(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Diccionario Español-Bisaya"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to disco ver. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with librarles to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuáis, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other áreas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remo ve it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 




Acerca de este libro 

Esta es una copia digital de un libro que, durante generaciones, se ha conservado en las estanterías de una biblioteca, hasta que Google ha decidido 
escanearlo como parte de un proyecto que pretende que sea posible descubrir en línea libros de todo el mundo. 

Ha sobrevivido tantos años como para que los derechos de autor hayan expirado y el libro pase a ser de dominio público. El que un libro sea de 
dominio público significa que nunca ha estado protegido por derechos de autor, o bien que el período legal de estos derechos ya ha expirado. Es 
posible que una misma obra sea de dominio público en unos países y, sin embargo, no lo sea en otros. Los libros de dominio público son nuestras 
puertas hacia el pasado, suponen un patrimonio histórico, cultural y de conocimientos que, a menudo, resulta difícil de descubrir. 

Todas las anotaciones, marcas y otras señales en los márgenes que estén presentes en el volumen original aparecerán también en este archivo como 
testimonio del largo viaje que el libro ha recorrido desde el editor hasta la biblioteca y, finalmente, hasta usted. 

Normas de uso 

Google se enorgullece de poder colaborar con distintas bibliotecas para digitalizar los materiales de dominio público a fin de hacerlos accesibles 
a todo el mundo. Los libros de dominio público son patrimonio de todos, nosotros somos sus humildes guardianes. No obstante, se trata de un 
trabajo caro. Por este motivo, y para poder ofrecer este recurso, hemos tomado medidas para evitar que se produzca un abuso por parte de terceros 
con fines comerciales, y hemos incluido restricciones técnicas sobre las solicitudes automatizadas. 

Asimismo, le pedimos que: 

+ Haga un uso exclusivamente no comercial de estos archivos Hemos diseñado la Búsqueda de libros de Google para el uso de particulares; 
como tal, le pedimos que utilice estos archivos con fines personales, y no comerciales. 

+ No envíe solicitudes automatizadas Por favor, no envíe solicitudes automatizadas de ningún tipo al sistema de Google. Si está llevando a 
cabo una investigación sobre traducción automática, reconocimiento óptico de caracteres u otros campos para los que resulte útil disfrutar 
de acceso a una gran cantidad de texto, por favor, envíenos un mensaje. Fomentamos el uso de materiales de dominio público con estos 
propósitos y seguro que podremos ayudarle. 

+ Conserve la atribución La filigrana de Google que verá en todos los archivos es fundamental para informar a los usuarios sobre este proyecto 
y ayudarles a encontrar materiales adicionales en la Búsqueda de libros de Google. Por favor, no la elimine. 

+ Manténgase siempre dentro de la legalidad Sea cual sea el uso que haga de estos materiales, recuerde que es responsable de asegurarse de 
que todo lo que hace es legal. No dé por sentado que, por el hecho de que una obra se considere de dominio público para los usuarios de 
los Estados Unidos, lo será también para los usuarios de otros países. La legislación sobre derechos de autor varía de un país a otro, y no 
podemos facilitar información sobre si está permitido un uso específico de algún libro. Por favor, no suponga que la aparición de un libro en 
nuestro programa significa que se puede utilizar de igual manera en todo el mundo. La responsabilidad ante la infracción de los derechos de 
autor puede ser muy grave. 

Acerca de la Búsqueda de libros de Google 

El objetivo de Google consiste en organizar información procedente de todo el mundo y hacerla accesible y útil de forma universal. El programa de 
Búsqueda de libros de Google ayuda a los lectores a descubrir los libros de todo el mundo a la vez que ayuda a autores y editores a llegar a nuevas 



audiencias. Podrá realizar búsquedas en el texto completo de este libro en la web, en la página lhttp : / /books . google . com 




PBOPBRTY OF THB 







ARTES SCIENTIA VERITAS 



Digitized I 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



";^_ í^r^-/ ^:^^f^--^ 



/ 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



j/' - ..... . 

DICCIOMRIO 







f 



COMPUESTO, CORIiEClDO Y AUMENTADO POR EL 




n. P. Fs. J3A1I F£LIS de LÁ ElíCAflKACIOll, 

Provincial que ha sido dos veces de Agustinos descalzos, de la pi'ovincia 
de S. Nicolás de Tolentino, de Filipinas. 



SEGUNDA EDICIÓN. 



(\0N S\jPERlOl\ PEWMISO. 



Imprenta de MIGUEL' SÁNCHEZ y C* 



1866. 

Digitized by VnOOQ IC 



8c 0.3 

7 



Es PnOPIEDAl) DE lA PnCHlNUA. 



Digitized by 



Google 



AL LECTOR, 



Persuadido, caro lector, que la publicación de un 
Diccionario Bisaya-Espanol Cebuano únicamente podrá ser 
de utilidad á los sugetos que ya se hallasen impuestos 
en los primeros rudimentos del idioma bisaya, me propuse 
dar á la prensa otro cuyo estudio hiciese á los princi- 
piantes de algún modo mas suave y llevadero el trabajo 
que cuesta el aprendizaje. Este es el Diccionario Español- 
BisAYA de Cebú , por primera vez escrito é impreso ; que 
ahora verás reimpreso. 

Nada resta que añadir á lo ya dicho en el prólogo 
y advertencias al espresado Diccionario Bisaya-Español, 
solo deberé advertirte que la estrellita , puesta con frecuen- 
cia en el presente liti»9., sirve para distinguir las diferen- 
tes acepciones de los términos. 



ÁBh 

Digitized by 



Google 



M 






Digitized by 



Google 



DICCIONARIO 




fA«#t!,-ltS4¥A 



^999^ 



A, ARTÍCULO de nombres propios. = Cang, can. * Ar- 
tículo de nombres apelativos. == Sa. * MI. = Canáco. 

Á NOSOTROS nosotras inclciyendo á todos con quienes 
se habla. = Canato. * Nosotros, excluyendo á algu- 
nos. -= Cánamo. 

k tí. = Canímo. 

k vosotros , vosotras. = Canino. 

AB 

ÁbAd y todo superior. =Pon6an. 

Abadejo. = Toad toad. 

Abadesa. = Ponóan sa mga binócot, sa raga monja. 

Abadía. = Balay convento ug mga dona sa m¿a monje, 
sa mga Padre. 

Abajo. = Sa silong, sa obos, sa ilálom. 

Abalanzar, poner las balanzas del peso en fiel. = Ta- 
dong, bantang. 

Abalanzarse, arrojarse, impeler. = Hamlag, damag, das- 
mág. * Con los brazos abiertos. = Damhag, dasmag. 

Abalorio de color de oro. ^ Samboláoan. * De dife- 
rentes calidades y figuras.' =? Malabóla. 

Abanderado. = Ang raagadála sa bandera. 

Abaldonar. =.BIa, sagad ó paságad. . 

Abandono. = Pagcabfa. 

Abanicar. = Pagpáypay, pagapáyod. 

Abanico. = Paypay , apáyod. 

Abanto. = Ijanggam. 

Abaratar, == Pygóbos ang bili , pagsáhol. 

ABARaR con los manos.===Hogpong, pongpong. * Abra- 
zando. = Paggácus, paghácgom; paggámal. 

Abarquillado. =.Haláoig sa ealíngin. 

Abarra(Carse. ^ Pagsílong. sa raga payág. 

Abarracarse. = V. Amancebarse.- 

ABAUrtANCADERO. = Calouángan, lonángan, cayanángan. 

Abarranxarse. = Ligid, lonáng. 

Abarrotar. == Pagponó/sa mga sooc. 

Abastecer» = Paghálag , pagándam , pagtagána sa qui-^ 
* nahánglan. .< . : .. 

Abasto. = Pagcabá ton sa niga (¿alán-on. 

Abatanar. == Pagbónal,. paglígis .'sa raga panápton. 

Abatido. = Obbs, oaliiy polos, lalamáyon.- 

Abaümi^nto. = Pagpaóbus sa bóot. 

Abatir, abatirse. « Paóbus,- pagpaóbos, obó,. daog, 
padáog, pagtámay. 

Abdicvr. = Dilí , ayad. . 

Abeja. = Potiócan , lígoan. 

Abejar. = Odian , pagapóy^an sa mga patiócan. 

Adejarron. = Boyog, guiao, biao. 

Abejarruco. = Langgam. . , 

Abejón. =-• Laqui sa mgapotiócan, potiócaii nga laqui. 

Abejonazo. = Boyog* nga dagcó. 

Abejongi|llo. = Boyog nga diótay. 

Abejorro. = Boyog, guiao, biao. 



AB 

Abejuna. = Canhic, canliig potiócan. 

Abertura de boca ó dedos. = Singf, guin^f. 

Abertura de boca ó dedos. = Sinfí, gpingi. * De ca- 
misa por el cuello. = Liab. * En tierra, tabla, pa- 
red, &0'. = Bohó, bangag, lotac, boong, gotang, 
goang. =De bolsillo ó manera. =:Si-8Í, quisl. 

Abierta puerta, ventana.. = Inábli, inócab. * Llaga. =* - 
Binóca. 

Abjurar. = Pagmatúod sa pagpanQmpa,.paffdíli sa pag- 
panóipíipa sa guitóg-an, sa guipamatúod tíga daan. 

Ablandar. == Bonol, homoc, . .bon-og, lomo, cornos. 
.*Al obstinado, renitente. ==» Alaüi alam. 

Abnegación. = Pagdíli sa caogalíngon nga pagbóot, sa 
cailíbgon. i 

Abnegar. = ídem. i •* ' 

Abobado. = Hongog, bongog,. colang sa bóot, alang 
alang, colidó, magáan ug .buot, miaél 

Abochornar , hacer macho calor. =* Alingíí , alangártin^ 
alingása. * Causar á alguno vergüenza. >=,01ao; 

Abofetear. = Sagpá, tagpá, sumbag. * De revés. a=Tara- 
palíng. • ..*:-..'. 

Abogado , letrado , , protector , patrón. =4 Tomalában, 
raanlalában, mananábang. • ' 

Abogar. ^ Tabang, laban, 

Abolir. = Pagóndang sa ¿aiásan. 

Abollar. = Gopoc, yopoc, lópiap. . 

Abolladura. = ídem. • . 

Abominable. =^ Tac()s nga .pagadántttan , paglicáyan, do- 
lóm^an. . .. * 

Abominar. == Domót, daot,, líoay. . / 

Abonanzar,. í= Pagsógor sa pagcalínao , paglínao. 

Abonar. = Nagamaáyo , nagapacamaáyo , angcat. 

Abordar una embarcación $ otra, ó,, chocar una con 
otra. = Bangga, 'sángpa. , . 

Aborrascare^ el tíempp. == ünÓ5, dag-om. 
' Aborrece'r. -^ Domót. , , . . .. , 

Aborrecible., «üplfünafcan, tapós nga. p»gíL4ómtan. 

Abortar. = Cohá , tactac j .iagas.,^,, -• . ^ 

Abotonar. = Pagbotones, 'píg-got. . . / 
• Aboyar embarcación. = Pagpalayáo, pagpatáo, patáo, 

pagpatáob, pagpalutáo. 
'Abrasar, quemar. = Sbnog^ silab, daob, pasó. 

Abrazadera. = BacMong. * - - 

Abrazar, ceñir. = Halog, gacos.* Niño. = Cogos, cod- 
cod. * Copcop, sacom, acba, tamba. 

Abreviar. = Dalí, lactod, daclit. * Nombre por cariño.^ 
Dangga. 

Abrigarse con ropa. = Colópo, tabón. * Abrazando á 
jotro/ ««'Copóy, gacos; halog. * 'Del viento el qufe 
uaveg?! ó cualquiera otro. = Salípod, salísíp, salfrtí* 
bong. 

Abrir puerta, &c. = Abli,. ocab. * hifteiendo breóíld. =« 
Locab, longcab. * Boca ó lábioái == Nga ü|a , ba- 
ngánga, bongat. 

Abrirse grano que se tuesta. =B¡ti. * Flor de árbol, &¿., 

Digitized by LnOOQ IC 



4 AB 

capullo de algodón, &c., zurrón de frutas, &e. = 
Bosoag, boscag, hathat, bocad, bongday. 

Abrir cosa tapaaa, tinaja, caja, Scc. = Bocas. * Los 
ojos. := Boca, mata, boilcat, bonlhai; picat. 

Abrirse alguno paso por alguna parte. = Bolhang. 

Abrir algo por medio. « Si-si, sa-sa. * Animal por 
el lomo. = Bolhag. * Por la barriga. = Hibos, li-li, 
lili, dadas, di-d¡. si-si. En c€bú, Abli, yasyas. * La 
mano, 6 ropa, esteras, &c. =Boclad, ladlad. * Las 
piernas. —Bila, biláca. * Hinchazón, grano, &c.=Car- 
lít, tosdic, cadlis. *E1 pez las agallas para res- 
pirar. = Hicab hicab, tocab tocab. * Muesca en 
palo, &c. = Singit. • Agujero en pared, palo, &c.= 
Bohó , lihab, tohob. * La boca bostezando. — Hoyab, 
lingábngab. * La boca agonizando. =Tingá, ting-ab. 
•Algo por fuerza. = Tmgál, bingat. 

Abrirse algo, rajarse, separarse. = Ganghal, sa-sa, 
pacas, boonc, Iptac, bitas. 

Abrir cerradura ó candado. = Abli. 

Abrirse herida. == Boca, boto, bosoang. * Rio, zan- 
ja, &c., tomar nueva dirreccion. = Bos-oang, 

Abrír camino, sendero ó calzada. «= Cahit, fahad. 

Abrojo. « Tonoc, saplnit. 

Abocharse. = Gao-it, sab-it. 

Abroquelarse, cubrirse con el broquel. >= Calásag, 
pagpanfalásag , lipod, salípod. 

Abrumarse con algún grave peso. == Daug sa ^- 
búg-at. 

Absit. = Simbacó. 

Absolución. = Pagdalánffin. 

Absolutamente. — Gayód. 

Absoluto. := Gaogal{n|on. 

Absolver. — Tangtang, baoi, dalángin. 

Absorver, empapar. «* Soyop, yopyop. 

Absorto. = Natinfáia , nábólong. 

Abstenerse, ayunar. —Poása, po^ong, hayat. 

Absterger, limpiar. = Pahid , nisnis, nosnos, hugas, 
quias. * Limpiar heridas. «= Honal. 

Abstraerse de los sentidos, enagenarse de las cosas 
sensibles. = Pagoalá sa boot, pagpógdao. 

Ablbilla. = Langgam. 

Abuelo, abuela. = Apóhan. * Id. segundos. = Songáy. 

* Id. terceros. = Songcod, soffcod, apóhan sa tohod. 

* Id. cuartos. = Sayómag. * Abuelo, abuela, palabras 
de carino. = Amba, yombo, ombo, inda. 

Abultar alguna cosa. « Gántong, dageong booc, gan- 
tóong. 

Abundancia. «= Pagcaábo , pagcadághan , pagcadasál. 

Abundar algo. = Abo, dághan, dasál. 

Aburrir, molestar. = Samoc , coti coti, toyo. 

Aburujar. = Comol, gom-os. 

Abusar. = Sagad, paságad, labf, hagálam. 

Abyección. = V. Abatimiento. 

Abyecto. «= V. Abatido. 



AC 

Acá. = Dinhi , didi. 

AcABABLE. = Holománon. 

Acabado, perfecto. = Hingpit, human, tapus, obús, 

tibáoas, ti boas. 
Acabalar. = Pono, dogang, sompay, longtong. 
Acabamiento , fin. — Pagcatápus , pagcatibioas , pagca- 

hóman, catapúsan, pagcacámhan. 
Acabar. = V. A4:abado , perfecto. 
Acabildar, unir, juntar muchos pareceres en uno. = 

Ipon, tigom, tapoc, angay, oyon, tip-oc, pagó- 

yen, paghiósa, pagdngay. 



AG 

Acacia. =« Cahoy nga tolóncon. 

Academia. » Escolaban, pagatón-an. 

Acaecer. — Tabo, sodíl. 

Acaecimiento. = Paghiiábo , pagsodíl , pagcasodíK 

Acalenturarse. = Hilánat, mit. 

Acaloramiento. =^Init, pagcalnit. 

Acalorar. = ídem, pa^nit. 

Acallar á niños. =« Lin^ao, lipa t. 

Acallar consolando. -» Lipay, sambag. * Aconsejando.» 

Sambag, tambag, alam aíam, hinay. 
Acamado, tenderse, estar echadas las mieses unas sobre 

otras. == Hapay , higda, calígad. 
AcAMBAYADo. = Quinaní3)áya , binól,oc, binó^can, binad- 

lísan. 
Acanalar. = Quilot, silo. * Agua. = Sandayóng, dapit. 
Acantilado, costa escarpada. = Pangpang, halálom ug 

pondo. 
Acañonear , disparar cañones. — Bohi , lothang. 
Acaramelado. = Quinadamélo. 
Acardenalar. = Labod. 
Acarrear por tierra. = Hacot, bala, yayong, goyod. 

* Por agua- = Sagib, ganoy, sabiag. 
Acartonarse, ponerse flaco. = Nioang. 
Acaso. — » Cahá, cayhán, ayhan, cayhá. 
Acatar. = Tahod , taha. 
Acaudalar, atesorar. = Pagtípíg, pagtígom sa salapí, 

daginot, pagsinacóan, paghjcao. 
AcAUDiLUR, mandar á alguna porción de gente. =:Pag- 

l)óot, boot, sogo, mando, hopot. 
Acceder, convenir en algo. ^ Oyon, angay, pagsábot. 
Accesible. = Masáyon, padóol. 
Accidente^ enfermedad, accidentarse. «= Bati, saquét, 

pogdao. 
Acción. = Bohat. 
Acecinar. = Tapa, bolad. 
Aceite. = Lana. 

Aceitera. = Lañaban, lalánhan. 
Aceitoso. == Lanáhon. 

Acelerar. = Dalí , lagmit, dagmit, daclit. 
Acemite. = Tictic, tahóp. 
Acendrado, puro. = 01ay, pinódga. , 
Acensuar. = Pagpaábang. 
Acepillar. — Pagsepíyo, hínlo, paghánglas, 
Aceptar lo que dan. == Daoat, caláoat. * Personas. « 

Pagpili sa táuo, pagpalángga. 
Acero. = Asero , icaláha. 
Acérrimamente. = Oyámot, caáyo, gayód. 
Acérrimo, vigoroso, = Closgon, cosógon. • De tesón. — 

Dili mabálbia, tinóod, sa minatóod. 
Acertadamente. = Gaáyo, sa toman, sa pagcalóltol, sa 

pagcalgo. 
Acertado. = Maáyo, toman, batid, matoltólon, macafgo. 
Acertar. Toltol, himo. * El que dispara arma, fisga, 

flecha, palo, &c. = Igo, toltol, toon. 
Acierto. = Pagcalgo, pagcatóltol, pagcatóon. 
Aclamar. = Pagóyon, pagbóot, pagsáoot, pangángay, 

pagbántog, pagíla. * Alabar. = Dayeg, dayao. 
Aclarar, explicar. =Dayag, asoy, sayod, saisay. * El 

tiempo. = Linao, paoa. * La verdad. s= Sosi, dayag, 

hayag. 
Aclararse lo turbio. =Tin-ao, * Horizonte. = Banag bi- 

nag, haoan, hayas. * El dia. = Magabóntag, magaalá- 

man daman, maháyag háyag, magaadláuon. 
Aclimatarse. = Angay , oyon. 
AcLoc\RSR, ponerse cluecas las gallinas. = Lomlon. 
Acobardarse. « Hadloc, talao, tahap, taha. 
Acocear. = Tindac, sindol. 
Acodar, estribar sobre el codo la cabeza. =Pana:ii- 

píling. 

Digitized by LnOOQ IC 



AC 

Acoger, acogerse. *=• Dangop, tapón, panilong, pag- 

quimalóoy. 
Acometer. ==Dosmog, Hamiaff, dasmag. *V. Embestir, 
Acometerse los gallos. = Laboc, sabong. 
Acomodar. ==Hosay, sohay, angay, hipus. 
Acompañar. = Obáii , coyog , boylog , nonót , opód. 

* InstrumeiUos mjisicos. = Doyog. * Por mar. = 
Abay. 

Acongojar, oprimir. «= Sáquet yogot, sobó, socó. 

Aconsejar. = Sambag, tambag, todlo, toon. 

AcosTECER. = Tabo , sodíl. 

Acopiar, Reunir. = Tigom, hipos, tapoc, tip-oc, ipon. 

Acoquinarse. =Talao, hadloc, copo copo. 

Acorcharse. = Mala, oaláy lamí. 

Acordar, determinar, resolver. = Buot , húna húna, 
sogo. 

Acordarse del ausente.^ Handom, hídlao, olad, hisgot. 
•Voces, uniformarlas, é instrumentos, templán- 
dolos. = An&ay , doyog. * De cosas pasadas , tra- 
tando de ellas. — Hisgot. 

Acorde, conforme, correspondiente, igual. = Angay, 
topóng, sama. 

Acornar, dar cornadas. =Songay, son^ag. 

Acorralar. =Abog, bilánggo. 

Acortar. = Potol, lactod, halip-ot, cobos, colang, hayo- 
cong, otod. 

Acosar sigaiendo, persiguiendo á otro. = Apas, nonót, 
dalágan, lanat. * Causando molestias. = Logpit, 
daot, logos, bodlay. 

Acostarse dos juntos ,' ó mas. == Dolog. * Dos ó mas, 
bajo una manta. = Cayab, son-od, son-ot, lomon. 

* Al lado de otro. = Obay. * Boca abajo. — Cobol, 
hapa. * Boca arriba. = Hayang, hoy-od. * El niño 
en su cuna. « Colan. * Las aves. = Holon, holop. 

* Cuadrúpedos. « Lobog, loco. 
Acostarse. = Higda, ligad, calígar, loco. 
Acostumdrarse. » Anad, hagálam, gaoi, basbas. 
Acotar, amojonar. = Bon^at, olot. 

Acre. =Aslom, isog, saplod, aras, arat. 

Acrecer, aumentarse algo. = Daghan , tobo, dogang, 

dagcó. 
Acreditar. = Matúod , pagmatúod, tood. 
Acreedor. = Hin^olán^an. 
ACRIRAR. = Alig-ig 

AcRiRiLLAR. = Pagbohó, bohó, tabád, tadtad. 

Acriminar. = Sombog, sanguil. 

Acrisolar. « Olay. 

Acristianar. = Bonyag , boñag. 

Acta. = Camatoódan nga sinólat. 

Actitud , postura. = Pagcabótang. 

Activar, avivar, excitar. = Dalí , cogi, pagsingcámot. 

Activo. =Macógi, madaling táuo, malagmít, madagmit. 

Acto. == Buhnt. 

Actualmente. = Cadón. 

Actuar. = Pagásoy, sayod. 

Acuchillar. = Sontoc, tacbas, tigbas. 

Acudir. » Tabo, tagbo, tambong, abot, dagia, goboc, 

dapó. 
Acudir, ayudar. = Tabang , laban. 
Acuerdo. = Inoyónan, guicaoyónan , guisabótan , sabot, 

oyon. 
ACULL.L « Didto , dito , did-on. 
Acumular. = Tigom , tapoc, tingób. 
Acuoso. = Matóbig, tinóbig. 
Acurrucarse. =- Cuyúgpus, ticóngcong, copo copo. 
Acusar. « Sumbong , ha baló, tog-an. 
Acusarse el que se confiesa. = Suguid . tug-an. 
Acusar querellándose. = Saca, dato. * Falsamente. = 

Botang botang. • Dando en cara alguna cosa. = 

Boyboy. 



AD 5 

ACH 

Achacar, imputar, echar la culpa. = Pagsángil, sangi. 

tap-il. * Falsamente, con mentira. = Butang butang, 
Achacoso. = Malúya loya , maloyáhon , dili macáscog, 

masaquéton, saquét. 
Achaque, enfermedad. = Saquét. * Disculpa. = Balíbad, 

Sanguil. 
Acharolado. = Sinao, hinlo. 
Achicar, reducir á menos algo. = Diot, potol, copos. 

* Disminuir agua, sacándola. = Hinobig, limas. 
Achiote. = Siótes. 
Achulado. = Matistis, anuyan, baybónan, maníndot. 

AD 

Adagio. = Casangpotánan, sangpotánan. 

Adalid. = Ponóan , mando, panogót, tagóna, maga- 

bóot, magasógo, paoSMo, maoóoa. 
Adamado. = Babayénon, binabáye. 
Adecuar. =Angay, oyon, topóng. 
Adefesio, = Poiong nga oaláy hiagtóngdan, caholó- 
. gan, cahonóngan. 
Adelantado, atrevido. = Oaláy cataba, oálay pagtáhod, 

maísog, casing casíngan. 
Adelantar. = Ona , dali. * Paga. = Bayad nga daan, 

ona. * Dejando atrás á otro. » Bia. 
Adelante hacerse. = Osoag, ídog. * Pasar. «= Dayon, 

aguí. 
Adelgazar. = Linis , sapsap , nipis , gamáy. * Metal , ba-< 

tirio. = Bacbac. 
Además. = Labot pa niána, niini. 
Adentelur, morder. = Paac. 
Adentro. = Sa solód, dayon. 
Aderezar, componer. = Hosay, sohay, hipos, ayo. 

dayan dayan. * La comida. « Guisal, tola, loto. 
Adestrar. = Anad , tanód. 
Adeudar. = Ótang. 
Adherirse. = Oyon , Obán. ' 
Adicionar. = Dogang, sompay. 
Adiestrar, enseñar, instruir. = Toon , todlo, asoy, 

sayod, tanód. 
Adinerado. = Salapían , salapiknon, adonáhan. 
Adivinanza, acertijo. = Tigmo. 
Adivinar. = Tagna , toon, toltol. 
Adivino. = Manalágna , magtat&gna, tomalkgna. 
Adjudicar. = Hatag, pagangcon. 
Adjunto, junto con otro. «=• Obán, ipon. 
Administrar. = Hopot, bantay, boot, sogo. 
Admirarle. = Oatin^aláhan , hingbólngan. 
Admirarse. = Tingála, bolong. 
Admitir. s= Daoat, caláoat, pagpoyó, solód. 
Adobo. =:: Inasin , inasinan, guiñamos. 
Adobar. = Gamos, dayoc. 
Adolecer. = Saquít, bati. 
Adonde. = Hain, saa, asa, dis-a, diin. 
Adoptar. = Angcon, pa^ánae anac. 
Adoptivo. = Inángcon , inánac. 
Adorable. = Silingbáhon, talohMon. 
Adorar. = Singba. 

Adoratorio. = Singbáhan, pagaamp5an. 
Adormecer. =» Tolog tolog, docá. 
Adornar. = Dayan dayan, hias, ayo. 
Adorno. = Dayan dayan. 
Adquirir. == Sapol, sadíli. 
Adrede, adredemente. = Toyo , tinóyo. 
Adular. = 01o olo, ibid ibid. 
Adultear. = Sapao , hanib , sanib. ^ ^ 

Digitizec^y Google 



6 AG 

Adíltero. = Mananápao. 

AnuLToí = Hamtong. 

Adusto. = Bodong, ihaKison. 

Advenedizo. == Lalín, sal-ot, domolóong. 

ADVExnriENTo. = PagánK, pagábot. 

Adversario. = Aoay, batoc. 

Adversidad. ='CafUsór, calisdánan, cayógot, casáquit, 

cag'oolánan. 
Advertido = Batid , magatimáan , magümaánon , ma- 

matngónon. * . • 

Advertir = Matngoii , limáaa, paglimáan, húna húna. 
Adyacente. = Dool , Dapit, olót. 

AE 

Aechadero. = Pagaalig-ígan. . 

Aechadura. = Tahóp, tictic. 

Aechar. == Palid, alíg-¡g. 

Á ÉL. = Cania , sa ia. 

Á ella- = Cania , id. 

Á ellos, á ellas. = Ganíla sa íla. 

A este, á esta. = Niíui. 

Á estos, á estas. = Niíni. 

Afabilidad. =Pagcalótno, maáyong búot, maáyonggaoi, 

pagcanáya naya. 
Afable, = Lomo, yo-yo, yomyom , aláihan , naya naya. 
Afamado, famoso. = Bantog, bantógon, pauanglétan, 

sanglet, donggáiion. 
Afán. = Pagcahágo, pagcalisód, pagcabódiay, cahágo, 

cabódlay , caiisód , cagóol. 
Afanar , afanarse. = Budlay , hago , lisód. 
Afear. = Saoay, lao-ay, pidya, tamay. 
Afección. = Paghigúgma , pagpalangga , caibog. 
Afectar. = Pagdáyan dáyan, dihog, homót. 
Afecto. = Giigma, bool, hinángop. 
Afectuoso. = Maliagógma, magpalángga. 
Afeitar. =r Alo t, guntiug. 
Afeite. == Dihog, hilog, iholomót. 
Afeminado. = Bantot, bayog, babayénon. 
Afeminarse. = Pagbinabáye. 
Afianzar. = L¡g-on. 

Afición. == Gugma, boot, Pagcapalángga. 
Aficionarse. == ídem. 
Afilar. = Baid, talom, hait, sam-id. . 
Afín. = Cuobánan nga tap-il. 
Afinar. = Nipis, gamáy, tagning, olay. 
Afirmar. = Lig-on. * Asegurar como cierta alguna cosa.= 

Pagmatúod. 
Afirmativamente = Tinóod , sa minatóod. 
Aflicción, pena. = Casáquit, cayógot, caiisód, cagóol, 
Afligir, afligirse. =í ídem , sobó, socó* 
Aflojar. = Loag , togot, hogac, hohi. * Enervátio vi- 

rilium. = Polay. * Viento. = Linao. 
Afluencia, copia. = Daghan, cadaghánan, abo, dasál. 
Aforrar, poner forro á alguna cosa. = Sapao, hanig. 

sacnib, longcob. 
Afortunado. = Bolahan , paládan. 
Afrecho. =-- Tahóp , tictic. 
Afrenta. = Pagcatámay, caólao. 
Afrentar. = Tamay, olao, timólang. 
Afrentoso. =Maoólao. 
Afuera. = Sa goa,' paháoa, 

AG 

Agacharse. « Yobo, yocbo, paóbos, copó, coob, loob. 
Agalla. = Hasang. 

Agarrar, agarrarse. = Cabot, capot, coha , gonit, tac- 
boy, capiot, locbo, tocia, dacop. 



AG 

Agarrotar. = Baat, higot, hogot, hicog, bitay. 

Agasajador. = Maábi abíhon. 

Agasajar. = Abi ábi. 

Á gatas andar. = Camatig, coyámaog. 

Agazapar, prender. = Dacop, sacop. 

Agazaparse. = V. Agacharse. 

Agenciar, buscar. = Buloug, mangíta, dagínot, pag- 

patigáyon, quita. 
Ágil, ligero, vivo. = Lagmit, dall, madalíon, lagsic, 

dasig. 
Agitar. = Lihog, og og, quino, yosyos. 
Agitarse. = Bodlay, capoy, cotas. 
Agobiarse. = Daog, boddlay, capoy. 
Agolparse, juntarse muchas personas. —= Tigom, ti- 

ngób, tagbo, tambong, tapoc. 
Agonía. = Paghingótas , pagtin^á, pagting-ab. 
Agonizar. = Tinga, ting-ab, hingótas. 
Agorar, adivinar los sucesos por medio de prácticas 

vanas. = Anito, dioáta, tagna. 
Agorgojarse algo. « Bocboc, gaboc, agay-ay. 
Agostarse algo. = Mala, laya, data, agas, tagas, 

tagac. 
Agotar, la taza, &c., bebiendo. -« Hodót, titi. 
Agotar ó agotarse agua. »= Titi, ití, mala, limas, 

hinóbig, hobás. 
Agraciar. -= Looy , hatag, lolot. 
Agradar. = Gogma , boot, angay, oyon, himóot. 
Agradecer. = Tamód, dayao, salámat. Dios magbáyad. 
Agrado. = Maáyong búot, pagcahiuióot. 
Agrandar. =» Pagdagcó, dacó, pagtáas. 
Agravar. = Pagdógang sa cabóg-at. 
Agraviar. = Dahog dábog, tampálas, amongámongdaot. 
Agregar , juntar muchas cosas. = Ipou, tingób, tip-oc, 

tigom, tapoc. 
Agregarse. = Obán, haop. 
Agresor. = Macasasála. 
Agreste. =» Bodong, boquídnon. 
Agriarse algo. = Aslom, quisom. 
Agridulce. = Maoloáslom ug matolotám-is. 
Agrio. » Maáslom , maquisom. 
Agrupar. *= V. Agregar, 
Agua. =» Tobig, * Del mar. = Tubig sa dagat, dagat- 

* Congelada. = Tubig nga tibúoc, bagtoc. 
Aguas vertientes. = Bosay. 

Aguamanil. = Panhonáoan, hunáoan. 

Agua salobre. = Matáyam, matayámnon, gigoánon. * Re- 
valsada. = Lanao, tonggo. * Tibia. =« Inádlao, mai- 
nit-ínit. * De poco fondo. = Hamábao. * De mucho 
fondo. = Halálom. 

Aguas vivas ó mayores. = Dagcong dagat, taob. * Me- 
nores. = Ay.'i-ay, hunásan. 

Aguacero. = Oían. 

Aguada. = Tobig. 

Aguantar. = Ilob, antos. * Lo que cae ó va á caer. = 
Pog'^ig, sagang, bisog. 

Aguardar. = Holat. * Un poco. = Angan an^an , mag- 
húlat ug didíot. 

Aguardiente. = Dalísay. 

Aguaza de heridas ó que sale de algún cuerpo muerto. =* 
Sago, agos. * De tumores, viruelas, &c. = Dalimáso. 

Aguda punta de arma, &c. = Talínis, tomóy, talom, 
hait. * Punta de tierra. = Tomóy, catarm&n. 

Agüero, presagio, señal de cosas futuras. = Timáan. 

* Superstición. = Tiuoóhan nga bacácon, timáan n^a 
oálay hingtúngdan. 

Aguerrido. « Mangugúbat, maisog, anad sa pagáoay- 
Aguijar. = Tolpoc, sontoc, dog-oat tosloc, tosaic. 
Aguijón de abejas. = Soyod, lalá. * Punzón. = Hilíhod. 
Aguijonear. ~ V. Aguijar. 
Águila. == Manáol. 



Digitized by 



Google 



AL 

kGuiiicno, = Pisó sa manáol.. 

Aguja. = Dagom. * Náutica de marcar. = Padalóman. 

• * Para hacer redes, chinchorros, jiallas. =Sicóhaa, 

adpang. * Pescado. = Baló, balámban , salaoásid. 
AciJEREAu. = Pagbohó, quilícot, pagbángag. * Oreja. = 

Tosoc. * Ratón, &c., alguna cosa. = Tohab, cotcot, 

botbot, quitquit. 
Agujero. == Bohó, bangag, boslot. * Pequeño. = Tilítol. 
Aguzar. = Talínis, talígois, tnliois, nipis, pagtomóy. 

AII 

Ah ! = Aba , abáa , abáo. 

Ah . = Dihá. 

Ahijado. = Inanác, anác sa boñag. 

Ahijar. = Paganac anac. 

Ahinco. = Pagtúyo, pagcatúyo, tiiióyo, pacasingcámot. 

Ahitar. = Lóod. 

Ahito. = Pagcaióod, pagcasocáon. 

Ahogadero, kigar sin respiración. = Poot, alibángo. 

Ahogar, ó ahogarse alguno colgarse. = Looc > hocot, 

hícot, hogot, bitay, hicog. 
Ahogarse en agua. = Lomos. 
Ahondar. —Cale, halálom. 
, Ahora. = Cadón. 

Ahorcado. = Binítay, guihógot, nahícot, hiuóctan, na- 

hicog. 
Ahorcar, ahorcarse. =- V. Ahogar, ahogarse alguno, 

colgarse. 
Ahorquillar. = Sangga, sala^únting, tocó, solay. 
Ahorrar. = Dagínot, imot, hicao, caguis, pagsinacóan. 
Ahorrativo. =r Diginótan, hicáuan. 
Ahuecar. -= Bosog, homoc. 
Ahumada cosa. « Guianoósan guiasóhan, inasóhan. 
Ahumar. « Asó, pohag, anóos. 

AI 

Airarse. « Balaca, socó, ligótgot, aligótgot. aquig,' 

pagpanúyo, sog-o 
Aire. = Hangin. 
Airearse. = Pahángin. 
Airosamente. = Angáyan, maiíyong pagbáihon, sa pag- 

cadágoay. 
Airoso, tíepípo de viento, do aire ó lugar de él.=Ma- 

hángin. * Garboso. = Angáyan, bayhónan, daguáyan. 
Aislado. = Sía usa da. oaláy obán, binócot, bocot. 
Aislar. = Olang, libót, lipót. 
Ajar, manosear. = Lom-it domit, lomí. 
Ajena cosa, ó persona. = Sn iáin, lain táuo, díli ia, 

díli fno, díli ímo, díli acó. 
Ajo. = Ahos, baoang. 

Ajobar, llevar á cuestas. = Bala, songay, pas-an. 
Ajornarla. == Pagsóhol, pagpamóo. 
Ajuar. =Casangcápan sa balay, guinamíton, gamit. 
Ajuiciar. =» Pagsógod sa búot. 
Ajustar. =- Dapat, dool. * Lo que se compra. = Hangyo. 
Ajuste. = Gaangáyan, caoyónan, inangáyan , inóyon sa- 

bot, sinabótan, guisabótan. 
Ajusticiar. = V. Atiogar, ahogarse alguno, colgarse. 



AL 

Ala generalmente. =- Paco. * De pescado. == Capay cá- 

pay. *De tojado, = Balisbisan. 
Al.\banza. = Padúyeg, pagdáyg pagólog, pagdáyao. 
Alabar irónicamente. =Sood sóod, solog sólog, olo ólo. 



AL 7 

Alabastro. = Batóng potíon, mapóting baló.' 

Alabearse, torcerse. = Quiyóom, liquiob. 

Alacena. =* Sangatán, alsáhan. 

Alacrán. = Tanga, sipit sipit. 

Alacranera. = Tanom. 

Aladar del cabello. = Agiguísing. 

Alado. == Pacán. 

Alambicar, destilar licores. = Dalísay. - 

Alambique. = Alácan. 

Alambre. = Caoat, caoad. 

Alameda. Solóp, cacahóyan. 

Álamo. « Cahoy sa España. 

Alamparse. = Ibog, higúgma, ilog. 

Alancear. =Doghó, doghang, dogcal, singap, tomboc. 

Alar. = Balisbisan. 

Alargar el cuello. =i= Tuihácao, gangcao, tocháyao toc- 

" haó, docog. * Hierro ú otros metales, batirlos, tirar 

alambre. = Onat, botong. * Tiempo. = Osoag, tagad. 

Alargar.= Sompay, dogang, dogtong. 

Alarguez. = Cahoy sa cabo de buena Esperanza. 

Alarida, alaridos. = Tiábao, Póoao, siágit, tóoao,- toao. 

Alarido. =Idem. 

Alarma. = Goboc, bocao. ' 

Alarmar. = ídem. 

Alastrvr barco. = Pagbató. 

Alazor. = Tanom. 

Alba. = Gaadláoon, cabontágon, cabontágan, pagca- 
lámdag, pagcaháyag, pagcaalámandaman. 

Albahaca. = Homótan, calogongcógong. 

Albañal. = Goha, sandayóng. 

AlbaSil. = Panday sa cota. 

Albarda. = Siya sa cabayo. 

Albedrío. = Pagbóot, bóot, cabobót-on, caogalíngon. 

Albergar. = Pagpasáca, pagpahápit. 

Albergue. = Panilóngan, daláiígpan, pagatigóman sa 
mga mananáp, camálig. 

Albino. == Ogís. 

Alborada. = Banag bánag. 

Albórbola, gritería. = Casaba, banha,* alibángo. 

Alborear. = V. Alba y alborada. 

Alborotar. == Gobot, samec, banha, sabá, gahod, pag- 

bócao, goboc. 
Alboroto. = Cagobót, casaba, cngáhod, samoc, banha, 

hir^álo, bocao. 
Albricias. = Gala, hatag, tinabóan. 
Alcahuete. = Cagón • cágon. 
Alcahuetear. = Idem,^ tabón, hilorb. 
Alcaide. == Magbaláotay sa mfa. preso. 
Alcalde. = Capitán, gobernadorcillo, ponóan, hocopa. 
Alcancía. == Sogong nga solódian sa salapí. 
Alcanzar. = Dangat, abot, cabot, capot, coha, capiot. 
* Á otro que va delante. =Abot, apas. * Del suelo. = 
Polot, sacoat. 
Alcázar. = Cota, bantayán, lantáoan. 
Alcoba. = Solód, sonogán. 
Alcorán. == Solat nga camatoódan ug guitóohan sa 

mga moro. 
Alcuza. = V. Aceitera. 
Aldaba. =r Sab-it, cao-it. 
Aldabada. = Pagtóctoc sa sab-it. 
Aldabazo = ídem. 

Aldabear. = ídem. * 

Aldabón. = Sab-it nga dagcó. 
Aldea. = Longsod nga diótay. 
Alear. = Yapa yapa, capay capay. 
Alebrestarse. = Haógaoc, hadloc, üsang. 
Aleccionar. = Toon, asoy, sayod. 
Alegar. = Savor, asov. 



Digitized by 



Google - 



8 AL 

Alegoría. = Liuícong poloiig, polong nga halálom, 

balac, gaday. 
Alegrarse. = Lipay, himáya, himóot, saya, sayág, 

naya naya, sángia. 
Alegría. = CaKpay, himáya, maáyong boot, hinángop, 

himóot, &c., como el anterior. 
Alegrón. = ídem, ahat nga pagcallpay. 
Alejamiento. = Paghalayó, pagcahalagyó. 
Alejar. = Balayó, hiüt, bolag, halin. 
Alentado. =• Casing caslngan, raaísog. 
Alentar, respirar. = Pagginháoa. 
Alentar incitando á otro para hacer ó decir algo. = Sog- 

yot, agda, sambag hopo. 
Alero, ala de tejado. = Balisbísan. 
Alertar. = Pagbántay, polóng nga igatóbag tobag, 

pagbálos sa mga bantay, ♦ Poner atención. == Dongog, 

talínghog, pagpamáti, bati. 
Aleta, de pescado. = Cápay cápay. 
Aletear. = V. Alear. 

Aletero. =■ Paglíhog nga malágmit sa mga paco. 
Aleve. = Daútan, bodhion. 
Alevosamente. =« Sa pagcabódhi. 
Alfanje. = Campílang. 
Alfarería. = Pagabohátan sa raga colon. 
Alfarero. = Magbobóhat sa colon. 
Alfiler. = Dagom nga may olo. 
Alfilerazo. « Pagtólpoc, paglósloc sa alfiler. 
Alfombra. — Baniff nga panápton; 
Algalia. = Tinggalóng. 
Algarabía. = Banha , sabá , hagónghong. 
Algazara. = ídem. 

Algo. = Onsa onsa, manggad pa dihá, bisan onsa. 
Algodón, = Gapas. * Hilado. = Tingcal, bonang. * Hi- 
lado, negro, Tinágom. * Carmenado, en copos. = 

Boyo, binóyo. 
Algcacil. = Bántay sa bilanggóan, aguacil. 
Algun, alguno. =r Bisan quinsa, bisan onsa, mane- 

gad pa. ^ 

Alguna vez. == Talágsa da, osáhay. 
Algún dia. = Sa* oláhing adlao, manggad pang adlao. 
ALHAJA..= Hyas, baliándi, casangcápaiu 
Alh.uar. = Pagdáyan dáyan , pagtüod sa mga hyas 

ug raga casangcápan. 
Alhamar. = Habol nga poláhon. 
Alhamel. = Mananáp nga pagabalsáhan. 
Aliado. = Sandogó, obán, dapig. 
Alicates. = Sipit, compíL 
Aliciente. = Pahagálam, icahagálara. 
Aliento. = Pagginháoa. giuliáoa, guininhaoa. 
Aligar. =i:Baat, gapos, tacgos, hocot, hicot, hogot. 
Aligerar. = Paggáan, haoas- 
Alijar. = ídem. 

Alimentar. = Caon, pagpacáon, loto. *Á algún en- 
fermo. = Pa^tílog. ^ 
Aumento. = CaTán-on, üüog, iúliUog. 
Alindar. = Pagtimáan ^ hingtúiigdan'' nga vota, olot. 

s.=í;s?i¡^4r- '""• ""='• ''''°'- 

Alistar. =Pagsólat sa padrea. 
Aliviar. = V. AUgerar. 

pagguinháoa, pagpahamódlay. s fe * 

AuABA. = Pagasódian sa pana. 
AuiBE. =Pagatig'.man, pagasódian sa tubig 
Auofaina. :^ Panghonáoaii. ^ 

AuóFAR. = Móiia. 
Alma. = Culág. 



AL 

Alm.\cen. = Pagatíngban , pagatígóman , pagasódian sa 

mga mánggad, ug mga*caláa-on. 
Almacenar. = Pagtípig, patingób, pagtígom, sa mga 

jnánggad, ug mga calán-on. 
Almáciga. = Tagoc sa cahoy. 
Almacigar. »= Pagpalina. 
Almádana, mazo. = Palo, bacbac. 
Almagre. = Polog. 
Almanaque. = Ilisípan , tuígan. 
Almeja. == Litob, dolásay, caláycay, cagóco boffátan. 

tagnípis, tóoay. 
Almena. = Ilíhan, lantáoan. 
Almendra. =Talísay, pili. 
Almendral. = Yotang gninatódcaa sa mga cáhoy nga 

tallsay. ® 

Almendro, = Tallsay nga cáhoy pili. 
Almíbar. = Tami, asúcar, calamáy aga tinónao, sabao 

nga matám-is. 
Almidón. =Almidol, tiiog. 
Almidonar. = Pagalmiról , pagtilog. 
Almilla- = Sinlnang haictin. 
Almirez. = Docdócan , so-sóan. 
Almizcle. = Gatsóli. 

Almohada, = Olónlan, onlánan, oalan, olnan , olagnan. 
- Almoneda. == Pagbalígya sa mga nanagpaláin 14in nga 

mga mánggad. ^ 

Almorranas- = Booa , boa , botbot. 
Almoiwar. = Pagpamáhao. 
Almuerza. = Halop. 
Almuerzo. = Pamahao. 

Alocado. = Bo-ang bo-ang, magáan ug bóot. 
Alocución- = Pagoáli,pagsáy.od, pagásoy, pagsámbag. 

pagtódlo, pagtóon. 

Alojamiento. =:Halapítan, honóngan, pinoyánan. 
Alojar, alojarse- = Paghápit, paghónong, pagsáca, 

pagpoyó. 
Alquilador. =Magpaábang, magaábang. 
Alquilar. = Abang. 

Alquiler. = lábang, icaábang. ialábang. 
Alquitara. == Alácan. 

Alquitrán. = Bolií, salong nga sináctan sa lana, lipa. 
Alrededor. = Sa libót, sa libod. 
Altamente. = Sa hingpit, sa toman, sa guilabíhan, 

sa hatáas caáyo, sa pagcaosoag oyamot. 
Altanería. = Pagpalábilabi. 
Altanero. « Palabilabíhon. 
Altar. «= Altai, 

Alteración. = Pa^caláin, pagcabálhin, pagcadaot. 
Alterar. = Paglám. pagbálhin, pagdáot. 
Altercador. = Sopíhan, masinoplhon, manallson mata- 

nibágon, masinocuahi. 
Altercar. = Lális, soqui, tobag tobag soay pafflantugui, 

pagsocuahi. © ^ f d 

Alternar. = Ilis ilis, sobli, poli. 
Alteroso. == V. Altivo. 
Alteza. == Dagcong táuo, ngalaa nga nahatóngod sa 

mga anac sa mga hari. 
Altísimo. = Hatáas oyamot, guilaWhan pagcatáas. 
Altivez. = Pagpalábilabi, pagcasíhgca. 
Altivo. = Palabilabíhon. 
Alto, grande. = Hatáas, hatágas, taas. * Hacer. =:Ho- 

nong, poyó. * De caaa. « Salácan itáas. 
Altura. = Cahitason, catáason, cahitásan, guitason, 

pagcatáas. '^ 

Alubia. = Prijoles , balatong. 
Alucinar, alucinarse. -= Toyo, boloc, sacót, sayóp, 

pagbmó-ang, balíngag. 
Aludir. = Labot, paghingálan, hisgot. 
Alumbrar. = loag, soló, balábad, dan-ay, sauag, siga. 
Alumbre. = Taoas. "^ ^ 



Digitized by 



i^oogle 



mr 



AM 

Alunado. := /Llabóton ^a cabóang, boaog boang, po- 
ViAóy Golang colaag, mini. 
' ABUSIÓN. = Pagcahisgot, paghingánlan. 
AiíüSTft^R. === Pagligis , pagsínao, pagpaslnao, 
AuAPRiMA. =; Baogil, ligoat. 
AuÁHf tomar, CQg€|r del suelo. = Polot saco§it, bosoat. 

* Manteles, ropa tendida, &c. = Tocas, bodas, lolho, 
boleas, quimón. * Brazo. == Bayao, baquiao. •De 
obra, S^c. == HoQong, ondang, adang. * Ojos ó ca- 
beza. =Hangad, yangod, tocbáyao, tochao, toyhíicao, 

I toyhad, yabat. 

ALL 

Allá. = Dito, did-on, didto, nfadto, dihá. 
Allanar. = Tarabac, patag, datag, tapan, támbon. 
Allegado. = Caoba nan, sandogó, calla , ábian, higála. 
Allegar, juntarse. =Tigom, tingob, dagóso, ipon, tapón, 

dool, idog, hapit, dapit. * Arrimarse. = Dool dapit 

tongód. 
Allende. = Sa dapit didto, dapit ngadto, sa tapón, 

sa taboc. 
Allí. « V. Allá. 

AM 

Ama. ==s Angbabáye nga magahópot sa balay, agálon, 

tagya. " De leche. * loa, mapasóso sa bata, mag- 

baláton sa bátaag- diótay. 
AnABiLtsuio. == HiligogmáoQ óyamot. 
Amable. = Hiligogmáon, tácus nga higogmioo, pala- 

lapggáon. 
Amablemente. = Sa malómong polong» sa mahómoc nga 

gaoi. 
Amadísimo. = Hinigógma oyámot. 
Amador. = Ang mahagúgma, magapalángga , magbóot. 
Amadrigarse. = Pagpuyó sa hilít, balayó sa manga tauo, 

pagsolód sa pinoy-ánan. *Pagtágo, p^bóbong. 
Amaestrar. =«= Tóon, todlo, asoy, sayocjl.. 
Ámacar. » Holót, homot. 
Amago. = Pagholót , pagcaholót , pagcahómpt. 
Amawar velas. =?= Hipos, lolos. * Viento. = Hinay, pag^ 

línao. * Ceder en algún empeuo ó deiseo. == (Jndang, 

adang, bya. • 

Amalgamar. = Tigom, ¡pon, Tingob, sacót 
Amamantar. = Pagpa soso , pagtúto, pagmatóto. 
Ama^ncebamiento. »} Pagpoyó, pagcaipon sa duba ca tauo 

nga díli miño , babáye ug laláqui , pagcahónay , pag- 

cacamaáyo. 
Amancebarse. = Paghónay, pagpacamaáyo. 
Amanecer. ^ Pagbóntag, pagaUman dáman, pagdáman 

dápian, paglámdag, pagcacaadláuon. 
Amansar. « Pagpaánad, pagtanód. 
Amantar. = Paháclap, pagtábon sa habol, pagháboK 
Amaxte. = Amador, 
Ámantísiho. == Ang mahagúgma, magapaLángga, maga- 

bpot uyámot. 
Amanuense. = Manonólat, magsosólat, somosólat. 
Ama5íar , componer alguna cosa. ^ Pagáyo , pagpati- 

gáyon, paghípos, payángay, paghúsay, pagsúhay, 
Amaño. = Pagpatigáyon sa pagbóhat sa bisan ónsa. 

* Gapandáyan nga icabóhat sa ónsa ónsa. 
Amapola. » Bolac nga mapóla , antolánga. 
Amar. «• Gogma , palángga , boot. 
Amargamente. == Sa mapáet caáyo. 
Amargar. = Pait. 
Amargo. = Mapáit. 
Amargor. =Capáit, capaítan. = Angustia, pena, trabajos, 

congojas, desgracias. = Calisdánan, calisód, cagóoí. 



cagolánan, casáquit, pasagult?^, c^yógot, cayQgtánan. 
Amargoso, especie de pepinos amargos y muy esto- 
macales, balsamina. = Palia. 
Amarillento. =- Dalag dalag, molomalálag. 
Amarillez. » Cadálag, calálag. 
Amarillo. = Dalag lalag. 
Amarra y amarrar. = Hícot, hocot, hogot, baat, tacgps, 

gaid, higot, gacod, gacot,. 
Amarradero. =: Gallan , pagahóctan, pagahógtan, paga- 

híctan, pagagacótan. 
Amartillar. = Pagándam sa posil sa pagbúbi, sa pag^ 

lóthang. 
Amasar. = Gomos , lamas , tapay , comót, 
Ámbar. = Tandáyag, sámala. 
Ambición. = Pagcabicao, pagcadagínot, pagcatipig sa 

salapi, pagcacáguis, pa^casináco. 
Ambicioso. = Hicápan, dagmótan, maibógon, sinapúan, 

caguisan. 
Ambidextro. »» Ang magabóbat ug masáyon sa dorohá 

ca camót. 
Ambiente. = Holoyóhoy. 
Ambiguamente. = Pagcabóloc , pagoalinico lico, sa peg- 

cadúha duba. 
Ambigüedad. = Duba duba , cabiloc. 
Ámjmto. =7 Gaólang sa t^ioála sa Langit ug sa yot9. 

* Luang. 
Ambos á dos. = Silang dohá , quita n|(a dohá , caa^ 

méng dohá. 
Ambulante. »- Ang magalacát, maglalacáo. 
Amrpr^ntauor. ^Macahádloc, mababádloc, maoalisáiig. 
Amedrentar. = Pagpahádloc , pagpalisáng. 
Amen. = Amen, agád pa onta, onta. 
Amenazado. = HinolUan , lunomótan , hinolgáan. 
Amenazador. » Maeah61ot, maghohómot, maholgáon. 
Amenazar. = Holot-, bolga , bomot. 
Amenidad. = Gaangáyan, pagcalángbo sa m^ tánortí 

ug mga cacahóyan, pagcalónhao. * Pagdáyan dáyan 

sa mga sogílon, pags6lti nga -anfáyan ug maga* 

caláin láin. 
Ameno. = Lugar n|a guinatobóan «a dngbánan nga^la 

tánom ug mga cáhoy nga malángbo, malónhao ug 

matahóm. 
Á Mf. = Canáco. 
Amigo. == Abian, higála, am'>raa. * Amiga, mancebo, 

manceba. = Honay, cnmaáyo. 
Amiguísimo. = Abian higiUa n^a dagcó. 
Amilanar. = Pagoalá sa honá hona sa táuo n^a ma- 

hádloc, pagcalisáng nga dagcóay. 
Amistad. = Cada, pagcaábian, pagcahigálá, miaáyong 

bóot, raaáyong pagángay, pag yon. 
AmIto. « Paño nga itábon con isáblay sa abága sa 

Padre nga maga misa, sa ilálom sa alba. 
Amnistía. = Pagpasáylo sa mga sayóp nga dáan , nga 

itógot sa mga hádi. 
Amo. *« Pangófo sa balay, agálon tagía. 
Amodorrarse. = Alipólong, pagbáti sa cabóg-at sa elo. 
Amohinarse.-» Aquig, pongot, miogao, suco, sobó, lig- 

doog. 
Amojamado. = Manioang, mámala, tináp-an. 
Amojonar. ^ Pa^timáan sa mga caatlánan sa caogá- 

lingon ug hmgtóngdan nga yota^ ]Mfólot. 
Amoladera. = Baídan, balitan, sam-ilan. 
Amolador. = Ang magabáid, ang magasám-id. 
Amolar. =^ Baid , balit, sam-id. 
Amoldar. = Paghórma. 
Amonestar, aconsejar. = Tambag sambag , oali. ^Pat^ 

casar. =?=» Taoag. 
Amontarse. == Paglóog, pagláguen sa búquid, pagihálas. 
Amontonar. = Tapoc, pondoc, daólong, ogdo, hapnig. 
Amor. « Gogma , maáyong boot. 

Digitized by LnOOQ IC 



40 AN 

Amoratado. == Bonol , molomaitou , malágom. 

Amorosísimo. = Hiligogmáon uyámot. 

Amoroso. = Makigogmáon, hiligugmáon. 

Amorr.\r. « Docó, dongao. 

Amortajar. = Sapot. 

Amortecer. = Pógdao, Pagoalá sa boot ug sa inga bala- 
lian» golas, ogtas. 

Amortiguar. = V. Amortecer. 

Amortiguarse pasiones. = Paghínay , pagUmot, pagón- 
dang. 

Amoscar, ahuyentar moscas. » Tapdas, yabyab, pag- 
Páypay» P«gpáspas, pagbógao. 

Amotinar. = Alsa , gobot, paglápas sa pagtáhor.ug 
pagsógot, pagsúqui, pagsocuáhí. 

Amover = Pügcótía sa gahóm con sa oficio nga hinátag 
n|:a dáan. 

Amparar. = Tabang, laban, laba, hopót. 

Amparo. = Pagtábang, paglában, dalang pan. 

Ampliar. = Pagtáas sa soguílon, pagdógang, pagsóm- 

pay- 

Ampo de la nieve. = Capóti. 

Ampolla. = Lablog, lotob, bítlig. 

Amputación. =Pagcapótol. 

Amputar. = Pagpótol. 

Amueblar. = Pagdáyan dayan sa m|a pinoy-ánan, pag- 

bótang, paghósay sa m^a casangcápan. 
Amujerado. = Babayénon, binabáye. 
Amuleto. = Tambal n^a bacácon ug linihí nga ítagána 

sa mga saquét. 
Amura. = Pisi nga binútang sa mf a tomóy sa mga 

layág nga timbang sa escota. 

AN 

An.\coreta. = Ang nags^poyó sa camingáoan , peniteu- 
ciáhon. 

Añade. = Gaquit, ilie. 

Anadear. « Paglacát ingon sa paglacáo sa gaquit. 

Analogía. » Pagcaingon, pagcaángay, cailingnan, pag* 
casáma. 

Análogo. = ídem. 

Anaranjado. = Ang may color ingon sa color sa opban. 

Anatema. == Pagbólag sa táuong cristianos sar pagcaam* 
bitan sa obán nga isicacristíanos, ug sa mga santos. 
• Paghimadáot. 

Anatomía. = Pagbólag bólag sa mga báhin sa laoas. 

Anciano. = Tigúlang, cadáan nga táuo. 

Ancla. = Sinlpit. * De la esperanza. = Sinlpit nga 
dacóan. 

Anclaje. = Bayad sa pinondóhan. 

Anclar. = Pagpóndo, pa^hólog sa sinípit. 

Anclote. = Sinipit nga diótay. 

Ancho. = Bolang, halagpád, yapad yapad, halóag. 

Anchuiu. = Calápdon, guilápdon, calapád, * De ropa. = 
Sangcad, son-ot, son-od. 

Andadero. = Dalan nga masáyon pagaláctan. 

Andado. = Dalan nga guiaguían sa nacadághaa ug sa 
daghánan iiga mga táuo. 

Andador. «= Hilacáo, ti^cát, maglalacáo. * Bisan casa 
nga igatóon sa paglacát sa mga bátang diótay. 

Andamio. = Dalámba, pata pala. 

Andana. = Cataláyan. 

Andanada. = Ang pagbóhi nga dongan sa manga lót- 
hang ngatanán sa luyo sa sacayán, sa usa ca quilid. 

Andante. «= Y. Andador. 

Andar. = Lacát, lacáo, Panao, lacang. * Con otros.. = 
Cuyog, obün, buyiog. * Delante. = Ona. * Alrede- 
dor. =Toyoc, libod, libot. * Vagabundeando. = 
Libod libod, sodoy, laag láag. * Estraviado. = Sa- 



AN 

láag. * Los niños gateando, cangrejos y otros ani- 
males. = Coyámag, camang. * Hormigas y reptiles. = 
Coyáraang. * Cojeando. = Qulang quiang, piáng. 
* Arrastando los pies. = Sagóyod. * Cuando hace mu- 
cho sol. = Songásong. * Yendo y viniendo. = Som- 
bálic, balic balic, sibog sibog. * Por maroma , palo, 
caña, &c. = Latay látay. * Los perros alrededor 
para hacer cariños á sus s amos ó para coger h 
presa. » Ibid ibid. * De aquí para allí, de una á 
otra parte. =Lahay láhay, boyan boyan. * En pun- 
tillas. = Tihin. * En un pié. = Quingquing, taquíng- 
quing. * Hacia atrás. = Isol, sibog. * Entre yerba 
ó malezas. = Docao. * En convoy. = Abay. ♦Des- 
pacio. = Anánay , ticsio , aglnid. * Las culebras y 
demás reptiles. = Hioal hioal , goyod , dabic. * De 
noche. = Sodsod. * Con las nalgas. = Agínod, ilíod. 

Andariego. V. Andador. * Ang dlU mahamótang, ang 
dfli mopoyó. 

Andarín. = V. Andador. 

Andas. = Bolotángan sa pagyáyong sa manga santos 
con sa táuo ba, buhi con patay. 

Andrajo. = Noog , tinábas sa panápton nga guibistí sa 
táuo. 

Andrajoso. = Ang nagabisti sa guising panápton , sa 
bisti nga guisi, sa manga noog. 

Anécdota. = Suguílon, bab'ta nga oalá pa hingbalóan, 
nga oalá pa mabántog. 

Anegadizo lugar. = Danáoan , lonópan , siaapóhan, pa- 
fasapólao, tobigan caáyo. 

Anegar avenida. = Sopo, sapol. * Diluvio = Lonóp. 

Aneurisma. » Pagcahóbag guican sa pagcabógto &a 
caogátan. 

Anfibio. = Mananáp nga mobóhi sa yota ug sa tobig. 

Anfión, opio. = Boligod, bodígot, bolíngot. 

Ángel. = Ángeles. * Malo. = Yaoa. 

Angélica. «= Tanóm. 

Angelical. = Ang nahatóngod con may panigíngnan sar 
Ángeles. 

Angélico. = Ang bátang diótay. 

Angostísimo. = Hagóot caáyo, masfgpit, haíclin uyámot. 

Angosto. = Haíclin, hagóot, maslgpit, quipot, quipiong. 

Anguiu. = Cátsíli, bais. 

Angustia. — Sobó, aoa, yogot, hayhay, hopao. 

Angustioso. — Masolób-on, guicayógtan, nasobó, gui- 
cagólan, guiminga'o, guilisdan. 

Anhelar. « Ibog, pagpanghináot , pagsingcámot. 

Anidar. = Pagsálag. 

Anillo. = Singsing, bangqulao. * De bejuco. = Bacó- 
long. 

Anima. =^ Calág sa purgatorio. * Ang bohó sa manga 
lóthang. 

Animación. = Ang pagpasolód sa Dios sa manga ca- 
lág sa ilang manga láoas. * Pagcadali sa pagbóhat 
ug sa pagpamólong. 

Animal. = Mananáp. 

Animalazo. = Mananáp nga dagcó. * Ang tauo nga oaláy 
quinaádman bisan diriót. 

Animar. = V. Animación. * Para hacer ó decir algo. = 
Agda. 

Animarse. = Bisog bisog, paglógos logos. 

Ánimo. = Calág, huna huna. * Isod, oaláy cahádloo ug 
catálao, caísog. 

Animosidad. « Pageaualáy catáhap, cahádloc ug catá- 
lao. * Caisog, caísod. 

Animoso. = ídem. 

Anidarse. = Pagíngon sa manga bata, pagángo ango. 

Aniquilarse. = Oalá, gobá. ^ 

AnIs. = Lamódyo. 

Anisado. = Vino nga siiiáctan sa anís. 

Anisar. = Yotang guitáranan sa lamódyo. 



Digitized by 



i^oogle 



Ano. = Loból, ang agulan sa tá-¡. 

Anocitc. >= Gabíy, gáb-i. 

Anochecer. « Cagabihion, cahapónon, hadóol sa pag- 

cabíy. 
Anona. '= Pagcadághan sa manga calán-on. 
Anonadarse. «V. Aniquilarse. *Psíg^^6bos, boloc, li* 

sang, hádloc. 
Á nosotros, excluyendo á algunos de aquellos con quie^ 

nes se habla. «- Ganámo. * Incluyendo á todos. — 

Canato. 
Ansia, deseo. = Ibog, pagpanghináot. * Congoja, 

fatiga, aflicción. == Casáquit, camingao, cayógot, 

calisód, cagí^ol. * Basca. = Calóod sa guinháoa. 
Ansiedad. = ídem. 

Ansioso. = Ang malbog, maibógon. 
Antagonista. = Ang magabátoc , ang nK)láIis , ang maga- 

ílog sa pagailógan sa lain. 
ANTAf5o. = Sa usa ca túig nga miagi, sa canhi. 
Anteanoche. = Sa usáng gabíy, sa usa ca gabiy. 
Anteanta^ío. = Carón icatoló ca túig, tolo ca túig nga 

dáan. 
Anteanteanoche. <= Carón icatoló ca gabíy, tolo ca ga* 

bfy nga . dáan . 
Anteayer. =Sa usáng adlao, sa usa ca adlao. 
Antecama. == Panáp ton nga ibitay sa atubángan sa 

catre , sa pagtábon ug pagsalipod sa anáa sa ilálom. 
Antecámara. = Ang solód ona sa lasalas. 
Antecedente. -« Nagaóna, nanghióna. 
Antecedentemente. «» Ona pa, daan pa. 
Antecesor. = Ang guülfsan, gninsóndan. 
Antecoger. «Pagpaóna, padala sa ona, sa onáhan. 
Antecristo. = Tauo nga daótan oyámot ug yaoa yao- 

Aan, nga magadáot sa dagcong pagdom^ sa santa 

Iglesia ug sa mga cristianos. 
AütEDiLirvíANo. = N^tánán nga mióna sa paglonóp sa 

Dios sa calibútan. 
Anteiglesia. := Saoang sa Singbabán. 
Anteucion. =Dáaíi, ona. 
anteoio. ;= Salam'n nga itáod sa atubángan sa mga 

maté, sa maáyong pagtán-ao. 
Antepagar. = Pagbáyad nga ona , inónang bayad. 
Antepasado tiempo. = Túig nga daan, túig nga miági. 
*^ Ascendiente. » Guinicánan, guilioátan, guisóndan 
nga mga tigúlang. 
Antepecho. •= Hambóyan, 
Antepenúltimo. =^ Guisóndan sa catapúsan« 
ANtERioR. = V. Antelación, 

Anteriormente. = ídem ; sa canhing tiempo, niádto. 
. Antes. = Canfha , dáan, cánhi, caganíha. * El pri- 
mero. = Ang naba 5na. * Bien. = Hinóo, hinóa, hiño- 

nóa. = Que. = Sa oalá pa, ang oalá pa. 
Antesala. = V. Antecámara. 
Antetemplo. = V. Anteiglesia. 
Antevíspera. = Guisóndan sa víspera. = V. Anteayer. 
Anticiparse. =* Sayo, ona. 
Anticipadamente. =« Daan pa, ona pa. 
AntIdoto. === Tambal sa hiló. 
Antigualla. » Botang nga cadáaa caáyo nga dili ua 

magámit. * Batásan nga cadáan. 
Antigúedab. « Pagcadáan, pagcacánhi, canbing tiempo. 
Antiguo. »= Daan , cadáan, tigúlang, dugay na. 
Antipapa. = Ang moágao sa pagcapápa. 
Antiparras. — V. Anteojo. 
Antípoda. »» Ang nagapoyó sa loyó sa calibótan ug 

nagaatúbang ang íang tiil sa tiil ta. 
Antojadizo. = Mailibgon , maibógon, malbog. 
Antojarse. = Ibog. 
Antojo. == Caíbog. 
Antorcha. = Soló. 
Antropófago. = Ang mocáon sa i&igcatáuo. * 



AP H 

Antruejo. == Ang tolo ca adlao nga guisóndan sa badKs. 

sa miércoles sa abó. 
Anualmente. == Sa túig túig ngatanán , sa matagtóíg, 

sa tájpan nga túig. 
Anublar. = Dag-om, gabon, ngitngit, dampag, lan- 

dong. 
Anudar. == Balígtos , dogtong, tog-ot, sipong, balíg- 

hot, sumpay. 
Anuente. = Ang moángdo, motángdo, mobóot. 
Anular. = Pagsógod sa pagcaoaláy bali sa may bali 

nga dáan. 
Anunciación. =Pagpahibal6, pagbalíta. * Pagc^nsad sa 

Ángeles nga si S. Gabriel cang María Santísima. 
Anuncur. « Habaló, balita, sayod. 
Anuncio. = V. Anunciación. 
Anuo. = V. Anualmente. 
Anverso. = Ang licód sa nauong. 
Anzuelo. = Taga , bíog-uit , quioal , Lambo , biloig, 

bilicógcog, bonit, cao-it. 



AN 

Añadidura. = Sinompáyan , dinogtóngan. 

Añadir. =* So, npay, dogtong, atip, dogang, songca. 

libádib, damit, dolpa, soib, sogay, togbong, sagnib. 
Añagaza. = Cati. 
Añal. =- V. Anualmente. 
Añalejo. = Tuígan , isípan, ilisfpan. 
Añascar. = Pagtígom lígom , maghínay hínay , sa iná- 

nam ánam. 
Añejarse algo. = Lihing, laon, daan. 
Añejo. = ídem. 
Añicos. = Tinábas. 
Añil. = Tagom. 
Año. = Túig. * Pasado. = Ang usáng túig, túig nga 

miági, túig nga guisóndan niíni. * Que viene. =? 

Túig nga omalábot, túig nga raosónod nilni. 
Añudar. = V. Anudar. 

AP 

Apacentar. = Pagpacáon sa mga mananáp , pagdángot, 

pagcúmpay. 
Apacirle. = Manáya naya , láuo sa maáyong boot. 
Apaciguar. = Pagdáit , paghúsay sa mga cabobót-on nga 

nanagsigbfnquil bfnquil. 
Apadrinar. = Pagsónod sa mga caláslon : pagcódcod, 

pagcógos sa mga boñágan con firmaban. *" Laban» 

tabang. 
Apagador. = Ipalálong. 
Apagar, apagarse. = Palong, sobo, salíbo. 
Apalabrar. «= Pagsáad sa pagbóhat sa bisan ousa, pag- 

pólong, pagsábot. 
Apalancar. = Liguat , bangíl. 
Apalear. =BonaT, paglatós, paglámbos. 
Apandillar. = Pagtígom sa m^a tauo , pagmándo. 
Apantanar. = Pagpóno sa tobig, pagdánao sa yota. 
Apañar. = Coba , cobot, capot, capiot. 
Apañuscar. «= Domit, lom-it, lomi. 
Aparador. »» Paradol, sangatán, alsáhan. 
Aparar. = Salod. 
Aparato. == Catilingban sa mga quinahánglan sa pag- 

búhat sa bisan onsa. 
Aparear. = Topad, topong. timbaug, tobag. 
Aparecer, aparecerse. == Tongha, tohao, quita. 
Aparejar, preparar. = Andam , tagáaa. 
Aparejo, preparación. =- PíigcaándaHi , pagcalagána. 

* Cordel para pescar. == TalóiUon. 



Digitized by 



Google 



42 AP 

ApAKE^TAfi le que no h^y. =» Pagaalincápao, pagmáo máo. 
Apartadijo. = Tapoc nga diótay n|a quinóha ug guibó- 

)«g sa tapoc ngadageó. 
Apartadizo en las casas. = Sibay. 
Apaktado. rs Ang nabólag sb ubán, bia(%cot, ang naga^ 

poyó balayó sa obán nga mga táuo. V. * Apartadijo. 

* Aog nagapahiUt. 

Apartar. = Bolag, pínig, haoa, idog, haon. 
Aparte, ==Sa luyó, piníg, sa dapiin, sa sogot. 
Apasionarse. — > Padáog sa ónsa ónsang búoa búna. 

* Sáquit, yogot, lisód, biiigalóoy. 

Apeausb. 3= Pagcaiiáog sa cabayo, sa oalabao con sa 
coche, losad.- 

Apechugar. = Tolod , doso, sangga. 

Apedrear. = Bono , bato. 

Apego. = Caibog, pagbóot, pagpalángga, pagbigógma. 

Apelar. = Pagpahór.orn, paghángyo, pagsáca, pagámpo, 
pagdái^gop sa dúgcong paüiiau, arón pagóad-on nía 
nng nahaónang sentencia coa pagbócom. 

Apblmazar. = Dasoc. 

Apeiudo. = Icadóhang ngálan, bansag, banságon. 

Apenas. =- Hapit, didiót da. 

Apéndice. = Dinógang, sinómpay. 

Apeo. = Otlánan , caotlánan sa dálan. 

Apercibir. =- Andam, tagána, pagpahabaló, pagsáyod, 
pagásoy. 

Apero. =- Catilíngban, cadaghánan sa mga capandáyau 
sa pagbóhat sa yola. 

Apersonarse. = Pagatóbang, pagtóngha, pagpaqufta. 

Apesadumbrarsb. = Sobó , saquit, lisód, min^ao. 

Apestar. =± Bahó, anghit. 

Apetecer. = Ibog, gogtna. 

Apetitoso. = Mafallm. 

Apiadar. = Poángod , calóoy hinóclog. 

Apilar. « Tapoc. * V. Amontonar, 

ApiRado. = Ang may dagoay sa pina , ang maingon sa 
pina. 

Apiñar. =Dool, sigpit. 

Apisonar. = Dasoc. 

Aplacar. = Paghínay hínay, pagálam álam, pagoáli, pag- 
sámbag, togpay." 

Aplacarse dolor ó enfermedad, = Lonay, hompay, hinay 
hínay, arang árang. 

Aplanar. « V. Allanar. 

Aplanchado. = Inotáo. 

Aplanchar. »=« Oláo. 

Aplastar, aplastarse. =Lompag, torapag, pigsang, pigsa, 
gobá, holog, pocan, pugday. 

Aplauso. = Pagdt^yeg, pagcadáyeg. 

Aplayar, salir el rio de madre. = Baba, bon-og. 

Aplazar. = Pagbálod pagpalígom, taoag, sabot, pag- 
tagád. 

Aplicar, arrimar una cosa á otra. = Tonf ód. * Un ta- 
baco para encender otro. = Dongca , sobong. * Fue- 
go. = Sognib, silab, daob, dabdab. 

Aplicarse , aprender. = Cogí , singcámot. 

Aplomar, oprimir con el mucho peso. = Daog. * Nive- 
lar. = Tontón. 

Aplomarse, derribarse algo. * V. Aplastar, aplastarse. 

* Laglag. 

Apocar, disminuir. =? Coha, copos, hinóbig. 
Apodar. = Pagdángga. 
Apodo. = Dangga. 
Apoullar. — Cotcot, anay. 
Apomazar. » Hinlo, quias. 
Aporrear. =c Bonal, palo, docdoc, bonol. 
Aportar. — Pagpóndo, donggo, abot, laoig. 
Aportillar. = Locab, longcab. 
ApofRNTAR. = Pagpasáca, pagdáoat sa balay, pagíógot 
•ug halapítan. 



AP 

Aposento. = Sol M, sonogán, calanghólp, booot. 

Apostar. « Paspósta , tahan, topo. 

Apostasía. = Pagbia sa Pagtóo, sa pagoaeristianos. 

Apostema. = Hobág , nangnang. 

Apóstol. = Tinóüraa ni Jesucristo. 

Apostolado. == Pagtúman sa pagcatinón-an ni Jesucristo, 
catilíngban sa raar^a tinón-an ni Jesucristo. 

Apostólico. = Ang mahatongód sa manga Apóstoles. 

Apoyar, favorecer, patrocinar. =» Tabang, labao, saca!. 
* La barba en el pecho, ó la cabeza sobre el codo. « 
Doc6, sampilíng. 

Apoto. =^ Tinindógaa , honángan , lingcodánan , oda- 
dáyan, sandígan. 

Apreciarle. == Hiiigogmáon, tacos nga hi^ogmáOQ. 

Apreciar, poner precio. — Pagbili, pagbiiigat. * Esli- 
mar. — Gogma, palpngga, boot. 

Aprecio, tasa, valor de a^o. = Bili. * Estinasuíion. = 
maáyong boot, binángop, pagmahdl. 

Aprehender, coger, prender. = Coba , dacop, gonit, 
cobót» capot. 

Aprehensor. = Mananácop. 

Apremur. s= Logos, pogos. * Hogqt, baat» bocot, hícot* 

Aprender. = Toon, basbas. 

Aprendiz. s:c Ang nagatóon, tÍQ&Q-aa, basbáson. 

Aprensar. =iPigos, pogós, ipit, pa|[bádyet. 

Aprksisivo. =sMatahápon, mahadlócoD. 

Apresador. = V. Api^ehen^or. 

Apresar. = Paac, tanfag, dagit. * Coba, bangga. 

Aprestar. =»Andam, tagána. 

Apresto. = Pagca tagána , pagcaándam. 

Apresuradamente. =3 Sa madali , sa malégmit , . sa m- 
dágmit, sa maaócag. 

Apresurar, dar ó darse prisa. =»PaU, sooag, lagoút 
dagmit, dalícyat, daclt^s, dosol. 

Apretadera. ==<= Bagóos, bisan pnsa n|a igabáat» iga- 
tacgos, icahógot, icahícot. 

Apretado. = Hicaóon, daginotao. * Táuo nga taláo^n, n^a 
may cahádloc, sa diótay nga casing casiog. Ang 
nahamóiang sa dágcong calisdánan, ang guídpl{j^fl 
sa saquét, ang guidólman sa cagóol. 

Apretador. = V. Apretadera. 

Apretadura. « Y. Apretón, 

Apretar. = Hoot, baiícQg, baclag. hogot» lagpít, lopít, 
ipit, labag, gamat, omól, dasoc, gosmo, gomoc, 
amban. * C» n las manos4,«= Dopft, gomo. * Coa 
manos ó pies. .= Yocyoc. * Lo q\i% se teje, coü «I 
peine. =» Sodó sodó. * Cañizo ú otrji cosa seme- 
jante, estera que se hace, &c. r^ Spiusan. * El cuerpo 
con laja, cinta, &c. = Poyot, bogeos, bogeos. *D¡ea- 
tes, rechinarlos. = Lagot. 

Apretón. == Ang pagcadásoo, pagcasígpit, ppgcahagóot 
sa dagháuan nga mga tauo. 

Aprieto. = ídem. 

Aprisa. = V. Apresurar. * Cascas, tuUn. . 

Apriscar. » Abog, isolód sa bilanggóan ang mél 
mananáp, isolód sa alad. 

Aprisco. = Toril, alad, pagasódlan sa. npga mananáp. 

Aprisionar. 3= Bilánggo , isolód sa presóhau, pagpresOí 
pandog , pandong. 

Aproar. = Pagpólos, pagatóbang ang dolong sa s^c** 
yán sa luyó ug sa luyó, dolong, tomod. 

Aprobación, = Pagcaángdo, pagcatángdo, pagcabóol.. 

Aprobar. = Pagpacaáyo, angdo, ando, tangdo, boa). 

Aprontar. = Andam , tagána , pagbátag sa oaláy lánga% 
sa madali. 

Apropiar , apropiarse. = Angcon , coha , áco. * Pagor 
tang sa tágsa tágsa sa caogallngon nga bolotánl^í» 

Aprovechar. « PagpMos, sílbi, baágom. 

Aproximar. = Dool , topad, hapit, dapat. 

Aptitud. = Ang quiuaüdman sa bisan ónsang bobohátoo. 



Digitized by 



i^oogle 



AR 

Apto. "^Ang rnaálam, ang mabibaló, quinaadoiánon, 

noan^ialáman , batid. 
Apuesta. = Posta , topo. 
Apuntado, s Ang may tomóy« con tonoc. 
Apuntar. = Todlo, toon, atóbang, solong, tomod. 
ApiíSíear. = Sombag, soldó, suntoc, pacog. 
Apuñetear. » ídem. 

Apuntalar. = Toco , sangga, salagiinting , sulay. 
Apurar. = Olay. * PagquisáyoÜ, pagquiásoy , sosi. * A 

uno. í= Pag tuyo, pagpasocó, pagsóod sóod, pag- 

sólog sólog. 
Apuro. «Pagcaualá. *Cayógot, calisód, cagóol. 



AQ 



Aquejar. = Yogot, gool, lisód. * Agda, sambag. * Lo- 

gos, pogos. 
Aquel, aquella, aquello. = Canú, cadto, cadtot, quito, 

quitot. 
Aquerencurse , tomarse afecto. =Boot, gogma, pagpa- 

lángga. 
Aqueste, aquesta, aquesto. «» Quiñi. 
Aquí. = Dinhi, didi, anhi. 
Aquiescencia. «sPagóyon, pagángay, pagbóot, angdo, 

tangdo. 
Aquietar , sosegar. = Paepaádang, pagpaóndang. * Son- 

dag, tambag, pagpahílom. 
Aquilatar. = Paghding sa pagcamahAl sa boláoan. ♦Pag- 

sosi sa camatoódan, sa matúod. 
A(iuiLON. = Hán^in nga guican sa amihánan. 
Aquillado. » Ang may dagoay sa quilla, ang maio^on 

sa oaáyan. 

AR 

Ara. r=: Batong ara, altar nga pagahalálan sa manfa 

pagbálad, bato nga pagabotán^an sa calis ug sa 

bestia sa pagmisa sa manga Padre. 
Arada. » Manga yota n^a guiradóban , nga guiagfan 

sa daro. 
Arado. = Daro, capandáyan sa pagdáro ipa yota. 
Arador. ::= Ang magadáro. * Darol , mananáp nga diótay 

oyámat, cágao. * Dadóhan. 
Arancel. ^ Tolománon sa mga pagbili sa ngatanán 

Dga íbalaligya, ug sa mga deredios nga ipangáyo. 
Arandela. == Piíiggan nga ibótang sa iíálom sa manga 

candelero nga sanggáan sa ágeu ug sa talo nga 

natólo, sángga. * Bitay bitay nga salamía con sa tom- 

bága ba, n^a ibitay sa manga Singbabán ug sa manga 

solód. * Pina nga guinalibótan sa mga sahá. 
Araña. =>=: Laoa laoa, banayáo, damang. * % Arandela. 

desde bitay bitay. 
Arañar. = Gomit, quias, coseos, camas, camlas, caldis, 

galas, cascas. 
Arar. = Pagdáro. 
Arditbari AMENTÉ. = Pagbóot nga caogalíngon, pagtómo- 

tomo. 
Arbitrio. = ídem. 
Arbitro. -= Ang magabóot nga sia usa da sa dili pagase- 

gúon sa láin. 
Árbol. == Cahoy. * De embarcación. = Taládoc, toládoc. 
Arbolado. = Gacahóyan, cagolángan, cadaghánan sa mga 

eahoy, sotóp, buquid. 
Arboladura. «* Ngatanán nga mga taládoc sa mga sa- 

cayán. 
Arbolar. = Pagláod ca mga taládoc sa mga sacayán. 

♦Tindog, bangon. 
Arbolario. = Tauoog boang boang , sa magáan ug bóot. 
Arbolazo, = Cahoy nga dagcóan. 



AR n 

Arbolgico, lio, to. » Cahoy oga diótay. 

Arboleda. = V. Arbolado. 

Arbolista. = Ang magabántay, magabátoa ug magabópot 

sa mga cahoy. 
Arbollón. =^ Ang guibaháan aa tobíg, sandayóng. 
Arbóreo. 3= Ang nahatongód sa mga cahoy. 
Arbusto. == Tanóm nga maingoa sa eáhoy, cáhoy nga 

diótay caáyo. 
Arca. = Cabau , panonódlati sabisti, ug sa bisan onsa. 
Arcabucear. = Paglóthang. 
Arcada. = Lood sa guinháoa, doyá doyá. 
Arcaduz. «= Sandayóng. 

Arcángel. » Ángeles nga pagasogóon sa Dios. 
Arcano. » Tinágo sa húua huna, ang dili matóquib, 

pagbóot nga diosnoh. 
Xrco. — Bosog. * Iris. = Balangao. * De cuba, &c, » 

Piquit. 
Archipiélago. = Dagat nga himotángan sa daghánan nga 

mga polo. 
Archivar. ;= Pagtipig ug pagbáton sa mga solat nga 

mahál ug mga camatoódan nga adang maquinaháng- 

lan sa oláhing ¿dlao. 
Archivo. = Lugar nga pagatipígan sa mga sulat ug mga 

camatoódan. 
Ardentía. »= Siga nga guican sa pagsigdámag dámag 

sa mgá bálod sa dá^at. 
Arder. = Siga, silab, dabdab, daob. . 
Ardero. = Ayam, ido. 
Ardid. = Laíáng, húna húna nga halálom sa pag- 

tóman sa cabobót-on. 
Ardido, palay, trigo, &c., recalentado. =Boto,baháy. 
Ardiente. = Ang másíga. * Ang magabóbat sa bisan ónsá 

sa masingcámot, sa madalí, sa minatúod, sa maini, 

nga húna húna ug cásing cásing. 
Ardilla. = Mananáp ngia diótay nga malágsic caáyot 

ug tiglógso oyámot. 
Ardor. « Caínit, dagáang, alangáan, alingü, alingása. 
Ardoroso. = Ang mafnit oyámot. 
Arduamente. = Pagcalisód, sa macóli caáyo, sa masíoat. 
Arduo. = Malisód, macóli. 
Área. = Ang lugar nga guibotángan, ug guitiadógan 

sa man^a balay. 
Arel. = Nigo nga dagcó. 
Arena. = Balas, oabalásan. 

Arenal. = Cabalásan, balas, baybay, baybáyoo, bacías. 
Arenga. =:Pagoáli, pagsámbag, pagtámbag. 
Arengar. = ídem. 
Arenilla. » Marraja nga ibútang sa manga sólat arón 

mámala ang tinta. 
Arenisco. » Yota nga balásan, nga may daghan nga 

balas. 
Arenoso. = Ang sináctan isa daghan nga balas. 
Arenque. = Isda. 
Arestín. «= Saquét nga guibáli sa manga cabayo sa 

íiang manga téel ug hadóol sa coco* 
Arfar. = Toaog, tóoang tóoang, quiling quiling, toas, 

toóas, tóoad toóad, toad. 
Argadillo. *= Badbadán , balbalán. 
Argamasa. -« Lichara, lisada. 

Argamasar. = Pagsacót sa balas ug sa ápog sa túbig. 
Argolla. = Baclao , bacólong, singsing, galoug. 
Argüir. = Sodya soáy, lalis, indig. 
Argumentación. = Pagcaíndig, págcalális, pagcaaódya, 

pagcasoáy. 
Argumento. «= ídem. 
Aridez. = Pagcamála sa yota. 
Árido. = Yota n^a mámala. * Bisan ónsa nga ualáy 

duga. ^ Pagsogilon, sólti nga oaiáy lamf , caangáyan. 
* Humáy, maís ug bisan óasa nga tatácson sa ba- 
quilan, sa gántang, &c., nga diU tobíg, vino, ¿kc. 

Digitized byLnOOQlC 



14 AR 

Arisco. = Bodong, ihaláson. 

Arista. = Songo. 

Aristoso. = Ang may songo con tonoc. 

Arma. «Hinganfban. 

Armada. == Gadaghánan sa mga táuo n^a nanagsacáy 

sa pagsócol sa man^a caáoay, ug bisan ngani ang 

nana^acát sa pagbólong sa mga caoatán , sa manga 

ihaláson ug mga lóog. 
Armadijo. = Lít-ag sa pagdácop sa mga lánggam ug 

ubán pang mga mananáp. 
Armadilla. = V. Armada. 
Armadillo. =: Mananáp. 
Armador. = Ang magaándam ug magapatigáyon sa nga- 

tanán nga mga quinahánglan ug casangcápan sa 

mga sacayán. 
Armadura. =: Catílfngban, cadaghánan sa mga hinga- 

niban. 
Armamento. = Ngatanán nga quinahánglan sa pagpangó- 

bat, sa pagáoay. 
Armar. =^ Pagsáncap sa mga hinganiban, pagángay, 

pagóyon, pagháncob. 
Armario. = Bolotángan sa mga panápton ug sa bisan 

ónsa. 
Armatoste. = Balátic , lit-ag. 
Armazón. = Ang cadaghánan sa mga bocóg sa láoas 

sa mananáp. 
Armella. = V. Argolla, 
Armería. = Balay nga pagabotángan sa nagacaláin láin 

nga mga hinganiban. 
Armero. == Ang nagabóhat sa mga hinganiban ug mga 

pusil. 
Armígero. » Ang mahagógma ug magadáia sa mga 

hinganiban. 
Armiño. = Mananáp. 
Armonía. -» Pagcaánfay, pa^cahlgála, 'pagcaábian, pag- 

caóyon. 
Armonioso. = Áng may pagcaángay, pagcamíngao, ma- 

mingao, angay. 
Armuelle. = Tanóm. 
Aro. = Arco. 

Aroma. = Bólac sa cáhoy nga guingálan aromo. 
Aromaticidad. = Pacahomól. 
Aromático. = Ang mahomót, cahomót. 
Aromatizar. = Pagpalina sa mahomót. 
Arpa. = Adpa. 

Arpar. = Pagtábas , pagbóhat sa mga linábas. 
Arpella. = Langgam. 

Arpeo. = Gao-it nga igagónit sa mga sacayán, igadácop. 
Arp(»í. = Salapáng, isi, sumbilíng. 
Arquear. = Bosog, loay, boyoc. 
Arquitecto. = Ang maáiam, ang mahibaló paggáma, 

paghímo, sa mga cabaláyan. 
Arquitectura. = Gaáiam , paghibaló sa pagbóhat sa mga 

cabaláyan. 
Arquitrabe. = Ang báhin dápit sa óbus sa mga cor- 
nisa, nga molingcod sa mga sapitel sa mga co- 
lumna , sa mga naligue. 
Arrabal. = Longsod nga diótay , barrio nga hadóol 

sa mga lóngsod nga dagcó, mga dáplin, cadaplí- 

nan sa mga calongsódan. 
Arrabalero. = Ang mopoyó sa mga daplin sa mga ca- 
longsódan. 
Arracada. ==- Ariyo , bitay bitay, aretes. 
Arracimarse = Pagbúlig. 
Arráez. = Gapitan , ang magahópot ug magabóot sa 

mga sacayán. 
Arraigadamente. = Sa pagcalfg-on , sa pagcagamót. 
Arraigar. = Pagamót, pagl(g-on. 
Arramblar. = Pagbílin sa balas sa lugar nga guibaháan. 
Arrancar. =« Ibot. ' Paglóa sa mga mahágcot nga laoay, 



ÁR 

coghad. * Gabot, gabnot> labni, gona, bonglay, laca. 
Arranque. ^=> Ang pagibot. * Pagcndali, pagcalágmit. 

* Pagcasocó , pagcaligólgot. 
Arrapiezo. = finabas, pedazo sa bisti nga dáan ug 

gísi nga nagabitay. 
Arrapo. = ídem. 
Arras. = Aras, ang salapf nga ihátag sa laláqui sa 

íang asáoa sa timáan.sa ílang pagcamiño. 
Arrasar. = Payas , goba, pocan. * V. Aplastar. 
Arrastrada. = Babáyeng dáutan , sa dáutan batásan, 

honay. 
Arrastrar. = Goyod, saog, dahíc, ganoy, oóay oóay, 

oay oay, sángiad, cayat, daddal, sahid, hisihis» tadal. 
Arrear. :=^ Pagbónaí, pagágda sa mga mananáp adóa 

managlacát sila. 
Arrebañar. = Hipos, hodót, popho, daguinot. 
Arrebatado, precipitado. = Guipóngtan, nayac, gui- 

hanáycan. 
Arrebatamiento. = Pagcapongót, pagcahanáyac , pagca- 

oalá sa bóot, sa mga balatían, pagcasucó nga dagcó. 
Arrebatar. = Agao, oaoat, coba, cahas, taban, ticas. 
Arrebatiña. == Pagsigágao agao. 
Arrebol. = Alangáag. 
Arrebolar. = Pagalangáag sa mgapangánod, sa mga 

dág-om. 
Arrebollarse. = Paghólog, pagámbac sa haláas caáyo« 

sa mga capangpángan. 
Arrebujar. = Gomó, yocot, coso, gobot, comot, cornos. 
Arreciar. =^ Solog solog, dalog, dogang, bascog, samot, 
Arredrar. = Pagbólag , pagbáhin bahin , pagbálhin, 

pagsíbog. 
Arregazar. = Lolho, bocas, loslos, oalis, oas oas. 
Arboladamente. = Sa pagcahlpos, sa pagcahósay, sa 

pagcaángay, sa pagcaóyon, sa pagcasóhay. 
Arregudísimo. = Mahósay ^aáyo, mahípos oyámot, 

masóhay. 
Arreglar. = Hosay, hipos, angay, oyon, pagbótang ug 

raaáyo, sohay. 
Arrellanarse. = Paglingcod sa maáyo. 
Arremeter. = Damag, hamlag, damhag, tocios, dolod^ 

dasmag. 
Arrendador. = Magpaábang. 
Arrendamiento. =Pagábang, pagcaábang. 
Arrendar. = Abang. 
Arrendatario. = Omalábang. 
Arreo , atavio. = Dayan dáyan. 
Arrepentida. = Ang babáye nga mibásol ug nga naga- 

hinólsol sa íang mga dáotan bóhat, ug sa iang batásan 

nga mangfl-ad. 
Arrepentimiento. = Paghinólsol , pagbásol, pagtápat, 

pagsáquit. 
Arrepentirse. = Hisólsol, tapat sáquit, basol. 
Arrequesonarse. = Pagtibóoc sa gatas. 
Arrestado. = Táuo nga casing casingan , nga oláy tálao 

ug cahádloc. * Ang guipreso. 
Arrestar. = Pagpreso, pagbilánggo. 
Arresto. = Pagángcon sa mga bóhat nga malisód'ug 

macóli nga pagatománon, paghanáyac. 
Arrezafe. = Galibónan , yóta con lugar nga sagbótan 

caáyo, ug nga guitódcan sa mga sangá nga toncan. 
Arriar. = Paglólos, paghipos sa mga layág ug sa mga 

bandera sa mga sacayán. 
Arriba. = Sa ibabao, sa itáas. 
Arribada. = Pagábot, pagláoig, pagpondo, pagsibog 

sa mga sacayán, tongód sa pagcahodós sa há^ 

ngin con sa láin nga ningtóngdan. 
Arribar. = ídem: donggo, sorabálic, balic. 
Arriero. = Ang magbabalígya sa mga calongsódan, 

ug magadáia sa ibalalfgya nía nga binálsa sa mga ma- 
nanáp. 



Digitized by 



Google 



AR 

Aari£S6ado. « V. Arrestado. 

Arriesgar. = Pagbótang, pagpahamótang sa lugar nga 
catahápan, nfa may catáhap. 

Arrimadero. = Pagasandtgan, pagatongtóngan, pagasali- 
gan, sal-ígau. 

Arrimar, aritnarse. = Doól, idog, sal-ig, odáday, idag, 
sandig, said. 

Arrimarse á tierra el que navega. = Pagpílio, pag- 
sapigad, pagsaplígad, pagsáphíd. 

Arrimo. == Pagdóol, pagídog, pagídag, dalángpan, sog- 
cod, songcod. 

Arrinconar. = Pagsóoc. 

Arriscado. = V. Arrestado. 

Arriscar. = V. Arriesgar. 

Arrizar. = Paghlpos, paglólos ang usa ca báhin sa mga 
layág sa m^a sacayán, nga itagána sa pagcabodós 
sa üin^iñ. 

Aruobamiento. = Pagcaoalá sa boot ug sa mga balatían. 

Arrobarse. = Pagóla sa mga balatían ug sa bóot. 

Arrodblarse. = Paggámít sa taming, pagcallpod sa lacas 
sa taming. 

Arrodillar, arrodillarse. «= Lohod. 

Arrogación. = Pagcaángcon, pa^ánac anac. 

Arrogar. = Pagáncon sa dili la. 

Arrojadísimo. «=- V. Arrestado, 

Arrojadizo. « Ang masáyon isaUbáy, ibalibag. 

Arrojar. =» Salibáy, balíbag, togpo. * Algo ó arrojarse 
alguno de arriba á abajo. •» Ambac, layat. * Á 
alguno ó á cosa pesada de golpe. » Pogsac, posdac. 
* Hacia arriba. = Salibóogbong. 

Arrojo. = Pagcaoálay cahádloo, pagcaísog. 

Arrollar. =3 Liquit , locot, balimbin. * El viento.-» 
Anod, dagsa. 

Arromadizarse. = Pogslp-on. , 

Arromar, poner roma alguna cosa. = Dongpol, sompo, 
sangsang, dompol. 

Arropar. = Tabón , taclap, habol, bolócot, coob. 

Arropea. = Singsing nga póthao n¿a ibútang sa tiil sa 
mga preso. 

Arroscar. = V.' Arrollar. 

Arrostrar. == Socol, atóbang sa oálay catáhap catálao 
ug cahádioc, pagáoay nga inatobángay. 

Arroyada. = Oálog, sapa nga pagabaháan sa tóbig, 
balaháan. 

Arroyadero. = ídem. 

Arroyar. = Pagbahá sa tóbig. 

Arroyo. = Pagbahá sa tóbig, túbig nga nagabahá. 

Arroyüela. = Tanóm. 

Arroz. -= Bogas. * Cascara. = Tipas!. * Cocido, en- 
vuelto en hojas de plátano. = Bódbod, bolóbod, 
binódbod. * Fresco, tierno, machacado y tostado. = 
Pih'pig. • Negro. = Tapól. * Pegajoso. = Pillt. * Co- 
cido, morisqueta. =:: CdLü-on^ loto. 

Arrozal. = Homayán. 

Arrocero. = Ang magatanóm ug magabalígya sa hu- 
máy con sa bogas. 

Arruga. = Gonót, colod, yomyom, quibícob. 

Arrugar, arrugarse algo. = ídem. 

Arruinarse algo, arruinar. == Pocan, holog, goba, lom- 
pag, tompag, pigsang, pigsa, laglag, boacag, pog- 
day. 

Arrullar, arrullarse las palomas. = Agómod. *Á. ni- 
ños. = Boa, doyan, tabiog, oyog-, oyog oyog, hi-a. 

Arrumar. = Paghípos ug ínaáyo sa lólan sa mga sa- 
cayán. 

Arrumbar. == Pagbótang sa mga bótanff ug mga casang- 
cápan nga dáan, ug nga oaláy polos, sa lugar nga 
dili masámoc, pagsóoc, pagsócsoc, paghípos. 

Arsenal. = Lugar nga hadóol sa dágat, nga pagato- 
cólan ug pagabohátan sa mga sacayáa. 



AS 15 

Arte. = Cadaghánan sa mga tolománori nga sinélat'sá 
pagbóhat ug maáyo sa bisan onsa, ngatanán nga 
mga bóhat nga guican sa quinaádman , sa pagcaáiam 
sa táuo, laláng. 

Artejos de los dedos. = Bocó. 

Arteria. = Ogat nga pagaagian sa do^ó nga guican sa 
casing casing , ug nga magadála sa obán nga mga 
caogátan sa láoas. . . 

Arteria. = Laláng. 

Artero. = Ang maálam , malalángon. 

Artesa. = Pasóngan. 

Artesilla. = Pasóngan nga diótay. 

Artesón. = Pasóngan nga malíngin, nga pagahogásan 
sa mga pinggan. 

Artesonado. = Alcoba, lángit lángit sa mga balay, 
quísame. 

Articulación. =Popólan, loha loha. 

Artículo. = Bahin, bolos. * Camatoódan nga tacos 
pagatoóhan, tohóan, toloóhan sa atong Pagtóo. 

Artífice. = Maestro, magtotóon sa bisan ónsa nga 
quinaádman. 

Artificial. = Ngatanán nga nahímo guican sa quina- 
ádman sa táuo. 

ARtiFicio. = Laláng quinaádman. ' 

Artillería. = Pagbóhat ug paggámit sa mga lothang, 
ug ngatanán nga nahatongód sa mga lóthang , badü. 

Artista. = V. Artífice. 

Arzobispado. = Ang pagcabótang sa Arzobispo, ug ang 
yeta nga hingsácpan sa íang hahóm. 

Arzobispo. = Ang obispo nga ponóan ug labing gahó- 
man sa ubán nga mga Obispo sa tágsa ca provincia. 

Arzón. « kns mga tomóy con mga daplin sa atobángau 
ug sa licód sa mga siya sa mga cabayo. 

AS 

As. = Ang dáhon sa baraja nga sa pagfsip bali ug 

usa da. 
Asa. « Caláptan, galong galong, pacao. 
Asador. ==Taláp-an, tapánan. 
Asadura. = Tináe. 
Asaeteador. »» Ang magapaná. 
Asaetear. == Pagpaná. 
Asalariar. «= Pagsóhol, pagpamóo. 
Asaltar. «= Pagsáca sa linogsánay sa manája cota ug 
mga baluarte. * Pagtábo , pagsodll nga áüat , tagco- 
láhao, calit, salácay. 
Asalto. = ídem. 
Asamblea. « Catilfngban sa mga táuo sa pagpólong ug 

pagsábot sa bisan ónsa nga cacabildóhon. 
Asar en parrillas. = Pagtapá. * En rescoldo ó sobre 

las brasas. = Ihao, lambón, ganggang. 
Ascender. = Saca, cayab, angat. 
Ascendiente. = Guinicánan, guilipátan, tigúlang, gui- 
sóndan. "^ Gahóm sa usa ca tauo sa obán nga mga 
tauo, bináta. 
Ascensión. = Ang pagsacá, ang pagcayáb, pagsáca ni 

Jesucristo nga átong Guinóo sa Lángit. 
Ascenso. » Ang pagábot sa pagcabótang nga lábl ha- 

táas ng mahál sa pagcabótang nga dáan. 
Asco. = Paglóod sa guinháoa, higcon, sigcon. 
Ascua. = Baga, agfpo nga may caláyo, ang nasiga. 
Aseado , curioso. = Mabídbid, 
Asear. =» Pagdáyan dáyan , pagbídbid. 
Asechanza. = Pagcalímbong, pagcalaláng sa pagdáot sa- 

bisan cansa. 
Asegurar. = Palíg-on, pagtóco, pagbángil. * Dar algo 

por cierto. « Pagmatúod. 
Asehejar. =i= Pagíngon íngon, pagsáma, tondog, sobong. 

Digitized by LríOOQ IC 



46 



AS 



AsKNso. — Pagbóoí, pagóyon, paglángdo. 

AsEKTADERAí;. = Sampot, ilillQgcod. 

Asentadillas, (á) = Pagcabayo , paglíngcod 8a cabayo, 

ingon sa pagcabayo sa iiíga babáye. 
Asentado. = Boótan, mahináyoa, maógdang. 
Asentador. = Ang magapalíngcod ug magaángay sa 

mga bdtó sa pagbóhat sa mga cota. 
Asentar, asentarse. = Lingcod, losbág, tongtong, taoi. 

* La mano para asegurar ó sostener algo. = Ta- 
pion, pogong, sagaug. * Algo sobre tajo, &c., 
para cortarlo. = Daitol. * Afirmar, dar por cierto 
algún hecho. = Pagmatúod. 

Asentarse en cuclillas. =- Piongco, catin. * Aves en 
alguna parte. = Togdon, batog, holon, hogpa, taoi. 

* Heces. = Logdang, lalóg. * Algo , estar firme. « 
V. Asegurar. 

Asentir. =Pagángdo, pagtángdo, pagbóot pagóyon. 

Asentista. =- Omalábang, coime. 

Aseo. = Pagcabldbid, mabantáyon sa bísti. 

AsEftuiBLE. = Dalangáton, masáyon boháton, daugáton, 

Aserción. = Pagmatúod. 

Aserradero. = Galábsan, pagagábsan. 

Aserradizo. = Cohoy n^a galábson. 

Aserradura. i= Ang guiagian sa gábas, ang quináon 
sa gábas. 

Aserrar. = Paggábas 

Aserrín. =V. Acerrádura. 

Aserto. = V. Aserción. 

Asesar. •= Pagdángat sa pagcaboótao. 

Asesinar. = Pagpatáy, pagbonó. 

Asesinato. = Pagcabonó. 

Asesino. = Mamomonó. 

Asesor. = Somalámbag ang mosámbag, motámbag. 

Asesorarse. = Paquigsámbag , pagpaquigtámbag. 

Asestar. =Pafftóon, pagpuiUa. * Pagtúyo sa pagdáot. 

Aseverar. -= V. Asentar, afirmar, i[c. 

Asfixiado. = Hingpót-an. 

Asfixiarse. «« Poot. 

Asf. = Ingon niána, ingon niini, malngon. 

Asidero. = V. Asa. 

AsíüUAMENTE.=Sa pagcacanónay, sa pagcasóbsob, pagca- 
sócot. 

AslDuo. = Canónay, masóbsob, masócot. 

Asiento. = Lingcodánan , lantáoan: holocmánan, hoc- 
mánan: ang guibotángan sa manga cabaláyan , mga 
caboquilan ug ngatanán nga nahamótang sa caii- 
bótan: lalóg, calalógan sa tobig, vino, soca, &c. 
* De remadores. = Haót. 

Asignar, señalar. = Todlo , timáan. 

Asilo. =Dalángpan, catagóan, cahóbngan. 

Asimilar. » Ingon, maingon, topóng, sama. 

Asimismo. == Ingon man, maingon. 

Asimplado. =Hongog, bongog, colidó, miné. 

Asir, tomar, coger. = Cona, cobot, capot, capiot, 

coyót, sigmít. * Con los dientes. = Ongot , ta- 

nga^, sigmít. * Con las puntas de los dedos. = 

Puídot, bigquing, camlot, gonit. * Detener. = Haoid, 

tadal. * Prender. = Dacop , gonit. * De los pies. =■ 

Tocio, bating. * De los brazos. = Socob, gacos , tadal. 

Asirse sarmientos, enredaderas, &c., á alguna parte. = 

Sangbod, bol(')bod, cabod. * Muchos de alguna cosa. = 

Tambáyao, tambáyong. 

Asistencia. = Pagcatábang, pagcaalima, pagcaatóbang. 

Asistente. = Ang nagaatóbag, ang nagatábang, ang na- 

gaallma. 
Asistir. = Tabang, alima, atóbang. 
Asma. = Hobac, cotas , bodlay , cogtás. 
Asmático. = Hobácon, cogtasán. 
Asociación. =Pagcaobán, pagcadápig. 
Asociar, asociarse. « Obán, dapig, higála, ábian. 



AT 

Asolanar. = Pagdáot sa ha&gin so mga taiióm ngssi 

mga cahoy. 
Asolar. = V. arruinarse algo, arruinar. 
Asolear. = Pagpaádlao , pagbólad, pagcálcag. 
Asomar, asomarse. = Tambo , dóngao, tamod « tacboy, 

acbó, gabog, gaoa, loag, tonga. 
AsoMRRAR. = Palándong, pagháon, pagháoon. * Pag- 
pahádloc, pagpalisáng, pa^pacólba , hadloc, lisáng, 
colba, tíngala, cogmat, pogoat, docla. 
Asomo . = Timáan , catáhap . 
Asonada. = Pagcahlsa, pagcagópot. 
Asonancia. =Pagcaángay, pagcaóyoo. 
Asonar. = Angay, oyon. 
Asordar. = Pagbóngol, pagpabóngol. 
ASPA. = Barbalán. 
Aspador. = ídem. 

Aspar. = Pagbádbad, pagbódbod, salic. 
Aspaviento. = Pagcahádloc, pagcalisáng, ptgcacóUMt 

pagcatingála , pagcacógmat. 
Aspecto. = Nauong , pagcaatóbang, pagcatíndog. 
Aspereza. = Pagcasáplod , pa^caháit. 
Asperges. = Pagsáblig sa tobig nga bendita. 
Áspero al paladar. = Saplod , apiod, tolas, SRgóph^ 
sagopála, salapsap. * Al tacto. = Gasang, bangts,ta* 
his, sapnot, hait. * Genio. =:= Mafsog , inggit. 
Aspersión. = Pagsáblig, pagcasáblig. 
Áspid. » Saoá nga malála. 
Aspiración. = Pagcaguinháoa. 
Aspirar. = Pagginháoa. 
Asquerosidad. = Pncahógao, faogao nga macalóod, mi- 

gapalóod sa ginháoa. 
AsQLBRosisiMo. == Mahógao , hogáoan oyámot. 
AsQüEORSo. = V. Asquerosidad. 
Asta de animal. = Songay. * De lanza, &c. =Tog- 

dánan, ol<^ngan. 
.4sTiL de azadón, hacha, azuela, 8rc. = Patee, polóan. 
Astilla. =s Sinápsap, dináldag. 
AsTRiLLEJos. = Balátic. 
AstkologIa. «=^ Quinaádman nga nahatongód sa mga bi- 

tóon, sa ádlao ug sa bolán. 
Astrólogo. ^= Ang may quinaádman nga nahatO0¿'ód 

sa mga bitóon. 
Astucia. = Pagcalaláng, limbong. 
Asunción. ¿= Ang pagsáca cang Maria nga santos uyamot, 

nga Guineo ta , sa Langit. 
Asunto. = Tuyo. 
Asustar, asustarse. =? Lisáng, hadloc, colba, cogmat. 

AT 

Atabal. = Tambol , himbal. 

Atacador. = Ang magadásoc, ang idalásoc. 

Atacar. = Pagtácgos sa calsones ug sa mga saya. 

* Pagsolód sa taco ug bala sa mga pusil ug m^ 

lothnng ug pagdásoc. 
Atadero. = Bisan ónsa nga igatácgos, icabáat, gan§ol. 
Atadijo. = Bináat nga diótay sa d(ü maáyo nga pagca- 

báat. 
Atado. « Ang táuo bodong, nga oaláy silbi sa bisan 

ónsa, bantal. 
Atajar. = Pagláctor, abong, bacay, hab-on. 
Atalaya. = Ilíhan, lantáoan, bantayán. ^ 

Atalayador. = Bantay, ang nagabántay. 
Atalayar. = Pagbántay, pagsólong ug maáyo, 

ling, pngtimáan. 
Ataque. = Pagdámag, pagpangóbat, pagáoay. 
At.vr. s== Baat, tacgos, hogot, higot, hocot, 

langáquit, gaid, gacod, gacot, goos, posod,^ 

bogeos, botoc, baclid, bín^-oit, goom, gangót, ' 

gabay, taquin, tagic, habac, tacboy. 

Digitized by LnOOQ IC 



AT 

Ataracea! = Pagcasinámbag sa nagacaláin lain n|a 

mga cahoy, sa m^a salog, sa manga lamesa, &c. 
Atarantado. = Ang guipáac sa mananap nga guingálan 

tarántula. * Ang malíhog caáyo; ang díli mapoyo, 

ang díli mahámotang: ang nahadloc, nalisáng, na- 

cogmat, ang cólidó, miné, culang cúlang. 
Atarazar. t= Pagpáac. 
Atarear. ==Pagtil(ya, pagtilia, pagtódlo sa pagabohá- 

ton sa tágsa tagsa, pagbóhat sa canónay, sa oalay 

hónong ug langa n. 
Atarugar. == Pagpasóc. 
Atasajar. = Pagtapá. pagtasáhos. 
ATAscADERe. ■= Lugar nga guigoótan, masfgpit, guisa* 

mocan. * Lonangan calonángan, caíanángan. 
Atascar. =Paírsolót, pagsámoc, pagólang, paglónáng, 

talíbhó, talíbhog, goot. 
Ataúd. ==? Longon. 

Ataviar. == Pagdáyan dayán, paghías. 
Atavio. = Pagcaángay sa pagbísti sa táuo, pagcabídbid. 
Atediar. == Pagsámoc, pagsocó. pagalin^ása. 
Ateísta. == Ang díli motóo nga may Dios. 
Atemperar. = Pagán^ay, pagóyon. 
Atenacear. ==Pagsípit, pa^cómpít, pagquímpit. 
Atención. = Pagbáti, paghimáti, pagpatalínghog , pag- 

dóngog. 
Atender. ^Bati, dongog, tallnghog. 
Atentamente. =V. Atención. 

Atentar. = Pagtúyo sa pagpacasála. * Hicap, cobíl. 
Atento. = Táuo nga maábi abíhon , ang nagapatalíng- 

hog) ang nagamátngon. 
Atenuar. = Pagdíot. 
Aterirse de frió. ^= Pagtógnao- 
Aterrarse. = Pagdóol sa mga sacayán sa yota, sa pílio^ 

sa baybáyon. * Lisáng, cogmat, hadloc. 
Atesorar, *= Pagtlpig sa salapí. 
Atestación- = Pagpamatúod sa mga testigos. 
Atestar. = Pono, dogang, dasoe. * Pagmatúod, 
Atestiguar. = Pagtúg-an , pagmatúod. 
Atetar. = Pagpasóso- 
Atezar. = Pagítom. 
Atiesar. = Hogot , gahi , Kg-on. 
Atibar. «=ToUo1, tóon, ígo, tagna. 
Atiplar. = Pagtágníng. 
Atisbar. =s Pagsólong ug maáyo, paghllíng, pagtímáan, 

paglMi.. 
Atizar fuego. = Sognod, gatong. * Llama ó luz. = Sogi. 

* Fomentar las pasiones. = Solog sólog , Sogyot, 

songlog. 
Atmósfera. = Ang hángin ngatanán ug mga dág-om 

nga nanaglibot sa calibótan. 
Atocinar. = Ang paglápa sa báboy ug pagasín. 
Atolondrado. = V. Atarantado, 
Atolondrar. =^ Pagláin sa húna húna sa táuo , pagtí- 

ngála ug dageó. 
Atolladero. «= Lonáng calonángan , cayanángan , la- 

pócan. 
Atollar. =Pasolód sa cayanángan, sa lonangan, lobón, 

lobóng. 
Átomo. = Bisan ónsa ónsa nga diótay caáyo, mga dolo- 

dagámi, mga sapóc sapóc nga magá^may caáyo, 

nga maquita usáhay nga nanaglibói libót sa mga 

casilao sa ádlao. 
ATóNiTa.=«Ang natingála, angguicabódcan sa húna húna. 
Atontadamente. = Sa pagcabinóang, sa pagcahóngog. 
Atontar. = V. Atolondrar. 
Atorarse. = V. Atascarse, 
Atormentadamente. = Sa dagcong pagpasáquet, pagca- 

y.'got, pagcalisód, pagcagóol. 
Atormentador. = Ang nagapasáquet, ang nagapayógot, 

ang nagapalisód. 



Aü 17 

Atormentar. = Sáquet, yogot, labag, ipit. 

Atortolar. = V. Atolondrar. 

Atortorar. = Labag, ipit, toltol. 

Atosigar. = Hiló, Tanag, tobli, toba. 

Atrarancar. =Pagdalí. 

Atracadero. = Pagatomólan , pagadoólan , pagapilióan 

sa mga sacayán. 
Atracar. =» Pagdóol sa mga sacayán sa yota. * Pagcáón 

ug paglnoni sa guilabíhan, ug labi sa casadángan. 
Atraer chupando ó aspirando. =Soyop, sopsop, sa- 

lópsop. * Con halagos. = Alara alam , hinay hinay, 

boyoc. * Engañando. « Boyo, limbong, olo olo, so- 
log sólog, lomay. * Cabig, botad. 
Atragantarse. «= Toca, dolón, doloy, taláb-oc. 
Atraillar. — Tangcol , tocog. 
Atrancar. = Tocling, solay, tranca. 
Atrapar. = Pagdácop sa nagadalágan, sa naláguen, 

gonit, sacop. 
Atrás. = Sa oláhi, sa olíhí, sibog. 
Atrasar. =Dogay, oláhi, sonod. 
Atravesado. = Ang nabalábag. 
Atravesar tierra, monte, &c. = Tala, docao, bagtas, 

liquid. * Hacer travesía el que vá embarcado. = 

Tabóc. 
Atravesarse en la garganta, bocado ó espina. « Dolón, 

tonóc, doloy, taláb-oc. * Bebida. « Doloy, taláb-oc. 
Atreverse, i» Himo, cabás, tamas tamas. 
Atrevido. = (^asing castngan, mangangáhas, matamas 

tamas- 
Atribularse. =Yogot, sáquit, lísód. 
Atributo. c= Ngatanán nga mga caayóhan nga naha- 

tongód sa Dios^ * Ngatanán nga nahatongód sa bisan 

ónsa. 
Atrición. = Pagbásol, casáquet sa pagpacasála sa Dios, 

tongód sa cangil-ad sa máong sala ug sa cahád- 

lod sa mga casaquétan sa infierno , nga guiobánan 

sa mal(g-on nga pagsáad nga dili na moopód sa 

pagpacasála. 
Atril. = Bolotángan fia libro sa pagcasáyon sa pag- 

bása. 
Atrincherar. = Paglibót sa bisan ónsang lugar sa mga 

cota, pagsalípod sa mga cola, adón díli pagaon- 

sáon sa caáoay. 
Atrio. = Lugar sa atobángan sa manga Singbahán ug sa 

obán nga manga bahy, ilga guilibótan sa cotáng 

hamóbo. 
Atrocidad. = Pagcabángis. 
Atronado. = V. Atolondrado. 
Atronamiento. = Pagcabórong, pagcabóngog. 
Atropellar. = Tonób, gap-ca, gapac, danglag, damag. 
Atroz. = Bangis, daótan oyámot. * Dagcóan caáyo. 
Atrozmente. = Sa pagcabángis. * Sa guilabihan, sa pag- 

calácad na. 
Atufar. = Socó, sáquit, toyo, balaca, ligótgot. 
Atún. =- Isda, alangálan. 
Aturdimimiento. = V. Atronamknto. 
Aturiur. = V. Atolondrar. 
Atusar. = Paghinlo paghánglas, pagbóbho sa bohoc, 

paggónting, pagtopóng sa bohoc. 

AU 

Audacia. = Pagcaoláy cahádloc ug pagtáhod, pagcatáraas 
tamas. 

Audaz. = Ang oaláy cahádloc ug pagtáhod, mangangá- 
has, matámas tamas. 

Audiencia. = Pagpasáca sa manga ponóan sa ílang manga 
guinsacópan, adón managásoy us managpaháyag sa 
ílang manga quinahánglan. * Holocmánan, hocmánau, 
lugar nga pagahócman sa manga hócom. 

