Full text of "De rhetoricae usu Sophocleo [microform], commentatio in annalibus gymnasii Curiensis aliquando incohata, ad finem nunc adducta"

MASTER NEGATIVE 

NO. 93 -S 1.^09-8 



MICROFILMED 1993 
rOLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 



as part of the . „ 

"Foundations of Western Civilization Preservation Project 



Funded by the 
NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES 



Reproductions may not be made without permission from 

Columbia University Library 



COPYRIGHT STATEMENT 

The copyright law 01 me United States - Title 17, United 
States Code - concerns the making of photocopies or 
other reproductions of copyrightea -^-aterial. 

Under certain conditions specified in the law, llbrares and 
archives are authorized to furnish a photocopv or other 
reDroduction. One of these specified conditions is tnat the 
photocopy or other reproduction is not to be used tor any 
purpose other than private study, scholarsh*D or 
research." If a user makes a request for. or sater uses. a 
Dhotocopy or reproduction for purposes m excess ot rair 
use," that user may be liable for copyright irfrmgemen-- 

This institution reserves the right to refuse to accept a 
copy order if. in its judgement, fuifillment of tne orde" 
wouid involve violation of the copynght iaw. 



A UTHOR: 



LECHNER, MAXIM 



I 



'■%t-»*»-,r'5 



fj^'l,f'-!t 



lAN 



TITLE: 



DE RHETORICAE USU 
SOPHOCLEO... 

PLACE: 

BEROL 

DA TE: 

1877 




f^- 



Restrictions on Use: 



Master Negative # 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DEPARTMENT 

BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARGET 



Original Material as Filmeci - Existing Bibliographic Record 




111 1 .1 . 1 I i i i . i.. | p a" 



! 



^JS ii iiptwy.- ' ti. I ■ ii;! | |U.wn 'I II 1 1JIW....4J 



Lechner, Maximilian,, 

De rhetoricae usu Gophocleo- commentatio in annali- 
bus gymnasii CurienBis aliquando incohata^ad finem 
nunc adducta^scripsit Maxirailianus Lechner... 
Berolini, prostat apud S. Calvary ejusque socium, 
1877. 

35 p. 26 cm. 






7 7 '^ 1 ^\ 






TECHNICAL MICROFORM DATA 

FILM SIZE: J^, __ REDUCTION RATIO:__/.^'^. 

IMAGE PLACEMENT: lA (SA IB UB ^ 

DATE FILMED: Al^A^. INITIALS_2^^^_ 

FILMEDBY: RESEARCH PUBLICATIONS, INC WOODBRIDGE. CT 




c 



V 




Association for Information and Image Management 

IIOOWayneAvenue, Suite 1100 
Silver Spring, Maryland 20910 

301/587-8202 




Centimeter 

12 3 4 5 

iiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiil 



liil 



I I 



Inches 



1 
1 



I I I I I 



TTT 



7 8 

iiiiliiiiliiiiliiiil 



1.0 



l.l 



1.25 



9 10 11 

iliiiiliiiiliiiiliiiili 



150 "'"^= 
156 lllll 3.2 

163 



lUku. 



M 

IIIIIM 



1.4 



2.5 
2.2 



2.0 



1.8 



1.6 



12 13 14 15 mm 

liiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiil 

II 1 I I rTT|iTTT] 




MflNUFfiCTUREID TO fillM STfiNDfiRDS 
BY fiPPLIED IMfiGEp INC. 




■^•■•^'''•''"''••'■■'''■■'^■'^"'■^''^^ 



liinififiii 



^%^li 



UA-9 



^^\^^Bq^ 




NEW fORK. 



f 



I 



1»E 



RHETORICAE USU SOPHOCLEO. 



COMMENTATIO 
IN ANNALIBUS GYMNASII CURIENSIS ALIOUANDO INCOHATA,, 

AD FINEM NUNC ADDUCTA. 






i 



SCRIPSIT 



MAXlMlLiANUS LECHNER, 

♦ » • 

OYMNASII ONOLDINI PROFHSSOR. 



MDCCCLXXVIL 

BEROLINI 

PROSTAT APUD S. CALVARY EJUSQUE SOCIUM 
N. W. FRIEDRICHS-STR. 101. 






De rlietoricae nsii Sopliocleo. 



."^ 






Poetarum Germaniae princeps ille Goetliiiis in sermonibus, quos L P. Ecker- 
mannus exposuit nobis habitos ab illo secum extremis aetatis annis, cum multa de litteris 
graecis prudenter disputavit tum Sophoclem non solum natura et ingenio , verum etiam 
studio et doctrina summum fuisse tragicum poetam praeclare docuit. Nam cum incidissent 
in eum sermonem , dixissetque Eckermannus , Sophoclei Creontis causam justam quodam- 
modo videri nobis audientibus illum, scite Goethius: ,,Vas isfs eben, worin Sophokles 
ein Meisler ist und vcorin uberhaupt das Leben des Dramatischen besteht, Seine Charak^ 
tere besitzen alle eine solche Redegabe und wissen die Motive ihrer Handlungsweise so 
uberzeugend darzulegen, dass der Zuhiirer fast immer auf der Seite dessen ist, der zuletzt 
gesprochen hat. Man sieht , er hat in seiner Jugend eine sehr tuchtige rhetorische Bd- 
dung genossen , wodurch er denn geubt worden , alle in einer Sache liegenden Grunde 
und Schcingrunde aufzusuchenr Ed. tert. t. III. p. 89. Investigemus hunc igitur rheto- 
ricae usum Sophocleum atque accuratius totum locum explicemus ; ita facilhme et quanta 
dicendi vi ac varietato Aeschylum ille superaverit et quantum abhorruerit a nimio rhetoricae 

studio Euripideo apparebit. 

Ac videtur omne hoc quaestionis genus continere illa pars, in qua inventio posita 
est: ergo instituto veterum, quo etiam in commentatione de arte Aeschyli rhetorica scripta 
usus sum , ex ea capiamus initium. Et quoniam probasse illic mihi videor, ab Aeschylo, 
quo lono-ius progrederetur in arte tragica, eo magis ad disceptationes et judiciorum simi- 
litudinem accommodatas esse fabulas, dicendum est, quanto sollertius ^ eandem .aam 

tenuerit Sophocles. 

Quod quo facihus perspiciatur , non modo, quantum potero, eas persequar tragoe- 
dias , quae integrae manserunt , sed etiam quae videantur ejusmodi partes infuisse m 
deperditis fabulis exponam. Ut autem a viro ordiar apud poetas eloquentiae laude vel 
maxime conspicuo, primus veniat in medium Ulixes, quem in compluribus Sophochs 









118321 



r-- 



fabulis controversiam cum altero quodam habuisse traditum est. Etenim si de Scyriis 
reete conjicit "Welckerus, Ulixem fecit Sophocles impugnantem consilium Achillis, qui 
proficisci recusaret ad beUum Atridarum causa suscipiendum. Eosdem in Achivorum 
Concilio sive Convivis, quae erat satyrica fabula, disceptantes inter se prodiisse , cum 
Achilles ab Agamemnone ofFensus domum reverti paravisset, ex iis patet, quae Plutarchus 
affert Mor. p. 74. A: 'O naQcc ^OffoxXtV rop ^AxiXXia 7iaqo%vvit)V ^Odva<J€vg ov <ptj<Siy 
OQyi^eaO^ai ^^d c6 dilTtvov , dXld (frjdiv' 

"Hdrj rd TQoiag eiaoQcHv edcoXia 

dedoixag. 
xal TTQog cavTa ndXiv tov ^AxiXleMg diayavaxTovvrog xal dnonkelv Xeyovrog ' 

^Eycod^ o (fevyeig ' ov to fxtj xXveiv x«xwc, 

dXX^ eyyvg "Exto)q «ot» • ^vfiaiveiv xaXov ' 
qua de actione Welckerus Tragg. graec. I. p. 111: ,,Diese Verhandlung zttisc/ien dem 
zurnenden Achilleus iind dem Odysseus ivar fiir Sophohles eine der schonsten Aiifgahen 
der hedekimst und der Charakterzeichnung.^^ Erat etiam in Palamede Ulixes inductus, 
qui proditionis accusaret Palamedem, ut ab homine versuto et callido victus capitis ille 
damnaretur, qua ex causa ab Aeschylo quoque et Euripide tractata materiam declama- 
tionuiii traxisse rhetores signo est illa quae exstat JlaXafirjdovg dnoXoyia Gorgiae a 
noniiullis haud scio an immerito adscripta. Sed UHxis, de quo satis est dictum, similis 
est Minos; is eniiii iu Camiciis vocavit in Cocali regis judicium Daedalum, qui, cum litem 
orasset, judicis sententia condemnatus est (v. ^Yelcker. p. 433 sq.). Cumque illae cogno- 
scantar eontentiones quasi forenses, recte videtur ad ejusmodi certamen Welckerus revo- 
care Triptolemi argumentum, de quo p. 303 : ,^Der Kem der HandUmg lag in der Streit- 
verhandlung zurisc/tcn Kep/ieus und Triptolemos,'' 

Veniamus ad eas, quae sunt in manibus, tragoedias, quarum nulli nisi Trachiniis 
deest illa disceptandi ratio. Ac principio Oedipus Rex cernatur, qua in fabula profecto 
maguaui habet vim ipsius regis Creontisque altercatio. Jam Electrae videtis et Clytaem- 
nestrae pUirimum valere disceptationem ; ad hanc enim egregie exornatam tota causa 
referendii est. In ceteris vero tragoediis quanta clucet ars, cum poeta binos opposuit 
singulis pnmarum partium hominibus, Antigonam et Haemonem Creonti, Menclaum et 
Agamemnoneni in Aiacis fabula Teucro, Neoptolemuni et Ulixem Philoctetae, Creontem 
et Pnlvnicem Oedipodi in Colono morituro! Duplex igitur exsistit in his contentio, de qua 
bene EckcTmannus illo , quem dixi, loco: ..Zivei solcher gegenucirkenden Figuren waren 
niJthig ., om </'t'.'i Oegenstand von allen Seiten zur Sprac/ie zu bringen und um auch fiir 
das SWick selhst Jie ge/iorige Fiille und Korperlichkeit zu geusinnen^^ t. III. p. 91. 
Illuti taiHtu •jUiintam declarat ejusdem poetae continentiam , quod ex ipsis rebus contro- 
versiae facile naseuntur! Multum sane ex ea parte differt noster ab Euripide , cujus 
intolerandaiu litMuitiiun Frid. Blassius in libro ..Die Aitischc Beredsamkeit von Gorgias 
bis zu Lysias" p. 41. significat his : ^jDie Redekcimpje, welche Euripides so hdufig und 









manchmal ohne alle poetische Nothwendigkeit veranslaltet , tragen eln ganz anderes Ge- 
prage- sie iverden um ihrer selbst willen, wenn nicht iiberhai.pt herbeigezogen , so doch 
ausgefahrt '' Quod si Sophoclem videmus, ut ab immoderato hoc disceptationum scem- 
carum studio se continuit , ita auxisse atque ampliiicasse illud genus ad tragoedias varns 
sermonibus explendas aptiusque exornandas, admirabilem agnoscimus poetae soUert.am. 

Quid dicam de ipsa disputandi subtilitate? quae nisi viget in controversns , exihores 

sunt ac minutae. Quamobrem Sophocles, ut praestaret Aeschylo, eam facultatem d.sse- 

rendi quam rhetoricis exercitationibus sibi comparaverat , huc contul.t. Tradebant en.m 

rhetorici, qui vocantur, illius aetatis magistri disserendi dialectice praecepta, d.cend.que 

ab iisdem de singulis rebus in utramque partem exereitatio instituebatur. Ad omnera 

igitur causam 'quemadmodum convcniret inventionem rerum accommodare doctus ille per- 

sonas in fabulis sic fecit loquentes, ut quidquid ex utraque parte dici posset expromerent. 

Eademque ratione non ad AeschyU morem tenuiter dissercndi, sed ad cop.am rhetorum, 

ut uberius dici posset , contentiones conformavit. Etsi enira apud ipsum Aeschylum jam 

disceptautur causae, breviter tamen adstrictis argumentis induxit ille personas ad s.ngulas 

ros soparatim singula respondentos (cf. Blass. p. 41.). At vero Sophocles fuse lateque 

dicendi genus persecutus compositas quasdam orationes et artific.o d.stinctas inst.tuit. 

Quod quidem non ita multum pertinet ad Oedipodis regis Creontisque altercationem, 
quam ad Aesohvli modum maximam partem illc direxit. Quamquam Creontis in orimine 
propulsa..do est'satis accurata oratio vv. .584-615*); namque ita crimen defend.t, ut 
prim.im imperite atque absurde illatum illud vv. 584-600, deinde fictum osse ac falsum 
vv 601-615 doceat. V. Schneidewin. et Nauck. in v. 583. Francisc. Ritter. ed. L.ps. a. 
1870. p. 179. ubi diligenter explanantur sententiae. Atque indicat ejus eloquentiam ipse 
Oedipus, CU.11 dicit v. 545: Xeritv av dtivog. 

Sed jam audiatur Electra acerrima matris asperae adversaria ; nihil tam subt.le quam 
iUius argumentandi ratio, nihil tam pohtum, nihil, quod ad judiciale genus propius acce- 
dat ut quasi causidicum quendam ingenio prudentiaque acutissimum et orat.one max.me 
limatum loqui putemus. Quonam igitur modo malefieii convincat matrem et suam patns- 
que infelicissimi dicat causam, videaraus. Quare, quoniara ad matr.s respondet orat.onem, 
ipsius Clvtaemnestrae expUcanda est ante depulsio criminum , quo magis quanta s.t illa 
. dicendi in utramque partcm ars intelligi possit. Atque exorditur illa grav.ter .nvehens in 

Eloctra.n 516—520: 

Uvtiiitft; iiiv , wc (Oixac, av aTQiiftr 
ov yaQ ndQtai' Aiyiai^og , og a' iTrttx ati 
firi %oi »VQaiav / ovaav alaxvvtiv <fiXovg ■ 
vvv d' wc aTTtav' ixtlvoc, ovdtv iviQtnti 
i[iov yt. 



*) Brunekianos cum Dindorfio, Schneidcwino , Nauckio, aliis teneo vcrsus. 



