQV Pramadi,8c c. 
14, Wicrama. 15. Wisjou, Ick hebbe oock bevonden dat het jaer 
1641. van haer met dien naem wiert genoemt. 16. Tsidtrabhanu. 
17. Tsabanou. 18. Tarana. 19. Paartouwa. 20. Weiha. 21. Tserwa- 
sittou. 22.Tserwadari. 23.Wieróthi. 24.Wicrouti. 25.Carra. 26.Nau. 
dana. 27. Wisei-ia. 2S. Tseia. 29. Maumottha. 30. Dormeki. 31. He- 
welembi. 32. Willembi. 33. Wicari. 34. Tsarewerri. 35. Plauwa. 
36. Tshópo-córtou. 38. Tsobacórtou. 38. Crodi. 39. Wisswawasou. 
40. Parabawa. 41. Palawanga. 42. Kileka. 43. Tsaumea. 44. Tsada- 
rena. 45. Wirodicretou. 46, Paridawi.47.Paramadisia. 48. Ananda. 
49. Raetjaja. 50. Nala. 51. Pingala. 52. Kalicti. 53. Tsiddaerti. 54. 
Raudri. 55. Durmati. 56. Dundoubi. 57.Ruddiro-dgari. 58.Ractaet- 
si. 59. Cródana. 60. Tsaia ^). 

i) De zestig jaarnamen luiden in het Sanskrit (zie Varahamihira, Brhatsamhita VIII. 27 
vlgg. en Whitney's noot op Suryasiddhama 1.55) als volgt: i.prabhava; i.vibhava; 3. /«- 



47 

In ghemeyne saken, als missiven, obligatien, &c, ghebruycken sy 
dese Jaer-namen, ghelijck ick dat verscheyden malen hebbe bevon- 
den. Den brief desConincks, boven ghemelt, in 't jaer 1639. begon 
in 't jaer Pramadi, na de nieuwe Maen Carticam, den Raje der Ra- 
Jes, beroemt van kloeckmoedigheyt, VVireweijicatapeti-raia, vvy 
hebben last desen te schrijven aen den Capiteyn der Hollanderen. 
In't jaer 1640. begon den brief des Conincks, aen den Gouverneur op 
Paliacatta. In 't jaer VVicrama, in de maent Srawanam, dat is 
Augustus, na de volle Maen. Den Coninck, na het segghen van Pad- 
manaba, soo wanneer hy aen yemant schrijft, en is niet ghewoon in 
sijn missiven den precijsen dagh te melden wanneer sijn brief ge- 
schreven is, maer noemt simpelijck de maent, ende seght, na de 
nieuwe, ofte volle maen. Doch andere groote stellen in haer brieven 
den hoe veelden, na de nieuwe, ofte volle maen, haren brief ghe- 
schreven is. Doch overmits dat hier van 't brief schrijven ghemelt 
wert, sal ick hier oock dit by voeghen, ende segghen, hoe dat, ghe- 
f^O lijck onder ons, by velen, een ghebruyck is, in't begin der brieven te 
stellen, Looft Godt. Ende de Mahumetanen, bis milla, &c. So heb- 
ben de dienaers van VVistfiou voor een ghebruyck in 't hooft harer 
brieven te schrijven, Srirdma, 'twelck is een naem van VVistnou. 
Doch de dienaers van Eswara ghebruycken dese woorden, Onoma 
masje waye »). 

Wy hebben gheseght dat de Heydenen, in ghemeyne saken, ge- 
bruycken de namen der jaren boven ghenoemt, maer in saken daer 
veel aen ghelegen, ende wiens ghedachtenis veel jaren dueren moet, 
daer toe ghebruycken sy een andere reeckeninghe van jaren ; ende 
ghelijck de Christenen reeckenen van de gheboorte Christi; de Ma- 
humetanen van de vlucht van Machonietvdss. Mecca na Medina ; alsoo 
reeckenen sy haren tijt van eenen Salaivagena 2), dewelcke onder 



kla : ^.pramoda; $. prajapati ; b.atïgiras; -j.srimukha ; S.bAava; g.yuvan (nom.yuva); 
10. d/tair (nom. dhaia) ; ii. isvara ; 12. hahudhanya ; \-^. pramathi ; ï^.vikrama ; 15. 
vj-sa ; 16. citrahhanu; 17. subhdnu ; li.tarana; ig. parthiva ; 20. vyaya ; 21. sarvajit ; 
il. saruadhari : 2-^. virodhi ; z^.vikrta; 2^. iAara : 26. nandana ; 27. vtjaya; 2'i.jaya; 
ag. manmatka : 30. durmukha ; 31. hemalamba ; ■^2. vilambi ; ■^'^.vikari ; 2^. sarvari ; 
■j^. plava ; 36. sobhakrt ; yj.subhakrt ; jfi.krodki ; 39. vt/yawajM / ^o. parübhava ; 41. 
plavanja ; 42. kilaka ; 43. saumya ; 44. südharana ; 45. virodhakft ; 46. paridhavi ; 47. 
pramüdi ; 48. ünanda : i,t).rak}asa ; ^o.anala; ^\.piitgala ; ^2. kulayukta ; S^. siddkar- 
tha ; 54. raudra : 55. durmati ; 56. duridubhi ; 57. rudhirodgari ; 58. raktuksa ; 59. 
krodhana ; 60. k^aya. 

i) d. i. om namah sivnya. 

2) Met de geboorte van Salivahana vangt de Óaka-aera aan : 78 n. Chr. 



48 

haer een seer vermacrt Coninck soude zijn geweest ; ende soude (soo 
den Bramine ghetuyghde) in't jaer 1641. in April, het jaer 1563. zijn 
gheweest, dat desen Salawagena ove«leden is. Van desen seggen sy, 
dat hy Paerden ende Mannekens v?n aerde soude hebben ghemaeckt, 
ende dat hy, om sijne Vyanden te beorlooghen, aen de selve het 
leven soude hebben ghegeven ; Doch voeghender by, dat dese soude 
hebben gheweest Bramma, dewelcke onder den naem van Salawa- 
gena is gheboren, ende in dese Werelt ghekomen. 

Desen Salawagena, seggense ï), is gheboren ontrent het eynde 
van't leven van VVicramaarca, een persoon van welcke sy groote 
dingen, ende belacchelijcke fabelen verhalen, waer van icker een hier 
voor stellen sal, niet om dat het soude dienen om daer door te kon- 
nen gheraken tot kennisse van den genoemden VVicramaarca, ende 
door dat middel souden bereeckenen, wie dat Salawagena zy ge- 
weest, ofte wanneer dat hy soude hebben gheFeeft, want soo wel Sa- 
lawagena, als VVicramaarca, zijn ons onbekent, maer om dat, so 
wanneer ick van den Bramine curieuselijck ondersocht na desen Sa- 
lawagena, my ghetuyghde, dat hy was gheboren ontrent het eynde 
van VVicramaarca ; van desen VVicramaarca verhaelde hy my het 
volgende, ende seyde, dat een seker Bramine Sandragoupeti, soude 
ghetrouwt zijn gheweest met vier Vrouwen, ende dat hy, uyt yeder 
der vier boven ghenoemde Gheslachten, een soude hebben ghehadt, 
ende by yeder Vrouwe een Sone ; de Vrouwe uyt het Geslachte der 
Bramines soude hem gebaert hebben VVerraroutsi; de Vrouwe uyt 
het Geslachte Settrea, V Vicramaarca ; de Vrouwe uyt het Geslachte 

VVeinsja, Betti', ende de Vrouwe uyt het Gheslachte Soudra, een 
Soon ghenaemt Bartrouherri. De Soon uyt de Settrea^ ghenaamt 

VVicramaarca, soude een machtigh Keyser zijn gheweest, die ghe- C^^- 
biet hadde over de gantsche Werelt ; dese overlegghende aen de 
een zijde de grootheyt van sijn ghebiet, ende aen d'ander zijde de 
kortheyt van des menschen leven, was beducht ende swaermoedigh, 
ende ginck met sijn broeder i>V/^?, uyt den Gheslachte VVeinsja, 
(welcke sy seggen dat vol verstants ende raets zijn) te rade, alsoohy 
het daer voor hielt dat desen hem met raet soude konnen dienen, 



1) Ik heb de herkomst van 't hier volgende niet kunnen vinden ; waarschijnlijk is de 
Simhasanadvatrimsika de bron. De namen zijn allen bekend ; ik herinner aan het bekende, 
maar waarschijnlijk niet historisch gegronde bericht, dat aan het hof van koning Vikrama- 
ditya (= Vikramarka) de volgende negen „paarlen" geleefd zouden hebben: Dhanvantari, 
Ksapanaka, Amarasimha, Sanka, Vetalabhatta, Ghatakarpara, Kalidasa, Varahamiriha 
en Vararuci. 



49 

ghelijck hy oock heeft ghedaen, ende den raet die hy hem soude ghe- 
geven hebben, is dese. 

De Heydenen seggen ') datter in 't midden van de Werelt een 
Boom soude zijn genaemt Oiidetdba, dat is soo veel, als Sonne-boom, 
desen Boom soude met het op gaen van de Sonne op schieten, ende 
met het klimmen van de Sonne wasschen, tot dat sy op den middagh, 
als de Son op het hooghste is, met haren top de Sonne raeckt, doch 
wanneer de Sonne daelt, soo soude den selven Boom wederom leeger 
werden, ende wanneer de Sonne onder gaet, haar verberget onder de 
aerde. Den gheseyden Betti, soude aen sijn broeder VVicrajnaarca, 
desen raet hebben gegeven, dat hy hem in den morgen-stont op de- 
sen Boom soude setten, ende dat hy door dat middel by de Sonne 
komen soude, ende dan soude hy van de Son een langher leven be- 
geeren, ende dat hy oock het sel ve bekomen soude. Dit heeft hy ghe- 
daen, doch wanneer hy de Sonne naderde, heeft sy hem met hare 
warmte soo gesteecken, dat hy het niet en heeft konnen verdragen ; 
maer of wel het selve niet en was te lijden, evenwel nam Ï^J^icra- 
maarca eenen moet, ende wilde van sijn gebedt niet af staen, maer 
hielt aen, gheduerigh de Sonne noemende, 't welck deSonsiende, is 
daer over seer verghenoeght gheweest, sulcks dat sy, in plaets van 
hem met hare hitte te steecken, hem heeft verkoelt, ende wanneer 
hy seer dicht by de Sonne quam, seyde de Sonne, om uwen grooten 
moet ben ick seer verghenoeght, ende sal u gheven dat ghy begeert, 
Doen seyde VVicramaarca, ick ben een Heer der Werelt, ende mijn 
[62] leven is gantsch kort, derhalven versoeck ick duysentjaer levens. 
De Son seyde het hem toe, dat hy duysent jaer in sijnen Konincklij- 
cken stoel soude sitten, ende beloofde hem daer-en-boven kracht, 
ghesontheyt, ende vryheyt van sieckte, &c. Soo wanneer de Son ne- 
der daelde, is hy oock met den Boom, boven genoemt, neder ghe- 
daelt, ende als sy onder ginck op der aerden geraeckt, ende heeft aen 
sijn broeder Betti sijn wedervaren verhaelt ; doen sty de Betti, de Son 
heeft u toe gheseyt duysentjaer in u Konincklijcken stoel te sitten, 
doch ick gheve u, door mijn verstant, noch andere duysent, ende dat 
door dit middel ; de Son heeft u toe gheseyt dat ghy duysent jaer in 
uwen Stoel sult sitten ; maer ick segghe dat ghy t' elcken wanneer 
ghy ses Maenden daer op hebt gheseten, sult ghy ses Maenden door 
de Werelt gaen wandelen, ende so sullen de duysent jaren, twee duy- 
sent werden. Desen raet heeft hy ghevolght, ende hy heeft t' elcken 

i) Het hier volgende verhaal vertoont in zijn eerste deel groote gelijkenis met eene 
episode uit het Vikramacaritram (vgl. Journ. As. 1845, P''g ^'7) '*°- XVIIl). 

4 



50 

ses Maenden door de Werelt, in onbekende kleederen, ghewandelt, 
ende sy segghen dat hy, door dat middel, een leven van twee duy- 
sent jaer heeft bekomen. Oock verhalen sy dat hy seer wonderbaer- 
lijck groote macht, ende rijckdommen, bekomen heeft, welcke hem, 
als soo een groot Heer, noodigh waren. Sy seggen i) dat een seker 
logiswara^ 'twelck, na haer seggen, groote Heyligen zijn, soudezijn 
gestorven, welcke een beurse hadde, die dese eyghenschap hadde, 
dat diese hadde, die en ontbrack noyt geit ; een Schotel, welck dese 
eygenschap hadde, dat diese hadde die en ontbrack noyt spijse ; een 
Staf, welcke dese eygenschap hadde, dat diese hadde, tegen dien 
gheen Heyr-kracht en vermocht ; een Schoe, welcke dese eygen- 
schap hadde, dat diese hadde, die was in een ooghenblick daer hy 
wilde. 'tSoude ghebeurt zijn, dat, wanneer den logiswara ghestorven 
was, dat sijn Dienaers onder malkanderen twistigh souden zijn ghe- 
weest, om dat yeder wilde voor sijn deel hebben, dat hy oordeelde 
best te zijn ; Terwijlen sy twistigh waren, soude VVicraniaarca by 
haer ghekomen zijn, dewelcke op sich nam haren twist ter neder te 
setten, dewelcke oock daer toe verstaen, ende willigen in, dat hy haer 
een plaetse sal stellen, daer sy gaen sullen ; met conditie, dat die 
ghene, welcke eerst by hem soude komen, dat die soude hebben het 
ghene hy best oordeelde te zijn. Dus gheaccordeert zijnde, gaet yeder 
na sijn plaets; ondertusschen neemt VVicramaarca de Schoe aen 
sijn voet, de Beurs, de Schotel, ende den Staf, ende in een ooghen- 
blick is hy wegh, soo dat sy hem quijt waren, ende oock alle het 
ghene daer sy soo langhe om ghetwist hadden, ende VVicraniaarca 
bekomt rijckdom, macht, voorraet, ende alles wat een machtigh Co- [^3-^ 
ninck noodigh heeft. Sy segghen dat desen VVicrarnaarca in de ses 
Maenden dat hy t'elcken de Werelt door wandelde, met sijn broeder 
Betti veel miraculen heeft ghedaen, welcke in Historiën beschreven 
zijn, ende seyde den Bramine Padmanaba datse om te hooren ende 
lesen, seer aenghenaem waren. 

Doch om den gheseyden Panjangam ter hant te nemen, staet te 
weten, ghelijck wy in't voorige Capittel verhaelt hebben, dat de Hey- 
denen dertigh uren in den dagh, ende oock dertigh in den nacht heb- 
ben. In desen Panjangam wert verklaert over yeder dagh der weecke, 
ende yeder ure van dien, wat in de selven met goede uyt komste kan 
werden ghedaen, ende wat dient ghelaten. Den Panjangam *) dan 
seght aldus : 

i) Dit verhaal gelijkt sprekend op dat van koning Putraka in Kathasaritsagara III. 45 vlgg.; 
vgl. ook de 2o'*« vertelling van de Simhasanadvatrimèika (Ind. Stud, XV, 386). 
2) Den tekst van het origineel heb ik niet kunnen opsporen. 



51 

Dat op Sondagh, beginnende met den op-gang der Sonne, de eerste 
ure goet zy tot alle saken van praet, ofte raet. 

2. Indien eenighe sake, tot profijt aenghewent, ter hant wert ge- 

nomen, 'tsal wel ghelucken, ende profijt gheven. 

3. Indien eenige sake, om profijt te doen, ter hant wert ghenomen, 

'tsal niet wel ghelucken. 

4. Indien men yets goets verhoopt te bekomen, het goet sal den 

Vyant ghenieten. 

5. 'tSal profijtabel zijn Koopmanschap te drijven. 

6. 't Is goet Feest te houden, ofte yet ter hant te nemen, vreughde 

ofte leeringhe betreft'ende. 

7. Handel, Vrouwen belangende, sal na wensch uyt-vallen. 

8. Koopmanschap sal gheen winst gheven. 

9. Even als op de seste ure. 

10. Datmen voor neemt sal niet wel ghelucken. 

11. 't Is quaet Medecijn in te nemen, ofte yets tot vermaeck des 

Lichaems te doen. 

12. Die Victorie soeckt, 'tsal wel ghelucken. 

13. 'tis goet Koeyen, Beesten, &c. te koopen. 

14. 'tIs goet yemant in sijn dienst aen te nemen. 

15. 'tIs quaet in een nieuw Huys in te trecken, of yemant in sijn Huys 

te besoecken. 
^^^ 16. 'tIs goet eenighe Huysen, Dorpen, ofte Steden, te beginnen. 

17. 'tIs niet goet een Reyse aen te nemen. 

18. 'tIs goet de Groote te besoecken. 

19. 'tIs goet Beelden, ter eeren van de Pagoden, te maken. 

20. 'tIs quaet yets ter hant te nemen. 

21 . Die meynt yet te winnen sal bedrogen werden. 

22. Die een slagh ter hant neemt, sal 't verliesen. 

23. 'tIs goet na Vrientschap te trachten. 

24. 'tIs goet te Vechten. 

25. 'tIs goet met yemant ergens over te beraden. 

26. Koopmanschap sal gheen winst gheven. 

27. Die een Vrouwe bekent, sal een kint krijghen. 

28. Al dat ter hant wert ghenomen, 'tsal ghelucken. 

29. Al dat voor wert ghewent, 'tsal mislucken. 

30. Die yet ter hant neemt van Plantagie, 'tsal hem wel ghelucken. 
Des nachts sal 't oock soo gaen, van ure, tot ure, tot der Sonnen 

op-ganck. 



52 

Maenda^. 

1. Men sal gheen profijt doen, noch gheluck hebben. 

2. 'tis goet een reyse aen te nemen. 

3. Koopmanschap sal profijt gh even. 

4. 'tIs niet goet om te zaeyen. 

5. 'tIs goet sich te wasschen, tot suyveringhe des herten. 

6. Alles datmen ter hant neemt, 'tsal ghelucken, 

7. Die yets voor neemt tot na deel van sijn naesten, 'tsal hem ghe- 

lucken, 

8. 'tSpelen sal ghelucken. 

9. 'tIs goet om yet te hueren. 

10. 'tIs goet te eten. 

11. 'tIs goet by te slapen. 

12. Die een goede saeck ter hant neemt, 'tsal hem ghelucken. 

13. 'tIs niet goet te gaen Vechten. 

14. 'tIs goet een quade saeck ter hant te nemen. 

15. Die Victorie soeckt, 'tsal hem ghelucken. 

16. Die een cure ontrent een siecke aenwent, 'tsal hem ghelucken. 

17. 'tIs niet goet van Boeken, of dierghelijcke, te handelen. 

1 8. 'tIs goet yet ter hant te nemen, om yemant vreese aen te jagen. 

19. 'tIs goet in een nieuw huys in te trecken, ende yemant te be- 

soecken. 

20. Die vergift eet, 't sal hem als een Amortam zijn. 

21. 'tIs goet een Feest te beginnen. 

22. 'tIs niet goet raet te houden, [65-] 

23. Men moet gheen saack ter hant nemen. 

24. Men moet met niemant kijven, want'tsoude qualijckuyt vallen. 
2 5 . 'tIs goet in een nieuw huys te trecken, ende yemant te besoecken. 

26. Alles sal wel ghelucken dat men ter hant neemt. 

27. 'tIs quaet op Boomen te klimmen, 

28. 'tIs goet dienst by de Groote te versoecken. 

29. 'tIs goet om sijn Vijant uyt te drijven. 

30. 'tIs goet Koopmanschap ter hant te nemen. 
Desghelijcks is 't des nachts, van ure tot ure. 

Dijnsdagh. 

1 . Een saeck te beginnen, sal het herte verghenoeginge gheven. 

2. 'tIs goet yet te beginnen. 

3. Yets groots ter hant ghenomen zijnde, 'tsal ghelucken. 

4. 'tIs goet Olyphanten te vanghen. 

5. 'tIs goet Kamelen te koopen. 



53 

6, 'tis goet Boeken te koopen; want sullen vermenighvuldigen. 

7. 'tIs goet yemant vreese aen te jaghen, 

8. Alles wat ghy ter hant neemt, sal mislucken. 

9, Die ergens na toe treckt, sal sijn waren verliesen. 

10. Die na Victorie tracht, sal gheen gheluck krijghen. 

1 1. 'tIs goet om van trouwen te handelen. 

12. 'tIs quaet Koopmanschap te beginnen. 

13. 'tIs goet om te reysen, om Koopmanschap van eetbare ware te 

doen. 

14. Diereystsalomkomen,ofdoorschelmen,ofdoorwreede beesten. 

1 5. 'tIs goet de siecken te branden, ofte te snijden. 

16. Die reyst sal veel droefheyt ontmoeten. 

17. Die over regen een Homam toe stelt, 'tsal ghelucken. 

18. Die een Homam toe stelt om kinderen te krijgen, of 't beelt van 

Eswara wascht, en sal gheen kinderen krijghen. 

19. Die eenigh quaet tracht tegen te gaen, 'tsal hem ghelucken. 

20. Die reyst sal quaet nieuws vernemen. 

21. 'tIs goet om te raetslaen. 

22. Die Vecht sal verlies krijghen. 

23. Al ist dat ghy niet ter hant neemt, nochtans sult ghy verghe- 

noeginghe krijghen. 

24. 'tIs goet teghen den Vyant te vechten, want hy sal vluchten. 

25. 'tIs quaet yet het minste ter hant te nemen. 

26. 'tIs goet vreught des Lichaems te soecken. 

27. 'tIs goet te reysen. 

28. Die goet ter hant neemt, met veel moeyte, sal 't ghelucken. 

29. Die yets goeds ter hant neemt, sijn herte sal droevigh werden. 

30. Die een Vrouw bekent, sal veel vreught ontmoeten. 
Des nachts, van ure, tot ure, dierghelijck. 

VVoonsdagh. 
I. Wanneer men sit salmen quaet nieuws vernemen. 
2 
3 
4 



'tIs quaet over eenighe saeck te spreken. 

'tIs goet Vrouwen te beslapen. 

'tIs goet eenighe figueren te schilderen. 

'tIs quaet yet ter hant te nemen. 

'tIs goet het Lichaem te douwen. 

'tIs quaet om vrientschap te trachten, want het sal qualijck uyt 

vallen. 
'tIs quaet medicijnen, tegen vergift van slangen, aen te wenden. 
'tIs goet na profijt te trachten, want sonder moeyte salse volgen. 



54 

10. 'tis goet teghen sijn Vyant te vechten. 

1 1 . Die na eere tracht, 'tsal hem ghelucken. 

12. DieaeImoessegeeft,ofschenckagiedoet, 'tsal veel profijtgheven. 

13. Die lust heeft om yet te doen, 'tsal ghelucken. 

14. 'tIs goet na den dienst der Grooten te staen. 

15. 'tIs goet eenighe groote Huysen te beginnen. 

16. Die op eenighe vreughde denckt, sy sal hem ontmoeten. 

17. Die oock niet en soeckt sal spijse ontmoeten. 

1 8. Die yet voor went om den quaden te straffen, 'tsal wel ghelucken. 

19. Dat ter hant ghenomen wert, sal met moeyte ghelucken. 

20. Die reyst sal wat wonderlijcks ontmoeten. 

21. 'tIs goet met sijn Vyant te vechten. 

22. Die Vrouwen beslaept sal kinderen krijghen. 

23. 'tIs goet over saken de Groote te besoecken. 

24. 'tIs goet na vrientschap te trachten, met wie het oock zy. 

25. Die een quade saeck ter hant neemt, die sal hem ghelucken. 

26. Alles dat ter hant wert ghenomen, sal gheluck gheven. 

27. Koopmanschap sal profijt gheven. 

28. Vrienden sullen bekomen werden. 

29. 'tIs quaet yet te beginnen. 

30. Die yet soeckt om te vervoeren, en sal't niet bekomen. 
Desghelijcks van ure, tot ure, des nachts. 

Donderdagh. ^^-^ 

1 . Te trachten na gelt-winst, sal ghelucken. 

2. Als boven. 

3. Soo ghy u hart met olie suyvert, 'tsal niet ghelucken. 

4. Die yet voor went sal gheschenck krijgen. 

5. Die yet voorneemt te leeren, 'tsal wel ghelucken. 

6. 'tIs quaet een Houwelijck te beginnen. 

7. 'tIs goet in den Oorlogh te vechten. 

8. Wanneermen vecht, den Vyant sal vluchten. 

9. Die met yemant ergens over praet, 'tsal ghelucken. 

10. 'tIs goet Koeyen, ende Buffels, te koopen. 

1 1 . 'tIs goet eetbare waer te koopen. 

1 2. 'tIs goet naer den Vyant te trecken, want eer ghy hem ontmoet, 

sal u gheluck bejegenen. 

13. 'tIs goet Feest te houden, hoedanigh die oock zy. 

14. 'tIs goet Medecijnen in te nemen, want de siecke sal ghesont 

worden. 

1 5 . 'tIs goet sich te onderwinden om twistighe partijen te vereenigen. 



55 

i6. 'tis quaet ergens na toe te trecken. 

17. Alsmen vecht, des Vyants macht sal afnemen. 

18. 'tIs seer goet Koopmanschap te drijven. 

19. Die vecht, sijn macht sal af nemen. 

20. Die vecht, sijn vyant sal verstroyen. 

2 1 . 'tIs goet te jagen, want 'tsal wel ghelucken. 

22. 'tIs goet te stelen. 

23. Die yet wil ter hant nemen, sijn Vyanden sullen sterven. 

24. 'tHerte sal ontstelt worden. 

25. Indien men vrientschap soeckt, 'tsal op Vyantschap uyt vallen. 

26. Daer en sal gheen ghenoegen te bekomen zijn. 
2^ . 'tIs goet te Trouwen. 

28. Daer yemant yet ter hant neemt, daer sal hy sterven. 

29. Die yemant wil vreese aen jagen, sal vergeefsche moeyte doen. 

30. 'tIs goet yet ter hant te nemen. 
Soo oock van ure, tot ure, des nachts. 

Vrydagh. 

1. 'tIs goet by een Vrouw te rusten. 

2. Vyantschap sal te verwachten zijn. 

3. Men sal profijt bekomen, op de plaets, daer men is. 

4. 'tIs goet sijn Vrienden te besoecken. 

[68] 5, 'tIs quaet remedie, om regen te bekomen, aen te wenden. 

6. 'tIs goet om te zaeyen. 

7. 'tIs goet Medecijnen in te nemen, want de siecke sal ghesont 

worden. 

8. 'tIs goet yemant in sijnen dienst aen te nemen. 

9. Ongheluck, ende verlies, is te verwachten. 

10. Sonder moeyte, door woorden alleen, sal profijt te bekomen 

zijn. 

1 1 . Twist sal neder gheleyt worden. 

12. Die yet aenneemt, hem sal Vrientschap ontmoeten. 

13. 'tIs goet om yet te leeren. 

14. 'tIs goet Medicijnen in te nemen. 

15. Die yet ter hant neemt sal in doots ghevaer gheraken. 

16. Soo ghy yet ter hant neemt, sal niet wel ghelucken, want den 

Vyant sal overwinninghe hebben. 

17. 'tIs niet goet om te zaeyen. 

18. 'tIs goet om te leeren met het gheweer om te gaen. 

19. 'tIs quaet om te eten. 

20. Men magh geen Vrouwen bekennen, want soude dootlijck zijn. 



5« 

2 1 . Men sal een V Vahanam bekomen, dat is, ghelegentheyt van een 

Paert, of dierghelijcke, om op te reysen. 

22. Men sal verlies krijghen. 

23. 'tis goet Liedekens te leeren. 

24. Alle vorighe vreese sal vergaen. 

25. Men sal verghenoeginghe krijghen. 

26. 'tIs goet te trouwen. 

27. Die yets goets verwacht, dien sal 't quade ontmoeten. 

28. Onghenoeghte sal ontmoeten. 

29. Goet sal ontmoeten. 

30. Verlies salder voor vallen. 
Desghelijcks van ure, tot ure, des nachts. 

Sater dagh. 

1. Die Twist soeckt, rust, ende goet, sal hem ontmoeten. 

2. 'tIs goet by de Groote te komen. 

3. Den Vyant sal winnen. 

4. 'tIs goet Vrientschap te maken. 

5. 'tIs goet yet uyt te deelen. 

6. Die verreyst sal Paerden vinden, ofte Ossen, om daer op ghe- 

voert te werden. 

7. 'tIs goet om erghens van daen te vertrecken. 

8. Als boven. [^J 

9. Die yet ter hant neemt, sieckte sal hem ontmoeten. 

10. Die yets quaets ter hant neemt om te verrichten, hem en sal niet 

veel onghelucks ontmoeten. 

1 1. 'tIs goet tot vreught des Lichaems yet te doen. 

12. Quaet sal u kinderen ontmoeten. 

13. Men sal twist krijgen met sijn Vrienden, ende ongheluck. 

14. Datmen voor-neemt sal ten midden qualijck ghelucken. 

15. 'tIs goet voor alle saken. 

16. Men sal verghenoeginghe bekomen. 

17. 'tIs goet om te reysen. 

18. 'tIs quaet Vrouwen te beslapen. 

19. Die yet doet sal seer vermoeyt werden. 

20. Die yet ter hant neemt, sal profijt van geit, ende eetbare ware, 

bekomen. 

21. Profijt in geit sal bekomen werden. 

22. Profijt van veel Vrouwen. 

23. Rijckdom sal bekomen werden. 

24. Dat yemant denckt sal hy bekomen. 



57 

2$. Men sal goet voor het Lichaem bekomen. 

26. Datmen denckt sal ghelucken. 

27. 'tis goet Vrientschap met sijn Vyant te maken. 

28. Verlies sal voor vallen. 

29. Den Toorn sal af nemen. 

30. 'tIs goet putten, ende Tancken, te maken, dat is, plaetsen daer 

men het reghen-water in vanght, dit zijn leeghten in 't Lant, 
om welcke Dijeken gheleyt worden, ende het reghen-water 
wort daer in ghevangen, ten eynde datmen, in den drooghen 
tijt, de Rijst-landen bevochtige, op dat het ghezayde, by ghe- 
breck van water, niet uyt en ga, ende verderve, dese zijn dick- 
wils seer groot, ende als kleyne Meertjes. 
'tIs des nachts, als des daeghs, van ure, tot ure. 
Dit is den Panjangam, dewelcke ick, uyt den mont van den Bra- 

mine Dantersa, op gheteykent hebbe, waer van sy soo veel houden, 

als gheseght is. 

Het XVI. Capittel. 
Hoe de Bramines den dagh beginnen , ende door brenghen. 

Indien in de voorighe Capittels yets is voor ghestelt, dat voor een 
Christen verborghen zy, ende tot kennisse van welck men qualijck 

kan gheraken, overmits dat de Bramines haer gheheymen, ende 
[70.J verborgentheden, volgens den Vedam, aen niemant mogen ontdec- 
ken, ja die selfs voor hare Natie verborghen houden, ghelijck uyt het 
vijfde Cap. ghenoeghsaem te verstaen is, soo ist dat het ghene in dit 
Capittel sal voor ghestelt worden, daer voor noch met meerder reden 
ghehouden magh werden. Want hier sal ick den Bramine voor stel- 
len, ende aenwijsen, niet hoe dat hy sich draeght op de straten, ende 
in sijnen ommegang met de menschen, maerhoe dat hy sich aenstelt 
in sijn secreetste kamer, daer hy van de menschen niet en wert ghe- 
sien: ende sal verhalen hoe dat hy den dagh begint, ende door- 
brenght, ghelijck ick het selve uyt den mont van den Bramine Pad- 
nianaba hebbe ontfanghen, de welcke daer van ghetuyghde in ma- 
niere als volght ï). 

De Bramines sullen in 't ghemeen twee, ofte ten minsten een ure, 

1) Over het gedrag van een dvija (Ariër) 's morgens, 's middags en 's avonds (het 
sandhyopusana) volgens de dharmaiastra's vgl. bijv. Baudh. III. 7 (S. B. E. XIV, pag. 245 — 
255), Dubois, op. cit. hoofdst. VII en Colebrooke, on the religieus ceremonies of the Hin- 
das (Misc. Ess. vol. I, pag. 123 vlgg.). 



58 

voor den op-ganck der Sonne, op staën, ende soo ras als sy ontwa- 
ken, sullen sy den Naem Godts beginnen te noemen, ende soo sy geen 
noot en hebben, sullen een half ure op't bedde blijven, ende sich be- 
sich houden met hare ghedachten op den Naem Godts. doch den 
Braniine seyde dat het beter was dat sy op staende voet op stonden. 
Indien de natuer haer, als sy op-staen, verght, soo gaen sy om den 
eysch der selve te voldoen, daer naer wasschen sy haer aenghesicht, 
haer handen, ende haer voeten ; dit ghedaen zijnde, setten sy haer 
op een planck, hout, ofte tapijt (Alcatijf ^) daer genoemt) ter neder, 
doch niet op de aerde, noch op haer bedde, ende sijn met haer aen- 
ghesicht, of naer het Oosten, of naer 't Noorden, ghekeert, doch 
geensins naer het Westen, ofte Zuyden. De reden waerom dat sy haer b^O 
na het Oosten keeren, is, om dat de Sonne daer op gaet. Doch datse 
haer na het Noorden wenden, is, om dat in't Noorden, na haer seg- 
gen, veel heylighe plaetsen, ende heylighe Bergen zijn, als den Bergh 
Chimmawontam, ende noch verder, den Bergh Merouwa. Wanneer 
sy haer op de gheseyde maniere ter neder geset hebben, beginnen sy 
te singhen de Historie van Gasjendre mootsjam =), welcke wy in't 
volghende Capittel verhalen sullen, indiender voor het op-gaen van- 
de Son eenigen tijt overigh is, na dat sy de Historie van Gasjendre 
mootsjam ghesongen hebben, soo sullen sy noch een Liet tot eeren 
Godts singen, dit ghedaen zijnde, staen sy op, ende wasschen hare 
tanden ende mont, ende indiender ontrent haer huys een heylighe 
Rivier, ofte een Tanc, dat is een water-poel, is, daer gaen sy na toe, 
om haer Lichaem te wasschen, ende indienser niet en zijn, soo was- 
schen sy haer in haer eyghen huys, ende dit ghedaen zijnde, nemen 
sy een schoon kleet. 

Doch een schoon kleet 3) wert van den Bramines gheacht, het 
ghene niet ghedragen en is 't sedert dat het ghewasschen, ofte in't 
water ghesteecken is gheweest ; na dat het ghebruyckt is geweest, 
ende het blijft schoon, soo langhe alst van niemant aen gheraeckt is ; 
doch indien sy 't selve, eer sy ghewasschen zijn, aenraken, soo wert 
het onsuy ver, ende moet ander mael, eer sy het mogen aen doen, in 
het water gesteecken worden. Sy houden oock voor schoon alle zijde- 
kleederen, al ist datse gheraeckt zijn, om dat sijse houden vaneenen 
suyveren aert te zijn, doch indien daer in yemant quame te eten, so 
soudense onreyn werden, ende noodigh zijn gewasschen te worden, 



i) Arabisch: katif — karpet. 

2) Zie de aanm. op pag. 76 volgens de pagineering der ed. princeps. 

3) ahatain vasak. 



59 

maer nadien dat de zijde kleederen dat niet en moghen lijden, soo 
leggen sy deselve af eer datse gaen eten. 

Wanneer de Brammes ghekleet zijn, setten sy haer ander mael ter 
neder op de plaetse daer sy te voren hebben gheseten, ende doen 
[72J versch gheput water brenghen, want het water van den voorighen 
dagh is haer ondienstigh ; met dit water maken sy de stofte nat daer 
mede sy haer aensicht teyckenen sullen, daer na nemen sy driemael 
water inde hant, 'twelck sy tot driemael toe, met de hant, in de mont 
werpen, doch soo, dat sy de mont, met de hant, niet en raken, ende 
onder tusschen noemen sy de 24. namen Godts, ende in't noemen de- 
ser namen, 'twelck sy lapon ^) noemen, raken sy de 24. deelenhares 
Lichaems. 

Soo wanneer de Sonne op gaet, nemen sy tot drie mael de handen 
vol water, ende t'elcken, met een ghebedeken, werpen sy 't, ter 
eeren van de Sonne, op de aerde. Den Rramine seyde, dat de reden 
hier van waren, datter ter plaetse, daer de Sonne op ginck veel Ber- 
ghen waren, ende dat sy door een engte passeren moest, in welcke 
engte haer veel boose Duy velen onthielden, welcke den op-gang der 
Sonne sochten te beletten ; dat daerom in oude tijden eenighe Bra- 
mines de Sonne water hadden toe gheworpen, ende dat hetselve 
sulcken klanck hadde ghemaeckt, dat de Duy velen daer over verbaest 
waren gheworden, ende datse de vlucht hadden ghenomen : dat sy 
het doen van dese Bramines na volghden, wel wetende dat het ghene 
sy nu deden, de Son niet en hielp, maer dat het was een bewijs van 
haren goeden wille, ende aftectie. 

Na dat de Bramines het water voor de Sonne hebben gheworpen, 
werpen sy ander mael drie mael water, ghelijck gheseyt is, in haer 
mont, daer na beginnense de Son aen te bidden, ende de Hoofden 
van de onder Hemelsche Werelden, alsoo sy ten goede van de We- 
relt Godts dienaers zijn. 

Daer na, indien sy van de Secte V Veistnouwa zijn, nemen sy een 

snoertjen daer klootjens aen gheregen zijn, ghemaeckt van hout dat 

in haer tale Toleje =) ghenoemt wort, ende van de onse, op Paliacatta, 

wilde Masilicam 3), sommighe hebben de knoppen van kruycke bloe- 

[73] jnen aen een snoer gheregen ; doch die van de Secte Seivia zijn, ne- 



1) d. \.japa (icc. japam) „het fluisteren". 

2) Bedoeld is de tulasi, ocimum sanctum, vgl. Dubois, op. cit. pag. 656. 

3) ,Almost all the Hindus . . . adore a plant like our Basilica gentile, but of more pun- 
gent odor", Vincenzo Maria, Il viaggio all' Indieorientali (167a), geciteerd volgens Hob- 
son-Jobson. 



6o 

men een snoer daer aen kristalijne kralen ghereghen zijn ^), sommi- 
ghe werpen dit snoer om den hals, sommighe nemen't inde hant, doch 
verbergen het onder haer kleet, ofte in een sackje daer toe ghe- 
maeckt ^), ende t'elcken, als sy een ghebedt ghe-eyndight hebben, 
laten sy een klootjen, ofte bolleken, vallen. Die veel hebben te doen, 
sullen acht en twintigh mael haer ghevvoon ghebedt op seggen, vol- 
ghens het ghetal der bolletjens dewelcke aen haer snoer zijn. Die 
minder te doen hebben, sullen 'tselve ghebedt hondert acht en twin- 
tigh mael op seggen, ende die gheenoccupatien en hebben, duysent- 
mael. 

Wanneer dat de Bramines haer ghewoon gebedt ghedaen hebben, 
nemen sy het Beelt van den Afgodt diese dienen, ende wasschenhet 
selve met schoon water. Dit Beelt is een steen van een bysonder Ghe- 
slacht, in't midden des selven is een gat, in't wetck sy seggen dat het 
wapen Godts van binnen staet ; desen steen, ofte Afgodt, noemen sy 
Salagramnia 3); wanneer sy desen 5^/<!Z^rrt:;«w« ghewasschen heb- 
ben, soo setten sy het water, waer in sy hem ghewasschen hebben, 
'twelck sy Tiertum 4) noemen, aen een kant, ende geven aen den 
Salagramma een schoon kleetjen, of doeckje, oock Sandel, wel- 
rieckende Bloemen, ende het kruyt Toleje, dit alles doen sy bid- 
dende. 

Wanneer de Bramines 't gheseyde ontrent den Salagramma ver- 
richt hebben, soo begheven sy haer tot een koperen Beelt, 'twelck 
wat hooger staet, ende is het Beelt van den selven Afgodt die sy ghe- 
dient hebben, aen dit Beelt gheven sy oock het ghene datse te voren 
aen den Salagramma ghegeven hebben; aen weder zijde van dit 
Beelt, stellen sy een keersse, ofte oock wel meer, na dat sy willen, 
ofte van vermoghen zijn ; daer naer setten sy dit Beelt eten voor dat 
versch ghekoockt is, indien sy dat niet en hebben, so gheven sy daer 
aen Melck, ofte eenige Vruchten ; eyndelijcken werpen sy op het 
Beelt eenige Bloemen, daer nagaen sy drie mael om het Beelt, van de ^74- 
rechter hant om 5), sommighe doen het meer mael, maer soo menigh- 
mael als sy om het Beelt ghegaen hebben, soo menighmael moeten 



i) Gewoonlijk dragen de Sivaïeten een rozekrans van de zaden van den Elaeocarpus 
ganitrus, welke rudraksa („Rudra's oog") heeten, vgl. o.a. Dubois, op. cit. pag. 119. 

2) Juist zóó doen de Visnuïetische Vamacarins, zie Wilson, op. cit. vol. I, pag. 263. 

3) salagriïma of ammoniet, vgl. Dubois, op. cit. pag. 655. Deze versteeningen worden 
gevonden in de rivier Gandaki in Nepal. Eerst in de Purana's wordt de heiligheid der Sala- 
grama's vermeld. 

4) Skt. ürtha, eigenlijk „(gewijde) badplaats", hier blijkbaar zooveel als „wijwater". 

5) d. i. met toekeering der rechterzijde (pradaksinam). 



6i 

sy met uyt-ghestreckte, ende gevouwen handen, voor het Beelt ter 
aerden neder vallen. Dit gedaen zijnde, setten sy haer by het Beelt 
• neder, ende nemen het Tiertum, dat is, het water daer den Sala- 
gramma mede ghewasschen is gheweest, ende werpen daer van eens 
op 't hooft, ende drie mael in den mont, met een weynigh van 't kruyt 
Toleje, ende daer na steecken sy oock een weynigh van 't selve kruyt 
in haer ooren ; doch daer toe en nemen sy gheen Toleje dat onghe- 
offert is : daer na strijcken sy op haer voor-hooft A?igaram, dat is, 
kool van den Benjuyn i) die den Afgodt op-gheoftert is geweest. De 
reden waerom dat de Bramines met den Angaram haer voor-hooft 
bestrijcken, is, om dat het haer dient, na haer seggen, tot een wapen 
tegen de sonde ; den Toleje steecken sy in de ooren tegen de vuylig- 
heyt, ende onreynigheyt, die sy mochten bekomen door het raken 
van eenighe doode saeck, als oock door het raken van eenigh Soudra : 
Sy segghen oock dat tot den soodanighen den Duy vel niet ghenaken 
en sal. Doch den Tiertinn nemen sy tot suyveringhe van alle son- 
dendie sy van haer kintsheyt aen, tot den Ouderdom toe ghedaen 
hebben. 

Wanneer dat de Bramines haer selfs gheteyckent, ghestreecken, 
ende ghewasschen hebben, in voege als ghesey t is, soo gheven sy aen 
den genen die by haer zijn, een weynigh Tierttim, ende daer na soo 
Wieroocken sy een weynigh, ende wanneer dit gedaen is, indien sy 
honger hebben, mogen sy gaen eten, ende oock yemant anders der 
Bramines, dieder present zijn, noodigen ; doch ghelijck sy voor den 
eten bidden, alsoo doen sy oock het selve na den eten, sy wasschen 
haer handen, ende werpen drie mael water in haer mont, noemen de 
vier en twintigh namen Godts, ende raken de vier en twintigh deelen 
hares Lichaems, ende eyndelijcken nemen sy weder van den Tier- 
tum, ende dan soo zijnse weder op haer wijse suyver, ende dit doense 
soo menighmael als sy meynen dat sy onsuyver gheworden zijn. Doch 
indien sy tot den middagh met eten wachten, soo en sullen sy haer 
niet ghenoeghen met het wasschen in den morghen-stont, maer sul- 
len haer Lichaem andermael wasschen, een schoon kleet nemen, en 
[75-1 sich ander mael teykenen, tot drie mael water in de mont werpen, 
ende Tiertum nemen, gelijck boven geseyt is ; ende dit ghedaen zijn- 
de, sullen by haren Afgodt komen, ende hem met Bloemen bestroyen, 
ende indien sy gheen Bloemen en hebben, sullen hem met TolejehQ- 
stroyen, ende het eten dat voor haer bereyt is, hem eerst voor stel- 



i) Of Benzoin, „a kind incensefrom the resin of Styrax benzoin" (Hobson-Jobson). 



62 

len, want de Brmnines en mogen gheen spijse eten, dan die te voren 
den Afgodt voor ghestelt is gheweest ; ghegeten hebbende reynigen 
sy haer ander-mael. 

Met het komen van den Avont, eer de Sonne onder gaet, wasschen 
de Bramines wederom haer Lichaem, ende teyckenen het als ghe- 
seyt is, doen oock lapon, dat is, noemen de vier en twintigh namen 
Godts, ende gheven, als in den morgen-stont geschiet is, water aen 
de Sonne ; dit ghedaen zijnde, begheven sy haer om te eten, indien 
sy gewoon zijn des Avonts te eten. lek segghe indien sy ghewoon 
zijn te eten, overmits dat de Bramasarijs, ende San-jasijs maer eens 
daeghs en eten, als in't 8. Cap. gheseyt is. Doch de Grahastas, dat 
is, de ghetrouwde Bramines, eten twee mael daeghs ; des Avonts, eer 
dat de Bramines gaen rusten, doen sy een ghebedt. Des Morghens, 
des Middaeghs, ende des Avonts, als sy de vier en twintigh namen 
Godts ghenoemt hebben lesen sy oock de Poranen, dat is, de Histo- 
riën van den ouden tijt, ende wasschen oock haer ooren, op dat sy om 
de Poranen te hooren bequaem mochten zijn. In maniere, als wy ver- 
haelt hebben, ghetuyghde den ^xdimxn^ Padmanaba, dat dt Brami- 
nes, volgens de Ordonnantie van de Wet, ghehouden zijn haer te dra- 
ghen. Doch seyde dat alle het gheseyde van alle Bravmies niet pre- 
cijs en wiert na-ghekomen, maer hoe yemant in't Heydendom religi- 
euser, ende y veriger was, hoe hy meer daer in sijn devoir dede, om 
alle 'tselve na te komen. 

Maer dat alles wiert gedaen van dien, die den dienst ontrent des 
Afgodts Beelt waer nemen, alsoo die precijselijck daer toe verplicht 
zijn : Doch andere Bramities die den gheseyden dienst ontrent des 
Afgodts Beelt niet en doen ; in plaets van 't hooft te wasschen, was- 
schen sy haer Lichaem, ende in plaets van het Lichaem te wasschen, 
wasschen sy de handen, ende voeten. Doch het lesen der vier en twin- 
tigh namen Godts mach geensins na gelaten werden, noch oock het 
Tiertum. Doch soo wanneer een persoon alleen in een huys den bo- f^^ ] 
ven geseyden dienst, ontrent den Afgodt, pleeght, ende de gheseyde 
Ceremoniën na komt, dat is, seyde den Braniine, voor een huys ghe- 
noegh, ende 'tis te reeckenen, even of al die in den huyse zijn in 
eyghen persoon den dienst, ontrent den Afgodt, ghedaen hadden. 



63 

Het XVII. Capittel. 

Den Inhout van de Historie van Gasjendre Mootsjam, vvelcke 
de Bramines /;/ de7i Morghe?i-stont singhen. 

Wy hebben in het vorighe Capittel ghewach ghemaeckt van een 
sekere Historie van Gasjendre mootsjam ^), welcke van den 
Bramines in den morgen-stont ghesongen wort, den inhout 
van dien is, hoe dat het hooft der Olyphanten behouden is ghewor- 
den, want Gasjem beteyckent een Olyphant, Indre een hooft, ende 
Mootsjam behouden of behoudenis. Aengaende desen Olyphant, ver- 
halen sy, hoe dat in de Melck-Zee, (seven dierghelijcke Zeen verdich- 
ten sy, dewelcke de onse, schoon sy de Zeen wel door kruysen, tot 
noch toe niet en hebben gevonden, ende apparentlijck niet vinden 
en sullen) soude zijn een Bergh, genaemt Tricovuetaparwatam^ hoogh 
thien duysent mijlen, ende oock soo breet ; desen Bergh soude drie 
spitsen hebben, een van Gout, een van Silver, ende een van Yser, 
yeder van dien verciert met alle soorten van kostelijcke steenen. 
'tSoude zijn ghebeurt dat een seker Deweta, ghenaemt Indre doume- 
na, dewelcke een Waghen heeft soo snel als de Wint, daer hy Hemel 
ende Aerde mede door- wandelt, dat hy op den gheseyden Bergh, 
ontrent een sekere Water-poel. soude zijn ghekomen, ende dat hy 
hem aldaer, met sijn Vrouwen, hebbende vermaeckt, ende ghewas- 
schen : op den selven stont soude daer voor by ghepasseert zijn een 
Moniswara, welcke heyliger Luyden zijn dan de Dewetaes, want, na 
het seggen van den Bramine, zijn dese den Hemel seker ; maer de 
^"^"^'^ Dewetaes^ ghelijck sy in den Hemel niet en zijn, soo oock en sullen 
sy daer niet in komen, maer na dat haren tijt ghepasseert is, moeten 
sy weder na de Werelt komen. Den gheseyden Deweta hebbende 
ghesien den Moniswara voor by gaen, bewees hem geen eere, het 
welcke den Moniswara soo qualijck heeft ghenomen, dat hy ver- 
toornt is gheworden, ende nadien dat hy wel wiste dat hy hem niet 
en eerde, niet om dat hy hem niet en kende, maer uyt hooghmoet, 
om dat hy te groots was. Daerom seyde den Moniswara, ghy sult een 
Olyphant worden (want de onwetende noemen dese Heydenen Buf- 
fels, ende de hooghmoedighe Olyphanten) ende in plaets van u Wij- 
ven, sult ghy met de Wijfjes der Olyphanten verkeeren. Den Deweta 
dit hoerende is bevreest gheworden, ende bewees hem eerbiedigheyt. 



i) gajendramoksa. De hier volgende geschiedenis is ontleend aan het Bhagavata pu- 
rana (VIII. 2—4). Uit geen bron is ons bekend, dat deze episode dagelijks moet worden 
opgezegd. 



64 

ende badt om verghevinghe : maer om dat het vvoort van den Monis- 
ivara niet en soude failleren, soo is hy op den gheseyden Bergh in 
een Olyphant verandert, alwaer hy tien Lac-coti Wijfjes heeft ghe- 
hadt, (yeder Lac is hondert duysent, ende een Coti is hondert Lac) 
in somma een seer groot getal ; met dese soude hy sich een seer lan- 
gen tijt onthouden hebben, noch voor Tijger, noch voor Leeuw, ofte 
eenigh ander ghedierte, vreesende ; doch op een tijt soude het ghe- 
beurt zijn, dat hy by een Water-poel, om te drincken, soude gheko- 
men zijn, alwaer hem een Crocodil, sonder los laten, by den voet 
heeft gegrepen, doch eyndelijcken, na lang trecken, heeft hy hem den 
voet ontruckt ; daer na komende weder aen den selven Water-poel, 
om te drincken, soo grijpt hem den Crocodil andermael, doch hy en 
konde hem doen den voet niet ontrucken, maer dese twee bleven 
duysent jaer in dien strijt ; de kracht van den Olyphant nam steets af, 
maer de kracht van den Crocodil, alsoo die in't water, sijn naturelle 
woon-plaetse was, nam toe ; doch daer na bequam den Olyphant, 
volgens de toe-segginge van den Moniswara, sijn verstant ; want de 
Moniswara hadde gheseyt, doe hy hem eerbiedigheyt bewees, dat 
hy na het verloop van eenigen tijt, sijn vorighe verstant, ende staet, 
weder bekomen soude. 'tVerstant gekregen hebbende, soo gedacht 
hy aen Godt, badt, ende maeckte veel ghesangen in sijn droefheyt. 
Eyndelijck, seggense, dat hy sijn kracht soo verre verloren heeft, dat t78.] 
hy den naem Godts niet meer en konde noemen, doen soude V Vist- 
nou tot hem ghekomen zijn, rijdende op Garrouda, ende soude hem 
sijn wapen, leckeram ghenaemt, zijnde van louter Diamanten, ghe- 
geven hebben, waer mede hy den Crocodil het hooft gebroken heeft, 
ende hy is by F Fz.f/«ö« ghekomen, ende heeft hem eerbiedigheyt 
bewesen; VVistnou seyde tot hem, ghy zijt vermoeyt, hy raeckte 
hem aen, ende soo haest als hy gheraeckt was, wert hy vry, ende ont- 
slagen van alle sijn vermoeytheyt, ende hy bequam sijn voorige staet, 
ende heeft daer na aen VVistnou veel eere ende dienst ghedaen. Den 
Bramine seyde, dat Godt tot hem soude hebben gheseyt, wie dese 
uwe Historie daghelijcks leest, die sal verkrijgen verghevinge van 
alle sijne sonden. Om dit woort, ende dese toe-segginghe Godts, ist, 
dat de Bramines alle morghen die fraeye Historie van Gasjendre 
mootsjam lesen. 



65 

Het XVIII. Capittel. 
Van het Eten, ende Vasten, der Bramines. 

Wy hebben in't eerste Capittel aenghewesen datter in desa Natie 
vier Hooft Gheslachten zijn : van dese vier ist dat het tweede, 
ende vierde Gheslacht, namentlijck de Settrea, ende Soudra, 
eten Visch, Vleesch, ende alles, uyt-ghenomen Koeye-vleesch, van't 
welcke sy haer alle onthouden. Doch de Stamme der Bramines en 

[79] eet niet dat oyt gekeft heeft, maer onthout sich van alles dat een 
levendigen Adem oyt gehadt heeft ; De voet-stappen der Bramines 
volghen oock de VVeinsjaes. Soo dat het schijnt dat de leere van 
Pythagoras onder dese verre af ghelegen Volckeren gebracht is, de- 
welcke uytdruckelijcken aen sijne Discipulen het Vleesch eten heeft 
verboden ; ende de selve reden die Pythagoras bewoghen heeft het 
Vleesch eten te verbieden, de selve reden bracht oock by den Bra- 
mine Padmanaba, ende seyde dat het Vleesch eten niet en was ge- 
oorloft, alsoo het niet en konde gheschieden, sonder de Zielen uyt 
hare Lichamen te verstooren, het welcke hy voor sonde hielt ; ende 
dat ghelijck het sonde was een mensche te dooden, om dat die een 
mensche doode, oorsake was van de scheydinge van Ziel ende Li- 
chaem, dat het oock, om de selve reden, sonde was een Beest te doo- 
den, nadien dat oock door het dooden van een Beest, de Ziele van het 
Lichaem wiert ghescheyden, ende ghenootsaeckt in een ander in te 
varen, waer door haer conditie dickwils niet en wiert verbetert, maer 
verslimt, want de Ziele, die te voren woonde in het Lichaem van een 
Koe-beest, konde komen te woonen in het Lichaem van eenigh ver- 
acht Beest, ofte Aert-ghewas, want sy ghevoelen dat de Zielen der 
menschen, niet alleen en varen in de Beesten, maer oock in de Boomen 
ende kruyden, ende meynen dat de Menschen, Beesten, Boomen ende 
kruyden alle eenerley Ziele hebben, ende dat tusschen desen allen 
gheen onderscheyt en is, dan ten aensien van de Lichamen. 

Maer overmits dat den Bramine het dooden der Beesten onghe- 

[80.] oorloft verklaerde, scheen dat niet sonder reden hem mocht werden 
voor gheworpen, of hy dan, nevens de Soudraes, oock niet de Set- 
treas verdoemde, ende schuldigh aen groote sonde verklaerde, de- 
wijle dat sy tot spijse alle soorten van Beesten, uyt-ghenomen Koe- 
beesten, waer van sich de gantsche Natie onthout, slachten ? Waer 
op hy seyde, ja : maer hy seyde dat de Settreas dreven ï), dat sy be- 



t) volhielden, bepleitteD. 



66 

ter deden dan de Bramines, oni dat sy om veel Menschen te spijsi- 
ghen niet noodigh en hebben dan een Beest te slachten, ende der- 
halven maer een Ziele uyt haer Lichaem te doen verhuysen ; doch 
dat de Bramines, om hare spijse te bekomen, genootsaeckt waren 
vele Zielen uyt hare Lichamen te doen verhuysen, wanneer sy veel 
kruyden uyt de aerde trocken, ende dat derhalven sy meer dan den 
Settreas haer besondighden. Doch hier op seggen de Bramines, dat 
sy door het uyt trecken van veel kruyden uyt de aerde, waer door 
dat de Zielen uyt hare Lichamen, diese bewoonen, werden verstoort, 
niet soo seer haer besondighden, als de Settreas door het slachten van 
een Bock, om dat de Zielen die in de kruyden zijn, zijn in de ghe- 
ringhste Lichamen daer sy in wesen konnen, ende dat sy door de ver- 
huysinge lichtelijcken komen te verbeteren,* overmits datse in een 
Mensch, ofte Beest, gheraken konnen. Doch den Bramine Padma- 
naba seyde, tot besluyt van dese sake, dat indien het moghelijck 
ware, dat sy in desen leven, sonder kruyden uyt de aerde te trecken, 
haer konden generen, dat sy oock na-laten souden sulcks te doen, om 
geen oorsaeck te zijn dat eenighe Ziele uyt haer lichaem verstoort 
wierde, maer dat sy van de noot een deught moesten maken, ende 
verklaerde, dat dese sake, ende 't overlegh van dien, in sommige ghe- 
moederen een groote swarigheyt maeckte, sulcks dat sy haer ont- 
hielden van eenigh kruydeken uyt de aerde te trecken, maer trecken 
hier ende daer een Bladt, sonder dat sy eenigh kruyt met sijn wortel 
uyt de Aerde te halen, ende leven so van Boom-ghewas, Bladeren, 
ende Aert-ghewas, ende dit alles doense, op dat de verstooringhe 
der Zielen geexcuseert mocht werden. Doch evenwel weynigh zijn- 
der die soo scrupuleus zijn, maer in 't ghemeen eten sy de kruyden, 
ende de vruchten, die de Aerde voort brenght, ende achten dat sy 
dat sonder quetsinge van haer ghemoet mogen doen, maer onthou- 
den sich van spijse te nutten van yet dat oyt gheleeft heeft, daer in 
zijn sy seer precijs, ende ghevoelen dat van yet dierghelijcke te eten, 
niet dan in den hooghsten noot en magh gheschieden, ja, indien dat 
yemant in sulcken noot quame te vervallen dat hy vleesch eten 
moest, ofte sterven, dat die ghene, dewelcke het in sulcken voor-val 
doen, na de daet, door veel biddens, ende smeeckens, sich van die 
misdaet moeten trachten te suy veren. 

In haer spijse zijn de Brainiiies matigh, ende en hebben gheen by- 
sondere leckerheden, ende ghebruycken oock eenen dranck die gheen f^^-l 
aenghenaemheyt en heeft, ende hare hersenen en werden oock daer 
door in gheenderley wijse ontstelt, want 'tis Water, sonder eenige 



^7 

vermenginge van yets anders. Doch onder het eten sullen sy somwij- 
len een dronck Koeye-melck drincken, ende daer van houden sy seer 
veel, weshalven oock dtBramtnes, om daer van voor-raet voor haer 
Tafel te hebben, soo sy eenighsins van vermoghen zijn, ende de ghe- 
legentheyt daer toe hebben, soo houden sy ghemeenelijck Koeyen 
op haer stal; Soo dat de Bramines een sober leven leyden; den 
dranck en beswaert haer niet, ende met de spijse en overladen sy haer 
niet, alsoo die ordinaris Rijst is, ende Aert-ghewas, ende oock kruy- 
den die het saysoen van het jaer mede brenght, soo dat noch gulsic- 
heyt, noch dronckenschap, onder haer ghevonden wert ; De dronc- 
kenschap die haten sy seer, ende droncken te drincken houden sy, 
volghens den Vedam, te sijn een van de vijf groote sonden die niet 
licht vergheven werden : soodanige vijf groote sonden seyde den Era- 
mine dese te zijn : i . Sijn Moeder te beslapen. Onder het woort, Moe- 
der, wert verstaen, de eyghen Moeder, Stiefmoeder, ende de Vrouw 
van yemants Leeraer. 2. Een Bramine te dooden. 3, Gout te stelen. 
4. Droncken te drincken. Ende ten 5. te verkeeren metdieghenedie 
sulcks doen. 

By dese gheleghenheyt dient oock verhaelt, hoe dat de Bramines 
in de Maent van December een sekere pottagie hebben, dewelcke sy 
ordinaris de gantsche Maent door ghebruycken. Dese gantsche Maent 
hebben sy een ghewoonte smorghens vroegh op te staen, voor der 
Sonnen op-ganck, ende haer te wasschen, spijse voor haer Afgodt te 
[82.] bereyden, 'twelck is Rijst, ende seker Graen, t'samen ghemenght, 
Suycker ende eenighe Vruchten. De reden waerom sy soodanighen 
ghewoonte hebben in die Maent, is, na de verklaringhe vanden Bra- 
mine Padmanaba, als volght '). Hy seyde dat haer oude Historiën 
ghetuyghden, datter in den tijt dat Kristna in dese Werelt was, sou- 
den gheweest zijn vijf Broeders, g\iet\3.&v[ïtDarjnerasou,Bima,Ndg- 
gula, Adjuna, Sahadewa, welcke oock met eenen naem genoemt 
werden Pandewa ; welcke hadden een bloet Vrient, ghenaemt Dur- 
iódena, de welcke hadde hondert Broeders en een, waer van hy de 
outste was; ende de outste van de vijf gheseyde was Darmerasoii. 
Doch Adjuna ende Duriódena twisten gheduerigh over de verdee- 
linghe des Lants, ende quamen eyndelijck over een datse met mal- 
kanderen, om 't Lant, met dobbel-steenen spelen souden, ghelijcksy 
oock deden. Doch Duriódena met valsche steenen spelende, soude 
het Lant van Adjuna ghewonnen hebben : na dit verlies hebben oock 

i) Dit, naar Padmanabha's mededeeling op het MabSbbSrata berustende, gebruik is 
ook aan Prof. Kern niet van elders bekend. 



68 

de gheseyde vijf hare Lichamen op 't spel ghebracht, devvelcke sy 
oock verloren hebben, ende zijn Slaven van Duriódena gheworden, 
daer na brachten sy oock op, om te verspelen, ofte het verloren mede 
te winnen, haer Vrouwe, Draupeti ghenaemt ; doch sy wert mede 
verloren. Eyndelijcken wedden sy dat sy haer twaelf jaren in 't Bosch 
souden onthouden, sonder datse in eenighe Stadt souden komen, doch 
in het derthiende jaer souden sy haer soo verborghen houden, datsy 
van niemant en souden ghesien werden, noch ghekent, maer indien 
sy van yemant ghesien, ofte ghekent, wierden, dat sy dan weder op 
een nieuw de twaelf jaren souden beginnen, doch dese weddinghe 
oock verloren zijnde, soo heeft ^) Duriódena de Vrouwe van Darnie- 
rasou na hem ghenomen, ende om den Man on-eer ende schande aen 
te doen, heeft hy, in sijn teghenwoordigheyt, h^er het kleet willen af 
trecken, doch Draupeti, de Vrouw van den gheseyden Darmerasou, 
hielt haer kleet vast, doch niet langher konnende houden, dacht sy, 
met een groot vertrouwen, op Kristna^ dewelcke in Matura was, en- 
de hy seyde, Adjeram 2), dat is, u en sal niet ontbreken : al-hoewel 
Draupetivtxxt van Kristna was, soo hoorde sy nochtans dat woort, 
ende daer op liet sy de hant van haer kleet. Duriódena en kondehet 
haer van het Lichaem niet af-trecken, 'twelcke wanneer hy sach, hielt 
hy op van trecken ; doe seyde Draupeti tot hem, laet ons spelen, en- 
de indien ghy my wint soo sal ick te vreden zijn ; sy quamen daer in 
over een, ende begonden te spelen ; doch het eerste spel om het Li- 
chaem van Draupeti, verloor Diiriódena, want de valsche steenen en 
konden Draupeti niet bedriegen, daer na won sy oock het spel om 
haer Mans, de gheseyde vijf Broeders: Dit ghewonnen hebbende, t^30 
wilde sy oock om het Lant spelen, doch Duriódena en wilde niet ; 
ende nadien hy dat weygerde, soo begonnen de vijf Broeders ander- 
mael de vorighe weddinghe, ende sy gingen twaelf jaer in't Bosch 
dwalen, ende op het derthiende bleven sy gantsch onbekent, ende 
wierden van niemant ghesien ; den tijt, inde weddinge genoemt, voor- 
by zijnde, quamen by Duriódena, ende seyden ; ghy hebt ons het 
Lant met valsche steenen af ghewonnen, doch dat quaet is nu voor- 
by, dan komt, soo ghy deelen wilt, laet ons deelen ; soo ghy ander- 
mael spelen wilt, laet ons spelen ; doch soo ghy geen van beyden en 
wilt doen, komt laet ons om het Lant met malkanderen Oorlogen. 