Digitized by VnQOQlC * 



18 AU 

Auditorio. = Cadaghánan sa man^a táuo nga naaagdo- 

ngog, namáti, ug nanapatalínghog. 
Augusto. = Ang silingbáhon ug talahódon tungód sa íang 

pagcahalángdon ug cahímtang. 
Aula. = Lugar nga pagatón-an sa manga táuo, escolahán. 
Aullar. «- Osig, ooang. 
Aumentar. = Tobo , daghan, dogang, dagcó. 
Aumento. =Pagcadághí\n, pagcatóbo, pagcadacó , pag- 

casópang. 
Aunarse. =- Ipon, paghi^sa, locop, sabot, oyon, sacót. 
Aun no. = Díli pa, oalá pa. 
Aunque. « Bisan pa, bisan, bisan ngáni. 
Aura. = Langgam. 
Aureola.' =• Porong pórong nga ibótang sa olo sa manga 

santos. 
Aurora. = Cabontágon, cabontágan, pagaalámandaman, 

pagcabóntag, pagcacaadláuon. 
Ausencia. -= Pagcaolá. 
Ausentarse. ™ Oalá , bolag, paháoa.. 
Ausente. = An^ toa sa balayó, ang naoalá, ang na- 

bóIag, nahálin, nabálhin. 
Auspicio. = Paganíto, pagdioáta. * Tabang, labang, da- 

lángpan. 
Austeridad. =• Pagpasáquit sa laoas, pagpógong sa ma- 
nga cailibgon, pagcatárong pagcataláid. 
Austero. = Maáslom, maádas sa baba. * Matárong, ma 

taláid, mapentenciáhon. * Maádao. 
Auténtica. = Camatoódan nga sinólat nga igamatúod sa 
manga reliquia sa manga santos. * Bátasan: hinóad 
sa manga sógo sá manga ponóan. 
Auto. = Pagbóot ug pagásoy sa hócom sa manga ca- 

polongánan, paghócom, pagsentencia. 
AuTOR.=Ang guinicánan sa bisan ónsang bóhat, tagbóhat. 
Autoridad. = Ponóan, magabóot, magbolóat, hocom. 

* Gahóm cagámhan. 
Autorizar. -= Paghátag sa gahóm, pagtógot. -* Pagpa- 
ámbong, paglig-on sa bisan ónsa nga capolongánan sa 
pagsentencia sa hocom, -* -PagUg-on sa manga ca- 
mutoódan sa firma sa jescribano sa longsod con ha- 
diánon. 
Auxiliar. = Tabang, laban , pagtábang sa hoi^as saca- 
matáyon. * Luyo luyo, ubán. 

AV 



Avadarse. = Pagcopós sa manga soba , nga masáyon 

pagalabángan. 
Avahar. = Paglnit sa bisan ónsa sa alisngao lámang 

sa tóbig. 
Avalar. = Paglinog. 

Avalentado. = Ang nanongód sa maísog, sa pagcalálaqui. 
Avalo. •« Pagcalinog. 
Avalorar. «= Pagbúlang sa büi sa bisan ojasa, pag- 

pabíli, pagbifigat. 
Avaluación. = Pagcablli, pagcablngat. 
Avalúo. «= ídem. 
Avance. = Pagcadámag, pagcadánglag , pagcadósmog, 

pagcadásmag. 
Avante. — Pagdáyon , pagpjdáyon. 
Avanzada. = Ang tapoc sa pila ca soldados nga naga- 

bálag sa cadaghánan, ug nagaóna, arón masáyod 

sila ug maáyo sa pagcabótang ug sa mga paglihoc 

ug manga bóhat sa ílang manga caáoay. 
Avanzar. Pagágui, pagdáyon sa onáhan. * Pagdósmog, 

pagdámag. 
Avaricia. = Pagcahícao, pagdagínot nga labí sa casadá- 

ngan, cahícao, pagcacáguis. 
Avariciosamente. == Sa pagcahícao , sa dagcong cahícao, 

sa dagcong pogcadaguinot. 



AV 

Avaricioso. ^ Hicaoán , daginólan nga guilabihan , n|a 

lácad na, caguísan, sinacúan. 
Avariento. = ídem. 

Ave. =- Langgam. * De rapiña. = Manáguit. 

AvECHucHO. = Langgam nga malágsot ug dágoay nga 

oalá hibalóe ang ngalan nia. * Bisan quínsang táuo 

nga talaraáyon tongód sa iang dágoay, con sa fang 

batásan. 

AvEciNDAMiENTo. = Aug pagpoyó sa usa ca lóngsod , pag- 

sólat sa manga táuo sa padrón, pagcaraolópio. 
Avecindar. == Pagdáoat sa manga táuo arón mahímo 

sila ug sacop sa lóngsod, pagsácop. 
Avejentado.= Ang bata pa, ápan maíngon na sa tigúlang. 
Avejentar. -= Pagtigúlang guícan lamang sa saquít, 
sa manga calisód ug mga cayógot , labon nga df li pa 
tigúlang ang hingtúngdan. 
Avejigar. = Boto, botoy, bonol, labtog, libótoy, libótog. 
Avellana. = Bonga m España , diótay ug malalím caayo, 

maingon ingon sa bunga sa saguísi. 
Avellanar. = Lugar ngá guitódcan ug guitobóan sa mga 

cáhoy nga tagbónga sa avellanas. 

Ave MARÍA. = Pagámpo nga guigáraa sa mga pólong nga 

guipamólong sa Arcángel san Gabriel sa pagtóngha 

ug pagábi ábi cang María Santísima, sa manga pólong 

-nga guilngon ni santa Isabel ug sa ubán nga guí- 

dógang sa santa Iglesia. 

Avenar. = Pagpabahá sa manga tobig nga nadáaao. 

Avenencia. = Pagsábot, pagúyon, pagángay, pagpólóng, 

pa^dápig. 
Avenida. = Bahá, lonóp, bon-og, lanab, langbas. 
Avenir. = Avenencia, 

Aventador. = Ang nagapálid sa homáy. * Paypay, apáyod. 
Aventajado. = Ang nagalabáo, ang mahál uyámot, ang 

bilídhon caáyo, ang maníndot. 
Aventajar. = Labáo, labí, pagóna, sihá. 
Aventar. = Palid, paypay, apáyod, palis, lopad. * La- 

guen, dalágan. 
Aventar fuego, soplar para que arda. == Tayhop. * Olas, 

hasóhas. 
Aventura. — Paghitábo, pagsodíl. 
Aventurar. = Pagbóhat sa bisan ónsa sa catáhap, sadiü 
hingbalóan con maáyo ba cahá ang catapüsan coa 
díU"^ ba. ' 
Aveííturero. = Ang tigsódoy sódoy, ang nagalacát sa 
nnga calongsódan sa pagbolobalígya con sa táin tuyo, 
sa oaláy catongdánan ug quinahánglan. 
Avergonzar, avergonzarse. = Olao , pagóbos sa bóot. 
Averia. = Pagcadáot sa mga lólan sa mga sacayán ug 
- sa máong mga sacayán. 
Averiarse. = Pagdáot sa bisan ónsa, ug l&bi pa sa mga 

sacayán ug sa llang mga lólan. 
Averiguar. = Sosi, sayod, socna, sota, sodya. 
Averno. = Ang inpierno, infierno, espierno*. 
Aversión. = Pagcadíii angay, pagdomót. 
Avestruz. = Langgam nga dagcóan, may dohá ca tódlo 

sa íang tíil. 
Avetado. — Quinambáya, binarlísan. 
Avezar. =Pagpaánad, pagtan'd, pagtóon, pagtódlo. 
Aviar. = Pagándam, pagtagána sa bálon ug sa obán 

nga mga quinahfinglan sa dalan sa magalacát. 
Avidez. = Pagcahícao , caíbog nga labí sa casarángan. 

* Pagcahingáon. 
Ávido. = Hicáoan, maibógon, hingáon caáyo. . 
Aviejarse. = V. Avejentarse, 
Aviesamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcadíii máo. 
Avieso. = Baliquig, díli mahamótaiig sa catadóngan, sa 
tontón. * Dáutan , mangíl-ad, sa dáotan ug batásau ug 
gáoi, saláan. 
Avigorar. = Paghátag sa gahóm. *Pagágda, pagsán)bag. 
Avilantez. = V. Audacia. 



Digitized by 



i^oogle 



AV 

IviLL/^AR, avillanarse. ^ Pagtampálas, pagoalá sa pag- 

cádacóng táuo. 
IviNAGiuno. = Ang may gaoi nga maísog, ang díli 

maquigángay sa obán. 
íyixagiur, avinagrarse. =Aslom, quisoih. 
Avío. = Pagcaándatn, paglagána, balón. 
Atisado. = Batir, boótan. 
Avisador. » Ang nagapahibaló , ang nagatáoag, ang 

nagabaláod , nagamantalá. 
Atisar. =» Pagpahibaló, asoy, sayod, sambag, tambag. 

* Con señas, tocando con el codo, &c. — Siquil, 

sico, cohil, cohit, cablit. 
Aviso. = Pagsáyod , paghibaló. * 

Avispa. == Lapínig. 
Avispado. » Batid, inadásíg, sa roatalinis n^ ' húna 

fauna. ^Matahápon, mabantáyoa, magtimaánon sa cao- 

galingon nga laoas. 
Avispar. = Pagbónal sa mga mananáp arón managlacát. 
Avispero. ^ Odian, balayan sa mga lapínig. 
Avispón. = Lapining nga docóay, boyog, ang magadácop 

ug magasóbad sa mga potiócan. 
Avistar. = Pagsólong , pagtán-ao, pagatóbang sa mga 

táuo sa pagpólong pólong nila ug pagsábot sa 

boboháton. 
Avituallar. = Paghátag sa mga quitiahánglan sa pag- 

cáon. 
AvivADAMENTB. -« Sa pagcadaH, sa pagcalágmit. 
Avivar. f== Dali , lagmit, dagmit, pagsingcámot. 
Avocar. = Pagcóha pagángeon sa ponóan nga dagcó 

ug labt sa capolon^ánan nga guihópot ug guibáíon 

sa obos nga hócom. 
Á vosotros, vosotras. = Canino. 
Avutarda. = Lan^gam sa España^ 

AX 

Axioma. =» Sangpotánan, casangpotánan. 

AY 

Avl = Agodóy, agó, agá , agí, alap. * De mi! .= Aláot 
acó! • De tí! = Aláot ca intáon! * De aquel, aquella! == 
Aláot sia ! * De aquellos , aquellas ! = Aláot síla ! 

Ayear. « Pagsóbsob sa mga pagagodóy, pagagó. 

Ayer. «= Cahápon , cagahápon , gahápon. 

Ayo. « Ang nagat¿on , nagatódlo ug nagabántay sa 
mga bata. 

Ayuda. = Tabang. 

Ayudador. = Ang nagatábang, tomalábang, tigtábaog. 

Ayudante. = ídem. 

Ayudar alternativamente. = Salíli, poli, sobli, ilis. * Con 
los remos cuando el viento es escaso y anda poco 
la embarcación á la vela. = Tabang, dalábay, ga* 
lábay, bolig, sogot. * Á alguno á pilar, &c. = Asod, 
bolig, aláyon , tabang. * Á cargar á otro. == Bacóit, 
dohol. 



AZ i9 

Ayunar. == Poása, aoot, hayat. 
Ayuno. = Pagpoása pagpógfcng sa pagcáORr 
Ayonoiib. == Landasán.* .• .. 

Ayuntador. » Tigsótnpay , tigdógtong, domotógang . 

AZ 

Azada. = Sarol. 
Azadón. — ídem. 
Azadonada. « Pagcále sa sadol. 
AzADONADOR. =: Tigcálo sa sadol, ang nagacále sa sadol. 
Azadonar. = Pagcále sa sadol. 
Azafata. » Babáyeng sologSong sa haring babáye, con 
sa asáoa sa hádi , nga nagadóhol cania sa mga visti 
ug mga hias nga ibisti nía , ug nagahipos opód 
niána sa nabócas con miílis na. 
Azafate. = Tagácan. 
Azafrán. = Dulao. 

Azafranado. = Ang may co\qt sa dolao. 
Azafranal. = Yota nga guitódcan , guitobóan con gui- 

támnan sa dolao. 
Azafranar. = Pagtína sa dolao. . 
Azahar. » Bolac sa cahoy sa sooá ug sa ocban. 
Azar. = Casáquit , calisód, cayógot, cabalisa. 
Ázimo. = Ang tinápay nga oaláy bínhi, levadura* 
Azogue.* -» Tombá^a nga maputi eaáyo ug mabóg-at 
uyámot, nga dili matibúoc, con díli íngon gui- 
hápon sa saiapí coa sa tíngga nga tinónao. 
Azor. =» Langgam nga manágit. 
Azorar, azorarse. «=> Lisáng, cogmat, hadloc^ colba. 
Azorero. = Ang obán sa €aoatán ug ang nagadála sa 

quináoat. 
Azorramiento. «» Pagcabóg-at, pagcabórong sa olo. 
Azorrarse. = Pagbáti sa cabóg-at ug cabódong sa olo. 
Azotado. = Ang saláan nga guihámpac sa cadaygánan. 
AzoTADOR. = Homalámpac , ang naeanámpac. 
Azotaina. = Ang castigo nga guidáoat sa táuo 5a pag- 

hámpac cania « 
Azotar. = Hampac, gaid. 

Azote. = Ang ihalámpac, ang igahámpac, ang tágsa 
ca pagbólog sa ihalámpac sa láoas sa táuo. * Ang 
gotom, ang gobat ang salot, ag ang ubán pang mga 
calisód n¿a guibáti sa mga táuo n¿a guican sa pag* 
bóot sa Dios. 
Azúcar. « Asúcal, sucal, tam-is calámay. 
AzjüCAR.u)o. = Ang may lamí sa asúcal. * Malómo ug 

matám-is nga táuo sa íang pagpamólong. 
Azucarar. « Paghilog sa asúoar. 
Azucena. = Asusena, calatsóse. 
Azuela. = Bincong, daldag. 
Azüfiie. = Azufre. 
Azul. = Azul. 

Azulejo. = Ladriyo, tesa nga nagacaláin láin ug color. 
Azumbre. = Talácsan sa viuo, suca, &c., gantang. 
Azuzar, incitar á los perros para que embistan. — 
Paghot, panghot. 



BA 

Baba. = Laoay , tilágac. 

Babada, hueso de la cadera. =^ Payod. 

Babador. = Panápton nga ibítay sa liog sa manga 

bátu con mangáon sila, aróu salólan sa ma- 

hólog. 



BA 

Babaza que arrojan los anímales espesa y pegajosa. = 

Laoay, tilágac. 
Babazoruo. = Bodong, boquldnon, sa oaláy caálam ug 

maáyoug pagatóbang. 
Babear. = Pagláoay, pagtilágac. 



Digitized by 



Google 



20 BA 

Babeo. = ídem. 

Babieca. ^ Boaog boang, hongog. 

Babor. = Luyo, dapit sa oála sa m^a sacayáii , con 

magtalíciod sa olía ug maga atóbang sa dólong. 
Babosa. =Mananáp sa España, diótaycaáyo, nga ma- 

galáoay sa canúnay. 
Baboso. = Ang táuo nga magaláoay caáyo. 
Bacalao. = Talaóngan, toad toad. * Ang táuo nga ma- 

níoang caáyo. 
Bacanales. = Manga piesta ug mga dula nga malágsot 

ug mangil-ad sa cánhing tiempo, sa pagtáhod sa 

m^ diotáhau sa ilang dios dios nga guinf ánlan 

ug Baco. 
Bacante. = Ang babáye nga ñagasacót sa raáong m|a 

dóla. 
Bacía. = Panhonáoan , honáoan. 
Bacín. = Pamos-óiian, vasong dageó sa yola con sa 

tombága nga calibángan. 
Báculo. = Cahoy, sogcod, songcod. 
Bache. = Bohó nga nahímo sa inga cadalánan tongód 

sa pagágui ug masóbsob sa mga coche ug manga. 

mananáp. 
Bachiller. = Ang táuo nga tígpólong caáyo sa oaláy 

hingtóngdan. 
Badajada. »= Ang pagtóctoc sa dila sa lingánay sa máong 

lingánay. 
Badajo. = Dila sa mga lingánay, ang péthao riga na- 

bítay sa talioála sa mga lingánay. 
Badana. = Panit sa carnero nga quinórfi. 
Bagaj¿. = Mananáp nga pangabalsáhaa. 
Bagazo. = Opa , apoya. 
Bahía. = Looc. 
Bailador. = Hinabáy, magsalayáo, somalayáo, :ang mg- 

sayáo. 
Bailar. «=• Sayáo , sabáy, pagguínampílang^ -sadsad, 

parang. 
Bailarín. = V. Bailador.. 
Baile. = V. Bailar, 

B.UA. = Pagnbos sa büi sa mga balígya , sabot. 
Bajamar. « Honás, honásan. * De Ja mañana, « Ta- 

linága. * De la tarde. = Taginhápon. 
Bajamente. ^ sa dagcong pagpaóbos, sa pagcangíl-ad, 

sa pagcalágsot. 
Bajar. = Naoe, canáog, consad. * La cabeza. = Yango, 

docó, tangdo. * Del monte. = Togbong, dolhog.* Al- 
guna cosa , boyar rio abajo. =«= Ilig. 
Bajel. = Bisan ónsang sacjtyána nga dagcó:, fragata, 

navio, bergantín, &c. 
Bajelero. = Taffía con arráez sa bisan ónsa ngá sa- ' 

cayán nga dagcó. 
Bajeza. = Buhat nga daótaii^ malágsot^ magfl-ad, bod- 

hfon, pagcabódhi. 
Bajo, lo que tiene poca altura. = Hamóbo. * De arena ó 

piedra. -= Hunksan, lacot, hamábao, pongtod, pasil. 
Bala. = Pon^lo , bala. 
Baladron. = Tabla n, raaandácon, liolábon. 
Balancear. = Quilas, üngga lingga, loangtoang, quioag 

quioag. 
Balandra. = Sacayán sa usa da ca taládoc. 
Balandrán. = Bistí nga halagpád ug hateas. 
Balanza. = Timbángan. * Ang tdgsa ca pínggan sa 

mga timbángan. 
Balar. = Tilí, honi, hala hala. 
Balaustre. = Cahoy nga hamóbo ug linálic, nga idíiyan 

dáyan sa mga balcón, sa mga corredor ug sa manga 

hagdanán. 
Balazo. = Pagcaigo sa bala nga gulcan sa posil con 

sa lothang. 
Balbuciente. = Ang díli.raacasángpot ug maáyo, yongit, 

tona tona. 



BA 

Balcón. =^ Sandígan nga cahoy con pothao nga ibótan^ 

sa atobángan sa mga talambóan, arón somándig 

ang motámbo, sa oaláy catáhap sa pagcahólog, 

hambóyan. 
Balconaje. = Ang pagcadághan sa mga balcón sa mga 

cabaláyan. 
Baldar. = Bacol , piáng, quihod, quíang, opog, qiii- 

may, pingcao. 
Balde. ^ Toong, timba, cabog, ihinóbig. 
Baldear. = Pa^óbo sa tobig , pagbalónas , paghógu 

sa mga cubierta con mga salog sa mga sacayán, 

ug sa lain lugar. 
Baldío. -» Yota nga oalá pagbohátan ug pagatámnan. 
Baldón. = Tampálas, polong nga icaóiao, daótan, ma- 

ngíl-ad. 
Baldonar. = Pagtampálas sa isigcatáuo« pagpamólong 

sa daótan. 
Baldosa. = Ladriyo nga pino ug lado. 
Balua. — Panonódlan nga pánit sa pagtipig sa maa|[a 

sólat ug sa bisan ónsa. 
Baluero. = Ang táuo nga nagadála dáia sa mga sólat. 
Balón. « Baát, banga sa manga raánggad n^a iba* 

lilfgya sa manga domolóong ug magbaílKgya. 

*Baat, bogeos sa papel. 
Balsa. =.Gáquit. * Danao, yptang tobígan. 
Balsamina. = Palia. 
Bálsamo. := Bálsamo , homót. 
Balsear. » PagtabÓQ sa mga soba sa gáquit. 
Balsero. = Ang nagahópot sa gáquit. 
Baluarte. == Bantayán, ilíhan, lantáoan. 
Ballena. = Ambohótan bonganslso. 
Ballenato. = ídem. 
Ballesta. = Bosog, boyog. 
Ballestear. = Ang paggámit sa bosog ug pagbóhí sa 

pana guican sa maong bosog. 
Bambolear, bambolearse. == Oyog, doog doog, dolay 

dolay, soyásoy, tandog» sóngloy. 
Banasta. = Bocág nga daffco ug haláoig. 
Banasto. ^ Bocág nga malíngin. 
Banca. = Sacayán nga guingálan ug bangca. * Lingco- 

diinan nga cáhoy maingon sa usá ca lamosa nga 

diótay. 
Banco. = Licodánan nga papan ug hátaas , nga ádan 

pagalíngeódan sa daghánan nga táuo, ang ubán 

may sandígan sa licód. * De arena. V. Bajo de 

erena ó piedra. 
Banda. = Bagcos nga ibalábag sa táuo nga nagabisti, 

guican sa abága nga too sa quílid nga dápit sa 

oála. * Dápit dinhi, dapit ngádto, dápit dídtot, &c. 

* Dapig, oaobán. 
Bandada. = Panón sa manga langgam. 
Bandeja. = Sangga , sanggáan sa mga vaso , ug sa 

bisan ónsa. 
Bandera. = Panápton nga nagacaláin láin ug color, 

nga itimáan sa mga Guinhadían nga hin^ngdaa 

sa sacayán, sa cola, sa bantayán, &c., nga gui- 

taólan ug guibitayán, bandela. 
Banderola. = Bandélang diótay. 
Bando. = Pagmantalá, pagbaláod. 
Bandolero. = Caoatán, tulísán, magsosógat sa manga 

cadalánan sa manga táuo nga nanagágui sa pag- 

pangáoat ug pagpatáy caníla. 
Bandullo. = Ang cadághanan sa mga tináe , tongo!. 
Bandurria. = Tolónggon maingon íngon sa sesta, sa 

guitara, nga pagcabliton, sa usá ca pluma. 
Banqueta. = Lingcodánan nga diótay nga guitaólan sa 

tolo ca tíil. 
Banquete. = Combida sa daghánan ug mahál nga man^a 

calán-on nga guinatambóngan sa dághan nga manga 

dinápil. 



Digitized by 



Google 



BA 

Biü«ADERo. » Tubígan nga pagalonknfan sa manga 

mananáp, lonángan, colonángan. 
Babador. = Ang nagapalígo sa láin. 
Bañar. = Ligo, digo. 

Bañero. == Ang. nagabáton sa manga caligóan. 
BaSil. = V. Bañadero. 
Bajista. = Aug ffluádto sa mga caligóan. 
BaSo. = Caligóan, digóan, pagahogásan sa manga bi- 

tíis ug niga tiil. * Ang azúcal nga guidíhog, gui- 

hilog sa matám-is. 
Babpisterio. =c Boñágan. 
Baque. = Hagbong. 
Baqueta. = Puthao con cahoy ba nga isolód sa posil 

ug sa mga lóthang, sa pagdásoc sa pólvora ug sa 

taco. * Castigo nga guidáoat sa manga soldados 

uga saláan , nga managágui águi sa tiloála sa duhá 

$a taláy sa ubán uga isigcasoldados níla , ug guihám- 

pac sfla sa licód nga hobó. 
Baquetazo. = Hagbong 
Baqueteado. = Ang naánad na sa m^a calisdánan , ug 

sa mga J>óiiat oga mabóg-at. 
Baraja* = Baraja , cadagbánaa sa mga dáhon i^a 

nagahímo sa baraja. 
Barajar. = Pagsacót sacót , pagsácsac sa mga dáhon 

sa baraja sa oalá pa ipáhat con ipaoghátag hátag 

sa nanagsogál. "" Pagdámag. 
BaraíNdaro. r:= Ang cadaghánaQ sa mga cáhoy nga 

iinálic sa mga bambóyan, sa mga corredor, sa 

mga talambóan, &c. 
Barandilla. = Hambóyau. * \, Balaustre. 
Barangay. = Balángay , sacayán. 
BAR.VTAR. = Pagcatagílis, pagcatagáilo. 
Baratero. = Ang mangáyo sa barato sa nanagsogál. 
Baratijas. = Manga tolotagídyot sa bisan ónsa nga 

oaláy bali. . . " 

Baratilio. = Ang cadagbánan sa mga molománggad 

u^ mga casangcápan nga daán ug sa diótay nga 

btlitiga ibalígya. 
Bmto. := Bisan ónsa nga ibaligya con guipálit sa 

diótay ug sa óbos nga bilí. * Ang masáyon pagadangá- 

ton * Ang salapl ñga ihátag sa nacadáog sa so^l sa 

mga táuo nga nanagsólong ug guibóot nía. 
Báratro. = Ang espierno, impierno. 
Barba, parte de la cara que está debajo de la boca.= 

Solaog. * Pelos que nacen en la cara. « Bongot. 

Barbada. =i Ang 4alicalá nga póthao nga ibótang sa 
' ilálom, sa obos, sa solang sa mga cabayo, ug 

isáb-it sa preño con sa bocado sa pagpogóng.ca- 

nila. * Isda. 
BÁRRvDo. = Bongóton. 
Barbaja. » Tanóm sa España. 
Barrar. =^ Pagsógor sa págtob5 sa bongót sa mgá 

laláqui. * Pagsógod sa mga gamót ^a mga^ tanóm. 
Bárbara (santa.) = Solódlan^ tipigánaa sa pólvora sa 

mga sacayán. 
Bárbar.\memte. == Sa pagcabángis. 
Barbaridad. = Cabángis, caísog nga dageó. * Bohat 

nga guíhanáycan sa oalá buná hunáon. 
Barbarie^ =:^Pagcabórong, pagcacólang sa maáyong pag- 

tóon ug pagtódio. 
Bárbaro. = Mabángis , mamomógos. 
Barbecho. = Pagbóhat nga nahaóna sa yeta sa pag- 

tanóm. 
Barbíjera. = Ang asáoa sa barbero , sa magalálot. 
Barbería. = Balay nga pagaalótan sa mga táuo. 
Barrero. = Magalálot, ang may opicio sa pagálot sa 

mga táuo. 
BARBmECHo. = Ang táuo nga inalótan nga bág-o. 
Barbilampiño. = Ang ;táuo nga guihinágan sa bóngot, 

uga talágsa day l3Óngot. 



BA 21 

Barrilla. = Ang tomóy sa solang. 

Barbinegro. » Ang táuo nga may bóngot nga maiton. 

Barbirubío. = Ang táuo nga may bóngot nga mapóla 

pola, bolágao. 
Barbirucio. == Ang táuo nga may bóngot nga sináctan, 

sinámbag sa mapotí u^ maltón. 
Barbo. = Isda nga may bóngot. 
Barbón. V. Barbado. 
Barboquejo. = Ang sinta ug bisan ónsa nga igabáat 

sa calo sa ilálom sa solang. 
Barbotar. = Pagsólte , pagpamólong nga dlli maásoy 

caáyo , pagtoná tona. 
Barbudo. = Ang táuo nga may daghan bóngot. 
Barbulla. = Ang banha sa mga tíngog sa dagbánaa 

nga mga táuo nga nanagsólti pagoóngan. 
Barbullar. = Pagpamólong sa madalí caáyo ug sa dág- 

cong banha. • 
Barbullón. «=» Ang mamólong sa madalí ug sa binóloc. 
Barca. = Sacayán nga diótay nga panagátan, saca- 
yán nga guinagóyod sa mga dágcong sacayán ug 
. hinógtan sa olín. 
Barcada. = Ang lólan nga guídála sa mga barca sa 

tágsa ca paglólan ug pagbálic bálic. 
Barcaje: «» Abang nga ibáyad sa nagasacáy sa barca. 
Barco. = Sacayán. 
Barcolongo. = Sacayán. 
Barda. = Tábon sa mga alad nga cota, sa mga ság- 

bot con sa lain nga italábon , arón dili ónta manga* 

dácít sa pagólan. 
Barloventear. « Pagábong sa hángin. 
Barlovento. = Loyo nga guinicáaan sa hángin. 
Barniz. := Igasínao sa mga cahoy. * Igaslnao sa ná- 

uong sa mga babáye, bolit. 
Barí^izar. ^Pagsinao sa' mga cáhoy, capol, bolit. 
Barómetro. »Gapandáyan sa pagila sa cahodós sa hángin, 

sa mga onós ug mga bágio. 
Barón. = Ngalan nga igaásoy sa cahimtang nga hatáas sa 

obán nga mga dágeoúg táuo. 
Baronesa. = Asáoa sa dágcong táuo nga guiogálanug 

barón. 
Baronía. —Ngatanón nfa inga dona ug ang yota nga 

nahatongód sa barón. 
Barquear. =« Pagsácay sácay sa barca. 
Barquea. *» Ang tagía ug ang nagabáton ug naga- 

hópot sa barca. 
Barquillo. == Tinápay nga manípis , ug maingon Ingon 
- 3á hostias sa Oaláy bínhi con levadura. * Guisáctan 

sa matám-is ug guilíquit sa pagcadágoay sa usa 

ca pinótol nga bagácay, diot diot sa lúyong to- 

muy, ug dagcó sa luyo. 
Barquinazo. « V. Baque. 
Barra. » Pothao nga hatáa^ nga igaoále ug igaliguat 

sa mga bato ug. :mga mabóg-at, sagóngsong, * Gui** 

boángan. V. Baiico y Bajo de arem 6 piedra. 
Barraca. «Payág, balay nga diótay sa mga cabalá- 

:nan, balong balong. 
Barragana. = Babáye nga sandil, camaáyo. 
Barraganería. « V. Amancebamiento. 
Barranca. => Sapa , alagíaii sa tubig sa ólan , balaháan. 
Barranco. = V. Barranca. * Gaculian sa mga bóhat. 
Barrpcoso. = Lugar nga may . daghánan nga mga 

sapa, mga balaháan. 
Barrear. = Paglíbot sa bisan ónsang lugála sa mga 

cahoy, pagálad. 
Barredor. ==Maniuilhig, ang nagasilhig. 
Barredura. = Sinilhig , sinilhígan. 
Barrena. = Locob , Dih'bod , hillhod , quilícot. 
Barrenar. =Idem. * Pagbohó. 
BARRENDERO. = V. Barredor. 
Barreno. =2= V. Barrena. 



Digitized by 



Góogle 



22 BA 

Barreño. = Baso con panonódlan nga dagcó sa yóta 

nga pagahogásan sa mga píDggan. 
Iíarrer. » PagsSlhig. 
Barrera. = Lugar n§a pagacoháan sa yóta nga iga- 

bóhát -sa mfa eóion« 
Barriga. = Tian, úyan. 
Sarrigon. = DágcoDg tian. 
Barrigudo. s:s ÁDg may dágcong tian. 
Barril. =. Bariles , solódian sa vino, sa suca, &c., 

D|^a biaóhat sa mfa papan. 
Barrio. » Pagmólo, i)alánfay, lugar nfa guimpóy-an 

sa pila ca búoc nga táuo. 
Barrizal. » Cayanángan , pisácaa. 
Sarro. — Yanáng^ písac. 
Barroso. V. VarrizaL 
•Barrote. — Toong. 

(Barruntar. = Tahap, taghap, húna húna, hangop. 
Barullo. >» Pagcabóíoc, pagcasacót, pagbánha sa dag- 

bánan nga mga táuo, boruca. 
'Barzón. -» Paglacát sa oaláy tuyo. 
Barzonear. -» ídem. 
Basa. = Lingcodánatt , tilingdógan, himotángan, tillan 

sa mga columna ug mga ladáoan. 
Basalto. -« Bato sa color ug cagahi sa póthao. 
Basamento. Y. Basa. 
Basca. == Galóod sa guinháoa. 
Bascosidad. =» Hugao. 
Base. => V. Basa. 
BasIuca. = Palacio , balay nga hadiánon. * Singbahán 

nga dagcóan ug matahóm. 
Basquear. = Paglóod. 
Basquina. = Saya nga maitom , nga ibisti sa mga ba- 

báye sa ibábao sa obán. 
Bastar* e= Igo, adang na,*ondang, toman, obay obay. 
Bastardo. = Anac sa mga táuo nga díli sila macaginlño 

bisan bóot pa ónta. 
Bastidor. — Toclang. 

Bastimento. = Balón, cadaghánan sa mga colán-on. 
Bastón. = Sogcod, songeod. 
Bastonazo, se Bonal sa sogcod. 
Bastonero. = Ang táuo nga magabóot sa mga nanag- 

sayáo ug magatódio sa mga táuo nga magapádang sa 



Basura de mar ó río, broza. = Salibog, lolofe. 
Basura. = Hogao , saguibónhon , ta-i sa mga maoanáp, 

iti sa mga lánggam. 
Sata. ^ Bisti nga hatáas nga guibisti sa mga lalá- 

^ui sa balay. 
Batacazo. »= Hagbong. 
Batahola. = Banhá , saba 
Batalla. » Pagáoajr, pagpan|dbat. 
Batallador. s= Maquiaoáyon , tigáoay, mangongóbat. 
Batalur. «» Pagáoay, pagpangóbat, pa^dámag. 
Batallón. » Pa^oadágban sa mga solaados n^ naga- 

oabáhin bahin sa mga tapoo tapoc. 
Satán. » Pagabonálan sa mga panápton ug sá manga 

pánit. 
Batanar. -» Pa^bónal , pagligis sa manga panápton ug 

sa mga pánit. 
Batanear. «» Pagbónal, pagcastigo sa mga táuo. 
Batata. — Tanóm nga may onoa sa gamót maingOD 

iagon sa camote. 
Batea. s= Batía , dolang. 
Batel. = Sacayán diótay, bote. 
Satería. = Cadaghánan sa mga lothang nga guitáod 

sa mga cota ug mga bantayán , sa pagsócol sa manga 

caáoay. 
Bat», revolver algo. = Golocóso, coso coso, labógay, 

símbóg, sambóg. * V. Aplastar, aplastarse algo, oi*- 

ruinarse algo , arruinar. * Plata , &c. « Bacbac. 



BE 

Batista. = Panápton nga pino, manfpis ug mapotí 

caáyo, sa lino. 
Baturrillo. = Pagcasacót sa dagbánan nga mga botang 

nga díli ángay. * Ang pagpamólong nga sinacót nga 

oaláy cahológan. 
Baúl. = Gabán, panunúdlan sa mga bisti ug sa bisan ¿nsa. 
Bauprés. == Gahoy nga dagcó nga bínútang ug guió- 

bay sa dólong sa mga sacayán , sa pagpalig-on dihá 

niána sa m^ estay sa mga foque. 
Bautismal. = Ang nanongód sa pagbúñag. 
Bautismo. = Ang pagbónag , ang nahaúna -sa man^a 

Sacramento sa átong Inahán nga ang santa Iglesia. 
Bautisterio. -» Ang lugar sa pa^bóñag, nga pagabo- 

ñágan, boñagán, lugar nga guibotángan sa boñagán. 
Bautizante. = Bomolóñag, ang nagabóñag. 
Bautuo. V. Bautismo. 
Bayeta. = Panápton nga guigáma sa balahíbo sa manga 

carnero. 
Bayetón. « Gomo el anterior. 
Bayo. ^ Ang may color sa boláoan. 
Bayoneta. •» Hinganlban sa mga soldados, nga gui- 

panóp-ot ug guitáod nila sa tomóy sa ilang manga 

pusil. 
Bayonetazo. »« Pagsóntoc sa bayoneta. 
Baza. = Ang cadaghánan sa dáhon sa baraja nga gai- 

hipos sa nagasogál ug ibútang tongód cania: pag- 

sácoat sa mga dáhon con sa mg^ carta ang na-* 

gasogál sa baraja ug nacadáog. 
Bazo. = Baga. 
Bazucar. « Quiné, og og, cono. 

BE 

Beata. =^ ^abáye nga maampóon. 

Beaterío. = Balay nga guimpóy-an sa mga beata « M 
mga babáy« nga maampóon. 

Beatificar. » Ang pagmatóod sa Santos nga Papa sa 
pagcasantos sa mga táuo nga nanagalágao ug 
maáyo sa Dios, sa buhi pa sila. 

Beatitud. » Ang paghimáya sa Langit, capaládan, ca- 
bolahánan nga dayon. ^Ngalan nga icahingánlaa sa 
Santos nga Papa. 

Beato. => Botaban , paládan sa oaláy catapúsan. * Ang 
magatúman sa mga b'hat sa pagcacristianos. * Ang 
guipacasantos na sa Santos nga Papa. 

Bebedero. =>: Ilimnan , pagaimnan sa mga lámggam, 
ilimnánan. 

Bebedizo. = Tobig nga ilimnon. 

Bebedor. -» Hingínom, palainom, palaimnánon, hob* 
gánon. 

Beber. — Inom« tongab. * Para catar ó probar. » Dim* 
dim. * Los perros y otros brutos. La-lá. * De bru- 
ces, ss Suyup. 

Bebida. = Ilimnon. 

Bebido. = Ang nacaínom labí sa oasadángan. 

Beca. -» Timáan nga guinabisti sa manga colegiales, 
nga máo an^ usa ca tinábas con bagcos nga panáp- 
ton, nga gtticóros níla sa atobángan sa dóghan, 
guitóngtong níla sa mga abága, ug guipamitay nila 
ang duhá ca tomóy sa ilang licód. 

Becerrillo, lia» to, ta. * V. Becerro. 

Becerro. = Nati , anac sa toro ug sa baca. 

Bedel. = Ang nagabántay sa pagátang sa mga esta- 
diantes sa aula , sa escolaban , sa pagatón-an. 

Befa. = Pagyób¿t , pagtámay , pagtíao nga mabóg-^at. 

Befar. == Pagyóbit, pa^tiao, pagtámay. 

Befo. = Lnngbi , langbic. 

Bejuco. « Ooáy, hanámhan, palásan, manónton, ta- 
galóla, &c. 



Digitized by 



Google 



BE 



/ 



BflJüiyi'TLLO. «* Talicalá nga boláoan nga idáyan dáyan 

ug ibítay sa liog sa mga táuo. 
Beldad. = Gaáñag, catahóm. canindot. 
BeLEüo. =s Tanóm. 
Beleso. = Tanóm. 
Belfo. = Ang táuo nga guibitáyan sa ngabil sa obús. 

Belicoso. =Mangongóbat 9 ang táuo nga naánad sa 
pagpangóbat, sa pagáoay, maquiaoáyon , tigáoay. 

Bellaco. — Táuo nga dáutan, tampalásan, malágsot, 
mangfl-ad, matámas tamas. 

Bellaquear. — Pogtampálas, pagbóhat ug pagpamólong 
sa mga bóhat ug mga polong nga dáutan, pag- 
támas tamas. 

Belleza. Y. Beldad. 

Bello. — Matahóm, manfadot, maáñag. 

Bellota. = Bonga sa mga cáhoy nga guingálan encina, 
roble ug sa obán pa nga mal ngon ingon : maínfon 
cana sa dágoay sa bónga nga malámon. 

Bendecir. =PdgdaIán^n« pagbeadiclon. 

Bendición. » Dalángin , bendición. 

Bendito. V. Beato. * Santos. 

Benedícite. = Polong fi|a linatln nga ioapangáyo sa 
mga Padre ug licencia con pagtógot sa ilang ma- 
nga ponóan. 

Beneficencia. = Pagtábang, paglában sa isigcatáuo, 
pagbóhat cania sa maáyo. 

Beneficiar. = Ang pagbóhat sa mga bóhat nga maáyo, 
pagcalóoy, pagpo4ngod. 

Beneficio. » Caáyo, caayóban. * Pagbóhat sa yota arón 
boqiiátag sa maáyong panúig. * Polos nga quinóha 
sa mga Padre sá ilang pagcacura. 

Beneficioso. » Polos, catígayv!)nan. 

Benéfico. •« Ang magatábang, magalában ug magabóhat 
sa mga caayóhan sa isigcatáuo. 

Benemérito. «Ang tacos nga pagacaloóyan u^ tagáan 
sa maáyong dóngog ug sa maáyong opicio. 

BÍenévqío. =» Ang táuo sa malómong cásín^ cásing. 
' * Ang mahagúp:ma ug ma^palángga sa laín. 

Benignidad. — Poáng'od, paghmóclog. * Pagcalínao. 

^ENiGNlsiNLo. •« Jlapoaagódon , mahinoclógon oyámot. 

Benigno. =» Táuo nga malómo, müyómyom, manáya 
naya, alaihan, mapoangódon, mahinoclógon, sa maá- 
yong cásing cásing, sa maháoan nga búot. 

BEíLBiauí. V. Barrena. 

Bercería. = Pagbaligyáan sa mga berzas ug oban 
pang mga otan. 

Berengena. *« Talóng. 

Berbiígenal. «- Yotang guitámnam sa mga talóng. 

Bergante. » Tampalásan , táuo nga oaláy caúlao. 

Bergantín. = Sacayán sa duhá ca talároc. 

Berlina. = Coche sa duruhá ca lingcodánan. 

BeAmejéar. = Pagpóla * pola. 

Berme/o. =>:MapQla pola, ingon sa color sa boláoan. 

Bermejuela. ^ Isda sa mga soba sa España. 

Bermellón. = Color nga mapóla , lino. 

Berrera. » Tanóm. 

BfeRRiDo. = Tingog sa baca. 

Berrín. = Ang nanoyó, nasocó, naligótgot, nabaláca 
caáyo. 

Berrinche. «» Casucó, panoyó, caligótgot, caáquig nga 
dagcó. 

Berro. ^ Tanóm nga pagaotánon. 

BERRoa€E!9A. ¿» Bato nga may color maingon íngon 
sa abó. 

Berza. = Otan , tanóm nga maáyong otan. 

Besamanos. == Pagháloc sa camót sa hadi. 

Besana. » Ang nahaónang tádha con tódlis sa pag- 
dáro sa yota. 

Besar. = Haloc , pagháloc. 



Beso. =-• ídem. * 

Bestia. = Mananáp. * Ang táuo nga borong caáyo, 

ug nga oaláy quinaádman bisan diriót. 
Bestial. = Pagcaoaláy bóot. * Caiíibgon ug bohat nga 

mangil-ad. 
Bestialidad. = Como el anterior." 
Bestialmente. =: Sa pagcangiUad, tnaingon sa mananáp.' 
Besucar. = Pagháloc sa masóbsob. 
Besugo. = Isda sa obán nga mga cadagátan sa España. 
Besugüero. = Ang nagabah'gya sa mga ísdang besugo. 

* Tagá nga igadácop sa mga besugo. , 
Beta. « Pisi sa mga sacayán, pinótol nga pisi, sa pisi. 
Betún. = Bolit. 
Bezote. == Bitay bítay, ariyo nga guinabítay sa can- 

hing tiempo sa mga tagpilipino sa ngábil sa óbus. 
Bezudo. V. Befo. 



BI 



Biblia. — Ang santos nga Sulat. 

Biblioteca. » Gatilíngban , cadaghánan sa m$a libro. 

Bibliotecario. « Ang magabántay ug magabáton sa 

mga libro. 
Bicenal. = Arig pagcadógay , ang cadogáyan sa cálo^ 

háan ca túig. 
Bicoca. = Cotang diótay , bantayán , lantáoan , ilfhan 

nga dili malig-on caáyo. * Bisan óosa nga oaláy 

báli. 
Bicho. «= Mananáp nga diótay nga oaláy hingtúogdan 

nga ngalan. * Ang táuo sa malágsot ug calatáoán^ 
' nga dágoay. 

Bien. = Caáyo, caayóhan, catigayónan, bahándi. * 
Bienal. = Ang cadogáyan, ang pagcadógay sa ddhí 
• sa duruhá, sa tagórha, sa tinagórha ca taig. 
Bienaventurado . = V . Beato. 
Bienaventuranza. V. Beatitud. 
Bienestar. — Catigayónan , maáyong pagtíabótang. 
Bienhablado. — Artg mamólong sa maáyong pagtáhod, 

ang dili magalibac sa isigcatáuo. 
Bienhechor. V. Benéfico. 
Bienquerer. V. Apreciar. 
Bienquisto. = Ang guihigógma, tauo nga may maáyong 

dóngog. 
Bienvenida. = Ang pagábi abi sa bág-o miábot, ang 

calipay tongód sa pagábot sa atong ila. 
Bigamia. = Ang pagcamiño sa balo , ang icadóhang 

pagcamíño sa bisan quinsang táuo. 
Bígamo. «=Ang guicasál, ang namfño sa* nacadohíi. 
Bigardo. = Ang tigsódoy sódoy lamang sa díii macógl 

sa pagbóhat, ang mallbod líbodi 
Bigote. = Bongot sa ngabil sa itáas. 
Bilioso. = Ang magaláoy ug mahágcot. 
Billa. = Ang pagsoiód sa usa ca malingin sa bohó; 

sa sogál nga guingalán ug billar. 
Billón. = Usa ca libo nga calibóhan. 
BiMksTRE. = Ang cadogáyan, ang pagcadópy sa dóhá 

ca bolán, sa dohá, sa tagódha, sa tmagódha ca 

bólan. 
Biografía. = Casayódan sa quinabóhi sa mga táuo. 
Biombo. = Pagasaíipdan, bongbong nga binóhat sapa- 

n^pton nga pinintal, nga icabálhin bálhin binsan 

díin, ug masáyon hipóson ug pilóon. 
Bípede. = Ang may duhá lang ca tiil. 
Birloche. = Coche sa dorohk con sa <*.pat ba ca rueda ug 

may dohá ca lingcodánan. 
Birola. V. Argolla, 

Birrete. = Calo calo nga mapóla nga ihatag sa San- 
tos nga Papa sa mga Cardenales, sa pagtógot canila 

sa flang bág-oñg cahimtang. 

Digitized byLnÓOQlC 



24 BO 

BISABUELO. » Amahán sa apóhan , songáy. 
Bisagra. = Capandáyan sa póthao con sa tombága, sa 

pagpogóng, pa'gábli, pagócab ug paglócab sa mga 

tacop ug mga talambóan. 
Bisiesto. = Túig nga pagaisípan sa caluháaa ug siám 

ca ádlao sa lang bólan sa Febrero. 
Bisojo. = Libat, balábag ug mata, solim'áo. 
BiSTunf . = Capandáyan sa mga mananámbal , maíngon 

sa labajang diótay, nga igacádlit sa may quina- 

hánglan. 
Bitácora. = Panonódlan sa padalóman. 
Bituminoso. = Ang may bolit, ang binolílan. 
Bizarría. = Pagcaangáyan , pagcabáihon. * Pagcaisog^ 

pagcaoalí5y catálao ug cahádloc. 
Bizarro. = Ang oaláy cahádloc. * Malólot. 
Bizcocho. = Tinápay nga tínosta, tinapá. * Tinápay nga 

sináctan sa ítlog ug sa matíim-is, ug raaáyo sa 

sopas sa socólate ug sa pagtónlab sa yino. 
Bizma. = Hampol , haclop. 
Biznieto. = Ang anac sa apo- 

BL 

ü^i^fíco, por haber perdido el color. =DoX6^ mapoíL 

* Animal. = Ogís. 
BuwcüRA . = Maputí , pagcaputi . 

Blandamente. = Sa pageahómoc, sa pagcalómo , .^a pag- 

cahinay hinay, sa pagcaálam alam, sa pagcaánamanam. 
*Blanoear. == Pagláin . sa húnaMna, pagárang adang^ 

pagoloóndang. * Pagán^ay, pagóyon. 
Blandir espada 6 sable. =» Oloy, holot. ■* Moverse^cosa 

larga con agitación trémula. = Lobay, boyóc. 
Blaiído. = Mahómoc^ raalómo. * Bien cocido. = Lata. . 

^ Suave al tacto. «^Yocyoc, hauglas, hinló.,. homoc. 
'Blandón. = Candela sa talo nga dagcó ug mabagá. 

* Candelero con bolotángan sa candela nga daucáan- 
BuNDURA. = Cahómoc, pagcahómoc. 

Rlabíoueador. = Magpolotí, aqg magapoU. 

Blanquear. = Pagpotú 

Blanquecino. = Doás. 

IBlanqueo. = Pagpotf. 

Blanquete. = Icadüiog sa mga babáye arón pagaíng- 
non nga mapotí sí la. 

Blanquizco. = Doás, 

Blasfemador. = Ang mamólong sa mga pólong nga 
mangíl-ad oyámot contra sa Dios. 

Blasfemar. = Pagpamólong sa daótan ug mangíl-ad 
caáyo contra sa Dios. 

Blasfemia. = Polong nfa mangíl-ad u^ maláoay con- 
tra sa Dios ug contra opód sa isigcatáuo. 

Blasón. = Danfin , bansag. 

Blasonar. = ídem. * Andac. 

Blonda. = Panápton nga Jbinoidáhan nga icadáyan dá- 
yan sa mga bistí sa mga babáye. 

Bloquear. = Paglíbot, paglípot sa mga cota ug sa mga 
calongsódan, sa pagpangóbat ug sa pagcóha canila. 

Bloqueo. = Ang paglíbot, ug paglípot sa manga caá- 
oay sa manga longsod, cutub sa lugar nga díli 
hiabótan sa manga bala sa manga .lótbang, sa mga 
tagilóngsod, arón dili pagasódlan sa man^a calán-on 
ug sa manga quinahánglan sa pagsócol. 

BO 

Boa. = Saoá nga dagcóan. 

Boato. = Pagpadáyeg nga guilabihan, pagháyag sa pag- 

cadágcong táuo ug sa catigayónan sa bisan quínsa. 
Bobada. = Pacahóngog, bóhat con pólong nga oaláy 

hingtúngdan, cáoang. 



BO 

Bobamente. = Sa pagcaoaláy hingfóngdan, sa pagctt- 
cáoang. 

Bobarron. == Bodong, hóngog, bongog nga dagcó. 

Bobatel. V. Bobo, 

Bobático. V. Bobamente. 

BoBAZo. V. Bobarron. 

Bobear. = Pagtinóntos, paghóngog, pagbón^og, pag- 
bóhat, pagpamólong sa oaláy polos. 

Borería. V. Bobada. 

Bobillo , lia , to , ta*4= Bobo. 

BobIsimamente. V. Bobamente. 

Bobo. = Ang táuo bodong, hongog, bóugog, hodong. 
boang boang. 

BoBON, boboncillo, bobote. V. Bobarron. 

Boca. = Baba. * Torcida. = Hioi. ** Pequeña, recogi- 
da. = Himos. * De rio, entrada. = Guibokngan. * Ca- 
pacidad de lazo ó trampa. ~ Laáng. * Arriba. — 
Hayang, tiffhayá, bolos. * Abajo. = Colob, hapa, 
dagpa, yaoD. 

Bocacalle. = Sodiánan sa usa ca dalan. 

Bocado. =Pináac, tinángag, inángcab, pináhit, píoanf- 
hit, iníllib. 

Bocal. = Saro sa bábang diótay. 

Bocamanga. = Báhin sa mangga sa mga bistl nga lábin^ 
hadóol sa camót. 

Bocanada. = Ang tobig, vino, &c., nga mahodót sa 
atong baba sa tagsa ca pagfnom. * Ang aso n^ 
ipaági sa baba sa pagtabaco. * Gadaghánan sa manga 
láuo nga nanagsighagóot slla. • De viento. = Boso 
boso-, bos-og, damag, ambac. 

BocATEJA. =r Ang iiahaónang tesa sa mga atóp, dapit 
sa balisbísan. ' 

Bocaza. = Bábang dagcóan. 

Bocina. =«= Bodyong. * Quinháson nga dagcó, maputí ug 
binódcan sa maíton. 

Bochorno", == Alangá-ag, alangii , alingása. 

Boda. = Pagcasál, ang conbida sa balay nga guícáslan. 

Bodega. = Pinsa, silong, lugar sa ilálom sa balay nga 
pagasódlan sa bisan ónsa dihá. 

Bofe. = Baga. 

Bofetada. — Sagpá, tagpá, sombag. * De reyes.— 
Tarapalíng. 

Bofetón. = Como las dos anteriores. 

Boga. = Isda sa manga soba sa España , ug sa manga 
Qíldagátan. * Ang paggáod, paggayóng, pagbógsay. 

Bogada. = Ang paglacát sa sacayán ug ang guitolíaan 
sa tagsa ca paggáod. 

Bogador, = Tiggáod, gomaláod, gomalayóng, bomo- 
lógsay tigbógsay. 

Bogante. = ídem. 

Bogar. = Paggáod paggayóng, pagbógsay. 

Bogavante. = Ang nahaónang gomaláod sa mga sacayan, 

Boj. ±± Gahoy sa España , madálag ug magahí, ma- 
tíga caáyo. 

BojAR. = Paglíbot, paglípot sa mga capopód-an, sa mga 
polo. 

Bojeo. = Ang pagcadagcó, ang^adagcóon sa mga polo» 
con sa yota ba. 

Bojo. = ídem. 

Bola. = Malíngin. 

Bolchaca. = Poyo poyo, bolseta, panonódlan sa salapí 
con sa bisan onsa nga guinatíiod sa mga bísti sa 
mga táuo dapit sa solód, dápit sa sapao, sa ilálom. 

Bolero. -= Somalayáo magsalabáy, magsalayáo. * Ang 
mangíta sa cabohían sa lan^ pagsayáo. * Sabáy, sayáa 
sa España, sones nga guingálan ug bolero. , 

Boleta. = Diótay nga papel nga sinolátan cotob sa ro^J 
quinaháglan , ug nga ihátag sa táuo nga quinahangla- 

non niána. 



Digitized by 



Google 



BO 

^Boletín. ~ Gamatoódan sa pagpaaiogil ug sa pagdáoa 

sa salipí. * Papel nga sinolátan sa pagsolód sa mga 

dola. 
BotiLLo. = Gáhoy nga diótay nga may sílbi sa pagbóhat 

sa mga sagígoálo con mga cordón, m^a pisi sa 

igagáma, sa bohóc, &cc., con sa mga sintas, 
|8oLiNA. = Banhá, pagsíaggit sá m^a táuo nga nanaglá- 

lis lális , nanagáoay. * Pagsacáy sa bolina , sa paga- 

tóbang ug pagpólos sa nángin. 
Bolsa. V Bokhaca. 
Bolsear. = Pagconót conót sa mga bísti ug. sa mga 

panápton. 
Bolsico. = Poyo poyo nga diótay. 
BoLsiLLA. «« ídem. * Panonódlan sa salapí. 
Bolsillo. »« ídem. > 

Bolsita. = ídem. 

Bolsón. = Poyo poyo nga dagcóan. 
Bollar. = Pagmárca, pagtimáan sa mga panápton, 

arón hingbalóan ang lugar nga guibohátan ug gui- 

hablan. 
Bolló. =» Tinápay nga diótay « nga sináctan sa man- 
teca, itlog, &c. 
Bomba. «> Gapandáyan sa pagUnóbig sa mga sacayán, 

ug sa ubán nga mga tubfgan nga balálom. * Malíngin 

nga pothao nga pagapónan sa pólvora ug ipalopád, 

arón magobá ang mga cabaláyan ug mga baluarte. 
Bombardear. = Pag^óhi sa mga bomba nga sinódlan 

sa pólvora. 
Bombardeo. = ídem. 
Bohpardero. « Ang magá^plód sa pólvora sa mga bomba 

ug magabóhi, magapaíopád canila. 
Bombazo. = Ang tonóg, áng botó sa bomba. 
Bombear. V. Bombardear. 
Bombo, = Tambol nga dagcóan nga ubán sa mga tolóng- 

god nga icahímo sa música. V. Aturdido y Atolan- 

drado. 
Bonachón. V. Atable. 

Bonancible. = Calinao, pagcaháoan sa calibótan. 
Bonanza. = ídem. 
Bonazo. = Táuong maquigdaítong, maáyo, sa maáyong 

batásan. * V. Atable. 
Bondad. = Caáyo , pagcaáyo. 

Bondadoso. = Ang táuo nga maáyo. V. Afable y Apacible. 
Bonete. =Calo calo sa opát ca tomóy nga itáod ug 

ibótang sa olo ang mga Padre ug mga colegiales. 
Bonificar. = Pagáyo. 
Bonito. = Matahóm, sa maáyong dágoay, sa maáyong 

bMhon, raaáñag. * Isda sa mga cadagátan sa -España. 
BoNzo. = Ang Padre , ang nagacura sa mga iiísic. 
Boqueada. = Paglingí , pagtíng-ab. 
Boquear. = Pagngíinga , pagbangánga, paghingótas. 
Boquera. = Alaguían sa tóbig sa mga soba arón ma- 

masáyon ang pagbó-bo sa y ota ug sa mga tanóm. 
Boquerón. = Bobo, bangág nga dagcó. * Isda sa manga 

dagat sa España. 
Boquete. = Alaguían, bobo, bangág nga diótay, nga 

masigpit. 
Boquiabíerto. == Ang táuo nga sigbangánga. 
BoQuiANCHo. = Ang may dagcó ug halagpád nga baba. 
BoQüiHENDiDo. = Yacmo , yacmol. 
Boquilla. = Ang ablí, ang bobo dapit sa obús sa 

tágsa ca pka sa calson, sa mga salooíil. * Ang ala- 

gluan sa tobig sa mga daplin sa mga balankan. 

• Ang sop-ot nga diótay nga isóp-ot sa clarinete, &c., 

sa pagtihkop. 
Boquinegro. = Ang may ug baba nga maitom ug manga 

ngabil ba. 
BoQuiROTO. = Ang mashyon mamólong sa bisan ónsa, 

ang tablan. . . 

' Boüuirübio. = Ang.thuo nga magatúg-an sa ngatanán 



BO t%. 

n|a hingbalóan sa oaláy catungdánan ug quinahímg* 
lan. 

Boquituerto. = Hioi. 

Borballar. == Olbog. 

Borbollón. = Bondáog, olbog. 

Borbotón. = Como el anterior. * Pagpamólong sa ma- 
dall cakyo. 

Borceguí. = Sapín nga moábot cótob sa bagtac. 

Borda. =Ang sandígan sa ibkbao sa sálog, sa cu- 
bierta, sa mga sacaykn. 

Bordada. = Ang paglacát, ang guitolínan sa mga sa- 
cayán sa tágsa ca pagbíra bira con pagbálic bálic. 

Bordado. = Aug guílíloc , ang biboldáhan , ang panáp- 
ton con bisan ónsa pa nga guibotángan sa manga 
bólac con lain nga dágoay, sa pagágui agui ug 
pagtolotóngtong sa igagáma, &c. 

Bordador. = Bomolórda , magbobórda , ang nagabórda, 
ang macagáma sa mga bólac bólac con sa lain ng:a 
dagoáya sa mga panápton. 

BoRDADURA. ^ Aug pagbólda ug ang binólda. 

Bordar. = Paglabra , pagbólda sa mga panápton. 

Borde. = Daplin, ngilít, dalíli, sidsid, toletlhan, nga- 
bil. * Ang táuo nga dlli anac sa guintiayónan , sa - 
magtiáyon , sa mga táuo nga quinasál , anac sa olf- 
tao ug sa dalága. 

Bordear. -= Pagbíra bira. 

Bordo. = Ang quilid sa mga sacayán dapit sa goa. 
* Ang maong sacayán. * Ang pagpunta, pagtóon, 
pagdólong sa mga sacayán sa luyo ug sa luyó con 
manóngsong sila sa hángin, sa pagábong ug sa pag- 
sácop sa hángin nga tolód, nga maáyo. * Sogcod, 
songcod liga hatáas. * Celdas nga mabagá sa manga 
sesta, mga rabel, &c. 

Borla. =Ponpon, pongpong, pamalóngpong, palóng- 
pong. * Cerdas que cuelgan de los puños ó de las 
empuñaduras de campilanes , &c. = Colíli.. 

Bornear. = Tooang, toang, taquílid. * Pagtój^oc sa mga- 
sacayán nga guilaoígan, sa pagbálhin sa hángin con 
sa sológ. * Paglálic , pagsápsap sa manga cáhoy i}^ 
mga columna sa líbot. 

Borní. = Langgam nga manágit. 

Borona. = Daoa. 

Borra. = Balahíbo nga mabagá ug hamóbo sa manga 
carnero, balahíbo sa mga canding. * Lalóg sa Wno, 
sa lana, &c. 

Borrachear. = Poghobóg sa masóbsob. 

Borrachera. = Pagcahobóg , cahobóff. 

Borrachez. = ídem. * Pagcaoalá sa bóot. 

Borrachísimo. = Ang hingínom , hobgánon , ang maho- 
bóg caáyo. oyámot, lotong pagcahobóg. 

Borracho. = Hobóg, hobgánon. 

Boitrachon. V. Bonachísimo. 

Borrachuela. = Tanóm. 

Borrador. ^Nahaónang solat nga holioálon pa. 

Borraja. = Tanóm. , * 

Borrajear. = Pagsólat sa oaláy tuyo, sa paglíao. tíao 
lamang. 

Borrar. = Panas, hanap, pala. 

Borrasca. — Onós , pagcahodós, cahodós, bagio. 

Borrascoso. = Hángin nga mahodós caáyo. * Lugar con 
dágat ba nga pagaonósan sa masóbsob. 

Borregada. = (^daghánan sa manga carnero. 

Borrego. = Ang carnero nga bata pa. * Táuo nga o?láy 
quinaádman. 

Borreguero. =:Baquero, ang magbalántay sa mga car- 
nero. ' ' 

Borreguillo. =^ Carnero nga diótay pa. 

Borricada. = Cadaghánan sa mga borrico. * Pólong íM)n 
bóhat ba nga oaláy hingtóngdan, nga binóang ngá 
oalú híina hunáon ug maáyo: 

Digitized by VJjOOQIC 



26 BO 

Borrico. = Manan«4p nga mainá^n ¡rt|on sa cabayo,. 
apan díot diol, ug ung dalónggaii nía dagcó ug 
hateas. * Táuo iiga oaláy quinaádman bisan didiot. 

Borricón. = ídem. * Ang táuo nga moilóbon caáyo, 
n^a magaántos oyámot. 

Borriquero. » Ang ma|;balántay sa mga borrico. 

Borro. = Nati, anac sa carnero nga diótay pa. 

Borrón. = Tinóltog sa tinta, pinina», pinála. 

Borroso. ^^ Ang oíay daghan lalóg. 

JBoscAJE. =>Gadagháiian sa mga cáhoy n|a nanagbános 
caáyo. 

SAsford. » ^aoang, alagulau sa usa ca dagat sa ta- 
lioáia sa duruhá ca yóta ug nga mosógat sa lain 
nga dágat. 

SosQüEJAR. » Pagpintál sa bisan ónsa sa pagcabáol pa 
'Hg dili hingpit, pagsógod sa bisan ónsang bóhat, 
ug pagándam ^a., sa díli paghománon. 

BosQiiBJO. = Bisan ónsang bóhat nga guisógdan ug oalá 
tapóson, humánon. 

Bostezador. » Mahohóyab, ang molróyab. 

Bostezar. = Hoyab. 

.Bota. = Panonórlan sa vino, sodlánan sa vino-: maliímo 
cana sa usa ca pánit ngadiótay nga tinahi ug bi- 
nolitan sa solód, sa salong. ♦Sapín nga pánit nga 
magatábon sa tiel ug sa páa hasta sa bágiac con 
eotub sa íóhod. 

iSoTADOR. = Ang negabálíbag, tígbalibag. "^ Capandáyan 
«a póthae sa pagibot sa mga lansang nga díli iba- 
ibot sa cómpit, sa sipit. 

'íBotafüego. «= Cáhoy nga guitaólan sa tomóy sa me- 
cha nga dinagcótan, sa pagsUsil sa artillero cútub 
sa balayó , sa [pólvora nga guisébo sa mga lothang. 

Botalón. =^ Cáhoy nga hatáas nga magámit sa mga 
sacayán con niay quinahánglan. 

Botamen. = Cadaghánan sa mga panonódlan sa vino, 
sa tubig, &c., nga guilólan sa mga sacayán. 

Botana. =« Cáhoy ang diótay ug mallngin nga igatá- 
bon sa mga bolió sa mga pánit nga panonódlan 
sa vino. ^ Ang hampol nga ibótang sa mga samad 
ug mga hobág. 

Botánica. = Quinádman nga nahatongód sa mga ta- 
nóm, sa pagila sa tagsa tagsa, ug sa mga ca- 
puslánan nila. 

IBotAnico. =» Ang táuo nga may quinaádman sa pag- 
ila sa mga cáhoy ug mga tanóm. 

Botanista. »= ídem. 

Botar. = Balibag, salibáy, tolód, yabo. 

Botaratada. «=- Polong con bóhat ba sa táuo nga ma- 
gáan ug boot. 

Botarate. = Boang boang, táuo nga magáan ug boot, 
colidó , miné. 

Botavante. = Cákoy nga hatáas, nga guitaólan sa to- 
móy sa usa ca poihao nga matallnis, nga guibá- 
^on sa raga nagasacáy sa pagsócol ug pagpogóng 
^a %)oot mobángga caníla. 

Bote. = Pagbónal, pagpócpoc, pagsóntoc sa báng- 
cao, salapáng, sombilíng, &c. * Pagómpoc sa bala, 
bato, &c., con ma^go sa bisan díin nga magáhi. 
* Panonódlan, soládnan sa mga homót ug manga 
icadihog n$a guinagámit sa mga babáye, ug sa 
raga tambal ug mga boticario. * Sacayán nga dió- 
tay, ingon sa dágoay sa mga balángay. 

Botella. «= Sodlánan sa salamin sa pagsolód sa tubig, 
vino, &c. * Ang vino nga guisolód sa maong boteya. 

Botellón. = Boteya nga dagcó. 

Botería. V. Botcnnen.^ 

Botero. = Ang nagabóhat sa mga panonódlan nga pauit, 
sa vino. ' 

BiírtcA. = Balay nga pagabohátan ug pagabaligyáan sa 
mga nanagcaláin iáin nga tambal. 



BR 

Boticario. = Ang magabóhat ug macagáma sa maoga 
tambal. 

Botija. = Toytoy, tinghoy. 

Botuero. — Magbobóhat ug magbabalígya sa manft 
tinghoy. 

Botuilla. = Tinghoy nga diótay. 

BoTHON. = Tinghoy nga dagcó, tibód. 

Botijuela. V. Botijilla, 

Botillería. = Balay nga pagabohátan ug págabaligyiao 
sa manga ilímnon nga nanagtibúoc sa pagcabó^nao. 

Botillo. = Panonódlan, sodlánan sa vino, nga dióUy. 

Botín. == V. Borceguí. ♦ Tabón sa páa cutob sa tohod 
basta sa tiil , nga cacao-iton sa manga botones con 
sa mga caó-it. ^ Ang guicóha , ang quinóha sa mao^ 
soldados , sa lugar nga ilang guipangol atan , sa obos 
na ang pagáoay con pagpangóbat, nga guibiyása 
sa ilang guipanagdáug nga mga caáoay. 

Boto, romo de punía. « Dompol, omol, sangsang, 
sompo, * Ang táuo nga colaig sa quinaádman. 
* V. Botillo, 

Botón. = Botones. * Yema de árboles y plantas. = Si- 
Kngsingan^ salingsing. 

Botonadura. « Cadaghánan sa botones sa mga bisa. 

Bóveda. = Ang aicmja sa mga bal6y ug raga Siog- 
bahán nga molomalíngin. * Manga lángob nga mali- 
ngin dapit sa iláas. * Lolóbngan, lobngánan saili- 
lom sa mga salog sa mga Singbahán. 

Boya. = Patáo patáo, palayáo. 

Boyada. == Panón nga dagcó sa mga baca. 

Boyal. = Ngatanán nga nahatongód sa mga baca. 

Boyante. = Ang milotáo, lomotáo. 

Boyar. = Paglotáo. 

Boyazo. = Baca con toro nga dagcó. 

Boyera. =■ Toril, alar nga paghipósan sa mgd baca. 

Boyero. = Magbalántay sa mga baca. 

Boyuno. == Ang nahatongód sa mga baca. 

Boza. = Pisi nga dagc"), mabagá, nga magámií $a 
mas^'^bsab sa mga sacayán. 

Bozal. = Bucag nga diótay nga ibótang sa baba sa 
mga cabayo ug ubán pang mga oíananáp , arón d/ll 
síla macapáhit sa mga cabalánan. * Ang ibótang 
sa baba ug sa olo sa mga cabayo, sa pagpogóng 
caníla sa magscabayo. * Ang bagong tinón-an sa bisan 
ónsang opicio. • Ang táuo nga boang boang, borong, 
cabos nga oaláy ug quinaádman. 

Bozo. »« Ang balahíbo nga bolágao nga motoróc sa 
mga laláqui sa ibábao sa ngabil sa itáas, sa oalá 
pa tdmodóc ang bongot. * Pisi nga icabáat sa baba 
sa mga mananáp sa paggóyor caníla. 

BR 

Bracear. =» Capay capay, paglíhoc sa mga bocton, 

hayon liayon, hayón. 
Bracero. == Ang magapadóol sa tang bócton sa liiOi 

arón somándig. * Ang maálam magcópot ug mag- 

salibáy sa báogcao, sa salapáng, 6¿c. 
Bracman. = Ang Padre ug maugialáman sa cáabing 

tiempo sa mga dioatáhan. 
Braga. -» Calzones, salooál nga halagpád. 
Bragado. = Táuo sa daótan nga húna húoa nga maj 

daótan nga tóyo. 
Braoadura. « Ang talioála sa mga páa, ang guicalángan 

sa duhá ca páa. 
Bragazas. = Ang magapaságad, angguipapagbóot salaiOt 

ang masáyon pagaólo olóhan, labí pa ang manfa 

babáye. 
Braguero. =» Ibaláat nga malíg-on, casangcápan f^ 

itáod sa balát-ang ug ipadápat ug maáyo sa bolog 



Digitized by 



i^oogle 



BU 

sa mga táuo nga botóon, sa pagpogóiig sa ilang 
dágcong lagáy. * Ang pisi nga icalíg-on sa timón 
con bansálan sa manga sacayán , sa pagpogóng cania 
coa mabali ogáling an^ caña, ang pácao con tog- 
dánao, ug con maoalá, maibot ug matipac ang 
mga caó-it. 
Bragueta. = Ang abli, ang si-si, ang quísi sa manga 

salooál dapit sa atubángan, ug sá m^a saya. 
Brama. = Túig sa pagpangasáoa sa mga usa. 
Bramadera. » Doláan sa m^a bata : mao ang usa ca 
papan nga diótay nga hinóctan sa usa ca pisi nga 
hamóbo, nga pagatáyoc toyócon nila sa bángin aróii 
maghagónghong. * Tolónggon nga guipanggámit sa 
mga baquero sa pagtfgom sa mga mananáp. * To- 
lónggon nga pangagamíton sa mga bántay sa manga 
tanáman, sa pagbógao sa mga mananáp. 
Bramador. => Domahagóhong , ang nagadagóhong. 
Bramante. == Quilis, pising magamáy. 
Bramar. = Dagóhong, hagónghong. pagtingog sa manga 

mananáp. * El mar. = Dogóhoog, dagóoc. 
Bramido. = Ang pagtíngog sa mga mananáp, ug labi 
pa sa mga ihálas. * Ang pagsinggit, pagfúao, pag- 
tiábao sa mga táuo nga nanóyo, nasocó. 
Brancada. =Punagá tan, sahid, anod. 
Brandal. = Ang mga pisi nga bolotángan sa mga ang 
ang sa pagsáca sa mga taládoc sa mga sacayán. 
Brasa. = Baga, aguipó nga may caláyo. 
Brasero. = Bagaban , calan. 
Brasil, Palo Brasil. =«= Sibócao. 
Brava cosa. = Botang nga oaláy híngtóngdan. 
BRAVA3IENTE. = Sa pagcafsog, sa pagcabángis. * Maáyo 

caáyo, sa toman, sa hmgpit. 
Bravata. = Paghólot, pagbómot. 
Bravatero. ^ Magholólot, maandácon. 
Bravear. = Paghólot, pagbómot, pagándac. 
Brabera. — Talambólan hongáoan sa mga horno nga 

pagalotóan sa tinápay ug sa bisan ónsa. 
Brabbza. = Pagcafsog, pagcabángis, pagcaibálas. 
Bravío. =»Mabáng¡s oyámot, maisog, ihaláson. * Cáhoy 

tanóm nga ihálas, tudocbánoa. 
Bravísimo. ^ Mabangis oyámot , maisog caáyo , ihaláson 

n|a túod. 
Bravo. =» Táuo nga oaláy cahádloc ug catáhap, cásing 
caslngan. • V. Bravio. * Dagat nga badián, nga na- 
gobót caáyo. * Lugar, yota nga sagbótan, n^ dilí 
maáyo pagalácoan, calibónan, solóp. 
Bravotb. V. Bravatero. 
Bravura. V. Braveza, 

Braza. — Dopa, socod sa dohá ca vara, sa onóm ca 

tiil , pisi nga guibáat sa mga verga sa mga layág , sa 

pagtóyoc toyoc , pagtaquilia ug pagatóbang sa máong 

layág sa hángin. 

Brazada. » Paggácos, paglfcós sa bisan ónsa, sa manga 

bocton. 
Brazado. = ídem. 
Brazaje. = Pagcadághan sa mga dópa cótob sa ibábao 

sa tóbig hasta sa balas, hasta sa pondo. 
Brazalete. -» Bocála. 

Brazo. = Bocton, botton. * De rio. = Sanga, soba soba. 
Brazos de peso. 3= Biday biday. * Uñas de cangrejo, 

alacrán , &c. = Cagat. 
Brazuelo. « Bocton nga diótay. 
Brea. = Salong, tágoc sa cáhoy. * Blanca. = Lonay. 
Brebaje. = Ilimnon nga sináctan sa nagacaláin láín 

nga mga tambal, con hiló ba. 
Brecha. = Langcob, bohó, bangag. ^ Pagcatándog sa 
bóot sa mga sambang, sa mga oáli, ug sa bisan 
ón^a nga guitán-ao ug guinadóngog. 
, Bregar. = Layog , aoay, damag, halog, dosmog. *V. 
Amasar, 



BR 27 

Breí^a. » Yola nga sirTáctan sa mga batóng dageó, 
sa mga pangpang, ug áa mga oasagbótan. 

Brete. = Siu^sing^ baclao , bacólong nga póthao nga 
isóol ug itáod sa mga tiil sa mga preso, arón 
dili sila macacalágueu. *Calisód, calisdánan, cayó^ 
got, cayoctánan, cagolánan, cagóol, cabalisa. 

Breva. = Higos, ang nahaónang bonga sa tágsa ca túig 
sa cáhoy nga magabónga sa nigos. * Táuo nga mitóo 
sa mga sambag ug miádang sa iang húna húna 
nga malágsot. 

Breve. == Camatoódan nga gulcan sa Santos nga Papa 
con sa itis nía, nga sinolátan sa mga sógo ug 
mga pagbóot nia. " Ang malágmit ang madali, ang 
dili madugay, lactod. Oña, sa taod taod, sa tooa 
toon. * Madáclit. 

Brevedad. = Pancadalí, pagcalágmit, calactóran, pag- 
cadáclit. 

Breviario. = Pangadyéan sa mga Padre. 

Brevísimo. == Ang madali, ang malágmit oyámot. 

Briaga. == Pising dagcó, mabagá: magámit sa pagpíga 
sa mga uvas. 

Briba. = Pagcatápol, pagcadaótan. 

Bribón. = Táuo nga tapólan, sa mangil-ad ug malág- 
sot nga batásan, tampalásan. 

Bribonada. = Tampálas , pagcangil-ad , pagcalágsot. 

Bribonar. = Pagtápol , pagtampálas. 

Bribonería. V. Bribonada. 

Bricho. = Dahon nga haictin ug manipís caáyo sa 
bolkoan, sa pagbólda. 

Brida. = Manga pisi con mga panit nga guihócot sa 
bozal con sa preño sa mga cabayo, ug nga pa- 
gacóptan sa nagacabayo, sa pagpogóng ug pághó- 
pot caníla. 

Brigada. = Cadaghánan sa mga tápoc sa mga solda- 
dos, cadaghánan sa mga mananáp, mga cabayo, &c., 
sa pagbáisa ug pagoála sa mga quinahánglan sa 
mga pangobátan, ug sa mga calán-on. 

Brigadier. == Ponóan sa mga soldados. 

Brillador. =Ang masíga, magíla gila. 

Brillante. = ídem. * Bato nga mahál uyámot, bilídhoa 
caáyo, nga masjga, masihag ug magita gila. 

Brillar. "»Síga, sinao, sihag, gila gila. 

Brillo. » Gasiga, casihag, casinao. 

Brincador. » Lomológso, maglológso, ang magalógso, 
ang magaógpo. 

Brincar. ■= Logso, ogpo. 

Brinco. «- Paglógso, pagógpo. 

Brindar. — Aiap, agda, pagábi abi, gasa, combira, 

Beindis. » Pagálap. 

Brinquillo. « Doláan sa mga bátang babáye. 

Brío. » Cosog, gahóm, isog. 

Briol. » Pisi sa paghlpos ug paglolós sa mga layhg 
sa mga sacayán. 

Briosamente. «= Sa pagcaeósog, sa pageabáscog. 

Briosísimo. « Ang mabáscog, macósog, ang gahómau 
caáyo. 

Brioso. « ídem. * Mapfscay, madásig. 

Británica. « Tanóm. 

Brizna. » Tipac, tipie, sinápsap nga diótay, maga- 
máy caáyo, bignit, quibit. 

Brocadillo. -- Panápton nga igagáma. 

Brocado. = Panápton nga igagáma nga sináctan sa hilo 
sa salapi ug sa boláoan. 

BaoaL. ==Bába sa nga atábay. * Singsing, baclao, 
bacólong sa salapi con sa boláoan, nga isóp-ot 
sa mga pol'^an sa mga calés, sa mga campílang, &c. 

BaóGULi. = Otan nga ma'Ugon íngon sa coles. 

Brocha. «» Ponpon sa mga balahibo sa caballo con 
sa baboy , nga bínáat sa tomóy sa usa ca cáhoy 



Digitized by 



i^obgle 



28 BU 

nga hamóbo , u|a guinámít sa mga piíUoI, sa maiiga 

táuo nga nanagpíntal. * Pincel, 
Bro€ha0a. = Tagsa sa paghílog sa brocha. 
Broche. = Sab-it , caó-it, sab-ítan, cao-ítan. 
Brochón. V. Brocha. 
Brodista. — Ang hangol nga mangáyo sa íang cacán-on 

sa mga cabaláyan. 
Broma. = Tamílog, tamásoc, taguímtini. * Sabá, banha, 

tiao. 
Bromar. -= Pagcócot sa tamásoc, sa tagímtim. 
Bromear. = Pagdóla , pagtíao , pagtístis , pagbánha, 

pagsabá. 
Bromista. = Ang tigtíao , ang matistis , ang mahagógma 

magdóla. 
Bronce. = Tombága. 

Broncista. «= Ang magabóhat sa tombága. 
Bronco. = Baol. * Hait, maháit. * Ang táuo nga maísog. 

* Tolónggon sa tíngog nga hongáo. 

Bronquedad. = Pagcasagóngsong, pagcadagcó sa li- 

ngog. 

Bronquina. == Pagáoay, paglális. 

Broquel. == Calásag. 

Broquelado. = Ang may calásag, ang nan^alásag. 

Broqueuzo. « Pagpócpoc , pocpoc nga guipócpoc sa 

' calásag. 

Brotar. — Pagsalíngsing, guitib, gotoc, todóc, tugbo, 
odlot. 

Brote. = Salingsíngan. 

Broza. = Sagbot, hogao, casagbótan, cahogáoan. 

Bruces, (de). V. Boca abajo. 

Bruja. = Balbal, asoang, onglo. ., 

BrIUjula. « Padalóman. 

Brujulote. =» Sacayán nga guilolánan sa salong ug sa 
obán pang mga tágoc ug mga panácot nga ma- 
sáyon masónog ug masíga, sa pagsónog ug pa¿- 
dáob sa mga sacayán nga <5aáoay.^ 

Bruma. = Gabon sa dagat. 

Brumo. = Talo nga mapotí caáyo. 

Bruñido. = Ang guihínio, ang guisínao, ang guihí- 
log sa isilfnao. 

Bruñidor. = Capandáyan sa pagsínao. 

Bruñir. = Pagsinao sa bisan ónsaj, pagdihog ug pag- 
sínao sa náuong ingon sa guíbúhat sa mga babáye. 

Brusco. == V. Bronco. * Ang DoHng-it ug liáuong. 

Brutal. -» Ang manigingon sa mananáp. 

Brutalidad. = Pagcamanáp. * Pagcaoaláy bóot sa pag- 
pogóng sa mga caillbgon. 

Bruto. = Mananáp. * Ang táuo nga oaláy caólao, ang 

. sa malágsot ug mangil-ad nga batásan. * V. Bronco 
basta tolónggon. 

BU 

BüRA. = Tabucáo, saquét nga guingálan ug prinances. 

* Según dicen, esta especie de erupción procede, 
de mal venéreo. Relata refero. 

BubAtico. = Tabocáoon. 

Bubón. = Buba. 

Buboso. = Bubático. * Poc-on , camaleón. 

Bucear, = Salom. 

Buceo. = Pagsálom. 

Bucle. = Bohóc iiga linlquit, nga guicólong. 

Bucólica. = Mga calán-on 

Buche. = Pabalónan. * Ang nati sa borrico. 

BuDioN. = Isda sa mga dagat sa España. 

BuENABOYA.= Ang táuo nga mosolód sa íang caogalí- 

ng'on nga pagbóot sa pagcalansero, sa pagcago- 

maláód. 
BiEXAMENTE. = Sa pagcasáyou. 



Bü 

Buenaventura. ^ Palad nga maáyo. 

Buey. = Baca, ang baca nga laqui. . 

Búfalo. = Caiabáo. 

Bufar. = Cagmo , posnga. 

Bufete. = Lamesáhan nga pagasolátan. 

Bufido. = Tingog sa mananáp. 

Bufo. = Matistis. 

Bufón. = ídem. * Ang magayóbit, magatíao. 

Bufonada. « Pagcatístis, pagcayóbit, pagcatíao. 

Bufonearse. = Pagtístis, pagtlao, pagyóbit. . 

Buharda. = Talainoóan sa ibábao sa atóp, nga guita- 
bónan sa usa ca átop átop nga diótay. 

Buho. = Langgam sa gabiy, sa España. 

Buhonería. = Mga balígya nga tolotagldyot nga gui- 
ñábala sa nagabalígya: mga sudlay, mga solód, 
mga dagom, hilo, &c. 

Buhonero. = Ang magbalalígya , ang nagabalígya sa 
mga tolotagídyot ug sa mga ibalalígya sa óbos nga 
bíli. 

Buitre. =Langgam nga manágit sa España: ang gui- 
cáen nía máo ang mga mananáp ug ang mga táuo 
nga minatáy. 

Butrón. = Bobo, táon, balíat. '* Horno nga pagalotóan, 
ug pagatonáoan sa salapí nga báol pa ug. nasacál 
pa sa yota. 

Bujería. = Tiendahán., pagabaligyáan sapóthao, ^^^gg^* 
salamin, Scc, nga tolotagídyot ug sa diótay ngabili. 

Bujeta. = Caban nga cáhoy. *Panonódlan, sodlánan 
sa mga cahomót nga guinadála dala sa mga táuo 
sa ilang poyo poyo, sa ilang bolsa* 

Bujía, = Candela sa talo nga mopóti caáyo ug sa duhá 
ca dángao ang cahitáson, culang con capin« * Ang 
candelero con sanggáan nga pagabo tangán ug paga- 
tolpócan sa candela. 

Bula. = Camatoádan nga guican sa Santos nga Papa, 

. «ga^inolátan sa mga súgo nía. * Ang bula con ca- 
m^atoódan nga guihingálaa sa Santa Cruzada, n^a 
pagalimósan sa túig túig ngatanán sa mga cristia- 
nos, a.rón macapangáon sila sa carne sa mga cier- 
nes ug mga vigilia, gaoas ug pila ca adlao nga 
guiásoy sa máong bula, sa tágsa ca túig, ug arón 
macapangóha sila sa daghánan nga mga pagtógot 
con pagpasáylo sa mga sala. 

BuLARio. = Catilíngban sa manga bula. 

BuLETo. V. Breve hasta pagbóot nia. 

Bulto. = Gantong, gantóong, ogdo * Hobág. 

Bulla. -« Casaba , banhá, singgit, tuao, pooao. 

Bullaje. = Ang banhá sa pagpamólong sa dághan táuo 
ug dóngan. 

Bullicio. = ídem. * Caffáhob, cahagónghong. 

Bulliciosamente. = Sa dágoong banhá , sa (tógcoñg ca- 
saba. 

Bullir. = Pagbócal sa tobig. * Gusanos ú otros ani- 
males. = Lihoc, giho, hiol, camang, coyámang, 
híboc, caládcad. 

Buñolero. = Magbóbohat, tigbóhat, ang may opicio sa 
paggáma sa buñuelos. 

Buñuelo. = Binócboc sa trigo ug bisan pa ngáni sa 
humáy nga sináctan sa manteca con sa lana , ug liuóto 
con prinito sa caláha. 

Buque. = Lugar nga pagabótangan sa bisan ónsa. * Bi- 
san ónsa nga sacayána. 

Burbuja. = Bola maingon sa bftlig nga magáma ust^b'^J 
sa túbig. . 

Burbujear. = Pagoloólbo sa túbig, 

Bürdel. = Balay nga pagapúy-an sa mga babáyeng duú- 
tan, sa mga ,bigáon. 

Burdo. = Bronco, hasta ang táuo. 

Bureo. =Dola, calingáoan. 

Burga: = Tobódan sá túbig ngii maínil, 



Digitized by 



i^oogle 



CA 

BcRiEL. => Bulágao. 

Buril. ^ Capandáyan sa. pothao nga maUíliuis ug ma- 

háit caáyo, sa paglíloc sa m^a tomfoága. 
Burilada. :^ Pagcacádiitj pagcabádlis sa buril. 
BuBiuiu => Pagcádlít» pagbarliSi sa mga tumbaga sa 

buril. 
BuRu. "» Tiao, yobit, japyap, yorn-id, ngiáo, oyaí„ 

litnbotig. 
Burlador. = Aog nagaílao, tigyóbit, tigyam-id, ang 

nagayáoyáo, iiagaóyat, maóío olóhon. 
Burlar. =^ V. Burla. * Sologsolog, sóod sóod, limboug,. 

olo olo. 
Bi'HLERlí^. V. Burla. 
Burlesco. V. Burlador. 
Burra. = Aiig baye sa burro , bur/o nga baye. 

*V. Boi^tth 
Burrada. =í Panón sa niga burro. 
ftsttRAio. í= Ta-i sa mga caballo , &c. 
Burrazo. = Burro nga dagcó. 
Burro. V. Borrico. 
Burujo. = Ang opa s» mga acey tunas sa napíga na 

ug guinacoháetn na sa doga, sa lana, sa guibad- 

yétaií na. * Ggdo sa yota ug sa bisan ónsa. 
BoRuioN. =» Hoftág sü oto. ogdo. 
BuRRACA. = Poyo poyo nga dagcó sa paüit. 



GA W 

BtscA. == Pagpahgítíí. 

Blscador. »» Ang nangílsá ,, adg nagabóIoDg. 

BüsÉAPiÉ^. = Bomba ng|« sir^Ódlan &a póWoi^a^ nga (^\á^ 

tugdáiían , ng-a ínodaldgan sa tarUoá}a sa mangái tlíl 

sa mga táuo. 
Buscar. = Pagpanglta , pagbólong. ' 

BüscARuiDo. = Maquigaoáyon , sd.qufcan, nniáfííilfe^rt . ang 

magalúyo, masinocaáM. 
BfScAviDAs. =a Ang maquiffSáyod caáyo sá (juiñaljóhi 

sa isigcatáuo, ang naqaígásoy, ang ns^quigsúsí sa 

mga bóhat sa isigcaíti|on. * Áñg tigpan&'ta' c.aiyó 

sa mga quinahánglaa sa pagciibóhi. * Táírfan. 
Buscón. = V. Buscador. * Ang raangangáthas^, ang h,^ 

ga ticas. 
Busilis. = Caculían, an^ himotíiogan. sa caculían, bír 

san ónsa nga macóli. 
Bt'.sTo. =3 Ladáoan sa tüuo culub sa háoac §a OdH'iy 

bocton, maíngon sa guibótang sa salapí. 
Butaca. = Lingcodáuan nga dagcó ug hqmóbo. 
Butifarra. = Soriso. (Chorizo.) 
Buz. ^ Haloc sa timáan sa pagtábod. 
Buzo. = Tigsálom, ang mosálom. 
i Bu2o>i. ^ Alaguiftn sa tóbig^sa mga- da^ao. * Apg bohó 
I nga pangabotángan sa mga sulat sa correo. 



CA 

CsMALy justo. == Tornan^ songcad, topóng. 
Cabalgada. = Manga soldados con láin- nga mga tauo 

ba nga nana^cabayo. 
Gabalsador. = Tigeabayo , aág magacabayo. 
Cabalgadura. = Ang mananáp nga paggabalsihaU', nga 

pagacabayóan. 
Cabalgar. ==> Pagcabayo. 
Caüvlgata. V. Cabalgada. 
Caiauíhnte. ^ Sa pagcatúman , gayód , máo maR gayód, 

sa igo, sa pagcahingpit. 
Caballa. = Isda sa mga dagat sa España ug sa Fili- 
pinas, hagomáa. 
Caballar. = Ngaianán canhic cabayo, nga nanongód 

sa manga cabayo. 
Caballería. V. Cabalgadura. 

Caballeriza. = Logar nga pagapóy-an sa maiiga cabayo. 
Caball^izo. «* Ang nagabántay \\% magabálón sa mga 

cabayo. 
Caballero. «= Ang nagacabayo. * Ang dato nga lioát sa 

mga guinacánan nga mga dágcong láuo. * Ang sa- 

lapían, sa maáyong ba tasan. 
Caballcrocahe^ve. = Sa pagealólol. 
Caballeroso. »* Ang ¿nguy sa táuo nga dato ug sa 

maáyong gaoi ;sa maáyong batásan. 
Caballete de tejado. = Ybobóngan. * Ang yota nga na- 

Slábao sa talioála' sa mga todlis sa yota nga gui- 
róhan. 
Caballo. = Gabayo. * Capandáyan nga guitagána sa cin- 

hing tiempo sa pagpasáquet sa mga táuo. 
Caba!(a. «^ Balay ngá diótay sa mga cabalánaa , paysrg. 
Cabecear. í=2 Toad toad, lingo hngó, lingiu liiiglo, 

dóca doca. 
Cabeceo. = Paglíhoc sa olo sa luyo ug sa loyo- 
Cabecera. = oTóhan. 
CvBECiLLA. ^ Ponóan sa mga soquiban. * Pónóan sa 

mga nagacakUíi láin nga mga tapoc sa mga bita sa 



CA 

escolaban ug sa manga cristan. " AEagbalántay sa 
manga boliat. 

Cabellera. = Cadaghánan sa mga bobóc^. bohóc np 
guisáblay sa licód, donghay. * Postiza. «= Talagá- 
bong, tagbong. 

Cabello. = Bohóc. 

Cabelludo. = Bocbaa,: ang táuo nga in^y bohóc ngo 
batáas. 

Caber. = Arang, hodót, hímo. 

Cabestro. = Pisi nga guihócot sa olo sa mga mana- 
náp sa paggóyod caníla. 

Cabeza. == Olo. * Sinógdan sa bisan ónsju. 

Cabezal. = Onlánan, olnan, olónlaa nga diótay, oltl^nan. 

Cabezo. = Catapúsan , casalpóngan sa nga caboquílan. 

Cabezón. =» Padrón, camatoódan nga sinolátan sa mga 
táuo nga nagbóbis uig nga managtámpo sa bt$an 
óiiSa. * De camisa, chaqueta, &c. = AsiiHos. * Aber- 
tura de cualquiera ropaje para poder sacar la ca- 
beza. = Liab; 

Cabecero. ^ Olo nga dagcóati. 

Cabezudo. == Táu^ sfa dágcong olo. * TáttO nga soquíhan, 
malallson, sa magáhing olo, matinomáüon sa íaog 
cabobót-on. 

Cabezuela. = Olo nga diótay. * Binócboc sa trigo nga 
dnjcó dagcó, sa guiágng ug guicóha na an pino. 
* Tanóm sa España. * Bólac nga guingálan ug rosa, 
sa poyos pa. 

Cabida. =^ Ñgatanán nga árang botángan sa bisan ónsa 
nga bótang. 

Cabildo. = Catilíngban sa mga Padre nga may tingog 
ug mahilhbot sa mga pagsolosámbag sa mga Siog- 
babán nga catedral. * Catilingbou sa mga dagcaug 
tíuo sa longsod. 

Cabimiento. V. Cabida. 

Cabizbajo. == An^ nagadongó,. nagadjocó,. liagayangó, 
dbngóy, sacníoló.. 

Digitized byLnOOQlC 



30 CA 

Cable. == Pisi nga dagcóan ug mabagá . nga icaláoig 
sa mga sacaykn, dandan, buli búli, talicol. 

Cabo, extremo, punta. «= Tomóy, catadman. * Fin, tér- 
mino. = Catapúsan, casangpútan. * Punta de tierra, = 
Catarmán, dauis, lauis. * Punta de tabaco, can- 
dela, &c. = Opiís. * Puño de toda arma. = Polóao. 

* Astil- de azuela, azadón, &c. = Patoc, polóan. 

* Palo de lanza, de fis^a, &c. = Togdánan. * Orilla, 
extremo de ropa ó vestido. = Hangítan, sidsid. * Ori- 
lla, de tabla, mesa, &c. = Daplin, ngllit. 

Cabotaje. « Ang pagcomercio ug pagsacáy sa dagat 
nga hingmotángan sa mga capopód-an, dili ang 
pagsacáy ug pagtabóc sa dagcoug iáuod. 

Cabra. = Canding. 

Cabrería. » Cadaghánan, panón sa mga cánding. 

'Cabreriza. = Toril, alad, lugar n^a pagadángpan ug 
pagasódlan sa mga canding. 

Cabrestante. = Capandáyan sa pngsácoat sa mga ma- 
bóg-at. 

Cabrilla. = Isda sa raga dagat sa España. * Manga 
tápoc sa mga bitóon nga guingálan siete cabrillas, 
liadóol sa timáan sa Langit nga guihinf alan ug Tauro. 

CabrIo. = Ang nanongód sa mga canding. 

Cabriola. » Paglógso , pogógpo ug pagsádsad sa naga- 
sabáy. 

Cabriolé. « Bísti nga hatáas ug manggásan , nga gui- 
nabísti sa mga laláqui ug mga babáye. 

Cabrita. = Nati , anac sa canding. 

Cabritero. =- Ang uagabalígya sa mga anac nga dio- 
tay sa canding. 

Cabrito. = Anac nga l^qui ug dio tay sa canding. 

Cabrón. = Canding nga láqui, láqui sa m^a canding, 
lambáyan. * Táuo nga magapaságad sa íang asáoa 
nga somápao sa ilang pagtiáyon , nga macasala sa 
lain, nga moobán obán sa camaáyo. 

Caca. = Ta-1 , hugao. 

Cacao. «« Cacao. 

Caoatal. = Cacáoan. 

Cacareador. = Manóc nga tigtaláog. 

Cacarear. = Pagtaláog sa mga manóc , potac, ogtac, 
togáoc. 

Cacerola. = Tacho. 

Caceta. = ídem. 

Cacique. = Ponóansa mga provincia ug sa mga lóng- 
sod sa mga indio. 

Caco. >« Caoatán, maninicás, mangangáluis. * Ang táuo 

. uga maharlóoon, taláoan ug sa masigpit nga cá- 
sing cásing« 

Cachamaiu^ =» Sacayán sa durubá ca tatádoc. 

Cacharro. « Bisan ónsang panonódlan nga baol nga 
árang botángan sa.mánggad pa dihá uga botang, 
con ang tipie lámang sa máong sodlánan. 

Cachas. — Ang dohá ca sápao nga cáhoy, bocóg, &c., 
sa mga polóan sa mga labaja, cuchillo, &c. 

Cachaza. =; Pagcahinay. 

Cachera. = Panápton nga liinábol sa balahíbo sa manga 
carnero. 

Cachete. = Api ng, sagpá, tagpá, tampalfng. 

Cachetero. = Cuchillo nga hamóbo ug matalínis caáyo 
sa tomóy nga guidála sa mga caoalán ug mga mamo- 
monó, sa pagsámad. * Pocpoc,. sontoc. * Ang táuo 
np magatibáoas sa mga toro sa máong capan- 
dáyan, sa máong hinganíban. 

Cachetudo. = Táuo sa dágcong aping. 

Cachicán. = Batid, malalángon. * Ponóan sa manga 
mamomóo, ang magbalántay sa mga nanagbóhat sa 
y ota. 

Cachidiablo. = Ang nagapacayáoa sa íang pagbisti. 

Cachicordete. = Táuo nga supang, matámboc ug ha- 
móbo, su dagcong pagcahósog. 



CA 

Cachillada. = Pagánac sa mananáp sa daghánan nga 

mga ánac sa usa ca pagánac. 
Cachiporra. = Cáhoy nga dagcó sa usa ca tomóy. 
Cachivache. = Tipie sa vaso, tadyao, pinggan, &c., 

nga nabóong. * Guinamfton nga dáan, ug bisan 

ónsa nga oaiá nay silbi. 
Cacho. = Tipac, tipie, pinótol sa bisan ónsa, * Isda 

sa mga soba sa España. 
Cachonda. = Iró nga báye nga guipangasáoa. 
Cachorrillo. = Tocoy, itoy, idong diótQy. 
Cachorro. = ídem. * Anac nga diótay sa lobo, sa leoh, &c. 

* Posil nga diótay nga guidála sa bolsota , pistola. 
Cachucha. = Sones nga pa^asabáyan sa manga castila, 

ug hasta ngáni sa mga mdio. 

Cachupín. t= Táuo sa España nga mapoyó sa América. 

Cada. = Tagsa. 

Cadalecho. = Higdáan nga binóhat sa mga sangá ug 
mga sagbot. 

Cadalso. = Bitáyan, pagapátyan, palátyan sa táuo, lugar 
nga guigáma sa mga sáoang sa mga calongsódaii, 
ug pagaboháton sa mga papan ug hatáas, arón 
quít-on ug tan-áuon sa cadaghánan ang táuo nga pa- 
pátyon tongód sa mga salü nía nga dagcóan, ug- 
arón tonlagám ang obán. 

CadaíSera. = Ang babáye nga magánac sa túig ngata- 
nán, nga guingálan sa mga bisaya: yayong sa túig. 

Cadejo. = Palos nga diótay sa hilo con sa igagáma, 
ug ang bohóc nga nagobót. 

Cadena. = Talicalá. 

Cadencia. = Pagcaángay, pagcaóyon. 

Cvdeneta.. = Bühat nga guibóhat sa hilo con sa iga- 
gáma maíngon sa dágoay sa talicalá nga manípis. 

Cadenilla. = Talicalá nga manípis ug haíctin nga ica- - 
dáyan dáyan. 

Cadenita. = ídem. 

Cademte. = Ang maholólog, ang may catáhap nga ma- 
hólog, nga magobá. 

Cadera. = Balát-ang, payód. 

Caderillas. ^ Bisti sa panápton nga magáhi , sa úg- 
pac, &c., nga guinablsti sa mga babáye arón do- 
magcó ang mga saya sa ibábao sa lugar nga hing- 
tóngdan ug nadápit sa mga payód. 

Cadete. = Soldado nga líoat sa dagcong táuo. 

CadI. = Hocom sa mga moro. 

Cadillo. = Tanóm, ducut. 

Caducamente. = Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy gahóm ug 
cosóg. 

Caducar. = Pagpamólong ug pagbóhat sa oaláy húna 
húna, sa oalá húna hunáon u^ maáyo, guican sa pag- 
calóya ug sa hatáas nga edad sa hingtúngdan nga 
táuo. * Pagoalá sa gahóm sa mga sugo ug mga pag- 
baláod,. tongód cay oalá gamiten ug oalá sogton 
cútob sa dógay na. 

Caduco. = Tigúlang caáyo, oliánon, * Ang madalí ma- 
tapus, matibíioas, ang dílí madúgay. * Ango angóhon. 

Caedizo. = V. Cadente. * Ang guihólug pagtúyo ug gui* 
pacalngon nga oalá tuyóa. 

CAER! = Holog, pocan, ambac. * V. Aplastar ^ aplas- 
tarse, y arruinarse algb, arruinar. * Arroz ú otro 
grano de cesto, salirse líquido de vasija. = Agas, 
yabó. * Hoja agostada, y aunque sea rama de árbol, 
arbusto ó planta. = Tagas, polac, lagas, latac, data. 

* Fruta. = ídem. * De bruces. = Socámod, dagpá. 

* De espaldas. = Hayang, haya, ticáy-ang. * Algo 
de las manos. = Botáoan. * Pelo, barbas, &c. = 
Ladot, lagdog. 

Café. = Capé. 

Cafetal. = Vota nga guitáranan sa capé. 

Cafetera. = Sodlánan nga pagalolóan sa capé. 



Digitized by 



i^oogle 



GA 

CAfiu. =<= Cadaghknan , catitíagban sa mga táuo, sa 
mga mananáp, con sa obán pa nga mga botang 
nga manngoasónod sóaod. 
Cafre. » Táuo nga bodong caáyo, mabángis ug Boa- 

momógos, sa daútan ug malá^sot nga batásan. 
Cagaaceite. = Langgam. * Ang ta*i nía lanáhon man, 

ug máo cana ang guinicánan sa fang ngálan. 
Cagachín. = Namóc nga diótay. 
Cagada. = Ta-i. * Bóhat nga sinoW , nga oalá macalgo 
. sa guitúyo. 

Gagaúero. = Calíbangan, pamos-ónan. 
Cagado. = Táuo n&a oaláy polos, sa diótay nga cásing 
cásing ug mahadiócon sa oaláy hingtóngdan, taláoan. 
Cacahierro. = Ta-i , tayá sa pothao. . 
Cagajón. = Ta-i sa caballo, sa burro, &c. 
Cagalera. = Hibólos, calibang. 
Cagada de niño muy pequeño aun. =Camkndag, igguit. 
*' De ratón, culebra y otros animales, reptiles y 
volátiles. = Iti. 
Cagar. = Pagcalíbang, caólo.' * En los calzones ó en 

las sayas. = Lopot, iggit. 
Cagarruta. = Ta-i sa mga carnero ug mga canding. 
Cagatorio. = V. Cagadero. 
Cagón. = Ang malíbaug sa masóbsob, tigcaltbaag, ma- 

libángon. 
Caída. == Pagcahólog, pagcapócan, pagcaámbac. 
Caído. = Malóya, ang magasobó. 
Caimán. == Boáya , balanghitao , balangltao. 
CAiMiENTa. = Pagcalóya. 
Cairel. = Bohócan, lalagábong, tagbong. 
Caía. = Caban, panonódian sa bisan ónsa. 
^ Cajero. = Ang táuo nga modáoat sa salapí sa manga 
balay sa mga comerciante ug ang mobáyad sa manga 
balay don. 
Cajista. = Ang táuo sa imprenta nga maca'pon ipon' 
ug magahúsay sa mga letras , sa paggkma sa manga 
letras, sa paggáma sa mga polong. 
Cajón. = Panonódian sa bisan ónsa, bonos, balay balay 

nga papan nga pagabaligyáan sa mga calán-on. 
Cal. = Apog. 

Cala. = Ang tipac con- pedazo nga nacóha sa manga 
b-^nga sa pagtiláo nikna. * Lóoe lóoc nga diótay 
sa mga baybáyon. * Bobo sa mga dingdiog nga cota 
sa pa^solóng sa ilang cabalágon, sa cadacóon nila, 
sa guibág-on. * Y. Calilla. 
Calabacera. = Tanóm. 

Calabacero. = Ang nagbalígya sa manga calabasa. 
Calabacín. = Tabayág. * CaJabasa nga diótay. 
Calabacino. == Tabayág. * Calabasa nga ogá na ug nga 
oalá nay solód, nga maáyo pagasódian savino, sa 
tobig, &c. 
Calabaza. = Calabasa , bonga sa calabacera. 
Calabazar. » Yota nga guipogásan sa manga calabasa. 
Calabazote. = Matára-is sa calabasa. 
Calabobos. = Oían nga taílgbos, binabáye. 
Calabozaje. = Hinángtang, salapí nga ibáyad sa gui- 
preso sa magbalántay sa manga preso, sa alguacil. 
Calabozo. = Bilanggóan , lugar nga malíg-on ug usá- 
hay sa ilálom sa yota, nga pagsódian ug paga- 
biianggóan sa mga táuo nga guipreso tongód sa 
dágcong salé. 
Calabrote. == Pisi nga dili dagcó caáyo, ug magamáy sa 

cable, nga guinagámit sa mga sacayán. 
Calada. »=> Paglopád nga matúlin caáyo sa mga lánggam 

nga manágit. 
Calado. = Manga paglabra ug paglíloc sa mga tom- 
baga. * Pagbóhat sa mga labra sa mga panápton. 
Calafate. = Manonolót. 
Calafatear. = Pagsolót, doldot. 
Cauue. = llonus. 



GA Hi 

Calaluz. =: Sacayán sa india. 

Calamar. = Tabógoc, cuguíta, 

Caumbre. =:= Binbod, banhod, quioi, quim^ay. 

Calambruco. = Cáhóy sa España. 

Calamento. =« Tanóm. 

Calamidad. = Calisód, cayógot, cagóol. ' 

Calamite. = Baquf. 

Cálamo. » Tolónggon maingon sa plauta. 

Calamocano. = Ang nahobóg hobóg, ango angóhon. • 

Calandrajo. »*> Ang tinábas nga nabitay sa bisti sa táuo. 

Calaña. = Gaoi, batásan. 

Calar. := Honób, soyóp. * Togcad, toquib, habaló, sa-' 

yod. * Oían, homod, basa.. 
Calavera. « Ang mga bocóg.sa olo, sa oalá nay onód, 

clavera. * Boang boang. 
Calaverada. = Bóhat sa táuo nga boang boang, nga 
oalá húna houáon ug maáyo, bohat sa táuo nga co-* 
lang sa pagtáhod ug pagsógot. 
Calcañar. =- Ticúd , bool bool. 
Calceta. » Bisti nga isóol sa páa ug magatábon sa 

téil ug sa maong páa hasta sa tohod. 
Calcetín. » Calceta hamóbo nga moábot lámang sa 

bagtac. 
Calcina. =« Sinácot sa ápog ug sa mga batong ma- 
gamáy. 
Calqnar. « Pagbáihin ug bisan ónsa sa pagcaápog, sa 

pagcaáguen. 
Cálculo. =« Pagísip, paghúsay sa mga cuenta, pag-^ 

cuenta. 

Caldear. »» Pabagá sa puthao , cainit nga dagcó sa 

ádlao con sa caláyo, pagcaínit sa mga balay con 

sa yota, guican sa cainit sa ádlao con sa caláyo ba. 

Caldera. «= Caoa. 

Calderería. » Balay con lugar nga pagabohátan ug 

pagabaligyáan sa mga caoa. 
Calderero. «= Ang magbobóhat ug ang mobalígya sa 

mga caoa. 
Caldereta. = Solódlan, bolotángan sa tóbig n^a bendito. 
Calderilla. = ídem. * Ang salapí nga tombága, ang' 

mga cuarta. 
Caldero. = Caoa nga diótay nga guibotángan sa du- 
ruhá ca c?láptan con gálong gálon^ sa ngabil, sa 
baba, ug diha níána guican ang lam nga caláptan 
con gálong nga dagcó, sa pagbítay sa máong caoa 
sa calayóhan con sa dapóg. * Timba. 
Caldo. = Sabáo. 
Caldoso. = Ang mga calán-on nga may dághan nga 

sabáo, ang guisáboan caáyo. 
Calducho. <» Ang sabáo nga guilabíhan ug oaláy lamí. 
Calefacción. « Pagcaínit. 

Calefactorio. = Lugar nga pagainltan sa mga táuo. 
Calendario. == Isípan, ilislpan, tuígan. 
Calentador. = Sorlánan sa caláyo sa pagínit sa ma- 
nga háhol sa higdáan sa tiempo sa túgnao, quiñi mao 
ang usa ca panonódian nga tumbaga ug malingin' 
nga pagataclóban sa usa ca taclób sa tombága opód 
nga guinabohó bohóan. 
Calentar. = Pagínit. 

Calentarse ó secar algo al fuego. == Dangdang, panálang.' 
Calentura. = Hilánal. 

Calenturiento. = Ang táuo nga guiholohilántan. 
Calera. = Horno nga pagasonógan sa mga bato nga 

apógon, nga bolohátoii ug ápog 
Calero. = Manga bato nga guitápoe ug guibotángan 
sa mga cáhoy sa pagbóhat sa ápog. * Ang táuo 
nga magacóha sa mga bato nga boloháton ug ápog. 
Calesa. == Coche nga diótay sa usa lamang ca liñg- 
codánan nga guUabónau sa pánit, sa oaláy tábou 
sa atubángan , ang guitóngtong sa duruhá ca cáhoy 
ug sa duruhá ca rueda. 

Digitized byL:jt)OQlC 



m GA 

Galbsin. = Coche diótay pt sai calesa. 

Caletre. = Húna húna, iliáipm sa táoo. 

Calibre. =>ic Añgí paigéadag(»ó^ sa mga hoiíó sa ñauará 

lóthan, pagcadagcó da úlga baia. ñga isolod sa 

mga lóthan^. 
Calidad. = Quínala., caogaiingon. 
Calidísimo. = Ang maínit oyámot. 
Cálido. := Ang matínit, aAg maoaíttit. 

CALIB»Ttr. ^ Máíftit. 

G^riiiFA. «» fiácofig, tátto sa mga moro liga ilis ni^ Ma- 

boma, ponóan sa mga moro, Ilis ni Mahom»'. 
Cjiufaiío^ ^ Cáhimtang da pargcapoaóar» sa mga moiro 

ug ang pagcadúgay, ang túig, ang tiempo l^a ilaqg 

.pagoaJi^diki» sa i^isig pagcaponóan. 
Calificar. = Pagásoy , paglúg-aiü con roaáyo ba con 

daútao ba i>g bisan ónsa nga bóhat, polong con 



Calilla. = Mecha nga binóhat sa sabon, lana, asin,&é., 

con ang locóg ba sa tabaco nga isóol ug isolód sa 

akguian sa ta4 sa táuo nga masaquéton, nga diii 

macacaliba»f , ug bale eaná sa seringa. 

C.^tiit'A'. » Gabotí , alisngao nga nagáma sa tiempo íí^í 

maluit caáyo. 
C^in. *= Cahs, vaso sa salapí con sa boláoan nga pa- 

gabotángan sa vino sa pagmisa sa mga Padne. 
Calizo, = Yota nga guinatódcan sa mga bato nga apó- 

gon, yota nga may sacot sa ápog. 
Cauta. = Linao. 

Calmante. = Manga tambal sa paghinay hínay sa mga 

maól-ol , s^a pagcália sa cahápdos sa mga samad ug 

sa mgd hobág. 

GuMa.1i. «* Paglínao. * Paghinay hínay, pagarang adang. 

Calmoso. = Tiempo, túig sa pagcalínao. * Dagat nga 

.mahósay, nga mapoyó, nga oaláy balód^ bácat. 
Calofriarse. == Pagtolotáquig , pagtógnao. 
CáLOfRlo. «= Jololáqaig, tognao. 
Calor. = Init, pagcaínit. 
Calumnia. = Butang butang. 

Calumniador. <=» Tigbótang bótang, mabótang botángon. 
Calumniar. = Pagbótang botang. 
Calumniosamente. «- Sa. dagcong pagbótang bótang, sa 

pagcabólang botang. 
Calurosamente. = Sa pagcaínit. 
Caluroso. »= Maínit. 
Calva. = Caópao. 

Calvario. =- Buquid, lugar nga guidóphan cang Jesu- 
cristo sa cruz. 
Calvatrueno. = Caópao nga nagalócop sa tibúoc nga olo. 
Calvez. «*= Pagcaópao. 
Calvo. « Opáoon. 

Calza. « Bistí nga nagatábon sa páa. 
CvLZADA. = Dalan nga dagcó. * Embaldosada. = Da- 
lan n^a quinotáan , nga sinálgan sa mga baló con 
mga ladrillo. 
Calzado. «» Ngatanán nga ipahaángay sa tíil, sapín, 
sánelas, &c. * Ngatanán nga itáboa sa páa, medias, 
calcetas, &c. 
Calzadura. = Ang pagbísti sa sapín, &c. 
Calzar. » Pagtábon sá tlil ug sa páa sa sapin, sa me- 
dias, &c., soob. 
Calzo. = Bailgll. 

Calzón. = Calsones, saloál, salooál, de largo. 
Calzoncillos. == Salooál, nga hamóbo ug halagpád nga 

ibisti sa ilálam sa mga calsones. 
CallacallÁndo. = Sa pagcahílom , sa tinügo. 
Galladas. ( á las ). == ídem. 
Calladamente. = Ídem. 
Callado. = Mahilómon. 

Callandico , to. = Sa mahlnay , sa pagcahónghong, sa 
pagcahalaoáhao. 



G4 

GjfcLLA'R; =*= Hilóm* 
Gaülb. =3V. Ofáxadaf. 

Callear. » Pagbóhat sa dálan sa rbga' tanámans- sa BMga 
' eabalánani 
Calleseaí». ^ Paglacát sa masóbsob ^ mgd' cadaláMaa 

sa oaiáy tóyo, pagsódoy sródoy, paglíbod libod. 
Callejero. =* Hilacáo, lomalacát^ tíglacatv tigsódoy só- 

doy, maglalacáo, magllbod libod. 
G.\LLEJON. = Dalan nga hatáas ug halctlni 
Callejuela. ^ Ídem, dalan nga uagacúrus sa ubin nga 

mga dalan, ug nabalábag. 
Galio. ^ G( b il , lopao. 

Callosidad. = Pagcac6bal quinobálan , Uivopácan. 
Calloso. = ídem. 
Cama. = Higdáan. 
Camada. = Ang mga anac ngatanán, sa usa ca pdg- 

ánac, sa iró, sa mga lobo, mga conejo, &c^ 
Camal. ^ Ang pisi nga igahócot sa mga mansrnáp. 
Camaleón. — Mananáp maíngon íngon sa toco. * Ang 

paglaeát nía mahína/ caáyo, ug nabolobálhin ang 

color nía somála sa lugar nga pagalácoaoi Dia<. 
. Gamamiu. "» Rosas de papel, rosas del Japón, inaMft-^ 

niya. 
Gamánihila. » Cuentas con rosario sa usa con sa tot¿^ 

ca tinagpólo. 
CAMANDütERO. » Táuo nga tampalásan ug baoácon. 
Cámara. » Lasalas, solód nga labíng inaáyo sa iMng» 

cabaláyan, * Ang solód nga pagsódlanlamaag^sa inmfar 

dágcong táuo sa mga balay sa mga bari. * A«g 

mga solód sa dapit sa olín sa mga sacayáa. 

* Hocmánan nga labi ug alagfan sa mga pagbóol 
ug mga sógo sa hari. * Ang tá-i sa táuo. 

Cámaras de sangre. = Galíbang sa dugo, hibólós, ca^o, 

pagcaótol. 
Camaraba. ^ Obin, caobán. * Ang mga tíiüo nga naga- 

lóon", nagaípoii ug pinoy-ánan. * Ang mga tino nga 

nagasálo ^ila sa pngcáon. 
Gamaume. = Ab.ing sa solód nga guisódlan ug gui^ 

tipigan sa trigo, bumáy, mais, &c. 
Gamar'nciion. =Paffa. 
Camarera. = Ang oabáye nga labíng lalabórbn nga 

nagaalágad sa mga balay sa mga dagcong táuo. 

* Ang babáye nga labing maámbong ug gahóman 
nga nagasííbi ug nagaalágad sa haring babáye con 
sa asáoa sa hari. 

Camarería. » Atig cahimtang sa pagcacamarera. 
Camarero. — > Ang laláqui sa pagcabólang nga gui- 

íngon na cadón, sa tongód sa camai^era. 
Camarrla. = Gatilíngban sa mga dágcoiTg táuo sa ba- 
lay sa hari. 
Camarín. = Solód nga guidáyan dayánan ug maáyo sa 

licód sa mga által, nga pagabotángan sa bisan 

ónsahg sant^sa con sa mga hias sa rog-a Sitígba- 

han. * Gamálig. 
Camarista. = Dágcong táuo sa hiocmánan nga labi s«f 

hari. * V. Camarera, 
Camarón. = Olang, handilílic, banágan, oyábang. 
Camarote. ==" Solód , higdáan dapít sa oHn sa manga 

sacayán. 
Camasquince. = Táuo nga msihilábot sa dili íang ca- 

tongdáiían , mahilabtánon. 
Camastro. = Higdáan sa mgá pobres. 
Camastrón. =■= Malalángon nga mangita sa mga cahí- 

gayónan sa pagtúman sa iong cabobót-ón. 
Cambiable. = Ang árang itagilis, itagáilo, ibáiloi 
Cambiamiento. » Pagcabáthin, pagcatagáílo. 
Cambiante. = Ang magalagílis, ang magabáiTo. 
Cambiar. = Ilis, tagílis, baylo, poli, soblt. 
Cambio. = Pagca tagílis, pagcabáilo, pagfeatagáilo. *Pa^ 

dáoat sa salapí sa usa ca longsod ug pafgdíSasa 



Digitized by 



i^oogle 



CA 

láiü ii|á longsod toQgód sa sóh'ol nga pagasabótan. 
* Pagsócli sa salapíng tibóoc, sa pisos, sa caháte, &c., 
sa salapíng dógmoc, sa sicápat, sa mga sicaoálo 
con sa mga cuartas. 
Cambista. = Ang táuo ná;a modáoat sa salapí sa usa 
ca lóngsod ug magadáía sa láin n|a lóngsod , tongód 
sa sóhol. 

ÍCambuay. = Panápton nga manípis ug pino. 
Camello. » Mananáp n^a dagcó ug hatáas. 
Camero. =^ Magbobóhat sa mga bitay bítay sa mga catre 

ug mgahigdáan. ^Angnagapaábangsa mga higdáan 

ug mga catre. 
Camiua. = Doyan. 

Caminador. » Ang nagalacát, ang nagabiaje. 
Caminante. = ídem. 
CaminAr. = Lacát, lacáo. * Pop montes ó laderas, = 

Taláytay, tagáyíay. * V. Andar, todos. 
Caminata. =■ Paglacáo nga hatáas. 
Camino. V. Calzada. 

Camisa. = Sínína, en Iloilo, bado, bayo 
CAMISOL.V. = Blsti , nga hatáas sa panápton nga ma- 
nípis, nga ibísti sa ibábao sa sinlna. 
Camisón. = Sinína nga dagcó ug hatáas. 
Camorra. =Pagáoay, paglális lális, pagsolosóqui. 
Cvmorrista. = Táuo nga magaáoay sa masóbsob sa oaláy 

hingtúngdan, táuo nga madalí saquétan. 
Camote. = Camote. 
Campamento. — Paghónong, pagpoyó, paghóay sa manga 

soldados. * Yota con lugar nga guihonóngan sa manga 

soldados. 
Campana. == Lingánay. • Bisaya y do moros. =- Agong 

mangmang. 
Campanada. V. Badajada. 
Campanario. = Lantáoaa , ilihaa nga guibotángan sa 

mga lingánay. 
Campanear. = Pagbágting sa mga lingánay. 
Campaneo. » Pagbágling sa mga lingánay sa masóbsob. 
Campanero. =: Magbobóhat sa mga lingánay. * Mababág- 

ting sa mga lingánay 
Campanilla. « Gampaniya. • Gallillo. = Campana. 
Campante. = Ang nagalabí, nagalabáo sa ubán, ang 

magasiha. 
Campanudo. = Bisti sa mga babáye nga dagcó ug ha- 

lagpád. * Pagpamólong nga palábi labfhon , matámay 

tamáyon . 
Campaña. = Datág, patag. ' Túig nga pagadogáyan sa 

mga soldados sa pagpangóbat sa ílang mga caáoay. 