Duo sunt autem, quae crimini sibi ab Electra dari scit, unum, quod Agamemnonem 
occiderit, alterum, quod insolenter afficiat illam contumelia. Quod, quia levius est, 
callide in priore orationis parte collocat et ita redarguit, ut vacare se culpa confirmet, 
quoniaui J^lectrae maledicta maledictis oppugnare coacta sit, 520 — 524: 

XCcirOl TToXXd TTQOC TCoXXovQ ^e d^ 

e^HiTag , wc rurr/j-Tcc xai TTfga dixrjg 

agxo) , xa^v^oi^ovaa xai as xai xd ad. 

eyo) d^ {'l^Qii' fiei' ovx i-xo) ^ y.axoK 6e 6e 

/Jyo) xaxoig xkioiaa TrQog aed^ev ^afid. 
Ad m ij'>Tis fa<"inoris crinien spectat altera pars. Nec vero Agamemnouem a se esso 
occisum nogat, sed jure occisum dicit, quippe qui mactata Iphigenia filia ncfarium scelus 
commiserit. Adscripta ibi in Schol. leguntur: idtov QijTOQtx/jg roXfit^g (al. scr. vexvfjg) 
10 fiij aQ^tiaO^ai fiev y TTiO^ap^p de to)V OedQa^evuw eTTeiacfeQeiu ahiav. Ilhid est igitur 
defensioni' iromis . nuod d VTeyx). r; u a dicitur a rhetoribus graecis, translatio vel relatio 
criminis a romanis. Dc quo llermogencs (Walz. Ehet. graec. t. III. p. 13. Spengol. t. II. 
p. 130sq.): yiveTai dvieyxlr^iiay ocai' ofjoloyoh' 6 (fevyu)y rreTroi/jxevat ti cog ddixrjfja d^^T- 
eyxaXrj toj jTe;ioi'06ii o)g d^io) 7Tal>eiv d TTenovO^ev Quintil. YII, 4, 8: y^dvTeyxXrjfxa dicitur, 
<]uia (.miils nostra dcicnbio constat ejus accusatione , qui vindicatur;" Cornif. Rhet. ad 
Her. I. 1'), 25: „ex translatione criminis causa constat, cuin fecisse nos non negamus, 
sed alioruui ])cccati8 coactos fecisse dicimus"; Cic.de inv. I, 11, 15: ,,relatio criniinis est, 
ruin iili'') juro factuni ditutur, quod aliquis ante injuria lacessierit". Cf. Rich. Yolkmanni 
librum ..tie/ mago/as'' §. 36. p. 221 sqq. Kayser. in Cornif. p. 233. Et sunt haec Clytaem- 
nestrno vrrba 525 — 533: 

naTtjQ yaQ , ovdev dX).o , aoi TTQoaxrjfi dsi 

(ag e^ efiov Tel^vrjxtv. e^ efiov j xaXcog 

e"^otda ' TMvd^ aQVTjatg ovx eveavi (jloi • 

jj ydQ Jixt^ yiu eiXeu , ovx eyco ftovrj- 

71 XQ^i^ ^ ^^Q^,Y^'^ 7 ^' (foorova^ eTi'yxaveg. 

STTsi TTaviJQ aog , ovtoc ov O^Qr^vetg ctei, 

Ttjv a^v ofiatfiov fiovvog 'EXXrjvo^v eTXrj 

x^vaai UtoUjiv y ovx iaov xafioh' efioi 

XvTTr;c , or^ earietQ' , coaTreo ^ vixTOva^ eytti. 
Sed auget eam partem ita, ut quae possint opponi rofutet: turpcm onim probat excusa- 
tionom es.^e et ininimo accipiendam, si quis Agamemnonem ilhid aut Graecorum aut 
Menelai causa fecisse contondat. Itacpio illa utitur dissorondi ratione, quam d vO^vTTOTfO Qav 
vocaut Gr.ioci. Pertraotavit eam llermogencs de invcnt. III, 4. (YYalz. t. III. p. 108. sqq. 
Spengol. t, II, p. 207. sqq.): brovitor oandom comploxus est Ilufus (\Yalz. t. III. p. 459. 
Spongel t I. p. 4i)0.): rj dvOvTrocfood r-roi co VTteveyxelv tov Xoyov , co /oyr«/ 6 dvTidi- 
xog. Ac dividitur illa Clytaemnestrae dvOvTTO^food ipsa in duas partes. Quarum una 



„dice8 : Graecorum causa Iphigeniam Agamemno immolavit; respondebo : at non erat illis 
in meam filiam potestas" 534 — 536: 

sisv y SiSa^ov S^ fis , tov /«^/j^ Tivcov 

sd^vasv avTi^Vj TTOTSQOV ^AQysioov SQSlg^ 

dXX^ ov fistriv avTOtat t^v y* efirjv xravetv. 
Altera pars: ,,at Menelai causa immolavit eam: quid? Menelai nonne erant liberi, 
quos mactari potius oportebat?" 537 — 548: 

dXX^ clvT^ dSeXcfOv SiJTa MevsXsbo xTavorv 

Tccfi^ ovx sfisXXev Tcovds fxot dcoasiv SixtjV^ 

TTOTeQOV sxeiVM TTaldsg ovx ^aav dmXot', 

ovg TtjaSs fidXXov elxog ^v O^v^axetv TTaTQog 

xai fi^TQog ovTag , rjg 6 nXovg 66" ^v xdQtv. 

^ Tcov sficov "y^tdr^g tiv" HfieQOV Texvo)V 

^ Tcov exeivtjg sax^ daiaaad^at ttXsov., 

rj Tif) TTavcoXet TTctTQi Toov fiev e^ ifiov 

7Taido)V TToOog TTaQeiTO , MeveXeoo d" svijv^ 

ov TavT^ d^oi'Xov xai xaxov yvcofirjv TTarQogj 

doxco fisv , sl xai aijg 6ixr< yvo)firjg Xsy(*t. 

(fairj 6^ dv ^ D^avovad y" , ei (fcovijv Xdfiot. 
De sententiarum ornamentis, quibus totus hic locus variatur, infra dicendum est. Restat 
peroratio, qua nec poenitere se facti et justum suum fuisse consilium (sic enim expli- 
canda sunt verba) graviter confir^at 549 — 551: 

syo) fisv ovv ovx eifii TOtg nenQayfievotg 

6vaO^Vfioq ' el 6e aoi 60x00 (fQOvelv xaxcog 

yvcofirjv 6 tx ai av a xov a a , Tovg neXag ifisys. 
Cum dicit vovg nsXag) ipsa se designat; quod qui viderunt, non debebant illa yvcofiTjv 
()ty.i(iav axovaa ad Electram referre. 

Atque haec quidem Clytaemnestra. Electrae autem quae seqidtur oratio ita est 
inverso apte partium ordine conformata, ut prior pars in nece Agamemnoni illata verse- 
tur, posterior ad indignitates contumehasque , quas dicit illa perferri a se et fratre, per- 
tineat. Exordii loco sunt vv. 552 — 555. Pars prior duobus interpositis Clytaemnestrae 
versibus a propositione , quid sit dif^tura, proficiscitur 558 — 562: 

cf. 526. Kai 6ij Xeyoo aot . naveQa (fi^g XTetvat ' Tig dv 

TOVTOV Xoyog yevotT^ dv alaxicov eTty , 

siT^ ovv 6ixaio)g sits fi^ '., 6 s i'§ co*) 6 s a t y 
cf. 528. (jo g ov 6ixy y^ sxt etv ag , dXXd a" sanaasv 

nstO^co xaxov nQog dv^Qog, w rcf vvv ^vvst. 



*) Xe^O) libri; 6ei'^0) Morstadtius , quem scquitur Nauckius. 



l! 



565 



570 



8 

Haeo est i-itur ejus partis descriptio, ut duo probentur, unum: ,injuste Agaraenmonem 

oceidisti«, alterum: .libidine adducta occidisti". Atque injuste a Clytaemnestra occ.sum 

esse maritum, dai.lici confirmatur ratione ; altera est , quae remotione cnm.ms compara- 

tur, altera, .,uam atfert accusationis firman,entun.. Ergo remotionem cr.m.ms pnus con- 

sideremus. 3/ . r «' a , . o , , ea dicebatur ab Hermagoreis ; v. Qu.nt.l VH, 4, 14. cf. Her- 

.nogen. Walz. t. UI. ,. 13. Spengel. u 11. p. HU. Volkmann. hbv_. ..Hern.agoras p. 2-4 

Et audi:.. Co.nif. Hhet. ad Her. T. 15, 25: ,ex remotione crim.ms causa constat, curji a 

a„l,is ncu crimen, sed clpam ipsa.n amovemus et vel in hominem transfer.,nus vel m 

rem quampiam conferimus^ Electra igitur: ad Graecorum exerc.tum juvandum, qu. non 

poterat nisi mactata Ipl.igenia diHlcultate exsolvi, invitus et coactus Asameu.no fibam 

immolavit; quae persequitur vv. 563 — 576: 

noivdq Tcc nolld Tryeificn ta^ tv AvXid^ ' 

?j ^yo) (fQccaoy xa>/,c YC(Q ov Oe^ig ^a^tiv. 

naxfiQ 7T0&" oi\a6g, ok tyc^) y,Xvo) , ^tug 

nai^o)V xai' a/.aog t'ir/Ji'r,(liri' nodolv 

auxiov xtodavriv t/.cccfov , oi aaca acfa/dg 

ixxo^ndaag tnog ti iv)'idvti ficdo)V. 

XLiX lovds {^(t^vtaaaa .Ir^cota xoqtj 

xartlx "Axaiovgy wc nair]Q dviiaia^iiov 

Tov ^rjQog ixl^vatit Tr]v aviov xoQrjv. 

Jid' fjvid xtivr^g d^vnaz- ov ydQ r]v Uaig 

uX/.ri aiQcuo) nQog orxov ovd" iglXiov. 

dviF wi' ^iaai}tig noXXd ycdvn^dg fi6Xig 

i^votv aiTiiV, ovxl MtveXto) idQiv. 
Ubi cum Dianae iram expiandam fuisse docet, illud perspicuum est, summo artificio 
m.uu. atque obtegi A.amemnonis delictun., quo ipse ejus iram excitaverat, -m cervum 
deae sacrum occidit et in ea re se jactavit. Y. Dindorf. de verbo ^ca^c. v. 56.. .Hoc 
,adit it casu potius et animi causa quani consilio factum esse videatur ut cervum occi- 
dorit A.amemnon-. G. AVolff. in v. 568: .Wie eir. ,aUr Arr^aU deatetEleku.a rrurle.ht 
.. ,.: A.. .n der Gotun ,el.e.U,us TH.r to.Uete^^. Schneidewin. et Nauck. m V. 568 sq 

FJel.ru ,na, nuJu ausdr.ckUck sagen . A,. lud.e Jen Huscf. .n. ke.Ugen Ha.ne ere.t 
Inde.. Ujd. a,cc,cu nar ne.enU. e.nJUessen. E.enso mUde,. s.das ^'^;^^- /-;:;; 
tno. r. vvn^Vt. ^ccXo)V .Aa crulerfahr es .h.n . dass er u;end .n Wort JaUenUes. 
•Udit, qliid prudenter omittitur v. 571 Calchas, ubi Schneidewin. et >.auck. a^no^ve- 
runt- ELra nber,ekt. dass Kalchas anj As.unemnons Befragen das Muul denAorn 

; " r / n^nn ,on<!t hattc Klyt. vieUeicht an der Einsicht 

der Artenus zu besanftigen , angab. Denn sonst tiattc ^> ' 

des ^.Vr.c Zase^fel erhoben oder behauptet , Agam. habe Uun n.cht folgen soUen. 
Xaucldo nec Ticci^o^v nee nodoiv v. 567 aptum videri miror. 



575 



Altera ratio ducitur ab accusationis firmamento (Cornif. Rhet. ad Her. I, 16, 26)^ 
quod xQiy6iifi>ov cum Hermagoreis vel judicationem dicit Quintilian. III, 11, 4 et 
exemphs iUustrat (cf. Cic. de inv. I, 13, 18), interpretatur Volkmann. in libro „Herma- 
goras'' p. 26: ,Me Kritik des vom Angeschu/digten vorgebrachten Vertheidigungsgrundes'\ 
Haec igitur Electrae judicatio : num Agamemnonem, etiamsi culpam occisae Menelai causa 
filiae commiserit, idcirco oportuit ab uxore occidi? In schol. ibi leguntur: mi^aviZg 
xaTaaxtvdSti , oTi. tl vofjio^tTttg dXXov dvC dXXov dvaiQtia^ai, xaTd aavT^g yo^oO^tTttc. 

Ita enim loquitur vv. 577 - 583: 

tt 6^ ovv y iQOQ ydQ y.ai t6 aov , xtlvov i>tX(av 

inoocptX^aai Tavv tdQa , tovtov O^avtiv 

yQ^jV avTOv tivtx ix aid^tv^ noio) vofKo] 

OQa Tti>tiaa Tovdt tov vo^iov ^Qorotg 

fi^ nijiia aavTfi xai fitTayvoiav TiO^ijg. 

et ydQ XTtvovfitv dXXov dvT dXXov , av ro* 

nQOdTTi d^dvoig dv , tl Sixr^g yt Tvyxdvoig. 
Deinceps, ut proposuerat, libidine adductam ad scelestum facimis esse Clytaemnestram 
ostendit; cf. quae schol. habent: «rriy dn6dtihg , oi^ did Trjv i^vyaTiQa , dXXd Sid t6v 
lioixov ntcfovtval^ai tov Uyafii^vova, t6 xai {itym lov vvv aM awtlvai xai awoixtlv. 

Quare vv. 584 — 594: 

dXX^ tiaoQa firj axrjxpiv ovx ovaav TiO^rjg. 

ei ydQ ^iXtig, didc<'§ov , dvlF orov td vvv 

aiaxiaza ndvTO)V toyu doolaa tvyxavtig' 

TiTtg '^wtvdtig rw naXafivaio) , fitd^ ov 

naTiQa tov dfiov nQ6ai)tv i^ancaXtaag, 

xai naidonoitig y toig dt nQoa&tv tvatfifTg 

xd^ tvat^MV fiXaavovTag ixfiaXova^ t%tig. 

ncog tam inaiviaaifi dv\ ij xai tavv iQtig 

wg T^c ^vyaTQog dvvinoiva Xafifidvtig] 

aiaxQcag, idv ntQ xai Xiyrig' ov ydQ xaXov 

iyilQOig yafitiaiyai r^c O^vyaTQog tivtxa. 
Quoniam igitur de nece patri iUata dixit, indignitates contumeliasque , is enim erat 
alterlocus, perstringit vv. 595-602; qiiibus a inatre cnidelissima et ipsam se affici 597 - 600 
et Orestem esse aiiectuni, ut exsulet misere, 601 sq. docet. 
Acerbe perorat 603 — 609. 

Nec praetermittenda est ea Electrae oratio, qua sororem Chrysothemim objurgat 

vv. 341 — 368. Pietate in patrem carere illam dieit et ita rem tractat: aut imprudentia 

delinquis aut improbitate, cum non adjuvas me iikurum patrem 345 - 351 ; namque erras, 

. 8i in miserias incidere me eo studio piitas 352-356, improbe facis, si neglecta pietate 

saUiti tuae studes. 



10 



11 



^ 



Af^e nunc illa consideremus , quae ex eodem genere sunt in Antigona. Ut enim 
oiuitram quoil coiiiiiietur vv. 450—496 ipsius virginis Creontisque diverbium sententiarum 
irravitat^ magis quam riietorica arte insigne, Creon et Haemon filius magna disserendi 
facultate inter se disceptantes inducuntur. Quae est igitur vv. 639 — 680 Creontis oratio? 
En habetis descriptionem : 

I. Tu no indigneris Antigonam niitti ad mortem, prohibeat te 

A. pietas, 

B. prudentia. 

II. Ego supplicio illain afticiam, quoniam oportet me 

A. meum tueri imperium, 

B. saluti prospicere civium. 

Atque explicetur accuratiu^^ illa, qua Creon ad suum imperium et salutem civium spectat, 
altera ] ars. Qucim cum pcrturbataiu a librariis censeret Seidlerus, immutavit versuum 
quoruncam ordinom. Er socuti yunt oam rationom, qua correxisso locum et sibi et aliis 
ille vidorotur, Erfurdrius, Srhaoforus , (1. Ilormannus, Gaisfordius, irartungius, Xauckius. 
Equidoin tantum absum ab illa sontontia, ut nuii modo nihil arbitrer esse comnuitandum, 
sed ipbam .irtoiu rliotoricam cerni in ea continuatione , quam vidoo retentam a Dindorlio, 
^Yundoro, Schneidowino, Borgkio, AVolftio, judicem. Croou igitnr cohortatus filium quid 
sui sit consilii proponit vv. ^k^} — <)5S: 

sTTti yuo uvrijr ti/.or t\u(fu)'it)g tyo) 

TToXtu^g u:Tir;i r^auciav r/. .narrc nofrjVy 

iffevdfj y' tfjuvioi' ov y.urudrfjGo) iToXtt, 

dX/.Ci XT h l' O). 