1) De hier volgende voorstelling wijkt af van de uit ons MBh. (II. 68. 40) bekende. Hier 
is het Duhsasana, die Draupadï het kleed afrukt. Zij roept Krsna aan, die, ongezien, haar 
telkenmale weer met een nieuw kleed bedekt. 

2) Misschien Skt. ajaram („niet vergaand"). Niet in ons MBh. te vinden. 



69 

Duriódena antwoorde dat hy bereyt was den Oorlogh teghen haer 
aen te vaerden, doch eenighe van sijn Vrienden hielden haer tusschen 
beyden, ende en wilden Darmerasou, ende sijn Broeders, gheen leet 
doen, ende rieden den Oorlogh af. Doch Duriódena en gaf gheen 
ghehoor, ende lietse alle derhalven aen een kant, ghelijck oock Krist- 
na ; doch evenwel met conditie dat yeder uyt haer kiesen soude die 
hem best aenstonden ; doch Kristna seyde, 't zy wie my kiest ick en 
sal niet vechten, ick sal alleen den Wagen stieren, want op dien tijt, 
vochtense op Waghenen. Duriódena hoorende dat Kristna een 
Vrient van Adjuna was, ende dat hy niet en soude vechten, dacht, 
wat voor-deel sal my derhalven Kristna doen, ginck hem voor-by, 
ende koos een van sijn Vrienden. Doch Adjuna was blijde dat hy 
Kristna nemen mocht, al-hoewel dat hy niet en wilde Vechten. Dit 
ghevecht, seggense, begon in December ; des morgens eer de Son op 
ginck, aten sy soodanigen spijse, ghelijck gheseyt is dat de Bramines 
in dese Maent eten ; ende gegeten hebbende, vochten sy den ghehee- 
len dagh, tot den onderganck van de Sonne, ende soo wanneer de 
Sonne onder was, quamen sy weder vryelijck by malkanderen. Dit 
duerde een gantsche Maent, ende ondertusschen quam Duriódena, 
met sijn Broeders, ende veel Volck, om, ende Darmerasou kreegh 
alle het Lant onder sich, ende Regeerde 't selve in alle billicheyt. Ter 
ghedachtenis van dit ghevecht, ende de spijse die Kristna^ ende sijne 
mede-krijghers, doen hebben ghegeten, eten noch de Bramines, in 
de Maent van December, de gheseyde spijse. 

De Bramines, overmits dat sy swanger gaen met een presumptie 
van beter te zijn dan andere, soo en sullen sy ingeenderley wijse in't 
huys van yemant, die van een andere Stamme is, spijse eten, ofte 
[84-1 water drincken ; maer Teyer ï), dat is, dicke melck, oftesaen, sullen 
sy in de andere huysen wel drincken, om dat sy het daer voor hou- 
den, dat de Teyer is van 't Geslachte van't Amortam, dat is, der Go- 
den Nectar, waer van op een ander plaetse ghesproken is : maer tot 
het eten in eens anders huys daer toe en sullen sy gheensins verstaen ; 
ja weygheren te eten, niet alleen in 't huys van yemant die van een 
ander Gheslacht is, maer oock een Bramine en sal niet willen eten 
in't huys van een Bramine die van een ander Secte is. Ia indien een 
Bramine een Wijf heeft uyt een ander Gheslachte, deselve en mach 
met haren Man niet eten : ende ghelijck het niemant geoorloft en is 
de Bramines te sien eten (oock selfs den Coninck niet) alsoo is oock 



i) Tamil tayir (= Skt. dadhi in bet.). 



70 

dese Vrouwe onder de selve Wet begrepen, want ten is haer gheen- 
sins gheoorloft, dat sy haren Man siet eten. Indien dat den Man, uyt 
liefde, het haer toe staet, ende d' andere Bramines het selve verne- 
men, sullen dat soo qualijck nemen, dat sy daerom het huys van soo- 
danigen Bramine schouwen sullen, ende sullen hem voortaen niet 
waerdigh achten datse met hem, ofte in sijn huys, eten souden. 

Van het eten der Bramifies ghesproken hebbende, sullen een wey- 
nigh van haer Vasten hier by voegen eer wy dit Capittel eyndigen. 
Sy en hebben niet alleen hare ghesette Vasten daghen, maer zijn in 
het houden der selve oock seer precijs ; volgens het ghetuygenisse 
van de meer gemelden Bramine, Vasten sy alle elf dagen ^) na de 
volle, ende alle elf dagen na de nieuwe Maen, op wekken tijt sy in 
vier-en-twintigh uren niet mogen eten, ooek selfs geen Betel, maer 
moeten dien tijt met bidden, ende lesen, door brenghen. In de Maent 
November hebben de Bramijies, dewelcke van dese Secte Seivia zijn, 
ghelijck oock de Soudraes, die van het selvige gevoelen zijn, ende 
eenighsins op hare wijse religieus zijn, voor een ghewoonte, de gant- 
sche Maent door, alle Maendage, te Vasten, ende sich te onthouden i^S^ 
van alle spijse, tot dat sy de Sterren sien, ofte dat de tijt ghekomen 
is, dat sy behooren gesien te worden. Doch wat insicht dat sy hierin 
hebben, ende waerom dat sy Vasten, dat sullen wy in het tweede 
Deel aenwijsen, ende tot die tijt 'tselve besparen. 

Het XIX. Capittel. 

Hoe dat met de Bramines ghehandelt wort in haer 
Sieckte, ende na haer Doot. 

Soo wanneer dat de Bramines Sieck worden, ende men bevint dat 
de Sieckte door overtolligheyt van bloet ontstaet, ende vermin- 
deringhe noodigh is, soo en sullen sy den selven gheen Ader la- 
ten, ghelijck men onder ons ghewoon is te doen, maer sullen hem 
eenighe daghen doen Vasten, ende van alle spijse onthouden, 'twelck 
niet alleen een ghebruyck is onder de Brami7ies, maer onder de ghe- 
heele Natie ; want Ader laten en is hier niet in't ghebruyck, maer dat 
onder ons door Ader laten wert ghedaen, dat willen sy met Uyt-vas- 
ten hebben, waer in dat sy dickmaels seer langhe, ende veel daghen, 
aenhouden, ende laten de Siecken soo langhe Vasten dat sy het eten 
vergeten, ende de spijse toe-staen als het te laet is. 



i) d.i. iederen elfden dag, vgl. Dubois, op. cit. pag. 271 en 706. 



71 

Wanneer ^) men ghewaer wort dat de Doot begint te naderen, soo 
hebben sy voor een maniere dat een Bramine voor den Siecke eeni- 
ghe ghebede lese. Doch sult weten dat dit selve, dat ick hier verbale, 
oock by de andere Gheslachten, weicke eenighsins religieus zijn, ghe- 
schiet. De Vrienden van den Siecken geven eenighe aelmoessen aen 
de Brammes \ ondertusschen heeft den Siecken altoos den naem 
Godts in den mont ; wanneer hem de mont ontbreeckt, dat hy den 
naem Godts 2) niet meer noemen en kan, soo sullen de om-staende 
Vrienden den naem Godts gheduerigh noemen, op dat het geluyt van 
dien hem inde ooren klincke. Sy gelooven dat, indien den Siecken 
sterft met den naem Godts in den mont, ende die noemt tot den uiter- 
sten Adem toe, dat hy sekerlijck op staende voet ten Hemel gaet. 
De reden van dit haer vertrouwen is, seyde den Bramine, om dat den 
Vedam seght, dat Godt belooft heeft dat hy in den uytersten noot by 
sal zijn den ghenen, die aen sijnen Naem gedencken, ende die spre- 
ken, dat hy oock schuldigh is dien te helpen ; daer uyt komt het, 
segghense, dat desulcke op staende voet ten Hemel gaan. Soo yemant 
den mont ontbreeckt, noemen de Vrienden den naem Godts voor 

[86-1 hem, ende daer door verwerft den Siecken, na haer ghevoelen, dit 
profijt, dat hy daer door bekomt eenige verlichtinge. Doch den Bra- 
mine seyde, dat niet gheseyt en konde werden, dat hy daer door den 
Hemel bequam. Soo wanneer de Doot seer na by schijnt te zijn, in- 
dien den Man noch by sijn verstant is, sal hy de Vrouwe vraghen, in- 
dien hy komt te sterven, of sy oock met hem sterven sal, 't zy datse 
haer levendigh late verbrande ofte begraven. Dat sy ja segghe, dat 
is, na haer ghevoelen, betamelijck, want sy isser toe ghehouden, uyt 
kracht van de beloften aen den Man ghedaen, nadien dat de Vrou- 
wen, soo wanneer dat sy haer in den Echten staet begheven, beloo- 
ven aen den Man, in presentie van den Bramine, ende voor 't Vyer, 
(want alleen den Eedt die na haer gevoelen de conscientie verbint, 
gheschiet by dese Heydenen, of voor een Bramine, ofte voor het 
Vyer, 't welck sy oock voor een Deweta houden) dat sy den Man noyt 

[87-] en sal verlaten, dat haer Ziele, sijn Ziele, in den doot sal verghesel- 
schappen. Sy seggen dat de Vrouwe, na de Doot van haren Man, son- 
der sonde te begaen, niet en mach in't leven blijven, uyt-genomen 
soo wanneer dat sy kinderen heeft, want indien sy die liever heeft als 
haer Man, soo machse sonder sonde in't leven blijven ; maar soo sy 



i) Het hier volgende stemt in hoofdzaak overeen met den Vedischen ritus, uitgenomen 
de weduweverbranding. 

2) Rama, Kf$na, NSrayana, enz. 



72 

sterven wil, soo machse oock sterven. Doch indien sy vreese heeft 
in't vyer te springhen, soo en machse niet ghedwongen werden. Sy 
gevoelen dat een eerbare Vrouwe, die haer Man lief heeft, geen neen 
daer toe seggen en sal, want volgens den Vedam i), ghelijck den 
Bramine Padmanaba getuyghde, soude dit de wijse van een eerlijcke 
getrouwde Vrouwe zijn. 

Ten I . datse een verghenoegen neemt in het gene daer den Man 
een vergenoegen in heeft, ende datse het ghene den Man behaeght 
niet en mis-prijse, al ist oock quaet. Dit weten sy de Vrouwen wel in 
te prenten ende haer tot dien eynde voor te stellen exempelen van 
befaemde Vrouwen onder haer, welcke in oude tijden dit ghedaen 
hebben : hier hebben sy by der hant eene Draupeti, dewelcke sy seg- 
ghen dat in't voorighe leven een seet heylighe Vrouwe 2) zy ghe- 
weest, ende haer Man seer ghetrouw, dewelcke in't doen van haer 
Man geen misnoegen en heeft genomen, al-hoewel dat haer Man by 
de Hoeren ginck 3), ende met de selve alle sijne middelen door bracht, 
soo dat hy nu arm geworden zijnde, ende daerom by de selve Vrou- 
wen niet meer aenghetrocken, moest sich nu met slechte Hoeren te 
vreden houden, daer hy van te voren hadde verkeert by Hoeren van 
aensien ; ende niet tegen-staende dat syn Lichaem vervuylde, ende 
als gheen Man meer en was, ende onbequaem om langer tot die kot- 
ten te gaen, waer toe dat hy nochtans ghenegen was, soo dathy sey- 
de, by aldien hy haer niet meer en mochte sien dat hy dan sterven 
soude, soo soude Draupeti gheseyt hebben, ick salder u brengen ; en- 
de sy nam hem in de duystere nacht op haer schouderen, ende bracht 
hem by de onkuysche Vrouwen. Doch, seggense, dewijle het nacht 
ende seer doncker was, doe sy met haren Man geladen na de geseyde 
huysen ginck, dat daer ontrent een pael was, waer op een heyligh 
Man, ghenaemt Galowa, ghespit was, ende dat sy die pael onver- 
siens, ende buyten haer weten, raeckte, waer door dat sy groote pijne 
aen dien heylighen Man veroorsaeckte ; dewelcke seyde, die my dese 
pijn aendoet, die sterve eer de Son op gaet. Dit hoorde Draupeti^ en- 
de seyde, om haer Mans wil, de Son en moet niet op gaen. Ende 'tis 
gebeurt dat de Sonne in een Maent, een Jaer, ende meer Jaren niet 



i) Het is bekend, dat de Veda geen gebod, voorschrift, of aanbeveling der weduwever- 
branding bevat, doch dat de Brahmanen, door eene luttele verandering in een vers van den 
Rgveda, die er in gebracht hebben. Eerst het epos en de latere teksten bevelen de „Suttee" 
aan, vgl. o.a. Jolly, op. cit. pag. 67 vlgg. 

2) nl.Sacï(MBh. 1.67. 157). 

3) Van het hier volgende weet althans het Mahabharata niets. Waarschijnlijk is het aan 
een PurSna ontleend. 



71 

op en ginck ; doen baden alle de Menschen der Werelt aen Indre, 
ende de Dewetaes, om de Son, doch sy en wisten gheen raet om de 
Sonne te doen op gaen, maer ginghen m.Bramma ; doch sonde Bram- 
ma, ende dt Dewetaes, by dese Vrouwe ghekomen zijn, endegheseyt 
hebben, wat wilt ghy, ende wy sullen u te vreden stellen ? laet de Son 
op gaen. Waer op sy seyde, de Son mach wel op gaen, maer ick be- 
geer mijn Mau, Man, Man, Man, Man ^), ende soo seyde sy dit woort, 
mijn Man, tot vijf-mael toe, ende doen wart haer gheseyt, in't ander 
leven sal 't soo zijn : ende sy is ghestorven, ende na Surgam ghegaen, 
ende weder komende, heeft sy vijf Mans ghekregen, welckezijnghe- 
weest de vijf Broeders, in 't vorighe Capittel ghenoemt, dewelcke 
met eenen naem Panduwa genoemt werden. Maer alsoo een Vrouwe 
[89.] geen vijf Mans te gelijck hebben en mach, soo ordonneerde Bramma, 
op dat sy haer daer in niet besondighen en soude, dat sy elcken Man 
een Jaer by haer houden soude, ende dat Jaer ghepasseert zijnde, viel 
sy in't vyer, ende quam by den anderen Man in soodanigen ghestalte, 
ende ghedaente, als het hem mocht wel-ghevallen. 

Ten 2. soude het de wijse van een eerbare getrouwde Vrouwe zijn, 
dat so wanneer de Man van huys vertreckt, dat sy haer niet op en 
proncke, noch ondertusschen niet vrolijck en zy. 

Ten 3. Soo wanneer dat de Man sterft, dat oock de Vrouwe sterve. 

Den Bramine Padmanaba, ende Damersa, dedender noch by, dat 
een Vrouwe in soo grooten eer, ende achtinghe, haer Man hebben 
moet, dat sy eerst, ende voor-al, aen hem moet ghedencken, dat alle 
hare ghedachten op hem spelen moeten, ende al ist dat sy haer daer 
soo mede besich hout, dat sy niet, ofte weynigh, om Godt en denckt, 
dat sulcks haer niet tot sonde en sal toe-gherekent werden, mits dat 
haer Man voor haer aen Godt ghedenckt : Ia de Bramines seyden, 
dat een Vrouwe sonder sonde mach doen al het gene haren Man haer 
belast, al isrt oock quaet; Dat de sonde niet haer, maer haren Man, 
toe-ghereeckent sal werden, om dat sy haer Man moet gehoorsamen. 

Wanneer een Vrouwe, ghevraeght van haren Man op sijn uyterste, 
of sy, als hy doot is, met hem sal sterven, Ja seght, soo worden de 
praeparaten daer toe noodigh, soo haest als de Man doot is, ghe- 
maeckt. Dit woort van Ia te seggen, schoon sy om hare gedane be- 
lofte, als geseyt is, daer toe is gehouden, wort evenwel haer vry ghe- 
laten, ende datse daer in haer keure hebbe ; want den Bramine seyde, 
dat men een Vrouwe daer toe niet en mach dwingen, noch door harde 

i) Dat Draupadi in eene vorige existentie vijfmaal deze vraag zou gedaan hebben, is 
bekend uit het Mahabharata (1. 169. 6 vlgg., I. 197. 46). 



74 

woorden daer toe brengen, maer dat een persoon die dat doet, sich 
selven seer besondicht ende de Helle weerdigh maeckt. 

Dit vvert wel na-gekomen by de Braviines, welcke niet alleen de 
Vrouwe daer toe niet en sullen dwingen, maar oock selfs geen rede- 
nen ghebruycken om sulcks aen te raden, alsoo het haer niet en is 
gheoorloft. Doch die van't Gheslachte Settrea, dat is, der Edelen, sul- 
len oock de Vrouwen wel tot het branden dwinghen, want sy achten 
het voor schande dat de Vrouwen met haer niet en souden branden. I^^o] 
Ontrent het eynde van mijn residentie op Paliacatta, ist ghebeurt, 
dat een Settrea, ofte Edelman, Lant-waert in ghestorven is, met 
welcke dat 'tsestigh Vrouwen levendigh verbrant zijn. 

Wy hebben gheseyt watter gheschiet, wanneer dat de Bramines 
op't sterven legghen, eer wy hier af scheyden, sullen wy daer noch 
by doen, wat den Bramine seyden dat den Mensche ontmoet, wan- 
neer dat hy de Doot op de lippen heeft, namentlijck, soo wanneer 
den Mensch in dien staet is, dat hem dan voor-komen twee lamma- 
douta ï), dat is, dienaers van lamma, den Helschen Richter, dewelcke 
een ghelaet hebben dat seer schickelijck is, ende soo vreeselijck, dat 
daer uyt den Siecken met een groote benautheyt en bangigheyt wert 
bevangen, ende dat dit schrickelijck ghelaet de oorsaek is, dat de 
Siecke Somwijlen haer vuyl maken. Doch hy seyde, dat by den ster- 
venden niet alleen en waren dese twee lamma-doutas , maer datter 
oock was een VVistnou-douta, dat is, een dienaer van VVïstnou; C^i-l 
ende indien den ghestorven een getrouw dienaer van VVïstnou was 
geweest, soo soude den V Vistnou-douia de Ziele van den overleden 
op een seer schoonen Wagen wech voeren, wekken Wagen tot vlie- 
ghen bequaem is ; maer by aldien dat den overleden niet en ware 
vroom gheweest, soo soude den dienaer van lamma hem voeren na 
lamma-locon, dat is, de Hel; daer ghekomen zijnde, soude lamma 
den Helschen Richter aen sijn Schrijver 2) (welcke alles, soo sy seg- 
gen, weet watter op der Aerden passeert, alsoo VVïstnou hem die 
kennis heeft ghegeven) vragen, welcke de verdiensten van den com- 
parant zijn; dewelcke soo wanneerse opghelesen zijn, soo sent hy 
hem ander-mael na dese Werelt, alwaer hy als een Duyvel swerven 
moet; ende seght, wy sullen het thien daghen in sien, ende dan sijn I^^z-l 



i) Twee boden van Yama, die onder de menschen rond gaan, kent reeds de Rgveda (X. 
14. 13). De Visnudüta's, die van Post-vedischen tijd zijn, en tot dusverre niet uit eenige bron 
bekend zijn, komen ook voor bij Ziegenbalg, Genealogie der Malabarischen Götter (uit 
1717), Madras, 1867, pag. 238 (waar ook de Sivadüta's vermeld worden). 

2) nl. Citragupta; bij Ziegenbalg, op. cit. pag. 211 is Chitraputra de zoon van Indra. 



75 

Vonnis spreken ; ende daerom hebben dese Heydenen voor een ge- 
woonte, dat sy de thien eerste dagen als daer yemant van haer Vrien- 
den ghestorven is, de bonte Kraeyen ') eten gheven, om datse ghe- 
voelen dat met de bonte Kraey, de swervende Ziele van den overle- 
den, komt eten. 

Als den Gheest uyt den Lichame ghescheyden is, sullen sy den 
Dooden den Baert afschrappen, het Lichaem wasschen, ende gewas- 
schen hebbende, sullen 't een schoon kleet aen doen ; den mont sul- 
lense met Kalck, ende ghevreven Betel, toe smeeren, in'thuys sullen 
de Vrouwen hem op de mont rauwe Rijst leggen. Wanneer den doo- 
den na buyten wert ghedragen, vergheselschappen hem de Vrienden, 
ende komende ter plaetse daer hy sal gebrant worden, wasschen sy 
hare handen, ende yeder der selve leght op den mont van den Doo- 
den een weynigh Rijst; dit ghedaen zijnde, wasschen sy wederom 
hare handen. Ende dan begint een Beteani (welck &&ï\.Perrea\s, een 
dier Luyden welcke op Trommeltjens staen, alsser een dooden ter 
[93] uytvaert ghebracht wert) drie-mael ront-om den Dooden te loopen, 
welcke op een stapel Hout leght, ende doet daer na, op sijn wijse, 
een reden tot die ghene die daer tegenwoordigh zijn, ende spreeckt, 
soo het schijnt, seer ernstigh uyt den naem van de Doot, ende be- 
tuyght dat hy heerschet over alles, over jonck, ende out ; over rijck, 
ende arm ; ende dat die gene die goet doen, oock na de Doot het 
goede sal ontmoeten, maer die quaet doen, dat de selve het quadete 
verwachten hebben. 

Doch hier staet te noteren, dat niet alle doode Lichamen der over- 
leden Bramines, ghelijck oock van andere Gheslachten, gebrant wor- 
den ; maer der sommigher Lichamen worden begraven. De Lichamen 
der ghene, dewelcke van de Secte VVistnouwa, ende Sniaerta zijn, 
werden altijt ghebrant. De reden waerom dat dese willen dat hare 
Lichamen ghebrant worden, is dese, om dat sy van ghevoelen zijn, 
datse door het vyer van hare sonden gesuyvert worden, ende seggen 
dat dit noodigh is, alsoo oock in die ghene dewelcke Wtst/wughe- 
trouwelijck ghedient hebben, noch sonden overigh zijn gebleven, en- 
de dat het noodigh is datdiedoorhet vyer ghesuyvert worden. Doch 
de Lichamen der gener die van de Secte Seivia zijn, als oock der San- 
j'asijs *), (al zijnse oock VVistnotiwaes) worden begraven : Want 
dese segghen, overmits dat sy haer tot den dienst Godts begeven 
hebben, al-hoewel dat sy haer niet volkomentlijck in dien dienst ghe- 

1) Vgl. Baudh. dhs. II. 14. 9—10 (S. B. E. XIV, pag. 268). 

2) Zoo is reeds de Vedische ritus, vgl. W. Caland, die altind. Totengebrauche § 50. 



76 

dragen hebben, dat evenwel de sonden haer niet toe-ghereeckent 
sullen werden, ende dat sy derhalven geen vyer noodigh en hebben 
om daer door gereynicht te worden, maer dat sy in ruste wel mogen 
begraven werden. 

De uyterlijcke Treur-teyckens die de Bramines over ha.er af-ghe- 
storven Vrienden ghebruycken, zijn dese. Wanneer een harer Vrien- 
den, die ouder was dan sy selfs zijn, overleden is, suUense haren Baert, 
ende Knevels, laten afschrappen, in thien dagen geen Beteleten, en- 
de niet meer dan eens daeghs spijse nemen. Maer men sal gheen 
Treur-teyckenen aen haer Lichamen sien, over de doot der ghener 
die minder van jaren zijn dan sy, ende daerom en sullen sy oock geen 
Rouw-teyckenen dragen over de Dpot van hare Vrouwen, om dat 
die altijt jonger zijn, als wy hier voren hebben verhaelt. Doch de Sou- [94-1 
draes dragen niet alleen Rouw over de ghene de welcke in jaren ou- 
der zijn, maer oock over die ghene dewelcke in jaren, dan sy, minder 
zijn: sy laten niet alleen haer Baert, maer oock haer hayr op 't Hooft 
af scheeren ; alleenlijck een Lock op den kruyn des Hoofts over la- 
tende, ende sy bewinden haer Hooft met een kleet, want in drie da- 
gen en mogense geen hooft-doeck, gelijck sy gewoon zijn, dragen : 
sy onthouden haer oock van Betel, doch soo langhe niet als de Bra- 
mines, maer alleen drie of vier dagen. Wanneer dat den Soudraes een 
kint door de doot ontruckt is, soo en sullen sy haren Baert, ende 
Hooft-hayr, niet laten scheeren, maer de drie eerste daghen en eten 
sy gheen Betel, haer Hooft bewinden sy met een kleet, ende niet met 
een hooft-doeck, ghelijck sy op andere tijden ghewoon zijn. 

Als ergens in een Huys yemant sterft, soo moeten alle de Slaven 
die ghebaert zijn, tot een teycken van Rouwe, haer den Baert laten 
schrappen. Wanneerder yemant der Lant-bouwers van 't Geslachte 

VVelala, oi Ambria doot is, soo moeten, na haer segghen, twaelf 
soorten van Luyden komen, om aen den dooden eerbiedigheyt te be- 
wijsen. Namentlijck i. de Bramines die de Pagode bedienen. 2. De 
Beteani, 't welck z\]nPerreaes, die op Trommelen staen alsser yemant 
doot is. 3. De Pajinejewa, welcke op langhe Basuynen blasen daer 
een doode is. 4. De Smits. 5 . De Timmer-luy. 6. De Goutsmits. 7. De 

VVasseri. 8. De Barbiers. 9. De Poumale andi ^), dese brenghen 
Bloemen by den Dooden. 10. De (Tawdi^^/z^/-?, welcke Schrijvers zijn. 

1 1. De Salewadi. 12. De Kaikulle, dat is, de Hoeren ; 't welcke wy 



i) Van al de hier genoemde kasten heb ik slechts de andi kunnen thuis brengen : het zijn 
de Andi's, Tamil bedelaars, Thurston, Castes and Tribes, vol. I, pag. 45 ; over de Kaikulle 
zie Aanm. op pag. 8 der ed. princeps. 



Cap. I. hebben gheseght een seker Gheslacht onder deHeydenente 
zijn. Dit gheseyde is van Duts de ordre : maer nadien dat eenighe nu 
ter tijt verrijckt zijn, soo en wert dit soo precijs nietnaerghekomen, 
want de Bratnines en komen nu niet, nochte de Canacapule ; noch de 
y^w^ï'; doch de andere neghen komen noch: maer wanneer sy komen, 
soo moet haer, voor haer komen, haer gherechtigheyt ghegeven wer- 
den. Aen den ghenen die komen, gheeft den F Fïzi'j-^r een kleet 't 
welck sy om 't Hooft binden, ende laten 't een elle lanck achter van- 
[9S-] den rugghe af hanghen, ende dan moeten sy op haer aensichtteraer- 
den neder vallen, ter plaets alwaer Nili, dat is, onghestooten Rijst, 
die noch in de Bolster is, tot Aelmoesse uyt-ghedeylt wort. 

Het XX. Capittel. 

Hoe dat sich alles toe-draeght, alsser een Vrouw , by haren dooden 
Man,ghebrant, ofte levendigh begraven, sal werden '). 

Soo haest als den Man overleden is, indien de Vrouw op des selfs 
voorstel haer woort heeft ghegeven van hem in de doot te sul- 
len volgen, soo werden op staende voet de Praeparaten, tot sulc- 
ken werck noodigh, toeghestelt, want dan en isser geen achter-deur 
voor de Vrouw meer open, dan en machse niet meer eerselen, ende 
oock en mach dit werck geen uytstel lijden, overmits dat de Vrouw 
op den selven dagh moet branden op de welcke de Man is verbrant, 
als het vyer by-na tot kolen is gheworden ; dit wert seer nauw geob- 
serveert van den Bramines ende Weinsjaes. Maer de Settreaes, en- 
de Soudraes, hebben voor een ghewoonte, dat oock de Vrouwen sul- 
len branden, al-hoewel dat de Man op een ander plaetse is gestorven, 
ende over langen tijt is verbrant, als sy maer een teycken van de doot 
des Mans krijgen, ende daer van versekert zijn. Den Man wert der- 
halven sonder uytstel ghebracht in een kuyl, welck buyten de Stadt 
is ghegraven, ende wert daer in ghebrant ; de Vrouw wert buyten de 
deure, onder een verdeck, in een stoel geset, na hare wijse wel op- 
ghepronckt, men blaester op Basuynen, men slater op Trommelen, 
ende men onderhoutse gheduerigh met Betel X.& eten te geven, ende 
ondertusschen noemtse geduerigh den naem Godts. De laetste daer 
ick by ben gheweest, seyde geduerigh Naraina, 'twelck sy soo spoe- 
digh, ende haestigh seyde, dat het een wonder was. De Settrea, ende 
de Soudra, hebben somtijts wel voor een ghebruyck, datse met den 

i) Voor dit hoofdstuk vergelijke men de uitvoerige behandeling van Th. Zachariae: 
„Zur Indiscben Wittwenverbrennung" in Zeitscbr. f. Volkskunde, jaarg. 1904 en 1905. 



78 

Betel dt Vrouwen wat in-geven, waer door datse halfvansinnen be- 
rooft werden, op dat sy niet door vreese van haer aenstaende pijn, 
ende smerte, droevigh van Gheeste en soude werden, ende trachten 
haer woort te her-roepen. Doch seyde dGnBramint Padmanaóa dat 
het de Brammes aen hare Vrouwen niet en doen, alsoo het niet ghe- 
oorloft en is, de Vrouwen, als met ghewelt, tegen haren wil, ter doot 
te brenghen. 

De Vrouw, wanneer sy uyt haer Huysgaet, soo neemt sy van haer 
Vrienden af-scheyt, ende indien sy van't Geslachte Settrea, ofte Sou- [96] 
dra, is, heeft sy inde eene hant een Lamoen i), ende in de ander een 
Spiegel, ende noemt gheduerigh den Naem Godts. Sommighe seg- 
genNarama, sommighe Ramma, of*eenigen anderen naem daer me- 
de sy Godt, diese dienen, in haer Tale noemen. Maer indien de Vrouw 
is van't Geslachte dtx Bramines, ofte VVeinsJaes, soo en heeft sy 
het gheseyde niet in de hant, maer somtijts eenighe Bloemen, root 
van koleur, hoedanigh sy gewoon zijn in haer Tempels, op, ende voor 
haren Afgodt, te stroyen, doch 't moeten Bloemen zijn die den Af- 
godt opgheofifert zijn gheweest : ende om den hals hebben sy hangen 
het Beelt van haren Afgodt ; ende in dusdanigher manieren gaet de 
Vrouw na buyten de Stadt, daer den Man verbrant is, of te voet ; of 
wert in een Palekijn ghedragen, by aldien sy een Vrouw van eenBra- 
mine is : ^y wert vergeselschapt van hare Vrienden, die haer een 
moet in spreken, indien sy is van het Gheslachte Settrea, ofte Soudra^ 
ende soo nadert sy ten eynde de plaets daer haren Man verbrant is; 
doch eer sy gaet om in het vyer te springen, gaet sy na een Tanc, 
ofte Water-poel, die daer ontrent is, om haer Lichaem te wasschen ; 
'twelck ghedaen zijnde, ontnemense haer de luweelen daer mede sy 
op-ghepronckt was ; ende dan wert daer ter plaets, van een Bramine^ 
een gebedt gedaen, ende aen d^Bramines wert Aelmoesse gegeven ; 
dit ghedaen zijnde, ende haer gekleet hebbende, in de Wasch-plaetse, 
met een doot-kleet, 't welck geel is, komt sy uyt het water, ende 
gaet, met vreughde na de plaetse, al waer sy in't vyerspringhensal: 
sy vint voor haer een diepen kuyl metgloeyende kolen ; maer op datse 
door het schrickelijck ghesicht van dien niet vreesachtigh soude wor- 
den, so staender Matten voor, datse in den kuyl niet en kan sien : yder 
van de om-staenders heeft een Hout in de hant, om dat, soohaestde 



i) d. i. limoen of citroen. Eene afbeelding van eene ter verbranding zich begevende we- 
duwe in Pietro della Valle : de volkome Beschrijving der voortreffelijcke Reizen (van 1615 
— 1626), Nederl. Vertaling, Amst. 1666, deel V, pag. 162. 



79 

Vrouwe in't vyer is gesprongen, op haer lijf te werpen, op datse tot 
pulver verbrande. 

Wanneer de Vrouwe de kuyl nadert, vintse een hooghe plaetse 
aen het eynde van den kuyl, welcke van de Aerde is gemaeckt die uyt 
den kuyl gheworpen is, daer gaetse op tot datse aen de Mat komt, 
die haer het in-sien in den grouwelijcken kuyl verhindert ; neemt daer 
haer af-scheyt van de Vrienden die by haer zijn, de welcke haer goe- 
de moet in spreken ; sy werpt een Pilang, dat is, een Rijst-stamper, 
een Sioup, dat is, een kleyn Wannetje, daer men den Rijst mede 
Want alsse ghestampt is, ende soo yet meer, welck de Vrouwen or- 
dinaris aldaer in haer Huys besigen, over de Mat, in't vyer : sy heeft 
een pot met Olie op het hooft, waer van sy selfs haer een deel op 't 
hooft giet, ende ondertusschen noemt sy al gheduerigh den naem 
Godts, ende dan wert de Mat, die voor haer staet, wech ghenomen, 
ende sy valt van boven neder met de pot vol Olie in't vyer, ende op 
[97-1 staende voet is sy door't Hout, dat de om-staenders in de handen 
hadden, by na een Mans lengte bedeckt. Ende dus wort dit droevighe 
spectakel, so wanneer het Vrouwen zijn der 6>//r<?aj, VVeinsjaes, 
ende der Soudraes, ten eynde ghebraght. 

Doch wanneer dat het Vrouwen zijn van eenigh Braniine '), soo 
wert dese grouwelijcke saeck uyt-ghevoert met noch grooter wreet- 
heyt ; want de Vrouwen der Bramines niet in 't vyer en springhen, 
ghelijck de andere, maer sy laten haer op een Stapel Houts by haer 
dooden Man legghen, even of sy by hem wilden gaen rusten, ende als 
sy haer by hem ter neder hebben gheleght, soo werter eenen grooten 
Stapel Houts op haer lijf ghestapelt ; dit ghedaen zijnde ontsteecken 
sy het Hout aen 't hoofden eynde, alwaer eenigh Arpuys gheleyt is, 
ende eenighe Ohe ghegoten, op dat het Hout te beterden brantont- 
fanghen soude. O onmenschelijcke wreetheyt ! Wie en grouwelt niet 
van sulcke grouwelijcke dinghen, die nochtans waerachtigh zijn, en- 
de in die plaetsen in 't ghebruyck ? Soo haest als de Vrouw in den 
kuyl leyt, ende met Hout bedeckt is, ontstater een ghehuyl ende ghe- 
kerm van eenighe Vrouwen, de welcke als in een ringstaen, ende als 

i) Het dubbele gebruik, dat de vrouw öf in 't vuur springt, waarin haar man reeds 
verbrand is, öf zich met het lijk te samen laat verbranden, wordt ook vermeld in 
het bericht van den Portugeeschen Missionaris (zie de Inleiding) uit het begin der 17'*' eeuw : 
„Er is verschil tusschen de Bramanen en de andere Heidenen in de wijze van verbranden; 
want de Marata's maken een grooten kuil en leggen daarin een vuur aan van goed brand- 
hout. En de vrouw werpt zich, nadat het lijk van haar echtgenoot in 't vuur geworpen is, er 
zelf in, nadat ze eerst eenige malen om 't vuur is heen geloopen en een vruchtenoffer heeft 
gebracht, voornamelijk van kokosnoten. De Bramanen maken een houten hutje en de vrouw 
gaat daar in zitten met het lijk van haar man in de armen, en dan steken zij den brand er in," 



80 

desperate menschen, krijten, en slaen op haer Borsten ; maar watse 
daer mede voor hebben en kan irk niet segghen, nadien ick hetselve 
niet en hebbe ondersocht. 

'tSchijnt in waerheyt een wonderbare sake dat de Vrouwen haer 
tot sulcken extreme pijne konnen laten verleyden, ende daer toe oyt 
haer woort geven, doch 'tgheschiedt door de loose tongen der Bra- 
mines, dewelcke niet alleen haer voor stellen de exempelen der gener 
die dit hebben ghedaen, maer segghen oock datse haren Man, die sy 
lief ghehadt hebben, veel goets daer mede konnen doen ; want in- 
diense uyt liefde, ende enckele ghenegentheyt, haer, by haren doo- 
den Man, laten branden, soo en sal dat niet alleen in 't toekomende 
leven hem merckelijck ten goede strecken, maer sy sal oock haren 
Man, alwaer hy oock Godtloos gheweest, uyt de pijn der Hellen ver- 
lossen. Sy maken oock de Vrouwen diets, dat indien sy dat doen uyt 
enckele Hefde, dat sy de pijne des vyers soo groot niet en sullen ghe- 
voelen ; ende wie kan hier haer anders van ghetuygen, want sy nie- 
mant gesproken en hebben die het verhaelt heeft hoe sy daer ghe- [98. 
varen zijn. Ende oock doet dit daer veel toe, dat de Vrouwen, wan- 
neer sy over blijven, ende niet en branden, een smaet ende schande 
zijn voor de Werelt; het hayr wert haer af ghesneden, sy en mogen 
geen Betel eten, sij en mogen geen luweelen dragen, noch ander-mael 
trouwen; In somma alle verdriet ende onlust wort haer aenghedaen 
die men soude konnen bedencken. Sulcks dat de Vrouwen, die maer 
eenighen moet ende couragie hebben, sulcks niet en sullen weygeren, 
want boven dien wordense versteecken van alle eer ende aensien, 't 
besit harer goederen wert haer ontnomen, want wanneer dat de Man 
overleden is, soo en blijft de Weduwe niet in't besit der middelen, de 
welcke de Man heeft naghelaten ; maer de Soonen, ende voornament- 
lijck de outste, treden in des Vaders plaetse ; hier moet dan de Moe- 
der onder staen, ende sy moet na de onderrichtinge der kinderen 
luysteren ; maer indiender gheen Soonen, maer alleen Dochters over 
ghebleven zijn, soo komt de Broeder des overleden, ende treetin het 
volle besit van alles, ende hy en is aen de Weduwe, ende Dochters, 
niet meer, dan haer onderhout, schuldigh. Soo dat dan dese Vrouwen 
aen haer Mans veel verhesen, ende en hebben niet anders dan onlust 
ende moeyelijckheyt te verwachten, 't Is lichtelijck te praesumeren 
dat het haer oock menighmael van den onverstandigen die in het be- 
sit is gekomen, ende haer onderhouden moet, haer leven lanck wert 
verweten, dat sy soo ghebreckelijck in de liefde tot haer Man is ge- 
weest, dat sy met hem niet en is ghestorven. 



8i 

Nadien vvy hier vooren hebben gheseght, dat de Mannen, soo wan- 
neer de Doot na by is, hare Vrouwen voor houden om met haer te 
sterven, 't zy datse haer laten branden, ofte levendigh begraven ; en- 
L99 ] de wy ghesien hebben op wat wijse het branden der Vrouwen toe- 
gaet, soo soude wel licht yemant begeerigh zijn te weten hoe dat het 
toe-gaet, wanneer een Vrouwe by haren dooden Man levendigh be- 
graven wort ^) ; Om dan den curieusen hier in te voldoen, sal ick 
oock verhalen de maniere die de Heydenen in't begraven deser Vrou- 
wen hebben, 'twelck ick niet en hebbe van hooren segghen, ghelijck 
oock het voorgaende, maer hebbe het selfs aldaer ghesien. 

De voor-bereydingen tot het branden, ende het begraven der 
Vrouwen, zijn een ende deselve, het onderscheyt is alleen in de be- 
gravinge selfs. Wanneer dat de Vrouwe haer in den water-poel heeft 
ghewasschen, in voeghe als de Vrouwen die ghebrant worden, soo 
gaetse met Pijpen, Trommelen, Basuynen, endedierghelijckeTeyc- 
kenen van Vreughde, na den droevigen kuyl die voor haer gegraven 
is, alwaer datse haren dooden Man vint. Desen kuyl is ghegraven en- 
de ghemaeckt in maniere als een kelder, sy heeft een verwulf van 
aerde, men gaeter oock met trappen in. De Vrouwe die begraven sal 
werden gaet langhs de gheseyde trappen in den kuyl, ende vint daer, 
onder het gheseyde verwulf, een banck in, oock van aerde, waer op 
sy gaet sitten, ende neemt, na datse gheseten is, haren dooden Man 
in den arm, ende neemt dan een pot met vyer, waar in sy eenighe 
Wieroock werpt, ende roockt daer mede haren dooden Man ; dit ghe- 
daen zijnde, beginnense sachtjens den kuyl te vullen, sonder datse 
onfatsoenlijck de aerde toe werpen, ende de Vrouwe seer doen ; de 
Vrouwe, ghelijck ick ghesien hebbe, schrapt oock selfs de aerde na 
haer Lichaem : soo wanneer dat nu de aerde begint ontrent den hals 
te komen, soo nemender twee, van die ghene die den kuyl met aerde 
vollen, een kleet, 'twelck sy voor het gat van den kuyl houden, op 
dat van een yegelijck niet klaerlijck soude gesien werden wat sy doen, 
ende de Vrouwen geen af-schrick en souden krijgen, van t'avont of 
morgen oock tot diergelijcke te verstaen. Wanneer sy nu dit kleet 
voor den kuyl hebben, ge vense de Vrouwe in een schelp yet in, 'twelck 

i) Volgens het bericht van Fernao Nuniz (geschreven waarschijnlijk tusschen 1535 en 
1537 ; hoogst waarschijnlijk is het hier bedoelde bericht echter dat van Domingos Paes, ge- 
schreven vermoedelijk tusschen 1520 en 1522), die mémoires in 't Portugeesch heeft nage- 
laten over het rijk Bisnagar, geldt de gewoonte om de weduwe te verbranden algemeen 
in het land der Heidenen, behalve bij de „volkskaste Telugas genaamd", bij wie de weduwe 
levend begraven wordt ni e t het lijk haars echtgenoots. (vgl. Sewell, A forgotten Knipire, 
Londen 1900, pag. 393). 

6 



82 

soo wanneer ick van de bystaende Heydenen vraeghde wat het was, 
seyden, dat het vergif was, het welck ick oock sagh waer te zijn, al- 
soo in het aenghesicht van de Vrouwe op staende voet een groote 1^°°-] 
veranderinghe was te bespeuren : dit vergif haer in ghegheven zijnde, 
soo breecken sy de Vrouwe den hals. Doch dit alles gheschiedt soo 
behendigh achter een kleet, dat het niemant sien en kan, of hy moet 
sich seer dicht ontrent den kuyl voegen : Ick gevoele dat sy dit on- 
trent de Vrouwe doen om haer pijn, ende smert, kort te maken. En- 
de op dese wijse gaet het toe met het begraven der Vrouwen. 

Het XXI. C/.pittel. 

Wal dat de Vrienden des Overleden na de Doot vaji haer 
af-ghestorven Vrient doen. 

Overmits dat dese Heydenen van ghevoelen zijn, datse na de Doot 
oock yets konnen doen, 'twelck den overleden tot voor-deel 
streckt soo ist datse daer in, by aldien sy het eenichsins by kon- 
nen brengen, niet na-latigh bevonden werden. De assche, ende been- 
deren der dooden, besorgense, ist mogelijck, datse na de GangesgQ- 
bracht, ende daer in geworpen werden, waer door dat sy ghevoelen 
datse den dooden veel voor-deels doen, ghelijck wy hier naer breeder, 
als wy van de Riviere Ganges spreken sullen, 't selve sullen onder- 
vinden. Sy gheven tot voordeel van den dooden Aelmoessen. Sy rech- 
ten Tdmpandaels ^) ofte water-plaetsen by de weghen op, alwaer 
datse voor niet, voorden dorstigen reysenden man, warm, ende kout 
water, gheven, ende oock somwijlen Caftje ^), dat is, water daer Rijst 
in ghekoockt is, ende oock wel een weynigh Boonen ; 'twelck sy ge- 
voelen dat den dooden tot profijt sal strecken. 'tis in allen ghevallen 
den levendighen seer profijtelijck, ende in dese Landen, een diensti- 
ghe saeck, want door dat middel werden dickmaels de reysende Luy- 
den, die seer amechtigh sijn door de hitte der Sonnen, by den leven 
behouden, de welcke andersins souden moeten beswijcken. Sy bou- \-^°^-^ 
wen oock Pagoden op de Doot-graven ; doch in de selve en wert gheen 
Beelden-dienst ghedaen, want sy houden die plaetsen voor onreyn. 
'tIs wel soo dat men in die plaetsen somwijlen wel eenighe Beelden 
sal vinden, doch dese en zijn niet ghestelt om eenige Afgodt te re- 



i) Is dit eene combinatie van Tank-pandael ? 

2) Canje, Canji of Congee (zoo de Engelschen), heet beneden, op pag. 241 der ed. prin- 
ceps, causje. Het woord is het Tamil kansAi („boilings") en daarmede wordt in de vertaling 
van Bhartrhari skx. yavü/i weergegeven. 



83 

presenteren, om die te dienen ; maer dat Beelt representeert het Beelt 
van den overleden die daer ghebrant ofte begraven is : aen vvelcke 
oock somtijts eenighen dienst gedaen vvert, met het selve eten voor 
te setten, ende te VVieroocken : 'twelck tot dien eynde gheschiedt, 
op dat de Ziele van den Overleden, indien hy eenDuyvel isghewor- 
den haer geen leet mocht doen, noch schrick aen jagen. Sy maken 
oock, tot voor-deel van den Overleden, water putten, ende Tancken, 
dat is, groote water-poelen, de welcke tot ghemeen ghebruyck van 
Arme, ende Rijcke, strecken, Ende soo hebbense meer andere ghe- 
woonten diese onderhouden, waer door sy ghelooven dat sy den Doo- 
den, alwaer hy oock in de Helle, voor-deel konnen toe-brengen. 



Eynde des eersten Deels. 



HET TWEEDE DEEL, 

Handelende van het Geloove, ende den 
Gods-dienst der Bramines, op de 
Cust Chormandel, ende de Lan- 
den daer ontrent. 

Het I. C Api TTKL. 
Van Godt. 



Niemant en heeft te dencken dat dese Luyden t'eenemael den Bees- 
ten ghelijck zijn, ende van gheen Godt, ofte Gods-dienst en we- 
ten. Ter contrarie moeten wy van haer ghetuygen. De Zee-vaert 
heeft oock den onsen gheleert, datter gheen Volck soo Beestachtigh, 
ende van alle vernuft berooft, en leeft, of het weet datter eenen Godt 
is ; het heeft oock eenen Gods-dienst. Ghelijck oock dese Heydenen 
[104.] eenen Godt erkennen. Wy hebben in het 3. Gz/. van ons eerste Deel, 
gheseyt, dat de VVistnouwaes segghen dat Wistnou, welck oock 
Peremael '), ende met duysent andere namen, ghenoemt wort, den 
oppersten Godt soude zijn, Maer dat de ^VïV^Vz^j segghen, dat niet 
VVistnoii, maer dat eenen Esivara, die sy oock met duysent andere 
namen noemen, den oppersten Godt is. Sulcks datse erkennen niet 
alleen datter eenen Godt is, maer oock datter eenen oppersten Godt 
is, de welcke eenigh is, ende datter gheen meer hem ghelijck en zijn. 
Ende daer in komen sy alle over een, dat Bramma de Werelt, ende 
alles datter in is, soude gheschapen hebben. Waer van dat desen 
Bramma sijnen oorspronck heeft ghekregen, sal verstaen konnen 
werden uyt het navolghende verhael, 't welck ick hebbe uyt den mont 
van den Bramine Padmanaba. 



i) /wK/wS/ (Tamil) beteekent : „vorst, opperste", als naam van Visnu ook bij Ziegenbalg, 
op. cit. pag. 109, Dubois, op. cit, pag. 622. Reeds de Jesuïetische Zendelingen kennen den 
naam : „opinantur primos (se. Brahmanos) ex Perumalii capite progenitos" (bij Jarric, Thes. 
Rer. Ind. vol. III. pag. 350, ed. Koln, 1615). 



86 

Den Vedam soude betuyghen, dat Godt op eenen sekeren tijt, doe ['«si 
dese Werelt niet en was, soude een ghenegentheyt, ende lust, hebben 
ghekregen, om een Werelt tot sijn playsier, ende vermaeck, te heb- 
ben, ende dat hy op een bladt van een Boom op 't water (want voor 
de Werelt segghense datter niet en was als Godt ende het Water) in 
de ghedaente van een kleyn Kint, met de groote Tee in zijn mont 
spelende, soude hebben ghedreven ; ende dat hy uyt sijn Navel een 
Bloeme, die wy een Kruycke-bloetn noemen, ende sy Tamara ï), 
heeft laten voort komen, ende dat desen Bramnia uyt die Bloeme 
sijnen oorspronck soude hebben 2), Doch soo wd^vynt^r Bramma sijn 
wesen hadde bekomen, soo soude hy met groote verwonderinghe 
ghestaen hebben, ende by sich selfs overleyt, waer van daen hy moch- 
te ghesproten zijn. Maer nadien hy dat niet en konde weten, noch 
na-speuren ; soo soude hem Godt dat gheopenbaert hebben. Ende tot 
een teycken van danckbaerheyt, soude hy Godt seer ghedanckt heb- 
ben ; waer in Godt soodanighen verghenoeginghe soude hebben ghe- 
schept, dat hy hem de macht soude hebben ghegheven om de Werelt 
te scheppen, ende soude soo wel de Werelt, als de dinghen dieder in [^°7] 
zijn, gheschapen, ende haer wesen ghegeven hebben. Ghelijck niet 
alleen my den Braniine dat selfde getuyghde, maer hebbe oock 
nader-hant, soo wanneer my de spreucken van den Heydenschen 
schrijver BarthrouJierri ter hant ghekomen zijn, het selve ondervon- 
den. Want desen Autheitr, in't boeck van den wegh na den Hemel, 
Cap. 6. Spreucke 5. siende op desen Bramnia, seght, eene van een 
groot verstant, ende vernuft, heeft dese Werelt ghemaeckt. Ende 
noch klaerder in't selve Boeck, Cap. 3. KS/Jr^z^j^-zè^ 9. Waerom heeft 
Bramma den Bergh Meroiiwa ghemaeckt? Ende in't selve Boeck, 
Cap. 4. Bramma en maeckt niet in dese Werelt dat stant hout. Soo 
dat wy sien, ende bevinden, dat dit in waerheyt het gevoelen deser 
Heydenen is, dat desen Bramma, welcke den eersten Mensch is ghe- 
weest, na haer seggen, de Werelt, ende alles datter in is, gheschapen 
heeft, door de macht die hem Godt daer toe ghegeven hadde. 

Doch eer wy van desen Bramma scheyden, sullen u tot naerder 
kennisse van hem trachten te brenghen. Sy ghetuyghen van hem, dat 



1) Juister, naar 't schijnt, Dubois, op. cit. pag. 619 : tamarasa, d. i. tiimarasa. 

2) „At the close of the precedingkalpa Visnu was sleeping on the waters of the deluge 
and from his navel had grown a water-lily ; from this flower sprang Brahma, v/ho, in the 
form of Narayana, created by his word Sanaka, Sanatana, Sananda and Sanatkumara" etc 
{ Ward, History, Literature and Mythology of the Hindoos, vol. III, pag. i), vgl. ook Dubois, 
op. cit. pag. 619. 



87 

hy, in oude tijden, vijf hoofden soude hebben ghehadt, doch dat hy 
hoochmoedigh geworden zijnde, over de macht die hem was ghege- 

[io8.] yen, hem niet en heeft ontsien Eswara te onteeren : 't weick Eswara 
vernemende is daer over seer toornigh gheworden, ende heeft in sij- 
nen toorn Beireiva ghebaert, de welcke met sijn naghel 't middelste 
hooft wzn Br amtna heeft afgheknipt, tot een straffe sijner hoogh- 
moedigheyt, ende stoute misdaet ^). Doch daer na soude den selven 
Branima veel ghedichten hebben ghemaeckt ter eeren van Eswara 
waer over dat Esivara suick een verghenoeghen soude hebben ghe- 
schept, dat hy Bramma beloofde, dat hy voortaen met vier hoof- 
den in eere, ende aensien, leven soude : ende Eswara heeft het hooft 
van Bramma op sijn hooft gheset, ghelijck den voornoemden Bar- 
tkrouherri, in sijn ghenoemde Boeck, Cap. 6. Spreucke 9. daer van 
ghetuyght. Doch 'tschijnt dat desen Bramma wel eenigh ghebreck 
heeft van dese hooghmoedigheyt, ende meer-mael op sijn macht die 
hy ontfanghen heeft, sich verheft tegen dien, diese hem ghegeven 
heeft. Want den Bramine ghetuyghde van hem, dat hy in de andere 
Werelt, dat is, de VVerelt die komen sal, als dese vergaen sal zijn, 
in een minder bedieninge sal gheraken ; ende dat in sijn plaets Anne- 
monta, een ghetrouw dienaer van VVisttiou (den welcken wy hier 
naer breeder bekent sullen maken) ghestelt sal werden, tot straffe 
sijner sonde, nadien hy hem somwijlen so hooghmoedigh teghen 
Godt aenstelt. 

Doch den gheseyden Bramtna en schrijven dese ^rawm^j niet al- 
leen de Scheppinghe des V Verelts toe ; maer oock selfs het gouverne 

^°90 ende bestier, van alles datter in is ; ende houden 't daer voor, dat Godt 
sich daer mede niet en bemoeyt ; maer gelijck een Koninck sich de 
moeyte, ende den arbeyt, niet en wil onderwinden, om alles selfs te 
bestieren, maer de sorghe van veel dingen laet aen sijnen Stadt-hou- 
der. Also willen sy oock, dat Godt sich niet en laetghelegen zijn aen 
de dingen deser VVerelt, dat hy die selfs bestieren soude, ende sich 
die moeyte, ende arbeyt, soude onderwerpen, maer dat hy 't selve 
aen Bramma soude bevolen hebben, ende dat hy derhalven een Heer 
soude zijn, van wien dat immediatelijcken alles komt; ghelijck dat 
selve op veel plaetsen in de Spreucken van den gheseyden Barthrou- 
kerri, te sien is. Want in't Boeck vanden wegh naden Hemel, wert 
Bramma toe-geschreven de bepalinghe van den tijt die den Mensch 
hier op der Aerden leeft ; alwaer hy aldus spreeckt, Den hooghsten 

I ) De reden, waarom een der vijf hoofden van Brahma werd afgehouwen, bij Dubois, op. 
cit. pag. 620. 



tijdt des Levens, die Branniia den Mensch heeft toe-gheleyt, is hon- 
dert jaer. Alles dat den Mensch hier ontmoet, dat ghevoelen sy dat 
gheschiedt, na ddXBramma heeft gheordonneert ; ghelijck dat te ver- 
staen is uyt het Boeck van den ghenoemden Bartkrouherri, 'twelck ["o-l 
hy geschreven heeft van den redelijcken ommegangh der menschen, 
Cap. 9. Spreiicke 10. alwaer hy aldus spreeckt. Na ddXBramma yeder 
toeleyt, soo sal 't oock zijn : groot te zijn, ofte ghering te zijn, en ver- 
achtert niet; want het gaet met den Mensch, als met den Vogel Tsa- 
taka, of het veel, of weynigh reghent, soo krijght hy maer een drup- 
pel. Den Autheur wil seggen : den Mensch magh veel loopen ende 
draven, ten salder evenwel niet toe helpen ; want dat Bramma hem 
op-gheleght heeft, dat sal hy bekomen, ende niet meer. Ende in 't 
selve Boeck Cap. 4. Spreiicke 10. affirmeert hy ander-mael het selve, 
segghende ; Na dat Bramma het te voren voor den Mensch veror- 
donneert heeft, noch meer, noch min, en sal hem ontmoeten. Is ye- 
mant arm, sy ghelooven oock dat het door de bestieringhe van Bram- 
ma gheschiedt, ghelijck oock in de Spreucken van desen Autheur te 
sien is. De versorginge der spijse erkennense oock een werck van de- 
sen Bramma. Bartkrouherri in sijn Boeck van den wegh na den He- 
mel, Cap. 10. Spreucke 7. segh.t, Bramma heeft den wint voor de 
Slanghen tot een spijse ; het Gras voor de Beesten, geordonneert ; de- 
se zijn een spijse, ende niemant lijdter na-deel by ; doch voor dien, die 
de Zee van den Houwelijcken staet over willen, heeft hy dese beyde 
geordonneert. So dat wy sien dat desen Bramma alles is : ende dat 
alles dat de Menschen hier hebben, datse dat van desen Bramma, na 
het ghevoelen van dese Luyden, hebben, ende verkrijghen. 

Staet oock te weten dat desen Bramma eenighe andere onder hem 
heeft, aen de welcke hy de sorghe, over eenighe particuliere saken, 
beveelt. De aensienlijckste daer van,soude zijn eenen Dezvendre,de- 
welcke een groot gebiedt heeft, ende is het hooft over alle de hoof- 
den van de acht Werelden. Van de welcke seven plaetsen zijn, (ghe- [*"•] 
lijck wy hier na verstaen sullen) daer, na het verdichten van dese Luy- 
den, de goede na toe gaen, als sy door de doot van hier scheyden. Over 
alle dese gebiedt desen Dewendre, als een generael Opper-hooft : 
doch yeder der plaetsen heeft noch een particulier Gouverneur, aen 
welck yeder een der acht Werelden bevolen is. Dese Werelden zijn 
hooger als de aerde die wy bewoonen ; want de VVerelt, die wy be- 
woonen, noemense Bou-locon, 't welck soo veel beteyckent, als de 
benedenste plaets. Sy zijn leeger als den Hemel ; oock onder Bram- 
ma- locon, 't welck een plaets is, daer den woor-noQmd^n Bramma re- 



89 

sideert, wiens plaetse den Hemel naest is. Daer na volgen dese We- 
relden, ende zijn tusschen onse VVerelt, ende Bramma-locon, gele- 
gen. D'eene leght in't Noorden ; d'ander in't Zuyden ; ende soo ver- 
volghens de acht streecken der Winden. Dese werden van den^r^- 
w/Wj genoemt : i. hidre-locon, alwaerden voor-noemden Z?(?tt'^«</r^ 
resideert, de welcke oock Indre ghenoemt wert. 2. Achni-locon. 3. 
lamma-locon. Dit is de Helle, alwaer sy ghe voelen dat de quade ghe- 
straft worden, waer van wy op een ander plaets breeder spreken sul- 
len. 4. Niruti-locon. 5. VVarouna-locon. 6, Cubera-locon. 7. VVaiou- 
ïda-/ocon. 8. Isangja-locon »). Yeder deser plaetsen heeft een Gouver- 
neur, desen staen alle onder Dewendre^ ende desen oné^r Br amma. 
Behalven dese sorge, de welcke dese hoofden, Achni, lamtna, Ni- 
ruti,VVaroufta, Cubera, VVajouvia, /yaw^-y'^, (welcke na de plaet- 
sen werden ghenoemt die sy Gouverneren) hebben, yeder over sijn 
plaets ; soo zijn haer noch eenige bysondere saken te laste gheleyt. 
.112.] Achni, soude het vyer bevolen zijn: VVarouna, soude het ghebiedt 
over het water hebben: VVajoiivia^ over den wint: Cubera, ow&r 
den rijckdom : ende soo voort. 

Het II. C A p I TTEL. 
Dat de Bramines den oppersten Godt oock eenighe Vrouwen toe-voegefi. 

Wy sullen door-gaens bevinden dat de Bramines van Godt oor- 
deelen, even als van den Mensche ; ende dat het ghene den 
Mensche aengenaem, ende lief is, dat dat selve oock by Godt 
soodanigh soude zijn, ende dat het ghene waer in den Mensche sijn 
vermaeck schept, oock Godt vergenoeginge soude geven. Want 
om dese reden ist, dat de VVeistnouwaes, aen haren Wtstnou, die 
sy voor gheven den oppersten Godt te zijn, een schoone Vrouwe, ge- 
["3] naemt Lcutsemi, ghegeven hebben. Van dese Laetsemi, is in't eerste 
Deel, Cap. 10. ghewach gemaeckt, ende uyt een fabuleuse Historie 
haren oorspronck aenghewesen, ende vertoont hoe dat sy, by na op 
de selve wijse als Venus, haer wesen heeft ghekreghen ; want door 
het omdraeyen van den Berg Merouwa in de Zee, 't welck schuym 
verweckte, \sdi&s& Laetsemi tt. voorschijn ghekomen. 't Was een seer 
schoone Vrouwe, soo dat yeder der Dewetaes tot haer was ghenegen : 
doch evenwel wiert door ghemeyn oordeel der Dewetaes ghestemt, 



i) De korrekte volgorde is: i. itulraU)ka\fd.); 2. agnüoéa (Z.O.); j.yama/o/ia {Z.); 4. 
HtrrtiJoia {Z.W .) ; 5. varunaioia (W.); 6. vdy u/oia (S .W .) \ 7. kuberaloka (ti.); i.is'ana- 



loka (N.O.) 



90 

datse VVistnoii hebben soude, aen den welcken sy oock ghegheven 
is. Ende nadien datse hem seer lief is, soo wertse altoos by hem ghe- 
vonden; ende gelijck een Man, die sijn Vrouw seer lief heeft, niet 
geern van haer en is, soo gevoelen sy oock van haren VVistnou. Der- 
halven is oock Laetsemi, na haer gevoelen, altoos by V Vistnou. Ende 
nergens heeft VVistnou een Tempel, of dese Za^'/J'^w/ heeft oock 
een Tempeltjen in het begrip van de Pagode van haren Man VVist- 
nou. VVistnou heeft wel, na het segghen der Bramines, meer Vrou- 
wen, doch desen en hout hy maer voor eenen tijt, ende laetse daer 
na wederom gaen ; maer dese Laetsemi die ontslaet hy noyt. 

De Seiviaes, dat is, de Brantities, de welcke het daer voorhouden, 
dat Eswara den oppersten Godt soude zijn ; die gheven aen den sel- 
ven een andere Vrouw, Parvati ghenaemt. 

Ende ghelijck wy de af komste, ende den oorspronck, van Laetse- 
mi, de Vrouwe van VVistnou, hebben aenghewesen; soo sullen wy 
oock voor-stellen waer van daen dat dese Parvati ghékotnen is. Dese 
is twee-mael, gelijck sy verhalen, gheboren geweest. Sy iseerstghe- ["4-] 
weest de dochter van Daetsja, de welcke was een Soon van Bramma, 
die hem sijn Vrouwe Saraswati hadde ghebaert. (Men moet weten 
dat Bramma tweederley Sonen heeft ghehadt; sommighe door sijn 
wil ; mits dat Godt, soo sy seggen, hem die macht hadde ghegeven, 
om door sijn wil Sonen te krijghen : sommighe heeft hem sijn Vrouwe 
Saraswati ghebaert ; hoedanigh een is gheweest dese Daetsja de Va- 
der van Parvati). Dese Parvati is uyt-ghehouwelijckt, door haer 
Vader, aen Eswara. Doch om te weten hoe dat het by ghekomen is, 
dat dese /*«rï'«// twee-mael is gheboren gheworden ; ende oock twee- 
mael met Eswara ghetrout ; soo sullen wy hier een fabuleus verhael 
moeten by voeghen, 't welck my den Bramine Padmanaba verhaelt 
heeft I). 