• Pagcadógay sa mga sacayán nga andam sa pagáoay, 
cutub sa poggícan sa pondóhan hasta sa pagdónggo 
pagopód. 

Campar. = Paglabf, paglábáo sa obán, pagsíha. 
Campear. = Pagsódoy sa mga yota, paghüing, pagti- 

máan con may caáoay con oalá ba. 
Campeón. = Táuo nga nagabóhat sa raga bóhat nga 

catingaláhan, dalayégon ug hibólngan sa pagpangóbat, 

maingon sa guibóhat ni anhing Padre Pascual Ibanez 

ni Sta. Filomena sa pagpangóbat sa Sólog, ug ang 

ubSin pang mga soldados. 
Campero. = JBisan ónsa nga anáa sa dáyag, sa díli 

magsalípod, sa oaláy pagasalípdan. * Ang magbalánlay 

sa mga tanáman. 
Campiña. == Yota nga halagpád, nga datág caáyo. 
Campo. = Banua nga patag. 
Camuesa. «« Bonga ^nga malalím caáyo, sa España. 
Camueso. = Cáhoy nga magabónga sa mga camuesa. 

* Táuo nga hougog ug oaláy quinaádman , obós. 
Canal. « Saoang, bongálos. 

Canalón. -= Sandayóng. 

Canalla. =« Mga táuo nga tampalásan , sa mangll-ad 
nga batásan, matamos tamáson. 



CA 33 

Canana. =*= Panonódian sa mga cartuchos nga pono 

sa pólvora. 
Canapé. = Lincodánan nga maáyo nga may sandigan. 
Canario. == Langgam nga matahóra, sa mamíngao ug 

maáyong tfngog, sa España. 
Canas. = Oban. 

Canasta. = Alát, bocág, tacópes, batólan. 
Canastillo. = Alat, bocág, &c.» nga diótay, tagácan. 
Canasto. V. Canasta. 
Cancel. = Ganháan sa mga Singbahán ug sa manga 

solód. 
Cancelar. — Pagcóha sa gahóm ug sa bali sa manga 

camatoódan. 

Cancelaría. = Hocmánan sa Roma nga mao ang ala- 
guían sa mga pagtógot ug mga pagpangWngalóoy 
sa Santos nga Papa. 
Cáncer. == Hobág nga daótan caáyo nga macamatáy 

con díli ugáling toUólan sa fgong tambal. 
Cancerarse. == Pagbáti sa cáncer. 
Canción. = Sones, pagcanta, paggóya ^óya. 
Candado. =»» Candare, yaoíhan nga dili pirme sa manga 

tacop. 
Candela. -= Candela. 

Candelabro. = Candclero nga dagcó nga arang botá- 
ngan ug taólan sa dághan nga mga candela con 
sugá. 
Candelaria. =- Piesta sa paghátod, sa pagpatóngha, sa 
pagpaquita ni María Santísima sa ían^ Santos nga 
Anac sa Singbahán sa Jerusalém. * Piesta sa pag- 
ólay ni María Santísima. 
Candelería. = Balay con lugar nga pagabohátan ug 

pagbaligyáan sa mga candela. 
Candelero. = Candelero, sanggáan sa manga candela, 

bolotángan, tolpócan sa mga candela. 
Candelica. = Calilla nga batáas sa panápton nga pino 
nga liníquit, ang guihílog sa talo ug sa obán nga 
mga sacót, nga guinagárnit sa mga mananámbal 
sa pagtámbal sa mga táuo nga mobáti sita sa 
alaguian sa ihi. 
Canbente. = Tombága nga guibága. 
Candidamente. = Sa pagcapótong. 
Candidato. = Ang nagapatigáyon sa pagdáoat sa hatáas 

nga opício cen cahímtang. 
Candidez. = Capulí. * Pagcapótong sa hiina húna. 
Cándido. = Táuo nga pótong. 
Candiel. = Galán-on con ilímnon nga nagáma sa vino 
nga maísog ug maáyo, nga pagasáctan sa itlog 
ug sa asúcal nga mapotf , nga pagalotóon sa batidól 
hasta nga magabóla ug maáyo. * Socolata plamenco. 
Candil. = Lamparahán , candil. 
Candilada. = Ang lana nga mahodót sa lamparahán 

hasta sa pagcaponó. 
Candileja. V. Candil. 
Gandilon. =^ Candil nga dagcó. * 
Candonga. «= Pagólo olo sa isigcatáo, pagdáyeg cania 
sa paglímbog cania, pagtiao sa isigcatáo, pagsólog 
sólog cania sa masóbsob , sa canónay. * Paño nga 
itáod ug isáblay sa mga babáyeng bisáya sa abága, 
sa pagtábon sa doghan. 
Candongo. = Táuo ug parayégon. * Táuo nga maálam 
magpatigáyoQ sa paglicay sa bohat, tapólan, maólo 
olóhon. 
Candor. »» Capotí nga dagcó. * Pagcaólay , pagcapótong 
pagcahúsay, pagcaháoan sa l^ot, sa húna húna. 
Candoroso. = Ang maháoan sa bóot, ang táuong 

pótong. 
Canela. = Canila. 

Canelo. = Cahoy nga pagacoháan sa canela, nga mao 
ang icadóhang pánit nia, ang pánit sa üálom. 

DigitizedbyiJOOgle 



34 CA 

Ganblon. == Maiam-is nga tibáoCí magahi ug hatáas, 
uga nagalibót, nagasápao, ug guilóbngaa sa usa 
ca sibá nga diótay ug manipis sa canela. * Ang 
tubig nga tibóoG guican sa catúgnao, nga nabo- 
lobatáas ug molomalfngin. * Ang mga tomóy sa mga 
saplina , sa mga ihalámpac. * Ang mga bítay bitay 
sa boláoan con sa salapi nga tinóyoc tóyoc ug gui- 
can sa mga golpe con sa mga saretera nga guitáod 
sa mga soldados sa abágn. 

Canje. = Pagbáilo, pagtagílis sa preso sa usa ca Guin- 
harían sa preso sa laín nga Guinbarían. 

Canjear. = ídem. 

Canjilon. = Sodlánan sa lombága, sa yota, &c., sa 
pagbótang sa'vino, tobig, &c., banga. 

Cangrejo. = Olang, ománg, casag, langbay, asbao, 
calas calas, mangiláuod, alagócoy, catang, layágay, 
calodlóngan , locob locob , &c. * Alímango , &c. 

Canícula. = Biloon sa timáan sa langit nga guingálan 
ug can mayor. 

Canuo. = Masaquéton, maloyáhon, raaníoang. 

Canilla. == Bitíis, tol-an. * Balíchao. * Ang pinólol nga 
bagácay, tangbo, &c., nga pagaborbódan sa mag- 
iiahábol sa hilo, seda, &c., nga ihólog sa iang paga- 
habólon-, ug nga ipahaángay sa lanzadera. ♦ Sanda- 

• <iay6ng nga diótay ug hamóbo nga itáod sa bobo 
sa bariles, sa láryao, &c., nga alaguiau sa vino, 
lana, toblg, fice. 

Canillero. = Ang bolló sa bariies, tái^ao, nga paga- 
taólan ug pagasop-ótan sa canilla. 

Canina. = Ta-i sa iró. 

Caninamente. » Sa pagcabángis, sa dagcóan uyámot 
nga casocó ug capóngot. 

Caninero. = Ang nagapólot ug nagadaglnot sa tá-i sa 
mga iró sa pagcórti sa mga pánit. 

Caninez. = Caíbog nga guilabíhan sa pagcáon. 

Cano. = Ubünon, obánan. 

Canoa. = Baloto. 

Canoero. = Ang nagapiloto, ang nagaoHn sa baloto. 

Canon. == Tolománon nga guigáma sa mga ponóan sa 
Singbahán sa ilang mga pagcabildo, ug mga con- 
cilio, nga nahatongód sa santos nga Pagtóo ug sa 
boloháton sa mga cristianos. * Listáhan sa mga li- 
bro nga sinolátan sa santos nga Súlat. * Abang nga 
ibáyad sa táuo nga nagabóhat ug nacacóha sa po- 
los sa yota, sa tagía sa maong yota. 

Canonesa. = Babñye n|a mopoyó sa mga balay sa mga 
binócot, ápan dili sia pagahíctan sa mga pagsáad 
nga dagcó sa pagsógot,.sa pagcacastos ug sa pag- 
capobres. 

Canonical. = Ang canhic canónigo. 

Canónicamente. = Ang moángay sa mga tolománon sa 
santa Iglesia. 

Canonicato. V. Canonjía, 

Canónico. = V. Canónicamente. * Ang manga libro sa 
santos nga Sólat. 

Canónigo. = Ang Padre nga may opicio sa mga Sing- 
bahán nga catedral. 

Canonista. = Táuo nga quinaadmánon sa tongód sa 
mga tolománon sa Singbahán. 

Canonizarle. = Ang táuo nga tacos nga ilhan sía sa 
pagcasantos. . 

Canonización. = Ang pagtúg-an ug pogbaláod sa San- 
tos nga Papa sa pngcasantos sa bisan cansang 

. táuo nga sa bólii pa sía nagaalágad sa hingpit sa Dios. 

Canonizar. = ídem. 

Canonjía. ==■- Gahímtang sa mga Padre nga guingánlan 
ug canónigo. 

Canoro. = Pagcasí'iyod , pagcaángay ug pagcamíngao 
sa tingog sa mga lánggam. 



Cansadamente. = Sa pagcabódlay , sa pagcásámoc, sa- 

pagcacápoy. 
Cansadísimo. = Ang guibódlay, ang guicápoy caáyo. 
Cansado. ==: Ang guibódlay, ang guicápoy, ang ma- 

hínay hínay, ang guicótas. * Táuo nga samócan. 
Cansancio. == Cabódlay, pagcacápoy, pagcacótas. 
Cansar, cansarse. =^ Bodlay, capoy. 
Cantadle. = Calantáhon, golóya, goyáon. 
Cantaleta. = Casaba, banha sa mga tingog ug ttiga 

tolónggon.* Pagópod ópod sa máong mga pólong, 

sa pagyóbit sa isigcatáuo . * Pagsónglog , pagsóol- 

sóol, pagsólog sólog, pagtíao. 
Cantar. = Pagcanta, paggóya góya. * Las aves. = 

Honi honi, agómod. * Para entretener á niños. = 

Holó, bo-á, hi-a. * La lechuza. == Caocao, bocáocao. 

* Los que reman, &c. =^ Holó', saloma. 
CANTARA. = Banga. 

Cantarera, == Ang tongtóngan sa mga banga. 

Cantárida. = Langao n|a malónhao nga papbolálon 
ug maáyo ug dodocdócon: quiníng binócboc maí- 
sog caáyo ug magalábtog, magalótob, magapabítlig 
ug magalibótoy sa báhin sa láoas nga pagabotángan 
ug pagdapátau. 

Cantarillo. = Banga nga diótay. 

Cantarín. = Ang nagacolocanta sa masóbsob, ang na- 
gacanla sa mga dóla. 

C.iNTARo. V. Cántara. 

Cantatriz. V. Cantarín. 

Cantazo. = Pagbonó sa bato. 

Cantera. = Yola con lugar nga pagacoháan ug paga- 
calían sa mga bato. 

Cantería. = Quinaádman sa pagsáp ap sa mga baló 
nga boloháton sa mga cota. 

Cantero. = Tigsápsap, somalápsap, ang nagasápsap 
sa mga bato. 

Cántico. = Paggóya góya, pagdáyeg sa Dios sa pag- 
sómay sa obán nga mga salmos sa santos nga Solat. 

Cantidad. = Pagcadagcó, pagcabóg-at ug socod sa 
bisan ónsa. * Bahin nga dolodagcó sa bisan ónsa. 

* Idológan sa pagponó sa bisan ónsa nga colaug 
sa usa ca pagísip sa salapí. 

Cantillo, to. = Bato nga diótay. 

Cantimplora. =« Solódian, panonódlan nga tombága, sa 
tíngga con sa salapi,, nga pagabognáoan sa tobig. 

Cantina, == Lugar sa ilálom sa yota nga pagatipigan 
sa vino sa gasto sa matagüdlao sa balay. * Lugar, 
tiendahán nga pagabaligyáaa sa vino ug sa mga 
calán-on. * Sodlánan sa mga ilímnon ug sa mga 
calán-on sa balón sa magalacát. 

Cantinela. V. Cantaleta. 

Cantinero. = Ang magbalántay ug ang magabalígya 
sa mga ih'mnon. 

Canto, = Bato. * Ang pagcanta ug paggóya góya. 

* Ang daplin sa bisan ónsa nga dili panápton. 
Cantón. «= Guinharian, longsod. 

Cantonada. = Pagyóbit, pagtíao sa isigcatáuo , pagtistis. 

Cantonera. = Tombága , polhao , salapí, ¿kc, nga ipa- 
haángay sa mga dáplin ug mga esquina sa mga la- 
mesa, m^a soJatánán, &c., arón malig-on. 

Cantor, == Cantores, ang comalánta , ang nagagóya góya. 

Caña alta y gruesa. = Caoáyan, botong. • Gomólas 
de pescar. = Bagácay. * Especie de carrizo. = 
Tangbo. * Dulce. = Tobó, piíialína. * De timón. = 
Caling * Para guardar agua, vino, &c. = Sagob, 
soquí, paligalón, caó-it. * (Pedazo de) para guardar 
cualquier cosa. == Sogong, longgánan, lolónggan. 

* Maciza, sin agujero. = Balocáoi. 

Cañada. =- Sapa, oálog, yota nga calang sa talioála 

sa dohá ca boquid. 
Caí9afIstola. = Canyapístola , baláyon, capichola. 



Digitized by 



i^oogLe 



CA 

Cañal/ =» Alad, Idgar nga guilibótan sa caoáyan con 

sa bagácay, bongsod. 
Carama. = Tampo. 

GAfSAHAR. = Yota nga guitámnan sa cáñamo. 
Cáramo. ^ Tanóm n^a pagacoháan sa mga lugas nga 

maingon ingon sa lánot nga guingálan osáb ug 

cáñamo. 
GaSaxon. = Ang bonga ug binhi sa cáñamo. 
Cañaveral. = Caoayánan, yota nga guitobóan sa manga 

caoáyan, ug mga basácay. 
Cañaverero. = Ang nagabalígya sa mga caoáyan, ug 

mga bagácay. 
Cañazo. = Pagbónal nga guibónal sa caoáyan. 
Cañería. = Sandayóng nga pagaagían sa tobig. 
Cañizo. = Langcápan , palágpag. 
Caño. = Capandáyan sa torabága, língga, salapí, &:c., 

nga mallugin ug bohóan: guinláyon, guinláoas 
Cañón. = ídem. * Balahíbo sa mga paijó sa mga laiig- 

gam, nga^dagcó, nga igasóiat: líamódyong. 
CAÑ9NE.VR. V. Acafwnear. 
Cañoneo. V. Acañonear. 
Cañonería. =» Cadaghánan, pagcadághan sa mga lot- 

hang. 
Cañuela. = Caoáyan , bagácay nga diótay , lípae sa 

caoáyan ug sa bagácay, salása, lag-i, tolásoc, 

coguing, cogit. 
Cañutería. = Pagcadágban , cadéigliánan sa mga canon 

sa órgano. 
Cañuto. = Halásam, loca, sogong, solpa, caóit, guin- 
láyon, guinláoas, tayhop, alagan, salod. 
Caoba. = Cahoy nga poláhon, niatíga, manindot ug 

mahál, maáyo sa pagbóhat sa mga casangcápan 

sa balay. 
Caos. == Ang pagcabótang sa ngatanán nga nahimó- 

tang sa calíbótan, sa nahióna, sa iauámpa pa, 

dihá dihá sa pagbóhat sa Dios sa máong calibó- 

tan, ug sa oalá pa ipahósay sa Guinóo. 
Capa. = Bisti nga batáas nga igabisti sa mga laláqui 

sa Europa. * Ang tábon sa ibábao sa bisan ónsn. 

* Anff bisti sa mga Padre sa pagsáblig sa tobig 

n^a bendita , ug sa obáa pa nga pagaboháton sa 

Smgbahán. 
Capacidad. « PagcadagC) sa bisan ónsa nga lugar 

nga pagabotángan ug pagasódlan sa bisan ónsa, 

luang. 
Capacha. = Batólan., andólan. * V. Canasta, 
Capacho. =: ídem. 
Capador. = Ang nagaliibóto. 
Capadura. = Ang samad nga nahímo sa paghibóto. 
Capar. = Pagbibólo. 
Caparazón. = Ang mga bocóg nga nahat'»la sa nacóha 

na ang onód sa mga láoggam. 
Caparosa. = Yota nga molomalágon nga maájo sa 

pagbóhat ug sa pagtina sa maitom. 
Capataz. = Pangólo , mugbalántay sa mga magbobóhat, 

sa. mga mamomóo. 
Capaz. V. CapacidaíL * Ang dagcS caáyo ug igo 

arón mahodót dihá bisan ónsa nga ibótang. * Tao 

nga batid, nga may quinaádman. 
Capciosamente. = Sa pagcalaláiíg. 
Capcioso. = Malalángon, malimbóngon. 
Capelo. = Ang calo nga mapola pola nga guicálo sa 

mga Cardenal sa santa Iglesia. * Ang cahimtang sa 

pagcacardenal. 
Capellán. = Pareng sacerdote. * Ang Padre nga ma- 

gamisa sa solosingbahán con oratorio sa m^a dágcong 

tíiuo. * Ang padre nga nagacanta sa m|a misa sa mga 

alampóan , mga siagbahán con oratorio sa mga hári. 
Capilla. = Panápton nga guinaconót ,ug guián^ay sa 

pagulbon sa olo. ^ Bahin sa bisti ngá guinabistí 



CA 35 

sa obáa nga mga Padre, nga ícalábon opód sa 
olo, ug nagacaláin lain ug dágoay. * Salód solód nga 
diótay sa solód gayód sa mga Singbahán, nga gui- 
botángan sa altal ug pagamisáhan. * Manga balay 
nga alampóan ug mga Singbahán nga diótay sa manga 
calongsódan ug sa holohílit sa mga longsod. * La- 
mesaban ug mga casangcápan sa pagmisa sa mga 
sacayán, ug nga guidála dala opód sa mga pango- 
bátan. 

Capillo. «= Panápton nga igatábon sa olo. * Panáp- 
ton nga potíon nga icatábon sa mga Padre sa olo 
sa mga bata sa óbus na síla guiboñágan. * Pa- 
nápton nga potíon nga salaban sa vino, tóbig, &c. 

Capitación. = Pagbáhin ^'báhin ug pagtódlo sa támpo 
ug baláydon sa lagsa lagsa. 

Capital. == Puhónan sa salapí ug sa manggád sa bisan 
cansa. * Puhónan nga guidála sa laláqui con sa 
bána sa pageamíño nía. * Longsod nga ponóan con 
cabecera sa tágsa ca Guinhadlan con provincia. * Sala 
nga dagcóan con ponóan sa obán nga mga sala. 
* Bisan ónsa nga dagcóan oyámot. 

Capitalista. == Táuo nga guitígom ang fang pohónan sa 
lónlon nga salapí. 

Capitán. = Táuo nga pangólo, raashobópot ug mag- 
bobóot sa pila ca táuo. * Pangólo sa mga momo- 
mono. * Ang magabóot sa usa ca longsod , ang ho- 
cora, ang gobernadorcillo. * Ang magahópot ug ma- 
gabóot sa mga sacayán, ang may catongdánan. sa 
pagtódlo ug pagbántay sa ílang pagadolóngan. * Ang 
magabántay sa laoígan con pondóhan, ug mangáyo 
sa pinondóhan con i>a báyad sa pagláoiff. * Ang ma- 
gabóot ug magsógo sa manga soldados ngatanán 
sa tágsa ca pangobátan, ug ang ponóan sa manga 
provincia. * Capitaa general. 

Capitanear. = Pagsógo ug pagbóot sa mga soldado, 
sa mga calongsóoan ug sa mga caoatán. 

Capitanía. «= Cahimtang sa pagcacapitan. 

Capitel. = Ang olo cong catapósan, dapit sa iláas, 
sa mga columna, sapitel. 

Capitón. = Isda nga motobó sa yánang, ang olo nía 
dagcóan caáyo. 

Capitulación. = Pagángay, pagsábot, pagpólong polong, 
pagcaámpo. 

Capitular. == ídem. * Táuo nga may tingog sa manga 
pagcabildo. * Pagámpo. 

Capítulo. = Bahin. * Bolos. * Pagcabildo, pagsábot sa ma- 
nga Padre, ug sa mga canónigo, sa paghingánlan 
sa ílang ponóan ug sa bisan ónsa nga quinahánglan 
nga boháion. 

Capón. = Hingbót-an, guibóto. 

Caporal. = Pangólo sa pila ca táuo. * Ang magabántay 
sa mga magbobóhat ug mga mamomóo. 

Capote. V. Capa, = Ápan quiñi may mangas ug díH 
mahalagpád caáyo. * Guingálan apód capoto con díli 
macacóha sa bazas ang obán sa nanagsogál , ang 
nagapildi. 

Capotillo. = Capote nga diótay. 

Capricornio. = Timáan sa usa ca tápoc sa mga bitóon 
sa Lángit. 

Capricho. = Paghúna húna nga caugalíngon nga guícan 
usáhay sa catáhap lámang. * Caogalíngon nga pag- 
bóot. * Pagcamáo máo. 

Qaprichoso. = Ang mosócod sa íang boboháton sa íang 
lamang nga caugalingon nga pagbóot, ug mosonód 
niána sa díli gayód pasámbajg. * Ang magamáo máo. 

Caprichudo. = Gomo el anterior. 

Captar. = Pagcáhig, pagcábig sa pagbóot nga cao- 
galíngon sa bisan cansa , ton^ód sa mga pólong nga 
malómo, sa maáyong pagábi ug sa pagálara alám. 

Captura. = Pagcadácop, pagdácop sa saláan. 



Digitized by 



i^oogle 



36 CA 

Capturar. = Pagdácop pagsácop. 
Capuchina. = Monja, binócot sa caparían ni san Fran- 
cisco. 
Capuchino. = Padre sa maong caparían, may bongot 

nga hatáas. 
Capullo. = Balay balay nga pagaTjoháton sa dod nga 

nacagáma saigagáma. * Ang bolac sa poyos pá, sa 

oalá pa magbócad , sa oalá pa gomóa «a -íang T)alay 

balay, sa íang polót. 
Capuzar. V. Chapuzar. 

Cara. = Nauong. * Atubángan sa T)ísan ónsa. 
Caraba. = Sacayán. 
Carabela. = Sacayán nga hatáas ug haíctin, •* Bocág^ 

tagácan. 
Carabina. = Fusil nga hamóbo. 
Carabinazo. = Ang pagbotó ug pagtónog sa carabina 

con guibohían na. 
Carabinero. == Soldados nga nagacabayo. 
Caracoa. = Baloto. 
Caracol de mar. => Quinháson. = De tierra. = Tabáng- 

cay. * Hagdanán nga nagatóyoc tóyoc. 
Caracola. = Quinháson. 
Caracolear. = Pagtóyoc tóyoc. 
Caracolero. = Ang mangin^íhas, ang mangíhas ugma- 

gabalígya sa raga quinháson. 
Caracolillo. = Quinháson nga diótay. * Tanóm. 
Carácter. = Quinaía sa mga táuo ug sa mga bdtang. 

'* Gaoi, batásan.'*Xal¡g-ónan sa búot. * Dongog nga 

macóha sa táuo nongód sa íang hatáas nga opicio 

ug cáhímtang."* Tiraáan nga espirituhánon. 
Caracterizado. = Táuo nga dato toiigód sa íang pag- 

cahímtang. 
'CARACTERizAr. ^= Pagláitt 'láin ^a tagsa ca T3Ótang sa 

íang caogalíngon nga timáan. ** Paghátag sa gahóm 

sa mga táuo sa paghálag oj)ód canila sa hatáas nga 

opicio con cáhímtang. 
Caramba! = Pástilan , pástilan odóy*! 
Carámbano. = Tipac sa tubig nga tíbúoctoiigód sa tog- 

nao. 
Caramel. = Isda maingon íngon sa tamban. 
Caramelo. = Matám-is nga magahí ug matagó. 
Caramente. = Sa pagcamahál. 
Caramillo. = Tolónggon nga maingon íngon sa usa 

ca plauta nga manípis. ^ Tapoc sa bisan ónsa nga 

díli maáyo ang pa^cabótang, nga nagobót. * Bacac, 

polong nga quinóti cóti. 
Carantoña. = Babáye nga malágsot ug tigúlang, nga 

padíhog ug padáyan, arón pagaíngnon nga maáyo 

sía ug náuong, ug sa pagtolotábon sa íang calágsot. 

*Pagálam álam sa bisan cansa sa pagdángat sa búot 

dadangáton. 
Caranto5íero. = Ang tigálam álam, ang nagaálam álam. 
Caras A. = Tagoc sa cahoy. 
Carapacho. = Balay balay sa mga paoícan ug mga oláng, 

mga omáiig, &c. 
Caravana. = Cadaghánan sa mga táuo nga nanagobán 

síla sa paglacát, sa pagbiaje. 
Carbón. = Oling, aguipó nga guipálngan sa caláyo. 
Carbonear. = Pagbóhat sa oling. 
Carbonera. = Horno nga pagasonógan sa mga cahoy 

sa pagbóhat sa oling. * Lugar nga pagatipígan sa 

oling. 
Carbonería. = Lugar nga pagnbaligyán sa oling. 
Carbonero. = Ang magaDÓhat con níagabalígya sa oJing. 
Carbunclo. = Bato nga mahal. * Hobág Tiga may tomóy 

tomóy ug masacfuét caáyo sa pagnána na. 
CarbDnculo. ~ Bato nga mahál. 
Carcaj. ~ Talángan, panonódlan nga halagpád dapit sa 

itúa3 «¿ lioictia dapit sa óbus, nga pagatipígan 

sa mga pana. 



CA 

Carcamal. = Dangga nga angay sa mga tigúlang. 

Carcanar. V. Calcañar, 

Cárcel. = Bilanggóan , presóhan. 

Carcelaje. — Hinángtang. 

Carcelería. V, Cárcel. 

Carcelero. = Ang magbalántay sa bilanggóan, alguacíL 

Carcoma. = Bocboc, anay, agay ay. 

Carcomer. =- Pagbógboc, pagagáy ay. 

Cardar. = Pagámdam sa balahíbo sa mga carnero sa 

paggáling. * Pagbósog sa gapas. 
Cardenal. = Padre sa dágcong cáhímtang, somalám- 

bag sa Santos nga Papa. 
Cardenalato. = Pagcahímtang sa cardenal. 
Cardenillo. = Binócboc nga berd« nga guícan sa tayá 

sa mga tombága. 
Cárdeno. = Ang may color nga molomaíton, malágom. 
Cardinal. = Guinicánan , sinógdan. 
Cardo. = Tanóm , catang cátang. 
Cardumen. = Cadaghánan sa mga isda. ^ Panón. 
Carear. = Pagatóbang, pagpaa'tóbang, pagtándig, pag- 

índíg, pagtándi. 
Carena. = Pagcaáyo sa mga sacayán , pagbólit, pagsólot 

ug pagbóhat sa obán nga qiunahánglan nga icaájo 

sa mga sacayán. 
Carencia. = íPagcacalá sa Tjísan ónsa. 
Carenero. «= Lugar n^a guitagána sa pagáyo sa manga 

sacayán. 
Careo. == Pagatótang ^ pagcaatóbang. 
Carestía. = V. Carencia. * Pagoalá, pagdáot sa panóig 

sa humáy, maís, &c. * Tiempo sa gotom. 
Careta. = Nauong nauong sa papel con sa láin nga 

hiKmóon nga Igatábon sa náuong nga túod. 
Carey. = Sisic , balay balay sa paoícan. 
Carga. = Lolan, bala.* Catongdánan sa tagsa tagsa 

ca táuo, somála sa íang opisio con cáhímtang. 
Cargadero. "= Lugar nga guitagána sa pagbótang sa 

mga lólan nga guiháoas sa mga sacayán ug sa 

guipanagbála sa mga táuo, ug sa paggámit opód 

sa maong lúlan ug bisan ónsa nga babaláon. 
Cargador. = Ang naggalólan sa íang man^gad sa manga 

sacayán. ♦ Ang táuo nga may opisio sa pagbála 

bala sa bisan ónsa nga ipabála cania con ipapás-n ba. 
Cargamento, V. Carga. 
Cargar. «Paglólan, pagbála, pagyáyong, pagpás-an, 

♦Pagtábo, pagtíngób, pagtámbong sa dághan nga 

táuo sa bisan díin. 
Cargazón. =: V. Carga. * Pagcabóg-at, pagcalóya sa cío 

con sa bisan ónsong báhin sa láoas. * Pagcadáot sa 

bánua, cadaghánan sa mga pangánod ug mga dag-om 

nga maítom uff mabagá. 
Cargo. = Catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Ngata- 

nán nga guidáoat sa bisan cansa nga táiio nga 

quinahánlan nga timaánan. * Pagcoaláy pagtóman sa 

caogalíngon nga catongdánan. * Sala', sáyóp. 
Cariacontecido. = Táuo nga masolób-on, sa mamingáuon 

nga náuong, ang nagasobó. 
CariaguileSo. = Táuo sa hatáas nga náuong. 
Cariancho. = Táuo sa halagpád nga náuong. 
Caribe.* = Táuo nga mabángis, mamomógos. 
Caricatura. = Ladáoan nga piníntal sa malágsot nga 

náuong. 
Caricia. «= Pagálam álam, polong nga maáyo, malómo, 

matám-is. 
Cariciosamente. V. Cariñosamente. 
Caricioso. * Cariñoso. 
Caridad. = Calóoy, paghigógma. * Paglímos sa 

quiglímos. 
Carifruncido. « Táuo sa náuong mga maíáog. 
Carigordo. = Táuo sa matámboc nga náuong. 
Carilargo. =- Táuo sa hatáas nga náuong. 



na- 



Digitized by 



i^oogle 



CA 

Carilucio. >= Táuo sa náuong nga masliiuo. 

Carilla. V. Careta. 

Carilleno. = Táuo sa.masópang nga náuong. 

Carillo. = Bisan ónsa nga moiomahál. 

Carinegro. = Táuo so náuong nga* maíton. 

CarüQo. = <}ugma , maáyong boot , timáan sa pagpa*- 

lángga. 
CARif^osAHENTE. = Sa malómo ug maáyong cabobót-on, 

sa dagcóng gugma. 
Garií^oso. «» Ang mahagúgma, ang magapalángga. 
Gariraido; ^ Táuo nga oaláy caólao. 
Cariredondo. = Táuo sa náuong n|a maHngin. 
Carísimo. = Ang mahál uyámot. * Ang hinigógma caáyo. 
CarIsiha. »= Hatag nga [guilólot sa Dios sa táuo nga 

guibóot nia. 
Carita. == Náuong nga diótay. 
CARiTATivAMErrre. = Sa pagcalóoy , sa calóoy. 
Caritativo. = Táuo nga raangilodyan , tígcalóoy , ang 

nalóoy. 
Carmen. » Bisti ug Escapulario nga guingálan ni Ma* 

ría Santisima sa Carmen. 
Carmenador. = An^ magaándam sa lana sa mga car- 
nero sa paggáling. * Ang nagabósog sa gapas. 
Carmenar. = Pagbósog. 

Carmesí. ^ Panápton nga mapóla caáyo ug maníndot. 
Carnada. = Paon sa pagcóha sa mga isda ug sa 

obán pag mga mananáp. 
Carnal. = Táuo nga calibotánan, sa maláo-ay nga 

batásan. 
Carnalidad. «« Pagcalá-oay. 
CarnalIsimo. = Maláo-ay oyámot, 
Carnalmente. = Sa pagcaláo-ay. 
Carnaval. V. Carnestolendas, 
Carnaza. = Ang panit dápit sa solód, dápit sa onód. 

* Pagcadághan sa onód, sa carne. 
Carne. == Onód. 
Carnero. -« Carnero. 
Carnestolendas, = Ang tolo ca adlao nga guisóndan 

sa barlis, sa miércoles sa abó. 
Carnicería. = Lugar nga pagbaligyáan sa carne , nga 

pagapátyan sa mga mananáp. 
Carnicero. = Ang nagabalígya sa carne. * Mananáp 

nga mucáon sa isigcamananáp ug hasta sa mga 

táuo. * Táuo nga mabángis. 
Carnívoro. = Mananáp nga mocáon sa mga laoas nga 

minatáy. 
Carnosidad. ^ Onód nga motóbo sa libót sa manga 

samad, ug ang motóbo ug labi sa ubán nga manga 

bahín sa laoas. 
Carnoso. = Ang may onód , ang matámbec caáyo. 
Carnudo. « ídem. 
Carnuza. = Pagcadághan sa carne nga magasóm-ol sa 

guinháoa. 
Caro. == Ang mahal. * Guipalkngga , hinigógma. 
Carpeta. = Tabón sa panáplon con sa panit nga qui- 

nórti sa mga lamesa, mga caban, &c., arón dili 

hológan sa hogao. * Solódlan sa mga papel. * Ang 

hanig sa pagsólat , ug ang pagabotángan sa papeí 

nga pagasolátan. 
Carpintear. == Pagpánday , pagbóhat sa bisan onsa nga 

casangcápan sa cahoy. 
Carpintería. = Lugar nga pagabohátan sa bisan onsa 

sa cahoy. 
Carraca. = Palacópac. * Sacayán nga dagcó ug ma- 

bóg-at, nga colang sa.católin. 
Carraco. = Tigólang, maloyáhon, bacól tongód sa ha- 

táas nga edad. 
Carraspera. = Arat, pagcaárat sa totónlan, pagcaádao. 
Carrear. « Pagdalágan. * Dalan nga hnlagpád. 
Carreta. «= Galíngan. 



GA ST 

Carretada. » Ang lolan nga guidála sa usa ca carreta. 

Carretela. = Coche nga pagaátpan ug pagacoháán 
sa atóp somála sa pagbóot sa nagasacáy dihá niána. 

Carretera. = Dalan nga halagpád, nga arang paga- 
aguian sa mga carreta ug mga coche. 

Carretilla. = Capandáyan sa pagtóon sa paglacát sa 
mga bktang diótay. * Pagbónat sa bisan onsa to- 
ngód lamang sa batásan , sa oalá huna hunáon ug 
raaáyo. * Cohete. = Pinótol nga bagácay nga. sinódlan 
sa pólvora. * Pagsaólo ug maáyo sa guibása, ug 
pagsómay sa ffuisaólog. 

Carricoche. -= GaTíngan nga may atóp maingon sa 
coche. 

Carril. = Timáan nga nahabílin sa yota nga guiagian 
sa mga galíngan, sa mga carro ug mga coche. 

Carrillera. = AÍíg icabáat sa mga soldados sa ilang 
calo sa ilálom sa solang. 

Carrillo. = Aping, apapángig, ipipíngig. 

Carrilludo. = Táuo nga may dagcóng aping. 

Carrizal. = Yota nga guitódcan sa daghan nga manga 
tangbo ug mga sagbot. 

Carro. >= Galíngan. 

Carroñada. = Lothang nga hamóbo. 

Carroza. = Coche nga dagcóan , nga guidáyan dayá** 
nan ug maáyo. * Atóp átop nga pagaboháton sa 
mga sacayán dapit sa olín. 

Carruaje. == Cadaghánan sa mga nana^láin lain nga 
mga carro, mga coche, &c., ug bisan usa lamáng 
ca coche, &c. 

Carta. == Solat , dahoa sa baraja. 

Cartabón. «= Escoala. 

Cartazo. = Solat nga may tuyo sa pagcasába' ug 
pagsáoay. 

Cartel. = Papel nga sinolátan sa mga pagbaláod u^ 
pagmantalá sa mga pouóan ug sa obán pa nga qui« 
nahánglan nga hisáydan ug hibalóan sa cadagiiá- 
nan, nga ipamllit, nga ítápot sa cadaygánan. 

Cartera. = Sodiánan sa panáptoa con sa panit nga 
pino, sa pagsolód ug pagtípig sá mga solat ug 
ubán pang mga camatoódan nga may quinaháng- 
lan nga batónan ug tipigan ug muáyo. 

Cartero. = Táuo- nga nagapáhat sa mga solat sa hig^ 
túngdan n|a tagía. 

Cartilla. = Librong diótay nga gagamiton pagóna sst 
mga bata nga nanagtóon sa pagbása. * Camatoódan 
nga ipanghátag sa mga Obispo sa mga Padre nga 
guiordináhan nila . 

Cartón. = Cadaghánan , pagcaípon sa daghánan nga 
mga papel, nga napilit sa atóle* con sa cola, arón 
mahiósa ug mabagá. 

Cartichera. = Sodiánan, panonódlan sa mga car- 
tucho nga pono sa pólvora, nga guidála dala sa 
mga soldados. 

Carti-cho. = Pi notos sa pólvora nga igo sa tagsa ca 
pagbóhi sa posil. 

Casa. = Balay. * Cadaghánan sa mga anac, manga 
binatónan ug mga sologóon nga solód sa tagsa 
ca balay. * Ngatanán nga mga tauo lioat sa . usa 
ca guiíiicánan ug nga guingálan sila sa magsáma 
nga icadúhang ngalan. 

Casaca. = Bisti sa raga laláqui , nga maíingon sa 
supa, nga guibitáyan sa durubá ca tomóy dapit 
• sa licód, ug guiboctónan. 

Casadero. -= Táuo nga may edad nga igo adón mabíño. 

Casamata. = Lugar nga obos sa^ mga cota ngagui- 
botángaa sa mga lothang nga ica'sócol sa manga 
cnáoay. 

Casamentero. = Táuo nga magapatigáyón sa pagcásiU 
sa pagmíño sa. mga olitáo ug sa mga dalága, tig^ 
pamaViye» ang nagapamaláye. 



Digitized by 



i^\!)ogle 



38 GA 

Casamiento. = Pagcásál, pagcamíño. 

Casapuerta. « Ganháan sa balay, alagaian sa pagso- 

lód sa balay. 
Casaquilla. =^ Casaca n|a hamóbo ; holohatáas lamang 

sa sopa, apan may duhá ca tomóy dapit sa lícód. 
Casar. = Gadaghánan sa m|a balay sa banua nga dili 

macagáma ug longsod. * Pagcasál, pagmlño. ""Pag- 

patigáyon sa bisan cansa nga tauo arón mamiño 

ang m^a tauo nga anáa sa ilálom sa iang gahóm, 

pagpamálaye canila. 
Casca. » Ang opa , ang panit sa manga uvas , sa mga 

paras, sa obús nga guipígan ug guicoháan sa doga. 
Cascabel. == Cólong cótong, códong códong. 
Cascada. » Ambácan sa tobig, caoasán. 
Cascado (estar^. =Tauo nga tigúlang na caáyo, ma- 

lóya, nga aili na macáscog. 
Cascajal. = Lugar, yola sa daghánan nga mga ba- 

tóng diótay. 
Cascajo. = Gadaghánan sa mga bato nga diótay, ma- 

gamáy. 
Cascajoso. V. Cascajal, 
Cascamiento. = Pagcalótac, pagcabóong, balána, pag- 

cabásag. 
Cascar. =« fiasag, booac, balána, lotac, boong. 
Cascara. = Panit. * De coco, (fruta) estoposa. = Bo- 

Tiot. f De Ídem, interior y dura. «= Bagól. * De pa- 
lay. = Tahóp. 
Cascarilla, ta. = Panit nga diótay. * Panit nga gui- 

n|álan ug quina panit "* Dahon nga pino ug mani- 

pis sa tombá^a nga icatábon sa bisan onsa. 
Cascaron. = Panit sa itlog. 
CAsaRRON. = Baol, maháit. * Tingog sa tauo con sa ma- 

nanáp nga dagcó, hagáohao, nga dili maáyo pa- 



CA 



Cascarudo. ^s= Bisan óiisa nga may panit nga dagcó 

. ug mabagá. 

Casco de la cabeza. = Bagol bagol. * De coco (chi- 
reta). « Bagól. * Pedazo de cualquier vasija que- 
brada. =« Tipie , tipac. * Buque de cualquier navio 

. sin palos ni jarcias. = Sacayán. * Capas de cebo- 
lla, &c. = Panit, sapao sapao. * Una de los pies 
y manos de los caballos, carabao^, &c. = Coco. 

Cascudo. « Manapáp nga may dagcóng eocó. 

Casera. » Babáye nga nagaalíma ug nagasílvi sa usa 
ca laláqui ^on sa daghan nga mga laláqui. 

Caseramente. = Sa oaláy cotí cotí , sa pagcasáyon. 

Casería. = Balay sa banua nga pagapóy-an sa manga 
magbalántay sa mga cabalánan. 

Caserío. « Pagcadághan , cadaghánan sa mga balay nga 
nagahímo sa mga longsod. 

Casero. =^ Ang tagía* sa balay. • Ang magbalántay iig 
maálam magalíma sa iang balay. * Mga cahoy nga 

fuialimáhan ug guibantáyan, dili ihálas ug lodoc- 
ánua. 

Caseta. = Balay n|a baol baol, payág. 

Casi. = Hapit, didiót da, óolanff ug diriót. 

Caso. = Pagsodíl , paghitábo, caliigayónan. 

Casorio. =^ jPacasál, pagcamíño nga dili maáyo, cay. 
oalá huna hunáon nga daan sa mahínay nga pag- 
búna húna. 

Caspa. *= Dalícdic, daquí. 

Caspita. = Pastilan, 

Casposo. =- Ang may daghan nga caspa, dalícdic, daqul, 
dalicdicon, daquíhon. 

Casquete. == Calo calo sa panit con sa panápton nga 
igatábon sa olo. * Tabón sa olo nga guibólit ug 
guidihog sa salong ug lain pa n|a mga tambal , sa 
pagtámbal sa mga nuca nga gumgálan ug tifia. 

Casta. =- Lioat, pagcacaobánan. 

Castamente. =- Sa pagcaólay. 



CastaüIa. «= Bonga sa España. 

CastaSíeta. »= Castañetas. 

Castañetear sonar las choquezuelas, de las rodillas, los 

artejos de los dedos, &c. = Loto, lito. 
Castañuela. = Castañetas. 
Castellano. » Pinamólong nga quinatsfla sa mga cat- 

sila» casíla. * Ang magbalántay sa mga cota * Aog 

táuo nga molópio sa castilla, ang natáuo sa cas- 
tilla. * Ang nanongód sa castiya 
Castidad. » Pagcaólay , pagcacastos. 
Castigador. == Maghalámpac, homafámpac, tigsáoay, 

tigbárlong. 
Castigar. =^ Hampac, gaid, bonal, saoay, barlong, 

sáquet, yogot. 
Castigo. -» ídem. 
Castillo. = Bantayán, ilíhan, lantáoan nga dagcóan ug 

malíg-on. * Ang atóp sa mga sacayán dapit sa olin. 
Castísimo. = Ang olay caáyo. 
Castizo. = Ang may ^uinicánan nga maáyo. * Pag- 

pamólong nga hingpit, nga dili salicoáoot, nga dili 

pagasáctan sa mga polong nga dili mao, nga dili 

macaígo. 
Casto. == Olay, potli. 
Castor. « Mananáp sa opat ca tiil, mafngon ingon 

sa usa ca iring, mabóhi sa yota ug sa tobig. 
Castrar. V. Capar, 

Castrón. « Canding nga laqui nga guihibótan. 
Casual. = Comp el siguiente. 
Casualidad. « Polong con bohat , pagsodll nga oalá 

húna honáon, nga ahat, tagcoláhao, nga oalá ipa- 

ábót, nga oalá holáton sa mga táuo. 
Casualmente. = ídem. 
Casucha. = Balay nga diótay, nga oaláy bale, payág, 

balong balong. 
Casulla. = Bisti nga guibisti sa mga Padre, sa pag- 

misa. 
Cata. = Pagdímdim sa mga ilímnon. ^ Pagtagámtatn. 
Cataclismo. = Pagcagobót sa calibótan , maíngon nga 

sa tiempo sa paglonóp. 
Cataplasma. = Haclop, hampol. 
Catar. = Pagtílao, pagdímdim, pagtagámtam. 
Catarata. -= Bolog sa mga mata. . 
Catarro. = Sip-ón, obó. 
Cataviento. = Casicási. 
Catecismo. ^ Libro nga sinolátan sa tocso , sa pangad- 

yéon. 
Catecúmeno. «» Ang táuo nga boótan na nga guitódlo 

ug guiándam sa pagdáoat sa boñag. 
Cátedra. = Lugar nga maíngon ingon sa dagoay sa 

oaliháoan, nga pagalingcódan sa mga magtotóon,. 

sa pagtóon ug pagásoy sa ilang mga tínón-an. 
Catedral. = Singbahán nga ponóan sa obán nga manga 

Singbahán, n|a guibotSngan ug guihóptan sa Obispo 

con sa Arzobispo. 
Catedrático. = Magtotóon sa hatáas nga quinaádman. 
Catequismo. = Ang pagtóon ug pagtódlo sa quinaháng- 

lan nga hibalóan sa táuo nga pabóñag. 
Catequista. = Ang magatóon sa táuo nga pabóñag. 
Catequizar. V. Catequismo. 

Caterva. = Pagcadághan, cadaghánan sa mga táuo. 
Católicamente. ^ Sa pagcaángay sa guitóon sa santa 

Iglesia. 
Catolicismo. = Ang pagcadághan sa mga cristianos, 

cadaghánan sa mga táuo nga sacop sa Religión 

ni Jesucristo. * Ang pagtóo sa Iglesia católica. 
Católico. = Camatoódan nga oaláy duha duha. * Ang 

matúod cay guipamólong man sa Dios, busa tacos 

gayód nga pagatoóhan sa man|a táuo. * Táuo n^ 

sacop sa Religión cristiana. * Ngalan nga guicahi- 

ngálan sa mga hari sa España. 



Digitized by 



i^oogle 



CE 
Catorce. « Ñapólo ug opát. 
Catorcena. -» Gadaghánan sa ñapólo ug opát ca táuo, 

manaaáp, &c. 
Catre. — Lancápaa nga tinóyo pagbóhat, arón homigda 

<¿há ang mga tauo, catre. 
Caccg. — Alaguian nga haláloa sa tobig. 
Caución. -» Gamatoódan nga guihátag sa usa ca táuo 
sa lain n^a táuo, sa pagtuman sa guisógo cania, 
sa guisáad nía, &c. 
Caudal. -=> Pohóaaa, catigayónan, manggad, dona. 
Caudalosamente- =• Sa pageadagcó, sa pagcadághan. 
Caudaloso. =» Soba nga guibaháaa sa dagnaa nga tobig. 
Caudillo. = Pangólo, aiig magabóot ug magasógo, sa 

mga soldados, ponóan. 
Causa. » Hingtóngdan, guinicánan, tongód. * Guilioá- 
tan. * Ang mga papel nga sinolátan nga gíhi- 
ngánlan ug proceso , tongóol sa saláng dagcó nga 
gttibóhat sa bisan cansa nga táuo. 
Causal. = Hingtóngdan , hin6ngdau. 
Causar. = Paghimo. * Gninicáoan, hingtóngdan sa 

bisan ónsa. 
Cáustico. = Tambal , haclop , bampol , hilpg nga maisog, 
nga magapáso ug ma^apalábtog sa paoit sa laoas 
Dga guidapátan ug guibotángan. 
Cautamente. = Sa pagcatagána. 
Cautela. = Pagcatagána, pagcaándam. * Pagcalímbong 

pagcalaláng, pagándam, pagtagána. 
Cautelosamente. V. Cautamente: 
Cauteloso. = Táuo nga magaándam, magatagána. * Ang 

matáhap, matahápon. * Soab, loib. 
Cauterizar. = Pagpáso , pagsónog sa onód sa manga 

samad nga daútan ug nadonót. 
Cautivar. = Pagbíhag, pagpamíhag. 
Cautiverio. = Gabihágon , cabihágan. 
Cautividad. « ídem. 
Cautivo. = Bihág. 
Cauto. V, Cauteloio. 

Cavador. = Tigcále, comalále, magcacálel, ang nagacále. 
Cavadura. *= Pagcále , quínale, quinalíán. 
Cavar. = Gale, cotcot. 
Caverna. = Langob. * Bohó nga guigáma sa nana sa 

mga samad. 
Cavernoso. = Lugar, yota nga may daghan nga manga 

langob, langóban caáyo. 
Cavidad. V. Capacidad. 
Cavilar. '=z Paghúna huna sa bisan ónsa sa dagcóng 

pagcóti coti, sa oaláy hingtóngdan. 
Cavilosidad. == ídem. 
Caviloso. = Ang nagahóna húna sa bisan ónsa, guican 

lamang sa íang catáhap. * Ang matahápon. 

Cayado. = Sogcod nga balicó sa tomóy, nga guina- 

gámit sa mga baquero sa mga carnero ug manga 

canding. * Sogcod, sa mga Obispo. 

Cazare. = Manga torta , maroya nga pagaboháton sa 

mga indio, sa nagacaláin lain n|a mga gamót. 

Cazador. = Tigpangáyam, tigposil, tigllt-ag sa manga 

langgam ug mga mananáp, sa pagcóha canda. 
Cazcarria. = Pisac, yinang nga napílit sa sidsid sa 
mga saya ug sa mga bisti nga haiáas. * Ang sip-on, 
ang cogmo nga nagahi sa talambóan, sa manga 
bohó sa ilong. 
Cazar. = Pagpangáy?m, pagposil sa mga langgam ug 

sa mga mananáp, paglit-ag canila. 
Cazo. = Tacho. 
Cazuela. = Sodlánan nga malingin, sa yota. 



Cebadera. = 
bauprés. 



CE 

nga itáod sa mga s^oayán, sa 



CE 36 

Cebar. «« Pagpaeáon sa mga mananáp , sa manga, 
baboy, &c., sa mga calán-on nga piaüi, aróa to- 
mámboc sila. * Pagláming. 
Cebo. ^ Ang manga calán-on nga ipacáon sa manga 
mananáp, arón managtámboc si la. * Pólvora nga 
íbutang sa bohó sa mga lothang con sa mga posil sa. 
pagbóm canlla. * Para pescar ó cazar. = Paon. 
Cebolla. — Seboyas. 
Cebón. = Lináming. 
Cecear. == Pagyóngit, pagtóna tona. 
Ceceo. == ídem. * Pagcayóngit, pagcatórla tona. 
Ceceoso. == Tao nga yongit , tigfona tona. 
Cecina. = Tapa, tasajos, carne hga inasinan ug binólad. 
Cedazo. = Agágan sa binócboc, ajágan. 
Ceder. == Paghátag, pagtógot. * Paghínay hinay , paga- 

dang arang, pagoloóndang. 
Cedro. = Laníbga. 

Cédula. = Papel nga diótay nga pagasolátan sa bisan 
ónsa nga quinahknglan, ug nga ihátag sa táuo nga 
hingtútigdan. * Papel nga pagasolátan sa manga 
sogo sa mga hari ug sa ílang pagbóot ug nga gui- 
botángan sa sinógdan ug ingon nifni. * Acó ang Hari. 
Céfiro. = Hangin nga mahínay hinay. 
Cegar. = Pagbotá. ' Pagláin sa húna húna guican sa 

mga cailfbgon nga mangiUad. 
Cegato. = Ang diii macaqufta ug maáyo, halap halap. 
Cegatoso. = ídem. 

Ceguedad. = Pagcabotá. * Pagcaláin sa boot ug sa húna 
húna tongód sa pagdáog sa mga cailibgon nga 
daótan. 
Ceguera. == ídem. 
Ceja. = Quilay. 
Cejar. = Pagsíbog, pagisíos. * Pagárang ádang, pag- 

hinay hinay, pagisol. 
Cejuunto. » Ang guitódcan sa daghan nga balahibo 

sa mga quilay. 
Cejudo. = ídem. 

Celada. == Pagcaátang sa lugar nga tinágo, sa pa^- 

tágbo ug pagsógat sa bisan cansa nga tauo sa calit, 

sa oaláy catáhap, ug sa oalá magtagána ug magán- 

dam ang ^uiatángan. ^ Limbong, laláng. * Pagháb-on. 

Celador. = Ang nagabántay, magbalántay, ang naga- 

átang, omalátang. 
Celaje. « Pangánod, dag-om. 
Celar. =» Atang, bantay. * Pafftimáan sa mga pagllhoc,. 

paglacát ug pagbóhat sa bisan cansa nga táuo. 
Celda. = Solód nga guimpéy-an sa tagsa ca Padre ug 
sa mga binócot, sa mga monja, sa mga convento. 
Celebrante. == Ang Padre nga nagamisa ug magamisa pa. 
Celebrar. — Dayeg, bantog. * Pagtáhod sa cadaigánan, 
pagsingba sa mga toloóhan sa ' atong santos nga 
Pagtóo. * Pagpiesia sa dagcóng pagcabántog. * Pag- 
misa sa mga Padre. 
Célebre. » Ang bantog caáyo , ang catingaláhan , ban- 
ságon. * Táuo nga matistis, sa maáyong boot, ma- 
lipáyon. 
GÉLEBREMEigE. — * Sr pagcabántog 
Celebridad. = Dongog, bantog, bansag. * Ngatanánnga 
guitagána ug guidóngan sa pagbóhat sa mga piesta. 
Celebro, coronilla. «- Alimpólo. * Sesos. = Otoc. * Sa-, 

labótan, caboótan. 
Celemín. = Tacsánan maingon ingon sa gautang. 
Celeridad. = Pagcadalí • pagcalágmit. 
Celeste. = Ngatanán nga nana tongód sa Langit. * Ang 
nanongód sa cabolahánan, sa pagnimayáan sa Langit. 
* Ang may color ingon sa color sa Langit. 
Celestial. = ídem. * Aoghingpit, toíQa», maáyo oya- 

mot. 
Celestialmente. = Sa pagcabóot^ Langit, sa pag|if)B(it 
sa Dios. *' Sa, pagcahingpit, sa pagcatóman. 

Digitized byijiOOQlC 



4» CE 

feuíAto. ^ Artg<^ahífntartg sa pagca^^lítáuó. -^^Tauo'nla 

' óaííá pa iliamffio, apanf Ti|;a arang sia mamlñe wg b^ot. 
Celo. = Pagbántay sa masingcáuio't éaáyo , t^agbáiHay 

• sa dongog ug'sa paghímáya sa Diosl * Pagabobfeó, 
pagabogfaó. * 

GELdso."=t: Maábo^hóon, ang magaboghó, abogh<ian. 
* Angnagabántay ug maájo.** Sacáyan nga maquilas, 
nga magataquiHd , malíngga lingga. 

Celosía. — Linála sa mga papan ngá manlpis ug hafc- 
tin nga pagacúrus cürúson,- nga guibíolaii sa manga 
bohó íiga' diótay , sa pagsólong con ibútang na sa 
atubán^an sá raga behtana ug con sa lain ba nga 
lugar. 

Celsitud. = Pagcabalángdon, pagcatáas, pagcadagcó. 

Cementerio. = Lobóngan , lobngánan , lolóbngan. 

Cena. = Panihápon. 

Cenáculo. f= Solód nga guipanihapónan ni Jesucristo 

' ubán'sa fang mga guinu- lan sa catapúsan nga pagpani- 
bápon, sa guisóndan nga adlao sa íang Santos nga 
Pagpasáquít. 

Cenador. = Tigpanihápon , ang manihápon. * Lugar nga 
malíBgin sa mga tanáman , nga guitabónan ug guilan- 
dóngan sa mga balágon , sa mga paras con sa manga 

' cáhoy. 

Cenagal. = Pisácan , cayanángan. 

Cenagoso. — Ang naponó sa pisac, aa yánang. 

Cenar. = Pagpanihápon. 

Cencerrada. = Pagpatónog sa mga bodyong. pagtáihop 
sa mga songay, pagbásal sa mga calaba ug sa manga 
tolotombága , pagbágting sa mga lingánay nga diótay 
ug sa malágsot ug tingog, sa pagtíao sa mga tigólang 
nga namíño, sa nahaónang gabíy sa pagcasál canlla. 

Cencerrear. = ídem. 

Cenqerro. == Lingánay nga diótay sa puthao nga ma- 

' nípis, con sa tombága ba, nga guinabítay sa liog 
sa mga baca, sa mga carnero, &c. 

Cenefa. — Tínábas nga panápton nga ibótang ug iba- 
lábag, dapit sa itáas, sa mga cortina, sa mga tabil, 

• sa mga pabellón, &c. 
Ceniciento. = Ang may color sa abó. 

Cénit. == Ang lugar sa Langit nga natónton ug atú- 

bang sa atong mga olo. 
Ceniza. Abó. 

Cenizoso. «=> Bisan ónsa nga sináctan sa abó. • 
Censatario. « Omalábang. 
Censo. Abang. 
Censura. = Ang paghúná liúna ug pagásoy sa pag- 

• caáyo con sa pagcadaótan sa raga libro, sa obos 
na guibása. * Castigo sa mga salían nga ibótang 
sa mga ponóan sa santa Iglesia, nga angay ug ingon 
-sa nahamótang sa mga tolomanon nga guingalan ug 
cánones. 

Censurar. V. Censura. 

Centella. « Linti. ^ Bilr nga calíyo, aligáto. 

Centellear. V. Brillar. 

Centelleo. V. Brillo. 

Centena. « Usa ca gatús. 

Centenario. -=- Ang tiempo sa usa ea galús nga lúig. 

• * Táuo nga may edad sa usa ca gatús cu túig. 
Centeno. = Tanóm nga malngon ingon sa trigo. 
Centesimo. •=- Ang macatúman ug- macajustosa isip sa 

usa ca gatús. 
Centinela. = Bisan quinsa nga" tAuo nga na^abííntay, 

bantay, magbalántay, ang nagaátang sa bisan diin. 
Central. « Ang nahatongód sa talíoála sa bisan ónsa. 
Centro. =« Ang talioála sa bisan ^ ónsa. 
Centurión. = Ang ponóan, ang- pangólo, sa- cánhing 

tiempo, sa usü ca tgpoc sa mga soldados, sa pila 

ca soldados. 
CEÑmoR. — Bacos. • 



CE 

Cenír. = Pagbácos, pagsángbod. * i 

CÉm, =*• PagcaboHng-4t, pagcafsóg sS nauong sa tauo. I 
Ceñudo. =: Táuo sa malsog ug bolíng-it nga nauoag. 
Cepa, tfonco de plátano. «« Olo. * Tconco d© vides, , 
árboles, &c. = Ponóan. ; 

Cepillo para cepillar madera. «= Sipiyo. * Para limpív í 
ropa. * Escoba. * Para echar ó poner limosna. « 
Alcansía, sodiánan, bolotángan sa salipi, sa limos. 
Cepo. — Bilanggóan. * Capandáyan, lit-ag sa pagdácop 
sa mga mananáp. * Caban nga diótay nga yiíiaolhan, 
nga bolotángan sa salapí, sa limos, sa mga Sing- 
bahán, sa mga preso. &c. 
Cera. «= Talo. * De los oídos. = Atóte. 
Cerato. r» Pasta., sinácot sa talo ug salong ng;a igapilit 

sa papel. ' . 

Cerbatana. -= Sop-ot, lothang nga hatáas. 
Cerca. — Alad, siclat; * Dapit, hádóol, hapit. 
Cercado. = Lugar, tanáman, lacerta, &c., nga guili- 
bótan sa mga cahoy con mga caoáyan, nga gufilad. 
Cercanía. = Cadoólan , cadóol. 
Cercano. = Hadóol, hapit. 
Cercar. «- Paglibót, paglípot, pagalídong. *^ Pagsíclat» 

pagálad, líeos. 
Cercenar. = Pagp6tol, pagtábas sa daplín sa bisan 
onsa, paghinolíbis. * Pagdolodagf not , pagpótol potol 
sa gasto. 
Cerciorar. = Pagmatúod. 
Cerco. V. Cerca y Cercar. * De sol ó luna. = AWdong, 

payong. alíding. 
Cerda. « Balahíbo sa baboy, sa cabayo, &c., balócag. 
Cerdo. « Baboy. 

Cerdoso. »= Ang may daghan nga mga balahíbo. 
Cerdudo. «-= ídem. ^ Táuo nga guitódcan sa daghan 

nga balahíbo sa dughan. 
Cereal. = Humáy, maís, &c. 
Cerebelo. Tingcoy. 

Ceremonia. = Ang m|a bohat nga nagacaláin lain nga 

pagabóháton sa Smgbahan ug sa bisan diin, sa 

pagsíngba sa ngatanán nga canhic Dios, ug sapag- 

táhod sa canhic calibotan. 

Ceremonial. — Libro nga sinolátan sa ngatanán nga 

arang boháton sa cad'iygánan. 
Cerería. = Balay nga pagabohálan ug pagabaligyáan 
, sa talo, ug sa manga candela, ug hasta sa ma- 

tám-is 
Cerero. ^ Taoo nga nagabóhat ug nagabalfgya sa 
talo. * Táuo nga ligsóroy sódoy lamang sa oaliy 
bohat. 
Cebilla, «= Candela nga diótay ug manfpis caáyo. 
Cerner. « Agag, ayag. 
Cernidu.lo. = Oían "^nga binabáye, tallgbos. 
Cernido. = Inágag, ináyag. 
Cernidura. «= Inagágan, inayágan. 
Ceroferario. e= Ang nagadála ug nagatábiog sa incen- 
sario . 
Cerote. = V. Cerato. * Cahádloc, catálao. 
Cerradero. = Bisan onsa nga sinararáhan ug aog 
igasára. . . | 

Cerhadura. = Yaoíhan. 
Cerraja. «= ídem. 
Cerrajería. = Balay nga pagabohátan ug pagabaligyáan 

sa mga yaoíhan, salsalán. 
Cerrajero. = Ang nagabóhat sa mga yaoíhan, mana^ 

nólsal. 
Cerrar. = Sara, yaoi, locob, tabón. * Cerrarse Isf ^ 
ca. = Tac-om, ongot, picot, * Los ojos. =P¡óng. 
* El puño. — Como, Qomcom. 
Cerrarse el orificio. = Quiipot, * El tiempo, oscure- 
cerse. = Ngiob , dag-om , ngit ugil. * Herida. = t^'^^» 
pilot. 

Digitized by LnOOQ IC 



€1 

Cerrazón. V. Cen-arse el tiempo, fice. 

Cerril. = Yola nga capangpán^an , cabatóaa. * Táuo 

nga borong, boquidoon, ihaláson, loog, simaron. 
Cerro. = Boquid , bangüíd, baquílid. 
Cerrojo. = Pothao nga igatranca sa mf a tacop ug 

mfa talambóan. 
Certeza. = Pagsáyod, casayódan. 
Gehtidühibre. := Ideoi. 

Certificación. = Camatcódan sa bisan onsa. 
Certificado. = ídem. 
Certificador. = Ang nagapamatiiod. 
Certificar. Pagmatúod. 
Cervato. =« Anac nga diótay sa osa. 
Cerveza. = Ilimnon nga nagáma sa tobig nga híno- 

lóman sa trigo con sa cebada ug sa dagámi nga 

guihingálan ug lúpulo. 
Cbrviguillo. = Tingcoy, tangcógo. 
Cerviz. — ídem. 

Cesar. =« Ada ng, ondang, poyo, honóng. 
Cesta. = Bocág nga diótay, tagácan. 
Cesto. = Bocág. * V. Canasta. 
GfTÁCEo. = Isda nga dagcóan , sa dagat. 
Cetrino. *= Color nga molomaíton ug boloierde. 
Cetro. =. Cahoy sa salapí con sa boláoan , nga lina- 

bráhan ug maáyo, nga timáan sa pagcahaiángdon 

sa mga barí. 

Cl 

Cía. = Bocóg sa payod. 

Ciaboga. =« Ang pagtóyoe sa raga sacayán nga may 

gayóug, sa paggáod sa mga gomaláod sa luyo ug 

sa pagsia, sa pagsíbog. 
Cutt. =* Sía, sibog, isol, isíos, 
CicuEHlA. = Pagcahicao, pagcdcáguis. 
Cicatero. = Hicaoán, daginótan, caguísan. 
Cicatriz. = Olat. 

Chutrizar. = Pagólat, pagpilot sa mga samad. 
Cidra. = Bonga nga mafiigon ingon sa limón, sa 

soá, sooá. 
Ciegas (a). = Sa pagcaoaláy huna huna, sa pagcaoa- 

liy boot, sa oaláy sugá. 
Ciego. = Pola , bolag. 
Cielo. = Langit. * Paghimáya sa langit, capaládan, 

cabolahánan, caolgánan, paholáyan. * De pabellón.» 

Langit langit. 
CiEXPiEs. = Olahipan, tipál-o, 
CiEü. = Usa ca gatús. 
CiEJiciA.. = Quinaárman , caálam. 
Cieno. = Yánang, pisac, yola nga mahágcot, lapoc. 
Ciento. = V. Cien, * Pies. = V. Ciempiés. 
Cierne. •= Bolac sa mga cahoy. 
Ciertamente. = Sa pagcamatúod, matúod. 
CiERTteiMo. = Matúod oyámut, caáyo. 
Cierto. «Matúod, sayod, dayág. 
CiEitvA. =- Osa nga baye. 
Ciervo. = Osa nga laqui. 
Cifra. =Pagsólat, solat nga dili pagabotángan sa 

mga letra ngatanán, dinalíng polong. 
Cigarra. = Gangls. 
Cigarrero. = Ang nagabóhat ug nagabalígya sa mga 

tinóslos n^a tabaco. 
Cigarro. = Tinóstos nga tabaco , dahon nga tabaco 

nga liníquit, tabaco nga tinádtad nga pino ug ma- 

gamáy caáyo nga pinólos, liníquit con binódbod 

sa papel. 
CigueSa. = Langgam sa España nga dagcó sa manóc: 

nagasálag sa mga campanario. 
Cilicio. = Bisti nga maháit caáyo nga guibisti sa mga 

táuo nga mapenitenciábon. *'Bacos nga guitaólan sa 



CI 41 

mga talicalá nga toncan con sa mga balabibo sa 
baooy con sa cabayo , nga ibácos nga dapat sa onód 
sa buot magpasáquet sa laoas. 

GiLucBRo. =s Bisan onsa nga cahoy, puthao, &c., nga 
hatáas ug mallogin. 

GixA. = Catapúsan , casalpóngan sa mga caboquilan, 
quinabontólao. * Catapúsan sa bisan onsa. 

Cimarrón. = Loog, ihaláson, simaron. 

Cimbalillo. = Lingánay nga diótay. 

Cimborrio. = Atóp sa mga Singbahán nga nahatongód 
dapit sa altal mayor con ponóan, ug magasácop 
sa mga arco sa mga capilla con sa crucero. 

Cimbra. = Tináod nga binóhat sa mga cahoy, sa pag- 
gama sa manga arco sa bato. 

Cimbrar. = Boyoc, patoc patoc. 

Cimentar; = Pagbóhat sa mga cimientos con manga 
tilindógan sa bisan onsang balaya, cota, baluarte, &c. 

Cimiento. = Cotang malfg-on nga pagabohálon sa ilá- 
lom sa yola, nga pagatódcan ug pagatindógan sa 
balay, muralla, cota baluarte, &c., nga buot bo- 
háton. 

Cinamomo. = Cahoy : ang iang bolac mahomót man. 

Cincel. = Sinsel, puthao nga capin sa usa ca dangáo 
ang cahitáson, sa matalinis ug maháit sa tomóy: 
bale sa paglabra sa mga bato ug mga tombága, 
ug sa pagllloc niána. * Palie. 

Cincelar. == Paglabra ug pagliloc sa mga bato sa mga 
tombága ug áa pothao. 

Cinco. 1= Lima. 

Cincuenta. = Callm-an. 

Cincha. = Bacos sa panit con sa lain pa nga hilimóon 
nga ibácos sa mga cabayo sa ilálom sa ilaug 
tian, ug igabáat sa siya nga guibótang sa ilang 
bocó bocó arón dili mahólog. * Baghot. 

Cinchar, = Paghógot sa bacos, sa sinsa , (cincha) sa 
mga cabayo, &c., arón dili mahólog ug madál-os 
ang siya. 

Cincho. = Bacos nga panit nga igabácoo sa laoas sa 
mga mamomóo ug sa magbobóhat sa yota, arón 
mainit ang ilang coló coló. 

CIngülo. = Pisi , sagloilo, cordón con sinta sa hilo, 
igagáma, &c., , nga igabácos sa mga Padre sa ilang 
haoac sa ibábao sa alba, may mga ponpon sa 
isigcatomóy. 

Cinta. = Hinábol sa hilo, igagáma, &o., mga hatáas' 
ughaictin, nanagcaláin lain ang ilang color. * En- 
cinta. •» Babaye nga samcon , mabdos. 

Circuito. = Ang nahasácop sa bisan onsa nga guili- 
bólan, calíbot, calibótan. 

Circulación. = Paplacát sa libit., pagcalibót. 

Circular. =» Libót, lipot, lieos. * Solat nga guican sa 
bisan cansa nga ponoána, nga guipaágui agui sa 
daghan nga mga sacop, arón managtóman sa gui- 
sógt) dihá. * Ang salapí ug ang mga balita, manga 
polong ug mga soguílon nga nanagágui sa daghánan 
nga mga táuo. 

Círculo. « Malíngin, alindong, aliding. 

Circuncidar. == Pagtóli. 

Circuncisión. = ídem, pagcatóli. * Piesta, adlao sa pag- 
paquíta ug pagdála ni Marta Santísima caa Jesucristo 
nga Guinóo la sa Sinbahán sa Jernsalém « sa pag- 
tóli cania. 

Circunferencia. V. Circulo. 

Circunspección. = Pagcaligdong, pagcaboótan, pagca- 
ámbong. 

Circunspecto. = Malígdong, maámbong, boótaft. 

Circunstancia. = Cahigayónan. * Quinahánglaíi sá bisan 
ónsa. 

Circunstanciadamente. = Sa pagcatóman , sa oaláy co- 
lang !!g bisan onsa. 

DigitizedbyUit)Ogle 



42 CL 

CiRCiiMSTAKciADa.- «^ Aiig guíásoy , ug hitig^áydaa ug 
inaáyo, sa toman. . 

CmciiNSTANTE. 7» Atig .nagalibót sa * bisau ónsa. *' Aiig 
iiagaatóbang, ang. uagaáíang, ang aagatámbongi 
lomalárabong, omatóbang, tigátang. 

CiKCuyvAuaoN.' = Pagcalibót , pagcalípot , pagcallcos. 

ClRCUNVAlAK. == LipOt, líbÓt , líCOS. 

Circunvecino. = Ang nagapoyó sa hadóol, hapit, to- 
ngód, silíngan. 

Cirial. = Candelero nga hatáas , bolotáugan sa can- 
dela nga guidála sa niga crislan sa mga piesta sa 
Singb:»yn. 

Cirineo. = Toaialábang, ang nagatábang sa bisan on- 
sang bohat. 

Cirio. — Candela nga dagcó, haláas ug mabagá. 
* Candela labing mabagá nga guitolpócan sa lima 
ca. lipac, pedazo nga diótay, sa incienso, sa pag- 
cadágoay sa cruz^ nga pagbendicionan sa Singbahán 
sa Sábado santo, ug pagadagcótan sa tiempo sa 
pagmisa , hasta sa adlao sa pagsáca ni Jesucristo 
sa mga Langit. 

Cirro. = Hobág nga daútan caáyo , "bisan nga dlli 
maól-ol sa canónay. 

Ciruela. = Bonga sa España, siriela, siríuela. 

CiRCELo. = Cahoy nga magabónga sa ciruelas , sa mga 
sirioelas. 

CmtJiA. = Quinaádman sa pagcamananámbal. 

Cirujano. = Mananilmbal. 

CL 

Clavado. « Ang guilánsan^. * Ang moálang sa Tioras 

nga catongdáixin , sa bisan diin , ang dili maga* 

sálang, ang dili mocólang sa iang catongód. 
Clavar. =* Paglánsang. 

Clavazón. = Pagcadághan , cadaghánan sa mga lansang. 
Clave. »> Bato nga igasángcap, i^sára sa mga arco, 

ang caiapásan nga bato nga itáod sa mga arco. 
Clwel. = Bolac. 
Clavera. — Bohó sa pagsóol sa mga lansang ug sa 

pagbóhat ug pagbácbac sa mga olo. 
Clavero. = Táuo nga nagabáton sa yaoe sa bisan diin 

nga tacús pagabantáyan. 
Clavetear. « Pagdáyan dáyan sa bisan onsa sa manga 

lansang sa boláoan, sa salapi con sa tombága. 
Clavija. *« Clavijas. 
Clavijero. « Pothao con cahoy nga hatáas ug holctin, 

nga guitaólan sa mga clavijas sa manga tolónggon 

nga may coidas. 
Clavo. = Lansang. * Gobal. ' Panácot nga guingálan 

ug clavo, nga maíngon ingon sa dagoay sa lansang. 
Clemencia. =« Pagpoángod. 
Clemente. = Mapoangódon, tigpoángod.. 
Clementísimo. = Mapoangóron oyámol. 
Clerecía. = Cadaghánan, pagcadáglian, catilíngban sa 

mga Padre uga dili Religioso, ngi dili managpoyó 

sa mga convento. 
Clerical. = Ang nanongód. sa mga clérigo. 
CLERiCAit). = CaWmtang sa mga clérigo. 
Clérigo. == Padre uga dili mapoyó sa convento. * Táuo 

nga guioldenáhan , ug nagasílbi sa Singbahán. 
Clerizón ri:. = Padre nga clérigo sa malágsot nga bisti, 

ug nga dili maáyo ang ¡ang pagatúbang. 
Clero. = Cadaghánan sa mga táuo , i;ga nanagsílbi sa 

Singbahán, nga guioldenáhan. 
Chente. =^Tinabángan, linabánan, ang guilabánan, 

guilabáiígan , guitogótan su dalángpan. 
Clientela. = Pagcalában, pagcatábang, pagtógot ug da- 

lúnírpan sa mga salnníaü, sa mga adaiiálnm ug 



mga gambánan*, sa .mga hangjol ug. mga maoakdéoy. 
CLfw. V. Crm. 
Cloaca. ==: Alagian , lugar, sandayóng nga pagábaháan 

ug pagaagfan sa tobig uga mahógao sa mga cjt- 

loogsódan. 
Cloquear. = Pagpótac sa mga mauóc nga baye>. ug 

labí pa sa mga lomlom. 
Clueca. = Manóc nga lomlom, ug ang ubáa pang mga 

langgam. 
Clueco. «= Táuo nga tigúlang ug noalóya ua caáyo. 

CO 

Coacción. =Pagpógos, paglógos, pagpílit sa bisan 

cansa nga táuo, arón magbóhat con mamólong sa 

bisan onsa. 
Coacervar. = Ipon , tingób, tapoc, ogdo. 
Coadjutor. = Tomalábang, tábang, loyo loyo, ubáo, 

ang nagatábang. 
Coadyuvar. = Tabang. * Atang. * Tímpo. * Obáo. 
Coagulación. = Pagcatibúoc sa tobig, dogo, nana, 8cc. 
Coagular. 1^ Pagtibúoc sa vino, gatas, tobig, &c.^ 

bageot, bonoi. 
Coartar. = Pagbósong, dili pagtógot sa toman sa bi- 

san onsa. 
Cobarde. =Taláoan, maharlócon, matahápon. 
Cobardemente. = Pagcatálao. 
Cobardía. =GaUUao, cahárioc. 
Cobertera. = Taclob. simpi, totob. 
Cobertizo. = Balong balong, atop atop. * 

Cobertor. == Habol , tabón, taclap. 
Cobertura. = Tabón , taclap. 
Cobija. = Pandong , mantiya. 
Cobijar. =:= Pagtábon págtáclap, paghábol. 
Cobrador. = Maniningil. 
Cobranza. =Pagtíngil, pagcatíngil. 
Cobrar. = Tingil, singil. 
Cobre. = Tombága. 
Cobro. V. Cohranza^. 
CocAR.^^« Pagparáyeg. 
Cocción. = Pagcalóto , pagcahílis. 
Cocear. = Tí ndac. * Pagsócol, paglális. 
Cocer. = Paglóto, paglafá. 
Cocido. « Ang laolla, loto. 
Cocimiento. = Linóto, liná-ga, linatá. 
Cocina. = Pagalotóan sa mga calán-on , abó , d:ipóg, 

pangalayóhan. 
Cocinar. = Pangpan galayo. 
Cocinero. == Cocinero, ang nangaláyo. 
Coco, palma y fruta. = L0I3Í. • Fruta tierna. = Botong. 
Cochambre. =^ Bisan onsa nga mahópo ug mabahó. 
Cochambroso. = Táuo nga mabahó, hogáoan. 
Coche. = Coche , galingán. 
Cochero. = Ang magabántay ug magahópot sa oiga 

mananáp n^a managgóyod sa coche. 
Cochina. = Baboy nga baye. * Parendera. = Auáyon^ 
Cochinería. = Hugao, cahogáoan. 
Cochinillo. = Bactin. 

CocHi.No. = Baboy. * Cebón. == Lináming. 
Codaste. == Ang bahin n^a catapósan sa onáyaa sa 

mga sacayán, nga dapit sa bansálao, pamáloag. • 
Codazo. -^ Pagpócpoc nga guipócpoc sa sico. 
Codear. = ídem. * Paglihoc sa mga sico. 
Códice. = Libro uga sinolátan sa mga solat ngadaan, 

caráan. 
Codicia. = Cahicao, pagcadaginot , cacáguis. 
Codiciable. = Ang tacos nga angcónon < nga higog-» 

máoon, ngi boóton, nga ibgan. * Mailibgon. 



Digitized by 



i^oogle 



co 

CiMciArár. «« Hícáotn , maibdgoft, dagiiiótan, cagul- 
san, sinacóan. 

Codiciar. = Hicao, dagftíaot, ibog, erguís. 

CoDiciLo. =3 Gamatoódan nga guisolátan sa caogalingon 
nga pagbóot sa bisan cansa sa ton^ód sa íang cabilio. 

Codiciosamente. =: Sa cahicao, sa pagcadaglaot. 

Codiciosísimo. =r Ang hicáoan caáyo, ang daginótan oyá- 
mot, áng maibógon nfa tood. 

Código. =: Libro nga sinolátán sa ro^a batásan , manga 
leyes, nga guipabaláod ug guipabántog sa mga barí. 

Codo. = Sico. * Soeod nga hatáas maíngon sa cahí- 
tásoQ cotób sa sico basta sa tomóy sa mga todlo, 
sa binóclad ang camót. 

Codorniz. = Langgam sa España. 

CoRPfscopo. = Isigcaobíspo. 

Coerción. = Pagcapógoog, pagcaháoid. 

CoEaciTiyo. » Ang nagapógong, ang nagaháoid. 

Coetáneo. ^ Dongan, talid)n|;an. 

Gofa. =» Salog salog nga gmbótang sa olo con sa to- 
móy sa mga taládoc sa mga sacayán. 

Cofín. = Bocág. * V» Canasta. 

Cofrade. = Táuo nga nahasácop sa bisan onsa nga 
cofradia. 

Cofradía. = GatiUngban sa mga fÁao nga maampóon 
nfa nanaghiósa sila sa pagtóman sa mga bohat 
n^a maáyo ug sa calóoy. 

Cofre. => Gabán, panonódlan sa bisti ug sa bisan onsa, 
gaisápao sa goa salpanit, ug sa solód sa panáp- 
ton con sa papel nga binólac bolácan ug malig-oa. 

Cogedero. = Goloháon , ang masáyon macóha* 

Cocedizo. « ídem. 

Cogedor. = Gomolóha, ang magacóha. 

Coger. = Coba. * V. Agarrar, agarrarse. * Pagdagínot 
sa mgabonga» pagsápi, pagcótio, pagáni. ^Sangcap. 

Cognación. = Pagcacaobánan nga guican sa maong manga 
tigúlang. 

Cognomento. »= Bansag. 

Cogollo. «= Odlot. 

Cogote. — Tingcoy, tangcógo. 

Cohabitación. « Pagcaipon , pagcalóon , pagpoyó sa usa 
ca balay , duhá ca táuo , babáye ug faláqui , manga 
miño con ca maáyo ba. 

Cohabitar. =» Pagpuyó maíngon sa pagpuyó sa manga 
miñó. 

Cohechar. » Paghópo , pagcúha sa maáyong paghó- 
coca con sentencia, tongód sa mga hatag, mga 
regalo ug mga gasa nga iliátag sa maga testigos, 
sa hocom, con sa lain táuo. 

Cohecho. = Ang pagábi abi, pagregalo ug paggása 
sa bocom con sa lain tauo, tongod sa iang pstga- 
boháton, ug arón magalában, bisan nga dili ma- 
hamóung sa casadángaa , sa maong táuo nga naga- 
regalo. 

Coheredero. = Dongan sa pagdáoat sa cabílin. 

Coherencia. == Pagoaángay, pagcaóyon sii mga botang. 

Coherente. = Bisan onsa nga moóyon, moángay sa bisan 
onsa. 

Cohete. = Pinotol sa'bagácay con postánan sa papel 
nga guibódbod ug maáyo sa quilís ug binólit sa 
salong, dapit sa gao, nga pagasódlan sa pólvora 
ug ipalópad sa obos na gumlsilan sa caláyo. 

Cohibir. = Pagpógong, pagháoid. 

Coime:. = Magbatántay sa bolaYig, ang modáoat sa ba- 
láidon tongód sa pagsábong ug pagláboc sa manga 

. manóc. 
i Coincidir. *".Pagángay, pagóyon sa usa ca botang sa 
I lain nga botang. 

I Coito. «= Pagcaipon , pagcadóol sa duba ca táuo , la- 
f fcíqaí ug l)abáye, pageabiósa, pageahiláoas , pag- 
pacasalá. * • 



CO 



43 

Pagcólang 



Cojear. » Pagpiang, pagquiang quiang 
sa caiadóngan. 

Cojera. -= Pagcapiang, pa^caquíang quiang. 

Cojijoso. » Táuo nga madali sasaquétan , ang madali 
mahagáoad, ug guióbsan sa boot. 

Cojín. «- Onlánan nga dagcó ug sa mapóla nga sapao, 
nga ibótang sa mga Singbalián arón lodhan sa 
mga Padre, sa mga Obispo ug sa Capitán General. 

Cojo. =- Táuo ugpiang, nga nagaquíang qufang, ang 
nagaquíhod. 

Col. = Coles. 

Cola. ==- Icog. * Cola nga ipil lit. 

CoLABOHADOR. — Ang nagatábang, ang loyo loyo, ang 
miobán sa pagbóhat sa bisan onsa. 

Colación. == Pagcatándig, pagcatándi. * Pagiáoat sa 
mga Padre sa ilang pagcacura, sa guitagáan na 
sila sa camatoódan nga guican sa Sr. Vice-Patrono 
Real u^sa Sr. Obispo, ug ingon nga nahamótang sa 
mga tolománon jsa Singbahán. * Pagcáon nga igo sa 
casadángan , sa mga calán-on nga magáan , sa pag- 
cagabiy sa adlao nga guipoasáhan. 

Colada. « Pagbacá sa mga panápton ug ang panápton 
nga guibáchan. 

CoL.\DERo. « Salaban. 

Colador. = ídem. 

Coladura. = Pagcasála , pagsála. 

Colar. = ídem. * V. Colación hasta sa pagcáon. 

Colateral. = Ang bahin sa mga balay sa mga Sing- 
bahán, &c., nga anáa sa loyo ug sa loyo, ang 
mga solód, ang m^a altal, &c., nga nahamótang 
dapit sa toó ug dapit sa oála. * Caobánan nga difi 

Í fornican sa maong guinicánan, ingon sa manga 
)ayáo , &c. 
Colcha. >= Tabón sa higdáan , habol nga mabóg-at, 

silbi sa pagdáyan dáyan sa catre ug sa tiempo 

sa tugnao. 
Colchón. » Onlánan nga dagcó nga nagasángcap sa 

tibúoc nga catre con higdáan, ang guisódian sa 

lana sa mga carnero, sa gapas con sa balahíbo 

nga diótay, mahómoc ug magamáy sa manóc. * Cama. 
Colear. =» Pagllhoc sa icog. 
Colección. » Pagcaipon, pagoatápoc, pagcatingób sa 

bisan onsa. 
Colecta. «= Mga pagámpo con mga pangadyéon nga 

gnibása ug guipangádye sa mga Padre nga nanagmisa . 
Colectivamente. V. Colección. 
Colector. = Ang nagatápoc, ang magapatingób. * Ma- 

niníngil, ang nagatíngil sa mga paninínglon. 
Colega. = Isigcatinón-an , caobán sa escolaban , sa 

pagestudio. 
Colegial. »» Táuo' nga sacop sa colegio. 
Colegio. » Cada^hánan , catiliogban sa mga táuo nga 

nanagpoyó sa oaláy nga pagatón-an sa mga quina- 

ádman, * Ang maong balay n^ pagatón-an, escolaban.' 

* Convento sa mga Padre nga pagatón-an sa mga bata. 
Cólera. = Laoay nga mahágcot, nga nagacaláin lain 

ug color, nga magáma sa atáy. * Casocó, caligótgot, 
caáquig, capongót. • Morbo. = Soca ug calíbang. 

* Saquét nga mahúit ug macálit caáyo, nga ffui-' 
obánan sa pagsóca , sa pagcalíbaog , sa pagbánhod- 
ug pagquioi sa mga tiii ug mga camót, ug sa 
mabáscog nga hilánat. 

Colérico. = Táuo nga pongt:\non, nga madali ug ma- 
sáyon masocó, manoyó ug maligótgol. 

Coleta. — Bohóc nga paságdan arón tomóbo dapit 
sa tangcógo. 

Colgadero. = Bisan onsa nga bibitáyon. * Lugar ug 
bisan onsa nga pagabitáyan. 

Colgaduo. — Atop atop , balong balong 



Digitized by 



Google 



.44 GO 

€oL¿AnoR. » Papáü nga manipis n^a may togdánan ,n¿a 

batáas, sa pagMtay sa mga pisi nga sablayán sa 

mga papel nga guican sa imprenta, hinólma na, 

aron mámala. 
Colgadura. =Tabil, bitay bitay. 
Colgajo. » Bisan onsa n^a tinábas , panápton con nóog 

nga nabítQy, bitay bitay. 
Colgante. = Ang nabítay. 
Colgar cortinas, pabellones, &c. = Sablay, tabil, 

bitay. * Ropa, &c., para que se enjugue ó seque. == 

Sablay, bulad, hulaybay. * Cuadro ú otra cosa 

arrimada á la pared. « Sab-ong, sad-ong. * Globo 

ó cosa semejante. «=> Bitay. 
Colgarse alguno. V. Ahogar^ ahogarse alguno^ colgarse. 
Coliga. V. Cólico, &c. 
Cólico, dolor cólico. ==Sool, saquét nga maháit ug 

mabáscog sa tian. 
Colicuar. = Pagtónao sa bisan onsa. 
Coliflor. ^ Otan maingou in^on sa coles* 
Coligación. = Pagcahiósa, pagcaípon, pagcasábot. 
Coligante. = Ang may capolongánan contra sa lain, 

¿ing magalális sa lain. 
Coligarse. = Ipon, tingób, sabot, pagpólong polong, 

paghiósa. 
Colina. = Bai>gllid, baquüid, bongtod, handig. 
Colirio. »= Tobig n|a sináctan sa nagacaláin n^a manga 

tambal nga iialtUnbal sa mga mata. 
GoLisjso. ^» Lugar nga pagabohátan sa mga dola n^a 

pagaanbáau ug tambóngan sa cadaghánan. 
Colisión, = Pabcadósdos, pagcabáugos. * Pagcalónlon. 
Colmadamente. « Sa pagcaólong , sa pagcaótong ótong. 
Colmar alguna medida de áridos. == Olong, otong otong, 

pono caáyo. * Paghátag sa pagcalólot. 
Colmena. = Lugar nga pagabotángan sa odian sa manga 

potiócan. 
Colmenar. = ídem. 

Colmillazo. = Pagtangág, pagsámad sa tango. 
Colmillo. = Tango. 

Colmilludo. = Tangóhon, ang raay dagcóng tango. 
Colmo. = Caóloug , caótong ótong. *Catapósan, pag- 

catóman, pagcatibáoas sa bisan onsq, 
Colocación. =- Pagcabótang, pagcahósay, pagcalíngcod, 

p^gcaángay. 
Colocar. = Botang, lingcod, augay. * Pagbótang sa bisan 

€aosa nga táuo sa estado, sa pagcamíño, sa pagca- 

padre, con sa bisan onsa nga opicio. 
CoLODfliLLo. = Tigcoy , tangcógo. 
Colonia. = Cadaghánan sa mga táuo nga guisógo arón 

xnanagpoyó sa usa ca lugar nga nalayó sa ilang guica- 

taóhan, ug ang maong lugar nga guiadtóan. * Tobig 

nga mahomót, nga guingálan ug colonia. 
Colono. = Ang nagapuyó sa colonia. * Ang táuo nga 

nagaábang sa yota sa pagbóhat niána. 
CoLOQuíNTiDA. = Tauóm sa mapait nga bonga. 
Coloquio. = Soi ti , soguílon, pagpólong i cagóla. 
Color. « Color. 

Colorado. «= Mapolá.* * Manga soguílon nga moloma- 
. láo-ay, molomaogíl-ad. 
Colorante. =«= Bisan onsa nga itilíno icatína. 
fíoLORAR. t=z Pagpíntal, pagtína. * Pagpolá sa nauong sa 

táuo, guican sa saquét. con sa caólao ba. 
Colorear. = Pagsomángil, pagsángil. * Pagpolá pola. 
C0LOÍUD9. =• Pagcasqcól sa daghánan nga mga color. 
Colorín. = Langgam. * Color nga maáyo ug nga mo- 

labáo sa obán nga mga color. 
Colosal. = Bisan onsa nga labíng dagcó sa obán nga 
' isigcaíngon. .. 
Coloso.'— Mom. 
Columbrar ^ Quila, tan-ao,:solóig. * Tüha]^, taglnp. 



GO 

Columna. = Háligue sa cota con sa cahoy oga mrií- 
ngin, con sa lain nga dagoay. 

Columpiar. = Doyan, tabog, tabiog. 

Columpio. = ídem. 

Colla. = Hangia nga mahorós nga madógay tolo, opát, 
oaló. ug capin, osáhay, ca adiao. 

Collado» V. Colina. 

Collar. » Culentas, cuentas, rosario, talícalá sa bo- 
láoan, &c., nga ibitay sa liog. 

Collera. = Liógan. 

Comadre. = Mare. * Mananábang. 

Comadreja. = Mananáp nga maíngon ingón sa ilagá, 
apan dagcó. 

Comadrón. = Laláque nga manábang sa mga babáye 
sa ilang pagánac. 

CoM.\NDANciA. = Pagcacomandaute. 

C0.MANDÁNTE. == Pangólo, magbolóot, ang magasógo ug 
magabóot sa pila ca táuo nga nahasácop sa íang 
gahóm. * Ang magasógo ug magabóot sa obán nga 
mga ponóan nga obús cania. * Ang magabóot ug ma- 
ganópot sa mga sacayán sa han. 

Comandar. = Pagsógo sa mga soldados. 

Comarca. «- Cootlánan, pagcanáyon. 

Comarcano. = Silingan, táuo nga mapoyó sa hadóoL 

Comarcar. = Pagnáyon ang usa ca^yota sa lain nga 
yota. * Pagtánom sa mga cahoy sa pagcataláy, sá 
pagcaátobang. 

Combar. = Liquiob, quióom, ticóco, balíquig. 

Combatir. = Pagáoay , pagpangóbat, sangcay, damag» 
dosmog. 

Combés. » Lugar sa ibábao sa salog con sa cubierta 
sa mga sacayán, cutob sa taládoc nga guingalau 
lag mayor* hasta sa dolong. 

Combinar. «=»Pagípon, pagángay, pagliúsay. * Pagtán- 
dig, pagtándi, pagíndig. 

Combustible. » Ang masáyon sosonógon. 

Combustión. »= Pagcasónog. 

Comedero. « Calánan. * Bisan onsa nga macaón. 

Comedia. == Comedya, dola. 

Comediante. = Táuo nga apil sa dola. 

CojtfEDiDo. = Ang táuo nga raaábi abíhon , tigtáhod, 
ang maúlam magatóbang, ang mohátag sa toman 
nga pagtáhod sa mga talahódon, mataháon. 

Comedio. ^ Talioála , catongánan sa bisan onsa. 

Comedor. =» Ang hingáon caáyo. * V. Comedero. 

Comend.\dor. = Táuo nga nahasácop sa catiKngban sa 
mga táuo nga donggánon tongód sa paghátag ug 
paglólot cania sa Guinóong hari sa Cruz nga ti- 
máan sa iang cahímtang. 

Comentar. = Asoy , sayod, saysay. 

Comento. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcasáysay. 

Comenzar. = Sogod, ona. 

Comer. = Caon. * Con otro ó con otros, = Salo. * Carne 
ó pescado crudo. = Quilao , hilap. * Algo para be- 
ber. = Somsom. * Las aves. = Toca, toctoc. * Los 
animales, las sementeras. = Pahit. * Tragando en- 
teros los bocados. == Lamoy. * Un animal á otro. »» 
Sobad. 

Comerciante. ==^ Magbaliligya, ¿omolóong. 

Comerciar. = jPagbaligya sa bisan onsa arón maha- 
bilin ang tobo con ganancia. 

C0.MERC10. = Pagbalígya , pagpangita sa quinabóhi, sa 
cabohían, sa pagbolobaligya sa mga maoggad nga 
guipálit nga daan, sa mga calán-oncon sa bisan cosa. 

Comestible. =« Bisan onsa nga macaón, calán-on, canaca. 

Cometa. = Bitóon nga dagcó nga paquita usihay sa 
Langit»» ug may icog nga hatáas caáyo. * Doláan 
sa mga bata nga ipalcpád sa hangin ug goingi- 
lañ ug talaba nog. * Banog Ixnnog. 



Digitized by 



i^oogle 



co 

Cometer. == Pagtógot ang usa sa táuo sa iang gahóm 
sa lain n|a táuo, pagtógon. * Pagsógod sa bisan 
onsa. * Pagsayóp, pagbóhat ug saTá. 

Comezón. =Pagcacatól, pagcagiloc. 

¿óBuco. V. Comediante. 

jtoMiDA. =» Can-OQ, calán-on. * De solo morisqueta, ca- 

^ mote, ube, &c. = Can-oa, loto. * De carne ó pes- 

: eado. =^ Sod-an , sola, soda. 

KmDo. = Bosog, ang micáon na. 
MiENzo. = Sinógdan ^uínicánan. 
Comilón. = Hingáon, tigcáon caáyo, ang macaón sa 

mabáscog, ang mocáon ug labi sa cusadángan. 
Comilona. = Pagcáon , panihápon, paniódto, paniága 
coa pamáhao nga guibotán|[an sa daghánan ug sa 
nagacaláin lain nga mga calán-on. 
Comino. = Dagámí nga magabónga sa mga liso nga 
magamáy pa sa humáy ug magámit sa panácot sa 
m^a calán-on. 
Comisario. = Comisario , táuo nga magatóman sa mga 
sugo nga guitógon cania, *Sologóon sa mga go- 
bernadorcillo ug táuo nga guinatagáan ug baras, 
ug may gahóm sa pagbólong ug pagdácop sa manga 
saláan. 
Comisión. = Togon nga guitógon sa usa ca táuo sa 

lain nga táuo. 
Comisionar. V. Cometer hasta pagsógod. 
Comistrajo. = Pagcasacót nga dili angay sa manga 

calán-on. 
Comitiva. = Cadaghánan sa mga sologóon nga nanag- 

obán obán sa mga dagcóng táuo. 
C6MITRE. == Magbalántay sa mga preso ug mga boang. 
Como. = Ingon, maníngon, Sao, somála. 
Cómoda. = Panonódlan nga cahoy nga guitaólan sa mga 
bonos bonos, sa pagtípig ug pasolód sa mga bísti 
ug sa bisan ónsa pa. 
CóMODAMEXTE. « Sa pagcamasáyon , sa maáyong pag- 

cabótang. 
Comodatario. = Ang meólos sa isigcatáuo sa bisan 
onsa, ug may catungdánan sa pagóli sa guiólos 
con guibáilo. 
Comodidad. = Maáyong pagcabótang. * Cadaghánan sa 
cpiinahánglan sa pagcabóhi, sa quinabóhi, sa cabohían. 
Cómodo. = Polos, caposlánau, * Angay, oyon, maáyo. 
Como quiera. = Bisan onsa. * Sa bisan onsa nga pag- 
cabotánga, sa bisan ónsa nga pagbóhat. * Somála « 
Compacto. = Libón , madásoc. 
Compadecerse. = Looy , hinóclog , poángod. 
Compadre. — Pare , ang nagacódcod sa pagbóñag con 

sa pagpírma sa anac sa lain. 
Compaginar. = Hosay, sohay, angay,. pagbótang ug 

maáyo. 
Compañero. = Obán , caobán, dapig. 
Compañía. =Pagobán, pagcaobán, caobánan. *Pagsábot, 
pagóyon; paghiósa sa pila ca táuo sa ilang pag- 
comercio. * Tag^a ca tapóc sa mga soldados nga 
guinahóptan sa ilang caogalingon nga capitán. 
Compañón. = Itlo^ sa mga táuo ug sa mga mananáp. 
Comparable. = Bisan onsang botang nga adang itán- 

dig sa lain nga botang. 
Comparación. == Pagcatándig, pagtándi. 
Comparar. = Tandi, tandig, sanglit. 
Comparecencu. = Pagcaatóoang, pagpaquíta pagtóngha. 
Comparecer. = Tongha , atóbang, pagpaquita. 
Comparsa. = Cadaghánan sa mga táuo nga nanagobán 
obán sa nagapacadágcong táuo sa mga dola, ug 
pacaingnon nga iang manga sologóon con manga 
. sacop. 

Compartir. = Bahin , pahat. 

Compás. » Capandáyan sa mga panday sa cahoy nga 
magámit nila sa ilang pagsócod sócod^ * Paghósay 



CO 45 

ug pagángay sa mga tolónggon sa música sa pag- 

dóyog na. * Pagsádsad sa. mgá táuo nga nanag- 

sabáy nga macaígo sa pagdóyog sa mga músico. 
Compasar. = Pagsócod sa compás. 
Compasión. = Poángod, calóoy, pagcahinóclog. 
Compasivo. = Mahinoclógon, mapoangódon, malolóy-OQ 

manguiloóyan. 
Compatriota. =^ Isigcatangilóngsod. 
Compeler. = Pogos, logos. 
Compendiar. =Pagláctod, pagdináclit. 
Compendioso. = Lináctad, dinali, dináclit. 
Compensar. =2 Balos , bayad. 

Competencia. = Pagcalális, pagcasócol socol, pagcaílog. 
• *Tongód, catongdánan. 
Competente. == Igo, tacos. 
Competer. = Tongód. 
Competir. =: Lalis , solosócol , ilog. 
Compilar. = Pagtígom, paghiósa. 
Compinche. = Abiao , higála, dapig. 
Complacer , complacerse. = Pagsílbi ug maáyo sa lain, 

pagángay, pagóyon sa iang cabobót-on. * Lipay, 

himóot. * Saya saya, sayág. 
Complemento. = Pagcatóman , calapúsan. 
Completamente. = Sa pagcatóman , sa pagcaígo. 
Completar. ^ Toman , tapos , tibáoas , pono. 
Completas. = Catapúsan nga pangadyeón sa mga Padre, 

sa matagádlao. 
Completo. = Toman, pono. * 
Complexión. = Quinaia sa tagsa ca táuo sa pagcatámboc^ 

sa pagcamasaqulton con sa pagcamaáyong laoas. 
Complicación. = Pagcaipon, pagcalingób sa daghánan 

nga mga botang nga nagcacaláin lain. 
Complicar. =Pagipon, pagsacót pagtingób sa manga 

botang nga nanagcaláin lain. 
Cómplice. « Masigcamaqasasála, obán caobán sa sala. 
Componer. « Hosay , * sohay, angay, pagbótang ug 

maáyo, ayo. 
Comporta. V. Canasta. 
Comportable. = Alantóson. 
Comportamiento. = Batásan. 
Comportar. = Ilob, antos, acó. 
Compostura. = Pagáyo sa nagadáot. * Pagdáyan dáyan 

sa bisan onsa. * Paghósay sa láoas. 
Compra. = Pagcapálit. 
Comprador. = Pomalálit , tigpálit. 
Comprar. = Palit, bacal. * Vino ú otra bebida. ?= Ta- 

ngoay. 
Comprender. = Locob» sacop. "" Sabot , toquíb. . 
Comprensible. = Ang masáyon sabóton , pagatoqulbon. 
Comprensión. =»> Salabótan , ihibaló , húna búna. 
Comprensivo. » Ang macatóquib, ang macasábót. 
Comprensor. = ídem. * Ang macalócop, macasácop. 
Compresivo. » Ang ma^apogós , macalógos , macapigós. 
Comprimir. = Logos , pogos , pigós. 
Comprobar. ^ Pagmatúod. * Pagtándiog ang usa ca bo- 
tang sa lain nga botang. 
Comprofesor. = Ang isigcamagsáma sa opicio. 
Comprometer. = Pagbótang sa bisan cansa nga. táuo 

sa cahigayónan nga catahápan, nga may catáhap. 

* Pagbótang sa ilálom sa catongdánan sa bis^A cansa 

ug bisan onsa. 
Compromiso. = Caculian, samoc ,. casamócan, catáhap, 

doha doha, calisód. 
Compuerta. =3 Pacas sa pultában, sa tacop, ang usa 

ca dahon sa doróha nga macahímo sa tibúoc nga 

pultahán con tacop. * Mga papan nga macasámpong 

ug macatábon $a alaguian sa tobig sa mga canal. 
Compuestamente. = Sa pagcahósay, sa pagcaáyo, sa pág- 

caángay. 
CoMPrLSA. = Hinúad sa bisan onsa nga camatoódan. 

12 



Digitized by 



i^oogle 



46 CO 

Compulsión. =» Pagcalógos, pagcapógos. 

Compunción. = Paghinólsod, casáquet tongód sa sala 
nga guibóhat. 

CoMprNtíiH. = Hinólsol, sáquel, tapat. 

Computar. -=- Pagcuenta, pagihap, pagísip. 

CóiU'UTo. = Cuenta, ¡hap, isip. 

CoMiLCAR. = Caláoat, pagcaláoat sa mahál nga lacas 
sa atong Guinóong Jesucristo. 

CoMULCATORio. = Calaoátafi. 

CoMUN. = Bisan onsa nga angay ug oyon sa daghan 
nga mga táuo, mga niananáp con mga bolang. * Bisan 
onsa nga dili mahál, nga dili bilírhon. * Cadaghánan 
sa mga táuo sa usa ca Guinharían , provincia con 
longsod. * Cadaghánan sa mga principales, sa manga 
dato, sa mga longsod. * Pamos-onan, calibángan. 

Comunal. = Ang nahatongód sa tibúoc nga longsod. 

Comunicable. == Ang madaláhig , ang matácod sa daghau 
nga mga táuo. 

Comunicación. = Pagcadaláhig , pagcatacód. 

Comunicar. = Daláhig, tacód. ♦ Sombong, asoy, sayod. 

* Sabot, pagpóloBg. * Paquigsámbang, paquitámbag. 
Comunidad. = Cadaghánan sa mga táuo nga nanaglóon 

ug nanagípon sa pagpoyó sa usa ca balay. * V. Común 

desde cadaghánan. 
Comunión. = Pagcacaláoat, pagcaambítan , pagc^ámbit. 
Comunmente. >= Sa masóbsob, sa masócot, sa macadág- 

han, sa masábog. 
Con. = Sa, can, cang. * Obán, apil, dongan. 
Conato. ^ Toyo , pagcasingcámot. 
Concausa. == Tongód nga áongan. 
Co.NCAViDAD. =- Loang, loyac, siclob. * Yahong. 
Concebir. — Samcon, mabdos, * Sabot, habaíó, alam. 
Conceder. « Togot. * Oyon, angay. 
Concejo. =-T¡ngób, pagcabildo sa gobernadorcillo ug 

sa mga dagcóng táuo sa longsod. 
.Concepción, « Pagcasámcon. 
Concepto. «= Paghúna húna , pagsábot. 
Conceptuar. — Ídem. 
Concernir. == Tongód. 

Concertadamente. -= Sa pagcahósay, sa pagcaangay. 
Concertar. =- Ilosay, angay , pagpahamótang sa maáyo. 

* Sabot, pagpólong póíong,%móma. 
Concesión. «- Pagcatógot, pagtógot. 

Conciencia. «-= Paghibaló, pagálam, pagsábot nga gui- 

cansa atong caogalíngon nga húna húna ug'cásing 

cásing, sa daútan líga tacos pagalicáyan, ug sa 

maáyo nga adang ta unta boháton. 

Concierto. -= Pagcahósay, pagcabótang nga maáyo sa 

bisan onsang botang. * Pagcasábot, pagcaóyon,*^ pag- 

pólong sa pila ca táuo sa bisan onsa nga paga- 

boháton Tiila. 

Conciliar. = Paghósay, pagáyo Sa mga eabobót-on nga 

^ nanagbiquil ¿iquil. * Pagcábig sa bisan cansang táuo 

sa maáyong boot sa lain. 
Concilio. = CatiHngban éa mga Obispo ug.sa manga 
Padre, sa pagsábot ug pagpólong sa tojigód sa 
mga tolománon sa santa Iglesia ug sa mga toloóhan 
sa mga cristianos. 
Concisamente* =^ Sa .pagcaláctod, sa pagcadácHl. 
{.Conciso. «= Ang guipamólong, -ang guHngon,. ang gui- 

sólat sa pagcaláctod, sa pagcadináclit. 
, pokiTAR. t^ Paghópo. 
Conciudadano. = Isigcataguilóngsod. 
''CóNQuvvE.,»= Lugar nSa pagatíngban sa mga. Padre nga 
Cardenales, sa paghingálan sa bag-ong Santos nga 
Papa. . 
.Concluir. =r Tapos, obús, tibáoas, homan, camban, 

(iboas. 
Conclusión, v- Catspósan , pagcalibáoas, pagcahóman. 
.•CoNa)FiLiDE. =«« Isigenooí'rades. 



GO 

CoNcobEfiA. ^ Isigcacolegial. 
Concordancia. V. Cormerto. 
Concordar. V. Cowciliar. * Pagángay, pagóyon. 
Concordato. -= Pagsábot sa mga haring cristianos uf 
sa Santos nga Papa , sa tongód sa obán nga manga 
tolománon sa Singbahán. 
Concordia. V. Concierto. * Paghiósa. * Camatoódan nga 

guisolálan sa guisabótan sa pila ca táuo. 
Concretar. V. Conciliar y Concordar. 
Concubina. = Sandil. bigáon, camaáyo, honag. 
CoNcuBiNARio. = Ang laláqui nga may camaáyo. 
Concubinato. == Pagpoyó , paglóon, pagípon sa lalaqui 

ug babáye nga dili miño. 
Concúbito. V. Coito. 
Conculcar. = Pagtonób. 
Concuñado. « Bilas, ang igsóon sa bayáo. 
Concupiscencia. = Cailibgon nga daúUui, mangíl-ad. 
Concurrencia. « Tingób, tagbo, pagtámbong sa daghan 

táuo sa bisan diin. 
Concurrente. « Ang motingób, ang moUigbo, ang 

motámbong. 
Concurrir. — Tagbo, tingób, tambong, doong, tabo. 
Concurso. V. Concurrencia. * Pagcatábang. 
Concusión. — Pa^calihoc, pagcatándog nga ahat, ma- 

biscog, sa bisan onsa. 
Concha. = Balayan sa mga quinháson. 
Concha-carey. »==- Sisic. 
Concha-nácar. = Tipay. 

Conchabar, « Paghiúsa, pagdóol. ♦Pagípon, pagobán. 
Conchudo. « Maaanáp nga may balayan nga maíngon 

sa quinháson. * Matahápon, batid. 
Conde. = Táuo nga bilídhon tongód sa cahfmtang nga 

guitógot cania sa hari. 
Condecorar. = Paghátag sa táuo sa maáyong dongog, 
pagtógot cania sa hataas nga opicio con cahímiang. 
Condenado. -= Ang toa sa impierno, saespierno, madáot. 
Condenar. = Pagh^com sa mga hocom, sa mga ponóan. 
* Paghócóm'sa Dios sa mga daútan nga táuo sa 
impieriio, sa mga casaquétan nga dayon, nga dili 
matapus. 
Condensa. -= Lugar, solód nga pagatipigan, tipiginaii, 
. pagabotángan ug pagasódlan sa bisan onsa. 
Condensar. ^ Pagtibúoc, Paghagcot sa bisan onsa, sa 

dogo,, sa tubig, sa vino, sa nana, &c. 
Condesa. =- Ang asáoa sa conde. 
GoNDi:scEXDENciA. = Pagpaságad , pagcaóyon, pagca- 

tángdo, pagcaWot. 
Condescender. '== Sagád , pasagád, ayon, oyon, boot, 

tangdo, angdo, togOt. 
CoNwcioN. — Pagcaquinaía sa mga botang, hingtóngdan, 

tongód, quinahánglan. 
Condicional. = An^ guiobánan sa bisan onsa nga hing- 

tóngdaii con quinahánglan ba. 
Condignamente. -- Sa pagcaUícús, maíngon, ingon,so- 

mála sa mga pahanóngdan. 
Condigno. =- Casáquet, castigo, batos nga maáyo con 

daútan, somála sa mga pahanóngdan. i 

Condimentar. «= Pagbótang ug panácot sa mga calán-on. 
Condimento. =- Mga panácot sa paghál^g ug lalíra nga 

maáyo sa mga 6alán-on. 
Condiscípulo. = Isigcatinón-an. 
Condolerse. V. Compadecerse. 
Condonar. =- Pasáylo. 

Conducción. = Paghátud, pagdála. * Pagmando, pagóna. 
CoNuucE.NTE. -= Bisau onsa nga a«gay sa maáyong 

pagbóhat ug pagpamólong. 
Conducir. = Halud, dala, mando, oyon, angay, pagóna. 
Conducta. «= Batásan, gaoi, cagaoían. 
í/OM)7CTo. --- Caiinl nga alaguían ug baháan sa tobig. 
Conductor. « Ang nagamando, magoóna. 



Digitized by 



i^oogle 



co 

GoNEJA. ^ Conejos nga baye. 

Conejera. == Balayan sa mga conejos. * Lángob nga 

hatüas ug haíctin, iiaaingon sa balayan sa manga 

conejos. 
Conejo. == Mananáp nga.maingon ingon sa dagoay sa 

iríng, apan haláas ugáling ang fang dalónggan. 
Conexión. -= Pagpalangáquit, pagcabáat, pagcatácgos, 

pagcaíngon. 
Confabulación. « Solti. * Sogilon, cagóla, pagpólong 

pólong. 
Confabular. «= Ídem. 
Confección. =- Tambal nga raaliímo sa raga nanagca- 

láin lain nga mga dahon, gamót con lindog nga 

guibócboc: usáhay maboraót. 
CoNFEccioNAu. =« Pogbóhat sa mga tambal, 
Confedeu.acion. « Pagcaáblan , pagcahigála, paghiósa, 

pagcadápig, pagsábot. 
Confederarse. = Hiósa, sabot, dapig. 
Conferencia. V. Confabulación. 
Confej{enc!ar. = Idém. 
Confesar. =- Tug-an, suguílon, sombong. 
Confesión. -= Paglóg-an sa láuo nga naocompisál sa 

iang mga sala, sa Padre nga guicompisálan nía. 
Confeso. = Ang táuo nga nagatóg-an sa hingbalóan nia. 
Confesonario. = Compisálan , lugar nga pagatug-ánan 

ug pagasoguilánan sa mga sahi. 
Confesor. =« Ang Padre nga pagacompisálan sa manga 

táuo, ang guitog-ánan, guisogínlan sa mga sala. 

• Ngalan nga guicahingálan sa mga santos nga oalá 

omági sila sa pagcamartir. 
Confiable. = Ang tacús nga pagla6raan, nga salígan. 
Confiado. ■= Táuo nga palábi labíhon , nga nagasálig sa 

ia lamang nga caogalíngon nga gahóm ng quinaádman. 
Confianza. =« Galaóman, casalígan, pagpalábi labi, pag- 

catúgyan. 
Confiar. = Laom, salíg, tugyan. 
Confidente. = Ang guilaóman, ang guitugyhnan, ang 

sinalígan. 
Configuración. = Ang dagoay sa bisan onsa. 
C<»'FiGURAR. = Paggílma, paghfmo, paghátag sa dagoay 

sa bisan onsa nga guibóhat. 
Confín. =Caótlánan, canayónan. * Guinharían, provin- 
cia con longsod nga nayon sa lain Guinhadfan, &c. 
Co.xFiNAR. == Nayon. * Hinguílin, halin. 
Confirmación. = Pagmatúod, pagcamaiúod, camatoódan 

sa bisan onsa. * Pagpirma, paglíg-on sa Pagtóo nga 

guicaláoat sa mga cristianos sa pagbónag caníla: 

ang ieadóha ca sacramento sa atong Inahan santa 

Iglesia. 
Confirmar. = Paglíg-on. * Pagpirma sa mga cristianos 

sa pagdíhog canila sa señor Obispo sa santos nga 

lana, ug sa pagtóman osáb sa obán nga mga to- 

lománon niíning sacramento. 
Confisí;ar. = Pagcóha sa hocoin sa mga salapí, manga 

manggad ug mga dona sa mga saldan. 
Confitar. =« Paghílog, pagdíhog sa azúcar con sa ca- 

lámay sa mga bonga ug bisan onsa nga cahhi-on 

nga pagalara-íson. * Paglóto sa sabáo sa azúcar con 

sa calámay sa bisan onsa nga bóot nga boháton 

ug matám-is. 
Confite. = Matam-is nga diótay ug malíngin. 
Confitería. = Balay nga pagabbhátan ug pagbaligyáan 

.sa mga matám-is. 
Confitura. = Malám-is. 
Conflicto. «= Pagcabáscog sa pagáoay, sa paffpangóbat. 

*Gasáquet, cagóol, cayógot, calisód sa húna hiina 

ug sa cásing cásing, cabalísa. 
Confluencia. = Pagcatógbo sa dohá ca soba. 
Confluir. = Pagtágbo sa dohá ca soba. * Tingób, tabo, 

tambong. 



GO 47 

Conformar. = Pagángay, pagóyon sa usa ca táuo sa 

mga polong ug sa guihúna húna sa lain nga táuo, 

con ang usa ca botang sa lain nga botang. PagAn- 

tos, pagllob, pagáco. 
Co.nforme, == Magsáma, topóng, angay. * Ang raagaílob. 
Conformidad. =— Pagcaóyon, pagcasonód. • Pagcasáma, 

pagcaíngon ingon, * Maáyong pagsábot, pagángay, 

pagpólong sa pila ca táuo. * Pagílob, pagántos sa 

mga casáquit ug mga calisdánan. 
Confortar. «=« Paglíg-on, paghátag ug gahóm ug cosóg* 
CoNFRicAR. = Hilot, como, cornos. 
Confrontar. = Acob, atóbang. * Confinar, 
Confundir. = Sacót, boloc, gobót. * Sayóp, ala, balíngag, 

*01ao. *Obus, paóbos. 
Confusamente. = Sa pagcabóloc. 
Confusión. = Cabóloc, cagobót, casacót, * Doha doha 

sa húna húna, pa^paóbus sa boot. * Caólao. 
Confuso. = Ang nagobót. * Ang nabóloc. * Ang na- 

sacót, * Ang naólao. * Ang hióbsan sa boot. * Ang 

dili madáyag, dili maquüa, diü masáyod, díli ma- 

ásoy caáyo. 
Confutar. = Paglális sa bisan cansa arón madáyag ang 

raatóod, pagíndig índig. 
Congelar. V. Condensar. 
Congeniar. = Pagíngay sa gaoi, sa cagaoían. 
Conglobar. =; Ipon, tapoc , tingób, ogdo. 
Conglutinar. =- PagpíHt, pagpadápat sa usa ca botang 

sa lain nga botang. 
Congoja. = Pogdao. * Aoa, cotas, cogtas, oabódlay, 

* V Conflicto desde casáquet. 
Congojar. = ídem. * V. Acongojar, oprimir. 
Congojoso. = Ang nagapasáquet, ang nagapalisód. * Qui- 

nayógtan, gurcalísdan, guicasaquítan , pologdáoon. 
Congraciar. ^^^Pagpatigáyon sa pagcóha sa maáyong 

boot sa isigcatáuo, pagpalángga, paghígógma. 
C0NGR.ATULAR. — Pagpaquíta sa bisan cansa nga táuo 

sa calípay sa iang cásing cásing, tongódsa ma- 
áyong palad sa isigcatáuo. 
Congregación. » Caltilingban sa nagacaláin lain nga 

mga táuo , sa pagsábot ug pagpólong polong. sa 

bisan onsa ug ibótang sa ilang pagcabildo. 
Congregar. = Tingób, tambong, tabo, tagbo. * Tapoc, 

ipon. 
Congreso. V. Congregación. * Catilíngban sá manga 

dagcóng táuo sa mga Guinhadían, sa paffhúsay sa 

mga holosáyon nga nahaton^ód ' sa mga nari. 
Congrio. = ísda nga oaláy tonoc, maíngon ¡ngon sa 

dagoay sa catsile. 
Congruente. «- Tacús, igo, angay. 
Congruo. = ídem. 
Conjetura. — CaLáhap, húna húna nga macaigo tongód 

sa mga timáan, nga nadayág, cahángop. 
Conjeturar. — Paghúna húna , pagtáhap sa bisan onsa, 

tongód sa mga timáan, hangop. 
Conjuez. = Isigcahócom, 
Conjunción. -= Pagcaípon, pagcaláquip. 
Conjunto. 3= Tinápoc, liníngob, inípon. • Ang higála» 

ang abian, ang caobánan, haóp. 
Conjuración. « Pagcaálsa, pagsócol sa mga ponóan, 

pagdilí sa pagsogót. 
Conjurador. = Ang nagapaálsa saobán, ang nagasámbag 

sa pagsócol sa mga ponóan ug sa pagdaí canila 

sa pagsogót. 
Conjurar. =» Alsa , socol , pagdilí sa pagsogót , pagáoay, 

pagpangóbat sa mga ponóan. * Pagpan^dye, sa may 

S;ahóm, sa mga pangadyéon nga guitagána sa santa 
glesia, sa pagbógao, sa pagpaháoa sa mga da- 
gútan, sa mga yaoa, sa mga laoas sa mga táuo. 
Conjuro. «= Pangadyéon nga icapagóa sa mga yaoa sa 
laoas sa mg^ táuo, ug icapaháoa, igapahalayó, sa 



Digitized by 



Google 



48 CO 

m|a onós , sa mga mananáp nga nan|[adáot sa ma- 
nga cabalánan, ug sa bisan onsa contra sa manga 
táuo. * Pangadyéon nga bacácon nga igapanganito, 
icadioáta. 