Est autoni illius consilii ratio duplex; nam et suum tueri imperium rogem oportet et 
saluti rrnspioere civium. Ac tuotur imporium, cum posthabita ipsa generis propinipiitate 
contumifimn vindicat. Occupat onim ante Creon, qiiae videat opponi ab Haemone vel 
ahis, <|ni Antigonam sororis filiani :i«l mortem mitti ab illo par esse negent, et ubi refu- 
tavit haoc, cul])am dohcti portractat. Ex])Ianavit locum Iloldius in commcntatione ed. 
Baruthi a. 1842. ..Vebcr dcn CharoJjcr Kreons in lier Antigone des Soj>hokles p. 11. 
ul)i scripsit: ..Auf dass aher dem Sohne nuht zn srhuer iverde . dern Valer Gehorsam zu 
leistcn . dann/ die Erkenntniss der Pfiicht leichter den Sieg davon trage liber die Neigung 
des Herzens , muss der Sohn erfaJircn . ivw der Vafer als KiJnig von dcr Nothaendigkeit 
»c~Lriu <>cn sc( . so zn handc/n . ivie er beschlossen habe , . . . uie er dadurch. dass Anti- 
gone seinc BJut.srcruandle sci. dcn Lauf scincr Gcrcchtigkeit nicht diirfc aufhaltcn lassen . . . 
Un^chcrsam aber gegcn dic Gesetze und Trofz gegen dic Ohrigkeil durfr nimmcrmchr 
eduldii irenlcn.- Cf. quao Schnoidowinus habet in od. ])rima: ..Nachdcm Kreon aidcr- 
lc^t haf... Anti^one sci als nahe Verwandte der Schonung uerth. gchi cr nun auj dcn 
ci^cnil rhcn Grund der Strafe eui , dic Auflehnung gegen die Obrigkeit und dercn 
Gebotc-- Itaijuo vv. t>r>8 — 607: 






TTQog ravT^ tifV^VHTO) Jia 
^vvaifioy el ycco S'^ ttx / tyysv^ (fV(Stt 
axo(Sfja dQeilm, xccQTa tovc s^o) yevovg. 
8V Tolg yaQ otxsioKSiv 061 ig tdT dvriQ 
)^Qrj(jT6g y (favslTai xdv TToXei Sixaiog on>. 
oCriig d" VTTtQ^ag f vofiovg ^ia^sTai 
fj TOVTiiTdaaeiv TOlg xQarvvovcjiv voeX^ 
oxx tdT' enaivov tovvov t^ tfiov Tvxetv. 
d)X dv TTohg (Svriaeie , Tovdt Xi?»/ xlveiv 
xal (l(.uxQd xcii Sixaia xai rdvaVTia. 



660 



665 



Et rectissime de his Matthiaeus, cujus verba Dindorfius affert: „Ita procedit ratiocinatio 
Creontis: ne quis mihi generis propinquitatera objiciat, quasi idcirco Antigonae parcere 
debeam, quod mihi genere propinqua sit. Immo qui in suos severus est, quum dehque- 
runt, is bonus et justus est. DeUquit vero Antigona: nam edictis regis non paruit, quod 
deinde ad totum genus refertur, quum proprie de Antigona valeat. Ita vv. 661. 662 non 
nisi ad diluendum id, quod pro Antigona dici possit, valent; vera causa, cur Antigona 
supplicio afficienda sit , continetur vv. 663 sqq. ad universum genus relatis iis , quae pro- 
prie ad Antigonam pertinebant.'^ Quod autem designatur Antigona vv. 663 sqq., arti- 
ficiose poeta instituit, ne exacerbare Creon videatur Haemonis animum aperte illam pcr- 
stringens; v. Schnoidewinum: .aiber-all ist er dabei befissen, HHmons mdglichst zu schonen.^' 
KmI adiiiirabilom tv(frji.uc>fA6v quo supplicium respicit 665: oih tcfT tnaivov tovtov ^^ 
ifiov TvytlV, ubi Schncidewinus : ..um nicht durch Ifiederholung der Todtsstrafe Harnon 
zu reizen.- In idom orationis genus cadit praeclarum illud TdvavTia, quo quae habet in 
animo xal ^tydla xcti ddixa tecte pronuntiat. 

Sequitur, ut doceat ille , prospicere se civibus, cum non impunitam ferat contuma- 
ciam- obsequio enim conhrmato contineri salutem publicam, dissolvi effrenata Ucentia. 

Quae sunt in vv. 668 — 676: 

xai TOVTOV dv tov dvdQa i>aQ()Oirjv tyd) 

xa/MK litv aQXtiv , tv d^ dv aQXtaiyai ^tleiv, 

doQog T dv ev x^'/wo7/^/ nQOcSTtTayiiivov 

fitvtiv dixaiov xdyai}dv naQa^rrdTrjV. 

dvaQxiag 6t fitt^ov ovx tOTiv xaxov. 

avTJi TToltig oV.vaiv , ^d' dvaaTdiovg 

oixovg Tiitrjaiv , ijdt (Svv fidxrj doQog 

TQOTvdg xaTaQQr>yvv(ji' /wr S^ oQO^ovfitvo)V 

a(a^ti T« TToUd aojfiad^ r] 7Ttil>aQxia. 
Bone explanavit illa Heldius eo, quom dixi , loco: .,erne ausjuhrlichere SchiJderung . wie 
Gchorsam im Frieden ivie im Kricgc des Biirgers er.ste Fficht vnd die Bedingung aller 
Wohlfahrt, Ungehorsam gegen die Oberen dagegen die quelle alles Vnheils sei'\ Cf. Wolff. 



670 



675 



1 



K 



12 

Quider<.o? in tan.a argumentationis perspicuitate inverti a Seidlero versuum 663-667 et 
^-(^71 ordinom oportebat? A quibus inHpit v. 668 rov.ov .«V u.S,. recte m Schol. 
oxplioantnr- roV ru. ^««U» nHiHi^.vo. , quae probari posee ipse G. llerman.m., quam- 
IL ..-it oun. S^idlero, profitetur. Quare miror Erfurdtii illa: „lN.rverBO ordme haec 
vul.., lo^untur. ut qnon, verbis .0.^,«.' .d. &v6,a designari putes, multun. qua_erendo 
rop^erias^neminom.- In illis auton, , quao babet v. 669 a W.dffio ejectus: .«Ao„ p.. 

V^situr,; .st, ut imporii spe couoiliet sibi Creon hlii animum. Sententia est eadom ore, 
au-u. l...Mtar in Cio. Loff. Ill, 2, o: „Qui bene imperat paruerit aliquando necesse est, et qu. 
;o,lest; paret vidotur qui aliquando inq,orot dignus esse. Itaquo oportet et emn , qu. 
,,.,.ot sp .uro, so aliquo ton.poro imporaturum, et iUun., qui imporat, oog.tare brev. tem- 
pore s,bi esse parendum'. Ad u,^,>' pertinere «., non pertinoro iyU.a; v,x est, quod 
moneam; cf. Sobnoidowin. ot X,iucl<.^ 

Concludit oopi.ise Cronn vv. 677 — 680: 

oiu-H i'iii->"^' »-'ci^» ^"'i xo(i[ioviih'oic, 

xoviui yificixdc orddiioic iirKSijtia. 

xdtlaaor yuo, k,«« ()<-«, 'rooc ii,'d(,6c ix^itatif, 

xoix i"'f yrrcaxMi' ifidoft.: xu/.oiiit'^ «c. 
,.ui Haomon ro.pondot. .Ju.- „„,.,„ anilioio usum buuc Sophooles indn..crit, Aristo- 

HUftolo. !■ ,ax,o^.oyuc. :; ui.uoyicc t,t. , xcu .t,i u.^.or j; ^.o.do.ia. ., ccy.oixia., 
UtL ,01. Lorta .o.tn; . . ok ^ocio^X^c ti.' M.o.a .'■nts ti,, U...ro^,c (>..,;«..«) r„o, 
JJ^tlia o,c .tyorroi. i.t.on: Cf. schol. i„ v. <m: 6uc rorr..,. ,..r.,«.o/o,.r.«. r,. 
Zo,c v.:,t.:,t.ci, rfj nolt. nt,.^tU ro. ;.o.o. • e,,regie enin, ex ore popul, ,lle pro v.rg.ne. 

^xic, lov aiif^g avrccdt/.(foi' tV (foi^aig 

nemdSc' a^anxov [nri^" vn oifirjaiw^' xirw*^ 

siad" (j/.i(S^at .a/;^' itt' otO)Vo')i' rivoc, 

QuaoBtes.dioitp.4l': ..Bec So,,l,.s„ei,en.. ,n der Anngone Kreon on.l m,„on in lan- 
.eren Brcl,-n ,ni,.-inc.n,ler : ah.r s,e Oringen namen.licli nllgemecne Sane cncl Gncnien .o,-, non 
doob.rant arten. SophooHs minus porfecta.u. Inuno artiticioso iUa Sopboolos, ub. res postu- 
lavit, a,lhi.u,it. Audias i,i,..,. Jloldium: ..(H.oion) .,..., .cn, crelclie Oejc..- cc.cssccl.er 
Snn.:c.n, .les Voll.s Ceni VCer C.-ohe . iin.l .ircir mU der Sckoncin. i.nC Zi.r...Uial, ..ng 
^■elche .l,;n Schne ..en„ . n.ch, soaohl cn aosdriickl.cher Be.eichni.ng. als c.nler den B.l- 
dern de. Bccc.mes . ccelchcr enU.e.ler den Fl.uhen des iy.n,ers,romes aiderslrebend mc, der 
nc,,:el acsgerissen i, .■,.!. ■ ader nachgeOend ..ch se.ne Aes,e ^"^ ' '" ''''f::- ^;' .^^^, 
er ne n.cchgel.end .l.e Segel e.mcehe. bald cm S.h,l) h.cch iinlergehen cr.;de. Cf. Scl .0, 
dc..in. ot Xauok. in v. 707 : „Hamon milder, seine Mahniingen dc.rch Anffihri.ng allge- 
meiner Denkspriicht'.'^ 



m 



s 



13 

Ecce Philocteta arcu fraudatus Ulixe auctore a Neoptolemo, posteaquam ex rupe 
se praecipitaturus compreliensus est jussu Ulixis , compellat illum vv. 1004-1044. 
Orsus igitur ab exclamatione : 

u) XHQeg, ola ndaxtx' ev xqtia (fUrjg 

vevQag y vn dvdqdg tovSs avv0^tjQ(afJ8vaty 
primum vv. 1006-1018 injurias ab Ulixe sibi illatas exponit. Deinde vv. 1019-1028, 
ut est accusatoris, in invidiam adducit adversarium, cum ejus vitae jucunditatem, mise- 
ram suam condicionem profert, in odium, cum insolentiam objurgat, in contemptionem, 
cum insimulat cura subterfugere voluisse militiam , ad quam ipse volens profectus fidei 
fructus a ducibus non laetos, sed magna acerbitate permixtos tulerit: 

6/.01U y.ai (jot Tro?ddxig lod^ rji^^dfjcrjV. 

dkV ov yaQ ovdev ^soi ve^ov(S v r]dv iiot^ 

av fitv yeyf^O^ag ^mv , iyM d^ dXyvvofiai 

Tom avd^ OTi L^clj avv xaxolg noXlolg Talag, 

yUo)iievog nQog cov ye xai toIv 'AvQeoDg 

dmXiav aTQaTtjycov ^ olg av Tav^^ vnrjQeTelg. 

xairoi (Xr (lev xlonrj Te xdvdyxfj ^vyeig 

enXeig dix amolg , efie de tov navddXioVy 

exovia nXevaavd' enrd vavai vav^drrjV, 

aTifjiov e^aXov y iog av (frig, xtlvoi de ae. 
Ex quibus perspicuum est, poetam exornasse rem inventione rhetorica et causam Philoc- 
tetae ad similitudinem generis judicialis tractasse. llhistrat optimo totiim locum, tametsi 
Sophoch eum suo more abrogat, Sohoenius in ])raefatione hujus tragoediae de Graecis 
conversae p. 58 sqq. ac recte demonstrat, cum Uhxem in Atridas, Atridas in UHxem 
culpam transferre Phih)cteta signihcet, injuriam fateri utrosque dioi, qua ratione continea- 
tur causidicorum quaedam ars. Postremo w. 1029—1039 miserandus ille Poeantis filius 
UHxem et Atridas nisi necessitate coactos non adduci, ut ipsum antea ejectum arcessant, 
eaque ex necessitate videri poenas nasci sceleri eorum a deis constitucas magna cum 
animi commotione contendit. Quocirca orationem concludens vv. 1040— 1044 implorat et 
obtestatur deos , nt velint iUos ulcisci: 

dXX^ co naTQom yr/ ^eoi t tnoipioi, 

Tiaaa^e, TiaaaiF dXXd tco XQ^^^^ ^^^^ 

^Vfinavrag avTOvg , el tv xdfi olxTeiQere' 

OK LO) ptv olxTQCog, el 6" i 601(1 oXo^XoTag 

TOVTOvg , doxolii dv Trjg voaov necfevyevai. 
Hanc orationem sane (ft^TOQix^Zg conformatam ex argumento facile proficisci apparet. 
Itaque Goethius in illo, quem supra commcmoravi, sermone: ..Solclie Oeu:alti/iaiighciten 
gaben Anlass zu (rc///ichen Wec/iselreden, .. ucesshalh denn solche Situationen i^om Dich- 
ter, dem es um Wirknng auf sein Publikum zli lluui aar. gerne /lerbeigefu/irt u:urden.'' 



14 



Et sequitur Ulixis responsio vv. 1047 — 1062. Priorem ejus partem , quae in defen- 
sione versatur vv. 1047 — 1051, bene enarravit C. Thirlwall, cujus verba e Britannicis 
expressa leguntur in Philol. t. VI. p. 274 sq. : (Odysseiu) beucahrt . . seine Fassung, als 
Philoktet ihn mit aihiestcn Schmixhreden uherhctuft^ und antivortet im BcLUusstsein seiner 
Rechtschaffenheit darauf. ., ,,Er konne sie leicht vculerlegen , ivenn diess eine Zeit zum 
Streiten aiire : aber er aill sich auf eine f^ertheidigung heschrixnken : ao das offenlliche 
Wohl solche Miltel verlange, zogere er nicht sie anzuwenden: mit dieser Ausnahme kann 
er sich riihmen . dass Niemand ihn an Gerechtigkeit und FVcJmmigkeit ubertreffe.^^ " 
Altera parte vv. 1052 — 1062 Ulixes, ut minis fallacibus terreat adversarium, Philoctetae 
auxilio negat cgere Graecos, cum arcu illius sint potiti, quo aut Teucer aut ipsc possit 
ad expugnandam Trojam uti: ideo fore ait, ut honos , quem ille recuset, sibi obtingat. 
Y. Schiieidewin. et Nauck. praef. p. 17. 