'tis ghebeurt, seyde den Bramine, dat Daetsja, den Vader van 
Parvati, een lagatn hadde toe-ghestelt, waer op hy ghenoot hadde 
alle de Dezvetaes, als Dewendre, de Son, de Maen, ende alle de andere ; 
ende oock VVistnoti. Maer Esivara, den Man van sijn dochter Par- 
vati, hadde hy na-ghelaten ; 't welck Parvati haren Vader seer qua- 
lijck heeft af ghenomen, ende is daer over seer verstoort gheworden ; 
ende seyde, ghy hadde oock behooren Esivara mede te roepen. Waer 
op Daetsja soude hebben gheantwoort, i^z.\.\yy Eswara die eere niet 
waerdigh en achte ; want hy een Man was die nerghens van en leefde, [^^s-] 

i) De hier volgende versie van het bekende verhaal van Daksa's offer is vermoedelijk 
aan het Skandha-purana ontleend. 



91 

dan van Aelmoessen, ende niet een kleet en hadde om sich te beklee- 
den, macr daghelijcks met leer omgort ginck i). Welcke antwoorde 
Parvati soo qualijck nam, dat sy tot haer Vader seyde, so en ben ick 
dan oock niet vvaerdigh om u Dochter genaemt te worden ; ende sy 
sprongh in't vyer, welck haer Vader toe-ghestelt hadde om den la- 
gam te offeren, ende verbrande daer in. 't Welck, soo wanneer het 
Esivara aenghedient wiert, nam het seer qualijck, wiert seer ver- 
stoort; ende uyt toorn brack hem het sweet uyt het aengesicht; 
'twelck af-strijckende, wierp het op de aerde, ende daer uyt quam 
Virepadra voort. Desen Soon, van Eswara uyt toorn voort ghe- 
bracht, vraeghde aen sijn Vader, wat dat hy hem te bevelen hadde? 
Esivara seyde, dat hy gaen soude, ende vernielen het lagatn van 
Daetsja ; 'twelck hy gedaen heeft : Sommighe derghener die teghen- 
woordigh waren heeft hy verslagen ; sommighe heeft hy wegh ghe- 
jaeght. Daetsja heeft hy 't hooft af ghehouwen : hy heeft de Son een 
schop gegeven, ende de tanden uyt den mont geslagen, soo datser nu 
geen en heeft ; als oock de Maen ; waerom dat oock de Maen, na haer 
segghen, soo vol vlecken is. De Dewetaes, bemerckende den toorn 
van Eswara, hebben hem ghebeden, dat hy 't ghepasseerde soo qua- 
lijck niet nemen en wilde. Eswara heeft sich, door de beden derZ>^- 
wetaes, laten geseggen ; ende heeft op 't Lichaem van Daetsja, een 
hooft van een Bock gheset, ende hem het leven ghegeven. Parvati 
in 't vyer ghespronghen zijnde, is over ghegaen in een ander leven ; 
ende is, soo sy verhalen, gheworden de dochter van den Berch Chim- 
f "6] mawontam, welck haer oock aen Eswara, tot een Vrouwe, heeft ghe- 
geven ; ende Eswara is soo verheft op haer gheworden, dat hy haer 
de helft sijnes Lichaems heeft ghegheven, ende is half Vrouw, half 
Man gheworden : waerom noch huyden op desen dagh Eswara, van 
de Bramines, genoemt wort ArdJianari Eswara, dat is, half Vrouw, 
half Man. Van dese groote liefde van Esivara, tot sijn Vrouwe /'«r- 
vati, maeckt oock ghewagh den Heydenschen Barthrouherri, in sijn 
Boeck, genaemt den wegh na den Hemel, Cap. 2. Spreucke 7. als hy 
seght; onder die ghene die op Vrouwen verheft zijn, is Eswara de 
eenighe, welcke sijn halfLichaem aen /'^rfö^/z heeft ghegeven. Maer 
onder die ghene, de welcke op Vrouwen niet verheft en zijn, is alleen 
VVistnou, in den tijt van Buddha. 

Doch yemant sal lichtelijck dencken, wat doet VVistnou, ende 
Eswara^ met een Vrouw, ende waer toe dient haer die? Ick hebbe 

i) Reeds in den Veda draagt Rudra het epitheton krttivasas. Later wordt Siva gewoon- 
lijk afgebeeld als gekleed in een tijgervel. 



92 

het selve oock aen den Bramine Padnianaba ghevraeght ; de welcke 
my tot antwoort gaf, dat VVistivu geen Vrouw en hadde om daer 
kinderen uyt te genereren, maer alleen tot sijn playsier. Daer by 
voeghende desa Historie, de welcke ick uyt seker voor-val, my ont- 
moetende, uyt sijnen mont hebbe ghetrocken, 

't Is ghebeurt in den tijdt mijner residentie, dat ick gheweest ben ["'/l 
in den Tempel, ofte de Pagode, van Eswara ; ende aenghemerckt 
hebbende de ghedaente van 't Beelt van dien Afgodt, aen den Bra- 
mine hebbe verhaelt, wat ick ghesien hadde, ende seyde, dat het my 
vreemt dacht, dat het Beelt van Eswara in soodanighen ghedaente 
in de Pagode stont, ende vraeghde hem de reden waerom het selvige 
soodanigh ghemaeckt was? Doch ick hebbe noyt de reden van hem 
konnen vernemen, waerom het gheseyde Beelt in soodanigen ghe- 
daente ghemaeckt was, als ick hem verhaelde ghesien te hebben. 
Doch eyntlijck, doen ick op mijn vertreck stont na Batavia, na dat 
ick op Paliacatta ontrent den tijt van thien jaren hadde gheresideert, 
heeft hy my, uyt eygen motijf, het selve gheopenbaert : Doch hy be- 
sprack, eer hy my de reden van dien seyde, dat ick niet en soude lac- 
chen; 't welck ick hem toeseyde, Beschaemt zijnde, (niet teghen-staen- 
de hy my soo veel secreten van't Heydendom ontdeckt hadde, ghe- 
lijck in dit Tractaet te sien is) de reden van dese wonderbaerlijcke 
postuere te gheven ; hem, apparentlijck, seer doender datter sooda- 
nighe dinghen by haer ghevonden wierden die de Godtheyt soo qua- 
lijck pasten. 

't Verhael dan, 't welck ick uyt den mont van den Bramine Pad- 
nianaba hebbe, is als volght *). In de plaetse, niet di?i.&x Eszvara is als 
een Gheest, maer in Kailason, welck is een Hemel, hoogher dan den 
Hemel VVeicontam ghenaemt, 3.\-w di^r Eswara in Lichamelijcke ghe- 
daente verkeert met sijn Vrouwe Parvati, alwaer hy oock veel die- 
naers by sich heeft, ende alwaer oock die ghene, die hem hier dienen, 
by hem gheraken. 't Soude daer ghebeurt zijn, dat op een sekeren 
tijdt eenen Moniswera *) (dese zijn seer groote heylighen)daerghe- 
komen soude zijn, om Eswara te besoecken. Doch even op de selve 
tijt soude Eswara, met sijn Vrouw Parvati, in groote vreughde zijn 
geweest ; soo dat den Moniswera gantsch ontijdigh quam ; doch hy 
wilde evenwel in gaen : de Poortier en wilde het hem niet toe-staen, 
ende seyde, ten was nu gheen tijt, overmits dat Esvara^ met Parvati, 



i) Vgl. Dubois, op. cit. pag. 635, die de betrekkelijke passage uit het Lingapurana 
mededeelt. 
2) Waarschijnlijk Bhrgu ; de geschiedenis is vermoedelijk uit het Padmapurana. 



93 

in vreughde was. Soo dat den Monisvvera langen tijt, tegen sijn sin, 
lïï8.] moest wachten, 't Verveelde hem eyntlijck, ende hy wiert gram, in 
sijn gramschap seyde hy, Esvvara werde even als het werck daer hy 
mede besich is. Dit hoorde Esvvara, ende seyde, waerom spreeckt 
ghy soo ? Doe antwoorde den Mo?iisvvera, biddende, ende seyde, ick 
heb het door toorn gheseyt, vergeeft het my : doch dit moet ghy my 
oock toe-staen, dat die de figuer Lingam dient ('tweick is het niem- 
bruni virile in inuliebri membro) dat het hem meer baten sal, dan of 
hy u figuer, met handen, ende voeten, ghemaeckt, diende, dat moet 
ghy ordonneren. Dit stont hem Esvvara\.OQ, ende daerom wert Es- 
vvara het gantsche Lant door, onder soodanighen figuere, in sijn 
Pagode^ ghedient. Maer wanneer den Afgodt Esvvara door de Ste- 
den om-ghevoert wert, 'tweick op sekere tijden gheschiet, ghelijck 
wy hier na sullen hooren, soo en wert hy niet onder de ghedaente van 't 
Lingam ^ maer onder Menschelijcke ghedaente, om-ghevoert. De re- 
den is, ghelijck den Bramine betuyghde, om dat de Menschen, meer 
vermaeck, ende verghenoegen scheppen in 't ghesichte van een Men- 
schelijcke ghedaente, dan in den Lingaju, in hoedaniger figuere hy 
in sijn Pagode staet. 
[»i9] Uyt het gheseyde verhael, blijckt ghenoeghsaem wat van de sake 
zy ; ende dat de Bramities, volgens hare Religie, ghevoelen, dat 
VVistnou, ende Esvvara, haer met hare Vrouwen vermaken. 

Het III. C APiTTEL. 

Hoe dat Wistnou thieti-^nael een Lichamelijcke ghedaente soude 
hebben aettgenomen, ende op deser Aerden gekomen zijn. 

Den Bramine Padmanaba heeft my ghetuyght, dat VVistnou^ 't 
welck sy voor den oppersten Godt houden, thien-mael een 
Lichamelijcke gedaente aengenomen soude hebben, ende op 
dese benedenste Werelt ghekomen zijn. Ende hier van vinde ick oock 
dat den Heydenschen Barthrouherri, in sijn Boeck van den rede- 
lijcken ommegangh, Cap. lo. Spreucke 2. ghewach maeckt; alwaer 
hy seght : Bramma arbeyt als een Pot-backer ; ende VVistnou heeft 
op sich ghenomen den last van thien-mael gheboren te werden. 

Dese gheboorten zijn geweest, na het getuygenisse van den Bra- 
mine, in de volgende ghedaenten. 

1 . Is hy gheboren, ende in de Werelt verschenen, als Matja ; een 

Visch. 

2. Als Cotirma ; een Schild-padde. 



94 

3- Als VVarrdAa; een Ver eken. 

4. Als Narasiniha ; half Mensch, half Leeuw. 

5. Onder den naem van VVamana ; een kleyn Brammasari. 

6. Onder den naem van Paresje Rama ; een Settrea. 

7. Onder den naem van Dajerratha Rama ; in Ayot-ja. 

8. Onder den naem van KristJia ; den broeder van Bella Rama, 

een Settrea. 

9. Onder den naem van Bouddha. 

10. Onder de ghedaente Kelki\ een Paert. 

lek hebbe seer ghetracht de reden, van de aenneminghe deser f'^^- 
Lichamelijcke gedaente van VVistnou, te bekomen, ende de Histo- 
riën die daer toe behooren ; maer en hebbe daer toe niet konnen ghe- 
raken, maer alleen eenige ghekregen, de welcke ick hier by sal 
voeghen. 

De eerste verschijninghe van VVistnou op dese Werelt, is ghe- 
weest onder de ghedaente van Mats ja ; een Visch. Hier van verhaelde 
my den Bramine,dB.t een seker Raetsjasja i) de vierdeelen vanden 
Vedam hadde vvegh genomen, ende was daer mede in de Zee ghe- 
vlucht: om den selven te vervolgen, heeft F F/>/«ö« de ghedaente 
van een Visch aenghenomen, ende heeft hem gedoot. 

Ten tweeden, soude V Vistnoii verschenen zijn onder de ghedaente 
van Courma, dat is, een Schild-padde. Hier van verhaelde den Bra- 
mine, dat soo wanneer den Bergh Merouwa in de Zee was ghewor- 
pen, om het Amortam te bekomen, 'twelck een Medicijne ende tegen- 
gift, tegen het vergift, Calecote VVisjam, wesen soude, waer van in 
het eerste Deel, Cap. 10. ghewagh ghemaeckt is, dat den last van dien 
Bergh soo swaer is gheweest, dat de Werelt die niet en konde dra- 
gen, maer datse begonde na den Afgront te sacken ; dat VVistnou 
ter selver tijt, om dat te verhinderen, een Courma, dat is, een Schild- 
padde ghe worden is, om op sijn rugghe de Werelt te stutten, ende dat 
hyse op sich ghenomen heeft, Waer op oock siet Barthrouherri, in 
sijn Boeck van den redelijcken omme-gangh, Cap. 7. Spreucke 9. als 
hy seght ; Dit is het leven van de Schild-padde, dat sy de Werelt 
draeght. Ende in't selve Boeck Cap. 3. Spreucke 7. al waer hy seght ; 
Seesja draeght de Werelt ; dese Seesja wort ghedraghen van Cour- 
ma'. De Schild-padde wort ghedragen van een Vercke; ende het 



i) nl. Hayagrlva (naar het Bhagavatapurana). Baldaeus (pag. 44, 2« col. der editie van 
1672) verhaalt, dat een zekere „Raxiaxa de wet van de minder Goden . . . gestolen hadde 
en verborgh zich daarmede in de diepte der zee" (dit is dan de Atharva- ofBrahma- 
veda). 



95 

Vereken wort ghed ragen van de Zee : soo gaet het oock seer wonder- 
baer met de groote toe. 

Tenderden, is hy verschenen onder de gedaente van VVarrdha, 
dat is, een Vereken. Doch welcke de redenen zijn van dese verschij- 
ninghe, hebbe ick noyt verstaen. Hier van schijnt oock den Heyden- 
schen Barthroiiherri, in de Spreucke hier voor even voor-ghestelt, 
["!.] te spreken ; als hy seght : De Schildpadde wert ghedraghen van een 
Vercke. Doch wat dat het zy, het schijnt datse oock van dese verschij- 
ninghe, onder de ghedaente van een Vereken, veel houden ; want al- 
hoewel datse niet ghewoon en zijn, Godt, onder de ghedaente van 
Beesten, te eeren, maer alleen onder ghedaente van Menschen ; soo 
ist nochtans datter in de Stadt Trimottani, ontrent Zmzi, een Pa- 
gode is, ghenaemt Adi V Varrdha. Alwaer een hooft van een Vereken 
staet ; 'twelek den Bramine seyde, dat van selfs uyt der Aerden ghe- 
wasschen soude zijn, aan 'twelek groote eere wort ghedaen : ende 
wert ghe-eert als VVistnoiis Beelt, ter ghedaehtenisse van sijn ghe- 
boorte, onder de ghedaente van een Vereken. 

Ten vierden, is VVistnou verschenen onder de gedaente van half 
Mensch, half Leeuw. Doch welcke de reden daer van zy, en hebbe 
ick niet verstaen. 

Ten vijfden, is VVistnou verschenen onder den naem van VVai- 
nana, ende is gheboren van de selve Moeder, daer den voor desen 
ghenoemden Dewendre van gheboren is gheweest. Doch VVistnou 
is onder den naem van VVainana verschenen, om den Duyvel Be//i 
't onder te brenghen. Hier van sullen wy breeder moeten spreken, 
soo wanneer wy van de heylige plaetsen sullen handelen, ende aen- 
wijsen, waer van daen het ghevoelen komt, dat de Rivier Ganges een 
heylighe Riviere soude zijn. 

Ten sesten, soude VVist7iou verschenen zijn onder den naem van 
Paresje Rama. De reden van dese versehijninge en is my oock niet 
voor-ghekomen. 

Ten sevenden, soude VVistnou^ onder den naem van Dajerratha 
Rama, verschenen zijn. De reden van dese versehijninge sal ick hier 
by voegen, gelijck ick de selve van den Bramine ontfangen hebbe. 

Daer is gheweest, seyde den Bramine, een Kassiopa ^), de welck, 
onder veelSonen, oock dest twee Ravvana, ende Kompacar na, heett 
ghehadt, beyde waren 't Raetsj'asjaes, dat is, Duy vels, die van groot 
vermoghen, ende boosheyt waren. Dese, na datse de gantsche We- 

i) Gewoonlijk gelden RSvana en Kumbhakarna als kleinzonen van den Prajapati Pu- 
lastya. 



96 

relt onder haer macht hadden gb-'ibracht, hebben sich oock begeven 
na Surgam, ende hebben oock aldaer Devvendre den Oorlogh aen- 
ghedaen ; maer Ravvana en heeft Devvendre niet konnen overwin- t^^**] 
nen ; waerom hy beschaemt is gheworden, ende heeft een belofte aen 
Esvvara ghedaen ; ende in 't plegen der selve heeft hy langhe gecon- 
tinueert. Eyndelijckensoude^Jt/z^^ra hem dese belofte hebben ghe- 
daen, dat hy hem gheven soude, alles wat hy versocht. Doen ver- 
socht hy dat hy niet en mocht ghedoot werden, nocht 't onder ghe- 
bracht van de hoofden der seven onder-Hemelsche Werelden ; noch 
van Indre, noch van yemant vande andere ; maer dat hy alles mocht 
overwinnen : doch hy en versocht niet, dat hy niet van Menschen 
handen mocht sterven : want nadien dat hy Menschen tot sijn dage- 
lijcxse spijse hadde, so meende hy dat hy dat niet noodigh en hadde 
te versoecken. Hy versocht oock een langhen tijtte mogen leven. Op 
dit versoeck heeft hem Esvvara loo. Z«c jaren toe-ghestaen : waer 
op hy noch meer versocht: Doen gaf hem Esvvara noch 50. Lac\ 
dese hebbende verkregen, versocht hy noch 50. Lac ; daer op seyde 
Esvvara, die sult ghy genieten ; ende daer mede is hy verghenoeght 
henen ghegaen. Daer na heeft oock Kompacarna, aen Esvvara, een 
belofte gedaen, ende heeft versocht even als Ravvana ; ende oock 
daer beneven, dat hy altoos mocht slapen. Doch daer na sich bedenc- 
kende, bekende hy dat hy qualijck gebeden hadde : derhalven ver- 
socht hy ; dat hy ses Maenden mocht slapen, ende dan wederom 
t'elcken een dagh mocht wacker zijn ; 'twelck hem Esvvara toe-stont; 
ende daer-en-boven beloofde hy hem, dat, indien hy op dien dagh 
Oorloghde, dat hy alles overwinnen soude ; ja oock hem selfs, dat is, 
Esvvara, die hem die belofte dede. Met dat sy dese toe-segginge 
hadden, zijn zy beyde, seer vergenoeght, na Lanca, dat is, Seyloti, [123.] 
ende Achijn, ('twelck de Heydenen seggen dat in dien tijdt een Eylant 
is gheweest ; doch nu zijnse, door een groote Zee, van malkanderen 
ghescheyden) daer seggense, dat dese twee, Ravvana, ende Compa- 
carna, seven Forten soude hebben ghebouwt ; een van Gout; een van 
Silver ; een van Stael ; een van Yser ; ende soo voort. Dit hiel den 
Bramine voor t'eenemael waerachtigh. Ende sy beoorloghden de 
gantsche Werelt ; ende oock Indre, ende de andere hoofden van de 
onder-Hemelsche Werelden ; ende namen deselveghevanghen, ende 
stelden haer soo aen, dat over haer seer aen Bravima wiert ghe- 
klaeght ; dewelcke het selve aen VVistnou heeft aenghedient ; ende 
kreegh daer op tot antwoort, dat den tijt des levens die haer toe-ge- 
seyt was, by-na verstreken was, ende dat hy ordre stellen soude ; 



97 

weest maer geduldigh, seyde hy : sy hebben versocht dat sy niet en 
souden gedoot konnen worden, noch door Swaert, noch door Vyer, 
noch door Water, &c, 't welck haer is toe-gheseyt : doch sy en heb- 
ben niet versocht, dat sy door Menschen niet en mochten ghedoot 
werden, achtende dat onnoodigh : derhalven soo sal ick na de aerde 
gaen, ende gegenereert worden van eene Setirea, ghenaemt Desser- 
ratha, in de Stadt Ajot-ja, ende ick sal den naem van Raninia voe- 
ren. VVistnou dese reden ghesproken hebbende, heeft Branima af- 
gheveerdight ; de welcke dese komste te ghemoet heeft ghesien, en- 
de verwacht dat die twee boose Duyvels, in haer overlast diese yeder 
aen deden, ghestut mochten werden, 

Desserratha, van welck VVistnou hadde gheseght dat hy gege- 
nereert soude werden, hadde gheen kinderen ; des hy daer seer na 
verlanghde. Doch de Heyligen, om deselve te bekomen, hadden hem 
geraden, dat hy een lagani soude toe stellen ; 'twelck hij gedaen heeft. 
Ende 't is ghebeurt dat in't vyer Homam, 'twelck sy gebruycken tot 
dese Ofiferhande, een Man is verschenen, de welcke in sijn hant een 
becken met spijse hadde, zijnde Melck ghekoockt met Rijst, ghe- 
menght met Boter en Suycker ; ende seyde, hem het selve toereyc- 
kende, dat hy't aen sijn Vrouwen te eten gheven soude, 'twelck hy 
gedaen heeft. Doch al-hoewel dat hy drie Vrouwen hadde, heeft het 
evenwel maer ghedeelt in twee deelen. Het eerste deel heeft hy ge- 
geven aen sijn Vrouw Kausal-ja ; het ander deel aen Kaïca. Maer 
dese twee hebben, van haer deel, yeder wat ghegeven aen de derde, 
Somittra ghenaemt. Hy heeftse daer na bekent, ende sy sijn swanger 
gheworden. Kausal-ja heeft ghebaert Ramma, welcke die ghene was, 
"4] onder wiens naem dat VVistnou in de Werelt komen soude. Kaïca 
heeft ghebaert Bharata. Somittra heeft ghebaert Laetsmana, ende 
Settrugna. Den eersten is altoos gheweest een met-ghesel van Ram- 
ma. Den anderen, een met-gesel van Bharata. Sy zijn metter tijt 
groot gheworden, ende van haer Vader uyt ghetrouwt. Ramma 
kreegh tot een Vrouw, eene ghenaemt Sita. Doch 't is ghebeurt dat 
Kaïca eenigen dienst, tot groot contentement van haren Man, ghe- 
daen hadde ; waer over hy haer beloofde, wat sy begeeren soude, dat 
hy 't haer gheven soude ? Op dese belofte versocht zy, dat sijn Soon 
Ramma 'twaelf jaer door het Bosch mocht gaen dwalen, ende dat 
haer Soon Prins mocht zijn. Haer Man heeft het haer toe-gestaen ; 
ende derhalven is Ramma, met sijn Vrouw Sita, ende sijn metgesel 
Laetsmana, na het Bosch, tot groote droefheyt van yeder een, ver- 
trocken. Bharata verstaende wat sijn Moeder AlaïVrd! ghedaen hadde, 

7 



98 

is daer over seer onverghenoeght gheweest, ende op sijn Moeder ver- 
stoort, ende heeft versocht dat Ramma mocht wederom komen. Doch 
Ramma en wilde niet, maer seyde, ick moet het woort van mijn Va- 
der vol-brenghen, ende heeft, met woorden, sijn Broeder B/iaraia ter 
neder gestelt ; de welcl^e seyde, geeft my dan u Schoe, dat ick die 
diene tot dat ghy wederom komt. Ende soo is Ramma na het Bosch 
vertrocken, alwaer hy ghewoont heeft ; de quade ghestraft, ende de 
goede behulpigh gheweest. Doch ondertusschen dat Ramma aldaer 
woonde, ist ghebeurt dat éenRaetsJasfa, oïte'D\Jiy've\,Ravvana,h.eeïX. 
verstaen, dat Ramma een seer schoone Vrouwe hadde ; hy isbegee- 
righ gheworden om die te hebben ; ende om die te bekomen, heeft 
hy desen loosen aenslagh in 't werck ghestelt. Hy maeckte een van 
sijn Dienaren tot een Raetsjasja^ ende belast den selven, dat hy hem 
ontrent haer sal laten vinden, onder de gedaente van een schoon gout 
Hart, 'tGeschiedt so ; sy dit schoon Hart siende, begeert van haer 
Man, dat hy het Hart voor haer vangen soude. Den Man gaat het 
Hart jagen, maer het vlucht. Doch onder-tusschen dat Ramma dit 
Hart na-jaeght, soo komt Ratiwana, onder de ghedaente van een Sa- 
nyasi, ende begeert Aelmoesse van Sita ; ende met eenen vat hy Sita, 
ende voertse na Lanca, alwaer hyse heeft bewaert, ende gesocht te 
beslapen, ende door soetigheyt daer toe te brengen, want met ghe- 
welt en mocht hy 't niet doen, overmits dat een heylighe hem gheseyt 
hadde, dat soo wanneer hy haer ghewelt aen dede, dat hy sterven 
soude. Doe Sita nu wech ghevoert was, komt Ramma, met sijn Broe- 
der, 't huys van der Jacht ; hy en vint Sita niet ; hy is verset ; doch 
hem bejegent eenen grooten Vogel, lataw genaemt, de welcke doot- 
lijck ghewont zijnde, op 't sterven lagh ; dese seyde teghen Ramma, [^^S-J 
datse ghevochten hadde teghen eenen Raiiwana, welcke sijn Vrouw 
Sita wegh ghevoert hadde. Den Vogel deder noch by, indien ghy hem 
alleen na-treckt, ghy en sult teghen hem niet machtigh ghenoegh 
zijn ; doch daer komt een grooten Aep van den Bergh Suggriva ge- 
naemt, de welck voor sijn Vyanden vlucht, ende is seer ontstelt, neemt 
dien in uwen dienst. Ramma begeeft hem op dit woort, na den Bergh, 
ende ontmoet, op den wegh, Annemonta. Dese s\er\de Ramma, ende 
sijnen Broeder, bespeurde in haer aenghesichten een bysondere klaer- 
heyt, 't welck men in geen Mensch ghewoon en is te sien ; daerom is 
hy haer te voet gevallen, ende heeft gevraeght, hoe het al met haer 
stont ; doen vertelden sy hem wat haer ontmoet was : sy maeckten 
Vrientschap met malkanderen, ende beyde, Afinemonta, ende Sug- 
griva, begaven haer in dienst van Ramma. Doe is Sjiggriva^ met 



99 

Ramma, tegen sijnen Vyanden op-ghetrocken, heeftse overwonnen, 
ende is het hooft der Apen gheworden. Dese Victorie bekomen zijn- 
de, zijn sy t'samen daer na met Ramma, na Ramacovil ') (de Portu- 
gijsen noemen dese plaets Ramanacor) gegaen, om over te passeren 
naer Lanca ; ende overmits datter een groot Water te passeren was, 
soo heeft Ramma aen de Apen belast, dat sy Bergen souden halen, 
ende die in't Water werpen, om een brugghe daer van te maken ; 
'twelck gheschiet is ; ende Ramma heeft de Bergen belast dat sy niet 
na de gront souden gaen. Doch de sake soo staende, soude 't ghebeurt 
zijn dat VVibhisena, oock een Broeder van den boosen Rawana, tot 
hem soude hebben ghesey t ; ghy en moet niet dencken dat Ramma 
een Mensch is ; ick hebbe van de Heylighen verstaen dat hy Godt is, 
derhalven soo geeft hem sijn Vrouw wederom. Doch hy en wilde niet 
hooren, maer seyde, indien hy Godt ware, hy en soude hem sijn Vrouw 
niet laten ontnemen. VVibhisena, siende dat hy gheen ghehoor en 
wilde gheven, heeft sijn broeder Rauwana verlaten, ende is na Ram- 
ma gegaen, ende heeft hem aengeseyt wat dat hy sijn broeder ghe- 
raden hadde, ende dat hy geen ghehoor en hadde wille gheven ; ende 
begaf hem in dienst van ^öiwzwa. Sy hebben Za«<:abeset;^^«wö«a, 
na veel Vechten, vermeestert, ende om-ghebracht ; ende Ramma 
heeft VVibhisena tot een hooft over Lanca ghelaten, ende heeft sijn 
Vrouw Siia bekomen. Dese saken verricht zijnde, is hy ander-mael 
[126.] na Rammacovi/ gekomen, ende op dat hem niemant en mochte ver- 
volgen, noch in toe-komende tijden aen den sijnen quaet doen, soo 
heeft hy de gheseyde Brugge doen breken, ende heeft hier en daer 
een Bergh na de gront laten sincken ; ende te Ramacovi i ghekomen 
zijnde, heeft een Pagode aldaer, ter eeren van Eswara, ghemaeckt, 
ende heeft geseyt, dat die gene, de welcke dat -w er ck, ende de Pago- 
de, soude komen sien, dat hy verghevinghe der sonden soude beko- 
men. Ende nadien dat Ramma dit gheseyt heeft, soo seggense dat 
die plaetse soo heyligh is. In alle Pagoden, ter eeren van Eswara. vint- 
men dese Ramma af-ghebeelt met 10. hoofden, ende twintigh han- 
den, tot ghedachtenisse van't om-brenghen van Rauzvana, ende het 
geen meer hier boven verhaelt is. 

Ten achtsten, is V Vistnou verschenen, onder den naem van Krist- 
na ; maer na dien wy hier naer van hem sullen moeten spreken, als 
wy handelen sullen van het Feest Gokolastemi] derhalven sullen wy 
tegenwoordigh daer van niet seggen. Maer dit sullen wy alleen hier 



i) kovil is „tempel" in 't Tamil ; bedoeld is het bekende Rameévara. 



ICX> 

by doen, dat den Bramine getuyghde, dat onder de thien verschij- 
ningen van VVistnou, dit de uytnemenste was : ende gaf daer van 
dese reden, dat daer VVistnou in de andere komsten, in de Werelt 
gekomen was, alleenlijck met een gedeelte sijner Godtheyt, ghelijck 
als met een spranckel vyer, die van de gheheele Massa valt. Maer 
wanneer VVistnou in de Werelt ghekomen is, onder den naem van 
Kristna, dat hy doen met sijn gheheele Godtheyt ghekomen is, ende 
dat den Hemel ledigh is ghebleven. 

Ten neghenden, is VVistnou verschenen onder den naem van 
Bouddha. Doch daer van en kan ick niet seggen ; noch oock van de 
verschijninge onder de ghedaente van een Paert ; want ick noy t de 
reden van dien verstaen hebbe, ende overmits dat ick doen niet en 
dacht, dat ick in 't Vaderlant komende, door goede Vrienden, aen- 
gheport soude zijn geweest, om in't licht te brengen, het geen ick 
ghesien, ondervonden, ende ondersocht hadde, soo en ben ick soo 
precijs niet geweest, om dit, ende andere dingen meer, teondersoec- 
ken ; Maer laet over, voor den ghenen die na my komen, oorsaeck, 
om het ghene in mijn werck ontbreeckt, by soodanighe Luyden, als 
desen Bramine is gheweest, van welck ick dese dinghen hebbe be- 
komen, te ondersoecken. 

Het IV. Capittel. ["7- 

Van de afkomste eenigher minder Goden, die by de Bramines 
in achtinghe zijn. 

Onder de voor-naemste minder Goden, welcke in 't begrip van den 
grooten Tempel, die de VVeist7iou'waes\Q>ox\i2,x&vi VVistnou 
op-rechten, zijn te vinden; sijn Garrouda, QndQ Annemonta: 
welcke beyde worden gehouden voor seer ghetrouwe dienaers van 
VVistnou ; de welcke haer altijts ten dienste van VVistnou laten vin- 
den. Hare afkomste, ende waer sy van daen zijn, sullen wy nu gaen 
verhalen. 

De volgende fabel sal ons openinghe doen, wat dat de Bramines 
van Garrouda, ende sijne afkomste, ghe voelen. Onder verscheyden 
Vrouwen, seyde den Bramine Padmanaba, heeft Kassiopa (de welcke 
den eersten Bramine is geweest) dese twee gehadt ; te weten, Kad- 
drouwa VVinneta ï), ende Diti. Dese twee zijn op eenen sekeren 
dagh in een schoonen Thuyn, buyten de Stadt, haer vermaeck gaen 



I ) Gewoonlijk zijn Kadrü en Vinata twee verschillende personen. Rogerius dwaalt hier. 



lOI 

nemen ; in welcke sy het Paert van de Indre, OiUseirewan ghenaemt, 
gesien hebben ; 'tweick geheel wit is, sonder datter eenigh svvart aen 
is. 't Welck Diti siende, seyde, hoe schoon wit is dit Paert, sonder dat 
yets swart daer aen is. d'Ander Vrouw seyde datter ontrent de staert 
eenige swartigheyt was. Z>zVz seyde daer neen toe. Syweddender om, 
met voorwaerden, dat die het verloor soude Slavin worden van die 
het won. Doch doe men ondersoeck na de saeck wilde doen, soo ge- 
beurden 't dat Kaddrouvva, welck haer de saeck mistroude, wilde 
datmen, om den Avont die aenstaende was, het selve tot des anderen 
daeghs uyt-stellen soude. Onder-tusschen heeft sy des nacht aen hare 
Sonen, welcke sy veel hadde die al Slangen waren, de sake ontdeckt, 
ende aen een van haer Sonen, die een swarte Slanghe was, belast, dat 
hy soude gaen sitten ontrent de staert van't Paert. Doense nu smor- 
ghens quamen om ondersoeck te doen offer eenigh swart aen 't Paert 
was, bevondense al van verre dat het eenighe swartigheyt ontrent de 
staert hadde. Z^rV/, geen bedrogh vermoedende, gaf de saeck verlo- 
ren, ende begaf haer onder de slavernye van Kaddrouvva. Die de 
weddinghe verloren hadde, was een seer heylighe Vrouw, soo de Bra- 
[ia8.] fnines voor geven, ende betreurde gheduerigh haer ongheluck ; doch 
wiert van de heyligen ghetroost dat sy goeden moet hebben soude, 
ende dat haer ellende niet altoos en soude dueren ; ende datse Sonen 
krijgen soude. 'tis oock so gebeurt ; sy is swanger gheworden, ende 
heeft twee Eyers ghebaert, ende heeft langh vertoeft na den tijdt 
datse uyt-kipten. Maer alsoose in 't wachten moede wiert, heeftse 
een der selver open ghebroken, ende daer uyt is een kint voort-ghe- 
komen, 'tweick den naem van Annura ghedragen heeft. 'tWas een 
onvolmaeckt kint ; 't hadde alleen het opper-lijf, ende niet het bene- 
den lijf, uyt oorsake dat de Moeder al te haestigh was geweest. An- 
nura heeft sijn Moeder, over haer haestigheyt, bestraft, ende geseyt, 
dat sy de oorsaeck was van sijn onvolmaeckthcyt, ende betuyghde, 
dat sy noch vijf hondert jaer moest blijven in haer Slavernije, ende 
dat sy, met gedult, dien tijdt uyt moest wachten, dat het Ey van selfs 
uyt-kippen soude : ende dat Godt gheordonneert hadde dat hy ten 
dienste van de Son staen soude, ende den Wagen desselven mennen ; 
ende is, op-staende voet, na boven ghevloghen. Na het verloop van 
vijf hondert jaer, is het ander Ey uyt-ghekipt, ende Garroiida te 
voor-schijn ghekomen, 'tweick, nevens sijn Moeder Diti, Kaddrou- 
vva-winneta ghedient heeft, ende oock hare kinders. Maer deser 
Slavernije vermoeyt zijnde, seyde Garrouda tot sijn Moeder, waer- 
om dienen wy dit boose Geslachte? Doen heeft hem sijn Moeder de 



I02 

oorsake daer van verhaelt ; waer op hy haer vraeghde, offer geen 
middel en was om van dese dienstbaerheyt verlost te werden ? Sy 
antwoorde, geen, dan dese, dat ghy het Amortam haelt, 'twelck 
VVistnou, in de plaets vaa Devvendre, heeft doen bewaren. Garrou- 
da dat verstaen hebbende, neemt aen het -^^w^r/^w te halen; be- [^29.] 
gheeft sich na de plaets van Devvendre, alwaer hy grooten weder- 
stant vont van de Devvetaes, de welcke hem niet en wilden toe-staen 
dat hy het Amortam wegh nam : Doch na veel gevechts, over-mees- 
tert hy haer, die het ^w^rtówbewaerden, 'tvyer, dat hetselveom- 
cingelde, heeft hy wegh ghenomen, ende alles dat hem een hinder- 
pale was, ende heeft \\e.\. Amortam bekomen. Soo wanneer nu het 
Amortam in de macht van Garrouda was, baden de Devvetaes Gar- 
rouda om vergiffenis, dat sy haer tegen hem gestelt hadden, nadien 
dat hy soo machtigh was, ende versochten dat hy 't Amortam by 
haer laten wilde : doch hy seyde dat hy 't voor sijn Moeder, die in 
Slavernije was, mede nam, om de selve daer uyt te verlossen, ende 
dat sy 't daer na, na haer wel-ghevallen, wederom mochten nemen, 
doch versocht aen Devvendre, dat soo wanneer hy 't Amortam, aen 
sijn Moeder hadde gelevert, dat de Slangen dan sijn spijse mochten 
zijn ; 'twelck hem de Devvetaes toe-stonden, Daer mede scheyt Gar- 
rouda, ende heeft het Amortam sijn Moeder ter hant ghestelt ; ende 
seyde, nu en zijn wy niet meer Slaven, noch in die moeyelicke dienst- 
baerheyt. Kaddrouvva-vvinneta siende het Amortam, seyde tegen 
haer Sonen de Slangen, komt laet ons het selve op drincken. Z>^z;z/<?«- 
dre dit vernemende, sendt een Devveta, onder de ghedaente van een 
Bramine, om haer het Amortam te onthalen. Den Devveta komende, 
vint haer gereet om het Amortam op te drincken : hy seyt, Hola ! dit 
Amortam en is geen geringe saeck, maerseerHeyligh, endedaerom 
moet het oock Heylighlijck ontfangen werden : ghy moet u Licha- 
men wasschen, ende met reyne kleederen daer toe treden. Onder- 
tusschen dat sy gaen om haer te bereyden, heeft Kaddrouwa-win- 
neta, de Moeder der Slangen, op het woort van den Deweta, belast 
het Amortam aen een kant te stellen, ende op een seker Heyligh 
stroo, Darpbha genaemt, te legghen : Daer-en-tusschen komen de 
Dienaers van Dewendre, ende nemen het Amortam wegh. 'tSelve 
wegh ghenomen zijnde, komen de Slanghen, de Sonen van isr<a;d^^^ö«- 
wa, om het Amortam op te drincken ; doch sy en vinden het niet ; sy 
soeckender met droefheyt na, tot dat sy eyndelijck eenighe druppe- 
len op het Darpbha vinden, de welcke sy op-licken. Ende alsoo dit 
stroo soo scherp als een mes is, soo wierden hare tonghen in tween 



I03 

gesneden; ende om die oorsaeck ist, seggen de Heydenen dat de 
[130I Slangen twee tongen hebben, ofte een die in tween ghespleten is. Maer 
overmits dat Garrouda het A mor tam met sijn beek ghedragen heeft, 
soo ist dat sijn beek wit is, ghelijck oock sijn hals. Ende VVist7iou 
heeft gheordonneert, dat Garrouda voortaen sijnen VVdhanam, ofte 
dragher, wesen soude, waer op hy ghevoert soude werden ; op welcke 
ordre hy, met verlof van sijn Vader, ende Moeder, gescheyden, ende 
na VVistnou gegaen is. 

Uyt het boven-staende verhael is te sien, waer van daen dat de 
Bramines ghevoelen, dat Garrouda soude zijn. Hier op dient te vol- 
ghen wat datse van Annemonta seggen ; 'twelck oock een seer ghe- 
trouw dienaer van VVistnou soude zijn. 'S>y segghen, dat ter tijdt dat 
VVistnou voor hadde ghenomen in dese Werelt te komen, onder den 
naem van Ramina, ende gheboren te worden te Ayot-ia, om tegens 
de Raetsjasjaes, ofte Duyvels, Rawana, ende Konipacarna, te strij- 
den ; dat hy de Dewetaestoi sich heeft gheroepen, ende belast Apen 
te worden, ende onder de ghedaente der selver teghen de gheseyde 
Duyvels te strijden. Doch 't soude gebeurt zijn, dat oock ter selver 
tijt verschenen soude zijn Auj'ena, een Apinne, de Vrouwe van Kes- 
seri, een Aep, de welcke, na haer segghen, ontfanghen soude heb- 
ben, sonder van haer Man bekent geweest te zijn, ende soude Anne- 
7nonta ter Werelt ghebracht hebben, ende onder de gedaente van 
r^si] een Aep ghebaert. Desen Annemofjta is eygentlijck de Wint, de 
welcke, in de ghedaente van een Aep, in dese Werelt ghekomen soude 
zijn. Desen Annemonta soude, 't sedert zijn gheboorte, altoos een 
ghetrouw Dienaer van V Vistnou zijn geweest ; ende om sijn ghetrou- 
wen dienst, die hy aen VVistnou, doe hy onder den naem van Ram- 
ma op dese Werelt verkeerde, heeft ghedaen, heeft hy oock een Tem- 
peltje, in 't begrip van den Tempel, ofte Pagode van VVistnou ver- 
kregen. De Bramines segghen dat Garrouda in den Hemel, tot dienst 
van VVistnou, is, Ende Annemonta, op der Aerden, om den dienst 
van VVistnou te verrichten ; maer dat hy daer na, dit sijn Lichaem 
verlaten, ende in den Hemel gaen sal, Sy segghen, dat als VVistnou, 
na dat hy onder den naem van Ramma hier hadde verkeert, hier van 
daen soude scheyden ; dat al het Volck der Stadt Ayot-ia, ende oock 
de Beesten, hem na-volghden, ende wilden met hem gaen. Tot de 
welcke hy seyde, dat sy met die Lichamen hem niet en konden vol- 
gen : maer indien sy met hem na den Hemel wilden reysen, dat het 
noodigh was, dat sy haer in de Riviere Serriou, ontrent Ayot-ia, 
[^32] werpen moesten, ende daer in sterven, om nieuwe Lichamen te be- 



I04 

komen ; 't welck sy deden, ende zijn soo met Ramma ten Hemel ghe- 
gaen. Maer aen Annemonta wiert belast, dat hy op der Aerden blij- 
ven soude, ende daer sijnen dienst waer-nemen, ende soo langheleven 
soude als Bramma ; ende dat hy, na de doot van Bramma, als VVist- 
nou ander-mael de Werelt te voorschijn soude laten komen, in de 
plaets van Bramma soude zijn ; ende dat Bramma de plaets van An- 
nemonta, de Wint, soude bedienen. 

Wy hebben ghesproken van Garrouda, ende Annemonta, de twee 
Dienaers van VVistnou, welcke by de V Veistnouwaes in groote ach- 
tinghe zijn. Hier op sullen wy voeghen die ghene, de welcke by de 
Seiviaes in achtinghe zijn ; dat is, die ghene, de welcke Eswara voor 
den oppersten Godt houden : Dese zijn de na-volghende. 

Ten eersten, Vicgneswara. Dese is een Soon van Eswara, welcke 
hem sijn Vrouwe /'«r^-a/zghebaert heeft. Andere willen dat hy alleen 
door den wille van Eswara sijn Sone zy. 

Ten tweeden, Vierrepaddra. Dese is oock een Soon van Eswara, 
welcke hy in sijn toorn ghebaert heeft, ghelijck te sien is Cap. 2. in 
dit Deel. 

Ten derden, Beirewa. Dese is oock een Soon van Eswara, de 
welcke hy oock in sijnen toorn ghebaert heeft. Desen ^^zWwa: soude 
op dese benedenste Werelt het hooft der Justitie zijn, over de swer- 
vende Duy velen, die Menschen zijn gheweest. 

Ten vierden, Comara-swami. Een Soon van Eswara, vz-wParvati 
ghebaert. 

Ten vijfden, 7V^«d?ï: welcke oocV Baswa, ^nécBasanna, ghenoemt 
wort. Dese is een Os. 

Suria, de Son : ende Schendra, de Maen ; zijn oock in grooter eeren [^33] 
by de Seiviaes. Doch van alle dese sullen wy hier na breeder handelen. 

Het V. Capittel. 

Van de Werelt. Haer Scheppinghe, ende haer Eynde. 

Datse ghevoelen dat de Werelt gheschapen zy, dat en is nu niet 
noodigh te vertoonen ; nadien wy dat, in de vorige Capittelen, 
verstaen hebben, datse de Scheppinge der Werelt, eenen Bram- 
ma toe schrijven ; de welcke, door de macht die hem VVistnou ghe- 
geven heeft, de Werelt soude gheschapen hebben. Soo datse niet en 
ghevoelen, ghelijck den Philosooph^rw/ö/<?/^j-, dat deWerelteeuwigh 
is. Maer met Epicuro, ende Metrodoro gelooven sy datter veel We- [^34-] 
relden zijn, welcke alle in forma van eenEy in't Water drijven, 'twelck 



I05 

buyten de Werelt is ; welck Water sy ghevoelen dat Godt selfs is, 
ghelijck wy verstaen sullen, soo wanneer wy handelen sullen van de 
plaetsen die sy voor heiligh houden. 

Sy ghevoelen datter voor dese Werelt, die wy nu hebben, eenan- 
dere is gheweest, ende voor die, noch een andere, ende soo voort. Soo 
datse, in dier voegen, de Werelt wel eeuwigh souden willen maken. 
Ende datter oock na dese Werelt, wederom een ander komen sal ; 
ende na die, oock wederom een andere, ende datter in eeuwigheyt 
gheen tijt en sal zijn, dat de eene Werelt, na de andere, niet en sal 
komen. Doch wat dese Werelt, die wy nu hebben, belangt, de selve 
heeft, na haer ghevoelen, vry langer, ende meerjaren, ghestaen, dan 
de onfeylbare waerheyt van Godts woort ghetuyght. Plato *), uyt 
den mont van eenen .(Egyptischen Priester, verhaelt, dat de beschre- 
ven gheschiedenissen van Sayen 2) acht duysent jaer uyt-brengen ; 
ende seght, dat Athenen in Grieckenlandt duysent jaer voor Sayen 
ghebouwt is. Diogenes Laërtius schrijft, dat tusschen Vulcanum, den 
Soon van den .^gyptischen Nilus, 48863 jaren, tot Alexander van 

[ï3S-] Macedonien zijn gheweest. Maer dese Heydenen verdichten noch al 
vry een grooter ghetal van jaren, dat dese Werelt ghestaen soude 
hebben, ghelijck hier na blijcken sal. 

Vier Eeuwen 3) werden van de Bramines de Werelt toe-geschre- 
ven. De eerste noemense, Critaigom. De tweede, Treitagom. De 
derde, Dwaparugont. De vierde, Kaligom. De drie eerste zijn nu ghe- 
passeert. De laetste loopt nu : Waer van den Bramtne 'm 't jaer 1639. 
ghetuyghde, dat doen het 4739. jaer liep. Indien wy nu hier by sul- 
len brenghen de jaren die de vorighe Eeuwen werden toe-gheschre- 
ven ; so sullen wy bevinden, dat, na haer ghevoelen, de Werelt veel 
hondert duysent jaren langher heeft ghestaen, dan de H. Waerheyt 
melt. Want de eerste Eeuwe, by haer Critaigom ghenoemt, schrij- 
vense 17. Lac, ende 28000. jaren toe. Yeder Lac heeft hondert duy- 
sent jaer. De tweede Eeuwe, 12. Lac^ ende 96000. jaren. De derde 
Eeuwe, segghense 8. Lac, ende 64000. jaren toe. In voegen dat de 
Werelt een oneyndigh getal van jaren, om soo te spreken, by na soude 
hebben ghestaen. 

[136.] \Yat den staet, ende gelegentheyt, deser Eeuwen belanght ; sy ghe- 
voelen dat een groot onderscheyt tusschen de selve zy. Den staet der 
Menschen soude veel beter gheweest zijn in den tijt van de eerste 



i) Zie Timaeus cp. 5 en 6. 

2 Zuiq. 

3) Over deyuga's zie Manu I. 68—72 (S. B. E. XXV, pag. 20), Dubois, op. cit. pag. 420. 



io6 

Eeuvve : want sy ghevoelen dat de Menschen, in die Eeuvve, in alle 
gherechtigheyt, ende billickhey t, leefden ; dat den Duy vel doen wel 
gheweest sq^ide zijn, maer dat hy geen macht en soude ghehadt heb- 
ben om de Menschen te verleyden. Sooder in die Eeuwe eenigh boos 
Mensche wiert ghevonden (gelijcker oock na haer ghevoelen ghe- 
weest zijn) dien boosen wiert op staende voet ghestraft, ende voor 
een wonder ghehouden. Doch 't quaet datse deden, en wiert niet met 
moetwil, ende opset, gedaen ; maer met insicht om goet te doen, doch 
nochtans tegen 't recht. Ende soude dese eerste Eeuwe vier-mael 
meer gherechtigheyt ghehadt hebben, als dese laetste. De tweede 
Eeuwe soude drie-mael meer wijsheyt, gherechtigheyt, ende dier [^37-] 
Deuchden ghehadt hebben. De derde, eens soo veel. Doch de laetste 
soude de slimste zijn ; ende drie quart van dien soude ongherechtig- 
heyt zijn, ende alleen een quart gerechtigheyt. In voeghen dat dese 
Heydenen ghevoelen dat de Werelt van tijt tot tijt erger, ende booser, 
gheworden soude zijn. 

Wy hebben hier voren gheseght, dat dese Heydenen ghevoelen dat 
de Werelt als een Ey soude zijn. Soo staet nu aen te mereken, wat 
datse ghelooven datter in dit Ey begrepen is. Dit Ey vervat in sich, 
na haer ghevoelen, den Hemel, de Aerde, ende den Afgrondt. Dese 
worden van den Heydenschen Barthronherri, in sijn Boeck van den 
Wegh na den Hemel, Cap. 8. Spreucke i . de drie Werelden genoemt ; 
soo wanneer hy seght : In de drie Werelden en hebbe ick niemant 
ghesien, noch vernomen, wiens herte soo vry was van de begheer- 
lijckheyt tot Wereltsche saken, als een Olyphant die ghebonden is, 
ende tot sijn Wijfjes niet en kan ghenaken. Doch op andere plaetsen, 
in den selven Bartkroukerri, vintmen, dat ghewach ghemaeckt wort 
van veerthien Werelden, de welcke sy al te samen in dit Ey weten 
uyt te vinden. Want, gelijck wy voor desen ghesey t hebben, soo stel- 
len syer acht, de welcke wy onder-hemelsche Werelden genoemt 
hebben, om datse lager zijn als den Hemel, ende de plaetse daer 
Bramnia resideert ; ende werden onder den naem Surgam, ghelijc- 
kelijck verstaen. Want soo wanneer sy spreken van yemant die over- 
leden is, seggense, dat hy na Surgam is ; ende dese plaetsen zijn oock 
hoogher als de Aerde. Onder de Aerde stellen zy den Patdlam, dat 
is, den Afgront. Ende boven den Stirgam steWensy Br amma-locon ; 
daer boven Kailasom; Lila weicontam ''j; ende VVeicontam^Néió^Q '^ïsS-J 
drie plaetsen zijn daer Godt selfs verkeert. De Aerde, ofte Werelt, 



i) Het compos. lilavaikuidha is in de literatuur tot dusverre onbekend. 



107 

die wy bewoonen, noemen sy Boulocon. Ten aensien van welcke is 
aenmerckens vveerdigh een sekeren Bergh, de welcke in't midden van 
de Werelt staet, ende wort van haer Merouwa genoemt. 't Is den 
Bergh waer van wy voor desen, Cap. 3. gewach hebben gemaeckt, 
die in de Zee gheworpen zijnde, soo swaer was, dat de Werelt die wy 
bewoonen, neer begon te sincken ; ende 'twas noodigh dat Godt, on- 
der de gedaente van een Schilt-padde, haer quam onder-stutten. 
Desen Bergh soude zijn van enckel gout : Om desen Bergh soude de 
Son, de Maen, ende de Sterren, draeyen ; soo dat het nacht wert, soo 
wanneer de Son haer achter desen Bergh verberght. Sy segghen dat 
desen Bergh soo hoogh is, dat hy hooger is als de acht gheseyde We- 
relden, die boven Boii-locon zijn ; ende dat hy soo verre na beneden 
sich streckt, dat hy lagher komt dan Patdlam, den Afgront. Op de- 
sen Bergh zijn allerley soorten van Vruchten te bekomen, ende aller- 
ley vreught. Sy geven voor, dat die van dese Vruchten eet, dat hy 
noyt hongher, noch dorst, en krijght, noch out wort. Op desen Bergh 
en komen geen Menschen, maer alleen de Dewetaes, dat is, de Sonen 
van Diti, de Huysvrouwe van Kassiopa, in't voorighe Capittel ghQ- 
noemt. 

Sy verdichten oock dat Bou-locon^ dat is, den Aert-kloot, in sich 
se ven Werelden begrijpt : ende dat tusschen yeder Werelt een Zee 
is. De naeste Werelt by 't centrum soude omcingelt zijn met een Zee 
van suyver soet Water. Daer na een Werelt omcingelt met een Zee 
van Melck, Daer na een Werelt omcingelt met een Zee van Boter. 
Daer na een Werelt omcingelt met een Zee van Tayer, dat is, dicke 
Melck, die wy Saen noemen. Daer na een Werelt omcingelt met een 
Zee van Wijn. Daer na een Werelt omcingelt met een Zee van Sy- 
roop. Daer na een Werelt omcingelt met een Zee van zout Water. 
Ende dat is onse Werelt. Ende dese Werelden noemen sy alle na de 
Zeen die daer om loopen ^). 

Dat dese Werelt niet altoos en sal dueren, is het ghevoelen deser 
[139] Heydenen. Doch datse seer langh sal dueren, dat houden sy voor ghe- 
wis, ende seker, ghelijck blijckt uyt het segghen van den Bramine, 
de welcke voor vast stelde, dat soo wanneer den tijt van Critaigom, 
Tretaigom, Dwaparugom, ende A'a/ï^öw,duysent-maelsalom-ghe- 
keert zijn, dat dan eenen dagh van Bramnta soude verstreecken zijn ; 

1) jambudvlfa, omringd door den Oceaan [samudra, Rogers „zout Water") ;//a^Ta- 
dvipa, omringd door iksu (Roger's „Syroop") ; sulmaladvipa, omringd door sura (Roger's 
„Wijn"); kusadv'xpa, omringd Aoox ghrta (Roger's „Boter"); ^ra«n<:a</t/;/a, omringd door 
rfarf/4« (Roger's Tayer); sakadvïpa, omringd door dugdka (Roger's „Melck"); puskaradvipa, 
omringd door ja/ar//ava (Roger's „suyver soet Water"). 



io8 

den welcken sy seggen, dat hondert soodanige jaren des levens zijn 
toe-gheleyt. Den Braniine seyde oock, dat anno 1639. vijftigh jaren 
van Bramma verstreecken waren, ende dat doen liep het een-en- 
vijftichste jaer, de eerste maent, ende eersten dagh. Na't verloop van 
dien tijt, ghelooven zy dat de Werelt, door vyer, vergaen sal : waer 
in dat oock met haer Heraclitus, ende de Stoici, gheaccordeert heb- 
ben. Sy seggen dat de Son, de welcke nu met eenighe strale de Werelt 
verlicht ende verwarmt ; dan die dan met duysent stralen de Werelt 
lichten sal, ende datse soodanighen hitte vanhaerghevensal,datsy de 
Werelt verbranden sal : de Zee sal uyt-drooghen ; de Bergen tot meel 
vermalen, ende alles sal verteeren. Daer na sal alles met Water over- 
deckt worden, 't Sal soo reghenen, even of het Water uyt een Tromp ['40.] 
van een Olyphant neder storten ; ende dan sal oock Bramma sterven. 

Het VI. C APiTTEL. 

Vande Enghelen, ende Diiyvelen. 

De Engelen worden van dese Heydenen Dewetaes, ende de Duyve- 
len Raetsjasjaes, ghenoemt: ende, na haer ghevoelen, zijnse 
beyde van Menschen voort-gheteelt : Den Vader van alle beyde 
is gheweest Kassiopa^ voor desen meer-mael ghenoemt ; de welcke ^141] 
twee Vrouwen heeft ghehadt ; de eene, ghenaemt Diti, is gheweest 
de Moeder der Dewetaes. De andere, Aditi, is geweest de Moeder 
der Raetsjasjaes »). Eenige van dese Raetsjasjaes^ zijn, naar haer seg- 
ghen, seer boose sondighe Menschen gheweest ; de welcke, om haer 
sonden wil, verwesen zijn, om door de Werelt te swerven. Dese lijden 
seer grooten honger, ende dorst. Sy en mogen hier op der Aerden 
niet van het ghene datter op is ghenieten, dan dat haer van de Men- 
schen wort ghegeven ; waerom datse oock by de Menschen, onder de 
gedaente van Menschen, om Aelmoesse komen bidden. Over dese 
heeft Beirewa, den Soon van Eswara, het opsicht ; ende verhindertse 
datse niet een grasjen uyt de Aerde en konnen trecken. Sy ghevoe- 
len dat dese Duyvelen, welcke Menschen zijn gheweest, ende door 
de Werelt swerven, gheen quaet en konnen doen. Behalven dese isser 
noch een Geslacht der Duyvelen, die eygentlijck Raetsjasjaes ghe- f^^42.] 
noemt werden : dese zijn de kinderen van Aditi, voort-gheteelt van 
den Bramine Kassiopa. Dit is een seer boos Geslacht. Ende dese 
hebben macht de Menschen quaet te doen ; ende, ghelijck wy ver- 
ij Dit is juist omgekeerd : Diti is de moeder der Daitya's (= Raksasa's), Aditi der Adi- 
tya's (= Devata's). 



I09 

staen sullen, doen oock selfs de Dewetaes dickmaels groote onlust 
aen. Dese zijn de gantsche Werelt door, oock in Surgam, dat is, in 
de onder-hemelsche Werelden ; doch sy en zijn niet in Bratmna- 
locon, dat is, de plaets daer Bramnia is : noch oock in VVeicontam, 
dat is, den Hemel daer Godt met een Lichaem verkeert. Sy segghen 

Im3] dat dese groote, leelijcke, ende stinckende Lichamen hebben ; datse 
Mans ende Wij fs zijn ; datse kinderen krijgen ; ende datse oock ster- 
ven ; ghelijck oock te sien is uyt de fabuleuse Historie der twQeRaets- 
jasjaes, Rauwana, ende Kompacarna. Sy seggen oock dat sulcke 
Raets;asjaes\idL&r onthouden Q^\'Ey\2intAndamam, ghelegen op den 
wegh na Paliacatta, na Pegu : ende datse oock alle Menschen-eters 
zijn. Staet oock te weten datter tweederley Dewetaes zijn. Want die 
ghene die Saligh sterven, ende na een der onder-Hemelsche gheluck- 
salighe Werelden gaen, werden oock Deivetaes ghenoemt. Dese 
moeten na datse aldaer den tijt geweest hebben, de welcke haer na 
hare verdiensten toe-geleyt was, wederom na dese Werelt komen, 
ende ander-mael gheboren werden. Maer daer zijn oock Dewetaes 
die daer altoos blijven. Dese zijn vele in't ghetal ; ende onder dese zijn 
oock de Son, de Maen, ende de Sterren ; de welcke sy alle een Ziel 

I144] ende leven toe-schrijven, ghelijck wy voor desen wel hebben konnen 
verstaen uyt het 10. Cap, des eersten Deels. 

Het VII. C A PITTE L. 
Van den Mensch, ende de Ziele des selven. 

Uyt het ghene voor desen is gheseght, is kennelijck dat sy gevoe- 
len, dat niet Godt selfs, maer eenen Bramma, den Schepper des 
Menschen soude zijn ; de welcke in den beginne negen Menschen 
soude gheschapen hebben. Doch hoe dat de selve ghenoemt zijn ge- 
weest, en hebbe ick niet bekomen. Uyt dese negen ; ende uyt die 
gene, die Bramma ghegenereert heeft, uyt sijn Vrouw Saraswati, 
soude het Menschelijcke Geslachte voort-gheteelt zijn. 
' Dat den Mensch van alle Creatueren die gheschapen zijn, de uyt- 
nemenste zy ; dat houden sy voor seker. Doch de uytnementheyt des 
Menschen en stellen sy niet in de Ziele, maer in het Lichaem ; 't welck 
den Mensch gegeven is. Niet, segghe ick, in de Ziele ; nadien datse 
ghevoelen dat de Zielen der Beesten, ende der Menschen, een zijn; 
ende datter, ten aensien van het wesen, gheen onderscheyt en istus- 
|ï45J schen de Zielen der selver. Doch alle de uytnementheyt diese in den 
Mensch erkennen, stellense in 't Lichaem, mits dat den Mensch een 



IIO 

Lichaem ghegeven is, door welck de Ziele uyten kan, ende aen den 
dagh brengpn, alle de qualiteyten, die in de Ziele geplaetst zijn. Ende 
daerom achten sy den Mensch gheluckigh ; ende het leven van den 
Mensch een gheluckiger leven, dan het leven der Beesten. Hier toe 
en zijn sy niet te brenghen datse souden toe-staen dat den Mensch, 
de Beesten overtreffe, ende dat den Mensch een edelder Creatuere 
zy, dan de Beesten, om dat hy met een voortreffelijcker Ziele zy be- 
gaeft. Want soo ghy dat haer voor hout, sy sullen segghen, dat oock 
dierghelijcke Zielen de Beesten hebben. Indien ghy dit wilt betuy- 
gen door de werckingen van de redelijcke Ziele, die in den Mensch, 
ende niet in de Beesten, haer vertoont : soo heb je tot antwoort te 
verwachten, dat dit gheen ghetuygenis en is dat den Mensch een voor- 
treffelijcker Ziele heeft dan de Beesten ; maer dat dit een betuygin- 
ghe is van de voortreffelijckheyt des Lichaems ; ende dat de reden, 
waerom de Beesten niet soo wel reden, ende verstant, voor den dagh 
en brengen, ende soo wel als de Menschen, en spreken, zijn, om datse 
gheen Lichaem en hebben ghekregen, dat bequaem is, om de quali- 
teyten van haer Ziele te voorschijn te brengen. V Vaer toe sy meynen 
dat haer niet weynigh en dient, dat de jonghe kinderen, de welcke 
een redelijcke Ziele hebben, soo wel als de oude, het verstant, de re- 
delijckheyt, ende andere bequamigheden dieder in de Ziele zijn, even- 
wel niet en laten blijcken, om dat de instrumenten des Lichaems niet 
bequaem en zijn, om het selve te doen. In somma sy meynen dat sy 
al vry goet fondament hebben om by haer ghevoelen te blijven. 