Conmemoración. » Pagdúmdum , paghándom , paghis^ot 
sa toa sa balayó. * Fiesta sa mga minatáy, adlao 
nga guitagána sa santa Iglesia sa pagpangádye to- 
ngód sa mga calág sa purgatorio. 

Conmemorar. *=« Soguílon , handom , domdom , hisgot. 

CoNMENs.ú. == Sólod balay, sologóon, táuo nga mo- 
cáon ug mapoyó sa balay. 

Conmensuración. = Pagcasáma, pagcatopóng sa manga 
botang, pagcaiagon. 

Conmensurar. == Pagsócod sa pagcatopóng. 

Conmigo. = Canáco , canáho. 

Conminar. == Paghólot, paghómot, pagágda sa hocom 
sa táuo nga may catáhap, nga guicatahápan nga 
nacasalá, arón raamólong sa matúod. 

Conmiseración. = Calóoy, poángod, pagcahinóclog. 

Conmixtión. = Pagcasacót, pagcagóbot, pagabóloc. 

Conmoción. = Cabóloc, cabórong sa húna húna. * Pag- 
álsa. * Cagóbot sa Guinharían , sa provincia con sa 
longsod. 

Conmover. = Gobot, samoc, lihoc. 

Conmutación. = Pagcabáilo, pagcatagáilo, pagcailís, pag- 
catagilis. 

Conmutar. = Ilis , bailo, tagáilo, tagilis, poli, sobli. 

Connatural. = Ang quinaía sa tagsa ca botang, ang 
caogalíngon sa iang pagcamáo. 

Connaturalizarse. = Anad, angay. 

Connivencia. = Pagpaságad, pagpasáilo sa mga ponóan 
sa mga sayóp ug mga saláng diótay sa íláng manga 
guinsacópan. 

Connumerar. = Soguílon, hisgot. *Isip, ihap. 

íioNocEDoa. = Ang macalla , ang macatóquib , ang ma- 
cahina húna. 

Conocer. ^ Jla , habaló, húna húna, toquib, togcad, 
togcaL 

Conocidamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa 
pagcaágoy, sa pagcaoaláy doha doha. 

Conocido. = Calla, Ha. * Bilidhon, halángdon. 

Conocimiento. = Ihibaló , húna húna. 

Con üué? =Sa onsa? 

Conquista. ==Pagpangóbat. * Ang guipangobátan . * Long- 

' sod, Guinharían, &c., nga guiángcon sa harí con 
sa táuo nga dili onta tagía, tongód sa iang dag- 
cóng gAóm, sa iang mga soldados, ug sa iang 
pagáoay ug pagpangóbat. 

•Conouistar. = Pagpangóbat , pagángcon. * Pagcóha sa 
maáyong boot sa ísigcatáuo, paghópo. 

Consagrar. = Pagdalángin. * Pagsángpot ug pagpamó- 
long sa Padre nga nagamisa sa mga polong nga gui- 
pamólong ni Jesucristo sa cátapúsan nga pagpanihá- 
pon nía obán sa iang manga guintón-an, arón ma- 
gama ug mahimo ang bilidhon ug mahál nga laoas 
ug dogo sa maong Dios, sa tinápay ug sa vino. 
* Pagtíndog sa ladJioan, columna, &c., arón maha- 
bílin hasta sa cadogáyan sa panomdóman sa manga 
táuo ngá nanagbóhat sa mga bohat nga catíngaláhan 
ug bantógon. 

Consanguíneo. = Caobánan. 

Consanguinidad. = Pagcacaobánan nga guican sa usa 
lamang ca guinicánan , sa maong tigúiang. 

Consecución. = Pagcóha , pagdángat sa guitúyo. 

Consecuencia. = Camatóod nga mosonód sa bisan onsa 
nga camatoódan. * Bisan onsang bohat nga moso- 
nód sa lain nga bohat. 

Consecutivo. = Ang mosonód sa lain. 

Conseguir, = Coha, dángat. 

CoNisEíA. = Soguílon nga bacácon. 



CO 

Consejera. » Asáoa sa consejero. 

Consejero. = Somosámbag, somalámbag, ang nagasám- 
bag, nagatámbag. * Ang nagaoáU, nagasáoay, Aa- 
bárlong. 

Consejo. =Tambag, sambag. * Oáli, laygay. * Hocmá- 
nan nga labáo, dagcóan. * Badlong. 

Consentido. = Bata nga padayégon , nga dilí pagabar- 
lóngon ug saoáyon sa iang mga tigúiang, mati- 
nománan sa iang malágsot nga cabobót-on. * Baña 
nga magapaságad sa iang asáoa nga macasalá sa 
lain , nga moántos ug magailob sa caólao nga gui- 
bótang cania sa iang asáoa ug sa camaáyo nía. 

Consentidor. = Ang magapaságad. 

Consentimiento. = Pagángdo, pagtángdo, pagbóot, pag- 
paságad. 

Consentir. = Boot, angdo, tangdo, ságad, oyon, angay, 
ando. 

Conserva. = Bisan onsa nga matáiü-is nga linóto sa 
sabáo sa asúcar con sa calámay , nga magáhi gahi 
ug mahágcot. 

Conservación. = Pagcadáyon , pagcadógay. 

Conservador. = Ang nagatípig, ang nagabántay ug na- 
gabáton sa bisan onsa, hasta sa dogay. 

Conservar. = Pagbántay, pagpadáyon, pagbáton, pag- 
cogí, pagtípig sa bisan onsa hasta sa dogay. 

Considerable. ^ Ajig tacos nga palandóngon, hunahu- 
náon, pamatn^ónon, timaánan. 

Considerar. = Palándong, matngon, húna hóna, tirnáau. 

Considerado. = Tüuo nga mamólong ug magabóhat sa 
maáyong húna húna. • Ang nagapalándong, nagamát- 
ngon ug nagahúna húna nga dáan sa oalá pa sia 
mahanáyac sa pagpamólong u^ sa pagbóhat. 

Consiervo. = Isigcaolípon, taláp-od. * Isigcabíhag, isig- 
casologóon. 

Consignar. = Pagtimáan, pagtódlo. 

Consigo. = Cania. 

Consiliario. V. Consejero. 

Consistencia. = Pagcadógay, pagcamáo. * Pagcalíg-on, 
pagcagáhi, pagcatíga. 

Consistente. = Ang may calig-ónan. 

Consistir. = Pagguícan ang usa ca botang sa lain nga 
botang, pagUngcod, pagtíndog ang usa ca botang 
sa lain nga botang: ang cahoy sa iang gamót ang 
balay sa iang cimientos ang salog sa soleras, &c. 

Consistorio. = Cabildóhan. * Catilíngban sa mga Car- 
denales sa atobángan sa Santos nga Papa , sa pagpa- 
hibaló ug pagbaláod sa ngalan sa mga Obispo nga 
guibóhat nía, ug sa pagsábot sa bisan onsa nga 
tacos boháton, sa tongód sa mga tolománon ug 
holosáyon sa santa Iglesia. 

Consorcio. «= Obán, caobán. 

Consolable. -= Ang arang lipáyon. 

Consolablemente. «= Sa pagcalípay. 

Consolación. -= Paglípay. * Santísima Virgen sa calípay. 

Consolador. = Ang nagalípay, polong ug bohat nga 
igacalípay. 

Consolante. = ídem. 

Consolar. = Lipay , pagsámpag sa manga polong nga 
malómo, matám-is ug maáyo. 

Consolidar. « Paglíg-on pagsómpay , pagáyo sa nabalí 
con nabóong. 

Consonancia. = Pagcaángay, pagcaóyon. 

Consorcio. =« Pagcaobán sa mga nanaglóon ug nanag- 
Ipon sa maong pinoyánan, pagcaonóng. 

Consorte. «= Ang nahaonóng sa palad sa lain * Ang 
asáoa, ang baña. - 

Conspiración. V. Conjuración, 

Conspirador. V. Conjurador, 

Conspirar. V. Conjurar hasta pagpangádye. 

Constancia. = Calig-ónan , pagcadáyon , pagpadáyon. 



Digitized by 



i^oogle 



co 

CofíSTANTE. = Ang inalíg-on, ang may cali|-ónan. • 
Co^STAiNTEMENTE. == Sa pagcalig-oii , sa malíg-on. 
Constar. = Malúod, dayág. 
Constelación. = Tapóc, cadaghánan sa mga bitóon nga 

nagdóol. 
Consternación. «=«Calísang, pagcalísang sa húna húna, 

sa boot,. sa cásing clsing. 
Consternar. = Lísang, cogmat. 
Constipación. = Sip-on. 
Constipado. = ídem , sip-ónon, guisfp-on. 
Constipar. = Sip-on. 
Constitución. — Pagcamfio. • Dagoay, quinaía nga cao- 

galíngon sa bisan onsa. * Batásan. 
Constituir. == Gama , himo, bóhat, tocod. 
Constitutivo. V. Constitución, * Ang nagapaláin sa usa 

csi botang sa lain nga botang. 
Constreñir. = Logos, pogos, pigós, bogot. * Songsong. 
Constructor. = Ang magagáma ug magabóhat sa bi- 
san onsa. 
Construir. = Bohat, gama, himo, tocod. * Paghóad, 

pagmáymay» paglóas sa us¿i ca pinamólong sa lain 

nga pinamólong , hobar. 
CoNSTRui>ADOR. ■=» Ang macasalá sa usíi ca dalága, sa 

liiTogsánay, sa paglógos cania. 
CoNSTRuPAR. = Paglógos sa UíiJi ca dalága sa pagpa- 

cásala cania» pagcnsalá sa usii ca dalága sa li- 

nogsánay. 
Consuegro. = Ngalan nga guicahingálan sa amahán ug 

ínahán sa baña, ug sa amahán ug inahán osab sa 

asáoa, sa raga tigólang sa usíi ca magtiáyon. 
Consuelo. = Calípay. 
CoN-suETumxAíuo. = Táuo nga may batásan sa pagapamó- 

long con sa pa^bóhat sa bisan onsa , nga naánad na. 
Consulta.^ Paquigsámbag, pagquilámbag , pagquigá- 

soy, pagquisáyod, pagpangólana. 
Consultante. = Ang naquigsámbag , naquigásoy, na- 

quigsáyod, naquigtámbag, nangotána. 
Consultar. V. Consulta. * Pagsábot, pagpólong polong 

sa bisan onsa nga arang pagaboháton. 
Consultor. = Táuo nga quinaadmánon, mangialáman, 

oga motóbag sa guipangolána cania sa longód sa 

bisan onsa nga haláiom. 
Consumación. = Catapúsan, pagcahúman, pagcatibáoas 

pagcaopús, pagcaóbus. 
Consumado. = Bisan ouoa nga hingpit, toman, ug ma- 

áyo uyámot. 
Consumar. = Toman, hingpit, pagbóhat ug maáyo, ca- 

ayo, sa bisan onsa. * Pagtúman sa pagcamagtiáyon, 

sa nahaóna pa, sa manga bag-ong miño. 
Consumido. = Táuo nga raaníoang uyámot, masaquiton, 

malúspad, sa mámala nga panit. 
Consumir. = Hodot, homan, tapos, tibáoas, obos, opús, 

laglag, oalá. * Pagcaláoat sa laoas sa atón^ Guinó- 

ong Jesucristo sa mp Padre, sa pagmisa nila. 
Consumo. = Ang mg i calán-ón ug bisan onsa pa nga 

mahoi'ót, mahóman, matibáoas. 
Consunción. V. Consumir desde pagcaláoat. * Pagca- 

nfoang. 
Consuno (de), => Sa pagcahiósa, bisan onsa nga pa- 
' gabóhíiton sa maáyong pagsábot sa pila ca t&uo. 
Consustancial. «- Pagcamáo nga magsáma ug topóng sa 

totolo ca Personas sa Santísima Trinidad. 
Coüsustancialidad. « Paghiósa, pagcámao nga diósnon 

sa totolo, ca Personas sa Santísima Trinidad. 
CoÑTAfcTo. — Pagcadápat, pagcasígpit, pagcadóol sá mga 

botang. 
Contador. = Aog magaísip, ang magaíhap, arig maga- 

cuenta. 
Contaduría. = Balay nga pagabatónan ug pagahóptan 
' sa riafacaiáin lain nga mga cuenta. 



CO 49 

Contagiar. :í= Tacód, docot. 

Contagio. = Salot, saquét nga matacód, madócot. * Ma- 
nga sala, mga batásan nga daótan ' nga motacód, 

modaláhig sa lain. * Pagcadaótan, cadáot, pagca- 

hagálam nga guican sa mga sala ug sa batásan nga 

mangil-ad. sa obán. 
Contagioso. = ídem. 
Contaminar. V. Contagiar. * Pagtalápas sa mga sogo sa 

Dios ug sa santa Iglesia. 
Contar. == Isip, ihap. * Soguílon, íagon. 
Contemplación. =» Pagpalándong, pagnúna húna, pag- 

mátngon. 
Contemplar. =» Palándong, húna hona, matngon. * So- 

long, quita, tan-ao, níling, li-li. 
Contemplativo. = Táuo nga tigpalándong, ang nagabúna 

húna, ang namátngon. 
Contemporáneo. =Talidóngan, dongan. 
Contemporizar. ^ Pagángay, pagóyon, sa cabobót-on sa 

lain. 
Contención. =PagcaláUs, pagilog. 
Contender. = Lalis, <noay, damag, dosmog, pagpaugó- 

bat, ilog. 
Contener. = Sacop , locop. • Haoid. • Pagpogóng sa 

mga cailíbgon. 
Contenido. — Ang maálam magpogóng sa mga cailíb- 
gon, boótan. 
Contenta. = Gasa . gala, regalo. 
Contentar. = Lipay, pagóyon sa pagbóot sa lain, pag- 

tóman sa'íang cabobót-on. 
Contento. = Calípay. * Ang malípay, malip^yon. • Ang 

guilípay. 
Contestación. = Pagtóbag. 
Contesto. =Tobag, balibad. ^ Pagmatúpd sa guiingon 

sa obán. 
Contextura. V, Configuración. 
Contienda. = Aoay » paglális, pagdámag, pagpangóbat. 
Contigo. = Canímo. 
Contiguamente. = Sa pagoadóol, sa pagcatopál, sapagr 

canáydn. 
Contiguo. = Ang nagatopál, ang midóol. 
Continencia. = Pagcapogóng, pagpogóng sa mga ea- 

ilíbgon, casadángan. 
Co.NTiNENTE. V. Contcnido. * Dagoay, báihon sa tagsa 

ca táuo. * Bisan onsa nga macasácop sa lain bo- 
tang. * Yota nga dagcóan caáyo, ug labing dagcó 

sa yota sa mga polo. 
Contingente. *» Ang arang magtúman , ug ang dili opód 

cahá matüman. * Tampo, bahin, &c. , nga baláydon 

sa tagsa ca táuo, tampa. 
Continuación. -= Pagcadáyon, pagdáyon. 
Continuadamente. = Sa pagcadáyon. 
Continuar. == Dayon , paráyon, pagnáyon. 
Continuo. » Ang guibóhat sa oaláy hoDong, sa oaláy 

laogan , sa canónay. * Bisan onsa nga bahin sa 

bisan onsa, * Nayon.' 
Contonearse. ^Quiling quiling, líqui líqui, liquid líquid, 

pagpadáyeg sa paglacát. 
Contornear. = Toyoc, líbod, libót, lieos. 
Contorno. » Bisan onsa nga macalibót ug macasácop 

sa lain. 
Contra. = Bátoc. 
Contrabando. =- Pagcomercio, pagbalígya sa manga 

manggad nga j^uidill sa hari ug sa batásan. 
Contracción de nervios. — Pagcaquloi, pagcabínhod, pag- 

cabánhod. 
Contracosta. — * Sa luyong dagat. 
Contradanza. « Sayáo, sabáy- nga guisabáy sa dag-^ 

hánan nga mga táuo nga nanagpárang pagdáAg.» 

ug nanagsigcápot capot sa ilang mga camót, nanag- 

libót libót ug nagsigbolobaligtos sila. 

Digitizedbyi¿?OOgIe 



^0 co 

CoNTRADBcm. -» PagdíU , pagbátoc sa guimatóód sa 

lain, pagláUs. 
CoNTRAuíccioN. = ídem. 
Contradictor. = Aog nagadilf sa guimatóód sa lain, 

ang nagalális. 

Contraer. =:DooI, sigpit, dapat, topál. * Qufoi, bin- 

hod, banhod. * Pagláctud sa soguüon, pagdáclit. 

CoíSTRAHACER. =á= Pagbóhat sa- bisan otisa nga DOtang 

maingon ingon sa lalin nga botang, pagmáo mao. 

Contrahecho. = Táuo nga boctót ug sa balíquig nga 

laoas. 
Contrarestar. = Paglális , pagsócol. 
Contrariedad. = Pagcabátoc. 
Contrario. = Aoay , caáoy. * Batoc. 
Contrastar. V. Contrarestar. 
Contraste. = Táuo nga raay opicio sa paghíling sa 

salapi ug sa pagíla oon maáyo ba con daótan, ug 

sa pagtíníbang ug paghíling sa mga hyas sa bo- 

láoaa <Jon sa salapí, ug sa pagmarca ug pagli- 

máaa -caníla. * Paglális , pagáoay. * Pagcábalhin nga 

ahat «á hangin'. 
Contratación. = Pagcomercio, pagbalígya sa manga 

manggad. 
Contraer. =Idem. 
Contratiempo. =^ Calisdánan. * Casáquet, cayógot, ea- 

balísa. 
Contratista. = Cpyme. 

CofrrRATo. = Pagsiábot. * Pagbalígya; págpálit. 
Contravención. = Paglápas, paglípas sa mga sogo^ pag- 

pa%ipála; 
Contraveneno. = Tambal nga batoc sa hiló, nga tca- 

áyp sa táuo nga nahiló, nga guihilóan. 
GootravéíIiR. V. Contravención. 
Contraventor. = Malipáson , malapáson. 
Contribución. = Tampa, ámot, tampo'. 
Go^itíBuiDOR. = Ang nagaámot^ tomalámpo, lang na- 
ga támpa. 
CoiST^meDíR. =Pagbáyad sá tampa, sa amot nga hing- 

túngdan nga ipabáyad sa tagsa tag^a. * Pagtáoang sa 

pagdángat sa bisan ónsa. 
■Contribuyente. Y. Contribuidor. 
Contrición. = Paghinólsod. casáqaet sa mgá sala nga 

guibóhat sá atobángart sá Dios tongód ó^infa lamang, 

tongád. famáng «ay Dios man sia, nga guiobánan 

sa máJíg-oh nga pagsáad nga dili na pagaópdon 

ug pagabalican ang mga sala. 
CoÑtRtkcAJitE'. = Ang magaílog sa pagailógan sa obán, 
' sa lairí. 

Contristar. = Pagpasáquet , pagpasobó, pagpasocó. 
Contrito. = Ang nagahinólsod , ang mibásol, ang na- 

sáquet sa mga sala, ang na^tápat. 
Controversia. =¿ Paglndig, paglális latís sa polong, 

árón miaháyag ang camatoódan sa bisan onsa nga 

qüinaádróan. 
Controvertir. = ídem. 
líóííttíítfACíA*. = Pagcsísóqui , pagcalális, pagcagáhi sa 

caogalíngon nga húna húna. 
Contumaz. = Soquíhañ, mala'físon. 
Contumelia. =^ Caól«o. 
Contumelioso. =Maoólao, macaólao, ang macacóha sa 

dongog. 
CoNTBÑDiR. = Pags6-so, pagpalo, págdócdoc. 
CoNTURBAGio?/. -*= Pagcabóloc, pagcagobót. 
Conturbada. ^ Ang nabóloc. 
Conturbador. = Ang macabóloc, ang macagobót. 
Conturbar. = Boloc, gobót. 
Contusión. === Pagcabónol. 

ConvÁlecenóíá. = Pagcaáyo ayo, pagcaádan^ adang, jjág- 
* caárang arang na síí saquét ííga guíbáti sa bisan 

cansa. 



co 

Convalecen. = P^gádang arang na, pagbálic sa hlflafl 
hinay sa cosóg, sa gahóm ug sa maáyong apúah 
bóhi nga daan, sa obos na ang saquét, pa^iiúli iiE 
Convecino. =» Silfngan, ang nagápoyó sa dool , sa cí- 

doólan sa lain. 
Convencer. == Pagdáog sa lain sa matóod , sá camatoódafl. 
Convención. = Pagsábot, pagpólong polong. 
Convenible. = Ang masáyon moáhgay, moóyon sa lain. 
Conveniencia. = PagcaánSay, págcaóyon. * Polos, ca- 
poslánan. * Mga bahándi, catigayónan, maáyong pag- 
cabútang. 
Conveniente. = Maáyo, ang may polos. * Ang moóyon, 

ang moángay. 
Convenir. = Angay, oyon, angdo, tangdo. * Tongód. 

*Tingób, tigom, tagbo, tabó. 
Convento. == Balay nga pagapóy-an sa mga Padreng 
religioso í con sa m&a monja, mga binócot. * Cali- 
língban sa mga Paare con sa mga monja. 
Conventual. == Ang nanongód sa convente. * Padre nga 

nagapoyó sa convento. 
Conversable. = Ang tacos nga cagoláon, cagoláan, 
pagasoltíhan , pagpólong polóngan, pagsogilánán.. 
CoNVE«sACioN. =- Cagóla, solti, soguílon, seguir. 
Conversar. = ídem. 
Conversión. = Pagbálhin, pagbálio. 
Converso. = Ang moros con judíos nga iijobálic sa 
pagcacristianos ug mobia sa iang daan úg daiitan 
nga mga tinoóhan. 
Convertir. Y- Conversión. * Pagpabálic sa matúod nga 
Pagtóo sa táuo nga dili cristianos, ug sa naánad sa inga 
batásan nga daótan ug contra sa manga cristianos. 
Convexo. í= Siquiáong. 
Convicto. «— Táuo nga guihingmatód-an sa guibóhat nía 

nga sala. 
Convidador. = Domalápit, ang nagadápit. 
Convidar. « Dapit, alap, agda. 
Convite. = Combída. 

Convocar. = Taoag, habaló. * Anhi, anha, adto. 
Convocatoria. — Solat nga icatáoag, icatígom sa ma- 
nga táuo, sá bisan onsang tuyo. 
Convoy. = Abay , obán, caobán- 
Convoyante. = Ang moábay. 
Convoyar. V. Convoy. 
Convulsión. = Pagcaquíoi, pagcabínhod, pagcabánhod 

nga calit, ahat. 
Convulsivo. = Ang guiquioían. 
Coñycgal. = Ang nahatongód sa pagcamiño, sa pag- 

camagtiáyon, sa mga quinasál. 
Conycgalmente. = Sa pagcamíno. 
CónVugés. = Ang baña ug ang iang asáoa. 
Cooperación. « Pagcatábang. 
Cooperante. = Tomalábang, ang nagatábang. 
Cooperar. = Tabang. 

Coordinar. = Hosay, sohay, angay, pagbótaugug maáyo. 
Copa. = Copa, ilimnánan sa vino. * De árbol. = Osbong, 
otbong, dabong. • Brasero. = Bagaban. * De som- 
brero. = Bohó sa calo nga pagasódlan sa olo. * Palo 
de los naipes. -= Copas. 
Copera. =^ Logar nga pagabotángan ug pagatípig^ 

áa mga copa. 
Copete. = Lambóngay, tarong. 
Copetudo. sí= Langgam nga taróngan , táuo nga lambo- 

ngáyan, nga may lambóngay. 
Copia. = Pagcadághan, cadaghánan. * Hinóad sa n^' 

nga solat. 
Copiador. = Libro nga pagahoálan sa mga solat, 
Copiante. = Hom'olóad, maghohóad, ang nagahóad. 
Copiar. = Hoad. 

CopiLAíí. =Pagtígom, paglingób sa usa ca libro sa 
mga solat nga nanagcaláin lain. 



Digitized by 



i^oogle 



co 

CopiosAMENTs. «^ Sa pa^adághaa. 

íQopioso. = Ang guidagDánan. 

Copla. *= Gaday, pagcanta. 

Copa. = Loli. 

Cópula. = í^agcahfcot, pagcahócot, pagcaípon, pagcala- 

iigáquít, pagcahiósa. * V. Coito. 
Copular. = Hicot, hocot, hiósa, lángáquit, balíglos^ 

ballghot. * Paghiláoas. 
Coqueta. = Babáye n^a boot nga higogmáon sa dag- 

hánan nga mga laláquí , tonf ód lamang sa iaiig 

pagpadáyeg. 
Coquina. = Quinháson nga diótay. 
CoQuno. =Hagoa, yaoyaó, ying yiog, pagláiii lain sa 

nauong, ug bisan onsa nga pagboháton, arón co- 

matáoa ang mga bátang diótay. 
Coracha. = Poyo .poyo nga panit nga pagapóslan sa 

tabaco. 
Coraje. = Cosóg, caísog. * Pongot. 
Corajudo. =Pongtánon, ang guipongót. 
Coral. f= Corales, tanóm, cahoy caney sa oaláy dahon 

ug diótay, nga mutodóc sa mga bato sa cahiládman 

sa dagat * To^og, tinóhog, bogoay, cuentas sa corales. 
CoRAMBOBis. :^ Táuo sa maáyong dagoay, sa maáyong 

baihon, sa dagcóng hosog, sopang, maámbong. 
Gorasgora. = Sacayán. 
Coraza. = Batong batong 
CORA20N. = Cásing cásing, tagiposóon. *De madera. = 

Lobas, as as. 
Corazonada. = Hinónghong sa cásing cásing, pagca- 

tágna, pagcatághap. 
Corbata. = Paño con cintas nga ibórboí ug idáyan dá- 

yan sa mga laláqui sa liog. 
Corbatín. = ídem. 

Corbeta. = Sacayán sa tolo sa taládoc. 
Corcova. = Boctot. 
( ORGovADo. = Boctóton. 

Corcovear. = Pagtolotíndac, paglógso, hiood , hioid. 
Corcovo. = ídem. 
Corcheta. = Sab-ítan , cao-ltan. 
Corchete. = Sab-it, cao-it. * Ang magadácop. 
Corcho. = Panit sa ibábao sa cahoy nga guingálan ug 

alcornoque. * Songsong sá corcho sa mga botellas, 

sa mga damajuana, &c. 
Cordaje. = Jarcia sa sacayán. 
Cordal. = Bag-ang sa baba nga motodóc sa catapósan 

sa apapángig, sa pagcadagcó na sa taüo. 
Cordel. = Pisi. * De atarraya ó chinchorro. = Baháyan. 

* De pescar. = Tonda, lambo. 
Cordelado. « Paglámbos sa pisi. 
Cordelejo. = Pisi nga magamáy. * Pagsóod sood , pagsó- 

log solog, pagtíao. tiao. 
Cordelería. == Logar con balay nga pagabohátan sa 

mga pisi. 
Cordero: = Anac n^a diótay sa carnero , hayop. 
Cordial. = Ang guican sa cásing cásing. * Ang maca- 

báscog ug magapacosóg sa malüya. 
CoiiDiALMENTE. = Sa gogma nga guican sa cásing cá- 
sing. 

Cordillera. ^ Manga boquid, caboquídan nga nanag- 
casómpay sompay, nagacanáyon naypn. 

Cordón. = Sagioálo, sígioálo, cordones. 

Cordura. =» Caboótan , salabótan. 

Corifeo. = Pangólo. ' 

GoRiON. = Panit dd ibábao sa dorohá ca postánan sa 
bata, sa dihá pa sa tian sa inahán. 

GaJusTA. =» Ang Padre nga motámbong, nga moádto, 
nga moátang sa masóbsob sa coro. * Ang religiósp 
iigsl oai^ omábot síi pagcajfíadré, nga oalá pa or- 
denaban. 



CO 51 

Corma. ^ Colma, singsing nga cahoy nga pagasoólan 

sa mga tiil sa mga preso*. 
Cornada. = Pagsongáy, pagsóngag. 
Cornamenta. =» Songáy. 
Corneador. == Mananáp nga nagasóngag, nga nagasámad 

sa songáy. 
Cornear. V. Cornada. 

Corneja. » Langgam nga malngon ingon sa oóác. 
Cornejo. = Cahoy. 

Cornerina. = Batong mahál, maslhag ug mapóla pola. 
Corneta. == Táuo ñga nagatalhop sa tolónggon nga 

guingálan ug corneta. * Tolónggon sa tombága. 

* Bandera nga may dohá ca tamóy maíngon ingon 
sa Icog sa banog. 

Cornisa. = Cornisa , bahin sa mga cota nga nanag- 
caláin lain nga dagoay, nga nagaKpot ug nagalibót. 
sa mga Singbahán ug sa obán nga mga cota, dapit 
sa goa, sa solód ug sa itáas. 

Cornucopia. = Casangcápan sa cahoy con sa lain nga 
hilimóon, nga guitaólan sa mga candelero nga pa- 
gatolpócan sa mga candela, sa pagíoag sa manga 
solód, sa mga Singbahán, &c. 

Cornudo. = Mananáp ug bisan onsa nga may songáy. 

* Ang baña nga guilimbóngan sa iang asáoa sa pag- 
pacasalá sa lain. 

Coro. = Cadaghánan sa mga táuo nga naningób sa 
pagcanta, sa pagpangádye sa mga pangadyéon sa 
mga Padre. * Lugar sa mga Singbahán nga págatíng- 
ban.sa mga cantores. 

Corona. = Corona. * Porong porong. * Fin de alguna 
obra. = Catapúsan. 

Coronación. = Pagpórong porong. 

Coronar. « ídem. * Paghíngpit, pagtápus sa bisan on- 
sang bohat. 

Coronel. = Ponóan sa mga soldados. 

Coronela. = Asáua sa coronel. 

Corpanchón. ^ Ang laoas sa mga langgam, sa nacúha 
na ang onód sa doghan ug sa mga paa. 

Corporación. = Catillngban sa mga táuo. 

Corporal. = Ang nahatongód sa lanas, sa canhic laoas. 

* Paño nga pino ug mapotí nga pagabocládon sa mga 
Padre nga magamisa, sa ibábao sa batong ara, nga 
pagabotángan sa calis ug sa -hostia. 

Corpóreo. » Ang may laoas, laoásan. 

Corpulento. ¿= Ang may dagcóng laoas. 

Corpus. = Pólong nga linatín nga guicahingálan sa 
adlao ug sa prosecion sa santos uyámot nga laoas 
sa atong Guinóong Jesucristo. 

Corral. =«= Alad, amátong, siclat, tranca. * De pesca- 
dos. = Bongsod. 

Correa. = Corea, tinábas nga haictin ug hateas sa 
panit. 

Corrección. = Badlong, pagsáoay, pagáoay. 

Corrector. *» Somaláoay , bomaládlpng, ang nagabár- 
long, nagasáoay, nagaáoay. 

Corredera. = Lugar nga pagadalagánan sa mga cáboyo. 

* Tacop con bentana, talambóan ngá hoñus honus. 

* Pisi nga guibotángan sa usa cá tomóy sa usa ca 
papan nga guipalótao sa olin sa mga sacayán, arón 
hibalóan sa nagasacáy sa guitolínan nila. 

Corredizo. = Balígtos nga masáyon -hohobádon, baló. 

Corredor. = Ang modalágan caáyo. * Táuo nga tnay 
opicio sa pagbolobaligya ug sa pagpálit sa bisan 
onsa. * Sologóon sa mga comerciante nga naeadála 
dala sá mga potus, sa mga manggad nga ibaligya. 

Corregible. = Táuo nga masáyon motóo sa mga pag- 
sáoay ug pagbádiong cania. 

Corregidor. = Ang nagasáoay, ang nagabádlóng. * Ho- 
com, ponóan. sa provincia. 

Corregidora. = Asáoa sa corregidor. 



Digitized by 



Google 



a2 GO 

<;ioRREGiBnENTo. =: Callímtang, opicio sa pagcacorregidor, 

ug ^"^g yota con «iga lon^sod nga hingsácpaü sa 

iang gahóm. * Balay nga pmoy-ánan sa corregidor. 
Corregir. =- Saoay,' barlong, aoay, toon, matngon, 

todlo, oáli. 
Correlación. = Pagcasáma, pagcaíngon ingon. 
Correncia. = HibóTos , cslíbang, caólo. 
Correntón. = Tigsódoy soroy, ligllbod líbod. 
Correo. = Táuo nga may opicio sa pagdála dala sa 

mga solat. * Cadaghánan sa mga solat nga guidáoat 

sa bisan cansa. * Balay iiga pagadaoátan ug paga- 

pahátan sa mga solat. 
Correoso. =-= Honit, háloot. 
Correr. => Dalágan, lolin, agui. * Agua. « Bahá. 
Correrse, avergonzarse. = Olao, tapnao. 
Correría. = Paghágmil , paghílay , pagláglag, pagdáot, 

pagpangáoat sa cadaghánan sa mga táuo, con sa 

pangobátan ba , sa mga cabalánan ug mga longsod 

nga ilang paghiagían. 
Correspondencia. *=• Pagcaóyon pagcaáugay, maáyong 

buot. * Pagcaábian, pagcahigála sa inga táuo. *'Pag- 

sigdála sa mga solat. 
Corresponder. = Pagbálos. * Tongód. * Pagslghigógma. 
Corretear. = Sodoy soroy, paglacát sa oaláy tuyo, 

paglíbod libod. 
Corrida, =*= Pagdalágan. * Pagbabá, pagági sa tobig, 

dogo, &c. **Pagcalágmit, pagcadalí sa tiempo, sa túig. 
Corrido. = Ang maólao. * Táuo nga batid nga nacalla 

na sa calibótan. 
Corriente. = Ang modalágan^ ang magatólin. * Pag- 

cabahá sa toblg. * Sológ. 
Corrientemente. « Sa pasfcasáyon. 
Corrillo. «= Alidong, aliding. 
Corrimiento. « Pagcadalágan. * Pagcabahá, pagcasológ. 

• Caólao. 

Corro. « Alidong, Fibót, aliding. 

Corroboración. « Pagcacosóg,, pagcabáscog. * Pag- 
matóod sa bisan onsa. 

Corroborante. = Tambal n¿a magapabáscog , magapa- 
casóg sa táuo nga malóya. 

Corroborar. =Pagcosóg, pagbáscog, paghátagug gahóm. 

Corroer. = Cotcot, bocboc, hllis, linis. 

Corrompedor. » Ang magadáot. 

Corromper, alterar algo. = Pagláin, paggob^t, pagbóloc. 
'^ Seducir á alguna mujer. = Dabong dahong, lim- 
bong, pagdáog sapaghángio, ali ali, coba. Viciar 
las Menas costumbres. ^= Pagdáot, pagtampálas. 

* Sobornar al juez ó á otra persona. = Hopo, pag- 
álam alam. * Oler mal. = Báíió, anghit, langog. 

Corromperse, podrirse algo. = Donót. 

Corrosión. = Pagcacágod.. pagcahílis, pagcacótcot, pag- 

callnis. 
^Corrosivo. -= Ang macacágod, ang macahílis, ang maca- 

cótcot. ang macálinis. 
Corroyente. = Ídem. 
Corrupción. = Pagcadonót. * Pagcadáot. 
Corruptela. = Ídem: batásan nga daiitan, mangíl-^d. 
Corruptibilidad. V. Coirupcion, 
Corruptible. = Ang arangmadonót, ang adangmadáot, 
Corrupto. = Ang nadonót, ang nadáot. *Daútan, ma- 

dáot, mang(l-ad. 
Corruptor. V. Qorrompedor. 
Corsario. «= Capitán, magbobóot sa sacayán nga andam 

sa pagbángga uff pagáoay, ug ang maong sacayán. 
Corso. =* Pagpangóbat sa aagat sa manga caáoay. 
Cortadera. = Potnao nga maháit nga igapótol sa 

masigcapóthao." 
Cortadilla. = Vaso nga diótay. 
•Cortado. ^ Bi^an onsa nga^ angay, nga ojon, uga 

mahaníótang^, ipahamólang ug maáyo- 



GO 



Ang magapótol, magatábas, icatábas, ica- 
Pagcasí-si, pagcabólag, pagcahfoq. 



Cortador. •■ 

pótol. 
Cortadura. 

Cortafrío. V. Cot^tadera 
Cortante. = Ang hinganíban nga maháit. * Tauo nga 

magapatáy sa mga baca, ;nga calabao, &c., ug 

magabaligya sa onód. 
Cortaplumas. = Labaja nga italája sa mga. plumas. 
Cortar. = Tabas , potoL 
Corte. = Soláb sa mga hinganiban, sa mga labaja- &c. 

*Pagtácbas, pagtígbas. 
Cortedad. = Pagcanamóbo, pagcadiótay. * Pagcacábos, 

pagcaoaláy quinaárman. * Pagcapobres, pagcahángol. 
Cortejante. = Maábi abíhon, ang magaáii ali, ang 

moábi abi. 
Cortejar. =- Abi abi, ali ali, obán. 
Cortejo. = Pagcaábi aÍ3Í, pagcaáli ali. • Pagobán. ♦ Pag- 

gasa, pagregalo, pagmoral sa mga babáye. * Ca- 

maáyo. 
Cortés! * Maábi abíhon. * V. Afable. 
Cortesanamente. « Sa pagcaábi abi. V. Afabilidad. 
Cortesanía. V. Afabilidad y Afable, 
Cortesano. = Maábi abíhon, V, Afable, 
Cortesía. V. Afabilidad -^Afable, * Pagcacomostá, pag- 

pangomostá. 
Cortesmente. V. Cortesanamente, 
Corteza = Panit. * Exterior del coco, fruta. == Bonot. 

interior de idem. = Bagól. 
Cortijo =-= Yota nga guinabohátan ug nga guitindógan 

sa caogalíngou nga balay. 
Cortina. = Tabil. * Cota sa talioála sa dohá ca baluarte 

sa mga lantáoan. 
Cortinaje. =- Cadaghánan sa mga cortina, sa mga tabil. 
Corto. = Hamóbo, diótay. * Malágmit, madíigmit, dili 

madógay. * Cabos. 
Coruscante. V. Brillante, 
Corva de la pierna. — Locon locon, loco loco. 
Corvadura. = Pagcalíad , pagcabalicó. 
Corvina. =Isda. 

Corvo. = Ang nalíad, ang nabóctot, balicó. 
Corzo. = Osa. 
Cosa. = Onsa , botang. 
Cosecha. « Panúig, panuígan. 
Cosechero. = Ang pagaabóton sa panúig. 
Coser. =* Tahí. 

Cosible. = Ang aran^ tahion. 
Cosido. = Talahion, tinahl. 
Cosmogonía. = Quinaádman sa tongód sa pagbóhat sa 

Dios sa caliljótan. 
Cosmografía. Quinaádman sa tongód sa pagásoy sa 

ngatanán nga nahamótaiig sa calibótan. 
Cosquillas. = Guilóc. 

Cosquilloso. =Guidcan, maguilócon, ^ilídcan. 
Costa. -= Bili sa bisan onsa nga guipálit. * Báibay, 

baibáyon, yota sa daplin sa dagat. 
Costado. = Quilid, loyo. 
Costal ■= Poyo poyo nga dagcó, balóyot. 
Costalada. = Pagcahágbong con madál-os ug mada- 

lin-as ang magalacat. 
Costanero. = Bisan onsa nga nahatóngod sa baybáyon 

sa dagat. 
Costar. ~ Pagbíli. 
Coste. = Bili. 
Costear. «= Pagsacáy ug hadóol sa yota^ sa baibáyon. 

* Pagbáyad sa quinah&nglan sa pagcáon, sa pag- 
bisti, &c. 

Costera. ^ Ang quilid , ang luyo sa too con sa oák 

sa bisan onsa. 
Costilla, -» Gosóc. * Ang caugalingon nga asáoa., licod. 

* Mga ligazón sa manga sacayán. 



Digitized by 



i^oogle 



CR 
^CosTiLLAft. ==Ang cadaghánan sa m^a gosóc. 
; CosTiixoDo. •« Táuo nga may licód nga halagpád , sa 
dagcóng faosog. 
Costo. = Bili, bayad, paggasto. 
f Costosamente. = Sa pagcamahál. 
{Costosísimo. = Mahál caáyo. 
f Costoso. = Mahál , sa dagcóng bili. 
I Costra. = Cogan. 
i Costroso. = Ang may cogan. 

F Costumbre. » Gaoi , batásan. * Ang batásan sa bulan 
; bulan ngatánan sa mga babáye, saquit sa pagca- 

babáye. 
Costura. = Tiaahí , tinahlan, talahíon. * Lotac sa mga 
papan sa mga salog, ug sa m^a sacáyan, pagca- 
n^ánga sa manga papan nga dui ma'nagdápat ug 
maáyo. 
Costorera. = Babáye nga mananáhi. 
Costurón. = Ang guitahi sa daótan nga pagtahí ; olat 

sa mga samad. 
Gota. = Batong batong. 

Cotejar. = Tandi , tandig, sanglet. * Pesos y medi- 
das. == Sibo. 
CbTEJo. = Pagcasíbo, pagcatándig, pagcalándi, pagpa- 

nánglet. 
Cotilla.' = Solosinlna, nga guibísti sa mga babáye, 
I arón masfgpit ug mamanipis ang ilang lacas. 
I Coto. = Timáan nga ibótang sa caotlánan sa mga yeta 
I sa mgalongsod, sa mga tanáman, sa mga cabala- 
1 lian» ckc. 
Cotón. = Panápton sa gapas nga linabráhan. 
Cotonía. = ídem. 
Cotorra. — Loro, perico nga di'.tay, abócay. 
Covacha. = Langob nga diótay. 
Coy. = Doyan. 

CoYiiüDA. = Correa, panit holohalágpad nga guicahígot 
ug guicalangáquit sa mga torong baca, sa mga 
baca, sa raga calabao, &c., sa yogo, liógan. * Pag- 
hiósa sa mga miño. 
Cotuntüra, articulación de un hueso con otro. = Loba 
loha. * Ocasión de decir ó hacer algo. = Cahiga- 
yónan. 
Coi. = T¡ndac, sindol. * Pagcasíbog sa mga lothang 
sa pagbóhi canila. 

CR 

Cháseo. = Bagol bagol sa olo. 

Crápula. = Pagcahobóg. 

Crapuloso. = Hingínom caáyo, hobgánon, palaillnom. 

Crasamente. = Sa pagcaoaláy quinaárman, sa pagca- 

oaláy boot. 
Crascitar. « Pagtingog sa ooác. 
Craso. = Matámboc, mahágcot, espeso, sa daghan nga 

manteca, tamboc. 
Cráter. = Baba sa mga bolean nga agulan sa caláyo, 

sa asó, &c. 
Cratícula. = Talámboan nga diótay, nga pagcalaoátan 

sa manga monja sa santos oyámut nga laoas sa 

atong Guinóong Jesucristo. 
Crea. = Panápton n|a potíon. 
Creable. = Ang arang boháton, himóon. 
Creación. = Ang pagbóhat sa Dios sa ugatanán nga 

guibóhat nia. * Sinógdan sa bisan onsang bag-ong 

cahimtang. * Pagbóhat ug paghingálan sa Santos nga 

Papa sa m|a Cardenal. 
Crear. = Pagbóhat, paggáma, paghímo sa bisan onsa: 

angay lamang sa Dios. 
Crecedero. = Tomolóbo, ang arang magtobó. 
Crece. = Tobó, pagdagcó, dogang, sopang. 



CR 53 

Creces. •=* Tobo, capin. *V. Crecedero. 

Crecida. = Bahá, bon-og. 

Crecidamente. = Sa pagcatobó, sa pagcacápin. 

Crecido. = Dagcó. * Daghan , daghánan. * Hamtong. 

Creciente. = Ang motobó, ang modagcó, ang madág- 
han. * Pagcatibúoc sa bulan, pagcatáob sa dagat, taob^ 

Credencia. » Lamesa nga diótay nga natopal sa alta! 
nga pagamisáhan, nga pagabotángan ug pagatong- 
tóngan sa bisan onsa nga quinahánglan sa pagnúsa. 

Credencial. = Camatoódan. 

Crédito. = Pagtóo. * Otang. * Maáyong dongog. 

Credo. = Mitóo acó. 

Credulidad. == Pagcasáyon sa pagtóp. . ,,;, 

Crédulo. = Ang motóo sa madalí. * Ang masáyon mo- 
too, matoóhon. = .;'■ 

Creedero. « Ang arang toóhan, tolohóan, toloóbauj 
toóhan. 

Creedor. V. Crédulo, 

Creencia. = Pagtóo. * V. Creedero. 

Creer. = Too. * Paghúna huna, pagtáhap. 

Creíble. V. Creedero, , , 

Crei^u. = Tamboc sa catas. * Atóle nga pagabohálon 
sa gatas, sa binócboc sa trigo, sa itlog ug sa 
azúcar, nga pagasacóton ug maáyo ug paglotóon . 

Crémor tártaro. =- Tambal mafngon ingon sa binóc- 
boc con sa apog, sa pagcapótí, nga magámit sa 
purga nga mahómoc. 

Crepúsculo. === Caaláman dáman, calámdag cutub sa 
caadláuon hasta sa pagsobáng sa adlao , ug cotob 
sa pagcasálop sa maong adlao hasta sa gabíy , hasta 
sa cagabihíon. 

Cresa. = Binhi $a mga langao , olod nga guican sa 
iang illog. 

Crespo. = Golóngon. 

Cresta. :s= Pasong, parong. * Tapay. * Tadong. 

Creyente. = Ang mutóo. 

Cruda. ==; Babáyeng sologóon. * Binatónan. 

Criado. = Sologóon nga laláqui, binatónan. * Táuo nga 
guitodlóan ug güito 5nan ug maáyo. . . 

Criador. =» Magbobóhat, magbolóhat: mahatongód la- 
mang sa Dios. 

Crianza. = Pagcabáton , binatónan. « 

Criar. V. Crear: nahalongód lamang sa Dios. * Pag- 
báton, pagbóhi. * Pagtóon, pagtódlo. * Pagalima. 

Criatura. == Binóhat. * Bag-ong bata, bala nga bag- 
ong táuo, nga guiánac ug bag-o. 

Criba. == Nigo nga binohóan, alig-ígan. 

Cribar. « Alíg-ig. 

Cribo. V. Criba, 

Crímen. «» Sala, sayóp nga dagcó. 

Criminal. = Saláan, masaláipon. 

Criminoso. = ídem. 

Crin. = Cadaghánan sa mga balahfbo nga motodóc sa 
ibábao sa liog sa mga cabayo, &c. 

Criollo. = Ang táuo nga anae sa raga Europeo, sa 
mga catsila, nga natáuo sa América. 

Crisis. = Pagcaáyo con pagcadólog sa saquét nga gui- 
báti sa táuo nga masaquét. 

Crisma. -=» Santos nga lana nga sináctan sa bálsamo 
ug guibendicionan sa Señor Obispo sa Jueves santo. 
* Mao ang icadíhog sa mga táuo sa pagbóñag ug 
pagpirma canila, ug sa mga Obisbo ug sa manga 
Padre, sa pagconsagra ug pagordenal canila. 

Crismera. = Vaso, sodiánan sa santos nga lana. 

Crisol. « Sodiánan ^a yola nga pagatonáuan sa m^a 
tombága, sa boláaan, sa salapí ug sa cristal, «a 
salamín. 

Crisólito. = Bat6 nga n^nhál. 

Cristal. =^ Salamín. 



Digitized by 



C^oogle 



u cu 

Cristalino. «= Bisan onsa «sa saiamin. * Ang maingon 

ingon sa salamín. 
Cristianamente. «» Sa pagcacristianos. 
CRií5TiAfíDA0. = Catilingban sa m|a binoBágan. * Pag- 
ca toman sa batásan ni Jesucristo. 

Cristianismo. = Pagcacristianos, Pagtóo, religión ni 
Jesucristo. * V. Cristiandad. 

Cristiano. = Cristianos, binoftágan. * Ang miángcon sa 
pagtóo cang Jesucristo, sa pagbónag cania. 

Cristo. = An^ Anac sa Dios nga nagpacatáuo. 

Criterio. =» Timáan sa pagíla sa mi^tóod, ihibaló nga 
maáyo. 

Critica. = Paghóna hóna sa bisan onsa tongód sa 

- mga timáan. 

Criticar. = ídem. 

Critico. — Ang maálam maghóna hona , ang macaígo 
sa iang paghúna huna sa bisan onsa nga botánga. 

Criticón. -« Ang macatimáan, ang matimaáuon sa ma- 
nga sayóp bisan n|a diótay caáyo, ug sa bisan 
onsa dihá. 

Crónica. = Librong sinolátan sa n^atanán sa canhing 
tiempo ug n|a ipacásonód sonóa iigatanán nga na- 
hatábo sa túig túig. 

Cronista. = Táuo nga nagasólat sa crónica , sa historia. 

Crucero. = Lugar sa dapit sa oahi ug sa toó sa ma- 
nga Singbahán, hadóol sa allal mayor, nga gui- 
botángan opód osáhay sa mga altaí nga pagami- 
misáhan. * Dagat ngapagabotángan, pagaláoang laoá- 
Dgan sa mga sacayán sa pagátang ug pagbántay 
sa mga caáoay. 

Crucifero. = Ang may cruz, con ang magadála sa cruz. 
* Tagsa ca Padre sa caparían sa santa cruz. 

Crucificado. == Si Jesucristo nga guidopá sa cruz. 

Crucificar. « Pagdopá, paglánsang sa cruz. 

Crucifijo. -= Si Jesucristo, ang ladáoan ni Jesucristo 
nga atong Guinóo nga linánsang sa cruz. 

Crucifixión. = Ang paglánsang, ang pagpadopá sa cruz. 

Crucifixor. = Ang nagapadopá ug nagalánsang sa cruz. 

Crudeza. = Pagcamlao, pagcagáhi. 

Crudo. « Magáhi, ang oalá malóto ug maáyo. * Bonga 
nga oalá pamahínog, nga hilao pa. * Quináon nga 
diíi mahílis sa coto coto. * Táuo nga mabángis, 
mamomógos, nga oaláy calóoy. * Manga hobág nga 
magáhi, nga oalá bomóto, nga oalá pa nomána. 

Cruel. «= Mabángis, mamomógos, daótan, mangíl-ad, 
malágsot, colana sa calóoy, sa poángA)d. 

Crueldad. = Pagcabángis, pagcadaHan, pagcaoaláy 
calóoy. 

Cruelmente. = So pagcabángis. 

Cruento. = Bohat nga guiyabohan , guiagásan sa dogo. 

Crujir. = Agotíot, cagáscas, hadónos, ^hagódos. 

Cruz. = Cruz, timáan sa mga binonágan. * Gusa 
calisód. * Cabóg-at. * Cayógot, cabalísa. 

Cruzada. == Pangobátan , cadagnánan sa mga táuo nga 
magaáoay ug managsócol sa mga moros, ug sa 
obán pa nga dili cristianos , nga guitogótan sa Santos 
nga Papa sa daghánan nga mga indulgencia con 
pagpasáilo sa mga casáquet nga icabáyad sa ma- 
nga sala. 

Cruzar. = Balábag, Pagcúrus. * Brazos. =- Covópos, 
cológpos. * Piernas. «= Quipi, bilibid. 

CU 

CUADER.\AL. = Motón. 

Cuadernillo. = Lima ca pliego nga papel. * llisfpan, 
tuígan nga Pagagamiton ug pagatágdon sa manga 
Padre sa ilang Pagpangádyo. 



iáquet, 



CU 

Cuaderno. » Pagcadághan sa mga pliego, mga dahon 
nga papel nga tinahí sa pagcadágoay sa iibro. 

Cuadra. == Lasalas nga dagcó, maháoay. * Bolotímgan 
sa mga cabayo ug obán pang mga mananáp. 

Cuadrado. « Bisan onsa nga laro, sa opát ca esquioa 
con nauong. 

Cuadragenario. = Ang may con uadógay ug capat*áa 
ca túig. 

Cuadragesimal. = Ang nanongód sa cuaresma. 

Cuadragésimo. V. Cuadragesimal. 

Cuadrante. == Horasán sa adlao, nga nagatódlo sa horas 
tongód sa landong sa adlao. 

Cuadrar. == Pagláro. * Pagóyon, pagángay, gayón, 
doag. 

Cuadriexa. = Bisan onsa nga nadógay ug opát sa túig. 

Cuadrienio. = ídem. 

Cuadrilla. = Cadaghánan sa mga táuo sa pagbófaat 
sa bisan onsa. 

Cuadrillero. = Pangólo sa tagsa ca cuadrilla con ta- 
poc sa mga táuo. * Ang magabólojig ug magaápas 
sa mga caoatán. 

Cuaduimkstre. = Pagcadógay, cadogáyan sa opát ca 
bolán. 

CuADRn>LE. = Ang nah'mo sa opát ca botang. 

Cuadro. V. Cuadrado y Cuadra. * Ladáoan nga pi- 
nintal. 

Cuadrúpedo. = Mananáp nga may opát ca tul. 

Guajada. = Gatas nga natibóoc. 

Cuajar. = Coto coto. * Balónan. * Pagtibúoc sa vino, 
sa tobig, sa dogo, &c. 

CvAJAuoN. «= Apol. 

Cual. « Onsaf quinsa? 

Cualquiera. =» Bisan quinsa, bisan onsa. 

Cuando. = Gun, ug. 

Cuando? pretérito. = Anós-a? * Futuro. =* Canosa? 

Cuantioso. ==- Daghan, daghánan. 

Cuanto? = Pila? 

Cuarenta. = Capat-án. 

Cuarentena. ^ Cadugáyan, pa^cadúgay sa capat-áa ca 
adlao, bolán con túig. * Cuaresma, cay bisácpan 
sa capat-án ca adlao sa pagpoása. 

Cuaresma. « Tiempo, túig nga calang cutub sa miér- 
coles sa barlis, sa abó, hasta sa Domingo sa pag-" 
cabánhao, sa pagcabóhi osáb sa atong Guinóong 
Jesucristo. * Capat-án ca adlao sa pagpoása. * Cadag- 
hánan sa mga oáli nga itagána sa pagoáli sa cua- 
resma. * Alta. = Cuaresma ngahatáas, cuaresma nga 
macaígo ug holohalayó sa sinógdan sa túig. * Baja.= 
Cuaresma nga obús, cuaresma nga macaígo sa hadóol 
dool sa sinógdan sa túig. 

Cuarta. = Dan|ao. * Ang icaópat ca bahin sa bisan onsa. 

Cuartana. = Hilánat nga mosógod sa taquig, sa icaópat 
ca adlao, sa tagsa ca tagópat ca adlao. 

Cuartanario. = Ang hitaquígah sa tagópat tagópat ca 
adlao. 

Cuartear. = Pagbáhin sa opát ca bahin, sa tagópat, 
sa tinagópat. * Paglápa. * Pagbalí, paglíqui, paglótac, 
pagbásag ug bisan onsa. 

Cuartel. = Anff icaópat ca bahin. * Manga bahin con 
mga barrio m sa mga longsod. * Balay nga p^- 
póy-an sa inga soldado. 

Cuarterón., = Ang icaópat ca bahin sa bisan onsa n|a 
arang bahínon ug boot. * Anac sa mestiso ug sa ba- 
báyeng catsíla , con sa laláqui catsíla ug babáveng 
mestiso. * 

Cuartilla. = Talágsan sa vino sa España. * Ang icaó- 
pat ca bahin sa usa ca pliego nga papel. 

Cuartillo. «- Talácsan sa vino, sa soca, sa lana, &c., 
sa España. * Ang icaópat ca bahin sa sicápat, cuar- 
tivo. 



Digitized by 



Google 



cu 

Cuarto. — Icaópat ca bahin. * Moneda. == Cuarta. • Apo 
senio. «- Solod sonogán. 

CiMtQRü». =! Gaoatán nga mangáoat sa mga cabayo, 
m^ calabáo, &c. 

Cuatriduano. =« Ang nadógay ug opát ca adlao. 

CuAXiuxGA. » Paghiosá, caiiliagban sa opát ca táuo. 

Cuatro. « Opát. 

Cuatrocientos. -■ Opát ca gatús. 

Cuba. — Solódlan, sodlánan nga dagcó sacahoy, tí- 
náod sa mga papáa nga guilig-on sa mga baclao 
con bacolóng nga pothao, sa pagbótang dihá sa 
vino, aguardieute, ólc. 

Cubeta. «Cuba nga diótay. 

Cubeto. = ídem. 

GuBiBRTA. — Tabón. * Mga salog sa mga sacayán. * Pa- 
pel uga sapao , nga postánan sa mga solat. * Uapin, 
s»aláaig. 

Cubiertamente. = Sa pagcatinágo. 
Cubierto. «- Ang guitabónan. " Cuchillo , cuchara ug 
tenedor nga igasílbi sa laraesa nga calán-an, laquip 
opód ang tinápay, ang servilleta ug ang usa ca 
piuggan. • Aag atop sa raga balay ug ang balay 
nga guiátpan. * cadaghánan sa mga caláa-ou nga 
ibotaug ug dongan sa lamesa. 

Cgbil. — » Daiángpau sa mga mauanáp nga ihálas. 

Clbo. = Timba. 

CcBRiR. = Tabón, lago, salípod. * Pono. * Pagpang- 
asáoa sa mga mananáp. . 
I Cuca. = Olod nga diótay. 

> CücaSa. = Bisan oasa nga madáugat sa táuo sa oaláy 
[ cabórlay. 

Cuc^Seuo. != Ang macadángat sa guitóyo nía sa oaláy 
cabódlay, guican lamang sa iang pagcamalalángou, 
sa iang pagpatigáyon. 

Cucar. = Pagyobit. 
I Cucaracha. = Üc oc, ipus. 

CLCLILL.VS (en). = Pongco, pióngco, poc-oiig. 
I Cuclillo. =- Langgam. * Ang baña sa babáye nga naca- 
salá sa lain nga laláqui, sa caniaáyo. 

Cuco. = Maníndoi, sisinco. 

Cuculla. « Tabón sa panápton sa olo. 

Cucurucho. = Papel nga lin;quit ug tooióyan sa luyo, 
nga pagapóstan ug pagasódlan sa mga malám-is 
nga sico, nga magátii, u¿ sa bisan onsa. 

Cuchara. =• Luag, cosara, looag, saiidoc. 

CüCHAR\DA. « Bisan onsa nga nagaponó sa cosara , sa 
loag, ang macóha sa loaag. • Paghilábot sa mga 
sogilon sa isigcatáo, sa oaláy ug catungdánan ug 
qumahánglan. 

Cucharero. = Ang magbolóhat ug magabalígya sa mga 
1 looag. 

Cucharíta. = Looag looag , looag nga diótay. 

Cucharetear. = Pagcabó, pagcóha sa bisan onsa sa 
loag. • paghilábot sa mga boliat sa isigcatáuo sa 
oaláy ug quinahánglan. 

Cucharon. «= Looag nga dagcó. 

Cuchichear. « Paghóiighong, paghalaoáliao. 

Cuchicheo. = Pagcahónghong, pagcahalaoáhao, sa pagca- 
hínay nga tiagog. 

Cuchilla. = Sondaug, bolo. 

Cuchillada. « Pagtigbas, pagtácbas, pagsóntoc. 

Cuchillería. = Lugar nga pagabohátau ug pagbalig- 
yáan sa mga sondaiig. 

Cuchillero. =- Ang nagabóhat sa mga sondang. 

Cuchillo. = Sondang, sipol. 

Cuellicorto. = Ang may liog nga hamóbo. 

Cuellilargo. = Ang may liog nga hatáas. 

Cuello, parte del cuerpo. = Liog. • De camisa, &c., 
abertura. = Liab. * Lista de paño, lienzo, &c.' 
que se pone en la abertura de las camisas, cha- 



eU 55 

quetas, &c. = Asiotos. " Parte superior y mas an 

gosta de alguna vasija. = Liog. 
CuBNCA. = Sodlánan sa'yota nga pagabotángaa sa cán-on. 

* Bobo sa nauong nga guisódlaa ug guibotáagan 

sa mga mata. 
GuBNco.=Sadlánan sa yota nga halálom, sa oaláy n^bil. 
Cuenta. = Pagcuenta, pagisip, pagíhap. * Tagsa ca malí- 

ngin sa salamin, sa corales, sa boláoan, &c., nga 

itohog sa mga cuentas, mga rosarios. 
Cuentista. = Táuo nga may daótan nga batásan sa pag- 

dála dula sa mga soguílon, arón managbolobiquil 

aag mga cabobot-on sa iang mga isigcatáuo , tabían. 
CuE.NTo. = Soguilon , pananghtan. 
Cuerda. = Pisi nga tinóyoc, nga guigáma sa daghan 

nga Higa pising magamáy, sa dagháoan nga mga 

labid. 
Cuerdamente. = Sa pagcaboótan, sa pagcaálam, sa quina- 

ádman. 
Cuerdo. » Ang boótau, ang may boot, ang may sala- 

bótan, ang nagahiina huna sa maáyo. 
Cuerna. — Vaso, ilimnánan nga pagaboháton sa usa 

ca pinótoi sa songáy sa manauáp , sa baca con sa 

calabáo. * Songáy nga libón, nga oaláy ug bohó, 

nga diii bohóan. 
Cuerno. = Songáy. 
Cuero. == Ptnit. 
Cuerpo. = Laoas. * Catilíngban sa mga táuo nga nanag- 

hiósa bila sa bisan onsa uga iiang bobonáton. 
Cuerva. «= Langgam nga maíugon ingon sa ooác. 
Cuervo. « Ooác. 

Cuesco. = Liso sa mga bonga. * Olot. 
Cuesta. = Bangílid, baquílid, hanáyhay. 
Cuestión. = Pagsolosámbag sa jpagásoy sa.matúod, arón 

maháyag ang camatúod. • Pagcaáoay, pagcalális. 
Cuestionable. •= Ang^ mag dona doha , ang guidóha 

doháan ang tacús nga pagasolosambágan. 
Cuestionar. =. Pagsolosámbag, pagíndig indig. 
Cueva. = Langob. * Balay nga pagadángpan sa mga táuo 

uga daútan. 
CuÉVANO. V. Banasta^ banasto y canasta. 
Cuezo. =» Dolang. 

CuíDADO. =» Cacogui, pagbántay, pagsingcámot. 
Cuidadosamente. = Sa pagcacógui, sa pagcasingcámot. 
Cuidadoso. -« Macógi, magasiiigcámot , magbalántay, 

bantay, maghohopot. 
Cuidar. = Bantay, singcámot, hopot, alíma, cogui. 
Cuita. V. Aflicción, 
Cuitado. ==Aag guicayógtan, guillsdan, guicasaquítan, 

ang nasobj. 
Culada. = Pagcahágbong sa sampot, sa ilillngcod, 'og- 

saiig. 
CuLAxiRO. = Colantro, panácot. 
Culata. « Ang catapúsan sa balayan sa m^a posil nga 

isáudig ug idápal sa abága, sa pagbóhi na. 
Culatazo. = Pagcasíbog sa mga posil con pagabohíán, 

sa pagpócpoc sa abága. 
Culcusido. = Tinalii, tinahían ngu daútan. 
Clledra. = Saoa , biting, halas. * De mar. ó rio. «- 

Taguioálo, tanquig. 
Culebrear. = PagliCü lico, pagsíco sico. 
Culebrina. =» Lotüang nga haláas ug sa diótay nga bohó. 
Culebrón. — Táuo nga malalángou. 
Culo. =- Sampot, iliLiigcor. * Lobót, boli, ilóhan. 
Culpa. = Sala, sayóp. 

Culpabilidad. = Pagpacasalá, pagcasayóp, pagsayóp. 
Culpable. = Ang nacasalá, ang arang macasalá, ma- 

casasalá , masaláypon . 
Culpablemetste. = Sa sala, sa timiyo sa buot. 
Culpadamente. =: ídem. 
Culpado. »" Macasasalá, ang nacasalá, an£ uasayóp. 



Digitized by 



Uoogle 



56 GU 

Culpar. =Pag3ángü, pagsomángil. 

Cultamente. = Sa pagcaáyo. 

Cultivar. = Pagbóhat sa yota, pagdáro, pagcále, pag- 

bónglay, &c.. 
Cultivo. V. Cultivar, 
Culto. = Pagsíngba/pagtáhod. * Táuo nga quinaadmá- 

jion, mangi^Iáman , batid. 
Cultura. V. Cultivar. * Pagpamólong , pagsólte sa maá- 
yo, sa oaláy pagcasalicoáoot , sa mga polong nga 
pinili. 
CmiBBE. == Casalpóngau, quinabongtólan. * Catapúsansa 
. pagcsabigála, sa caálam, sa pagcabóang, &c. 
Cumpleaños. =Adlao nga hingtóagdan sa pagcatáuo sa 

bisan cansa. 
Cumplidamente. = Sa pagcatóman , sa pagcahíngpit , sa 

pagcaáyo sa pagcamáo. 
Cumplido. = Bisan onsa nga hatáas, nga capin. •Bi- 
san onsa ngaigo, toman, hingpil. * Pagábi abi sa 
isigcatáuo. * Matinománon. 
Cumplimentar. =Pagvisita, pagdóao. * Pagtóman sa mga 

sogo. 
Cumplimentero. = Táuo nga maábi abihon, coti cotí- 

bañ. • Matinománon nga lacad na. 
CuMPLift. = Toman. * Paghitag sa ísigcatáuo sa iang 

quinahánglan. * Pagtápus, paghóman, pagtibáoas. 
íluMULADOK. «= Ang nagatápoc, nagaípon, nagatingób, 

nagapóndoc. 
Cumular. V. Acumular. 
Cúmulo. « Tapoc,, ogdo, pinóndoc. 
•Cuna. — Higdáan nga diótay , nga pagacolánan sa mga 
bata. * Lugar nga guicatauóhan sa bisan cansa. * Gui- 
nicánan, guiliuátan. * Sinógdan, sinogdánan sa bisan 
. onsa- 
. Cundir. = Honób. * Pagdáffhan sa bisan onsa. * Pag- 
dagcó. * Pagóna. * Tacód. 
•CuSa. = Sisip, badyet. 
Cuñado, cunada. =Bayáo. 
Cuñete. = Bariles nga diótay. 
Cuxo. = Imalárca, marca,, patíc. 
Cupo. ==Tampo, tampa, amot. 
•Cúpula. = Catapúsan sa mga dagcóng baj«4y ug sa 

mga singbahán, nga malíngin dápit sa ibábao. 
«Cura. =: Cura, * Pagbótang sa mga tambal sa pagáyo 
^a mga saquét. * Catungdánan sa m^a Padre cura* 
Curarle. = Ang arang ayóhon , ang omaláyo, ang arang 

tambálon. 
'CuRAcioM. '-= Pagcatámbal, pagtámbal. 
'Curado., = Ang magáhi , ang quinórti- 
«Curador. = Ang nagabántay sa bisan onsa. * Magba- 
,Wntay, ang magaalíma sa mga bata nga ilo ug sa 
ilang mga dona. 
Curar. = Pagtámbal, pagáyo. * Paghátag, pagbótang 
sa mga iambal sa raga masaquét. * Pagasín sa onód, 
sa carne con sa isda, arón gomíihi. 
Curativo. = Tambal , bisan onsa, nga igatámbal. 
Curato. = Ang longsod, ang mga sacop nga paga- 
bantíiyan ug pagaalimáhan sa mga cura. * Yota nga 
bingtóngdan sa tagsa ca curato, longsod. 
Cureña. =■ Capaiidávan sa cahoy nga pagatongtóngan 

ug pagataólan sa mga lothang. 
Cureñaje. «- Pagcadáglian , cadagliáuan sa inga cureña, 
Curia. ^ Ilocmánan sa mga holosáyon sa inga Padre. 
Curioso. =» Maquisayódon, ang mahagúg.raa magquisá- 
yor, ang macógui, cacoguíhan, curiosos, macóti coti. 
Currutaco. = Pa&ayégon sa pagbísli. 
Cursado. = Ang naáiiad, hingcaándan. 
Cursar. = Pagádto, paglaciit sa masóbsob sa bisan 
asa, sa bisan diin. * Pagátang, pagtambong sa esco- 
laban. 
Curtidos. =-» Mga panit nga quinórti. 



CHA 

Curtidor. =« Ang nagapórti. 

Curtir. = Corti, apog. 

Custodia. = Bantay. * Casangcápan sa salapi con sa ba- 
láoan nga pagabotángan sa Santisimo Sacramento. 

Custodiar. = Pagbántay. 

Custodio. == Bantay. * Ponúan sa mga Padre sa capa- 
rían ni san Francisco. 

Cutis. =» Panit sa laoas sa m|a táuo. 

Cuyo. = Cansa. 

CHA 

Cha. =» Sa, cha. 

CiiADACANERlA. » PagcadaótaQ nga pagbótang sa bisan 

onsa, pagcabáol. 
Characano. = Baol, mabága. 

Chacota. = Sabá, banha nga sinácot sa mga pa^tíao tiao. 
Chacotear. = Pagbánha, pagsabá, pagtlao tiao, pag- 

tistis. 
Chafarote. = Hinganíban nga hamóbo ug halagpád. 
Chal. =» Paño nga dagcó nga guibísti sa mga babáye. 
Chaleco. = Sopa sa oaláy manggas. 
Chalupa. = Sacayán. 

Chamdergo. = Calo sa paco, nga halagpád ugmalíogia. 
Chamorra. = Ang olo nga guigontingan sa bohóc. 
Chamorro. =« Ang guigontíngan sa bohóc sa olo. " Ang 

natáo sa Marianas. 
Chamuscar. = Salab, halob. 
Chamusquina (oler á). = Angtod. 
Chancear. = Tiao , listis, solog solog, dola. 
CiiAxgERo. = Tigtiao, matlstis, tigsólog solog. 
Chancillería. ^ Hocmánan nga dagcó ug labf. 
Chancletas (andar en), = Pagblsti sa sapin sa dili isóol 

ang ticód, síneias. 
Chanclo. = Sapín con sinelas nga may cahoy sa to- 

lónban, sa itolónob. 
Chanza. = Pagcatíao , pagcatístis. 
Chapa. == Pothao con tombága, salapi con boláoan nga 

manipis, sa pagdáyan dáyan sa bisan onsa. 
Chaparrón. » Oían nga mabáscog nga masólog, ug 

nga dili madógay, 
Chmwtal. = Pisácan, cayanángan, lapoc. 
Chapear. = Pagdáyan dáyan sa bisan onsa, sa ma- 
nga chapa. 
Chapín. =Síipín. 
Chapitel. = Sapitel, catapúsan sa mga campanario ug 

sa mga columna. 
Chapodar. — Pagpótol sa mga sangá sa mga cahoy, 

sa mga balágon ug mga paras, saplong. 
Chapuceramente. — Sa pagcabáol , sa pagcadÜi hingpit. 
Chapucería. — Pagcabáol, Pagbóhat sa bisan onsa sa 

pagcadíli maáyo, dili hingpit. 
Chapucero. == Bohat nga baol, nga dili hingpit, nga 

dili toman, ang táuo nga dili macahingpit sa iang 

mga bohat. 
Chapurrar. == Simbog, sambog, sacót. 
Chapuz. =«- pagcasálom. 
Chapuzar. «= Salom. 
Chaqueia. == Sopa. 
Ciiauada. == Tigmo. 
Gn.vuANGt'Eiio. V. Chapucero. 
CpARCA. ^ Danáo, tobfgan, lam-áo, lanao. 
Charco. == ídem. 
Charla. =- Sogid, sogullon nga oaláy polos, nfa 

oaláy lamí. 
Charlador. V. Charlatán. 
Charlante. «- ídem. 
Charlar. --Pagsólti, pagsógid, pagsoguilon sa oaláy 

hingtóngdan ug lamí. 



Digitized by 



i^oogle 



GHI 

GflARLATAN. = Tabían , hinogullon, tigpólong, lasaag, 

bosac, hínoguiláaoQ. 
Ghaulatambar. y. Charlar. 
CbarlitanerIa. = ídem. 
Charol. V. Barniz. 
Cbaiolar. V. Barnizar. 
Charro. = Táuo nga boquidaon , n|a dili moánad sa 

batásan sa mga táuo n|a longsolánon, bodong. 
Chasco. = Pagtiao , pagsóod sood, pagsólog solog. 

* Paghitábo nga contra ug díli oyoa sa guipaábot, 

sa guihólat. 
Chasquear. = ídem. 
Cbato, persona chata. =Pislat, pisláton. * Bolo, &c., 

de punta roma, chata. =Daya, sompo^. songpo, 

sapia, sap-ya. 

CHI 

Cbibato. =: Ang anac nga diótay sa canding. 
Chibbtero. ^ Alad n^ pa^abilanggóan sa mga anac 

nga diótay sa mga canding. 
Chibo. V. Chibato. 
Chicada. = Panón sa mga anac nga diótay sa man^a 

carnero. 
Chico. » Diótay, didiót, hamóbo, bata. 
Chicoleo..-» Pagtíao, polong nga matistis nga ipamó- 

long sa pagáli ali sa mga babáye. 
Chicolear. == ídem. 
Chicote. = Táuo nga bata pa, apan sopang, dagcó ug 

sa dagcóng hosog. 
CuicozAPOTE. — ^ Bonga, ug ang cahoy nga nagabónga 

niána. 
Chicha. «» Ilimnon nga pagaboháton sa mais nga hino- 

lómaa sa tobig. 
Chicharra. «= Gangis. * Dagcóng cainit. 
Chicharrero (ser un). »== Lugar nga ma^nit uyámot. 
Chicharro. -» Isda. » 

Chicharrón. = Baboy nga priníto, sa obús na guico- 

háan ug guipiga ang manteca, ang tambog, otos. 
Chichería. — Balay con lugar nga paganohátan ug pag- 

baligyáan sa chicha. 
Chichón. » Libótog, botóy, lobtog. 
Chifla. -« Taghoy. 
Chiflar. =Idem. • Pagtíao, pagyóbil, paglámüy. *Pag- 

inom sa vino sa mabáscog. ' 
Chifle. V. Chifla. 

Chiflido. = Pagcatághoy, pagtághoy. 
Chiflo. V. Chifla. 
Chillador. = Ang nagaiac, nagapiac, nagaóit oit. * Ang 

na^asinggít nagatiábao » ang nagnagaigot , ang naga- 

olgic. 
Chiuar. V. Chillido. 
Chillido. = lac, iyac, piyac, piac, oit oit. * Singgit, 

tiábao. * Igot, oígic, agic ic, siyágit. 
Chimenea. »= Alasóhan, alagian sa asó. 
China. »= Coro, batóng diótay. * Guinharian sa mga 

insic. 
Chinarro. = Batóng dolodagcó. 
Chinazo. ==Pagcabonó, pagbonó sa batóng diótay. 
Chinchorrero. ^ Lugar nga may daghánan nga mga 

coting, dogho. 
Chinche. » Coting, dogho. * Táuo nga samócan. 
6hikbla. » Sínelas. 

Chinesco. » Ang nahatongód sa yota sa mga insic. 
CHffio. = Insic, táuo sa Guinharian sa mga insic. 
CHiQuiLLERfA. = Pagcadághan^ t^adaghánan sa mga bata. 
Chiquillo. = Diótay, diótan, diot. 
Chiqüirritico» ca^ lio, lia. = Diótay oyámot, maga- 

máy caáyo. 



CHO 57 

Chiquirritín. »» ídem. 

GHiQurro. V. Chiquillo. 

Chiribitil. == Sooc, lugar nga tinágo, hamóbo ughaictía. 

CHiAnU. »= Tolónggon nga maíngon ingon sa clariaete. 

Chirla. -« Quinháson. ' 

Chirlador. » Ang nagasioggit, nagatiábao caáyo. 

Chirlar. — Pagsinggit, pagpamólong sa madali eaáyo. 

Chirriar. = Conos, aroros. * V. Chillar. 

Chirrido. = Tingob sa mga langgam nga lain sa pag- 

patalínghog, nga daútan. 
Chisgarabís. « Táuo sa lauas nga hamóbo ug sa dili 

maáyong da^oay, sa malágsot nga pagatóbang. 
Chisguete. = Usa ca paginom sa vino. 
Chismear. = Pagdála dala sa mga soguílon, pagtábi. 
Chismografía. = Mga pagsógid, mga balita nga guina- 

sóguid sogid sa longsod. 
Chispa. = Biti , alicato , pisic , tolásic , tolas. 
Chispear. = Piti piti, pisic, tolásic. 
CHisroRRoiEAtt. =» ídem. 
Chisposo. = Bisan onsa nga nasónog ug nagapiti, 

piti, nga nagapisic, nagatolásic. 
Chistar. = Pagtíngog, pagsógod sa pagpamólong. 
Chiste. = Pagcatístis , pagcatíao, pagcayóbit, pagca- 

támay. 
Chisteiu. = Bocág nga haíctin dapit sa itáas ug ha- 

lagpád dapit sa obús, nga guidála sa manga ma- 

nanágat' sa pagsolód sa inga isda. 
Chistoso. = Matistis , tigtiao. 
Chiticalla. « Ang mahilómon, ang dili magsogllou 

sa guitán-ao nía. 
Chiticallando (andar ó ir). -=- Ang nagalacát sa mag- 

hinay ca&yo, sa dili babation aug paglácang ug 

pagtónob nía. 
Chiton. = Hilom, paghílom. 
Chivo. V. Cahito. 

CHO 

Cho. = Looá, polong nga icapahonóng sa mga ma- 

nauáp. 
Chocador. := Ang magapasocó sa isigcatáuo, ang ma- 

gatúyo. 
Chocante. = ídem. 

Chocar. = Pagpasocó , pagáoay, pagdósmog, pagdámag, 
Chocarrería. = Pagtíao , pagcatístis nga mabóg-at ug 

dili macaigo. 
Chocarrero. = Ang magtíao sa mga pagtíao nga dili 

macaigo, nga mabóg-at. 
Choco. V. Calamar. 
Chocolate. ■= Socola ce. 
Chocolatera. =-Batirol. * Sorlánan sa yota, sa tom- 

bága, &c., nga pagabocgilan ug pagalotóan sa soco- 
late. 
Chocolatero. =<= Ang magalígis sa cacao ug magabúhat 

sa socólate. 
Chochear. = Pagángo ango , paghióli , pagóli sa pag- 

cabáta. 
Chochera. -= ídem. 
Chochez. «» ídem. 
Chocho. = Ango angóhon, hingoliánpn, hingolfan, oliár 

non. 
Chopes. V. ^Bofes. . ^ 

Chofeta. = Bagaban. 

Cholla. = Bagól bagv'l. . 

Chopa. = Isda. 

Chopo. = Cahóy nga hatáas ug dagcó. 
Choque. = Pagcadósmog, pagcadámag. 
Choquezuela. « Bocóg sa tohod. 
Choricero. = Ang magabóhat sa soriso. 

Digitized by VnOOQ IC 



$8 DA 

Chorizo. = Soriso, pinótol nga haieóllo sa tiaáe ngat 
sinódlaa sa tamboc ug sa onóü 9^ baboy . nf a tí- 

Ciio^MTO» ~ Langgam. * Táuo sa raagáan nga búot, 

boang boang. 
CHORn^iu. =?: Agas , tolo, agay, agáy-ay. 
.Chorí^eba. = Lugar nga guiagásan sa tobig, vino, &c., 

balaháan sa tobig. 
Chorretaiú. «= Ang pagágas nga tagcoláhao, ufa ahat, 

sa vino, tobig, nana, &c. * Pagparaólong sa ma- 

dali ug flialágmit caáyo. 
Choiiro. = Ang tobig, vnio, &c., nga moági sa tna- 

báscog, sa bisan diin. ♦ Tíngog nga mabáscog ug 

dtagcó. 
Chotacabras. =Langgaai. 
Choto. = Ang nati, ang anac nga diótay sa baca. * Ang 

anac iiga diótáy sa canding. 
Choti'^ío. « Cadagbánan :ja naga anac sa mga cading 

nga managsóso pa. * Bahó nga maíngon sft babó 

sa mga canding. 
Chova. = Lnnggam nga malngon ingon sa ooác. 
Choza. = Payág , balong balong. 

CHU 

Chubasco. = Onós, oían ngá mabáscog, masólog, nga 

guiobínan sa mahorós nga hangin. 
Chíxhería. = Manga tolotag'dyot nga molomaníndot, 

apan sa diótay nga bili. 
Chucho. == Iró. * Polong nga igabógao sa mga iró. 
Chlchumkco. =Táuo nga hamobó ug sa molomalágsot 

nga dagoay. 
Chueca. =« Bocóg sa mga loha loha. ' 
Chufleta. V. CkocarreHa. 
Chufletero. V. Chocnrrero, 
Chulear. V. Burlar. 
Chuleta. = Gosóg sa baca, sa nati sa baca, ug sa 

babay nga prinito con iníhao. 
Chunga (estar de). Paglíao, pagpamólong sa mga po- 
long nga magáan ug matístis. 
Chupa. — Sopa. 
Chupadero. = Ang magasópsop, ang magasóyop, ang 

mopángos, ang magasalópsop. 
Chupado. a= Ang maníoang' caáyo. 
Chupador. V. Chupadero, 
Chupadera. == Pagcasópsop , pagcasóyop pagcapkngos, 

pagsóso, pagsalópsop. 
Chupar. = Sopsop , soyop , pangos , salópsop. 
Chupete, (ser alguna cosa de). = Bisan onsa nga maáyo, 

mntahóm ug manídot. 
Chusco. =: Bisan onsa nga angáyan, baihónan. 
Chus>ia. = Cadaghánan , pagcadághan sa mga timo. 
Chuzo. = Cahoy nga guitaólan sa usa ca pothao nga 

matálínis. 



DA 

Dable, = Ang masíyong boháton, ang arang himóon, 

gamón, bolohAton. 
DAftTVA. = Hatag. , 

Dadivosamente. == Sa paí^^calólol. 
Dadivoso. = Malólot, maiolotón. ang; mabagógma müg- 

bátag, bomalitag, maghahátag. 
UláaíOR. <=Idem. * Mg mohátag, ang molólot. 
Daga. =« Hinganíbaa sa doruha ca soÚb, hamóbo ug 

sa matalínis nga tomóy. 
Dale que dale. :^ x\luo da guibápon, mao nga mao. 



Dalmática. =t:=!Bisíí nga guibisÉi'sa DWcano ug Stfl iá ü- 
cono, sa mga misa sa totolo m Padre. 

Dama. = Babáye nga dato, bitídhon, Koat sa nmóyo ifc 
banságon nga guinicánan. * Babfiye nga ^i^U m- 
han, guibólong ug guihigógma sa laláque. * Ba- 
báye nga magaalágad sa hariiig babáye, sa osáM 
sa han, sa mga anac, raga ápo ug mga pMi»- 
máncon sa mga hari. * Babáye nga nagapacarag- 
cóng táuo sa ipga doki, * Sandil , camaáyo. 

Damasco. =* Panápton sa igagáma , con sa baíahíbo sa 
mga carnero, nga mabága ug nagacaláin lain ug 
color, ug may mga labra con mga bolac bolac sa 
maong color sa panápton: bali sa pagbóhat sa mga 
tabil sa mga Singbahán con sa bisan diin pa. 

D;Vjiiasquillo. = Panápton nga maíngoa íngon sa da- 
masco. 

Damería. = Pagcóti coti nga angay sa mga dama. 

Damisela. = Babáye nga maáyo , matahóm ug malipáyon. 
* Babáye sa daótan nga batásan , bigáon , sandil. 

Damnificar. = Pagdáot. 

Danza. = Sayáo, sabáy, magsalayáo, cadagháiían, tapoc 
caobán sa mga táuo nga nanagsayáo. 

Danzante. == Tigsabáy, somalayáo, ang nagasabáy. 

Danzar. ^ Sabáy, sayáo. 

Dañarle. = Ang macadáot. 

Datado. = Ang guiliócman sa Dios sa mga casaquétaa 
sa inipierno. 

Dañador. = Ang magadáot, ang magaámong amoog. 

Dañar. = Daot, among among. 

DaSo. =- Cadáot, cadaótan. 

Dañosamente. = Sa pagcadáot. 

DaSdso. V. Dañador. 

Dar. = Hatag, lolol. * Pagbónal, pagháinpac, pagsóm- 
bag, pagsagpá, &c. •Tonol, tognol. 

Dardo. = Sombilíng, sinampácan, odyong, pana. 

Dares y tomaras. =«: Pagloi(^bag. 

Data. =^ Ang adlao nga pagapirmáhan sa mga solat 
con mga caniato'dan, nga ibúlang sa sinógdan con 
sa catapósan. * Ang ihátag cun ióna sa bisan cansa, 
nga macóha sa iang guidáoat, sa balaidon nía con 
sa iang otan^. 
Datar. = Pagbótang sa arlao sa pagsólat sa mga solaí. 
Dataría. = Hocmánan<nga dagcó sa Roma: mao ang ala- 
guian sa obán nga mga pagtógot sa Santos nga P»pa. 
Datario. «" Padre nga ponóan sa hoCmánan sa dataria. 
Dátil. = Bunga sa caboy nga guingálan ug palma, 
nga maingon ingon sa dagoay sa lobi con sa bonga. 
Dato. = Camatoódan , bingcóngdan, arón masáyod síRg 
táuo sa bisan onsa. * Dagcóng táuo« aronákan, sala- 
pían. 

DE 

De. = Sa, ni. * Cotob^ guican sa. 

Dean. »= Ponóan sa mga Canónigo. 

Deanata. = Gabdutang con opicio sa Padreúg Deaii ug 

ang yota nga hingsácpan sa iang gahóm. 
Debajo. = Sa ilálom, $a obús, s^ sitoog. 
Debate. » Pagtóbag tobag. 
Debatir. ^ Tobag tobag» pagindig^ pagáoay. 
Debelar. =^ Pagdáog sa caáoay. 
Deber. ^ Catongdánan , oatongód, tongád. 
Debidamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahtngpit, tí^ 

pagcjaáyo. 
Débil. » Malóya , mabóyang, lopóg. 
De^ilidaj). » Galóya, cahóyang, calopóg* 
Debilitar. = Loya , hoyang, lopóg. 
Débilmente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, ai 

lopóg. 



Digitized by 



Google 



m 

iMft«ni. ^ Obm^. tCátongdánan sa pagtóman áa mga 

qu i nasal sa ilang pagcamíño. 
ORéüOfiiim}^. «" Pagúadáot sa hiahinay hioay sa bisan 

onsa. • Pagsógor sa calóya. * Sínógdan sa pagdáot, 

sa pagcopós. 
DBbittu i=* Pagdáol daet, pagcopós. * Pagoalá sa ca- 

htiDtang nga maáyo ug hatáas n^a daan sa bisan 

cansa. 
DfiCAiMifiNTo/ y. Deeadenm. 
Decálogo. «^ Atig m|a napelo ca sogo sa Dios. 
Dnum. — Ang labíng daan, ang labíng ligúlang sa 

usa ca catilingban sa raga táuo. * Ang ponóan sa 

mftt hoemánan* sa m|a *Chanc¡Uería, sa mg;a Au- 
diencia, &c. 
Decantar. — Pagbaláod , pagpabántog. * Pagdagcó sa 

bisan onsa nga guisóguid. * Pagtúang sa mábínay 

hinay sa usa ca panonódlan , avon itóad ang vino, 

tobig, &c., sa solód sa lain panonódlan, sa dili 

nioobán ang ialog. 
Deceisa. = Ang usa ca ñapólo. * Tohóg sa ñapólo ca 

cuentas, tinagpólo. 
Decencia. =- Ang maáyong paghósay ug pagdáyan da- 

yan sa bisan onsa. 
Decenio. =*= Pagcadúgay sa ñapólo ca lúig. 
Deceno. ^ Icapólo. 
Decentar. « Sogod. * Dosdos, pagsámad sa laoas sa 

masaquét nga nadógay sa higdáan. 
Dbcrnte. « Mataróng, tacos, maáyo. ♦ Ang guidáyan 

dayánan sa dili guilabíhan, con dili sa casadángan 

lamang. ^Táuo nga dili bilídhon caáyo, apan gui- 

caa sa maáyong guinicánan. 
Decible. « Ang arang ipamólong. 
D»ciDBRo. «= ídem. 
Decidir. = Paghanáyap sa pagbóhat ug sa pagpamó- 

long sa bisan onsa. 
Decidoi). = Matfstis, ligpamólong sa mga polong nga 

tiao. 
Décima. = Icapólo ca bahin. 
Decimal. = Idém. 
DécimoÍ = Icapólo. 
Decimocuarto. «= Icapólo ug opát. 
Decimonono. = Icapólo ug siám. 
DficiMOocTAvo. == Icapólo ug oaló. 
Decimoquinto. = Icapólo ug lima. 
Decimoséptimo. = Icapólo ug pito. 
Decimosexto. =»= Icapólo ug onóm. 
Decimotercio. « Icapólo ug tolo. 
Decir. = Polong, pagpamólong, íngon. 
Decisión. «* Pagcabaoáyac. * Catapósan nga paghócom. 
Decisivamente. « Sa págcahanáyac , sa minatúod. 
Dbciamar. =Pagásoy, pagpamólong sa minatúod, sa 

mga polong nga maínit, nga tinóod, nga maháit. 
Declaración. =*«= Pagcaásoy, pagcaháyag, pagcadayñg. 

* Pagmatáod sa ilálom sa pagpanómpa, pagsáyod. 
Declaradamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa 

pagcasáyod. 
Declarador. = Ang magaásoy. 
Declarante. = ídem. 
Decurar. = Asoy , sayod, dayág, hayag. * Pagmatúod 

9a pagpaiK^pa. 
DEaiNAcioN. = Pagcacólang, pagcacábos. * Pagcaha- 

náyhay. 
Declinar. = Copos, cobos, eolang, cabos. * Paetaqui- 

lid sa loyo ug sa loyo. * Pagbálhiu sa maáyo sa 

pflgcadaótan , sa cabáseog sa pagcalóya , sa cahayag 

sa pagcangitngit, &c. 
itectiVB. = ítooáyhay , handig. 
Declividad. = Pagcahanáyhay ^ pagcahándig. 
iftCLMO. V. Declhe. 
Decocción. »= Paealóto. 



DÉ m 

Decorar. = Dayandayan, pagiaíióm. * Pagcadciyan davai.. 

Decoro. = Pagtáhod, pagtahá , cntahá, calahódan. * Png- 
caólay, paglícay sa mga calao-áyan iig calágsot. 

Decoroso. = Ang may eaólao. * Ang laeús boháton. 

Decrecer. = Copos, cobos. 

Decrépito. = Tigólang, ango angóhon, oliánon, hingo- 
lían. 

Decrepitud. = Pagcatigúlang, pagcaángo ango. 

Decretal. *=Solat sa Santos nga Papa sa l^san onsa. 
* Libro nga guitíngban ug guitapócan sa mga solat 
sa mga Santbs nga Papa.* 

Decretan. -*=- Asoy, sayod, pagsógo. 

Decr&to. =Sogo, pagasoy, pusáyod. * Pagbóot, pag- 
sógo sa Santos nga Papa. 

Decurión. = Ang bata sa escolahán nga nagapaleocion 
sa obán. 

Dechado. = Panigíngnan, sanglétan, paiíanglétan, sang- 
let. 

Dedada. = Bisan 6n^ nga aTang macóha sa usa ca 
todlo. 

Dedal. «= Capandáyan sa pothao, tombága, salapí , Scc, 
nga isóol sa torio nga lomaláiíao con sa casing casing, 
sa pagdóso sa mauanáhi sa dagom. 

Dedicar. = Pagtongód sa bisan onsa sa Dios , cang 
María Santísima, sa mga santos, ug bisan sa onsti 
nga canhic calibótan, pagpahanongód. 

Dedicatoria. = Solat nga ibótang sa sinógdan sa mga 
libro, arón bibalóan.ang táuo nga guipahanóngdañ. 

Dedignar. «» Pagayád pagpasipála. 

Dedo. = ToHo. * Pulgar. = Comalagcó. * índice. «= 
Itdódlo. * Del medio. ==Dalagángan, lomalábao, sa 
cásing cásing. * Anular. = Torio líga pagasingsíngan, 
tamboásog. Meñique. = Gomalingquing, comaíng- 
quing. 

Deducción. = Pagcópos, pagcóha. 

Deducir. = Coba, copus. * Paghóna húna sa bisan onsa 
nga mosonód sa mga guinsóndan. "Pagásoy, pag- 
sáyod. 

Defección. = Pagcaoalá , pagcabólag. • Pagalsa, pag- 
gobót, pagdilí sa pagsógol. 

Defecto. = Sayóp, sala. * Pagcacólang. 

Defectuoso. «= Ans: saláan, ang masaláipon. * Ang dili 
toman, ang colángan. 

Defender. = Tabang , laban , laba. 

Defensa. *« Pagcalaban, pagcatábang, dalángpan. 

Defensivo. = Ang icalában , icatábang. 

Defensor. =-Tomalábang, manlalában, ang motábang, 
añg molában. ^ ^ 

Deferencia. = Pagcapahingga. * Pagóyon, pagángay 
sa pagbóot sa lain. 

Deferir. = Oyon , angay. 

Déficit. = Pagcaoalá, pagcacólang. 

Definición. = Pagcaásoy, pagsáyod. 

Definidor. = Ang maca'ásoy , ang magasáyod, ang maga- 
sógo. * Padre nga somalámbag, nga ¡sigcabócom 
ug tabang sa mga ponóan sa mga caparían. 

DcFiNiR. = Asoy , sayod, sogo. 

Definitivamente. V. Decisivainente, 

Definitorio.. = Catilíngban sa mga Padre nga soma- 
lámbag sa mga ponóan sa mga caparían, ug ai^g 
solód con lus;ar nga pagatlngoan nila. 

Deformación. = Pagcaláin sa dagóay sa bisan onsa. 

Deformar» = Paglágsot, pagdolodáot, pagobót. 

Deforme. = Malágsot, maiigíl-ad, ang oaláy caangáyan. 

Deformidad. =a Pagcalágsot, pagcangil-ad , pa^üoatóy 
caangáyan. * Say/)p nga dagcó. j >. 

Defraudador. «= Malilímbong, maliogbóngon, cacfatán, 
maninícas. 

Defraudáis. =± Limbong, aaoat, ticas, cahas, lopig. 

Defuera. =: Sa gua, sa gaoas. 



Digitized by 



Google 



€0 DE 

íDefuncion. — Camatáyon, pagcamatáy- 

Degeneración. = Pagcadáot. 

Bbgenerar. » Daot, dili pagángay. 

J)eglücion. = Pagtolón , paglámoy. 

Degollación. ='Pagpógot, pagpónggot. 

JBegolladero. = Pagaponggótan sa mananáp. * Lugar 

nga pagapátyan ug pagponggótan ¿a mga mananáp. 
Degollador, = Angtnagpoponggót, angmagapótol sa olo. 
J)egolladura. c= Samad n^a mahimo sa totónlau con 

sa liog'. 
Degollar. = Pogót, ponggot, pol-ong. * Pagpótol sa olo. 
Degradar. = Pagcóha sa bisan cansa nga táuo sa ca- 

himtang nía nga hatáas ug sa iang dongog. 
'Dehesa. = Lugar, solóp nga pagacán-an sa mga ma- 
nanáp. 
Deicida. -= Ang mga táuo nga nanagpatáy can Jesu- 
cristo nga Guinóo ta. 
Deicidio. == Pagpatáy can Jesucristo. 
Deidad. *« Pagcamáo nga diósnon. * Polong nga ffui- 

cahingálan sa canhing tiempo sa mga dios dios 

nga bacácon. 
Deificación. = Pagcafpon sa Dios sa táuo nga matá- 

roug, tongód sa gahóin sa gracia. 
Deífico. = Ang mahatongód sa Dios. 
.Dejación. — Pagcabía, pagcaóndang, pagcaárang, pag- 

paságad. 
'Dejadez. = Catacá. 
Dejado. == Matalác-on. * Pagcainíngao, pagcal''>ya sa huna 

hona, sa boot. 
.Decaimiento. V. Dejación. * Calóya sa laoas, camí- 

ngao sa hona hona, sa boot, sa casing casing. 
i)EJAn. = Bia, ondang, araiig, paságad. 
Dejo. = Catapúsan, cáhonóngan. -* Lamí nga mahabílin 

sa baba ug sa totónlan sa mga calán-on nga gui- 

pangáon. * Quinatfngog nga caogallngon sa mga 

t^uo sa tagsa ca longsod. 
Dejcgar. « Pagpfga sa bisan onsa, pagcóha sa doga. 
Del. = la, nia. 
Delación. = Pagsómbong. " 
Delante. «» Ona , sa nahaóna. * Sa ato'bángan., sa 

onáhan. 
DELASfERA. = Atobángan, pagóna, ona. 
Delantero. = Ang nahaóna, ang nanghiéna. 
Delatarle. = Ang tacos nga isómbong. 
Delatante. -=^ Magsosómbong , ang nagasómbong, ang 

magatóg-an. 
Delatar. =- Sombog, tog-an, soguid, paghibaló. 
J)elator. V. Dtelatante. 
Delectación. = Galípay, pagcalándog sa laoas, sa mga 

balatian sa laoas. 
Delegado. = Táuo nga guitógnan ug guitagáan sa bi- 
san onsa nga ganóm. 
'Delegante. « Ang motógot sa lain sa iang gahóm. 
Delegar. -« Paghátag, pagtógot sa usa ca táuo sa lain 
mga táuo sa iang gahóm, pagtógyan sa lain sa iang 

pa^gafbcfháton tmta. 

Delectarle. = Ang macalípay, ang macatándog sa laoas. 
Deleitar. = Lipay. 

Deleite. = Galípay, caüpáyan, pasfhimóot sa laoas. 
Deletrear. = Pagsángpot ug paghingálan sa tagsa 

:tagsa ca letras. 
Deleznable. « Ang masáyon mabóong ug mabalí. 

*Ang masáyon madál-os, madánglog. 
Delfín. «= Isda nga dagcó. • Ngalan nga guicahingá- 

lan niádtong tiempo sa anac nga pangánay sa mga 

hsrri sa Francia. 
Delgadez. = Pagcanfpis. * Pagcatágpis , pagcayágpis. 
Delgado. « Manípis, diótay, matágpis,.mayágpis. *Ma- 

nloang. 



DE 



» Pagcahanáyac. * Paghúna húna afa dt-i 
Paghóna hona, paghanáyac, pagbóoiit 



Deliberación. 

yon. 
Deliberar. » 

minatúod. 
Delicadez. » Galóya , caníoang. 
Delicadeza. = Pagcahómoc. * V. el anterior, * Táuo ii|i 

angáyan, baihónan 
Delicia. V. Deleite. 
Delicioso. =^ Bisan onsa nga macalipay. ^ Mj^a cabo- 

Suílan, casólopan, capatágan, &c., nga guitódcan si 
aghan nga mga cahoy nga malángbo, maióohMl 
ug matahóm nga pagasólngon 
Delincuente. » Saláan, masaíáipon, matalapáson sa 

mga sogo. 
Delinquir. = Sala, sayóp, lapas, lipas. 
Deliquio. = Pugdao , calóya, coyáp. 
Delirante. = Ti^yámyam, ang guialamóam, guialimoá- 

ngan, guisahmoángan. 
Delirar. = Yamyam, alamóamg, alimóang. saliiDÓang. 
Delirio. = ídem. 
Delito. = Sala sayóp. 

Delusoriamente. = Sa limbong, sa laláng. 
Delusorio. = Laláng, limbong. 
Della, lio. = la, nia, niito, niádto, niána. 
Demanda. = Pagámpo, pangbángyo, pagpangaliópo, 

pagpangamóyo. 
Demandadero. = Táuo nga pagasogóon sa mga monja, 
mga binócot, sa pagbóhat sa bolohátou sa gao sa 
convento. 
Demandante. = Ang moháogio, ang magaámpo, aog 
mangamóyo. * Ang magasáca sa bócom sa iang isig- 
catáuo sa pagpangáyo ug catadóngan. 
Demandar. = Gayo , pagpangáyo, ampo. * V. demanda. 

* Saca. 
Demarcación. = Timáan , caotlánan. 
Demarcar. = Pagtijnáan sa mga yota sa tagsa tagsa 
ca longsod, pagúlot, paggáma, pagbóhat sa mgu. 
mojón. 
Demás. = Labí pa, labot pa. * Gapin. * Sa caoang. 
Demasía. = Pagcacápin, paffcalabí.^ 
Demasiadamente. = Sa guilabihan, sa pagcacápin. 
Demasiado. = Capín , labí.. * V. el anterior. 
Demencia. = Gabóang, pagcacoliró, pagcacólang sa boot. 
Demente. = Boang, bongog. 
Demisión. = Pagpaóbos. 
Demoler. V. Arruinarse algo, arruinar. 
Demoniaco. = Ang nahatongód sa yaoa. 
Demonio. = Yaoa, Ángeles nga daótan. 
Demora. = Pagcadógay, pa^calángan langan. 
Demorar = Dogay , langan Tangán 
Demostrable. =» Ang arang paquíta , paháyag , ang ma- 
sáyon masáyod, madayág. 
Demostrablemente. = Sa pagcadayág, sa pagcaásoy, sa 

pagcaháyag. 
Demostrar, = Asoy, sayod, dayág, hayag. 
Demudar. = Pagláin , Pagbálhin sa báihon , sa dagoay, 

sa bisan onsa. 
Denegación. = PagdiU sa guipangáyo. 
Denegar. »> ídem. 
Denegrecer. = Pagitom sa bisan onsa , pagbóling, pag- 

panas, pagpápas. 
Dengue. V. Damería. 
Denigración. = Pagcadáot sa dongog. 
Denigrar. = Pagdáot sa dongog sa isigcatáuo. 
Denigrativo. = Ang macadáot sa dongog, ang maga- 

pacaólao. 
Denodadamente. = Sa pagcaísoff , sa minatóod, sa tinúud. 
Denominación. = Bansag, ngsuan. 
Denominar. « Paghingálan, pagtimáan sa bisan OBsa 
nga táuo sa ngalan nga banságou. 



Digitized by 



i^oogle 



DE 

DENosTAn. « Pagdáot sa ísigcatáQo', pagióyo cania sa 

a^a^poiong n^a mabóg-at.. 
Denotar. « Paghibaló, pagásoy, pagpatimáan. 
Den^ii)ai>. = Pagcatibóoc, pagcaespeso. 
Denso. == Libón, dinásoc. * Matámboc, espeso. 
Deni'áiío. .= Ang may ngipon. 
Dextadüra. =: Cadaghánan sa mga ri^ipon. 
Dentar. = Paggínting guinting, pagbóhat sa mga ngi- 
pon sa mfa galab, sa mga gabas, &c. * Pagtoróc 
sa nfipon. 
Dbxtellada. = Pináac, pinaácan. 
Destellado. V. Dentado. 
Dentera. = Ngílo. 

Dexticiox. = Pagcatoróc sa ngipon. 
Denticular. = Ang may da^oay sa ngipon. 
Dentista. «* Ang may opicio sa pagblnis sa ngipon, 
sa pagibói caníla, ug sa pagtáod sa mga ngipon 
sa bocóg, sa boláoan, &c. 
Dentón. = Táuo con mananáp nga may dagcóng ngi- 
pon. * Isda nga dagcó. 
Dentro. = Sa Solód. 
Dentudo. V. Dentón. 
OEtfUBM. = Cosóg , caisog, pagcalaláqui . 
Denuesto. = Polong nga ígatóyo sa isigcatáuo, polong 

nga icaólao. 
Denl'nciaci#x. = Pagsómbong, paghibaló, paglóg-an. 
DRNt!i)oiAA. === Habaló, tog-aa, sombong, saybd, asoy, 

lagna, laghap, baláod, mantalA. 
DEdCüACiAs. :^ Polong nga ipam6long sa pagábi abi sa 
isigcatáuo^ sa pagsolód ug pagsáca sa iang balay. 
^ DajegoR ang Dios. 
Deparar. » Andam, tagána, pagligáyon sa quinaháng- 
ian sa isigcauiuo, ug sa pagbóbat sa bisan onsa. 
Deparhr. =s- Sogid, sogaílon, solu, cagóla. 
Depauperar. = Paghángol. 
Deprnoescia. «= Pagcasárop. ; 
Depender, = Pasftcop sa gahóm sa lain, g«[can, sogod. 
Depesweste. =*».- Guisacópan, ang nasácop, ang naha- 

sácop sa gahóm ug sa pagbóot sa lain. 
Deplorable. = Anógon, angoaliiy palad, angoaláysompa, 

tambal. 
Deplorablemente. :;= Sa' pagcaanógon. 
Déploraoor. = Ang magaámong aniong, magaósic ug 

magadáot sa mga cabalánan. 
Deplorar. = Pagsáquet, paghinóclog, tongód sa ca- 

lisód, sa cayógot nga miábot sa isigcatáuo, 
Deponbb. = Bia, ayad, pagcóha sa bisan cansa sa iang 
liatáas nga cahimtang ug sa iang doDgo^ ug maáyong 
ngjilan. * Pagmatúod. * Pagcóha sa bisan onsa sa 
lugar n^a guibotángan nga daan. 
Deportación. = Paghingílin. 
Deportar. = HingíTin, págpaháoa, pagpahálin. 
Deporte. = Galingáoan, dola. 
Deposición. = Pagpamatúod, paquigsáyod, pagsósi sa 

hócom, arón mamólong ang táuo sa matúod. 
Depositar. = Pagtógyan sa bisan onsa sa isigcatáuo, pa- 
patipig sa bisan onsa sa lain, positál, pagbótang 
sa m^a dalága sa balay nga guitugyánan sa hocom, 
arón itóg-an nila con boot sila mamfno con dili ba. 
Pkíh)sitario. =^ Ang táuo nga guitogyánan ug nagati- 

pig, sa sogo sa lain, sa bisan onsa. 
Depósito. » Ang guipatipigan sa lain, ang guipositál. 
Depravación. == Pagcadaótan, pagcangíl-ad. 
Depravadamente. == Sa pagcadaótan , sa pagcangü-ad. 
Depravado. «= Táuo sa daotan nga butásan, sa malág- 

sol ug mangíl*ad nga gaoi. 
Depravar. = Pagdáot. 
Deprecación. Y. Demanda. 
Deprecante. V. Demandante, 
Deprecar. V. Demandar. 



DÉ 64 

Depresión. = Pagpaóbos. * Pagpógos, pagpóyos. 

Depresor. =« Mamom(Jgos. 

DEPRIMIR'. =»- Pagpógos, pagl)aübos sa isigcatáuo. 

Depuración. ^ Pagcaólay. 

Depurar. = Pagólay. 



Derecha (la 'mano). == Camot nga toó, sa toó. 



lícó; 



Derechamente. «= Sa pagcaláclod, sa oaláy Hcó 

^ Sa pagcadayág.. 
Derecho. = Matól-id, mátanos, matárong. * Ang sa dapit 

sa toó. * Libro nga sinolátan sa mga solat sa manga 

Santos nga Papa ug sa guisabólan sa mga Concilio. 

• B.it.ásau. * Divino. = Batásan nga diósnon., nga 

guihátag sa Dios. " Natural. = Batá'san nga onay sa 

pagoaquiíiaía sa táuo. 
Dehechura. == Dalan nga lactod, nga oaláy sico sico, 

licó. * Calactódan , lactod. 
Derivación. = Guin¡cánan, hingt«^ngdan, sinógdan. 
Derivah. = Sogod, guican, tongóij. 
Derogación. = Pagcadili, pagraoaláy bali sa bisan onsa 

nga may bale nga daan, pagcaáfang, pagcaóndang. 
Derogar. = Arang, ondang. pagoalá sa gahóm sa may 

bale nga' daao. 
Derrabar. == Pagpófol sa icog sa mga mananáp, pag- 

otód. 
DERkAiGAn. =^ Dipdip, tiptíp, toptop. 
Derramar. -- Yabó, bo-bo, ola, agas, ayay, aoas, 

soáy, poay, dalígdig, tagum5s, balóngbong, agay, 

agíáy-ay. • SíMnilla, plata, &c. == Sab-oag, sabólac. 
Derramarse, esparcirse gente, animales, &c. = Sala salí) 

sohag, salag, bolag bolag. 
Derrama. = Tampo , tampa , amot. 
Derrame. = Ang raaósic sa vino, lana, humáy, maís, &c., 

sa pagtácos. 
Derredor. == Libót, Hpot, sa libó!. 
Derrenegar. -= Domót , paglicay sa bisan onsa. 
Derretí w). = Ang nagamorál, ang may gogma nga 

dagoóay sa bisan cansang babáye. 
Derretimiento. =*: Pagcatónao. • Gugma nga dagcó ug 

tinóod. * Bisan onsa nga tinónao. 
Derretir. == Tonao. * Paginit sa gogma sa Dios con sa 

lain. * Hinis, hilis. 
Derribar. V. Arruinarse nlgo, <uruinar. 
Derrocadeuo. = Capangpángati. 
Derrocar. V. Arruinarse algo , arruinar. 
Derrochar. = Osic. 
Derrota. = Dologn , guidolóngan. * Dalan, • Pagdalágan 

sa mga . soldados nga guipana^dáog. 
Derrotero. = Casayódan nga sinólat, arón hibalóan sa 

mga táuo nga managsacáy sa • ilang onta nga pa- 

gaagian sa pagdónggo sa ilang guipanolóngan. * Ala- 
guian sa pagdángat sa loyó nga guitóyo sa bisan 

cansang táuo. 
Derrubiar. = Pagcáncan sa soba nga guibaháan sá 

yota sa loyo ug sa loyo sa iang guiagían , sa ba- 

laháan nia. 
Derrubio. = Ang yota nga guicáncan sa mga soba, ang 

guicancánan. 
Derrumbadero. = Capangpángan , lolódan, ambácan. 
Derrumbar. = Holog, tolód, ambac. 
Desabarrancar. = Paggoá sa bisan onsa sa pisácan, 

sa lapoc, sa cayanángan. 

Desabastecer. = Pagóndang sa paghátag , sa pagpatigá- 

yon sa quinahánglan sa pagcabóhi sa bisan cansa, 

Des.\bollar. = Pagcóha", pagáyo sa mga lopoc, yopoc, 

lopiac, sa mga panonódlan sa tombága , sa salapi, &q. 

Desabor. = Pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an. * Casáqtiet, 

calisdánan, cagolánan. 
Desaborar. = Pagcóha sa lamí, pagtáb-an sa bisan onsaL, 
Desabord.vrse. = Pagbólag sa sacayáo nga midóol, mi- 
bángga sa lain. 

Digitized by LnOOQ IC 



62 DE 

Desabotonar. = Paggóa sa botones sa bohó ngaguisoólaQ. 

Desabrido. V. De^aboi. 

Desabrigadamente. = Sa pagcaoaláy salipód, salipdan, 

sa pagcaoaláy tabón. * Tandag, tanyag, atbang sa init, 

sa tognao , sa oían , &c. * Pagcaoaláy dalángpan. 
Desabrimiento. V. Desabor. 
Desabrochar. = Pagtángtang pacóha sa cao-it, sa sab-it, 

sa cao-ítan, sa sab-ítan. 
Desacalorarse. = Hoas , hooas, halayáhay. 
Desacatadamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhod, catahórao, 

cataba. 
Desacatar. = Paglápas, paglípas sa catahódan, sa ca- 
taba, sa pagtáhor, sa maáyong pagábí abi. 
Desaceitado. =Ang oaláy lana, ang dili lanáhon, lañaban. 
Desacertado. = Ang díli magatóltol , ang masayóp. 
Desacertar. = Sayóp, díli pagtóltol. 
Desacierto. — = Sayóp, casayópan, casaypánan. 
Desacobardar. = Fagcóha sa catálao , pagsámbag arón 

maoalá ang cahádloc. 
Desacomodadamente. =« Sa pagcaoaláy pagcabótang nga 

maáyo. 
DESAeoMODADo. — Ang guicábsau sa mga quinahánglan 

sa pagcababóbi. * Ang sologóon nga oaláy agálon. 
Desacompañar. =- PagWa sa obán, sa caobánan. 
Desaconsejado. — Ang magabóhat ug mamólong sa díli 

pasámbag, sa oaláy salabótan, ingon lamang sa iang 

caogaKngon nga pagbóot. 
Desaconsejar. —Pagsámbag, sa bisan . cansa , arón AÜi 

onta magatóman sa guihóna bona nía. 
Desacordadamente. » Sa oaláy. caangáyan. 
Desacordado. = Ang díli angay, dui oyon, ang düi 

mabiósa. 
Dasacordar. «* Pagbóloc sa mga tolónggon. ^ Paglímot, 

pdgoalá sa panomdóman. 
Desacorde. V. Desacordado, 
Desacorralar. «Pagbóhi, pagpagóa sa mga mananáp 

sa alad, sa toril. 
Desacostumbradamente. » Sa pagcaoaláy batásan. 
Desacostumbrado. »» Bisan onsa nga pagaboháton ug 

ipamólong sa oaláy batásan. 
Desacostumbrar. = Pagoalá, pagárang, pagéndang sa 

batásan. 
Desacotar. » Pagbólag sa usa ca táuo sa guisabótan 

-sa guicaoyónan sa laiu nga táuo. 
Desacreditar. = Pagcóha , pagcópos sa dongog , sa ma- 

áypng ngalan sa isigcatáuo, ug sa bili sa bisan onsa 

nga Dotánga. 
Desacuerdo. V, Desacordado. * Sala, sayóp, * Pagcaoalá 

sa boot, 8á húna búna, sa guinháoa. 
Desaderezar. = Pagcóha, pagtángtang sa mga dayan da- 

yan, paghóbo sa bisü, pagcóba sa mga hias. 
Desadeudar. » Paglocát sa otángan. 
Desadormecer. = Pagpócao. 
Dísadornar. V. Desaderezar. 
Desadorno. «== Pagcaoaláy pagdáyan, pagcaoaláy pag- 

bósay, cahosáyan. 
De5adv£rtidamente. = Sa cala búna bonáon. 
Desadvertido. = Ang dili magamátngon, ang díli ma- 

gabúna húna. 
Desafecto. == Ang oaláy gogma» ang dili mahagógma, 

ang dili mahinángop. 
J)ESAf errar. = Pagleba, pagbótad sa sinípit,, arón lo- 

mayág ang sacayán. * Paglóoat pagbóhi sa guibáat, 

sa guibógot, sa guihíctan. * Pagsámbag sa bisan 

cansa, arón bomia sa iang huna bona. 
Dbsaiiador. = Ang nagaáyat, nagatóyo sa isigcatáuo. 
Desafiar. = Ayat, toyo, pagquigáoay. 
D^AKicioNAR. '^ Pagoalá sa maáyong boot, sa gogma, 

sa bináugop. 
Debafinadamente. » Sa pagcabóloc, sa pagcaoaláy angay. 



DE 

Desafinar. «^ Pagbóloc. 

Desafio. « Pagcaáyat, pagtóyo, pagquigáoay «a isig- 
catáuo. 

Desaforadamente. — Sa pagcaisog, sa iinojgsánay, sa 
pageapógos. 

Desaforado. = Bisan onsa nga dagcó caáyo, labi sa 
casadángan. = Ang magabóhat sa oaláy huna houa, 



sa dili angay sa batásan 
onsa 



Desaforrar. ==:Pagtástas, pagcóba sa sapao sa bisan 



Desagregar. =^ Pagbólag sa usa ca botang sa lain nga 



Desagarrar. = Pagbóhi, paglóoat sa guicoit-an, sa gui- 

cáptan . 
Desagraciaj)o. e= Ang oaláy 'caangáyan. 
Desagradar. =Pagpasobó, pagpasocó. 
Desagradecer. = Dili pagtamód. 
Desagradecidamente. = Sa pagcaoaláy pagtamód. 
Desagradecido. = Ang dili magatamód, higalaódan. 
Desagrado. = Pageacólang sa pagábi abi. * Gasobó, ca- 

socó. 
Desagraviar. = Paghátag ug casayódan sa daótan nga 

guibóhat, pagquigpasáylo. 
Desagravio. = Pagquigpasáylo. 

botang. 
Desaguadero. = Alaguían, balaháan sa tobig nga dili 

quinahánglan. 
Desaguador. ^=. Alaguían, balaháan sa tobig nga igá- 

bó-bo sa mga tanáman. 
Desahijar. »< Pagbólag sa mga mananáp nga diótay sa 

loyo sa ilang mga inahán. 
Desahitarse. «Pagcóba sa calóod sa guinháoa. 
Desahog.\do. = Táuo nga díli maóJao caáyo. * Lugar. 

solód, &c., nga dagcó, nga maháoay, ang dili 

pagasamócan sa bisan onsa. 
Desahogar. = Pagoalá sa mga calisdánan ug mga ca- 

hago nga nacayógot sa núna húna ug sa casing 

casing sa táuo. * Pagbáyad sa mga otang. * Pag- 

asoy , pagsáyov sa isigcatáuo sa mga casáquet. * Pag- 

sógid sa isigcatáuo sa mga calisód ug casaquétan 

nga guibáti sa bisan cansa. 
Desahuciado. = Ang masaquét nga guicoháan sa pagláom 

nga macóha ang saquét nia. * Ang táuo nga guipa* 

paháoa sa guipúy-an nia nga balay con yota. 
Desahuciar. = Pjgpaoalá sa pagláom sa bisan cansa. 

" Pagtáhap sa mga mananámbal nga dili mabóhi 

ang 'masaquét nga guitambálan nila. * Pagpáhaoa sa 

omalábang sa balay, sa yota, &c., tongóíd cay dili 

mobáyad sa hingtóngdan nga abang. 
Desahumado. == Vino, aguardiente ug bisan onsang illm- 

non nga natáb-an, nga guicoháan sa caisog cay 

nahongáo. 
Desahumar. = Pagcóha sa asó. 
Desairadamente. = Sa pagcaoaláy caangáyau. 
Desairado. r= Ang oaláy caangáyan. 
Desajustar. = Pagbótang ug bisan onsa nga dilí to- 

póng, nga dili macaigo sa lain n|a botang. * Pag- 

síbog, paggobá, pagláin, pagbálhin sa gicaoyónan, 

sa guisabótan nga daan. 
Desalar. = Pagcóha sa asín sa bisan onsa. 
Desalentar. =Pagcótas, pagguiqháoa ug molomalisód 

tongüd sa pagcacápoy. * Pagpahádloc, pagpatálao. 
Desx\liento. >= Calóya, pageacólang sa gahóm, sa cosóg. 
Desaliño. = Cagobót, pagcaoaláy angay sa bisan onsa 

nga dili maáyo ang pagcabótang. 
Desalivar. = Paglóa , paglóda , pagláoay. 
Desalmado. = Mabángis. • Sa oaláy Pagtóo. 
Desalojar. = Pagbía sa pinoyánan nga daan. 
Desalquilar. = Pagbía sa bisan onsa ngn guiabángaü. 

* Pagóndang sa pagábang. 
Desa i ivMBu adámente. = Sa pagcabóloc. 