Quae Neoptolemi exstat in eadem fabula vv. 1314 — 1347 oratio ad conciliandum 
Phih^ctetae animum composita, eam ita ad rhetorum normam poeta inslltuit, ut exordio 
a persona advorsarii vv. 1314- 1323 ducto tractationis partes diligenter duas distingueret: 

1324 ofiwg dt Xe^ur Zrjva d^ ooxiou xcudr 

xc(l Tavt' enicjTco xai y(jc<cfOV cffjevcxiV sdco. 
1336 wc d^ oidcc tavia r^d^ ^iovt syct) cfQCiCjO). 
Docet enim Xeoptolcmus illum, fatum ei esse ct convalescere ex morbo et expugnare 
secum Trojam, si ad cxercitum ilkic profectus sit, additquc Heleni vatis Trojani di\i- 
natione ea sciri. (]ui reprohendebant aut in suspicionom vocabant alteram partem, quia de 
Heleno antea jam homo ab Ulixe subornatus nauclerum simulans explicasset, non per- 
spexerunt, ipsius conformationis rhetoricae causa Sophoclem illa adjunxisse, utplenaesset 
atquo ]»erfecta Neoptolemi argumentatio. Conclusionem efficit cxvaxscfcdaicocsig 1343 — 1347: 

TavT^ ovv snsi xcuotCi^a ^ C)Vyx(f^Qti ^sXcjov 

xa/Jj yccQ rj tnixvr^Gig, '^EXki]vcji)V evcc 

XQil^evc^ aQiaiov tovto /itv TrcciCfWiag 

sg xtloccg tX^tlv , tiTa t^v tto/^votovov 

TqoIccv tXovra yJ.tog vntQiacov la^tXv. 
At reimgnat magna disputandi subtilitatc Philocteta vv. 1348 — 1372. Neque enim 
lilud solum proponit, nova, si ad Troiam pervenerit, sibi ab Atridis atque Ulixe mala 
fore portimesccnda, scd ostendit etiam vv. 1362—1366, ne Neoptolemum quidem decere 
pro illis dimicare , qui jfrobrum ei ademptis patris mortui armis intulerint: 

xai Cov 6" tyoryt iiav^ccccSccQ tyo) lodt. 

XQfj^ }'t<C ^^^ /^'y*^ «rroi^ ttot^ tg Tooiccv iioltlv 

tiixag t' ccTTticr/^ti' , o'i yt dov yc<'h'lipi(raVy 

TTcciodg ytoccg av/.o)vrtg. tiicc loiadt av 

ti ^v^ufucyi^aou., xicii^ ccvccyxdC.tig lodt'., 
Manaveruiu haoc profccto cx rhetoruni fontibus; cf. quae Schoellius habet p. 61 sq. 



15 



Duae restant tragoediae, in quibus disserendi facultas a rhetoricis exercitationibus 
profecta vel maxime viget, Aiax et Oedipus Coloneus. Atque in Aiace quidem prodeuBt 
Teucrum oppugnantes Menelaus et Agamemno, contra quos obtinere jus fratris suumque 
ille summa ope adnititur. Aiax enim, postquam resciit, quae fecisset per insaniam, 
gladio incubuit; quem, quoniam in vita deliquerit, inhumatum projici jubent Atridae. 
Haec igitur Schneidewinus in praef. p. 58. ed. YI: .,Da aber die eigentliche Entscheidung 
in der Hand des Obe/fehiherrn lag, so lasst der Dichter zuerst den von Teukros leichter 
zu ent Lva/J henden Gegner aiftreten und mit ihm den Prozess in erster Instanz verhan- 
deln. Der Hader zwischen beiden , derb aie bei ahnUchen Auftritten in der llias , mag 
nach unserem Oefiihl leicht zu gedehnl sc/ieinen : abgesehen davon. dass der Dichter 
damit dem Geschmacke seiner an Prozessi eden geivi/hnten Zeitgenossen entgegenkam, 
erreicht er damit . dass durc/i ailseitige Beleuc/itung die a-a/ire und bleibende Griisse des 
Aias zur Anerkennung gebracht wird.'' Et strictim , quid esset suae voluntatis, 1047 sq. 
prolocutus Menelaus : 

OVTOg , at Cf 0)V0) TOvSs TOV VtXQOV X^QOlV 

fji^ avyxo^il^tiv , «//' tav onoig tyti^ 
paucis interpositis versibus alternis copiosam subjungit argumentationem: 

Sepeliri illum veto, quia 

I. Graecis insidias paravit, 
II. Atridarum imperium recusavit. 

Cf. schol. in v. 1055: ttqcotov xtcfdXaiov , oii tni^ov?.og ^v tcjHv ^EXXi^vcav' dtvTtQOV , oti 
dnei^rig. Prioris partis summam ut vv. 1055 sq. continent: 

oaTig avQaTCf) ^v^naVTi fiovXtvaccg cfovov 

vvxTcoQ tnsaTQCJCTtvatv , w^ tXoT doQtt, 

sic vv. 1069 sq., quos ut suspectos notare non debuisse Nauckium arbitror, posterioris: 

ov yaQ tOxJ onov 

Xoycav axovaai ^cav nOT ^dtXrjd' tfAciov. 
Etenim , quamvis de Agamemnonis imperio mentio sit facienda, se tamen dicit dominum 
Menelaus , de quo bene Doederhnus in libro ..Beden und Aufsiitze^' t. I. p. 346: „Mene- 
laum . . insolentiorem tanto (poeta) fecit, quanto jure, potestate, dignitate inferior erat 
fratre, tanquam auctoritatis suac debilitatem arrogantia sanare vellet". Accedit, quod 
Teucer nuUam Menelai vocem nisi illam et v. 1103 ipsam enuntiati formam respi- 
cit. Quamobrem miror quae scripsit Nauckius: ..Besser aiire es o/fenbar , aenn 10Q9 f 
fehlten^^. Et qnoniam Aiacis licentiam perstringit Menelaus, eam partem ita perpolit, ut non 
minus in viro domi mib*tiaeque modestiam atque continenllairi quam vlrtutem desiderari 
doceat. Idcirco graviter repetit vv. 1089 sq. perorando interdictum : 

xai aoi nQOcfowci) Tovdt i^irj i^cxnTtiv , oncag 

^ri Tovdt d-ccnrcov avTog tig Tcccfiig ntar^g. 



\ 



16 

Teucer contra orationis suae principio vv. 1092-1096 castigat adversarium, quod 

impie nefarieque dixerit: 

OCx &v noT% avdQsg, dvdQcc i}avfid(Saifi,'' hi, 

6'c /ujyrffc (Sf yofataiv elO^ ujiaQxdvH, 

oiF ol doxovvTii tvYevtlg ntifvxevai, 

TotaviF dfiaQidvovatv iv Xuyoig iTTtj. 
Nec vero studot refutarc quae crin.ini dcdit Menelaus Aiaci, sed disputationem omnem 
confert ad illud probandum , non fuisse Menelai in eum imperium nec Menelai causa 
esso ad l.oUu.n oum profectum ; nequacpiam isitur , quominus euni sepeliat , se deterren. 
Quapn.pter in schol. haee leguntur: tov usQi t^? im^ov>.rii Xiyov dno<ftnu o,g Svaava- 
TQtnTc ,r tvd.aTQilitt 6t uo oT, oH ndvTu^v daiv dQXOVTtg (rectius sOTiv «gx"") et antea : 
ivvevi)ev di Tr,v nc6,,acnv vijg dvtuoyiag ^/^'iia, 6 TtvxQOg , 6tv oix tlaiv a,h<o Jaat- 
kelg ol UTQiidat , quae et ipsa ad Menelaum soh.m erant referenda. Ac perorat Teucer 

vv. 111.") — 1118: 

nQoc TavTU nXtiovg dtiQO xr^QVxag /.afldv 

xai Tur acQUTr,y()V rjxf lov dt aov lp6(fOV 
ovx dr ai(>u(ftirjV , iaT av f^g oiog ntQ ti. 
Senuuntur vcrsus alterni . quibus intorquentur inter illos gravissiraae contumeliae. 

Altora est Agamemnonis Tcuerique disccptatio. Cantato enim a choro carm.ne 
Teuccr denuo procedens illa pronuntiat: 

xcii iir^v Idwv tainvaa tov (^TQaTTjXatrjv 
Uyaiie^vop" ^{ilv dtvQO Tovd" OQ^Mfievov 
dfjiiog ds iiovCTi axaiov txlvawv aro^a. 
Itaque vv 1926-1263 oratio Agamemnonis auditur. Qua aperte calumniatur ille, cum 
nuae de Menelao Teucer dixerat ut dicta de se quoque affert verbisque auget; quam- 
nuam temperari hanc rationem, quoniam Agamemno non audiverat ipse Teucri verba, 
sed renuntiata sibi illa acceperat , haud ignoro. Simul Hesionam Teucri matrem bar- 
barae gentis fuisse captivam recordatus contumeliose servam eum appellat. Namque sic 
loquiturvv. 1226-123."): 

at d^ rd deivd Qi]^aT aryUlovair iiov 

TAfjvat viaiF Tj^cov wd" dvot[io)xil xavtlv^ 

ak loi , Tov 8X T?iq alyi[ia)MnidoQ ktyM, 

rj nov Toaiftig dv iiritQdg svyevovg dno 

ripr/: txoiiTTHg xdn uyQon' olSoiTTOQtig, 

6t" ovdtv o)V lov lir^dtv dvTtaTtjg vntQ, 

xovTt aTQaTr^yovg ovTt vavdoyovg [loltlv 

^fidg !^x«/wr ovTt aov 6 i o) ti 6 a m' 

d)j: aviog doyow , ok 6v (fr^g, Aiag tnlti. 

TavT^ ovx dxovtiv ixtydla noog dovXo^v xaxd ; 



Jl 



17 

Ea igitur artc iisus est Sophocles, quam a Tisia et Gorgia adhibitam esse Plato dicit 
in rhaedr. p. 267 A: oi t« vt afitxQd rtfydhc xal td fisydXa afiixQa (faivsdi^ai noiovdi, 

did QO)[ir^v ).6yov. 

Deinceps vv. 1236-1258 argumenta inde petit Agamemno, quod Aiax imperio suo 

fuerit subjectus et acquiescere in eo, quod judieibus placuit de armis Achims, debuerit. 

Quocirca ita disserit, principum esse tueri judicia, ulcisci contumaciam ; nec merito expro- 

brari a Teucro impietatem Atridis. Recte de his Schoellius p. 91 in v. l24'o: ,,Diess ist 

Jer VoriLurf, aelchen Agamemnon dem Teukros mi( Beclu uml in se/ir treffender Pas- 

sung macht . . . Sophoh/es uiil des Mene/aos und /uer des Agamemnon Versicherung liber 

das Waffenpreisgeric/if a/s aahr aufgefassf , die Voraussefzung des Aias, es hiUten die 

Afridcn durch heim/iche Rimhe den Odysseus hegiinslL^i, als ein WaludnUi .cuws ge/irunk- 

len Ehrgeizes. und die gleiche Vorsfci/ung und Aussage des Teukros als rinen l,rthvm 

und eine Vngerechtiglieit angese/ten uissen, uozu ihn die Liebe und Treue fiir den Bruder 

hinreisst. Was Agamemnon tiber des Aias Pfic/tfrerhii/fmss zu thm als Fe/d/ierrn und 

zu den Preisrichtern sagt . ist . . im Bvvhl und in der Situatiun begrCindet.^' Itemque 

Doederlinus co, quem supra dixi, loco p. 343 sq: „Lex est cum universae artis tragicae 

tum praesertim in SophocU^is fabulis conspicua, ut iiec boni vitiis et culpa careant, nec 

bonorum adversarii sine jure quodam agant. — Atridae Aiaci adversantes jus et obse- 

quium erga leges et magistratus tuentur adversus Aiacis contumaciam et immodestiaiii.'* 

(^uare non assentior Schneidewino illa, quae praef. p. 43. Wexium secutus de annumiu 

judicio disputat, sed quae Doederlinus habet p. 347. comprobo: ^corruptus judicum mon- 

tes auctoritate et insusurrationibus Arridarum suspicabatur Aiax: nihil gravius, ac ne hoc 

quidem, praeterquam ex Aiacis suspicionc, delictum fuerat al) Atridis.'^ 

At aliter Atrides in peroratione. Nam cum Atlienis non liceret servis causam 
agere apud judices, sed domini solerent pro iis htem orare, de qua ro v. Meieri et 
Sclioemanni hbr. ..Der Atftsche Ptozess'' p. 557 sq., Sophocles juris Attici ratione tra- 
ducta ad heroum aetatem iUi judicanti Teucrum ut su[)ra servum versus tribuit acerbisei- 

mos 1259-1263: 

ov a(f)(fQOvrjatig: ot^ [la^iov oc ti (fvCiV, 

(Va/mv Tiv d^sig dvdQa dtiQ tXtv^tQOV, 

oaiig nQog t]ixdg dvTv aov kt^tt vd ad:^ 

aov ydQ XtyovTog ovxtT' dv fxdi/otp^ iyoy 

Ttjv (idQ^aQOV ydQ yXcoaaav ovx tnaiia. 
Jam vero Teucrum , ut orationis tlumine diluerentur adversarii cahimniae, 
uberius disputantem et fusius Sophocles fecit. Recte Schneidewiiuis in j^raef. p. 59: 
..Teukros tceicht tn setner Gegenrede (1266-^1315) der Hauptsache . ivorauf Aga- 
Lenmon fusst . der Notbivendigketf der Sttbordinafion . aieder hlu^ aus . da er hier 
enfschieden tm Nachthet/ ist. Er beschrimhf stch vie/me/ir auf nac/tdritch/tc/te Wider- 
iesLina der persbn/tchen Antriffe auf Atas Tapferhetf ttttd .eine eigene Abhunftr' 



\ 



18 



1290 



Ac videtur haoc csse orationis descriptio: 

Exordiun: Oblivione obscuratae mortui laudes. 
I. Aiax optimc dc Graecis meruit , quoniam 

A. naves cx incendii periculo servavit, 

B. cum TTertore ultro depugnavit. 

II. Contumelia mibi tomcrc imj)Osita, quoniam 

A. barbaro genere et ipse eoque scelerato natus est Agamemno, 

B. regia stir]»e parentes mei generati. 

Peroratio: Armis tuebor mortui digiiitatem. 

Transit igitur, posteaquam res ab Aiace gestas proposuit, ad se ipsum Teucer 
igromlniae memor, qua ab Agamcnmono est aflfertus: 

od' tiV 6 nQcccXiO^v lavia, C>vv 6" tyu) riaoiav, 

6 dov/.oq^ ov-A TA/c ^aQlidgov {irjiodc r^yo^g. 

diCiTr^vt , TTol dXtTran' ttol^ avid xai i^QOtlg; 

ovx oic^a, aov TTaiQog .otv oc nQOVifv naitiQ, 

ilQyaloi' 01'ta JHlona ^aQ^iaQOV 0Qvya; 

"AxQta d\ oc av a' tcjntiQt , dvaat^taiaioVy 

nQolHvT ddthfo) dtTnrov oixtio)V rtxvo)V\ 

aviog dt iir^iQog t'§i(fvg KQt]aarig , «V ji 

Xa[io)V tnaxiov dvdQ^ 6 (firvaag naitjQ 

tqr^xtv tkloig li^vaiv dunfi^oQdv. 

Toiovtog d)V 1010)6^ ovtidi^tig anoQav; 
Adscripsi hunc locum, proptera quod detrahi de oratione Nauckius vult vv. 12'.»I-1298 
ut Sophocle indignos. Quod si ciuacritur, num carere iis perpetuitas possit sermoms, 
V. 1290 respiciendus est, qui recte in schol. sic explicatur: eig noiav edysvsiav a^y 
difOQolv lavia kiytic; Qnkl est enim , quod nunc audire desideremus, nisi iUud, Aga- 
momnoni nihil esse causae, cur sua stirpe glorietur? Quod quidcm Teucer ita persequi- 
tur, ut avum illius barbarum fuisse, patrem sceleratum, probro contaminatam matrem 
ostcndat. Itaque verissimc in schol. haec scripta : tix6io)g xal aihog rd 0}i0ia i^vQtv' 
W di tlnd)v UraiiiiiVO)V iivoja r^xovatv. Cum v. 1293 sq. conferri debent quae Aeschy- 
lu^ A-;im. i:)58 sqq. Aegisthum fecit loqucntem: xovdt Sia^tog nariJQ UvQtic . . natQi 
romco ."^. naoiaxt daJra naidtio)V xQto')V. Matris autem designatur amor hbidinosus, prop- 
te^' <iucm dcjici iliam in marc parcns Catreus voluerit. Cumque sit cognitus Agamemno 
malo gencre natus, collectione et transitione v. 1298. commode locus concluditur ; Tcuccr, 
quid dixcrit, ccmimonct et ad r^liqua, quibus , ut scliol. vcrbis utar, dvaaxtvdl^ti la 
siQrjfiiva ntQi dvaytvtiag aiiov , auditorem deducit : 

loioviog d)V Toiold^ ovtidi^tig anoQuv; 

o; ix naTQog (iiv tini Ttkaiiolvog ytyoU . . . 