Dat de Ziele onsterffelijck zy, ende tot alle eeuwigheyt sal zijn, is ['46.] 
het gemeyn ghevoelen der Braniines ; alle houdense dat voor vast, 
ghewis, ende seker, uyt-ghenomen eenige weynighe, ghelijck in't 3. 
Cap. van't eerste Deel deses Tractaets aenghewesen is. Doch van den 
oorspronck der Zielen daer van is haer ghevoelen seer verdeylt. Op 
eenen tijt hebbe ick, door toe-doen van den Bramine Padmanaba, 
vier Bramines by malkanderen ghehadt, om te verstaen wat haer 
ghevoelen dien aengaende was. De welcke seyden, datter, die ques- 
tie belangende, onder haer tweederley gevoelen was. Sommige ghe- 
voelden dat de Ziele van eeuwigheyt af gheweest was. Maer wanneer 
ick haer vraeghde, ofse van eeuwigheyt in Godt, ofte buyten Godt, l^'"*?! 
was geweest ? daer op seyden sy ; datter dien aengaende, onder de 
Bramines, tweederley ghevoelen was. Dat het sommighe daer voor 
hielden datse in Godt waren gheweest, ende in sijn wesen begrepen, 
het welcke sy met dese ghelijckenisse wilden verklaren ; dat ghelijck 
de Zee al het Water der Rivieren ontfanght, ende dat in haer Lichaem 



III 

berght, ende een Lichaem wert ; dat oock soo de Zielen in 't wesen 
Godts begrepen zijn gheweest, ende als een met Godt. Doch dat an- 
dere ghevoelden datse buyten Godt gheweest zijn, ende datse eer de 
Werelt was, sliepen. Doch seyden de Bramines, datter andere wa- 
ren, de welcke ghevoelden dat de Zielen niet van eeuwigheyt aen 
gheweest en waren, maer datse voor de Scheppinghe der Werelt, door 
het willen Godts, geworden zijn, ende in't wesen Godts zijn gheble- 
ven ; doch datse, na de Scheppinghe, na dese Werelt in de Lichamen, 
of der Menschen, of der Beesten, tot straffe harer sonden, yeder na 
[148.] sijn verdiensten, ghesonden souden zijn; soo dat het Lichaem, daer 
de Ziele in woont, een Kercker ende ghevanghen-huys is. Nadien my 
dat vreemt dacht, dat daerse ghevoelden dat de Zielen of sliepen, of 
soose niet en sliepen, datse in't wesen Godts waren, ende een met 
Godt, ende daer dan niet en konden sondigen ; so vraeghde ick haer, 
hoe het konde zijn datse na dese Werelt, tot straffe der sonden, inde 
Lichamen wierden ghesonden ? Hier op seyden de Bramines, dat 
ghelijck de Zielen eeuwigh waren, dat oock soo de verdiensten der 
selven eeuwigh waren. Ende soo stellen sy verdiensten, ende sonden, 
daer geen wercken en waren : ende straffen der sonden, daer gheen 
misdaden oyt gheweest en waren. Doch om hier af te scheyden ; het 
ghemeenste ghevoelen onder haer is, dat de Zielen van eeuwigheyt 
aen zijn gheweest. Ende de reden die Plato heeft ghebruyckt om de 
eeuwigheyt der Zielen te beweeren, seggende, dat gheen dingh in 
toekomende altoos kan zijn, 'twelck niet altijt gheweest en is ; ghe- 
bruyckte oock den Bramine Padmatuiba, ende haddein de selve een 
groot behagen. Maer ick bewees den Bramine, dat hy hem soo seer 
in die reden niet en hadde te verghenoegen, nadien datse, volgens 
sijn eygen stellingen, soo vast niet en was. Want hy ghevoelde, dat 
de ghetrouwe dienaers van VVistnoti, ende Eswara, een eeuwighe 
ghelucksaligheyt bekomen souden, de welcke sy nochtans van 
eeuwigheyt aen niet beseten en hadden, maer in de tijt bequamen. 
Dat hy derhalven wel konde bevinden, dat yets wel in toe-komende 
eeuwigh konde zijn, 'twelck van eeuwigheyt aen niet en was ghe- 
weest. Door welck voor-stel den Bramine sagh, dat hy hem in de ghe- 
seyde reden soo seer niet en hadde te behagen. 

Hier soude wel ghelegen zijn van het verhuysen der Zielen van den 
eenen Mensch in den anderen, van de Menschen in de Beesten, ende 
van de Beesten in de Menschen, te handelen; maer nadien dat wy 
hier na van des Menschen uytersteeynde, ende wat sy daer van ghe- 
voelen, spreken sullen ; sullen het selve tot die plaetse besparen. 



112 

Het VIII. C APi TTEL. [mq-.I 

Van den Gods-dienst der Bramines ; ende het op-rechten der 
Pagoden. 

Nadien dat in de vorighe Capittelen ghehandelt is van den opper- 
sten Godt VVistnoUy ende £swara^ ende van eenighe minder 
Goden, dewelcke by dese Heydenen in achtinghe zijn. Ende 
overmits daer een Godt is, oock een Gods-dienst moet zijn ; soo sul- 
len wy ons gaen begheven tot het ondersoeck, hoe dat sy haer on- 
trent den Gods-dienst draghen ; ende aenmercken wie datse dienen, 
ende op wat wijse, ofte door hoedanighe uytwendigheden. 

Als wy onse ooghen slaen op hare Gods-diensten, soo bevinden 
wy dat sy dienen (oock selfs naer haer eygen voor-gheven) den op- 
persten Godt, de minder Goden, ende den Duyvel. 

In dit Capittel hebben wy voor-ghenomen te vertoonen op wat 
wijse ende door hoedanighe uytwendighe Gods-diensten, datse 
VVistnou, ende Eswara, (welck yeder, volghens sijn Secte, voor- 
gheeft den oppersten Godt te zijn) dienen. Wy en sullen ons in desen 
niet langh besigh houden met het vertoonen wat dat sy van den uyt- 
wendighen dienst houden. Maer dit alleen sullen wy daer van ghe- 
tuyghen, datse ghevoelen, dat dese noodigh zy, ghelijck dat blijckt 
uyt de negen poincten die den Bramine voor-stelde, waer in dat, na [^so.] 
sijn getuygenisse, den dienst van VVistnou^ ende Eswara, bestont. 
Want daer wert oock soo wel den uytwendighen, als inwendighen 
dienst vereyst. 

Den inwendighen ; 

1. Dat een Mensch niet hoogmoedigh en moet zijn, maer dat hy 
sijn Ziele gantsch aen Godt moet overgheven. 

2. Dat hy Godts Dienaer blijven moet. 

3. Dat hy altijts een groot vrient Godts wesen moet. 

4. Dat hy moet ghedencken aen sijn grootheyt ende heerlijckheyt. 
Den uytwendigen dienst wort belast, soo wanneer verder ghe- 

seght wort, 

5. Dat hy geern moet hooren spreken van sijn Majesteyt. 

6. Dat hy moet melden sijn namen, ende heerlijckheyt. 

7. Datmen hem aen sijn weten moet dienen, dat is, na de uytleg- 
ginghe van den Bramine, ontrent den Beelden. 

8. Datmen zijn Beelden moet versien van nootwendigheden, ende 
verciersels. 

9. Datmen aen sijn Beelden eere moet bewijsen. 



113 

Nu sullen wy gaen sien wat dat dese Heydeiien uyt kracht, ende 
volghens den inhoudt deser bevelen, in den uytwendigen Gods- 
dienst, ter eeren van VVistnou, ende Eswara doen. 

Ten eersten, bouwense ter eeren van haer Tempels ; de welcke niet 
L»si-] alleen grooter zijn, als die ghene, de welcke ter eeren van de minder 
Goden ghebouwt werden, maer hebben oock redelijcke hooge Too- 
rens. Ende nadien het gantsche lant verdeylt is ; ende de dienaers van 
V^Vistnou ende Eswara, door malkanderen woonen ; Soo ist dat oock 
in alle Steden VVistnou, ende Eswara, ten minsten een Tempel, ofte 
Pagode heeft. Doch staet te weten, dat de eene Pagode meer aensien, 
dan de andere, onder dese Heydenen heeft ; nadien datse ghevoelen 
dat de eene heyliger, dan de andere, is. 

De onderstaende zijn de befaemste Pagoden in 't Rijck Carnatica. 

In Madure'. ') De Pagode ghebouwt ter eeren van VVistnou, ge- 
naemt lockenata, welck een boven mate groote, ende voortrefifelijcke 
Pagode is. 

In Trisindpoli: De Pagode ter eeren van VVistnou, Sriringam 
ghenoemt ^). 

In VVistnou Canje: Ter eeren van VVistnou, de Pagode, ge- 
naemt VVarderdsou 3). 

In Trivelour \ De Pagode ter eeren van VVistnou, ghenaemt 
VVire-Ragna 4). 

In Seva-Canje: Ter eeren van Eswara, de Pagode ghenaemt 
Ekaubrandta, Voor de Aerde, /'r^/Z^ï/ï ghenaemt, welck een der vijf 
Elementen is, die sy stellen s). 

In Triwanakdwere : Ter eeren van Eswara, de Pagode genaemt 
lembounateswara; voor't Water, Apou ghenaemt, welck sy oock 
voor een der vijf Elementen houden ^). 



i) Madura. lockenata schijnt op sokanatha te wijzen, eene manifestatie van Visnu, die on- 
bekend is. Jarric (Thes. rer. ind., vol. III, pag. 306) vermeldt een godheid Chocanada en 
Ziegenbalg (Gen. der Mal. Götter, p. 156): CAö>ta«a_ya>è<z. Of heeft men aan Yoganatha te 
denken ? 

a) Bedoeld is de tempel Srirangam te Trichinopoly (vgl.Imp. Gaz., vol. XXIII, pag. 107). 

3) De Pagode van Varadaraja te VisnukaficI (een gedeelte van K5ftcl of Conjeeveram). 

4) De Pagode te Trivellore, gewijd aan Srivirarighava. 

5) Met Seva-Canje is bedoeld Siva-kancl (ander gedeelte van Conjeeveram). Wat Ekau- 
branata aangaat, bij Ziegenbalg, op. cit. p. 58, draagt Óiva o.a. den bijnaam ekambaranatha ; 
zonder twijfel staat Roger's woord voor ekamranütha, vgl. M. Williams, Brahmanism and 
HindOism (1891), pag. 446 en ekamresvara bij Wilson, op. cit. vol. I, p. 227. 

6) Den naam Triwanakawere kan ik niet thuis brengen. Met /«wio«//(z/«w/<7ra is waar- 
schijnlijk bedoeld Jambunathesvara of Jambukeivara; vgl. verder Imp. Gaz. vol. XXIII, 
pag. t09 : „the image is also known as one of the five elemental linganis, the element being 
in this case the w a t e r" (vgl. Rogerius' „.Apott" = Skt. npah); M. Williami., op. cit. pag. 445. 

8 



114 

In Trindf)iula : Ter eeren var; Esivara, de Pagode genaemt Ara- 
najaleswara, voor 't Vyer, ghenaemt, Tseejem ; oock een der Ele- 
menten ï). 

In Kalist'. Ter eeren van Eszvara, ghenaemt Kalest Eswara, voor 
de Wint, ghenaemt VVaijoii^ eenhaerder Elementen =). 

In Settatnberam : Ter eeren van Eswara, ghenaemt Settamberam 
Eswara, voor de Lucht, die sy Akasjem noemen 3), 

In Tripeti: Een Pagode, ghenaemt Winket Estvara 4). [152-] 

Om haer Pagoden in achtinghe, ende aensien, te brenghen, weten 
sy daer van dinghen te verhalen, die in de ooghen van het arme Volck 
een aensien maken ; of, mits datse yet ghetuygen tot lof, ende eere, 
van den Afgodt, die in den Tempel staet ; of, datter in de Pagode 
yets bysonders, ende vervvonderinghe weerdigh, gheschiet. 

Om de Pagode te Trisindpoli, ghenoemt Sriringam, in aensien te 
brenghen, ghevense voor 5) dat het Beelt, 'twelck in die Pagode staet, 
het Origineel Beelt is, dat Bramma selfs ghedient heeft ; ende dat 
het door hem ghegeven soude zijn aen de Voor-ouders van Ramma ; 
ende dat het soo voort, ende voort, over-ghelevert is, tot dat het 
Ramma ter hant ghekomen is. De welcke het daer na aen VViphi- 
sena, een Raetsjasja, ofte Duyvel, de broeder van Ratiwana, ghe- 
geven heeft. Dese gifte soude gheschiedt zijn ter tijt, doe VViphi- 
sena met Ramma van den Oorlogh tegen Raiiwana (den wekken sy 
'tonder-ghebraght hadden) weder-keerde. Want als VVisphisena 
seer qualijck van Ramma kondescheyden, dien hy ghedient hadde, 
ende met een bedroeft gemoet na Lanca trock, dat is, Seylon ; Soo 
sowdQ Rajmna, tot sijn vergenoegen, hem dit Beelt ghegeven heb- 
ben, belastende dat hy dat in sijn plaets dienen soude. Doch hy gaf 
het hem met die conditie, dat hy't nergens ter neder en soude setten, 
dan ter plaetse daer hy wilde dat het blijven soude. Hy hier mede 

1) Trinamula is Trinomalai (beteekenend : ,holy fire hill", Tamil : tiruvannumalai) ge- 
legen in South Arcot district, Madras, vgl. Imp. Gaz. vol. XXIII, pag. 401. Zou Roger's 
AranajaUswara drukf. kunnen zijn voor Aranajateswara en dan beantwoorden aan : arani- 
jatesvara? Met Tseejem is blijkbaar /(T/öj bedoeld, vgl. M. Williams, op. cit. pag. 446, noot 2. 

2) De stad Kalahasti in North Arcot District bezit een beroemde Siva-pagode. 

3) Bedoeld is Chidambaram met den tempel van Chitambaresvara, „containing the air- 
lingam" (vgl. Roger's Akasjem, hetwelk skt. akasa is), Imp. Gaz. vol. X, pag. 219. 

4) Te Tirupati in North Arcot District bevindt zich de pagode van Venkatesvara, vgl. 
Imp. Gaz. vol. XXIII, pag 393 en ook Dubois, op. cit. pag. 608. 

5) De bron van het hier volgende heb ik niet ontdekt; volgens den Imp. Gaz. vol. XII, 
pag. 307 is er te Gokarn (in North Kanara District) een tempel van Mababalesvara, „which 
contains a fragment of the original lingam given to Ravana by Siva". Overigens wordt de 
geschiedenis van Vibhisana's beeld juist zoo verteld door M. Williams, op. cit. pag. 449 en 
(doch van Ravana i. p. v. Vibhïsana)door Ward,op.cit., vol.I,pag.7o(uithetPadmapurana). 



115 

gheladen zijnde, soude het ghebeurt zijn, dat soo wanneer hy te 6'rz- 
ringam was, dat hem seer groote pis over quam ; op wekker stont 
Vicgneswara, onder de ghedaente van een Branimasari, verschenen 
soude zijn ; op welcken hy versocht dat hy dit Beelt, tot dat hy we- 
derom quam van 't pissen, houden wilde. VicgJiesin'ara besprack dat 
hy niet langer dan een half ure vertoeven moeste ; ende seyde, indien 
dat hy langher verbeyde, dat hy drie-mael roepen soude, ende soo 
hy dan niet en quam, dat hy wegh soude gaen, ende het Beelt neder 
setten; ghelijck hy oock dede, nadien dat VP^z/>/nsena ruym twee 
uren aen malkanderen pisten. Soo haest en hadde Vicgtieswara het 
Beelt niet ter neder geset of F Fz/Z^ïV^w^ hadde ghepist. Doch soo 
wanneer hy komt, vint hy het Beelt ter neder gheset ; waer over hy 
soo toornigh was op Vicgnesvvara, dat hy hem, met de vuyst, een 
[ïS3-. douw op sijn voor-hooft gaf, waer van hy een buyl kreegh. VViphi- 
sena wil het Beelt op-lichten, maer hy en konde het niet doen. Doen 
soude het Beelt geseyt hebben dat het daer blijven wilde ; doch dat 
hy daghelijcks van Lanca mocht komen om hem daer te dienen : 't 
welck sy segghen dat VViphisena in dien tijt ghedaen heeft. Want 
al-hoewel dat hy een seer groot Lichaem hadde, nochtans om dat hy 
een Raetsjasja was, soo wast hem licht om doen ; soo dat hy daer 
dagelijcks quam, ghelijck hare Poranen, dat is, oude Historiën, ver- 
halen : ende nam t'elcken de Bloemen vvegh, met welcke de Bratni- 
nes het Beelt hadden bestroyt, ende leyde andere in de plaets. 't 
Welck de Bramines, die smorgens de deure open deden, bevindende, 
waren seer verwondert : Ende om te ondervinden wat van de saeck 
was, soo liet hem een Bramine in de Pagode ^\\xy\.t.ï\ ; ende hy bevont 
dat VViphisena met een groote mande met Bloemen quam op sijn 
schouderen, ende dat hy met de selve het Beelt bestroyde. Sy seggen 
dat desen V Viphisena noch alle jare eens in de selve Pagode komt, 
ende dat hy het Beelt met Bloemen bestroyt : 'twelck, soo sy voor- 
gheven, van de Bramines die de Pagode bewaren, uyt de Bloemen 
die sy daer vinden, ondervonden wert. 

Doch dat l ' Viphisena den pis zy over ghekomen, dat segghense »), 
dat door een bysondere bestieringe Godts gheschiet zy, om dat Godt 
aen de Riviere Cawari, voor veel eeuwen, een belofte ghedaen had- 
de. 't Soude in de tijdt van de vorighe Werelt ghebeurt zijn, dat de 
Rivieren, onder Menschelijcke gedaente, by malkanderen soude ghe- 
komen zijn, ende twistigh gheworden, wie de weerdighste van haer 

i) E>e geschiedenis der Kaverf waarschijn lijk uit het Kaverimabatmya. 



ii6 

was. Doch dat sy eyntlijck daer in over een ghekomen zijn, datdese 
selven, Ganga, limmena, Godavveri, by Narsapoiir; Saraswati, 
Mdrmada, Tsindou, ende Cavvari, onder haer allen de weerdighste 
waren. Eyntlijck hebben oock de Vijve haer pretentien laten varen, 
ende over die saeck zijn de Ganga, ende Cavvari, in verschil ghe- 
bleven. De Rivier Ganga, mits datse op den voet Godts gevallen 
was, soo hieltse staende datse weerdigher was dan Cavvari; ende, 
na het oordeel van de andere, quam Ganga de eere toe. Evenwel en 
wilde Cavvarigetn afstant doen, maer dreef haer saeck tegen Ganga^ 
ende doet aen Godt een belofte ; 't welck hem soo behaeght heeft, 
dat hy haer belooft boven de Ganga te verheffen ; ende seght, is 
Ganga op mijn voet ghevallen, ick sal in uwen buyck komen. Ende 
op dat dit vervult soude werden, seggense, ist Beelt te Sriringam 
blijven staen, ende alsoo die plaetsen rontom om-loopen wert vande ['54 ] 
Revieren Cavvari, soo ist dat Godt in den buyck van de Reviere 
ghekomen is. 

Soo ist oock datse, om andere Pagode?i mede in achtinghe te 
brenghen, vreemde dinghen daer van verhalen. 

Te lembrenata ^), soude alle middagh een vrucht van een Boom 
voor den Afgod t vallen, ghenaemt Nerou Pandou. 

Soo souden oock te Tire Palevvaram 2) een ure gaens buyten 
Paliacatta, alle middaeghs een vrucht, ghenaemt Paloji, vanden 
Boom, welcke achter de Pagode staet, voor den Afgodt, in vorighe 
tijden, ghevallen zijn. Ick hebbe den Boom wel ghesien, maergheen 
vruchten sien vallen. 

Te Sirateni, soude voor Esvvara^ uyt een Steen, welcke in een 
Tanc, ofte Water-poel, leyt, bedeckt met een weynich Water, ende 
wat Hout, alle middagh een Bloem op-gaen. 

Te Triketsje gandam souden alle middagh twee Voghels van de 
Bramines komen eten : 't welck, sy seggen, dat duysent jaer soude 
gheduert hebben. 

In groot Cansje 3) verhalense, dat in de Pagode van Camdetsema, 
de Vrouw van Esvvara, op haer Feest, alle jare een seer vreemde 
saeck soude ghesieden. 



i) Welke localiteit bedoeld is, heb ik niet gevonden, evenmin wat Nerou Pandou is. 

2) Misschien is bedoeld Tinevelly, waar zich een beroemde éiva-tempel bevindt, vgl. 
Imp. Gaz. vol. XXIII, pag. 379, M. Williams, op. cit. pag. 446 en Fergusson, Ind. and eas- 
tern archit. i pag. 366. Beneden, pag. 160 der ed. princ. heet de plaats Tirou-pala-wanam. 
Ook de volgende plaatsnamen kan ik niet indentificeeren. 

3) Conjeeveram, hetwelk (zie boven) uit twee deelen bestaat. Of hier Siva- of Visnu- 
kanci gemeend is, kan ik niet uitmaken ; Camdetsema is kamakft. 



"7 

Op dien dagh worden alle soorten van Vruchten, met menichte, 
in de Pagode ghebracht : ende in de Pagode stellense een kint by een 
diepen put, waer in men met een ladder ingaende, eenen wegh vint 
die sich diep onder de Aerde uytstreckt. Des Avonts sluyten sy de 
Pagode, ende verzegelense ; ende niemant blijft in de selve dan het 
kint, met een krans van Bloemen om sijn hals. Des nachts, segghense, 
dat den Dienaer van de gheseyde Camdetsema soude komen, ende 
dat kint met hem in den put nemen; ende soo wanneer hy't wegh 
neemt, soude hy met een schelle, die daer hanght, gheluyt maken : 
ende dit kint soude hy des morgens wederom brengen, 'twelck dan 
soude bevonden werden met een andere krans van Bloemen om den 
hals, ende alle de vruchten zijn wegh ghenomen. Soo wanneer hy het 
kint weder stelt daer hy het van daen ghenomen heeft, soude hy we- 
der met de schelle gheluyt maken. 

Dese, ende dierghelijcke beuselinghen verhalen dtBraniines, en- 
de maken de selve de arme Menschen diets, op dat sy haer daer toe 
brengen souden, dat sy veel wercks van de Pagoden souden maken, 
ende die met rijcke giften, ende gaven voor-sien. 

[iss] 'Het IX. Capittel. 

Van de ghestalte der Pagoden van Wistnou, ende Eswara, 
ende wat datter in zy. 

De Pagoden van Wistnou, ende Eswara, zijn wel grooter ghe- 
bouwen, als die ghene, de welcke voor de minder Goden ghe- 
maeckt werden, ende hebben een redelijcke groote ; maer die 
ick ghesien hebbe, en hebben gheensins soodanigen groote, datse by 
de Kercken in onse Steden te verghelijcken souden zijn. De ghe- 
bouwen en zijn niet hoogh, maer leegh, ende plat ; Doch de Toorens 
hebben somwijlen een groote hooghte, ghclijck, onder andere, den 
Tooren van de Pagode by Tegnepatrani i), de welcke in 't ghemeen 
de witte Pagode ghenoemt wert. Wat de Pagoden belanght; dese 
zijn donckere gaten daer gheen licht in en komt dan door de deure, 
nadien sy niet een venster en hebben. Die ick ghesien hebbe, heb ick 
bevonden datse in dryen verdeelt zijn. Voor-eerst heb je een ver- 
welft, 'twelck op steenen Pilaren staet, alwaer het yeder een ghe- 
oorloft is te komen, want het is 't eenemael open, daer vintmen in 
't ghemeen eenighe Beelden staen, die tot Historiael ghebruyck ') 

i) Tegenepatam bij Valentijn. 

3) Dat is zooveel als : „ter versiering". 



^ ii8 

aldaer zijn, als Olyphanten, Ossen, Paerden, & c, van hout ghemaeckt ; 
waer van eenighe, ende met namen de Paerden, tot dienst van den 
Afgodt werden ghebruyckt, alsoo hy daer op somwijlen door de 
Straten der Stadt ghevoert wert. Daer na volght het tweede Deel, 
'twelck met een stercke Poorte af-ghesloten wort ; doch by daghe 
staet het open, maer door de Bramines d\e de Pagodehtv^dirtn, wert 
den ghenen, die daer in wil gaen, den inganck verboden. Daerstaen 
in't ghemeen seer verschrickelijcke Beelden : Mannen met veel Hoof- 
den, ende Armen, 't Is yselijck dese af-beeltsels aen te sien. Daer op 
volght het derde Deel, dit is weder met een stercke deure af-gheslo- 
ten : daer heeft den Afgodt, 't zy VVisinou^ 't zy Eswara, sijn 
plaets. 

VVistnou is af-gebeelt in Menschelijcke ghedaente, met vier Ar- 
men. Doch Eswara heeft de figuere Lingam^ wiens ghelegentheyt 
wy voor desen Cap. 2. verklaert hebben. Waert dat ^ËVtffiirrt in Men- 
schelijcke ghedaente werde vertoont, soosoudesijn Beelt drie oogen 
moeten hebben ; twee ter behoorlijcker plaets, ende een in 't Voor- [156.] 
hooft. Daer werden nacht ende dagh veel Lampen, ter eeren van den 
Afgodt, brandende ghehouden. 

Dese Pagoden, soo van V'^Vistnotiy als ^.fw^r^!, hebben ront-om 
haer een groot pleyn 'twelck met een muer om-trocken is. Binnen 
dese muer, op't pleyn, van de Pagode^ zijn verscheyden van de min- 
der Goden, de welcke aldaer kleyne Pagodekens hebben. 

Inde Pagode van VVistnou heeft Laetseini, de Vrouwe van VVist- 
nou, een Pagodeken', als oock Garrouda, ende Annemonta ; de welc- 
ke, ghelijck wy voor desen verstaen hebben, beyde seer ghetrouwe 
Dienaers van VVistnou zijn, die hy niet missen en kan. Ende of het 
wel soo is, dat Annemonta somwijl niet en wert ghevonden in de 
Pagode van VVistnou, maer buyten de selve ; soo en werter Gar- 
rouda nochtans noyt ghemist. Want overmits dat hy den V Vaha- 
nam van VVistnou is, dat is, die ghene die hem dient als een Paert, 
daer op hy ghedraghen wert, soo en magh hy noyt uyt de Pagode 
van VVistnou gemist werden. Ontrent het Pagodeken van Garrou- 
da staet een hooghen verheven Mast-boom, in wekkers top eenighe 
houten ghespijckert zijn, 't welck het teycken ofte Banieren van Gar- 
rouda is. 

Het Beelt van Garrouda heeft de ghedaente van een Mensch. [157-] 
Aen weder zijden heeft het Vleugelen ; nadien dat Garrouda van 't 
Gheslachte der roode Sperwers is ; waerom oock de selve, onder de 
Heydenen, in grooter eere ende achtinghe zijn. 



119 

Het Beelt van Annemonta, heeft het aensicht als een Aep. Sy 
segghen dat hy soo gheboren is. 

Op 't pleyn van de Pagode staet oock een verheven back op-ghe- 
metselt, vvaer in het kruyt Toleje wast, vvaer van wy voor desen ghe- 
wagh ghemaeckt hebben ; ende het ghebruyck van dien aenghevvesen. 

Doch gheHjck ^t Pagode vd^xi FFw/«ö«, alsoo heeft oock de Pa- 
gode van Eswara, een groot pleyn, 'twelck met een steenen muer 
om-trocken is ; ende op het selve staen oock verscheyden Pagode- 
ke?is. 

Dese zijn van Parvati, de Huysvrouwe van Eszvara. Suria, de 
Son. Schindeca, Co7naraswari,Qn de Nandi, ofte Baswa. Desen Bas- 
wa is afghebeelt door een Os, welck op 't pleyn van de Pagode van 
blaeuwen steen is ghehouwen, van die groote als een kloecken Os. 
Ende ghelijck in geenderley wijse Garroiida en magh gemist werden 
uyt ^^ Pagode van VVisttiou ; so en magh oock desen .5^^^^, uytde 
Pagode van Eswara, niet ghemist werden, nadien hij den VVaha- 
nani van Eszvara is. Schendra, de Maen, en heeft geen Pagodeken 
[158-1 maer is altijt op 't hooft van Eswara. 

Doch overmits dat tot de Pagode van Eszvara, Vicgneswara, ende 
Vierrepadra, oock behooren, sal ick oock, voor soo veel my daer 
van voor-staet, verhalen, hoedanigh dat haer Beelt is. 

Vicgtieszvara (de welcke ook Pullari '), ende VVinnaike, ghe- 
noemt wert) is, als voor desen gheseght is, een Soon van Eszvara. 
Het Beelt, daer door sy hem af-beelden, heeft het Lichaem als een 
Mensch ; doch met een seer dicken buyck ; het hooft is als een Oly- 
phants-kop, met een Olyphants Tromp, ende een Tant ^). 

Vierrepadra is oock een Soon van Eszvara ; ende wert in de Pa- 
gode af-ghebeelt door een Beelt, 't welck een hooft heeft, ende som- 
tijts 32. Armen, met Wapens daer in, als een strijtbaer Helt. 

In manieren als voor-gestelt is, is de gestaltenisse der Pagoden, 
ende 't geen wy gheseght hebben, isser in te vinden. Nu sullen wy 
voorts gaen vertoonen wat datter in ghedaen wort, ende watse daer 
van houden. 



i) Tamil /t/Zayar, vgl. Dubois op. cit. p. 637 ; VVinnaike is vinayaka. 
2) d. w. ï. één tand ; Ganesa is ekadanta, daar hij den anderen tand verloor in eene wor- 
steling met Paraïurama. 



I20 

Het X. Capittel. 
Wat dat de Bramines van de Pagoden houden. 

De Bramines houden de Pagoden voor heylighe plaetsen, ende dat 
het Gods-huysen zijn, alwaer sy ghevoelen dat Godt woont. 
Ende daerom soo wanneer sy in de Pagoden gaen, soo meenense 
dat men daer met alle nederigheyt behoort in te treden, 't Welck ick 
ook selfs, aen den Braraine Padmanaba, hebbe ondervonden. Want [ïS9-] 
op sekeren tijdt dat ick met hem in de Pagode van Eszvara gingh, 
om te sien een seker logi, de welcke vreemde Gods-diensten aldaer 
in 't publijck aenrichtede, waer van wy hier naerbreeder sullen han- 
delen, soo ghebeurde het dat den Bramine Padmanaba sijn Sirippou, 
dat is, Schoen, uyt-trock, ende hetse buytendePoort vande/'^^öd?'^ 
staen. Ende syn Opper-kleet (t welck is als een slaep-laken, ende 
heeft by haer het gebruyck, als by ons een Mantel) 'twelck hy ghe- 
woonlijck op de rechter schouder droegh, ende sloegh de slip onder 
den sHncker Arm door ; dat leyde hy op beyde sijn schouders ^), Ick 
die onghewoone wijse in hem, soo onverwacht, siende, vraeghdehem, 
waerom dat hy sijn Schoen uyt-trok, ende sijn kleet op beyde sijn 
schouderen leyde, ende dat hy soo devotigh in gingh ? Gaf tot ant- 
woort, dat het betamelijck was dat men in de Pagode, alwaer men 
voor Godt komt, naderde met nederigheyt, ende bysondere oot- 
moedigheyt. Hy seyde my oock, dat het uit respect, ende eere, diense 
VVistnou, ofte Eswara, diens Beelt in de /*cz^(7^^ stont, weerdigh 
achten, gheschiede, dat soo wanneer sy op 't pleyn van At. Pagode, 
ront-om de selve ginghen ; datse altijt met de rechter-hant ghekeert 
ginghen na de Pagode, ende dat sy noyt ront-om de selve en ginghen 
met de slincker-hant derwaerts ghewent. 

Ende in wat achtinghe dat de Pagoden by 't Volck zijn, blijckt 
oock daer uyt, datse tot onderhout van de Pagoden, ende die de selve 
bedienen, soo rijckelijck, ende blymoedigh, contribueren. Van alles 
datter wort gekocht, ende verkocht, komt een ghedeelte van den Tol 
voor de Pagoden. 

Sandel, Benjuyn, ende langhe Peper, als het uyt ter Zee komt, ghe- 
ven per baer, 't welck is 480. pont, \\]ï Pagoden. (Dese munte wort 
alsoo genoemt om datter een Afgodt op-staet) yeder /"^^^«af.? is 4, 
guld. 4. stuyvers. Doch van de gheseyde vijf Pagoden, ghenieten de [160.] 
twee groote Pagoden der Stadt twee Fanums, dat is, seven stuyvers. 

i) Padmanabha was dus bij deze gelegenheid «»V«/*«, hetwelk gewoonlijk de dracht is 
ij de vereering der Rsi's. 



bij de vereering der Rji's. 



121 

Ende de vijf andere Pagoden, die in'tLant legghen, Tirou-pala-wa- 
nam, Coloiir, Calahasti, Tiroutvetorou, Tire ketjegoudam, ghenieten 
't vijf-achtste-deel van een Fanum, dat is van seven groot. 

Root Koper, geel Koper, Tin, Aluyn, Nooten, Cardamom i), la- 
ponsche Campher,Gansa '^), Solpher, Was, Peper, Radix china 3), 
Spiauter 4), geven per baer 4. Pagoden. 3. Fanum. Doch AcnDuan, 
dat is, Gouverneur, der Stadt Paliacatta, die de selve in Pacht heeft, 
moet aen de twee Pagoden der Stadt Adinarainam-pierenialon.^ en- 
de Sama Eswara, ende de vijf /'o^t?^^» in't Lant ghelegen, boven 
ghenoemt, uytkeren 2. en 't vijf-achtste-deel van een Fanum. 

Quicsilver, Vermelioen, Zijde, Inge s), geeft per baer voor Tol 20, 
Pagoden. Daer van moet den Duan^ voor de twee Pagode ft der Stadt, 
uyt-keeren 13. en 't drie-vierde-deel van een Fanum. Ende voor de 
\\){ Pagode?t in 't Lant, ende twee Braniines, 8. en 'tdrie- vierde-deel 
van een Fanum . Ende soo voort van alles datter uy t de Zee aen komt, 
ghenieten de Pagoden, uyt den Tol, haer gherechtigheyt. 

De Granen 6), Oulonder, Peyer, Carelle, Toverre, Averre, Ame- 
necke, Nuttou, Caregou, ofte Mostaert-zaet, Terw, Gaseginje, Min- 
dean, swarte ende witte Comijn, geven, aen de Pagode van 't geen 
in-gekocht wert 4. Fanum. Daer van moet den Duan uyt-keeren, 
aen de twee Pagoden der Stadt een-sestiende-deel van een F'anum. 
Ende aen de w{]{ Pagoden in 't Lant, ende de twee Bramines seven- 
twee-en-dertighste-deel van een Fanum, Ende boven de 4. Fanum 
welck den kooper gheeft van Tol, moeten noch des Stadts Pagoden 
een maet hebben, welcke ruym drie pont ghewichte is. Ende de Pa- 
gode van Ganga een vier-en-deel maets. Ende so van alles dat in- 
komt, ende uyt de Stadt gaet, genieten de Pagoden, uyt den Tol, 
haer gherechtigheyt, 'twelck ick van ware tot ware soude konnen 
aenwijsen : want op 't versoeck van den Heer Gouverneur op 't Fort 
Geldria in mijnen tijt, op de Cust Chormandel, hebbe ickdesesaeck 
nauw ondersocht, ende is my pertinentelijck, van de Dienaers van 

i) Vgl. Linscboten deel II, pag. 26. 

2) Alliage van koper en tin, dat vroeger uit Siam en Pegu kwam. 

3) Vgl. Linscboten I, pag. 41. 

4) Zink (engelsch pewter). 

5) Intchi di gember (Zingiber officinale), vgl. Kern's noot 5 op pag. 20 van Linscboten, 
dl. II. 

6) De volgende namen zijn slecbts ten deele thuis te brengen : Car*//* of Carelli is bet- 
zelfde als Caretti, de Malabaarscbe benaming van CaesalpinaBonducella; TVirrr^ waarsch. 
hetzelfde als Tovaré, de Tamil benaming van Cajanus indicus; Averre oi A^&rn, de Tamil 
naam van Cassia auriculata, de bladeren leveren een soort thee ; Caregou is, zoo 't gelijk is 
aan Careiu, sesamum indicum. 



122 

den Duan, alles op-ghegeven, welcke Aenteyckeninghe noch onder 
my berust, soo dat ick met kennis daer van spreken kan. Doch 't sal 
niet noodigh zijn hier van breeder aenwijsinghe te doen, nadien dat 
het voor-ghestelde ghenoeghsaem tot een bewijs dient, wat datse 
van de Pagoden houden, ende wat sorghe datse voor de selve dra- 
ghen. 

Dit selve blijckt noch verder in verscheyden andere ghelegent- [i6i. 
heden. In 't munten van 't geit, en werden de Bramines oock niet 
vergheten. Want soo wanneer den Duan van Paliacatta, van 't mun- 
ten vande Pagoden, (welck een goude munte is, waerdigh 84. stuy- 
vers) van 't hondert geniet een en half Pag, dat is, zes gulden, ses 
stuivers ; daer van daen moet hy, aen drie Bramines, uyt-keeren 
drie-vierde-deel van een Pagode, 't Welck tot een eenighe gifte van 
den Koningh aen de selve vereert is. De welcke in 'l jaer 161 6. uyt 
vrientschap, aen den Bramine Padmanaba, oock aen-part in het 
selve hebben vergunt. Soo dat, 'tsedert dien tijt, dit in vier deelen 
ghedeelt is geworden. Van het munten der Famims, welcke oock 
een goude munte is, van slecht gout, 'tzijn stuckjens als Visch schob- 
betjens, ende doen vierde-halve stuyver, gheniet den Duan van 100. 
Pagoden, die ghemunt werden, 4. Pagoden. Waer van hy een Pagode 
aen de Bramines uyt-keeren moet. Soo oock uyt het munten van 
koper-geit bekomen de Bramines hare gherechtigheyt. 

Soo schieten oock de Geslachten jaerlijcks een sekere somme 
gelts uyt voor de Pagoden. By de op-ghenomen notitie, waer van 
wy boven hebben ghemelt, moeten de 6"zV/z;V jaerlijcks, tot het Feest 
van VVistnou, gheven 2^. Pagoden. Ende tot het Feest van Eszvara, 
33. Pagoden. Ende tot het feest der Pagode Ganga. dat is, den Duy- 
vel, 25. Pagoden. Het Geslacht der Coniitijs moet jaerlijcks betalen 
9. Pagoden tot het Feest van VVistnou. Ende tot het Feest van Es- 
wara, 10. Pagoden. Ende voor Ganga 7. Pagoden. De Oly-slaghers 
moeten jaerlijcks voor Ganga zoo veel Olie gheven, alsser noodigh is. 
De visschers, genaemt Patnouas, geven voor Ganga 8. Fanum. De 
Visschers, genaemt Sembroua.^ geven voor Ganga 8. Fanum. De 
Visschers, welcke Carrea, ofte Macoa, ghenaemt worden, de welcke 
in Beirecoupan woonen te Paliacatta^ betalen jaerlijcks tot het Feest 
van Ganga 5. Fanum. De Carrea, die in de Stadt woonen, 6. Fa- 
nums. De Meters van den Duan 5. Fanum. De Blaeu-verwers 11. 
Fanum. Waer uyt klaerlijck blijckt hoe veel datse van de Pagoden 
houden, ende hoe serieusselijck datse de hant aen haren verdichten 
Gods-dienst houden. Ende staet te besluyten, in dien dat het soo 



Ï23 

toe-gaet op Paliacatta, daer ick ghevveest ben. dat het oock alsoo 
door het gantsche Lant gaet. 

Sy hebben oock hare besoeckinghen diese doen aen de Pagoden 
de welcke onder haer eenen bysonderen Naem van heyligheyt heb- 
ben. Want duysenden van Menschen laten haer op de Feesten der 
selver Pagoden vinden. Ende ter selver tijt worden door den genen 
[ï62.] dieder komen seer groote giften, ende gheschencken aen de Pagoden 
ghedaen. Eenighe diZ^-x&y's.^nsvz.n Paliacatta is die seer vermaerde 
Pagode Tripetiy de welcke jaerlijcks in drie Feesten heeft. Een in 
September ; ter welcker tijt, bysonderlijck van de Soudraes, dat is, 
het ghemeyne Volck, een grooten toe-loop derwaerts is, van alle ge- 
westen ; de welcke alle met giften komen. De tweede, is in Decem- 
ber. Ter welcker tijt dat meest de Brammes met gheschencken haer 
daer laten vinden. Den tijt van't derde Feest en heb ick niet aenghe- 
teyckent. Soo dat terwijlen Tripeti soo veel besoecks heeft, moet het 
nootsakelijck veel in-komen hebben. Men seght oock, dat dese /*«- 
^öd?i? jaerlijcks wel 60. 70. 80. duysent /'(7^ö^<?« in-komen soude heb- 
ben; 't welck alles resulteert uyt de giften, ende gheschencken, die 
aldaer gebraght werden. Want dese Heydenen en komen niet met 
ledighe handen, maer om haer te ontlasten, door giften, van de be- 
loften diese aen de Pagode, by ghelegentheyt van verkregen ghe- 
sontheyt, ofte andere bekomen weldaet, hebben ghedaen, waer door 
dat dese Pagode seer machtigh, ende rijck, is gheworden. 

Den Bramine Padnianaba seide evenwel, dat dtse Pagode Tripeti 
voor desen veel rijcker was gheweest, dan sy nu is, 't welck daer uyt 
ontstont, ghelijck hy verhaelde ; om dat de Coninghen die nu waren, 
soo religieus niet en waren, alsse wel in ouden tijden waren ghe- 
weest. Want sy daer aen soo milde gheschencken niet en deden, 't 
welck de Pagode voor desen seer hadde verrijckt, maer daer voor 
desen de Coningen de Pagodeji het hare lieten behouden, ende niet 
uyt de Schat-kiste en gingh. als tot noodigh onderhout d^r Pagode ; 
daer ist dat de Coninghen nu soo niet en doen. Maer den Coninck 
VVei7icatapeti, grootelijcks, om geit, soo hy voor-gaf, benoodight 
zijnde, hadde geit uyt de Schat-kiste der Pagode ghelicht, ende na- 
dien hy haer niet en wilde schijnen te verkorten, of het het Heylighe 
te berooven, soo passeerde hy een Obligatie aen de Pagode, voor 
het geit dat hy ghelicht hadde, sich verbindende het selve wederom 
te vol-doen, soo wanneer het Rijck in een beteren stant soude ghe- 
komen zijn. Naer hem was ghekomen den Coninck Rania Devvello, 
welck, ghelijck den Bramine verhaelde, seer begeerigh zijnde na 



124 

geit, goet, ende kostelijckheyt, iiiet alleen na-ghevolght was de voet- [^^3-] 
stappen van sijn voor-zaet ; maer hadde oock voor-ghenomen de kos- 
telijcke luweelen der Pagode te nemen, ende met de selve sich te 
verrijcken. ende onder andere, daer uyt te lichten een kostelijcke 
gouden Kroone, met Robijnen, ende Diamanten, in-gheleyt, welcke 
op 't hooft van den Afgodt staet. Doch den Bramine seyde, dat den 
persoon, dewelcke hy om dit te verrichten hadde af-gheveerdight, 
aen den voet van den Bergh,daerde/'ö^ört^(? 7>z/^// opstaet,soude zijn 
ghestorven ; ende dat oock den Coningh zelfs hem korts daer na is 
ghevolght. Het welck hy hielt dat een rechtveerdighe straffe over 
dien Koningh was gekomen. Ende ghevoelde dat de sulcke niet ken- 
nen onghestraft blijven, maer datse in korten tijt haer loon krijghen. 

Het XI. Capittel. 

Van de Beelden die de Bramines in hare Pagoden op-rechten, 
ende wat eer e sy de selve aen-doen. 

In den tijt van thien jaren dat ick op Paliacatta hebbe gewoont, in 
welcke Stadt een Pagode ter eeren van VVistnoii, ende oock een 

voor Eswara, is opgherecht, in de welcke ick veel-malen ghe- 
weest ben, en hebbe ick noyt konnen sien dat in de selve eenighe ver- 
gaderingen des Volcks zijn gheweest, ende hebbe oock noyt konnen 
bespeuren datse eenige dagen tot den publijcken Gods-dienst af-ge- 
sondert hadden. Dit weet ick, datse op sekere gesette nachten ghe- 
woon zijn het Beelt van VVistnou, ende oock van Eswara, voorden 
dagh te brengen, het selve op de schouderen, door de principale f164.] 
straten der Stadt, te draghen. Ende aldus wert alle Maende op den 
Amavvasi, dat is, den eersten dagh als de Maen achter blijft, door 
de straten der Stadt ghedragen het beelt van Eswara. Ende op den 
leccadesi, dat is, den negenden dagh na de nieuwe Maen, wert oock 
dierghelijcke ghedaen aen het Beelt van VVistnou. 

Soo wanneer dit Beelt door de straten sal ghedraghen werden, 
wert het ghestelt op een houte Paert, 'twelck staet in postuere als 
een Paert dat na de Lucht steygert. Dit Paert staet op een stellagie 
van plancken, ende wert op de schouderen ghedraghen : ende in't 
draghen en gaense niet recht haren wegh , maer d wers, ende schuyns, 
even als een Paert dat karbet '). Voor het Paert werden veel Flam- 
beauwen, ofte toortsen, ghedraghen, ende over 't hooft van 't Paert, 



i) Blijkblaar het fransche cabier, dus : „steigert". 



125 

Zombreiros, ghelijck men daer ghewoon is over de hoofden van de 
groote, ende aensienlijcke personagien te draghen. Nevens het Paert 
staet eenen de welcke het Beelt waeyt, op dat het de Vlieghen niet 
en mochten steken. Soo wanneer nu het Beelt door de ghewoone 
straten der Stadt ghedragen is gheweest, soo vvert het wederom in 
de Pagode ghebraght ; alwaer ghekomen zijnde, zijnder eenighe Hoe- 
re?i ^) by der hant, de welcke de Pagode zijn toe-gheeygent, wiens 

['65.] beroepinghe is voor 't Beelt van VVistnou ende Eswara, te 
dansen. Wanneer dese Vrouwen dansen, soo werdender Liedekens, 
ter eeren der Afgoden ghesongen, men blaester op Basuynen, ende 
men slater op Trommelen, ende men bewijst de Goden alle de eere, 
ende doetse al het playsier, ende vermaeck aen, dat de groote per- 
sonagien daer te Lande vvert aenghedaen. 

't Schijnt een seer vreemde saeck, dat dewijle dese Bramines de 
Pagoden voor heylighe plaetsen houden, ende de Beelden voor soo 
heyligh dat de Soudraes die niet en moghen aen- raken, datse oock 
tot dienst harer Goden soodanighe ontuchtighe Vrouwen toe-laten. 
Sy en laten niet alleen voor de selve dansen Vrouwen die bedeckte- 
lijck oneerbaer zijn, maer van wiens ontuchtigheyt yeder een ken- 
nisse heeft. Dit schijnt een vreemde saeck. Maer ghehoort hebbende 
wat sy van de Hoeren gevoelen, soo en sal 't soo vreemt niet schij- 
nen. By ghelegentheyt dat ick met den Bramine Padinanaba van de 
Hoeren sprack. seide hy, dat de Hoeren, in onkuyscheyt levende, 

[166.] nochtans daer in haer soo konden dragen, datse saligh wierden. Het 
welcke soude gheschieden, indien datse hare minnaers trouw waren, 
ende het accoort, dat sy met haer aen-ghegaen hadden, niet en ver- 
braken ; ja dat oock sulcke Hoeren, de welcke hare Minnaers ghe- 
trouw waren, ende wel onthaelden, dat oock de selve in 't komende 
leven, loon daer voor souden krijghen. Dit soude wel lichtelijck ye- 
mant onghelooflijck achten, dat dese Luyden soo verre souden kon- 
nen verdwasen in hare gedachten. Doch tot bevestinghe van dese 
saeck, ende op dat blijcke datse soo ghevoelen, sal ick hier een His- 
torie by stellen, die my van den Braniiyie verhaelt is '^). 

't Is ghebeurt, seyde hy, dat Dewendre, onder Menschelijcke ghe- 
daente, op eenen tijdt ghekomen is by een sekere Hoere, de welcke 



i) Devadasi's; uitvoerig handelt over deze vrouwen Thurston, Castes and Tribes, vol. 
II, pag. 125 vlgg., vgl. ook Dnbois, op. cit. pag. 592. 

2) De bron der geschiedenis is mij onbekend ; het is zeer waarschiinlijk dat dit verhaal 
in Rogerius aan Goethe de stof heeft geleverd voor zijne ballade : „der Gott und die Baja- 
dere". 



126 

hy heeft willen beproeven of sy oock ghetrouw was. Hy accordeert 
met haer, ende gaf haer een goet Hoeren loon. Na den loon onthaelde 
sy hem dien nacht heel wel, sonder dat sy haer tot slapen begaf. 
Doch 't soude in dien nacht ghebeurt zijn dat Dewendre sich geliet 
of hy stierf; ende storf soo sy meynde. De Hoere die wilde met hem 
branden, haer Vrienden en konde het haer niet af-raden ; de welcke 
haer voor-hielden dat het haer Man niet en was, Maer nadien dat sy 
haer niet en liet gheseggen, soo lietse het vyer toe-stellen om daer in [^67- 
te springen. Op 't uyterste ghekomen zijnde, ontwaeckteZ>^ï£'^«ö^r^, 
ende seyde, dat hy hem hadde ghelaten doot te zijn, alleenlijck om 
te ondervinden hare trouwe ; ende hy seyde haer toe, tot een loon 
van hare ghetrouwigheyt, dat sy met hem na Deivendre-locon, (dat 
is een der plaetsen der gelucksaligheyt) gaen soude. Ende ghelijck 
den Bramine seyde, ist alsoo gheschiet. Doch nadien dat sy sooda- 
nighen ghevoelen van de Hoeren hebben, soo ist niet te verwonderen 
datse de selve in den Gods-dienst toe-laten, ende soo dicht ontrent 
VVistnou, ende Eswara, laten ghenaken. 

Uyt het gheseyde hebben wy ghenoeghsaem verstaen, dat de 
Pagoden, ten principale, een Herberghe zijn voor de Beelden, ende 
als een aensienlijck Paleys, daer in datse, als groote Heeren, ghelo- 
geert werden. Laet ons nu oock gaen sien hoe dat sy haer ontrent 
het Beelt van VVistnou, ende Estvara^ 'twelck in éo. Pagode\'s,,^t- 
dragen. 

Wy hebben in 't 8. Cap. aenghewesen, hoe dat den Bramine be- 
tuyghde, dat sy, volgens den Vedani, ghehouden waren de Beelden 
van nootwendigheden, ende verciersels, te versien, ende eerbiedig- 
heyt daer aen te bewijsen. In 't vervolgh sullen wy aenwijsen, in wat 
maniere sy het selve doen. 

Yder, na sijn Secte, is vlijtigh sijnen Afgodt eere aen te doen, ende 
versiet den selven met verciersels die den Afgodt wel ghevallen. 
Ende overmits dat VVistnou wil dat sijn Beelt seer fraey met Bloe- 
men werde bestroyt, ende op-ghepronckt met schoone kleederen, 
ende met Diamanten, ende Robijnen, versien ; op dat hy in 't ooge 
der Mensche bevalligh mochte zijn ; soo ist dat de VVeistnouwaes 
hier in niet onachtsaem, noch carich, bevonden werden. Doch nadien 
dat Eszvara zijn verghenoeghen in wat anders schept, ende het hem 
wel ghevalt dat sijn Beelt geduerigh met Water, ende andere wel- 
rieckende vochtigheyt, werde ghewasschen, soo ist dat oock sijn die- 
naers, van sulcks te doen, in gheen ghebreke en blijven, maer het 
Beelt van Eszvara, met Water, daer Sandael in ghewreven is, ende 



127 

met ander wel-rieckent Water, steets wasschen. 't Is oock een eer- 
biedigheyt datse voor de Beelden van VV^istnou, ende Esivara, als 
oock voor de Vrouwen der selve, Lampen opsteken. Ende oock uyt 
den selven gront komt het, datse dagelijcks, ten minsten twee-mael, 
voor de Beelden der gheseyde Goden, eten setten : 'twelck derwaerts 
ghebraght wert met een Basuyn, ende Trommeltje, ende den die- 
naer die de Schotel met Rijst, met een Servet toe-gedeckt, binnen 
draeght, ende voor den Afgodt gaet setten, heeft in sijn slincker- 
hant een groote schelle, met welcke hy schelt soo wanneer hy de 
[168.] plaetse ghenaeckt daer den Afgodt is ; de spijse voor den Afgodt 
gheset hebbende, komt hy uyt, laet de spijse aldaer, ende na het 
verloop van een ure, ofte daer ontrent haelt hy de spijse wederom 
wegh. Doch dese spijse en brenghen sy hare Afgoden niet, om dat 
sy meynen dat sy die behoeven : maer 't is om dat sy de selve, als ge- 
vers der selve, erkennende, daer mede sy danckbaerheyt aen hare 
Goden voor de spijse souden bewijsen. Ghelijck dat ghenoeghsaem 
te verstaen, ende af te nemen is, uyt het ghene voor desen gheseght 
is. Want doen wy verhaelden hoe dat de Bramines den dagh begin- 
nen, ende door-brenghen, hebben wy gheseght, datse gheen spijse 
en sullen eten dan die den Afgodt te voren voor-ghestelt is gheweest, 
ende dat sy de selve eten, na datse een wijle tijt voor den Afgodt 
ghestaen heeft. Waer uyt ghenoeghsaem te verstaen is, wat sy met het 
eten der spijse voor hare Afgoden voor hebben, namentlijck, dat de 
spijse van haer mochte gheheylight werden. Doch niet alleen wert 
op eenige gesette dagen in de Maent het Beelt van VVistnou, ende 
Esivara, door de straten der Stadt, seer statelijck, om-gedragen, 
ghelijck gheseght is ; maer oock werden dese Beelden jaerlijcks op 
haren Feest-dagh door de principale straten der Stadt, op een Wa- 
gen, in maniere als een Toorn ghemaeckt, welck soo hoogh is als een 
hoogh huys, om-ghevoert. 't Wert van de Maccoaes^ 't welck Vis- 
schers zijn, ende dierghelijcke slechte Luyden, voort-ghetrocken, 
veel Volck van alle Gheslachten loopter voor ende achter den Wa- 
ghen. De eerbiedigheyt welcke den Afgodt wert aen-ghedaen, is dat- 
se ghevouwen handen voor het Beelt, dat op den Waghen sit, op- 
lichten. Dit is het gantsche Landt door een ghebruyck. Doch niet 
alleen en wordt den Afgodt VVistnou, ende Esivara, op den Wagen, 
invoegen als gheseyt is, om-ghevoert ; maer oock wert jaerlijcks op 
den thienden lanuarij, na de middagh, te Paliacatta, VVistnou, sit- 
tende op een houte Paert, op de schouderen buyten de Stadt, na het 
Velt, ghedragen. Nevens het Paert staet een Man, de welck Wist- 



128 

nou waeyt, op dat noch door d<= Vliegen, noch door de warmte, hem 
eenigen onlust mocht geschieden : ende aen weder zijden werden [169] 
twee Zonibreiros ghedragen, op dat de Son hem niet en soude be- 
schijnen. Soo wanneer VVistnou in 't Velt is, worter verscheyden 
vermaeck aen-gherecht. Sy laten een Bock loopen, den wekken sy 
trachten in 't loopen doot te slaen. Sy laten oock een Vos loopen i), 
den welcken yeder oock met kneppels tracht de rest te gheven. Maer 
alsoo die veerdiger in 't loopen is, als den Bock, soo ont-komthy het 
in 't ghemeen. Wanneer den Avont begint te vallen, wert VVistnou 
weder thuys gebracht, ende door de straten der Stadt, met Basuy- 
nen, ende Tamboeren, ghedragen, met veel Toortsen, (al ist dat de 
Maen licht schijnt), vergheselschapt zijnde. Dit gedaen zijnde, wert 
hy op sijn rust-plaets gheset, na dat een wijle tijts van de Hoeren der 
Pagode voor hem ghedanst is. Des daeghs daer na wert oock de selve 
eere den Afgodt Esivara aenghedaen, de welcke oock in 't Velt ghe- 
voert wert. Ende niet alleen doense hem dat vermaeck den elfden 
lanuarij zen. ; maer ick hebbe oock gesiendatse hem den twaelfden 
daer aen volgende weder na het Velt brachten ; doch niet te Paerde^ 
ghelijck den vorigen dagh, maer droegen hem alleenlijck op de schou- 
deren. 

De eere die wy tot noch toe hebben verhaelt, doen de Bramines^ 
ende het Volck, aen de Beelden van VVistnou, ende Eswara, uyt 
kracht van het 9. Hooft-stuck, in 't 7. Capittel voor-ghestelt, In 
welcke, na het ghetuyghenisse van den Bramine, bevolen wert, dat 
aen de Beelden eere moet bewesen worden. 

Het XII. Ca PITTE L. 

Van eenighe Feesten welcke de Bramines ter eeren van 
Wistnou, ende Eswara, vieren. 

In 't 7. Cap. hebben wy aenghewesen, dat den Bramine ghetuyghde 
dat den dienst van VVistnou, ende Eswara, in negen stucken 
bestont. Uyt kracht van het 6. poinct ist datse verscheiden Fees- 
ten ghewoon zijn te vieren, nadien datse ghehouden zijn de namen, 
ende heerlijckheyt, harer Goden te melden. Wy sullen nu eenighe 
Feesten die van de Bramines ghehouden werden, voor gaen stellen, 
ende de reden van dien aenwijsen. 

Eer wy tot de sake selfs treden, staet te weten, datter niet alleen 



i) Iets dergelijks bij Dubois, op. cit. pag. 581, na het Pongol feest. 



Ï29 

Feesten en werden ghehouden ter eeren van VVistnou, ende Eswa- 
ra: maer dat oock jaerlijcks een Feest wert ghehouden ter eeren 
van de Son ; als oock ter eeren van Ganga, den Duyvel. Doch in dit 
Capittel sullen wy alleen handelen van de Feesten, de welcke voor 
VVistnou, ofte Eszoara, als oock de Vrouwen der selve, van de Bra- 
[170] mines gheviert worden. lek segge van de Bramines, om datter oock 
eenighe Feesten in 't jaer van de Malabaren geviert worden, welcke 
van de Bramines niet ghehouden en werden. Hoedanighe wy oock 
eenighe aenwijsen sullen. 

De Feesten die voor VVistnou, ofte Esiuara, gheviert werden, 
worden Trendla ghenoemt ï). Doch de andere Feesten worden Pan- 
duga ghenoemt. Maer het Feest van Ganga, den Duyvel, noemense 
Idtaro. Als Ganga lataro, het Feest van Ganga. 

Den 18, lanuarij -wert van de getrouwde Vrouwen der Bramines 
een Feest gheviert, 't welck Gatnvri Dewi ghenoemt wert ^). Dit 
Feest wert gheviert ter eeren van Parvati, de Huysvrouwe van Es- 
vvara : 't welck de Seiviaes, dat is, die Esvvara voor den oppersten 
Godt houden, oock Mahd secti, dat is, de groote kracht, noemen. Om 
dat sy, na haer seggen, al kan doen wat sy wil. Dit Feest wert ghe- 
houden van de ghetrouwde Vrouwen der Bramines^ om een langh 
leven voor haer Mans te verkrijgen, ende op dat sy noyt Weduwen 
en souden werden. Dit Feest duert negen dagen : ende'twertopdese 
wijse gheviert : de Vrouwen maken van Rijst-meel, waer by sy een 
meel voeghen van eenigh root graen, ^enlAttXtw oor Parvati: dit 
vercieren sy, ende bestroyent met Bloemen : ende na dat sy negen 
daghen haer daer mede besich hebben ghehouden, brenghen sy het, 
op den thienden dagh, in een Paleakijn buyten de Stadt, vergesel- 
schapt met een treyn van getroude Vrouwen, ende smijten het in een 
Water-poel, alwaer sy 't laten, ende keeren na huys. 

Den 8. Februarius wert een Feest, Tsevveratre 3) ghenoemt, van 
de Seiviaes, ende Smaertaes, geviert, doch niet van de VVeistnou- 
vvaes. Op dit Feest moetense een gheheelen dagh, ende nacht, vas- 
ten. Doch in't ghemeen brengen de Soudraes den nacht van dit Feest 
met spelen door, op dat sy haer van den slaep onthouden souden. 
Doch den Bramine seyde, dat dat de rechte wijse niet en was van het 



1) Wat Trendla beteekent. is mij niet duidelijk, evenmin fawi/w^a; het laatste doet 
denken aan Telugu : pongedi = Pongol, vgl. Dubois, op. cit. pag. 580 s. f. 

2) Te vergelijken is wellicht Wilson, op. cit. vol. II, pag. 184. Dubois (pag. 576) plaatst 
het Gauri-feest in September, Ziegenbalg (pag. 64) in Juli. 

3) Over de j'»Vara/W vgl. Dubois, op. cit., pagg. 272, 576. 711 en Wilson. vol, II, pag. 211. 

9 



130 

Feest te vieren, maer dat gheordonneert was, datmen sich dien ge- 
seyden tijt van eten moest onthouden, ende den selven besteden met 
op Esvvara te dencken, ende aen sijn Beelt dienst te doen. Dit Feest 
wort gheviert tot ghedachtenisse van het gheen Esivara ontmoet is, [i?»-] 
ter tijt dat het Kalecote wissiam, dat het schadelijck vergift, waer 
van Cap."^. gewagh wert gemaeckt, 't welck de Werelt veel onlust 
veroorsaeckte, voor den dagh quam. Sy segghen dat soo wanneer 
Eswara dat vergift wilde inslocken, dat het insijnkeelgheblevenis, 
waer over hy noch den toe-naem van Nik canta, dat is, swart krop, 
behouden heeft. Sy seggen oock, datsoo wanneer hy dit vergift had- 
de ingheslockt, dat hy beswijmde. De Deivetaes, wanneer sy dat sa- 
gen, souden alle de Menschen der Werelt dien gantschen dagh heb- 
ben belast te Vasten, ende met het gedencken aen Eswara den tijt 
door te brenghen. Waer op ghevolght is, dat hy wederom tot sich 
selfs ghekomen is ; ende tot hem selven ghekomen zijnde, soude be- 
looft hebben, dat die gene, welcke in toe-komende dit Feest souden 
vieren, dat die verghevinghe van alle sijne sonden bekomen soude. 

Den 14. na de nieuwe Maen in ^^/^«i'/ö wert van de VVeistnou- 
waes, niet alleen van de Bramines, maer oock van de Soudraes, soo 
Mannen, als Vrouwen, een Feest gheviert, 't welck Ananta Padma- 
naba livatam ï) ghenoemt wert. Dit Feest wort ghehouden om dit 
leven ghesontheyt, ende daer na den Hemel te bekomen. Ende soo 
het moghelijck is, wert dit Feest ergens by een soete Riviere ghe- 
viert. Ofte by aldien datser niet en is ; in huys, ofte in de Pagode. De 
Bramines, dien 't alleen gheoorloft is den dienst ontrent den Beelden 
der Afgoden te doen, ende die te handelen, om dit Feest na den eysch 
te vieren, gaet aldus toe, Sy nemen een sekere soorten van lanck 
stroo, in 't welck sy veerthien knoopen leggen. Dit stroo aldus ge- 
knoopt zijnde, is het Beelt van Ananta Padnianaba : dit bewierooc- 
ken sy, bestroyent met Bloemen, ende belesent. Ende als sy, op de 
gheseyde wijse, dat stroo ghedient hebben, soo knoopen sy om den 
rechter arm van die ghene die hem verplicht heeft tot het houden van 
dit Feest, een root snoer, 't welck in't gemeen vier-maelomdenarm 
gaet, ende in dit snoer zijn nootsakelijck veerthien knoopen ghe- 
knoopt, want die veerthien knoopen zijn het teycken van Ananta 
Padnianaba. * 

Soo wanneer dat de Soudraes dit Feest vieren, soo moeten sy haer 
voegen by de Bramines, de welcke haer het koordeken om den arm 

1) As. researches vol. III, pag. 290 wordt voor den I4''»'' dag der lichte maandhelft van 
Bhadrapada een anaiUavrata vermeld. 



131 

binden. Ende soo wanneer dat dit koordeken ghebonden sal worden, 
settense een kleyn potje met Water, in den naem des ghenen, de- 
[17a.] welcke het koordeken om den arm ghebonden sal worden : onder het 
potje is onghestampten Rijst, de welck daer Nili wert ghenoemt, 
ghestroyt ; het potjen is met een doeckje ghedeckt, waer op een Ta- 
mara, dat is, Kruycke-bloem, gheschildert is, ende daer op sijn Bloe- 
men ghestroyt. Den Bratnine gheniet voor sijn moeyte een Danati, 
dat is, Aelmoesse, bestaende in Vruchten, Rijst, ofte geit. 