Digitized by 



Google 



DE 

DcsALQHBRADo. = Ang dili magatóltol sa iaiig pagaboMiton, 
Desamable. = Aog dili tacos n¿a hígogmáou, nga pa- 

langgáon. 
Desamar. = Pagóndang sa paghigógma. 
Desamarrar. = Pagbóhi sa guihóctan, sa guibáat. 
Desamistarse. V. Desamar. * Pagóndang sa pagcaábiau 

sa bisan cansa. 
Desamor. « Balos, pagbálos nga daótan sa gogma sa 

isigcatáuo. 
Desamorado. = Ang oaláy paghigógma. 
Desamorar. V. Desamar. 
Desamoroso. V. Desamorado. 
Desamorrar. ^ Pagpahángad sa nagadocó, nagayangó. 

* Pagpatíngog, pagpabalíbad, pagpatóbag sa naga- 
hllom. 

Desamotinarse. = Pagbóiag sa mga nanagpacaálsa. 
Desamparar. •= Bía , dili pagtábang, paglában, paglába. 
Desamparo. « Pagcabta, pagcaoaláy tabang, pagcaoaláy 

magalában , dalángpan . 
Desancorar. V. Desaferrar basta paglóoat. 
Desandar. = Pagsíbog, pagisíos, pagísol. 
Desangrar. := Pagsangra , pagpagóa sa daghan dogo. 

* Pagtíti sa tobig sa atábay ug sa bisan díin. 
Desanidar. = Pagbia sa mga lan^gam sa ilang mga salag. 
Desanimadamente. = Sa pagcaoaláy guinháoa, cosóg, cá- 

sing cásing. 
Desanimar. == Pagpaliárloc , pagpatálao. 
Desanudar. = Hobar, bochad, boscag. 
DesaRudadura. == Pagcahóbad sa mga baligto^, balíghot. 
Desapacible. == Ang macasobó, macasocó, ang dili maáyo 

sa mga balatian 
Desaparear. = Pagbóiag, pagláin sa bisan onsang bo- 
^(ang sa iang pares, sa guiparángan nía. 
Desaparecer. = Pagoalá. 
Desaparecimiento. = Pagcaoalá. 
Desaparejar. = Pagcóha sa mga siya ug mga hapin 

sa mga cabayo. * Pagcóha , paghipos sa mga ca- 

sangcápan sa mga sacayán. 
Desapasionadamente. = Pagbóhat sa bisan onsa ingon 

da sa catadóngan. 
Desapasionar. =: Pagcaoalá sa caíbog, sa gogma nga 

guibótang sa bisan cansa nga táuo ug sa bisan 

onsa mga botang. 
Dbsapbco. = Pagcaoaláy cabicao, gugma ug caíbog sa 

mga boiang nga calibotánon. 
Desapercibidamente. = Sa pagcaoaláy pagtagána, pagan- 

dam. 
Desapercibido. =" Ang oalá magaándam, magtagána, maán- 

dam, malagana, ang guicalitan, ang guiahátan. 
Dbsapestar. -» Pagtámbal sa mga masaquét sa peste, 

sa salot. 
Desapiadadamente. = Sa pagcabángis, sa oaláy calóoy. 
Desapiadado. V. Desalmado. 
Desaplicación. = Pagcatapólan , catápol. 
Desaplicadamente. = Sa oaláy cacógi. 
Desapoderadamente. = Sa pagcadalí , sa pagcahanáyac. 
Desapoderado. ==» Madalí dalion, ang dili papogóng, ang 

dili capónggaa. 
Desapoderar. = Pagcóha sa bisan onsa nga dihá na- 

hamótang sa ilálom sa gahóm sa isigcatáuo. 
Dbsapolillar. = Pagcóha sa bocboc. * Paglacát sa tiempo 

sa cahodós sa haogin. 
Desaposentar. = Pagpaháoa sa bisan cansa sa solód, 

sa balay. 
Desapoyar. = Pagcóha sa sandígan. 
Desapreciar. V. Desamar. 
Desaprender. = Paglímot sa guisaólog nga daan. 
Desapretar. =*= Paglóag, paghóbad. 
Desaprisionar. ~ Pagtángtang, paggóa sa bilanggóan, sa 

presohan. 



DE 63 

Desaprobar. «» Dili pagóygn , di(i pagángay. 
Desapropio. --» Paffdilí, pagávad sa gahóm nga angay 

sa táuo, tongóa sa mga aona nga caogalíngon nía. 
Desaprovechado. =» Ang oalá macóha sa polos sa pag- 

estudio nía, sa iang opicio con sa guitón-an nía. 

* Ang dili macapólos ingon sa arang onta. 
Desaprovechar. » Pagósic sa bisan onsa. 
Desapuntar. » Tastas, bingcas. 

Desarbolar. = Pagpócan, pagbali sa mga taládoc sa 
mga sacayán. 

Desarenar. = Pagcóha sa balas sa bisan díin ug sa 
bisan onsa nga balasán. 

Desarmar. == Pagcóha , pagágao sa mga binganíban sa 
mga longsod, sa mga cota, mga baluarte, &c., 
con sa mga táuo. * PagdiU sa pagdála dala sa mga 
binganíban , ug pagcóha sa hocom sa mga binga- 
níban nga guidilí. 

Desarraigar. = Ibot. V. Arrancar. * Pagaoalá sa mga 
sala ug sa mga saquét. * Pagpaháoa sa bisan cansa 
sa iang pinoyánan. 

Desarropado. = Táuo nga guibistíhan sa bisti nga daan^ 
noog ug guisi. 

Desarrebozar. = Pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa. 

Desarrebujar. ^ Paghósay, pagsóhay sa nagobót, sa 
nabódbod. 

Desarregladamente. =» Sa oaláy cahosáyan, sa pagca- 
oaláy casadángan. 

Desarrkglado. -= Ar^ mocáón üg moinom labi sa ca* 
sarángaii. 

Desarreglar. ^ Pagbótang ug bisan onsa sa dili maáyo 
nga pagcabótang, sa pagcagobót. 

Desarrimar. = Pagfrog, pagbóiag, pagtolór sa nasán 
dig, sa nahadóol. 

Desarrimo. »= Pagcacólang sa sandígan, sa sal-igan, 
sa dalángpan. 

Desarrollar. === Pagbóclar sa liniquit, sa nalóco; pag- 
dagcó sa mga táuo., sa mga mananáp ug sa ma- 
nga tanom. 

Desarropar. = Pagcóha sa bisti, panápton. 

Desarrugar. » Hiuat, pagcóha sa mga conót. 

Desasado. » Bisan onsa nga oaláy caláptan, coloptánan» 

Desaseadamente. V. Desadorno. 

Desasear. V. Desadornar. 

Desasegurar. = Pagcóha sa calig-ónan. 

Desaseo. V. Desadorno. 

Desasimiento. = Pagcabóhi, pagcalóoat sa guicáptan. 

Desasir. •» Pagbóhi , paglóoat sa guicoftan^ sa gui-> 
captan. 

Des.\sosiego. =: Pagcadílí mabamótang. 

Desastradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot. 

Desastrado. = Anógon , aláot. * Ang guicalisdan. * Ang 
táuo nga guiguisían sa bisti , nga nagabisti sa mga 
noog. 

Desatar. V. Desamarrar. * Paglabí ^a pagpamólong. 

* Pagoalá sa caólao. 

Desatascar. »= Paggóa sa lapoc, sa o^yanángan, sa 

pisácan. 
Desata VL\R. V. Desadortmr. 
Desatavío. V. Desadorno. 
Desate de vientre. «= Galibang, hibólos caólo. 
Desatención. = Pagcaoaláy pagmátngon. * Pa^cacólang 

sa pagábi abi. ^ Pagpalábi labi, pagcapasipála. 
Desatender. == Dili pagpamáti, .4íli pagpatalinghog » 

dili pagmátngon. 
Desatentadamente. V. Desadver (idamente. * Sa oaláy pag- 

católtol. 
De$atb.ntar. =^ Pagoalá sa boot, dili pagtóltol. 
Desatento. = Ang dili magapamátngan , dili ma^Da- 

máti. * Dili magapatalfngnog. * Ang dili magaábi abi, 

ang magapasipitla. 



Digitized by 



Google 



64 DE 

Desatesorar. = Paggasto sa salapí. nga guilipígan, iiga 

guitagóan. 
Desatibuto. *== Pagcíioalá sa hoot, pagcaóaláy pagca- 

tóltol. .. • • 

Desathjadamente. = Sa oaláy paghóna hóna. 
Desatinado. = Aog nagabóhat sa aoláy liúna húna nga 

maáyo. 
Desatinar. = Pagpamólong íia mga polong nga oaláy 

cabológan, sa íBga poloiig nga daólan, díli pagtóltol. 
Desatolondrar. = Pagbálic sa maáyong húna húna sa 
. gincaoádan sa boot, paghióli. 
Desatollar. V. Desatascar. 
Desatontarse. = Pagcóha sa pagcabóngong , sa img- 

cabóngog, pagbálic sa pagcaboótan. 
Desatracar. =: Pagbólag sa usa ca sacayán sa lain sa- 

cayán nga guibangáan, nga guidoólan, con sa lain 

nga logar nga guidonggóan. 
Desatraer. == Pagbólag sa usa ca botang sa lain nga 

botang. 
Desatrancar. »= Pogcóha sa tranca sa mga poUivhán, 

inga tacop ug mga talambóan. 
Desatrahillar. = Pagcóha sa tangcol sa inga iró. 
DESATimiHR. V. Desatontarse, 
Desautorizar. = PagcxJha sa opicio nga hatáas ug sa 

gahóm sa bisan cansa nga táuo. 
Desavahar. = Pagpatigáyon arón macóha ang caalisngao 

sa maínit caáyo. 
Desavecindado. =r Lugar con balay nga oaláy táuo, nga 

guicahalínan sa mga táuo. 
Desavenencia. ^ Pagbíquil bíquil sa cabobót-on, pag- 
caóaláy caoyónan , caangáyan. 
Desavenido. = Ang dili inoóyon, moángay sa pagbóot 

sa lain. 
Desavbnir. = Pagsóqui sa lain, dili pagángay, pagóyon, 

pagtándo, pagando cania. 
Desaviar. =»= Pagpasayóp sa lain sa dalan nga tacús 

unta nga pagal&coan nia. * Pagdíli, pagcóha sa balón 

sa táuo nga magalacát con sa quinahánglan sa iang 

pagabohálon. 
Desavío. = Pagcasayóp sa dalan, pagcaonlá sa balón 
• con sa obdn nga mga quinahánglan. 
Desaycdar. ^= Pagolang sa boot motábang, sa arang 

maglábang sa bisan cansa. 
Desayunarse. = Pagcáon sa bisan onsa sa bontag, pag- 

ínit. 
Desavino. =^ Nahaónang pagcáon sa bisan onsa, sa 
• . bontag, paginit. 
Desazón. = Pagcaóaláy lamí sa guicáon tongód sa pag- 

caláin sa baba. * V. Desabor. * Casaquét. 
Desazorado. = Ang masaquét, ang nasáquet. 
Desazonar. V. Desaborar. * Pagbáti sa saquét nga dili 

dagcó. * Pagpasáquet , pagpasocó, pagpasobó. 
Desbaluar. = Pagcáoat sa nagacalacát sa iang dala. 
Desbaratado. = Táuo sa daótan nga batásan. * Ang 

dili maálam maghópot sa iang panimaláy. 
f>ESBAflATAMiENT#, = Pagcabóloc, pagcagobót, jpagcagobii. 
Desbaratar. V. Arruinarse algo , arruinar. • Paggobót, 

pagbóloc. • Pagósic. * Pagbóhat , pagpamólong sa 

dili macafgo, sa oaláy hingióngdan. 
Desbarate de vientre. V. Desate de vientre. 
Desbarbado. = Ang oaláy bon^ót. 
Desbarbar^ ~ Alot*. * Paggónting sá mga tomóy tomóy 

-«a hilo nga molábao sa mga panápton. * Pagpótol 
sa mga gamót nga maganíáy sa mga tanom. 
Desbarrigado. ==, Ang may diótay nga tian. 
Desbarrigar. = Pagsamad sa tian. 
Desbarro. = Sayóp, bohat con hona hona nga dili maáyo. 
Desbastar. ==: Sapsá)), pagbingcong. 
Desbocadamente. = Sa pagcaóaláy caólao, sa oaláy pag- 
táhod, cataba. 



DE 

Desbocado. = €apandáyan, palo, gobia, tigíb, &c., nga 

guiguibángau, guicabalían sa baba, sa soláb. *T^ 

nga naánad sa pagpamólong sa mga polong nfa 

daótan. * 

Desbocar. = Pagcóha sa baba ^a bisan onsa, sa saro, 

boteya, tinghoy, &c. * Ang cabayo nga mahanáyac 

sa pagdaiágan, sa oaláy tagád 'sa preño. 
Desbravar. = Pagoalá sa pagc^ísog, sa mga ilímnon, 

pagpatáb-an. 
Desbrazarse. = Pagtóyod sa linogsánay sa m^a boc- 

ton, paghíoid ug quinósog caáyo. 
Desbriznar. = Pagbóhat sa bisan onsa ug maga tipac 

nga diótay ug magamáy caáyo. 
Desbrozar. = Pagcóha sa sagbot. 
Desbulla. = Ang mahabílin sa balayan sa quinháson, 

sa nacóha na ang onód. 
Descabal. = Ang dili toman, dili topóng, dili igo. 
Descabalgar. = Pagcanáog sa cabayo, sa calabáo, sa 

baca, &c. 
Desc.\bellada3iente. = Sa pagcabóloc, sa oaláyr calio> 

sáyan, sa pagcahóngog. 
Descabellado. « Ang oaláy cahosáyan. 
Descabezadamente. V. Descabelladamente. 
Descabezado. V. Descabellado. 
Descabezar. V. Degollar. * Pagpótol sa raga tomóy sa 

bisan onsa. 
Descabritar. = Paglótas sa mga anac sa m^ canding. 
Descabullirse. == Pagbatíbad sa mga polong ngaícaJícay 

sa camatóod. 
Descaderar. =Pagdáot sa bisan cansa nga táuo sapayod. 
DE.SCAECER. = Pagoalá pagfhinay bíuay sa maáyong qui- 

nabóhi, sa salapí, sa dongog, &c. 
Descaeclmiento. «= Calóya, pagoacÁang sa gahóm, ü 

cosóg. 
Descala'brado. = Táuo n^a colang sa salabótan, 
Descalarradura. = Samad nga diótay sa olo. 
Descalabrar. = Pagsámar sa olo. " 
Descalabro. == Casaquétan, calisdánan. 
Descaioez. = Pagcahóbo sa tíil, pagcaóaláy saphi ug 

sinelas. 
Descalzar. = Pagcóha , paghó.so sa mga sapin con 

mga sinelas. 
Descalzo. = Ang dili magamedias ug magasapin. 
Descaminadamente. = Sa oaláy pagcatóltol, pagsayóp sa 

dalan, pagsaláag. 
Descaminar. V. Desaviar. 
Descamino. V. Desatio. 
Descasisauo, «=■ Táuo nga oalí\y sinína, táuo nga hangol 

caáyo, macalolóoy. 
Descampado. = Lugar nga mahaf'an , nga oaláy samoc, 

mga sagbot, mga cahoy., <fec. 
Descansadamente. « Sa oaíáy cahígo, cabórlay. 
Descansadero. = Lugar nga pagahoáyan , nga paha- 

modláyan. 
■ Descansar. = Hoay, hooay, pagpahamódlay. • PagHng- 

cod, pagsándig sa usa ca botang sa lain nga botang. 
Descanso. ^= Paghóay, pagpahamórlay, pagpoyó. 
Descantar. = Pngcólia sa mga bato sa bisan díin. 
Descantillar. = Pagbóong, pagdócdoc sa bisan onsa, 

pagtípac, pagtípic. 
Descañonar. = Bolbol, paghimólbol. * Pagálot pagopód 

sahuman na ang pagálot ngajnahaóna, sa paghodól 

sa bongot nga nahabílin. * Paghorót sa salnpí, sa 

sugal con sa lain nga calingáoan. 
Descaradamente. = Sa oaláy caólao. 
Descarado. = Táuo nga oaíáy caólao. 
Descararse. =»= Pagatóbang, pagpamólong, pagsoguflon 

sa ooláy caólao. 
Descarga. = Pagcóha sa lolan sa mga sacayán ug sa 

bisan onsa nga guibák , guipás-an sa mga táuo ug 



Digitized by 



í^oogle 



DE 

guibalsa sa m^a mananáp. * Pagbóhi sa mga lothattg 

ug mga posii. 
DsscARCADBRo. = Lugar n^ guitagáoa sa pagbótang sa 

mga lolan n^ guiháo-as sa mga sácayán, ug sa bisan 

onsa nga guibáia , ^uipatfagySjong ug gulpás-an sa 

mga táuo, ug sa guipanagbálsa sa mga mananáp. 
Descarga». ~ Pagháo-as sa lolan sa m|a saeaján , pag- 

dáoat ug pagcóha sa mga guidúla, guibáia, guipás-an 

ug guiyáyong sa mga táuo ug sa guibalsa sa* manga 

mananáp. * Pagbóhi sa mga iothang, sa mga posil} 

mga pana , mga bato , &c. • Paggóa sa mga posil 

ug sa mga lotbang sa pólvora, taco ug bala nga 

fí^uisolód. • Pagbía sa opicio con catongdánan. * Pag- 

tóman sa guitógon sa lain. 
Descariñarse. V. Desamar, 
DESCARifto. V. Desamor. 
Descarnar. = Pagbólag, pagtáotac sa onód sa manga 

bocóg, pagdiscáme. 
Descaro. = Pagcaoaláy caólao. 
Descarriar. = Pagbúlag, pagoalá sa bisan cansa sa fang 

caobán. * Pagbólag, dfli pagóyon sa cataróngan. 
Descarrillar. = Pagááot, paggobá sa aping. 
Descartar. = Piígáyad sa bisan onsa. * Pagbalíbag sa 

manga dahon sa 'baraja npa díli macaígo , ingon sa 

húna búna sa nagasogál * Pabalíbad sa bisan cansang 

táuo» arón díli ona nía pngaboháton sa guisógo cania. 
Descarte. = Manga dahon sa' baraja nga guipanagáyad 

sa mga táuo nga nanagsogál. 
Descasamiento. = Pagcabólag sa raga táuo nga gui- 

casal, tóngód cay guiásoy ug guísentencia sa hocom 

sa pagcaoaláy bale sa ilang pagtiáyon. 
Descascar. = Palol. 
Desgaspaa. » Pagpanhingáspa , pagcóha sa dalicdic, sa 

daqui. 
Desgastado. =« Táuo nga oaláy gogma ug colang -sa 

paghinángop sa fang m^a tigúlang ug mga caobánan. 
Descaudalado. ^ Ang guicahódtan , ang hingcaoád-an 

sa iang pohónan, sa iang salapi. 
Descendencia. » Guinicánan, guilioátao, sínogdánan. 
Descendiente. = Ang gomican sa lain. * Ang manáog. 
Descender. -* Canáog, naog, togbong. * Pagguican sa 

bisan cansa ug sa bisan onsa, sa lain. 
Descendimiento. «« Pagcanáog , pagós-os , pagtógbong. 

* Paghógos sa mahal nga íaoas nga pinatáy sa atong 

Guinóong Jesucristo, sa cruz. 
Descensión. == ídem. 

Desceñir. -» Paghóbad sa bacos, bagóos. 
Descep.kr. = Pagibot sa mga cahoy ug mga tanóm 

obán ang mga gamót. 
Descercar. = Paggooá sa alad ug raga cota nga na- 

galibót sa bisan díin. 
Descerrajado. « Táuo sa daútan nga batásan , nga 

andam sa pagbóhat sa bisan onsa nga daútan ug 
mangíl-ad. 
Descerrajar. « Pagibot , pagtángtang , pagócal sa ya- 

oihan. * Pagbóhi sa mga Iothang ug mga posil. 
Descifrar. •« Pagásoy, pagsáyor s? cahológan sa mga 

polong nga dinalí sa pagsólat , nga oalá sangcápan 
sa mga letra ngatanán. 
Desclavador. =» Capandáyan nga pothao sa pagfbot sa 

mga lansang. 
Desclavar. =• Pagibot sa mga lansang. 
Descoagular. = Pogtúnao sa tobig,^vino, &c., nga na- 

tibúoc. * Paghínis, paglínis. 
Descocadamente. » Sa pagcaoaláy caólao. 
Descocado. »= Táuo nga díli maólao. 
Descocar. »» Pagpádpud, pagcóha sa mga cahoy ug 
mga tanóm sa mga olod nga nangadáot canila. 
Descoger.' S9I Pagbódbor, paghinat sa nafóco, sa nalí- 
quit ug sa naconót. 



DÉ 65 

Descogotado. « Táuo nga guialótan sa bohóc sa tilig- 

(5oy, sa tangcógo. 
Descolar. «= Pagpótol sa icog sa mga mananáp , pagó- 

tod. 
Descolgar. — Palos, coha, abot, longat, dal-os, daliós- 
• os. •Pagcóha, paghlpos sa mga tábíl, mga pabe- 
llón, &c. 
Descolmar. » Pagcalés, pagcóha, sa élong. 
Descolmillar. — Pagibot, pagcóha ca tango. 
Descolorar. =« Pagpalóbar, pagcóha sa color. ' 
Descolorido. » Malospád , ñialopsád. 
Descolorimiento. — Pagcalóbad sa color, pagcaiospád. 
Descollar. -» Labáo, toybo, labi. 
Descombrar. » Paghipos, pagcóha sa mga botang nga 

nasámob sa bisan díin. 
Descomedido. = Táuo ug bisan onsa nga dageó , nga 
dilí maingon sa obán, díli ingon sa casadán^an. 
Descomedimiento. =« Pagcacólang sa pagtáhod ug'sápag- 

ábi abi, sa cataba. 
Descomedirse. ^ Pagbóhat ug pagpamólong sa oaláy 

pagtáhod. 
Descomer. = Libang, caólo. 
Descompadrar. == Pagoalá sa pagcahigála, sa pagca- 

ábian. * Pagbíquil biquil sa cabobót-on. 
Descomponer. = Gobá. * V. Arruinarse algo y arruinar. 
Descompostura. = Pagcaoaláy caangáyan. * Pagcaoaláy 

pagtáhor, üg caólao. 
Descomulgado. = Daútan oyámot, mangil-ad. 
Descomunal. «= Ang dagcóan caáyo ug labí sa obán 

nga isigcaingon. 
Desconcertado. =Maosicon, sa daótan nga batásan. 
Desconcertar -= Pagbóloc, paggobót. * 1Parf)iquil sa 
mga cabobót-on nga nahósay nga daan. • raglisá sa 
bocton, sa paa, &c. 
Desconcierto. = Pagcabóloc, pagcadáot. '* Pagcaoaláy 

paghópot. * Hibólos calíbaug. 
Desconcordia. = Pagcabiquil , pagcaoaláy caangáyan. 
Desconfiadamente. =¿ Sa oaláy pagláom, sa may catáhap. 
Desconfiado. = Matahápon , ang díli magaláom. 
Desconfianza. = Catáhap, pagcaoaláy pagláom. 
Desconfiar. =Tahap, dfli* pagláom. 
Desconformar. = Díli pagángay , díli pagóyon, lalis, socol. 
Desconforme. = Ang dili omóyon , ang dili omángay. 
De5conformid.\d. = Pagcaoaláy caangáyan. 
Desconocer. = Dili pagíla. 

Desconocido. «= Ang díli magatámod, ang díli mata- 
lámdon.*Ang oalá hiilhan , ang oalá hibalóan,ang 
onlá sabóton u^ hisáydan. 
Desconsentir. = Díli pagtángdo, dili pagando. 
Desconsideradamente. = Sa oaláy húna húna, sa odláy 

boot. 
Desconsoladamente. = Sa oalay calipay, sa pagcami- 

ngao, sa pagcasobó. 
Desconsuelo. = Cayógot, calisód,- camingao; 
Descontar. = Pagcópos, pagcóha sa óbán sa guiisip, 

sa cuenta. 
Descontentadizo. = Ang malisód pagalipáyon, ang masá- 

yon saquétan. 
Descontentar. = Pagpasocó , pagpasobó. 
Descontento. = Casucó, casobó. 
Descontinuar. =r P^glápas sa pagcanáyon, sa canayónan. 
Descontinuo. = An^ díli manáyon. 
Desconvenir. = Dih pagángay , díli pagóyon sa húna 

húna, sa mga cabóbot-oíi, sa mga pagbóot. 
Descorazón adámente. =Sa calóya sa boot, sa liúna húna, 

sa cásing cásing. 
Descorazonar. = Pagibot, pagócal, paggóa sa cásing cá- 
sing. * Pagpatálao , pagpahádloc sa bisan cansa. 
Descordar. == Paghipos, pagtángtang, pagcóha sa cóldas 
sa mga tolónggon , sa mga sesta , mga rabel , &c. 



Digitized by 



0£>ogle 



66 DE 

Descorderar. = PaglóUis sa itig^i anac sa m^a carnero, 
págbólag sa m|a nati sa ilang inga inanán, surón 
oiBóndang sa pagscso^ ^ . 

Descornar. = Pagúcal, sñ mga songáy sa mga ma- 

. najjáp ngai; songáyan._ > . .. 

Descorrer cortinas, &c. = Honos, .hipo^, 

Descortés. = táuo nga colang sa págábi abi., nga. oalá 
torlóan ug maáyo. 

Descortezar. =« Palot , panit , pagócal sa p?Lmt .s^ bi- 
san onsa;. 

Descosemíra. =« Tinástas, l)iníngcas, guisi. 

Dbsco3^r. === Tastas, bingcas, bocdas. 

Descosido. = Táuo nga .mahauáyac sa pagpamólong §a 
díli mao. 

Descostillar. = Pagbónal ug maáyo sa licód. * Pagpócan 
. sa pagcaháyang. 

Descostrar. = Pagócal sa cogan. 

Descoyuntamiento. « Pagcalisá sa manga bocpg, paggóa 
sa ilang hingmotángan. 

^SCOYÜNTAR. =« Lisa. 

Drscrecer. «- Copos, cobos, pagdíol. * Honás. 
Descrecimiento. = Pagcacópos, pHgdíol, paghonás. 
Descrédito. -^ Pagcaoalá, pagcadáot sa dongog, sa 

maáyong ngalan. 
Descreer. «« Pagbia sa Pagtóo. * Díli pagtóo sa isig- 

catáuo. 
Descreído. « Ang díli molóo , ang colang sa Pagtóo. 
Descrestar. == Pagpótol sa pasóng. 
Describir. -« Pagbárlis, pagpínlal sa bisan onsa, aróii 

maásoy ang mga bahin ngatanán. * Pagsógil sa bif^an 

onsa sa macóti coti nga pagásoy, pagsáyod. 
^Descrismar. f« Pagbónal sa olo sa mabáscx)g, * Pagpa- 

noyó nga dagcóan. 
Í)ksccadernar. « Paggobá sa mga libro n^a tinahían 

sa raga dahon, * Paggobá sa^ bisan onsa. 
Descuajar. « Pagtúnao sa vino, tobig, Ac, nga na- 

libúoc. * Pagíbot sa mga tanóm ug sa ubán nga 

mga gamót. . . • 

Dkscuartizar. = Lapa. * Pagbáhin bahin sa mga calán-on, 

sa c^rne, sa ii^ia, sa mga bonga, &c. 
Dkscubiehtamente. =» Sa pagcaháyag, sa pagcíidayág, sa 

maásoy. . 
lii:scuBiERTo. = Ang nadayág, ang oaláy taclob ugtnbon. 

* Pagcadayág sa cadaygánan sa Santísimo Sacramento, 
sa mga Singbahán. 

Descubridor. == Ang macáplag, macabálag sa bisan onsa 
j)ga tinágo, nga oalá hiílhan. * Ang maquigsáyor, 
maquigásoy, maquisósi sa bisan onsa. * Maghihlling. 

* Ang guisógo pagóna, arón masáyor sa pagcabó- 
lang sa bisan onsa. 

Descubrimienio. «= Pagcáplag, paghibálag sa bisan onsa. 
Desclbrir. í= Dayág, hayag, asoy, bocas, oas oas. 

* V. Descubrimiento, * Solóng, tan-ao, hiling, li-li. 
Dkscueixo. = Pagcadagcó nga labí sa ubán nga isig- 

caiugon. * Paglabáo sa usa ca táuo sa lain nga táuo, 

sa usa ca boqujd sa lain nga boquid, &c. ♦ Pag- 

palábi labi. 
Descuerno. = Caólao. * Pagcaáyad sa isigcatáuo. 
Descuidadamente. = Sa pagcaoaláy pagbántay, sa pag- 

lángay langay, sa pagcalingao. 
Descuidado. «Malapáson, malipáson, langay langáyon. 

* Ang díli magaalíraa sa iang bisti. 

DjtóCuifiAR. ««.Díli pagbántay, lipas, lapas, língao li- 

ngao, langay langay. 
ÜKStCtiDo. F=- Pagcalingao lingao, pagcalimót, pagcar 

lipas, pagc^lápas. 
Qqsguuü. ^. Pagcóha sa sampot sa bisan onsa. 
Desde. .c=;Golub. 

i)ttfnQciiiv p=F<Pagláin ug bisan, onsa sa iang guinicáoan, 
.-. sa ^rtiVgdan nía. * Díli pagángay, dili pagóyou. 



DE 

Desden. =^ Pagpasipála, pagtáp^ay, dili paUígár sa isig- 
catáuo. 
Desdentado. = HiaSó. 

Desdentar. =^ Paglfeot, pagpstg^a: sa n^ipon. 
DesdeíIador. =^ Tigt^may. * Ang nagapasipála , oíig dili 

maliagó^ma, ang diti motagád sa isigcatáuo < ang 

i^iagpalíUH labi.- 
Desdeñadle. =^^ Talaniáy:on , tacos nga .pasipád-an. 
Despenaíi. «Pasipála , t^nnay, 
De^deSoso.. V. Desdeñador, 
Desdevanar. = Pagliódad sa binódbod. 
Desdicha. =- Calisód, cayógot, cagóol. * Pagcapobres, 

pagcahángol nga dagcó. 
Desdichadamente. = Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa 

pagcaaláot. 
Desdichado. = Aláot, anógon, ang oálay palad. 
Desdoblar. = Rociad, pagbóchad. 
Desdonado. = Ang oaláy caangáyan sa pagbóbat ug sa 

pagpamólong. 
Desdorar. ~ Pagcóha , pagbáoi , pagágao sa guihátag 

nga dnan. 
Desdorar. = Pacccóha , pagócal sa boláoan nga guipllil, 

guidócot sa liisan diin. * Paglóbad sa dongog sa 

bisan cansa. 
Deseable. == Ang tacíis panghinaóton , caíbgan, booton, 

higogm;ton. 
Deseador, «=Maibógon, ang maíbog, ang magapang- 

hináot, ang boot mahagógma. 
Dkspar. =Ibog, hinácH, boot, gugma. . 
Desecante. » Ang macamalá, ang niacaogá, ang ma- 

cagáhi. 
Desecativo. V. Desecante. 
Desechar- « Ayad,' bia. * Pasipála, tamay. * Balíbag, 

salibáy, yabó. 
Dksi^cho. = Ináydan, pinilían. * Bisan onsa nga botan^ 

nga pagbiáan cay oalá nay bale. 
Desembalar. " Pagbóchad, pagbóscag, pagbalóscag sa 

bisan onsa nga guipólus. 
Desembanastar. « PaggiVa sa bisan onsa sa bocág,^ sa 

fagácan, sabacat. * Pagpamólong sa oaláy hingtonsf- 

dang. * Pagíbot sa mga hinganíbau sa mga socób. 
Desembaiuíadanente. = Sa oaláy casámoc, sa pngca- 

masáyon. 
Desembarazado. ^ Ang masáyon magabóhat ug matnó- 

long., ang díli niaólao caáyo. 
Desembarazar. ^- Pagc'lia sa mga casámoc, pagháoan. 
Desembarcadero. =» Caoásan , doúggoánan, tomódan. 
Desembarcar. ^ Gaoas. * Pagháoas sa lolan sa manga 

sacayán. * Pagcanáog sa coche, sa cabayo, sa cala- 

báo , &c. * Pagánac sa mga babáyeog raabdos. 
Desembargar. V. Desembarazar. * Pagóli sa tagía ang 

guiombargo sa hocom. 
Desembarque. « Pagháoas, pagcaháoas, pagcacáoas, 
Desembarrar. = Pagcóha, pagtáctac sa yánang, sapisac, 

sa bisan diin. 
Desembaular. = Pagóa, pagcóha sa guisolód* sa caban, 

sa caja, sa bonos, sa poyo poyo,&c. 
Desembebecerse. »='Pagbálic, pahióli sa napógdao sa 

iang boot nga maáyo, sa iang cabobót-on. 
Desembelesarse. ~ ídem. 
Desembocadero. » Bohó, alagui'an, guiboángan. 
Desembocar. = Agui , goa, losot, boáng. 
Desembolsar. «= Pasgóa sa bisan onsa sa poyo poyo. 
Desembolso. -= Pagbáyad,. paghátag sa salapí. 
Desemborrachar. » Papahóoas sa bisan cansa sa pag^ 

cahobóg . 
Desemboscarse. = Paggóa sa solóp, sa cacahóyan,sa 

calibónan. 
Desembravecer. ~ Pagtaiiód, pagpaánad, pagibáyop^ pag-^ 

paághop. 



Digitized by 



Google 



DE 

Desembrazar. =:;PRhÓ90 sa bocto.n sa bisaa onsa. * Pag- 

^ ;tol4^¿\pagdosó. 

PesEmbriacar. V. Desemborrachar. 

Desembrollar. » Hosay, dayág, sohay. 

D^EMBücuAR. «» Paggóa sa mga langgam sa guisolód 

iiila' sa balónaa. * Pagásoy, pagtóg-aa sa ngalan/m 

D^a hiogbalóan. 
BESfBMEjANTE. =3 Ang dili magsáma, ang dili in|[on. 

• Cesemejanza. == Pagcaláin. 

BssEMiüAR. =» Dili pagiugon, dilj pagsáma. * Pagláin, 

palbálhin sa dagoay sa bfsaa onsa. 
Desempacar. »= Paggóa sa mga manggad sa mga pos- 

Uiian. * Paglipay, paghóoas sa casocó. * Pagbóchad. 
Desempachar. =» Pagcóha sa calóod ^a.atáy sa coto 

^otó, pagoalá sa empapko. * Pagoalá sa caólao. 
Desempalagar. » Pageóha sa pagcasóm-ol. 
De^mpaíIar. » Pogcóha sa m^a hapiti n^a guipólos 

sa Diga bata nga diótay. ^ Paghíuis sa salamin ug 

bisan onsa nga ñasíiiao, nga nasihág. 
I Desempapelar. «= Pageóha sa bisan oasa nga guipótos 
! ,sii papeK 

I Desemparentado. » Ang oaláy caobánan. 
Desempatar. ^ Pageóha sa pagcatopóug sa bisan onsn. 
Desempedrar. « Pagócal sa mga bato nga guibótang 

sa- mga dalan, sa (nga saoang, sa mga silong, &c. 
Desempeñar. « F^ocát, baoi. 
Desempeño. » Paglóoat sa bisan onsa nga guiprenda. 

* Pagcatóman sa catongdáimn Jiga caogaiingoa. 
Desempeorarse. = Pagáyo ayo, pagánng arang. 
Desemperezar. >» Pagyábyab sa catacá. * Hioid. 
Desempolvar. == Pagyábyab sa bisan onsa arón macóha 

aiig agbon. 
Desemponzoñar. ^ Pagbáoi sa bisan cansa sa caíala nga 

guican sa hiló. 
Desenalbardar. ^ Pageóha sa mga siya sa mga cabayo, 

sa mga borrico, &c. 
Deselvamorar. V. Desamar, 
. Desexastar, »» Paghóso , pagibot sa bangcao , sala- 

páng, ¿s;c., sa togdánan, sa cahoy. 
Bbsencadenar. = Pageóha sa talicalá sa táuo nga gu im- 
preso, nga guihíctan niána, bohi, tangtang. 

• BíSENauAR. = Hoso, tongat, otal, otaga. 
^ Desencajonar. Y. Desembaular. 

Desencalabrlnar. = Paoalá sa cabórong sa olo , sa húna 

húna nga guihóna húna sa bisan cansa. 
Desencvlear. = Paglóag sa guibáat paghogót. 
Desencallar. = Paglotáo sa sacayán nga misánglad. 
Desencaminar. =t: Pagsaláag, pagoalá sa dalan. ^ Pag- 

lapas sa catongdánan nga caogalíngon. 
Desencantar. =: Pagoalá sa mga pagdioáta, sa manga 

pagbálio. * Paghióli sa dagoay nga daan sa táuo ug 

sa bisan onsa nga guibáUiia su lain nga botang sa 

mga balbal, sa mga asoang, sa mga dioaiáhan. 
Desencaprichar. ^ Pagsámbag arón maoalá ang toyo 

coa ang guihóna nona nga dili maáyo, sa bisan 

cansa. 
' Desencarcelar. <= Bohi , tangtang, pagpagóa sa bilag- 

góan sa guipreso. 
Desencarecer. V. Abaratar. 
Desbncastilar. »> Pagpaháoa sacota, sa lantáoaa, sa 

baluarte, sa bantayán, &e., sa mga táuo nga na- 

nagsóeol. 
Desencerrar. » Pagg*^a sa táuo con sa mananáp nga 
í guibilánggo. * Pagábli, pagóoab sa guisara, sa gui- 

yaoíhan. * Pagdayág, pagháyag sa tinágo. 
' Desencintar. » Faglióbar sa mga cintas nga guibáat 

^a bisan onsa, 
j Desenclavar. V. Desclavar. 

DB9^NaAvuAR.»-' Pagibot, pagócal, pageóha sa manga 
f "tlavijas.* 



DE 67 

Desencobr. ^ Boclad, hrnat, toyod. 
Desencolar. ^ Ocal. 
Desencolerizarse. =-= FJpay, paghóoas sa casdcó', sa cali- 

gótgot. 
Desenconar. «= Pagárang arang sa nangótngot , sa na- 

hápdos , sa nacakmáyo , sa nahobág. * Pajrpogóng sa 

casocó. 
Desencordar. « Pagc<Sha sa coidas sa tolónggón, sa 

rabel, sa sesta, &c. 
Desencordelar. = Paghóbad, pageóha sa mga pfsi sá 

bisan onsa nga guihíctan, guibáat. 
Desencorvar. « Pagtól-id sa nabalicó,-sa nabjHquig. 
Desencuadernar. V. Descuadernar. 
Desendemonlar. «^^ Pagpaháoa sa mga yaoa sa laoas nga 

guisóf^lan nila. 
Desenfadado. = Ang dili maólao caáyo. * Lugar nga dag-. 

có, halágpad, maháoay. 
Desenfadar. V. Desencolerizarse. 
Desenkado. =» Calingáoan sa booL 
Desenfardar. = Pagbóchad , paghóscag sá mga pardo, 

sa mga potos. ' . 

Desenprenak. « Pageóha sa preño sa mga cabayo. * Paé- 

paságad sa mga sala ug mga hohat nga raangll-aa. 
Desenfurecerse. V. Desencolerizarse. 
DRSRNr.ANCHvn. «« Pagpálos sa bisan onsa nga nasáb-ong. 
DeskncaSvdo. «Talamáyon, daótan. 
Desengañar. ^«'Oli, pagíla sa sayóp. 
Desengaño. = Pagcalla, pagila sa matóod , sa camatóod.^ 

* Polong nga icabóyboy sa i^igcatáuo, sa matúod. 
Desengarzar. = PaghAnhon , paghóshos sa bisan onsa- nga 

nalangáquit sa pa^cadágoay sa talicalá. 
Desengastar. = Paggóa, pageóha sa mga motia, mga 

batong mahál, áx., nga guipanaglobóng sa bola- 

oaii, sa salapí, &c. 
Desengrasar. =« Pageóha sa tamboc. 
Desengrosar. = Pagníoaug. 
Desengrudar. = Pageóha sa atóle. 
Desenhebrar. = Paggóa sa lugas sa bohó, sa maté sa' 

dagom. 
Desenhornar. = Paggóa sa horno sa guisolód dihá. 
Desenjaular. = Pagpagóa sa bisan cansa sa Jaula, sa 

alad, sa tangeal« 
Desenlutar. = Iluheas. 
Desenmarañar. = Hosay, sohay. 
Desenmohecer. = Pageóha sa agóp-op. 
Desenmudecer. = Pagtíngog sa mama. * Pagtingog sa, 

nagahílom. 
Desenojar. ===== Pagpalípay sa nasocó. 
Desenojo. = Pagbia sa casocó. 
Desenredar. V. Desenmarañar. 
Desensañar. V. Deseticolerizarse. 
Desensartar, ==Paghónhon, paghóshos sa natphóg. 
Desensillar. = Pageóha sa siya sa cabayo con 33 laia 

nga mananáp. 
Desensoberbecerse. = Pagóndang sa pagpalábi labi, 

pagóbos. 
Desentablar. = Pagócal sa mga papan sa mga salog, &c. 
Desentenderse. = Pá^eaíugon nga oalá sabólon ug bisan 

onsa nga guipam'Qong. 
Desenterrador. «» Ang magapagóa, ang magacóha sa 

guilobóng. * Pagdómdom s-x bisan onsa nga tacos na 

nga hingealímlán onta. 
Desentierramuertos. =» Ang magalibac ug magabótang 

botang sa mga minatáy. 
De?entold.ar. s= Paglóngat* sa raga panápton nga güi- 

botang sa paglándong, sa mga tolda, mga cayáng, &c. 
Desentonar. = Boloc, dili pagángav. * Págpaóto^'sa 

•palábi labihon. * Pagtíngog sa mabáscog nga tingog, 

sa masfugcang polong. 



Digitized by 



Google 



68 DE 

Desentrañar. == Paf bósbos sa tia» i pagpagóa sa m|[a 
tüiáe. * Pagsábot, pagsósi sa labing halálom sa bisan 
onsa nfa quinaádmaii. 
Desentumecer. = Pagcóha sa cabinhod, sa cabánhod. 
Desenvainar. == Ibot, gabnot. 

Desenvendar. = Paghóbad sa mga baal sa mga samad. 
Desenvergar. = Pagcóha sa mga layág sa mga verga. 
Desenvoltura. = Pagcaoaláy caólao. * Pi^casáyoq sa pag^ 
cagóla, sa pagsólti, sa pagsoguílon. * Pagcaólag. 
Desenvolver. = Boclar. * Pagdayág, paghósay sa nabó- 

loo, sa oalá masáyor caáyo. 
Desenvueltamente. = Sa pagcasáyon , sa oaláy caólao 

caáyo. 
Desenvuelto. = Táuo nga oaláy caólao, * Táuo nga maga- 

bóhat U2 mamólong sa pagcasáyon. 
Deseo. — iDog, caibog, gogma, pagpanghináot. 
Deseoso. = Ang nagaíbog , aiig naíbog , ang nagapang- 

hináot: 
Deserción. = Pagcalágueu, pagcaoála, pagcabólag. 
Desertar. — Langueu , bia , bolag. 
Desertor. = Ang nalágucu , ang mibólag. 
Deservicio. = Sala, sayóp contra sa táuo nga tacús onta 

nga pagaalágdan ug sogton. 
Deservidor. == Ang díli magatóman sa iang catongdánan. 
Despaldar. «=- Pagsámar, pagbalí sa licód sa táuo con 

sa mananáp. 
Desesperación. = Pagcaoalá sa pagláom. f Casocó, ca- 

ligólget, capongót, nga dagcóan. 
©ESEsrERAKZAR. = Pagcóha, pagoalá sa pagláom. 
Desesperar. «ídem. * Pagbíot sa pagcóha sa quinabóhu 

•* Socó, panojó. 
Desesterar. = Pagsácoat , pagcóha, paghípos sa mga 

baníg. 
Desestimación. » Dili paghihógma , dili pagpalángga. 
Desestimar. = ídem. *JPagáyad. 
Desfajar. «» Paghóbar, pagcóha sa.bacos. 
Desfalcar. — Pagcóha sa usi ca bahin sa bisan onsa. 
Desfallecer. «= Capoy , loya, pogdao. 
Desfallecimiento. «Pagcalóy a, pagcacápoy, pagcapóog- 

dao, pagcaoalá sa boot, sa guinháoa. 
Desfavorecer. = Pagáyad sa isigcatáuo, dili pagtábang, 

'paglában cania. 

Desfigurar. = Pagbálhin , pagláin , paglágsot sa pagca- 

báihon sa táuo. * Pagsóguid sa bisan onsa sa dili 

anao, sa pagcacólang con sa pagcacápin. 

Desfijar. := Pagóoal sa bisan onsa sa iang hiinotángan. 

Desfiladero. == Alaguian nga haictin, masigpit, mali- 

sód. ^ Dalan nga masiot caáyo. 
Desfilar. = Paglacát sa pagcataláy sa tinagórha con 

sa tinagótio ba ca táuo. 
Desflemar. ^ Paglóa sa laoay nga mahágcot, colihad. 
Desfloramiento. » Pagpacasalá sa dalága sa linugsánay. 
Desplorar. = Pagcóha sa casinao sa bisan onsa. * V. el 

anterior. 
Desfollonar. — Pagháoan sa mga cahoy sa mga dahon 

ug mga sangá nga daútan. 
Desfondar. =« Pagbóong , pagcóha sa sampot sa bisan 
onsa nga sodlánan, sa bocág, sa saro, &c. * Pag- 
bóong, pagbohó se mga sacayán dapit sa obos, 
dapit sa palcot. 
Desgaire. » Pagcaoaláy caangáyan sa pagcabótang ug 

sa paglthoc sa laoas. 
Desgajar. = Guingi, sipi, tigpo. * Paglápa, pagbóong, 

pagtipac, pagtípic. 
Desgalgadero. «= Pagcabangílid. págcabaqutlid. 
Desgalgar. « Pagpaámbac cotob sa lugar nga hateas. 
Desgalichado, mz Táuo nga dili angáyan. 
Descana. «= Pagcaoaláy ganas sa pagcáon. * Pagcaoaláy 
cacógi. • Pagcaoaláy gogma sa bisan onsa. * Pagdáó, 
coyap. ' ' . . ^ 



m 

Desgaritarse. =3 Singfit» siigit^ tübao. 
Desgargantarse. = Pagpagáo sa pag9ÍnggU, s» pi^- 

bao. 
Desgaritar. = Anod, dagst. 
Desgarrado. = Táuo sa mangil^d n^a batááaa, nfa 

oaláy caólao. 
Desgarrar. =» Guisi, si-si, quisi, lablab. 
Desgarro. »Pagcagísi| pagcaláblab. * Pftgcaoáláíy éáólM, 

pagcangil-ad. 
Desgastar: »¿ Pagcóha, paghíli», paghodót pagSnatt 

anam. * Paglóya.. 
Desgobernado. ~ Táuo nga dili maálam ma^ópot sa 
íyang caogaUngoa nga -huna huna ug 3a iang mga 
catigayónan. 
Desgobernar. = Gobá, boloc, gobót. * Pagsayóp sa ña- 

gahópot sa bansálan sa rofa sacayán. 
Desgobierno. =Pagcagobá, pagcabóloc, pa^agobót. 
Desgorrarse. = Pagbócas sa olo, pagcóha sa calo, sa 

tacócong, &c. 
Desgr.\cia. ^ Casáquet, cagóol, cayógot, calisód. * Pag- 
caoaláy caangáyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong. 
Desgraciado. »» Táuo nga guiábtan sa casáquet, sa m|a 
cagóol lig mga calisód, quinasaquóian , quinayógtan, 
guicalisdan, anógfon, aláot. 
Desgraciar. » Pagbólag, pagáoay sa mga higála. * Pag- 
oalá sa maáyong boot sa isigcatáuo. " Pagábot sá 
pagcaaláot^ sa pagcaanógon. * Pagábot sa saquét. 
DisGR.\NAR. == Losoc, guíoc, homo , lobo. 
Desgranzar. «= Alíg-ig. 
Desgranar. = Palpag. 

Desguarnir . = Pagcóha sa m^a dayan ddyan. * Paghóbad, 
pagbádbad sa mga pagbódbod sa pisi, sa cable 
nga nabódbod sa mga cabrestante sa mga sacayán. 
Desguazar. = Pagbíngcong , pagsápsap. 
Desguindar. = Pagóbos sa nahamótang sa itáas. * Dal- 
os , daliós-os. 
Deshaditar. =- Pagbia sa pinoyánan. 
Deshabituar. = Pagoalá , pagpabia sa batásan. 
Deshacer. V. Arruinarse algo y arruinar. * Badbad, hobad. 

* Tonao, hilis, linis. 
Desharrapado. = Aug nagbisti sa bisti nga noog ug 

guisi caáyo. 
Deshedrar. =» Pagbárbar sa panápton nga binábol, sa 

pagpagóa ug paghóso sa mga legas. 
Deshechizar. ^ Pagsómpa sa mga bohat sa mga balbal. 
Deshelar. = Paglúnao sa vino, tubig, &c., nga w- 

tibóoc. 
Desheredar. » Paggáoas sa bahin sa eábilin sa bisan 

cansa. 
Deshermanar. » Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa 
n^a mga botang nga magsáma. ^ Pagbóhgbag, pag- 
tmápas sa pagcamagsáion. 
Desherrar. ^ Pagtángtang sa mga preso, págcóhl sa 
mga talicalá úg mga pothao nga guipreso canlla. 
Desherrumbrar. » Pagnilis sa tayá. 
Deshilachar. = Cascas. 
Deshilar. » ídem. 
Deshincar. = Ibot, longat, gabnot. 
Deshinchar. ^ Copos, holpá. 
Deshojar. = Pagcóha sa mga dahon sa mga cdhoy ug 

mga tanóm. 
Deshollinar. =» Pagcóha sa ánóos. 
Deshonest.amente. = Sa pagcaólag, sa pagcaoaláy caólao, 

sa pagcangiUad, sa pagcaláo-ay. 
Deshonestidad. = Pagcaólag, pagcahóca. 
Deshonesto. = Maólag , mahóca, mangil-ad, maláo-ay* 
Deshonor. = Pagcaoaláy dongog. * Caólao. 
Deshonra. == ídem. 

Deshonrabuenos. = Malibácoil, tígbótang botang sa tsatx^ 
táuo nga maáyo. 



Digitized by 



Google 



DE 

DeSHOAíRADAMENiE. ^ Su pagcsioaláy don^og n^ maáyo. 

DssKdRRAR. « Pagcóha sa dongog* • Paglógos, pagpa'ca- 

salá sa linogsánay sa babáye sa maáyong dortgog. 

DssnoKRoso. « Maoólao, ang macaóíao, ang dJli angay 

sa távo nga boótan ug maáyo. 
Dkshq^ra. = Tiempo , túig, horas íjgfa dili nn|tay sa bisan 
onsa nga arang pagaboháton. * Sa ahat/sa calit, 
tagcoláhao. 
DeshuEcSar. = Pogcóha sa mga bocóg. 
Deshumedccer. » Mafá, ogá. 
Desiderable. — Ang tacos nga caíbgan, higugmáon, 

panghinaóton , boóton. • 
Desidia. «- Taca, pagcaoaláy cacógi, calóya. 
Desidiosamente. = Sa calacá, sa oaláy cacógi, sa pag- 

calóya. 
Desidioso. = Matalác-on, maláo-hon, maloyáhon, táuo nga 

oaláy cacógi. 
Desierto. = Gamingáoan, cahaoánan. * Logar nga oaláy 

balay ug mga tauo. 
Designar. =«= Todlo, limáan. 
Designio. = Húna húna , pagcahanáyac sa booí , ang 

guitúyo sa boot. 
Desigual. « Díli magsáma, dlli topóng, dllí mafngon.' 
* Yota nga cabaróan, capangpánfan, nga dlli patag, 
dili datag. 
Desigualar. = Pagcóha sa pagcatopóng. 
Desigualdad. = Sa pagcadíli topóng, sa pagcadíli mag- 
sáma, sa pagcadíli malngon. * Pagcadíli topóng, díÜ 
magsáma , dili 4ngon , hitod hitod , hoyot. 
Desimaginar, = Pagoalá sa huna huna, sa boot. 
Desimpresionar. = Oali, pagásoy sa ¡sigcatáuo nga «ng 

guihóna hona nía dfli man"! 
Desinflamar. V. Deshinchar, 
Desinterés. = Pagcaualáy cahícao, sa oatóy húna húna 

sa raga pagtóbo. 
Desistir. = Oiidang, arang, bia. * Bolag. 
Desjarretar. = Pagpótol sa tnga paa, * Pagpalóya , pag- 
cóha sa cosóg, pagífuíting. 
Dbsjcgar. ::= Poga , piga. 

Deslastrar. == Pagcóha sa lastre, sa mga bato con sa onsa 
nga mabóg-at, nga ilólan sa mga sacayán, arón 
macalaykg sa oaláy catáhap sa pagcacólob. 
Deslavar. = Pagbónac sa bisan onsa sa salingcápao 
lamang, sa dili maáyong pagcabónac. ^ Pagcóha sa 
cosóg, sa ^ahóm, sa caisog sa bisan onsa. 
Desleal. =^ Borhíon , macálit. 
Deslealmente. = Sa pagcabórhi, sa pagcacálit. 
Dbslealtaí). «= Pagcabórhi, pagcacálit. 
Desleír. = Tunao , atóle, io^ao. hinis, linis. 
Deslendrar. « Sicsic, salícsic, solod. 
Deslenguado. = Ang mamólong sa mga polong nga 
mangíl-ad, tigpamólong ug daútan. * Tampalásan. 
Deslenguar, = Pagíbot, pagpagóa, paglóngat, pagcóha 
sa dila. * Pagpamólong sa daótan, sa oaláy caóiao. 
Desliar. «= Hobad, boscag, balóscag, bochad. 
Desligar. == Hobar, pagcóha sa baat. * Hosay, sohay. 
* Pagpaháyag. * Pagtángtang sa mga saláan nga 
dagco sa mga castigo nga guingálan ug manga 
censura, nga guibótang canlla sa mga ponóan sa 
santa Jglesia. 
Deslindar. «» Olot, pagtimáan sa mga caotlánan sa 
roga Guinharian , sa mga provincia ug sa mga long- 
sod, paggáma sa mga mojón. * Pagpaháyag sa bisan 
ousa aróQ madayág ug maáyo. 
Drsmz. « Pagcadalín-as, pagcabaquínas , dolános , to- 

láüos, bolángsod. ^ Sala , sayóp. 
Deslizar. «= Dalín-as, baquínas. * V. el anterior. ♦ Dal- 
os, os 03, daliós os. * Pagpamólong sa oalá hona- 
honáon us maáyo , pdghanayac sa pagpamólong ug 
' sa pagbóhat. 



DE 69 

Deslucidamente. .= Sa oaláy gagdáyan dayan. 
Deslucido. » Ang díli maalam magpatígáyon sa iaOjg 
salapi,ang mapósic sa íangsalapi sa oaláy poloa. 
* Ang magaoáh , mamólong ug tnagabóhat sa laiia 
nga bohat sa cadaigánañ, sa^oaláy caangáyan. . 
Deslucimiento. = Sa pagcaoaláy catahóman ug caangá- 
yan. 
Deslucir. -= PagcJóha sa catahóman , sa caníndot sa 

bisan onsa. 
Deslumbramiento. ^ Pagcasoláo. ♦ Pagcacólang sa ma- 
áyong paghóna hona. 
Deslümbrar. == Sóiáo. 

Deslustrar. «=. Pagcóha sa casi nao * Paglíbac libac sa 
isigcatáuo. • Pagpacopós pagpacóbos sa pagcabilíd- 
hon sa bisan onsa. 
Deslustroso. =]yialágsot, mangíl-ad, maláo-ay. 
Desmadejamiento. =« Pagcalóya, pagcaoaláy cosóg. 
Desmadejar. «= Loya. 
Desmán. =«^ Casáquet, calisód. 

Desmandar. » Pagsíbog sa guisógo nga daan, pagsógo 

sa batoc sa guisógo nga daan. * Paghanáyac ' sa 

pagpamólong sa. dfli mao, sa ,dHí tiempo. • Túig 

nga igapamólong sa díli maca'igo. 

Desmantecar. = Pagcóha sa tamboc. 

Desmantelado. » Balay nga oalá hoptan ug oalá pag- 

dáyan dayáuan sa mga casangcápan. 
Desmantelar. — Paggobá, pagláglag, pagMagcag sa 

mga cota ug sa^mga baluarte. 
Desmaña. = Pagcaoaláy caálam. 
Desma.^ado. = Táuo nga colang sa caálam, borong caáyo. 
Desmarrido. = Ang nalóya. * Ang nasobó, ang namí^ 

ngao. * Ang oaláy gahóm ug cosóg. 
Desmatar. s= Pagíbot sa mga sagbot mga laiióm ug mai- 

nga bongláyon obán ang mga gamót. 
Desmayado. == Color nga obos, maiospálon^ nga dffi 

maáyo. 
Desmayar. = Pogdao, pagoalá sa boot, sa mga balatian. 
Desmayo. = Capógdao , pagcaoalá *sa boot. 
Desmazalado. «= Malóya. " Ang guipaóbsan sa boot. 
Desmedidamente. = Sa oaláy pagcatopóng, sa oaláy ca- 
. angáyan. * Ang oaláy socod. 
Desmedirse. V. Descomedú^se. 
Desmedrar. == Pagcópos sa bisan onsa. 
Desmedro. =:: Pagcacópos. 
Desmelancolizar. = Pagoalá ,' pagcóha, sa casobó, sa 

camingao sa boot. 
Desmelar. = Pagpiga, pagcóha sa dogos sa odlaa sa 

potiócan. 
Desmelenar. *= Pagpálpag, paggobót sa bohóc. 
Desmembrar. = Pagbólag sa bahin sa laoas, lapa. 
Desmemoriado. = Aug colang sa panomdóman, malimó^ 

ton, mangilimtai'i. 
Desmemoriarse. « Limót, dfli pagdómdom. 
Desmentir. = Pagpanghimácac, paghingálan ug bacácou 

sa isigcatáuo. 
Desmenuzarle. = Ang masáyon pagatípac tipácon, dog*. 

mócon. 
Desmenuzar. = Tipa c, tipie, dogmoc, gamáy, dogdog. 

* Pagsósi, pagquisáyod, pagquigésoy ug maáyo. 
Desmeollar. = Pagcóha sa otoc, sa onód, sa solód sa 

bisan onsa. 
Desmerecedor. = Ang dili tacos, ang oaláy pahanóngdan. 
Desmerecer. = Pagoalá sa pahanóngdan. * Pagoaalá, pag- 
cópos sa bili sa bisan onsa. 
Desmesura. V. Descomedimiento, 
Desmesurado. = Ang dagcóan caáyo ug labing da^ó 

sa obán nga isigcamagsáma , isigcaingon. 
Desmesurar. = Boloc, gobót. « V. Descomedirse. 
Desmigajar. ==sPagdógmoc, paggamáy sa bisan onsu, 
pagmómhc. 

. 18 T 

Digitized by VnOOQlC 



Desmigar. *= Paedógmpc sa ti ^ ^ 
,J)B8MiRWAD0. » Maiiíóang. * An¿ ña&obó, namingao 
pBSUPCHXR. =^ Pagpótol sa bisan onsa. dapit sa itáas, 

dapit sa tomóy. 
DEsmwji^. « Pagtáctac sa mga songáy sa mga osa. 
DjíSMotADo. =* Ang oaláy bag-ang, hin^ó sa manga 

bag-ang. 
Peswntar. — Tagá, caíngin. * Paggobá sa bisan onsang 

tapóca con ogdo ba. * Pagcanáog sa mananáp nga 

guicabayóan. 
Desmonte. = Como el anterior. 
Desmotar. s^^^JPaggónting sa pinángco. 
Desmoralización. = PagcangiUad, pagcalágsot, pagca- 

dáot sa mga batásan, sa mga cagaoian sa mga táuo. 
Desmorau%dd. = Táuo sa mangíl-ad, malaó-ay, malág- 

sot ug daótau nga batásan. 
Desmoralizar. -» Pagdáot sa batásan. 
Desmoronar. =» Paggobá sa pagcahínay hinay, sa anam 

anam, sa m|a balay, mga Singbahán, &c. 
Desmurador. =>=Iring ngamanóbad, tigdácop sa manga 
. ilagá. ^ 

Desmurar. *= Paghorót sa mga ilagá. 
Desnarigado. = Pongag. 
Desnatar. t= Pagcóha sa gatas sa vino, &c., ang na- 

tolótibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labíng ma- 

tolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpili sa labing ma- 

áyo sa bisan onsa. 
Desnaturalizar. » Hingilin, pagcóha sa mga táuo sa 

mga caposlánan nga nahatongód onta canila, tqngód 

sa ilang pagcatagilóngsod. 
Desnegar. >= Pagdilí, paglimód, pasíbog sa guiingon nga 

daan. . 
Desnevar. *» Pagtónao sa tobig Dga natibóoc guican 

sa tugnao. 
DesNivBL. 3= Pagcaoaláy tontón, pagcataquílid. 
Desnivelar. « Pagcaoalá, Pagcóha sa pageatónton, sa 
.. pagcatádong. 

Desnudador. == Ang liagahobó, ang nagapaliócas. 
DesNüDAMENTE. « Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa 

oaláy licó licong polong. 
Desnudar. = Hobó, bocas, pagcóha, pagágao sa bisti 

sa bisan cansa, ug sa tabón sa bisan onsa. 
Desnudez. = Pagcaoaláy bisti. 
Desnudo. = Hob-an, hinób-an, hinobóan. * Táuo nga gui- 

táptan sa laoas , nga guiblsti sa malágsot ug noog 

nga bisti. * Táuo nga oaláy pahanóngdan. * Ang oa- 
láy* tabang, ang oaláy dalángpan. 
Desobedecer. = Soqui. 
DESoBEDifeNciA. == Casóqui , pagcasóqui. 
Desobediente. =-= Soquihan, masinoquihón , masóquing 

táuo con mananáp, masinocoáhi. 
Desobligar. = Pagóndang sa catongdánan. 
Desocupación. = Pagcaoaláy bohat. 
Desocupadamente. r= Sa oaláy samoc, sa oaláy macaó- 

la^ig, sa oaláy bobat. 
Desocupar. -=- Pagháoan sa bisan onsa nga logar, pag- 
cóha sa mga samoc ug sa bisan onsa nga macaólaug. 
Des«)jar. = Bitas, botas. * Toctoc, totoc, pagsolóng sa 

o^láy langan, sa oaláy caljngao. 
Desolación. = Pagcaláglag, pagcahorót nga tuod, pag- 

cag;obá, pagcabóngcag, pagcatápus, pagcatibóas, pag- 

caíibáóas. 
Desolado, == Quinayógtan , quinalisdan , guicasaquétan, 

ang oaláy calipay, ang namingao ug dacó. 
Desolar.. V.. Arruinarse algo, arruinar. 
Desolladamente. = Sa pagcaoaláy caólao. 
Desollado. = Táuo nga oaláy caólao. 
Despllador. « Ang nagapánit.. * Lugar nga pagapauí- 

tan, pagacoháan sa panit sa mga mananáp. 



DE 

Desollar. = Panit, pagpánit, pugcóha sa panit* * Pag- 
dáot sa dongog sa bisan cansa , aa iang dooa eon 
sa iang laoas. 
Desopinar. = Pagdáot, pagcóha sa dongog sa isigealáuo. 
Desoprimir. =^ Pagbáoi sa bisan cansa sa pa^jcapógos ^ 

canta, sa pagcabihag, &c. 
Desorden. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcasinácotsacoi. 
Desordenar. = Boloc, gobót, sacot, pagbóhat «a oa- 
láy casadángan. 
Desorejar. = Palong, pagpótol sa dalónggan. 
Desorganizar. V. Desordenar hasta pagbéhüt. 
Desorganización. V. Desorden. 
Desorillar, = Pagtábas sa mga bocóg sa onód. 
Desovar. = Pagdócloy , pagbíUn sa bihod sa mgai isda. 
Desovillar. = Pagbárbad, paggobá sa mga binódbod. 
Despabiladera. = Isológui. 

Desíabilado, sin poder dormir- = Hocao , mahócao. 
Despabilador. = Ang magasógiu. 
Despabilar. =Sogui. 

Despacio. = Sa hínay hinay, hiaay , sa maWnay. 
Despaoto. = Sa mahinay caáyo. 
Despachaderas, = Pagtóbag, pagballbad sa mga masíng- 

cang polong, sa tingog nga laagáht. 
Despachar. «= Tapos, homan, tibioas, obos, eanuiaa. 
• Pagsógo sa bisan cansa, sa bisan díin, sa Wsaa 
asa. * Pagpatáy, pagcóha sa quinabóhi. * Pagcóha sa 
mga casámoc. 
Despacmo, « Pagcahanáyac. * Pagsógo, sinógo. * Pag- 
cahóman, pagcatápos, pagcatibáoiis, * Solód nga paga- 
hócman sa mga hocom, ug ang pagabohátao sa 
bisan «ansa sa iang boloháton- 
Despachurrar. =Posdac, bosdac, bagsac. 
Despajar. =Pagláin, pagcóha sa dagámi, sa tahóp, 
Despaldillar. = Pagdáot sa bocó bocó sa táuo con sa 

mananáp. 
Despanzurrar. == Bosbos, boslic^ pagsámad sa tian. 
Desparramado. = Halagpád. * Dagcó. • Quinátag. 
Desparramar. =Catag, sabólac, sab-oag. *Pagósicsa. 
bahándi, sa salapi. * Paglingao língao sa calmgioaü 
nga díli maáyo. 
Despartir. = Pagbólag , pagbáhin. 
Despatarrarse. = Toláros, pagdalin-as sa nabíláca ang 

mga paa. 
Despavoridamextc. = Sa cahádloc , sa calisáng, sa ct- 

cógmat. 
Despearse. = Paol, pagdáot sa tíil guican sa paglacát 

ug hatáas. 
Despechadamente. — Sa caligótgot, sa capongót. 
Despechar. «= Pagpapongót, pagpasocó, pagpaligótgot. 
Despecho. = Casocó nga dagcó, capongót, caligótgot 
Despechugar. = Pagíbot, pagtáclac, pagcóha sa aba 

sa mga langgam, * Pagdayág sa doghan. 
Despedaza DOR. = Ang magalápa, ang magatípac, maga- 

tipic, magabáhin bahin sa bisan ónsa. 
Despedazar. =^ Lapa, tipac, tipie, gosbat, bahin. * Y. Des- 
trizar, 
Despedida. = Pagpanamilit, panamílit, pagpaháoa. 
Despedir. = Panamllit, paháoa. * Bohi, bia, balibag, 

salibáy. 
Despedregar. = Pagcóha sa mga bato sa yota. 
Despegarle. -» Ang arang maócal, ang maócal. 
Despegadamente. == Sa pancaháit nga tingog. 
Despegado. = Ang dilr maábi abihon. 
Despegar. = Ocal, bolag, ibot, tactac, acac, acnit, pacsi. 
Despego. V. Desamor. 
Despeinar. »= Pnggobót sa bohóc, pagpágpag, pag. 

pálpag. 
Despejado. » Batir, sa matfn-ao ug matalinis ngahuaa 
hóna. f Táuo nga maálam mamólong sa pagcaigo, ug 
nga maálam magatóbáng sa isigcaingon. 



Digitized by 



i^oogle 



\ 



DE 
0I89BIAII. V. Demnbürazar. ^ PagUn^o, pagpáoa, paj^- 

limdag. 
Dbspelotar. V. Despeinar. 
DisPBLQZAR. V. Dupeinar. 
DisPBLczNAR. == ídem. 
Dbskllbiar. V. DesoÜar. ^ Pacsi, lacsi. 
Dbsmhüi. =» Pagcóha sa casáquet, sa calisód, sa cayógot. 
Despendedor. = Maosicon. 
Despender. =: Paggasto sa salapf. 
Despensa. = Piusa , lugar nga pagabotángan ug tipigán- 

an sa calán-on ug sa bísaa onsa. 
Despensero. ^ Ang magahópot ug magabáutay sa piusa. 
Despbnsadamente. = Sa pagcahanáyac. 
Despeñadero. =^ Ambácan, capangpángau , lugar nga 

hatáas ug cabatóhan. 
Despeñar. = Ambac, holog, balibag. * Pagsámoc sa 

mga cailibgou. 
Despeño. »= Pagcaámbac. * Gallbang, hibólos, caólo. 
Despepitarse. = Pagsinggit sa macosóg, sa mabáscog 

caáyo. 
DfiSPERDiciADAHENTE. » Sa pagcaósíc. 
Desperdiciador. « Maosicon , ang magaósic. 
Desperdiciar. =.Osic, dagmal. 
Desperdicio. «» Pagcaoalá sa bahándi , sa salapf, con 

sa bisan onsa pa, pagcahodót. * Bisan onsa .nga 

oaláy polos, nga biniáan. 
Desperdigar. — Bolag. 
Desperezarse. = Hioid. 
Despernado. = Paol , ang guicápoy, ang guibódlay sa 

paglacát. 
Despernar. = Pagpótol, prgdáot sa mga paa. 
Despertador. = Ang magapócao, magpopócao, magpo- 

lócao. ^ Ang macayógof sa hona hona. 
Despertar. = Pocao, mata, mo€ag mocag, paghi^matá. 

* Pagdómdom sa bisan ansa nga nabia ug hingca- 

límtaa na onta. ^ Pagábot sa pagcabátir sa táuo nga 

bon^og ug borong nga daan. 
Despsstañar. -« Pagibot sa piloc. 
Despezonar, «f» Pagibot^ pagcóha sa doldógan sa nian^tr 

bonga. 
Despicar. = Balos. 
Dbspibrtamente. = Sa pagcabátid. 
Despierto. = Ang namatá, ang nahigmatá. "" Ang táuo 

nga batid* 
Despilfarrar. » Pagbádbad sa bisan onsa sa oaláy 

caangáyan. * Paggasto sa salapi sa oaláy hingtóngdan. 
Despintar. =:Pagquias, pagpánas sa pinintáK 
Despiojar. = Paghingóto. * Pagtábáng sa isigcatáuo; 

arón macóha ug gomóa sa pagcahángol. 
Despioüe. = "^ 



Desplegar. = Hínat, boclar. * Pagháyag, pagdayág sa 

tinágo nga dnan. 
Desploiur. V. Desnivelar. 
Desplomo. V. Desnivel. 
Desplumar. «= Paghímólbol. 
Despoblado. V. Desierto. 
Despoblar. = Pagcaálsa sa mga táuo nga nanagpoyó 

sa longsod. 
Despojar. « Coba , agao, caoat. * Hobó, bocas, pag- 
cóha sa bisti. 
Dfespojo. =3 Ang guibiáan sa mga pangobáian, sa manga 

soldados nga guipanagdáog sa ilang mga caáoay. 
Despolvar. = Yabyab. 
Despolvorear. =3 ídem. 
Desportillar. = Tipac, locab, longcab. 
Dkposado. = Ang guigápos sa iang camót sa singsing 

nga pothao. * Ang bago-n^ quinasáL 
Desposar. » Pagcasái, pagatóbang ug pagtámbong sa 

Padae cura sa mga táuo ngabuot mamino ug pag- 

dalángin sa ilang pagcamtño. 



DE 11 

Despos&er. -* Pagcóha 9 pagágao sá bisan cansa sá iang 
doii4, sa ianff jpphónaa , salapi , ihga matianáp/&c. 

Dbsposdírio. ^ fagsüáad sa babáye ug sa laláqui hga 
mamiño síla, paghátag ug polong sa pagcamiño, 

* Pagángcon ug pagdáoat sa baña sa lang ásáoá 
ug sa asáoa sa iang baña, sa págcasál na canila. 

Déspota. » Hadi nga magahópot sa mga calongdódaÁ 
nga hinffsácpan ola sa ia laiñang n|á eaogaliagüii 
nga pagDóot, sa oaláy batásan, mga ley^s tígá 
iang pagasóndan ug pagatágdon. * Mamomégos. 

Despotismo. « Pagbóot nga hariánon nga diti xüotágad 
ug dili mosonód sa bisan onsa nga batásan. 

Dbspotricar. » Pagpamólong somála lamang sa caogá- 
lingon ug húna húna, bisan dili macai^o. 

Despreciable. ^ Talamáyon, tacos nga pasipád'^an, 

üfiSPREciADOR. ^ Tigtámay, ang nagatámay, nagapa- 
sipála. 

Despreciar. » Tamay, pasipála. 

Desprecio. » Pagpasipála, pagtámay. 

Desprender. ^ Bolag, bohi, oadbad, tactac, bobada 

* Tontón , pagóbos. 

Desprendimiento. >^ Pagcaoaláy tagad sa bisan onsa, 

pagcaoaláy caoili.' 
Despreocupación. « Pagfaúiia húna nga maáyo, sa dili 

p»gapbánan sa bisan onsa dihá nga magapasayóp. 

* Paghóna hona ingon da sa caíaoóngan. 
Despreocupar. =^ Pagpaila sa bisan cansa sa mga sayóy 

nga nagaobán sa iang guihóna hona. 
Desprevenidamente. «• Sa oaláy pagcatagána, pagcaáa- 

dam. 
Desprevenido. » Ang oalá magtagána, magaándam. 

* Ang colángan sa mga quinahánglan. 
Desproporción. » Pagcaoaláy pagcatopóng, pagcasáma, 

pagcaíngon , pagcaángay. 
Despropósito. = Bohat con polong nga düi macaiga, 

pagbóhat ug pagpamólong nga dili mao. 
Desproveer. ^ Pagcóha, pagágao sa bisan caása sa 

iang mga quinahánglan sá pagcabóhí ¡, sa cabohian« 
Desproveidamente. V. Desprevenidctmente, 
Desprovisto. »= Ang colángan sa mga quinahánglan. 
Después. ^ Oña, onya, sa toon toon, sa taod taod, 

sa tuod tood. 
Despulsarse. » Pagibog, pagpanghináot, pagbóot, pag- 

higógma sa bisan onsa, sa mabáscog. 
Despuntar. = Pagpótol , pagcóha sa mga tomóy sa bisan 

onsa nga tomóyan. * Paglipot sa mga catárman sa 

mga nanagsacáy. * Pagpóyos, pagbólac sa mga cáhoy. 

* Pagháyag , pagdayág sa pagcabátir sa bisan cansa 
nga táuo, sa iang caálam. * Pagsógod sa pagca- 
lámdag , pagaláman daman , pagdool na ang cabon- 
tágon, ang caadláuon, pagcacaadláuon. 

Desquejar. «=» Pagbóla^ sa mga sahá sa ilang ponóan, 
arón itanóm sa lain nga lugar. 

Desquiciar. -^ Pagibot, pagpagóa, pagcóha sa tacop 
con talambóan sa luffar nga pagatoyócan, pagaíi*- 
sóan, sa iang quicióhan. * Paggobá sa bisan onsa 
sa pagcóha sa iang calig-ónan. * Pagpátigáyon arón 
maoalá sa bisan cansa nga táuo ang maáyong cabo- 
bót-on, ang pagcapalángga sa isigcatáuo cania. 

Desquijarar. = Pagcóha, pagdáot sa apapángig. 

Desquitar «= Baoi , pagbálós sa daótan nga bahat sa 
isigcatáuo. * Pagbáoi sa napildi sa sogál. 

Desquite. =- Pagcabáoi , pagc^bálos. 

Desrancharse. « Pagbia sa pinoyánan. 

Desreputación. -= Pagcacólang, pagcaoaláy dóngognga 
maáyo. 

Desrizar. » Paggobá sa quinóléng, paghinat sa nabonót. 

Desronar. = Pagtagá, pagpótol sa mga sangk nga mar 
lágsot sa mga cahoy, arón somópang ug domagcó 
ang obán nga maáyo ayo. 



Digitized by 



Google 



72 DE 

D£STAaMENTo. « Ai)^ ispoc sa pila ca .táuo coa sa 

Olga soldados nga nabólag sa cadaghána^, ,sa pag- 

átangsa lugar ngá pagaatángan nila, iogoasa sugo 

sa ilang ponóan. 
Destajar. -^ Pagsábot , pagpólong polong aa mfa talo- 

mánoQ sa bisan onsa nga pagaboháton. 
Destajo. — Paquiao, pacyao. 

Destapar. «= Bocas. * V. Descubrir y Descubrimiento. 
Destapiar. »» Paggobá sa mp cotang liamóbo. 
Destartalado. »= Ang nagobót, ang nabóloc, ang na- 

sáoot, 'diig oaláy cahosáyan. 
Destazar. «« Pagüpac, pagtipic sa bisan onsa. 
J)estechar. «= Tocas, tastas, tangcas. 
Destejar. «^ Pagcóha sa mga tesa sa m^ atóp. 
Destejer. »» Pagbóbad, pagbádbad sa hmábol. 
Destemplanza. » Paglabi sa bisan onsa, sa tognao, 

sa inil, sa gotom, sa mga calbog, &c. ♦ Pagláin 

sa pagcabótnng sa laoas, pagsáquet saquet ug diríot, 

pagínit init. " Pagcabilao, pagcaoalá sa sobo sa mga 

capandáyan. * Pagbóhat, pagpámólong, pagcáon, pag- 

inon, &c., labi sa casadángan. 
Destemplar. = Boloc, pagcóha sa caangáyan. * Pagsógod 

sa hilánat, pogsáquet sáquet. * Paghílao sa soláb 

sa tnga capandáyan. 
Destemple. «= Pagcabóloc, pagcaoaláy caangáyan sa ma- 
nga tolónggon. * Pagcaláin sa laoas. 
Desteñir. « Pagl6bad, pagcóha sa tina, sa color sa 

gnitína, pagpánas sa mga color. 
Desterrar. -- Hingílin, pagpaháoa."* Pagpahalayó. 
Desterronar. « Pngdógmoc sa yota nga natibúoc, sa 

mga ogdo. 
Destetadera. = Capandáyan nga toncan nga itáod sa 

baba sa mga mananáp, ug labi pa sa mga baca, 

sa pagpalótas caníla. 
Destetar. = Lotas, pagóndang sa pagsóso. "* Pagbólag 

sa mga anac sa i'ang tigúlang, con magaángcon 

sila sa bisan onsang opicio con cahímtaiig. 
'Destete. = Pagcalótas. 
Destiempo (a). = Bisan onsang bohat con polong nga 

díli macaígo sa maáyong tiempo. 
Destierro. = Pagcahingílin , pagpaháoa , pagpahalayó. 
Destilación. — Pagcalólo, pagcaágas, pagcadalígdig, 

pagcadahíngay. 
Destiladera. == Honóban sa vino, tobig, &c. 
Destilador. = Ang nagapadalísay. 
Destilar. = Dalísay, paglóto sa vino, tobig, &c., sa 

biüóhan. *Tolo, agas, dalígdig, dahingay. 
Destinar. = Sogo, pagbóoc. 
Destino. =* Pagbóot sa Langit, sa Dios con sa manga 

ponóan sá,<^libótan, somála sa boot nga boháton, 

* Opicio, cahímtang, bohat. 
Destitución. = Pagcacóha sa opicio con sa cahímtang 

con sa bisan ansa pa, sa bisan cansa. 
Destituir. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo. 
Destorcer. --= Badbad, solbad. 
Destornillado. = Táuo sa magáan nga boot, boang 

boang, coliró. 
Destoserse. = Pagóbo sa oaláy quinahánglan, sa pag- 

bóhat ug señas con sa lain tuyo ba. 
Destrarar. « Pagbólag sa usa ca botang sa lain nga 

botang. 
Destral. = Oásay, ooásay sa dohá ca baba con soláb. 
Destralwa. = Ooásay uga diótay. 
Destramar. == Pagbádbad , paghóso sa holog sa manga 

hinábol. *Pagoalá, pagpaháyasf, pagpadayág sa ma- 

n¿a jpagl4áng ug mga paglimbong nga guilaláng sa 
. , oB&Q . nga mga táuo. 
Destreza. ==Caálain, quinaádman, pagcanindot, pag- 

caáñag sa pagbóhat sa bisan onsa. 



DE I 

Destripar. ^ Boshos, p3gpagóa sa mga tióáe. * V« Des- 
panzurrar. * Pagcóha, pagpagóa sa onód sa solód sa 
bisan onsa. 

Destripaterrones. » Táuo nga mangita fia iang pagcai- 
bóhi sa pagcále sa yota. 

DE.STR1UNFAR. = Pdglógos sa obáo nga nana^sogál sa 
bai^ja sa ilang mga contra arón ibótang nila ang 
mga triunfo, 

Destrizar. ==» Guisi, tatas, polol. *.¥. DespedUszar. 

Destrocar. = Pagbádbad sa pagbáilo ug pagtagílís nga 
guibóhat sa mga táuo, sa pagángcon sa tagsa tagsa 
sa ¡ang caogaiingon nga hias ug bisan onsa nga 
guibáilo sa lain nga botang. 

Destrón. = Ang nagaágac sa bola. 

Destronar. == Pagcóba, pagpaháoa sa Guinharian sa 
inga hari. 

Destroncar. = Pagtagá sn mg.i cahoy dapit ug haróoi 
sa mga gamól. * Pagpótol con paglisá sa bisan onsang 
bahín sa laoas sa mga táuo. * Pagpótol, pagóndang, 
pagárang sa soguilon. * Pagbótang sa mga cacolían, 
mga caolángan , sa isigcatáuo, arón dili macadángat 
sa guítúyo nía. 

Destrozar. V. Despedazar y Destrizar, * Pagdáot, pag- 
gobá , pagósic , pagámong among. * Paggobá , pag- 
dáog sa mgá caáoay. 

Destrozo. = Pagcagobá. * PagcadSot. * Pagcaósic. 

Destrozón. = Aag macaguísi, macadüot, macaósic ug 
dili magbántay líg maáyo sa iang guibíoti n^a mga 
panáplon, mga sapín, &.c. 

Destrucción. = Pagcaláglag, pagcatibáoas, ptígcatápus, 
pagcagobá nga oaláy sompa ug tambal. 

Destrueque. ~ Ang pagóli ^ fagsa ca lagía sa bisan 
onsa nga natagilis, natagáilo, sa lain nga botang. 

DiisinriBLE. = Ang arang laglágon , ang arang gobon. 

Destruidor. = Aag macagobá^ ang macaláglag. 

Destruir. V. Arminarse al</o, airuinar. 

Destriyente. V. Deshniidor. 

Desudar. Pagcóha, pagtó-ang sa singót. 

Desuellacaras. = Ang magalalot nga dili maálam mag- 
álot. * Táuo nga oaláy caólao, sa daótan nga ba- 
ta san ug mangíl-ad nga quinabóhi. 

Desuello. = Pagpánit, pagcapánil. * V. el anterior 
desde Táuo. 

Desunidamexte. ==: Sa pagcab'^lag, sa oaláy paghíósa, 
pagcalangAquit. 

Desumir. =. Bolag, irog. ♦ Pagbiquil sa manga cabp- 
bót-on nga nagíícaóyoa nga daan. * Pagáoay sa mga 
daan n^^a higála. 

Desuñar. Paghingocó, paggónting sa coco. 

Desusar. ^ Pagoalá, pagcóha sa balásan. 

Desuso. = Pagcólang sa batásan, pagcaoaláy batásan, 
pagcaoaláy paggámit sa bisan onsa. 

Drsusta.xciar. «= Pagcóha sa cós'>g, sa caisog, la lamí, 
pagpatáb-an. 

Desvahar. «- Pagcóha , pagpótol sa mga sangá ug mga 
dahon nga namalá ug naláya sa mga tanóm. 

Desvaido. = Táuo nga hatáas ug dili angáyan. 

Desvalido. »= Ang oaláy tabang, ang dili pagalabáuan, 
ang oaláy dalángpan, ang biniáan sa ngaíanán. 

Desvalimiento. «= Píigcaoláy paglában, pagtábang ug 
dalángpan, pagcaoaláy hihála, abian. 

Desván. = Paga. 

Desvanecer. = Pala , hanap, taob, pagoalá sa bisau 
onsa. ♦ Pagpadáycg, pagpalábi labi. 

Desvanecidamente. = Sa pagparáyeg, sa pagpalábi labi. 

Desvanecimie.xtü. 2= Paráyeg, pagpalábi labi, ' 

Desvaporizadero. =^ Hougáoan, caalisngáoan. 

Desvarar. V. Deslizar hasta pagpamólofig . * Paglótao 3a 
sacayán nga nasánglad. 



Digitized by 



Google 



.-^j 



DE 

Desvaríadamexte. =i Sa pagcaoaláy hingtúngdan ug cabo* 

logan. 
Desvariado. = Ang salimoáiígon , ang tigyámyam, ang 

nasalimóang, nagayámyam. 
Desvariar. = Salímóang , yamyaii. * Pagpamóloug ug 

bisan onsa sa oaláy hingtóngdan ug cahológan. 
Desvarío. = Polong cong bohat nga oaláy hingtóngdan. 

* Pagcayátnyam, pagcasalimáang, * Rotang nga dili 
angay sa isigcaíngon. * Rágcaoaláy calig-ónan sa boot. 

* Huña huna n^a paráyon bisan nga dili onta macaígo 
sa catarón^an ug sa tacos nga hona honáon. 

Desvedado. = Ang guidill nga daan nga dili na pa- 
gadid-an. 

Desvedar. « Pagtógot sa guidíd-an nga daan. 

Dbsveladamente. = Sa pagcatócao, sa pagcaoaláy católog. 

Desvelar. = Tocao , poca o hocao. 

Desvelo. = Pagcatócao. dngcóng cacógui sa pagbóhat 
ug sa pagdángat sa bisan onsa. 

Desvencijar. = Pa^gbólaj^ ug paglóng sa m|a bahin sa 
bisan onsa nga nahiósa ug hinógtan onta. * Paglisá, 
pagdáot, pagbalí sa bisan onsa nga bahín sa boas. 

Desvendar. = Paghóbag, pagbíídbnd, paglóag sa mga 
baat nga guibáat ug guitábon sa bisan onsa. 

Desventaja. =• Ang pagcacúlang con pagcadíli angay, 
nga guican sa pagtándig sa duháca táuo, mananáp 
con sa bisan onsa. 

Desventar. = Pagpagóa sa hangin. 

Desventuradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa 
pagcalisód. 

Desventurado. = Anógon, aláot, ang oaláy palad, ang 
guicasaquétan. ♦ Pobres, hangol. * Hicáoan, dagui- 
nólan uyámot. 

Desvergonzadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, pagtáhod 
ug pagtahá. 

Desverco*nzado. = Ang raamólong sa oaláy caólao, pag- 
táhod ug cataba. 

Desvergonzarse. = Pagpamólong sa oaláy tagád sa pag- 
táhod ug pagtahá, sa oaláy caólao. 

Desvergüenza. «= Pagcacólang sa pagtáhod, sa caólao, 
sa pagtahá, tampálas. 

Desviar. -= Bolag , irog, pagpahalayó. * Pagsámbag sa 
bisan pansa arón dili parayónon ang guihóna hona nia. 

Desvío. = Pagcabólag, paghalayó. 

Desvirgar. = Pagcóha sa pagcaólay sa mga dalága, 
pagpácasalá pasógod sa babáye nga oalá pa agufan 
sa laláqui. 

Desvirtuar. = Pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gahóra, 
sa lamí, sa bisan onsa. 

Desvivirse. = Paghigógma, pagibog, pagpanghináot sa 
bisan onsa sa dagcóng cact^gi, sa dagoóng pag- 
patigáyon sa pagdángat niána. 

Deszumar. »= Pagpíga, pagpóga, pagbádyet. 

Detal (ein). = Sa pagcaánam anam, sa pagcatinágsa, 
sa lagsa tagsa. 

Detallar. == Pagsógid, pagásoy sa bisau onsa sa pag- 
casáyod caáyo, sapagcacóti coti. 

Detenüon. = Pagcadógay, pagcaláugan, pagcahínay. 

Detenedor. -=• Ang macaháoid, ang magapalángan, ang 
magapadógay. 

Detener. «= Pa^padógay, pagpalángan, pagháoid. * Pag- 
preso, pagbilánggo. * Dogay, langan * Pagsólong, 
pagtán-ao sa mahínay sa pagcatinótoc. 

Detenidamente. = Sa pagcahfnay , sa pagcadógay, sa pag- 
caláugan. 

Dcteriüu. = Ang dolodaótan sa obán nga isigcafgon. 

Deterioración. == Pagcadáot sa bisan onsa. 

Deteriorar. = Pagdógang sa cadáot sa bisan onsa. 

Determinación. ^ Pagcahanáyac. * Pagcateog', pagcaoa- 
láy catálao. ug cahádloc. 



DI 73 

Determinado. -» Maísog, casing casfngan, ang oaláy 
cahárloc ug catálao. 

Determinar. == Hanáyac, pagbóhat ug pagpamólong sa 
guihóna huna nga daan. 

Detersión. « Pagcanósnos, paghínis sa bisan onsa, 
pagcapáhid. * Pagcahónal. 

Detestable. =- Dolóratan, ang tacos nga pagadómtan. 

Detonación. = Tonóg nga dagcó, dalógdog, botó. 

Detracción. = Pagbótang botang, pagsóguid, pagca- 
góla, nga mangfl-ad, paglíbac nga icacóha sa do- 
ngog sa isigcatáuo. 

Detractor. == Tigbótang botang, ti^lfbac, malibácon, 
ang macacóha sa dongog sa isigcatáuo sa iang 
pagpamólong. 

Detraer. == Pagbólag, pagfrog sa usa ca botang sa 
lain nga botang, paghalayó. * Pagbótang botang, 
paglíbac. 

Detras. « Sa licód, licód, so loyo, sa oláhi. 

Detrimento. = Cadáot. 

Deuda. = Otang. 

Deudo. = Caobánan, pagcacaobánan. 

Deudor. = Otángan, ang may otang, ang nacaótang. 

Deuteronomio. = Ang usa ca libro sa santos nga Sulat. 

Devanadera. = Galingan, barbádan. 

Devanador. = Tigbádbad, ang magabádbad. 

Devanar. = Badbar. 

Devanear. V. Delirar. 

Devaneo. V. Delirar. = Bohat nga caóang nga oaláy 
polos. 

Devantal. = üsá ca pedazo nga panápton nga ibótang 
ug ibisti sa mga babáye sa ibábao sa mga saya, 
dapit sa atobángan, nga guitágcos nila sa ilang 
haoac. 

Devastar. == Arruinarse algo, arruinar. 

Devengar. = Pagángcon sa salapí ug sa bisan onsa ba 
dihá, nga tacos nga ihátag sa agálon con sa 
nagpamóo sa sológoon con sa namóo, tungód sa 
iang pagalágad con trabajo. 

Devoción. =- Pagtáhod, pagsíngba sa Dios cang Ma- 
ría Santísima ug sa mga santos. * Pagatóbang ug 
maáyo, sa mahípos nga laoas ug sa mahingpit 
nga casing casing sa mga piesta ug mga tolomá- 
non sa pagcacristianos , sa mga Singbahán. * Pag- 
ándam sa pagtóman sa santos nga pagbóot sa Dios. 

Devocionario. ^ Libro nga alampóan,* nga sinolátan 
sa mga pagámpo nga maáyo ug canhic calág. 

Devolución. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang 
pagcabótang nga daan. 

Devolver. = Oli, balic. 

Devorador. = Hingáon caáyo', ang magalámoy, mano- 
nóbad. 

Devorar. = Sobad, lamoy, caon, tolon. 

Devoto. = Táuo nga maampóon, mapoangódon, nga 
mahagógma magtóman sa mga bohat sa pagcacris- 
tianos: * Laráuan, Singbaháa con logar nga tacos nga 
pagaampóan. 

DI 

Día. = Adlao. 

Diabla. — = Pagbóhat sa bisan onsa sa daótan nga pag- 
bóhat. 

Diablillo. = Táuo nga batid, condaláa, nga malihoc 
caáyo. * Ang nagapacayáoa sa mga piesta ug manga 
procesión. 

Diablo. *==Yaoa. * Táuo nga maísog, nga oaláy ca- 
hárloc. * Táuo nga malágsot ug mangíl-ad caáyo. 

Diabólicamente. == Sa pagcayináoa yaoá, sa pugca- 
daótan oyámot. 

Digitized by LnOOQ IC 



1[4 DI 

Diabólico. « Ang angay, ang nahatongód sa yaoa. 

* Ang daótan caáyo , ang mangll-ad oyámot. 
1>IAC0NAL. = Ang nahatongód sa Diácono. 
DiACONATo. « Gahimtang sa Padre nga guioldenáhan 

sa pagcadiácono. 
DiAcoNisA. ^ Babáye nga nagaalágad §a Singbahán. 
DiAcoNo. = Padre nga oalá pa ma^amisa, nga guiol- 
denáhan sa pa^caorden nga guisóndan sa pagca- 

sacerdote. 
í)iADEMA. «-laces, bogeos n|a mapotí nga ibácos, 

nga ibogcos sa mga han sa ilang olo. ^ Porong 

porong. 
Diáfano. -« Masíhag, matín-ao. 
Dialéctica. » Quinaádman sa paghóna huna ug maáyo. 
Dialecto. « Pinamólon|^ nga caogalíngon sa tagsa ca 

Guinharian, pro\incia con longsod, nga maíngon 

ingon sa obán nga pinamólong, apan nga naga- 

caláin sa pagsángpot ug sa obán pa nga manga 

calainan. 
Diálogo. == Pagsólti con soguílon sa pila ca táuo nga 

nanagcaólos oíos sila sa pagpangótána ug sa pag- 

sabát, sa pagtúbag. 
Diamante. -» Baló nga mahál oyámot, masíhagug magila 

gila caáyo. 
Diamantino. « Ang angay ug nahalongód sa. diamante. 
Diamantista. = Ang nagabóhat, nagabíngpit ug naga- 

lobóng sa mga diamante. 
DiAMETRALMErNTE. »= Gutob &a loyo basta sa loyo, sa 

isigcadáplin. 
Diámetro. -= Ang talioála sa usa ca mallngin. 
Diana. « Pagbágting sa tambol sa caadláuon. 
Diario. «= Ang nahatongód sa matagádlao. * Soguílon 

con solat, nga mahasácop sa nahatábo sa adlao 

adlao ngatanán. * Bisau onsan^ solat nga pagase- 

láton sa matagádlao. * Ang quinahánglan , con ang 

gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy , sa pag- 

cáon ug paglnom. 
Diarista. = Ang magasólat sa gaseta nfa guin^álan 

ug diario. 
Diarrea. == Galíbang, hibólos, otol, caólo. 
Dibujar. = Pagbáiiis, pagpintal. 
Dicción. = Polong, ang usa ca bahin sa mga sogilon. 
Diccionario. = Libro nga guisolátan sa raga casayódan 

ug cahológan sa mga polong sa tagsa ca pinamólong, 

sa pagcasónod sonód sa mga letra. 
Diciembre. == Diciembre , ang catapósan nga bolán sa 

tagsa ca túig. 
Dictado. = Gahimtang sa mga dagcóng táuo, bansag 

nga igaásoy sa cahimtang sa^ mga dagcóng táuo, 

maingon nga marques, consejero, &c. 
Dictamen. = Paghóna húna sa bisan onsa, ug sa bisan 

cansa, caogalíngon nga húna hona. 
Dictar. « Pagpamóloug, pagpólong sa mahínay hinay, 

pagsángpot sa maánam anam, sa mahínay hinay, sa 

mga polong nga buot sa bisan cansa nga soláton 

sa lain. * Pagsámbag, pagtámbag. 
Dicterio =^ Polong nga daótan nga raagatóyo, nga maga- 

pasocó sa isigcatáuo. 
Dicha. «= Palad nga maáyo, capaládan, cabolahánan, 

caolgánan. 
Dicharacho. = Polong nga díli piníli , nga guipamólong 

sa mga táuo nga obos. 
Dicho. =« Polong. ** Pagtaláy sa mga táuo nga boot 

mamíflo, arón soquíton sila sa hocom con sa Padre, 

* Ang paga soy sa testigos. 

Dichoso. « Táuo nga paládan, boláhan. * Ang maca- 

pálad, ang macaboláhan. 
Diente. ^ Ngipon. 
Diestra,. = Camót sa toó. 
Diestramente. =-= Sa pagcabátid, sa quinaádman. 



DI 

Diestro. === Táuo nga to-hon, nga mogámit guihápon 

sa camót nga toó. * Táuo nga batid, nga ím&sí 

magpatigáyon sa iang pagabohátoa, nga macadáog 

sa man^ cacolian. * Bisan onsa nga maáyo, nga 

oyon , nga macalában ug macatában^. * Aog ma- 

capálad, ang roacatábang, ang macaboláhan. * Pisi 

nga icabótaa ug icagóyod sa mga mananáp. 
Dieta. ^ Pagpogóng sa pagcáon sa obán n^a mgt ei- 

lán-on nga guis(¿o, guidili ug guitódlo sa mga ma- 

nanámbal. * Gatilingban sa raga dagcóng táuo sa 

obán nga mga Guinharian. 
Diez. «= Ñapólo. 
DiEzisEisAvo. = Ang icapólo ug onóm ca bahin sa bisan 

onsa. 
Diezmar. =PagIáin, pagbólag sa mga tcapólo ca bahii 

sa bisan onsa. 
Diezmkr#. » Ang mobáyad sa mga icapólo , ug aag 

modáoat 
DiEzMBsiNo. = Ang raay ñapólo ea bolán, con ang bi- 

hatongód niining tuíga, tierapóha. 
Diezmo. == Ang icapólo ca bahin sa bisan onsa. 
Difamar. == Pagcóha sa dongog sa isigcatáuo, sa pagbáa- 

tog sa bisan onsa nga polong con sogilon contra cania. 
Diferencia. := Galainan, bisan onsa uga magacaJáin sa 

usa ca botang sa lain nga botang. * Pagcacápin sa 

usa ca botang sa lain nga botang. 
Diferenciar. = Pagláin. * Díli pagángay, díli pagóyon. 
Diferente. = Lain., dili magsáma, díli topóng, díli 

maingon. 
Diferir. = Dogay, arang, ondang. * V, Diferenciar. 
Difícil. » Macóli^ maíisód. 

Difícilmente. =» Sa maíisód, sa macóli, raacóli, malisód. 
Dificultad. = Caculían, calisdánan. * Doha doha. 
Dificultar. = Pagbótang ug mga cacoüan, paglisód sa 

bisan onsa. 
Dificcltosamente. V. Bificilmente^ 
Dificultoso. = Difici.l, * Nauong, báihon^ pagatóbaog 

sa bisan cansa nga díli maáyo. 
Difidencia. = Pa^cabódhi , paglímbong. 
Diwdente. =Borhion, malimbóngon, malilímbong, ma- 

cáFit. 
Difundir. V. Derramar, y Derramarse^ &c, * Pagbántog, 

pagbaláod, pngmantaíá. 
Difunto. = Táuo nga patay, pinatily, minatáy. 
Difusión. * Pagcntaas sa soguílon, sa oáli, &c. 
Difuso. = Dagcó, halagpád, haláas. 
Digerible. « Ang masáyon mahílis, malínis, malótosa 

tian, sa coló coto, sa mga calán-on, sa quináon. 
Digerir, = Hilis, linis. * Pagpalándong, paghúna hona 

ug maáyo sa bisan onsa sa dili pa boháton coa 

ipamólong. 
Digestible. V. Digerible. 
Digestión. = Pagcahílis sa quináon. 
Digestivo. = Ang motábang sa paghílis sa quináon. 

* Tambal nga ibótang sa mga samad aixin goraóa 

ang nana. 
Dignación. = Pagtógot sa mga ponóan sa guipan§áyo 

sa mga guinsacópan. • Pagcapalángga. • Paglálan, 

Pagtábang sa bisan cansa. 
Dignamente. ^ Sa pagcatacús, sa pagcafigo sa manga 

pahanóngdan. 
1)iGNií)AD. = Hingtóngdan nga magabóhat ug tacos sa 

bisan onsa. * Opicio, cahimtang nga dagcó ugbantog. 
Digno. = Tacos. * Ingon sa pagcaígo sa mga pah?- 

nóngdan. 
Digresión. = Pagsácot sa mga soguílon con sa maflfa | 

solat sa mga polong nga díli onta macaígo. | 

Dije. =^ Dayan (layan, bilay nga iláod sa laoas sa 

mga bata. * Manga dayan dayan, mga hias ngapít- 

gagamiton ug ibisti sa mga babáye. , 



Digitized by 



i^oogle 



DI 

Dilación. = Pagcadógay, pagcalán|an. 

DiLApinADOft. = Maosícon. . 

Dilapidar. = Osic. 

Dilatación. = Pagdagcó, pagónat sa bisan onsa. *Pag- 

hioay hínay sa mga casáquet ug mga calisdánan. 
Dilatar. = Pagdagcó, pagónat, pagtáas sa bisan onsa. 
Dilección. == Gogma, paláng^a, maáyong boót. 
Diligencia. = Gacógi , pagcasirígoámot, pagbántay. 
Diligenciar. »> Pagpatigáyon sa pagdá-Tigat sa boot da- 

ngáton. 
Diligente. =s Macógi, cacogoíhan, magbalántay, ma- 

tinománon. * Ang madali mngaísóhat sa bisan onsa. 
D11.UCIDAG10N. -» Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa. 
Dilucidar. = Asoy , sayod , indig indig. 
Diluir. = Tonao , bilis, linis. 
Diluvio* = Lonóp , pagcalonóp sa calibutan. * Lanao. 

* Gadagbánaa sa bisan onsa , sa m^a táuo , manga 

polong, &c. 
Dimanación. = Gñinicánan, sinógdan. 
Dimanar. = Guican, sogod. 
Dimensión. ^ Socod, pagcadagcó ug pago^kpád sa bisan 

onsa. 
Dimes y diretes (andar en). =>= Paglális lalis, pagtolo- 

tóbag. 
DiMiDiÁR. « Pagpótol sa talioála , pagtongá. 
Diminución. -« Pagcacópos, pa^cacábos, pagcadíot diot 

sa bisan onsa. 
Diminutamente. =±= SafpagcacMang, hapit dili moábot, 

dili paígo. * Sa tolotagídyol. 
Díminutivamentk . »=» ídem. 
Diminutivo. == Ang macadfot, ang macacópos. 
Diminuto. » Ang colángan sa bisan on^a aróa mahimo 

unta toman ug hingpit. 
Dimisión. =Pagbia, pagdilí, pagáyad sa bisan cansa 

sa iang caogalingon nga opicio , cahimtang , ug hasta sa 

iang salapí ug mga dona, mga manggad, &c. 
Dimitir. = Bia , arang, ondang, dili. 
Dinastía. = Cadaghánan sa mga hari sa usa ca ca- 

lioálan, sa usa ea guinicánan, sa usá ca pagca- 

caobánan, ug ang túig sa ilang pagcahári ug pag- 

bóot. 
Dinerada. = Cadag'báaan, isip nga dageó sa salapi. 
Dineral = ídem. 

DíNErto. = Salápí, cuartas, salapi og boláoan. 
Dineroso = Salapfan , salapiánon, adonáhan. 
Dintel. == Ang bahin sa mga tocop ug manga talam- 

bóan nga (nohónong ug molíngcod dapit sa iba- 

bao sa balábag, nga nahafóngtong sa mga marco 

con mga pinatíndog sa luyo ug sa loyo. 
Diocesano. = Ang nahatongód sa diócesis. * Ang Obispo 

sa tagsa ca provincia. 
Diócesi. V. el siguiente. 
Diócesis. = Yota nga hingsácpan sa gahóm sa tagsa 

ca Arzobispo con Obispo. 
Dios. =« Dios. • Dios dios nga bacácon sa mga dioatáhan. 
Diosa. = Dios dios ng^ babáye sa mga dioatáhan, sa 

mga táuo Tiga oalá macaila sa matúod nga Dios. 
Diploma. = Camatoódan nga gulcan sa pagbóot sa bisan 

cansa nga hari. 
Diplomacia. = Quinaádman ug n^tanán nga nahatongód 

sa m|^a holosáyon sa mga hari ug sa mga Guinharían. 
Di:m.oíiAtico. = Táuo nga nahilábot sa mga holosáyon 

sa mga hari ug sa manga Guinharían. 
Diputación. -= Catilíngban sa pila ca táuo ñga manga 

sinógo sa pagsábot ug paghosáy sa bisan onsa. 
Dii'fTAOo. = Ang táuo nga guingálan ug guitódlo sa 

usá ca ciudad con longsod, con sa usá ca cati- 
língban sa mga táuo, ug guisógo sa bisan asa, 

orón roahimo ang ilang ilis sa pagsábot ug pag- 

hósay sa ilang mga holosáyon. 



DI 7S 

Diputar. = Pagpíli ug pagtódlo sa bisan cansang tauo, 
sa bisan onsang toyo, con sa bisan onsa nga opicio. 

DiouE. =*= Casampóngao sa mga toBig. * Gota n^ ma- 
capogóng sa cababá sa tobig. * Lugar nga guitagána 
sa pagsánglad, pagsolót, pagáyo ug pagcarena s¿ 
manga sacayán. 

Dirección. = Pagtóon, Pagtódlo, pagsámbag, pagtámbag. 

Directamente. = Lactor, sa pagcaláctor, sa oalá licó, 
sico sico. 

Directo. =^ Ang lactod. ♦ Matól-id . mátanos. * Ang may 
tuyo nga lactod sa bisan onsa. 

Director. = Ang magaalíma ug magahópot sa bisan 
onsa. * Padre nga magapacompisál sa bisan cansa 
nga táuo, ug magahópot ug maáyo sa iang con- 
ciencia ug caiág. 

Dirigir. = Pagtól-id, toon, todlo, oáli, asoy. * Pagtódlo, 
paghátag ug timáan con señas sa dalan nga paga- 
láctan onta sa bisan cansa. * Paghóna hona ug maáyo 
sa catapósan sa pagaboháton onta. * Paghopot sa 
conciencia, sa calág sa bisan cansang táuo. 

Dirimir. -= Gobá, badbad. 

Dirruir. V. Arruinarse algo, arruinar. 

Disceptar. V. Argüir. . 

Discernimiento. == Paghóna húna nga maáyo, nga ícaíla 
sa boot ilhon. 

Discernir. = Pagíla sa mga calafnan sa mga botang. 

Disciplina. = Caálam sa mabatongód sa calág. * Batá- 
san nga maáyo ug mahósay sa quínabúhi. * Sn- 
plina, ihalámpac. 

Disciplinante. = Ang magahámpac sa iang laoas. * Táuo 
nga ipagóa sa hocom sa cadaigánan arón maólao. 

* Ang guihámpac sa cadaigánan tongód sa iang 
mga sala. 

Disciplinar. =Toon, todlo, asoy, sayod, oáli, sambag, 
tambag. * Hampac, pagpasáquet sa laoas. 

Discipulado. — Cahimtang sa pagcatinón-an. 

Discípulo. = Tinón-an , guintón-an, tinodlóan. 

Díscolo. = Condatán, soquíhan, maggolobót, magbo- 
boruca. 

Disconformidad. =» Pagcadíli angay, dili omóyon. dili 
topóng, dili magsáma, dili mafngon. 

Discontinuo. == Anff nabólag, ang dili nftyon,angpi- 
nótol, ang bógte. 

Discordancia. V. Disconformidad. 

Discordar. ===== Dili pagángay. * V. Disconformidad desde 
' dtíi omóyon.' 

Discorde. = ídem. 

Discordia = Pagcablquil sa mga cabóbót-on. * V. Discon- 
formidad, 

Discreción. = Salabótan, caboótan, paghóna húna nga 
maáyo, matalínis. * Pagcabátid. * Polong nga macaigo. 

* Pagtóman sa caogalingon nga pagbóot. 
Discrepancia. V. Disconformidad. 
Discrepante. V. Discorde. 

Discrepar-. V. Discordar. 

Discretamente. == Sa may salabótan, sa caboótan, sa 

ttiaáyong paghúna húna. 
Discreto. = Táuo nga boótan, nga may salabótan, batid. 
Discrimen. = Catáhap, catahápan. * V. Disconformidad. 
Disculpa. = Balíbad. 

Disculpable. = Ang tacos balibádon, nga ibalíbad. 
Discurrir. =Lacáo, lacát, sodoy, dalágan sa bisan diin. 

* Paghúna huna. * Pagsolosámbag , pagfndig indig 
sa bisan onsa. 

DiscuRSAR. = Paghúna húna. 

Discursivo. ~ Ang magahúna huna, ang arang maghúna 
húna. 

Discurso. = Húna húna, ihibaló. * Pagcabóot, pagcabcfó- 
tan , boot. * Soguílon nga hatáas sa tongód sa bisan 
ónsa. * Pagcadógay, caoogáyan sa tiempo, sa túig. 



Digitized by 



Ljóogle 



76 DI 

Discusión. — Paghóna huna, pagsolosámbag, pagfndig 

sa bisan onsa. 
Discutir. ==Idcm. * Pagásoy, pagsáyod ug maáyo sa bi- 
san onsa. 
Disecar. = Pagbólag, pagbáhin, paglápa sa mga niina- 
láy, aron hisáydan sa mga mananámbal sa pagca- 
bótang sa mga bahin sa solód sa laoas, ug sa saqué! 
nga nacamatáy canila. 
Disección. = Pagcabólag sa mga bahin sa laoas. 
Disector. «= Ang magalápa sa mga müíatáy, ang maga- 

bólag sa mga bahin sa laoas. 
Diseminar. = Pogas, sab-oag, catag. 
Disensión. V. Discordia. 
Disenso. = PagcadiU , pagdilf . 
Disenteria. = Hibólos , calíbang sa dogo , otoL 
Disentimiento. V. Disenso. 
Disentir. = Pagdili. * V. Discordar. 
DiseSar. V. Dibujar. 
Disertación. =^ Pagíndig indig. 
Disertar. = ídem. 
Diserto. = Táuo nga maálam tnajnólong ug guidag- 

hánan sa mga polong. 
Disfamar. V. Difamar. 
Disfavor. >=^ Díli pagtagád sa bisan cansa^ dlH pag- 

lában, díli pagtábang cania. 
Disforme. «= Ang oaláy maáyong dagoay, maáyong 
báihon , maáyong pagatóbang. * Ang dagcóan caáyo 
ug labl sa isigcaingon. 
Disformidad. = Pagcadagcó, cadacóon nga guilabíhan. 
Disfraz. = Pagcabálbin sa dagoay sa bisan onsa, aren 
dlli onta hiílhan. * Pagbísti nga lain caáyo ug pag- 
tábon sa nauong sa mga pagsabáy , ug sa totolo ca 
adlao nga guinsóndan sa barlis. sa miércoles sa 
abó, arón díli hiilhan ang mga táuo nga apil sa 
sabáy, nga nanagdóla. 
Disfrazar. = Pagláin , pagbálhin sa dagoay sa bisan 
onsa. * Pagpamólong sa mga polong nga díli angay 
■sa guihúna húna. 
Disfrutar. = Agom, polos. 
Disgregar. = Bolag, ocal, irog. 
Disgustado. = Táuo nga guicasaquítan , nga nasocó, 

nasobó. 
Disgustar. = Pagsobó, pagpasocó, * Pasáquit , pagpa- 

noyó. * Paglális lalis, pagáoay. 
Disgusto. = Casocó, casob6t 4;asáquit, pagláis, pagíioay. 
Disidente. » Ang mosócol sa mga ponóan, ang díli 
boot mags^got. * Ang nabólag sa guihüna húna sa 
cadaghánan nga mga caobán nia. 
DislMiL. »= Díli magsáma, díli topóng, djli maingon. 
Disimilitud. =<= Pagcadili magsüma, ingon ug topóng, 

pagcal&in , pagcahalayó. 
Disimulado. = Ang díli magpaquita ug dilí magpasá- 

bot sa guihóna húna nía. 
Disimular. « Pagtábon sa guihúna húna sa bisan cansa. 
* Pagpatigáyon arón dííi hisáydan ug hibalóan sa 
óbkñ sa anáa sa iang húna húna. * Díli pagtagád, 
pagpasáilo sa mga ponóan sa mga sayóp sa ilang 
mga ^uinsacópan , cay guipacaíngon nga oalk quit-on 
ug hingbalóan. * V. Disfrazar. * Pagtóbon, pagsácot 
sa usa ca botang sa lain nga botang, arón dilí 
hiílhan ug arón dtli madayiíg. * Hanip. * Paligás, 
pagpaligás sa soguilon. 
Disipación. = Pagcaósic, pagcadágmal. * Pagcabáhin, 
pagcabólag sa mga bahin sa bisan onsa. * Pagca- 
alísngao, pagcahongáo. * Batásan nga maláo-ay, ma- 
ngíl-ad. * Pagcasámoc sa táuo sa mga calipáyan 
sa calibótan. 
. Disipado. V. Disipador. * Táuo nga mahagógma sa ma- 
nga calipáyan nga calibotánon. 
Disipador. = Maosícon sa bahándi, sa salapí, ligdágmal. 



DI 

Disipante. = Ídem. 

Disipar. = Bolag, bahin. * Hongáo, alísngao. * Laa-a>% 
ngíl-ati. * Paghigógma sa calipáyan sa mga caíi- 
ngáoan sa calibótan. 
Dislocación. = Pagcalisá. 
Dislocadura. = ídem. 
Dislocar. = Lisa. 

Disminuir. = Copos, cobos, coha, diot, colang. 
Disociación. — Pagcabólag, pagcabáhin. 
Disociar. «= Bolag, bahin. 
Disoluble. = Ang arang mahlnis, malínis. 
Disolución. = Pagcahínis, pagcallnis. * Pagcang!l-ad, 
pagcaláo-ay sa batásan, sa quínagaoian, sa qui- 
nabóhi. 
Disolutamente. = Sa pagcangíl-ar, sa pagcamaláo-ay. 
Disoluto. = Táuo sa batásan nga maláo-ay, mangil-aí. 
fiísoLYER. =íIobar, badbad. * Bolag, bahin. * Honótig, 

poyó, arang, ondang. * Hilis linis. 
DisoNANQA. = Pagcadíli angay , pagcadíli oyon , pagca- 

bóloc. 
DisoNATíTE. = Ang díli angay, ang díli oyon, ang nabóloc. 
Disonar. == Díli pagángay, díli pagóyon, pagbóloc. 
•Dísono. V. Disonante. 

Disparador. = Ang mabóhi sa raga lothang, manga 
posil, mga pana, &c. *flonóngan sa pothao nga 
macacaláyo sa mga posil. 
Disparar. = Bohi, lothang. * Balibag, bono, salibáy 
sa mabáscog , sa bisaii onsa. * Pagdalágan sa oaláy 
toyo. 
Disparatadamente. =- Sa oaláy cataróngan, sa oaláy ma- 
áyong paghúna buna. 
Disparatado. == Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy 

húna huna nga maáyo, sa pagcahanáyac. 
Disparatar. « Pagpamólong ug pngbóhat sa oalíiy húna 

húna nga mnáyo, sa pagcaoal&y boot. 
Disparate. « Polong con bohat nga díli angay sa ma- 
áyong húna húna. 
Disparidad. = Pagcadíli topóng, díli magsáma, díli 
mncaígo, pagcadíli angay, díli ingon, díli oyon. 
* Pagcaláin- 
Disparo". =» Pagcabóhi, pagcabonó, pagcasalibáy, pagca- 

balíbag. 
Dispendio. » Paggastang dagcó, pagcaoalá, nga guican 

sa boot, sa quinahóhi, sa dongog, &c. 
Dispensa. « Pagtógot nga guican sa caogalíngon Dgjl 
pagbóot sa may gahóm sa pagtógot , sa bisan onsa 
nga guidilí sa batásan. 
Dispensarle. = Ang arang itógot. 
Dispensador. = Ang magatógot. 
Dispensar. = Tógot , pagbúot. 

Dispersar. «= Bolag, Sab-oag, catag. * Paggobá, pag- 
padalágan, pagpalágueu sa mga tapoc sa manga 
soldados, sa mga caoatán, &c. 
Dispersión. «Pagcabólag, pagcalágueu. 
Disperso. = Ang nabólag. * Ang magalacát sa manga 
calongsódan ng sa bisan diin sa oaláy tuyo, con 
sa pagcalágueu. 
Displicencia. = Daútan nga boot, casucó. 
Displicente. = Ang magapabóg-at sa boot. * Ang guica- 

bog-átan sa boot, ang nagasobó ug nasucó. 
Disponedor. = Ang magatagána, ang magaándam, ang 

macahósay. 
Disponente. = Ídem. 

Disponer. = Hosay, sohay, pagbótang ug maáyo, * Ta- 
gána, andam. * Pagbóot, pagsógo. * Pagbóhat ug 
testamento, pagpatigáyon sa paghingálan sa táuo 
nga modáoat sa cabihn. 
Disponible. = Ang arang ug masáyon magámit , gala- 
míton. 



Digitized by 



Google 



DI 

D[6Posic(oy. =Pagcahósay, pagcabótang ug inaáyo. *Pag- 
sógo, pagbóot, pagtagáiía, pagándam. * Pagcasá- 
yon, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa, coq sa 
pagpamóloDg. * Pagcabótaug sa *quinab;hi, pagcaáyo 
con pagcasaquét sa laoas. 

Disrosirivo. V. Disponedor. 

Dispuesto. = An^áyan , baihónan, táuo sa maáyong pag- 
atóbaog. 

Disputa. = Pagcalális, pagcaíndig iodig, pagsolosámbag. 

* Pagáoay. 

Disputador. =: A Qg mahagúgcna inaglális lalis, mag- 

contra sa polong sa isigcatáuo. 
Disputante. = ídem. 

Disputar. =Lal¡s» indigindig, solosámbag, aoay, socol. 
Disquisición. — Pagcasósi sa pagcacóli coti, pagliíliiig 

ug inaáyo, pagquigásoy, pagquisáyod. 
Distantemente. « Sa balayó, sa pagcahalayó. 
Distantísimo. «*í Halayó .oyámot. 
Distar. -* Halayó, hilayó. * V. Diferenciar. 
Distinción. = Pagcaláin sa usa ca botaiig sa lain nga 

botang. * Opicio con cahimtang nga maealiínio ug 

.donggáuon, donggan, sa bisan cansa nga táuo. 

* Maáyong paghósay , pagháyag sa bisan onsa, ma- 
áyong pagcabótaug. 

Distinguible. «= Ang arang paglainon. 

Distinguido. = Táuo liga donggáuon, luahál, bilídhon, 
halángdon, dac*!. 

Distinguir. »= Láin, ila, bolag. * Davág, hayag. * Tan-ao, 
solong, quita. * Paghigógma , pagpalángga sa obán 
nga raga láuo ug iabí nga sa obán. ♦ Pa^dáog, pag- 
óaa sa obán sa quinaádmau, sa ihíbaló, sa pagca- 
boótan, sa cacógi, &c. 

Disti.ytahentk. *= Sa pagcaláin. 

Distintivo. «Timáan nga raagapaláin sa usa ca láuo. 
con botang sa láin nga botang con táuo. 

Distinto. =«= Lain, ang diíi raagsáma, díli topóng, díli 
maínfon. * Ang madayág, ang maháyag, ang ma- 
quila caáyo. 

Distracción. =« Calingáoan, paglángay lan|ay sa boot, 
díli pagmálngoa caáyo sa caogalíngon nga catong- 
dínan. * Batásan, cagaoían nga díli mahósay caáyo. 