129: 



19 



Phgo quidquid ex utraque parte dici potest, binis, ut heri in judicio solebat, oratio- 
nibus in scena expromitur. Qua certatione delectatos esse Athenienses , Gust. Wolffius 
in Aiac. ed. 11. p. 129 sqq. commemorat his: ..F/Vr die Athener-. deren unersattHche F/eude 
ttn Prozessen Aristophanes mit so lehhaften Farhen schildert., hatte der lange Streit nichts 
Ermiidendes : ja. wir aissen aus Liibanios. . . dass gerade das Knde des Stiiches den A/ten 
besonders gefiel. "Ako)aig niv noktoig iv dQdfiaTi ^ sagt er . {ndrrdich des Phrynichos 
Eroherung von Miiet) VQr^vovVTa tov Srjfjov tSti^tVy Aiag 6s dtfaiQOVfAtvog naQa 2o(fo~ 
xXtl tacffjg raihd noitl.'^ 

Sunt autem, qui hanc alteram ejus tragoediae partcm negent esse a Sophocle scrip- 
tam. Ac Bcrgkius j rimum in ephemeridibus, quae inscribebantur ..Halt. allgem. Lit. 
Zeitung" a. 1819. nr. 13G. |)ag. 1085. protulit illa: ,.Der letzte Theil dieses Dramas ruhrt 
sichtlich von andcrcr- Hand her : der Aiajc uar ursprunglich Theil einer Trilogie: indem 
man ihn spciter alleiri r.ur AuJJ iihrung brachte und ihn so aus dem naturlichen Zusam- 
menhange he/ ausriss .^ au/de eine Umarbeitung vcenigstens des Schlusses nothig. und nur 
in dicser Gestalt ist uns der Aia:r c/ halten.'' Idcmquc in commcntatione de vita Sopho- 

clis una cum tragoediis a. 1858. edita p. XXXY : „Etiam forma externa sub examen 
vocanda est : et haec quidem ita comparata est in extrema Aiacis parte, ut haec Sophocle 
prorsus indigna censcnda sint... Erat autem germana SophocHs fabula, ut Aeschyleae 
pleracque, exigua, itaque cum per lophontem seorsim csset postero tempore docenda, 
is tragoediam amplificavit ad eum modum, ([ui tunc valebat; adjecit autem illc non solum 
extrcmam fabulae partem, sed alia quoquc vel addidisse vel detraxisse censendus est.'' 
Kec vero Ott. Ribbeckium praetereundum arbitror; is enim in hbcllo ..Sophokles und seine 
Tragijdien.''' quem a. 18<]9. cmisit, liacc disscruit p. 19: ..Vun der Wiirme und Hoheif 
all dieser Sccnen stechcn nachher die langcn . Jrostigen Streitreden um die Bestattung 
des Todten der/nassen ab, dass ich mich nicht entschliessen hann^ diesen Schluss in seinei- 
jetzigen Oestalt fiir Sophohleisch zu halten. Bei einer aieder holten Aufjuhrung des 
Stiickes nach dem Tode des Dichtcrs mag ihm dieselbe gegeben sein . die dem Geschmack 
des Euripideischen Stils und der Neigung rhetorisch erzogener Schauspieler zu Pru/ik- 
r-eden und IFo/ tgcjechte/i du/chaus entspricht.^^ 

Ilaec quamquam inventa sunt acute, tamen haud scio an non possint probari. Xam 
quod ajunt, latius poetam se fundere et magis in morem Euripideum incumbere quam 
Sophoclc dignum sit, an est cuiquam exploratum, adeo per omnem aetatem ab illo 
genere hunc se continuisse, ut nunquam ferretur aequalium judicio nec vellet experiri, 
quam Euripidea illa ratio se deceret? Goethii ea quidem, a quibus exorsus sum, verba 
subsequitur illud: ,.Dorh vcrleitete ihn diese seine grosse Piihigkeit auch zu Pehle/n. 
inde/n cr nutunlcr in de/i Foil ka/n. zu aeit zu gehcn." Scripsit igitur breviter aperteque 
de altera Aiacis parte Bernliardy in Litt. graec. hist. dcn. cd. t. II, 2. p. 383: ..Dieser 
zaeife Thcil /utl cinc/i c/islischen Ton und bringt dcn Gang dcs D/amas zum SfiHsta/id, 
e/- hixuj) dic g/cllen pcrsdnliclien '/jifge nach Art dcs Ailischeu Prozesses und ist ein 



20 

Vorlaufer jener scenischen Streithandel , aelche durch Euripides oder unter Einflossen 
iUi- Ochlohratie sich in die dramatische Kunst eindrixngtenr' Scd dubito an ipsiim EiU'i- 
p'dis exempliiin dicain valuisse ad eonformandam illam })artem. Etenim eum Traebinia- 
rum prologus, Hercules in Philocteta ad expediendum nodum areessitus videantur 
aitem Euripideam aemulari, ab ejusdem poetae imitatione profectaa esse Atridarura 
Teucrique disceptationes suspicari licet. Occurrit illud: ^adolescens Aiacem Sophocles 
composuir, id quod declarant et numeri et elocutio." Xum igitur im[)ediebatur, quo- 
rrinus aetate provectus retractaret opus et quaedam adjungeret i" Nec enim poetas 
(luidquid pangunt eadem aetate et aggredi arbitror et persequi. G(>ethium quidem scimus 
n uita quae exstant ejus ingenii monumenta litteris numdata adolescentem incohasse, 
absolvisse senem. 

(^uid vero y quae in Oedipo Coloneo sunt orationes, nonne videmus eas prope acee- 
dere ad generis Euripidei similitudinem? Senex ille miserrimus ex Atticae tinibus egredi, 
(juippe qui religione contactus sit, ab incolis loci Colonei jussus orationis, qua purgare 
se nititur, exordium ab laudibus Athenarum, cum criminari videtur civitatem , eapit 
V-. 258 — 262: 

ri Sfjra Su^rjg // r* xArjdovog xa/Jjg 

udrrjy QeovcSrjg o)(fskr^}ia yiyyeTai, 

tl rdg Y* ^l&tjvag (faal O^toce^eaidrag 

tivai y }i>6yag dt rop xaxovfievof ^syov 

(So)^eiv otag rs xai ^ovag (XQxelv tx^iv \ 
YX sequitur locus, quo quae crimini sibi fiant passum se esse potius quam fecisse pro- 
bare studet adhibita a poeta disserendi ratione sane Euripidea vv. 263 — 274: 

xdnoiye ttov ravr eariv] olrivtg ^d^QO)V 

ix Tolvdt ,u' s^dQavrtg ttr^ tXavvtre, 

ovo^a liovov dti(javrtg' ov ydg drj ro yt 

adyii' oi'dt rdgya rdii\ tnti rd y' tqyct iiov 

TZtJTOvb^or' taii i^d/J.ov rj dtduccxotfXy 

el aoi ra jU/^r^oc xai .TarQog XQ^^^J ^h^'^^} 

(ov tivtx' ex(fo(itt fit • rovr' tyo) xct/S)g 

t'§oidci . xairoi /rcog eyo) xaxog (fvaiv\ 

daiig :iaif(av fiev dvredQoov ^ (>)ar ei (fQOVifiv 

tTXQaaaov y ovd^ dv wd* tyiyvofirjv xaxog' 

vvv d' ovdiv tldo)g ixofir^v iv^ ix6(xrjVy 

v(f^ o)V 6" tTTctayf^ov y ti66ro)v c(Tio)/.Xifxr]v. 
Quibus expositis obsecrat vv. 275 — 291 cives , ne, cum pie col-ire deos sibi videantur, 
violatis impie deorum rehgionibus nefarium scelus committant cum summo Athenarum 
dedecore, precaturque, ut supplicem se tueantur ac servent, qui sanctus ct religiosus 
venerit afferens prosperam civitati sahitem. 



?! 

Graviter autem et probe ab eo rem esse tractatam , plane atque aperte illi vv. 292 
Bqq. pronuntiant: 

raQ^tlv fitv j o) ytQccie , tdv^^vfi^fiara 

TroXXr] ear" dvdyxrj rdird aov ' Xoyoiat ydQ 

ovx 0)v6fxaaTai ^ q a%ea l' rovg di r^aSt yrjg 

dvaxrag aQxtt ravrd fioi ditidivai. 
Enarratur enim §Qcr/Jat, recte in schol. vocabulo tihtXiaiv, ut X6yoiaiv ov ^Qaxiai sit 
„verbis non lcvibus.'' 

Cum igitur qui civitatis impcrium obtinct Theseus domicihum ac sedem i)edipodi 
praebuit et in hdem publicam eum accepit, Creon profectus Thel»is procedit eundemque, 
ut redeat ilhic secum, addu(^ere conatur. Sed quoniam timidos vidot suo satellitumque 
advcntu ac suspiciosos cives factos, anteaquam ipsum alloquatur senem, coftciliare sibi 
illos comitate sermonis studet. Quos ubi blande appellavit 

((vdQtg x^ovog r/jad^ tvyevelg oix/^^roQtg^ 
ne mctuant monet scso neve objurgent, (pii vcncrit noii vi (piidquam acturus, sed seni 
misero , ut revertatur in patriam, persuasurus (728 — 739). Tum demum ad Oedipum 
convcrsus oratione benigna aninuim ejus ad benevolentiam aUicere atque clementer 
rogando delenire studet (740 — 760). 

Quae ita repudiat ille , ut exorsus a compellatione acerba simulationem ejus et 
inancm ostentationem fictumque sermonem castiget vv. 761 — 799 oratione bipertita, cujus 
haec est summa: 

I. Quem retinuisti olim invitum , insolentcr postea ejecisti, eum reducere nunc 
contendis. 
II. Tua causa istud, non mea moliris. 
Quapropter his concludit: 

dXX" oida ydQ ae ravra fir] nti*do)V , iV^i' 

i](xdg d^ ia ^rjv ivOdd^ ' ov yccQ dv xccxoog 

ovd^ (f)d^ ixovreg ^(Jiifxev y tl TeQTToifxtO^cc. 
At vero Creon abreptis Oedipodis fiHabus ipsum abstrahere Thebas instituit, cum 
Theseus rex a suis arcessitus reprimit ejus impetum. Nam peditum equitumque manu 
persequi eos, qui abripuerant virgines, jussa retenturum se Creontem, nisi reddidisset 
illas, dechirat et haec 911 sq. addit: 

iTTei SidQaxag ovr tfxov xara'iio)g 

ovV^ cov 7ri(fvxag avrog ovre arjg yidovug. 
Quae adeo disphcuerunt Nauckio, ut substituenda ducerct 

enei didQCixag ovre aov xaru^ioog 

ovd-^ oov 7Ti(fvxag vlog ovrt afjg x^ovog. 
Sic cnim ille: .-Es irare sinnlos^ zu foidcm. duss Kreon sich des Theseus u:iir'dig zeigte, 
und die folgendcn Worte oviF oi)V ni(fvxag oirt a^g x^ovog lehren deutlich. dass auck 



\\ 



22 



23 



das ersfe der drei Qlieder sich auf Kreon heziehen muss. Daruni hahe ich ovre (Sov 
xavahoyg geschnehen. Fehlerhaft ist aviog 912, ivofur ich vlog vermuthe.'' Cui quidem 
ita est Meinokiud assensus , ut reripiendum ovts aov censeret ac scribendum ov^" mv 
nHfincc: c((iTug. Nulla autem viaeiitur emendatione indigere quae Sophocles scripsit, 
quando(iuidem, id quod monuerat Schneidewinus, regem fecit poeta indicantem ipsas 
orationis partes. Etenim quae commiserit Creon abhorrere asuaAtheniensium- 
que dignitate Theseus priore parte ostendit vv. 913 — 918: 

vartg dixai.^ daxovaav tiae/L^o)V tio/ap 

xdvev yuaov xoaivovaav oidev , eiT^ d(fsig 

td Tr^ade t/;c ytig xvQi\ uhV eneidJieaaw 

xai ^uoi nu/.iy x e v a y d q o v // d ov Iriv Tivd 
edo^^ag eivai x d jj.^ l a o y r co ii r^ d e v *. 
Ubi in -hul. adscri{'ta ilhi: naQacfv/.aiie , uV; Setyonotsl la tov KQeoPiog 6 Or^aevg 
ir xako uevT- aigr^uxr^ xtcfa/.atojati xat aivdniei nou.d xecfcuata. Jam altera parte 
4. l)li)_«j3l'patriae urhi infamiam ilhim atlerre docet. Propositum supra suscei^tum.pie 
consiliuni rrraviter denuo vv. 932 — 93G profitetur epilogo. 

Sf. uitur vv. 939 — 959 Crcontis oratio vei maxime insignis arte rhetorica. Itaquo, 
cum Theseus dixerit 917 sq. nohv xevaydQOV ij doi'/.r^v Ttvd edo^ag etvat , adauget alte- 
rum iile, altcrum callide commutat, ut hoc exsistat principium: 

eycj) ovi^ dvavSQOV Tr]v6e Tr]v no/.iv yeiio)v'^)y 
u) lexyov Alyeoyg , oiz d^ovXov, wc Gv cfr^g, 
TOVQyov 7 0(3' e^enQa'^a , ytyvokxwv d' or* 
ovdeig noi' avvovg toov ei.io)V dv eiineaoi, 
irj/iog ^vvainoyy , ohi^ e\aov TQecfeiv ^ia. 
Et quoriam crimen dissolvere nequit, Oedipum accusat. In schol. igitur optime: tjJv 
i^r^iOQeicy naQacfvXa^ov , ei Ttov fiev xaTrjoor^lHyro)V a^rov 01% dipeTcu , xaivd ds Tiva 
evltvfiijccia xcu ridyi ei/.oya eSevQiaxo)y dvieoeL Xam.pie haec profert: Feci illud, 
I. .juia hominom sacrum Athenis commorari nefas; 
11. ^uia tliras illo mihi meaeque stirpi est imprecatus. 
Quae perhcir hano .M)iitroversiam oratio, non Tliesci cst , sed Oedipodis', de qua in 
schol. illa: i/r laidu^v inocfoody noog rdv KoeovTa ^r^xeTi vno tov (-Jrjaeo^g Uyea^cu, 
«;.;; vto lof Oidinodog- i de ahia ncwdr^/.og- xcu d^ia naQcufvlaTTs , el xai ovro) 
ntttavo'; noteiiat idg eniietQr]atig- lo) r^^-Q ovu 6 Oidinovg, ei ug dxotlidig e^erd^ot. 
ddtxoc aty 01 X eauy. «V, ///c de xcu neQtnal/iig. Ita lit , ut prior urationis pars conti- 
neatur iila ratione , (piam a v r y y o) u r, v graeci rhetores vocabant , purgati(mem romani ; 
V. Cic. de inv. II, 31. 04: .Purgatio est, ].cr (luam ejus, qui a(^cusatur, non factum 



^)/^rw^' vci /^Vw ((iuod Spcngclium sccutus revocarit Memekius) libri; VeiXO)V Schncidewino auct. Kauck. 



ipsura, sed voluntas defenditur. Ea habet partes tres, imprudentiam, casum, necessitu- 
dinem." Ac probat Oedipus, quae sibi vitio Creon vertat, ea se invitum necessitate divi- 
nitus immissa fecisse, qui imprudens occiderit patrem, imprudens duxerit matrem uxorem. 
Sed quid plura? jam enim quibus propositum ipse persequitur audias verba : 

A. snsi diSa^ov f si ti O^sOcfaTOV naTQl 
XQr^aixolaiv IxvslO^ y caaTs nQog naidcov ^avslv, 
ndog dv Sixaioyc: tovt^ oveidi^otg sfxoi; 

og ovTs ^Xdaiag noo r^^^^Xiovg naTQog^ 

ov fiTjTQog siyov , dXX^ dysvvr/Tog tot* ^. 

sl d^ av (favsig SvcST^vog., oog syoo scfdvrjv, 

tlg i^lqag ^XO^ov navQi xai xaisxTavov, 

firjdsv ^vvisig cov sdQoyv sig oig t sSqoov, 

ncog dv t6 f dxov nQariA av slxoioog ipsroig ; 

B. fj, tjT QO g Ss T^i^ficov ovx snaia%vvsi ^of,aorg 
ovarjg Ofiaifiov (Srjg fi dvarxd^o)V Xsrsiv, 
oiovg sQoo Ta^ ' ov r^Q ovv 6ir^(^0fiai, 

Gov r* eig Tod^ s^elOovrog dvoaiov acofia. 