Dit Feest wort een-mael in 'tjaer gheviert. Doch die het een-mael 
gheviert heeft, is ghehouden het selve veerthien jaren na malkande- 
ren te doen ; ende dien tijt ghepasseert zijnde, soo magh hy het voort 
na-laten, Maer dan is hy ghehouden een Maeltijt aen de Bramines 
te gheven. Doch indien yemant wederom op een nieuw dit Feest 
vieren wil, het is hem geoorloft, maer is dan gehouden, het selve, als 
voren, veerthien jaren te vervolgen. Wy hebben boven gheseyt, dat 
het snoer, 'twelck om den arm wert ghebonden, gemeynlijck van 
roode zijde is. lek segghe, in t ghemeyn : om dat het somtijts oock van 
ander coleur is ; als oock om dat het dien genen die het Feest veer- 
thien jaren gheviert heeft, gheoorloft is het koordeken van Gout te 
laten maken. Om dit Feest in achtinghe onder het Volck te brenghen, 
verhalen de Bramines dees volgende fabel. Sy segghen, dat in oude 
tijden, eenige Heylighcn dit Feest souden hebben inghestelt, ende 
dat het ghebeurt soude zijn, dat een Vrouwe van een rijck Braminc, 
ghekomen soude zijn by een soete Riviere om haer te wasschen, en- 
de dat sy daer eenighe ghevonden heeft die dit Feest vierden ; aen 
welcke sy vraeghde, wat dat het was dat sy deden ? Sy de verkla- 
ringhe daer van ghehoort hebbende, soude het oock gheviert hebben, 
ende liet haer aen den rechter arm een koordeken binden, met welck 
sy na huys ghegaen is. Den Man dat siende, vraeghde wat het was? 
Sy verklaerde hem de saeck; doch den Man soude het koordeken 
ghenomen hebben, ende van den arm der Vrouwen af-ghetrocken, 
ende in't vyer verbrant hebben. Doch op staende voet, seggense, dat 
hy, tot straffe, alle sijne rijckdommen soude verloren hebben. Den 
Man ondervindende hoe dat hy over die daet soo swaerlijck was ghe- 
straft, soude seer bedroeft zijn geworden ; ende soude dien Godt, 
wiens Feestdit was, zijn gaen soecken, doch en heeft hem niet konnen 
vinden. Door soecken vermoeyt zijnde, soude eyndelijck aemechtigh, 
ende machteloos zijn gheworden, ende neer zijn gevallen. Doen soude 
Godt, onder de ghedaente van een out Bramine, by hem zijn geko- 
men, ende hem gevraeght hebben wat hem schorte? hy verklaerde 



132 

de saeck. Doen seyde den oud'in Brannne, bent ghy dwaes dat ghy 
Godt soeckt, meynt ghy dat hy by u komen sal ? waer is sulck een 
Beest die hem dat in-beelt? gaet na u huys, ende neemt ughemack. 
Neen seyde hy, ick sal Godt vinden, of ick sal sterven. Doen soude 
Godt gheseyt hebben, ick ben de ghene die ghy soeckt, ende hy [^73] 
soude hem wederom sterckte ghegheven hebben, ende te rechte ghe- 
braght. Waer over den gheseyden Bramitie, die te voren Ananta 
Padmanaba uratain veracht hadde, seer verblijt zijnde, veel ghe- 
dichten ter eeren Godts soude hebben ghemaeckt. 't Welck Godt soo 
soude verghenoeght hebben, dat hy hem beloofde, dat hy 't huys 
komende, alles in goeden stant soude vinden, ende dat hy oock den 
Hemel soude bekomen, Ende 't huys komende vont alles beter ghe- 
stelt, dan oyt te voren. 

Op de volle Maen in Augusto hebben de Bramines een Feest, 't 
welck sy noemen Tsrawandla pondenia ^). Op desen dagh wert aen 
den Kinderen der Bramines, ofte den Bramasarijs, met veel solem- 
niteyten van Wieroocken, ende lesen, het koordeken ghegeven ; en- 
de oock doen de ghetrouwde Bratnines op den selfden dagh een 
nieuw koordeken aen. 

Den 8. na de volle Maen in de Maent Srawana, dat is, Augustus, 
vieren de Bramines, als oock de Soudraes, een Feest, Gokouldstemi 2) 
ghenoemt, ter eeren van VVistnou, ter ghedachtenisse dat den sel- 
ven op dien nacht ter middernacht, als de Maen op-ginck, te Matura, 
onder den Naem van A>/j'/«ö:,gheboren is geweest. Gheboren zijnde 
is hy ghedragen ten huyse van een seker Herder, Nanda ghenaemt. 
Eenighe Deivetaes, als oock eenighe Heylighe van sijngheboorte be- 
wust zijnde, ende wetende dat hy op dien dagh sekerlijck gheboren 
soude werden, hebben den gantschen dagh ghevast, hem verwach- 
tende. Doch nadien dat de nacht als hygheboren wiert, geenbequa- 
men tijt en was om Feest te houden, soo hebben sy tot den morgen 
toe in 't vasten gecontinueert, ende des daeghs daer na begonden sy 
vrolijck te zijn ; sy kleeden haer selfs veel, ende onthaelden malkan- 
deren met goede spijse, ende in de vreughde bewierpen sy malkan- 
deren, met Melck, Teyer, dat is, Saen, Cocos noten, ende andere 
Vruchten, ende soodanighe dingen, welcke by de Herders te vinden 
zijn. 

Dit Feest wort jaerlijcks van de VVeistnouaes gheviert. Op dit 
Feest werden de straten der Stadt, ende der Vlecken, daer het Feest 

i) Vgl. de aanm. op pag. 35 dT editio princeps. 
3) gokulttüavü of krpiastnmi. 



133 

ghehouden wort, met groente behangen, hoedanigh hier te Lande 
gheschiedt, wanneer een nieuw Cc^wz/^rw^wr in sijnGouverne,sijn in- 
tree doet. 

Doch om grondiger kennisse te hebben van de gelegentheyt van 

[>74-] clit Feest ; ende de reden waerom sy het selve vyeren, soo sullen wy 
hier by voegen een verhael dat daer toe dient, 't welck wy oock uyt 
den mont van den Bramine Padmanaba hebben ontfanghen ï). Hy 
seyde datter in de eeuwe Dwaparugom, dat is, de derde eeuwe, soude 
geweest zijn een machtigh Settrea, Kaïnpsa genaemt, de welcke een 
Suster hadde, Z>^i'^/^2 genoemt ; de welcke troude meteenen Was- 
soudéwa, oock een Settrea. Op het Bruylofts-Feest van dese Suster 
wiert groote vreughde bedreven. Maer doense in't midden van de 
vreughde waren, soo souder een .^/èaj-att'^wzghekomen zijn, de welc- 
ke teghen Kanipsa soude gheseght hebben, wat maeckt ghy soo 
groote vreught ? het achtste kint dat sy baren sal, sal uwen onder- 
gangh zijn. Kampsa dit verstaende wiert droevigh, ende liet de 
vreught na ; nam voor sijn Suster te dooden, doch de Vrienden, ende 
den Bruydegom, baden seer voor haer. Maer hy wilde hem qualijck 
laten geseggen. Eyntlijck stont hy evenwel noch van sijn voornemen 
af; doch met die voor-waerde, datsy, endehaer Man, gevangen sou- 
den blijven, totter tijt toe dat sy haer achtste kint baren soude, ende 
dat sy al haer kinderen aen hem souden over-leveren. Op dese Voor- 
waerde leyde hy sijn swaert van hem, ende gaf haer ter wooninge 
een huys in sijn Stadt, ende lietse wel bewaren ; ende hy liet in't huys 
een Esel, welcke hy belaste dat een gheschreeuw maken soude, soo 
wanneer datter een kint geboren wiert; ende soo t'elcken, op het 
krijten van den Esel, quam Kampsa in, nam het kint, ende wierp 't om 
hoogh, ende vinght in sijn Swaert, ende soo doode hyse alle, tot se- 
ven toe ; ende verhoopte oock het achtste, op de selve manier, om te 
brenghen ; doch in die hope is hy bedrogen gheweest, ghelijck uyt 
het volghende verstaen sal werden. 

Ontrent de Stadt, alwaer Kampsa sijn Suster Deweki, met haer 
Man, ghevanghen hadde gheset, was een Rivier, ghenaemt hnmona ; 
ende aen de overzijde der Riviere, een groote Stadt, van Herders be- 
woont, Gocalam genoemt. Onder dese Herders wasser een die het 

[175.] hooft der selver was, genaemt Nanda, de welcke een Vrouwe hadde, 
die ghenaemt was Hissohóda, de welcke veel Koeyen hadde daersy 
van leefden. Dese twee hadden in 't ander leven, een groote belofte 



I) Het verhaal berust hoofdzakelijk op bet Bhagavata purSna. 



134 

aen VVistnou ghedaen, waer over hy seer verghenoeght was ge- 
weest, ende hy is tot haer, onder de gedaente van een seer schoon 
kint, gekomen, seggende, wat begeert ghy ? sy zijn schoonheyt aen- 
siende, zijn door verwonderinghesooop-ghetrockengheworden, dat 
sy vergaten te begeeren het gheen, waer toe sy een treek hadden ; 
ende seyden dat sy soodanigh een kint, tot haer vermaeck, wensch- 
ten. Waer op VVistnou souden hebben geseyt ; ghy waert te voren 
van meyninghe yets anders te begheeren ; maer nu ghy my siet, soo 
begeert ghy dit ; doch in dit leven en sult ghy 't niet bekomen, maer 
in 't ander. Dit dient gheweten om het vervolgh van de fabel te ver- 
staen, ende hoe dat Kampsa bedrogen is gheweest. De sake dus met 
den gheseyden Herder Nanda staende, heeft de Vrouw van VVas- 
soudéwa, de Suster van Kampsa, haer achtsten Soon gebaert, welck 
is ghew-eest Kristna, hy hadde vier handen, ende Wapenen in de 
selve (den Brainine seyde dat Godt in Lila weicontam, dat is, den 
Hemel der vreughde, sich met soodanigh een Lichaem vertoont ; 
doch soo niet in den Hemel, de weicke simpelijck Weicontam ge- 
noemt wert, alwaer Godt als een Geest verkeert, ende de Zielen met 
gheen Lichamen verschijnen.) De Ouders haer Kint, in soodanigen 
gedaente siende, verwonderden haer seer, ende hielden 't daer voor 
dat het God selve was, baden 't ootmoedelijck aen, 'twelck VVistnou 
seer vergenoeghde ; ende hy seyde tot haer, ghy en sult niet langer 
ghevangen zijn, maer daer rest noch een weynigh tijts ; maer mijn 
gheboorte en moet ghy niet ontdecken, maer verberght my op de 
andere zijde der Riviere, ter plaetse ghenaemt Gócalan, daer is een 
Man ghenaemt Nanda, wiens Vrouwe een Dochter ghebaert heeft, 
dat Kint sult ghy in mijn plaets nemen, ende my daer brenghen, en- 
de daer laten, ende als ghy dat Kint by u hebt, sal den ^j-^/ krijten. 
De ouders seyden, hoe konnen wy buyten gaen, nadien dat wy soo 
nauw bewaert werden ? ende oock is de Riviere tusschen beyden. 
Doe seyde VVistnou, sy en sullen uwen uytgangh niet vernemen, 
ende de deuren sullen op-gaen, soo wanneer ick die met mijn teesal [176.J 
aen raken, ende de Riviere sal u eenen wegh verkenen. Dit hoorende, 
zijn sy verghenoeght gheweest, ende beloofden het te doen : ende na 
dat VVistnou dat gheseyt hadde, wert hy, die met vyer handen ghe- 
boren was, als een ander Kint, ende sy droeghen hem uyt, ende de 
deuren, die hy raeckte, ginghen open, ende de Rivier verleende haer 
eenen wegh. Sy brachten het Kint tot den geseyden Nanda^ ende 
namen het Dochterken wegh dat sijn Vrouw hem ghebaert hadde, 
ende niemant vernamt, ende quamen t' huys ; ende Deweki leyde 



135 

sich, met haer Dochter by haer, weder te bedde, ende doen begon 
den EselXo. krijten. Wanneer Kampsa dit hoorde, wiert hy seer ver- 
heught, alsoo hy nu verhoopte oock het achtste Kintom te brengen. 
Hy komt in de kamer, neemt het Kint, meende dat het een Soon was ; 
maer overmits dat het een Dochter was, soo badt de Moeder seer dat 
hy het wilde sparen. Doch hy seyde, daer en is niet aenghelegen, al ist 
een Dochter, dewijle den Akasazjant my gheseght heeft dat het acht- 
ste Kint mijn ondergangh sal zijn. Soo wierp hy het dan om hoogh 
om in sijn Swaert te vangen, ghelijck hy de vorighe ghedaen hadde ; 
doch 't Kint bleef in de Lucht hanghen ; ende dewijle het een Duy- 
velinne was, soo seyde het, ick en sal door u Swaert niet sterven : 
doch u Vyant is in Goca/am, die wrake van u nemen sal. Doen wiert 
hy droevigh, ende toornigh, over het bedrogh van sijn Suster, ende 
haer Man, ende wilde haer dooden, maer sijnen raedt seyde, wat sal 
u dat baten ? ghy moest het Kint soecken. Kampsa soeckt het Kint 
door d'een ende d'ander te dooden, doch al spelende wierdenseselfs 
van 't Kint omghebraght. Ter tijt dat Kristna een Kint was, seg- 
ghense, dat hy groot verghenoeghen aen sijn Ouders gaf, ende dat 
hy groot gheworden zijnde, quam te Matura, doode Kampsa^ ver- 
loste sijn Ouders, ende heeft (na haer seggen) in sijn leven veel mira- 
culen ghedaen. Ter ghedachtenisse van 't boven verhaelde, vieren de 
Bra^nines in de Maent Augustus het geseyde Feest. 

In de Maent Septejnber vieren de ghetrouwde Vrouwen der Bra- 
mines het Feest Maharna houini ^), negen dagen langh, van de 
nieuwe Maen af, ter eeren van Laetsemi, de Vrouwe van VVistnou ; 
om te verwerven dat haer Mans langhe mochten leven, als oock om 
rijckdom te bekomen. Den negenden dagh wert dit Feest oock ghe- 
viert van de Bramines ; doch alleenlijck tot contentement van hare 
Vrouwen ; want sy daer mede aen haer betuyghen willen, dat haer 
doen haer aenghenaem is, ende wel ghevalt. Ter tijt van dit Feest, 
onthalen de Vrouwen malkanderen met spijse, ter eeren van Laet- 
semi. Doch de Bramines onthalen malkanderen met spijse ter eeren 
van VVistnou. De Soudraes vieren oock dit Feest tot navolginghe 
der Bramines, ende onthalen malkanderen met goede spijse, slach- 
[177.] ten Boeken, ende doen OfTerhande. De Soldaten maken op dien dagh 
haer geweer schoon, ende doender Ofïerhande aen. Waerom dat men 
te Paliacatta onder de Nederlanders in 't gemeen seght, dat het is 



i) Dit woord is waarschijnlijk eene corruptie van mahanavanü, vgl. Dubois, op. cit. 
pag- 577- Het feest is dan het navaratra, het negendaagsche feest voor Durga (van 1—9 in 
de lichte helft van Asvina). 



136 

het Feest der Wapenen, Sy segghen dat den thienden dagh na de 
nieuwe Maen, dat is, den dagh na het Feest, is een goeden dagh om 
yets nieuws te beginnen, ende datmen dan niet en heeft acht te ne- 
men op eenighe goede uren. 

In de Maent van October acht daghen na de volle Maen, werter een 
Feest, Dipdwali ^) ghenaemt, ter eeren V Vistnou ^^\\&x\., op de 
volgende manier. Eer de Sonne op-gaet wasschen sy haer hooft, klee- 
den haer met fraeye kleederen, ende onthalen hare Vrienden. *s 
Nachts daer na ontsteken sy veel Kaersen in haer huysen, ende Pa- 
goden. De Kinderen loopen oock met brandende Kaersen spelen. De 
reden waerom sy dit Feest vieren, is dese : 

Sy segghen 2) datter in de eeuwe Dwaparugon, dat is, de derde 
eeuwe, in de Werelt soude zijn gheweest een seker Raetsjasja, ghe- 
naemt Nakarasora, de welcke de gantsche Werelt t' onder hadde 
ghebracht, ende 16000. Maeghden ghevangen ghenomen. Doch 
VVistnou onder den naem van Kristna, in die tijt inde Werelt ghe- 
komen zijnde, soude desen gheseyden Duyvelop't lijf zijn ghevallen, 
ende hem hebben ghedoot, ende in 't huys desselven ingaende, soude 
die Maeghden daer ghevonden hebben : de welcke Krist7ia siende, 
soude alle, door sijn schoonheyt, tot hem belust zijn gheworden om 
hem tot haren Man te hebben, ende nadien Kristna Godt was, wist 
hy haren wille, ende namse alle aen voor sijn Vrouwen : ende sette 
de kroon op 't hooft van dien gheseyden Duyvel, ende belaste hem 
dat hy sich wel dragen soude. Ende soo wanneer Kristna van dese 
Werelt scheyde, seyde hy tot de Dezvetaes, ende de Menschen deser 
Werelt, dat sy op dien dagh, als hy die gheseyde Victorie hadde ver- 
kregen, een Feest ter ghedachtenisse derselven vieren souden; ende 
dede belofte, dat die het navolghde, verghevinghe van alle hare sou- 
den souden hebben, ende dat het hem op der Aerden wel gaen soude. 

In de Maent lulij' wert van de Malabaren een Feest gheviert, 't 
welck sy Adi Panduga noemen 3). Ende in November wert oock een 
Feest van de selve gheviert, 't welck sy Cartica panduga notmen. 
Doch welcke de reden zijn van die Feesten, en heb ick niet bekomen. 

Behalven de Feest-dagen, hebben oock de Heydenen eenighe hey- 
lige dagen, de welcke sy geen Trenala, ofte Panduga, dat is. Fees- 
ten, noemen, maer Sancra^nanam 4). Van welcke daghen sy ghe- 

i) Over dxpavali oï dipotsava vgl. Dubois, op. cit. pag. 578. 

2) De hier gevolgde overlevering is die van den Harivamsa. 

3) Vermoedelijk zijn dit twee der vier (in ieder jaar vallende) ƒ «/(ïrfya's, de verjaardagen 
van het begin der vier yuga's. 

4) Vgl. de aanm. op pag. 28 (der ed. princ). 



i3r 

voelen, ghelijck den Bramim betuyghde, dat die ghene, weicke op 
soo een dagh aen een Persoon een Aelmoesse gheeft, dat het den 
[178.] ghever soo veel profijt doen sal, als of hy op een anderen dagh aen 
duysent Persoonen Aelmoesse uyt-reyckte. Soodanighen dagh is den 
dagh wanneer de Son na 't Noorden begint te loopen. Ende vvert in't 
bysonder den selven dagh Sancramanam genoemt. Sy noemen oock 
yder eerste dagh der Maent Sancramatiam, ende houdense voor 
goede dagen. Doch den eersten soo ghenoemt, is evenwel het hooft, 
ende den principaelsten van alle de andere. 

Het XIII. Capittel. 
Van den Pongol : een Feest ter eeren van de Somie. 

Wy hebben in 't vorighe 6rt/?V/<?/ghehandelt van eenighe Feesten 
de weicke ter eeren van VVistnou, ende Eswara, ghe viert 
werden. Maer alsoo wy hier voren gheseyt hebben, dat sy, be- 
halven den oppersten Godt, oock eenighe minder-Goden dienen, de- 
welcke sy Dewetaes noemen ; soo sullen wy nu spreken van den Pon- 
gol "), welck ter eeren van de Sonne op den 9. /<ï«?/«;'{;'ghecelebrecrt 
wort. Desen dagh houden de Bramines voor een Sancramanajn, dat 
is, goeden dagh. Doch de Soudraes houden den Pongol voor een 
Feest-dagh : Weshalven de Bramines op dien dagh den Soudraes, 
die van aensien, ende vermoghen zijn, gaen besoecken, ende opdien 
dagh gheven de mindere gheschencken aen de meerdere ; ende oock 
de meerder aen de mindere. 

Dit Feest wort ter eeren van de Son, op de volghende wijse, alle 
laer eens gheviert. Sy koken Rijst, waer toe sy Melck nemen ; ofte 
indiense soo veel Melck niet en konnen bekomen, soo nemen sy een 
weynigh Melck ende mengen die met Water. De reden waerom sy 
tot het koken van den Rijst Melck nemen, is, na het ghetuygenisse 
van den Bramine, om dat den Melck is van't Geslachte van't^;«ör. 
tam, waer van wy hier voren ghewagh gemaeckt hebben. Soo wan- 
neer dat de Melck, ofte het gemenghde van Water ende Melck, op 
de soo is, so werpen sy de Rijst daer in. Dese Rijst wort onder den 
blaeuwen Hemel gekoockt, in voegen datter de Sonne op schijnen 
kan. Sy trachten daer na dat de selve even op den middagh op de 
soo gheraeckt; ende soo wanneer datse op-siet, ende over schijnt te 

1) T&raxX ponglll „boiling" i. e. of the rice, because the first act in the feast is the boiling 
of the new rice. It is a kindof harvest home" (Hobson-Jobson, s.v.), vgl. ook Wilson, op. 
cit. II, pag. 170 vlgg. en Dubois, pag. 579 vlgg. 



138 

willen loopen, soo roepense, met luyder stemmen, Pongol, Pongol, 
Pongol, Pongol. Het Water daer dese Rijst op ghekoockt wert, en 
moghense niet af-gieten, ghelijcksc op andere tijden voor een ghe- C'79-] 
bruyck hebben, maer sy moeten den Rijst laten staen muecken, tot 
dat alle de vochtigheyt op-drooght. Desen Rijst, op desen dagh in 
dier voegen ghekoockt zijnde, houden sij seer ghesont voor het Li- 
chaem te zijn, ende trachten hem soo langhe te bewaren als het im- 
mers mogelijck is. Doch staet te weten, dat sommighe alle Sondagh 
Pongol houden, dat is, den Rijst op de gheseyde wijse koken : om 
dat het den dagh der Sonnen is, die sy Suriawanam noemen, dat is, 
Sondagh. 

De reden waerom dat dit Feest op den gheseyden tijt gheviert 
wort, segghen sommighe te zijn, om dat dan de Sonne na het Zuyden 
begint te loopen. Ander seggen, om dat dan de Raetsjasja Beelli, 
waer van Cap. i8. ghesproken sal werden, op de Werelt komt sien, 
hoe het daer al toe-gaet. Want sy seggen, dat soo wanneer hy na 
Patalan, dat is, de benedenste Werelt wiert ghedruckt, dat hy ver- 
kregen heeft alle jaers eens op dese Werelt te moghen verschijnen, 
om te sien watter om gaet. 

Dit moeten wy hier noch by seggen, dat tot de gemeenschap der 
vreughde van den Pongol niet alleen de Menschen komen ; maer dat 
oock, den volghenden dagh, de Koe-beesten, ende Buffels, daer oock 
werden toe-gelaten. Want 'sdaeghs na den Pongol^ als het noch alle- 
sins vol vreughde is, ende als des na-middaeghs VVistnou, gelijck 
geseyt is, in 't Velt tot sijn vermaeck wert ghebraght ; soo ist dat de 
Koe-beesten, ende Buffels, oock op een goede ure uyt-ghelaten wor- 
den, ende, om hare halsen met kransen, ende koecken, behangen, 
werdense na het Velt ghejaeght. Welcke de reden sy, waerom dat sy 
dat doen, en hebbe ick noyt ondersocht. Maer my dunckt dat het 
moet zijn, om dat van den Koeyen, ende Buffels, den Melck komt, in 
welck den Rijst, op den dagh van 't Pongol, ghekoockt wort. 

Behalven desen Pongol, soo bidden de Bramines oock de Sonne 
aen in haren op-gangh, ende onder-gangh, ghelijck voor desen ghe- 
seyt is. Voor de Sonne wert oock een Pagodeken op-ghericht, een ['So-l 
Lampe voor de selve ontsteken, ende eerbiedigheyt voor het Beelt 
der Sonne met op-heffen van ghevouwen handen ghedaen. 



139 

Het XIV. Capittkl. 

Wat eere dat de andere minder Goden, welcke Dewetaes 
ghenoemt werden, aenghedaen ivert. 

Wy hebben voor desen ghenoeghsaem te verstaen ghegeven, dat 
de Bramines oock, beneven Godt, aen andere Goddelijcke 
eere geven, mits datse haer Tempels bouwen, gelijck wy dat 
sien uyt de Tempelkens voor Garrouda, Anneniotita, Vicgneswara, 
ende Vierrepadra op-gherecht. Datse oock van die ghene, de welcke 
sy voor geen Godt en houden, verwachten ghesontheyt, ende alle 
andere gaven, datse op de selve haer vertrouwen stellen, 't Welck 
blijckt uyt de ghebeden diese tot haer spreken, 't Blijckt oock om 
dat sy voor haer Offerhanden doen. Doch onder alle is Vicgneswara 
wel meest bemint, de welcke wy voor desen hebben gheseyt een 

fi8i.] Soon van Eswara te zijn. Dese wert seer ghemeyn in de huysen der 
Heydenen ghevonden, ende als een huys-Godt ghedient. Doch soo 
niet Vierrepadra ; de welcke oock wel is een Soon van Esivara ; maer 
overmits dat hy in toorn is ghebaert, ende ghewapent staet als een 
Krijghsman, soo en staet hy haer niet aen, ende wert in de huysen 
soo voor geen huys-Godt ghedient. Vicgneswara daer houdense veel 
van ; op dese stellen de Vrouwen haer betrouwen om bevrucht te 
worden. Tot welcken eynde sy aen hem Offerhande doen van ghe- 
koockte spijse, Cocos-noten, ende Bloemen. 

Doch Deivendre, ende de andere over-hoofden van de onder-he- 
melsche Werelden, welcke wy voor desen ghenoemt hebben, als 
Achni, VVayouvia, F F(a;rrö«««, /fa«-w;, ende de andere, en worden 

[182.] oock van dese Heydenen niet vergheten. Datse voor dese Tempelen 
op-richten en hebbe ick noch niet konnen vernemen. Doch dat be- 
vinde ick, datse de selve aenbidden, ende Offerhanden doen. Want 
Indre wort ghedient met lagam te offeren, ende ghevoelen dat daer 
mede Indre-locon bekomen wert ; ende datse hier op der Aerden 
verkrijgen veel wellust van spijse. Vrouwen, ende kleederen. Achni 
wert gedient om een grooten naem, ende faem, te krijghen. VVar- 
rouna wert Offerhande ghedaen van dien, die Water ghebreck heb- 
ben. VVayouvia, om veel krachts ende vermogen des Lichaems te 
krijgen. Cubera, om rijckdom te bekomen. Isan-ia, om staat, ende 
heerschappije te verkrijgen. 

Doch soo wanneer ick den Bramine voor-hielt, of dat Godt sich 
niet aen en trock, dat die eere die hem toe-quam, aen dese, die gheen 
Goden en waren, wiert ghegheven, ende of sy hier in haer niet en be- 



I40 

sondighden ? Hy seyde datse haer daer in niet en besondighden, wan- 
neer dat sy die niet en eerden als Godt, noch die goederen van haer 
versochten, even ofse van haer oorspronckelijck af quamen : maer dat 
die minder Goden diende, ofte aenbadt, in sulcken meninghe, even 
of het goet van haer oorspronckelijck af quam ; dat die haer groote- 
lijcks souden besondighen ; maer dat het gheoorloft was Dewendre, 
ende de andere, te dienen, ende aen te bidden, alsmen maer ghevoel- 
de, dat sy de macht van Godt hadden ghekregen, om die goederen 
den Mensche te geven. Doch 't is evenwel het gevoelen der beschey- 
denste onder de Heydeneti, dat het nut is dat den Mensche hooger 
ga : soo seyde oock den Bramine, dat den dienst der onder-Goden 
alleen in dese Werelt nuttigheyt gaf; maer dat den dienst Godtsden 
Mensche in den Hemel bracht. Dat het lagam, ghedaen ter eeren 
van Dewendre, alleenlijck diende, om Dewendre-locon te bekomen, 
ende dat daerom de Bramines, de welcke den Hemel tot haer wit 
ende ooghe-merck hadden, het lagam, ter eeren \^xi Dewendre, niet 
en wilden offeren. 

Doch 'tis een vreemde saeck, ende te recht verwonderinge waer- [^83] 
digh, dat daer de Bramines soo veel van Bramma houden, ende daer 
hy soo veel gesagh, ende ghebiet heeft ; dat nochtans voor hem gheen 
Pagoden en zijn op-gherecht, noch aen hem eenighen dienst ghedaen 
wort. Nadien dat sy oock alle die gene dienen, van de welcke sy ghe- 
voelen dat haer yets goets kan komen. Oock selfs die gene die alleen- 
lijck beminde Dienaren van haren Godt VVistnou, ende Eswara 
zijn; als daer zijn Garroiida, ende Anjiemonta, de welcke Dienaren 
zijn van VVisinou. Als oock Basiva, ofte Nandi, welck een Dienaer 
is van Eswara : ja oock, om datse, om haren 't wille, selfs die ghene 
in eeren houden, die met haer van 't selve Gheslachte zijn. Wantom 
dat Garrouda, den VVahanam van VVistnou, van't Geslachte der 
roo Sperwers is, so zijn oock dese Vogelen onder de Heydenen in 
groote achtinghe, ende en sullen de selve niet dooden. Ende om dat 
Baswa een Os is, soo zijn oock de Ossen, ende Koeyen, by haer in 
groote estime ; 'tis ongheoorloft de selve te slachten : het Vleesch 
der selve en magh van de Heydenen in geenderley wijse gegeten wer- 
den, 't Wert als een Gods-dienstigh, ende verdienent werck, ghehou- 
den, eenOsse te ontslaen van sijne dienstbaerheyt, ende de Pagode toe 
te eygenen ; 'twert oock een Aelmoesse gheacht het gheen dat aen 
soodanigen Beest, dat geen Meester en heeft, maer de Pagode is ge- 
geven, wert ghegeven. Doch nadien datse oock de Beesten goet doen 
om andere wil, die sy houden voor trouwe Dienaers van hareGoden, 



141 

soo ist een vreemde saeck dat Bramma geen Tempel en heeft, ende 
dat hy niet en wert ghedient. Ende overmits dat my dat soo vreemt 
dacht, vraeghde ick den Bramine, hoe dat by quam, ende waerom 
dat Bramma geen Pagode en hadde ? Hy antwoorde, dat in oude tij- 
den sekere Heylige hadde geseyt, dat voor Bramma geen Pagoden 
en souden werden op-gherecht. Doch vermits my vreemt dacht dat 
[184] een Mensch, die veel minder als Bramma was, de eere vdSi Bramma 
soude bepalen : daer op seyde den Bramine, dat de woorden der Hey- 
ligen soo veel by Godt gelden, dat hy niet en wil of sy werden vol- 
braght. Maer, daer zijnder die meynen dat dit een loosheyt der ^ra- 
mines is, ende dat sy dit hebben ghevonden, om haer selven, in plaets 
van Bramma, aen het Volck des te meer te recommanderen, ende 
om daer uyt eenigh voordeel te trecken. 't Is soo datse seer wel haer 
selven by het Volck weten in achtinghe te brenghen, ende haer in te 
prenten datse veel van haer moeten houden, ghelijck onder andere te 
sien is, soo wanneer dat sy segghen, dat die ghene, de welcke voor de 
Bramines, ende Koeyen, strijden, ende sterven ; dat sy de plaets van 
Indre bekomen sullen. Evenwel en kan ick niet toe-stemmen dat dit 
de reden souden zijn, waerom dat Bramma geen Pagode en heeft ^). 

Het XV. Capittel. 

Hoe dat de Heydenen, op de Cust Chormandel, oock 
den Duyvel dienen. 

Dat dese Heydenen den Duyvel dienen, is notoir. Wy sullen der- 
halven hier een weynigh van moeten spreken, ende aenwijsen 
wat eere ende dienst sy haer doen. Wy en sullen hier niet alle 
de Duyvelen voor den dagh brenghen, ende die by namen noemen, 
de welcke van dese arme Menschen ghedient, ende ghevreest wor- 
den ; maer alleen de twee principaelste, ende die meest onder haer 
bekent zijn, ende hoofden van alle de andere zijn ; te weten Ganga, 
ende Gournatha A. 



i) Er schijnt slechts één heiligdom aan Brahma gewijd te bestaan (te Pu?kara). Dat van 
Brahma zoo goed als geen werk gemaakt wordt, bewijst, dat feitelijk slechts Siva en Visnu 
de hoofdgoden van het Hinduïsme zijn. Brahma schijnt steeds, in overeenstemming met zijn 
aard als voortzetting van den Prajapati der oudere literatuur, eene abstractie te zijn geble- 
ven en zoo goed als geen rol te spelen in het volksgeloof. 

2) Welke godheid Rogerius met Ganga bedoelt, is mij niet duidelijk. Uit het vervolg 
schijnt intusschen te blijken, dat Jaganniitha, eene der verschijnings-vormen van Vijnu- 
Krsna bedoeld is. Met Gournatha is mogelijk Gauri of Durga (Kali) gemeend en het feest is 
dan de Durga-puja. Waar Rogerius verderop Ganga nader aanduidt als Gangagramma 
{A.'x.gaitgagriima, woot gramagangal) wordt men herinnerd aan Ziegenbalg, die onder de 



142 

Desen Ganga wert tot onde.scheyt van Gatiga Nadi, dat is, de 
Riviere Ganga, genoemt Ganga gr anima \ dat is, de Stadt G^öwg-d;. 
Dese is een Vrouw, de welcke geen Man en heeft. Doch sommige seg- 
gen dat Eswara haer Man soude zijn. Andere segghen dat Ganga 
wel de Vrouw van Eswara is, doch dat het niet en is te verstaen van 
Ganga gr anima, dat is, de Stadt Ganga : maer van Ganga nadi, dat 
is, de Rivier Ganga. Het Beelt van dese Ganga heeft een hooft, ende 
vier armen, ende in de slincker-hant heeft het een kopje, ende in de 
rechter-hant een drie-tandige Vorck. In alle plaetsen vintmen Pago- 
den voor desen Duyvel op-gherecht. Ende ofwel Gournatha meerder 
meester soude zijn, als Ganga ; ende een Soon van Eswara, ende na [^^s.] 
het seggen van de Seiviaes, dat is, de dienaers van Esivara, een trouw 
dienaer des selven ; maer na het seggen der V Veistnouaes, een Duy- 
vel. So ist dat evenwel geen Pagoden voor hem op-gericht en wer- 
den, 't Is soo datter een Pagode voor hem te Carniellon, een plaets 
te Paliacatta wel bekent, op-gerecht is. Maer sy seggen dat het selve 
gantsch buyten gebruyck ende ordre is. Want voor hem en werden 
geen Pagoden gemaeckt, Maer daer werden in 't Velt wel eenighe 
Beelden, tot sijner eeren, gestelt ; ende so salrnen hem daer dickwils 
vergeselschapt vinden met een gantschen raet van Duyvelen, de 
welcke de Pottebacker heeft ghemaeckt, waer door datse sijn macht 
ende ghebiedt willen representeren : maer in't ghemeen wert hy van 
die arme Menschen hier ofte daer onder een Boom, daerse malkan- 
deren diets maken datse hem vernomen hebben, ghedient. 

De eere diese desen Ganga, ende Gournatha, aen doen, bestaetin 
verscheyden saken. Want jaerlijcks werter ter eeren van Ganga een 
Feest gheviert, 'twelck Ganga Idtaro ghenoemt wort : 't welck op 
Paliacatta niet en komt op een ghesetten tijt, maer het selve staet in 
't ghelieven van den Heydenschen Gouverneur den tijt van dien te 
ordonneren. Doch sy seggen dat het Lantwaerts in, in de befaemde 
Pagoden, altoos op een ghesetten tijt komt. Dit Feest wort oock Pon- 
gol ghenoemt. Doch het verscheelt veel van het Pongol 'twelck ter 
eeren van de Sonne toe-ghestelt wert, waervan wy Cap. i3.ghespro- 
ken hebben. Den Rijst die ter eeren van desen Duyvel Ganga wert 
ghekoockt, en wert nergens dan in, ofte ontrent, sijn Pagode ghe- 
koockt. Ende men sal niet bevinden dat desen Pongol, ofte Ganga 



grümadevata' 5 (schutsgoden van dorp en huis) ook Bhadra-Kali opnoemt. Intusschen is het 
niet ondenkbaar dat Rogerius (of PadmanSbha ?) van den éénen Jagannatha (door den ver- 
keerd overgele verden \\x%'=,Q\\tn\oxm jagarniitha) twee godengestalten gemaakt heeft. 



Ï43 

Idtaro, van den y?rrt;w/«<?j ghehouden wert, want sy seggen dat haer 
dat ongheoorlooft is. 

Om wat naerder openinghe te doen van desen Pongol^ ofte Ganga 
Idtaro, soo staet te weten, dat op desen dagh seer veel Rijst ontrent, 
ende in de Pagode van Ganga, voor den middagh, van de Soudraes 
wert ghekoockt. Yder laet sich aldaer met sijn potten, ende Rijst, 
ende datter toe-behoort, vinden. Des na-middaeghs wert den Afgodt 
Ganga op een hoogen Wagen ghestelt, even ghelijck als voor desen 
van V Vistnon verhaelt is, ende wert oock door de straten der Stadt 
ghetrocken ; ghevouwen handen werdender voor opghelicht, endesy 
vallender voor op de straten ter aerden. 't Welck ick niet alleen 
hebbe ghesien dat ghedaen wiert van arme ende gheringhe Luyden, 
[»86.] maer selfs van Sinnana den Heydenschen Gouverneur van Palia- 
catta, Ende teghen dat de Wagen van Ganga komt, hebbense Boe- 
ken ghereet, de welcke voor den Duyvel Ganga gheslacht worden, 
ende, met een scherp mes daer toe ghemaeckt, van de dienaers der 
Pagode het hooft af gheslagen, de welcke voor haer portie de hoof- 
den der gheofferde Boeken mede dragen. In voegen dat op dien dagh 
veel Boeken bloet ghestort weart. Want yder, die 't maer kan by 
brengen, komt met een Bock ; sommighe met drie, ofte vier, na de 
ghelegentheyt van haer huysghesin toe-laet ende vereyscht. Ende 
daer mede ist dat sy haer 'snachts vrolijck maken. 

Wanneer den Wagen om-ghevoert wort ; werter oock mede te 
ghelijck een Wagen om-ghetrocken ; op de welcke een Wip-galge ') 
staet, even ghelijck aen de Born-putten ghebruyckt wert om Water 
te putten ; aen welck dat eenighe Luyden, die in Sieckte, ofte ander- 
sins, aen Ganga eenighe beloften ghedaen hadden, haer laten haken, 
met twee ysere haken, de welcke door de musculen,dieopdenrug- 
ghe zijn, gheslagen worden ; ende werden in de Lucht op-ghehaelt, 
alwaer sy, hangende, veel bravaden maken met Degens diese in haer 
handen hebben, ofte oock met Roers af te schieten, ende de selve 
wederom te laden. Dit en laten niet alleen de Mannen haer doen, 
maer oock de Vrouwen, gelijck ick selfs gesien hebbe. Sy maken 
malkanderen wijs dat het geen seer en doet. Maer evenwel om dat sy 
vreesen dat lichtelijck yemant die de haken door het lijf geslagen 



i) Het hier volgende, alom bekende gebruik (hook-swinging bij de Engelschen) is reeds 
waargenomen en beschreven o.a. door William Methold in 1619 (vgl. de Nederl. bewerking 
in van der Aa, Nauwkeurige verzameling der gedenkwaardigste Reysen, pag. 16 van de 
reis van Methold), verder vgl, Dubois, op. cit. pag. 605 en Thurston, Ethnogr. Notes in S. 
India, pag. 487 vlgg. 



144 

wort, eenJgh misbaer soude maken, ende in andere een af-schrick 
veroorsaken, soo ist dat de om-staenders, soo wanneer dat ghe- 
schiedt, een groot gheschreeuw maken. Want dat het pijnlijck zy, en 
willen sy niet dat gheweten worde, 'tis in mijnen tijt ghebeurt, dat 
een Slavin van den Gouverneur haer oock hadde laten wijs maken, 
dat het gheen seer en dede ; waerom sy oock daer toe verstont datse 
haer op de gheseyde wijse soude laten in 't Vleesch haken. Maer daer [187 
na betuyghde sy dat sy leelijck bedrogen was, ende het wel anders 
hadde ondervonden, ende seyde dat sy tot dierghelijck niet meer ver- 
staen en soude. 

Tot meerder aensienlijckheyt, ende statie, van 't Feest, soo ist dat 
ter selver tijt, als den Wagen om-ghevoert wert, oock dusdanighen 
Wagen, waer in Mans-persoonen sitten die om-ghedraeyt werden, 
om-ghevoert wert. 

lek hebbe oock ghesien datse door haer Vleesch in beyde hare 
zijden, gaten hebben laten steecken, ende daer door een fijn koor- 
deken laten trecken, het welck gins ende weer gehaelt wiert, onder- 
tusschen dat sy danssen, 'twelck oock een seer groote pijn, ende 
smerte, moet veroorsaken. Doch dik geschiet oock ter eeren vanden 
Duyvel Ganga. 

Daer wert gheseght dat sommighe Lant-waert in soo devotigh 
zijn, dat sy haer voor den Wagen van Ganga ter neder werpen, ende 
den Wagen over haer Lichaem laten gaen, soo datse gantsch ver- 
morselt werden, ende sterven ^). Doch daer van en kan ick niet se- 
kers seggen, nadien ick het selve noyt ghesien en hebbe. 't Soude 
evenwel wel konnen zijn, overmits dat het soo ghemeen wort ghe- 
seght. Ende dewijle dat de Luyden soo blint zijn, laten sy haer wel 
licht yets diets maken om soodanighe extremiteyten te onderwinden. 

Des nachts worter in de Pagode van Ganga, ter eeren van hem, een 
Buffel geslacht; 'twelck geschiet met veel Ceremoniën. Maer nadien 
dat ick noyt des nachts daer by ben gheweest, ende om dies wille 
buyten het Fort in de Stadt niet en hebbe willen blijven, soo en kan 
ick hier de selve niet pertinentelijck verhalen. 'tIs evenwel soo datter 
veel te doen is, ende datter veel loopens ende vraghens is, dan aen 
den Buffel, ende dan wederom aen den Afgodt Ganga, eer dat den 
Buffel het hooft, door een scherp mes daer toe ghemaeckt, wert af 
gheslaghen. Het Lichaem van desen Buffel wort voor de Pagode in 
de straet begraven ; het bloet wert in een nieuwen pot ghevangen, 

i) Reeds Linschoten bericht daarvan in zijn Itinerario deel I, pag. 192 vlgg. (uitgave- 
Kern). Tal van berichten verder in Hobson-Jobson, het oudste uit 1321, s.v. Juggerna 



Ï45 

ende voor den Duy vel Ganga gheset, ende sy segghen datter 'smor- 
gens geen bloet en wort ghevonden. Watter af is, en kan ick, noch 
yemant van de onse, niet segghen ; ende dat sal oock de ghemeene 
»88.] Man, onder de Heydenen, wel swijghen, nadien dat sy soo na tot die 
secreten niet en worden in-ghelaten, soo dat het Hcht is voor de die- 
naars van Ganga het Volck wijs te maken wat sy willen. Doch alwaer 
't soo datter des morgens geen bloet en wiert ghevonden, dat en 
soude soo wonderbaren sake niet zijn. 

Daer wert van de Heydenen gheseght, dat in vorighe tijden jaer- 
lijcks een Mensch voor Ganga soude gheoffert zijn gheworden, ende 
dat hy door yemant ghedronghen is gheweest hem voortaen met een 
Buffel te vreden te houden. Doch wat van de sake zy, en kan ick niet 
segghen, maer alleen dat het hier alsoo wort verhaelt. 

Wy hebben gheseght datter voor den Duyvel Ganga, op sijn 
Feest, veel Boeken gheslacht, ende ter eeren van hem gheoffert wor- 
den. Doch nergens en hebben wy ghewagh ghemaeckt, datter eeni- 
ghe bloedighe Offerhanden voor VVistnou^ ofte Eswara, gheoffert 
worden, uyt oorsake dat gheen bloet voor de selve van dese Heyde- 
[189.] nen vergoten wort. Want met Porphyrio houden sy het daer voor, 
dat voor den oppersten Godt gheen levendigh ghedierte te offeren 
gheoorloft zy. Maer ghelijck Plato niet toe en liet aen den Goden 
eenighe Offerhanden te doen, maer seyde datmen de Lucht-geesten 
moest Beesten slachten, ende bloet op-offeren : soo zijn sy oock van 
't selve ghevoelen. Ende ghelijck het voor desen onder de Heydenen 
een ghemeen ghevoelen is gheweest, datmen sommighc Goden moest 
versoenen, op dat sy gheen quaet en souden doen ; ende sommighe 
moest dienen op dat sy goet souden doen. Ghelijck ooc\iPlutarchus 
schrijft, dat de quade geesten van de Coninghen, eertijts met Offer- 
handen ghe-eert zijn, om haer gramschap te weeren. Ende Porphy- 
rius den Philosooph seght, dat het somtijts van nooden is, den qua- 
den geesten mede dienst te doen, ten eynde sy gheen schade aen het 
Coorn, het Velt, ende de Stadt, en souden doen. Van dit ghevoelen 
zijn oock dese Heydenen ; want, ghelijck wy voor desen verstaen heb- 
ben, soo dienen sy de minder Goden om profijt ende voor-deel van 
haer te trecken. Doch desen Ganga, ende sijns ghelijck, dienense, op 
dat haer van den selven, ofte sijne dienaers, gheen quaet en mocht 
ghedaen worden. Sy soecken hem oock door Offerhanden te versoe- 
nen ende tot haer te trecken. Ist dat sy sieck worden, daer wert ter- 
stont aen Ganga ghedacht, ende aen hem werden beloften ghedaen. 
Ist dat hare Beesten sieck zijn ; terstont doenseaen 6'rt;/^« Offerhan- 



146 

de, ende slachten Boeken. 'tGheheught my noch dat den Heyden- 
schen Gouverneur o^Paliacatta, om de Duyvels te versoenen ende 
te vreden te stellen, dat sy gheen quaet en souden doen aen sijn Oly- 
phanten, dat hy Boeken heeft gheslacht. Wanneer sy een Schip in't 
Water laten loopen, slachten Boeken, op dat den Duy vel het selve 
niet en beschadighe. Ist datse ergens yet graven, Gafiga wert ghe- [^90] 
offert. Ende in alles dat sy ter bant nemen, zijn sy bekommert dat 
haer daer aen eenigh onheyl ende schade, door Ganga, Gournatha, 
ofte hare dienaers, mocht gheschieden; waerom sy voor al dese 
trachten te bevredigen. Ende wanneer sy den Duyvel te vrient heb- 
ben, welck sy houden dat van Godt tot straffe der boosen is gestelt, 
ende den Herder is van de Steden, die quaet kan doen, ende quaet kan 
weeren, soo meenense dat sy wel bewaert zijn. 

Doch desen wegh van den Duyvel te dienen, de welcke onder den 
Soudraes ghemeyn is, betuyghde den Bramine, dat den Bramines 
ongheoorloft was ; hy ghevoeldender seer gheringh van. Evenwel 
seyde hy, dat de Bramines dien wegh by het Volck niet en mochten 
misprijsen, noch oock haer af raden. Maer seyde my dat dien wegh 
seer slecht was. Dat dese, wanneer sy sterven, weder werden ghebo- 
ren, ende dickmael herboren ; ende datse in 't leven veel ellende uyt- 
staen, ende datse daer na in de Helle komen ; maer datse, na dat sy 
langhe aldaer getormenteert zijn, daer uyt, vanGodt, verlost werden. ['9i-] 
Doch dat de tijt by na oneyndigh is, diese in de Helle blijven. 

Het XVI. Capittel. 

VVaer door dat de Heydenen tot een goei eynde meynen te 
g her aken. 

Wy hebben voor desen ghenoeghsaem te verstaen ghegeven, dat 
de Bramines na dit leven, een ander verwachten, ende dat 
alleenlijck eenighe, die de onsterffelijckheyt der Zielen loo- 
chenen, ende onder haer voor Godloos ghehouden werden, vanghe- 
voelen zijn, dat het met dit leven van den Mensch een eynde neemt. 
Nu sullen wy gaen ondersoecken (nadien dat sy ghelooven dat na dit 
leven den Mensch, of goet, of quaet, staet te ontmoeten) door wat 
middel sy ghevoelen dat sy tot een goet eynde, nahaerdoot, konnen 
gheraken. 

Sy gelooven dat sy door hare goede wercken daer toe sullen ko- 
men : ende ghelijck de quade, om hare sonden, in de Helle sullen 
gheworpen worden, dat oock soo de goede, door hare wercken, den 



147 

Hemel sullen bekomen, ghelijck dat wel duydelijck blijckt uyt het 
[»920 eerste Boeck van Barthrouherri, van den redelijcken omme-gangh 
Cap. lO. Spreiicke i. alwaer hy seght. Een verstandigh Man wilde 
sich voor de Dewetaes vernederen, doch hy bedacht hem, mits dat 
de Dewetaes dienaers van Bramma zijn : daerom neemt hy voor hem 
eerbiedelijck voor Bramma te vernederen, doch hy bedenckt hem ; 
nadien hy bevont dat Bramma yeder na sijn wercken vergoldt ; ende 
dat het profijt voort-komt uyt de wercken van 't vorighe leven ; en- 
de derhalven acht hy best, dat hy sijne goede wercken danck sal we- 
ten. Ende in de tiveede Spreucke van 't selve Cap. seyt hy : 'tGhe- 
schiet alles om de wercken, daerom doe ick eerbiedigheyt aen de 
wercken. Ende Spreucke 4. Soo ghy in't vorige leven goede wercken 
ghedaen hebt, soo sult ghy krijghen een schoon huys, &c. Ende 
Spreucke 10. Die in 't vorighe leven goede wercken heeft gedaen, 
dien sal het Bosch wesen als een trefifelijcke Stadt, yeder sal sijn 
Vrient zijn, in dese Werelt sal hy overvloet van ghesteenten beko- 
men ; daerom yeder moet besorght zijn voor goede wercken. 

Nadien dese Heydenen ghevoelen datse voor dit teghenwoordighe 
leven, 'twelck sy nu beleven, noch te voren in een ander leven hebben 
geleeft : ende dat het ghene dat haer in dit leven ontmoet, 'tzy goet, 
ofte quaet ; dat het is een loon, ofte straffe, van de wercken van 't 
voorighe leven ; ghelijck oock uyt de vorighe spreucken ghenoegh- 
saem blijckt. Welck ghevoelen daer uyt vloeyt, om datse voor ghe- 
wis ende seker houden, dat de Zielen in de Lichamen, tot straffe der 
sonden, zijn ghesonden, ende dat het Lichaem voor de Ziele, om der 
sonden wil, is als een Karcker, ende ghevangen-huys. Soo houden 
sy 't oock daer voor, dat niemant om sijn goet doen, in desen leven, 
eenigh goet ontmoet ; maer dat hier yeder moet draghen de straffe 
der sonden van 't vorighe leven. Doch in 't ander leven sal, die goet 
[193.] in dit leven gedaen heeft, na sijn wercken, volghens haer meyninghe, 
oock loon ontmoeten. Doch al-hoewel datse seer weynigh raet sien, 
om door hare goede wercken den VVeincontam, (ghelijck de ghe- 
leerde spreken, van 't ghemeene Volck weet maer van den Surgam) 
dat is, den Hemel, de plaetse der eeuwighe ghelucksaligheyt, te be- 
komen, overmits datse weten dat die alleenlijck is voor dien ghenen, 
de welcke ten vollen ghetrouwe dienaers van Vl'istnou, ofte Esiva- 
ra, zijn gheweest : ende in haer in 't gemeen niet en vinden die vol- 
maecktheyt, welcke daer toe noodigh is, ende vereyscht wert : der- 
halven spreken sy veel van verghevinge der sonden, ende hebben 
verschevden middelen bedacht, ende verdicht, waer door dat de rey- 



ninghe van de sonden, ende de verghevinghe van misdaden, te be- 
komen souden zijn, de welcke wy in 't vervolgh distinctelijck aen 
sullen vvijsen. Nochtans zijnder oock onder haer seer verwaende 
Luyden, de welcke voor-nemen meer te doen, dan sy, volgens den in- 
hout van den Vedam, ghehouden zijn; ende noch volmaeckter van 
leven te willen zijn, dan den Vedam haer op leyt. Welcke Luyden 
eenighe eyghen-willighe ^) diensten op haer nemen, ende meynen 
door de selve een grooter staet, ende heerlijckheyt, hier na te beko- 
men. Soodanighe Luyden heb ick verscheyden ghesien, welcke ha- 
ren Godt meynden te behaghen met dingen, die in plaetse datseeen 
schijn van wijsheyt hadden, met recht voor dwaesheyt mochten ghe- 
houden werden. 

Het XVII. Capittel. 
Van eenighe eyghen-willighe dwase Gods- diensten. 

Onder die ghene die door eyghen-willighe diensten een onghemey- 
nen ende seer hooghen staet in den Hemel meynen te bekomen, 
is oock onder andere gheweest den Brajnine^ de welcke ick in 
't jaer 1640. den 17. lanuarij, \mhtt Pagodeken vasiParvati^'twé.cV. 
op 't pleyn staet van de Pagode van Esivara, gesien hebbe ; de welcke 
sijn Lichaem op de volgende maniere tormenteerde. Hy onthielt hem 
van alle ordinare spijse ; ende nutte alleenlijck wat Soete-melck, ende 
eenighe Vruchten, doch seer weynigh : hy sadt den gantschen dagh, 
sonder sijn plaets te veranderen : hy leyde sich noyt ter neder om te 
slapen ; maer sliep altijts sittende ; waerom hy oock t' elcken ont- 
waeckte, nadien hy, soo wanneer hem den slaep gantsch overviel, 
niet over eynde en konde blijven. Ghestadigh sat hy binnens mont en 
prevelde de duysent namen van Eswara ; hy hadde by hem het Beelt 
van Eswara staen, 't welck hy met Bloemen vercierde; hy stacker 
een Lamp voor op ; hy Wieroockte het : ende soo hielt hy hem, met 
dierghelijcke dingen, den gantschen dagh besich. Wanneer hy de ghe- [194.] 
woone Ceremoniën ontrent het Beelt hadde verricht, soo rechte hy 
hem op, ende gingh op sijn hooft staen, soo recht ende onbeweegh- 
lijck, als een pael, 'twelck soo langh duerde, dat het scheen onmo- 
ghelijck te zijn, dat een Mensch soo langhe op sijn hooft soude kon- 
nen staen, ende bysonderlijck hem soo weynigh bewegende. Ende in 
dier voegen staende dede hy sijn ghebedt. Dit verricht zijnde, ghingh 



i) d. i. „uit verstoktheid voortkomende' 



149 

hy weder op sijn ghewoone plaets sitten, ende prevelde, ende mom- 
melde, wederom binnens monts als voren, ende Wieroockte 'tBeelt 
van Eswara, ende bestroyde het met Bloemen : dit ghedaen zijnde, 
quam hy na buyten op 'tpleyn van d^ Pagode ,d.\vidiGï t\vQQ Bambou- 
st'H, hebbende de lenghte van onse Sparren, waren op-ghereght; en- 
de een over dwers ; in voeghen dat het was als een galghe ; daer aen 
hingen twee touwen met stroppen : ende recht daer onder haddede- 
sen Bramine een viercanten kuyl ghegraven, ende hadde daer een 
vyer in ghemaeckt ; soo wanneer dit vyer wel door-brande, leyde hy 
aen weder-zijde van 't vyer eenigh Hout, ende na dat hy twee of drie- 
mael om dit vyer, (de rechter-hant uyt eerbiedigheyt na 't vyerghe- 
keert zijnde) hadde ghegaen, viel hy soo dickwils ter aerden voor het 
vyer, als hy daerom gegaan hadde : ende op staende, klam hy langhs 
de touwen, ende stack sijn voeten door de stroppen der selve, ende 
liet sijn hooft na om leegh, over het vyer hangen ; ende hingh daer 
over en slingerde met sijn aenghesicht door de vlamme; ende al 
slingerende, stoockte hy het vyer, met het Hout dat hy daernevens 
hadde gheleyt ; ende dit duerde ontrent een half ure ; ende doen 
quam hy af, ende eens om het vyer ghegaen hebbende, gingh hy na 
binnen, ende sette hem ter plaetse daer hy te voren gheseten hadde, 
ter neder, ende begaf hem tot de vorighe gheseyde Gods-diensten 
ontrent het Beelt van Esuara. Dese, de welcke wy nu verhaelt heb- 
ben, waren de ghewoone, ende ordinare Gods-diensten, met welcke 
desen Brajnine hem gheduerigh besigh hielt, ende waer mede dat hy 
al sijn tijt versleet. Den Bramine Pad^nanaba seyde, dat hy dat niet 
en dede om den Hemel te bekomen, nadien hy hem van dien al 
gantsch versekert hielt ; macr om in den Hemel een meerder, ende 
heerlijcker, staet te verwerven. Doch den Bramine Damersa, de 
welcke oock de actiën van desen Bramine hadde ghesien, seyde, dat 
hy het daer voor hielt dat hy soo heyligh niet en was, als hy hem 
wel gheliet ; om dat hy hem niet en hielt in eensaemheyt, ofte op 
eenighe heylige plaetse, als in ^'itzj'z, ofte dierghelijcke: ende dat het 
was tegen de wijse der Heyligen, datse so langh op eene plaets wa- 
ren, ende met namen, op een plaets die niet heyligh en was : want het 
de maniere der selve is, dat sy in onheylige plaetsen niet langer dan 
een nacht verblijven, ende haer reyse spoeyen, om op een heylighe 
[195.] plaetse te zijn, op dat sy niet in een onheylighe plaetse en mochten 
komen te sterven, ende schade aen haer Ziele te lijden. 

In 't jaer 1641 . in Februario, hebbe ick een Man ghesien, de welcke 
met een ysere kraegh om sijn hals gingh van vier-en-twintigh pont 



I50 

swaer ; ende was in forme ven een heek, vier voeten in 't vierkant. 
Hy hadde beloften ghedaen van daer mede te sullen gaen, sonder de 
selve af te legghen, tot dat hy een groote somme gelts met aelmoes- 
sen soude versamelt hebben, om daer mede een Gods-huys, ofte 
dierghelijcke, te bouwen. 

Korts daer na hebbe ick ghesien twee logij's, met groote sware 
ysere ketens aen haer beenen ; sy wierden van haer ghedraghen op 
haer schouders, ende een deel sleepte noch achter na. 

In'tjaer 1641. in Augusto, hebbe ick een persoon ghesien, de 
welcke gingh op Sirippou, dat is, houte klompen, de welcke vol 
scherpe ysere pinnen waren ; soo dat het te verwonderen was, hoe 
dat de Man daer op gaen konde. Wanneer hyse aen dede, viel hy te 
voren op der aerden met ghevouwen handen. 

Noch heb ick een Man ghesien, die hem selven, onder een Boom, 
met een ysere kettingh aen sijn Been, hadde laten vast maken, met 
op-set, om sijn leven aldaer te eyndighen. 

Dusdanigen eygen-willige Gods-diensten, die den Vedam der Hey- 
deneii selfs niet en melt, zijn dickmaels te sien, ende werden van de 
Heydeneti ter hant ghenomen, met insicht, opdatse meer als gemeen 
in den Hemel souden zijn. 

Het XVIII. Capittel. 

Van de middelen door welcke dese Heydenen verghevinge der 
souden ineynen te bekomen. 

Overmits dat de Bramines weten dat de sonde een hinder-pael is, 
om tot de Hemelsche ghelucksaligheyt te komen. Ende nadien 
datse in haer niet en vinden de gerechtigheyt diese begrijpen 
dat noodigh is om tot Godt te genaken, soo hebbense verscheyden 
middelen verdicht, waer door datse de verghevinge der sonden, ende [196.] 
de reynigh-makinge, ghelooven te bekomen. 

Ten eersten, stellen sy onder de middelen daer toe dienende, de 
hey lighe plaetsen. Daer houden sy veel van, ende ghelooven dat de be- 
soeckingen der selven haer seer profijtelijck is, ende dat het oock seer 
saligh is, in soodanighe heylighe plaetsen te sterven. Waerom oock 
de logijs, ende alle die ghene, de welcke onder haer voor heyligh 
ghehouden willen werden, ende professie van een heyligh leven 
doen, als daer zijn de Sanjasijs, Avadoutas, ende diergelijcke, die en 
sullen, ende en moghen oock in die plaetsen, die niet heyligh en zijn, 
niet woonen, noch daer langer dan eenen nacht in vernachten, maer 



moeten daer toe haer bevlijtighen, datseindeheyligheplaetsenghc- 
raken. 

De befaemste plaetsen die een bysonderen naem van heyligheyt 
hebben, zijn Ayot-Ja, Matura, Casi^ Canje, Awentacdpouri, Dwara- 
weti ') : Den Brafnine ghetuyghde dat dese seven plaetsen de alder- 
heylighste waren dieder in de Werelt zijn. Van dese wetense veel te 
seggen. Sy segghen dat alle die in (7<a:i'/ sterven, dat die oock op staen- 
de voet na den Hemel gaen, 'tzy Mensch, ofte Beest. Doch dat die 
ghene, de welcke in een ander der gheseyde plaetsen sterven, dat 
die in de plaets van Branuna gheraken, alwaer sy een sekeren tijt 
zijn, ende daer na komen de selve wederom na dese Werelt, ende va- 
ren in't een ofte 't ander Lichaam. Maer soo wanneer de selve haren 
tijt hier op de Werelt hebben uyt-gheleeft, ende ander-mael sterven, 
dat sy dan in den Hemel selfs gheraken, ende noyt na dese Werelt 
wederom en keeren. ^y seggen oock dat het voor de slechte Luyden 
ghenoegh is, om te recht te gheraken, datse in die heylighe plaetsen 
sterven, na dien dat de heyligheyt der plaetse haer te rechte brenght. 

Doch staet te weten dat dese plaetsen, die na haer voor-gheven 
heyligh zijn, haren Circkel hebben, binnen welcke dat hare heylig- 
heyt besloten is, in welcke die ghene die sterven het gheseyde voor- 
deel tot hare ghepresumeerde saligheyt bekomen. Den Circkel van 
alle en is oock niet even groot. Den Diameter van Casi, is een quart 
van een mijle. Sommighe hebbender een van twaelf mijlen, als y^^ö/- 
ja. Ende soo den eenen meer, den anderen minder. Maer of het wel, 
na haer mcyninghe, saligh is in die plaetsen te sterven ; soo en ver- 
[197.] magh evenwel niemant, uyt begeerte ende verlanghen na de salig- 
heyt, aldaer hem selven het leven benemen. Maer dit is alleen ghe- 
oorloft t^Prayaga 2), waer van wy hier na oock ghewagh maken sul- 
len. Sy houden het daer voor dat die ghene de welcke in een ander 
plaets sijn leven sich selven soude benemen, alware het oock uyt een 
verlanghen na de saligheyt, dat die, in plaets van den Hemel te be- 
komen, in de Helle gheraken soude. Eer wy verder gaen, sullen in't 
korte aenwijsen waer dat de gheseyde seven plaetsen ghelegen zijn. 

Ayot-ja 3) is noort-waerts, twaelf mijlen van Casi^ anders oock 



1) De z e V e n heilige steden worden in het volgende vers genoemd : 
ayodhyS, mathura, ma.ya, kan, ktincir, avantika] 
puri, dvUravati caiva saptaitu moksadayikahH 

MSyS of Gays in BihSr is dus door Rogerius vergeten, doch vgl. infra pag. 308 (ed. princ). 

a) PraySga, bedevaartsoord aan de confluentie van GangS en VamunS, in de nabijheid 
van AUahabad. 

3) Thans Oudh. 



152 

ghenoemt VVaranasi, waer van hier na oock ghcwa^ ghemaeckt 
sal werden. Te deser plaets is VVistnou, onder den naem van Ram- 
ma, gheboren, ghelijck Cap. 3. gheseght is. 

Matura ») is dicht by Agra ; alwaer den grooten Mogols\]n Hof 
hout. Te deser plaets, seggense, dat VVistnou, onder den naem van 
Kristna, is geboren gheweest. 