Distraer. «= Bolag. * Lingao, langay langay. 

Distraídamente. == Sa pagcalíngao, sa pagcaoaláy cacógi. 

Distraído. «* Táuo nga masámoc sa quinabóhi nga díli 
mahósay, sa batásan nga malágsot. 

Distribución. = Pagcabáhin, nogcnpáhal * Pagbótang sa 
tagsa tagsa ca botang stf híngtóiígdan níang lugar 
con bololángan. 

Distribuidor. == Ang magapáhat, ang magabáhin. 

DisTniBüiR. =Pahat, bahin. •Paggobá sa mga marca, 
mfa molde sa mga imprenta sa pagbótang sa tagsa 
lagsa ca letra sa iang caogalíngon ug hingtóngdan 
n^a sodlánan con cajón cájon. 

Distributivo. V. Distribuidor. * Catadóngan nga mohá- 
tag sa lagsa tagsa sa nahatongód cania. 

Distributor. V. DiMribuidor. 

Distribüyente. —= ídem. 

Distrito. = Yola nga hisácpan sa logar sa mga pro- 
vincia con longsod. 

Disnr&BAH. = Pagbóloc, pagsáraoc, paggobót. 

Disturbio. =Pagcagoból, pagcabóloc, pagcasámoc. * Pag- 
floalá, paggobá sa cadáel. 

Disuadir. = Pagsámbag sa bisan cansa arón díli onta 
padayónon ang guihóna húna nia. 

Disuasión. =. ídem. 

Disuasivo. = Ang macasámbag, macalámbag. 

Disyunción. ==Pagcabólag, pagcabáhin, pagláin. 

Disyuntivamente. ~ Sa paffcabólag, sa pagcaláin. 

Diurno. = Ang nahatongód sa matagádlao. ""Pangadyéan 
sa mga Padre. 



DO 77 

Diüturnidad. = Pagcadógay, cadogáyan, túig nga hatáas. 

Diuturxo. = Ang nad^gay caáyo. 

Divagar. = Pagláin sa soguílon sa nahaónang tuyo nga 
guitóyo sa nagasoguílon , pagligás sa suguílon. 

DivERGE.NciA. = Pagcabólag sa raga casólao sa adlao. 

Diversamente. = Sa pagcaláin. 

Diversidad. = Pagcaláin , pagcadüi maíngon,díli raag- 
sáma, dili magtopóng. * Pagcadághan sa bisan onsa. 

Diversificar. V. Difeunciar. 

Diversión. = Calingáoan , dola , cadoláan. 

Diverso. = Lain, ang díli magsáma, dili magtopóng, 
dili maíngon. 

Divertido. = Malipáyon, láuo sa maáyong boot, ma- 
tíslis, tigtíao. * Táuo nga maltnffao sa raga pagbi- 
gógma ug pagmoral sa' mga babáye, sa mga pag- 
sogál, sa mga pagínom inom, &c. 

Divergir. === Bolag, paghalayó. * Lingao, dola. 

Dividir. = Bolag, bahin, pahat, lapa. * Pagpabíquil sa 
mga cabobót-on. * Pagoalá, pagbólag sa pagcaábian, 
sa pagcahi^ála, sa pagcaáyoug boot. 

Divieso. = Hol)ág nga raagáhi ug maól-ol uyámot. 

Divinamente. = Sa pagcadiósnon. ^ Sa dagcong pagcali- 
ngála, sa dagcóng pagcahíngpit. 

Divinidad. = Pagcamáo ug diósnon, pagcamáo sa Dios 

♦ Pagcadios dios sa mga dios sa mga dioaláhan. 
Divino. = Ang nahatongód sa Dios. * Ang nahatongód 

sa mga dios dios nga bacácoo. * Bisan onsa iiga 
bilídhon , mahál ug halángdon, caáyo. * Manalágna 
magtatágna, ang magatágna. 

Divisa. = Ang cabilin sa mga amaban nga guidáoal 
sa mga anac. * Timáan sa pagíla sa raga cahimtang 
sa mga táuo. 

Divisar. = Quita, tau-ao, solóng. 

Divisible. = Ang arang bolágon, bahínon ug paháton. 

División. = Bahin , bolag, pahat. * Pagbiquil sa mga 
cabobót-on. * Barlis nga hamóbo nga igacabólag sa 
mga polong, sa pagsángpot caníla, ug sa mga 
polong nga natongá sa catapósan sa usa ca dalan 
sa soiat ug sa sinógdan sa lain nga daJan. 

Divisivo. = Ang macabólag, ang macapáhat ug ma- 
cabáhin. 

Diviso. = Ang nabólag. * Ang 4íli moángay. 

Divisorio. V. Divisivo. 

Divorciar. « Pügbólag sa raga magtiáyon arón díli 
^maglóon pagpoyó sa usa ca balay. 

Divorcio. == Pagcabólag sa raga- táuo nga miño, arón 
magláin sila sa pinoyánan. 

Divulgable. = Ang arang magbánlog, magbaláod ug 
magmautalá, ang icasogullon. 

Divulgación. = Pagcabántog, pagcabaláod, pagcamantalá. 

DnuLGAR. = Sogkl, baláod, raantalá, bantog. 

DO 

Dobuvdamente. == Sa pagcalímbong, sa pagcabódhi. 
Dobladillo. = Bisan onsa nga hamóbo ug halagpád. 

* Pico, piló. * Hilo nga mabága nga ¡cabóhal ug , 
medias. 

Doblado. = ídem. * V. Disimulado. 

Dobladura. = Piniló, pinico. * Conól. 

Doblar. = Piló, pico. * Pagdohá sa bisan onsa, pag- 
dógang niána arón mahímo sa dorohá ca maíngon 
sa pagcadagcó nga il«an. ♦ V. Disuadir. * Pagbágting 
sa mga lihgá^iay, sa miiialáy. 

Doble. = Ang may dohá ca maíngon sa pagcadagcó, 
sa pagcatímbang, &c., sa bisan onsa nga botang 
nga pagatandígan, nga icatómbas ug icapanánglet. 
♦Fatiápton, hinábol nga mabága. * Pagbágting sa 
minaláy. * Táuo nga sopang, "sa dagcóng ho^g. 

20 



Digitized by 



i^oogle 



78 DO 

Doblegable. •« Ang masáyon malicó, mabalíquig. 

Doblegar. == Licó, balíquig, boyoc. 

Doblemente. V. Dobladamente. 

Doblez. V. Dobladura, * Pagcalítnbong, pagcabódhi. 

* Timáan n^a nahabílin sa bisan onsa nga guipiló 

guipico. 
Doblón. — Salapi n|a boláoaa, nga nagcaláin lain sa 

bili. 
DoBLONADA. » Pagcadághan sa salapi. 
Doce. =s Ñapólo ug duhá. 
Docena. = Usa ca ñapólo ug dohá. 
Dócil. — Ang masáyon pagatón-an ug todlóan, mati- 

«ománon. * Táuo sa maáyong gaui , ang masáyon 

•cabfgon sa cabobót-on sa lain. * Bato, pothao , tom- 

l)ága, &c., nga masáyon sapsipon bacbácon ugpa- 

gaboháton. 
Doctamente. = Sa pagcaálam, sa quinaádman. 
Docto. — Quináadmánon, mangialáman, ang maálam. 
Doctor. ■- Ídem. * Magtotóon sa bisan onsa nga qui- 

naádman. * Ngalan nga icahingálan sa ubán nga 

mga santos , nga sa bohi pa sila nagalában sa manga 

^totoóhan sa atong Paglóo, ug nga nagatódlo sila 

/sa nahatongód sa m¿a talománon sa santa Iglesia. 

** Mananámoal. 
Doctora. — Babáye nga guipacaingon nía nga mangia- 

láman sia. ^ Ang asáoa sa mananámbal. 
Doctoral. — Ang nabatongód sa doctor. * Cahímtang, 

sa usa cu Padre nga canónigo sa mga Singbahán 

-nga Ca^tedral. 
Doctorando. «= Táuo nga haróol na mahímo sia ug 

doctor. 
Doctorar. = Paghátag sa cahímtang sa doctor. 
Doctrina. = Pagtolón-an , pagtóon. * Caálam, quirraád- 

man. * Oáli, pagoáli. 
Doctrinador. «- Ang magatóon, ang magaoáli. 
Doctrinante. -«ídem. 
Doctrinero. = ídem. * Padre religioso, nga cura sa 

mga indio. 
Doctrino. == Bata nga iló nga guibáton , gyihóptan, 

fuialimában ug guitodlóan basta sa iang pagca- í 
agcó. 
Documentad. «« Pagásoy, pagsáyod sa bisan onsa, sa 

mga camaloódan. 
Documento. = Sambag, pagtámbag sa bisan cansa arón 

díli magabóhat sa mga bohat nga daótan. * Camaloó- 
dan sa bisan onsa. * Papel nga sinolátan sa pagásoy 

sa bisan onsa. 
Dogal. = Pisi nga ihócot sa mga mananáp , ug ang 

igabítay ug icapatáy sa mga saláan nga gnipatáy 

sa justicia. * Lobid. 
Dogma. = Camatóod, Pagtóo sa m^a cristianos sa nga- 

lanán nga guipamólong ug guitódlo saDios, nga 

guipaháyag sa santa Iglesia ug guisógo nía, arón 

toóhan nila. 
DoGMÁTice. = Ang nabatongód sa Paglóo sa mga bi- 

noñágan. 
Dogmatista: = Ang magatóon, magtotóon. * Ang ma- 

gatódlo sa mga pagtolón-an ngabag-o, contra ug 

batoe sa matúod nga. Paglóo. 
Dogmatizar. == Pagtóon ug pagtódlo sa raga pagtolón-an 

nga batoc sa Paglóo sa mga cristianos. 
Dogo. = Yró nga díli iinolóoat sa magalángag nía. * Yró 

nga diótay. 
DoLADKRA. == Ooásay nga igasápsap sa mga papan nga 

icabóhat sa mga cuba, sa mga panonódlan sa vino. 
DoLADURA. « Sinápsap. 
Dolar. = Bincong, sapsap. 
Dolencia. = Saquét. 
Doler. == ídem, ol-ol. * Sáquet, hinólsol, basol. * Looy, 

poángod , hinóclog. 



DO 

Doliente. = Ang masaquét, ang maol-ol. * Ang nOj 

sáquet, ang mahinólsol, mobásol. * Magpoaagódoij 

ang ma^ahanóclog. 
Dolo. » Limbong. * Paghúna húna nga daótan, b¿i 

contra sa cataróngan. 
Dolor. = Casaquét, caólol. * Casáquet, paghinólsolj 

pagbásol, pagtápat. 
Dolorido. = Ang guiol-ólan, ang guisaquftan, guica- 
. saquélan. * Ang guicalísdan, guicayógtan, guigól' 

an. * Ang caobánan nga labíng hadóol sa namatá;. 
DoLORosA. t= María Santísima sa mga casáquet. 
Dolorosamente. = Sa pagcasaquét. * Sa pagcasáquet. 

* Sa paghinólsol. * Sa caól-ol. 

Doloroso. == Ang masáquet. * Ang masaquét, ang 

maól-ol. 
Doloso. = Malilímbong, malimbóngon, borhíon, ma- 

cálit. 
Domable. = Angarangmaániad, angicatanód, ieaághop. 
Domador. = Ang magapaánad, ang magatanód, aag ma- 

gapaágbop.. 
Domar. = Yháyop, tanód, aghop, anád.' * PogÓDg, 

haoid. 
Domeñar. V. ídem. 
Domesticarle. V. Domable. 
Domésticamente. = Sa pagcaoaláy toú ooti. 
Domesticar. V. Domar. 
Doméstico. = Ang mahatongód sa balay, sa panimaláy. 

* Mananáp nga nagatóbo ug guibatónan sa baiáy, 
hayópan, guimbóhl sa balay, aghop. 

DoMESTiftüEz. =« Pagcaánad, pagcatanéd pagcaághop. 

Domiciliado. =a Molópio, angmagapoyó sa bisan díin. 

Domiciliario. = ídem. 

Domiciliarse. — Pagpoyó -sa bisan dün nga longsóla. 

Domicilio. = Lugar con balay nga guinpóyan sa bisaa 
cansa, pinoyánan. 

Dominación. = Pageatagía, pagcabóot sa rogaban sa 
ilang mga guinsacópan ug sa yota nga hiogsácpaii 
sa ilang gahóm. * Mga Ángeles sa icaópat ca coro 
sa Langit, mga espíritus nga boláhan. 

Dominante. *= Ang magobóot. * Ang boot magpógos sa 
obán, ug ang díli boot nga soclan ug-pogsonsa 
lain. * Ang magalabí, magalabáo ug motóybo sa 
obán nga isigcaíngon. 

Dominar. = Pagbóot. * Paghímo ug tagía ug guinóo sa 
bisan onsa. *Paglabáo, pagtóibo sa usa ca balay, 
cahoy, boquid, &c., sa obán. 

Dómine. = Ang magtotóon ^ sa gramática nga linatin. 

Domingo. = Domingo, ang nahaónang adlao sa semana 
nga nabatongód ug labí sa Guinóo ug sa pagsíngba 
cania. 

Dominguero. = Ang mahatongód sa Domingo. * Táuo nga 
mahagúgma magbísti ug maáyo ug sa mga cali- 
ngáoan , sa mga Domingo ug sa mga adlao nga ig- 
lilihi lamang. 

Dominguillo. «Táuo táuo, ladáoan sa táuo. 

Dominica. == Domingo. 

Dominical. = Ang nabatongód sa Domingo. 

Dominicano. = Ang nabatongód sa caparían sa mga Pa- 
dre ni santo Domingo. 

Domímco. = Ang nabatongód sa guinóo con sa agálofl> 

Dominio. = Pagbóot sa tagsa tagsa sa ngatanán nga 
ia ug nga anáa sa ilálom sa iang gahóm. * Pag- 
caponóan. * Ang mga longsod ug yota nga hingsác^ 
pan sa ilálom sa gahóm sa mga hari u^ mga po- 
nóan , ug ang mga táuo nga nanagpoyó mana. ^ Pag- 
eatagía. 

Don. == Haíag, gasa, regalo. * Caayóban nga laoásnon 
ug calágnon n^a guican sa Dios. * Quinaádman sa 
pagbóhat sa bisan onsa. * Guinóo. 

Donación. -* Paghátag, paggása. 



Digitized by 



Google 



DO 

Donado. = Laláque con babáye n|a nagasílbi sa mg[a 
Padre con sa mga monja ug magabisti sa hábito, 
apan nga díli magabóhat sa mga pagsáad sa pag- 
sógot, sa pagcapobre us sa pagcacastos. 

Donador. » Ang mohátag, homalátag, ang magagása, 



Donaire. » Pagcatístis sa pagpamólong, pagtfao tiao. 

* Caangáyan, baíhon nga maáyo, pagcagayón sa 

paglacát, sa pagsayáo, &c. 
Donairoso. == Táuo nga angáyan, baihóuan, gayón. 
Donante. V. Donador. 
Donar. = Hatag, gasa, regalo. 
Donatario. = Ang táuo nga guihatágan, guitagáan. 
Donativo. = Ang guipanghátag sa hari sa iang ma- 
nga guinsacópan sa tongód sa bisan onsa nga 

quinanánglan nga dinalían. * Tampo, tampa ng$i 

hinátag jguican sa caugalíngon nga pagbóot. 
Doncella. = Babáye nga potli ug olay nga oalá pa 

hilábtan sa laláqui. * Babáyeng sologóon sa manga 

señora, sa mga babáye nga dato, bilídhon ug 

mahál. 
Doncellez. = Pagcabótang, cahiratang sa doncella. 
Doscellceca. = Doncella sa dagcóng edad, tolotigúlang 

na , hamtong. 
Dónde? «= Hain? asa? dis-a? díin? 
DoNDiLLERo. = Sogaról nga nagaábi abi, magahópo ug 

moágda sa obán, sa pagsogál. 
Donosamente. = Sa pagcaangáyan , sa caangáyan, sá pag- 

cabáihon. 
Donosidad. í= Gaangáyan. * Pagtíao, pagcatístis. 
Donoso. = Angáyan, baihónan, matístis, tigtíao, matíao. 
Do^A. = Polong nga ióna sa ngalan sa mga babáye 

oga dato, bilídhon ug mahál, sa paghinéálan canila. 
Doñear. — Pagdúao sa masóbsob sa mga babáye. * Pag- 
. ^oguilon, pagcagóla canila sa masócot. 
Dorado. -= Ang maj color sa boláoan. * Isda. 
Dorador. = Ang may opicio sa pagboláoan, sa pagtápot 

sa boláoan sa cáhoy, sa pothao, &c. 
Doral. *= Langgam nga potlon. 
Dorar. = Pagboláoan , pagtáboa ug patápot sa bisan 

oosa sa boláoan, halop. 
Dormida. = Cadogáyan, pagcadógay sa pagóndang sa 

pagcáon sa olod nga macagáma sa igagáma. * Lugar 

nga pagahonóngan sa gabiy sa mga mananáp. 
Dormidera. == Pagcasáyon sa pagtólog. 
Dormidero. == Ang nagapatólog. Lugar nga guicatólgan 

sa mga mananáp.. 
Dormilón. » Táuo nga matológon, nga matólgon, nga 

ügiólog, nga matólog caáyo. 
Dormir. «= Tolog, nanoc. * Pagdógay sa bisan onsa nga 

bohat ug sa bisan onsa nga holosáyon. . 
Dormitar. = Docá , tolog tolog, calímot. 
Dormitivo. « Ilfmnon nga may gahóm sa pagpatólog. 
Dormitorio. = Solód nga guicatológan , nga guitagána 

sa pagtólog, nga guibotángan sa higdáan. 
Dornajo. = Dolang nga pagabotángan sa mga lalóg, 

sa can-oa sa mga baboy, pasáoan, pasóngan. 
Dorso. == Licód. 
Dos. = Dohá. 
Dosañal. = Ang may dohá ca túig con nahatongód 

ning tiempóha. 
Doscientos. = Dohá ca gatús. 
Dosel. = Sambong, sab-ong. 

l)5sis. « Pagcadághan sa tambal nga íhátag sa ma- 
nga masaquét sa tagsa ca paghátag. * Pagdághan 

sa bisan onsa. 
^otar. = Paghátag sa usa ca babáye sa mga hias 

con sa salapí ba sa pagdáoat nia sa bag-ong ca- 

himtang pon sa pagcasál cania. 



Dü 79 

Dote. = Ang salapí, mga hias, &c., nga ihátag sa 
babáye nga mamiño con mosolód sa pagcamonja. 

* Hatag nga mahál, bilirhon. * Pagcahalángdon. 
Dozavado. = Ang may ñapólo ug dohá ca nauong coa 

loyo. 
Dozavo. = Ang icapólo ug dohá ca bahin sa bisan onsa. 

DR 

Dracma. =7 Ang icaoálo ca bahin sa usá^ ca onsa. 

Drago. = Cahoy nga hatáas u^ dagcó. 

Dragón. ■-= Saoa nga dagcó, bitin. 

Dragona. = Golpe nga guitáod ug guitóngtong sa abága 

sa mga soldados nga sargento, saretera. 
Drino. = Saoa, halas nga malála caáyo bisan tonban 

lamang. 
Driza. = Pisi, lobid nga igaitáas ug icapaóbos sa mga 

layág sa mga sacayán. 
Droga. = Calainan sa mga panácot nga isácot sa mga 

calán-on. 
Droguería. = Balay nga pagbaligyáan sa mga panácot. 
Droguero. = Ang magapatigáyon ug magbalígya sa mga 

panácot. "* Bacácon, malimbóngon. 

DU 

DuBio. s= Doha doha. 

Dubitable. = Ang arang pagdóha doháon. 

Dubitación. V. Vubio. 

Ducado. = Ang yota nga nahatongód sa dcgcóng táuo 
nga guingálan ug duque. 

Dúctil. = Bisan onsa nga sa díli mabóong, mabalí ug 
mabógto, mahírao nga paganípson, pagalápdon ug 
pagdacóon. 

Ductor . = Mando , magoóna , pangólo , capitán . 

Ducho. = Táuo nga batid, nga maálam. 

Duda. = Duba doha. * Bisan onsang pelonga nga ibó- 
tang árón pagaíndig indigon ug arón madayág ug 
maásoy ug maáyo. 

Dudable." V. Dubitable. 

Dudar. = Pagdóha doha. 

Dudosamente. « Sa pagcadóha doha , sa may doha 
doha. 

Dudoso. = Ang ragadóha duba. * Ang guidúha duháañ. 

Duela. =» Papan nga boloháton, n|a icabóhat sa ma- 
nga pipa nga panonódlan sa vino. 

Duelista. = Ang mahibaló sa mga tolománon sa mga 
pagáyat con mga pagáoay. 

Duelo. = Pagáyat, pagáoay sa duruhá ca táuo nga 
nagsigtúyo síla. * Bisan onsa nga guipanagbóhat sa 
mga láuo arón ipaquita nila sa cadaygánan ang 
casáquet nila tungód sa pagcamatáy sa bisan cansa. 

* CasSiquef cagóol, calisód. 
Duende. = Balbal , asoang, onglo. 
Duendo. = Aghop , hayópan. 

Dueña. = Babáye nga tagia sa bisan onsang balay, 
yota, &c. * Babáye nga miño, nga mahál dato ug 
bilídhon. 

Dueño. ==* Laláque nga tagi'a sa bisan onsa. * Polong 
nga icapamólong sa mga táuo , mga laláqui ug mga 
babáye, nga nanagsighigógma sila, sa ilang paga- 
tóbang, sa pagíngon nila: dueño mió. * Agálon nga 
may sologóon con bihag. 

Duerno. = Duhá ca pliego nga minarcáhan con iiúm- 
prenta, nga nahasócsoc ang usa sa usa. 

Dula. = Cadaghánan sa mga guimbóhi, mga hayópañ, 
mga mananáp, sa mga molópio ngatanán sa usa 
ca^ longsod. 



Digitized by 



i^óogle _ 



80 DU 

Dulce. = Matám-is, catám-is, catam-ísan. * Ang tobig 
nga matáb-aa, sa soba, sa atábay, sa toborán, &c., 
nga dili maásgad. * Bisan onsa nga may lalim nga 
maáyo, nga (fili mapáit, dili maárat. 
Dulcemente. = Sa pagcatám-is , sa pagcahómoc. 

Dulcificante. = Ang magalám-is. 

Dulcificar. = Pagtam-is. * Pagcóha sa capáit, sa caárat, 
sa cafsog sa bisan onsa. 

Dulcísimo. = Ang matám-is . oyámot. 

Dulcísono. = Ang moángay sa tingug. 

DuLERo. = Raquero, bantay sa mga hayópan, sa mga 
mananáp. 

DüLlA. = Pagtáhor ug pagsíngba sa mga santos. 

DuLiMAN. = Btsti nga hatáas nga guibisti sa mga táuo 
nga turco. 

DuuAiNA. = Tolónggon nga pagataihópon. 

Dulzarrón. = Matám-is nga macasóm-ol. 

DuLZAzo. = Ang matám-is caáyo. 

Dulzura. V. Dulce, 

DuLzuRAR. V. Dulcificar. 

Dúo. = Pagcánta , paggúya guya sa durohá ca láuo. 

Duodécimo. == Ang icapólo ug duhá. 

DuoDENARio. = Ang madúgay sa ñapólo ug duba ca adlao. 

Duodeno. V. Duodécimo. 

Duomesino. = Ang nahatongód sa dohá ca bolán. 

Dupa, = Táuo nga palimbong, nga paólo olo. 



DU 

Duplicación. = Pagdohá. 

Duplicadamente. == Sa pagcadohá. 

Duplicado. = Bisan onsa n&a pagaboháton sa icadohá 

na maingon nga sa nabaótia. 
Duplicar. V. Duplicación. 

Duplicidad. = Pagcallmbong, pagcabódhi, pagcaólo cío. 
Duplo. = Ang guiduhá. 
Duque. = Ngalan nga guicahingálan sa cahimtang se 

obán nga mga dagcóng táuo sa Guinharían. 
Duquesa. «= Ang asáoa sa duque. * Lingeodánan nga 

may sandígan. 
Durable. »= Ang arang madógay. 
Duración. =Pagcadógay, cadogáyan. 
Duraderamente. -= Sa pageadógay, sa pagcalíg-on. 
Duradero. = Ang madógay caáyo. * V. Durable. 
Durante. = Sa pagcagáhi, sa pagcatfga. 
Durar. «= Dogay, mao, poyó, dayon. 
Dureza. « Pagcagáhi, pagcatíga. * Pagcaláin sa gaoi, 

caísog. * Pagdáyon sa caogallngon nga hiina núna 

sa dili pagsámbag. * Hobág, cobal. 
Durmiente. -=» Ang matólog. * Balábag, sabláyan sa 

mga balay. 
Duro. = Matiga, quisol, bantoc, quinol, colinos, ca- 

guing, magáhi. *Mabangis, mamomógos. * Dagui- 

nótan caáyo, hicáoan. * Maisog, táuo sa mabóg-at 

nga boot ug gaoi. 



EA 



ED 



Ea. "-Nan, na, da, harao, ta, ta la. 



nga magabóhat sa ban- 



EB 

Ebanista. -«= Panday sa cahoy 

tolínao. 
Édano. — Ban tolínao. 
Ebrio. V. Borracho. 
Ebullición. »» Pagcabóoal. 

EC 

Eccehomo. — Ang laráoan ni Jesucristo nga Guinóo ta, 

maingon sa guipaquita ni Pilatos sa mga Judíos. 
Eclesiásticamente. = Sa pageaángay sa usa ca Padre. 
Eclesiástico. =» Ang nahatongód sa Singbahán. * Padre. 
Eclipsar. =» Baconáoa. 
Eclipse. » Pagcabaconáoa , pagcangit ngit^ 
Eco. » Aningal, lanog. 
Economía. — Pagbáton, paghópot sa mga bahándi ug 

sa mga dona sa pagcaboótan, sa pagcaáyo. * Pag- 

cahicao, pagcadaguinot. 
Económico. = Hicáoan. * Ang malisód magagásta sa iang 

salapi, daguinótan. 
Economizar. = paguínot, caguis. 
Ecónomo. = Ang ilis sa mga Padre con sa mga cura, 

sa ngatanán nga nahatongód sa Singbahán. 
Ecuanimidad. = Pagcadáyon sa guihúna núna sa oaláy 

dóha doba. 

ECH 

Echacantos. = Táuo nga pasipaláhon. 
KcHAcutTRVos. = Cagon cagón. * Táuo nga talamáyon 
ug bncácon. 



Echada. = Pagcasalibáy , pagbalíbag, pagbonó. • Lugar 

nga guitócpan sa usa ca táuo nga nagacalígad sa 

yota. 
EcHADERo. » Lugar nga pagaligádan ug pagahigdáan 

sa búot matólog. 
Echadizo. == Táuo nga guisógo sa pagsósi, sa pagpa- 

quisáyod ug sa pagpaquigásoy sa bisan onsa. * Ang 

tacos nga ibalíbag, iyabó, isalibáy, nga pagaáidan. 
Echador. =» Ang nagabaltbag sa bisan onsa. 
Echamiento. «« Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcayabó 

sa bisan onsa. * Pagcahingllin , pagcalágueu, pag- 

pabloa, pa^pahálin. 
Echar. = Salibáy, balíbag, yabó, haoa, hingilin. 

* Halin, igui, tolod. 
Echazón. « Pagbalíbag sa dagat sa lolan sa manga 

sacayán , tongód sa pagcaüáot sa tiempo ug cahorós 

sa hangin. 

ED 

Edad. » Edad, túig., socad, cutob sa pagcatáuo sa 
bisan cansa. * Gadaghánan sa mga túig con sa manga 
catoigan. 

Edición. «=* Pagbaláod, ug pagimprenta sa bisan onsa 
nga libro con bisan onsang soiat. 

Edicto. « Pagbaláod, pagmantalá, sogo, pagbóot sa 
mga ponóan. * Papel nga sinolátan sa mga sugo 
sa mga ponóan, nga ipamílit sa cadaigánan, arón 
basáhon ug hibalóan sa cadaghánan. 

Edificación, = Pagbóhat, pagtócod sa mga balay, manga 
cota, mga baluarte, &c. Pagtolón-an , pananglétan 
nga manyo, batásan nga mahósay sa bisan cansa, 
nga tacos pagaoátan sa obán. 

Edificador. » Ang magabóhat con magapabóhat sa bisan 



onsa. 



Digitized by 



Google 



EJ 

fwFiCAR. « PagbMiat sa mga haláy, &c. • Pagpaáoat 
sa raaáyong batásan * Pagsooód sa maáyo ug ningpit 
liga quinabóhi, arón sondon iig aoáton sa oban. 

KwFicATivo. « Aiig magapaáoat sa maáyoiig batásan, 
ug mahátag sa panigíngnan nga hingpit ug ma- 
tíírong. 

EeiFicio. =» Balay, cota, &c. 

Editor. » Ang magabaláod ug magapaimpreata sa mga 
libro, &c., nga guisólat sa lain. 

Educación. — Pagbáton, pagtódlo, pagtóon sa raga bata. 

EiwCANDo. — » Ang guibatónan, guitodlóan, guinatón-an. 

Educar. == Baton, alíma, toen, todlo. 

EF 

ErECTivAMENTE. »= Sa pageamatúod , inao man gayód, 

mao man. *^. 

Efectivo. = Bisan onsa nga guibóhat, guihúna húna 

con guipamólona: n^a túod. * Salapí nga túod. 
Efecto. =« Ang sonód sa bisan onsa nga sinógdan, guin- 

sóndan, guinicánan. *Manggad, catigayónan, dona, 

guinamíton, mía gamit. 
Efectuar. -= Pagb^hat sa bisan onsa. 
Efemérides. == Libro nga pagasolátan sa ngalanán nga 

nasoril , nga nahatábo sa matagádlao , sa adlao adláo 

ngatanán. 
Efervescencia. = Pagcaínit nga dagcó sa dogo. * Pag- 

ínit sa húna húna. *Pagbolobiqu¡l sa mga cabobót-on. 
Eficacia. = Gahóm, cahámhan, cagahóman sa pagbóhat. 
Eficaz. = Ang may gahóm sa pagbóhat, ang maga- 

bóhat sa ininalóod, sa masingcámot. 
Eficazmente. = Sa pagcamasingcámot, sa tinóod. 
Efjcibscia, = Gahóm, sa pagbóhat. 
Eficiente. = Ang magabóhat sa bisan onsa. * Ang 

guinicánan, ang sinógdan sa bisan onsa. 
Efigie. == Laráoan. 

Efímera. -=> Hilánat nga madí'jgay sa usa ca adlao. 
Efímero. -= Ang madógay sa usa lang ca adlao. 
Efixio. «- Pagcalágueu, pagpaligás sa bisan onsa nga 

caculian. 
Efi'xüir. V. Derramar, 
Ensiox. ■== Pagcayabó, pagcaágas, pagcaóla, pagca- 

igay , pngcaagáy-ay. * Paghigógma nga guícan sa 

casing casing. 

EG 

Egida. «= Tainíng. • Dalángpan. * Paglában, pagtábang. 

Egolsmo. = Paghigógma nga guilabíhan sa caogalíngon, 
sa dfli magtagád sa obán. 

Egoísta. = Táuo nga magaatóbang lamang sa iang caoga- 
língon ug díli magatagád sa obán. 

EJ 

Eje. = Bátang batang, cahoy con pothao nga gui- 
laólan sa isigcatomóy sa mga rueda, mga mallngin. 

Ejecución. = Ang pagbphat s'a bisan onsa. * Pagcóha 
sa hocom sa salapí ug mga dona sa otángan, sa 
pagbáyad sa mga hiotángan. 

Ejecutarle. == Ang arang boháton. 

Ejecutante. =» Ang mngasáca sa hocom sa may otang 
ennía, arón báydaii sia. 

Ejecítar. «= Bohat. * Pngbítay, pagpaláy sa mga sa- 
láan, guican sa sogo ug sentencia sa matúod nga 
hocom. * Pnglógos, pagpógos sa bisan cansa, arón 
magbáyad sa iang otang, guican sa pagbóot sa ho- 
com. * \. Ejecución, 



EL 81 

Ejecutivamente. — = Sa madalí caáyo. * Sa pa^calágmit- 

Ejecutivo. -=» Ang díli magahólat. * Ang allí mahimo 
boháton sa lain nga horas, ang quinahánglan nga 
boháton dihá dihá. * Ang dinalian uyámot. 

Ejecutor. = Ang magabóhat sa bisan onsa. * Táuo nga 
maniníngil guican sa sugo sa hocom. * Berdugo, 
ang magapatáy sa mga saláan nga guihócman sa 
camatáyon. 

Ejecutoria. =- Opicío , cahímtang sa ejecutor. 

IÍJEMPLAR. =- Panigíngnan, sanglet, pananglétan.'* Hi- 
nóad. * Catalágman.* Táuo sa maáyo, mahósay ug 
malnláid nga batásan ug tacos nga pagaaoátan. 

* Maampóon maáyong cristianos. 
Ejemplarme.vte. ^ Sa mahósay nga batásan, sa pagca- 

bóhi nga tacos nga pagaaoátan. * Castigo nga dagcó 

arón tomagám ang obán. 
Ejemplificacion. =Pagdayág, pagháyag sa bisan onsa, 

tongod sa mga pananglétan. 
Ejemplificar. = ídem. * Pagbótang sa mga pananglétan, 

pagpananglétan. 
Ejemplo. V. Ejemplar,* k^g nahatábo sa canhing tiempo. 
Ejercer. == Pagbóhat sa hingtúngdan nga opicio con 

quinaádman. 
Ejercicio. =: Bisan onsa nga opicio nga guiángcon sa 

bisan cansa nga táuo. * Pagbóhat sa bisan onsa. 

* Paglncát con pagcabayo arón mapfscay ang laoas. 

* Pagtóon sa mga soldados sa paglacát, sa pag- 
báton ug pagbóhi sa posil , ug sa obán nga mga 
catongdájan nila, ♦Pagtóman sa mga maanppóon sa 
¡lang mga bohat sa canhic D.ios ug sa canhic calág. 

Ejercitacion. = Pagbóhat sa bisan onsa. 

Ejercitado. = Táuo ng^ batid, nga naánad na sa bisan 

onsa. 
Ejercitante. «= Ang magabóhat sa bisan onsa. * Ang 

magatóman sa mga tolománon sa canhic Dios ug 

sa canhic calág. 
Ejercitar. -« Pagbóhat sa bisan onsa. * Pagtóon sa bisan 

cansa, arón maáiam sa guitóon cania. * Pagsómay 

somay sa masóbsob sa bisan onsa, arón hicádman 

ug saológon. 
Ejército. = Pangobátan, cadaghánan sa mga soldado*. 

EL 

El. «= Sia, siya. 

Eladoracion. =' Pagbóhat sa maáyo, sa hingpit uyámot, 
sa bisan onsa. 

Elarorado. = Ang guibóhat sa pagoatóraan, sa pag- 
cahhigpit. 

Elarorar. V. Elaboración, 

Elación. = Pagpaláb¡ labi, pagláas sa húna húna. 

Elasticidad. = Pagcaónat opat, pagcasáyon sa pagónat 
sa bisan onsa , ug sa paghióli sa pagcabótang nga 
dnan s?i maong guiónat. 

Elástico. = Angtjpahímo nga onálon. 

Ele. =Naá dihá, quitáa dihá, tan-áoa. 

ELEccioN.=Pagcahingálan, paghingálan, pagtódlo. * Pag- 
bóot nga caugalíngon. 

Electo. «Táuo nga guiogálan, guitódlo, guipUi sa 
bisan onsa nga pagaboháton. ^ 

Elector. = Ang magapíli, magatódlo, magapahingálan. 

Elefanta. «* Gadya nga baye. 

Elefante. = Gadya nga laqui. 

Elegancia. = Pagpamólong sa mga piníling polong sa 
dili salicoáoot. * Pagcaáñag, pagcatahóm, pagca- 
níndot, caangáyan. . 

Elegante. -= Ang guidkyan dayánan ug maáyo, pmUí, 
angáyan, baihónan. ^'^Matahóm, maníndot, maáñag. 

Elegible. = Ang arang pilíon, pililíon. 

21 



Digitized by 



Google 



82 EM 

Elegidos. = Ang mga pinlli sa Dios sa Guinharlan 

sa Langit. 
Elegir. = Pili. * Tagána. 
Elemental. = Ang nahaóaa. *Guinicánan, sinógdan sa 

mga quinaádman. 
Elemento. = ídem. 
Elevación. =Pagcaósoag, pagcacáoan, pagcaiáas. * Pag- 

caoalá sa boot, sa mga balatlan. * Pagpalábi labi. 
Elevado. =Hatáas caáyo,^halángdon. 
Elevamiento. V. Elevación, 
Elevar. = Cauan, osoag, taas. * Pagualá sa boot, sa 

TDga balatián. * Pagpalábi labi. 
Eliminar. = Dili paglágad sa bisan onsa. 
Elíseos (campos). = Lugar nga matahóm ug pono sa 

mga caayóhau ngatanán , ang Langit sa mga dio- 

atahan. 
Elixir. = Vino nga pagasáctan sa mga tambal. * Ipo- 

lórga. 
Elocuencia. = Quinaádman sa pagcábig sa húnn húna 

sa nagabása sa mga libro, con sa nagapataling- 

hog sa sogullon. 
Elocuente. = Táuo nga maálam mamólong ug nga ma- 

gacábig sa húna húna ug casing casing sa nagapata- 

línghog cania. 
Elogiador. = Ang nagadáyeg. 
Elogiar. = Dayeg, olog. *' 
Elogio. = Pagdáyeg, pagólog. 
Elucidación. = Pagdayág, pagháyag, pagásoy. 
Eludir. = Pagpaligás, paglágueu sa mga cacolíaa. 

EM 

Emanación. =Paggaí can ug bisan onsa «a iang g4ii- 
nicánan,^a iang sinógdan. 

Emananfe. = Ang muguican sa guinicánan nía. 

Emanar. = Guican, sogod. 

Emancipación. = Paggóa sa mga anac sa ilálom sa ga- 
hóm ug pngbóot sa ilang mga tigólang. 

Embaidor. = Bacácon , malilímbong. 

Embajada. = Sogo. * Ang táuo nga sinúgo; 

Embajador. = Sinógo, dagcóng táuo sa Guinharlan nga 
guisógo sa hari.n^a iang agalon, sa láin nga hari, 
sa pagsábot, sa iang ngalan, sa bisan onsa. 

Embajadora. = Ang askoa sa embajador. 

Embalar. = Pagpótos sa mga manggad nga ilólan sa 
m^ sacayán' con ihátod sa bisan díin. 

Embaldosado. = Salog nga guitaólan sa mga bato nf a 
linabrahan ug sinápsap ug maáyo. 

Embaldosar. «=- Pagtáod sa mga bato sa saiog con sa 
yota. 

Embalijar. = Pagsolód sa bisan onsa sa balija , sa 
sulúdlan, sa sudlánan. 

Embalsadero. = Lugar nga tobígan, danao, lanao. 

Embalsamar. = Pagponó ug pagdíhog sa bálsamo ug 
sa obán nga mga mahomót sa in^ laoas sa mga 
minatáy, sa obos na guigóa ug guicóha ang mga 
tináe ug obán pa nga mga bahin sa solód sa tian, 
arón dili raadonót ug mabahó hasta sa dogay. 

Embanastar. = Pagbótang, pagsolód sa bisan onsa, sa 
bocág. . 

Embarazada. = Babáye nga samcon, mabdos. 

Embarazadamente. = Sa páscasámoc. 

Embarazar. — Olang, samoc. 

Embarazo. =Casámoc, coolángan, casamócan. 

Embarazosamente. V. Embarazadamente. 

Embarazoso. = Ang macasámoc, ang macaólang. 

Embarbascar. = Pagtóbli, pagpanóbli, pagtóba, pag- 
sácot sa bisan onsa sa tobig arón mangalánag ang 
mga isda ug mangamatáy. * Boloc, gobót, sacót. 



EM 

Embarbecer. ^ Pagtoróc sa m^ bonfot sa m|a laláquL 

Embarcación. = Sacayán. • Pagcadógay sa tagsa cá pag- 
sacáy. 

Embarcadero. « Lugar nga guitagána sa pagsacáy sa 
mga tauo ug sa pagdála sa mga lolan sa mga 
sacayán, toláy, donggoánan, tomolán. 

Embarcador. = Ang nagapolólan sa mga sacayán sa bi- 
san onsa. 

Embarcar. = Sacáy, lolan. 

Embarco. == Pagoasacáy, pagsacáy. 

Embarcador. = Ang magacóha sa bisan onsa sa isigca- 
táuo guican sa pagbóot sa hocom. * Ang macaólang, 
macasámoc. 

Embargante . = ídem . 

Embargar. = Pagpogóng, pagháoid sa bisan onsa sa 
isigcatáuo, mga manggad, mga mananáp, mga guina- 
miton, &c., guioan sa sogo ug pagbóot sa po- 
nóan, sa hocom. * Samoc, olang. 

Embargo. = ídem. * Pagcalóod sa coto coto, sa guia- 
háoa. • Dili paghílis sa quináon, sa coto coto. 

Embarnecer. =Pagtámboc, pagsópang. 

Embarnizadura. = Pagpasínao, pagdíhog sa bolit sa bi- 
san onsa« 

Embarnizar. = Pagbólit, pagsínao, pagcápol. 

Embauque. = Paglólan sa bisan onsa sa mga sacayán, 

Embaurador. = Ang magdihog, ang magahílog sa la- 
poc, sa yánang. 

Embarradura. = Pagcadíhog, paglíhog sa yánang. 

Embarrancarse. V. Atascar. 

Embaruar. = Pagdíhog, pagbólit, paghílog sa bisan 
onsa sa yánang, sa pisac, sa lapoc. 

Embarrilar. == Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa 
baríles. 

Embastar. = Pagtahí sa hilo nga malíg-on ug dagcó, 
sa taólan nga guiándam nga daan, sa panápton nga 
pagabordáhan. 

Embastecer. V. Embarnecer^ 

Embate. = Paghámpac, pagdósmcg sa' bisan diin sa 
mga balod sa dagat. * Pagdámag sa mga mananáp 
con sa mga táuo. 

Embaucador. = Bacácon, malillmbong, maólo olóhon. 

Embaucamiento. =:Bacac, limbong, pagcaólo olo. 

Embaucar. = ídem. 

Embaular. »= PagsolóJ, paghfpos sa bisan onsa sa baúl, 
sa caja, sa caban. 

Embausamiento. = Pagcaláin sa húna húna. * Cahárloc. 

Embebecer, = Pagpalíngao lingao, pagpalángay. * Pag- 
tingála nga dagcó. * Hiaóctoc, hiórong. 

Embedecidamente. = Sa pagcalíngao lingao sa huna huna, 

. sa oalá pamatngónon. * Pagcahinóctoc, sa pagca* 
hiórong. 

Embebedor. = Ang macasóyop, ang macayópyop. 

Embeber. = Soyop, yopyop, honob. * Sacop, locop. 
* Pagángcon sa tauo sa bisan onsa nga quinaád- 
man, pagábot sa pagcamangialáman, sa pagcaqui- 
naadmánon. 

Embelecador, V. Embaucador. 

Embelecar. = Limbnqg, bricac, pagólo olo. 

Embelesar. = Hinóctoc. * Pagtingála nga dagcó, tongód 
sa bisan onsa nga guitán-ao ug guinadóngog. 

Embeleso. == Pagcatingála sa huná huná ug sa bisan onsa 
nga catingaláhan. 

Embellaquecerse. = Pagtampálas. 

Embellecer. = Tahóm, anyag, dayan dayan. 

Embermejecer. = Pagtína sa color nga bolágao, mapolá. 
*Pagpaólao, pagólao. 

Emberrincharse. = Pagsocó, cabaláca, ligótgot. 

Embestida. = Pagcadósmog, pagcadámag, pagcaháralaig. 

Embestidor. = Ang modámag, modósmog. 

Embestidura. V. Embestida, 



Digitized by 



Google 



EM 
EvBESTiR. = Dosmog, damag, hamlag, socol, aoay,góbát. 

* Toloy, sabofiff, sacdop, laboc. * Bangga. 
Embetunar. ^ Pagdítiog , pagÚlog sa bisan oosa sa bolit. 
EvBLANDEGBa. V. Ablandar. 

Emblanquecer. «- Pagpoti. 

Emblema. = Laráoan nga cahológan sa bisan onsa, nga 

aasóyon sa solat nga ibótang sa tillan nia. 
Embobamiento. V. Embeleso, 
Embobar. V. Embelesar. * Pagpalíngao. 
Embobecer. = Pagpabóang, pagpahóngog sa bisan cansa. 
Embobecimiento. =Pagcabóang, pagcahóngog, pagca- 

bóngog. 
Embocadero. « Bohó, alaguían, boángau, boáng, solá- 

ngan, latásan. 
Embocado. = Vino sa maáyo nga lalím, nga dili maíso^. 
Embocadura. V. Embocadero. * Agui, losot. * Ang bahin 

sa preño sa cabayo nga isóol ug isolód sa b&ba. 

* Vino sa maáyong lalím. * Pagtáyhop sa mahómoc 
sa mga tolónggon. 

Embocar. = Pagsplód sa baba sa bisan onsa. * Paga- 

I gui, pasolód, paglósot, sa bisan diin nga bohóa 

\ con alaguiána nga masigpit ug haictin. * solang, 

I latas. 

Embodegar == Paghípos, pagtípig, pagsolód sa pensa 

sa bisan onsa. 
EiBouR =» Pagtáod, pagbótang, pagpahaángay sa ma- 
nga tomóy sa mga songáy sa mga mananáp sa 
mga malingin nga cahoy, arón dili sila macagsá- 
mad ug macagsóngag. 
Embolismador. = Ang magadSila dala sa mga soguílon 

Inga dili mao, arón magaáoay ang m|a táuo ug 
tnanagbíquil ang ilang mga cabobót-on. ♦ Tabían. 
EiBoiisMAR. = Pagdála dala sa mga sogullon nga iga- 
bíquil sa cabobót-on, ug igabóngcag sa pagcahi- 
gala. * Pagtábi. 
Embolismo. ==Cagobót,cabóloc, casámoc, cacoKan. 
Embolsar. = Pagsolód , pagtípig sa bisan onsa sa poyo 

poyo. 
Embolso. = ídem. 

Esbosar. = Pagáyo pagbóhat ug maáyo sa bisan onsa. 
Embiirnal. = Bohó nga alaguían sa tobig sa ibábao 
sa mga salog con mga cubierta sa mga sacayán. 
Emboubachaüor. = Ang nagapahobóg. 
Embobracbamiexto. =« Pagcahobóg, pagcaálan, pagca- 

Emborrachar. «Hobóg, alan, lanag. * Hongog, bongog. 

Emborricarse. V. Embelesar. 

Emborrullarse. == Pagaoay sa mga pagsínggit, paglális 

lalis sa mga masíngcang polong. 
Emboscada. = Pagcatágo, pagcahóbong, pagcaátang, 

pageaháb-on , pagcabáuhig. 
Emboscar. = Tago , hoboiig, atang, hab-on bánhig. 
Embotar. = Sompo , pagcóha sa caísog, sacos6g,sa 

gohóm sa bisin onsa. * Pagsóol sa tiil ug sa ma- 

uga paa sa mga sapín nga guingálan ug botas. 

ibotellar. == Pagsolód sa vino, &c, sa mga boteya. 
Íhbotuar. := Socó , sobó, ligótgot, caballea. 
Embozado. = Ang nacolópo, ang guitebónan, guitacláp- 

an. * Pagtáod sa bozal sa mga mananáp. * V. Dis- 
frazar. 

BOZO. V. Disfraz. 
RACILADO. = Ang guicógos, guicódcod sa masóbsob, 

[bravecer. = Pagpaísog, pagpasocó, pagpaligótgot, 

pagtóyo. * Pagihálas. 

RAYEciMiEMTO. == Pagpanóyo , pagcaísog, pagcasocó. 

* pagcaihaláson. 

BR.uADUR.\. = Pagsóol sa bocton sa bisan diin , ug 
ang bohó nga pagasoólan. 
BREADURA. = Pagcadíhog sa salong, pagcabólit. 
BREAR. = Paghiog sa salong sa bisan onsa, pagbólit. 



EM 83 

Embregarse. «Pagsámoc, paghilábot sa mga paglális^, 
sa mga pagáoay. 

Embrugadahente. = Sa pngcahobóg. 

Embriagar. = Emborrachar. 

Embriaguez. = Emborrachamiento. 

Embridar. = Pagtáod sa brida, sa preño, sa manga 
mananáP- 

Embrión. = Ang dugo nga tibúoc sa solód sa tian 
sa mga babáye ug mga baye nga mabdos, sa 
oalá pa malla ang mga bahin sa laóas sa táuo 
con sa mananáp. • Bisan onsa nga oalá pa mahó- 
say, nga oalá pa madayág caáyo, nga oalá pa 
mahíngpit. 

Embroca. = Hampo! , haclop. 

Embrocar. == Paghóar sa solód sa usa ca sodlánan sa 
lain nga sodlánan. 

Embrollador. = Ang rancagobót, ang macabóloc, ang 
macasácot. 

Embrollar. = Boloc, gobót, sacót. 

Embrollo. = Gabóloc, cagóbot, limbong, bacac. 

Embrollón. V. Embrollador. ♦ Bacácon, limbóngan, ma- 
libóngon. milillmbong, mamamálao, maláoon. 

Embromar. =#agtíao, pagbánha, pagsabá, pagcóndat. 
*Pnglímbong, pagólo olo, pagsóod sóod, pagsó- 
log soiog. 

Embrosquilar. = Paghípos sa mga hayópan sa alad, 
sa toril. 

Embrutecer. = Pagcábos sa mga galámhan sa calág. 

Embuchado. = Tináe nga dagcó nga sinódlan sa onód 
sa baboy nga tinádtad ug sináctan sa mga panácot. 

Embuchar. «=* Pagsolód sa bisan onsa sa balónan sa 
mananáp. * Pagcáon ug pagtolón sa bisan onsa, sa 
dili pagaosápon ug maáyo. * Paglámoy, 

Embudar. = Pagbótang sa sandayóng sa baba sa bo- 
teya, &c, sa pagsolód sa sa vino, tobig, ixc. 

Embudo. = Sandayóng, alólong, capandayán nga ha- 
lagpád dapit sa itáas ug diótay ug haictin dapit 
sa obús, oa paghúad sa nno, tobig, &c., sa mga 
damajuana, mga boteya, &c., &c. * Bacac, limhong. 

Emburujak. -= Pagtápoc sa bisan onsa sa pagcagobót, 
sa pagcasácot. 

Embuste. = Bacac, limbong. * V. Disfraz. * Mga hias, 
mga dayan dayan, sa diótay nga bale, n^a paga- 
gamíton ug ibisti sa mga babáye, mga singsing, 
mga ariyos, mga bitay bitay, &c. 

Embustear. '= Pagbácac, paglímbong. 

Embustería. V. Embuste. 

Embustero. == Bacacon. • V. Embrollón. 

Embutir. = Pagpahaángc»y sa mga tolotaguídyot nga 
cahoy, tombága, salapi, baló, &c., sa mga bohó 
liga pagatígban nga daan , sa lain nga cahoy tom- 
bága, sdlapí, pothao, bato, &c., arón magacaláia 
ang mga dagoay ug ang color. * Pagsolód sa baló- 
yot, sa onlánan, sa caban, &c., sa bisan onsa, sa 
dinásoc caáo. * Pagponó sa bisan onsa. * Pagcáon 
nga labi sa casadángan. 

Emendadle. = Salaoáyon, ang arang saoáyon. ♦ Ang ma- 
hímo nga mosáoay. 

Emexdacion. = Pagcasáoay. 

Emendadamexte. = Sa pagcatí^man , sa j^gcahingpit. 

Emexdador. = Ang magasáoay, somaláoay, magsasáoay, 
bomalárlong, ang magabárlong. 

Emergencia. = Ang sonód sa sinógdan, sa sinóndan, 
ang guican sa guinicánan. 

Emergente. = ídem. 

Emético. = Tambal nga isolóca, nga pagaímnon con 
malóod ang guinháoa. • 

Emigración. = Pagpaháoa, pagcahálin, pagpahalayó. 

Emigrar. = Haoa, halin. * Pagbia sa mga táuo con sa 
mga mananáp sa ilang dáan nga pinoyánan 



Digitized by 



iJoogle 



84 EM 

EMINENCIA. = Pagoatáas, cataáson, guitóson, ogdo, tapoc. 
* Calapósan sa quinaMman, sa boot, saealjoótan, 
sa salabótan , &c. * Pagcahalángdon. * Polong n^a 
banságon ug bíHdhon nga ióna sa ngalao sa mga 
Padreng Cardenal sa santa Iglesia. 
Emixente, = Hatáas, dagcóan. * Halángdon. 
Eminentemente. = Sa pagcahíngpit uyámot, sa pagca- 

táas caáyo. 
EmimentIsimo. = Polong nga ¡óna sa ngalan sa mga 

Padreng Cardenal. 
Emisario. « Alagulan, balaháan sa m^a tobig. * Sinógo , 

maghihiling. 
Emoción. = Pagcaláin, pagcabóloc sa huna huna. 
Emoliente . = Tambal nga icahómoc sa mga hobág. 
Eholumento. = Polos n|a macóha sa inga láuo sa 

ilang opício con cahimtang, sobol. 
Empacar. =-= Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa mga 

caban, mga cajón, &c. 
Empachado. =- Ang raaólao, ang dili raagatóltol sa pag- 

bóhat sa bisan onsa. 
Empachau. = Samoc, olang. * Pagbáti sa calóod sa atay, 

sa guinháoa. * Dili pííglínis sa coto coto sa qui- 

naon. * V. Disfrazar. " Olao. « 

Empacho. = Ca(')lao, cabórong sa huna huna. * Cíisámoc, 

caolfingan. * Pagcalóod sa guinháoa, pagcaoalá ma- 

hilis sa coU) coto sa qnináon. 
Empadronador. = Ang magnbóhat, inacagíma sa padrón 

nga pagasolátan sa mga tauo nga mobóhis. 
Empadronar. = Pagsólat sa padrón. 
Empalagamiento. =- Pagcasóm-ol. 
Empalagar. = Som-ol. * Pgpasocó, pagalingása, pag- 

sámoc. 
Empalagoso. = Ang maoasóm-ol. ^ Ang macasámoc, ang 

magiíalingása. 
Empalar. = Pagtóhog sa bisan onsa ug sa bisan cansa 

sa usa ca cahoy, salay. 
Empalmadura. = Sinompáyan, binaligtósan. 
EMPAI.MAR. = Sompay, balígtos. 
Empanada. = Calán-on nga magáma sa onód nga pinótos 

sa tinápay con sa binocboc sa trigo ug nga pa- 

galotóon sa horno. 
Empanar. ==Paglobóng, paglíbot sa mga calán-on sa 

tinápay con sa binocboc, sa pagl(Sto niána sa horno. 
Empandar. = Paglico paglóco, pagbalfquiüg sa bisan 

onsa. 
Empandillar. = Pagípon sa raga dahon sa baraja sa 

pagbóhat ug limbong. 
Empantanar. =Pagponó sa tobig sa bisan onsang lu- 
gar, pagdánao, paglánao. * Pag-ólang sa bisan *onsa 

nga pagaboháton onta. 
Empa.^ar. = Pagpótos sa mga hapín sa mga batang 

diótay. * Pagbóling, paghógao sa masinao, sa sa- 

lamín, &c., paglíbac líbac sa isigcatáuo, paghilábot 

sa iang dongog. 
Empapar. = Pagbasá ug maáyo, paghómod sa bisan 

onsa, lonao. * Pagponó sa bisan cansa sa quinaád- 

raan, sa gogma, sa pagdomót, &c. 
Empatelaiíor. = Ang magapótos sa bisan onsa sa papel. 
Empapelar. = Pagpótos sa bisan onsa sa papel. 
Empaque. = Pagsolód, paghipos sa bisan onsa sa cajón, 

sa caban, sa polos, "&c. 
Empaquetar. = ídem. 
Emparamentah. =Pagdáyan sa mga solód, su manga 

bongbong, mga cadalánan, manga lalambóan, &c., 

sa mga tabil, pagtábil. 
Emparar. V. Embargar hasta samoc. 
Emparchar. = Pagbótang sa mga haclop. 
Emparedar. =-= Pagsolód, pagbilánggo sa mga táua sa 

lalioála sa cota. 
EMPAHEJADon. = Ang raagatopóng sa bisan onsa. 



EM 

Emparejamiento. = Pagcatopóng> pagcasáma, pigcaíngon. 
Emparejaií. = Sama, topóng, ingon. * Topad, parang. 
Emparrado. = Atop atop sa mga sangá S2t mga paras 
con sa obán nga mg.i bnlágon, nga nanagcátay ug 
nanagcoyátot sa mga dalámba nga guitagáua ug 
guibóhat pagtóyo. 
Empatar, = Pagtopóng, pagólang sa bisan onsa. 
Empate. = Pagcatopóng. 

Empavesada. = Manga tinábas nga panápton nga nzul, 
moloraalioKi con mnpolá, ngn binódcan sa mapotf, 
nga icadáyan dayan sa mga sacayán sa mga adlao 
nga mahál^ ug igatábon sa mga lingcodánan sa manga 
palíia, mga bote, mga bulángay, &c. 
Empavesar. = Pagdáyan dayan sa mga sacayán sa timáan 

sa dagcóng calípay. 
Empecatado. = Daótnn. | 

Empedernir. = Pagi(áhi , pagliga. í 

Empedrado. = Salog nga guilaólan ug guipahaangáyan 

sa mga bato. 
EMPRDRADon. == Ang magapaángay sa mga bato sa manga 

salog ug sa mga cadalánan. 
Empedrar. = Pagángay, pagláod, pagbótang sa mga 

bato sa bisan díin. 
Empega. = Ang salong ug bisan onsa nga igabólít. 
Empegar. = Pagbólit .sa salong con sa laiu nga ibó- 

Ht sa bisan onsa. 
Empeine. = Bolog, poc-lo, pos-on. * Cascaro, bon-i 

aláp-ap. 
Empeinoso. =^ Carcaróon , bon-ihon 
Empelar. = Paglóroc sa bohóc. 
Empelotarse. = Boloc, samoc, gobót. * Paggóboc sa 

mga táuo nga nagacaíioay. 
Empella — Ang panit sa sapín nga nagatábon sa tee 

dapit sa ibábao. 
Empellar. =TóIod, doso, tola. 
Empellón. = Pagcatólod, pagcadóso, pagcalóla. 
Empentar. V. Empellar. 
Empentón. V. Empellón. 

Empeñadamente. = Sa minatúod, sa linóod, sa liiióyo. 
Empeñar. = Paghátag sa bisan onsa sa táuo nga otingaa 
sa hingotángan nia, hasta nga mobáyad sa olang' 
cania. * Paglógos, pagpógos. * Pagpangíla sa mnn- 
lalában sa pagdingat sa e:uitóyo. * Pagbóhat sa bi- 
san onsa sa tinóyo, sa minatúod, sa masingcáaiot* 

* Paglában , nagtábang Sa bisan cansa. 

Empeño. Catongdánan sa pagbáyad sa otang sa tauo 
nga otíngan. * Paghúna huna nga minatúod caáyo, 
sa pagdángat ug pagcóha sa bisan cansa sa gui- 
lóyo nía. * Pngtóyo nga tinóod sa pagbóhat sa Irisan 
onsa. * Dalángpan, manlalában, tomalábang. 

Empeoramiento. = Pagdógang sa cadáot, pagdólog sa 
saquát, pas^saraól. 

Empeorar. = ídem. 

Emperador. = Hari. 

Emperatriz. = Asáua sa hari. 

Emperejilar. = Pagdáyan dayan, pagáyo sa bisan oasa. 

Emperezar. ^ Pagdáog sa catacá. * Paglángan iangan 
guican b'i cata^. 

Empero. = Apan. 

Emperrarse. = Pagsóqui sa minatúod. 

Empezar. = Sogor, guican. 

Empicar. = Pagbítay, paghógot, paghicot. 

Empicotar. = Pagpasáca sa bisan cansa sa bitáyan, sa 
gaélan. 

Empinadora. == Pagcatindog, pagcabángon pagcalóyod. 

* Pagcatihin. 
Empinamiento. — = ídem. 

Empinar. = Ti ndog, bangon, toyod , tihin. 
Empingorotar. -*= Pagtóngtong sa bisan onsa nga botang 
sa laiii nga botang. 



Digitized by 



Google 



EM 

Empíreo. =^ Lan|it, guinharian sa langit, cabotahánab, 

paghimayáan, pagnimáya sa Langic. 
Empizarrar. = Pagtában sa bisan ousa sa mga batong 

manipis nga guiíigálan ug pizarras. 
Emplastar. = Pagbótaiiff sa mga hampol. * Pagólang 
sa bisan oosa« * Pagbógao sa mga tíil ug mga ca- 
móc sa bisan onsa nga cahogáoan. 
EaiPusTO. = Hampol. 

ExPLÁSTRiGo. = Bisan onsa nga mahágcot. 
Emplazador. = Ang magasáca sa bisan cansa sa atu- 

bángan sa hocom. 
ExPLAZANiENTa. = Pagcasáca sa hocom. 
Emplazar. =Pagsáca sa bisan cansa sa iang isigcatáuo 

sa hocom. *Tagal, tácga. 
\ Empleado. ==& Táuo nga may opício nga nahatongód sa 
mga hoomioan nga labi, ug sa mga holosáyon sa 
dagcóng ponóan. 
Emplear. = Pagtógon , pagtógyan sa bisan eaasa ug 
bisan onsa nga pagaboháton. * Paggasto sa salapi 
sa pagpálit sa bisan onsa. 
Empleo. =s Bohat , catongdAnan. 
Emplomar. = Pagtúbon cou pa^líg-^on sa bisan onsa sa 

tingga. 
Emplcmaií. = Pagbótang sa mga balahíbo sa bisan cansa. 
Emplumecer. » Pagtoróc sa mga balabibo sa. mga 

langgam. 
Empobrecer. » Pa^pobres , págtuingol. . : 
Empobrecimiento. -=» Págcahangol, pagcamacalolóoy, pag- • 

capobres. 
Empolvar. = Pagáffbpn , pagbilíbod. 
Empolyorizar. =« ídem. 
Empollar. = Paglómlom. 1 * 

Empo5zo5Iador. » .\ng magapahiló, ang macagáma sa 

bisan ousa nga macabiló. 
Emponzoñamiento. = Pagcahiló , paghiló. 
Emponzoñar. « Paghiló , paglála. ' 

Emporcar. » HogtttI*, hamos. 

Emporio. «=^ Lugar nga pagatíngban sa mga nagacaláin 

¡ lain ngu mga tauo sa pagcomercío , sa pagpálit ug 

pagbalígya. 

Empozar. = Pagsolód sa bisan onsa sa atábay. 

Emprendedor. -=» Ang magatóyo sa pa^bóhat ug pa^- 

toman sa mga bohat nga catingalánan ug macMi. 

Emprender. »= Sogod , pagtóman sa manga bohat nga 

macóli. 
Empre.^ar. = Pagpamábdos sa mga babáye ug sa mga 

mananáp nga baye. 
Empresa. ±= Bonat nga macéli ug catingaláhan. * Pag- 

tóyo sa pagbóhat sa bisan ousa. 
Empresario. =; Ang miápil sa bisan onsang bohat con 

pagpatigáyon. 
Empréstito. = Pagcaólos, pagcabáilo ug ang guibáílo 

cou ang gióios, ang inóslan. 
Empujar. V. Empellar. 
Empuje. V. Empellón. 
Empujón. = ídem. 
Empulgar. «^ Paghógot sa pisi sa bosog sa pagbóhí 

ug maáyo sa pana. 
Evpu.^ador. = Ang nagacómcom , ang« magacópot. 
Empuñadura. «- Polóan , cai^ptan sa cales, sa campi* 

Iang, &c. 
Empujar. » Pagcópot, pagcóyot sa polóan, sa caláp* 

tan, sa bisan onsa. 
Emulaoon. ^ Pagingon, pagbóhat maingon sa guibó- 

bat sa obán, * 

Emulador. »- Ang magaílo^ sa lain, ang magafoóhat 

maingon sa guibóhat nía. 
Emular. V. Emulación. ''_ | 



EN 85 

Émulo. «» Aoay , caáoay, ang magailog. 

Emunctorios. = Losay. 

Bmundacion. = Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos. 

EN 

Ex. = Sa. 

Enaceitarse. = Paglána. 

Enaguachar. =» Pagtóbig,. pagponó sa tobig sa bisan 

onsa. 
Enaguas. =« Laguas, bisti con saya nga guibisti sa 
mga bdíbáye sa ilálom sa obán nga mga saya, ug 
nga guipadápat nila sa laoas ug guitácgos nila sa 
haoac. 
Enaguazar. V. Enaguachar. 
Enajenable. « Ang arang ihátag sa lain. 
Enajenación. = Pagcahátag sa bisan onsa sa lain. * Pag- 
caoaláy pagmátngon ug pagpamáti. * V. Embeleso. 
Enajenar. =* Hatag. * V. Embelesar. 
Enalbardar. = Pagtáod, pagbótangsa mga siya (manga 
. albarda) sa mga borrico, &c. ♦ Pagpótus sa itiog con 
sa binócboc sa bisan onsang calán-on nga pagapri- 
tóhon. 
Enalmagrar. = Pagtina sa almagre, sa mapolá. 
Enamarillf.cehse. «- Paglálag; 

Enamoradamente. «■ Sa paghigógpia, sa dagcóng gugma. 
Enamoradizo. ^ Ang masáyon 'mahagúgma.. 
Enamorado. — Ang mahagúgma, ang may gogma sa lain. 
Enamorador. >» Ang naganlorál, ang tnamóloag sa mga 

polong nga icapasibot sa iang gugma. 
Enamorante. -^ ídem. 
Enamorar. = Paghigúgma sa lain, pagpatigáyori sa bisan 

caiisa arón higugmáon sa lain, pagamoral. 
Enamoricarse. — Paghigúgma sa lain sa diótay nga 

gugma. 
Enano. «= Paadácan , potot. 
Enarbolar. » Pagósoag sa . bisan onsa , pagbótang sa 

itáas. 
Enardecer. = Pagdagcó sa mga cailibgon. 
Enarenacion. ^ Apog ug balas nga sinácot , pagcasa- 

cót sa apog ug sa balas. 
Enarenar. = Pagbótang, pagponó sa bisan onsa sa 

balas. 
Enarmonar. V. Empinar. 
Enastar. « Pagtáod sa togdánan sa bangcao, sala 

páng, &c. 
Encabalgamiento. » Cureña, ug bisan onsa nga pa- 

gataólan sa mga lothang. 
Encabalgante. »= Ang magacabayo. 
Encabalgar. == Pagcabayo. * Pagtóngtong sa usa ca bo- 
ta ng sa ibábao sa lain nga botang. 
Encabellecerse. «» Pagtoróc sa bohóc. 
Encabestrar. « Pagbótang, pagtáod sa cabestro sajnaga 

manauáp. 
Encabezamiento. ■= Padrón nga sinolátan sa mga táuo 
ngatanán nga nanagbóhis, ug ang pagsólat sa ma- 
ong mga táuo. * Cahosáyan sa caciuighánan sa mga 
tampa con tampo nga baiáydon sa mga molópio sa 
usa oa longsod. * Sinógdan sa mga solat. 
Encabezar. =«PagsóIat sa padrón sa mga bomolóhis. 

* Pagbótang sa sinógdan sa mga solat. 
Encabriar. -=» Pagtáod sa mga cahoy nga quinahánglan ' 

sa pagbóhat sa mga atóp 3a mga oaláy. 
Encabritarse. = Pagtlndog sa mga cabayo sa pagtó- 
nob lamang sa ilang dohá ca tiil sa pangolahian. 
Encadenamiento. = Pagcahócot, pagcabicot, pagcabáat 

sa mga talicalá. 
Encadenar. »» Paghócot pagbáat, paghicot sa manga 
talicalá. 

Digitized by ilnOOQ IC 



86 EN 

Encajador. » Ang magapaángay sa usa ca botang sa 

. lain liga botang. 
Encajar. = Solód, angay, bptáng, taod, pasoc, pan-. 

sal. * Pagbácac, pagólo olo, pagsólog solog. 
Encaje. = Lugar nga pagaangáyan ug pagataólan sa 

bisan onsa. * Paglabra sa mga panápton nga ma- 

gacahínag ug magacaláin lain ug dagoay. 
Encajonado. = Bongbong , cota sa lonlon nga yota, 

nga pagabpháton sa talioála sa dohá ca papan sa 

paglúgpit ug maáyo ug sa pagdásoc sa maong yota. 
Encajonar, = Pagsolód sa bisan onsa sa mga cajón. 
Encalabozar. ■= Pagbilánggo , pagpreso. 
Encalabrinar. = Pagláin, pagbórong sa olo. "* Paglóyo 

sa minatúod sa bisan onsa, sa dili pasárabag aag 

táuo nga nagatiiyo. 
Encalar. = Pagápog , paghilog , pagdfliog sa ^©g -sa 

bisan onsa. 
Encalanarsb. «= Pagcótas sa mga mananáp, paghág©^ 

guiean sa píigbóhat nga canónay con sa dagcóng 

caínit. * PagKnao caáyo, pagoalá sa hangin. 
Excalvecer. =^'Pagópao. 

Encalladero. =Lugar nga pagasangládan sa mga sacaján. 
Encallar. *« Sanglád. * Paghilábot sa bisan ónsang ho- 

losáyon sa oaláy quiíiaádraan sa pagtóman ug maáyó. 
Encallecer. « Pagcóbal. 

Encallecido. = Táuo nga naánad sa mga sala, sa mga 
. calisdánan ug sa mga cahágo. 
Encallejonar. = f ag solód sa -dalan liga haíctin . ug 
. masígpit. 
Encamarse. ^ Paglígaft eti higiáan. * Paghígda, pa^- 

hápay sa homáy , maaís, Ac'da dihá pa sa yota, gui- 
ean sa pagcahorós sa hangin, «a pagcabáseog sa 

oían, &c. 
Encambuar. «= Pagpadápit sa l^ig, pagdála sa bisan 
' asa, sa mga sandayéng. 
Encambronar. = Paglípert, paglibót sa mga sagbot ug 

mga sanga nga toncan sa mga eabalánan. * PagUg-oñ 

sa mga pothao sa Insan on^a. 
Encaminar. = Pagtódio sa dalan. * Pagpatigáyon sa pag- 

dángat sa gnitúyo. 
Encampanado. = Ang may dagoay «a lingíinay. 
Encampanarse. =• Pagpadáyeg sa bisan «ansa, arón pa- 

gaíngnon sa ubán nga tnaáyong laláqui sia. 
Encanalar. V. Encambijar^ * Ilog. 
Encanarse. — Pagcotáng , paf gáhi sa mga bútang dió- 

tay nga boot maghílac ug díli sila macahlmo, loom. 
Encandecerse. = Pagbága sa bisan onsa. 
Encandilado. « Bisan ortsa nga motíiídog. 
Encandilar. = Soláo. * Pagcaláyo, paghoyóp sa caláyo 

arón m^síga. * Pagpolá sa mga mala sa nacaínom 
- sa daghau vino, aguardiente, &c. 
Encanecer. -= Oban, pagpoti sa bohóc. * Pagtigúlang. 
Encanijar. = Pagpaníoang sa mga bátang diótay tongód 

cay guipasóso caníla ang daótan nga gatas. * Pag- 

uíoang sa manga bata tongód sa bisan onsang saquét. 
Encanillar. «- Pagcaniyas. 
Encantado. — Táuo nga boang boang, hongog. * Ang 

dili magapatalinghog sa guipamólong cania. 
Encantador. *= Balbal, asoang, onglo. 
Encantar. « Pagbóhat sa mga bohat nga catingalá- 

han , tongód sa gahóm sa yaoa , ingon sa pagtóo 

sa mga táuo nga cabos. 
Encanto. «= Bisan onsa nga catingaláhan. 
Encantusar; .=- Paglímbong sa mga polong nga ica- 
' álam alam. 
Encañado. «» Sandayóng nga pagaaguían sa tobig. * Ma- 
nga tinócod nga liuála sa mga lipac nga caoáyaa 

nga ibótang sa bisan asa. 
Engaitar. V. Encambijar, * Pagbótang sa mga caoáyau 

con mga bagácay sa bisan asa. • PagT^ ' ^bod. sa hilo, 



EN 
ágagiffla;&c., sa mga caniyas».nga isolód sa lanzadera- 

Enca5íizada. = Alad sa mga . caoáyan con m&^ bagá- 
cay sa pagbóhi sa mga isda sa mga sod&, ma- 
nga danao, &c., arón dífi sila macabóhi. 

Encañonar. t= Pagtoróc sa mga balahíbo sa mati^ 
langgam. 

Encapachar. «=^ Pagsolód sa bisan onsa sa bockg, sa 
bacat, &c. 

Encapillarse. » PQgtábon sa laoas sa bisan onsa nga 
bistl, ug labf pa sa mga bisti nga isóól sa <mo 
maingon sa sinina. 

Encapotar. — Pagtábon sa capote. • Pagbollng-it, pag- 
paisog sa nauong. * Pagdág-om sa caltbótan sa 
mga dag-om nga maitom ug mabkga. 

Encapricharse. = Pagtóyo sa bisan onsa , pagdáyon sa 
bisan onsang húna hána sa tínóyo cakyo« 

Encaramar. -= Pagés^ag^ pagténgtong sa bisaii onsa 
nga botang sa lain nga botang. * Pagósoag sa ca* 
hínrtang sa táuo, yigliiitag sa mga Úuo sa opi- 
do nga batáas. * 

Encarar. ~ Pagatóbang., pagktbaag;, pagtoQgó¿U 

Encaratularse. == Pagtábong sa .aauong s« aauonf aa- 
uong sa papel, sa paakpton^ h&g^ 

Encarcelación. = Pagcabiláiíggo, pagcapreso. 

Encarcelar. :^ Bilánggo, pagpreso, pagsolód sa pr^so, 
sa pagcapreso. 

Encarecbdor. = Ang magatóbo sa so^uílon, ang. oía «^ 
gapadagcó un magalábí sa gulsógid uía. . , 

Encarecer. ^ Pagósoag, pagd<agcó ;sa bilí sa bisa a 
onsa. * Pagdáyeg nga labí sa casarángan. • Pagpa- 
dagcó, pagpalabí sa soguílon. ... 

Encarecimiento. — Pagcadagcó sa bilí sa bisan onsaJ 

* Pagtóyo sa pagbóhat sa bi^n onsa , pagcatinóod» 
pa^casingcámot. , . 

Encargar. « Togon , togyan. 

Encargo. = ídem. , 

Encariñar. -= Gugma. * Palángga, 

Encarnación. = Ang pagcatáuo sa atong Guinóong Jesu- 
cristo sa tian nga olay oyámot ni Maria Santisima, 
sa laláng ug gahóm sa icatoló ca Personas sa Santí- 
sima Trinidad, nga ang Espíritu Santo. * Color sa 
onód con sa carne nga icapíntal sa nauong sa mangii^ 
laráoan. 

Encarnadino. = Color nga mapolá nga obos, moloma- 
lospád. 

Encarnadura. =«= Pagcalisód, con pagcasáyon sa pag- 
tambal sa mga samad su mga laoas. 

Encarxamiknto. « Pagtobó sa onód sa mgú samad, pag- 
onó^l. 

Encarnar. V. Encarnación hasta color. * Pagtámboc sa 
nanioang. * Pagdolót, pagsolód sa pana, sa. cales; &c., 
sa mf^a laoas. * Pagsácot sa osa ca botang sa lain 
nga botang. * Pagánad sa mga iró sa pagápas u^ 
pagpatáy sa obáil nga mga mananáp , sa pagpacáoa 
canila sa onód sa mga mananáp nga piuatay nga 
daan. 

Encarnativo. =» Tambal nga igabónal sa mga samad 
arón motóbo ang bag-png onód. 

Encarnecer. «= Pagtámboc, pagsópang. 

Encarnizado. » Ma^polá caáyo, ingon sa color sa onód 
con sa dogo. * Mata iiga poláhon. 

Encarnizamiento. «^ Pagcáon sa carne sa dagcóng caibog; 
maingon nga guibóhat sa mga iró. * Pagcabángis, 
pagcadomól. 

Encarnizar. » Pagpacáon sa mga iró sa onód sa obán 
nga mga mananáp nga pinatáy,aróQ mangfsog silq* 

* Pagpanuyó nga dagcó, pagbángis, pagdpmót., 
Engarbillaa. ^» Paghópot sa mga carro, mga galíngan, 

mga coche, &c. 
EncarroiSar. -*» Pagpadonót sa bisan ónsfi. 



Digitized by 



Google 



EN 

ExcARKGiARSE. » Paglóco, pagücó , pageólong sá bisan 

onsa. 
Encartación. = Encabezamiento. * Pa^báyad sa mga gurn- 

sacópan sa ilang ponóan con a^álon' sa catongdánan 

nga baláydon sa timáaa sa ilaag pagcasácop. 
Encartaxiexto. «o Paghócom, pagsentencia, guicao sa 

matúod nga hocom, sa táuo n^a saíáan ug nga 

nalágueu, ug nga oalá boot paquíta sa hocmánan 

bisan nga guibólong ug guiláoag. 
Encartar. « ídem. 

Encasar. >=- Pagbálic sa bocóg nga nalisá sa iang lugar.. 
Encasquetar. '^ Pagbótang sa calo sa ole, pagtábon 

sa oio sa calo. Pagdáyoo sa bisan cansa sa iang 

guihóna bona nga caogalingon, sa dili pasámbag 

sa lain. 
Encastar. = Pagiyo sa lioat sa mga manani^p ug sa 

mga táuo, sa pagsácot.sa obán nga mga táuo con 

mga mananáp nga maáyo. * Paglioat, pagpangáqac. 
Encastillado. « Táuo nga palábi labíhoo. 
Encastillar. ^ Paglig-on sa bisan onsang lugar s^ 

mga cota, mga lantáoan, mga baluarte. * Pagsócol 

sa mgacaáoay cntub sa solód sa mga baluarte ug 

mga cota. * Pagdáyon sa caogalingon nga húna húna 

sa díli magtagád sa mga pagsámbag. 
Encavarse. -^ Paghóbong sa mga mananáp, manga 

laaggam, mga baboy, &c., sa mga bohó, manga 
. langpb, &c. 
Encebollado. =- Guinisál sa onód, sa carne, nga sinác- 

tan sa seboy^s ug sa mga patiácot. 
Encella. <=- Hormábau nga pagabobátan sa mga queso. 
Encelur. »*Paggáma,. pagbóhat sa mga queso. 
Encenagado. >« Ang sináctan sa lapoc, sa yánang sa 

pisac. 
Encenagarse. — Pagsolód sa pisácan, sa lapoc, sa caya- 

nángan. 
Excender. « Pagpasíga,..pag30gá. ^ 

Encendidamente. =*= Sa pjgcaínit. 
Encendimiento. =« Pagcasónog. * Pagcadagcó sa casocó, 

sa caligótgot, sa hilánat, &c. * Pagcainit sa manga 

cailíbgon. 
Emcenizau. « Pagbótang sa abó sa bisan asa.. 
Encentador. — Ang nagasógod , ang nagaóna sa bisan 

onsa. 
Encentadura. « Pagcasógor , sinógdan. 
Encentar. V. Decantar. 
Encepar. ^ Pagbilánggo , pagsolód sa bisan cansa sa 

bílanggóan. * Paggamót sa mga tanóm. . 
Encerado. '^ Panápton con papel nga guidíhog ug gui- 

b lit sa talo. * Hampol, haclop n|a guibóhat sa talo 

ug sa obán n^a mga tambal. * Ang may color sa 

talo. * Ang natibúoc ug nahágcot, ang esposo. 
Énceramiento. «= Pagbólit, pagdíhog sa talp sa bisan 

onsa. 
Encerar. « ídem. 
Encerradero. ■= Lugar nga pagahipósan sa mga hayo- 

pan, sa mga mananáp. 
Encerrador. = Ang magapasolód ug bisan onsa sa bisan 

díia. * Ang magapasolód sa alad sa mga mananáp. 
Excerrar. « Solód. * Locop. * Paglícay sa calibótan ug 

pagsolód sa usa ca convento. 
Encerrona. — Pagcallcay sa mga Uiuo, sa pila ca adlao, 

sa calibótan, sa pagtóman ug pagbóhat sa bisan onsa. 
Encestar. « Pagbótang, paghfpos sa bisan onsa, sa 

bocág, sa tagácan. 
E.ncIa. = Lagos. 
Enciclopedia. =- Pagcafpon, catilíngban sa mga quina- 

'ádman. 
Encierro. == BUanggóan nga malisód. * Lugar nga paga- 

póyan sa obán nga mga táuo nga nagabla ug nanag- 

lícay sa calibótan. 



EN 87 

Encima. «=» Sa ilmbao,- sa iláas. 

E.NCINA. «• Cahoy sa España. 

Encinar. =«= Boquid , solóp coa lugar nga guiímtódcan 

sa mga encina. 
Encinta. « Babayeng samcon , mabdos. 
Encintar. <=» Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa manga 

cintas. 
Enclaustrado. =^ Ang misolód ug ang guipasolód sa usa 

ca convento. 
Enclavar. « Laiisang, pnglig-ou sa mga lansang. 
Enclavijar. «» Paglangáquit sa usa ca botang sa lain 

nga botang. * Pagláod sa mga clavija sa mga to- 

lónggon. 
Enclenque. =« Ang uialoyáhon, masaquéton. 
Enclocar. = Paglótnlom. 
Encobar. = ídem, pagoopóy sa mga langgam, pagpoyó 

sa ibábao sa mga itiog arón ihapisó. 
Encobr.\do. = Salapí, boláoan, &c., usa may sacót sa 

tombága. * Áng may color sa tomnága. . 
Encoger. = Coló, coco, hiyac, íicóngcong, copos, ocnol, 

ocnoc. * Paglóya sa boot sa casing casing^ * Pag- 

ólao, pagtálao. * Quipi, balólo, quibícob, balicótot. 
Encogidamente. = Sa diólay nga casing casing, sa catálao. 
Encogido. »: Ang matálao , aiig maóTao, ang mahádloa 

sa pagatóbang ug sa pagpamólong. 
Encojar. = Piáng, quiang. 
Encoladura. = Pagcapílil sa cola. 
Encolamiento. = ídem. 
Encolar. « Pagpllil sa bisan onsa sa cola, pilit, docol» 

tapot. 
Encolerizar. — Pagpasocó, pagpaligótgot , pagpanoyó. 
Encomendarle. =- Ang arang itógou. 
Encomendar. = Togon , togyan. 
Encomendero. = Aiig guitógnan sa bisan onsa, ang gui- 

togyánan. 
Encómiador. = Ang magadáyeg. 
Encomienda. « Togon. * Cahímtang nga banságon nga 

itógot sa Guinóong hari sa obán nga mga sacop 

nia sa timáan sa iang maáyong'boot ug sa pag- 

bálos sa mg.i pahanóngdan. * Ang cruz nga guidála 

sa mga caballero nga sinib-ong sa ilang bisti, ug 

nga guitógot canda sa Guinóong hari. * Pagdáyeg, 

* Dalángpan. * Pagcomostá, pagpangomostá. 
Encomio. = Pagdáyeg. 
Encompadrar. = Pagcógos , pagcódcod sa anac sa lain, 

sa pagbóñag ug pagpirma cania. * Paghigála, pag- 

ábian. 
Enconamiento. = Pagcacalamáyo , pagcaínsoy, pagcahó- 

bag sa mga bahin sa laoas nga nahasámad sa tonoc, 

con guipéac sa iró, sa laoa laoa, &c. 
Enconar. = Calamáyo, insoy. 
Encono. «= Domót, daótan nga pagbóot. 
Enconoso. = Daótan , bisan onsa nga m.icadáot. * Ang 

masáyon magadomót sa isigcatáuo. 
Encontradamente. = Sa pagcabátoc. 
Encontradizo. == Ang ihibálag. * Pagbólong sa bisan 

cansa arón ihibálag, bisan nga pagatngnon nga oalá 

toyóon ang pagbólong, ang paghisógat. 
Encontrado. = Bisan onsa nga botang nga atbang sa 

lain nga botang. 
Encontrar. — Sogat, tagbo, tabo, caplag, balag, quita. 

•Pagáoay, pagblquil biquil sa mga cabobót-on sa 

mga táuo. * Díli pagóyon, dili pagángay sa manga 

húna huna ug mga pagbóot. 
Enco.ntron. — Pagcaturapálac , pagcadósmog, pagcadá- 

mag. • . 

Encopetado. = Palibi lab'bon , parayégon , ang maga- 

pagcadagcó. 
Encorachar. «= Paghipos sa sorlánan sa mga manggad 

nga ihátod sa bisan dün. 

Digitized byLnÓOQlC 



88 EN 

Encorajar. » Pa^pai30g, pagpapongót, pagpon^ót. 
Encorar. === Pagtábon, pagtáclob sa oisan onsa sa pa- 

nit, pasolód ug bisaa oasa sa solód sa usa ca 

panit. 
Encorazado. = Ang guitabónan sa batong batong. * Ang 

guitabónan sa panit. 
Encorchetar. » Pagtáod sa cao-it, sa sab-it. 
Encordar. == Pagtáod sa mga coidas sa mga tolónggon. 

*Pagbáat, pagtácgos, sa maáyong pagbódbod, sa 

bisan onsa, sa mga lobid, sa mga pisí. 
Encordelar. »==Pagbáat, paghógot, paghócot sa bisan 

onsa sa mga pisi. 
Encordonar. » Pagtáod , pagbótang sa mga saguioálo, 

sa mga cordón, sa bisan onsa. 
Encorecer. = Pagtóbo sa panit sa man^a samad. 
Encornadura. ~ Ang pagcabótang sa mga songáy sa 

mga mananáp nga songáyan. 
Encornudar. = Pagpacasalá sa.babáye nga miño. * Pág- 

toróc sa mga songáy. 
Encorozar. = Pagtáod , pagbisti sa bisan cimsa sa calo 

calo nga mangil-ad, arón maólao. 
Encorralar. = Pagábog, pagpasolód sa alad, sa toril^ 

sa mga hayópan. 
Encortinar. = Pagtábil sa mga solód , sa inga cada- 

lánan, &c. 
Encorvada. s=Pagcabóctot, pagcabalicó, pagcabalíquig, 

pagcasócong, pagcasóctot, pageacóob, pagcaticóbo^ 

pageadóa, pagcadocó, pagcaticóco. 
Encorvadura. = ídem. 
Encorvamiento. ==Idem. 
Encorvar. == Boctot. * Balíquíg, balicó, socong, soctot, 

coob, tico, ticóbOi doa, docó. * Padában , paetá- 

bang, pagpalángga sa usa ca tauo labí nga sa laia 

nga tauo, sa oaíáy cataróngan. 
Encostradura. = Cogan. ^ 

Encovadura. ^ Pagsrolód sa bisan onsa sa usa ca bobo 

con langob. 
Encovar. = Ídem. * Locop, sacop. ♦ Tipíg. * Pagpahó- 

bong sa bisan cansa. 
Encrasar. = Pagespeso sa bisan onsa, sa tobig, sa 

vino, sa sabáo, &c. 
Encrespador. = Capandáyan sa pagcólong sa bohóc. 
Encrespadura. = Pagcacólong sa bohóc guican sa ca- 

hádloc, sa caiiilao, sa cacógmat. 
Encrespar. = Colong. * Pagbálod nga dagcó sa dagat. 

* Pagdagcó sa pagbíquil biquil sa mga cabobót-on 

sa mga táuo. 
Encrestado. = Palábi ballhon. 
Encrucijada. = Lugar nga pagasogátan ug pagacóros 

corósan sa mga dalan. 
Encrudecer. = Pagpahilao sa bisaa onsa. * Pagpasocó, 

pagpaligótgot. 
Encruelecer. = Pagsámbag, pagpógos sa bisan cansa 

arón mabángis sia ug mahlmo ug mamomógos. 
Encuadernar. = Pagípon , patlp-oc sa daghánan nga 

mga papel, nga pagtahion ug pagabotángan sa sapáo. 

*Paghósay, pagpabigála sa mga lúuo nga hanag- 

áoay. 
Excubar. = Pagsolód sa vino, sa aguardiente, sa 

soca, &c., sa mga cuba. * Pagsolód sa mga táuo 

nga saláan oyámot sa usa ca coba, ubán sa usa ca 

manóc nga laqui, usa ca amó nga baye, usa ca iro 

ug usa co snoa, ug pagbalibag canila sa tobig. 
Encubertar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mga panáp- 

ton. • Pagtábon sa laoas sa bisan onsa nga icasá- 

gang sa mga pagbónal sa cadoay. 
Encubierta. = Limbong , borhi. 
Encubiertamente. = Sa pagcatinágo, sa limbong, sa pag- 

cabódhí. 



EN 
Encubridor. » Ang magatábon, ang dili magtóg-an sa 
hingbalóan, ang magacágon cagón sa mga saláan. 

* Cagón cagón. 

Encubrir. =» Pagtábon, paghilom, díli pagtóg-an sa 

hingbalóan. * Pagcágon cagón. 
Encuentro. V. Encontrón. * Paghisógat, paghitágbo, 

paghitábo, pagcahibálag. 
Encuitarse. =» Pagyógot, pagmíngao, pagsáquet. 
Encumbrado. = Hatáas, halángdon. 
Encumbramiento. = Pagcatáas, cataáson, guitáson. 
Encumbrar. = Pagósoag, pagbótang sa itáas. ♦ Pag- 

hátag sa bisan cansa sa maáyong dongog, tongód 

sa cahfmtaiig con opicio nga mahál ug bilídhon. 

* Pagpalábi labi. 

Encunar. = Pagcólan sa bata sa iang higdáan. 
Encurtir. = Paggámos sa mga sile ug bisan onsa nga 

otána, paghólom sa soca. 
Enchancletar. = Pagainel^s, pagbisti sa mga sapfa sa 

dili isóol ang tul dapit sa ticód. 
ENCHARa\RSE. = Pagtóbig, pagdánao sa bisan oñsang 

lugar, paglónop. 
Endeble. =Malóya, ang oalay cosóg ug gahóm, ma- 
boya ng. 
Endecha. = Pagcenta nga mingkuon caáyo nga angay 

lamang sa mga hintúngdan sa mga minatáy. 
Endechar. = Pagcanta ug mamingao cááyo sa pagdóm- 

dom sa mga minatáy. * Pagyógot, paggóol, pag- 

sobó, p&gmíngao. 
Endemoniado. = Guiyáo^ ya^áan, ang guisódlan sa yaoa. 

* Táuo nga daótan oyámot, nga macadhot *sa obán. 
Endentado. í= Bisan onsa nga may ngipon, guinting gúin- 

ting. 
Endentar. = Pagpahaángay sa usíi ca botang sa lain 

nga botang. 
Endentecer. = Pagsógod 5a pagtoróc sa ngipon. 
Enberezadamente. = Sá- pagcaláctod, sa paglóMd. 
Enderezado. = Ang macapólos, ang moángay. 
Enderezador. = Ang maalam ma^hópot, magalfma sa 

balay, ug ang macasóhay sa drti maáyo, sa nagobót. 
Enderezamiento. = Pagcatól-id, pagcatáno^ sa nabalí- 

quig. • 

Endebeíar. = Tol-id , taños, lactod. ♦ Paghópot, pag- 

alíma ug maáyo sa bisan onsa. * Paghósay sa na- 



bóloc, sa nagobót. * Pagsáoay, pagbárlong. 

ándam, paglagána. ♦ Pagdáyan dayan. * Pagtóyo 

sa bisan onsa. *Toyod, loihácao, loyhad. * Libárot, 

baliácag. 
Endiablada. = Dola nga pagaboháton sa mga táuo nga 

nagacayáoa sila sa ilang pagbisti, nanagbóloc ug 

nagabánha sila cuáyo. 
Endiabladamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcangil-ad. 
Endiablado. ^1= Mnlágsot, daótan, mangíl-ad oyámot, ang 

mar-adáot. 
Endiosamiento. = Pagpalábi labi, pagparhyeg nga labí 

sa casarángan. 
Endiosar. = Pagbótang, pagila sa bisan cansa sa pag- 

cadios. * \, el anterior, 
Endoblado. >« Hayop, nati nga magasóso sa iang ina- 

bán ug sa lain carnero nga baye. 
Endosar. = Paghátag sa lain sa papel nga mabál, arón 

modáoat sa salapí nga guisólat sa maong papel. 
Endrina. == Sirioelas nga ihálas, sa España. 
Endrino. =^ Gahoy nga mobónga sa sirioelas nga ihálas. 
Endulzar. = Pagtám-is sa bisan onsa. * Pagpatigáyon 

arón mahímo nga antóson ang mga calisdánan ug 

mga cahíigo. 
Endurar. = Paghínay hinay sa paggasto, pagdoloda- 

glnot. * Pagántbs, pagáco, paffílob. • Pagbáyan ha- 
yan sa bisai'i onsa nga quinanánglan nga pagbo- 

háton. 



Digitized by 



i^oogle 



h 



B 

EsDURECER. = Paggáhi, pagpatíga, pagpaqulnol sa bi- 
san onsa. * Pagpabáscog sa laoas aróa dili padáog 
sa pagbóhat, sa m^a cahágo ug mga calisdánaii. 

* Pagpasocó, pagpaligótgot. * Pagbángis, pagííyad 
sa pagpodngod, sa calóoy. 

Endurecimiento. = Pagcagáhi. * Pagcabángis, pagcaoaláy 

calóoy. 
EüKBRAR aguja. = Tanóg. 
ExEMieA. = Domót, daótaii nga pagbóot. 
Enemigamente. = Sa pagcadaótaii nga bóot, sa domót. 
Enemigo. •= Aoay, caáoay, contra, batoc. • Ang may 

daótan nga pagbóot sa isigcatáuo con sa isigca- 

íngon. 
Enemistad. s= Daótan nga bóot, pagcaáoay, dili pagó- 
yon, díli pagángay sa inga cabobót-on sa manga 

táuo, cabíquil sa boot. 
ENEMISTARSE. = Pagííoay. 
Energía. = Pagcasingcámot , pagbóhat sa bisan onsa 

sa tinóyo caáyo. 
Enérgicamente. = Sa minatúod, sa tinóyo, sa masing- 

cámot- 
Enércico. =Ang magabóhat sa minatiiod, sa tinóyo 

caáyo, sa masingcümot. 
Enbrgúmexo. == Táuo nga guisódian sa yaoa. 
Enero. =» Enero , aog nahaónang bolán sa tagsa ca 

túig. 
Enervar. =- Pagmalóya, pagcóha sa coíóg, sa gahóm. 
Enfadadizo. = Táuo nga masáyon masocó , manoyó, 

mabaláca. 
Enfadar. — Socó , panoyó , balaca . aquig. 
Enfado. — Casocó, caligótgot, caáquig, pagpanoyó 

cabaláca. 
Enfadoso. -= Ang raacasocó, macapanoyó, macaligótgot. 
Enfaldar. — Paghípos, paglólho sa mga saya, quimón, 

cas cas. 
Enfardar. = Pagbóhat sa mga pardo, sa mga potus, 

pagpótus. 
Enfardelador. = Ang nagabáat sa mga potus sa pag- 

lólan sa mga sacayán. 
Esfardeladüra. « Paghípos sa mga manggad sa mga 

fardo, sa m^ra potús. * Pagpótus. 
Enfardelar. =« Pagpótus, paggáma sa mga pardo. 
Ei6fAtigo. = Polong nga may hintóngdan nga dngcó, 

ug ang táuo nga mamólong sa maong polong, 

n^a may tuyong dagcó. 
Enfermar. = Saquét, pagmalóya. 
Enfermedad. = Casaquét, caól-ol, calúya. 
Enfermería. = Balay con lugar nga pagabotángan ug 

pagahipósan sa manga masaquét. 
Enfermero. -= Táuo nga magabántay, magahópot ug 

magaalíma sa mga masaquét. * Lugar nga salaquéfan. 

* Malóy^. 
Enfervorizar. = Pagpaísog. 

Enfielar. = Pagtárong sa mga timbángan, songcad. 

Emfilar. =Paglaláy, pagtaláytay. 

Enfitéusis. == Paghátag sa usa ca táuo sa lain nga táuo 
sa iyang yola, sa balay, &c., arón baydan sia sa 
salapi nga guisabótan nila, ug arón macóha sa 
polés sa balay, sa yota, &c., ang táuo nga na- 



Enfiteüta. == Ang táuo nga may catongdánan sa png- 
báyad sa abang sa yota, sa balay, ¿c, nga guia- 
bángan nía sa tagia nga nagapaábang cania. 

Esfitéütico. =« Bisan onsa nga guipaábang sa lain. 

Enflaquecer. = Pagnioang, paglóya. 

Enflaquecidamente. = Sa pagcaníoang, sa pagcalóya. 

Enflaquecimiento. = Caníoang, ealóya. 

Enflechado. = An^ bosog nga guilaólan sa pana. 

Enfrascar. — Pagüótang sa vino, sa tobig, &c., sa 
mga frasco, sa mga botcya. • Paglacát, pagtála sa 



EN 89 

mga casolópan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa ti- 
nóyo caáyo, sa masingcámot. 

Enfre\ador."»= Ang magaláod sa preño sa mga ma- 
nanáp. 

Enfrenar. = Pagtáod, pagpalángag sa preño sa mga 
mananáp. 

Enirente. = Sa atobángan , sa atbang. • 

Enfriadera. = Sorlánan nga pagaljognáoan sa bisan 
onsa nga ilímnon. 

Enfriadero. = Lugar nga pagabognáoan sa bisan onsa. 

Enfriador. == ídem. * Ang mngapabógnao ug maca- 
bógnao. 

Enfriamiento. = Pagcabógnao. 

Enfriar. = Bognao, tognao. * Paginádlao. 

Enfundar. = Pagsolód sa bisan onsa sa iang punda, 
sa iang postánan. * Pagponó, pagdásoc. 

Enfurecer. = Socó, ligótgot, balaca, panoyó, pagpalábi 
labi. * Paghorós sa hangin, paggobót, pagbálod nga 
dagcó sa dagat* 

Enfurruñarse. =^ Socó, balaca, bagólbol, bagótbot. 

Engace. = Pagcalangáquit sa usa ca botang sa lain 
nga botang. 

Engaitador. =^ Bacácon , malilimbong, malimbóngon. 

Engaitar. = Pagálam alam sa bisan cansa, pagpógos 
cania sa mga polong nga malómo, arón magabó- 
hat sa díli onta boot magbóhat. 

E.ngalanar. = Pagtahóm, pagdáyan dayan sa bisan onsa, 
pagányag , pagníndot. 

Engallado. = MatóMd, malárong. 

Enganchador. =«= Ang magacáo-it sa bisan onsa. 

Enganchamiento. = Pagcacáo-it. * Ang salapi nga ih&tag 
sa bisan cansa, arón mosolód sa pagcasoldados. 

Enganchar. = Pagcóha sa bisan onsa sa cao-it. * Pag- 
álam alam sa bisan cansa, arón mosolód sa pag- 
casoldados, ug arón magabóhat sa lain nga bohat. 

Enganche. V. Enganchamiento. 

Engañabobos. = Ang bacácon, ang magalímbong sa mga 
táuo nga cabos, nga oaláy quinaádman. 

EngaIíadizo. = Ang masáyon masayóp, ang masáyon 
limbóngan. 

Engañador. = Bacácon , ang magalimbong, ang maga- 
ólo olo. 

Engañante. = ídem. 

Engañar, = Paglímbong, pagólo olo. * Pagsayóp, pag- 
pasayóp. 

Engañifa. =» Limbong nga guipacaíngon nga macapólos. 

Engaño. = Bacac, limbong. * Sayóp. 

Engañosamente. = Sa bacac, sa limbong..* Sa pagca- 
sayóp 

Engañoso. = Ang macalimbong. * Ang magapasayóp. 

Engarabatar. V. Enganchar hasta pagálam. * V. En- 
corvar. 

Engarabitarse. = Pagsáca sa itáas. 

Engarbarse. « Pagtógdong, pagbátog sa mga langgam 
sa mga lugar nga labíng hatáas. 

Engarbullarse. =Sacót, boloc, gobót. 

Engarce. = Pagcatóhog. 

Engargantar. = Pagsolód sa bisan onsa sa totónlan. 

Engaritar. = Paglíg-on sa mga cota sa pagbóhat sa 
mga lantáoan, mga baluarte, &c. 

Engarrafar. =Pagcóbot, pagcóyot, pagcópot sa ma- 
báscog sa bisan onsa. 

Engarzador. = Ang magatóhog. 

Engarzar. = Pagtohog. 

Engastar. = Paglobóng sa mga batóng mahál , sa mga 
motia, &c., sa safapi, sa boláoan, &c. 

Engatado. = Táuo nga tampalásan, caoatán," maninicás, 
mangangáhas. 

Engatar. «= Pagálam nlam sa paglímbong. 

Engatusar. « Pagálam alam sa pagdángat sn guitóyo. 

23 



Digitized by 



Ljoogle 



90 EX 

Eníuzar. V. Engarzar. 

ExGENOiíADOR. = Ang magoliont , íuij; lUi^ajiasurioom. 

* Ang magagáma, macahínio w^ magahólní. sa bisan 
onsa. 

Engendrante. « ídem. 

Engendrar. = Paglioat sa isigcaí;ig*ui. ♦ Paghóhat, png- 

gáma, paghimo. 
Engendro. = Ang b;Ua coií maiian;ip s:\ dihá pa sa 

tian sa inahán. ^ Táuo con mn=ia:iáp nga guiáiíac 

sa díli hingpit. * Bata nga condátan, sa daólan nga 

batósan, sa malAgsot nga cagaoían. 
Engibar. = Paghóctot sa bisan cansa. 
Engolfar. = Pagsolód sa sacayün sa d ig.íóng lauod. 
Engolondrinarse. = Pagpalábi labi. 
Engolosinarse. = Paginad sa bisan onsa. * Piaglíigógma, 

pagíbog, pagpanghináol. 
Engolletado. = Palíbi labíhon. 
Engolletarse. V. Engolondrinarse. 
Engomar. == Pagdíhog sa tagoc sa bisan onsa. 
Engordar. = PMglínnboc, pagsópang. * Pagliiming sa 

nfiga mana mí p. 
Engorro. = Samoc, casamócan, caol.ingnu. 
Engorroso. = Ang raacasámoc, atjg nmcflólang. 
Engrandecer. = Pngpadagcó, pag.s;''mp;)y sa bisan onsa. 

* Pagdáyeg. * Pagósoag sa bisan cansa, tongód sa 
opicio con cahfmtang nga ihátag cania. 

Engrandecimiento. « Pagcadagcó, pagcatóas. 

Engranerar. =- Paghipos sa homñy, sa maís, &c., sa 
pensa, sa pananódlan, sa tangcal. 

Engranujarse. ■= Pagtoróc sa mga hobig, mga taló- 

. big, mga gasdi. 

Engrasar. = Pagbótang sa tamboc sa bisan onsa. * Pag- 
díhog sa tamboc. 

Engredar. = Pagdíhog sa bisan onsa sa yota nga gui- 
ngálan ug greda. 

Engreimiento. == Pagpalábi labi. * Pagcaángay sa laoas. 

* Pagdáya-n dayan s.a*bisti. 

Engreír, «= Paghátag sa bisan cansa sa cahigayónan 

. arón magapalábi labi, arón tomóbag sa mga lua- 
síngcang polong. * Pagparáyeg nga guilabíhan. * Pag- 
dávan dayan sa maáyo sa laoiis ug sa mga bisii 

Enguescau. == Pagpaáoay sa obán. 

Engrosar. = Pagdagcó sa bisan onsa, pagdághan, pag- 
dógang. * Pdgtámboc, pagsópang. 

Engrudar. = Pagdíhog, paghllog sa bisan onsa sa atóle. 

Engrudo. = Atóle. 

Enguijarrar. = Pagpahatingay sa mga batóng malíngin 
sa mga xadalánau. 

Enguizgar. = Paghópo, pagsámbag. 

Engullir. = Paglámoy. 

EngurruR^rse. =« Pagmingao , pagsobó. 

Enharinar. = PagUibon, pagdíhog sa bisan onsa sabi- 
iiócboc. 

Enhastiar. =-= Pagsóm-ol. * Pagalingásn. * Pagpasocó. 

Enhebrar. = Pagtóhog sa hilo, sa igagáma, &c., sa 
mata sa dagom, * Pagsómpay sa mga soguílon ug 
sa mga casangpotánan. ♦ Tanód , lanóg. 

Enhenar. «== Pagtábon sa bisan onsa sa dagihni nga 
laya. 

Enhervolar. == Pagbótang sa hiló sa bisan diin, pag- 
díhog, .sa mga cales, mg.» bangcao, &c., sa mga 
doga sa mga cahoy ug tanóm nga macahiló. 

Enhestar. ■= Pagósoag, pagbángon, pagpalíndog sa bi- 
san onsa. 

Enhilar. V. Enhebrar. * Paglóhog. * Paghósay ug ma- 
áyo sa raga polong nga ibúiang sa mga solat, 
somála sa luyo sa nagasólal. * Pagpaiigáyon sa maáyo 
arón macóha ug madángat ang guitúyo. 

Enhornar, ^ Pagsoíód sa l)¡-iau onsa sa horno ai'ón 
malóto. 



te 

Enhukrar. =^ Píigpabáog sa mga illog. 

Enigma. « Tigmo, btdáybay. 

Enigm.^tico. « Ang malisód sabólon ug toquíbon. 

Enjabonar. ^ Pagcasába sa mga polong nga niaháit 

Enjalbegar. = Pagpotí sa mga bongbong sa apog, s^ 

yeso con sa yota nga patío n. 
Enjambrb. = Pagcadághan, cadaghánan sa mga putiócaii 

con sa bisan onsa. 
Enjarciar. = Pagtáod, pagbótang sa mga jarcia, si 

mga pisi nga icalíg-on sa mga talároc sa manga 

sacayán. 
Enjaular. «= Pagbilánggo, pagsolód sa bisan cansa sa 

jalua, sa solód sa tangcal. 
Enjergar. « Pagsógor ug pagdáyon sa bisan onsa nga 

holosáyon. 
Enjoyar. *= Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa manga 

hias. * Pagíobóng sa mga molia ug mga batóog 

mahál sa salapi, sa boláoan, &c. 
Enjuagadientes. = Ang tubig nga isolód sa baba nga 

ilimógmog. 
Enjuagadura. -= Pagcahógas. ♦ Hinógas. 
Enjuagar. « Limógmog. * Log-ó, hmáonao, hiliraasáo, 

sao sao, hogas. ♦ Honal. 
Enjuagatorio. == Pagcalimógmog. * Pagcahógas, pagca- " 

log-ó, pagcahináonao, pagcasáo sao. * Pagcahónal. 
Enjuague. «Tubig, vino, &c., nga icalimógmog, iga- 

hógas, icalog-ó, ihónal. * Pagpaligáyon sa hilóm, 

sa tinágo, arón madángat ang tuyo nga guihóna 

húna. ♦ Ang vaso ug ang iang saaggáan nga gui- 

tagána sa paglimógmog. 
Enjugador. =- Ang uagamalá, nagaogá, nagadángdang, 

nagndángca. 
Enjugar. «=.Malá, ogá. * Dangdang, dangca. * Pagpáhid 

sa singót sa mga lohá, con sa tobig nga guican 

sa oían, sa pagcalígo, &c. 
Enjuiciui. = Pagh/')say sa mga hocmánan sa bisan onsa, 

arón pagahócman saínala sa cataróngan, paghócom, 

pagsentencia. 
Enjulio. =--= Cahoy nga malíngin nga guibalábag, ug 

nga pagabodbóran sa holog sa mga haláblao ug sa 

hinábol na, borbódan. *• 
Enjundia. « Tamboc sa mga langgam ug sa obán nga 

mga mananáp. 
Enjundioso. = Ang may daghánan nga . tamboc. 
Enjunque. = Ang luían nga mabóg-at nga ipahamó- 

tang sa ilálom sa obán nga mga lolan sa manga 

sacayán. 
Enjutez. « Pagcamalá, pagcaogá. 
Enjuto. == Maníoang, manípis. 
Enlace. = Pagcalangáquit , pagcahiósa, pagcacaobánan, 

* Pagcamíño. 
Enlaciar. = Paglayá sa bisan onsa. 
Enladrillado. = Salog con dalan nga guibotángan ug 
. guipaangáyan sa mga ladriyo. 
Enladrillar. = Pagtáod , pagángay sa mga dalan ug 

mga salog sa mga ladriyo. 
Enlazarle. -= Ang masáyon malangáquit. 
Enlazamiento. V. Enlace, 
Enlazar. = Paglangáquit, pagbáat sa usa ca botang 

sa lain nga botang. 
Enlenzar. = Pagsápao sa panápton nga potíon sa manga 

bohat sa cahoy, sa paglábon sa mga lotac. 
Enligarse. -= Pagpílit sa langgam sa guibótang arón 

m-cipilil sia. 
Enlodadura. « Pagcahógao sa yánang, sa yota, sa 

lapoc, *^ " . 

Enlodar. = Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa pisac, 

sa lapoc, sa yota ngá mahágeot. 
Enloquecer. == Pagbóang , pagoalá sa boot. * Pagón- 

dang sa pagbónga sa mga cahoy. 



Digitized by 



Google 



-\ \ maim w 



EN 

Enlooüfxímiento. = Pgcabóanff pagcaoalá sa boot. 
En'losaho. == Salog nga guibotángau sa manga bato 

liga ^uisápsap ug" guipadápat ug rnaáyo. 
Enlosar. =Pagtábon, pagsápao sa bisan onsang lugar 

sa mga bato nga guipadápat ug maáyo. 
Enlucir. = Pagpotí sa mga bongbong sa spog con 

sa yeso. *Paghlnis, pagpasínao sn salapí, sa manga 

hinganíban, &c. 
Enlustrecer. = ídem , desde paghinis. 
Enlutar. = Pagbaláta. 
Enllentecer. = Pagpahómoc sa bisan onsa. 
Enmaderamiento. == Bisan oiisa nga bohat sa cahoy, ug 

ang bohat nga guitabónan sa raga cahoy con manga 

papan. 
Enmaderar. = Pogláod sa mga cahoy nga quinahánglan 

sa raga atóp sa mga balay, mga Singbahán, manga 

cota, &c. 
Enmagrecer. — Pagpaníoang sa bisan cansa, pagoalá 

sa calimboc. 
Enmantar. = Paghábol, pagtiSbon sahabol sa bisan onsa. 

♦ Pagyógot, paginíngao, pogsobó. 
Enmarañar. = Gobót, bolee, sacót. 

Enmararse, = Pagbólag sa sacayán sa pillo ug pag- 

dólong sa lauod. 
Enmaridar. = Pagbána , pagmíño sa babáye , pagdáoat 

sa baña. 
Enmarillecerse. « Paglálng, paglospád, paglopsád. 
Enmaromar. -* Pagbáat sa bisan onsa sa raga pisi, sa 

mfa* lobid nga d.igcó. 
Enmascarar. = Pagtábon sa nauong, sa nauong nauong 

nga binóhat sa panápton, sa papel, &c. 
Exmelar. — Paghilojí, pagdíhog sa bisan onsa da dogos. 

• Paggáma sa dogos sa mga patiócan. * Paglám-is 
sa bisan onsa. 

Enmendación. =- Pagoasáoay, pagcabárlong. 
Enmendadameste, =« Sa pagcahingpit, sa pagcatóman, sa 

pagcaigo. 
Enmrndadür. = Ang nagasáoay, ang nagabárlong. 
Ekmendad. = Barlong, saoay.*^ 
Enmienda. V. Enmendación. 
Enmocecer. « Pagbálic sa cosóg sa pagcabáta. 
Enmohecer. = Pagagóp-op. 
Enmollecer. == Pagpahómoc. 
Enmudecer. = Pagpahílom, paghílom, díli pagtíngog, 

pagmáma, pagoalá sa lingog. 
Ennoblecer. = Pagbóhat sa dagíiung tííuo sa bisan cansa, 

paghamíli. * Paghátag sa maáyong dongog ug ngalan. 
Enojadamente. =* Sa casocó, sa cabaláca, sa pagpa- 

noyó. 
Enojadizo. = Ang raadalí masocó, mabaláca, manoyó. 
Enojar. = Pagpasocó, pagpanoyó. 
Enojo. = Casocó, pagpanoyó, cabaláca, capongót. 
Enojosamente. V. Enojadamente. 
Enojoso. = Ang nacasocó. 
Enorme. = Dágcóan oyámot, dagcúay. 
Enormemente. = Sa pagcadagcó. 
Enormidad. = Cadagcó, cadncóon nga guilabíhan. 
Enquiciar. «* Pagtáod, pagbólang, pagpahaángay sa 

tacop, sa lalambónn, sa iaiig quicióhan, sa paga- 

lisóan nia. 
Enquillotrarse. =.Pagpadáyeg, pagpalábi labi. * Paghi- 

gógma, pagmoral sa babAye. 
Enramada. = Pagdáyaa dáyan.nga pagabohátoii sa raga 

sangá sa raga calioy, atop atop nga pagatocólan 

sa mga sangá sa mga cahoy,* arón landóngan ug 

bisan onsang lugar. 
Enramar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa lugar sa 

tngí sangá sa mga cahoy. 
Enranciarse. = Pagp;in-03, pagbánghao. 
Enrastrar. = Pagt'!)hog sa bisan onsa. 



EN 91 

Enredadejia. =: Balágon. 

Enredador. = Condatán, táuo nga malílioc caáyo, nga 
díll maálam magpoyó, nga díli mahamóíang. * Táuo 
ug bacácon, nga raagadála dala sa luyo ug sa 
luyo sa raga soguilon, aróti managaóay ang obán 
nga raga táuo, tabian. 

Enredar. = Pagláctac sa mga sahid, sa mga anod, 
ug sa obán pa nga mga panagátan, sa dagat con 
sa raga soba. * Paggobót, p.igbóloc, pagsácot. * Pag- 
cóndat, pagósic, pagdóla. * Pagdála dala sa manga 
soguilon arón managáoay ^\\g mga táuo. * Paglisód, 
pagólang, pagbólang sa mga cacolían sa bisan onsa 
nga pagaboháton ug pagahosáyon. * y. Amancebarse, 

Esredo. = Cagobót, cabóloc, pagcasácot. * Pagcacóndat, 
pagcaósic, pagcadóla. * Bacac sa pagpabíquil biquil 
sa mga cabobót-on sa mga táuo. * Calisód, cacolínn, 
caolángan. 

Exredoso. = Ang may cacolían, ang guibótangui sa 
mga caolángan, sa mga casamócan. 

Enrehojar. = Pagbóhat sa mga dahon nga manipis sa 
talo nga pagapolíon. 

Enrejado. V. Celosía. 

ExKEJAft. = Paglibót pagálar sa mga cahoy, manga 
caoáyan con mga polhao sa bisan onsang lugar. 

Enriqüecedor. = Ang magapaaronáhan sa lain. 

Enriquecer. = Pagpaaronáhan sa bisan cansa, pagpaü- 
gáyon, paglában, pugtábang cania arón masaiápían 
sia. ♦ Pagbóhat ug maáyo, pagpanguíta sa masíng- 
cámot, arón motóbo ang pohónau, añg salapí. * Pag- 
dáyan dayan, pagdógang sa pagcamahál. 

Enriscado. = Lugí^r nga cabatóhni, capangpángan. 

Enriscar. = Pagbólang sa bisan onsa sa hatáas caáyo. 
* Pagsolód sa bisan cansa su lugar nga cabatúhan 
ug capungpángan. 

Enristrar. = Pagándam sa bnngcao sa pagsáínar, sa 
pngsóntoc, sa pagsócol. • Paglaoát sa bisan díin sa 
daían nga lactod! * Pagtóltol, págtóinuí sa bisan 
onsa nga macóli onta nga pagatoltMan ug paga-^ 

. lománon. 

Enristre. = Pagholól sa bangcao. 

EnrizaMiemto. = Pagcacólong. 

Enrobrescido. =- Ang matfga ug mah'g-on caáyo. 

Enrobüstecer. « Pagpadagcó-, pagpaHg-on, pagpasó- 
pang, pagpacosóg sa bisan onsa. 

Enrodar. = Pagcastigo sa saláan sa pagbalí óanía sa 
mga bocóg sa mga bocton ug sa miga paa. 

Enrodelado. « Ang guisangcápan sa calásag, ang na- 
ngalásag. 

Enrojar. = Pagtína sa color nf a mapolá pola , mo- 
lomalágom. 

Enromar. == Pagpíslat. * Pagdáya, pagsómpo, pagsóngpo. 

Enrona, = Pagcadághan, cadaghánan sa mga bato, 
apog, mga tesa, &c. , nga- biniáan sa mga bóhai 
nga cota. 

Enronquecer. = Pagpágao. 

Enronquecimiento. = Capágao. 

Enroscadamente. = Sa pagcabalálao , sa pagoalácon. 

Enroscar. = Balálao, lacón, bacólong, heos, bodbod, 
balólon, baligcoló, bolórbod, balicótcot, quibícob. 

Enrubiar. = Pagbolágao. 

Ensabanar. *= Pagtábon sa habol. 

Ensacar. == Poghípos, pagsolód sa bisan onsa sa manga 
poyo poyong dagcó. 

Ensalada. c= Otan nga pagasáctan saasín, sa soca ug 
sa lana. * Pagcasácot sa mga botang nga nagacaláin 
lain ug nga oaláy paghiósa. 

Ensaladilla. = Mga matám-is nga nagacaláin lain. • Mga 
batóng mahál nga nanagcaláin laiii nga guipanag- 
lobóng sa mga hias. 



Digitized by 



i^oogle 



92 EN 

Ensalmador. =- Ang maghihílot, ang may opicio sa pag- 
paghióli sa logar sa mga bocóg nga nalisíi. * Ajig 
magas&cot sa mga poloug nga oaláy cahológan, ang 
bacácoii sa pagtámbal sa mga masaquét. 

Ensalmar. = Pagpahaóli sa lugar sa mga bocóg nga 
nalisá. * Paggámit sa mga. polong nga oaláy hing- 
tóngdan sa pagtámbal sa mga masaquét. 

Ensalmo. « Pagtámbal nga bacácon ug nga angay sa 
mga dioatáhan , nga pagaobánon sa mga polong ug 
m|a pagámpo nga*^ oaláy híngtóngdan ug cahológan, 
ug sa mga tambal np díli onta macaígo. 

Ens^alobrarsr. =" Pagbálhin sa tobig sa pagcaguioánon, 
pagtayám sa tobíg. 

Ensalzador. = Tigdáyeg, ligológ, ang magadáyeg, ang 
ittagaológ. 

'Ensalzamiento. =— Pagcadáyeg, pagcaológ. 

Ensalzar. = Ológ, dayeg/dayao. 

Ensamblar. ==* Pagpaliiósa, paglangáquit sa mga bahin 
sa cahoy nga ioabóhat sa bisan onsa nga bohat. 