STtxTS rdQ fi' sTtxTev y o!)fioi fioi xaxo3v^ 

ovx eidoT^ ovx eidvla , xai lexovad fis 

avTrjg oveidog naidag e^ecfVCs fioi. 

a/A ev r^^Q ovv s^otoa , Cs fisv sxovt sfis 

xeivrjv TS Taiaa dvaavofielv ' eyo) (^t viv 

dxo)y srrjfia cfD^srroficti t dxctiv Tctds. 
Altcra parte vv. 988 — 1009 impudentiam atque audaciam exprobrat Creonti, quippe 
qui seni fortuna potius quam culpa calamitoso calumnietur , Atheniensium sanctitatem ac 
religionem non vereatur. Eumeniduni imploratione vv. 1010 — 1013 continetur conclusio: 

dvD^ oi)V sro) vvv Tdads Tag i/sdg sfioi 

xa/.d)y ixvovfiai xai xavaaxrjnToo /.iTalCy 

slO^sXv aQoorovg '§Vfifidxovg , iV sxfAaOijg 

otoov v^t" dydod)V r/ds cfQOVQetTat nohg. 
Polynicis restat Oedipodisque contentio. llle enim, ab Eteocle fratre regno spolia- 
tus ac Thebis expulsus , bello parato venit Athenas reconciliandi patris causa , quem ut 
praebeat se comitem obtestatur, quia fratrum ei, cui pater se applicaverit, victoriam fore 
oraculo sit editum. Oedipus autem, etsi recusat primum, ne illuui audiat, Antigonae 
tamen ac Thesei monitu aures ei dat. Tum vero ille w. 1254 — 1279 oratione , qua vult 
movere patris misericordiam , sollerter viam sibi nmnire studet. Ergo in schol. haec: 
naQctcfV/.dcireTs nd/.tv Trjv Te^^V^ ^^^ Qr^roQeiccg ccvrov ., oii ovx svOscog sni Trjv vnoDe- 
aiv eavTOv ccnavid , d/J.d nooxaTaaxsvd^si Td oka slg svvoiav. Et audiatis iupriniia 
vv. 12(37 — 1270: 



i 



\ 



24 

dkl'' e6ii yaQ xai Zr^i'i avi^^Jaxog i^QOi^MP 
Aidcoc iri* tQyoig Tiaai , xai TrQog doi y TTdi&Qy 
TiaQarnaJrjio)' imv ydo i]iiaoTrj^evo}V 
dxr^ fitv eOTi y TTQorxfooa d^ oix tai^ ect' 
ubi Meiiekius: „oecniTit his verbis sollicitiidini, qua premi posse Oedipum suspicatur, ne 
n'>\a niaia a filio sibi aecedant. '^ 

Deindf id quoque videmus, magnani ab ipso poeta haberi orationum vira. Est 
enim ap id eum Antigona, quoniam reticere placet Oedipodi, baec dicens fratri 1280 — 1283: 

Iff , w Ta/.ai7TU)Q^ y aihoc o)i' yof-ifi jTaQti^' 
xd TTO/J.d yaQ tot ofjiiaT rj TiQifiavTd ti> 
rj dv6xtQcn'ci}'i' f. xccioixricjavTd ncog 
naotaxf- cfo)vt]v Toig cccfO)i'^TOig Tivd. 
Quare legitur P(dvnicis w. 12^4—1345 copiosa oratio , quam ita describimus : 

Exordium: Apollinis gratiam, Atheniensium meorumque fidem imploro 1284 — 1290. 
I. Narratio 12*1 1 — 1307. 
II. Preces 130S- 1345. 
Jam vero summa verborum gravitate sencx lcquitur, cujus sunt illa: 
Exordium: Thesei respectu motus tibi respondeo 1348 — 1353. 
I. Mi.^eruni me expubsti 1354 — 13(39. 

II. l'oenas mihi disipie inimortalibus m.»rte una cum fratre dependes 1370 — 1388. 
Exsecratione dira pernrat 13S'J — ibOG. 

Quod si controversias subornatas a So]ihoclc videmus inventione perp<dita atque ad 
omne causae genus accommodata, quid est cur dubitemus dicere, artificiosa eloquentia, 
quani rhetorici prutitebantiir doctores , usum esse illum in scena? Quamobrem quoniam 
nonnunqunm in ejus tragoediis in^eniuntur loci Euripidis similes , Schoellius non scriptos 
a Sophocle illos, sed additos post ab aliis judicavit. Yelut in commentatione , quae legi- 
tur Phiinl. r. XXVI. a. 1807. in p. 385 — 445 et 577 — 605 ..Die Ueberarbeitung des 
Sophok/eischen Oedipu.s avf Ko/onos'- habet p. 579 sq. haec : .JVie dieser Sc/tein einer 
anerhenni>nQMrurdigen Rec/tfjerligung a/i der Otsinnungsentfa/tnng des Ocdipus sich 
durch j^einen JFiderspruch tnif <Jc/n G/-iindn)()fiv und dem Ausgang der Hund/ung dem 
IJeberarbeilii -.aeignet, so verriith sich dieser auch in der Form der Vert/ieidigungs- 
reden. Sie ist nicht die dramatisc/ie . die sich aus Charcditer und Situaficm /nit dc//t Aus- 
drucl: dei- inne//i Walir/ieil und des gegeniiartigen Confiictes beiiegt, sondern ist fiir 
das BeJia^en an rheforischer Parade und adroluifischer Beredungs/iunst nut jener Nach- 
ah/nun^ dvi- Munie/- des Euripu/es gebUdet. die auch in den stdrenden Zut/iafen der andern 
Sojdiokleischcn D/amen ganz altnlu/i /tctro/fcn aird . . S,/ in dem Prozess gegen Kreon 
vor Theseus, uo.. cine Ve/ theidigungsthese . die ganz Euripideisch isf . disputatorisch 
ausgefihrt aird." Proinde ([uasi quae placuerunt Euripidi , ea Sophocles aeque 
persequi non potuerit. Pertinent huc quae supra p. 19 sq. de genere illo disserui. 



2.5 

In Oedipode autem Coloneo aliquoties deprehendi rationem Euripideam, haud sane mira- 
berif, si conecriptam esse reputaveris fabulam illam a Sophocle sene Erat enim tunc 
Euripidis ars accepta jam popularibus , quo fiebat, ut ne Sophocles quidem totam eam 
repudiaret; de cujus commutata quodammodo consuetudine sic apud Schneidewinum et 
Xauckium in tom. I. sext. ed. p. 16: ..Ja auc/i von Euripides /laf er se/bsf ge/ernt . uie 
denn manc/ie seine/- spciteren Dramen an dia/eldisc/ier Spitzrednerei und sprac/dicher 
O/dfte etivas vom Eu/ipideischen Charakfer verspiiren /assen". Itemque est ajmd Bergkium 
in commentatione do vita Sophoclis p. XXXVIII: „Verum etiam Euripidep, qui solus tunc 
aemulus erat Sophocle dignus , valuit ad formandam Sophoclis poesin ducendumque colo- 
rem Euripidis enim potissjmum exemplo cum jam ante, tamen maxime hac aetate 
adductus videtur Sophocles, ut remitteret magis etiam de gravitate et sublimiore sono 
propiusque accederet ad oratorium genus, a quo grande Aeschyli ingenium abhorrebat". 
Atque hoc etiani animadvertendum est, illud dicendi genus, quod judicia desiderabant, 
(pio sollertius excolebatur atque expoliebatur artificio, eo magis irrepsisse in scenicas 
controversias Fieri igitur non potuit, quin Aiacis, quam tragoediam aetate jirovectus 
absolvisse Sophocles mihi videtur, earumque, (pias grandis natu scripsit, Philoctetae et 
Oedipodis Colonei, orationes quaedam magis redolerent rhetorieam illam forensem. 

Sed ne (|uis eum tam vehementer quam Euri})idem anq»lexum esse novam artem putet, 
(]ui convcrterit animum ad Euripideas fabulas, facillime quantum intersit inter utrumque 
])oetam judicabit. Atque illud (]uidem pers])icuum est, nun(juam a Sophocle ita rem esse 
tractatam, ut quasi ipsam actionem institueret forensem, id quod in Phoenissis, Troadi- 
bus, HeracHdis, Hecuba, Oreste fecisse Euripidem docui in comm. de Eurip. rhetorum 
discipulo p. 5 sqq. Jam ea dicendi facultate et co])ia, quam rhetorum disciplina praebe- 
bat, modice ac scienter utebatur Sophocles, intemperate atque imprudenter sae])e Euripi- 
des Bene ergo Car. Odofr. Muellerus in litt. graec. hist. t. II p. 156: ..Euripides /laf 
unsfreitig zuerst auf de/- Bii/ine die Machf dargefhan. ae/che eine strijmende. in schi^nem 
Satzbau und woh/k/ingendem Fa//e den Hdie/- mit sich forlziehende Rede auf das Pub/i- 
cum hervorbringt: er hat se/bsf catf den Sophok/es dadurch zuriickgeivirkf. Abe/- er hat 
sic/i un/ctugbar auc/i dieser Leichtigkeit der Rede zu sehr iiber/assen. und seine Personen 
sind off eben so gesc/iivafzig ivie beredt : der gespannte Leser vermisst oft jene stcirlie/e 
Na/irung vo/i Gcdanken und Gefuh/en. ive/che die ung/eich feiner ausgebi/defe. schivieri- 
gere. aber zug/eich ausdrucksvo//ere Sprache des Sophok/es geacihrt'''. Atque hoc idem 
Bergkius declarat in comm. de vita Soph. p. XXXYIII: „seduIo curat (Sophocles), ut 
personae et in agcndo etinloquendo servent dignitatem ne(|ue incidant ia forensem illam 
loquacitatem, (jua Eurijddes gaudet". Magnum etiam et admirabile videtur, quod proiiria 
fabularum ille et inhaerentia in earum nervis exprompsit, cum abundaret Euripides communi- 
bus locis et admisceret saepe dis})utationes eas ancipites, in (juibus de universo genere in 
utramque partem copiose disseritur. Velut in Sophoclis Aiace Menelaus et Teucer, qui dis- 
co|)tantes inducuntur inter se, illa kxjUnnTur vv. 1120— 1123 a sagittarii contemptioneprofecta: 



J 



/ 



/ 



20 

]\[enelau8. 
6 To'§6frjc soixrr oi a^txooy i^oovklv. 

Teiicer. 
ov Y^Q {iuvavfiov ttjv vfx^^^ exT^adfi^r. 

Menelaus. 
l^sy^ ccv Tt xofiTrdasia,; y uO/Tid^ }-i /.nSoig. 

Teucer. 
xuv ipt/.og doxiaccitti aoi y^ MTrliafisvo). 
QuibuH ea comparate, quae in Euripidis Hercule furente Lycus vr, 159 — 164 profert, 
<iini Iferculis laudibus obtrectat, et vv. 188 — 205 Aniphitruo illi ropugnans: 

Lycus. 
oc ovTTOT^ danid^ f(>xe rrooc kaid yhot 
ord^ tl)Ah ).6yy)^; i-yYvq -^ dUxt to^ lymv, 
xdxiaiov ojt/.ov y ttj (fvyfj nooytiQoq ^v. 
dvdqvq d' t/.hyyog oiyt 1 6^^ tvifivyiagy 
dXr og ijh'0)V ^lfTTti II xdvTidfQxeTat 
dooog licyHuv d/.oxu lu^iv iutit(i(j)g. 

Amphitruo, 

TO ndvriO(fOv (^ hVQf^iia., TO^r^orj adyrjVy 

fisiKfti ■ x/.io)V vvv TdjT^ ifiov aoifog yevov. 

dvijQ dn/.iTrjg dov/.og eavt vttrv on/.un' 

xuv loiOi awTax^^tifttv oiai firj dyuDolg 

ttvTnz Tfd^VTjxe deilifx t^ turv neXag, 

^Quiaag ve /'6yxt,v ovx exei no ao')fjaTi 

ijdvaTOV dfiTvai , fiiav exo)V dXxr^v fiovov 

oaoi de T6'^oig ytUi tyovaiv evaioyov. 

ev (itv 10 JLoiaTov j fMVQiovg oiaTOvg dcfetg 

d/./.oic TO 0(7)11 (c ovtiai ni y.ur^UcveiV. 

exug d' d(feaTO)g noktfiiovg dfjLvvevat 

TVif/.oig 6o(j)Vi(cc oiTccaag TO^er\oaai, 

tS ao'jfid t' oi dtdinai TOig evavTiotg, 

ev ev(fV/.dxTU) d' iari ' rovrn i^' iv fidxij 

aoffov fjid/.iaTu , OQu'))'Ta no/.efxiovc /.icxtag 

a(tiC,etv To aJifiu , fir^ x Tiy/^c woiiiafjevovg. 

Xoyoi iiev oUh lolai aoic ivavTi(cv 

yvintiiv tyovdt iivv xicl^i-aioiioiv ntQi. 
Audir:' legentes haec nobis videmur i[Jteum i'rotagoram, a quo scriptas fuisse et |>aratas 
reruiu illu^trium disputationes, qui postea communes appeUarentur loci, Cicero ait Brut. 