Casi, 'twelck oock VVaranasi 2) ghenoemt wert, leyt 'm Bengala, 
aen de Rivier Ganga, twaelf mijlen van 't genoemde ^jV^Z-y^:, ende 
twaelf mijlen v an Preyaga (dit Prej^aga leght tvvaelf Heydensche mij- 
len hoogher de Riviere Ganga op, dan het beroemde Casi, nader de 
Stadt Agra. Ende daer loopen drie spruyten van de Riviere Ganga 
in malkanderen : ende ter plaetsen daer dit gheschiet, houden sy het 
Water seer heyligh, ende ghelooven dat sy, daer in stervende, door 
de heyligheyt van dit Water, van alle hare sonden ghesuyvert wer- 
den.) Dese plaets is onder de Heydenen seer gheroemt, ende in groote 
achtinghe, 'twelck niet te verwonderen en is, overmits dat ghelijck 
wy boven gheseght hebben, alle die ghene die daer sterven saligh 
worden. De reden waerom dat sulcks ghebeurt, is, om dat Eswara, 
na het segghen van den Vedam, gheseght heeft, dat die plaetse soo 
heyligh soude zijn ; ende oock om dat Eswara de Luyden, alsse op 
*t sterven leggen, in 't rechter oore in-blaest: ende door dese middel 
soudense van hare sonden gereynight werden. Dit en ghebeurt niet 
alleen den Menschen, maer oock aen de Beesten. Daerom en soude 
oock aldaer noch Mensch, noch Beest, op de rechter oore sterven, 
maer alleen met de slincker oore na de Aerde ghewent. Ende alware [198,] 
het dat yemant op de rechter oore lagh, evenwel sal hy hem, soo 
wanneer dat de doot nadert, ende eer dat hy denGheestgheeft, hem 
selven met de rechter oore na boven toe wenden. De Bramines ma- 
ken de Luyden wijs dat dit selve noyt en mist. Ende tot bewijs van 
dese saeck, verhalen sy een sekere historie, ende seggen dat het op 
een tijt gebeurt soude zijn, dat den grooten MogoldW. gehoort heb- 
bende, de waerheyt daer van heeft willen ondervinden ; ende alsoo 
hy een Paert hadde dat op 't sterven lagh, heeft het selve de vier voe- 
ten doen binden, ende op sijn rechter oor laten legghen, met de slinc- 
ker na om hoogh, op dat het alsoo sterven soude. Maer sy seggen, 
dat soo wanneer het Paert den geest gheven soude, dat de touwen 
aen de voeten aen stucken bersten, ende dat het Paert sich om-keer- 
de. Dit hielt den Bramine, die my dit verhaelde, voor een waerach- 

i) Mathura, thans Muttra, aan den rechter YamunS-oever. 
2) Thans Benares. 



153 

tighe saeck. Sy maken malkanderen oock wijs, dat de Lichamen der 
gener die in Casi sterven, steen worden. 

Canje, ofte Cansjewaram '), is een groote Stadt in het Coningrijck 
van Carnatica seer wel bekent. Dese Stadt heeft seer veel Pagoden. 

Awentecapotiri, oite Awentetitica =^), is een Stad noort-waerts van 
't genoemde Agra ghelegen. 

Dwaraca, ofte Divareweti, is een plaetse die by Suratte voor desen 
heeft gheleghen, doch het Lant daerse lagh is van deZee weghghe- 
nomen. Ende daer ter plaets soude A'r?>/;?^ ghestorven zijn, wiens 
Lichaem, na haer seggen, als het na des Lants wijse branden soude, 
van de Zee wegh ghenomen, ende tot Sj'angerndta, ofte Prousóta- 
mai 3), ghelegen by Bengala, ghedreven soude zijn. Om weicke reden 
oock de Pagode Sjangernata voor seer heyligh ghchouden wort. Sy 
maken malkanderen wijs, dat de Lichamen van die ghene die daer 
sterven, droogh worden als drooghe Visschen, ofte stocken. Den 
Bx2im\ne Padmanaba seyde dat aldaer een Bramine, uyt de hant van 
een Soudra, in de Pagode, soo wanneer hy het de Pagode heeft op- 
geoffert, eten magh : ende dat hy niet en magh seggen, dat het onreyn 
is; ofte indien hy het dede, datter wormen uyt sijnen mont soude 
komen ; het welck een bysondere saeck is, ende gantsch tegen de 
wijse ende maniere der Bramines. Want 't is soo verre daer van daen, 
dat de Bramines op andere plaetsen, uyt de hant der Soudraes eten 
souden, dat selfs de selve haer niet aenraken en moghen, of sy wer- 
dender onreyn door, ende moeten haer wasschen. Sy dragen oock 
doorgaens, ghelijck wy voor desen geseyt hebben, het kruyt Toleje 
[199] in hare ooren, tot een remedie teghen de onreynigheyt die sy moch- 
ten bekomen door het aenraken der Soudraes. 

Ten tweeden, en is niet alleen het besoecken der gheseyde plaet- 
sen, na haer ghevoelen voor de Menschen dienstigh, ende voor haer 
Zielen seer nut. Maer sy schrijven oock de heyligheytdeser plaetsen 
soo veel krachts toe, dat het simpelijck noemen van dien, den Men- 
sche, tot verghevinge der sonden, dienstigh soude zijn. Daerom oock 
de groote personagien die van eenigh achter-dencken zijn, ende na 
de verghevinge der sonden trachten, voor een ghewoonte hebben, 
alle morghen aen dese plaetsen te gedencken, ende die als een ghe- 



i) K5nci(Kancï), thans CoDJeeveram. 

2) A vantika is dezelfde stad als Ujjayinï (thans Oujein), de residentie van Koning Vikra- 
mSditya. 

3) d. i. Puru§ottama(-k$etra) in Orissa, waar zich de beroemde tempel van JagannStha 
bevindt. 



154 * 

bedt op te lesen. ^Isoo sy het daer voor houden dat het selve haer 
tot verghevinge der sonden dienstigh is. Soo datter oock middel is 
voor die ghene die het niet ghelegen en komt na Cast, ende de andere 
gheseyde plaetsen, te trecken, ende die te besoecken, om voor-deel 
ende nuttigheyt tot verghevinge der sonden, door de heyligheytder 
selve, te bekomen. 

Ten derden, is oock, na haer ghevoelen, om verghevinghe der 
sonden te bekomen, dienstigh, het vieren der Feesten. Dat dit soo is, 
hebben wy verhaelt Cap. 12, dat de Smaertaes, ende Seiviaes, door 
het vieren van het Feest Tseweratre in de Maent Februarius^ ver- 
wachten de verghevinghe van alle hare sonden. Ende oock de VVeist- 
nouaes, ende Sotidraes,, door het houden van het YtestAnantaPad- 
inanaba iiratan. Behalven dese zijnder eenighe andere meer, door 
wekkers houden sy ghelooven, de verghevinghe harer sonden te be- 
komen. 

Sy hebben oock verscheyden middelen uyt-ghevonden, waer door 
datse meynen dat de reyniginge harer sonden bekomen kan werden. 
Behalven dat dit te bekomen soude zijn door het besoecken van eeni- 
ghe heylige plaetsen, soo meynense oock dat sy dit konnen bekomen 
door haer Lichaem met Water te wasschen ; 't welck sy ghelooven 
dat tweesins kan gheschieden, of met zout, ofte met soet Water. 

Doch wanneer wy segghen dat sy meynen dat de reyninghe harer 
sonden door 't wasschen met zout Water te bekomen soude zijn ; soo 
en moet niemant meynen dat sy alle zout Water die kracht toe- 
schrijven, ende dat oock altijts het zout Water in sich die kracht 
hebbe, dat het den Mensche soude konnen reynighen van sijne son- 
den. Neen : 't Is daer verre van daen : want sy ghelooven dat het zout 
Water in sich selfs onreyn is. De reden is, om dat het Pis is. Sy seg- 
ghen I) dat de Zee eertijts niet zout is gheweest ; maer dat het ghe- 
beurt is dat eenen Agastea, een seer klein Manneken, niet grooter als 
eend uym (sommighe segghen dat hy niet grooter en is dan het voor- 
ste lidt van een duym) doch seer heyligh, welck van den beginnen der 
Werelt is gheweest, ende, na dat haer fabels melden, tot den eynde 
des Werelts wesen sal. Dat den sel ven eens wandelende langhs de Zee- 
strant, van de Zee, om dat hy soo kleyn was, bespot, ende uytghe- 
lacchen is geweest ; waer over dat hy soo vergramt soude zijn ghe wor- 
den, dat hy, by sijn gedaen belofte, soude hebben ghesworen, dat hy 't 
de Zee betalen soude; ende heeft derhalven de Zee, als een druppel, in 

1) Het verhaal, dat Agaslya (pUaèdhi) den Oceaan ledigdrinkt in MBh. III. 105, 106. 



155 

sijn hant doen komen , ende de sel ve in-gheslockt. 'tWelck gheschiedt 
zijnde, souden deDe'i-'etaes seer verlegen zijn gheweest,endegheseyt 
hebben, dat hy om soo een gheringhe saeck soo seer niet en behoorde 
vertoornt te zijn, maer dat hy behoorde te ghedencken, wat profijt 
datse van de Zee hadden ; waerom sy op hem versochten. dat hy de 
Zee wederom wilde gheven. Op dit ernstigh versoeck der Dewetaes, 
soude Agastea de Zee hebben uyt-ghepist ; ende daerom souse brack, 
ende onreyn zijn. Maer Godt soude gheseght hebben, datse op sekere 
tijden reyn soude zijn, ende bequaem om hem daer in te wasschen. 
faoi.; Volghens haer ghevoelen is de Zee reyn op den Saticramanam, 
't welck is den eersten dagh van yeder Maent. Item als het Ecclipsis 
is ; ende als het Ardhódea, ende Mahódea ») is, dat is, op sekere con- 
junctien der Sterren. 

Anno 1640. den 23. Ianuarij\ drie uren na den op-gangh der Son- 
nen, was het Ardhódea; weshalven menichte van Menschen, niet al- 
leen uyt de Stadt, maer oock die uyt het Lant, na de Zee-kant ghe- 
komen waren, en haer in de Zee gingen wasschen, op datse van hare 
sonden gereynight mochten werden. 

De oorsaeck waerom datter soo veel pelgrimagie werden ghedaen 
na de Pagode Ramtneswara, welck van de Malabaren Ramanata' 
kovil ghenoemt wert, waer van wy voor desen ghewagh hebben ghe- 
maeckt, is niet alleen de heyligheyt der plaetse (want die Pagode 
oock voor seer heyligh ghehouden wert) maer oock om dat sy het 
daer voor houden, dat het Zee- water aen den^ever daer dtst Pagode 
is, altijts reyn is, ende bequaem om sich daer in te wasschen, ende 
van de sonde ghereynight te werden. 

Doch niet alleen en ist dat het zout Water ontrent de Pagode Ram- 
meswara altoos de kracht heeft om de sonde af te wasschen. Maer 
sy schrijven oock het vers Water dese kracht toe; ende met namen 
het Water van de Riviere Ganga, welck haer Water in de Golf o van 
Bengala in de Zee loost. Dit Water schrijven sy een bysondere kracht 
toe 2). Sy ghelooven eenpaerlijck, ende houden 't voor vast, dat die 
ghene, de welcke haer met het Water van dese Riviere wasschen, 



i) Dus op 't oogenblik dat de 2kin öf half boven de kim zichtbaar is, of geheel versche- 
nen is. (?). Dit klopt echter niet met het volgende. 

2) Dit was reeds aan de Portugeesche Missionarissen op 't einde der i6'*«eeaw bekend : 
credunt enim eius unda non corpora modo purgari sed et omne piaculum expiari. Hinc a 
sexcentis haec leucis petitur; et sunt, qui eandem velut merces quasdam peregrinas diven- 
dant. Hac qui paulo ante mortem abluti fuerint, recta se campos Elysios adire putanf.quin 
et post mortem, si in eius ripa corpora deponantur, vel ipsa vel cineres in profluentem obii* 
cianlur', Jarric, Rerum lodic. Thesaurus, vol. I, pag. 693. 



156 

datse ten vollen van hare sonden ghcreynight werden. Ia den Bramine 
Padinanaba ghetuyghde, dat de kracht van dat Water soodanigh 
was, dat die ghene die daer in gingen, al wast oock dat sy gheen lust, 
noch ghenegentheyt en hadden tot de reyninghe van de sonde, dat 
sy evenwel ghereynight wierden. Ende overmits dat de inwoonders 
van Bengala sulck een ghevoelen van dit Water hebben, soo ist dat 
die ontrent de Riviere woonen, voor een maniere hebben hare siec- 
ken, als sy op het uyterste zijn, na de Riviere te brengen, ende met 
het halve Lichaem in 't Water te leggen, op datse van hare sonden 
mochten ghereynight worden ; ende met de andere helft daer buyten, 
op datse niet en souden versmooren. 

Ende nadien de Riviere Ganga niet over al en is, ende vele het 
profijt niet en souden ghenieten 't welck de inwoonders ontrent dese 
Riviere hebben ; ende op datse oock een ghemeynen Afgodt soude 
zijn, ende die verre daer van daen zijn, op haer, oock haer vertrou- 
wen souden stellen, ende door de kracht van dit Water de reyninghe 
harer sonden verwachten. Daerom wert den genen die verre van dese 
Riviere woonen diets gemaeckt, dat soo wanneer sy haer wasschen, 
dat het Water daer mede sy haer wasschen, oock de kracht heeft om 
de sonden af te wasschen, als sy maer aen de Riviere Ganga ghe- 
dencken, ende seggen Ganga Sjanam, dat is, de Ganga wassche my. 

'tGhevoelen van de heyligheyt des Waters der Rivier Ganga; ende 
om dat sy meynen dat dit veel voor-deel ende profijt toe-brenght, soo 
ist dat [sy] het selve Water door de Heydensche Landen wijt ende 
breet, even ghelijck hier te Lande het Spa-water, in potten vervoert 
wert. 

Het XIX. Capittel. 

De redenen waerom dat de Heydenen soo veelwercks van't 
Water der Rivier Ganga maken. 

Om de redenen, waerom de Heydemn soo veel wercks van het Wa- 
ter der Riviere Ganga maken, ende het selve soo veel heylig- 
heyts toeschrijven, bequamelijck te doen verstaen ; sal het noot- 
sakelijck zijn wederom een fabel ^) te verhalen, de welcke ick uyt den 
mont van den Bramine Padnianaba hebbe, om dan te weten, hoe dat 
dese Riviere uyt den Hemel, op de plaets van Dewendre ; ende van 
de plaetse van Deivendre, op der Aerden, ende met namen in Ben- 
gala, alwaer sy haer Water in de Zee loost, gheraeckt is. 

i) Dit is de uit MBh. (o.a. I. 36 vlgg.), Ramayana en andere tekstenalom bekecdemythe 
van de nederdaling van den Ganges. 



157 

Eerst sullen wy aenwijsen, hoe dat dese Riviere G^rt;/^^ uyt den 
Hemel in de plaets van Dt-zm: fidr e ghekomen is. Den Bramtue scyÓQ, 
datter een seker Raetsjasja, ofte Duyvel, ghenaemt Belli, gheweest 
is ; de vvelcke een groote belofte hadde ghedaen aen Eswara. Op 't 
volbrengen van welcke Eswara hem soude hebben toe-gheseyt, dat 
[203.] hy overwinnen soude alle de ghene die hy bestrijden soude. Waer 
over hy seer hooghmoedigh soude gheworden zijn, ende niemant 
verschoont heeft ; maer oock Deivendre, ende de andere Opper-hoof- 
den der onder-hemelsche Werelden aenghetast, ende die overmees- 
tert heeft, ende uyt haer besit gedreven. Waer over datse ditnBram- 
ma klachtigh gheworden zijn. Bramma soude de saeck VVistnou 
aenghedient hebben. VVistnou de klachten ghehoort, ende de sake 
wel in-ghesien hebbende, bevont dat den selven Raetsjasja hem oock 
een ghetrouw Dienaer was. Vont derhalven goet, hem niet door ghe- 
welt, maer door list ende behendigheyt t' onder te brenghen. Om dit 
dan uyt te vvercken, seggense, dat VVistnou inde Wereltghekomen 
is, onder den naem van VVamana, een Bramasari, dat is, jongh 
Bramine. Ende terwijl dat den gheseyden Belli besich was met een 
lagam te offeren, is hy by hem ghekomen, ende versocht van hem 
een aelmoesse : waer op Belli vraeghde wat hy begeerde ? hy ant- 
woorde, drie voeten Lants. 'tWelck hem Belli op staende voet toe- 
stont. Waer op hy begon het Lant af te meten. Hy stelt een voet ter 
neder, ende druckt de selve toX. Patalam, dat is, den Afgront; tot de 
schale van't Ey, daer in dese Werelt, na haer gevoelen (ghelijck wy 
voor desen gheseght hebben) begrepen is. D'andere voet heeft hy 
gheset na om hoogh, ende heeft daer mede alle de boven Werelden 
doordruckt, ende de schale van 't Ey gheraeckt. Doen hy nu den der- 
den voet stellen soude, heeft hy ghevraeght, waer hy dien stellen 
soude ? nadiender nu gheen plaetse meer en was. Doen soude Belli 
gheseyt hebben, setse op mijn hooft, 't Welck hy soude gedaen heb- 
ben, ende den gheseyden Belli met sijn voet tot den Afgront neer 
ghedruckt ; ende aldaer seggense dat hy noch is. Doen vernam desen 
Duyvel dat hy met Godt te doen hadde ; ende badt hem dat hy sijn 
hooghmoet hem vergheven wilde. Waer op VVistnou hem soude 
gheantwoort hebben ; al-hoe\vel ghy hier zijt, soo sult ghy nochtans 
hier soo wel zijn, dan of ghy by mijn in den Hemel waert. Ende soo 
is hy dan daer ghebleven. Doch den Brajnine seyde, dat soo wan- 
neer VVistnou sijn voet na om hoogh sette, dat hy niet alleen de 
schale van 't Ey der Werelt en heeft gheraeckt, maer dat hy met 
sulcken kracht die gheraeckt heeft, dat de schael scheurde; ende op 



158 

staende voet soude het Water, daer dit Ey in drijft (welck Water sy 
segghen dat Godt selfs is) daer in hebben konnen loopen. 't Welck 
Bramma siende, die oock in 't selve Ey sijn plaetse hebben soude, 
heeft sijn V^at ghenomen ende het Water daer in ghevanghen, ende 
de Voeten van VVistnou daer mede ghewasschen. Doch de reste 
soude, als een Riviere, na de plaetse van Dewendre geloopen zijn. En- 
de overmits dat de Riviere Ganga in de plaetse van Dewendre ghe- 
loopen soude hebben, eerse op de benedenste Werelt is ghekomen, 
wertse noch ten huydigen daghe van den Bramines Surganadi, dat f^°4-] 
is, Hemelsche Riviere ghenoemt. 

Wy hebben gheseght op wat maniere dat, na haer verdichten, de 
Rivier Ganga in Dewendre-locon ghekomen zy. Nu sullen wy voort 
aenwijsen, hoe dat sy op der Aerden soude gheraeckt zijn. 

't Is ghebeurt, seyde den Bramine Padmanaba, dat een seker Set- 
trea, ghenaemt Sdgara lackrawerti {lackrawerti beteyckent een 
Keyser) een Heer van seer groot vermogen ; voor-ghenomen hadde 
een lagam, dat is, Ofiferhande, van een wit Paert te doen. 't Welck na 
de verklaringe van den Bramine, een groote saeck is. Een saeck die 
niemant hem en kan onderwinden te doen, of hy moet van seer groot 
vermoghen zijn ; ende hem versekeren dat niemant machtigh en is 
hem het selve te verhinderen. Waerom dat huyden ten daghe dit 
laganiy na 't seggen van den Bramine, niet en wert ghepleeght. Want 
niemant en derft sich praesumeren van sulcken macht ende vermogen 
te zijn. Die dit lagam voornemens is te doen ; eer hy 't doet, stiert hy 
het Paert in alle Landen, met een Brief aen de staert, in welck ghe- 
schreven staet den naem van den Persoon die voor-ghenomen heeft 
het lagam te doen ; ende ghemelt wat macht datter na het Paert 
volght : ende wert ghevraeght offer yemant is, die het Paert derft op- 
houden ? 'twelck indien yemant doen wil, die moet hem suffisant be- 
vinden, om de macht die na het Paert volght, te wederstaen. Doch 
indien dat gheschiet, ende de macht die 't Paert volght, wert versla- 
ghen, soo is het lagam te niet. Maer indien niemant het Paert op en 
hout, soo heeft het lagam ter bestemder tijt sijnen voort-gangh. De 
Heere die dusdanighen lagam, als gheseyt is, voor-ghenomen hadde, 
hadde veel Vrouwen, ende by de selve tsestigh duysent Kinderen. 
Het Paert uyt-ghesonden hebbende, heeft dese 60000. ende noch 
meer macht daer by, het Paert na-ghesonden. Niemant heeft haer 
wederstant gheboden, maer sy hebben yeder een veel overlast ghe- 
daen. Dewendre den hooghmoet van dit Volck bemerckende, heeft 
het Paert heymelijck wegh ghenomen, ende verborgen onder de se- 



159 

vende Werelt, achter een seer heyligh Man '), een devotaris van 
VVistnou, ende aldaer heeft hy 't ghebonden. Sy het Paert missen- 
de, gingen het over al soecken, doch en konden het nergens vinden, 
'tis daer na ghebeurt dat een Akasazuani, dat is, een swervenden 
L20S-J Geest, aen haer ontdeckt heeft waer dat het Paert was. Sy hebben 
middel ghesocht om aldaer te gheraken, doch en vonden geen wegh 
om in de sevende Werelt te komen. Maer eyntlijck is besloten, dat 
yeder van haer aan 't graven soude gaen. Doch soo wanneer het gat 
diep wiert, en wisten sy gheen raet om d' Aerde na boven te dragen, 
soo hebbense de selve op gheslockt ; ende op dat sy de selve te beter 
door souden konnen swelgen, hebbense Water daer op ghedronc- 
ken; ende door dat middel soudense eyntlijck aldaer ghekomen zijn, 
alwaer het Paert was ; ende hebben dat achter eenen Heyligen ge- 
bonden gevonden. Sy weynigh denckende wie dat ghedaen hadde, 
ende meynende dat dien Heylighen dat soo beschickt hadde, hebben 
sy hem aenghevat, ende dapper gheslagen. Den Heylighen de sla- 
ghen voelende, is in toorn ontsteken, ende seyde tot haer ; dit hebt 
ghy-lieden onbedachtelijck gedaen, ende soo ick een getrouw die- 
naer van VVistnou ben, soo sult ghy alle tot assche worden; ende 
het gheschiede op staende voet. Dese omghekomen zijnde, soo soude 
het ghebeurt zijn, dat den Soon van den oudsten Soon 2), die hooft 
was over het uyt-gesonden Volck, sijn Vader sou sijn gaen soecken, 
ende den wegh die de vorige ghegraven hadden, ghegaen zijn ; ende 
oock in de sevende Werelt by den Heyligen ghekomen zijn, alwaer 
hy het Paert, met het Volck dat tot assche gheworden was, ghevon- 
den soude hebben. In soodanigen gestalte het daer vindende, soude 
hy ootmoedelijck aen den Heyligen hebben versocht, hem openinghe 
te willen doen, waer sijn Vader ghebleven was. 't Welck hy gedaen 
heeft, ende de gantsche saeck ontdeckt ; ende verstaen dat alle de 
Zielen verloren waren, ende Duyvels gheworden. Waer op hy den 
Heyligen soude ghevraeght hebben, hoe die Zielen behouden kon- 
den werden? ende tot antwoort hebben ontfangen, datter geen mid- 
del en was ; of ten ware dat de assche door het Water van de Riviere 
Ganga nat kondeghemaeckt werden : ende dat sy door dat middel in 
de plaets van Dewendre geraken souden. Desen gheseyden Soonssoon 
dit verstaen hebbende, nam het Paert, ende gingh daer mede na sijn 
Groot-vader, aen den wekken hy alles datter ghepasseert was verhaelt 
heeft ; ende heeft aen hem verlof versocht om eenigh middel ten goede 

x) n1. Kapila. 

2) nl. Ai!i:^umant, zoon van Asamaflja. 



i6o 

van sijns Vaders Ziele ter hant te nemen. Daer toe verlof verkreghen 
hebbende, heeft aen VVistnou een groote belofte ghedaen, inde 
welcke hy tot de dertigh duysent jaren volhart heeft, ende is ghe- 
storven, tot sijn voornemen noch niet gheraeckt zijnde. Daer na heeft 
sijn Soon de selve belofte aenghevaert, ende daer in oock tot de der- 
tigh duysen jaren volhart, ende is oock ghestorven, sonder dat hy ten \.^^- 
eynde sijns voornemens ghekomen was. De derde heeft dierghelijcke 
ghedaen : ende dertigh duysent jaren oock in de belofte verslijtende, 
is oock onverrichter sake ghestorven. Eyndelijck soo heeft oock de 
vierde, Bagireta ghenaemt, de vorighe belofte aenghevaert. Ende 
na dat hy thien duysent jaer daer in besigh hadde gheweest ; soo ist 
dat VVistnou, nu hondert duysent jaren in de belofte versleten zijn- 
de, eyndelijck beweeght is gheworden om aen Bagireta de toe-seg- 
gingete doen, dat hy hem gheven soude het ghene hy soude begee- 
ren. Bagireta soodanighe belofte ontfangen hebbende, versocht dat 
het Water van de Riviere Ganga, sijn Gheslacht, dat tot asschewas 
gheworden, ter saligheyt nat maken mochte. VVistnou heeft het 
hem toe-ghestaen. Doen versocht Bagireta aen de Rivier Ganga, dat 
sy vallen wilde ter plaetse daer hy begeerde, ende datse hem navol- 
ghen soude waer hy henen gingh ; het welck hem wiert toe-ghestaen. 
Ende daer op versocht hy datse vallen souden op den Bergh Chim- 
mawontam, verre om den Noort ghelegen. Doch desen Bergh soude 
daer op gheseyt hebben, dat sy dien last niet en konde draghen, maer 
dat alleen Esivara dat vermoghen hadde. Doen versocht Bagireta 
aen Eszvara het selve ; de welcke hem beloofde dat hy de Riviere 
Ganga op sijn hooft ontfanghen soude. Doch de Rivier, segghense, 
dacht, indien den Bergh Chimmawontani niet sufifisant en was om 
het uyt te staen, dat sy op haer nederdaelde ; dat oock Eswara niet 
vermogens ghenoegh daer toe hebben en soude. Sy is derhalven uyt 
Dewendre locon neder ghevallen op't hooft van Eswara, met voorne- 
men om hem te verpletteren. Doch Eswara bewust zijnde den hoogh- 
moet, met welck de Rivier Ganga neder-daelde, ontfanght haer ; 
maer verleende haer geen wegh om voort te loopen, maer hy hieltse 
op sijn hooft staen. Bagireta het gheruysch van't Water hoorende, 
doch geen Water vernemende, badt aen Eswara dat hy doch aen 
de Riviere een passagie wilde vergunnen ; 'twelckhy dede ; ende sy 
is ghevallen op den Bergh Chimmawontani, ende van daer op de aer- 
de, ende is den gheseyden Bagireta ghevolght. Sy seggen dat de Ri- 
vierein'tvoort loopensoudeontmoethebbeneensekerHeilighMan'), 

I) nl.Jahnu. 



i6i 

die met vieren van't lagam besich was ; ende soude met haren vloet 
alles wegh hebben ghenomen dat den geseyden Heylige tot het vie- 
ren van den lagam toe-ghestelt hadde. Waer over dat dien Heyligen 
Man seer verstoort is geworden ; ende heeft geseyt tot de Riviere ; 
komt in mijn hant. Ende 't soude gheschiedt zijn ; ende hy soude de 
Riviere hebben ingheslockt. Doen stont Bagireta weder verset, ende 
met nieuwe droefheyt. Ende hy badt den Heyligen dat hy de Ri- 
viere weder wilde gheven. Doch den gheseyden Heyligen over-leyde 
[207-1 hoe dat hy dat bequanielijck soude konnen doen, ende de Rivier haer 
heyligheyt niet en soude verliesen. Hy dacht indien dat hyse uyt 
piste, dat de Heyligheyt van de Riviere vergaen soude. Indien hyse 
uytspouwde, dat oock het selve soude ghebeuren. Derhalven vont hy 
goet dat hyse uyt sijn Dhye i) soude laten vloeyen ; 'twelck ghe- 
schiede. Ende heeft daer van den derden naem ghekregen, ende wert 
noch huyden op den dagh van de Bramines lennadi ghenoemt. 

De Riviere uyt de Dhye van den Heyligen gheloopen zijnde, is tot 
Bengala Bagireta na ghevolght, alwaer sy haer in veel ende verschey- 
den spruyten verspreyt heeft, ende is geloopen over de tsestigh duy- 
sent Menschen die tot assche waren gheworden, ende sy zijn leven- 
digh ghevorden, ende hebben Bagireta grooten danck gheweten 
over den dienst die hy haer gedaen hadde, ende sy zijn op-ghevaren 
na de plaets van Dewendre. 

Ter oorsaeck dat dese Riviere Ganga Bagireta in manieren, alssy 
verhalen, ghevolght soude zijn, soo heeftse de vierde naem 2) ghe- 
kregen, ende wert Bagireti genoemt. Doch den gemeensten naem is 
Ganga ; ende wert ordinaris by de onse de Riviere 6^ö:«^^j- ghenoemt. 

Hier hebje de reden van de Heyligheyt der Riviere Ganga ; ende 
waerom datse in sulcken groote estime ende achtinghe is. Nament- 
lijck om datse, na haer voor-gheven, van 't Water is, 'twelck Godt 
selfs is ; ende datse van den Hemel is neder-ghedaelt ; waerom datse 
oock de selve een Hemelsche Riviere noemen. Ende of dit alles steunt 
op seer onghefondeerde fabulen, soo houden sy het nochtans voor 
waerachtigh, ende zijn daer niet af te brengen ; ende gheloovent, mits 
dat haren Vedam, dat is, haer VVet-boeck, dat ghetuyght. 



1) Uit zijne ooren, volgens Ram. I. 43. 38. 

2) De namen zijn : GahgS, HaimavatI, Jahnavi en BbSgIrathi. 



l62 

Het XX. Capittel. 

Wat middel dat sy voor die ghene, de welcke de gheseyde middelen 
niet en hebben ter hant gkenomen, ghebruycken, 

Wy hebben hier voren aenghewesen dat de Heydenen ghevoelen, 
datter middelen zijn om verghevinghe der sonden te bekomen. 
VVy hebben oock verhaelt welcke dat de selve souden zijn. 
Maer wat raet voor die gene. die de selve niet en hebben in 't werck 
ghestelt; ende ghestorven zijn ? nadien het een yeder nietgheleghen 
en komt, ende oock niet mogeljck en is, na Casi^ ofte Ranimeswara^ 
ofte eenighe andere heylige plaetsen te reysen. Ende overmits dat 
oock sommighe soo veel nadrucks niet en hebben, noch soo veel om 
't eynde en dencken, dat sy dagelijcks in den morgen-stont, deseven 
principale heylighe plaetsen souden noemen, om de verghevinge der [208.] 
sonden te verkrijghen. Om dat oock de sulcke niet verleghen en sou- 
den raken, soo ist, datse oock middel uyt-ghevonden hebben, waer 
door dese te recht gheholpen konnen werden. Want sy ghevoelen dat 
door de Vrienden, ende door dien die hier noch in desen leven zijn, 
de dooden gheholpen konnen werden, ende datse ten goede vanden 
dooden yets doen konnen. 

Ende hier komt weder de Rivier Ganga te hulp, van wiens Hey- 
ligheyt wy hier voren veel gheseyt hebben. De Heydenen houden het 
voor ghewis ende seker, dat soo wanneer sy besorgen dat het ghe- 
beenten der overleden, na deRiviere Ganga ghebraght werden, ende 
daer in gheworpen, dat de Ziele des genen, wiens doot-beenderen 
het zijn, daer door groot ghenut ende profijt verkrijght; ende dat 
voor yeder jaer dat dese beenderen in de Riviere legghen, datse daer 
voor duysent jaer vreughde in de plaets van Dewendre ghenieten. 
lek segh in de plaets van Dewendre ; want sy ghevoelen dat dit Wa- 
ter de kracht niet en heeft, om den Hemel selfs te gheven, maer wijst 
den wegh om eyntlijck in den Hemel te gheraken. Met andere, de 
welcke door andere middelen in de plaetse van Dewendre komen, 
hebben dese wel dit ghemeen, datse naer het verloop van een beset- 
ten tijt, wederom na dese Werelt moeten komen, ende andermael in 
een Lichaem in varen, ende menichmael gheboren worden. Nochtans 
door dit Water hebben sy dit voordeel, 't geen de andere niet en heb- 
ben, dat sy niet en komen in een slimmer leven, maer 't elcken ver- 
beteren zy, 't elcken leven sy een beter leven, ende soodanigh leven 
dat soo vol verdiensten is, dat sy in den Hemel gheraken. 

Behalven het ghene verhaelt is, hebbense noch een ander middel. 



i6s 

Want te Ga^^a *) daer konnen de Vrienden van den overleden oock 
yet doen tot bysonder heyl van den overleden. Dertigh mijlen van 
Cast, na de Zuyt, is een Stadt, ghenaemt Ga}'a ; ahvaer s}' segghen 
dat Godt in een sekere steen sijn voet heeft gheset ; ende noch huy- 
den ten dage soude het daer te vinden zijn. Rontom dese Stadt is een 
Fort ghebouwt, om dit Heylighdom wel te bewaren. Die in Pelgri- 
magie na Preyaga (waer van voor desen ghewagh ghemaeckt is) 
gaen, maken aldaer een Maent 't soecken ; ende alle daghe voor der 
Sonnen op-gangh, wasschen sy haer in de Riviere 6^ö;/^ö:, tot suy ve- 
ringe harer sonden. Dien tijt ghepasseert zijnde, komen van daer te 
Casi, alwaer sy oock eenighen tijt blijven, ende wasschen haer Li- 
[209]- chaem in de gheseyde Riviere; ende eyndelijck komen sy te Gaya ; 
alwaer sy voor een ghebruyck hebben van een seker meel deegh te 
maken; ende van dit deegh nemen sy eenighestuckjens =), ende leg- 
gen die op den gheseyden steen ; ende t' elcken als sy een stuckjen 
neder legghen, soo noemen sy een naem van haer overleden Vrien- 
den; ende wederom een ander stuckjen neder leggende, noemense 
een ander Vrient, tot so veel als haer bekent zijn, ja tot het sevende 
lidt toe, ende verder. Den Vedam seyt, dat daer door alle de genoem- 
de persoonen verlossinge krijgen, al ware het oock datse in lamma 
locon, dat is, de Helle, waren ; ende dat sy in de plaetse van Dewendre 
geraken. Ende dit ghelooven sy vastelijck. 

De reden waerom dat dese plaetse soo Heyligh soude zijn, is dese. 
't Soude na 't segghen van den Bramine Padmanaba, in oude tijden 
ghebeurt zijn 3), dat een Raetsjasja, genaemt Gayasora, aen Eswara 
een groote belofte soude hebben ghedaen. De selve voltrocken zijnde, 
soude Esvvara by hem verschenen zijn, ende ghevraeght hebben 
wat hy begheerde, waer op hy soude hebben geantwoort, ick ben 
seer bedroeft dat de Zielen soo veel om de sonden moeten lijden ; 
ende derhalven badt hy, dat doch al die hem soude sien, dat die sa- 
ligh mochten worden. Esvvara die seyt hem dat toe. Doen begon hy 
alle Landen door te trecken, ende sijn reysen ende rotsen dede soo 
veel profijts, datter gheen sondaers meer en waren, alsoo hy van 



i) De heiligheid van Gaya als rirtha is uit het MahSbharata bekend o.a. III. 84. 96, 97 : 
„Hij, die gedurende de donkere en lichte maandhelft te Gaya toeft, reinigt zijn geslacht tot 
in het zevende lid. Men moet vele zonen wenschen, zoodat al is 't slechts één hunner Gaya 
kunne bezoeken". Het gayairaddha is eerst uit latere bronnen bekend, nog niet uit de grhya- 
sütra's en dergelijke oudere teksten. 

3) De zoogenaamde //«(/a'j (rijst-boUetjes). 

3) De overlevering omtrent Gayasura is ontleend aan het V5yupurana (vgl. Catal. Codd. 
MSS. Skt. Bodl. ed. Aufrecht, vol. I, p. 67, n" 117) of aan het Agnipurana (adhyaya 114). 



104 

yeder een wiert ghesien. Waer over sy seggen dat VVistnou seer on- 
vergenoeght is gheweest, ende eenighe actie socht teghen den ghe- 
seyden Gayasora, om hem van kant te helpen, 't Welck hy tot Gaya 
in 't werck heeft ghestelt. Doch sy segghen dat desen Gayasora eer 
hy stierf badt, dat hy doch wilde vervullen de belofte die hem ghe- 
daen was, VVistnou die belooft het hem, ende seyde hem toe dat alle 
die ghene, welcke op de gheseyde wij se deegh op sijn Lichaem sou- 
den leggen, dat die saligheyt voor hare Vrienden daer door verwer- 
ven soude, in wiens naem datse het deegh leyden. Ende na dat VVist- 
nou hem dese belofte ghedaen hadde, soo seggense, heeft hy sijn 
voet op het hooft van Gayasora gheset, ende hy is gestorven, ende 
op staende voet is sijn Lichaem in steen verandert. Ende dit is den 
steen, soo sy voor-geven, welck noch te Gaya soude zijn. 

Het XXI, Capittel. 
Van den staet des Menschen na de doot. 

Haer ghevoelen is, datter meerder ende minder straffe, den quaden 
na dit leven sal ontmoeten. Ende dat sommighe na haer doot in 
dese Werelt, sommighe buyten dese Werelt ghestraft sullen [aio 
werden. Ende op wat maniere dit alles sal toe-gaen, sullen wy aen- 
wijsen. 

Sy gelooven dat het om de sonde is, dat de Zielen van sommige 
soo wanneer sy sterven, uyt haer Lichaem in een ander varen. Dese 
Heydenen komen met Plato hier in over een, de welcke oock van die 
opinie was, dat de Zielen van den eenen Mensch verhuysden in een 
ander ; ende niet alleen in 't Lichaem van een ander Mensch, maer 
oock in de Lichamen der Beesten. Dit heeft Plato, de welcke onder 
de Heydenen in sijnen tijteen verwonderinghe gheweest is, ghevoelt. [**' 
Dit heeft oock synen discipel Plotinus voor goet ghekent, Maer Por- 
phyrio heeft het mishaeght. De welcke ghemeynt heeft dat de Zie- 
len der Menschen na de doot verhuysden alleen in Lichamen der 
Menschen, ende niet in de Lichamen der Beesten. Ende de reden 
waerom de welcke hem bewogen hebben veranderinghe in 't gevoe- 
len van sijn Meester te maken, waren, om dat hy het schandelijck 
hielt, dat de Ziele van een Moeder soude veranderen in een Muyl- 
paert, ende haer eyghen Soon draghen. Doch hy en bedacht niet dat 
het schandelijcker was, dat de Ziele van een Moeder in een jongh 
Meysken soude varen, ende van haer eyghen Soon bekent werden. 
Doch dese Heydenen en maken geen swarigheyt noch in't een, noch 



i65 

in 't ander. Maer dit is haer vast ghevoelen dat de Zielen der Men- 
schen van't eene Lichaem in 't ander, soo der Menschen, Beesten, als 
der Kruyden, varen. Ende dat daer in yeder ontmoet na sijn werc- 

[212.] ken. Doch onder die gene, de welcke in de Lichamen der Beesten 
varen, achten sy de gheluckichste den ghenen die in een Koe-beest 
varen. Want het Lichaem deser Beesten achten sy den geluckighsten 
Karcker ofte gevangen-huys, alsoo sy gevoelen dat onder alle Ghe- 
slachten der Beesten, de Koe-beesten Gode de aenghenaemste zijn, 
ende dat Nandi, ofte Baswa, welck een Os is, ende den VVakanam, 
dat is, drager, daer Eswara op ghevoert wert : ende daerom houden 
dese Heydenen seer veel van de Koe-beesten. Sy en sullen geen der 
selveslachten.Maersoogrootengrouwelalsdeil/^^/^öw^/^w^» hebben 
van't Verckens-vleesch : soo grooten grouwel hebben oock dese van 
Koe-vleesch te eten, lek hebbe gesien dat een Os, de welcke de Pa- 
gode was toe-ge-eygent, ghestorven zijnde, dat hem meer eere wiert 
aen ghedaen, dan of hy een Mensch ware gheweest. Want ghelijck 
het ghebruyck is, dat alwaer een doode is, dat aldaer op Basuynen 
gheblasen wert, soo gheschiede het oock ontrent desen Os ; ende 
daer-en-boven was hy met een kleet statelijck toeghedeckt ; ende hy 
wiert bewieroockt, 

Sy ghevoelen oock dat sommighe, om hare sonden wil, Duyvelen 
worden; ende datse door de Lucht swerven, tot den tijt haerder 
straffe ghepasseert is. Sy seggen dat dese seer grooten hongher lij- 

[aiaO den, ende datse niet een eenigh graesjen uyt de Aerde mogen trecken 
om haren hongerigen buyck te versadigen ; datse niets van deser 
Aerde en mogen ghenieten, dan het ghene haer van de Menschen tot 
aelmoesse ghegheven wort ; ende dit is de reden, gelijck wy voor 
desen hebben aenghewesen, dat de Vrienden van den overleden de 
eerste negen dagen, dat hy gestorven is, eten voor de bonte Kraeyen ^) 
leggen ; op dat soo de Ziele van den overleden een Duy vel ware ge- 
worden, oock mocht komen eten. Dese souden, na haer ghevoelen, 
oock somwijlen by den Menschen, onder Menschelijcke ghedaente, 
komen. Doch nadien datse geen quaet en konnen doen, soo seggense, 
datmense niet en behoeft te vreesen. 

Die buyten dese Werelt ghestraft werden, zijn, die in lamma-locon, 
dat is, in de Helle ghepijnight worden. Doch staet te weten, dat 
eenige der gene, de welcke in lamma-locon ghestraft worden, daer 
uyt gheraken, na datse den tijt daer in gheweest zijn, welcke haer. 



i) Vgl. aanm. op pag. 92 der ed. princ 



i66 

om hare sonden, was toe-gheleyt ; ende dien tijt ghepasseert zijnde, 
komen de selve wederom na dese Werelt, ende varen in 't een ofte 
het ander Lichaem. Doch eenighe die in de Helle gheraken en komen [214, 
daer noyt uyt, maer sullen aldaer tot in alle eeuwigheyt ghestraft 
worden : ende dese zijn die gene, de welcke in Antant tdppes ï), dat 
is, den put der duysternis, gheraken. Sy segghen dat dit een duyste- 
ren put is, de welcke van wegen sijne duysterheyt A?itam tappes ght- 
noemt wort. Ende dat die daer in vervallen, noyt daer weder uyt en 
komen, maer datse daer altijt blijven, sonder oyt te sterven. Datse 
allerley pijne ende tormenten daer moeten uyt-staen, Daer, segghen- 
se, zijn doornen ; daer zijn Kraeyen met ysere becken ; daer zijn 
wreede Honden ; Muggen die fel bijten ; koude, ende alles dat tot ver- 
meerderinghe van pijn ofte straffe dienen kan. 

Laet ons nu oock eens gaen na-speuren wat datse gevoelen van den 
staet der ghener, de welcke gheluckigh zijn na haer doot. Hier staet 
te weten, dat sommighe van die ghene na haer doot, oock wederom na 
dese Werelt moeten komen, na datter eene sekeren bepaelden tijt van [215 
jaren ghepasseert is. Ende dat sommige noyt weder en komen, maer 
gheraken tot een eeuwighe ende altoos duerende ghelucksaligheyt. 

Voor die gene, die hier van daen scheyden, ende andermael na 
dese Werelt moeten komen, seggense, dat seven plaetsen zijn, welcke 
wy voor desen onder-Hemelsche Werelden ghenoemt hebben ; ende 
oock in 't Boeck van Barthrouherri'^ertXden genoemt werden. En- 
de zijn Indre locon, ofte Dewendre locon ; Agni locon ; Niruti locojt ; 
VVajouvia locon \ Cubera locon; I san- ja locon; ende V Var r onna 
locon 2). Yder deser plaetsen wert ghenoemt na het hooft dieder over 
ghebiedt. Sy seggen dat in yder deser plaetsen, de ghene diese be- 
komen, soodanighe ghelucksaligheyt ghenieten, dat sy niet beter en 
wenschen ; ja dat yder meynt dat sijn plaetse de beste is. Doch be- 
halven dese seven, welcke alle onder den generalen naem Dewendre 
locon, ofte door Stirgam, verstaen worden ; isser noch Bramma locon, 
dat is, de plaetse daer Bramma is. Welcke plaets den Hemel alder- 
naest schijnt te zijn. Die daer komen, moeten oock wederom na dese 
Werelt, na datter oock eenen sekeren tijt van jaren ghepasseert is. 
Maer dese, soo wanneer sy wederom na dese Werelt ghekomen zijn, 
ende haer tijt hier uyt gheleeft hebben, die komen dan sekerlijck in 
den Hemel selfs, alwaer sy altoos blijven, sonder oyt na dese Werelt 
wederom te keeren. 



1) d, i. andhain tamasQ), vgl. Manu IV. 88 : andhatatnisra. 

2) Vgl.aanm. op pag. III dered. pr. 



107 

Die ghene, de welcke den Surgam bewoonen, noemdense Deive- 
taes: Dese zijn tweederley. Sommighe bewoonense voor eenen tijt, 
ende moeten wederom na dese VVerelt komen om andermael ghe- 
boren te werden. Sy ghevoelen van dese, datse alle vreught ghenie- 
ten, ende by Vrouwen slapen, doch datse gheen Kinderen en krijgen. 
[*^6-] Ende overmits dat de doot in den Surgajn niet en magh gekent wer- 
den, so gevoelense dat dese Dewetaes, wanneer haar tijt van aldaer 
te resideren verstreken is, datse uyt den Surgam met Ziel ende Li- 
chaemghestooten werden, ende dat de Ziele dan in een ander Lichaem 
vaert, ende het gene verlaet daerse in was. Maer den Bramine en wist 
niet te segghen, waer dat het Lichaem bleef, waer mede den Deweta 
uyt den Surgam gestooten was. Doch daer souden oock Dewetaes in 
den Surgam zijn, die den selven altijts bewoonen sullen, als daer zijn 
de Son, de Maen, de Sterren, &c. Dese souden oock Kinderen gene- 
reren welcke in den Stcrgam blijven. 

Sy ghevoelen datter in den Surgam geen sonde en wert begaen, 
nadien dat Godt selfs daer somwijlen verschijnt, ende haer onderwijst. 

Doch de gheluckighste, die hier van daen scheyden, zijn die ghene, 
de welcke tot haer deel den VVeicontam bekomen, dat is, den He- 
mel selfs. Doch staet te weten dat de Bra^nines segghen datter twee- 
derley Weicoutam soude zijn. Kenen Lt/a VVeicontam, dat is, den 
playsierigen Hemel. Ende eenen Hemel die sy simpelijck VVeicon- 
tam noemen, alwaer Godt selfs sijn residentie heeft. Den Bramine 
Padma?iaba seyde, dat onder de Bramines heftigh wiert gedispu- 
teert, of oock die ghene, de welcke in Lila V Veicontam komen, 
wederom na dese VVerelt moeten. Sommighe seggen, neen, sommi- 
ghe, ja. Belanghende den Hemel die simpelijck VVeicoH tam ghenoemt 
wert, daer in komense ghesamentlijck over een, dat die gene, de 
welcke aldaer gheraken, noyt wederom na dese VVerelt en komen, 
maer dat sy daer een eeuwigh duerende ghelucksaligheyt ghcnieten. 
Den genen, de welcke altoos, ende in alles FFw/z/^/^ghetrouwelijck 
dienen, dien segghense dese VVeicontam toe. Maer die gebreckelijck 
blijft, ende maer ten deele dat doet, seggense dat den Surgam beko- 
men sal. Doch sy gevoelen datter weynigh zij n, die haer leven so aen- 
stellen, datse na de doot in den VVeicontam geraken ; maer dat den 
Surgam ghemeynlijck het lot ende deel, oock der beste onder haer 
wesen soude. 



Eynde des tweeden Deels. 



't Leven van Barthrovherri. 

[217.] -r\ese Barthrouherri O is gheweest een Soon van eenen Sandragoupeti 

Il Naraja. Van desen Sdindvdigon^tü verhalen sy dat hy soude zijn 
geweest een Bramine, etide soude gJiehadt hebben vier ghetroude 

Vrouwen, doch y der van verscheyde order ofte Geslachte, deeenevan 
de order der Bramines, de ander van de order der Settreas, de derde 
van de order der Weinsjaes, de vierde van de Soudraes : ende byyder 
soude hy een Soon ghehadt hebben. Van de Bramenesche een Soon 
ghenaernt Wararóutji ; t'd:« ^<? Settreasche ^^« Soon ghenaemt'^\c^&' 
rama-arca; van de Weinjasche een Soon ghenaemt'QQiü ; ende van de 
Soudrasche, desen gheseyden'BdirX.\\rou\iQxn. De eerste soude ghewor- 
den zijn een wijs Man, die een deel van den Vedam, dat is, haer 

V Vet-boeck, heeft verklaert, ende geschreven van den loop des Hemels. 
Den tweeden soude geworden zijn een Koninck, die machtigh is ghe- 
weest \ ende den derden soude sijn Raet geweest zijn. Den vierden, 
welck is gheweest den gheseyden Barthrouherri, soude oock geweest 
zijn een wijs ende verstandigh Man, ende heeft, Jta haer segghen,ghe- 
maeckt drie hondert Spreucken ; hondert van den wegh na den He- 
mel, hondert van den redelijcken ommegangh der Menschen, ende 
hondert Amoureuse. Sy seggen dat hy dese totverlichtinghe der Men- 
schen heeft ghemaeckt, ende vermits dat de Boecken ontalbaer waren, 
dat hytmergh daer uyt heeft getrockeii, ende in korte Spreucken voor- 
ghe stelt. Yeder Boeck is af-ge deelt in thien Capittelen: ende y e der 
Capittel begrijpt thien Spreucken ; doch in twee Capittelen sultghy 
bevinden, dat de thiende Spreucke ontbreeckt, mits dat se oock in den 
Originelen niet en was^ waer uyt dese Spreucken m.y den Bramine 
Padmanaba heeft vertaelt, uyt-gheseyt de Amoureuse die hy om eeni- 
ghe reden, soo het scheen, my fiiet en wilde ver duytsc hen. Dese Barth- 
rouherri is in den eersten, segghense, seer tot de wellust der Vrouwen 
gkeneghen gheweest., ende is ghetrout gheweest met drie hondert Vrou- 
wen. Doch den Vader van den gheseyden, de doot nakende, heeft sijn 
vier Kinderen tot hem gheroepen^ ende hy verghenoeghde hem, seer 
[■9x8.] (yjjgY de drie; maer met een droevigh ghelaet sach hy Barthrouherri 
aen, de welcke een Soudra was ; want dewijl dat hy soo seer tot de 

Vrouwen was gheneghen, ende soo veel der selve hadde , soo vreesde hy 
dat hy een groot Gheslaght na sich soude laten, die langh na hem ove- 
righ souden zijn. 't We lek hemgheen kleyne droef hey ten was : want 



i) Zie de Bijlage achter dit werk. 



I70 

sy zijn van ghevoelen dat de levende Kinderen uyt een Braminische 

Vrouwe gheteelt door hare goede wercken hare Ouders, de zvelke over- 
leden zijn, konnen te recht brenghen, ende voor haer den Hemel ver- 
dienen, oock selfs uyt de Helle verlossen. Maer ter contrarie, dat so 
yentant Kinderen uyt een Soudrasche Vrouwe verweckt heeft, dat de 
selve, so lange daer ecnige nakomelingen van overigh zijn, van den 
Hefnel versteken blijft. Sao dat, of wel het den 'QvdimxnQs geoor lof t is 
met een Soudrasche Vrouw te trouwen, nochtans houden sy't voor 
groote schande ende sonde uyt den Soudraes 7iakomelingen te hebben. 
Doch Barthrouherri merckend-' de droef heyt sijns Vaders, heeft sich 
begeven buyten het oogh sijnes Vaders, in een ander vertreck, ende 
heeft sich het hayr laten af scheeren, ende hy nam een root kleet als een 
Sanjasi, ettde in d7isdanigen gewaet quam hy wederom by sijn Vader, 
''twelck den Vader siende is seer ver genoeght geworden, ende beloofde 
hem dat hy soo langh soude leven als de V Verelt soude zijn ( sy seggen 
dat hy onsichtbaer als een Engel op de V Verelt verkeert.) Daer na 
sijn Vader overleden zijnde, soo heeft hy sich begeven om de VVerelt 
te besoecken, doch de drie hondert Vroinven volghden hem na ; doch 
hy seyde tot haer, ick en magh niet meer met u ver keer en, blijft ; doen 
seyden sy, wat sal ons wesen f want wy sullen Weduwen zijn ? doen 
seyde hy, ghy mooght yeder ee7i Man soecken, en trouwen, ende ten sal 
voor u geen sonde zijn, ende dit saVt Geslacht van drie hondert zijn ; 
ende soo wanneer een Vrouw haer Man komt te verliesen in dit Ge- 
slacht, ten sal gheen schande, noch sonde zijn, dat de Vrouw ander- 
mael trouwe, ende dit Gheslacht werden de CdMwr ediSghenoemt: welck 
is een Geslacht onder de Soudraes, ende is een seer groot Geslacht, ja 
wel het grootste onder «/^Soudraes inghetal, want alle andere mogen 
in dit Geslacht aenghenomen werden : daer cm sy oock seggen dat het 
is als de Zee, welck het water van alle Rivieren, die daer in loopen, 
ontfanght. 



Hondert Spreucken van den Heydenschen 

Barthrovherri, onder de Bramines 

op de Cust C horm ande l htÏ2itmX, 

Handelende 
Van den wegh na den Hemel. 



Het I. Capittel. 
De begheerlijckheyt bestraft. 

I. /^p't hooft van Eswara is de Maen als een vlamme: Mauniatta 
I I is als een Mugghe, welck in de vlam valt ende verbrant : de 
Saligheyt is oock als een lemmet dat de vlam ontsteeckt : 
dese vlamme verlicht van binnen de duisterheyt der begeerlijcken : 
Eswara is de keerse der kennisse, in't herte der wijsen, aen desen 
Eswara doe ick eerbiedigheyt, 

2. Een Man om eenigh winst, besoeckt met moeyte ende arbeyt 

vele Landen; ende oock, sonder op sijn Gheslacht acht te nemen, 

dient hy geringe personen : ende als een Kracye uyt honger bidt hy 

[220.] van huys tot huys, sonder dat voor oneere te houden ; ende noch, 

Aenieyc kening hen op de Spreucken. 



r\p 't hoofd van Eswara.'] In sünen heus- 
schen ofte redelijcken ommegangh on- 
der de Menschen Cap. 9. Spreucke 8. seght 
hy, dat de Maen op het hooft van Eswara. 
tot een cieraat is. Ende soo wort Eswara in 
hare Pagoden oock door-gaens af-ghebeelt. 
Afaumat/a.] Maumatta 1) is de Soon van 
Wistnou; ende wort by de Latijnsche Cu- 
pido ghenaemt : ende is die gene die de Man- 
nen tot de liefde der Vrouwen verweckt. Siet 



hier van breeder in dese selve Spreucken 
Cap, n. Sprevcke 7. 

Welck in de vlam valt.] Om dat op de 
heftighe begeerlijckheyt ordinaris het ver- 
derf volght. 

Aen desen Eswara.] In den redelijcken 
ommegangh Cap. i. Spreucke i. seydthy.dat 
hy eerbiedigheyt aen Godt doet: doch dit en 
strijt niet tegens malkanderen ; want de Bra- 
mines die van de Secte Seivia zijn, ende alle 



i) maumatta is zoowel in den tekst als in de noot drukfout voor manmatha ; manmatha 
wordt in het Zuiden veelal gebruikt voor küma. 



1/2 

sonder dat hem dat verveelt, neemt om de sonde van't voorige leven, 
sijn begeerlijckheyt toe. 

3. Eenighe graven in de Aerde om een Schat te vinden : andere 
soecken op de Bergen eenighe ghesteenten, om gout te maken, ende 
door-kruyssen de Zee : ende tot vergenoegen der Groote, dienense seer 
getrouw : ende leeren oock de Tooverije, om in de middernacht, de 
Duyvelen, ter plaets daer de Dooden gebrant worden, te belesen. 
Ende met alle dien arbeyt en werden sy noch niet vermoeyt. 

4. De Menschen besoecken de deuren der Groote om dienst, soo 
sy in haer dienst qualijck bejeghent worden, sy verdragent ; sy ver- 
swelgen de tranen, sonder datse droef heyt laten blijcken, ende even- 
wel soo bewijsen sy noch aen de selve eerbiedigheyt. Haer verge- 
noegen en krijgense niet, maer de begeerte doet hen huppelen. 

5. 'tLeven der Menschen is als een druppel Waters welck op een 
Kruycke-bladt valt ; ende nochtans om't selve voeght hy sich by de 
Groote, ende sonder schaemte prijst hy sich selven, ende acht niet 
dat dat sonde is. 

6. Des Menschen aengesicht is gerumpelt, sijn hooft is wit, sijn 
Lichaem verswackt ; doch de begheerlijckheyt van 's Menschen herte 
wort jongher ende jonger. 

7. lek verdraegh onrecht, doch niet met een vergenoeght herte : 
ick hebbe de vreught van't huys verlaten, doch niet met verghenoe- 
gen : ick hebbe de hitte van de Son, ende de koude van den Wint 
uyt-ghestaen, niet om mijn belofte, maer om dat ick altijts denk om 
geit ; dit hebbe ick gedaen, als een San-jasij, doch den loon hebbe 
ick anders bekomen. 

8. Ick en bekome na den Lichaem mijn vreught niet, maer de 
vreught neemt my ghevangen : ick en vinde in belofte gheen swarig- 
heyt, doch in de droef heyt verswack ick : de tijt en gaet niet voor- 
by, maer ick : de begeerlijckheyt en verrot niet, maer ick metter tijt. 

9. Alle de begeerlijckheyt na Lichamelijcke vreught is my ver- [221, 

die haer gevoelen naer-volgen, houden de- [ Open Dture Cap. 21. ghehandelt hebben, 

sen Esvvara voor den oppersten Godt. | Als een San-jasij.] Hitte ende koude te 

Om de sonde van't vorighe leven.] Dat is, j verdragen, onrecht te lijden, alles te verla- 

het sondighe wesen neemt in den Mensch j len, ende wat dierghelijcke meer soude mo- 

noch daghelijcks toe, om der [sonden wille gen zijn, zijn dinghen die den ^ii^-ya^yj ey- 

die hy in't vorighe leven heeft begaen. Dese gen zijn ; ende dat doen sij om den Hemel te 

ghedachten van een vorige leven, zijn Hey- bekomen. Siet hier van in onse Open Deure 

densche fantasijen, die langhe onder de //«y- Cap. i^. van het eerste Deel. Maer den be- 

denen gheweest zijn, voortkomende uyt de gheerlijcken Mensch doet dit alles om geit, 

opinie van de verhuysinge der Zielen, waer 1 ende daerom en verkrijghthy oock den loon 

van wy in het tweede Deel van onse der Sanjasijs niet. 



173 

gaen, ende by den Menschen hebbe ick de eere verlooren : die met 
my van een ouderdom zijn geweest, ende my soo lief als mijn eygen 
Ziele waren, zijn alree gestorven ; om te gaen is my een stock noo- 
digh ; mijn oogen zijn duyster, ende en konnen niet sien, ende noch- 
tans heeft het quade Lichaem vreese te sterven. 

lO. De begeerlijckheyt is een Rivier; de ghedachten zijn als het 
Water, de gierigheyt is als het cabbelen der Baren ; het onverghe- 
noeghen is als de Beesten die in't Water sich onthouden ; het mis- 
prijzen van't tegenwoordige, ende 'tverlanghen na een anderen staet, 
is als Vogelen die op't Water swemmen : 't herte is als een Boom : dit 
herte sal de Rivier uyt- werpen : de liefde is een draeyingh in 't Water : 
de droef heyt zijn de kanten aen wederzijde der Rivier ; de San-jasijs 
die een reyn herte hebben, konnen alleen dese Rivier passeren. 

Het II. C APiTTEL. 
Van '/ verlaten aller VVereltsche saken. 

I . 't r even der ghetrouwde gevalt my niet wel ; 'tprofijt dat uyt de 
X. weldadighe>'t voort-spruyt, maeckt my oock bevreest: om 
de weldadigheyt van't vorighe leven, krijgh ick in dit leven 
al dat ick wensch ; ick oeffene derhalven oock weldadigheyt, ende sal 
t'elcken meer ende meer verwerven, ende ondertusschen soo werde 
ick op ghehouden. 

2. Al-hoewel dat Wereltsche saken langhe dueren, soo suUense 
nochtans een eynde nemen ; ter tijt alsse verloren worden, suUense 
in 't herte groote droefheit veroorsaken : Doch indienmense van 't 
selfs verlaet, uyt overdenckinge datse niet altoos dueren sullen, soo 
sal 't in 't herte een groot ghenoegen gheven. 

3. Die de Hemelsche kennis hebben, verlaten den rijckdom, ende 
alle begheerlijckheyt ; doch daer over verwondere ick my, dat ick 
niet kan nalaten te begeeren, het geen ick niet heb ghehadt, het geen 
ick heb, het geen ick niet en hoop te hebben. 

t^»-] 4. De Heylighen begheven haer na de Bosschen der Berghen, al- 

"VSer gkttroude.] Door de sorghvuldighe- i Te begeeren.] Den Anthenr was een San- 

den, waer door hy meynt dat de Men- /ojy. welcke Sin/jJi/JsesVyanden moeten 

schen af-ghetrocken werden van bequame- overwinnen, gelijck wy in onse Opeti Deure 

lijck voor hare Ziele te konnen sorghen. in het eerste Deel Cap. 4. aenghew esen heb- 

Vl'erde ick op ghehouden !\ Dat is, worde ben : onder dese Vyanden is oock Cama, dat 

ick hier op der Aerden ghehouden. Dit is, begheerlijckheyt. Doch hy bekent zijn on- 

spreeckt hy uyt verlanghen na den Hemel, volmaecktheyt, ende dat hy van de begeer- 

welckers uyt-stel hem verveelt. lijckheyt noch niet vry en is. 



174 

waer sy in haar eenigheyt sitten, besich in de overdenckinghe Godts, 
ende als uyt de vreughde de tranen haer uyt de ooghen vlieten, soo 
ist dat de Voghelen Tsataka, op haer schouderen sittende, de selve 
op drincken ; maer wy maken met onse ghedachten Huysen, Thuy- 
nen, Water-poelen, ende andere vermakelijckheden, daer in verghe- 
noegen wy ons, ende dat en konnen wy niet na-laten, ende soo ver- 
slijten wy den tijt tot den eynde toe, 

5 . Eenighe versadigen haren buyck met aelmoessen, sonder datse 
smakelijcke spijse verwerven, ende en krijghen maer eens daeghs te 
eten, sy slapen op de Aerde, 'nde hebben gheen dienaers, hebben 
gheen kleet, dan van hondert lappen 'tsaem ghelapt, ende noch ist 
datse de Wereltsche saken niet en konnen na-laten. 

6. De Amoureuse segghen dat de Vrouwe borsten, welcke vanbin- 
nen vleesch sijn, goude koppen zijn : ende dat haer aengesicht, 'twelck 
van binnen snot is, soo klaer is als de Maen : dat haer billen, welcke 
stincken van vuyligheyt, zijn als een hooft van een Olyphant : doch 
de schoonheyt der Vrouwen is vuyligheyt, daerom en moetse niet be- 
geert worden. 

7. Onder de geen welcke op Vrouwen verheft zijn geweest is Es- 
wara de eenighe, welcke sijn halve lijf heeft ghegeven z.^nParvati: 
doch onder de geen welcke op Vrouwen niet verheft zijn gheweest is 

VVistnou alleen in de tijt van Budda : dierghelijcke meer en hebbe 
ick niet ghesien, onder die ghewont worden van 't gheweer van Mau- 
matta, Sy en dencken anders niet dan na die dinghen, ende al-hoewel 
dat syse niet en konnen bekomen, nochtans en laten sy de selve 
niet na. 

8. De Muggen zijn ghewoon na 't vyer te vliegen; de Visschenna 
't aes van den angel-roe te grijpen ; doch te voren en bedencken sy 
niet het quaet dat haer daer uyt ontmoeten sal. Doch wy niet alsoo, 
wy weten het goet, ende het quaet, ende al-hoewel dat wy weten dat 
de Wereltsche saken geen duer hebben sullen, nochtans en konnen 
wij niet na-laten die met grooten arbeyt te soecken, mits dat de be- 
geerte daer na seer groot is. 

Vogelen Tsaitzkai).] Van dese Vogelen | Halve lijf P\ Siet hier van onse 0/«w /?«<• 

siet Cap. 9. Spreucke 8. van den redelijcken j re, in het tweede Deel Cap. 2. 

ommegangh onder den Menschen. i Van Budda.'] Siet de Open Deure Cap. 3. 