Ensancha. = Pagpaságad sa bisan cansa arón maga- 
tóman sa iang caogalíngon nga pagbóot. 

Ensanchador. — Ang raagapadagcó, ang magapahalag- 
pád. 

Ensanchar. =« Díígcó, halagpád. 

Ensanche. = Pagcalagpád, pagcadagcó. * Pagcaháoay. 

* Pagcasángcad sa mga saya ug mga bisti. * Ang 
babin sa panápion^ sa. bisti nga ihípos ug pipilóon 
sa mga tinahían, arón bohíaii con 'boot nga ha- 
tlápdon ang maong bisti. 

Ensandfxer. = Pagbóang panghóngog, pagbóngog. 
Ensangrentar. -« Pagdogó. * Pagínitcaáyo sa húna húna 

sa mga tíiuo nga nanagláüs ug n^abolobásol sa 

ilang soguílon. * Pagbángis caáyo, paghúna húna 

sa pagdáot sa isigcatáuo. 
Ensañar. = Pagísog, pagpongót, 
E.NSARTAR. = Tolióg. * Pagpamóloug sa oaláy caho$áyan. 
Ensayador. =: Ang magasólay, ang nagaána aní^, ang 

nagasána sana. 
Ensayar. = Solay, ana ana, sana sana. * Pagtóyo. 
Ensayo. =Pagcasólay, pagoaáiía ana, pagcasíina sana, 

pagtóyo. 
Ensebar, «» Pagdíhog sa bisan onsa sa sebo , sa tam- 

boc sa mga mananáp. 
Enselvado. = Logar, yota nga nasolóp, nga guitór- 

can sa mga cahoy. 
Ensenada. « Looc. 
Ensenar. = Pagbótang , pagtípig, pagsócsoc sa dog-^ 

han sa bisan onsa. * Pagsolód sa sacayán sa looc. 
EnseSador. = Ang nagatódlo, magtotóon. 
Enseñanza. = Pagtolón-an. 
Enseñar. = Tooa, lorio. * Pagpaháyag, pagpadayág, 

pagpaquita sa bisan onsa. * Pagánar sa bisan onsa, 

pagsolód sa batásan. 
Enseño. V. Enseñanza. 
E.NSBÑOREAR. = Pagbóhat sa bisan cansa ug agálon sa 

bisan onsa, sa usa ca provincia, longsod, &c. 

* Pagbóot. 

Enserar. = Pagtábon , pagpólos sa mga baníg sa bi- 
san onsa. 

Enseres. *= Mga manggad, mga casangcápan, mga ca- 
pandáyan, &c. 

Ensillado. = Ang cabayo nga linopiácan, nga may lo- 
piac sa bocó bocó. 

Ensilladura. = Ang bahin sa laoas sa cabayo, &c., nga 
pagabolángan sa siya. 

Ensillar. == Pagsiya sa cabayo , &c. 

Ensoberbecer. = Pagpalábi labi. * Paggobót, pagbálod 
ug dagcó sa dagat. 

Ensocar. == Pagbáat sa lobid sa bisan onsa. * Pagsá- 
pao, pagpótus sa lobid sa mgaboteya ug mga frasco. 



EN 

Ensopar. »= Paghólom sa tinápay sa vino, sa aguar- 
diente , &c. 

Ensordecer. = Pagbongól, pagoalá sa idolóngog. *Pag- 
hílom, díli pagtíngog. 

Ensordecimiento. ==* Pagcabongél. 

Ensortijamiento. = Pagcacólong sa bohóc con sa bi- 
san onsa pa. 

Ensotarse. = Paghóbong sa solóp. 

Ensuciador. = Ang magapahúgao. 

Ensuciar. = Paghógao , pagbóling, hamos, homig, do- 
mis, sagbot, linghot. * Paghógao, pagbóling sa 
calág ug sa dongog sa mga sala ug sa batásan 
nga mangíl-ad. * Pagcalíbang, pagcaólo sa calsones 
con sa mga saya. 

Entablado. = Salog nga tinócod sa mga papan. 

Entabladura. = Pagtócod sa salog sa mga papan. 

Entablamiento. = Atóp sa mga balay nga tinócod, b¡- 
nóhat sa mga papan. 

Entable. V. Entabladura, 

Entablar. =-- Pagtábon , paglibót , paglócop sa bisan on- 
•ang lugar sa mga papan. * Pagsógod sa bisan onsa 
nga bohat. 

Entablillar. -= Laqui laqui. 

Entalegar. = Pagsolód, pagtípig sa bisan onsa sa mga 
poyo poyo, sa mga pontél. 

Entallar. = Paglíloc sa dagoay nga nagacaláín lain 
sa mga cahoy, mga pothao, mga tombága, &c- 

* Pagángay con díli pagángay sa bisti n¿a guibísti 
sa mga táuo. 

Entallecer. = Pagódiot sa mga cahoy ug m^a tanóm. 
Entapizar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mga panápton. 
Entarascar. == Pagbótang sa mga dayan dayan nga gui- 

labíhan sa bisti sa mga táuo. 
Entarimado. V. Entablado. 
Entarimar. =— Pagtábon sa salog sa mga papan. 
Ente. = Bisan onsa nga may pagcamáo. * Bisan onsa 

nga may pagcamáo sa húna búna lamang sa manga 

táuo. * Ang tacos nga pagacatáoan. 
Enteco, =r Táuo nga masaquéton, salaquétan, male- 

yáhon. 
Entelerido. = Ang guilaquígan , ang guitógnao caáyo. 

* Ang nahádloc ug guiábot sa cacógmat. 
Entena. = Cahoy nga"" hatáas nga guitaólan ug gui- 

bitáyan sa layág líga guingálan ug latina, sa manga 

sacayán. 
Entenado. = Hináblos. 
Entendederas. = Ihibaló, salabótan. 
Entendedor. = Ang maálam, ang mosabót, ang raa- 

hibaló, masabóton. 
Entender. = Habaló, alam, sabot, hona hona, boot. 
Entendidamente. = Sa caálam, sa da^cóng paghibaló, 

sa dagcóng paghúna húna, sa salabótan, sa pag- 

caboótan. 
Entendido. V. Entendedor. * Boótan, quinaadminon, 

mangialiman, maálam nga táuo. 
Entendimiento. = Ihibaló, boot. 
Entenebrecer. «« Pagngít ngit. 
Enteramente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit. 
Enterar. = Asoy, sayod, toon, lodlo. 
Entereza. = Pagcatibúoc, pagcabóg-os, pagcatóman, 

pagcahíngpit. * Calig-ónan, pagcaólay. 
Enterizo. = Ang natibúoc. 
Enternecer. = Pagpabómoc. * Pagcalóoy, pagpoángod, 

paghinóclog. 
Enternecidamente. = Sa pagcapoángod , sa pagcalóoy, 

sa pagcahinóclog. 
Enternecimiento. « Calóoy, poángod, hinóclog. 
Entero. = Tibúoc, toman, híngpit. * Bog-os, olay. 

* Ang táuo con mananáp nga díli hibótan. * Ma- 
tárong. * Malámboc, sa maáyong laoas. 



Digitized by 



i^oogle 



EN 
S-iivaaAiion. = Maglolobóng, añg magalobóiig sa manga 

minatdy. 
Emteriuh. -= Lobóng. • 

Entesar. =* Pagpalig-on , pagpacosóg sa bisan onsa. 
i. = Paeinádís 



ao sa bisan onsa nga ilimnon , sa 
Pagpogóng, pagpahinay sa manga 



/ 



jBntiiiab. = Paginá( 

vino, tubig, &c. 

eailibgon. 
Entidad. «= Ang macahlmo sa pagcamáo sa bisan onsa. 

* Bisan onsa nga mahál, nga bilidhon nga tacos 
pagatágdon. 

Entierro. — Lobóng, paglobóng. ^ Lobóngan, lolób- 
ngan. * Mga táuo nga moobán sa laoas sa mga mina- 
táy sa paglobóng canila. 

EiHTiGRECERSB. =- Pagsocó, pagpsnoyó, pagáquig, pag- 
cabaláca, pagligótgot, pagpongót. 

ENTINTAR. =7 PaghógaOt pagdómis sa bisan onsa sa tinta. 

* Pagtina. 

EsrrizNAR. = Pagbóling. * Pagdáot sa dongog, sa ma- 

áyong ngalan. 
Ehtoldamiento. = Pagtáod sa mga toldo sa mga pa- 

nápton ug sa bisan onsa, sa paglándong* 
Entoldar. = ídem. • Pagtábil. * Pagpalábi labi. 
E:{TONAD0R. -» An^ táuo nga mocanta pagsógod nga 

angay s« pagcaoótang sa nahasólat sa solpa, sa punto. 

* An^ magatóyoc sa mga galíngan arón moábot ang 
haagín sa órgano» sa pagCttblit na. 

Ebctonar. = Pa^canta nga angay sa solpa , sa punto. 

* Pagpabángín arón matonóg ang órgano. * Pagsógod 
sa usa ca táuo sa pagcanta , arón managsonód ang 
obán. • Pagparáyeg, pagpalábi labi. 

EirroNATORio. := Libro nga sinolátan sa mga sinógdan 
sa pagacantáhon , Dga angay sa solpa, sa punto. 

EtfTOüCBS. s^sNiádto, niádtong tiempo, sa canhi. 

Ektonelar. s=3 Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa bari- 
les. 

Extono. «=- Pagpalábi labi , paráyeg. 

Entontecer. == Pagpahóngog, pagpabóngog. 
' Ebítontecimiento. = Pagcahóngog, pagcabóngog. 

Entorchado. ==> iLo^ás sa hilo con igagáma nga gui- 
postan « guibodbódan ug guilibótan sa lain , sa bo- 
láoan con salapí ug tinóyoc toyoc arón malig-ou. 

Entorchar. s= Pagtóyoc, pagipon sa pila ca búoc nga 
candela-, sa pagbúhat sa usa lamang. * Pagbódbod, 
pagpótos sa logas }sa hilo, igagáma, &c., sa lain, 
sa salapí, boláoan, &c. 

Entornar. ^ Pagbótad sa tacop con talambóan sa da- 
pit sa logar nga pagasaráhan. 

Entorpecer. = Pagpáol , pagbácol sa mga bahin sa laoas. 

* Pagbórong, pagbóngog sa húna húna, sa boot. 

* Domo domo. *Binhod, banhod, quioi. 
Entortadura. = Pagcabaliquig, pagcalicó. 
Entortar. -?- Pagbaliquig, paglicó. * Pagbotá sa luyong 

mata, sa usa ca mata. 
Entrada. = Sodiánan, solódlan, ptnonódlan, ganháan. 

* Pagsolód, nga pagapiestáhan caáyo sa mga calong- 
sódan , sa mga harí mga Obispo , mga ponóan nga 
labi. * Pagcaábian, pagcahigála sa usa ca táuo sa 
lain nga táuo. 

Entradas del pelo en la parte superior de la frente. «= 

Sooc sooc. 
jBntrahdos. = Silang dohá, cameng dohá, quitang dohá, 

camong duhá. 
Entrampar. — Pagl(t-ag. * Paglímbong sa mga polong 

Dgainálam alam. * Pagólang, pagsámoc, pagbótang 

sa mga cacolían, arón díli onta raatóman sa gui- 

tóyo sa isigcatátio. * Pagótang sa macadághan, sa 

masóbsob. 
Entrante. = Ang mosolód. 
Entraña. = Ngatanán nga anáa sa solód sa tian, sa 

laoas, ang atáy, apgbaga, ang cásing cásing, &c. 



EN 93 

* Ang cahiládman sa yota con sa dagat. * Ang labtng 
halálom ug tinágo. * Pagbóot, cabobót-on, gaoi, ca- 
gaoian, batásan. 

Entrañable. = Ang hiuigógma caáyo , ang napílit sa 

cásing cásing. 
EntraKarlrmentb. » Sa dagcóng paghigógma, sa dag- 

cóng boot, sa dagcóng pagpalángga. 
Entrapajar. -» Pagtáboa, pagpótos sa bisan onsang 

bahin sa laoas sa pagtámbal sa mga samad. 
Entrapar. = Pagboghó. 
Entrar. = Solód. * Pagángay, pagpahaángav sa usa ca 

botang sa lain nga botang. • Pagsógod sa bisan onsa. 

* Pagdámag, pagdósmog. * Pagápil , pagipon. 
Entre. = Sa talioala, apil. 

Entreabrir. = Pogolóabli sa mga tacop oon mga ta- 
lambóan. 
Entreancho. = Panápton nga dili halagpád ug (JUi osab 

baictin. 
Entrecano. = Bohóc con bongot , balahlbo , nga bolo- 

bolágao Ug molomapotí. 
Entrecavar. = Pagcále sa ibábao lamang, dili halálom. 
Entrecejo. = Ang lugar nga calang sa talioala sa manga 

quilay. 
Entrecerca. = Ang lugar nga calang sa talioííla sa mga 

alad. 
Entreclaro. « An^ masíliag siliag. * Ang molomalám- 

dag. * Ang moiomatin-ao , ang madayág dayág. 
Entrecoger. = Capot, coyot, coha, dacop; 
Entrecoro. = Ang lugar nga calang sa mga Singbahán 

cutob sa coro hasta sa alt.il nga panóan, mayor. 
Entrecoutarura. = Pagcapótol , pagcasi-si sa bisan onsa 

sa oalá mabólag ang mga banin. 
Entrecortar. = Pagpótol sa bisan onsa sa talioala , sa 

dili pa^Iahóson, sa díli pagtibaoáson sa pagpécas, 

sa pagoólag. 
Entrecubíertas. » Ang lugar nga calang sa talioala sa 

mga junta, sa mga salog sa mga sacayán. 
Entredicho. =- Pagdili , pagsógo arón dili boháton ug 

bisan onsa. * Castigo sa saotn Iglesia sa pagdili sa 

obán nga mga cristianos nga saláan sa obán nga 

mga caposlánan nga calágnon, espirituhánon. 
Entredoble. » Pankpton nga díli mabága ug dili opód 

mahínag. 
Entrefino. » Ang dflí dagcó, mabága, ug díli osáb 

magamáy, pino. 
Entrega. -= Paghátag, pagcatónol. 
Entregador. =- Ang mohátag, ang magatónol, maga- 

tócnol. 
Entregar. = Hatag, tonol, tocnol, pagpadáoat, * Pag- 

cógui sa bisan onsa sa minatáod, sa tinóod. 
Entrego. V. Entrega. * Tampa , tampo. 
Entrejerir. = Pagsácot sa usa ca botang sa lain nga 

botang. 
Entrejuntar. — Pagpadóol, paglaogáquit sa mga papan 

sa mga tacop ug mga talambóan sa ilang manga 

marco. 
Entrelazar. = Paglangáquit, paghiósa, sa us& ca botang 

sa lain nga botang. 
Entrelistado. »« Ang binódcan, ang binarlisan. 
E.NTRELucHt. —> Pagoayág sa usa ca botang sa talioala 

sa obán nga mga botang. 
Entremedias. =« Sa talioala , sa calang. 
Entremés. = Dula nga hicaiatáoan. 
Entremesear. s= Pagtistis s» mga dola nga hingalatáoan 

ug sa mga soguílon, sa mga pagcagóla. 
Entremeter. == Pagsócsoc, pagsolóJ sa usa ca botang 

sa talioala sa obán nga mga botang. • Pughilábot 

sa dili catongdánan. 
Entremetido. « Mahilabtánon. * Ang mahiláhot sa dili 

tacos nga pahilábtan. 

2i 



Digitized by 



Google 



94 EN 

Entremetimiento. = P«gcabilábot. 

Entkemezclar. = Pagsácot, paggobót, pagbóloc. 

Entremorir. -= Pagdápit sa pagcatibáoas sa bisan onsa, 

con sa pagcapálong sa mga soga. 
Entrenzar. = Pagsalápid. 
Entreoír. Pagdóngog sa bisan onsa nga guipatnólong, 

sa oalá sabóton ug hingsáydan cüáyo, alíngat. 
Entreparecerse. V. Entrelucir, • Paglóngha sa .bisan 

onsa, pagdífyííg. 
Entrepernar. ==' Pagsócsoc sa paa sa usa ca láuo sa 

talioála sii mga paa sa lain nga láuo. * Ingon man 

opód sa tongód sa mga mananáp. 
Entrepiernas. = Ang dapit sa solód sa bolog, quina- 

balat-ángan , quinásap-ángan. 
Entrepuentes. V. Entrecubiertas. 
Entrepunzadura. =^ Pagcangótngot , pagcaól-ol sa manga 

hobág sa oalá mangahínog. 
Entrepunzar. = Pagngol ngot, pagól-ol sa mahinay. 
Entrerenclonadura. = Ang guisólat sa talioála sa manga 

dalan sa . guisólat nga daan. 
Entresacar. = PagpíH. 
Entresijo. = Bisan onsa nga tinágo. 
Entresuelo. = Pinoyánan sa talioála sa salog sa itáas 

ug sa silong. 
Entresurco. = Ang yota nga calang sa talioála sa mga 

todlis. 
Entretallar. = Pagliloc. 
Entretejer. = Pagsácot sa panápton nga pagabáblon sa 

mga logas nga nagacaláin ug color, arón magacaláin 

opód aíig mga labra con mgi dagoay. 
Entretela. = Ang panápton nga binótang sa talioála 

sa mga bisti ug sa mga sapao. 
Entretenedor. = Ang macalíngao, magapalíngao , ma- 

gapalípat , magapalángan langan. 
Entretener. = Pagpalingao , pagpalángan langan , pag- 

palipat, pagpalípay. 
Entretenido. — Maííslis, malipáyon. 
Entretenimiento. = Ang macalípat, macalíngao, icalípay. 
Entreuntar. = Pagdíliog sa salingcápaó, sa ibábao la- 

mang. 
Entrevenarse. = Pagsolód sa bisan onsa sa caogátan. 
Entreventana. = Ang bongbong nga calang sa talioála 

sa duruhá ca ventana, talambóan. 
Entrever. = Pagtán-ao, pagquíta, pagsolóng sa pag- 

cabóloc, sa díli maáyo, sa bisan onsa. 
Entreverado. = Sinácot, binódcan. 
Entreverar. = Pagsácot sa mga botang nga magsáraa, 

con sa mga botang nga nagacaláin lain. 
Entrevista. = Pagcaatóbang, pagcatágbo, pagcatám- 

bong. •Pasoguílon, pagsólti sa mga táuo. 
Entripado. = Ang magapaól-ol ug masámoc sa manga 

tináe. * Mananáp nga pinatáy nga oalá paggólan, paga- 

coháan sa tináe. * Capongót, casocó , cabaláca sa 

bisan cansa, nga quinahángían nga tagóon, nga 

díli ipaháyag,. ipadayág, ipasábot sa obán. 
Entristecer. = Pagpasobó, pagpamín^ao, sobó, mingao, 

pagóbos sa boot. 
Entristecimiento. == Pagp.asocó, pagcasobó, pagcamíngao, 

pagcaóbos sa boot, sa húna húna. 
Entrojar. = Paghípos sa homáy, sa maís, &c., sa mga 

panonódlan. 
Entrometer. V. Entremeter. 
Entroncar. ^ Pogcaobánan , pagsógod sa pagcacaobá- 

nan sa usa ca táuo sa lain nga táuo. 
Entronización. = Pagsógod sa pagcahári. 
E.NTRONizAR. = ídem. * Pagtógot, paghátag sa bisan cansa 

sa hatáas nfa cahímtang, sa opicio nga donggánon. 
Entronque. = Sinógdan, guinicánan sa pagcacaobánan 

sa usa ca banay. * Pagcacaobánan sa mga táuo sa 



EN 

lain nga táuo nga sinógdan ug guinibánan sa maong 

pagcacaobánan. 
Entruchada. =- Bisan onsa n|a pagaboháton sa limbong, 

sa mabódhing hona honá. 
Entruchar. = Pagilam alam sa bisan cansa sa pag- 

lógos cania nga magabóhat sa bisan onsa. 
Entuerto. = Bohat nga daútan , sayóp contra sa ísig- 

catáuo. "" Mga pagóI-ol sa mga babkye sa human na 

ang pagánac. 
Entumecer. V. Entorpecer. * Paggobói sa dagat con 

sa hangin, paghorós, pagbahíi, pagbálod n^a dageó. 
Entumecimiento. « Pagcabinhod, pagcabánhod, pagca- 

quíoi. 
Entumirse. V. Entorpecerse. 
Entupiiv. =- Pagtábon sa bisan onsa nga alagulan , pag- 

ólang, pagsámoc. * Pagpógos, pagpigós, paghógot 

sa bisan onsa. 
Enturbiar. = Paglóbog. * Pagdág-om, pagngit ngit. 

* Paggobót sa nahósay nga daan. 
Entusiasmar. = Paghátag sa gabóm, sa cosóg, sa ma- 

íiyong cásing casing, sa pagbóhat con sa pagpa- 

mólong. 
Entusiasmo. — Húna húna nga dagcó ug hatáas, nga 

macalógos sa táuo sa pagpamólong con sa pagbóhat 

sa bisan onsa nga catingaláhan ug macóli. 
Entusiasta. =' Ang mamólong con magasólat sa entu- 
siasmo, sa dagcóng cacógui. 
Enumeración. -= Pagísip, pagcuenta, pagihap. 
Encmeraij. « Isip , ihap, pagcuenta. 
Enunciación. = Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa. 
Enunciar. == Asoy, sayod, hayag, dayág. 
Enunciativo. = Ang magaásoy, ang magsáyor, ang maga- 

paháyag, ang magadayág. 
Envainar. =- Pagsácob, pagsolód sa sacob sa manga 

hinganíban. 
Envalentonar. « Pagpaísog. 
Envanecer. = Pagparáyeg, pagpalábi labi. 
ExvANjiCiMiRNTO. =« Idcm. , 
Envarar, V. Entorpecer. 
Envasador, = Ang magahóad sa tóbig, vino, &c., sa 

usa ca panouüdlan sa lain nga sodiánan. * San- 

dayóng. 
Envasar. -= Pagbótang, pagbó-bo, paghóad sa vino, 

seca, &c., sa mga sodiánan. * Pagínom sa labí sa 

casarángan. * Paglápos sa laoas sa bisan cansa sa 

bangcao, sa cales, &c. * Paghípos, pagsolód sa 

homáy, maís, &c., sa mga bolóyot, mga poyo 

poyo, &c. 
Envedijarse. = Paggobót sa hilo, igagáma, &c. * Pag- 

áoay, pagboloborúca sa dao^han nga mga láuo. 
Envejecer. = Pagtigólang, pagááan. * Pagdógay caáyo. 
Envejecido. « Ang naánad na sa bisan onsa. 
Envenenador. = Ang macahiló, ang mohátag sa hiló. 
Envenenamiento. = Pagcahiló. 
Envenenar. = Paghiló. * Pagpacadáot sa bisan cansa, 

sa mga polong con mga bohat. 
Enverdecer. = Paglónhao sa mga cahoy ug mga tanóm. 
Envergar. = Pagtácgos, Paglig-on sa*' manga layág, sa 

mga verga. 
Envés. =Licód sa bisan onsa. * Camaó-o. 
Envestidura. = Pagcahátag sa bisan cansa sa dagcóng 

opicio con cahímtang. 
Envestir. = Pagtógot, paghátag sa mga hari con sn 

mga ponóan, sa bisan cansa sa ilang mga gui^- 

sac/)pan, sa hatáas n^a opicio con cahímtang. * Pag- 

tíbon, paghísti sa bisan onsa. * Pagsolód sa solód 

sa bisan diin ug sa bisan onsa. 
Enviadizo. -= Ang mahímo nga sogóon , ang masógo 

sa mnsócot. 
Enviado. =Sinógo, ang guisógo. 



Digitized by 



Google 



EP 
^jnriAR. t= Sogo. * Pigdíli sa mga magahíng polong 

sa guipan|áyo sa isigcatáuo. 
10NVICIAR. =• Pagpadáot, pagtacód. * Pagsangá ug pag- 

dáhon caáyo sa mga cahoy ug mga tanóm, sa pag- 

cacólang, sa paghicao sa bonga. * Paghigógma, pag- 

íbog, pagpanghináot caáyo sa bisan onsa. 
ExTiDiA. = Casilla. * Húiia húna, calbog, pagpanghináot 

n^a maáyo. 
Envidiable. = Ang tacos nga siiiáhon , caíbgan , boót- 

011, higograáoii, panghinaóton. 
' Envidiar. = Si na, ibog, pagpanghináot. 
ExviDioso, = Masináhon , ang mosína, ang may casína, 

ang malbog. Mlacog. 
Envilecer. =Pagtámay, pagpasipála. *Pagoalá sa bili 

sa bisan onsa, sa pagcabilídhon, sa pagcahamíli. 

* Pagoalá sa dongog ug maúyong boot sa bisan cansa. 
Envinagrar. = Pagbótang sa soca sa bisan asa con sa 

bisan onsa. 
Envinar. = Pagbótang ug vino sa tobig, pagsimbóg, 

pagsambóg, pagsácot. 
Envío. = Pagcasógo , pagsógo. 
Envión. V. Empellón. 
Enviscar. =^- Pagdihog sa bisají onsa nga mapilit ug 

mahágcot, sa mga sangá sa mga cahoy, arón maha- 

pílit ang mga bnggam. • Pagáoay, pagbiquil biquil 

sa mga cabobót-on. 
Enviudar. = Pagbiilo. 

Envoltorio. == Potos, postánan, ang guipóstan, pinótos. 
Envoltura. = Pagcadúghan , cadaghánan sn mga hapín, 

sa mga panápton nga igapótos sa mga bala. 
Envolvedero. = Ang panápton nga igapótos sa bisan 

onsa, postánan. 
Envolvedor. = ídem. 
Envolver. = Potos. * Pagsácot, pagápil sa bisan onsa* 

* V. Amancebarse. ♦ Kagsácot sa cadaghánan sa ta- 
lioala sa obán. 

Enyugar. =» Paghicot, pagtáod sa liógan, sa yogo, sa 
mga mananáp nga magadáro, &c. 

ExzAMARRADo. = Aug guitáptan , ang guibístihan sa mga 
bísti nga tinócod ug binóhat sa mga panit sa mga 
carnero. 

Enzarzado. = Bohóc nga nagobót con colón^on. 

Enzarzar. *= Pagbótang, pagólang sa bisan onsa sa 
mga sangá nga toncan , sa mga caguíngquing. * Pag- 
sámoc, pagángcon, paghilábot sa mga bohat ug 
mga holosáyon nga mahsód ug macóli. * Pagpati^á- 
yon arón magaáoay ang mga táuo, pagsógnod canila, 
pagbághot arón mana^^Iális. 
I Enzurronar. =3 Pagsolód sa usa ca botang sa solód sa 
I lain nga botang. 

I EP 

Epacta. = Pagcadághan sa m^ adlao nga nahatongód 
sa diciembre nga nahasácop sa bolán sa enero. 

* Ylisipan nga pagatágdan ug pagatamódan sa manga 
Padre sa ilang pagpangádye sa raatagádlao. 

Eperlano. = Isda sa soba. 

Epiceno. •= Ngalan nga macaígo sa babáye ug sa laláque, 

sa laque ug sa baye. 
Epidemia. = Saíot, saquét nga matacód. 
Epidémico. = Ang nahatongód sa saiot, sa saquét nga 

matacód. 
Epifanía. = Pagcaháyag, pagcadayág. * Ang piesta sa 

pagduaó sa loló ca hari sa atong Guiuoong Jesucristo 

sa camálig sp betlém, sa icapólo ug tolo ca adlao 

sa iang pagcatáuo. 
Epígrafe. =: Pagásóy nga lactor nga moóna sa manga 

bahin nga sinólat sa mga libro, sa mga pagso- 



EQ 9o 

guílon ug sa mgapagoáli, nga mao ang casayódan 
sa nahamótang sa obos ug língnon pa sa haláaos 
nga pagsáyod. 

Epilepsia. = Saquét nga nahamólang sa pagcaquíoi sa 
mga bahin sa laoas ug sa mga caogáían, ug sa pag- 
cadáot sa mga balatlan. 

Epiléptico. = AngmoLáti sa saquét nga guiíngon carón. 

Epilocal. = Soguilon con solat itga lactod, dinalí, 
sa mga diólay nga polong. 

Epilogar. = Paghíctor sa mga soguilon, mga cali con 
mga solat. * Pagásoy t^a mga hamóbong polong, 
sa dinalí, sa dináclit. 

Epílogo. = Catapósan sa usa ca soguilon, oáli con 
solat, nga icasúmay sa lactod nga pagsáyod ug pag- 
ásoy, sa ngatanán nga guiingon na. 

Epiqüeya. == Casayóran nga nahamólang sa casarángan 
ug cataróngan , nga icaásoy sa cahológan sa manga 
leyes, sa batásan, somála sa túig, sa lugar, ug 
sa pagcabótang sa mga táuo uga hingsácpan sa maong 
batásan. 

Episcopado. = Pagcabótang, cahimtang, opicío sapagca- 
obispo. * Pagcadógay sa gahóm sa tagsa ca Obispo. 

Episcopal, = Ngatanán nga nahatongód sa Obispo. 

Episcopologio. = Padrón, listáhan, solat nga sinolátan 
sa mga ngalan sa mga Obispo sa usí ca Sing- 
bahán con sa usa ca provincia. 

Epístola. = Solat nga ipadála sa bisan díin ug sa 
bisan cansa. *Ang bahin sa misa ilga pagabasáhon 
sa Padre ngamagamisa, ug pagacanláhon sa Padre 
nga subdiácono, sa misa sa toldó ca Padre, sa 
human na ang mga oración nga nahaóna. * Cahim- 
tang sa Padre nga subdiácono, cay ang iang na- 
haóiiang catungdánah mao ang pagcanta sa epístola 
sa mga misa. 

Epistolar. = Ang nahatongód sa epístola con solat. 

Epistolario. = Libro nga guitigóman sa mga solat nga 
sinólat sa bisan cansang táuo. * Libro nga sino- 
látan sa mga epístola sa mga misa. 

Epistolero. = Ang Padre nga may catongdánan , sa 
obán nga mga Singbahán, sa pagcanta sa epístola 
sa mga misa. 

Epistólico. V. Epistolar. 

Epitafio. = Solat nga ibótang, ug nga isólat sa manga 
bato nga tabón sa mga lobngánan. 

Epitalamio. ^ Pagcanta sa pagbántog sa mga pagcasál. 

Epítima. = Ang macacosóg , ang mohátag sa gahóm, 
ang macacóha sa colóya. 

Epitimar. » Pagbótang sa mga bahin sa laoas sa manga 
tambal nga icacóha sa calóya. 

Epítome. V. Epilogo. * Casayódan nga lactod sa nga- 
tanán nga labing maáyo' ug mahál uga guisólat sa 
bisan onsang libroha. 

Época. =» Sinógdau nga pagasógodan sa pagísip sa 
mga túig. " Cadogáyan, pagcadógay nga hatáas sa 
tiempo, sa túig. 

Epulón. = Ang mocáon sa mga calán-on nga mahál. 
* Ang hingáon oyámot. 

EQ 

Equiángulo. = Ang guitopóngan sa mga loyo. * Bisan 

onsa nga may mga loyo nga topóng. 
Equidad. = Pagcatopóng, pagcatároug. * Pagóbos sa 

mga bili sa bisan onsa nga ibaligya. 
Equidistante. == Ang maingon, ang magsáma S51 pag- 

cahalayó. 
Equidistar. = Patíhalayó sa pagcavSáma sa dohá con 

capin ba ca botang sa laiu nga botang. 
Equilátkuo. V. Equiángulo. 



Digitized by 



Google 



96 ER 

Equiubiiar. =PagtArong, pagbántang, paglcpóng. 
Eqiilibue. = Ang mahamótang sa pagcatádong , sa pag- 

cabántang sa pagcalopóng. 
Equilibrio. — ídem. 
Equino. = Ang nahaton^ód sa cabayo. 
Equinocio. c= Ang pagábot sa ádlao sa lugar nga ma- 

catopóng sa pagcadú^ay ug pagcahatáas sa manga 

ádlao ug sa m|a gabiy. 
Equipaje. = Gasangcápan nga madála sa mga táuo nga 

managsacáy con managlacát. 
Equipar. » Pághátag, pagsángcap sa bisan cansa sa 

ngatanán n|a mga quinahanglan. 
Equiparación. 's=Pa^catándig, pagcatándí, pagpanánglet. 
Equiparar. =Tandig, tandi, sanglet. 
Equipo. = Pagcasángcap, pagsángcap. 
Equipolencia. == Pagcaíngon sa bili. 
Equipolente. «= Ang malngon sa bili. 
Equiponderar. s= Pagtímbang nga raagsáma, topóng, sa 

mga botang. 
Equitación. = Quinaádman nga nahatongód sa pagca- 

bayo ug maáyo, ug paghópot sa cabayo ingon sa 

aíigiy» * Pagcabayo. 
Equitativo. — Ang matárong, ang may cataróngan, ang 

mahamótang sa pagcatárong. 
Equivalencia. V. Equipolencia. 
Equivalente. V. Equipolente. 
Equivalentemente. = Sa pagcaíngon, sa pagcatopóng, 

sa pagcashma. 
Equivaler. = Paglngon , pagsáma sa bili sa mga botang. 
Equivocación. «- Pagcnsayóp, sayóp. 
Equivocadamente. = Sa pagcasayóp. 
Equivocar. = Sayóp. ♦ Pagíngon. * Pagbalíngag. 
Equívoco. =- Polong nga. may cahológan ñga nagaca- 

láin lain ug hinglóngdan. * Ang arang onla sabóton 

sa magacaláin lam iiga pagsábot. 

ER 

Era. V. Época. *Tú¡g, panúig, panuígan. * Yota nga 

datag ug maháoan nga pagaguiócan sa trigo, hu- 

máy , &c. * Cristiana. = Túig, tiempo nga pagaisípon 

cutub sa pagcathuo sa atong Guinóong Jesucristo. 
Eral. = Nati sa baca sa dohá ca túig. 
Erar. = Pagándhm sa yota arón pagatámnan. 
Erario. = Lugar nga pagtipígan sa salapí sa mga hari 

con sa mga Guinbarian. 
Erección. = Pagcatindog, pagcabángon sa bisan onsa, 

pagcaósoag. ^ Pagsógoa, sinógdan sa bisan onsa. 

* Pagcagóot, pagcahagóot. 
EnECTOR. =r Ang magapatíndog , ang magabángon. 
Eremítico. = Ang nahatongód sa táuo nga mopoyó sa 
- camingáoan, sa cahaoánan, boghó. 
Eremitorio. — = Lugar nga guitindógan sa mga solo- 

sfngbahan nga diótay nga guingálan ug ermita. 
Erguir. = Pagllndog, pagbángon sa bfsan onsa. * Pag- 

palábi labi. 
Erial. = Yota nga oalá pagabohátan ug pagatámnan 
Eriazo. » ídem. 
Erigir. =Pagtíndoe, pagbóhat sa usa ca balay, sa usa 

ca Singbahán, &c. 
Erisipela. =?= Apoy. 

Erizado. -= Ang imlocóp,'ug guilibótan sa mga tonóc. 
Erizar. •= Pagpaníndog sa bohóc, libácag hbádot. 
Erizo. » Mananáp nga guilócpan sa iang panit sa mga 

tonóc: diótay sia ug ang dagoay sa iang laoas 

maíngon ingon nga ang sa baboy. * Quinháson, 

toyom, tayom. 
Ermita. == Singbahán nga diótay nga nahamótang sa- 

mga cahaoánan , sa holohalayó sa mga calongsódan. 



ES 

Ermitaño.' =- Ang mopoyó sa ermita, ug mngaaltma 
ug magabántay niána. * Táuo nga boghó, liga mo- 
poyó sa camingáoan, sa oahaoánan, sa balayó sa 
mga táuo. • Mapenitenciahon. 

Erogar. ^ Pagpáfaat, pagbáhin sa salapi con sa manga 
catigayónan. 

Erótico. ^ Ang nahatongód sa gogma , sa paghigógma. 

Erradamente. =Sa pagcasayóp. 

Erradicación. — Pagcaibot sa mga cahoy con sa manga 
tanóm ubán ang gamót, pagcapóo. 

ERRADiaR. » Ibot, pagíbot sa bisan onsa ohán ang 
mga gamót, pagpóo, pagipó. 

Erradizo. — Ang magasaláag. 

Errado. =- Ang masayóp, masaláypon. 

Errante. — Tigsóroy sa oaláy toyo ug pagahonóngan. 

• V. Erradizo. 

Errar. « Pagsayóp. * Pagsálang sa caogalíngon nga ca- 

tongdánan. * Pagdáot sa isigcatáuo. 
Errata. =3 Sayóp sa mga solat, pagbácac sa pagsólat. 
Errático. \.. Errante. 
Errátil. = Ang magadóha doha , ang oaláy calig-ónan 

sa iang húna húna. 
Erre que erre. » Mao da guihápou , sa pagcatinóyo. 

• Mao nga mao. 
Erróneamente. Y. Erradamente. 

Erróneo. = Soguílon, pagtolón-an &c., nga guibotángan, 
nga hingsácpan sa sayóp. 

Erronía. == Daótan nga boot, domót. 

Error. = Sayóp, sala. * Húna húna nga dilt macaigo 
sa cataróngan. * Casaypánan. 

Erubescencia. «» Caólao nga quinaia sa táuo nga ma- 
ngioláoan. 

Eructación. = Pagcatóg-ab. 

Eructar. = Pagl6g-ab, pagpan6g-ab. 

Eructo. =Tog-ab, pagtóg-ab. * 

Erudición. = Caálam , quinaádman. 

Eruditamente. *» Sa caálam , sa quinaádman , sa pag- 
caálam. 

Erudito. »Mangialáman, quinaadmánon, maálam, batid. 

Eruginoso. = Ang espeso,- ang mahágcot caáyo. 

Erupción. = Pagcagóa sa daótan doga sa laoas sa manga 
táuo con sa mga mananáp. * Paggóa sa caláyo, 
sa abó ug sa ouáa nga natónao sa cahiládman sa 
mga volcan. 

Eruptivo. » Saquét 6a aláp-ap, sa cascaro con sa 
mga noca nga guican sa cainit sa dogo, ug sa daó- 
tan nga doga sa mga laoas. 

ES 

Esbelteza. = Pagcatáas nga angay sa mga laoas sa 
mga táuo nga bohi ug sa mga laráoan. 

Esbelto. = Ang táuo con laráoan nga matahóm ug 
sa angayan nga ug pagcatáas ug pagcatíudo^. 

Esbirro. = Alguasil , mananácop, ang may opicio sa 
pagdácop. 

Esbozo. »» Nahaónang pagbárlis, pagsógod sa bisan 
onsa nga boot boháton. 

Escabeche. » Guiñamos, isdan^ guiñamos. 

Escabechar. = Paggámos sa bisan onsa nga calán-on 
sa pagsácot sa mga panácot, sa vino, dahon sa 
laurel, soca, lana, &c., arón malalim caáyo. 

Escabel. -» Thiócod sa papan nga ibótang sa atobá- 
ngan sa mga silla, arón pagatónban ug pagatongtó- 
ngan sa tíil sa magalingc^. 

Escabiosa. = Tanóm , dagámi nga tamí)al. 

Escabrosidad. = Pagcadih patag, dili hinlo sa bisan 
onsa. * Táuo sa maísog nga gaoi. * Polong con so- 
lat nga maháit. * Gabatóhan. 



Digitized by 



Google 



ES 

Escabroso. = Yota ug bisan orrsa nga dlli patag, nga 
díli hinlo. * Bisan onsa nga guibotángan sa manga 
casáiTioc, sa mga cacolían, sa uiga caolángan. * Táuo 
sa daútón ug raagáhi nga cagaoían. 

EscABULURSE. = Pagoalá, paglágueu. 

Escala. = Hagdan, hagdaoán nga díli pirme, * Lugar 
nga pagadonggóan sa mga sacayán sa pagpatigáyon 
ug sa pagpálít sa balón ug ubán pang mga qui- 
iiaiiánglan sa dagat. 

Escalada. = Pagcasalácay, pagsáca, pagcóha sa manga 
cola ug mga baluarte sa mga hagdan nga ibótang 
dapit sa goa. 

Escalado. = Isda nga guibosbósan sa tian ug guiasínan. 

Escalador. = Ang nagasalácay sa usa ca cota , sa usa 
ca balay, &c. 

Escalafón. = Padrón, lisuíhan nga sinolátan sa manga 
ponóan sa mga soldados, somála sa ilang cahim- 
tang ug pagcadáan. 

Escalamiento. V. Escalada, 

Escálamo. = Tolete. * Gahoy nga hamóbo nga guitáod 
sa ibábao sa ngilit sa mga sacayán nga pagagaó- 
dan, sa pagtácgos ug paglíg-on diha sa gaod, con 
sa gayóng. 

Escalar. = Salácay. * Pagsolód sa bisan díin, sa pag- 
lóngcab sa bongbong con sa atóp. * Pagsácoat, pag- 
ósoag sa papan con tacop tacop nga nagasámpong 
sa alaguían, sa balahaan sa tobig. 

Escaldada. = Babáye sa mangíl-ad nga batásan, ma- 
sáyon, maólag, nga oaláy caólao. 

Escaldar. = Lapoa , dilao, pagdígo pagbó-bo sa bi- 
san onsa sa tobig nga binócal, nga maínit caíSyo. 

* Pagpáso sa bisan onsa. 

Escalera. = Ilagdan, hagdanán sa raga balay, salác-an.. 
Escalerilla.' = Uagdan hagdan , hagdanán nga diótay. 

* Pagcaipon sa usa ca camót, sa totolo, opat con 
capin ba ca dahon sa baraja , loga nagacasonód sonód 
sila sa pagcabáli, sa pagcaisip. 

Escaleta. = Gapandáyan nga icatóngtong ug icatáod 
sa mga lothang nga dagcó sa ilang mga cureña. 

Escalfador. = Saro, sodlánan sa tombága nga paga- 
botángan sa tobig nga igaálot sa mga magalálot. 
♦Bagaban nga may loló "ca liil, nga itóngtong sa 
lamesa sa pagínit sa c&n-on. 

Escalfar. = Paglóto sa tobig con sa sabáo nga bi- 
nócal sa mga itlog nga pagacoháan nga daan sa panit. 

Escalio. =^ Yota nga guibalánan nga daan apan nga 
guibiáan, calibónan. 

Escalofrío. =Nagnob, pagcatolotógnao , pagcatolotá- 
quig, holohilánat. 

Escalón. = Ang ang, balítang. * Que se hace en las 
palmas, para subir á ellas. = Hachac. 

Escama. = Hingbis. * Cogan nga rtiagam&y nga mato- 
róc osáhay sa laoas sa mga láuo ug sa mga mananáp. 

* Cogan sa mga noca ug sa mga samad. * Catá- 
hap. * Pagcalagám tongód sa cadáot nga guidáot sa 
bisan cansa sa iang isTgcatáuo. ^ 

Esc.yiADA. >= Mga labra nSa guibótang sa obán nga 

mga panápton nga binoldíihan, maingon ingon sa 

dagópy sa hingbis. 
Escamado, = Bisan onsang nga buhat nga may dagóay sa 

hingbis. 
EscATfAR. =» Paghíngbis, pagquías sa hingbis sa m'anga 

isda. * Pagpatagám sa bis'an cansa. * P'agtagám, pag«- 

lícay sa isigcatíuo tongód sa cadiiotnga guibóbat nía. 
EsaMocHo. = Mga tola, ang biniáan sa guicáon ug 

guiinom. 
Escamonda. = Pagcatagá, pagcapó'tol sa mga sangá sa 

Diga cahoy, pagcapón. 
Escamondadura. = Ang mga snngá nga malágsot nga 

guipótol sa mga cahoy. 



ES '9T 

Escamondar. « Pagcapón sa itiga cahoy, pagpótol, pag- 
tagá sa mga sangá nga díli maáyo, pagpádpad, 
pagcóha, pagpó-po sa mga dahon nga laya. * Sa- 
lóse, saplag, calisquis, agos, bagos. 

Escamondo. V. Escamonda. 

Escamonea: » Tambal nga igapurga, nga guican sa 
tanóm sa maong ngalan. 

Escamonearse. = Hanólsol, gaoad. 

Escamoso. = Hingbison, ang may hingbis. 

Escampar. = To-ang. * Pagóndang, pagárang sa bisan 
onsang bohat. * Paghínay sa bisan onsa nga boot 
nga nagaboháton onta sa maínit nga húna húna. 
**'Pagnáoan sa bisan onsang lugar, pagcóha sa 
mga casámoc ug mga caolángan. * Lorang, hom- 
pay, tolac. 

Escampavía. = Sacayán nga diótay ug matólin. 

Escanciador. == Táuo iiga naeatíing sa mga ilímnon 
ug nagapainom sa mga dirrápit sa ,mga conbida. 

Escanciar. = Pagtiing sa mga ilímnon, ug pagpalnom sa 
mga táuong dinápit sa mga conbida. 

EscANDALizADOR. «= Aug magacscúndalo. 

Escandalizar. = Pagescándalo , pagbóhat con pagpa- 
mólong s^ daótan, malágsot ug mangíl-ad, nga 
icahátag ^ daótan nga pinigingnan sa obán nga 
mga táuo, * Pagsocó, pagpongót, pagligótgot. 

Escándalo. == Polong con bohat nga macahímo sa ca- 
dáot nga espirituhánon ug calágnou sa isigcatáuo. 
* Polong con bohat sa bisan cansa nga díli ma- 
caígo sa cataróhgan, ug sa tongód niána pagaso- 
guilánan ug pagalibácan sa obán nga mga isíg- 

. catáuo, * Sabá, banha, samoc, cagobót, cabóloc, ca- 

f;óboc, pagaoay. * Bisan onsang bohat nga calinga- 
áhan, pagca tíngala. * Pagpaáoat nga malágsot. 

Escandalosamente. = Sa pagcaescándalo, sa pagcangíl-ad. 

Escandaloso. »= Táuo nga oaláy caólao, maólag, daó- 
Um, sa malágsot ug mangíl-ad nga batásan. 

Escandallar. = Pagsócod sa pagcahalálom sa tobig 
sa dagat con sa soba. 

Escandallo. = Tingga con bato nga mabóff-at nga icá- 
sócod sa pagcahalálom sa tobig, sa cahiládman sa 
dagat con sa soba. 

EscANDENciA. = Pagcaligótgot, pagcapongót nga dagcó. 

Escandecer. = Pagligótgot, pagpongót. 

Escaño. «= Lingcoránan nga liatáas ug nga guibotá- 
ngan sa sandígan. 

Escañuelo. = Lingcoránan nga diótay nga pagbotángan 
sa mga tiil. 

Escapada. = Pagcalágufiu , pagpaháoa sa hílom , sa ti- 
nágo. 

Escapar. = Laguio, calágueu, paháoa, pagmísic. * Pag- 
pamólong sa díli macaígo. 

Escaparate. = Panonódlan sa mga santos ug manga 

. laráoau, nga guitaólan sa mga tacop nga salamin. 

Escapatoria. =^Pagcalágueu, pagpaháoa, pagmísic. *Pag- 
balíbad sa pagcalágueu sa mga pagbóyboy sa bi- 
san cansa, pagpaligás sa soguílon. 

Escape. = ídem. * Pagdalágan. 

EscAPLTAR. = Paglipót sa mga catarmán, sa mga tacot, 
sa mga hunásan, sa mga táuo nga nanagsacáy. 

Escapulario. = Tinábas nga panápton nga may liab sa 
talioála sa pagsolód sa olo arón tomónton ug mag- 
bítay ang mga tomóy dápit sa atobángan ug dapit 
sa licód, nga guinabísti sa mga Padre sa obán 
nga mga caparían, * Dohá ca pedazo con tinábas nga , 
panápton, nga nagacalangáquit sa duruhá ca sa- 
gnioálo, cordón con sintas, sa pagsáb-ong ug pag- 
sáblay sa abágg. 

Escarabajear. == Paglacát, pagquibot, pagquípot, pagguí- 
moc maingon sa pagquípot ug pagguímoc sa ba- 
cócang nga guingálang ug escarabajo, * Pagsólat nga 

Digitized byLnOOQlC 



98 ES 

dili maáyo, sa mga daótaii nga lelra üg sa maiifa 
balíquig u^a dalaa. * Paglisód sa bisaa cansa tongód 
sa mga holosáyoii nga tacos pagatománon ug pa- 
gaatobángon outa aia. 

EsGARAB^uo. = Mananáp nga pac-an nga maíngon ingon 
sa bacócnng. * Ngalan nga guicahingálan sa táuo nga 
diótay, hamóbo ug sa malágsot nga dagóay, ug sa 
mga letra nga dili maáyo, ug sa manga dalan sa 
mga solat nga baiiquig. 

Escaramuza. » Pagcaáoay sa mga soldí^dos nga na- 
nagcabayo, nga nagacadámag sila usáhay ug usá- 
hay nanagpangalágueu. * Poglális, pagiuiig iiidig, 
pagbolabállo sa soguílou, pagtóbag loba^ 

Escaramuzar. «« Pagáoay , pagdolodámag sa mga sol- 
dados nga nanagcabayo. 

Escarapela. « Pagcaáoay, pagUUis lalis, pagdolodámag 
sa paggónit sa mga bohóc , labí pa con managáoay 
ang mga babáye. * Timáan nga nagáma sa manga 
simas nga nagacaláin ug color, nga ipanagtáod sa 
mga soldados sa ilang mgü calo , arón hiílhan ang 
mga Guinharían nga hingtóngdan nila, ug ang manga 
dapig nga guiángcoa sa tagsa tagsa ca táuo. 

Escarapelear. = Pagáoay, paglális lahs, pagdolodámag. 

Escarbadero. = Lugar nga pagacacháan,f>agacoycóyan, 
pagacaycáyan , pagacahígan, pagaoahíngan , paga- 
copóan sa mga mananáp. 

Escarbador. = Ang nagacácha, nagacóycoy, nagacáy- 
cay, nagacáhig, nagaoáhing, nagacopó. * De oidos. = 
Gaohe, hingatóle. 

Escarbaorejas. -=» ídem. 

Escarbar. = Cacha, coycoy, cay cay, cahig, oáhing, 
copó. * Hingatóle, pagcáohe. 

Escarcela. = Poyo poyo nga tipigánan sa santic, sa 
batóng santícan ug sa baloc. 

Escarceo. = Mga balod nga diótay maíngon ingon sa 
mga pagiimbócad sa tobig nga mabócal, nga ma- 
gáma sa dagat nga másológ. 

Escarcina. = Colocampílang nga hamóbo ug balicó. 

Escarcha. = Yamog, ton-og sa gabíy, nga tibúoc tongód 
sa dagcóng tognao. 

Escarchado. — Labra nga molabáo sa mga panápton 
nga binoldáhan. 

Escarchar. = Pagtibúoc sa ton-og sa gabiy tongód sa 
tognao nga dagcó. 

Escarcho. «= Isda sa dagcóng olo ug maíngon sa dagoay 
sa olo sa iríng. 

Escarda. = Saról, icalále nga diótay sa pagbónglay, 
nga igcabónglay. * Pagbónglay, paggóna. 

Escardador. =» Ang magabónglay ang magagóna. 

Escardadura. V. Escarda. 

Escardar, = Bonglay, gona. 

Escardillo. -= Capandáyan nga pothao sa paggíbot sa 
mga bongláyon, sa mga sagbot, ibolónglay, igagóna. 

Escarlata. = Panápton, nga mapolá. * Saquét nga gui- 
can sa pagcainit sa dogo. 

Escarlatina, = Panápton nga mapolá, saquét maíngon 
ingon sa tipdas. 

Escarmenar. = Pagsóhay sa nagobót, sa nasácot. 

Escarmentar. «= Tagám, logda. * Pagsáoay, pagbár- 
long, pagcastigo sa nacasalá, sa nasayóp. 

Escarmiento. = Gatalágman, catágman, talágman. * Cas- 
tigo , pagcasáquet. 

Escarnecedor. = Tigtámay, tigyóbit, ang nagayóbit, ang 
nagatámay, ang nagapídya. 

Escarnecidamente. « Sa pagcayóbit, sa dagcóng pag- 
pacaólao. 

Escarnio. «= Pagtámay, pagyóbit,. pagpídya. 

Escaro. -= Isda. * Táuo nga loing, loíid. 

Escarola. = Tanóm nga maáyo pagaotánon ug boháton 
ug ensalada. 



ES 

Escarolado. «=» Ang may color ug dagoay sa escarola. 
Escarpa. = Pagcananáyhay, pagcahándig. ¡ 

Escarpar. = Pagquías sa mga labra sa uíiga cahoy, I 

mga pothao, m^a tombága, &c., pagsápsap sa nalíloc 

dihá, sa nap;Uic. 
Escarpia. = Lansang nga may dagcóng olo uga balicó, 

sa pagbítay ug pagsáb-ong sa bisan onsa. 
Escarpidor. « Sorlay sa mga ngipon nga mahiaag, nga 

icasóhay sa mga bohóc. 
Escarpín. = Sapín. 

Escasamente. = Hapit, sa pagcamalisód , sa pagcacóli. 
Escasear. =«= Paghicao, pagdagulnot, paghá tagsa dlriót 

da, tolotagídyot lam^ing. * Pagcopós, pagcaoos, pag- 

díot diot.*^ 
Escasez. = Gahícao, pagcadagínot. * Pagcacólang, pag- 

cacopós, pagcacábos, pagcadíot. 
Escaso. -= Diótay, hamóbo, alang alang, colang colá- 

ngan, díli toman, dili topóng. *Hicáoan, dagui- 

notán, imot. * Díli igo. 
Escatimado. = ídem. 
Escatimar. == Pagdaguínot, pagdíot diot, pagpacábos, 

pagpacólang colang, pagímot, pagnihit, pagmíhit. 
Escatimosamente. =- Sa daóiang bahúna húna, sa pag- 

calaláng. 
Escatimoso. = Malalángon, matahápon, táuo sa daótau 

nga húna húna, malágsot. 
Escena. == Lugar nga pagabohátan sa mga dola, manga 

comedya. * Higdáan nga pagaboháton sa mga sangá 

ug mga sagbót. 
Escible. = Ang tacos sabóton , hibalóan. 
Esciente. = Ang maálam, ang mahibaló, ang nasáyod. ; 
Escirro. = Hobág nga magáhí caáyo nga díli maól-ol, 

apan daútan uyámot. 
Escisión. = Pagsí-si pagquísi. * Pagcabólag sa manga 

caobanán ug sa mga higála. 
Esclarecer. = Hayag , lamdag. * Hoyag hoyag, aláman 

daman. * Soga, * Paghamíli * Paghltag sa maáyong 

dongog. 
Esclarecido. = Hamíli, halángdon, donggánon, dong- 

gan, raahál, bilídhon. 
Esclarecimiento. «= Pagcaháyag, pagcalámdag, pagca- 

hóyag huyag. * Pagcahamíli , pagcahalángdon , pagca- 

mahál. i 

Esclavitud. « Pagcabíhag, cabihágon, cabihágan. • Ga- 

tilingban sa mga táuo nga nanagpacatúman sila sa 

mga bohat nga maalampóon, ug sa pagcalóoy sa 

isigcatáuo. * Pagcasácop sa mga cailíbgon íiga ca- 

libotánon. 
Esclavizar. = Pagbíhag, pagpamíhag, pagádto sa pang- 

ayáoan. * Pagpabóhat sa bisan cansa sa oaláy 

láügan, sa canónay. 
Esclavo. = Bihag. * Ang nahasácop sa obán nga mga 

cofradía nga guingálan de esclavitud. * Ang pag- 

sácop sa mrá cailíbgon nga calibotánon, laoásnon 

ug mangíl-ad. * Ang masinógton , ang mapaobsánoo. 

* Ang napadáog sa gogma sa babáye. 
Esclusa. = Sampóogan sa manga balaháan sa tobir-, 

sa cota con sa cahoy. 
Escoba. = Silhig. 

Escobada. « Pagcasílhig , pagsilhig. 
Escobadera. — Ang babáye nga magasllhig. 
Escobajo. = Silhig nga daan na ug hamóbo. *'Botay. 
Escobar. = Pagsilhig. 
Escobazar. == Pagsáblig sa tobig nga guibó-bo sa usa 

ca sangá. 
Escoben. «= Ang bohó sa mga dolong sa saca'^yán nga 

pagaaguían sa cable con sa talicalá nga guihfcot 

sa ancla, sa sinipit. 
Escobilla. = Silhig nga diótay sa mga bal ahíbo sa 

mga baboy con sa icog sa mga cabayo.,nga ¡ca- 



Digitized by 



i^oogle 



ES 

hlnis ug icasílhig sa mga panday sa salapí sa maii|a 
hias. 
Escobillón. «Capandáyan, cahoy nga haláas uga gui- 
botáugan sa usa ca tomóy'sa mga balahíbo sa 
cabayo, sa pagnósuos ug paghínis sa mga bohó 
sa mga lotbang. 
Escobina. = Aug quináon sa locób, sa hilíhod, sa 
pagbohó na sa mga cahoy, sa pothao, tombága, &c. 
Escobón. -= Silhig nga dagcó sa pagnósnos sa anóos 
sa alasóhan , ang guitáod sa tomóy sa usa ca ca- 
hoy nga hatáas. 
Escocer. = Hapdos , ngot ngot. * Pagpaóbos sa boot. 
Escoda. = Bingcong sa pagsápsap sa raga bato. 
Escodar. = Pagsápsap sa mga bacó. 
Escofina. = Limbas sa ngipon nga dagcó, sa pag- 
límbas üg paghínlo sa bisan onsa nga casangcá- 
pan con guinamíton sa cahoy. 
Escofinar. = Paghínlo sa mga cahoy sa limbas. 
Escogedor. = Ang magapíli. 
Escoger. = Pili. 
Escogidamente. = Sa pagcapfli. * Sa pagcatóltol, sa pag- 

caígo. 
Escogido. = Piníli. 
Escogimiento. = Pagpíli , pagcapíli. 
Escolapio. = Padre nga nagatóon sa mga bata. 
Escolar. = Ang nahatongód sa nagatóon sa escolaban, 

ang nagatóon sa escolaban, tinón-an. 
Escolástico. = ídem. 

Escolimado. = Táuo nga maloyáhon, salaquétan. 
Escolimoso. = Ang madalf saquétan, ang díli moán- 

los, díli boot magílob, ang sa magáhing gaui. 
Escolio. = Pagásoy nga lactod sa bisan onsang solat 
jiga macóli sabóton ug toquíbon , sa halálom ng?i 
cahológan. 
Escolopendra. = Olahípan. *Isda nga binódcan sa ma- 

gacaláin lain nga mga color. 
Escolta. =Tapoc*sa púa ca soldados nga moobáa sa 

bisan cansa. * Ang sacayán nga moábay sa lain. 
Escoltar. = Pagobán, pagábay sa bisan cansa, arón 

díli onta matáhap sa iang paglacát. 
Escollo. =Honásan, pasil, tacot. 
Escombra. = Pagcáháoan. 
Escombrar. = Pagháoan, pagcóha sa macasámoc, sa. 

macaólang. 
Escombro. = Ang mahabílin ug biniáan sa mga bohat 
sa cota, sa mga balay ug sa bisan onsa nga na- 
gobá con guibóhat pa nga bág-o, mga bato, yota, 
apog, balas, mga sinápsap, &c. * ísda nga diótay 
maíngon ingon sa tamban. 
Escomerse. = Cagod, linis, hinis. 
Escondedero. = Lugar ijga pagatagóan sa bisan onsa. 
Esconder. =Tago, hobong, hanip , tabac, licao, hiti, 

hotíboc, socsoc, salíot, langag. * Locop, sacop. 
Escondidamente. « Sa pagcatinágo, sa pagcahílom. 
Escondidas (a). == ídem. 
EscoNDiDiLLo. = Idcm. 

EscoNDiDísiMo. =- Ang nahóbong, ang tinágo caáyo. 
Escondido. = Ang guitágo. * (En). = Y.Escond idamente. 
Escondimiento. = Pagcahóbong, pagcatágo. 
Escondite. V. Escondedero. * Dola sa mga bata. 
Escondrijo. = Sooc. * V. Escondedero, 
Escopeta. = Lothang. 
Escopetar. = Pagcále.ug paggóa sa yola sa lugar nga 

guitórcan sa boláoan. 
Escopet/Vzo. = Pagbotó, tonog sa pagbóhi sa escopeta. 
*Ang pólvora, bala, &c., nga mogóa sa bohó sa 
escopeta, ug ang samad nga guican sa maong bala. 
Escopetear. -= Pagbóhi sa escopeta , paglóthang sa ma- 
sóbsob. * Paglális lalis sa mga maíiiit nga polong. 



ES 99 

Escopmi^RÍA. » Mga soldados nga sangcap sa manga 
escopeta. * Pagcabóhi sa escopeta sa macadághan. 

Escopetero. =- Soldado nga nagadála sa escopeta. * Ang 
mananálsal nga magabóbat ug magabaligya sa manga 
escopeta. 

Escopleadüra. = Bohó nga pagaboháton sa tiguíb. 

Escoplear. = Pagtiguíb. 

Escoplo. = Tiguíb. 

Escorbuto. = Saquét nga guican sa pagcadonót sa lagos. 

EácoRDio. = Tanóm nga icatámbal. 

Escoria. = Tayá, tambacólong sa tombága, sa pot- 
hao, .&c. * Bisan onsa nga malágsot, daótan ug 
mangil-ad. 

Escorial. = Lugar nga guinacoháan sa mga tombága, 
boláoan, &c., apan nga guibalánan ug guitámnan 
na. * Logar nga pagabotángan sa mga tayá, sa tam- 
bacólong sa puthao, sa tombága, &c. 

Escoriar. = Pagpálot sa panit con madósdos ogáling 
ang bahin sa lacas , sa bisan onsa nga magáhi con 
maháit. 

Escorpina. = Isda. 

Escorpión. V. Alacrán. * Isda. * Capandáyan nga gui- 
nagámit sa canhíng tiempo sa mga mamomógos ug 
sa mga dioatahán sa pagpasáquet sa mga mártires. 

Escorzonera. =-= Tanóm nga icatámbal. 

Escota. == Pisi nga ihlcot sa usa ca tomóy dapit sa 
c^os sa mga layág sa mga sacayán, sa pagtógot 
ug paghógot somála sa pagcahorós con pagcahínay 
sa hangin. * Bohi bohi, bilb bilo. 

Escotadura. = Liab sa mga sinina ug mga bisti nga 
guibísti sa mga babáye. 

Escotar. = Tabas, holíbis, pagángay sa bisan onsa sa 
lugar nga hingtóngdan. * Pagbáyad sa amot, sa 
tampo con tampa nga nacaígo sa tagsa tagsa. * Pag- 
pagóa sa tobig, sa soba, sa lanao, &c. 

Escote. = Líab nga guilabíhan sa pagcadagcó sa manga 
sinina sa obán nga mga babáye. * Dfiyan dáyan nga 
itápot sa mga liab sa mga bisti sa mga babáye. 
*Amot, tampa, tampo. 

Escotera. = Bohó sa quílid sa mga sacayán nga pa- 
gaaguían sa pisi nga escota. 

Escotero. = Ang nagalacát sa aoláy dala sa bisan onsa 
nga macasámoc ug macaólang cania. 

Escotilla. = Bohóng dagcó sa atobángan sa talároc nga 
mayor sa mga sacayán nga pagasódlan sa lolan , ug 
pagagólan, pagacoháan ug pagaaguian sa pagháoas 
sa maong lolan. 

Escotillón. = Bohóng dagcó sa salog con sa yota, nga 
guibotángan sa tacop nga bonos bonos. 

Escotin. =^ Ang pisi nga escota sa mga layág nga diótay 
sa mga sacayán, juanete, sobre, &c. 

Escozor. = Cahápdos, cangót ngot, pagcangótngot. * Ca- 
sáquet sa húna húna tongód sa bisan ónsa nga na- 
calisód con nacayógot. 

Escriba. » Mangialáman, ang na^aásoy sa batásan nga 
daan, quinaadmánon sa mga judíos, sa manga he- 
breos. 

Escribanía. -= Opicio sa mga escribano, sa mga long- 
sod. * Solód nga pagatománan sa ngatanán nga bohat 
nga ouay ug angay sa mga escribano, * Solatánan, 
lamesa, papelera, sodlánan sa mga papel. * Lugar 
nga pagatongtóngan sa papel nga pagasolátan. *Ca- 
sangcApan sa pagsólat, tintero, sorlánan sa oblea, 
nga ipílit, sa polbos con margaja, &c. 

Escribano. == Táuo nga tongód sa iang opicio may ga- 
hóm sa paghátag. sa calig-óan sa mga solat ug 
mga camatoódan. * Ang magasólat. 

Escribiente. = Magsosólat, manonólat, somosólat, ang 
magasólat, ang magahóad sa guísólat sa lain. 

' DigitizedbyLnOOQlC 



iÓO ES 

Escribir. "= Solat, paggáma, pagbóhat sa mga íftras sa 
bi§án díin ug sa bisan onsa. * Paggáma sa manga 
soguíloa nga hatáas, sa mga oáli, &(\, nga isólat 
sa mga libro. 

Escribo. V. Canasta. 

Escrita. = Isda nga guibotángan sa licód sa mga baiiis 
sa nagcaláin lain nga color nga maíngon sa dagóay 
sa letras. 

EscRiTiLLAs. = Mga panón sa mga carnero. 

Escrito. = Solat, bisan onsa nga sinólat ug guisolátan. 

* Ang solat nga iháUg sa hocom sa pagsógod sa 
mga capolongíínan. 

Escritor. = Ang magasólat sa mga libro, &c. 

Escritorio. = Panouódlan sa mga papel ug sa manga 
camatoódan. * Solód nga pagatománan sa mga ca- 
tongdánan sa mga escribano ug sa obán nga manga 
táuo nga guitógnan sa bisan onsa nga holosáyon. 

* Panonódlan liga mahál sa pagsólód ug pagtípig sa 
mga hias. 

Escritura. = Sólat. * Camatoódan nga pinirmáhan sa 
mga táuo nga hingtóngdan, sa mga testigos ug sa 
escribano. * Bisan onsa nga libro nga sinohUarí sa 
solat sa camót con sa inimprenta.^* Ang santos 
nga Solat. 

Escriturario. = Bisan onsa nga guilíg-on sa camatoó- 
dan nga sinólat. * Ang nagaásoy sa mga cahológan 
sa obán nga mga poíong nga labing halálom* sa 
santos nga Solat. 

Escrupulillo. = Ang tipac, ang golong golong sa pot- 
hao, tombága, &c., nga isolód sa colóng colóng arón 
tnatonóg. 

Escrúpulo. = Duba doha , catáhap. 

Escrupulosamente, = Sa catáhap, sa pagcadóha doha, sa 
pagcacóti coti. 

Escrupulosidad. V. Escrúpulo. 

Escrupuloso. = Ang magadúha doha, ang aoláy calig- 
ónan sa boot, ang matáhap, matahápon. **Matinománon. 

Escrutador. = Ang maquigsósi, ang maquigásoy, ma- 
quigsáyod. * Ang magahíling, ang magalí-li. 

Escrutinio. = Pagcasósi , pagcaásoy, pagcasáyod, pag- 
cahíling, pagcalí-li. 

EscrutiSadou. V. Escrutador. 

Escuadra. = Escoála, capandáyan sa mga panday. * Ang 
tapoc sa pila ca soldados nga guibotángan sa ilang 
ponóan nga guingálan ug cabo, ug ang opicio sa 
pagcacabo sa mga soldados. * Bisan onsang tapóca 
sa mga táuo. * Mga sacayán sa pagpangóbat, sa 
guerra, nga nagacaábay abay. *Cadaghánan sa manga 
sacayán nga nanagsóroy sodóy sa layág ug sa gaod sa 
mga cabaybáyónan sa pagbántay sa mga caáoay ug sa 
mga pondóhan. 

Escuadrón. = Ang usa ca bahin sa mga soldados nga 
macagáma sa pangobátan. 

Escucha. «= Bantay nga modóol sa gabíy sa guihonó- 
ngan sa mga caáoay, arón masáyor con onsa ba" 
ang mga bohat con mga paglíhoc nila. ♦ Ang ba- 
báye con binócot nga may opicio sa pagobán sa 
monja nga pagadoáuon, arón magapatalínghog ug 
masáyod sa soguílon sa maong monja ug sa midúao 
cania. * Talambóan nga diótay nga guibótang sa 
mga solód sa m&a hocmánan sa hari, arón pa- 
nimation ug pagadónggon sa maong hari ang manga 
polong sa mga hocom ug sa mga somalámÍ3ag nia, 
sa díli onta sia quit-on ug bation. * Babáye ng-a mo- 
hígda sa hadóol sa iang señora, arón domóngog 
sia con táogon ogáling. 

Escuchar. ^ Talíughog, pagparaáti, dongog, lí-li, ti- 
ngod, linhag. 

Escudar. •= Sagang, laban, tabang, pagpadángop. 

EscuDERAjE. = PagQaaJágQd.^sjí gologóon. 



ES ' 

EscLT)EREAR. =:^ Págala gad , pagáílbi. * Pagóna sa so- 

logóon con raolacát ang agálon. | 

EscuiÍerIa. V. Escaderaje. 
Escudero. =^ Solof^óon. * Táuo nga lioat sa maáyo ug 

mahál nga gulnicánan, ug ang caobánan sa táuo j 

nga hamíli, bilídhon. 
Escudilla. = Yahong, panácsan, caldóhan, tagayán, ipís- 

an. 
Escudillar. = Pagbó-bo, pagbótang sa sabáo sa mafiga 

yahong, sa mga panácsan. 
EscuDiLLiTO. = Saíapíng boláoan nga b.?li ng pisos, oña i 

miábot sa pagcabale sa pisos ug tolo ca cuartiyo. 
Escudo. = Tamíng. 
Escudriñarle. = Ang arang toquibon. 
Esí^DRiÑADOR. = Ang mahagógma magtóquib ug ang 

boot masáyod, ug mahibaló sa bisni onsa nga halálom 

ug tinágo. 
Escudriñar. = Pagsósi, pagquigsáyod sa macóti coti sa 

bisan onsa. 
Escuela. = Escolaban, balay nga pagatón-an sa manga 

bata. * Pagtóon, pagtolón-an sa bisan onsa nga qui- 

naádman. 
Escuerzo. = Mananáp sa yota maíngon sa baquí. 
Escueto. = Maháoan, madayág, sa oaláy samoc. 
Esculpir. = Liloc. 
Escultor. = Panday nga magalíloc. 
Escultura. = Ang asáoa sa magalíloc. 
Escultura. = Quinaádman sa paglíloc. • Ang lin/loc. 
Escupidera. = Lodánan. 
Escupidero. = Lugar sa paglóa. 
Escupidor. = Ang magalóa , magalóda, magalalilbi, ma- 
ga talólho. 
EscupiDURA. = Loa, ang guilóa, ang guilóra. * Manga 

hobág nga diótay nga magáma dayon ug cogan, nga 

guica^l sa pagcabáscog sa hilánat, ug nga'^raotoi'óc 

sa mga ngabil. 
Escupir. = Lora, loa, talíthi, talítho. * Pagáyad sa 

bisan onsa nga tacos nga pasipád-an. * Pagóntol 

sa badyet, sa sisip, sa cahoy nga boot boc-on, pe- 

cáson con badyétan. * Pa^góa sa mga bala sa mga 

lothan^, ug sa mga Hnti sa mga dag-om. 
Escuras (a). = Sa pagcangít ngit. * Sa pagcaoláy húna 

húna. 
EscuRRiDANDA. = Pagcahibólos. 
Escurrida. = Babáye nga guihoótan sa mga saya, nga 

nagabísti sa mga saya nga haíctin, nga colaug sa 

pagcasángcad. 
Escurridizo. = Ang madál-os, ang madaliósos sa ma- 

sáyon. * Ang mapaháoa, ang maoalá sa bisan díin, 

ang malágueu. * Lugar nga pagadal-ósan, pagada- 

liosósan. 
Escurriduras. = Ang mga tolong catapúsan sa vino, 

tübig, soca, &c., sa bisan onsa n^a sodlánan. 
Escurrir. = Paghorót sa bisan onsang ilímnon. * Pag- 

lacát sa bisan díin sa pngsolong ug paghíling sa 

yota. * Tolo, agas, agay, agáyay, daíígdig, dahíng- 

gay. * V. Deslizar hasta pagpamólong. * Pagcalágueu, 

pagpaháoa. 
Esencia. = Pag^camáo, pagcaquinaía sa bisan onsa, 

* V. El siguiente. 

Esencial. = Ang onay sa pagcaquinaía sa bisan cusa. 

* Ang labing maáyo, ang labing mahál. 
Esfera. == Malíngin. * Ang Laugií, ang calangíían, ang 

bolotángan sa mga Langit. * Cahímlang sa pagca- 
mahál con sa pagcaóbos sa raga láno. * Ang cali- 
^ólan nga hingsácpan sa yota \ig sa tobig. 

Esforzadamente. »= Sa pagcaísog, sa pagcacosóg, sa 
maáyong húna húna, sa dagcóng cásing cásing. 

Esforzado. «^ Maísog, mabáscog, cásing casíngan. 

Esforzar. = Pagpaísog , pagpacosóg. 

Digitized byLnOOQlC 



ES 

Esfuerzo. =Gaísog, cabáscog, pagcacosóg. * Pagca- 
lába, pagca'ábang. 

Esgrima. = Qüinaádman sa paggámít sa espada , sa 
cales, sa campilang, sa maáyo, ingon sa angay. 

Esgrimidor. >= Aug maálam maggámit sa mgá hinga- 
niban. 

Esgrimir. = Paggámít ug maáyo sa mga hinganíban, 
ug pagságarig sa mga pagtígbas sa caáoay , sa coatra. 

Escuazable. = Ang arang labángon. 

Esguazar, — Paglabáng sa mga soba con sa dagat. 

EscüiNXE. = PagQalícay sa laoas con may catáhap sa 
pagcapócan ug con boot magsagáng sa bisan onsa 
nga mahólog. * Pagcolíot, pagiáin, pagbálhin sa 
nauong sa limáan ca casocó con sa caól-ol. * Pag- 
casaquét sa mga loba loba guican sa pagpangósog 
nga guilabíh?\n. 
Eslabón. = Santic, tagsa ca singsing sa mga talicalá. 
Eslabonar. = Paglangáqiiit sa m|a síugsing nga ma- 
cagáma sa usa ca talicalá. * Pagsómpay sa maáyo 
sa mga soguílon, sa mga oáli, &c. 

"Eslora. = Cahitáson, caláson, guitáson, pagcahatáas 
sa mga sacayáa cutub sa dolong basta sa olín sa 
ibábao sa salog con sa cubierta. 

Esmaltar. == Pagbóbat sa mga labra sa mga color nga 
nagacaláin laia, sa salapí, sa boláoan, &c. * Pag- 
dáyan dayan sa bisan onsa sa mga color nga na- 
gacaláin lain. 

Esmalte. = Pasta nga binóbat sa salamín nga paga- 
botángan sa mga color nga nagacaláin. lain, sa 
pagtápot sa mga labra sa salapí , sa boláoan , &c. 

* Pagcatahóm, pajgcaáñag, pagcaníndot. 
EswER.\Do. = Ang guibóhat sa pagcahíngpit caáyo, sa 

dagcóng cacógi. 
Esmeralda. = Batóng mahál , verde ug masíhag caáyo. 
Esmeear. = PagWngpit sa bisan onsa , pagbóbat sa 

masingcámot sa dagcóng cacógi. * Paghínis, pag- 

hinlo. 
Esmeril. = Batóng magáhi uyámot nga macacágod ug 

macabárlis sa bisan onsa, gaoas sa diamante. * Lot- 

hang nga diótay. 
Esmero. = Cacóging dagcó , pagcasingcámot , pagbóbat 

sa bisan onsa sa pagcahíngpit. 
Esmoladera. = Capandáyan sa pagbáid sa mga hinga- 

niban. 
Esófago. = Alaguian sa can-on cotob sa totónlan hasta 

sa lian, sa coto coto. 
Esotro. = Canang usa , cadtong usa. 
Espaviladeras. V. Despaviladeras. 
Espavilar. V. Despavilar. 
Espaciar. = Catag, sab-oag, sabólac. *Pagbaláod, pag- 

sóguid, pagmantalá. 
Espacio. V. Capacidad. * Pagcadógay sa tiempo, sa 
. túig. *'Pagcabinay, pagcalángan. 
Espaciosamente. == Sa pagcabínay, sa pagcalángan, sa 

pagcalángay langay. 
Espaciosidad. V. Capacidad. 
Espacioso. = Dagcó , galagpád halóag, maháoan, ma- 

háoay. * Mahináyon , malángay langáyon, malángan 

langánon. 
Espada. = Espada, cales, hinganíban. * Táuo nga batir, 

nga maálam, quinaadmánon sa bisan onsa. * Dagoay 

sa obán nga mga pintal sa mga dahon sa baraja. 

* Isda nga guidagcóan ug guitaásah sa ngabil sa 
itáas sa pagcadágoay sa espada. 

Espadachín. = Ang maálam magbáton ug magáoay sa 
espada. * Táuo nga magapacalaláqui ug nga maha- 
gúgma magáoay. 

Espadaña. = Tanóm. 

Espada5íada. = Paggóa sa baba sa dogo, sa tobig, &c., 
sa mabáscog. 



ES IQl 

Espadañar. = Pagbólag, pagbóoac, pagsl-si sa bisan 

onsa nga hatáas, sa daghan nga mga bahin nga 

haíctin. 
Espadería. == Lugar, balay nga pagabohátan ug pag- 

baligyáan sa mga espada. 
Espadero. <= Mananálsal nga magabóhat sa mga espada. 
Espadilla. = Espadang hamóbo. 
Espadín. = ídem. 
Espadrapo. = Panápton nga guibotángan sa haclob con 

hampol nga icahámpol sa mga samad. 
Espalda. =» Licód. 
Espaldar. == Mga tabil nga hatáas ug haíctin nga ibítay 

ug ipadápat sa mga bongbong sa pagsándig dihá 

sa licód. * Uángan. 
Espaldarazo. = Pagpócpoc sa bisan onsa sa licód , pag- 

dágpi, paglatós, paglámbos, pagbónal sa licód. 
Espaldear. = Pagposá , pagdágpi, pagdápia sa manga 

balod sa quilid sa mga« sacayán con sa olin ba. 
Espalder. = Ang gomaláod , ang gomaláyoog nga mo* 

língcod ang nahaóna dapit sa olín sa mga sacayán, 

ug magabóot ug magabántay sa obán nga mga go* 

nialáod arón managagáod sila ug maáyo. 
Espaldilla. = Bocó boco , alíp ip. 
Espalditexdido. = Ang magacalígad sa pagcahayáng, ang 

raohayáng sa paghígda. 
Espaldudo. =•■ Ang may dagcóng licód. 
Espantable. = Maghahárloe, icahárloc, ang raacahádloc, 

macalilísang, calingalálian , hibólngan. 
Espantablemente. = Sa cahádloe, sa calísang, sa pag- 

calísang, sa pagcahárloc. 
Espantadizo. = Ang masáyon mahaognóe mahádloc ma- 

lísang. 
Espantador. = Ang magapahaognóc, ang magapahádloc, 

ang magapalisang. 
Espantajo. = Hogay , cagol cagol, colágdong. • Bisan ' 

onsa nga icabógao sa mga mananáp. 
Espantar. = Hadlod, lisan^, ognoc. * Bogao, pagpa- 

háoa. *Boá, bos, sicá,is, hut. * Tingála, bolong. 
Espanto. = Cahárloc, cacógmát, calísang, pagcahaognóc. 
Espantosamente. V. Espantablemente. 
Espantoso. V. Espantable. 
Espa5Jol. = Ang nahatongód sa España, táuo nga es- 

pañahánon, ang natáuo sa España. 
Españolado. =Táuo sa lain n|a vota nga maíngon sa 

natáuo sa España sa iang pinamólong , sa iang pag» 

blsti, sa iaug batásan", &c. 
Españoleta. = Sayáo sa canhi, sa España. 
Españolizar. «= Pagángcon sa bisan onsa sa lain nga 

yota maíngon nga con gomícan ogáling sa España- 

* Pagáneon sa mga batásan sa España. 
Esparaván. = Langgam. 
Esparavel. = Laya. 
Esparcidamente. = Sa pagcalináin lain, sa pagcatinágsa 



tagsa. 



sa 



Esparcido. = Táuo nga malípáyon, matístis, tigtíao 
maáyong soguilon, sa mahósay nga gaoi. 

Esparcimiento. = Pagcabólag, pagcacátag, pageasáb-oag, 
pacasabólac- 

Esparcir. f= Bolag, bahin, abog, apac, sab-oa^, sa- 
bólac, sabod, bodbod, sablig, ocay, tiárag, tagónton, 
patag. * Pagbántog, pagsógid, pagbaláod, pagman- 
talá- .* Pagdóla, paglíngao lingao, pagtíao tiao- 

Esparrago. = Tanóm nga maáyong otan. 

Esparrancado. = Bacáang, bacang. * Bisan onsa nga mar 
gacabólag bolag ug magacahalayó , labon nga maga- 
cadóol onta. 

Esparrancarse. = Pagbila, pagbiláca sa mga paa. » 

Esparto. = Tanóm nga icabóhat sa mga pisi, mga 
baníg, &c. ^^ 



Digitized by 



Google 



lOi ES 

Especería. ^ l\\\{\\ i\^\\, pngabnligy.lnn sa mga p^tnJ\^ol 
ug sa olníü pa ng^a manga lololagíclyol. 

Especia, =- Pjnñrtot nga ¡sácot ug ¡oaliíitng sn lalím 
sa iTign calán-on. 

Especial. = Mahál, obsShon, anglaliing maíiyo sa obáii 
nga isigsjaíngon, al labíng bilídhon. 

EspKciAUDAn. =3 PagcahUn, pagcamahál. * PagcatingÜla, 
pagcalabl. 

Especialmente. = Labl pa. 

Especie. = Hingtóngdan nga nacasácop sa daghánan 
liga mga sacop, 5>agcahUn, calafnan, raafngon nga 
ang calaínan sa mga iró, angcalaínan sa mga cabayo, 
íing cilainaa sa trigalríñg, &c. * Ang laráoan sa bi- 
san onsa nga mapaquita sa atong húna húna, sa atong 
calág. * Bisan onsa nga guipamólong ug guibóhal. 

Especieho. = Ang magapatígáyon sa pagpálit ug pag- 
bab'gya sá raga panácot. 

Especificación. =rPagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág. 

Espkcificadamexte. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyod , sa 
pagcadayág. 

Especificar. =r Asoy, sayod, dayág. 

Especifico. = Ang magabólag sa usa ca calaínan sa 
lain nga calaínan. "• Tanibál n^a olosáhon, n^a may 
gahóm sa pagtámbal ug pagáyo sa masaquét. 

Especioso. = Matahóm, iamíH, biUdhon, maáyo uy'á- 
mot, hingpit. 

Espectáculo. —Pula, oadoMan $a cadaigñnan. * Bisan 
cusa nga naliatábo nga tacos nga cating;W-an sa mga 
(áuo. 

EsFECTADOR. = Ang luagasolóng , ang raotán-ao sa bisan 
onsa. 

Espectro. = Bisan onsa nfa laráoan nga macalilísang, 
raacahaliáiioc, nga molóngha ug paquIta sa húna 
húna sa mga láuo. 

Especulación. •= Pagcalán-ao, pagcahiling ug maáyo, 
paglí-l¡ sa dagcóng cacógi. * Pagcapatigáyon sa pag- 
pálit ug sa pagbalfgya, sa pagpangufta sa pag- 
cabólii, sa cabohían. * Ang pagpaligáyon. 

Especular. = Solíng, hiling, ían-ao, li-li. * Paghóna 
húna , pagpaliindong. •* Pagpaligáyon sa pagpálit ug 
sa pagbaíígya, sa pagcoraercio. 

Especulativa. =r Gahóm sa mga calág sa mga táuo sa 
paghúna húna, sa pagpalándong. 

EspFJADo. -= Bisan onsa nga guigáma sa salamín, ang 
maíngon sa salamín. 

Espejear. = Paggíla gila, pagsíhag, pagsínao ingon 
&a pagcasíhag sa salamín. • Pagsolóng, pagpanganí- 
nao sa salamín. 

Espejería. = Balay nga pagabaligyáan sá m|a salamín 
ug sa obán pag mga casangcápan nga icadáyan 
dayan sa mga balay. 

Espejero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mga 
salamín. 

Espejo. = Salamín. 

Espejuelo. = Salamín nga diólay. * Yeso nga nahamo- 
tang sa pagcabató nga guisolosápao sapáoan sa mga 
dolodáhon nga masíhag. 

Espeluzar. V, Despeluzar, 

'Espeluznarse. = Pagpaníndog sa mga bohóc ug manga 
balahíbo, guican sa cahárloc, sa calísang, sa ca- 
cógmat, pagb'ilócag, pagpangalimbárot. * Paggobót 
-sa bohóc. 

Espeque. = Ligont, icaligoat. 

Espera. = Piígcahólat, paghólat, pagpaábot. * Tagál. 

EsPERADOR. = Ang nngahólat, ang nagapaábot. 

Esperanza. = Pagláom, laom. * Ang usa sa totolo ca 
virtudes nga guingálan ug teologales, nga sinogdá- 
nan sa maáyong gaui. 

Esperanzar. «= Pagpaláom, paghátag sa pagláom. 

Esr»K?,An. rr-. Pagliom. ♦ Paghólat pagpaábot. 



. ES 

EsPERFzvRsE. V. Deüperczarsc, 

EsPERMA. =■ Tambóc sa ambohóta'n , sa Longasíso, ngi 
mapotí caáyo ug magtUii sa lambóc sa obán ngi 
mga mananáp, sa sobo. 

Espesar. = Paglibúoc, paghágcol. * Pagdóol, paggódl, 
pagsígpit sa bisan onsa, pagbános. 

Espeso. = Ang natibúoc, ang mahágcot, esposo. * Bisan 
onsang botang n^a midóol, nasígpit, nagóol, na- 
topál caáyo sa lain, pagcaMnos. * Sa inasócot,.8a 
míxsúbsob, sa mabános, sa raaeadághan. ** Bolfngon, 
hogáoan. * Táuo nga díU raagbántay, nga díli ma- 
cógui sa iang bisti. 

Espesor. = Pagcabága, gulbág-on,, cabalñgon 5a bi- 
san onsa. 

ESPESURA. = Pagcahágcot, pagcabhgtoc, sa bisajn onsa, 
pagcaespcso sa vino, sa dogo, &c. * V. el anlmoT. 

* Hugao, cahoo^áoan. 

Espetar. = Pagtóhog, pagsálay sá pothao^ cahoy, &c., 
nga matalínis sa bisan oiísa, sa carne, sa isda, &c. 
*Pagsógid, pagilsoy.^Paglíffdong, pagámhong. 

Espetera. -= Papan' nga guitaóTart ug guilansángan sa 
♦ílaghánan nga líianga lansang ^sa balic^ng olo, 
nga pagabitáyan sa carne sa isda, ^a m^ calaba 
•ug sa obán pang mga casangcápan sa cosiaa. *Ca- 
daghánan sa mga casangcápan sa cosina. 

Espetón. = Pothao nga haláas ug 'manípis. * Dagom 
nga haláas nga may olo. *Isda, balámban. 

Espía. = Maghihíling, maglilí-li, ang magacácap, ang 
magasólong, ang magalán-ao ug maáyo sa manga 
buhat "sa bisan cansa nga guibantáyan ug guiatá- 
ngan , sa pag ásoy ug pagsoguílon sa uagasógo. 

Espiar. = Hiling, li-íi, caca*p, sMong, tan-ao. * Pag- 
pnlacát sa mga sacayán sa pagbólad ug paghípos 
sa cable nga guihícpt sa sinipít nga guihólog sa 
onáhan. 

E.SPICANARDI. = Tanóm sa Siria. 

EspicA?íARDo. =í=fanóm nga mahomót ug icatámbal, sa 
India. 

Espiche. = Hinganíban nga matalínis. 

Espiga. = Oháy. * Ang tomóy sa usa ca cahoy nga maso- 
lod sa bohó sa lain nga cahoy coíi sa laia nga botang. 

Esinc ADERA. = Ang babáye nga magadagu'not sa mga 
oháy nga baniáan sa magagálab sa trigo, sa huraáy &e. 

Espigado. = Ang hatáas.'* Bata nga liatáas. 

Espigar. = Pagpólot sa m^ oháy nga guibiáan sa 
yola sa nagagálab sa trigo, sa ho'máy, &c. * Pag- 
bóhat sa tomóy sa mga cahoy nga ipasolód sa bisan 
onsang nga bohóa. * Pagoháy sa trigo sa homáy, &c. 

* Pagtóbo sa mga táuo, pagtáas sa ilaiig lacas. 
Espigón. -= Oháy nga maháit ug toncan. * Soyod sa 

mga patiócan, ^:c., nga igapácc. * Ang tomóy sa 
bisan onsa nga quinabont.ólan nga maháoan, uga 
oalá torean sa mga cahoy ug sa mga sagbót. 

EspiN (puerco). « Mananáp nga guilibólan sa panit . 
sa mga tonóc. 

Espina. = Tonóc, soyac, sapínit, caguíngquing, silic, 
bocóg, tiónay. 

Espinaca. = Tanóm nga maáyo, mahómoc ug malalím 
nga otan. 

Espinadura. = Pagcatonóc. 

Espinal. = Ang nahatongód sa tonóc con sa talóJíod, 
sa cagóngcong. 

Espinar. = Lugar nga naponó sa mga tonóc, sa mga 
snpínit. * Cacolian, calisdánan, caolángan. *Pagtonóc, 
pagsámad sa tonóc, sa sapínit, sa caguíngquing, sa 
soyac, sa bocóg. 

Espinazo. ==Talódtod, cagóngcong, bocó bocó. 

Espinel. = Lobid, pisi nga dagcó nga guibitáyan sa 
obán nga mga pisi nga tinaólan "^sa mga lagá ^^ 
pagcóha sa mga isda, sa pagpasól, sa pagpanágí^- 



Digitized by 



Google 



ES 
TIspixEo. = Ang guibóhat sa mga \onóc, ang raay tondc, 

sapínit, ang toncan. 
EspiNUARGA. = Lothang nga holokatáas sa gningánlan 

ug falconete. 
Espinilla. = Biliis , lolod. 
Espinoso. V. Espineo. ♦ Ang macóli, ang maüsód. 
Espirador. = Ang magaguinháoa. * Ang naahingótas, ang 

magatingí^, aíig magatíng-ab. 
Espirante, = ídem. 
Espirar. = Paggóa sa raaáyo con sa daótan nga bahó. 

* Paghátag sa quinabóhi: angay lamang sa Dios. 

* Pagágda sa m^n paghónhong sa graoia nga gui- 
cau sa Dios nga Espíritu Santo. * Ang pagguícan 
«a Dios nga Espíritu Santo sa Amaban ug sa Anac,.to- 
ngód sa ilang pagsigbígógma nga oaláy sinógdan. 

* Paghingótas ♦ pagtingá, pagtíng-ab. ♦ Pagguinhüua. 

* Paghoyóp sa hangin sa mahínay. * Pagtápus, pag- 
tibáoas. 

EsvmiTAR. = Pagtándog. * Pagpapongót. 

Espiritoso. = Vino nga malsog, nga macaKpay, aguar- 
diente, &c., nga masáyon mahongáo. 

Espíritu. = Espíritu, calág, Ángeles. * Ang cosóg ug 
cabóm sa lauas. * Caísog. gahóm sa húna búna. 
Caisog sa virio, sa guardiente, &c. 

Espiritual. = Ang nahatongód sa Espíritu, sa calág, ca- 
lágQon , espirituhanon. 

Espiritualidad. = Pagcamáo , cahímtang sa Espíritu. 

* Cahímtang sa raga Padre sacerdote ug sa naga- 
silbi sa Singbahán. * Bobat con sa bisan onsa nga 
espirituhanon. 

Espiritualizar. = Pagbálhin sa usa ca táuo sa pagca- 

cspiritohánon , tongód sa gracia ug pagtábang sa 

Dios. 
Espita. = Bagácay nga manípis sa pagsóyop ug pag- 

ínom, con sa paghóad ug pagpagóa ba sa vino, 

tobig, &c., sa mga cuba, bariles. * Ngalan n^a gui- 

cafaingálan sa mga táuo nga hobgánon, nga palailínom, 

nga palahobóg. . 
Espito. =» Cahoy nga hatáas nga guibalábag sa ugá 

ca tomóy sa usa ca papan, sa pagsáblay ug pag- 

cóha sa papel nga güihaláyhay sa balay nga pa- 

gabohátan sa maong papel ug sa mga imprenta. 
Esple;!5dente. = Ang masíhag, ang masíga, ang mo- 

gila gila. 
Espléndidamente. = Sa pagcadághan, sa pagcadato. 
Esplendidez. = Pagcadágban , pagcamahál, pagcadato. 
Espléndido. = Molólot, Parayégon sa pagasta ug sa 

pagcombida. 
Esplendor. == Pagcasoláo, pagcasíhag, pagcasfga, pag- 

cagíla gila. * Pagcahamíli , pagcadato , pagcabilírhon, 
Espliego. == Tanóm: ang bolac nia mahomót caáyo 

ug maáyo nga igapalína. 
Esplín. = Casocó, casobó nga dagcó: polong quiñi 

nga iningles. 
Esplique. = Balayan, salóob, lit-ag -sa pagdácop sa 

m^a langgam. 
Espolada. = Pagcacolámpit, pagcatinicód , sa caba- 

yo, &c., nga guicabayóan sa bisan cansang táuo, arón 

lomacát, sa tahod tahod, sa espuela, nga guitáod 

sa ticód sa mga tiil. 
Espolazo. =í ídem. 
Espoleadüra. = Ang samad sa tian sa cabayó, guican 

sa tahod tahod, sa espuela, sa nagacabayo. 
Espoléate. =Pagcolámpit, pagtioicód sa nagacabayo, 

arón lomacát ang guicabayóan nia nga mananáp. 

* Pagiigda sa bisan cansa arón magabóhat sa bisan 

onsa. 
Espoleta. = Pinótol nga liamóbo sa cáhoy nga bino- 
hóan paglápos, hopot hopot nga sinódlan sa pol- 
wra nga itaseba sa mga bomba. 



ES 403 

Espolín. == tansádera nga diótay nga pagagamíton sa 

• raga maghabábol sa *in§a panáptou nga binódcan 
ug guisáctan sa mga paglabra ug sa mga bolac bolac. 

Espolio. = Cadaghánan sa mga casangcápan nga na- 
habílin sa pagcamaláy sa mga Obispo ug aban pang 
mga. ponóan sa singbahán, ug hasta ngani sa mga 
Padre. 

Espolique. = Ang táuo, ang sologóon nga magalacát 
sa onáhan sa mananáp nga guicabayóan sa iang 
agálon. 

Espolista. «=• Ang nagaábang sa mga casangcápan nga 
guibílin sa mga ponóan nga líangamaláy. * V. el 
anterior. 

Espolón. = Tahód. ♦ Halígueng cota nga guidógang ug 
guipadápat sa mga cota, arón malíg-on. * Ang cola 
nga guidógang pagbóhat ug guipadápat sa manga 
halígueng cota opód sa mga toláy, arón díli onla 
cancánon ug cagdan sa mga baluí sa soba.. * To- 
móy nga pothao nga guiláod sa mga dolong sa 
mga sacayán. * Pagcahanáyhay sa mga caboquílan 
ug mga bangilid. j 

Espolvorear. V. Despolvorear, * Bilíbód, bodbod. 

Espolvorizar. = ídem. 

Esponja = Boa, soloságbol sa dagat nga magáan , nga 
guilibótau sa daghánan nga mga bohó bohó nga 
pinoyánan sa mga mananáp nga diótay, nga ma- 
casóyop ug magayópyop sa tobig. 

Esponjar. = Pagpagáan sa bisan onsa. * Pagbósog sa 
gapas , &c. * Pagpalábi labi. 

Esponjoso. = Bisan onsa nga magáan , nga may dag- 
han mga bahó bahó. * Capas, bolióc sa carnero, &c., 
nga binósgan ug binóscag ug maáyo. 

Esponsales. = Pagcasigsáar sa dohá ca táuo nga ma- 
miño, nga mamagtiáyon sila.. 

Esponsalicio. « Ang nahatongód sa pagsigsáad. sa mga 
táuo nga boot mamiño. 

Espontáneamente. .-= Sa caogalíngon nga pagbóot, sa 
tinúyo caáyo. 

Espontaneo. =»= Ang guican sa paghóot, sa cabobót-on 
nga caogalíngon. 

Esportada. = Ang mahorót sa usá ca bocág, bacat, 
tagácan, alai, batólan. 

Esportear. =- Paghácot sa bisan onsa sa bocág , sa 
bacat, &c. 

EspoRTiLU. = Bocág; &c., nga diótay. 

Esportillero. = Táuo nga magahácot ug magadála sa 
bocag, &c., sa bisan onsa nga guipahácot cania. 

Esportillo. V. Banasta y Canasta. 

Esportón. = Bocág, &c., nga dagcó. 

Esposas. — Mga singsing nga pothao nga icagápos sa 
mga táuo nga saláan. 

Esposo. = Ang*ialáqui ug ang babáye nga nanagsigsáad 
nga mamiño sila, laláqui ug babáye nga miño. 

Espuela. «« Tahod tahod nga pothao nga malíngiu nga 
guiguinting gintíngan ug matalínis , nga itáod sa ti- 
cód sa táuo nga .magacabayo, sa pagcolámpit ug 
pagtinícod sa mananáp nga guicabayóan arón lo- 
macát. 

Espuerta. V. Banasta y Cnnastfi. 

EspuLCAOERO. -= Lugar nga pngapanghinomáan ug pag- 
pahingót-an sa mga pobres, sa mga hangol. 

Espulgar. »« Pagpanghinóma, pagpanghingóto. * Pagso- 
lóng, paghíliiig, paglí-li sa bisang onsa sa dag- 
có ng cacógui. 

EvSpuma. = Bola. 

Espumadera. «= Looag nga guibohó bohóan nga. icacóha 
sa bolí sa bisan onsa, sa díli moobán ang sa- 
báo, ang tobig, &c., nga buláan. 

Espumajear. = Paggóa sa bula. 

Espumajo. V. Espumarajo, 



Digitized by 



Góogle 



i04 ES 

Espumajoso. =: Ang roay bula, aiig guibuláan. 
EspuMAB. «= Pagcóha sa bula sa bisan diin. * Pagbolá. 
Espumarajo. »= Ang bola nga guiean sa baba sa mga 

táuo ug sa mga mananáp. 
EsPüMERo. *= Lugar nga pagalibuócan sa tobig sa da- 

gat sa pagcadágoay sa bola. 
Espumilla. == Panápton nga pino caáyo ug masíhag. 
EsPüMiLLON. =■ Panápton nga mabága. 
Espumoso. = V. Espumajoso. * Ang mahímo ug mabál- 

hin sa bola. 
Espundia. «- Samad nga mangil-ad sa mga cabayo, &c. 
Espurio. = Táuo nga dili anae sa guintiayónan. * Ang 

díli maáyo nga pagcabóhal. * Ang naláin caáyo sa 

iang guinicánan. 
Espurriar. « Pagsáblig sa bisan onsa, sa tobig nga 

guiean sa baba. 
EspuRiuR. = Pagtóyod sa bisan onsa- 
Esputo. = Laoay, loa, lora- 
Esquebrajar. * Pagbóoac, pagsí-si sa m|a cáhoy. 
Esqueje. == Odlot sa bisan onsang tanóm nga mabóhi 

con itanóm ogáling, ug con ilobóng sa yota. 
Esquela. =- Solat nga diólay: silbi osáhay sa pagdá- 

pit sa mga táuo sa mga piesta , mga paglobóng, &c. 
Esqueleto. = Cagóngcong. * Ang laoas sa mga mana- 
náp nga nahamólang sa lonlou nga bocóg, sa mga 

bocóg lamang , sa oaláy onód , sa nacóha ug naócal 

ang onód. 
Esquena. V. Espinazo, 

Esqüenanto. = Tanóm sa India ug sa Arabia. 
Esquero. = Puyo poyo sa panit nga sodlánan sa ba- 

loc, sa santic, ug sa bato nga santícan. * Lucá 

nga diótay. 
Esquiciar. = Pagsógod sa pagbárlis, sa pagpintal. 
Esquifada. = Ang lolan nga mahorót ug madála sa usa 

ca sacayán nga diótay. 
Esquife. = Sacayán nga diótay nga pagacaoasan sa 

mga táuo nga nanagsacáy. 
Esquila. V. Cencerro. * Lingánay n^a diótay. 
Esquilador. «= Ang magagónting sa balahíbo sa manga 

mananáp ug sa bohóc sa mga táuo, magogónting. 
Esquilar. «= Paggónting sa bohóo sa mga táuo ug sa 

balahíbo sa mga mananáp. 
Esquileo. = Pagcagónting sa balahíbo sa mga mananáp, 

* Balay uff ang túig nga pagaguntíngan. 
Esquilbta. y. Esquila. 
Esquilmar. = Pagcóha , paghípos sa mga bonga. * Pag- 

sóyop sa mga tanóm sa doga sa yota. 
Esquilmeño. = Cáhoy con tanóm nga mobónga caáyo. 
Esquilmo. »=» Ang mga bonga nga guicaa sa mga ta- 

náman, ug ang caposlánan sa mga hayópan. 
Esquilón. — Lingánay nga diótay, esquilang dagcó. 
Esquina. -=- Pandógo, catapúsan sa usa ca dala:i , ba- 
lay, &c., nga pagabalican ug pagatoyócan sa lain 

nga dalan, balay, &c. 
Esquinado. « Ang may esquina. 
EsQuiNZAR. = Pagtábas tabas sá mga panápton nga ica- 

bóhat sa papel. 
Esquinzo. = Saoa , halas nga dagcó, *Boáya. 
EsQuiPAR. = Pagsángcap sa mga gaod, sa mga gayóng, 

sa mga bogsay, sa mga sacayán, ug sa mga táno 

nga gomaláod. 
EsQuiPAzoN. = Cadaghánan, pa^cadághan sa mga gaod 

ug sa mga gomaláod nga icasángcap sa mga sa- 
cayán* 
EsQuiTAA. = Pagáyad. 
Esquivez. = Pagcaáyad, paglágueu, pagpahalayó sa isig- 

caingon. 
Esquivo. = Táno nga bórong, boquídnon, nga díli 

mahagógma magsoguilon ug magobán sa isigcatáuo. 



ES 

EsQuizADo. » Bato nga guingálan ug mármol nga bi- 
nódcan sa mga caogátan ug mga barlis nga oaga- 
caláin lain ug color. 

Estabilidad. = Pagcalíg-on. * Pagcadógay. 

Estable. = Ang malíg-on , ang madógay, ang mao da 
sa guihápon, dayon. 

Establecedor. = Ang magabóhat, ang guinicánaa ug 
sinógdan sa bisan onsa. 

Establecer. = Pagpalíndog, pagbóhat. * Pagbóot, pag- 
sógo. * Pagpoyó sa bisan oasang longsóla. 

Estableciente. V. Establecedor. 

Establecimiento. «Batásan, ley, tolománon, sogo, pag- 
bóot sa mga ponóan. * Pagcatíndog, pagsógod sa 
usa ca combento, sa usa ca colegio, &c. * Pag- 
cabótang, cahimtang sa mga táuo. 

Establemente. -= Sa pagcalíg-on, sa pagcadógay, hasta 
sa dógay, hasta sa guihápon, sa pagcadáyon. 

Establero. «= Ang magahópot ug magabántay sa pino- 
yánan sa mga manaiiáp, sa mga hayópan. 

Establo. = Logar nga guiátpan nga pagapóyan ug paga- 
hoáyan sa mga raanan.^p, sa mga hayópan. 

Estaca. = Bogsoc, osoc, osog, talibógsoc, tagdoc, ta- 
liosóc. * Sangá sa cahoy nga italanóm. 

Estacada. = Alad, lantong, siclat, calambíro, tranca. 

Estacar. =» Paglibót, paglícos, paglócop, pagsácop sa 
bisan onsang lugar sa mga bogsoc, sa mga osoc, &c., 
pagbógsoc, pngósoc, &c. 

Estacazo. = Pagcabónal, pagcalámbos, sa bogsoc. 

Estación. « Pagcabótang sa bisan onsa. * Túig, ca- 
tuígan. * Paedúao sa raga Siagbahán ug pagámpo 
dihá sa atobángan sa Santísimo Sacramento, labí 
pa sa jueves ug sa viernes sa semana santa. * Pila 
ca amaban ñamo ug ma^himáya ca María nga ipa- 
ngádye sa atobángan sa Santísimo Sacramento. * Ho- 
nóngan sa procesión sa jueves santo , sa pagsómay 
sa mga pagpasáquet nga guiántos ug guibáti sa 
atong Guinóong Jesucristo. . 

Estacional. » Ang angay ng nahatongód sa pagcaláia 
*sa tiempo, sa init, sa tugnao, &c. 

Estagionero. = Ang modúao sa masóbsob sa mga Siag- 
bahán. 

Estacha. « Ang pisi nga ihicot sa isi , sa salapkng, 
nga icasámad sa mga ambohótan. 

Estada. = Pagcadógay, pagpoyó sa bisan cansa, sa 
bisan diin. 

Estadio. == Lugar sa cadaigánan nga pagatoónan sa 
pagdalágan sa mga cabayo. 

Estadista. = Ang magaásoy ug magasáyor sa pagca- 
bótang sa usa ca Guinharían , provincia con longsod, 
sa tongód sa mga molópio ug sa hingtóngdan nga 
mga catigayónan. 

Estadística. = Casayódan sa mga táuo nga managpoyó 
sa usa ca Guinharían, provincia con longsoa, ug 
sa mga catigayónan nga hingtóngdan.' 

Estadizo. » Bisan onsa nga magadáot tongód sa iang 
pagcabótang nga canónay sa usa ca lugar. 

Estado. = Pagcabótang, cahimtang, cahimtángan, pag- 
cahímtang sa bisan onsa. * Ang yota nga hingsácpan 
sa gahóm samga da^^cóng táuo. * Pagcatáas, socod 
sa usa ca táuo nga díli hatáas ug dili osáb ha- 
móbo. * Pagcatingob sa mga cuenta, sa mgapagisip, 
nga guibótang ona sa pagcatinágsa tagsa. 

Estafa. = Pagbáylo , pagólos sa salapí sa mga polong 
nga malilímbong nga guiobánan sa húna húna sa 
dili pagbáyad. 

Estafar. = ídem. 

Estafeta. == Táuo nga nagacabayo sa pagdála sa manga 
solat cutub sa usa ca longsod sa lain nga longsod. 
* Balay nga pagadaoátaa sa mga solat nga guiean 



Digitized by 



Google 



.ES 

sa lain longsod ug ang pagabolángan sa solat nga 
ipadála sa bisan asa. 

Estafetero. = Ang roodáoat sa mg^ solat nga ipadála 
sa bisan asa, ug ang magapáhat osáb sa manga 
solat sa tagsa tagsa ca tagfa. 

EsTAFiSACiu. = Tanóm. 

Estajo. V. Destajo, 

EsTALACioN. « Timáan jcon pagcabólang nga nagapa- 
caláiu lain sa niga táuo, somála sa ilang pagca- 
hfmtang ug opicio. 

EsTALVcTiTA. = Ang niga bitay, nga nagacaláin lain sa 
pagcadagcó ug pagcadágoay, nga natápot sa manga 
atóp, dapit sa solód, sa mga langob, guican sa pag- 
cahonób ug pagcahongáo sa tobig sa oían. 

Estallar. = Paglótac, pagbóoac, pagbalána sa bisan 
onsa, sa pagcatonóg, sa pagcabotó, sa pagcaló- 
poc, sa pagcabalágtos. 

EsTALLino. — Pagcatonóg, pagcabotó, pagcalópoc^ pag- 
cabalágtos sa bisan onsa con mabóoac, malólac maba- 
láaa ug mabotó. * Pagcadalícyat, pagcabalánsag, 
pagcaloláblic. * Pagcabántog sa bisan onsa nga ü- 
nágo. 

Estambre. ■= Hilo nga binílio sa mga logas nga ha- 
táas sa mga balahíbo sa mga carnero. * Mga logas 
logas nga nanagloróc sa talioála síi mga oolac. 

Estamento. « Tagsa ca lapoc sa mga dagcóng táuo 
nga naningób sila sa pagsábot sa mga holosáyon 
sa Guinbarian. 

EsTAMEi^A. = Panápton nga manípis sa mga balahíbo 
sa mga carnero. 

EsTAMENETE. = Panápton nga malngon ingoo sa esta- 
meña. 

Estampa. = Laráoan nga pinfntal sa bisan onsa. * Da- 
góay sa táuo con sa mananáp. 

Estampado. = Panápton nga pinintálan sa mga bolac 
bolac ug sa bisan onsa nga. nagacaláin lain ug 
color. 

Estampar. = Pagmarca , pagpátic sa papel sa mga le- 
tra, mga laráoan, &c., nga nahamótang ug nalf*- 
loc sa mga molde, sa marca. 

Estampería. = Balay nga pagabohátan ug pagabalig- 
yáan sa mga laráoan. 

Estampero = Ang magabóhat ug magabalígya sa ma- 
nga laráoan. 

Estampido. = Tonóg, botó, balánsag, dalícya. 

Estampilla. = Marca sa tombága nga pagalüócan sa 
ngalAu ug sa pirma con rúbrica sa bisan canaang 
táuo, nga maingon gayód sa binóhat sa comót, con 
íhóad m sa papel. 

Estancación. = Pagcahonóng, pagcaárang, pagcaóndang, 
pagcaló-ang, pagcapoyó sa bisan onsa. 

Estancar. = To-ang, poyó, ondang, arang, lionóng. 
♦ Pagólang. • Pagdilí sa pagbaligya sa cadaghinan, 
sa bisan onsa , arón ibaligya lamang sa mga táuo 
nga guitódlo sa mga ponóan. 

Estancia. = Pagcapoyó, pagcadógay sa bisan diin. * So- 
lód nga pagapóy-an sa canónay. * Gabalánan nga 
guipogásan ug guilámnan sa mga nagacaláin lain 
liga mga tanóm ug mga cahoy, ug guibalóníiu sa 
m*ga mananáp, sa mga hayópan. 

Estanciero. = Aiig jnagabántay sa estancia, sa baol, 
sa tanHiman. 

Estanco. = Sacayán nga maáyo, nga dili matóbig, 
díti matóbod. * Pagcadilí sa mga ponóan sa pag- 
baligya sa cadagbánan, sa bisan onsa, arón iba- 
ligya' lamang sa táuo nga linórlo sa maong manga 
ponóan. * Pagbotángan sa mga manggad ugsa manga 
papel. 

Estandarte. = Timíian nga guinagámit sa rnga solda- 
dos; nga mao ang usa ca panápton nga lavo nga 



ES 105 

guitáod ug guibítay sa usa ca cahoy, nga guipin- 
tálan sa mga dagoay nga guiángcon sa hari coa 
sa hingtóngdan nga pangobátan. ♦ Timáan sa capa- 
rían ug sa m^a cofradía, nga mao ang usa ca 
panápton nga laro nga guitóhog sa usa ca cahoy 
nga magsáma sa pagcalapád, ug nga guibitay sa 
pagcadágoay sa crus, sa tomóy sa Taia nga cahoy 
nga hatáas, ug nga guipintálau sa laráoan con bi- 
san onsa nga dagoay nga nahatongód sa maong 
caparían con cofradía. 

EsTANGURRiA. » Bos-ao, saquét nga macaólang sa táuo 
sa pagíhi. 

Estanque. •= Danao, tuWgan, lanao. 

EfsTANQiERo. «= Aug Diagabántay sa mga estanque nga 
guisódlan sa tobig, sa mga danao, sa mga lanao. 
* Ang magabalígya sa tabaco, sa mga tinóstos ug 
sa mga sigariyós, sa vino, &c., nga inestanco. 

Estanquillero. = ídem. 

Estanquillo. = Lugar con balay nga pagabaligyáan sa. 
tabaco, &c. 

Estante. = Ang magaatóbang, ang magapoyó sa bisan 
diin. * Ang díli malíhog sa usa ca lugar. * Sodlánau 
sa mga libro ug sa mga papel. 

Estantería. = Cadaghánan sa mga sodlánan sa manga 
libro ug sa mga papel. 

Estantigua. = Bisan onsa nga motóngha, nga paquíta 
sa guabíy sa húna húna sa mga táuo, nga ma- 
cahádloc, macalísang ug macacógmat. * Táuo nga 
hatáas, maníoang ug sa malágsot n|a bísii. 

Estantío. «Ang mopoyó, ang díli molíhog. * Táuo 
nga malóya, sa diótay nga casing casing. 

Estaí^^ador. == Ang magasólda, ang magapapilit, ma- 
gapatápot sa oisan onsa sa tíngga, sa estaño. 

Estañadura. = Pagcasólda sa estaño. 

Estacar. =Pagtáb,on, pagbólit sa bisan onsa satingga, 
sa estaño. * Pagsolda, pagpapflit, pagpátápot sa 
estaño. 

Estadero. = Ang magabóhat sa mga bohat sa estaño, 
ug magabalígya niána. 

Estaño. = Tombága nga magáhi gahi ug masínao sa 
tingga, ug maingon ingon sa color sa salapf. . 

Estaquilla. «= Totoc, lansang lansang sa cahoy, sa 
bagácay con sa caoáyan. 

Estaquillador. = Hilíhod nga mabága ug hamóbo nga 
guinaffámit sa mga magnobóhat sa mga sapin, sa 
pagbohó sa raga bohó nga pagasódlan sa raga totoc 
sa tolónban sa maong sapín. 

Estaquillar. = Paglíg-on sa bisan onsa sa mga totoc. 

Estar. = Poyó, Tindog, Uonóng. 

Estatua. = Laráuan, dagoay sa táuo, táuo táuo, bathála. 

Estatuaria. = Quinaádman sa pagbóhat sa mga laráoan, 
sa mga táuo táuo. 

Estatuario. = Ang panday nga magabóhat sa raga la- 
ráoan, sa mga táuo táuo. 

Estatuir. V. Establecer, hasta pagpoyó. 

Estatura. s= Pagcatáas , socod sa usa ca táuo, cutub 
sa olo hasta sa mga tíil. 

Esr.vTUTO. == Tolománon , balásan, sogo, pagbóot s^ 
ponóan sa paghópot sa raga táuo, sa niga guinsacópan. 

Estay, == Pising dagcó nga icalíg-on sa mga Uilároo 
sa mga sacayán. 

Este. =^ Quiñi, cadí. * Casilángan. * Hangin nga tiraog 
nga guican sa casilángan. 

Estera. = Tanóm. 

Estela. = Timáan nga nahabílin sa dagat nga guia- 
guían sa mga sacayán. 

Estelaria. = Tanóm. 

Estelífeko. == Ang guibitoónan, ang may mga hitóon. 

Estepa, = Tanóm, cahoy cahoy. 

Estera. = Baníg. 



Digitized by 



G%Ie 



406 ES 

Esterar. = Pagbaníg, paglábon sa tnga salog ug sa 
bisan onsa , sa mga baníg. 

Estercolar. = Pagbólang sa m|a lae sa raga tnananáp 
sa yola arón matámboc ug homátag sa maáyong 
panúig. * Págcalíbang sa mga mananáp, pagcaíti. 

Estercolero. = Ang táuo nga magadaguínot ug maga- 
tápoc sa tae sa mga mananáp, ug sa obán nga 
mga cahugáoan, ug ang lugar n¿a pagabotángan, 
pagatapócan niána. 

Estercoliso. « Ang maíngon ug ang mohatongód so 
lae sa mga mananáp. 

Estercuelo. « Ang pagbótang sa yota sa tac sa mga 
mananáp, sa iti. 

Esterero. «= Ang magabóhat, ang magalála sa mga 
banig, ang magabalígya ug ang magapahaán^ay sa 
mga balay, sa mga solód, sa maong mgalbaníg. 

Estéril. « Ang dtli mobónga. * Ang babáye, con ma- 
nanáp nga baye n|[a díli macagánac, langday. * Tóig 
sa diótay nga panúig, panuigan. 

Esterilidad. — Pagcadlli pagbóuga. *Pagcadíli pagánac. 

* Pagcacábos, pagcaoalá sa panúig, sa panuigan. 
Esterilizarse. «• Pagsándao, pagóndang sa pagbónga, 

sa pagánac. 

Estero. = Ang pagbótansf sa mga solód sa mga baníg. 

, ♦ Soba soba nga mononas ug motáob, sapa, la- 
tásan, balíchag. 

EsTERQUiLiNO. == lapoc, ogdo sa mga tae sa mga ma- 
nanáp, sa mga cahogáoan. 

Estertor. =^ Saquét nga nahamólanff sa pagcalisód sa 
pagguinháoa : talágsa day mamaiátyon nga díli abó- 
ton nifning saquét. 

Esteva. =- Liboy, cahoy nga balicó nga pagacáptaa 
sa magadáro. 

Estevado. = Táuo nga bacang, bacáang, sa mabalíquig 
nga mga paa, n^a nagabiláca sa paglacáo. 

Estiércol. «« Tae , iti , sa raga táuo ug 9a mga mana- 
náp, sagbot, linghot. 

EsTiGfo. = Ang oahatongód sa ímpierno. 

Estilar. =^ Pagbatásan. • Pagbóhat sa bisan onsang 
solat con caraatoódan ingon sa angay sa batásan. 

Estilicioio. = Ai)g paglólo, anff pagVigas, pagágay, 
pagagáy-ay, pngdalígdíg, sa bisan onsa, vino, to- 
big, &c. 

Estilo. p= Pothao nga guinagámit sa pagsólat sa manga 
caráau nga mga táuo. * Ang pothao nga nagatódlo, 
sa iang landong, sa mga horas, sa horasán sa 
adlao. * Batásan, gaoi. 

Estima. = Pagpalángga, pagbóot, paghigógma, gogma. 

* Paghúna húna sa pagcabótang sa mga sacayán sa 
dagcóng lauod, tongód'sa paghíling ug niaáyo sa 
alaguían sa adíao ug sa mga bitóon. 

EsTurABiLiDAD. = Ang naliaraótaüg sa bisan onsa, arón 

palanggáon ug liigogmáon, arón boóton ug pang- 

hinaótoo.- 
Estimado. = Ang guibóot, ang güipalángga, ang gui- 

higógma, ang guipanghináot. 
Estimador. = Ang mahagógma, ang magapalángga, ang 

mobóot. 
Estimar. = Pagpabíli sa mga botang. * Gogma , boot, 

palángga, liináot, panghináot. 
Estimativa. = Galáinhan sa calág sa mga táuo nga 

icahagógma, icab'ot, ¡capalár\gga. 
Estimular. « Pugtólpoc, pagsóntoc, paglobá. * Pag- 

ágda sa minalúod sa bisan cansa, arón magabóhat 

sa bisan onsa. 
Estímulo. •= Soyod. * Pagcasón toe, pagcatólpoc, pag- 

calóha. • Pagágda sa pagbóhat, pagpaáoat. 
Estimo, = Mananáp maíngon sa tpco , sa Egipto ug 

sa Araba. 
Estío. = Ang usa ca bahin sa opat sa tagsa ca túig. 