£4 

12, 46; cf. quos de Protagora attuli seriptorum graecorum locos in comm. de Eur. rhet. 
discip. p. 4 xVtque ut hi, quoe adscripsi, versus continentur genere declamatorio , sic 

Eur. Su]»pL 414 — 450 civitatis popularis, in qua non peiH-v uriuin est omnium snmma 
reruiu, vituperationem protert in medium praeco, Theseus laudcm; quales singuiaiuui 
rerum laudos vituperationesque Cicero illic ait conscripsisse GorgiaTn (cf. Foss de Gorgia 
Leont. comment. ed. Hal. Sax. a. 1828. p. 43 sqq.). Eademquo In t ibui t Theseum fecit 
Euripides reminiscentem controversiao de vitae humanae condicione cum ahis habitae 
quaeijue i[)se ad illorum sententias disputaverit exponentem. Ita eniiu w. 195 s-jq. rex: 

ic/./.oKH (h] ^novr^a^ dfii/.Xr^x/eig /Myo) 

Toiold\ e/.e^e yaQ Ttg wg tlc yeiQOva 

nXeio) (iQOToiaiv eOTi Totv dfieivovorv 

eyo) de ToiTOig dvTiav yvu)tn,v eyo), 

n/.iiO) Ti( XQ^j^^d T(ov yj.'.y.ii)V tivai (ioovolg' 
quae qui subsequitur locus de bonis generi humano deorum cura impertitis et ipse revo- 
candus videtur ad dech\mationes. Prodicum quidem ex Platonis Axiocho intelligimus, 
cuni a!»ud Calliam Hipponiei filium declamaret. in contrariam jiartem disseruisse de mise- 
riis, in quibus versaretur hominum vita. et (juae leguntur ibi ipsa fcnao Prodici verba in 
p. 729 C sqq (v. Hummel. quaept. de Prndico sophista ed. Euird. Pat, nA^\7. p. 10 sqq.) 
opposuerit apte quispiam ioco illi Euripideo. Fuit iLntur alienus ab eo genere Sophocles, 
qui n it avocare disceptationes scenicas a propriis personis atque temporibus 
ad quaestiones infinitas, sed versari in re constituta, in certis definitisque 
causis soleret. 

Et quoniam Euripidis est facta mentio, Orestes apud illum cum Tyndareo contro- 
versiam habet, quara qui legit perspicere potest eam disputandi rationem, a qua tantum 
Sophocles, quantum ab Aeschyli exilitate, abhorruit. Apiid Aeschylum enim singuliis 
ferme versibus alternis Furiae et Orestes inter se concertant, neque causam aliter niei 
adstticte Apollo agit, qui patroDus exeistit Oresti ac religionum interpres; et duo sunt, 
quibus illum deus tuetur, unum. quod ipse Juppiter summa ratione adductus jusserit se 
denuntiare Oresti, ut patris ulciscendi causa supplicium de matre sumeret, alterum, quod 
mater. ut quae non procreet liberos, sed concipiat, non sit sanguine sicut pater cum iis 
conjuncLa. Qmd si eadem rractata a Sophocle exstaret materia, quae brevius angustiue- 
que Aeschylus conclusit, diiatata iegerentur justa eloquentia, quam suppeditabant exer- 
citationes oratoriac, ac deprehenderes quae in utramque partem ad probandam argumen- 
tationem valent exprompta. Quaenam vero Euripidea illa est disceptatio ? Debuisse 
Orestem Tyndareus declarat lite ac judicio persequi patris caedem: odio sibi filiam sce- 
leratam Clytaemnestram esse nec probari Helenam, at leges ac jura labefactari prohi- 
bendum Orestemque, a quo ipsi dii matris poenas repetant, capitis damnandum. Ad ea 
Orestes ita primum disserit. ut afferat quod apud Aeschylum de patre liberorum procrea- 
tore marri anreponendo propositum ab Apolline esse dixi; deinde Clytaemf.e8trae adul- 



28 



teriiim perstringit totique Graeciae se consuluisse, cum exemplo supplicii ab occultis 
amoribus et maritorum caede mulieres deterruerit, inepte contendit. Jara illud quidem 
rommode affirmat, se exsecratum patri trucidato ac detestabilem fuisse futurum, nisi 
vindicata noce expiasset ejus manes, id quod fluxit ex Aesch. Choejdi. v. 5>13. Herm ; 
at eo maf^is nffondimur, cum a Tyndareo, qui genuerit improbam tiliam, perditum esse 
se ait, quoniam matris scelere patre orbatus percutere illam coactus sit. Nihil vero frip^i- 
dius, (luam «juod Ulixis conjuf^om, (|uia non fuorit adultera, non esse necatam a Tele- 
macho addit! Tum ad extremum putide di(^it Apollinem, cui obsecutus matricidium ipse 
'•ommisorit, inipiuni ac sceleratum esso judi(Mindum et supplicio aflicicndum. Loco com- 
nuini dt^ diversa eorum, (jui duxerunt uxorcs, fortuna continetar ])eroratio. 

Sed ecce iti manibus causa, quam tres illi ])oetae tra^ici illustraverunt in scena. 
Electrae apud So])lioclem audivimus matrisquo altercationem; quae quamquam videtur 
esse ]~)rofecta ab Aesch. Choeph. vv. 8^2 — 1*18, (luibus de eadem ro cum lilio Clytaem- 
nestra disceptat, loni^issime tamen ab Aeschvlea contentione ani^asta attjue concisa ille 
recessit. Cum iij^itur ot i{)se Euri])ides scripserit Electram fabulam, si (piae fecit is vv. 
lUU — l<>9o Clytaomnestram et tiliani disserentes comparavoris cum orationibus supra 
p. 5 — 1> explicatis, ])enitus quid intcr»it intor hunc ot Sophocleni ])ersj)icies. Et Clytaem- 
nestra (|uidem ifi^noscendum Agamemnoni fuisse exponit, si, ])atriam nt servaret vel snos, 
immolavisset Iphio;eniam: at vero tam taetrum facinu.s admisisse cuni ])ropterea, (juod 
Helenam non potuerit Menelaus retiuoro in ofhcio. Ne^iue tamen sa, (juamvis graviter 
otiensam, ulturam fuissc maritum, nisi Cassandram is {^ellicem domum duxisset, (]uod 
Aeschvlus leviter et occulte sii>-niticavit v. 906: 

U/X !-i(f^ i\UOUo^ XCCi 7rUlQ6c lOV (101 flUTCCCy 

So])h()c]es verbo omnino nullo totigit Sequitur porro ineptissimus locus, quo flagitiosum 
suum Ajgisthi amorem defendere iUa nititur, cum stri(^tim dixerit apud Aeschyluni v. 908: 

(V.yo; yri'«t'iir (crchjdg f-ioyf-oO-ai ^ vrAVOV. 
Deni^juo in postremis mactatae Ij)higcniae rursus memor absurde interrogat, si Menelaus 
lurtim osset abreptus, num liberandi ejus causa fas sibi futurum fuerit mactare Orostem 
<iuae posteaquam tinem loquendi fecit his : 

ley, ti Tt xQJl^tK: f xdifiit>eg TraQQtiai^, 

6j70)c rf-*h'r^y.[- ddc rrccrfjQ ory n'()iy.o)g, 
(juibuscnm conferas Sophocloum illud yvioio^r ()ix(ci(.tv criorcsa, de quo supra p. 7. comme- 
moravi, Electra, sicut a])Ud ipsum Sophoclem, ostendit Clytaemnestram ])raetexta I})hi- 
geniae caede Agamemnoni necem Hbidinis explendae gratia intulisse, at exorsa ab utrius- 
que sororis, Helenao ac Clytaemnestrae, insipientia et prolocuta haec a Sopho(^le petita: 

0/ (V cirdc)' (CQioror 'E/./Acdog diM/.triag 

r,xi^i}'ir 7TQoreirovG\ wc vnt^Q rtxrov tocjiv 

txrtirccg 
petulantiam matris at(]ue audaciam satis multi^ versibus minutius et paene ridicule persequitur. 



29 

Deinceps ad liberos quae spectant injuriose ab illa tractatos e Sophoclis tragoedia sunt 
expressa, itemque extrema oratio, qua minitatur matri Electra: 

ti 6^ (X[itiij.)tTai 

(fovov dix(xL,aiv (fovog y (XTToxTtva) cf tyo) 

xai natg ^OQtOTijg rraTQi TifjiQyQovfitvor 

sl yccQ dixai^ txtlva , xai Tad" tvdixa, 
manavit a Sophocleis his versibus: 

tl yccQ xTtvovfitr ccXlor ixvt^ d)JMV , dv toi 

TiQCATr^ i^ccvoig dv y tl dixr^g yt Tvy)rdroigy 
quos supra p. 9. enarratos proposui. Quocirca intelligi necesse est, Euri])idem cum 
saepe alias tum in illa controversia , nisi imitabatur ibi Sophoclem, in jejunam nrovehi 
concertationcm verborum. 

Sophocles igitur, etiamsi in Philocteta, Aiace, Oedipode Coloneo sequebatur non- 
nnn(|uam rationcm quandam Euri])ideam, nun(}uam certe ita rhetorica utebatur arte, ut 
tam longe discederet ab eloquentia sincera. Audiendus hic Solgerus, (jui, cum Sophoclis 
tragoedias versas in sermonem nostrum n. 1808. ederet, in praef. t. I. j). XLIII. s(}. 
scripsit haec: ..Bcim EaripiJes schaeifen solche Oesprache in hnnstiiche Sophisftk aus, 
Lvelche entaedei- mil scheinbaren Fhilosophemen spieil ocier ihie lelzfe Ztifiuchf zur Rtih- 
run^ des Gegners niinini. Jenes Oringf das der Kunst so sehr zuivider laufendc Absfiahte 
und UnOeslimmte, dieses einen UeOerJIuss geschmiichter und oherflachlicher Worte zum 
Vorschein. Beim Sophokles uird iminer der Sache selbst gemciss und auf den Verstand 
oder besonnenen Willen des Qegners hin, kurz im vollesten Sinne praktisch gesp/ochen.^' 
QuauKjuam apparet, ahquot ipsius Euripidis fabulas, ut Medeam, ut Iphigeniam Tauricam, 
Sophocleae arti esse propinquas nec sem])er illum prolabi ad nimium rhetoricae usum. 
Est autem, id quod a Solgero monemur, apud Aristotelem. ubi de elementis tragoediae 
disserit, sic in libri de poet. cap. (» : t6 Xtytir dvvaallai id tvovra xcci Ta aQpoiTovTa^ 
onsQ Ttjg nokmxt^g xai Q?poQixfjg tQyov tcjTir . oi ptr ydQ ccQxaioi noAiTtxcog tnoiovv 
XtyoVTctg y oi dt vvv Q/jVOQixcog ,Mie Befilhigung . das Gegebene und Passende zn sagen. 
was Sache der polilischen und rhetorischcn Schulung ist, ccie denn die Personen bei den 
alten Tragikern irie politisch-. bei den neuern ivie rhetorisch- geschulfe Leute reden^^ 
Maur. Schmidt. Et videtur utrum(]ue nobilissimus ille philosophorum veterum tribuisse 
Sophocli, ut et ])rudentia civili et arte rlietorica eruditus quae inessent in causis quaeque 
convenirent eis expromere posset, cum nihil ante nisi civilis prudentia vigeret in scena, 
post autem in poetarum eorum, qui Euripidem sequebantur, tragoediis ac maximam par- 
tem jam in Euripideis j^rodiront homines ita loquentes , tamquam ipsi rhetoricis studiis 
essent perpoliti. 

Simul est illud ante oculos , ab ea ratione nimis rhetorica , qua argumentorum dis- 
positionem Euri])ides apertam et perspicuam consulto reddebat, afuisse Sophoclem , nisi 
pauci spectantur loci, qui duobus exceptis Philoctetae insunt et Oedipodi Coloneo: 



0. C. 1285 TiQU)iov fAfv aihov xoV ^sov noioifisvoc 

dQMyoi'. 
0. K. 584 axtil.'ui di tovto ttqiZiov. 

PhiL 1336 o)s (V o]dn ravza Tfid' exovi" tru) (fQadco cf. Eur. Heracl. 205 sq. 
Phil. 1324 6fio)g df /JtM cf. Eiir. Med. 501. 
PhiL 1315 MV di aov hihv e(fiefiat 

axovaor d, Eur I[ef*. 272 sq. 
0. C. 1308 Hi-v li d^ra rfv (c(fir!ih'oc xvqm; cf. Eur. Iph. A. 1184. 
EL 534 tieVy dida^oi' dt] fit , tov ^(iQiv vivMV 

s^vcjtP avTriv^ 
ubi G. \Volftius Suidae illud adscripsit: titv , avyxai(<i>t6ic fxtv twv tlQt]fi8va>v ^ avva(f^ 

dt TTOOc fc^ iitXXoiia. 

Quoniam autcm rhctorum jam nimia \idehatur illo tempore vis et auctoritas, Sopho- 
des in (hiahus iabulis exacta aetate conscriptis eam respexit. Sic enim PhiL 96 sqq. 
ait in persun.i Uiixis , qui Neoptolemum alloquitur: 

tai}).ov TcaTQOc naX , xaihoc o)V vtoq ttotf 

y/.olaaav fitv liQyov , x^'(^^ ^' tixov tQydiiv' 

vvv 6" tlc tktyxov t'^io)v oqo') liQOiotc 

Trjv yXoiaaav y ovxl laQya , ndvlF ^yovfitvrjv. 

Kutata ibi in schol. haec: dia^d/j.ti lovc xal^" taviov Qr]ioQac 6 non^Ti]c (ag did yXo^aatjg 
ndvia y.aioQ^ovviag. Atque Oed. Col. 761 sq. senem illum, cum Creontem is compellat, 
his fecit }Mu>ta usum: 

cJ ndvia ToXfio)V xdno navTOc dv (fSQO)V 

Xoyov dixaiov jitjyx«V;7/ita noixiXov, 
onndem(jue postea 806 sq. ita Creonti respondentem : 

yXo)aarj av dtivog ' dvdQa d" ovdiv^ oid" iyo) 

dixaiov y oaiig i^ anaviog tv Xsyti' 
quibus verbis notari ac vitupcrari rhetores quosdam facile intelligitur. Conferenda cum 
his ea, quae in comm. de Eur. rhot. disc. p. 17. ex Euripidis fabulis collegi. 

Satis mihi ostendisse videor, Sophoclis qualis esset rhetorica inventio ; restat, ut doceam, 
eiocuti<Miem, qua utitur ille, artibu^ rhetoricis aliqua ex parte continerL Id igitur 
primuni, si placet, videamus, quatenus Aeschylo praeeunte dicendi genus accommodave- 
rit ad hominum ordincs ([uosdam et mores. Kespiciantur hic nuntii, qui prodeunt in Ant. 
1155 er 1278, K. 924 vt 1123, Ai. 719, 0. C. 1579, custos in Ant. 223, nutrix 
iii Traiii. 899, nauclerus in PhiL 542, quibus poeta sermonem dedit quotidianae locutioni 
nonmmMuam finirimum. Xuntiaturos se quaednm profitentur late et abundantcr illi, ut 



31 

Ai. 719. 
Nuntius: dvdQtg (fiXoi, to nQv^Tov dyytlXat ^sXur v. Schneidewin. 

Ant. 238 - 2 15. 
Custos : (fQdaai ^iXo) aoi nQcoia TafiavTov' to ydQ 

nQayfi ovi" sdQaa^ ovt siSov oaiig tjv 6 dQiav 

ovd^ dv dixaicog ig xaxov nsaoifii ti. 
Creon: sv ys aioxd^si xdno(fQdyvvaai xvxXo) 

t6 nQayfia ' drjXolg d' wc ti arjfiavixrv vsov. 
Custos: T« dtivd ydQ toi nQoaTiO^i^a^ bxvov noXvv. 
Creon : ovx ovv tQtlg noi^ y sit^ dnaXXax^tig dnsij 
Custos: xal di^ Xiyo) aoi. 

PhiL 603 sq. 
Nauclerus: iyo) at tovt^ , iao)g yaQ ovx dxr]xoagy 
ndv ixdtdd'§0). 