Eenighe.] De San-jasijs, ende Avadoutas, in het tweede Deel. 
waer van in de Open Deure breeder gespro- Maumatta.] Siet hier voren Cap, i. Spr. i. 

ken is. 



i) cataka, cuculus melanoleucus. 



175 

9- Een Mensch die dorst heeft, sal soet kout water drincken : ende 
["3] die hongher heeft, sal spijse eten daer Vleesch ende Boter, ende an- 
dere dinghen meer in zijn ; als hy het vyer der liefde in sich ontsteec- 
ken, ghevoelt, dan sal hy de Vrouwen omhelsen. De Menschen hou- 
den dat de remedien deser sieckte de vreugden zijn. 

10. Mijn huys is hoogh ; alle man prijst mijn kinderen ; den schat 
mijner rijckdommen kan ick niet weten ; mijn Vrouwen zijn schoon 
endejonck, ende ick ben oock noch in mijn jeught. Hier over werden 
de onwetende hooghmoedigh, ende dencken dat dit altoos dueren sal, 
ende na yet beters en dencken sy niet : doch de wijse achten dit een 
ghevangenis, welck haer van 't soecken na den Hemel op-hout, ende 
daerom verlaten sy dese dingen. 

Het III. C APiTTEL. 
Over V Bedelen. 

I. T^e aenghesichten der kinderen der arm ghetrouwde zijn seer 
II jammerlijck door hongher ghedruckt ; sy trecken al schrey- 
ende aen't oude kleet van haer Moeder, ende begheeren eten ; 
sy scheurent ; doch de Moeder dewijl datse niet niet en heeft, is be- 
droeft. Soo wanneer dat haer Man dit niet en siet, soo en sal hy by de 
groote gheen aelmoessen gaen versoecken. 

2. Den buyck sal de eergierigheyt als een knoop ontbinden : den 
goeden wegh wert daer door als een Kruycke-bloem van de volle 
Maen ghesloten. De schaemte is als een tack van den bijl af-ghehou- 
wen ; ende op datse werde versadight ; doetse den Mensch springhen 
of danssen. 

3. Men moet in een heyligh Dorp, of in de Bosschagie woonen, 
ende aldaer met een aerden kop. ghekleet met een wit kleet, ael- 
moessen bidden aen de huysen der ghetrouwde, daer den roock van 
't Homani op-treckt, ende daer moetmen den buyck versadighen : 
doch men moet gheen aelmoessen soecken by de rijcke die hoogh- 
moedigh zijn. 

4. Men moet aelmoessen soecken op den Bergen, wiens steenen 
met het Water van de Ganga bevochtight worden, op welck de Hey- 

\\en buyck.'] Dat is, den honger is dickwils tingen der Houwelijcken, ende andere gele- 

oorsaeck dat selfs een eergierigh Mensch gentheden, ghebruyckt wert. 

ghenootsaeckt wort alle eere ende schaemte Ganga.] Van de Riviere Ganga, ofte Gan- 

aen een kant te stellen. ges, ende haer Water, ende wat sy daer van 

Van't Homam.] Homam is een Heyligh houden, siet in onse 0/*«Z)«/r*, in't tweede 

vyer, 'iwelcke in de Offerhanden, de beves- Deel 60/. 19. 



176 

lighen sitten, ende konnen aldaer bekomen, eten ende drincken. 
Wanneerder sulcke Bergen niet en zijn te bekomen, soo maghmen 
by de rijcke gaen. 

5. Als ghy in de Bosschen gheen Wortelkens bekomen kont, noch [224-1 
Berghen die altoos van Water vloeyen, noch Boomen die te sijner tijt 
vrucht draghen ; soo der gheen Boomen sijn wiens basten tot klee- 
dingh dienen konnen, soo mooght ghy aelmoessen by de rijcke, die 
hooghmoedigh ende op gheblasen zijn, gaen soecken, 

6. Soo ghy blijft in eensame Bosschen, ghy sult onder niemant 
staen ; ghy kont de jonghe bladeren ghebruycken om daer op te sla- 
pen, ende de Wortelen ende Vruchten eten, ende uyt de loopende 
Wateren drincken, ende dan en hebt ghy na de hoovaerdighe rijcke 
niet te luysteren. 

7. In de Bosschen bekomt ghy de Vruchten van selfs : hier ende 
daer loopt het versche Water : sachte bladeren, om daer op te slapen, 
kont ghy altoos bekomen. Doch indiender sulckeen middel is, waer- 
om sal men quade bejeginghe van de Groote verdragen ? 

8. Wanneer sal den tijt komen, dat ick op den Bergh met de Hey- 
lighe sitten sal, ende aen Godt ghedencken ? ende wanneer sal ick 
mijn sinnen een weynigh ontledighen, dat ick ghedencken sal de 
moeyte die ick hadde, doe ick aelmoesse van den rijcken versocht, 
ende sal daer met lacchen ? 

9. Die haer vertrouwen op Godt hebben, ende daer in haer ver- 
ghenoeghen : geen saeck ter Werelt kan haer meerder ghenoegen 
gheven. Doch die altoos meer ende meer begeeren, al krijghen sy 
noch soo veel, soo werden sy nochtans noyt versaet, wel waerom 
heeft dan Bramma Merouwa ghemaekt ? 

10. Den kost en versoeckt niet met veel biddens ; de aelmoessen 
sullen seer suy veren, de vreese suUense wegh jaghen; den hoogh- 
moet, den toorn, vyantschap, ende dierghelijck quaet sullense doen 
verdwijnen ; ende oock de droef heyt ; sy zijn in alle de deelen der 
Werelt te bekomen ; sy zijn de Sattram van Eswara, uyt het welcke 
niemant en wert geweert, ten salder niet verminderen, maer toe-ne- 
men : dat ghevalt den goeden seer wel. 



op den Bergh.\ Chintmavvofitam. Waer 
van wy onse Open Deur e meer-mael ghespro- 
ken hebben. 



Seer suyverenJ] Te weten, dengenen diese 
gheeft. 

Sattram van Eswara i).] Dit zijn plaet- 



Merouvva.] Desen Bergh seggen de Hey- I sen daer de vreemde Bedelaers komen 
denen dat van enckel gout is. ' eten. 



i) De tekst luidt: sambhoh sattram avaryam, hetwelk veeleer beduidt: „het meerdaagéc^ 
Soma-offer van Siva, waarvan niemand uitgesloten wordt". 



177 

Het IV. C APiTTEL, 
Dat de LicJiavielijcke vreiight niet altoos duert. 

I. r\oo ghy u verghenoeght in een gheduerighe Lichamelijcke 
^ vreught, soo sal u sieckte bejegenen : soo ghy van een groot 
[225] Geslacht zijt, dat sal verbasteren : so ghy rijck zijn, hebt de 

Groote te vreesen : soo ghy in lastram wel ervaren zijt, wijser sullen 
u ontmoeten : soo ghy bent goet van ommegangh, hebt te vreesen, 
dat de quade u onteeren sullen : soo ghy schoon van Lichaem bent, 
hebt den Ouderdom te vreesen : soo ghy in eere ende staet zijt, hebt 
te vreesen dat u oneere sal bejegenen : soo ghy van groot vermogen 
bent, hebt de macht van u Vyant te vreesen ; ende voor u Lichaem 
hebt ghy voor lamnia te vreesen, soo is alles vreese onderworpen. 
Doch die den wegh Godts ingaet, en vreest niet. 

2. Al dat gheboren is, sal door de doot verslonden worden ; de 
leught sal door den Ouderdom verteert worden : het ghenoegen door 
de gelt-gierigheyt : het gemoet der San-jasijs door het geduerigh 
aenschouwen der Vrouwen : den goeden wandel door den omme- 
gangh met den quaden : den Bosschen zijn om de Slangen ende ander 
ghedierte periculeus : door ghestadigh aenbrenghen worden de groote 
Heeren bedorven : den rijckdom sal door d'onghestadigheyt verlo- 
ren worden. Niet goets sal duer hebben, onder 't quade vermenght 
zijnde. 

3. 't Verghenoegen des Menschen sal geen duer hebben, maerop 
d' een of d' ander wijse sal 't een eynde nemen. Die van grooten staet 
of rijckdom zijn, ten aensien van de moeyte zijn sy als een open Deu- 
re. Soo haest yemant geboren wert, neemt hem Mirtou gevangen : 
Bramnta maeckt in dese Werelt niet, dat stant hout. 

4. De Lichamelijcke vreught duert niet soo langh als het kabbe- 
len der golven: 'tleven is maer een ooghenblick : de jeught duert 
weynigh tijts : de Vriendinne en sal oock niet langh stant grijpen : 
die ghetrout is, sal sich oock in dien staet niet wel bevinden : van den 

"LJ edt de groote te vreese».] Den Autheursiet zijn, dat geensins en mogen laten blijcken. 

hier op de manieren dier Landen : al- , lastratn.] lastra zijn de uytlegginghen 

waer de rijcke, de groote ende machtighe ! over haer Wet-boeck. 

van staet seer vreesen, datse haer van hare 1 lamma.] Dese is den Helschen Richter, 

rijckdommen sullen berooven, 'twelck daer j Doch hier wert daer door de Doot verstaen. 



seer ghebruyckelijck is ; legghen haer maer 
het eene of het andere te laste, ende op die 
beschuldiginghen houden sy dadelijck alle 
hare goederen voor verbeurt. Soo dat die 
Luyden die van middelen ende vermoghen is, al-hoewel men niet en weet wanneer. 

I 2 



Mirtou.'] Dit is een dienaer van lavima 
den Helschen Richter. 

Ghevanghen.] Om dat den Mensch, soo 
haest hy gheboren is, 't sterven onderworpen 



178 

tv 

goeden moet ghy onderwesen worden, om liever alles te verlaten, 
ende na den Hemel te trachten. 

5. De Lichamelijcke vreught, is als een blixem uyt een donckere 
Wolck: 't leven als de druppelen van den reghen, vvelck de Wint, 
eerse vallen, een weynigh op-hout : de sterckte duert oock weynigh 
tijts : dit moet ghy wel begrijpen, ende daerom van herten alles ver- i 
laten, ende den wegh na den Hemel soecken. 

6. Den tijt deses levens is als de golven der Zee ; de sterckheyt is 
kortswijligh ; den rijckdom is maer een ghenoeghen der ghedachten ; 
de vreught des Lichaems als den blixem. Dit moet ghy wel bemerc- 
ken, om metter haest, door de Zee deses levens, den wegh te soecken. 

7. Dit leven gheeft den Mensch noyt geen vreught ; als hy in den 
buyck der Moeder is, daer en heeft hy geen vreught : als de jeught 
komt, is hy somwijl af van sijn Vriendinnen, ende dan en heeft hy 
oock geen vreught : als hy out wort, dewijl dat hy sich met Vrouwen 
niet meer kan vermaken, so heeft hy oock geen vreught : derhalven 
soo moetmen dit alles verlaten, ende door een goede belofte den He- 
mel soecken. 

8. Den ouderdom verschrickt den Mensch, als een Tijger: de 
sieckten tasten hem als Vyanden aen : 't gaet met den tijt als met een 
pot, die in't V^ater leyt : ende noch soeckt hy quaet voor sijn Ziele, 
't welck te verwonderen is. 

9. 't Is de wijse der dingen deser Werelt datse niet en dueren ; de 
begeerte na de selve is hinderlijck, waerom bedrieght ghy doch u 
selven, verlaet den quaden wegh. De begheerte is als een koorde, 
laet die slippen. Ghedenckt met vertrouwen des herten aen Godt, 
ende ghy sult saligh worden. 

10. Indien ghy een verghenoegen op Godt hebt, soo en sult ghy 
noch den staet van Bramma, noch der Dewetaes achten : ende de 
vreught die ghy in de drie plaetsen mooght verkrijghen, en sal u soo 
veel ghenoeghen niet toe-brengen ; ende en sal niet altoos dueren, 
ghelijck dese : daerom dewijl de Lichamelijcke vreught soo korts- 



Goede belofte^ Van dese beloften, ende 
het doen der selver, waer door sy den He- 
mel, ende een meer dan ordinare heerlijck- 
heyt in de selve verwachten, siet in de Open 
Deure Cap. i. van het tweede Deel. 

Als met een pot.] Gelijck een pot die een 
gat heeft, in het Water gheworpen zijnde, 



haest te gronde gaet; soo gaet het oock met 
den tijt des Menschelijcken levens. 

De drie plaetsen.] Te weten, den Hemel, 
de Aerde, ende den Afgrond 1). Verstaet den 
Hemel daer At Dewetaes 'm z\in; ende niet 
daer, na haer ghevoelen, haren Godt is. 



x) Veeleer: aarde, hichtraim en hemel {trailokyam heeft de tekst). 



179 

wijligh is, soo ist beter die na te laten. Soo ghy mijnen raet wilt vol- 
ghen, verlatet al, ende denckt alleen aen Godt. 

[aa?] Het V. C APITTEL. 

Des tijts verander lijckheyt. 

I. d'p^en tijt sult ghy een Stadt in fleur vinden, haer Opper- 
rV hooft vol van redelijckheyt : sijn dienaers kloeckmoedigh 
ende welvarende : in sijn Hof veel wijsen, ende speelders, 
ende schoone Vrouwen, ende veel kinderen. Op een ander tijt sult 
ghy't teghendeel bevinden, dit alles brenght de tijt mede, derhalven 
eere ick de tijt. 

2. Een plaets daer veel Volck was, daer sal daer na maer een per- 
soon zijn ; ende daer een was, daer sullen daer na veel wesen ; ende 
daer na salder weer niemant te vinden 7.ijn. De tijt is als een dobbe- 
laer, nacht ende daghzijn dedobbel-steenen, deWereltisdan 'tbert, 
't volck zijn de schijven ; ende soo speelt de tijt. 

3. Met het passeren der daghen, neemt den tijt daghelijcks af ; 
de Menschen ondertusschen zijnde vol van hope, vreughde, ende ver- 
ghenoegen, dencken niet dat haer tijt passeert, daer sy nochtans sien, 
dat eenighe gheboren, ende eenighe out worden, moeyte hebben en- 
de sterven ; doch dit nemense niet eens ter herten, maer drincken den 
Wijn van Monham »), ende worden als Beesten. 

4. Den eenen dagh komt als den anderen ; den eenen nacht als den 
anderen ; 't Is het selfde dat weer komt, ende oock deselfde vreugh- 
de, endedeselfde wercken, die eerghedaenzijn ; derhalven soo moet 
het den Mensch vervelen, of soo niet, van selfs sal het eynde der 
selve komen. 

5. Die aen Godt ghedenckt, en sal niet meer na dese Werelt ko- 
men ; die veel aelmoessen gheeft sal de plaetse \^\\Indre verwerven ; 

Verlate het ai.] Ghelijck de San-j'anjs.Siet | de O^en Deure Cap. 4. van het eerste Deel. 



'T\en Wijn va7i MoHham!\ Monham ishe- , sproken hebben) gaen; maer dat sy, daer een 

geerlijckheyt tot wellust. ' tijt langh, na dat sy verdient hebben die 

Niet meer na dese Werelt kome?i.] Dese vreughde te ghenieten, gheweest zijnde, \ve- 

Heydenen ghelooven dat de Menschen, die derom na dese Werelt moeten komen. 

op der Aerden wel geleeft hebben, gheslor- Plaetse van Indre.\ Dat is een van deseven 



ven zijnde, ordinairlijck na den Surgam, (dat 
rijn eenighe ghelucksalighe plaetsen, waer 
van wy in onse Open Denre meer-mael ghe- 



ondcr-Hemelsche Werelden ; een plaetse 
van groote vreughde. 



1) d, i. der verblinding, de tekst luidt : pUvn mohHmay'im pramadamadirnm. 



i8o 

die dese dinghen niet en doet, die is gheboren om af te kappen het 
Bosch van sijn Moeder. 

6. Die niet en heeft leeren lesen, in voeghe dat hy andere leeren 
kan, ende die hem tegen-staen, met reden overwinnen : die tegen sijn 
Vyanden niet en kan strijden, soo dat sijn eere tot in Indre-locon be- 
kent is ; soo dat hy daer na sijn vreughtaldaer bekomt; diens jeught ("S-l 
sal zijn als een keers in een huys daer niemant in is. 

7. Die niet en tracht na geit om aelmoessen te gheven ; die niet en 
arbeyt voor sijn Vader ende Moeder ; die geen vreught in Vrouwen 
schept, sonder eenigh bedroeven ; diens leven is als een Kraey, die 
hier ende daer sijn kost raept, ende sal daer na oock niet beter ver- 
werven. 

8. Dat u Vader ende Moeder doot zijn ; dat die gheen, daer met 
ghy vrientschap hebt ghehadt, niet meer en zijn ; dat wy oock niet 
meer en zijn de selve ; maer zijn als Boomen aen den Oever, alwaer 't 
Water de Aerde wegh spoelt, ende dat de doot nadert, daer op en 
dencken wy niet. 

9. Den hooghsten tijt van s' Menschen leven, de welck Bramma 
heeft gheordineert, is 100. jaer ; doch de nacht neemt de helft daer 
van wegh : twaelf en een half jaer neemt kintsheyt, twaelf en een half 
jaer den ouderdom, daer blijft dan noch over vijf-en-twintigh jaer, 
doch met sieckten, met droefheyt der overleden, ende met dienen 
wert die door-ghebraght ; soo dat het leven is als het kabbelen der 
Zee ; wat vreught kan dan een Mensch in dit leven scheppen? 

10. Den Mensch is als een danser, die steets sich verkleet, een wijl 
tijts is hy als een kint, kort daer na als een jongman, die de vreught 
met de Vrouwen najaeght ; kort daer na sonder geit, kort daer na 
rijck, daer na out ende swack, eyndelijck sal hy achter 't kleet gaen, 
na lamma-locon. 



Het Bosch van sijn Moeder i).] Dat is, die ' looven dat die ghene, die vromelijck tot ter 

is een droefheyt voor sijn Moeder, ende een doot toe teghen hare Vyanden strijden, /«- 

oorsaeck dat de jeught ende de vreught van dre-locon (een plaetse der vreughde) nahaer 

sijn Moeder vernietight wort. ! doot bekomen. 

Sijnvreitght aldaer.'] Dese Heydenenghe- \ lamma-hcon.] De Helle. 



i) De tekst heeft: matuk . . . yauvanavanacchede kitihitra vayam („wij zijn do bijlen bij 
het uitroeien van het jeugdwoud onzer moeder"). 



I8l 



H ET VI. C A 1' I T T EL. . 

Een San-jasi tegen de Coningen, ende Groote der VVerelt. 



G' 



1 hy zijt het hooft van veel Volck, weick u dienen ; ick ben oock 
het hooft der ghene die van my gheleert willen zijn, om een 
goet leven te leyden : ghy hebt den naem van vele Lichame- 
lijcke vreught ; doch wy den goeden naem van heyligheyt : ghy zijt 
een goet Soldaet tegen u Vyanden ; wy zijn oock Soldaten, om die 
ons tegen-staen, met goede reden te overwinnen : eenighe dienen u 
(om) geit ; doch ons dienen eenighe om des herten suyverheyt : soo 
onsen wegh u niet aen en staet ; den uwen gevalt ons oock niet. 

2. Met bladeren kleeden wy ons met een groot ghenoegen, doch 
'"9-1 ghy kleet u met ghenoegen van verscheyden gheweven kleeden : het 

ghenoegen hebben wy beyde ; doch ghy verlanght altoos na meer 
ende meer; ende daerom soo zijt ghy arm: wy zijn verghenoeght, 
ende daerom soo zijn wy rijck. 

3. Wy versadigen onsen honger met de Vruchten van 't Bosch; 
wy lessen onsen dorst met de versche Wateren ; wy slapen na ons 
wel-ghevallen, op de Aerde ; onse kleederen zijn bladeren ; wy heb- 
ben overvloet : ghy als ghy rijckdom verkrijght, so wort ghy door 
hooghmoet droncken ; ende wat hebben wy derhalven u te soecken ? 

4. Wy konnen ons onderhouden met Bitsjam ; onse kleederen zijn 
de vier hoecken der Werelt ; de Aerde dient ons om daer op te sla- 
pen, soo dat wy niet en behoeven de rtjcke moeyelijck te vallen. 

5. Wy en zijn geen dansers, wy en zijn geen sangers, wy dienen 
de Werelt niet tot vermaeck, wy en zijn geen guychel-speelders, wy 
en zijn oock gheen schoone Vrouwen : daerom soo en houden de 
rijcke niet van ons. 

6. Eencn van een groot verstant, heeft de Werelt ghemaeckt ; 
eenige dragen dese Werelt ; eenighe hebben dese Werelt ghewonnen ; 
eenighe hebben dese Werelt aen andere ghegeven ; ende gouverne- 
ren dese Werelt, sonder daer over sichte verhooveerdigen : waerom 
sal dan die ghene die een Dorp ofte Stadt gouverneert, daer over 
hooghmoedigh zijn ? 

7. In dese Werelt en is geen plaets, die geen hondert mael en is 
ghegouverneert gheweest, ende die de selve nu gouverneert, wat eer 
heeft die meer? Dese Werelt is maer een deel : in dit deel krijght 

'Dt/jr/oM.] Dit zijn aelmoessen die met een De VVerelt gemaeckt.] Se weten, Bram- 

kleyntje van huys tot huys ghegeven , ma. Slet hier van breeder in de Open Deure, 
worden, i 



182 

yeder maer een ghedeelte ; endc in dat ghedeeltc, yder maer een 
weynigh plaets : ende noch soo wert hy hier over opgheblasen. 

8. De Werelt is maer een Aerde kloot ; door begeerte van de Aer- 
de, wagen de Groote haer leven, ende oorloghen : die van de sooda- 
nighe geit versoeckt, die schame sich, ende sy verbrant. 

9. Eswara heeft het hooft van Bramtna op sijn hooft gheset, ende 
daer met aelmoessen gaen bidden : het leven van Bramnia overtreft 
alle leven der Werelt : wat hebben dan de rijcke hooghmoedigh te t*3o-] 
zijn, wanneer dat de arme haer bidden, om een kleyne saeck ? 

IQ. Dese Spreucke ontbreeckt. 

Het VII. Capittel. 
Onderivijs aen sijn eyghen hert. 

I . T 1 Taerom gaen de Menschen daghelijcks om een weynigh ghe- 
Y Y nut, anderen dienen ? soo ghy niet en tracht na Wereltsche 
saken, soo sult ghy veel ghenoegen verwerven. 

2. Waerom zijt ghy in de Werelt begraven, sonder voordeel, 't sal 
immers so wesen, als 't zijn sal, ende met uwen arbeyt en sult ghy 
uwen wensch niet krijghen ? dat voor-by is, ghedenckt daer niet aen ; 
dat te komen staet, verhoopt dat niet : want somwijl komt het, som- 
wijl gaet het alsmen 't siet, daerom en moet ghy de saken, die onse- 
ker zijn, niet begeeren. 

3. So ghy wilt trachten na Wereltsche saken, so sal u veel moeyte 
ontmoeten ; derhalven soeckt liever de plaetse Godts : ende dan so en 
sal u de moeyte deser Werelt niet moeyelijck vallen. De Wereltsche 
saken zijn onghestadigh als het Water der Zee : derhalven ist beter 
die te laten, ende die plaets te soecken. 

4. Verlaet de liefde tot de saken deser Werelt ; ende stelt u liefde 
op Estvara ; ende vermaeckt u te sitten by de Ganga ; ende ghe- 
denckt dat gheen sekerheyt is in de golven der Zee, in de druppelen 
die als 't regent, van de aerde op springen ; in den glinster der Lucht ; 
in groote eere ende staet ; in de vlamme des vyers ; in de slanghe die 

Gtlt versoeckt.'] Hy wil segghen; nadien j dathy hem van stonden aen verootmoedight 

dat de groote deser Werelt om een klomp 1 hadde. 

Aerde soo veel doen, dat het derhalven niet Wat hebbeu dan de rijcke.] Dat is, alhoe- 

gheraden en is van haer yets te versoecken. ' wel dat ^rawwiz soo groot was, als hy hoogh- 

Op sijn hoo/t gheset,] Sy segghen dat Es- moedigh gheworden was, is hy evenwel niet 

vvara Bramma het hooft soude hebben af- onghestraft ghebleven. Hoe sullen dan de 

gheknipt, tot straffe van sijn hooghmoedig- groote deser Werelt de straffe konnen ont- 

heyt : maer dat hy het ter eeren van Bram- ' gaen ; by aldien sy haer in hooghmoet ver- 

ma op sijn hooft souden hebben gheset, om , grijpen ? 



kromme gangen maeckt ; in 't Water der Rivieren ; in 't herte der 
Vrouwen, voorwaer sy en houden niet gheduerigh het selve wesen. 

5. Ghy en moet niet gedencken aen den rijckdom deser Werelt; 
't is beter voor de koude te draghen een ghelapt kleet ; 't is beter in 
de straet van Cast aelmoessen te bidden : eenighe zijn van grooten 
staet, soo dat sy sangers voor haer hebben, aen haer zijde wijse, ach- 

[*3i-] ter haer Vrouwen die haer waeyen, op welck sy soo versot konnen 
worden, soo dat syse niet en konnen verlaten ; doch 'tis beter op- 
staende voet den wegh Godts te soecken. 

6. Indien ghy al bekomt, dat ghy wenschen kont, wat ist ? indien 
u Vyanden u te voet vallen ende willen dienen, wat ist ? Indien ghy 
tot u vermaeck, rijckdom kont bekomen, wat ist ? als ghy soo oock 
leeft als Bramma, wat ist? 'tsal immers nochtans een eynde krij- 
gen ; ende daerom ist beter alles te verlaten, ende den wegh Godts 
te soecken. 

7. Ghy moet u liefde op Eswara stellen, ende ghy moet vreesen 
het geboren worden, ende het sterven ; ghy en moet noch op Vrien- 
den, noch op Vrouwen u liefde stellen : maer ghy moet in 't Bosch, 
daer gheen Volck is, blijven ; ende met een goet herte aen Godt ge- 
dencken, daer en is niet beter dan dat. 

8. Aen dien Godt, die niet out en sal worden, noch eynde sal heb- 
ben, dien den alder-grootsten is, die aen allen, die hem soecken, 
verstant gheeft, moet ghy ghedencken, ende alle andere gedachten, 
laten varen ; die dat doet en sal selfs na den staet van Bramma niet 
wenschen. 

9. Hert ghy daelt somwijl tot in Pdtalam^ somwijl klimt ghy in 
Surgam, ende door-wandelt de gantsche Werelt ; dit doet ghy om 
dat ghy gheen vasten wil en hebt ; ghy soeckt over al, doch waerom 
en vint ghy dien Godt niet, die in u herte selfs is ? daer met sult ghy 
u saligheyt bekomen, ende van allen arbeyt vry werden. 

I o. Dese Spreucke ontbreeckt. 



"ïiide stratt van Casi^ Cast welck oock F^'a. 
ranasi ghenaemt wort, is een heylige 
plaets in Bengala. 



Ettt eynde krijghen.] Sy ghelooven dat 
Bramma, die sy segghen dat de Werelt, met 
alle datter in is, ghcschapen soude hebben. 



Die haer waeyen."] De groote laten, uyt sterven sal, soo wanneer de Werelt ver- 
dertelheyt, haer van Vrouwen waeyen. Som- gaen sal. Siet hier van breeder in onse Open 
mighe laten haer oock wel alleen van Vrou- Deure. 
wen dienen, welcke in grooten ghetale om ' 
haer swervcn. 



i84 

Het VIII. Capittel. 
Van de onsekerheyt der VVereltsche saken. 

I. TT Tat voordeel rijster uyt het lesen van den Vedani, Poraneit, 

Y Y ende lastra ? dat is alleen om den Siirgam te bekomen. Dat 

is als het profijt der Koop-luyden. 't Is beter altijt aen Godt 

te ghedencken, ende alsoo sijn Ziele te behouden, wantdiesalaltijts 

dueren. 

2. Den Bergh Merouzva, de Zee, ende de Werelt sullen oock haer 
eynde krijgen, wat sal dan van des Menschen leven zijn ? 

3. Als den Mensch out wort, soo wert sijn Lichaem korter, ende 

de krachten des Menschen sullen oock tot den eynde niet dueren ; l^^sz.j 
sijn tanden sullen uyt-vallen ; sijn voeten sullen beven ; sijn ghesicht 
sal af-nemen ; sijn ooren sullen doof worden ; sijn Vrienden sullen sijn 
woorden niet achten ; sijn Vrouw en sal na sijn woort niet luysteren ; 
sijn kinderen sullen sijn Vyanden worden ; ende soo ontmoet hem in 
dit leven veel onlust. 

4. Soo wanneer een jonghe Vrouw een out Man siet, vlietser af, 
even als van een put van de Perreaes i), daer doots-beenderen by 
leggen. 

5. Eer ghy in't Lichaem eenighe sieckte krijght ; eer ghy out wort ; 
eer ghy u krachten verliest ; eer ghy sterft ; in dien tijt moet ghy de 
saligheyt uwer ziele soecken ; soo ghy langher beydt, 'tsal zijn, even 
of ghy een put wildet graven, als een huys in brant staet. 

6. Eenighe dencken in't Bosch, wy moeten een belofte doen, om 
in dit leven yet te bekomen ; somwijl dencken sy om by de Gangalt 
woonen ; somwijl om te trouwen, ende kinderen te krijghen : ende 
met dusdanige ghedachten passeert den tijt, sonder yet tot behou- 
denis der Zielen te bedencken. 

7. De rijcke zijn gheensins te verghenoeghen, maer altoos be- 
gheerense meer, metter tijt wordense out; 't leven dat den Mensch 
lief is, beneemt lanima : daerom isser niet beter dan aen Godt te ghe- 
dencken. 

8. Al verlies ick mijn eer, ende geit, ende en kan niemant yet ghe- 
ven ; al verlies ick mijn Vrienden ende dienaers, ende mijn jeught, 

^Tan denyedam.] Dh\s der Neydeuen Wei- i lastra.] Dat zijn uytleggingen over den 



boeck. 
Poranen.'] Oude Historiën. 



Vedam. 

Perreas.] Vande Ferreas siet onse Of en 
Deure Cap. 2. van het eerste Deel. 



i) De tekst heeft caiulala. 



i85 

't is niet : 'tbeste is, dat ick by de Ganga mach blijven met mijn ghe- 
dachten op Godt. 

9. 't Is vreught de Maen aen te sien, als sy vol is, ende de Bosschen 
die groen, ende vol Vruchten zijn : 't Is oock aenghenaem met den 
goeden te praten, ende oude historiën te hooren : ende de tranen uyt 
de ooghen der Vriendinnen te sien vlieten : soo men ghedenckt dat 
dit niet altoos en duert, soo ghecft dit alles gheen ghenoegen, 

10. 't Is vreught in een huys met een plat dack te woonen ; te hoo- 
ren aenghenaem ghesangh ; te omhelsen sijn Vriendinne : doch mits 
dat de v.ijse weten dat dit geen duer en heeft, soo achtense dit niet ; 
maer begheven haer na een heylighe plaets, om aen Godt te ghe- 
dencken. 

Het IX. Ca PITTE L. 
Deii dienst van Eswara. 



r 



[n de drie Werelden hebbe ick niemant ghesien, noch vernomen, 
wiens herte dat soo vry was van de begheerlijckheyt tot VVis- 
seiam »), als een Olyphant die ghebonden is, ende by sijn Wijf- 
jes niet geraken kan. 
[233] 2. 't Is veel dat yemant die na sijn vvel-ghe val leeft; dat hy sich 
met sijn eygen kan bedropen; dat die altoos met den goeden ver- 
keert ; dat die veel gheleert heeft, ende nochtans sich niet en verhoo- 
veerdight, dat die stantvastigh in sijn doen is : als ick wil ondersoec- 
ken, hoe dat dit by komt, ick en kan't niet begrijpen, door wat be- 
lofte sy dat bekomen hebben ; 'tkan wesen om haer goede wercken 
van't vorighe leven. 

3. Laet de ghedachten na dese Wereltsche dinghen, selfs in't Li- 
chaem, verdwijnen ; laet oock de jeught voor-by gaen ; laet oock de 
wetenschap, die andere niet en begrijpen, daer henen vlieghen ; wel 
wat dan als de sterf-ure komt, so en kan niemant van lamma een ure 
uyt-stel verkrijgen ? hy is sterck om wegh te rucken : dacrom ist nut 
aen de voeten van Eswara te dienen : want dacr is anders niet voor 
de Ziele dienstigh. 

4. Maer Eswara die over de gantsche Werelt hooft is; ende 
VVistnou welck de gantsche Werelt in sijn Lichaem begrijpt ; onder 

haer en is gheen onderscheyt : doch evenwel leyt mijn hert op ^- 
wara, 

5. Ter tijt van de volle Maen moet ghy op de zant drooghten, in 

1) De tekst beeft vi^ayam (zingenot). 



^ i86 

de Rivier Bagiriti sxÜQn, ende als alles stil is, moet ghy ghedencken 
aen den naem Êszuara, sprekende die met vreese van andermael ghe- 
boren te worden, ende seght, behoet my ; dan sal u met ghenoeghen 
Water uyt de ooghen vloeyen. Doch wanneer sal dit gheschieden ? 

6. Verlaet de rijckdommen, hebtse niet lief, ghedenckt, dat sy van 
de gheboorte tot de doot, aen de Ziele geen nuttigheyt gheven en 
konnen ; begeeft u in een goeden Bosch,'om te sitten op een bequame 
plaetse, ter tijt van de Maen-schijn aen de voeten van Eswara, ghe- 
denckende, wanneer sullen wy dat bekomen ? 

7. Begheeft u in VVaranasidL^n den kant van de Rivier Ganga, 
ghekeert met u aenghesicht na den Tempel van Eszvara, ende met 
ghevouwen handen op u hooft, roept tot Eszvara aldus : ó Man van 
Gauri, die de drie Steden hebt gheruineert ! ó Sembo, die drie ooghen 
hebt, komt my te hulpe, komt my te hulp ! ende dus doende sal den 
tijt deses levens metter haest voorby passeren. 

8. Soo wanneer ghy u in de Ganga ghewasschen hebt, stroyt wel- 
rieckende Bloemen op 't Beelt van Eswara, ghedenckt het goede, 
sedt u aen sijne voeten op een steen van een kleyn Berghsken : soo 
ghy eenige hongher ghevoelt, neemt eenighe Vruchten, ende houdt [234-] 
u besich, met aen Eswara, gelijck u Leeraer u geleert heeft, te ge- 
dencken, ende dat sal goet zijn. 

9. lek ben in eenigheyt, hebbe alle begeerlijckheyt verlaten, ick 
verdrage alles ; mijn hant is mijn becken, ende ick ben naeckt gantsch 
onghekleet, wanneer sal ick die goede wercken na laten ? 

10. Ick sal van mijn hant een becken maken, ick sal my met den 
Rijst der aelmoessen vergenoegen ; daer 't my wel gevalt, daer sal 
ick blijven : Ick sal de Werelt als een stroo achten ; eer ick dan dit 
leven verlate, sal ick een vergenoegen des herten gevoelen als in den 
Hemel ; dusdanige logijs zijnder eenighe. 

Het X. Capittel. 
De 7nanieren der Avadoutas. 

I. /^hekleet met een kleet van duysent lappen, sonder eenighe 

lx droef heyt te ghevoelen, ende sonder arbeyt bekome ick mijn 

spijse : ick slape op de doot-plaetsen ; ende in de Bosschen, 

'^ivief Bagariti?^ Dese is de Ganga, ofte O Sembo.'] Dit is een n&tm \Si.n Eswara, 

Ganges. I de welcke wy in onse 0/>en De74re ghcseyt 

yVaranasi.] Dat is Cast, in Bengala. j hebben veel namen te hebben. 

Gauri.] Dese is Parvaii, de Huysvrouwe I 

van Eswara. 1 



i87 

ende wandelc daer het my lust, alles met genoegen des herten, ver- 
dragende, gelijck een logzj gewoon is te doen. Dus te leven is meer 
als drie Werelden te gouverneren. 

2. Een goet Heylighe en sal Bramhoudam niet begheeren, want 
ghelijck de Zee door het omwentelen van een Visch niet en verderft, 
alsoo oock niet een Heylighe door alle de vreught deser Werelt. 

3. O Moeder Laetsemi gditt by andere, ick en begeer gheen We- 
reltsche saken, ick en ben uwe niet, ick en begeer u niet, waerom 
komt ghy by mijn ? wy zijn Luyden die in onse handen de bladeren 
Madepakon dragen, ende aelmoesse bidden. 

4. De Aerde is ons bedde, onse arme zijn onse kussens, den Hemel 
is ons decksel, den koelen Wint is onse waeycr, de Maen is onse 
keerse, een rey n herte is onse Vrouwe, soo dat wy zijn groote Meesters. 

5. Met aelmoessen versadigen wy onsen buyck; wy wandelen in 
onse eensaemheyt sonder gheselschap ; wy en begheeren niet, dat wy 
niet bekomen konnen, ofte in onse macht niet en is ; wy zijn op Godt 
door goede wercken verheft; met een out ghelaptkleetghekleet; ende 
zijn noch gram noch hooveerdigh : dusdanighe Heylighe zijnder. 

6. Als ick over strate ga, soo hoor ick sommighe segghen, soude 
[935-] hy een Perrea, of een Bramine^ of een Soiidra, of een logij zijn ? 

doch my vergenoegende lacche ick daer over, ende sonder te ant- 
woorden, ga ick voort. 

7. Bramma heeft een spijse voor de Slangen geordonneert, sonder 
datter yet ghedoot wort, namentlijck de Wint ; voor den Beesten 
'tgras; Dese zijn spijs ende niemant gheschieter na-deel by; doch 
dien welck de Zee van den Houwelijcken willen door komen, heeft 
Bramvia dese beyde gheordineert. 

8. Mijn hant is mijn becken, den Rijst der aelmoessen is seer be- 
quaem om den honger te versadigen ; de vier hoecken der Werelt 
zijn mijn kleet; de Aerde is mijn rust-plaets; die dus leeft kan de sa- 
ligheyt bekomen. 

9. Ick ghedencke aen Godt, sittende ontrent den Ganga, op den 

■Dr(i/«Atftt(fai«.] Dat is, 't geheele ront dat bladeren in de handen ontfangen sy de Ael- 

Dramma gouverneert. moessen. 

Laetsenii.] Zaif/j<fOT/, is den Rijckdom. 'tis Met een out.] Sommighe Avadoutas Ara.- 

oock een eyghen naem van de Vrouwe van gen soodanighen kleet : andere en draghen 

Vyistttoii haren oppersten Godt. gantsch geen kleederen, inaer gaen ghehecl 

De bladeren van j\i.idepaküui).\ Met dese naeckt. 

1) Daar palosa (eóó de tekst) in betTamil murukku is, vermoedt Prof. Hultzsch, dat 
m-idepakou corruptie is voor murukkambn (bloesem der Butea frondosa"). De ^<z/^'iz-blade- 
ren worden als schotel gebruikt. 



< i88 

steen van Hivunatvontai/i, ende verwerve aldaer sulck een ghenoe- 
gen, dat my de tranen uyt de ooghen loopen, de Vogels Tsataka 
drincken die met verlangen op; eenige herten vry ven mijn Lichaem: 
waerom en komt ghy orti my niet op dese tijt ? 

lo. O Moeder de Aerde, ó Vader de Wint, ó Vrient 'tVyer, ó 
Maeghschap 't Water, ó Hemel Broeder, vriendelijck doe ick voor u 
eerbiedigheyt ; want om dat ick met u wel hebbe gheleeft, bekome ick 
de saligheyt ; ick wil geeren u alle verlaten, ende in den Hemel gaen. 

Hondert Spreucken van den Hey- 
denschen Barthrovherri, 

Handelende 
Van den redelijcken ommegangh onder de Menschen. 

Het I. Capittel. 
Van den onver standighen ende toornigJien. 

I . Tok doe eerbiedigheyt aen dien God, wiens tijt men niet en kan 

I weten, noch van sijnen Geest ; ende niemant kan oock weten, 

wat voor een genoegen dat hy geeft, aen dien genen, welcke 

op hem betrouwen : hy en vertoornt niet, maer blijft altoos de selve. 

2. De wijse en willen dese Spreucken niet aennemen, mits datse 
door hooghmoet een anders werck verachten : de Groote van staet 
en willense niet, om haer laetdunckenthey t : doch de Esel en konnen- 
se niet verstaen : derhalven ben ick in mijn ghemoet seer vertoorent. 

3. Een verstandigh Man kan een onwetende leeren, soo dat hy [236.] 
metter tijdt verstandigh worde : die een weynigh verstant heeft, kan 
men sonder moeyte leeren : doch die gheen verstant en heeft, ende 
daer by hooghmoedigh is, ende niet begeerigh om te leeren, dien en 
kan oock Bramtna selfs niet leeren. 

4. Een verstandigh Man kan door sijn verstant middel uyt-vinden, 
om met de hant een peerei uyt de mont van een Crocodil te halen, 
ende om door Zee te gaen ; ende om een vertoorende Slangh als een 
Bloeme-krans om sijn hals te hanghen : doch 't is onmoghelijck een 

"Wj/ den moHt.] De Heydentn verdichten ' Om door de Zee.] Dat is, een wijs Man kan 
dat de Crocodillen peerlen tusschen haer door sijn verstant, oock saken die onmoghe- 

tanden hebben ; maer is een louter verdicht- 1 lijck schijnen, uyt-richten. 

sel. De Chrislentn en hebbense tot noch toe ! 

niet ghevonden, I 



\Sg 

onverstandigh toornigh Mensch door eenighe reden ter neer tesetten. 

5. Een verstandigh Man kan door sijn verstant Olie uyt het Zant 
trecken ; ende uyt den Wasem die men op 't Velt siet, alsmen tegen 
de Sonne op siet, middel beschafifen, om den dorst te lessen; van de 
Hasen kan hy Hoorenen halen : doch 't is onmoghelijck, een onver- 
standigh toornigh Mensch door eenighe verstandighe redenen te ver- 
ghenoegen. 

6. Wanneereenen verstandigen alle sijn verstant in't werck stelt, 
om een toornighen onredelijcken ter neer te setten, 't is soo veel als of 
hy met het vlies van den steel van een Kruycke-bloem Slangen ende 
Olyphanten wilde binden ; ende met de kruyn van een Bloem Dia- 
manten door-booren ; ende met een druppel Honich de gantsche Zee 
soet maken. 

7. 't Is goet dat een Mensch die weynigh weet, onder de Wijsen 
swijge, want 't is hem in sijn vermoghen ; soo wanneer hy swijght, 
sal hy sijn onwetentheyt verbergen, ende voor verstandigh ghehou- 
den worden. 

8. Een onwetent Mensch wert somwijl soo hooghmoedigh, als een 
wilden Olyphant ; maer soo wanneer hy komt onder de Wijsen, soo 
verdwijnt sijn hooghmoedighe in-beeldinghe. 

9. Soo wanneer een Hont een doot Menschen been vint, dat stinckt, 
ende daer de wormen uyt loopen, al ist datter gheen Vleesch aen en 
is, soo knaut hy evenwel daer aen meteen groot ghenoeghen, ende 
het schijnt hem soo smakelijck. dat hy oock selfs van /udre gheen 
werck en soude maken, al ware het dat die by hem stont. Soo doet 
oock den onwetenden ; want desen staet ofte rijckdom bekomen heb- 
bende, en sal een eerlijck Man niet eens willen aensien. 

10. Die gene die niet en wil na reden luysteren, die sal hondert- 

[«37-] mael van leeger tot leeger vervallen, ghelijck de Ganga, weick van 

den Siirgam is ghekomen op't hooft van Es^vara, ende van daer op 

HimmaicoHtaJH, ende van daer op de Werelt, ende van daer in de 

Zee, ende van daer tot de onderste Werelt. 

Het II. C A PI TTEL. 

Van den Wijsen. 

ie lastram wel verstaet, ende met goede reden weet te spre- 
ken, ende bequaem is om andere te onderwijsen, ende ghe- 
dichten te maken, indien hy by de groote niet isgheacht, hy 

De Gauga.] Van de Riviere (7rf«/a; ende in het tweede Deel van onst Open Detirt, 
hoe datse op der Aerden sy ghekomen ; siet Cap. 18. 



■D 



190 

is daer over niet te beschuldighen, maer die gheen by welck hy is; 
want een kostelijcke Robijn, al-hoewel datse, van diese niet en ken- 
nen, niet en weit gheacht; nochtans isse ende blijftse een kostelijc- 
ken steen. 

2. Het geit des verstants kan niemant stelen, het geeft aen den be- 
sitter een groot ghenoegen, ende indien hy 't aen een ander dieder 
om versoeckt, mede-deelt, 't sal toe-nemen, ende noyt vergaen. Doch 
wanneer den sulcken van de Groote niet en wort ghe-eert, sy zijn 
daer over te beschuldigen. 

3. Den ghenen die sich op Jen wegh na den Hemel verstaet, en 
sult ghy geen on-eere aen doen, want uwen staet is seer onghestadigh, 
ende ghy en kont hem niet meer quaet doen, als 't vliesjen van een 
Kruycke-bloem een Olyphant kan binden. 

4. Dat yemant sich met Peerlen, soo wit als de Maen, of met kos- 
telijcke kleynodien op pronckt, of sijn Lichaem wascht, of met San- 
del bestrijckt, of met Bloemen, of met sijn lanck hayr verciert, dat en 
sal hem met waerheyt niet vercieren : maer indien yemant met ver- 
stant kan spreken, dat is een waer verciersel voor den Mensch. 

5. Als Bramnia op sijnen dragher Anipsa toornigh is, kan hy hem 
wel uyt sijnen Water-poel drijven, maer die macht niet benemen, 
dat hy, Melck ende Water onder een vermenght zijnde, den Melck 
niet en soude konnen drincken, ende 't Water over laten. Soo oock 
die den Vedam ende de lastra wel verstaet, dien en kan oock Bram- 
ma niet tot eenen sot maken, 

6. De wetenschap is den Mensch een cieraet, sy is een goeden ^'^^'^■^ 
schat, ende dient om te verkrijghen, 't ghenot van alle Wereltsche 
vreughde ; sy maeckt dat den Mensch gheroemt wort, sy suy vert het 
hart ; den Wijsen isse een onderwijsinghe, sy maeckt dat hy in vreem- 
de Landen Vrienden krijght, ende dat hy als een Dezueta gheacht 
wort, ende dat hy by de groote in aensien is : doch het geit en kan 

soo veel dienst niet doen. Derhalven die geen wetenschap heeft, die 
is als een Beest. 

7. Die onrecht kan verdragen, die en heeft geen harnasch noo- 
digh : ende die geen die toornigh is, die en behoeft gheen ander Vy- 
ant : die veel erfghenamen heeft, die en behoeft gheen vyer : die 
goede Vrienden heeft, die en behoeft geen medicamenten : die Vy- 
anden heeft, die en behoeft geen Slangen : ende die met goede ken- 

Q^ sijn Ampsa.] Am^sa zijn Vogels als 1 dat dese Vogels, Melck ende Water onder 
Teelinghen ; ende zijn de Wahanam, een ghemenght zijnde, den Melck weten te 
ofte last-dragers van 5>-(jwwrt. Sy segghen | drincken, ende het Water over te laten. 



191 

nis is begaeft, die en behoeft geen geit : die beschaemt is en behoeft 
gheen kleedinghe tot verciersel : die nutte saken weet by gheschrift 
te stellen, die en heeft niet noodigh te gouverneren. 

8. Den Mensch moet aldus met de Menschen omme-gaen, onder 
sijn Vrienden moet hy sachtmoedigh zijn : aen sijn dienaersmoethy 
liefde betoonen : aen de quaden een misnoegen : aen de Grooten rede- 
lijckheyt: aen den verstandigcn begeerte om te Iceren : teghen den 
Vyant kloeckmoedigheyt : aen sijn Leeraers verdraeghsaemheyt : 
aen de Vrouwen bedrieghelijcke mijnen, sonder het herte haer 
gantsch te openbaren : dien welck dus verstandelijck haer aenstellen, 
sal 't wel ghelucken. 

9. Die met de goede verkeert sal beter worden : sijn quaet gemoet 
sal hy verliesen : hy sal de waerheyt leeren spreken : na eere sal hy 
trachten : van sonde sal hy af-laten : sijn herte sal suyver worden : hy 
sal over al befaemt worden : ende wat goets sal hy bekomen, die met 
den goeden verkeert. 

10. Die wijs is, ende Boecken kan maken, en vreest noch den 
ouderdom, noch de doot. 

Het III. C APITTEL. 
Van den eer lij eken. 

I. \ 1-hoewel een Leeuw hongher lijt, out ende swack is, in veel 
\\ swarigheden vervalt, ofte in perijckel is om sijn leven te ver- 
liesen ; evenwel en sal hy gheen gras eten ; maer sal veel lie- 
ver het hooft van een wilden Olyphant breken, ende het vleesch 
desselven tot spijse ghebruycken : alsoo oock die sijn eere liefheeft, 
en sal hem geensins tot yet oneerlijcks begheven. 

2. Een hont sal met groot verghenoeghen aen een been, aen welck 
[239] een weynigh vuyl bebloet vleesch is, knauwen : doch een Leeuw, al 

is hy by een Vos, hy en salder niet eens na talen, maar hy sal eenen 
Olyphant soecken : alsoo moet yeder een trachten, sich te voegen, na 
sijne ghelegentheyt. 

3. Soo wanneer ghy eenen Hont eten gheeft, sal hy sijn staert wis- 
pelen, sijn beenen langhs de Aerde uyt-streckcn ; ende wentelende 
sal hy sijnen muyl ende buyck thoonen : maer al ist dat ghy eenen 
Olyphant met woorden perst om te eten, so sal hy nochtans seer ver- 
langhsaem daer toe komen. So en moet den eerlijcken, om geen rede- 
nen, sijnen voet setten van den goeden weg, daer hy op is. 

4. Alle die in de Werelt gheboren werden, sullen sterven : doch 



192 

die geen die een naem voor haer nakomelinghen nalaten, die mogen 
te recht gheseyt werden, dat sy gheboren zijn ; d'andere en zijn niet 
meer te achten, dan of sy verachte wormkens gheboren waren. 

5. 't Gaet met den eerlijcken tweesins toe ; hy is, ofte als een wel- 
rieckende Bloem op het hooft ; ofte als een schoone Bloeme, groey- 
ende in de wildernisse. 

6. Al-hoewel dat Brahaspcti, ende andere by der hant waren, soo 
en soeckt nochtans Ragoii in sijnen tijt, geen andere dan de Son, en- 
de de Maan : alsoo oock die na eere tracht, die moet sich voegen by 
de Groote, al-hoewel sy hem quaet soecken te doen. 

7. Seesj'a draeght de Werelt ; Seesja wert gedragen van een Schilp- 
padde ; de Schilp-padde wert ghedragen van een Vereken ; dit Vere- 
ken wert gedragen van de Zee. Soo gaet het oock wonderlijck met 
de Groote toe. 

8. Als Himntawontam was in groot perijckel, doen ginck sijn Soon 
Mainaka sich in de Zee verbergen ; doch 't is niet redelijck dat hy 
sijn Vader in't perijckel verlaet, ende ontvlucht ; 't waer eerlijcker 
dat hy van de Wapenen van Dezvendre waer om-ghekomen. 

9. Den steen Siiriacantem, die gheen leven heeft, en wil de hitte [240]. 
der Sonnen niet verdraghen. Hoe sal dan een Mensch van een ander 
Mensch smaet konnen lijden ? 

10. Al-hoewel een Leeuw noch jonck ende kleyn is, soo sal hy 
nochtans een groote Olyphant soecken : soo sal oock een eerlijck Man, 
hoe wel hy noch jonck is, trachten na de eere van sijn Gheslacht. 



Tira/taspeti.] Dit is een sekere Sterre in den '• vvendre gheklaeglit hebben ; ende die soude 

Hemel ; apparentlijck lupiter. Dese hou- de selve de Vleughelen, met zijn Wapenen 

den sy voor den Leeraer der Devvetaes, ofte ! van Diamanten hebben af-ghehou wen. Doch 

Enghelen. i doen Devvendre hier mede besich was, sou- 

Rago7t.] Dit is een Duyvel, waer van wy den eenighe Berghen in de Zee zijn ghe- 

veel gesproken hebben in onse Open Deure. \ vlucht, waer onder oock desen Bergh Mai- 

Seesja.] Een seer groote Slanghe. [ naka was. Maer dat de Bergen die in de Zee 

Himmavvontam.'] Een sekeren Bergh, ! zijn ghevlogen, nu niet te voorschijn en ko- 

ghelijck oock .'Wa««(Z^a. Sy versieren dat de ; men, dat soude geschieden uytvreesevan 

Berghen in oude tijden vleughelen hadden, \ Devvendre. 

end dat sy op de Dorpen ende Steden vlo- i Suriacantem.] Een steen als een brant- 

gen, ende haer veel schade deden : de welcke glas : de welcke door de stralen der Sonnen 

daer over moeyelijck zijnde, souden aen Z)^- oock brant maeckt. 



193 

Het IV. Capittel. 
Van 7 Ge//. 

I. r^e goede af-komste sincke na den afgront, als oock de goede 
II ghestaltenis des herten ; de goede maniere des levens valle 
van den Bergh nederwaerts ; de eere werde van het vyer ver- 
slonden ; den bJixem verderve den roem van vromigheyt inden Oor- 
logh. 't Is beter in plaets van dien allen na geit te trachten : want in- 
diender geen geit en is, soo zijn alle dese dinghen lichter dan stroo. 

2. Die geit heeft is van een groot Gheslacht, is eerlijck, heeft veel 
ghehoor, is verstandigh, ende befaemt van \vel-sprekenthe)t ; die is 
oock schoon. Alle dese gaven heeft hy die geit heeft. 

3. Soo den Cancelier des Coninghs quaet is, soo sal oock den Co- 
ninck door den raet des selven bedorven worden ; een San-j'asi wert 
door het gheselschap der Menschen bedorven ; de kinderen alsmense 
altoos door de vingeren siet : het Geslachte alsmen een quadenSone 
krijght : die goet is door het quade gheselschap : de schaemte sal door 
dronckenschap verloren worden : 't ghezaey sal verderven, soo 't 
oogh daer niet altoos over gaet : de vrientschap sal versterven, soo 
men buytens Lants reyst : de goede ghenegentheyt sal verdwijnen, 
als men steets twistet : rijckdom sal door onredelijcken handel ver- 
loren worden : ende geit door door-brengen, ende door bedrogh van 
andere. 

4. Driesins vermindert het geit, door aelmoessen, door plegen van 
wellust, ende oock van selfs. Die het geit niet en besteet tot Aelmoes- 
sen, noch met wellust te plegen door-brenght, dien sal 't op de derde 
maniere verminderen. 

5. Al ist dat eenen kostelijcken steen door 't slijten kleynder is 
[241]- gheworden, soo wort hy nochtans in eereghehouden : al-hoeweleen 

Soldaet in den Oorlogh ghequetst is, soo blijft hy in achtinghe : al ist 
dat een witten Olyphant swack wort, evenwel eertmen hem : al ist 
dat een Rivier kleyn is gheworden, by aldien daer maer schoon ende 
soet Water in is, werter veel van ghehouden : men acht de Faem als 
sy nieuw ende goet is, al-hoewel datse kleyn is : ende een jonghe 
Vrouw die door arbeyt vermoeyt is, Dese alle, al ist datse verswac- 
ken, werden om hare schoonheyt in weerden ghehouden. Soo sal oock 



T\e goede a/komsle.] Den Autheur spreeckt in de VVerelt niets gheacht en wort alsser 
hier na de meyningbe van de V Verelt- i geen geit en is. 



scbe Menschen : ende hy wil segghen, datter 



>3 



< 194 

een rijck Man, die al sijn goet in aelmoessen heeft besteet, in ach- 
tinghe zijn, al-hoe\vel dat hy arm wort. 

6. Een arm Mensch sal door honger ghedruckt zijnde, oock om 
Cansje bidden : doch den selven, soo hy rijck wort, de gantsche We- 
relt sal hy sich te gheringh achten. 'tGelt maecktden Mensch kleyn, 
ende oock verheven. 

7. O Coninck soo ghy rijckdom begeert, soo acht dese Werelt als 
een Koe ; de inwoonders der selve als Kalveren, soo ghy wel sorghe 
draeght voor de Kalveren, soo sal de Koe u gheven, al wat ghy sult 
wenschen. 

8. Een Regeerder van Landen moet hem aenstellen als de Hoe- 
ren ; nu met de goede de waerheyt spreken ; dan leugenen met de 
quaden : nu vriendelijck zijn ; dan toornigh : somtijts moet hy trach- 
ten quaet te doen ; somtijts goet ; somtijts moet hy geit soecken ; som- 
tijts door brenghen. Soo hy dan daghelijcks geit begeert, sal hy het 
daghelijcks ontfangen. 

9. In 't Lant daer dese ses dinghen niet en zijn, daer en kan het 
Volck niet welvaren, i. Goede lustitie. 2, Sorghe voor een goeden 
naem. 3. Sorghe voor de ^rrtw/w^j-. 4. Gheven van aelmoessen. 5. 
Goet onderhout aen sijn Vrienden. 6. Ghenot van vreughde. 

10. Na dat Br anima het te voren voor den Mensch heeft gheor- 
donneert, noch meer noch min sal hem ontmoeten : 't zy dat hy zy op 
eenen hooghen Bergh ; ofte in een Valeye daer veel Water is. ó 
Mensch ! 't zy dat ghy met een pot Water put uy t een Born-put, 't zy 
dat ghy dat doet uyt de Zee ; ghy en kont niet meer dan den pot vol 
hebben. 

Het V. Ca PI TT EL. 
De 7tianieren der boosen. 

I. "P\en quaden sal aen niemant liefde betoonen ; sonder eenighe 
YJ reden sal hy vyantschap soecken ; een anders geit en Vrouw 

sal hy begeeren: dat het een ander, ja oock sijn Vrienden, ^'^~\ 
wel gaet, en kan hy niet verdragen ; dusdanigh een quaet herte is den 
boosen ghemeen. 

CawjryVi).] Dit is het Water dat van de noemt: dese Koe, seggense, dat niet alleen 

Rijst afghegoten wort, alsse ghekoockt is. Melck en gheeft: niaer oock alles dat men 

Als eeii Koei] Hier wortghesienop de Ao« begeert, 
van Devvendre, by haer Katned d'henon ge- 

i) Vgl. aanm. op pag. loo volgens de telling der editio princeps. 



195 

2. Met een quaet Mensch, al-hoewel dat hy groote wetenschap 
heeft, en moetmen niet verkeeren ; want een Slanghe al-hoewel dat 
hy op't hooft een Robijn heeft, nochtans soo sal hy schadelijck zijn. 

3. Den quaden wanneer hy yemant siet die schaemachtigh is, hy 
sal seggen, dat is een Esel; siende yemant die sijn leven aciistelt, na 
de ordinantie van den l^edam, hy sal seggen, dat doet hy, om van 
de Menschen ghe-eert te worden : siende eenen die reyn van herten is, 
hy sal seggen, dat is anders niet dan bedrogh : siende yemant coura- 
gieus in den Oorlogh, hy sal segghen, hy en heeft geen liefde : siende 
yemant die goede reden ghebruyckt. ende vriendelijck spreeckt, hy 
sal seggen, by hem en is gheen couragie : soo hy yemant siet, schoon 
van Lichaem, hy sal segghen, dat hy hooveerdigh is ; dien, die met 
verstant spreeckt, sal hy een klappert noemen ; in sijn Leeraer en sal 
hy oock geen verghenoegen nemen : ende soo sal hy alle goet ten 
quaetsten duyden. 

4. Daer en is gheen quader saeck in de Werelt, dan dat yemant 
een ghesloten hant heeft : daer en is geen grooter sonde, dan dat 
yemant valschelijck een ander beschuldight : die de waerheyt kan 
spreken, en behoeft geen belofte te doen : die een hert heeft, dat op- 
recht is, dien en ist niet noodigh, dat hy sich met het Water van hey- 
lighe Rivieren wassche : daer en is geen beter saeck, dan dat yemant 
met yder een wel weet om te gaen : soo ghy een goeden naom hebt, 
kostelijcke kleederen en zijn u niet noodigh : soo ghy goede kennis 
hebt, wat hebt ghy met het geit te doen : maer soo ghy qualijck be- 
faemt zijt, wat sal u de doot zijn ? 

5. Over seven saken, heb ick in mijn hert een groot misghenoe- 
ghen : als ick des daeghs de Maen haer licht sie verliesen : als ick een 
schoone Vrouwe sie, datse out is gheworden : als ick een W'ater-poel 
sie, sonder Kruycke-bloemen : als ick een Man sie, schoon van Li- 
chaem, sonder wetenschap: een Heer die altoos na geit tracht : een 
wijs Man die geduerigh arm is : eenen die altoos by de Groote andere 
aenklaeght. 

6. Een haestigh Heer, en hout niemant voor sijn Vrient : hy is 
ghelijck het vyer, het welcke oock selfs dien brant, die daer Wieroock 
in werpt, soo hy daer te na by komt. 

7. Als yemant stil is, den quaden seght, dat hy stom is: soo hy 
1243.1 veel, ende wel spreeckt, hy noemt hem een snappaert : soo hy hem, 

wat aen een kant hout, hy noemt hem een deugheniet : soo hy wat 

"C en Slanghe.] Dese //<rv<//r««/ verdichten souden gheweest zim, de welcke Robijnen op 
datter in ouden tijden eenighe Slanghen hare hoofden hadden. 



*• 196 

verde van de hant staet, hy noemt hem kleyn-hertigh : soo hy on- 
recht verdraeght, hy noemt hem flaeu-hertigh : soo yemant quade 
woorden niet en wil verdragen, hy seght, dat hy van geen goet Ge- 
slachte en is. Daerom ist lichter een belofte te doen, dan denquaden 
verghenoeginge te gheven. 

8. Die tot een quaet Mensch ghenaeckt ; die de quade verheft ; die 
op sijn schuldighen plicht geen acht en neemt ; die tot staet gheraeckt, 
ende niet en ghedenckt aen sijn vorighe gheringhe conditie ; die den 
goeden wegh des levens lastert ; die en sal geen verghenoegen in sijn 
herte bekomen. 

9. Ghelijck 't met de schaduwe der Sonne is, in den op-gangh ; al- 
soo sal 't oock zijn met de vrientschap, die men met den quaden 
maeckt. Doch de vrientschap met den goeden sal zijn, als de scha- 
duwe, welck de Sonne geeft, als sy na den onder-gangh gaet. 

10. Daer zijn drie Vyanden, welck sonder reden, vyantschap soec- 
ken ; de lagers ; de Visschers ; ende de aenklaghers der onnoosele. 

Het VI. C APiTTEL. 
De maniere der goeden. 

I, TA een goeden is altoos besorght, om met den goeden te verkee- 
11 ren ; hy verghenoeght sich in den voorspoet van andere ; hy 
is ootmoedigh teghen sijn Vaders ; hy denckt altijts na wijs- 
heyt; hy soeckt alleen vreughde met sijn eygen Huysvrouw; hy is 
bevreest voor den quaden naem ; hy stelt sijn liefde op VVistnou ; 
alle sijn vermogen leyt hy aen, teghen sijn affecten ; hy sondert sich 
af van den quaden : die geen die haer dus aenstellen, die acht ick eere 
weerdigh. 

2. 't Is de wijse der goeden, datse, als sy in tegenspoet zijn, meer 
moets hebben; als sy tot staet gheraken, zijn sy sachtmoedigh ; als 
sy by de Groote zijn, sprekense met goede reden ; in den Oorlogh 
toonen sy hare couragie ; sy zijn begeerigh na een goeden naem, en 
belust om yet goets te hooren. 

3 . 't Is voor een goet Mensch, al-hoe wel hy niet wel ghekleet en is, 
een goet kleet ende cieraet : voor sijn hant, dat hy geerne geeft : voor 

In den op-ganghJ] Dat is, de Vrientschap ' Met de goede.] Dat is, de Vrientschap met 



met de quade aenghegaen, en sal niet due- 
ren, maer metter haest af-nemen, even ghe- 
lijck de schaduwe der Sonnen in den op- 
gangh, want die wort t'elcken kleynderende 
kleynder. 



de goede sal aengroeyen ende toe-nemen, 
even ghelijck de schaduwe der Sonnen alsse 
na den ondergangh gaet. 



197 

[^44] sijn hooft, dat hy aen de Grootc cere bewijst : voor sijn niont, dat hy 
ware woorden spreeckt: voor sijn armen, dat hy weet te vechten : 
voor sijn hert, dat hy rcyn is : voor sijn ooren, dat hy ghenegen is 
goede dingen te hooren. 

4. De maniere der goeden is, dat hy niemant en sal soecken te 
dooden ; hy en sal na een anders geit niet trachten ; hy sal altoos de 
waerheyt spreken ; op goede daghen geeft hy geeren ; alssereenighe 
praet voor-valt, van een anders Vrouw, hy sal stil swijghen ; hy sal 
den loop van de Rivier ophouden ; teghen sijn Leeraers sal hy oot- 
moedigh zijn ; aen yder een sal hy liefde toonen ; in yder secte dat 
rcdclijck is, sal hy niet verwerpen ; dit is den goeden wegh, welcke 
niemant ten verdervc leyden sal. 

5. Soo wanneer een goeden in staet is, sal hy van herten sachmoe- 
digh zijn ; in teghenspoet sal hy, als een steen van den Bergh, sterck 
wesen. 

6. De goede heeft altoos lust om na goede reden te leven ; tot het 
eynde sijns levens, en wil hy het quade niet toe-staen ; den quaden 
sal hy niet eeren ; al-hoewel dat hy arm is, soo en sal hy nochtans 
van sijn Vrienden niets versoccken ; in teghenspoet is hy vol moets ; 
hy vermaeckt sich in den goeden wegh des levens ; wie desen goeden 
wegh haer gheleert heeft, dat en weet ick niet. 

7. Als ghy aelmocsse ghceft, gheeftse in 't verborghen ; als de ar- 
me ten uwen huyse komen, verghenoeght u, ende eertse ; als ghy 
goet ontfanght, swijght dan, ende prijst daer na den ghevcr open- 
baerlijck ; als ghy tot staet komt, en wert niet hooveerdigh ; als ghy 
hoort van een ander goet spreken, en weder spreeckt dat niet ; wie 
dit den goeden heeft gheleert, en weet ick niet. 

8. Als ghy met quade, met middel-matighe, ende metgoedevrient- 
schap maeckt, 't sal in dier voeghen toe-gaen, als met een druppel 
Reghenwaters ; want valt die op een gloeyent Yser, soo en sal sy niet 
meer te vinden zijn ; valt sy op 't bladt van een Kruycke-bloem, sy 
sal schijnen als een peerei ; doch valtse ter bequamer tijt in een Oes- 
ter, soo sal sy in der daet een peerei worden. 

\7an een anders Vrouw.] Dese Heydenen den eenen Vrient aen den anderen niet vra- 

tijn sojalours over hare Vrouwen, dat ghen, hoe dat sijn Vrouw a/ vaerï f ohe op 

niet alleen de groote Heeren de selve op staende voet sullen sy daer een misnoegen 

sluyten, ende wel doen bewaren, ende datse over toonen : weshalven sy haer selven daer 

niet gheerne en hebben datse van yemant oock wel voor wachten, 

ghesien worden; maer oock en mogense Den loop van de Rivier e. \ Hy en laet de 

gheensins lijden dat den naem der selven Riviere sijner begheerten haren loop niet 

gberoelt werde; oock en magh onder haer hebben. 



198 

9- Ken Soon die sijn Vader ghehoorsaem is ; een Vrouw die na l245- 
haer Man luystcrt ; een Vrient die in tcghenspoet sijn Vrient niet en 
verlaet, sal een Vrient krijghen die te voren veel aelmoessen heeft 
ghegeven. 

10. Ghediildigheyt sal aen den gheduldigen verhooginghe ghe- 
ven ; die een ander prijst, sal oock van andere ghepresen worden ; die 
een ander helpt, sal daer profijt uyt trecken ; die de quade woorden 
der quaden verdracght, bedroeft haer des te meer : desen wonderlij- 
cken wegh sullen alle in eere houden. 

Het vil Ca tittel. 
Vau de behulpsae»iheyt aen anderen. 

I. rr^er tijt als de Boomen vrucht dragen, hangense leeger na de 
I aerde : de Woleken als 't regenen sal, naerderen de aerde. 
Soo oock de goede, als sy tot staet komen, betoonen haer 
ghenegen om andere te helpen ; ende dit is haer in den aert. 

2. De ooren werden verciert, door 't goede te hooren, ende niet 
door oor-hangers; de hant wert verciert door aelmoesse, ende niet 
door ghesteenten ; soo wert oock het Lichaem des goeden, niet door 
Sandcl, ende dierghelijcke wel-rieckende dinghen, verciert; maer 
door behulpsaemheyt aen andere. 

3. Des daeghs opent de Sonne den Kruycke-bloem, sonder dat sy 
het versoeckt : ende de Mane des nachts de Bloeme Calouwa, sonder 
datse daer toe is aenghesocht : den reghen valt oock op de Aerde, 
sonder dat de Aerde daer versoeck om doet. Alsoo doet oock den 
goeden goet, sonder daer toe versocht te zijn. 

4. Den goeden, aen een zijde stellende, sijn eygen profijt, soeckt 
eerst het profijt van een ander ; die sonder sijn eygen schade, aen een 
ander goet doet, die is tusschen beyden; die om sijn eygen profijt 
een ander quaet doet, is een Duyvel onder den Menschen ; ende die 
sonder reden, aen een ander quaet doet, ick en weet niet, wat voor 
een Mensche dat dat is. 

5 . 't Is de maniere van een oprecht Vrient, te raden geen sonde te 
doen ; hy sal den goeden onderwijsinghe gheven ; 't secreet van sijn 
Vrient, en sal hy niet ontdecken ; de goethcyt van sijn Vrient, salhy 
alle man bekent maken ; in tegenspoet sal hy hem niet verlaten, maer 
in noot sal hy hem behulpigh wesen. 

6. De Melck deelt haer coleur het Water mede. Soo wanneer de 
Melck in een pot ghekoockt wert, soo staet het Water, om den Melck 



199 

^■^^- te bevrijden, eerst de hitte tles vyersuyt, ende laet sich verteeren : 
maer wanneer den Melck ghewaer wort, dat het Water in perijckel 
is, soo wilse uyt de pot, ende eerst in 't vyer vallen. Soodanigh is oock 
den aert van oprechte Vrienden. 

7. VVistnou slaept in de Zee : de Zee heeft oock eenighe Raets- 
jasjaes gheherberght; als oock eenighe Berghen ; ende het groote 
vyer Barrabageni\ aldus wonderlijck herbcrght de Zee alle dingen. 
Alsoo helpt oock een goet Vrient sijnen Vrient in alle ghelcgentheyt. 

8. Dit is het leven van de Schilt-padde, dat sy de gantsche Werelt 
draeght ; ende het leven van de Noort-ster, dat sy onderwijsinghe 
van den loop des Hemels geeft : maer vele zijn in dese Werelt als 
Beestjens, die geen goet en doen, maer daer heen sterven. 

9. De beghcerlijckheyt moet besneden worden; men moet ver- 
draeghsaem zijn, ende den hooghmoet laten varen ; men moet de 
sonde niet in-laten ; de waerheyt moet men spreken ; ende op den 
wegh der goede wandelen ; men moet den goeden eere bewijsen ; den 
grooten moetmen eeren ; alwaer 't oock datse onse Vyanden waren; 
men moet met yder spreken, dat goet is ; ende sorghc dragen voor 
een goeden naem ; ende met den bedroefden moet men mede-lijden 
hebben. Dit is het doen der goede. 

10. Den goeden sal met sijn ghedachten, sijn woorden, en sijn 
wercken, yder een goet doen, even als of zijn hcrte vol waer van 
Amortavi : wanneer een ander hem maer een weynigh goets doet, 
hy sal het achten als een Bergh : altijt is hy verghenoeght. 



'^Jiitnou sliieft inde /.te. Dit schijnt ghe- stelt haddc om de AVr^/ty."-/"" *c straffen, 
seght te worden in opmerckinghc van ende de Berghen de wiccken af te hou- 
den tijt, wanneer dat VVistnou, onderde wen. 

ghedaente van Matsja, een Visch, in de Het vyer liarabageni.\ Sy verdichten dat 

Werelt ghekomen was, ende den h'aetsjas- in de Zee een groot vyer soude zijn, het 

ia, de wclcke met het vierendeel van den Ve- welcke de Zee soude in slocken, wanneer sy 

dam in de Zee ghevlucht was, vervolghde. haer verheft om de Landen te over loopen. 

Siet onsc Open Deure in 't tweede Deel Dit vyer noemen sy i/(7rra^(Z^^«t i). 
Cap. 3. Van de Schilt-padde.] Van dit verdichtsel 

Raetsjasjaes gheherberght.] Dit siet op siet de Open Deure, Cap. 5. van het tweede 

den tijt, wanneer dat Devvendre hem ghe- Deel. 

i) boiiabigni of badabanala of aurva. 



200 

Het VIII. Capittel. [247- 

Van den kloeckjnocdigJien. 

I . Wt Dcivetaes en wilden het draeyen van den Bergh Merouiva, in 
j ƒ de Zee niet nalaten; hoewel dat sy Robijnen, ende andere 
kostelijcke ghesteenten tot haer ghenoeghen, vonden : noch 
oock uyt vreese van't vergift Calecotawissom, en wilden sy oock niet 
op-houden, voor ende al eer sy bequamen het Amortain : soo en laten 
oock de kloeckmoedighe van haer voornemen niet af, voor dat sy 
haer ooghe-merck bekomen hebben. 

2. Uyt vreese en sal de flaeu-hertighe geen groote saken terhant 
nemen ; den middel-matigen salse wel ter hant nemen, maer soo wan- 
neer hem ontmoet eenighe swarigheyt, soo sal hy 't begonnen na- 
laten ; doch den kloeckmoedighen, sal in sijn werck voort gaen, tot 
dat hy het ten eynde heeft ghebracht. 

3. Den kloeckmoedigen, sal de schaemte, als sijn Moeder, eeren ; 
hy wil eer sijn Schat verliesen, dan dat sijn woort leugen wert be- 
vonden. 

4. Al-hoewel dat het voor-nemen van den kloeckmoedigen, van 
een onwetende wort ghelaeckt, ende van een verstandighen ghepre- 
sen ; al-hoewel dat hem gheluck ofte ongheluck ontmoet ; al sterft hy 
op staende voet, ofte leeft veel jaren ; so en sal hy tot den eynde toe, 
van sijn goet begonnen werck, niet af laten. 

5. Een couragieus Man, sal somwijl op der aerden sitten ; somwijl 
op een stoel met een kussen ; somwijl sal hy bladeren eten ; somwijl 
leckere spijse ; somwijl sal hy sich kleeden met een grof kleet ; som- 
wijl met kostelijcke kleederen : doch in dit alles en sal hy geen droef- 
heyt stellen, noch sich daer over ghenoegen, ten zy dat hy bekomt, 
het geen, daer sijn herte op-gheset is. 

6. Wiens herte door de liefde tot de Vrouwen, niet en smelt ; ende 
door het vyer des toorens niet en brant ; ende door de begeerlijck- 
heyt niet en wert ghedreven ; die gheen ghesloten hant en heeft ; die 
sal de drie Werelden be-erven. 

7. Ghelijck de vlam van een Kaers, indienmen die om-keert, even- 
wel altoos na boven klimt ; alsoo oock een Mensch van een oprecht 
herte, alhoewel hem eenigh ongheval ontmoet, en sal van sijn goet 
voor-nemen niet aflaten. 

8. Den kloeckmoedigen, sal wel van den Bergh, neder-waerts op 

TLT^/ dracyen van den Bcrgh.] Siet hier van het eerste Deel. 
het thiende Cap. van onse Open Deure, \ 



20I 

[248.1 de steenen vallen, ende sijn leven verliescn, hy sal sijn hant wel in de 
mont van een Slanfjhe steecken, ende in 't vyer vallen, maer sijn goe- 
den wegh sal hy niet verlaten. 

9. 't Is een cieraet voor den rijcken, dat hy ycder goetgunstigh is : 
voor een goet Soldaet, dat hy niet en roemt : voor een vvijse, dat hy 
sich onrecht niet aen en treckt : voor den ghelcerden, dat hy yder 
wel bejegent : voor 't geit, dattet besteet wort aen den goeden : voor 
de belofte, datmen sich niet en vertoorne : voor dien, die van state 
is, dat hy sachtmoedigh zij : voor dien, die aelmoesse gheeft, dat hy 

t doet, sonder van den selven yet te verwachten. Voor yder een ist 
een cieraet den goeden wegh te bewandelen. 

10. Het vycr sal als water zijn ; de Zee als een goot; MeronzvaaXs 
een kleyn steentjen ; een Leeuw als een kleyn Haesje ; een Slanghe 
als een Bloeme krans ; vergift als Amortam, voor dien, die met yder 
een wel weet om te gaen. 

Het IX. C A n TTEL. 
Dat alles den Mensch ofitmoet na dat hem toe-gheleyt is. 

1. 'T\rahaspeti geeft raet aen Dewendre, wiens Wapenen zijn van 
Pj VVaetjaravi ; sijn Soldaten zijn de Dexvetaes ; sijn Fort is den 
Hemel ; de liefde Godts is over hem; sijn Olyphant is Aira- 
ivatam ; nochtans is hy, die in macht soo wonderlijck is, door sijn 
Vyanden gheruineert ; derhalven sal alles ghebeuren, in voeghe als 
het is gcordineert : derhalven die door sijn arbeyt yet wil soecken, 
dien verslinde het vyer. 

2. Een Slanghe zijnde in een korf besloten, en kan sich niet uyt 
strecken, lijt grooten honger, ende heeft alle hope van oyt Vryheyt 
te bekomen, verloren, ende derhalven en streckt haer begeerte daer 
niet na. Doch een Rat, honger hebbende, bijt een gat in de Mande, 
ende nadien den open beek van de Slanghe voor het gat was, soo loopt 
[349.] de Rat daer in, ende de Slanghe krijght, buyten verwachten, beyde 

Datter besteet injort.] Sy willen dat aen de | tot aelmoesse ghegheven weide, doch wel 
goede aelmoessen besteet werden. Maer aen eten. 
den quaden en willense gheensins dat geit i 

C«/» van yyaetjaram.'\ Waetjaram zijn welcke in Korven ghesloten, ende van de 

Diamanten. Slangh-besweerders daer te Lande omghe- 

Sijn Olyphant.^ Sy seggen dat desen Oly- dragen, aen 't Volck vertoont werden. Dese 

phani heel wit is; ende dat hynoyt en vlucht. zijn ordinaris gheleert op het spel van een 

Hy soude oock vier tanden hebben. Schalmey, ofte instrument dien niet onghe- 

i^n 5^»^A«.j Hy siet hier op de Slangen, lijck, op hare wijse te dansen. 



202 

spijse ende vryheyt. Ghy Menschen moet dan verghenoeght zijn, 
met vloeck ende zcghen, want het is den wille Godts. 

3. Als een goet Mensch, na Godts besluyt, eenigh ongheval ont- 
moet, soo is hy als een Bal, die van de Aerde wederom op stuyt. Doch 
den quaden soo wanneer hem eenigh ongheniack over komt, hy is 
als een aerden kloot. 

4. Een Man gheen hayr op 't hooft hebbende, gaet over wegh, 
doch de hitte der Sonne niet konnende dragen, begeeft sich onder de 
schaduwe van een Cocos-boom, doch 't ghebeurt dat doen tertijtdc 
Vrucht dies Booms rijp wesende, afvalt, ende valt hem op den kop, 
ende breeckt dien. Soo oock derwaerts yemant gaet, om eenigh goct 
te verwerven, so hem eenigh quact tot straffe is toe-gheleyt, hy en 
kont niet ontgaen. 

5. Olyphanten, Slanghen, ende Voghelen worden ghe vanghen ; 
de Son ende Maen werden oock onlust van Ragou aengcdaen : Soo 
wert oock de wijse wel arm, ende dit alles gheschiedt door het be- 
sluyt Godts. 

6. Een wijs Man die wel weet te gouverneren, bekomt wel dien 
staet; doch Bramma en geeft hem geen langh leven, maer hy leeft 
na dat hem toegheleyt is. 

7. Des nachts wandelt de Maen door den Hemel, ende des daeghs 
de Sonne. Soo moeten oock de Groote na het besluyt Godts, haren 
arbeyt uyt staen. 

8. 't Lichaem van de Maen is gheheel van Amortavi, haer stralen 
gheven aen alle zaet het leven ; zy heeft Satabitsja ; ende is tot een 
cieraet op het hooft van Esivara ; nochtans kan sy de sieckte Tsai-ja 
niet ontgaen. Na dat yder Bramma heeft toe-gheleyt, soo sal'toock 
zijn ; groot zijn, noch kleyn zijn, en verachtert noch en vordert niet ; 
of het veel of weynigh regent, soo en krijght evenwel de Vogel Tsa- 
taka maer eenen druppel. 

9. O Bramma laet doch na de quade wercken ! wilt ghy het goede 

Als een bal.] Dat is ; hy en geeft den moet Vogel Tsaiaka.] Sy seggen dat de.sen Vo- 

niet verloren, maer hoopt op een beter. gel niet en drinckt van eenigh Water op 

Saiabitsju.'] Dat is; Hondert-venster. Soo der Aerden ; maer dat hy meteen open beek 

wort de Vrouw van de Maen ghenoemt 1). de druppelen die van boven van den Hemel 

'Isai-Ja.'] Dit is een sieckte als de Tee- vallen verwacht, 

ringhe :). Die dese krijght en kan noyt ghe- De quade wercken. \ Hier door verstaen 

sont werden, maer moet nootsakelijck ster- sy de straffen, waer mede ^/-rtw/wiz den Men- 

vcn. schen straft. 

1) De tekst luidt : saiabhisaganiiyatah, d. i. : „door ("t gesternte) Satabhisaj beceleid". 

2) In plaets van ksaya (Rogerius' Tsai-ja) heeft de tekst rajayaksma, wat hetzelfde be- 
teekent. 



203 

herte der goeden bederven? doch ghy meught doen wat ghy wilt, 
haren goeden wegh en sullen sy noyt na-laten, oock soo lange als de 
Bergen ende de Zee zijn sal. 
f3501 10. Branuna is als een potte-backer ; de droef heyt is sijn draey- 
wiel ; sijn hert is de Aerde ; sijn arbeyt is als den stock daer des potte- 
backers wiel mede oni-ghedraeyt wort. Doch wat hy vorder doen 
sal, is niy onbekent. 

Het X. C APiTTEL. 
Van de VVerckett. 

I. T^en verstandigh Man, nam vooreerbiedigheytaendeZ>^w^/rtfj 
IJ^ te doen, doch hy overleght by sich, dat de Deivetaes maer 
dienaers zijn van Branuna. Derhalven neemt hy voor eerbie- 
digheyt te doen aen Bramma ; doch de saeck nader overleggende, 
bcvint dat Bramma yder vergelt na sijn wercken, ende dat het pro- 
fijt den Mensch komt uyt de wercken van't vorighe leven ; daerom 
acht hy beter eerbiedigheyt aen de goede wercken te doen. 

2. Bramma arbeyt als een potte-backer ; VVistnoti heeft op sich 
ghenomen, den last van tien maelgheboren te worden. Esvvara gaet 
oock met een hersen-panne in sijn hant aelmoesse bidden. Snrm die 
loopt oock gheduerigh om de Werelt. Ende dit alles gheschiedt om 
de wercken, ende daerom soo doe ick eerbiedigheyt aen de wercken. 

3. De goede wercken, sullen een quaden goet maken ; een toorni- 
ghen sachtsinnigh ; Vyanden tot Vrienden ; ende dat gheen, dat niet 
en schijnt, dat het schijnbaer worde. Calecote l'^Vissiam sal veran- 
deren in A mor iam. Dese dingen doense op staendevoet; die dan 
profijt soeckt, moet trachten na goede wercken. 

4. Soo ghy goede wercken in 't vorighe leven hebt ghedaen, soo 
sult ghy krijgen een schoon Huys, schoone Vrouwen, veel rijckdom, 
veel staets; doch als dese goede wercken ten cynde zijn, soo sullen 
oock alle die verloren worden, even als de peerlen vaneen snoer alst 
ghebroken is. 

5. Een verstandigh Man moet voor eerst voorgoede wercken sor- 
ghe dragen, soo hy daer na niet en tracht, maer doet quaet, ende 
verwacht loon, soo sal hy ten eynde bedrogen zijn. 

,4/s een potte-backer.'] Sy ghelooven dat Want om die redenen soude Godt hem sel- 

Bramma Hemel ende Aerde moet bestieren, ven daer van ontslagen hebben, 
ende dien volghende oock dapper arbeyden. 

IVT*/ een hersen-panne.\ Om dat hy twee ghene, den tij t van twaelf jaren langh die 

Raetsjasjaes, Soonen van een Bramine, een Bramine ghedoot hebben, 
hadde ghedoot. Dese straffe dragen alle die 



204 

6. Die gheen, die in dese Werclt gheboren wert, cnde na gheen 
goede wercken tracht, om in het ander leven het goede te bekomen ; [^S»-] 
is even als een, die in pot van Robijnen, Kat ooghen, ende Diaman- 
ten ; vier van Sandel d3.et onder stokende, de bast van Zingeli wilde 
koken ; of als een, die met een gouden plough de aerde ploughde, om 
onkruyt daer in te zaeyen ; of als eenen die een Dadel.thuyn af-korte, 

om Naetzemi daer in te zaeyen. 

7. Schoonheyt, een goede af-komste, een goet leven, goede ken- 
nis, goede diensten by de Grooten, gheven hier ghecn profijt ; die in 
't ander leven goet hebben gedaen, sullen hier profijt krijgen ; als 
Boomen die haer vrucht gheven. 

8. Al ist dat yemant onder het Water duyckt, klimt op den Bergh 
Merouvva, overwint sijn Vyanden, doet veel trafijcken, ende goede 
diensten aen de Groote, ende heeft groote wetenschap, ende leert 
vliegen als Voghelen, nochtans het geen dat hy niet en heeft verdient, 
en sal hy niet bekomen ; maer dat hy verdient heeft, sal hy erlanghen ; 
daerom soo en zijn de goede wercken geen verlies. 

9. Soo yemant in de Wildernis, in't Water, onder de Vyanden, 
in't Vyer, in de Zee, op den top van een Bergh slaept, soo hy door 
bedrogh vergift in krijght, soo sullen hem nochtans de wercken van't 
voorige leven behouden. 

10. Die in't vorighe leven, goede wercken heeft ghedaen, dien sal 
het Bosch even als een voortrefielijcke Stadt wesen ; yder sal sijn 
Vrient zijn ; in de Werelt sal hy krijgen overvloet, van ghesteenten ; 
daerom yder moet voor goede wercken besorght zijn. 

Ziitgeli.^ Een sekere soortevanzaet.waer de arme Luyden, die den Rijst niet konnen 

van de Olie, die men daer te Landen in de bekostighen, een pap koken, ende die eten 

Lampen brant, wort gheslagen i). om den buyck daer mede te versadigen a). 

Naetsemi.] Oock een seker zaet, waer van ; 



i) Over Zingeli vgl. de aanm. op pag. 34 volgens de telling der editio princeps. 
a) In plaats van naetsemi, hetwelk moeilijk thuis te brengen valt, heeft de tekst van het 
origineel kodrava, benaming van zekere minderwaardige graansoort. 



E Y N D E. 



!25ijïagEn. 



!Btjïfl0m. 



A. 

NAAR AANLEIDING VAN PADMANABHA's VERTALING 
VAN BHARTRHARI'sCENTURIAE. 

Bhartrhari, die volgens de overlevering een broeder van koning Vikramaditya (Vikra- 
mSrka) was, is de auteur van drie Centuriae (bataka's): srngSra-, niti-, en vairSgya-sataka. 
Door sommigen wordt ook het kunstepos Bhattikavya aan hem toegeschreven. Men weet 
omtrent dezen dichter iets door den Chineeschen pelgrim I tsing. Bhartrhari moet geleefd 
hebben in de eerstehelft der 7''' eeuw. I tsing vertelt van hem, dat hij eerst een Buddhisti- 
sche monnik werd, en later leek, efi dat hij zevenmaal tusschen die twee levensrichtingen ge- 
aarzeld heeft; vgl. in 't algemeen M. Muller, Indien in seiner weltgeschichtlichen Bedeu- 
tung, pag. 302 vlgg. Wat Padmanabha omtrent de familieverhoudingen van den dichter 
vertelt, stemt overeen met de mededeeling van Sashagiri Sastrin (Ind. Antiquary I, 314) : 
„King Vikramaditya is said to have been the son of a BruhmanChandragupta, whomarried 
four wives, one of the Brahman caste, another of the Ksatriya, the third of the Vaisya, the 
fourth of the Südra caste. They ware called Brahmani, Bhanumati, Bhagyavati and Sin- 
dhumali. Each of the four bore him a son. Vararuchi was bom of the first wife, Vikramarka 
of the second, Bhatti of the third, and Bhartrhari of the fourth. Vikramarka became king, 
while Bhatti served him in the capacity of Prime Minister". 

Van de drie sataka's vertaalde Padmanabha er slechts twee : het vaircigya-sataka en het 
niti-sataka. De recensie, welke door Padmanabha gevolgd is, stemt niet geheel overeen met 
de in Europa door de uitgave van P. von Bohlen bekend gewordene, terwijl zij nog meer af- 
wijkt van de uitgave bewerkt door Kashinüth Telang (Bombay Sanskrit series, n" XI, 1874). 
De traditie schijnt, vooral wat de volgorde der strophen betreft, zeer onzeker te zijn : zooveel 
handschriften, zooveel Bhartrhari's, kan men haast zeggen. Om den lezer in staat te stellen 
de strophen van PadmanSbha-Rogerius in de editie van Bohlen terug te vinden, doe ik hier- 
onder eene tabel van concordantie volgen : 













VAIRAGYA. 








3g, 


erius, v. 


Bohl 


en. 


RogeriuS; 


. V- 


, Bohlen. 


Roge 


ïrius, V, 


, Bohlen. 




I — 


III. 


I 




I 


— 


in.3(?) 




I — 


III. 22 




2 — 


III. 


4 




2 


— 


III. 13 




2 — 


III. 23 




3 - 


III. 


5 




3 


— 


III. 14 




3 — 


III. 24 




4 — 


III. 


6 




4 


— 


III. 15 




4 — 


III. 25 




5 — 


III. 


7 




5 


— 


III. 16 




5 — 


III. 36 




6 - 


III. 


9 




6 


— 


III. 17 




6 - 


III. 27 




7 — 


deest 




7 


— 


deest 




7 — 


III. 28 




8 — 


III. 


8 




8 


— 


III. 19 




8 - 


III. 29 




9 - 


III. 


10 




9 


— 


deest 




9 — 


deest 




10 — 


III. 


1 1 




10 


— 


III. 21 




10 — 


III. 31 



208 



Rogerius, 
IV. I 

IV. 2 

IV. 3 

IV. 4 

IV. 5 

IV. 6 

IV. 7 

IV. 8 

IV. 9 
IV. lo 



V. I 

V. 2 

V. 3 

V. 4 

V. 5 

V. 6 

V. 7 

V. 8 

V. 9 

V. lo 

VI. I 

VI. 2 

VI. 3 

VI. 4 

VI. 5 



T, Bohlen. 

III. 32 
in. 33 

- in. 34 
III. 35 

- III. 36 

- III. 37 

- III. 38 

■ III. 39 

- III. 40 

- III. 41 

- III. 42 

■ III. 43 

- III. 44 

- III. 45 

- III. 46 

- III. 47 

- III. 48 

- III. 49 

- III. 50 

- III. 51 

- III. 52 

- III. 54 

■ in. 55 

- III. 56 

- III. 57 



Rogerius, v. Bohlen 

6 — 

7 — 



VI. 
VI. 
VI. 

VI. 



VII. I 

VII. 2 

VII. 3 

VII. 4 

VII. 5 

VII. 6 

VII. 7 

VII. 8 

VII. 9 



I — 



VIII. 

VIII. 2 ~ 

VIII. 3 - 

VIII. 4 — 

VIII. 5 — 

VIII. 6 — 

VIII. 7 — 

VIII. 8 — 

VIII. 9 — 

VIII. 10 — 



I. 58 
I. 59 
I. 60 
I. 61 



Rogerius, 
IX. 



I. 62 
I. 6s 
I. 64 
I. 65 
1.66, 
67 
I. 68 
I. 69 
I. 70 
I. 71 

I. 72 

deest 
I. 74 

I. 75 

I. 76 

I. 77 

I. 78 

I. 79 

I. 80 

I. 81 



IX, 
IX 
IX, 
IX 
IX 
IX 
IX. 8 
IX. 9 
IX. 10 



X. 


I 


X. 


2 


X. 


3 


X. 


4 


X. 


5 


X. 


6 


X. 


7 


X. 


8 



X. 9 

X. 10 



V. Bohlen. 

— III. 82 

— deest 

— III- 83 

— III. 84 

— III. 85 

— III. 86 

— III. 87 

— III. 88 

— III. 90 

— III. 91 

— III. 92 

— III. 94 

— Ind. spr.' 

2164 

- ni. 93 

- ni. 95 

— Ind. spr.' 

889 

— III. 98 

— Ind. spr.' 

1050 

— Ind. spr.' 

808 

— III. 96 



NITI. 



Rogerius, v. 


Bohlen. 


Rogerius, v. 


Bohlen. 


Rogerius, v. 


Bohlen. 


I. I — 




I 




2 — 




13 


III. 3 - 


II. 26 


I. 2 — 


III. 


2 




3 — 




M 


III. 4 — 


II. 24 


I. 3 — 




3 




4 — 




16 


III. 5 - 


II. 25 


I. 4 — 




4 




5 - 




15 


III. 6 — 


II. 27 


I. 5 — 




5 




6 — 




17 


III. 7 - 


II. 28 


I. 6 — 




6 




7 — 




18 


III. 8 - 


II. 29 


I. 7 — 




7 




8 — 




19 


III. 9 — 


II. 30 


I. 8 — 




8 




9 — 




20 


III. 10 — 


II. 31 


I. 9 — 




9 




10 — 




21 






I. 10 — 




10 










IV. 1 - 


II. 32 








III. 


I — 




22 


IV. 2 — 


n. 33 


II. I - 


II. 


12 


III. 


2 — 




23 


IV. 3 - 


11.34 



209 



Rogerius, v. 


Bohlen. 


Rogerius, v. 


Bohlen. 


Rogerius, 


V. Bohlen. 


IV. 4 - 




35 


VI. 7 - 


II. 


54 


VIII. 


10 


— II. 78 


IV. 5 - 
IV. 6 - 




36 
37 


VI. 8 — 
VI. 9 - 


II. 
II. 


57 
58 


IX. 
IX. 


I 

2 


- II. 85 

— II. 82 


IV. 7 - 
IV. 8 - 




38 
39 


VI. 10 — 


II. 


59 


IX. 


3 


- 11. 83 












IX. 


4 

5 
6 


— 11. 86 


IV. 9 — 
IV. lo - 




40 
41 


VII. I - 
VII. 2 — 


11. 
II. 


62 
63 


IX. 

IX. 


- II. 87 

— deest 








VII. 3 - 


II. 


65 


IX. 


7 


— deest 


V. I — 




42 


VII. 4 - 


II. 


66 






















a = 22 


V. 2 - 




43 


VII. 5 — 


II. 


64 






misc. 


V. 3 - 
V. 4 - 

V. 5 - 




44 

45 
46 


VII. 6 - 
VII. 7 - 
VII. 8 - 


II. 

II. 
II. 


67 
68 
69 


IX. 
IX. 


8 

9 
10 


"" Telang 
b = 11.90 

— deest 


V. 6 — 




47 


VII. 9 — 


II. 


70 


IX. 


— deest 


V. 7 - 




48 


VII. 10 — 


11. 


7ï 








V. 8 — 




49 








X. 


I 


- 11. 92 


V. 9 - 




50 


VIII. I - 


II. 


72 


X. 


2 


- n. 93 


V. lo - 




51 


VIII. 2 — 


11. 


73 


X. 


3 


— II. 96 








VIII. 3 - 


deest 


X. 


4 


— deest 


VI. I - 




52 


VIII. 4 - 


II. 


81 


X. 


5 


- n. 97 


VI. 2 — 




53 


VIII. 5 - 


II. 


79 


X. 


6 


- 11. 98 


VI. 3 - 




55 


VIII. 6 - 


II. 


76 


X. 


7 


- n. 94 


VI. 4 - 




60 


VIII. 7 - 


II. 


75 


X. 


8 


- 11. 91 


VI. 5 - 




56 


VIII. 8 - 


II. 


77 


X. 


9 


- n. 95 


VI. 6 - 




61 


VIII. 9 — 


11. 


80 


X. 


10 


- II. 99 



Om den lezer van Rogerius' „Barthroulierri" een denkbeeld te geven van de wijze waarop 
Padmanabha zijn tekst behandelde, doe ik hier de eerste drie strophen in zooveel mogelijk 
woordelijke vertaling volgen. 

X. Lichtend door 't flikkerend schijnsel der liefelijke maansikkel, die hij als sieraad op de 
kruin draagt, nadat hij spelenderwijs verbrand heeft de fladderende Anio. -mot ; aan de spits 
der deugd-pit zichtbaar wordend, verjagend de inwendig opdocpicnde eindelooze verblin- 
dings-duisternis-dikte in de harte-woning der op verlossinp; bedachten, behaalt de Lamp 
der Kennisse, (genaamd) Siva, de zege. 

2. Na gedoold te hebben door landen, oneffen door tal van moeilijke wegen, heb ik niet 
het minste gewin (daarvan) gehad ; na te hebben opgegeven den gewonen trots op kaste en 
familie heb ik dienst gedaan zonder vrucht; ik heb gespijzigd zonder eer in angst en in 
vreemde woningen op kraaienwijze! O Begeerlijkheid, gij, die in booze daden genoegen 
schept, gij opent den muil en zelfs heden wordt gij niet bevredigd. 

3. Uit hoop op een schat heb ik in den aardbodem gegraven, de metalen des bergs heb 
ik gesmolten, den oceaan overgestoken, de vorsten ijverig tevreden gesteld, de nachten door- 
gebracht op een kerkhof, door tooverspreuken (de booze machten) voor mij zoekende te 
winnen: zelfs geen doorboorde cowry (klein wit schelpje in Z. Aziü en Afrika als geldstuk 
van geringe waarde gangbaar) heb ik verworven. O Begeerlijkheid, laat mij thans los. 



14 



B. 



LIJST DER SANSKRIT WOORDEN i). 



achni iii, l8l : agni. 
achniloco7i 1 1 1 : agniloka. 
addtrawanawedam 26, 27 : aiharvavtda (3- 

tharvanaveda). 
adita-waram 58 : adityavüra. 
adi 58 : adi. 
aditi 141, 142: aditi. 
adjeram 82 : ajaram (?) 
ad/una 82 : arjuna. 
agastea 200 : agastya. 
agnilocon 215: agniloka. 
airawatam 248 : airavata. 
ajadam 58 : asddha. 
ajot-ja 123, 131, 196, 197: ayodhya. 
akasawani 174, 176, 204: akasavam, 
akasjem 151 : akasa. 
amawasi ^6, 164: amavasya. 
amortam 40 etc. : amrta. 
ampsa 237 : kamsa. 
anantapadmanabha 171: ananiapadmanü- 

bha. 
anantapadmanabhauratam 171, 173, 199: 

-t/ra/a. 
angaraca-waram 58 : ahgarakavara. 
angaram 74 : aiigara, 
annemonta 108 etc. : hanuman (ace. hanu- 

mantam). 
annoura. 128 : ar una. 
antam tdppes 214 : andham tamas. 
apou 151: a/aA. 
aradh-iha 17: arddhya. 
ardhanari 116 : ardhanarï. 
ardhodea 201 : ardhodaya. 
aswijam 58 : asvina. 
atsjaria 14, 17 : acarya. 
aujena (drukf. v. anjena) 130: anjana. 
avadouta 20, 22, 123, 123, 196, 234: avadhTita. 
awentacdpouri 196, 198 : avantika puri. 
awenteutica 198 : avantika. 
badrapadam 58 : bhadrapada. 
bagireta 206 vlgg. : bhagiraiha. 



bagireti 207 : bhagiratki. 

barrabageni 246 : badabagni. 

barihrouherri 24 etc. : bhartrhari. 

basanna 132: vrsattam (ace.)? 

*ajwa 132, 157, 183, 2i2:vrsabha (?) 

beirnua 32, 108, 132, 141 : bhairava. 

bella rama 119 : balarama. 

belli (beelli) 121, 129, 179, 203 : ^z//. 

^tf/// 60, 217 : bhatti. 

bharata 124: bharata. 

bima 82 : bhima. 

bitsjatn 229 : bhiksa. 

bouddha [budda, buddha) 116, I19, 126, 222 : 

buddka. 
bou-locon III, 138 : bhuloka. 
brahaspeti 56, 239 : brhaspati. 
brahaspati-waram 58 : brhaspativara. 
bramasarij 34, 47 etc. : brahmacarin (nom. 

draA»»(Z<rarï). 
bramhoudam (drukf. v. d/-amii0«<i^am) 234 : 

bramines passim : brahmana. 

bramma 12 etc. : brakman (nom. brahma). 

brammalocon iii, 137, 145: brahmaloka. 

buita-waram 58 : budhavara. 

calecote 120, 247, 250 zie kalekote. 

calouwa 245 : kairava. 

cama 22, 221 : kama. 

camdetsema 154: kamaksi (?) 

cansjewaram \canje) 16, 196, 198: kantiva- 

ram {kancX). 
carpa 32 : karabha (?) 
carticam 58 : karttika, 
casi 196, 207, 230 : >ê3/» (Miï). 
cawari 153 : kaverl, 
chimmawontam 71, 115, 206: himavan (ace. 

himavantam). 
comara-swamii^i, 157 kumsrasvamin (nom. 

-jfSwji). 
c<?/» 77 : *ö^«. 
courma 119, 120: kürma. 



i) De cijfers achter ieder woord verwijzen naar de pagina's der editio princeps ; de be- 
namingen der jaren van den cyclus (pag. 59) zijn hi er niet opgenomen. 



211 



critaigom 135, ijg : ir/ayuga. 

croota 22 : krodha. 

cvbera ii i , 182: kubera. 

cubera-locoH 1 1 1 : kuberaloka. 

daetsja 14: ddsa. 

daetsja 114: dakfa. 

dajerrathit 119, 121 : dUsaratha. 

damersa 17, 32 etc. dharmaraju (?) 

darmerasou 82 : d/uirmaraja. 

darpbha I2g : dar b/ut. 

dasa 14: </i2ji{. 

desserralha 123 : dasaratha. 

déweki 174, 176: devaki. 

deweia 32 : daivala. 

dewendre 13, 25 etc. : devendra {^ indra). 

dewendre-locon 25, 167, 215: devendraloka. 

dnveta 39 etc. : dn'atü. 

dipi'iwali 177 : dipdvali. 

diti 127, 128, 138, 141 : rf;V»'. 

draupeti 82 etc. : draupad'i. 

duriodena 82 : duryodhana. 

dwaparugom 135, 139, 174: dvaparayuga. 

dwaraca 198 : dvarakd. 

dwarrweti 196: dviXrUvan. 

erwaru 4 etc. : tsvara ( — siva). 

galowa 88 : galava (?) 

/,7<»/a iS3etc.:^a«^.7. 

gaHga (duivel !) 169, 185, vgl. aanm. op pag. 

184. 
gangagratnma 184 : gramagahgH (?) 
ganga Idtaro 170, 185: gangHyatra. 
ganga nadi 184: ganga nad t. 
ganga Sjanam 202 : gakgasnUnam. 
garrouda 2, 57 etc. -.garuda. 
gasjem 76 : gaja. 
gasyendre moot s jam 71, 76, 78: gajendra- 

mok fa. 
gauri 233 : gaurï. 
gaya 208 : gaya. 
gayasora 209 : gayasura. 
gauTvri dewi 170 : gauri devï. 
gocalafn 174, ijb: gokula. 
godarweri 1 53 : godavari. 
goko{u)lastemi 126. it^: gokulastami. 
goumatka 185, 190, vgl. aanm. op. pag. 184. 
goyenda 32 : govinda (?) 
grahasta 47, 75 etc. : grhaitha. 
himmavontam 235, 237, 239 zie chimm". 
hissohóda 175: yasoda. 
homam 33 etc. : Aoma. 
iackrawerti 204: f dytrrti/ar//'/ (nom. f«>tra- 

viir/ï). 
iagam 24, 115: yJ/a. 



M/tf» 72, 75 -.japa. 

iamma 14, 90, iii :^iima. 

iamma-douta 90 : yamadlita. 

iamma-locon 90 etc. ■.yamaloka. 

iasira 27 etc. : sislra. 

iataro 170: y a/ra (?) 

ia/atv 124 -.jaUlyu. 

iecadesi 56, 164 : ekadasi. 

Itckeram 78 : cakra. 

ieistam ^Z:jyaiitha. 

iendra 58 : catidra. 

iendra-uiaram 58 : candruvlra. 

iennadi 207 : jahnavt. 

limmena {immona) 153, i-jt\:yamiiii3. 

indre 76, 88 : indra. 

indre doumena 76: indradyumna. 

indrelocou iii, 227: indraloka. 

iogij 20, 22, etc. : yogin (nom. yogi). 

ioginvara 62 : yogisvara. 

isangja, i san-ia iii, 181 etc: isana ( = //Va). 

isangja-locon 1 1 1 , 215: isanaloka. 

issourrwedum 26 : yajurveda. 

kaddrouwa, 127 vlg: kadrü. 

kaïka 1 23 : kaikeyi. 

kat las om 117, 137: ka i la sa. 

kalekotewisjam 39, 171 : kalakfitam visam. 

kaligom 135, 139: kaliyuga. 

kamedd' henon 241 : kUmadhenu. 

ka f sa 174 vlg. : kamsa. 

kassiopa 121, 127, 138, 141, 142 : kasyapa. 

kausal-ja 123 : kausalyd. 

kelki 119 : kalkiti (nom. kalkt). 

iesseri 130: kesarin (nom. i^/ari). 

>i*/f>« 40, 41 : >è^/«. 

kompacarna 121, 122, 139, 143: kumbha- 
karna. 

kristna 82 etc. : krsua. 

lac 77 etc. : laksa. 

laelsemi 39 etc. : laksmi. 

laetsmana 124 : laksmana. 

lanka 123 : iaiikii. 

lilaweicontam 138,175,216: lilavaikvniha. 

lingam 17 etc. : lihga, 

lopii 22 : lob ha. 

madda 22 : mada. 

madwa 14 : modhva. 

magam 58 : magha. 

maharna houmi 176: mahnnavami. 
I mahasecti 170: mahasakti. 
\ mahodea 201 : makodaya. 
j mainaka 239 : mainaka. 

margisaram 58 : margasirfa. 
j mar Upa 32 : ? 



2t2 



marmada 153 : narmada. 

matsara 22 : matsara. 

matsja [matja) 119, 120, 146 : matsya. 

matura 82, 173, 176, 196, 197: mathurl. 

maumatta (drukf. v. manvtatta) 219, 222 : 

manmatha. 
merouwa 38, 107 etc: meru. 
tnirtou 225 : mrtyu. 
monham 227 : moha. 
moniswera 76, 117: muntsvara. 
mootsjam 76 : moksa, 
naggula 82 : nakula. 
nanda 173 vgl. : nanda. 
nandi 132, 157, etc. : nandin (nom. nandi). 
naraia 48, 217 : narayatta ? 
naraina 32, 95 : narayana. 
narakasora 177 : narakasura, 
narasimha 119 : narasimha. 
niUcanta 39, 171 ; mlakanlha. 
niruti 1 1 1 : nirrti. 
niruti-locon iii, 125 \nirrtiloka. 
oudetdbati: ? 
outseirewan 127 : uccaissravas. 
fadmanabha i, 32 etc: padmannbha. 
paelgouwam 58 : phalguna, 
pala 57 : ? 
panduwa 88, paudewa (drukf. v. pafidewa) 

82 : pandava, 
panjangam 55 eic: panca?ïga. 
paresjt rama 119, 121 : parasurama. 
parva/i 112 eic.:parva(i. 
pasenda 13, 18 '.pasanda, 
patdlam 137, 138, 179, 203, 231 •.pütala. 
perma-ampsa 22 : paramahatnsa. 
porane 48 etc. : purïina. 
poujam 58 : pausa. 
prettevi 151 •.prthivt. 
preyaga 197, 20%: prayaga. 
prousótamai igZ: puritsoUama. 
raetsjasja 38 etc. : raksasa. 
ragoa 32 : raghava. 
ragou 40, 41, 239 : röAw. 
rama, ramma 32, 96 : rama. 
ramanouja 14, 15 : ramanuja. 
ramanouwa 14 onnauwkeurig voor rama- 

nouja. 
rammeswara 201, 207 : ramesvara. 
raviana {rauwa/ia) 121, 122, 124: ravana. 
roggowedam 26: rgveda. 
sdgara 204 etc. : sagara, 
sahddewa 82 : sahadeva, 
salagramma 73 ; salagrama. 
salawagenu 60 : sa/ivSAatia, 



samawedam 26 : samaveda. 

samcramanam 28, 177, 178, 201 : samkra- 

mafia. 
samscortam 4 etc. : samskflU. 
samvattsara 57 : samvaisara. 
sancra 17, 32 : samkara. 
sattdragoupeti ^%, 51, 60, 217: candragupta. 
san-jasij 20, 21 etc. : sannyasin (nom. m«- 

saraswati 114, 144 : sarasvafi. 

satabitsja 249 : satabhisaj. 

sattram 224 : sattra. 

schaerwaecka 13, 18 : carvaka. 

schendra 133, 157 : candra, 

seesja 120, 239 : /«a. 

seivia 13 etc. : saiva. 

sembo 233 : sambho (vocat.) 

senni-waram. 58 : santvara. 

serriou 131 : sarayü. 

settrta 2 etc. : ksatriya. 

seitrugna 124 : satrugh?ia. 

sioup 96 : surpa. 

sita 124 : .rï/a. 

sjangam 17 : jahgama. 

sjangernüta 198 : jagannatha. 

smaerta 13, 17, 93, 170, 179 : smürta. 

somittra 123, 124 : siimitra. 

somo 4 : soma. 

somowansjam 4 : somavatnsa. 

somo-waram 58 : somavara. 

soudra 2 etc. : sudra. 

souri 4 : surya. 

souria (suria) 58, 133, 157, 250 : siirya. 

souriivansjam 4 : sTtryavam ia. 

srawaiiam. 58, 59, 173 : sravafia. 

succra 56 : sukra. 

succra-waram 58 : sukravdra. 

suggriva 125 : sugriva. 

surgam 121 etc. : svarga. 

surganadi 204 : svarganadï. 

suriacantam 240 : sfiryakanta. 

suria zie souria, 

suria-waram 58 : süryaviira. 

tadwa 14 : tattva. 

tadwadi 14 etc. : tadvadin oi taitvavzidin f 

tamara 105, 172 : tamarasa (?) 

tannopa 32 : tanüpa (?) 

tiertum 73 etc. : ürtha. 

tirrenata 32 : tïranatha (?) 

tricoweta parwaiam 76 : triküta parvata. 

treitagom 135, 139 : tretayuga. 

tsai-ja 249 : ksaya. 

tsataka iio, 222, 235, 249 : cdiaka. 



213 



tscktcUa 13, 20 : s'ai/a. 

tschecti 20 : sakli. 

tseejem 151 : tejas. 

tseitram 58 : caitm. 

tsewtratrt 170, 199 : iivaratri. 

isindou 153 • sindhu. 

tsrawiinala poudewa (pondema) : 35, 173 : 

s'rilVilna pHJtiHii. 
vtdam 3 etc: veda. 

vicgnenvara 132, 152, 180 : vi^knesvara. 
virtpadra (vUrrepaddm) 115, 132, 158, 180, 

181 : virabkadra. 
waetjaram 248 : vajra. 
wdhanam 130, 157, 183, 212 ; vuh,ina. 
waijou 151 : viiyu. 

waiitana (drukf. v.zvama/ii!) 121 ■ Vtimana. 
wajouvia 112, 181 : vdyu. 
wajouvia-locon iii, 215 ; zuiyuloka. 
wamana 119, 203 : vamana. 
wanaprasta 20 : vanaprastha. 
wardnasi 197 : Viircinasl. 
xoararóutji (werrarou/si) 60, 217 : vararuci. 



warouna 11 1, 181 : varuna. 

Wiirouna-locon iii ; varunaloka. 

warrdha 119, 120 : varaha. 

warreda 32: var a da. 

wassoudcwa 174 vgl. : vasudeva. 

weiconf am (weinco/ilam) iiy, 138, 142, 175, 

193,216: vaikuntha. 
weinjacam 58 : vaisakka. 
weinketi ■^2: vetïkala. 
weinsjd (wein/a) 2 etc. : vaisya. 
weistnouwii 13 etc. : vai/nava. 
wcllopa 32 : vallabha. 
werraroutsi 60, zie wararoutji. 
wibhisena 125 : vibhi^ana. 
■wicramaarca 60, 61, 217 : vikramurka. 
winnaikei^Z: vinayaka. 
winneta 127 vgl. : vinata. 
wiphisena 152 vlg. zie wibhisena. 
wisseiam 232 : vi^aya. 
wisinou 10 etc. : vipiu. 
wisinou-douta 91 : vifnuduia. 



en 

%\j§t \im afluöcljaaltic Bcrftcn. 



BIRLIOGRAPHIE. 



A. HOLLANDSCH. 

De // Open-Deurc // Tot het // Verborgen Heydendom // Ofte // 
Waerachtigh vertoogh van het Leven // ende Zeden ; mitsgaders de 
Reh'gie, ' ende Godsdienst der Bramines, // op de CustChormandel, 
ende ,'7 de Landen daar ontrent : // Door // D. Abrahanivs Rogerivs, 
// in sijn Leven Bedienaer des H. // Evangelii op de selve Cust. // Met 
korte Aenteyckeningen. // Tot Leyden, // By Fran^oys Hackes, // In 
'tiaer 1651.// 

9 ongen. bldn. met inbegrip van den gegraveerden titel, gem, (f) (-3) *2 — *4 (-6) 
en h\t. I — 251 (252 blank) Met sign. A — Z3 (4), Aa— li (2). Romein. 4to. 

Voorwerk: F. i r^^/o.- Gegraveerde titel, waaromheen 8 afbeeldingen 
van verschillende ceremoniën. F. i verso: blank. F. 2 (-4) : Opdraght// Aen 
de Erentveste, Achtbare .... Bevvint-hebberen // van de Geoctroyeerde 
Oost-Indische Compagnie, // ter Kamer van Amstelredam. // Aan het eind 
geteekend door : Jacobvs Scepervs, Predicant in Gouda. // Wegens ende 
uyt Name van uwer A. A. Oolmoedighe Dienaresse Emmerentia Pools, 
Weduwe van Dom. Abrahams Rogerius, Zal. Ged. F. 5 (-8) : Tot den 
Leser. // Aan het eind: In Leyden, den 26. December 1650. // A. W. JC«"s. 
F. p: Register der Capittelen, enz. 

Tekst: Blz. i : {fileef) \\ Het eerste deel, // Van het Leven en Zeden der 
Bramines // op de Cust Chormandel enz. Blz. loi onderaan: Eynde des 
eersten Deels. \° {blank). Blz. 103 : Het tweede deel,, Handelende van het 
Geloove, ende den // Gods-dienst der Bramines, enz. Blz. 217: 't Leven van 
Barthrovherri. // Blz. 2ig: ( /ileet) jj Hondert Spreucken vandenHeyden-// 

schen Barthrovherri // Handelende '/ Van den wegh na den Hemel.// 

Blz. 235, regel 20: Hondert Spreucken van den Hey-'/ denschen Barthro- 
vherri, // Handelende 7 Van den redelijcken ommegangh onder de Men- 
schen. Blz. 252 (blank). 

Een exemplaar in de Koloniale Bibliotheek, te 's Gravenhage. 



2l8 



B. DUITSCH. 

Abraham Rogers // Offne Thür //zu dem verborgenen //Heyden- 
thum : // Oder/ // Warhaftige Vorweisung desz // Lebens/ und der 
Sitten/ // samt der Religion/ //und dem Gottesdicnst der Bramines, auf 
der // Cust Chormandel, und denen herumli» // genden Landern: 
// Mit kurtzen Anmerkungen/ // Aus dem Niederlandischen übersetzt. // 
Samt // Christoph Arnolds // Auserlesenen Zugaben/ // Von den Asi- 
atischen/ Africanischen und Ame*//ricanischen Religions-sachen/ 
so in XL. // Capitel verfasst. // Alles // Mit einem nothvvendigen // Re- 
gister. // Niirnberg/ // In Verlegung/ lohann Andreas Endters/ und // 
Wolffgang desz lüng. Seel. Erben. // — // M. DC. LXIII. // 

8 ongen. bldn. met inbegrip van den gegra veerden titel, gem. ij— v (-7), blz. 
I — 998 en 20 ongen. bldn. met sign. A— Zv (-8) .'\a — Zzv (-8) Aaa-Ttt v (-7). 
Goth. 8vo. 

Voorwerk: F. i recto: Gegraveerde titel waarop: Asiatisches // Africa- 
nischesundAmericanisches/'/Heijdenthum.///^. i verso [blank). F. 2 recto: 
titel, in rood en zwart. F. 2 verso: Erklarung // desz // Kupfertitels. // F. 3 
(-8): Vorrede // an den // günstigen Leser. \{get. Chr. Arnold. 

Tekst: Blz. i : Der Erste Theil // Von dem Leben und Sitten der // Brami- 
nes, etc. Blz. 217 : Ende desz Ersten Theils. Blz. 218 : Der Andere Theil / 
// welcher // Von dem Glauben und Got? // tesdienst der Bramines, etc. 
Blz. 458 : Ende des andern Theils. Blz. 459 : Desz // Heydnischen // Bar- 
throuherri // Hundert Sprüche // Von dem Weg zum Himmel: // Und // 
Hundert Sprüche // Von dem vernünftigen Wandel // unter den Men- 
schen. // Blz. 536 onderaan: Ende. // Blz. 537 (-998): Chr. Arnolds// 
Auserlesene Zugaben // etc. Daarna : Nothwendiges Register/ // zu der // 
Offenen Thür etc. 19 ongen. bldn. Errata. v° {blatik). 

Platen : Het werk van Rogerius telt 8 platen ; zij zijn allen naar de af- 
beeldingen op den titelplaat der Nederlandsche uitgave gevolgd doch groo- 
ter en voor een deel a rebours. Zij komen voor : blz. 206 (voorstelling van 
het verbranden der weduwen ; deze komt in de fransche uitgave niet voor) ; 
blz. 332 (fr. uitg. 209); 345 (fr. 216); 354 (fr. 2241); 355 (fr. 2242); 393 (fr. 
246); 4io(fr. 2591); 412 (fr. 2592). 

De Duitsche vertaling bevat niet de verhandeling van Kircher en heeft 
dus ook niet de dubbele plaat welke in de fransche vertaling tusschen blz. 
366 en 367 gevonden wordt. Daarentegen zijn een groot aantal platen op- 
genomen in de „Zugaben" van Arnold. 

Een exemplaar in de Univ.-Bibliotheek te Halle a. S. 



219 



C. Fransch. 

Lc theatre // de l'idolatric, // ou // la portc ouverte, // Pour parvcnir 
a la cognoissance du // paganisme caché, // et // La vraye reprcsen- 
tation de la vie, des moeurs, de la Re- // ligion, et du service divin 
des Bramines, qui de- '/ mcurent sur lesCostes de Chormandel,& // 
aux Pays circonvoisins. // Par lc Sieur Abraham Rogcr, qui a fait sa 
residence plusieurs // années sur les dites Costes, & a fort exacte- 
ment recherche /' tout ce qu'il y avoit de plus curicux. // Avec des 
rcmarques des noms & des choscs // les plus importantes. // Enrichies 
de plusieurs figures en taille douce. // Traduite en Fran^ois par Ie Sieur 
Thomas la Grue, Maistre es Arts, // Docteur enMedecinc. jj( Vignet) 
I A Amsterdam, // Chez Jcan Schipper, 1670. //' 

8 ongen. blz. met inbegrip van den gegraveerden titel, gem. (i — 2) *3, (-4) 
** — **3 (-4) en blz. i— 371 (372 — 376 ongen.) gem. A— Z 3 (-4) Aa— Zz3 (-4) en 
Aaa — Aaa3 (-4). Romein. 4to. 

Voorwerk : F. i recto: Gegraveerde titel waarop : La porte // ouverte // 
Pour parvenir // a la connoissance // du // Paganisme Caché // A Amster- 
dam, // Chez Jean Schipper, 1670, v° (blank) F. 2 recto {titel) F. 2 verso 
{blank). F. 3—8: Au lecteur, 

Text: Blz. i : La premiere partie, // De la Vie & des Mceurs des Bramines 
qui // habitent sur les Costes de Chormandel, // etc. Blz. 139 : La seconde 
partie, //Touchant la croyance & la Religion des Bra-// mines, etc. Blz. 293 : 

Cent proverbes,// du Payen Barthrovherri // Traittant du Chemin, 

qui conduit au Ciel. // Blz. 318 regeld: Cent proverbes// du Payen Bar- 
throvherri, traittant de la conduite raisonnable parmy les // hommes. Blz. 
342 : Extrait de la Chine illustrée // du Reverend Tere // A. Kirchere. // 
Blz 366 : Un abregé /,' de la // religion des payens, /, Qui habitent sur les 
Costes de // Chormandel, // Blz. (372): Catalogue // des // chapitres // Blz. 
{li(>) {blank). 

Platen: Gegraveerde titel en 7 platen in den tekst; op blz. 209 en 216, 
iedereen halve bladzijde; blz. 224 en 259 ieder twee voorstellingen op een 
bladzijde; blz. 246 een voorstelling; deze platen zijn, evenals inde Duitsche 
uitgave, vergroote voorstellingen van de kleine afbeeldingen op den titel- 
plaat van de Nederlandsche uitgave. Zij zijn voor een deel a rebours. 

Bovendien bevindt zich tusschen blz. 366 en 367 een dubbele plaat in 
10 afdeelingen, welke behoort bij het hoofdstuk: Les dix ridicules incar- 
nations de Dieu . . selon la traduction du PereHenry Roth(blz.357— 362). 

In plaats van den gedrukten titel: Le theatre de 1'idolatrie ou la 
porte ouverte vindt men ook exemplaren waar deze luidt: La porte 



220 



// ouverte // Pour parvenir a la connoissance du // paganisme caché. // 
OU // La vraye representation etc. Het vignet op dezen titel is kleiner 
dan op dien van den andere. Overigens is de geheele druk dezelfde. 
In 1672 kwamen exemplaren van hetzelfde boek in den handel, 
opnieuw van een anderen titel voorzien : l'Histoire des Bramines. etc. 
— Voor deze en andere bijzonderheden zie men de Bibliographische 
aanteekeningen, op blz. XXVII — XXIX. 




LIJST VAN AANGEHAALDE WERKEN. 



Bhagavata-puranaed. Burnouf. 

A. B a i n e s, Ethnography (castes and tribes), Grundriss der Indo-arischen 
Philologie. Strassburg, 191 2. 

Ph. Baldaeus, Afgoderije der oost-indische Heydenen. 1672. 

P. von Bohlen, Bhartrharis Sententiae. Berlijn, 1833. 

W. Galand, Die altindischen Todten- und Bestattungsgebrauche. Am- 
sterdam, 1896. 

H. T. Golebrooke, Miscellaneous Essays. London, 1837. 

J. A. Dubois, Hindu Manners, Gustoms and Geremonies, transl. by H. 
K. Beauchamp; 2°'' ed. Oxford, 1899. 

EncyclopaediaofReligionandEthics. Edinburgh, 1908 — 1914. 

Hobson— Jobson (H. Yule and A. G. Burnell), A glossary of Anglo- 
Indian colloquial words and phrases. London, 1886. 2°"* ed. 1903. 

Imperial Gazetteer ofindia, byW. W. Hunter. 2"'' ed. 1909. 

Jarr ie, Rerum Indicarum Thesaurus, Goloniae, 1615. 

J. Jol 1 y. Recht und Sitte, Grundriss der Indo. ar. phil. 1896. 

Kunstmann, Die Kenntniss Indiens im fünfzehnten Jahrhundert. Mün- 
chen, 1863. 

J. H. vanLinschoten, Itinerario, ed. Kern. 's Gravenhage, 19 10. 

J. P. Maffaeus, Historiarum Indicarum libri XVI. Gol. Agr., 1590 

Mahabharata, ed. Bombay, 1887. 

F. M. Muller, Indien in seiner weltgesch. Bedeutung. Leipzig, 1884. 

Nirnayasindhu, ed. Bombay, 1862. 

Pietro della Valle, Reisbeschrijving. Nederl. Vertaling door van der 
Aa. Amsterdam, 1666. 

Ramayana, ed. Bombay, 1 884. 

Sacred Booksof the East (S. B. E.), ed. by F. M. Muller. Oxford. 

Strabo, ed. Teubner. Leipzig, 1877. 

E. Th urst on, Gastes and tribes of Southern India. Madras, 1Q09. 

E. Thurston, Ethnographic Notes in .Southern India. Madras, 1907. 

Varaham ih ira, Brhatsarnhita. Bibl. Ind., Galcutta. 



222 



W. Ward, A view of the History, Literature and Mythology of the Hin- 
does 3"' ed. London, 1820. 

M. Monier-Williams, Brahmanism and Hindoism. 4"" ed. 1891, 

H. H. W i 1 s o n, Essays and Lectures on the Religion of the Hindus. Lon- 
don, 1862. 

M. Winternitz, Das Altindische Hochzeitsrituell. Denkschr. der Kais, 
Ak. der Wiss, in Wien, Phil.-hist. Klasse, Band XL. 1892. 

Zi eg en balg, Genealogie der Malabarischen Götter. Madras, 1867. 



ADDENDA EN CORRIGENDA. 



Pag. 3, noot 3. Mijn vermoeden aangaande weapari zie ik bevestigd 
door Hobson-Jobson, „bay parree, beopar ry, from Skt. vyapariti, a trader, 
and especially a petty trader or dealer". 

Pag 16, noot I. lees: Sannyasins i. p. v. Sannaysins. 

Pag. 29, noot I, voeg bij: „In Madras, too, bothTeluguandTamil Kusa- 
van (potters) wear the sacred thread" (Baines, op. cit- § 42). 

Pag. 67, aan 't eind der eerste alinea: Deze opsomming van het vijftal 
der doodzonden {mahapataka) stemt nagenoeg woordelijk overeen met 
Manu XI 55 (vgl. S. B. E. XXV, pag. 441 met de daar aangevoerde paral- 
lelplaatsen). 

Pag. 74, noot I. De visnuduta's komen o. a. voor Bhag. pur. VI. 2. 31. 

Pag. 71:, regel 16 en pag. 76 r. 32, lees slaen, i. p. v. staen. 

Pag. 76, regel 6 v. o. In plaats van Wasseri moet blijkbaar (vgl. pag. 
77, regel 7) gelezen worden: „Wassers". 

Pag. 79, regel 27. „Arpuys". Harpuis is een soort van hars ; het woord 
wordt vaak verwisseld met harpluis : „losgewerkt touwwerk". 

Pag. 82, noot I. Vgl. Hobson-Jobson s.v. pandal: „\va.ttr- bande /s, which 
are little sheds for the convenience of drinking water" en s.v. chuttrum : 
„in the Tamul language it (nl. the kind of building which by Europeans is 
called Choultry) is called Tany Pandal, or water shed". 

Pag. 161, regel i v.o. lees: geschieden i.p.v. gesieden. 

Pag. 125, regel i. Zombreiros, d i. Zonneschermen. 

Pag. 138, 2"'' alinea. Vergelijk hiermede de derde Portugeesche Verhan- 
deling, hoofdstuk 5, einde. 

Pag. 144, regel i v.o. lees: Juggurnaut. 

Pag. 204, regel 2 lees : die in een pot van Robijnen. 



BL Rogerius, Abraham, d. l649 

1200 De open-deure tot het 

r6 verborgen heydendom, 

1915 M. Nijhoff 

(1915) 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY 



1