0. R. 932 — 937. 
Jocasta: dXXd (fQd^^ otov 

XQf]^^^^ ci(fi^at ;fw Tt arjfitjvat d^iXo)V. 
Nuntius: dya^d Sofiotg it xat noatt tw aco , yvvat. 
Jocasta: t« nola Tavia^ naQa Tivog d" d(ftyfiivog', 
Nuntius : ix Tr^g KoQiv^ov ' to d' snog ov^tQco Tdxcc 

ijdoio fjtiv y ncog d^ ovx «V; dax(iXXotg d" iacog' v. Schnoidewin. 
Cf. Aristot. Rhet. lllj 14: ol dovXoi ov Ta iQcoicofisva Xiyovatv , dXXd Ta xvxXo) , xai 
nQOOtfiid^ovTat. 

Jam gemina quaedam in ipsis narrationibus occurrit ubertas dicendi: 
Ai. 757 o)c s(frj Xiyo)V' v. G. Wolff. 
Ant. 227 ipvx^ ydQ rjvda noXXd fiot fiv^ovfiivij. 
Cf. F. G. Schmidt. de ubertate orationis Sophocleae comment. part. II. ed. Strelitiae 
novae a. 1852. p. 16. 

U. R. 958 sl TovTo nQcoTov dst fi dnayystXat aaifcog, 

tv '^) iad^ ixsivov ^avdatfiov (isfit^xoTa. 
Ai. 741 Tfjv dvdQ^ ctnrji^da TtvxQog tvdo^tv aiiy^g 
fit) i^o) naQi]xttv ., nQiv naQorv aviog tvxoi. 
Ai. 751 stg x*t^« TtvxQOv dt^idv iftXocfQovo^g 
if^sig sins xdniaxrjxps navtoia Tixvfj 
tiQl^ai xai^ ^fiaQ TOVfi(favig to vvv Todt. 



^) ixttVOV iax/i Maur. Schmidtius, alia alii ; at correctione non opus est. 



I 




h 



Accuratissimam autem saepe in narrando adhibent illi diiigentiam, velut custos in Ant.- 
429 sqq. , ubi Schneidewini haec: y,der Wachter beschreibt den Hergang der Sache episch 
genau . ivie Leiite aus dem niedercn Vulke zu thun pflegen^\ idemque 1233 sqq. , nutrix. 
in Tfaoh. 923 sqq. 

Adde huc vocabuli xfc/wc vim sin^ularem e vulf^ari hominum consuetudine sump- 
tani in 0. R. v. 1008 « nal , xa/.olg h dfjAog oi>x &Ldwc ri dQ^^g , ubi sic Schneidewinus:. 
,.c/r/ liichli^- thuende Bote redet zutraulich: daher das aus dem geivahnlichen Leben 
genuni/ncnc xlc/.uk d?^),og d. h. Trdvv y ivie egregie , pulohre bei den Komikern^^: cf. schol : 
xa/.wc dvil Tov TitQnftivo);. Erravisse videtur G. Wolffins, cum illa sic explanavit: sT 
dr^/MZ 01 xa/.aig tidoyg. 

Sunt etiam propriae ejus dicendi generis facetiae, quales audiuntur in his: 
0. R. 941 (Jocasta: t» ^^; ov^ ^ nQta^vg ll6/.v^oc iyxQaiijc fcV*;) 
IS^untius : o?' ()^i'^ ^TTti vn' ^dvarog tv vdcfoic tx^i' 
^mit volksthiimlichem Hunior gesprochen" Schneidewinus. 

0. R. 1017 (Oedipus: .-Twc eiTraCy ov yao ll6'/.Viiog t'i&(fV(Js fH]) 
Nuntiiis : ov txCi/./.or ovdh' covdt rdvdo^g, dX/j" laov 
,.iiic .spu yindigv Wendung charaklcnsiii dcn Mann aus deoi Vulkc" G. WolfMus, 
Ai. 738 Xuntius: ^oadi-lav rifxdg dc/ 6 r/^vch n]i' oduv 

71811710)^ trrf-p^itv fj t(fdvrp' tyo) fiQadvg' 
ubi facetiarum causa positam arbitror vocem ^Qadtlav , quam explicari posse et F. G. 
Schmidtius negat ct Xauckius {dyotlov mavult ille scribi , hic ^adiaiov } j nec obsecutus 
Nauckio rrt fxrro^v mutaverim (proponitur ab eo ait/J.o)v). 

Ai. 792 Xuntius: oix oiSa Tt]v (ji]v nQa^iv , AiavTOc d^ oti^ 

^VQCCiog tlTItQ tC>Til> , OV IhcCQCrd) TTtQt. 

Ant. 317 Nuntius : tv Toiaiv oiaiv rj tTri Tfj ipvxfj ddxvti'., 
Ant. 323 Custos: // dtivov , o) doxtlv ys , xai ipevdF^ doxtlv^ 
,,der Wcichter spielt mit dem doppelsinnigen doxtlv'^' Schneidewinus. 

Crebris praeterea sententiis uti solent ejusmodi homines; velut nuntius Corinthius, 
ubi Oedipum regem de Polybi morte certiorem fecit: 

ti TOVTO TTQcJoTOV dtl fi aTiayytlXai CiccfcHg, 
fi* 1(7 li" txtlror ^htvdatccov St^r^xoTa, 



regi ultra quaerenti: 
respondet haec v. 9G 1 : 



TToitQct doloiaiv fj vocjov '§vvaXXay^ :, 
(SfitxQd Tialcud ao^p^ar tvvd^tL QOTrrp 
et nutrix illa in Trachiniis narrationem concludit vv. 943 sqq. sic: 

TOiavva Tavd-dd^ t()Tiv' wOT^ ti tic dvo 
/ y.aTt TT/.tiovc r]p,ioccg Xoyi^tTaiy 
fLccTaioc iCTiv ' 01' ydQ salF ^ y^ avQwv, 
Ti^i^ tv Tcd^ri Tig t^v TraQoi^av rjfitQav. 



38 

Eadem ratio est sententiarum illarum , quas custos expromit Ant. 388 sq. 437 sqq. , eum 
Antigonam deprehensam producit ad Creontem quaeque ipse perspexerit renuntiat ; eadem 
earum, in quibus nuntius commoratur 1156— 1171, cum ad declarandam Haemonis mortem 
in scenam processit. 

lllud vero ab Alb. Lindnero animadversum cui non maxime consentaneum videatur 
indoctorum atque agrestium hominum moribus? „Verba rustici illius, praesertim cum 
laetissima se nuntiasse putet, regiam dignitatem tantulum curant, ut bono animo ac 
familiarissime ea regis continuent: 

O. E. 962 Oed. vocoig 6 r)Ji^on> , o5c toixtv , tcfi/iio. 

Kunt. xai T(w payQo') yt ovpntTQOvfitvog XQovca. 
O.R. 1004 Oed. xai }ir]v xaQiv y^ dv ct^iav /MJioig iiiov. 
Nunt. xai pr]v pdhOTa TOii^ dcptxofirjv, (oVrwc 

aov jrQog dopovg i/.U6vTog tv TiQd^atfii rt). 
Kat fir]v qua cum familiaritate paene ridicula repetitur!" Ita Lindnerus in eo libello, 
qui Cothurnus Sophocleus inscribitur, cd. Berol. a. 1860. § 23. p. 16. 

Recte igitur de universa liac ratione dicendi G. Wolflius in Ant. 223 : Die Weit- 
Uiu/igkeit . die draslischen Redevcendungen, der spitz/indige Hunior , . zeichnen den gemei- 
nen Mann iin Gegensatz zu den Heroen der Tragbdie.'' Prodit ibi custos ille egregie 
ad ^itae veritatem quasi adumbratus, in quo genus hoc totum orationis exceUit. (,hiae 
enim tanta ad ambages prochvitas, quae tanta sormonis plebeja festivitas, quao tam 
mnnifesta populariter loquendi consuotudo in ulhs personis est, ur sit cum custode eo 
comparanda? (^ui ubi advenit mahim nuntium Creonti ])erlaturus, exorditur ab his : 

dva'^ , tQCj) fiBV ovx i)TTO)g anovdrjc vtto 

dvaTTVOVc txccvo) xovcfov i^dQac Troda' 

TTO?Udg ydQ tayov cfQovTi6o)V iTTiaTaatig 

odoic xvx/.d)V tfiavTOV tig dvaaTQOcfijv. 

Wvyj] yaQ rpda Tio/J.d (loi fivOovfiivrf 

Takag ., ri ywQtlg oi fjo/.o)V dcoatic dix^vj 

Tkrifxcav fitvtlg ur ; xtl rdd' tiatTai Kqscov 

(xXXov TiaQ^ dvdQog y TTolg av drjT ovx dkyvvst'^ 

Toiavd^ sUaao)v rjvviov axokfi ^Qadi^g, 

yovTCtiC odog ^Qay^tla yiyvsTai fiaxQd. 

TsXog yt fiivTOi dsvQ^ ivixrjasv fjLO/.slv, 

aoi , xsl TO fji/rjdsv i^tQco , cfQdao) d^ oficog' 

Trjc sATTidog ydQ sQyofxai dsdQayfiivog, 

To firj TTa^sXv dv d/.Ko TT/^rjv to fioQaifiov. 
Alios quoque hominum mores variosque animorum affectus a Sophocle esse oratione 
expressos, nemo est qui non intelligat; vide Lindneri §§. 21. — 26. Satis est admonere 
Philoctetae, de quo Schneidewinus in vv. 236 sq. 254. 662 sqq. 927 sqq. 



li 



/ 



SSB 



i8 



El 1036 
Phil. 1009 
Pbil 1049 
Ai. 1085 



u 

Genorii .|iiae(l?tm elncntioni? videtis; nunc di|^nitatem considerate, quae oratoriis 
roTitinotur dicendi ornanientis. Ac principio pauci ceraantur loci, in quibus scholae eor- 
f^ianac vestij^ia cuiniani videantur incsse; hos dico: 

dii^uic iiev 01 y TTOOfji^O^iag Ss aov. 
nvit^ior }ify nor , xaiahor 6^ ffiov. 
ov y((Q ioioiio)v dtl y lOiovTog elfi eyo). 
xal iij] doxo)fitr, doMrTfC clv i]doifieO-a, 
orx dvTiTiatn' avlf^ic dv XvTioofieOa. 
Erant enim illa dvTUhia et ^fToxw/^ et naQ^ixoia Gorgiac maxime grata; cf. Cic. Or. 
50, 167. 52, 175. Car Schoenborn. de authentia declamationum , quae Gorgiae Leont. 
nomineoxstant, dissert. ed. Yratislav. a. 1826. p. 20 sq. Nec relinquamus eos locos, 
quibus vocabula inter se similia np|M.nuntur: 

Trach. 550 taii oir (f0^oi\ucci , ,u/y 7106 ic {.tev 'HQaxlric 

efioc xa/.tTiaty xfjc vto)TSQag S' dvrJQ. 
Ai. 1132 Menel. tyo) yaQ dv ipt^aifii Saifi6vo)V v6fiovg\ 

Teucer tl Tovg l>av6vTag ovx tdg l>dnttiv naQorv. 
Meiiel. lovc y^ avvog avTOV TioJLtfiiovg- or ydQ x«/o*'. 
Teuccr // aoi yaQ Aictg TToXtfitog nQOvaTf] TioTt'^ 
non debuit Troltfiiovg dicere Menelaus, sed sx^Qovg. 

Ai. 666 toiyaQ to Xoittov tia6ntai)^a fitv O^totg 

siictiv, [laO^r^aofita^^a (5' liTQtiSag a s (i 1 1 v 
ubi in 3chol. haec: snKfthh-oiz HfQaasv sv tlQO)vtia dvTiarQsipag ti-v U'§iv' tSti yaQ 
flnstv .^sovg fitr as^siv , tixtiv St UTQtiSatg". Usurpavit etiam illam Sophocles artem, 
quam in comm. de arte Aesch. rhet. p. 10. attigi, cum alterius personac singula quae- 
piam v.^rba altera persona arripit et cum irrisione vel contumacia adhibet ad responden- 
dum (cf. Volkmann. libr. ,.D>e Rheionk der Onechcn und Romer' p. 149**; G. Her- 
niann. ad Eur. Andr. 576.); en cxemplum, quo haud facile quisquam dixerit esso mira- 

bilius, 0. K. 547 sqq: 

Creon. 



l V l' aVTO VI V flOV 7TQ0)T aXOVaOV Wg SQO). 

Oedipus. 
lovt' avTO fifj fioi <fQaC\ 6no)g ovx si xaxoc. 

Creon. 
ti 10 i rofii^stg xir,(ia Ttjv avO^aSiav 
thrd II ror rov xo)oic . n v x o If co c <f q r t i g. 

Oedipus. 
st Toi roiji^Cttg dvSQa avyytvlj ■/.uxiog 
OQoh' oix rcff^tir rr^r Sixr^r , ix tv (foortlg. 
Cf. Ai. 1142 et 1150; 1159 et 1161; El. 792 sq.; 795-797; 1023 sq. 1456 sq. 



\ 



35 



f ; 



Quid de universis sententiarum et verborum luminibus loquar? Quibus cum alii 
fabularum variantur loci tum orationes artificio a Sophocle compositae, Yidemusne, ut 
Clytaemnestra in versibus illis p. 7. adscriptis maxime prjngixcnc interrogando ac percon- 
tando urgeat? Etsi autem omnes tragoediae Sophocleae distinguuntur sermonis ornatu, 
immutationes tamen verborum quaedam oratorum maxime propriae et ax^fxaTa illa, quae 
Graeci vocabant, haud scio an in Aiace, Philocteta, Oedipode Coloneo potissimum occur- 
rant, ut 

dissimulatio (slQO)Vsia) 0. C. 992 cf. (\ R. 385 (v. Plut. Mor. p. 632 D); 

veritatis superlatio (vnsQ^o/Ji) 0. C. 743 sq. 989; 

interrogatio {nvafia) Ai 1235 — 1238. 0. C. 263; 

correctio (snav6Q0(aatg) Phil 555 ; 

conduplicatio (snavdXijiptg) 0. C. 982; 

contentio (dvtid^saig) Ai. 1052 sqq. 1067sq. 10878q. Phil. lO^lsq. 0. C. 782. 873. 985sqq. 
Sed de hoc loco plura in aliis, nunc hactenus, Non fortuito factum \idetur, ut in 
eisdem tribus fabulis, quae maxime insignes inventione rhetorica essent, ipsa elocutio 
ad oratorium genus propius accederet. Sic enim mihi perspicere videor, poetam, quan- 
tum aetate procedebat, tantum studia rhetorum esse aemulatum. Et de Aiace quidem 
illud, quod ego supra p. 20. et 25. suspicabar, idem a Lud. Benloewio invenio proposi- 
tum in libello de Sophocleae dictionis proprietate ed. Paris. a. 1847. p. 69 , ubi sic ille: 
„de Aiaco ita judicamus, ut . . lianc fabulam non uno tenore, sed per intervalla a Sophocle 
conscriptam esse putemus"; Philoctetam autem docuit, cum quintum anmnii agebat et 
octogesimum, 01. 92, 3; Oedipus Coloneus in argum. T. ita laudatur: t6 SQafia rwv 
^avfjLaavcov * xai rjSrj ysytjQaxwg 6 ^oqoxkrjg snoirjasv. 

Nec vero ceteras ejus tragoedias carere arte rhetorica expositis his intellectum 
puto. Quare in eis libris, quibus historia htterarum graecarum narratur, velim scribi, et 
Euripidem et Sophoclem rhetoricam sui temporis artem ad tragoedias contulisse, inso- 
lentius illum, hunc moderatius. 



CURLA.E REaNITIAT^A-E 
TYPIS MLXTZELIANIS HENR. HOERMANNI. 






^ 









) 



LGchneT 

•D^ThetoTicae usu SophoGleo 
.^4 Oco^ ! 



ir- 

>= 
zi 

<i 
s= 

o= 



=o 
=co 

=o 
=co 

=C\J 
lO 
:0 




/ 



■ w.