ES 

Estipendio. » Sobol nga ibátag sa bisan cansa toogód 
sa iang pngsilbi ug pagbóhat. 

EsTiPTicAR. = Pagpatóbol. 

Estíptico. = Ang mobáti sa saquét sa pagcatóbol, ang 
díli macacalíbang. ♦ Hicáoan , daguinótan caáyo. 

Estipulación. « Pagcasáad, pagcasábot. 

Estipulante. =^ Ang magasáad, ang magsábot. 

Estipular. = Saar, sabot. 

Estiradamente. V. Escasamente. *pSa pagcagóot, sapag* 
cahagóot, sa pagcahogót, sa linugsánay. 

Estirado. « Ang nagalabí , ang nagalabáo. * Parayé-. 
gon, ang magapacaámbong, magapacalígdong. 

Estirar. = Toyod, onat, hogót tobo. 

Estirón. = Pagcatóyod, pagcaónat, pagcahogót. * Pag- 
catóbo nga ahat. 

Estirpe. »= Guinicánan sa usa ca calioátan, sinógdao, 
guilioátan, tígólnng nga guiguicáaan sa obán nga 
mga táuong caobánan. 

Estiva. « Ang lastre ug lolan, nga ilólan sa manga 
sacayán, sa maáyong pagbótang ug paghípos. 

EsTivAR. •= Pagbótang ug paghípos sa maáyo sa le- 
ían sa m^a sacaván. 

EsTp. — Qumí, cadf. 

Estocada. = Pagcasóntoc. * Samad nga guican sa pag- 
casóntoc. 

Estofa. *= Panápton sa igagáma nga liuabráhan. 

Estofado. = Guinisál nga guisáctan sa vino con sa 
soca ug sa mga panácot, nga pagnlotóon sa ma- 
hínay.hinay, sa caláyo nga oaláy siga, ug paga- 
tabónan ang baba sa colon arón díli mahoiigáo. 

Estola. «* Usa sa mga bisti sa mga Padre sa pagr 
misa ug sa pagtóman sa obán nga mga catong- 
dáoan fr ilang pagcapadre: mao sa tofo ca vara 
ang cahításon ug dapal ang calápdon, ug guibo- 
tángan sa tolo ca crus, usa sa talioála ug ta^sa sa 
tagsa ca tomóy, ang guisáblay sa mga Padre sa 
liog tig guipacóros nila ang mga tomóy dapitsa 
. atODágan. 

Estolidez. = Pagcabóang , pagcahóngog. 

EsTóLino. — : Boang, hongog, coliró, colángan sa boot. 

Estolón. =« Estola nga hala*gpád nga guibisti sa diácono 
sa mga piesta sa cuaresma, sa o.tláy dalmática. 

Estomacal. = Ang nahatongód sa cató coló. * Galán-on 
con ilímnon nga maáyo sa coto coto. 

Estomagar. = Pagsámoc, pagalingása, pagbórlay. 

Estómago. = Coto caló, soloc soToc, lug^u* con bahin 
sa lian nga pagahilisan sa mgt quiuáon. 

Estomaguero. = Panápton nga ibótang sa ibábao sa coló 
coló sa mga bátxi , arón maínit sita , sa pngpólos ca- 
ni la sa mga hapín. 

Estomáticos. = Hampol nga sináctan sa mga tambal nga 
mahomót nga nagacalain lain , nga ibótag sa ibábao 
sa coló coló con mahápdos ugáling ang aiáy. 

Estopa. = Gomon sa line con sa cáñamo. * Panápton 
nga potíon ug mabága caáyo. * Ang mga pisi nga 
daon ug gabóc , nga pagabadbárou sa pagsolót sa 
mga sacayán. * Gamón sa lanot. 

Estopilla. — » Ang mga lugas nga labíng magamáy sa 
Innóm nga guingálan ug lino, sa oalá pa bilícon. 
* Panápton nga potíon nga manípis caáyo ug ma- 
síhag. 

Estopín. == Hopot hopot, pinótol nga hamóbo ug ma- 
gamáy n^ binohóan pagláhos ug sinódian sa manga 
nngacalám lain nga masáyon masiga ug pagadóclau 
sa caláyo, nga isóol sa bohó, sa oído, sa lothang 
ug pagasilsílan, arón bomoló ang maong lothang. 

Estoque. = Espada nga haíctin. * Tanóm. 

Estoquear. = Pagsóntoc sa estoque. 

Estoraque. = Cahoy sa América ug ang tngoc nia. 

Estorbador. = Ang macasámoc, ang macaólang. 



Digitized by 



i^oogle 



Pagpaliogáo, 



taguraató, pag- 
nga mabága ug 



ES 

EsTonfiAR. -» Samoc, olang, snmbol. 

pagpalángan , pagpalángay. 
í'lsTORBo. == Casámoc , casamócan, caolángan. 
EsTORNiJA. = Singsing nga pothao nga ibótang sa manga 
lomóy sa mga baiitang, sa mga eje, sa niga caro 
ug mga coche, sa talioála sa rueda, sa malíngin, 
ug sa lansang nga nabalábag, arón díli mahólog 
ug mataqailid ang maong rueda. 
Estornino. = Langgam. 
Estornudar. = Pagbaháon. 
Estornudo. = Baháon, 
Estotro. = Quiniog usa. 
Estrabismo. = Saquét sa mga mala, 

calíbat , pagcapisócon.. 
Estracilla. = Tinábas sa panápton 

bastos. * Papel nga manípis sa papel nga estraza. 
Estrada. == Dalan. * Lugar nga pagaHngcóran sa manga 

babáye. 
Estradiota. = Bangcao. 

Estrado. =• Cadaghínan sa mga casangcápan nga ¡ca- 
dáyan dayan sa mga solód nga pagadaoátan sa manga 
visita sa mga dagcóng táuo. * Salog salog nga tina- 
bónan sa usa ca banig ug binotán^au sa lingcoránan 
nga hariánon. * Solód nga pagahócman sa manga 
hocom. 
Estrafalariamente. = Sa díli maáyong pagcabótang , sa 

oaláy caangáyan. 
Estrafalario. ='Táuo nga dili macógui sa ¡ang pag- 
bísti. * Ang magahúna húna, mamólong ug maga- 
bóhat sa dili macaigo. 
Estragadamente. = Sa oa!áy cahosüyan , sa pagcabóloc, 
s:* pagcagobót, sa pagcaoaláy paghópot, sa pagca- 
daótan. 
Estragar. = Daot , lagsot, ngil-ad. 
Estrago. =r Cadáot sa pagpangóbat, sa pagáoay, ca- 
Wglag, pagcaoala, pagcagobá sa mga longsod con 
sa mga táuo. 
EsTRVMBosiDAD. = Pagcalíbat, pagcasolimáo , saquét sa 

mga mata. 
Estrambótico. =^ Ang oaláy caangáyan ug cahosáyan. 
Estratagema. = Pagcalaláng, Jimbong l)ga pagagámiton 
sa mga ponóan sa mga soldados sa ílang pagpa- 
ngóbat ug pagáoay. 
Estrategia. = Quinaárman nga angay sa mga General 
ug mga ponóan sa mga soldados, sa mga pango- 
bálan. 
Estrave. = Ang catapúsan sa quilla, sa onáyan sa 

mga sacayán dapil sa dolong. 
Estraza. =- Papel nga dagcó ug bastos, mamabága, 
malomaítom: díli maáyo nga pagasolátan cay ma- 
honób. * Tinábas sa panápton nga mabága. 
Estrazar. = Paglábas , pagpótoi, pagguisi sa bisan 
cosa, pagbali, pagbóong, pagtlpac tipac, pagtípic 
tipie. 
Estrechamente. = Sa pagcasígpit, sa pagcahagóot. * Sa 
pagcatóman , sa pageahíngpit. * Sa pagcatinóod. * Pag- 
cabósay sa batásan ug sa quinabóhi. " Sa pagcahicao, 
sa pagcadaguinot , sa pagcacáguis. 
Estrechar. = Hagóot, hogot, sigpit, hoot, ictin. * Pagá- 
bian , paghigála , pagsógod sa pagcacaobinan. * Pag- 
daguinot sa gasto. 
Estrechez. = Pa^casigpit, pagcahóot sa bisan onsang 
lugar. * Pagcanamóbo sa tiempo , sa túig. * Pagca- 
hiósa sa bisan onsa. * Pagcahígáia, pagcaábian. * Pag- 
. «lisód, calisdánan. * Pagcahósay sa batásan ug sa 
quinabóhi. * Pagcaoala sa mga quináhánglan sa pagca- 
bóhi, sa cabohían. 
Estrecho. = Hagóot, masigpit, haíctin, * Hicáoan, dagui- 
nótan. * Dagat nga nafaatalioála sa dohá ca yota nga 
nanagdóol. * Calisód, calisdánan. * Quináhánglan. 



ES 107 

Estrechura. V. Estrechez. 

Estregadero. =— Lugar nga paganosnósan ug pagabag- 
idan, sa mga mananáp ug bisan ngani sa manga 
táuo. * Pagacolocosónan sa panápton nga guibónacan. 
Estregar. = Nosnos , colocósp, colocóson, quisi quisi, 
logód, ngod ngod, bangod, bag-id, nisnis, eoso 
coso, haplos. 
Estrella. = Bitóon, * (ininháson ingon sa pagcadágoay 

sa bitóon. * Palad sa mga táuo. 
Estrellado. =Bitoónan, ang naponó sa mga bitóon. 
Estrellar. == Ang nahato^gód sa mga bitóon. * Pagba- 
libag, pagsalibáy sa bisan onsa sa macosóg, sa ma- 
báscog, pagposá. * Paglális , pogsócol sa isigcatáuo 
sa mga masíngcang polong. 
Estremecer. =» Pagpalíhog, pagcaconóg conóg» pagf- 
químo químo, pagquírog quirog, pagUnog. * Pag- 
pahárloc, pagpalfsang, pagpacógmat. 
Estremecerse. — ídem. * Pagcórog cprog. 
Estrena. -= Ha tag, gasa, regalo, nga ihátag tongód 
sa bisan onsang hingtóngdan. * Pagóna, pagana ana 
sa bisan onsa, pagsógc^ pagsólay sa pagbóhat sa 
bisan onsa. * Ang nahaóna sa pagpálit con sa pag- 
baligya sa bisan onsa. 
Estrenar. — Sogor, solay, ona, ana ana. 
Estreno. V. Estrena. 
Estrenque. = Pisi, lobid nga dagcó. 
Estrenuo. — Mabáscog, cosgon. V. Ágil. 
EsTRE.^iDi). = Hicáoan, daguinótan. • Táuo nga dili 

macacalíbang. 
Estreñir. — Pagcagáhi sa tian, pagtóbol. 
Estrépito. -» Tonóg, botó, balánsag, banha, sabáng 

dagcó. 
Estrepitoso. -= Ang macatonóg, ang mobotó, mobánha. 
Estribadero. = SaMgan, snndigan. 
Estribador. = Ang magasál-ig, magasándig 
Estribar. = Sal-ig , sandig, pagpatindog, pagpalig-on, 

pagpalingcod. 
Estribillo. » Casangpotánan. * Polong nga guinagámit 
sa masóbsob, sa díli macaigo. * Mga polong nga 
pagasomáyon sa catapósan sa obán nga mg-.! pag- 
canta. 
Estribo. = Cota nga holohaictin ug malig-on , nga ibó- 
^^S ^S ipí^dápat sa mga bongbong, mga pared, 
sa mga balay, mga Singbahán, &c., sa pagdógang 
sa calig-ónan. * Casangcápan sa cahoy, pothao con 
tombága nga nabitay sa loyo ug sa loyo sa sia 
sa mga cabayo, &c., sa pagsolód ug paghonóng sa 
mga tiil satáuo nga magacabayo. 
Estribor. = Ang loyo nga dapit sá toó sa mga sacayán 

con pagaatobángon ang dolong guican sa o}in. 
EsTRicoTE "^(al). = Sa pagcabóloc. 
ESTRICTAMENTE. £= Sa pagcatóman, sa pagcahingpit nga 

tuod, ingon gayód sa nabamótang sa batásan. 
Estricto. » Maingon gayód sa guisólat sa batásan, 

sa pagcaoaláy lipas, sa pagcaoaláy colang. 
Estridente. = Ang macatonóg, ang mobánha. 
Estridor. = Banha , calángis, caláncgis. 
Estrige. ^ Langgam nga magalopád sa gabiy. 
Estropajear. = Paghfnis sa mga bongbong, sa manga 

cota, sa mga balay. 
Estropajo, = Gomon. * Bisan onsa nga tacósí nga pasi-, 

pád-an, ang talamáyon, ang oaláy bale. 
Estropajosamente. = Sí| pagcayóngit. 
Estropajoso. = Yongit, táuo nga díli macasángpot ug 
maáyo. * Táuo nga dili magaalima $a iang bisti, 
nga guibistihan sa mga noog. 
Estropear. => Paglisá sa laoas sa bisan onsang táuo 

con mananáp. 
Estrovo. = Pisi nga nalocó, nga guitólo tolóan ug 
maáyo, nga guinagámit sa mga sacayán sa pagsá- 



Digitized by 



i^oogle 



i 08 ES 

coat sa bisan onsa npt) mnbóg-at ug sa paglíg-on 

sa giyóng sa tolete/ 

EsTRüCTüftA. = Pagcaláii), pagcaliósay sa m^a bahin 

sa usa ca balay, ug sa mga bahin sa mga laoas. 

EsTRüENpo. V. Estrépito. * C?íb6\oG, cagobót, eagobóc. 

* Cabántog , baosag , cagahág. 
Estruendoso. V. Estrepitoso 
Estrujadura. « Pagcapiga, pagcapdga, pagcaposíJ, pag- 

cahóyod, pagcagómos. 
Estrujar. = Hoyod , hiyod, posa, poga.piga, cornos, 

gomos. 
Estrujón. V. Estrujadura. 
Estrüpadoa. V. Estuprador, 
Estrupar. V. Estuprar. 
•EsTRUPO. V. Estupro. 
Estuante. «^ Ang maínit oyámot, ang raastga ug iiaca- 

láyo caáyo. 
Estuario. =- Ang lugar nga pagahonásan ug pagataóban 

sa dagat. 
Estuco. « Yeso nga miaasa sa tobig nga sináetan 
sa cola ug sa mga color nga nagacaláin lain, nga 
icapani^íngon sa mga bato uga guingálan ug jaspe. 
Estuche. =« Cajón cajón nga sodiánan sa mga naga- 
caláin lain nga mga capandáyan, manga gonting, 
mga cuchillo, &c. 
Estudiador. = Ang nagaestudio, ang macógui. 
EsTuorANTAzo. « Ang may bnnsag sa maáyong estudiante. 
Estudiante. = Aíig nagaescuela sa colegio con sa Uni- 
versidad. 
EsTuniANTiL. = Ang nahatongód sa estudiante. 
E^rruDíAn. = Pagestudio, pagbása sa masóbsob, sa canó- 
iiay, arón masaólog sa' guibása, ug arón paga- 
dangáton sa táuo ang pacaquinaadmánou, ang pag- 
caálam. 
Estudio. «= Cacógi sa págálam , lugar con bnláy nga 
. pagatón-an sa gramática. * Solód nga pagabotángan 
sa mga libro ug papbasáhan sa táuong mangia- 
láman. * Cacógiii sa pagbóhat sa bisan onsa. 
Estudiosamente. =- Sa cacógui, sa tinóyo, sa pagca- 

estudio. * Sa masingcámot. 
Estudioso. = Ang macógi sa pagestudio, ang nahagúgma 
magbása sa mga libro, sa pagdángat sa pagca- 
qninaadmánon. 
Estufa. «== Dolodapóg nga binóhat sa pothao con sa 
yota, pagínit sa mga solód sa mga balay sa tiempo 
sa tognao. ♦ Sodlánau nga pagasódlan sa bisti ug 
sa bisan onsa nga boot iníton, sa pagbótang ug 
caláyó sa ihilom. 
Estufador. == Colon nga pagalotóan sa estopado. 
Estufero. = Ang magabóhat sa mga estufa. 
Estufilla. = Poyo poyo sa panit nga pagasódlan sa 
mea camót, sa tiempo sa tu^nao, arón oininit. * Ba- 
gaban sa pagínit sa mga tiil. 
Estulticia. = Pagcahóngog, pahcaoaláy caálam. 
Estulto. = Hongog, t<Uio nga oaláy quinaádman. 
Estuosidad. = Pagcalnit nga dagcó. 
Estuoso. = Ang guiinítan caáyo sa adlao. 
Estupefacción. « Pagcacógmat, pagealísang, pagcacólba. 
Estupefacto. = Aag hingcolbáan. 
Estupendamente. = Sa pagcatingála. 
Estupendo. = Catingaláhan, hibóliígan. 
Estúpidamente. = Sa pagcacábos sa húna húna. 
Estupidez. = Pagcacábos sa húna húna sa pagsábot sa 

bisan onsa. 
Estúpido. = Ang[ cabos sa húna húna , ang dili ma- 
casábot sa bisan onsa nga itóon ug itóldo cania. 
Estupor. = Pagcacólba, cacólba. 
Estuprador. = Ang magalógos sa usa ca dalága nga 
bóg-os sa pagpacasalá cania, ang macasalá sa da- 
lága nga bog-os sa linogsánay. 



ET 

Estuprar. = Pagpacasalá fva linogsánay sa dalágan/xolay, 
bog-os. * Pagpógos üg paglógos sa dalága ng bog-os 
sa pagpacasalá cania. * Pagágao sa pagcabóg-os, a* 
pagcaólay sa mga dalága sa linogsánay. 

Estupro. =- Págcaágao , pagcóha sa pagcabóg-os sa usa 
ca dalága sa paglógos cania, sa linogsílimy. 

Esturar. = Pagmalá, pagogá sa caláyo sa bisan oiisa. 

EsTURGAR. «= Paghinlo sa mga sodiánan sa yota , sa 



mga pingffan, sa mga panácsan, &c. 
STURION. = isda nga dagcóan. 
süLA. = Tanóm, dagámi. 



ESTU 

É 



ET - 

Etapa. = Ang ración sa mga sod-an ¡nga ipanghátag 

sa mga soldados sa ilang pagpangóbat. 
Etcétera: == Polong nga linatín, nga magámil sa pag- 
láctor ug pagpótol sa soguílon, ug ang cahológan 
nia mao: nga náa pa nga idológang onta. 
Étele. = Quitáa dihá, ' tan-áoa didto, naa man, solnga 

dihá. 
Éter. = Tambal nga matín-ao ug magáan pa ngani 
sa labíng maáyong tobig, mahongáo caáyo, cay con 
isalibáy sa hangin ug con iyabó sa holohatáas, maoalá 
dihá dibá ug qfli mahólog sa yota. 
Eternal. V. Eterno. 
Eternalmente. V. Eternamente. 
Eternamente. = Sa oaláy catapósan, sa guihápon, sa 

pagcadáyon sa pagcadógay oyámot. 
Eternidad. = Pagcadáyon, pagcadógay nga oaláy sinóg- 
dan , guisogódan , ug oaláy usáb ug catapósan : na- 
hatongód ug angay lamang sa Dios. * Cadogáyan 
nga dili matapus, nga oaláy catapúsan. * Pagcadógay 
sa mga catuígan. 
Eternizar. = Pagdógay caáyo sa bisan onsa. • Pag- 

padáyon sa pagcadógay sa bisan onsa. 
Eterno. « Pagcamáo ngadiósnon, ang Dios nga oaláy 
sinógdan ug oaláy osáb ug catapósan. * Ang dili 
matápos sa guihápon. * Ang madógay oyámot. 
Eteromancia. =5 Ang pagtágna ngabacíicon ugnga angay 
sa mga dioatáhan, tongód sa paglopád ug pagtíngog 
sa mga langgam. 
Etesio. = Hangin nga mabálhin sa iang hinglóngdaa 
nga tiempo, sa pagoaamlhan, sa pagcahabágat, &c. 
Ética. = Quinaádman nga nahatongód sa mga catong- 
dánan sa mga táuo ug sa mga bohat nga maáyo. 
Etimología. «*=» Sinógdan , guinicánan hingtóngdan sa 

mga polong. 
Etimologista. = Ang táuo nga mangita sa sinógdan ug 

guinicánan sa inga polong. 
Etiqueta. = Baiásan nga pagatománon sa mga balay 
nga hariánon , sa pagatóbang ug sa ngatanán nga 
pagaboháton. 
Etites. = Buló nga maíngon, sa pagcadagcó, sa usa 
ca itlog sa manóc, n^a caoang sa talioála ug si- 
nódlan sa lain batóng iiótay , nga matonóg maíngon 
sa usa ca colóng colóng nga pagagólong golóngon. 
Etrliia. = Tanóm. 

Eucaristía. = Ang Santísimo Sacramento sa altal. 
Eucarístico. =» Ang nahatongód sa eucaristía , Sacra- 
mento nga Eucarístico. 
EucrAtico. «- Maáyong pagcabótang sa laoas ug sa qui- 
nabóhi sa tagsa ca táuo, somata sa iang edad ug 
pagcaquinaia. 
Euforbio. = Tanóm. 
Eufrasia. Tanóm nga icalámbal. 
Eunuco. «= Laláqui nga guihibótan , nga nagábántay sa 
mga babáyo sa mga moro ug sa manga turco: sa 



Digitized by 



i^oogle 



. EV 

canhhig lictitpo, ang hifa dagcóng táuo n^a labíng 
hiuigógma, pinalángga ug guilaóman sa mga hari. 

Eupatorio. = Tanóm nga itahímbal. 

Europeo. = Ang natáuo sa Europa. 

EV 

Evacuación. =^Pagcahóad sa bif^an onsa. * Callbang, hi- 

bólos, pagcaótol. 
Evacuar. = Paghóad , pagcóha sa solód sa bisan onsa, 
* Pagcalíbang, paghibólos, pagcaólo. * Pagpacopós. 
pagpadlot, pagpaióya sa bisan onsa. 

Evadir. = Pagcalágueu , paglicay sa mga cadáot, pag- 
ligés sa mga sogullon , aróti paglicáyon ang manga 
cacolían. 

EvACACioN. = Pagcalíngao llngao , pagcaHngay langay 
sa húna húfia. 

EvASGÉucAMENTE. = Maíngon sa pagcaángay ug oyon sa 
pagtolóa-an sa Evangelio. 

Etdmíélico. «» Ang nabatongód sa Evangelio. 

'Etücgelio. = Historia, mga libro nga sínolátan sa opát 
ca Evangelista, saquinabóhi, sa pagtolóu-an ug sa 
mga bohat nga catingíiláhan ug diósnon sa atong 
Guinóong Jesucristo. * Ang usa ca bahin nga na- 
cóha sa usíi sa opilt ca Evangelio nga pagabasáhon 
sa mga Padre, sa pagmisa nila. * Libro nga diótay 
oyámot nga siiiolátan sa sinógdan sa Evamgelio ni 
San Juan, ug sa tolo ca bahin sa obán nga tolo 
ca Evangelista, nga pagabiláyoii sa haoac sá manga 
' bálang diótay. 

EvAscEusTA. = Ang tagsa . sa opát ca santos nga na- 
gasólat sa santos n^a Evangelio. • Ang Padre nga 
mocanta Ba Evangelio sa mga misa. 

EvAXGEMSTEuo, = Como cl anterior desde ang Padre. 

EvAfitíELizAn, = Pagoáii sa Pagtóo sa atong Guinóong Je- 
sucristo. 

Etaporablb. == Ang masáyon mahongáo, maalísbo, naa- 
lísngao. 

Etaporacion. «= Pagcahongáo , pagcaalísngao. 

E?APe«Aft, == Hongáo , alisngao, alísbo. 

EvAPORATORio. = Ang tambal nga macapahongáo. 

Evaporizar, V. Evaporar. 

Evasión. = Pagcalágueu. * V. Evadir. 

Evasivo. -=» Ang icalágueu, ang polong con pagtóbag 
Hga icapaligas sa soguilon ng sa mga caculían. 

Evento. = Pagsoril , paghitábo. 

Eventual. = Bisan onsa nga mahírao cahá ug díli opód 
cahá mahímo. 

Eversión. = Pagcaláglag, pagcagobá, pagcabóncag, pag- 
caoalá , pagcalibáoas. 

EviccioN. = Calig-ónan nga ihátag sa nagabalígya sa 
bisan onsa, sa pagcamalúod nga oaláy cabilínggan. 

EvinENciA. = Pagcasíiyod np dayág caáyornga díli ma- 
hímo íiga pagadóha doíiáan, pagcamatúod. 

Evidenciar. = Pagsáyor, pagásoy C£iáyo sa bisan onsa, 
pngmatúod. 

Evidente. = Matúod sa oaláy doha dolía , dayág oyámot. 

Evidentemente. = Sa Pagcáinatúod, matúod caáyo, sa 
pagcadayág, sa madayág oyámot. 

Evitable. = Ang araag licáyon. 

Evitar. =« Licay, pagbalíbad , pagcalágueu sa pagbóhat 
con sa pagpamólong. sa bisan onsa. 

Evo. ^ Pagcadógay sa ngatanán nga oaláy catapósan, 
pagcadógay sa guihápon. 

Evocación. = Pagtáoag sa mgi dioatáhnn sa mga dios 

. dios nga bacácon, sa mga landong, sa mga. calAg, &c. 

Evocvn. =^ Pagtáoa;^' sa bisan cansa, pagquiglában, png- 
quigtábang, pagpangilába. 



EX i09 

Evolución. — Pagcallhoc sa mga soldados ug sa manga 
sacayán, sa pagtolotagílis ug pagbolobálbin sa ilang 
guimpój-an nga lugar ug sa ilang guitaláyan, sa pag- 
dámag ug pagpangóbat sa ilang mga caáoy. 

EX 

Ex abrupto. — Mga polong nfa linatín: silbi sa png- 
ásoy sa pagcadall sa pagpamolong sa bisan cansang 
táuo sa mga polong nga maínit caáyo nga oalá 
onta paabóton. * Mga paghócom nga oalá omángay 
sa mga tolománon sa batásan. 

Exacción. — Pagtíngil sa bohis, sa mga tarapo, sa 
mga amot, sa mga silot, &c. 

Exacerbación. = Pagcasocó, pagcapongót, pagcaligótgót. 

Exacerbar. — Pagpasocó, pagpapongót, pagcabaláca, 
pagpaáquig., . pagpaligótgot. 

Exactamente. =«= Sa pagcaoaláy colang, sa pagcaorrláy 
lapas, sa pagcatóman, sa pngcabíngpit, sa toman, 
sa maáyo oyámot. 

Exacto. = Matinománon, toman, topóng, oaláy colang, 
hingpit, üiaáyo oyámot. 

Exactitud. « Pagcadalí sa pagbóhat, pagcatopóng, pag- 
catóman , pagcahíngpit. 

Exactor. «= Maniningil sa bohis ug sa obán nga manga 
baláidort sa mga guinsacópan. 

Exageración. = Paglabí, paglabáo, pagdagcósá soguilon. 

Exagerador. = Ang molabí ug magapadagcó sa iang 
soguilon. * Máamlácon. 

Exagerante. •= ídem. 

Exagerar. = Paglabí, pagcápin, pagdagcó Sa soguilon. 

Exagerativo. V. Exaffcrador. 

Exaltación. »*« Pngcaósoag, pagcatáas, pagcahalángdoh. 

♦ Dongog ug ügalan nga "^guican sa bisan onsang 
bohat nga calingaláhárt , hibólngan ug banságon. 

Exaltar. « Pagósong, pngláas, pagbótang. sa Insán 

cansa sa ópisio, sa pagcahímtang nga mahál, bilid- 

hon ug donggjlnon. 
Examen. =- Paghúna húha, pagsósi ug maáyo, paghí- 

ling , pagU-li, pagquigsáyod, pagquigásoy. * Pagdóm- 

dom sa mga húna húna , mga polong ug mga bohat 

nga iásoy ug itóg-an onta sa compisálan. 
Examinador. » Ang magatóeso, ang mangotána sa pa- 

ngadyéon ug sa bisan onsa, arón madayág con 

maáiam ba con díli ba ang táuo ugaguipangotána. 
EX.4MINAND0. = Aiig pagatocsóon , ang pagacxamináhon, 

ang pagasoquiton ug pangolánon. 
Examinante. V. Examinador. 
£x.\MiNAR. = Pagquigásoy, pagquigsáyor , pagsósi, pag- 

sóquit. * Paghíling, paglí-li. * Pagtócsó, pagsóena. 
Exangüe. = Ang guiagásan sa iang dugo ngatanán, ang 

colang sa dogo. * Ang oaláy gahóni ug cosóg, antr 

malóya na caáyo. 
Exanimación. = Pagcaolá sí boot, sa mga balatian. 
Exánime.. = Ang oaJáy timáan sa quinabóhi, sa ca- 

bóhi. * Ang napógdao, ang malóya na oyámot. 
Exasperación. = Pagdógang sa caól-ol, páigtándog sa 

maól-ol nga daan. * Pagcasocó, pagcapongót. 
Exasperar. «•'ídem, pagpasocó, pagpapongót. 
Excavación. = Pagcacále sa bisan diin, nga magáhi 

ug libón. 
ExavvAR. = Pagcále sa lugar nga libotí ug magáhi. 

* Paghíoan sa mga tanóm, pngciiha sa yota sa 
libot nila, sa ilang cadoúlan. 

Excedente. = Ang cápin, ang molabí, ang molabáo, lacád. 

ExcRDER. = Labl labáo, capih. 

Excelencia. =Pagcaáyo, ang labíng maáyo, ang caáyo 
nga labí sa bisan' onsa/ * Polong nga igaóna sa 
ngalan sa obán níja mga dagcóñg táuo. 

28 



Digitized by 



i^oogle 



440 EX 

Excelente. = A»g molabí ug molabáo sa pagcaáyo sa 
obáa nga isigcaingon. 

Excelentemente. — Sa pagcaáyo oyámut. ' 

Excelentísimo. = ídem. * V. Excelencia, desde polong. 

Excelsamente. «— Sa pagcahalángdong, sa pagcahatáas 
caáyo. 

Excelso. =» Hatáas oyámat, halángdon. * An^ Dios. 

Excéntrico. == Ang oalá mahamótang sa talioála. 

Excepción. — Pagcagáoas, pagcamisic. * Camatoódan 
nga ibóiang sa atobángan sa hocom sa usa ca táuo 
nga may capoloiigánan sa laia nga táuo , arón pag- 
tibaoáson ang paghócom con aríín padayónon. 

Excepcional. » Ang nahagáoas sa batásan. 

Excepto. =- Gaoas, sa díli isípon, sa díli mahaláquip. 
* Con díli. 

Exceptuar. = Gaoas , misic, díli pagláquip. 

Excerta. = Pagcaípon, pageatípon. 

Excesivamente. = Sa pagcacápin, sa paglabi, sa pag- 
calabáo. 

Excesivo. V. Excedente. 

Exceso. = ídem. * Sala, sayóp. 

Excitación. = Pagágda, pagtóyo. 

Excitar. = Agda , toyo, sambag, tambag. 

Exclamación. •= Pagcatóoao , pageapóoao , pagcaagólo. 

Exclamar. = Tooao , pooao, agolo. 

Exclaustrado. «= Ang religioso nga napaháoa , nga mi- 
góa sa convento, cay mióndang ang íang caparían. 

Excluir. V. £a:c<pluar. * Pagpaháoa , pagpanálin, pag- 
pagóa. 

Exclusiva. « Pagdíli sa guipangáyo ug guipanghináot 
sa bisan cansa. 

Exclusivamente. = Sa pagcagáoas. 

Exclusive. = Polong nga linatín. • ídem. 

Exclusivo. = Ang magapagáoas , ang may gahóm sa 
paggáoas. 

Excogitarle. = Ang arang húna honáon. 

Excogitar. == Pagbóna huna. 

Excomulgado vitando. = Táuo nga cristianos nga díli 
mahfmo nga pagasoguilánan ug pagaobán obánon 
sa obán nga mga isigcacristianos nia, cay guibó- 
lag sia sa pagcaambítan sa mga binoñágan , sa manga 
ponóan sa santa Iglesia, tongód sa iang pagcasó- 
col ug casóqui sa mga sogo nila. 

Excomulgar. = Pagbólag sa mga ponóan sa Singbahán 
sa pagcaambítan sa mga binoñágan, sa táuo nga 
cristianos nga soquihau ug nga díli boot magsó- 
got sa mga sogo sa santa Iglesia, ug nga díli motóo 
sa obán nga mga toloóhan. 

Excuecexcia. = Pagcalóbo sa onód sa obán nga manga 
bahin sa laoas sa mga táuo, sa mga mananáp ug 
hasta ngaríi sa mga tanóm , nga magapacaláin caáyo 
sa ilang dagoay. 

Excreción. = Pagcolíbang, pagcacaólo. 

Excrementar. = Paglíbang, pagcaólo. 

Excremento. = Tae. * Iti. *' Bisan onsang hugao nga 
mogóa sa baba, sa ilong, &c. 

Excrementicio. = Calán-on nga díli macatámboc caáyo 
cay mabímo tae ngatanán. 

Excretar. V. Excrementar. 

Excretorio. = Ang mga bahin sa solód sa mga laoas 
sa mga táuo ug sa mga mananáp, nga managpa- 
bólag sa daótan sa mga quináon sa mga maáyo. 

Excursión. = Pagpangóbat. 

Excusa. = Ballbad. 

Excusabaraja. «-= Tagácan, bocág, bacat. 

Excusable. — = Ang tacos pagbalibádon , iballbar. 

Excusadamente. = Sa oaláy quinahánglan. 

Excusado. = Ang nahagáoas sa pagbayád sa bohís, 
tongód sa pagbóot sa hari, ton|ód sa iang opi- 
eio, ug tongód ba sa lain nga hingtóngdan. * Ang 



EX 

díli magámit sa masóbsob. * Ang oalay quinaháiíglají 
nga boháton con ipamólong. * Ang dílimapólos sa 
guitóyo. 

ExcusADOR. = Ang mobalíbad. * Ang magasalíli, magaa- 
lili, magaságang, magasacál sa-laia sa pagbájad 
sa bohis, sa pagbóhat^sa mga/bohat sa ioosod 
togód cania. 

Excusar. = Pagbalíbad. * Pagdíli, fpagólang, arón díli 
boháton ug díli ipamólong, ug arón díli masoríl 
ang mga daótan. * Pagáyad sa bisan ousa*^* Pag- 
gáoas sa pagbáyad sa bohis. 

Execrable. = Ang daótan caáyo. 

Execración. = Pagtónglo , pagmaldicion sa isicatáuo coa 
sa mananáp, pagcadomót. 

ExECRADOR. = Ang manónglo, ang magamaldicion , ang 
magadomót. 

Exención. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan. 

Exentamente. = Sa pagcagáoas. * Sa pagcadayág, sa 
oaláy licó licóng polong. 

Exentar. = Paggáoas, pagpamísic. 

Exento. = Lugar nga madayág, nga oaláy atóp ug 
salipdan. * Ang mngatóman sa caogalíugon nga ca-^ 
tongdánan sa oaláy táuo nga pagapilíon ug labánao. 

Exequátur. = Polong nga linatín nga magaásoy sa pag- 
tógot sa mga hari sa pagbaláod u^ pagtóman sa 
mga sogo sa Santos nga Papa nga guisólat sa manga 
camatoódan nga guingálan ug Bula. 

Exequias. = Ang mga tolománon sa Singbahán to- 
ngód sa mga calág sa mga minatáy. 

Exequible. = Ang arang tománon , boháton. 

Exhalación. = Galayo nga maquita osáhay sa ga-bíy, 
sa tiempo sa linao, sa cabang'nan, nga maingon 
sa usa ca bitóon n^a modalágan ug mahólog. * Pag- 
caalísngao, pagcaalísbo sa bisan onsa. 

Exhalar. = Alísngao, alísbo, hongáo. * Pagcotás gui- 
can sa pagcaíuit nga dagcó con sa pagcacápoy. * Pag- 
bóhat sa bisan onsa sa minatúoa caáyo, sa ma- 
singcámot. 

Exhausto. Pagcacábos, pagcaóbos, pagcacólang sa bi- 
san onsa. * Ang guicábsan , guicópsan, guicaoád-an 
ug guicahódtan sa quinahánglan onta. 

Exheredacion. — Paffcadilí sa pagdáoat sa cabllin. 

Exhibición. = Pagcaháyag, pagcadayág, pagtóngha sa 
bisan onsa. 

Exhibir. = Dayág, hayag, quita, tongha. 

Exhortacon. = Sambag, tambag, oáli, pagcabárlong, 
pagcasáoay. 

Exhortar. = ídem. 

Exhorto. = Sogo sa usa ca hocom sa lain nga isig- 
cahócom arón ipatóman nia ang ipangáyo, 

Exhumación. -= Pagpagóa sa lobóng, sa lobn|^naD, sa 
lolóbngan. 

Exhumar. «= ídem. 

Exigencia. =- Pagcóha, pagpangáyo sa bisan onsa, sa 
linogsánay. 

Exigir. — Pagtfngil, pagdáoat, pagcóha sa isigcatáuo 
sa bisan onsa, tongód sa sogo sa matúod nga 
hocom. * Pagágda, pagsógo sa lain sa minatúoa, 
arón magabóhat con mamólong sa bisan onsa. 

Eximio. » Maáyo caáyo, halángdon, mahál, hamíli, bi- 
Hdhon oyámot. 

Eximir. » Pa^^oas , pagbáoi sa bisan cansa sa , 
toman sa bisan onsa , ug sa pagaboháton sa ói 
nga isigcaingon 

Exinanicio. = Pagcacólang sa cosóg, sa gahóm. 

ExiNANiDo. « Maloyáhon caáyo, ang colángan sa cosóg 
ug gahóm. 

Existencia. «» Pagcamáo. * Ang manga manggad, mga 
bonga nga naa pa, nga oalá pa loaligya, nga oaSi 
pa inahálin. 



Digitized by 



Google 



EX 

ExfSTEífTE. «■ Ang may pagcamáo, ang anáa. 

ExisTiiif ACIÓN. ~ Pagcahúna huna. 

Existimar. = Pa^húna huna, pagmatúod sa bisan onsa, 
bisan nga dili matúod. 

Existir. = Pagmáo. * Dona, arona, naa, nia, may. 

Éxito. = Gatapósan sa bisan onsa. 

Exoneración. — Pagbáoi , pagcóha sa bisan cansa sa 
cabó-gat nga guidála nía, sa catongdánan. 

Exonerar. -= Gaoas, baoi, coba. 

Exorable. -=» Ang padáog, pabóyoc ug pagcábig sa mga 
pagámpo, sa m^a paghángio. 

Exorbitancia. = Pagcalabí, pagcacápin, pagcalabáo, pag- 
cadagcó caáyo. 

Exorbitante. = Ang dagcóan, ang nagalabí, ang mo- 
labáo. 

Exorcismo. V. Conjuro. 

Exorcista. = Ang may gahóm, tongód sa pagordenar 
cania sa Sr. Obispo, sa pagbása sa mga exorcismo. 

Exorcitante. « Ang magabása sa mga exorcismo. 

Exorcizar. V. Conjurar desde pagpangádye. 

Exordio. «— Sinógdan sa mga soguílon sa mga oáli 
ug sa guisóla t sa mga libro. 

Exornación. «= Mga polong nga idógang sa mga soguí- 
lon, sa mga oáli, &c., arón matahóm ug maáyo. 

Exótico. *= Mga polong, mga cahoy ug mga tanóm 
nga díli caogalíngon sa Guinharían, sa provincia 
con sa longsod. 

Expansibilidad. — Pagcaonát. 

Expansión. -* ídem. 

Expansivo. = Ang mahímo nga onáton, pagdagcóon ug 
pagalápdon. 

Expatriación. « Pagcahingílin , pagcahálin, pagpaháoa, 
pagpahalayó. 

Expatriarse. = Hingílin , halin, haoa, balayó. 

Expectable. — Ang tacos nga higugmáon, palanggáon 
ug boóton sa cadagbánan. 

Expectación. = Paghólat, pagpaábot. * Piesta nga guipa- 
piesta sa santa Iglesia sa pagtáhod cang María San- 
tísima, tongód sa iang pagpaábot sa santos niang 
pagánac. 

Expectativa. = Pagláom sa pagdángat sa bisan onsa. 

Expectoración. = Pagcacolíh-ad , ug ang laoay nga gui- 
lóa. 

Expectorar. «= Pagcolíh-ad. 

Expedición. == Pagcasáyon , pagcatólin sa pagbóhat ug 
sa pagpamólong sa bisan onsa. * Gamatoódan , pag- 
tógot con bisan onsang solat nga guicnn sa hoc- 
mánan sa Santos nga Papa. * Pagpangóbat sa balayó 
con sa dagat. 

Expedicionario. == Ang moobán sa balayó con sa dagat, 
sa pagpangóbats con sa lain nga tuyo. * Mga sol- 
dados nga moóban sa expedición. 

Expedicionero. = Ang magabántay sa pagbóman ug pag- 
tibáoas sa madali sa mga holosáyon ug sa mga 
pagtógot nga guinapangáyo sa bocmánan sa Santos 
nga Papa. 

Expediente. — Cadagbánan sa mSa papel nga sinolátan 
ug sa mga camatoódan nga nabalongód sa m|a capo- 
longánan ug sa bisan onsa nga mga hoTosáyon. 
* Alagufan n^a guibóna hona sa pascóha sa mga 
cacolian sa bisan onsa nga quinabánglan nga bohá- 
ton. • Pagcasáyon sa pagbóbat sa bisan onsa. * To- 
ngód, hingtóngdan. * Pagcasángcap sa mga quina- 
bánglan. 

Expedir. = Pagbóman , pagtibáoas, sa mga bohat, sa 
mga bolosáyon. * Pagsólat su mga camatoódan , sa 
mga solat ug mga sogo sa mga ponóan, ingon 
sa pagcaángay sa ba tasan ug sa mga tolománon. 

Expeditamente. « Sa pagcasáyon, sa pagcaoaláy caco- 
lian. 



EX IH 

Expedito. = Ang masáyon magabóbat sa bisan onsa. 
*Ang maháoan, mabáoay, ang oaláy cacolian, mga 
casámoc ug mga caolángan. 

Expeler. = Salibáy, balíbag, tolód. 

Expendedor. « Ang magagasto. * Ang magabalígya sa 
bisan onsa nga hingbalóan nia nga quináoat. 

Expender. = Paggasto, pagbalígya sa bisan onsa nga 
guipabalfgya sa tagía. * Pagbalígya sa bisan onsa 
nga quináoat. 

Expensas. = Mga paggasto. ,* Mga pagbáyad. * Manga 
sohol sa mga bocom, tongód sa mga capolongánan. 

Experiencia. =Pagca batir, pagcasináti, pagcaálam sa 
pagbóhat sa bisan onsa to'ngód sa^ pagcaánad na. 

Experimentado. = Táuo nga batir, masiftóli, n^a maá- 
lam sa bisan onsa nga hingcaáodan na nía. 

Experimentador. = Ang magasólay. 

Experimental. = Ang hingcárman tongód sa pagsólay 
sa masóbsob. 

Experimentar. <» Solay, pagbóhat sa macacadághan sa 
bisan onsa, arón hicádman. * Paglla con maáyo 
con masaquét ba ang caogalíngon nga laoas, con 
mapiscay ba con malóya ug mabóg-at ba. 

Experimento. «» Pagcasólay, pagsólay, pagbóhat sa ma- 
cadághan sa bisan onsa. 

Expertamente. = Sa pagcabátir, sa pagcaálam, sa pagca- 
sináti. 

Experto. «= Batid, masináti, boótan. 

Expiación. » Pagcaoalá sa mga sala, sa mga sayóp. 

Expiar. » Pagoalá sa mga sala , sa mga sayóp ,* sa 
mga casalánan ug casaypánan , tongód sa bisan onsa 
nga bohat nga angay niána. 

Expiatorio. =:= Bisan onsa nga pagaboháton arón ma- 
oalá ang mga sala, nga icaoalá sa mga sayóp. 

Explanación. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág. 

Explanada. = Pagcahanáyhay , pagcahándig. * Salog sa 
cota con sa mga papan nga pagatónban ug pag^o- 
tángan sa mga cureña sa mga lotban.. 

Explanar. = Asoy , sayod, dayág. 

Explayar. =» Pagdagcó, paglapád, pagonát, pagtóyod. 
'^ Paglíngao ungao, pagdóla. 

Explicable. « Ang arang asóyon ug icapanáyod. 

Explicación. V. Explanación, * Pagcatóon, pagcatódlo. 

Explicar. V. Explanar. * Toon^ todlo. 

Explicaderas. »= Pagcasáyon sa bisan cansa sa pagásoy 
ug maáyo sa boot asóyon. 

Explícito. -= Ang madayág, ang guiásoy ug guisáyod 
caáyo, ang oaláy doha doba. 

Exploración. = Pagcaoácap. * Pagcahíling. pagcasósi, 
pagquigsáyod. * Pagcasóquit. 

Explorador. = Ang magcácap. * Ang magabíling, mo- 
tán-ao u^ maáyo, magasósi. maquigsáyod. * Ang 
magasóquit. 

Explorar. = Cacap. * Hiling, asoy, tan-ao, li-li, sosi, 
sayod. * Soquit. 

Exploratorio. » Gapandáyan nga pagagamíton sa mga 
mananámbal sa pagcóha sa mga bato nga magáma 
sa alagufan sa ihi. 

Explosión. -= Pagcatonóg, pagcabotó. 

Exponente. •- Ang magaásoy. * Ang magasáyor. 

Exponer. = Dayág, hayag. * Asoy, sayod. * Pagásoy 
ug maáyo sa bisan onsa np guibotángan sa mga 
doha doha. * Pagbótan^ sa bisan onsa sa lugar nga 
may catáhap, nga guicatahápan nga maósic, ma- 
dáot con maoalá. ^Pagbílin, pagbótang sa mga bátang 
diótay sa ganbáan, sa pultahán, sa bisan onsang 
balay , arón pasóson ug pagabatónan guican lamang 
sa calóoy: guibóhat ug pagaboháton osábay quiñi 
sa mga dalága nga nanagpangánac , cay mangahárloc 
sila ug mangaólao nga bingbalóan sa mga tigólang 
nila ug sa cadagbánan. 



Digitized by 



Góogle _ 



442 EX 

Exportación. «= Paghátor sa mga mnng^ad con sa mga 
calán-on cotob sa usa ca longsod sa laiu nga longsod. 

Expositivo, = Ang macaásoy ug magasáyod sa DÍsaii 
onsa nga macóti onla sabóton, longód cay guibo- 
tángau sa mga pagdólia doha ug sa mga cacoliau. 

Expósito. = Ang btlta nga guibiáan sa mga tigólang, 
sa mga tagiiaac, ingon sa guiíugou na. * V. Ex- 
poner*^ áe&áG pa§bilin. 

Expositor. V. Exponente. 

ExPüEMuo. « Dolang, pasóngan nga haláas nga paga- 
botáiígan sa mga hormáhan sa mga queso. 

Expresamente. » Sa mga bohat con sa mga polong 
nga dayág caáyo. 

Expresar. = Pagpamólong somála sa anáa sa liúna 
húna , pagásoy , pagsáyod caáyo sa oaláy doha doha. 

Expresión. V. Explanación. * Ang polong con bóhat 
nga icaásoy sa mga táuo sa anáa sa ilang húna 
húna. * Gasa, hatag, regalo, sa limáan sa maáyong; 
boot ug sa pagtaniód sa mga calóoy. * Pagpóga, 
pagpiga sa bisan onsa arón gomóa ang doga. •* Pag- 
caáyo sa mga laráoan nga piníntal , con sa manga • 
táuo táuo nga binóhat sa cahoy, sa tombága, :sa' 
pothao. * Pagcainit sa sogullon, sa oáli, &c., nga 
icaásoy sa mamólong sa guibáti sa iang húna húna 
ug cásing cásing. 

Expresivo, V. Expresión hasta gasa. 

Expreso. « Ang madayág, ang maásoy caáyo, bisan 
onsa nga oaláy doha doha , nga díli cadóha doháaa. 

* Sinógo nga guisógo pagtóyo sa pagdála sa manga 
balitang maáyó con daólan ug masolóbon. 

Exprimidera. = Badyétan. " Capandáyan uga pagaga- 
miton sa mga boticario, sa mga managbóhat sa mga 
tambal , sa pagpiga sa bisan onsa nga quinahángiau 
pigáon. 

Exprimir. = Poga, piga. 

Exprofeso. = Mga polong nga linatín: sa tinóyo. 

Expugnación. «* Pagcacóha sa mga cota , sa mga long- 
sod, &o., tongód sa gahóm sa mga soldados. 

Expugnar. = Pagpangóbat ug pagcóha sa mga long- 
sod, mga cota, &c., sa mga caáuay. 

Expulsar. V. Expeler. 

Expulsión. =Pagpaháoa, pagcahingilin. 

Expurgar. = Pagháoan, paghinis , pagnósnos. * Pag- 
ólay sa bisan onsa. 

Expurgatorio. = Ang magahínis, ang maganósnos. * Ang 
magapaólay. * Libro nga sinolütan sa obán nga manga 
libro nga dinilían, nga díli mahimo nga pagaba- 
sáhon cay guidilí sa mga ponóan sa Singbahán, 
tongód sa ilang daótan nga pagtolón-an ug cahológan. 

Exquisitamente. » Sa pagcanindot, sa pagcaáñag, sa 
pacatahóm. 

Exquisito. =«= Maníndot, raaáfiag, matahóra, olosáhon, 
sa maáyong pagcabóhat. 

Éxtasi ó éxtasis, = Pagcaoalá sa boot ug sa mga ba- 
la tian. 

Extático. = Ang pagacaoád-an sa boot ug sa manga 
balatian, sa masóbsob. 

Extemporáneamente. = Sa oaláy pagcaándam., pagcata- 
gána. * Sa pagcatagculáhao. 

Estemporáneo. = Bisan onsang nga libróha nga guisólat, 
ug bisan onsang oaliha, &c., ngaguiuáli, &c., sa 
oalá hona honáon nga daan. 

Extender. «= Boolar, onat, botad, toyod, higda, caligar. 

* Pagásoy, pagsáyod sa pagcacóti coti, sa bisan 
onsa. * Pagtacód sa saquét, sa batásan nga daó- 
tan, &c. * Pagpalábi labi, pagparáyeg, pa^pacadagcó. 

Extensión. =* Pagcabóclar, pagc4aonát, pagcalagpád pag- 

eadagcó. 
EsTENsivo. =« Ang raacaígo sa obán nga mga botang 

nga oalá hingálan, ang moángay sa obán. 



EX 

Extenso. ^ Ang dagcó, halagpád, &c. 

Extenuación. =- Pagcalóya, pagcacábos sa cosóg, sa 

gahom. 
Extenuado, = Ang malóya caáyo , ang oaláy eosog, ang 

dlli macáscog. 
Extenuar. = Pagmalóya, paeníoang, pagoalá sa oosóg.. 
Extenuativo. <=^ Ang magapalóya, an^ macaníoang, ang 

magapaoalá sa cosóg. 
Exterior. =« Ang sa dapit sa goa, ang sa dayág. * Da- 

goay, baihon sa bisan onsa. 
Exterioridad. = Batásan sa cadaigánaB sa mga táuo. 

* Pagpaquíta sa bisan onsang Bohat, pagpamólong 
sa bisan onsang polong nga^ sa pagcamatúod, oalá 
sa cásing cásing, pagpamólong ug pa^bóhat sa saling- 
cápao lamang. Pa^táhor, pagábi abi sa salingcápao« 
dlli sa cásing cásing, sa loulon nga paráyeg. 

Exteriormente. = Dapit sa goa. 

Exterminador = Ang nagapahingilin. * Ang magaláglag, 

magatibáoas. 
Exterminar. «Hingllin. '♦Tapus, tibáoas, laglag- 
.Exterminio. =Pagpaháoa, pagcahingilin. * Pagcatápos, 

•pagcatibáoas , pagcalá«lag^ .pj^gcaoalá nga tuod. 
Externo. » Bohat con polong nga madayág , bisau onsa 

nga guipaquíta sa cadaghánan. 
Extinción. = Pagcapálong. * V. Exterminio. 
Extinguidle. = Ang arang palngon, tibaoáson ug lag- 

lágon. 
Extinguir. = Palong. * Tibáoas, tapos, laglag, oalá. 
Extirpación. = Pagcalbot nga tuod. 
Extirpar. = Ibot. * V. Extinguir desde tibáoas. 
Extorsión. =- Pagágao, pagcóha sa linogsünay sabisaQ 

onsa. * Bisan onsang cadáot. 
Extra. = Polong nga linatín: labot pa, sa gaoas, sa 

goa. 
Extracción. == Pagcagóa sa bisan onsa, sa bisan dün. 
Extracta. = Hinóad nga toman sa bisan onsang solat 

con camatoódan. 
Extractaoou. = Ang magahóad sa mga solat. * Ang maga- 

paláctod sa bisan onsa ng^ guisólat ug hatáas. 
Extractar. = Pagláctor sa hingtóngdan sa mga toyo 

nga guisólat sa libro, con sa mga solat sa mga ha- 

táas nga polonff . * Pagásoy , pagsólat sa mga ha- 

móbo ug lactod nga polong. 
Extracto. = Cahológan nga labíog maáyo sa mga solat 

ug m^a libro nga guitigom sa diótay nga polong 

ug guibótang sa pagcaláclod. 
Extradición. » Paghátag sa hocom sa lain longsod, 

sa lain Guinaharían con provincia, sa táuo nga 

saláau nga midangóp dihá cania sa matúod ug hing- 
tóngdan n^a hocom, cay guipaug-áyo nia. 
Extraer. = raggóa sa bisan onsa, sa bisan diín. 

* Paghóad sa bisan onsang solat. * Paggóa sa Sing- 
bahán, tongód sa sogo nga inángay sa manga 
tolománon , sa matúod nga hocom , sa táuong saláan 
nga midangóp dihá. 

ExTRAJUDiciAL. = Bisau onsa nga pagaboháton sa díli 
ipaági sa hocminan , ug sa mga tolománon sa manga 
hocom ug sa mga batásan. 

Extrajüdicialmente. = Sa oaláy labot sa mga tolománon 
sa batásan ug sa mga hocmánan. 

Extramuros. =- Polong nga lanatin: sa gaaoas, sa goa 
sa longsod, sa cota,'^sa ciudad. 

Extranjería. -» Pagcabótang sa táuo sa lain longsod, 
sa domolóong, nga nahatongód cania ingon. sa ba- 
tásan, hasta nga díli sia mahasólat sa padrón. 

Extranjero. == Ang domolóong, táuo con bisau onsa 
sa lain nga longsod. 

Extrañar. « Pagdill sa isigcatáuo sa maáyong búot 
nga guibótang nga daan cania, pagtápos, pagtíbáoas 
sa pagcahigüia , sa pagcaábian. * Pagtingála sa bisan 



Digitized by 



Ljoogle 



FA 

onsa, paffsáoay, pagbárlong. * Pagáyad. * Pagdilf 
sa pagbónat sa bisan onsa. 

Extrañamiento. = Pagcaáyad sa bisan onsa. * Pagca- 
hin^ilin , pagpaháoa sa lain Guinharían , sa lain pro- 
vincia con sa lain n|a longsod. 
ExrnAÑEZA. = Pagcaláin. * Bisan onsa nga dlli angay, 
dlli oyon, nga díli raagamótang sa pagcahósay. * Pag- 
cabólag sa mga abian, pagáoay sa mga higála. * Pag- 
catingála, bisan onsa nga hibólngan. 
ExtraSo. V.¿omoWangf.*Angdilicaoganngoñ,angdílionta 
sacop sa Guinharian, sa longsod, sa calioátan, sa banay, 
ugdíli opod apil sa oficio sa quinaiidman, &c., nga giii- 
hisgótan ug guisoguilánan. * Bisan onsa nga catíngalá- 
han, olosáhon, hibólngan. * Táuo sa gaoi nga malisód. 

Extraordinariamente. = Díli ingou sa batásan. 

Extraordinario. = ídem. * Ang mga sinógo con correo 
nga dinalian. * calán-on nga mahál ug malalfm, 
nga idógang sa mga calán-on sa matagádlao. 

ErrR\TÉMPOKA. = Ang pagtógot sa mga Sres. Obispo, 
arón pagaordenáhan ang mga Padre sa gaoas sa mga 
adlao nga guitagíma ug guitórlo sa santa Iglesia. 

Extravagancia. « Pagcaoaláy cahosáyan sa paghúna 
húna , sa pagpamólong ug sa pagbóhat. 

Extravagante. = Húna, húna, polong cong bohat nga oaláy 
cahosáyan ug cahológan, nga díli ingon sa balásan, nga 
díli motaláy sa pagcaángay. * Ang obán nga mga cama- 
toódan nga guican sa Santos nga Papa nga oalá mahalá- 
quip sa cadaghánan nga guingálan ug cuerpo canónico. 

Extravasarse. = Paggóa sa vino, dogo, tobig, &c., 
sa iang vaso, sa iang sorlánan. * Pagsóba sa dogo. 

Extraviar. = Pagoalá sa dalan , pagsalliag. * Pagbó- 
tang sa bisan onsa sa lugar nga dili onta hing- 
tóngdan nga bolotángan iiia. * Pagbía sa daan nga 
pagjpangíta con batásan, ug pagsógod sa bag-o. 

Extravio. = Pagcaoalá sa dalan, pagcasaláag. * Pagca- 
dáot, pagcalágsoc sa batásan. 

Extremadamente. = Sa pagcacólang, sa pagcacápin. * Sa 
pagcahíngpit. * Sa minatóod. 

Extremado. =.Ang maáyo caáyo, ug ang daótan oyá- 
mot sa isicaíngon. 

Extremar. •=- Pagábot sa catapósan. * Pagbóhat sa bi- 
san onsa sa tibúoc nga quinaádman ug caálam. 

Extremaunción. = Pagdíhog, paghílog, paghídhid sa 
santos nga lana sa mga masaquét nga mamalátyon 
na, pagódyo. * Ang usa sa pipíto ca sacramentos 
nga guíbóbat sa atong ijuinóong Jesucristo. 

Extremidad. = Ang bahin nga catapúsan sa bisan onsa, 
daplin, cadaplínan. • Catapósan nga arang pagaa- 
bólon sa bisan onsa. * Ang olo, mga camót, mga 
liil ug ang icog sa m^a raananáp. * Nguilit. 

Extremo. = Catapósan sa bisan onsa. * Anglabing dagcó 
sa tugnao, sa init, sa oían, sa hangin, &c. * Si- 
nógdan ug catapósan sa bisan onsa. * Catapúsan sa 
pagcaáyo con sa pagcadaótan sa bisan onsa. * Pag- 
cahíngpit ug pagcacógi sa pagbóhat sa bisan onsa. 

Extremoso. = Ang oaláy casarángan sa iang mga pag- 
bóhat ug pagpamólong. 

Extrínsecamente. == Dapit sa goa. 

Extrínseco. V. Exterior. 

Exuberancia. = Pagcadághan, cadaghánan. * Pagcaponó, 
pagcalócop caáyo, pagcacápin oyámot. 

Exuberante. «= Ang guidaghánan, ang naponó caáyo, 
ang guicapínan oyámot. 

Exulcerar. = Pagcágod sa panit ug pagsógod sa samad. 

Exultación. = Pagcaiípay, paghimáya. 

FA 

FABRICA, = Balay, cota, Sin^'bahán, &c., nga binóhat 
sa bato, sa papan, &c.^ Lugar nga guitagána sa 



FA 143 

pagbóhat sa bisan onsang balay, baluarte, &c. * Lu- 
gar -nga pagabohátan sa bisan onsa, sa mga pa- 
nápton, sa pothao, sa tesa, &c. 

Fabricante. —Ang magabóhat, ang panday sa bisan 
onsa . * Ang tagía, ang maestro con ang mobántay 
ug magahópot sa balay nga pagabohátan sa bisan onsa. 

Fabricar. = Pagbóhat sa bisan onsang bohat. 

Fabriquero. = Táuo nga mobántay sa mga Singbahán 
sa ngatanán nga nahatongód sa pagcatindog íug sa 
mga bohat sa maong Singbahán. 

fábula. -= Soguflon nga guihóna hona sa mga táuo, 
sa pagpalíngao sa obán', CQn sa pagtóon ug pag- 
tódlo caníla. • Mga soguílon sa longsod • Bisan onsa 
nga guihóna hóna ug guipacamáo mao sa oaláy hing- 
tóndan ug cahológan. * Bisan onsang polong nga 
icatábon sa matúod. . 

Fabulista. = Ang magahúna húna ug magasólat sa 
mga fábula. 

Fabulosamente. = Sa pagcadili mao, sa pagcabácac. 

* Sa pagcadili matúod. 

Facción. = Dapig, tapoc sa mga táuo nga nanagálsa 
sila, nga nanagsócol sa'mga ponóan. * Bisan on- 
'Sang bahin sa nauong sa mga táuo. 

Faccionario. =»= Ang magalában sa bisan onsang da- 
pig con tapoc sa mga soquíhan. 

Faccioso. = Maggolobót ,'' soquíhan , masinocólon. 

Faceta. = Tagsa ca loyo con nauong nga sinápsap 
sa mga baló nga magáhi. 

Fagie ecclesiae (in). = Polong nga linatln, nga ma- 
gámit sa pagásoy nga guicasál ang mga táüo sa 
cadaigánan, mgon sa balásan sa santa Iglesia, ug 
ingon osáb sa nahamótang sa mga lolománon sa 
santos nga sacramento sa Pagcasál. 

FAciL. = Ang masáyon , ang oaláy cabilínggan ug ca- 
colían. * Ang masáyon macábig ug mabóyoc sa ca-. 
bobót-on sa lain. 

Facilidad. = Pagcasáyon. 

Facilitar. = Pagcóha sa mga casámoc, sa mga caolá- 
ngan 

FÁCILMENTE. = Sa pagcasáyon. 

FACINEROSO. = Sahian, pono sa mga sayóp, daótan caáyo, 
mangíl-ad. 

Facistol. = Bolotángan sa mga libro sa pagcanta sá 
mga Singbahán: ang cadaghánan sa mga facistol 
sa mga coro may opat ca nauong. 

Facsímile. = Polong nga linatín nga magaásoy sa pag- 
cahíngpit sa paghóad sa mga solat con mga pirma 
sa mga ¿táuo. 

Factible. == Ang arang boháton. 

Facticio. = Ang mabóhat tongód lamang sa quinaád- 
man sa táuo. 

Factor. = Táuo nga guilógnan ng guitogyánan sa manga 
comerciante, sa mga magbahiígya, sa pagpklit ug 
pagbalígya sa mga manggad, ug sa obán nga manga 
qumahánglan. 

Factoría. = Oficio ug cahlmtang sa factor, lugar nga 
pagapóy-an sa factor. * Balay nga guibotángan sa 
mga manggad nga icolomercio. 

Factura. = Papel nga sinolátan sa mga bili sa manga 
manggad ug sa obán pa nga icolomercio. 

FÁCULA. = Ang tagsa sa mga casólao nga lablng ma- 
síga sa caTíngin sa adlao. 

Facultad. = Gahóm sa pagbóhat. * Caálam, quinaádman. 

* Cadaghánan sa mga doctor ug mga magtotóon 
sa tagsa ca quinaádman sa mp Universidad. * Ca- 
daghánan sa inga mananámbal ug sa mga boticario 
nga nanagsílbi ug nanámbal sahari. * Pohónan, dona, 
catigayónan. 

Facultar. ^ Paghátag sa gahóm arón boháton ug bisan 



onsa. 



Digitized by 



Úhoglc 



414 FA 

Facultativamente. = logon, somála sa mga pagtolón-an 
sa bisan onsa nga quinaádman. 

Facultativo. = Ang nahaton^ód sa bisan onsa nga qui- 
naádman. * Ang nahatongóa sa gahóm sa bisan, cansa, 
sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang mahibaló sa bisan 
onsa nga quinaádman. * Mananámbal. 

Facundia. = Pagcasáyon sa pagpamólong ug cadaghánan 
sa mga polong. 

Facundo. = Ang mamólong sa pagcaáyo, ug masáyon 
macagámit sa mga polong nga piuili. 

Facha. >= Dagoay, baihon, nauong. * Paghónong sa 

. pagcatólin sa mga sacayán sa pagtáod sa mga la- 
yág sa pagcasinóhi sohi. 

Fachada. == Atobángan sa mga balay, mga cota, mga 
palacio, mga Singbahán, &c., ug sa bisan onsa 
nga naa sa atobángan. * Nahaónang dahon nga sino- 
látan sa mga libro, nga casayódan sa guisólat sa 

• maong mga libro. 

Fachenda. « Parayégon, maandácoa. 

Fachendear. = Pagparáyeg, pagándac. 

Fada. =Bonga, camuesa. * Babáyeng balbal, asoang, 
onglo. *" 

Faena. = Bisan onsang bohat nga dagcó ug dinallan. 

Fagina. = Bináat, bogeos, biiiángan, baat, sa mga 
sangá nga manípis ug sa mga sagbot. ^ Cadaghánan 
sa mga binángan sa trigo, homáy, &c., nga gui- 
panápoc sa yota. * Sológnod, raga cahoy nga maáyo 
sa caláyo, * Pagcagobóc. * Mga polong "nga caoang, 
sa oaláy hinglóngdan ug cahológan. * Banha, sabá. 

Fagot. = Tolónggon nga apil sa música. 

Faisán. =*Langgam nga maníndot: ang onód nia ma- 
lalím caáyo. 

Faisana. = Faisán nga baye. 

Faja. -= Bacos. * Bisan onsang tinábas sa panápton 
nga batáas ug haíctin. 

Fajadura. = Tinábas n^a guidíhog sa salong nga gui- 
bódbod sa mga pisi sa mga sacayán, 

Fajamiento. = Pagcabácos. 

Fajar. = Pagbácos. 

Fajero. = Bacos nga ibácos sa mga bata. 

Fajo. -= Baat, bináat, binángan. 

Falacia. — Limbong, laláng nga daótan, bacac. 

Falange. = Tapoc, cadaghánan sa mga soldados sa can- 
hing tiempo. 

Falangia. = Mananáp nga malála nga maíngon ingon 
sa laoa laoa. 

Falárica. s= Hinganíban nga may togdánan, malngon 
sa bangcao. 

Falaz. = Bacácon , malilímbong, malimbón^on. 

Falca. — Badyet, sisip. 

Falce. = Galab. * Sondang nga balicó. 

Falcinelo. = Langgam nga dolodagcó sa salapáti. 

Falcion. = Lothang nga caráan. 

Falconete. = Lothang. 

Falda. « Ang bahin sa bisli nga hatáas cutúb sa haoac 
ngadto sa obús. * Bisti sa mga babáyeng señora 
nga ^uilácgos nila sa haoac, ug nabílay us na- 
góyod sa yota, dapit sa licód. * Ang pagcahándig, 
ang pagcahanáyhay sa mga boquid. 

Faldellín. = Bisti sa raga babáye nga guibisti cotob 
sa haoac ngadto sa obús , díli ingon sa saya , con 
díli binóoac, inablíhan, ug nga pagasapáuon nila 
sa mga daplin sa atobángan arón díli bomócas. 

Faldeuico, ca, lio, Ha, to, ta. -= Iró nga diótay nga 
pagalingáoan sa mga señora ug pagalipátan sa mga 
bala. 

Faldero. « ídem. * Ang laláqui nga mahagógma mo- 
obán obán guihápon sa mga babáye. 

Faldilla. » Ang bahin sa $upa nga molabáo sa haoac 
ug raabílay. 



FA 

Faldistoiuo. s= Lingcodánan nga oaláy sandígan, n|a 
pagalingcódan sa mga Obispo sa obáu nga manga 
piesta sa mga tolománon sa ilang pagcaobispo. 

Faldón. = Ang bahin nga dapit sa odus sa bisan on- 
sang bisti, sa mga lábil, &c. 

Falencia. =» Pagcasayópv 

Falibilidad. = Ang araug magpasayóp, ug magpaoalá 
sa bisan onsa. 

Falible. = Ang arang magpasayóp ug ang arang pa- 
gasáypon. * Ang díli cana matúman. 

Falimiento. -= Bacac, pagcalímbong. 

Falordia. = Soguílom nga bacácon. 

Falsamente. = Sa bacac, sa pagcalímbong. 

Falsario. = Ang magapacamáo mao sa l)isan onsa. 

* Ang mobácac, ang magalímbong sa masóbsob, 
ang naánad sa pagbácac. 

Falsear. = Pagmáo mao sa bisan onsa, sa salapi, sa 
mga solat, &c. * Pagoalá sa pagcalig-on, sa co- 
sóg, sa gjihóm. 

Falsedad. = Limbong, bacac. 

Falsificación. = Pagcamáo mao sa bisan onsa. 

Falsificador. » Ang maga tomo tomo sa pagmáo mao 
sa bisan onsa. 

Falsificar. V. Falsear hasta pagoalá. 

Falsilla. = Papel nga guibarlísan pagbalábag, ang gu¡- 
pailálom sa lain nga papel nga pagasolátan arón 
madayág ang mga barlis ug mahimo onta nga ma- 
matól-id ang mga dalan sa solat. 

Falso. =Táuo nga bacácon, malilímbong, malirabó- 
ngon, borhíon. .* Mananáp, cabayo, &c., nga may 
daótan. nga batásan, nga maníndac, mamáac, &c. 

* Salapi nga dlli maáyo, nga guipacamáo mao. 
Falta. = Pagcaoalá sa bisan onsa, pagcacólang. * Pag- 

casayóp, pagcasnlang sa pagtóman sa catongdánan; 
•Pagcaoalá, pagsayóp sa bolán, Ba batásan, sa 
mga babáye. 

Faltar. = Pagaoalá, pagcólang sa bisan onsa. * Pag^ 
hóraan, pagtápos, pagtibáoas. * Pagsálang sa pag- 
tóman sa catongdánan. 

Falto. = Ang colángan sa bisan onsa. • Hicáoan, da- 
guinótan. * Golángan sa boot, boang boang, colaug 
colang, cobró. 

Faltriquera. = Poyo poyo sa mga sopa, sa raga saya, &c., 
ug bisan onsang poyo poyo nga guiíiabítbit. 

Falúa. = Sacayán nga diótay nga pagagaódan. 

Falucho. = Sacayán nga guitaólan sa usa lang ca 
layág. 

Falla. = Pagcadíli pagsilbi sa raga triunfo sa sogál 
sa baraja. 

Fallar. = Díli pagbótang , díli pagsilbi sa mga triunfo 
sa mga pagsogál sa baraja. * Pagbóot, pagsógo sa 
bisan onsa, pagoalá, pagdáot sa bisan onsa. 

Fallecer. == Patay. 

Fallecimiento. = Pagcaraatáy, camatáyon. 

Fallo. = Paffcaoalá sa obán nga raga dagoay sa manga 
dahon sa baraja , sa raga pagsogáL * CaLapÓ3an nga 
pagliócom con sentencia. * Pagbía sa mananámbal 
sa mga masaquét , ug pagtágna sa ilang camatáyon* 

Fama. = Balita sa cadaghánan ug sa cadaigánan sa 
bisan onsa. * Dongog*', maáyong ngalan. 

Familia. = Mga sncop sa tagsa ca panira^láy nga hing- 
sácf)an sa^pagbóot ug sa pagcahópot sa usa, sa 
tagía. * Lioat, calioálan, banay, pagcicaobánan. 

* Cadaghánan sa raga táoo nga nauaglóon sa pi- 
noyñnan. * Pagcadághan sa raga mananáp nga ma- 
íngon ingon Tig magsáma. * Mga táuo nga hariánon, 
nga caobánan sa hari. 

Familiar. = Ang nahatongód sa pamilia. * Ang magá- 
mit sa raasóbsob. .♦ Anghigála, ang abian. *Bis(W 
quinsang sacop sa tagsa ca panimaíáy. * Sologóon. 



Digitized by 



i^oogle 



FA 

^ Áhg yaaa nga moobáü obáo guihápoa ug ma- 
gaalágad sa ooán nga mga táuo, ingon sa gui- 
toóhau sa mga táuo nga cabos. * Polong nga gui- 
nagámit sa mga soiat sa mga higála. 
Familiaridad. ^ Pageahigála , pagcaoaláy cotí cotí sa 

mga pagatóbang ug mga pagoagóla. 

Familiarizar. => Paggámit sa másóbsob sa bisan onsa. 

* Paggánar sa batásan ug sa cagaoian sa bisan 

cansa. 

Familiarmente. «- Sa pagcahigüla, sa pagcaoalóy cotí cotí. 

Familiatüra. = Opicio con cahímtaiig sa mga táuo sa 

hocmáaan n^a guingálan ug Inquisición. 
Famosamente. ^ Sa pogcaáyo oyámot. 
Famoso. « Ang donggánon, ang banságon, ang ban- 

tógon. * Ang maáyo, ug hingpit oyámot. 
Fámula. = Sologóon nga babáye. 
Famulato. «=» Pagcabótang sa pagcasologóon. 
Fámulo. = Sologóon nga laláqui , sa mga colegio. 
Fanal. = Parol nga dagcó nga guiláor sa mga logar 
ug mga ilihan con lantáuan nga batáas, sa manga 
pondóhan, sa mga donggoánan. * Parol nga gui- 
bótang sa mga olía sa mga sacayán, arón hing- 
balóan sa mga nanagsacáy sa ilang pagadolóngan. 
Fanático. = Ang magalában ug magaángcon sa manga 
pa^tolón-an nga díli mao ug nga nahatongód sa Re- 
ligión con sa Pagtóo. 
Fanatismo. — Pagcadáyon sa fanático sa iang húna húna. 
Fandango. = Sayáo, pagsabáy nga dáan caáyo sa Es^ 
paña ug sa Filipinas, ug ang sones nga pagasabáyan. 
Fandanguero. = Ang mahagógma magsayáo sa pan- 
dando. * Ang mahagúgma motámbong sa mga pag- 
sabáy ug mga eombida. 
Faneq. = Isda. 
Faneca. = Talácsan, tacsánan sa trigo, humáy, mais, &c., 

maíngOQ sa tungá sa baquid. 
Fanfarria. = Pagcaándac. 
Fanfarrón. = Maandácon. 
Fanfarronada. = Polong con bóhat nga ungay sa táuo 

nga maandácon. 
Fanfarronear. = Pagándao, pagparáyeg. 
Fanfarronería. V. Fanfania. 

Fanfarronesca. = Ang batásan sa mga maandácon. 
Fanfurriña. = Casucó nga agui lamang, nga dllí ma- 

dógay. 
Fangal. -= Cayanángan , pisácan, lapócan. 
Fango. = Yánang, lapoc, pisac, yola nga tobígan ug 

mabágcot. 
Fangoso. = Ang lugnr con bisan onsa nga may la- 
poc, pisac, yánang. 
Fantasear. = Paghóña húna sa nagacaláin lain nga mga 

pagahúna hunaon. * Pagparáyeg. 

Fantasía. = Gahóm sa calág sa mga táuo sa paghóna 

húna ug sa paggáma sa mga ladioan sa ilang gui- 

-húna húna. * Paráyeg. * Soguílon ngabacácon, nga 

guimáo mao lamang. * Húña húna nga hatáas. 

Fantasma. ■?- Bisan onsa nga motóngba ug mapaquita 

sa húna húna sa mga táuo con managdámgo ug 

pagasalimoángan sila. * Laráoan sa bisan onsa nga 

mahabílin sa húna húna,- mafngon sa pagatánauon 

gayód. * Bisan onsa nga naagáma sa pagpalisang 

sa mga táuo. 

F.\NTASMON. = Táuo Hga parayégon ug maandácon caáyo. 

Fantásticamente. = Sa pagcamáo mao lamang , sa díli 

matúod. * Sa pagcalímbong. ♦ Sa paráyeg , lamang. 

Fara. «- Saoa, halas, bitín nga magadáro ug mag:a- 

bárlis sa yota con magadáhic ug maglacál sia. 

Farallón. =- Polo nga hataás ug capangpángan , nga 

molabáo caáyo sa dagat, nga raotóybo oyámot. 

Faramalla. = Limbong. * Táuo ngabacácon, limbóngan, 

malilímbong. 



FA IdS 

Faramallero. == ídem desde táno. 

Faramallón. = ídem. 

Farándula. = Polong nga icaólo olo ug icalímbong sa 

obán. 

Farandulero. = Tablan, hinoguílon, hinoguilánon, nga 

magatóyo sa paglímbong sa iang m^ polong, sa 

iang solté, sa iang cagóla. 

Faraute. = Cagón cagón. * Táuo nga na^adála dala sa 

mga polQng sa mga táuo nga nanagsnghalayó sila. 

Fardaje- = Cadaghánan sa mga pardo. * Casangcáj>an. 

Fardar. = Pagsángcap ^a bisan cansa sa mga bistí. 

Fardel. =« Poyo poyo , pontél nga pagasórian sa balón 

sa magalacát, con sa bisan onsa. 
Fardelejo. V. FardeL 
Fardelillo. == ídem. 
Fardería. V. Fardaje. 
Pardillo. = Pardong diótay. 

Fardo. = Báat, bináat, bantal, potús, binángan nga 
dagcó sa mga manggad, nga guibáat ug guibógot 
ug maáyo, sa pagdála ug paghátor sa Sisan diin. 
Farellón. V. Farallón. 
Fáres. = Cangitngultan^ mga landong. 
Farfala. =Dayandayan sa usa ca tínábas nga panápton 
nga ibalábag pagtápot sa mga tabíl , sa mga tabón 
sa mga lamesa, &o., nga tínahi sa daplin nga dapit 
sa itáas lamang. 
Farfalloso. = Yongit, matóna tonáhon. 
Farfantón. = Tabían, maandácon. 
Farfantona. = Polonff con bohat nga angáy sa táuo 

nga tabían, maandácon. 
Farfantonería. ** ídem. 
Fárfara. = Tanóm nga italámbal. 
Farfulla. = Táuo nga yongit, matóna tonáhon, ug 

nga mamólong sa madalí caáyo. 
Patífulladamente. =- Sa madalí caáyo. 
Farfullador. V. Farfulla. 

Farfullar. == Pagpamólong sa madalí caáyo. * Pagbóhat 

sa bisan onsa sa pagcagobót, sa oaláy cafaoi^áyan. 

Fargallón. = Ídem. * Ang aíli moalíma sa iang manga 

bistí ug díli magbántay ^a iang mga quinahánglan. 

Farináceo. = Ang maíngon sa binócboe, ug ang may 

binócboc. 
Farisaico. — Ang nahatongód sa catílíngban sa manga 

pariseo. 
Farisaísmo. = Catílíngban ug batásan sa mga pariseo. 
Fariseo. « Táuo nga judio nga nagapacalígdong ug 
nga nagapacapeniíenciahon, apán nga oalá magatóman 
sa mga sogo sa batásan. * Táuo nga hatáas, ma- 
lágsot ug sa ma$[áhi nga cagaoian. 
Farmacia. = Quinaádman sa pagíla sa mga gahóm ug 
sa cosóg sa mga tanóm, mga cahoy, &c., ug sa 
pagángay, paghiósa ug pagsáeot niána, arón 'ma- 
himo ug tambal sa mga saquét. 
Fármaco. « Tambal. 

Farmacopea. -= Libro nga sinolátan sa mga italámbal 

ug sa pagsáoo't niána sa pagbóhat sa mga tambal. 

Faro. —Lantáoan, ilihan nga hatáas ufa bolofángan 

sa parol con sa mga soga nga pagatágdan sa manga 

nanagsacáy. 

Farol. « Cajón cajón sa salamín con sa bisan ossang 

hilimóon nga masihag, n|a pagabotángan ug p%íga- 

sórlan sa soga, arón diii mapálong sa liangíff. 

Farolear. = Pagparáyeg, paghilábot sa díli catongdánan. 

Farolero. « Ang magabántay ug magadágcot sa manga 

parol. 
Farolón. = Parol nga dagcó. * Parayégon nga guíla- 

bíhan. 
Farota. = Babáyeng oaláy caólao. 
Farotón. = Lalaquing oaláy caólao, sa magáan nga boot. 
Farra ó ferra. = Isda. 



Digitized by 



Google 



116 FA 

Fárrago. =« Pagcadáhan sa mga botang nga nangobót, 

nga oalá ibótang sa pagcahósay, sa pagcaáyo. 
Farraguista. «» Ang nagatóon sa bisan onsa nga oaláy 
polos, ug ang guipóu-an sa olo sa mga húna húna 
nga oaláy cahosáyan. 
Farsa. » Dula ug ang mga táuo nga tipil sa dola. 
Farsante. » Táuo nga miápil sa pagbóhat sa manga 

dola. 
Fas ó por nrfas {por). = Sa pagcatárong ug sa oaláy 

cataróngan, sa linogsánay gayód. 
Fasgal. = Cadagháoan, tapoc sa mga baat, sa manga 
bogeos, sa mga binángan sa trigo, sahumáy, &c.^ 
sa yola pa. 
Fascinación. — Lirabong. 
Fascinador. -» Ang magadáot sa lain sa pagsolóng, 

sa pagtán-ao lamang cania. 
Fascinante. -= ídem. 
Fascinar. = Pagdáot sa isigcatáuo sa pagtán-ao lang 

cania. * Paglímbong, pagólo olo. 
Fase. = Ta^sa ca pagcabótang sa bolán, sa pagcacopós, 

sa pagcatibúoc, &c. 
Fásoles. = Balátong, prijoles. 
Fastidiar. = Pagsóm-ol , pagl(Jor. * Pagpasocó, pag- 

papongót, pagsáraoc, pagbórlay, pagalingása. 
Fastidio. = Pagcasóm-ol, pagcalóor, bahóng'daótan ug 

maisog. * Casocó, capongót. 
Fastidioso. = Ang magasámoc, ang macaalingása, ang 
macasocó. * Bisan onsa nga macalóod, nga maca- 
sóm-ol. 
Fasto. = Libro nga sinolótan sa ngatanán nga na- 
hatábo, nga magacasonód sonód sa mga tuig ug 
sa mga arlao. * llisípán sa mga romanos nga gui- 
nasolátan sa mga adlao nga mahál ug iglililii ca- 
nila, sa ilang mga dula ug sa ngatanán nga lacús 
nga pagatímaánan ug pagadomdómon nila sa ilan^ 
Guinharían. 
Fastosamente. = Sa dagcóng pagparáyeg ug pagbántog. 
Fastuoso. = fiarnyégon, ang mahagógraa sa mga piesta 

ug mga combida nga dagcó ug bantógon. 
Fatal. = Aláot, anógon. * Daótan, mangíl-ad. * Quina- 

yógtan, quiualísdan, cayógot, calisód, cagóol. 

Fatalidad. = Calisód, cagóol, cayógot, palad nga daótan^ 

Fatalista. -= Táuo nga mutóo íiga ang guinicánan sa 

mga cadaótan ug sa mga caayólian mao ang palad 

sa láuo, sa díli guican sa caíbobót-on sa Dios. 

Fatalmente. := Sa pagcadaótan palad, sa pugcalisód, sa 

pagcayógot. 
Fatídico = Bisan onsa nga magapasábot sa mga táuo 
sa ilang camatáyon. * Mga táuo nga managtágna sa 
omalábot. 
Fatiga. = Cabórlay, pagcacápoy, pagcacotás. * Hobac. 

* Bohat nga dagcó ug mabóg*at. 
Fatigadamente. = Sa pagcacápoy, sa pagcabódlay, sa 

pagcacotás, sa pagcahóbac. 
Fatigado. =* Ang guicápoy, ang guicotás, ang guicog- 

tásau, ang hobácon, ang guihóbac. 
Fatigar. = Pagbórlay, pag«ipoy, pagcotás, paglióbac, 

pagcógtas. 
Fatigosamente. V. Fatigadamente, 
Fatigoso. V. Fatigado, 

Fatuidad. » Pagcabóang, pagcacólang sa boot, sa ili- 
sipan. '^ Polong con bohat nga binóang, nga oaláy 
himotángan ug hingtóngdan. 
Fatuo. = Boang, ang colángan sa boot, sa ilisípan. 
Fauces. = Totónlan da'pit na sa obos. 
Fauno. =— Dios dios sa m¿a dioatáhan, sa mga caba- 

nuáan ug sa mga solóp. 
Fausto. = Paládan, boláhan, baláan. * Pagparáyeg nga 
dagcó. * Piesta, combida, &c., sa dagcóng pagca- I 
bántog. I 



FE 

Fautor. = Ang magalában, magatábang, magapadángop 

sa lain. 
Fautoría. == Pagcatábang, pagcalában, dalángpan. 
Favila. = Agueu. 

Favonio. = Hangin nga guican sa dapit sa casobángan. 
Favor. = Tabang, pagcalában. * Dongog nga maáyo 

nga ihátag sa lain. 
Favorable. = Bisan onsa nga pagaboháton sa paglában 

ug pagtábang sa lain , manlalában , toraalábang. 
Favorecedor. = Ang molában, ang motábang, ang ma- 

gapadángop. 
Favorecer. = Taban, laban, looy, pagpadáiígop. 
Favorito. = Ang guilabánan, ang guipalángga, ang tí- 

nabángan. 
Fayanza. = Pngcabótan^ sa laoas nga alang alang, nga 

díli maáyo, nga díli malig-on. 
Faz. "= Nauong, 

FE 

Fe. «Too, Pagtóo, ang nahaóna sa tololó ca vir- 
tudes nga guingálan ug teologales. * Ang maáyong 
húna húna sa mga táuo , sa tongód sa bisan onsa. 

Fealdad. == Pagcalágsot, pagcangil-ad, pagcadaótan. 
* Pagcaóhg , pagcaláo-ay , pagcahílas. 

Feble. == Maníoang, malóya, mahóyang. *SaIapf, bo- 
laoan, &c., nga colángan sa timbanff, miné, colidó. 

Feblemente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pag- 
caoaláy calig-ónan. • Sa pagcaníoang. 

Febo. -= Adlao. 

Febrero. = Febrero, ang icadóha ca bolán sa túig. 

Febricante. « Guihilánlan , hilántan. 

Febrífugo. = Ang magapahóas ug macacóha sa hilánat. 

Febril. = Ang nahalongód sa hilánat. 

Fecal. = Bisan onsa nga icalíbang, nga moágui sa ala- 
guian sa tae. 

Fécula. = Tagoc nga piníga sa daghknan nga manga 
cahoy ug mga tanóm, nga mapotf caáyo sa oaláy 
lamí, ug manípis oyámot, apan maáyong c^lán-on. 

Feculento. == Ang may lalog. 

Fecundar. = Pagpabónga sa bisan onsa. 

Fecundidad. = Gahóm sa pagbónga, sa pagánac. 

Fecundizar. V. Fecundar. 

Fecundo. = Ang raagabónga, ang magaánac. 

Fecha. = Ang arlao nga ibótang sa sinógdan con sa 
catapósan sa mga soiat, mga camatoódan, &c. 

Fechar. «= Pagbótang sa pecha sa mga solat. 

Fechoría. = Bohat nga daótan , nga díli maáyo. 

Federación. V. Confederación. 

Fehaciente. = Ang mohátag sa calig-ónan sa manga 
camatoódan sa mga hocmánan. 

Felicidad. = Palad» cabolahánan. 

Felicitar. = Paglípay , paghimáya sa usa ca táuo to- 
ngód sa palad nga maáyo sa isigcatáuo. 

Feligrés. = Sacop, guinsacópan, ang molópio sa tagsa 
ca Parroquia. 

Feligresía. = Ang yota nga hingsácpan sa tagsa ca 
curato con parroquia. * Ang mga sacop sa lagsa 
ca longsod. 

Feliz. = Paláran, boláhan. 

Felizmente. = Sa pagcapaládan , sa pagcaboláhan. 

Felonía. = Bohat nga daótan oyámot, pagcabórhi. 

Felpa. = Panápton nga balahibóon dapit sa nauong. 
* Pagbónal sa bisan cansa , con pagcasabá nga ma- 
háit. 

Felposo. = Hinábol nga balahibóon nga díli pagaíl- 
han sa mga logas. 

Femenil. = Ang moángay u^ mahatongód sa manga 
babáye. 



Digitized by 



Google 



FE 

PBMksiLMKXTE. = Sa pagcabiiiabáye, sa pa^caángay sa 
babáye. 

Femenino. V. Femenil, * Ang ngalan sa mga babáye 
ug sa mga mananáp n^a baye. 

FEMENTiavMENTE. = Sa limboiig, sa pagbórhi. 

Fementido. = Bacácon, linbóngán, borhíon. * Ang dili 

^ magatóman sa iang mga polong, sa mga pagsáad nia. 

Fendiente. = Pagtígbas , pagtácbas nga halalom caáyo- 

Fenecer. = Homan , tapos, tibáoas. Patay. 

Fenecimiento. = Pagcalápus, pagcatibáoas, pagcahóman*. 

Fénis. «= Langgam nga guipacamáo mao lamang sa húfia 
húua sa mga táuo. * Bisan onsa nga mahál caáyo, 
hamili, bilidhon ug ulusáhon. 

Fenómeno. = Bisan onsa nga napaqufta, nga iiíotóngha 
nga bag-o sa cahangínan ug sa calangítan. * Bisan 
onsa nga bag-o, catingaláhan ug hibólngan. 

Feo. =3 Malágsot, daótan, mangíl-ad. * Maólag, maláo-ay. 
• Ang macácógmat ug magapalísang. 

Feracidad. — Pagcaángay, pagcalángbo, pagcasópang 
sa mg« tanóm ug sa mga cahoy. 

Feral. = Mabángis. 

FsRAZ. « Tigbónga , malábong, mnhíagbo. 

Féretro. —= Loagon, sorlánan sa mga minatáy. 

Feria. «-Bisan oasang adlao sa semana, gaoas ang 
sábado ug domingo. * Ang lunes guingálan feria 
nga icadóha, ang martes feria nga icatoló, ang 
miércoles feria .nga icaópat, &c. • Calilíngban sa 
mgu comerciante sa lugar nga guitórlo ug guisa- 
bótan, sa pagpálit, sa pagbalígya, ug sa pagbáilo 
ug pagilis sa mga manggad, mga mananáp, mga 
bonga, &c. * Pagpahóay, pagóadang sa mga bohat. 

Ferial. — Ang nahatongód sa mga adlao sa semana. 

Feriar. — Pagbalígya , pagpálit, pagbáilo sa usa ca 
botang sa lain nga botang. * Paghátag sa bisan 
onsa, paggása, pagregalo. 

Ferino. = Ang nahatongód ug ang angay sa mananáp 
nga ihálas. 

Fermentación, = Pagcabócál, pagcadonót. 

Fermentar. — Pa^bócal, pagdonót, pagbálbin sa usa 
ca botang sa lain nga botang, maíngon nga ma- 
bálhin sa vino aug dugá nga matám-ís sa mga 
ubas, ang toba sa lobi, sa ñipa, &c. 

Fermentativo. = Ang masáyon mobócal ug mabálhin 
sa lain nga pagcabótang. 

Fermento. = An^ magapabócalug magapabálhin sa pag- 
cabótang sa bisan onsa, maíngon sa levadura nga 
nagapabócal, nagapaálsa ug nagaáslom sa binócboc 
nga miuása. 

Fernandina. =« Panápton nga potíon. 

Ferocidad. = Pagcabángis. 

Feroz. = Mabángis, mapíntíis. 

Perozme.nte. = Sa pagcabángis. 

Ferrar. = Pagtábon. • Pagsápao sa pothao sa bisan 
onsa. 

Férreo. = Bisan onsa nga nahimo sa pothao ug angay 
ug nahatongód sa maong pothao. * Magáhi, matíga. 

Perrería. «— Salsálan , balay nga pagatonáoan sa pot- 
hao sa sináctan pa sa yota. 

Ferrete. -= Tombága con caoat nga sinónoff, nga isácot 
sa mga itinina. * Capandáyan nga pothao sa pag- 
marca ug pagtimáan sa bisan onsa. 

Ferretear. =* Pagmarca, pagtimáan sa íraalárca nga 
pothao. 

Ferrucíentó. V. Férreo hasta magáhi. 

Ferruginoso. «= ídem. 

Fértil. V. Feraz. 

Fertilidad. V. Peraciclad. 

Fertilizar. ^ Pagbúnga sa.yota, sa manga cáhoy ug 
mga taíióm. * Pagáiídam, pagbúhat sa yola arón maga- 
bunga ug maáyo. 



FI HT 

Férula. » Cnpandáyan nga mahimo sa usa ca papan 
papan nga malíngin nga idápi sa mga magtotóon sa 
palad sa mga camót sa mga bata , sa pagsáoay ug . 
pagbárlong caníla. ^ Pagpasácop sa bisan cansa sa 
üálom sa gahúm sa lain. 

Férvido. V. Ardiente. 

Fervor. V. Ardor. * Caíait sa cásing cásing, pagoa- 
singcámot sa pagbúhat sa bisan onsa. 

Fervorosamente. =- Sa pagcainit sa cásing cásing, sa 
buot, sa húna húna. 

Fervoroso. = Ang macúgui uyámot. 

Festear. V. Festejar. 

Festejador. = Ang maábi abíhon. 

Festejante. ^ ídem. * Ang mahagúgma, ang magaáli ali 
sa mga babáye. 

Festejar. = Pagábi abi, pagáli ali salain, ug labl pa 
sa mga babáye. 

Festejo. = Pagcaábi abi, pagcaáli ali. 

Festero. == Ang táuo nga mangita sa mga músico sa 
mga piesta ug mga combida, ug mobáyad caníla 
sa* salapí nga pagasabólan. 

Festín. = Piesta, combida nga pagatambóngan sa dag- 
hánan nga mga táuo, sa pagsayáo, sa pagdóla ug 
sa pagcáon. ^ 

Festin.\cion. ■- Pagcadalí, pagcálágmit. 

Festivamente. « Sa pagcalipay. 

Festividad. = Piesta, pkitacási. * Adlao nga mahál, nga 
iglilíhi. * Pageatístis sa pagpamólong. 

Festivo. =Malipáyoa, matístis, tigtíao. • Bisan onsa 
nga tacús nga pagapiestáhan , nga pagabantógon. 

Festón. = Dayan dayan nga mahimo sa mga bolac, 
sa mga bonga ug mga dahon. * Mga bolac, manga 
bonga ug mga áahon nga guilíloc sa mga panday 
sa cahoy sa obán nga mga bohat nila. * Mga pag- 
borda nga maíngon sa dagoay sa talicalá , nga paga- 
boháton sa dagom , sa mga babáye , sa mga sidsid 
sa obán nga mga panápton. 

Fetidez. = Bahó nga daótan. 

Fétido. = Ang mabahó caáyo. 

Feto. = Ang guisámcon sa mga babáye ug sa manga 
baye sa ilang tían. 

Fetor. = Bahó nga daótan , maísog. 

Feudal. «= Ang nahatongód sa feudo. 

Feüdalidad. = Pagcabótang, cahímtang sa feudo. 

Feudalismo. «. Gahóm sa mga dagcóng táuo nga may 
mga feudo. 

Feudatario. = Bisan onsa nga hisácpan sa pagcafeudo, 
ug sa tongód niíni sa quinahánglan nga baydan ang 
señor sa' bisan onsa nga guisabólan. 

Feudo. = Pagsábot nga icatógot sa mga dagcóng táuo 
sa mga guinsacópan nila sa bisan onsa, yota, &c., 
nga pagabohátan nila-, sa pagángcon sa polos nga 
ilang pagacoháon, sa catongdánán sa pagsílbi ug 
pagtáhod sa ilang agálon sa ilálom sa pagpanómpa. 
* Bisan onsa nga guibáyad ug guicabálos sa manga 
guinsacópan sa ilang agálon, tongód sa guihátag 
canila sa pagcafeudo. 

Fí 

Fiador. = Mangaáco, 'pangacóhon, ang nagasalíli, ca- 
gaalíli ug nagaatóbang sa tongód sa o^ng con ca- 
tongdánán nga quinahánglan nga baydan ug paga- 
tománon sa lain. * Salioálo, cordón nga igagáraa 
nga icapogóng sa mga capa con capote, sa liog, 
arón dili mangahólog. * Tranca nga pothao nga itfa- 
lanca sa rn^a poltáhan, mga tócop ug mga talam- 
bóan sa dapit sa solód. • Ang sampot sa mga bata, 
cay raaoy magabáyad sa ilang mga sala u^ sa pag- 



Digitized by 



i^oogle 



418 Fl 

cacondátón nila, sa paghámpívc ug paggáor, canila. 
* Pallhan, saclit, cauo, cauol, pacot, gangot, gauot. 
•Fiambrar. == Pagbábao. 
FiAMBRR* =: Bahao. 

Fiambrera. = Balaháoan, sorlánan sa bahao. 
Fianza. == Pagcatnan^aáco, pagcasalíli, pagcaalíli, ca- 
tongdánan n^a gúiángcon sa bisan cansa sa pag- 
báyad ug pagtóman sa mga tolointtnon ag mga otang, 

■ con dili ogáling raobáyad ug magalóman ang láuo 
nga otángan ug hingtóngdan. 

Fur. = Pagáco, pagsalüi, pagalfli, pagángcon sa pag- 
báyad ug pagtóman sa baláydon ug sa mga lolo- 
mánon sa lain, condlH ogáling magabíiyad ug.maga- 
tóman ang maong otángan |ug hingtóngdan. * Pag- 
baligya sa bisan onsa sa pagcainótnng, sa díli paga- 
daoáton ang salapí dihá dihá^ con díli sa oláhíng 
adlao. * Pagláom, pagtógyan sa lain. 

Fiat. = Polong nga linatin nga magaüsoy sa pagbóot 
sa bisan cansa, arón matóman ug bisan onsa. 

Firr.v. = Logas logas nga magamáy nga nahamótang 
sa solód sa laoas sa mía táuo ug sa mga mana- 
náp sa pagcalfg-on nila. Ang mga logas logas nga 

' macahímo sa mga lindog, mga gamót, mga dahon, &c., 
sa mga cahoy ug sa mga tanóm. 

Ficción. —Pagcalicao, pagcalímbong. 

Fice. «*» Isda. 

FiCTiÉio. = Ang díli matúod. * Bisan onsa nga polong 
con bohat sa salingcápao lamang. 

Ficha. = Malíngin nga diótay sa bocóg, sa gadya, &c., 
nga pagamíton sa pagtimáan sa mga tantos nga 
guidáog sa mga pagsogál. 

Fidedigno. = Tacos nga pagatoóhan. 

Fii.EicoMiso. = Pagbóot nga catapósan sa táuo nga maga- 
bóhat sa testamento, arón pagatomúnon sa bisan 
cansang táuo nga pagato^yánan nia ang iang cabo- 
bót-on, sá tongód sa canílin. 

Fidelidad. == Pagcatárong, pagcatóraan sa pn^cahigála. 
* Pagtóman sa bisan onsa sa pagcahíngpil. 

Fideos. == Minása sa binócboc sa trigo con sa liomáy, 
sa pagcadágoay sa mga lobid nga magamáy. 

Fiebre. -= Hilánat. 

Fiel. -= Matárong, matinománon, maáyong higála. * Ang 
cristianos con binoñásan nga magatóman sa manga* 
tolománon sa santa Iglesia, ug nga nnhasácop sa 
gahóm sa Santos nga Papa. * Táuo nga magasíbo sa 
mga talácsan ug mga timbángan. * Dilu dila, taláyo 
sa mga limbángan. * Batang balang. 

Fielato. = Opicio con pagcahímtang sa táuo nga ma- 
gasíbo sa mga talácsan ug sa mga timbángau. 

Fieldad. = ídem. 

Fielmente. « Sa pagcatárong, sa pagcalaláir. 

Fieltro. == Balahíbo sa mga carnero nga icabóhat sa 

. mga cülo. * Capote con calo sa balahibo sa ma»ga 
caraero nga pagagamíton Ba tiempo sa oiau ug sa 
togoao. 

FiKUA. = Mananáp nga ihálas. * Táuo nga mapiutas, 
mabángis. 

Fieramente. = Sa pagcaihálas. * Sa pagcabángis, sa pag- 
capíntas. 

Fiereza. = Pagcaihálas. * Pagcabángis, pagcapíntas. 

Fiero. = ihaláson , boquídnon. ♦ Mabáagis, mapíntas, 
maisog caáyo. * Dagcóan oyámat labi sa casadángan. 

íiERRo. = Pothao. 

Fiesta. = Himáya, paghimáya^ doía, calingáoan. ♦ V. Fes- 
tividad hasta pagcatistis. 

Figón. £= Balay nga pagabohátan ug pagabaligyáan sa 

* mga guinisál ug sa obán nga mga sod-nn ug manga 
CMián-on. 

FicoNERfl. «= Ang tagía sa pigon. 



FI 

FifiíiRA. « Dagoay, baihon, pagcabótang, pagcaUndog. 
* Táuo táuo con pinhnal sa bisan cansang láuo con 
mananáp. * Laráoan sa bisan onsa. 
Figurable. = Ang arang pagdagoáyon. 
Figurar. == Pagdágoay. * Paghóna hona sa m^a táuo 

sa bisan onsa nga dili matúod. 
Figurativo. = Ang magalaráoan sa bisan onsa. 
Figurilla. = Táuo nga diótay , hamóbo ug sa dagoay 

nga malágsot ug talamáyon. 
Figurín. = Piníntal nga diótay, nga guipintálan sa mga 
panigingnan sa mga bisti nga guibatasánan ug oga 
pagahoálan sa mga táuo, sa mga señor ug sa manga 
señora. 
Figurón. = Táuo nga parayégon ug palábi labihon sa 

oaláy hingmotángan. 
Fijación. == Pagcalig-on , pagcalánsang. * Paglálog. 
Fijamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacógui , sa dag- 

cóng pagmátngon ug pagtimáan. 
Fijar. = Lig-on, lansang, ogboc, ogmad, oláid. * Poyó, 
botang, lingcod. * Pagbóot, pagsógo, pahanáyac. 
Fijo. = Malíg-on. 

Fila. «= Pagcataláy, pagcataláytay, pagcasonód sonód. 

FiLACTERiA. = Tinábas sa paoit nga quinorti, oga sino- 

látan sa pila ca polong sa santos nga Solat, nga gui- 

dadála dala sa mg.i judios nga bináatt sa bocton sa 

oála con sa agtang. 

Filamento. « Gamót nga magamáy caáyo sa raga gamot 

nga dagcó. 
Filandria. = Olor nga mabóhi sa solód sa mga tináe 

sa obán nga m|a langgam. 
Filantropía. = Paghigógma sa mga isigcatáuo, sa ca- 

d^ghában sa mga táuo, sa mga lioat ni Adán. 

Filantrópico. = Ang nahatongód sa filantropia. * Táuo 

nga mahagógma ug malóoy sa iang mga isigcatáuo. 

Filarmónico. = Ang mahagógma sa música. 

FilAstica. = Mga hilo, mga lobid lobid, mgajlogás nga 

pagacoháon sa mga pisi, mga lobid nga daan, sa 

mga sacayán, ug may silbi sa pagbáat sa bisan onsa. 

Filatería. = Cadagháaan sa mga polong sa pagásoy 

sa bisan onsa. 
FiLDERRETOR. = Panápton nga hinábol sa mga balah-bo 

sa mga carnero. 
Fileno. = Diótay caáyo. * Mnnípis oyámot. • Táuo nga 

sineñor caáyo. 
Filete. « Bariis nga hatáas ug haíctin nga ibótang 
sa mga bohat nga linlloc. * Pagcagópot sa hilo, sa 
igagáma, &c., sa mga daplin ug mga- sidsid sa 
mga bisti, arón díli magisi ug macáscas. 
Filiación. = Calioátan guican sa mga tigúlang hasta sa 
pagábot sa mga anac. * Pagcasácop sa bisan onsa 
sa iang guinicánan. * Ang papel con libro nga guiso- 
látan sa ngalan, sa pagcatáas ug sa obán nga manga 
timáan sa laoas sa innga soldados. 
Filial. = Ang nahatongód ug angay sa anac. 
FiLiBOTB. = Sacayán nga pagalolánan sa usa ca galas 

ca toneladas. 
Filigrana. -« Bisan onsang bohat nga pagabohátou sa 
raga hilo nga magamáy caáyo sa salapi con sa bo- 
láoan, nga linangáquit ug sinólda, tinápot, sa dag- 
cong cacógi, sa pagcaáyo ug pagcacurioso. 
Fililí. »> Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bi- 
san onsa. 
Filipéndula. =f Tanóm nga italámbal. 
FiLiPENSE. = Padre sa caparían ni san Felipe Neri. 
Filipino. = Ang naláuo sa mga polo nga Pilipinas. 

* Ang nahatongód sa Pilipinas. 
FíLis. = Quinaádman sa pagbóhat ug sa pagpamólong 
sa bisan onsa , sa mahíngpit caáyo. * Doláan sa yeta 
nga diótay caáyo nga guinadála dala niádtong tiempo 
sa niga sonora nga binitay sa bocton. 



Digitized by 



Google 



FiLWTEo^. == Táuo nga hatáas ug sopang caáyo. 

Filo. =iíSoláb, talora. * Ang barlis Bga magabáhin sa 
bisan onsa sa dohá ca bahin nga magtopóng. 

Filosofador. V. Filósofo. 

Filosofar. = Pagpaquigsáyod, pagsósi sa bisan onsa, 
íngon sa angay sa pilósopo. 

Filosofía. = Quinaádman sa pagásoy ug pagsósi sa pag- 
cnmüo ug sa ra^a hingtóngdan sa mga botang sa 
calibótan. * Quinaádman sa pagásoy ug pagíla sa ca- 
áyo ug sa pagcadaótan sa mga bohat sa roga táuo, 
ug sa hingtóngdan sa mga sala ug sa mga bohat 
ü|a maáyo. 

Filósofo. = Ang nahatongód sa pilosopla. * Ang naga- 
estudio ug nagatóon sa pilosopía. * Ang táuo nga ma- 
hagógma sa batásan nga inaáyo, ug nga magalicay 
sa mga catilfngban sa mga táuo ug sa mga cali- 
páyau sa calibótan. 

Filtrar. « Honób, sala. 

Filtro. = Saláhsin. * llímnon sa pagcábig ug sa pagáng- 
con sa cabobót-on, sa gogma sa bisan cansang ba- 
báye. 

Fillos. == Calán-on nga magáma sa binócboc» sa poghac 
sa itlog, sa gatas ug sa manteca, nga pripritóhon 
sa calaba. 

FiHBRA. = Sidsid sa mga bisti. 

Fimo. = Tae, iti, hogao, sagbot. 

Fin. — Catapósan , pagcalibáoas , pagcahóman. * To- 
ngód, hingtóngdan. 

Finado. = Ang táuo nga namatáy, minatáy, pinatáy. 

Fn!AL. == Ang macatápos , macatibáoas sa bisan onsa. 

* Catapósan. 

FiNALUAR. =Tapos, homan, libáoas, tiboas. 
FiNAiiiEXTE. = Sa pagcatápos, sa catapósan, sa pagca- 

tagóla. 
Finar. « Patay, pagtápos, pagtibáoas. * Paglbog, pag- 

panghináot sa minatúod. 
FijccA. = Yota nga guibalánan, guitámnan. 
Fineza. «= Pagcaólay, pagcaáyo sa bisan onsa. * Polong 

con bohat *sa bisan cansa líga icapasábot sa maáyong 

boot, sa gugma nga guibótang sa lain sa isigcaingon. 

*Gasa, hatag nga guican sa maáyong boot. 
FiNGiD.vMENTE. == Sa limbong, sa bacac, sa salingcápao 

lamang. 
Fingido. = Ang mamólong ug magabóhat sa salingcápao 

lamang, sa limbong, sa bacac. 
Fingidor. = ídem. 
Fingimiento. = Pagcasalingcápao , pagsóguid sa dili ma- 

túod, contra sa anáa sa hüna huna, limbong, bacac. 
Fingir. V. Disfrazar, * Paghóna húna sa bisan onsa 

nga oalá gayód. 
Finibusterre. = Ang bitáyan, palátyan sa mga táuo. 
Finiquito. = Cata púsan sa mga cuenta, ug ang cama- 

toódan sa pagcahósay niána. 
Finítimo. = Nayon. 
Finito. = Ang matápos, ang may catapósan, ang may 

cocotóban. 
Fino. = Pino, manípis, magamáy, magágmay. * Táuo 

sa maáyong pagcabótang sa iang laoas, angáyan, 

sa maáyong báihon , sa inahósay nga batásan ug 

cagaoían, nga maálam magatóbang sa isigcatáuo, 

ug mamólong sa mga piníling polong, abi ablhon. 

* V. Amoroso y Constante. * Matalángon. * Ang ma- 
gabóhat sa bisan onsa sa pagcaáyo sa pagcanindot. 

Finura. = Pagcaáyo , pagcanindot sa bisan onsa , pag- 
canipis, pagcágamáy. 

Firma. = Pinna , ang ngalan ug ang icadóhang nga- 
lan, ug apil opód ang rúbrica, nga ibótang ug 
isólat sa bisan cansang táuo sa catapósan sa manga 

solat. .'\ 

Firmamento. == Lnngit nga binotángan sa mga bitóon. 



FL 119 

Firmante. =? Ang mopirma. 

Firmar. = Pagsolat sa pirma. 

Firme. =^ Malignen, ang dili malihoo. * Dayon, canónayi 

Firmemente. = Sa pagcalig-on. * Sa pagcacanónay , sa 
pagcadáyon. 

Firmeza. s=Calig-ónan, pagcadáyon, pagcacanónay. 

Fisberta. = Espada, cales, campílang. 

Fiscal. ^ Ang maquisáyod sa mga bohat ug quinabóhi 
sa bisan cansa. * Ang táuo nga may catongdóaaii 
sa pagsámbag ug sa pagpangáyo sa mga hocom» 
arón matóman ang batásan sa tongód sa mga cas- 
tiga sa mga saláan. * Atig magabántay ug magapa- 
tigáyon arón domághan ang salapi sa harl con sa 
Guinharian. 

Fiscalía. = Opicio con cahímtang sa piscal. . 

Fiscalizar. = Pagtóman sa catongdáoan sa pisoal. * Pag- 
bántay , pagpaquigsáyod , pagsósi , pagpaquígásoy» 
sa batásan sa mga bohat ug sa quinabóhi sa lain, 
pagsómbong. 

Fisco. = Sodlánan sa salapi sa hari con sa Guinharian. 

Fisga. = Ysi, salapáng, sombilín^. * Pagcayóbit sa isig- 
catáuo sa mga polong nga lólo olo. 

Fisgar. = Pagyóbit sa bisan cansa sa mga polong ug 
sa mga bohat nga pagaingnon nga dili onta icayóbit. 

Fisgón. « Ang may batásan sa pagyóbit. * Ang ma- 
quigsáyod caáyo. 

Física. = Quinaádman nga magaásoy sa pagcamáo ug 
sa mga hingtóngdan sa mga laoas. 

Físicamente. = Sa pagcaminatúod, sa pogcamáo gayód. 

Físico. = Ang nahatongód sa písica. * Ang nagatóon» 
ug nagaestudio sa písica. * Mananámbal. 

FisoLOGíA. » Quinaádman nga nahatongód sa laoas sa 
mga táuo. 

Fisonomía. =Dagoay, baihon nga caogalíngon sa tagsa 
ca táuo. 

Fisonomista. = Ang nagaestudio sa pagcabótang sa mga 
dagoay sa mga táuo. 

FisoNóMico. = Ídem. 

Fistol. = Táuo nga malalángon sa iang batásan. * Batid 
oyámot. * Ang maálam caáyo magpatigáyoñ sa mga 
pagsogál. 

Fistola. =Po tic, samad nga diótay, halálom ug co- 
bálan, tilítol. 

Fístula. = Sandayóng, alagulan sa tobig, sa vino, sa 
sabáo, &c. 

Fistular. = Ang nahatongód sa pistola, sa polic, sa 
tilítol. 

Fistuloso. = Ang may dagoay sa policr • Samad nga 
mabálhin sa pagcapótic, nga mahímo ug potic. 

FL 

Flacamente. =Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagca- 

' nioang, 

Flaco. =Mánioang. * Malóya , mahóyang , sa oaláy cosóg 

ug gahóm. •Caga, quigang. 
Flacura. = Pagcanioang. 
Flagelación. = Pagcahámpac. 
Fugrante. = Ang masíhag, ang magila ^¡la. 
FlagiUr. =Pags%a, pagsihag, paggíla gila. 
Flamante. = Masihag, magila gila. * Bisan onsa nga 

bag-o. 
Flamenquilla. = Pinggan nga dolodagcó, malíngm con» 



Flameo. = Panápton nga guibótang ug guisáblay niád- 
tong tiempo sa olo sa mga quinasál. nga babáye. 

Flamero. = Candelerong dagcó nga pagabotángan sa 
bisan onsa nga masiga caáyo. 

Flamígero. =Ang mfisiga caáyo. 



Digitized by 



Google 



i20 FL 

Flanco. =:Loyó, quilid sa m¿a pangobátati, sa man^ 

pagtaláy sa mga soldados, sa mga sacayán, &c. 
Plaquear. = Paglóya, paghóyang. * Pagnloang, pagoalá 
. sa cosóg, sa gahóm. 
Flaqueza. = Pagcanloang. * Pagcalóya,. pagcahóyang. 

* PagcasahV guican sa pagcalóya sa laoas ug sa ca- 
báscog sa mga cailíbgon. 

Flato. = Hangín sa solód sa laoas nga macasámoc sa 
guinhaoáan, cabótod sa tian, ^tagcabótod. 

Flatulento. = Ang macabótod sa tian, ang guibót- 
dan sa tian. 

Flauta, ^ Plauta , tolón'ggon nga pagataihópon. 

Flautado. == Ang may dagoay sa plauta. *.Mga canon 
sa órgano nga managtonóg maíugon sa mga plauta. 

Flautero. = Magbobóhat sa m¿a plauta. 

Flautista. = Ang magatáihop sa plauta. 

Flaufos (cuando pitos, cuando pitos flautos). = Sang- 
potánan nga magaásoy sa pagcabóhat sa bisan onsa 
nga sinóhi, nga díli mao. 

Flewi. = Mahilácon , ang magaagólo. 

Flebotomía. = Quináádman sa pagsangra ug ang maong 
pagsangra. 

Flecha = Pana , odyong. 

Flechador. =-. Ang magabólii sa pana. 

Flechaií. = Pagpaná , pagsámad sa pana, sa odyong. 

Flechazo. = Pagcabóhi sa pañi ug ang samad nga gui- 
can sa maong pana. 

Flechería. = Cadaghánaa sa mga pana. 

Flechero. = V. Flechador, * Magbobóhat sa mga pana. 

Fli2co. =s Hinábol sa hilo, igagáma, &c., nga pinótol 
ug binárbar sa usa ca daplin ug díli opód halag- 
pád caüyo, nga icadáyan dayan sa mga bisti. 

Fleje. == Bacólong sa cáhoy con sa pothao nga ica- 
lógpit ug icalíg-on sa mga papan sa mga cuba ug 
sa mga bariles 

Flema. = Laoay nga mahágcot nga nagacaláin ug co- 
lor, plema. 

Flemático. = Ang nahatongód sa laoay nga mahágcot. 

* Táuo nga mahináyon sa iang mga bohat. 
Fleme. = Pothao nga matalínis ug maháit nga icasan- 

gra sa mga maiianáp. 

Flemón. = Hobág, apoy. 

Flemoso, = Ang macaláoay ug mahágcot. 

Flemudo. = V. Flemático desde táuo. 

Fletador. = Ang nagaábang. 

Fletamento. = Pagcaábang. 

Fletar. = Pagábang sa mga sacayán ug sa bisan onsa. 

Flete. = Abang, ialábang. 

Flexibilidad. = Pagcasáyon sa pagpiló , pagpíco ug pag- 
lácon sa bisan onsa. 

Flexible. = Ang masáyon mapiló, mapico ug malá- 
con. * Húna húna, gaoi sa tüuo nga masáyon. ma- 
cábig ug madála sa pagbóot sa lain. * Táuo nga 
moángay ug moóyon sa cabobót-on sa isigcatáuo. 

FLEXU)N..==Pagcabalicó, pagcayobó, pagcayocbó sa laoas 
sa mga táuo. 

Tlojamente. « Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy cacógi. 

* Sa catacá. 
Flojear. V. Flaquear. 

Flojedad. V. Flaqueza, ha&la pagcasalá. * Catacá. * Pag- 
caoaláy cacógi sa mga bohat. 

Flojera. = ídem. 

Flojo. = Halóag. * Hagóca, bocágcag. ♦ Ang díli mahó- 
got. * Vino, soca, &c., nga matáb-an. ♦ Táuo nga ma- 
talác-on, matác-hon, nga malángay langáyon, nga díli 
macógui. 

Flor. = Bolac. • Ang vino nga natibóoc ug nalotáo 
sa ibábao. * Pagcabóg-os, pagcaólay sa mga táuo. 

* Polong nga matístis ug maUpáyonnga ipamólong 



FL 

sa mga babáye, sa pagdáyeg, &c., canila» •Ang 

labíng maáyo ug mahál sa Bisan onsa. 
Florales. «= Mga piesta ug mga dola sa niádtong tiempo 

sa mga dioatáhan , sa pagtáhod sa ilang diosa npt 

guingálan ug Flora. 
Florear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa m^a bolac. 

* Pagcáblit sa doróha con sa totolo ca coidas sa 
sesta sa tolo ca todlo , sa pagcasonód sonód ug sa 
oaláy honong. ^ Paglimbong sa sogál sa baraja. 

Florecer. = Pagbónga sa mga cahoy ug mga tanóm. 

* Pagdagcó, pagdógang sa pohónan, sa salapi ug 
sa dongog. * Pagbóhi sa calibótan sa mga táuo nga 
bantógón ; quinaadmánon , santos , &c. * Pagügóp-op 
sa tinápay, sa queso, &c. 

Floreciente. = Ang mobólac. * Aug may .dongog flga 
maáyo. 

Florentísímo. «=» Ang motóbo caáyo. * Ang donggánon. 
ang bilídhon , ang hamíli oyáraot. 

Floreo. = Pagcahlnog hinog. * Pagcalíbioc libio c sa 
tomóy sa espada sa bangcao, &c., con pagacáplan 
sa polóan, sa tomóy sa togdánan. * Pagpamólong 
sa mga polong nga icadáyeg sa isigcatáuo , ug labi 
pa sa mga babáye. * Pagcábht 'sa doróha con totolo 
ca coidas sa sesta sa tolo ca todlo, sa pagcasonód 
sonód ug sa oaláy honong. 

Florero. = Masetasán sodhinan sa yota, &c., nga gni- 
botángan sa yota ug sa tanóm nga bolácan. * Sod- 
lánan nga bolotángan sa mga bolac nga tuod con 
sa raga bolac sa papel, sa panápton, &c. * Táuo 
nga mobah'gya sa mga bolac. * Ang mogámii sa mga 
polong nga matístis ug nga icadáyeg sa isigcatáuo. 

* Ang magalímbong sa sogal sa baraja. 
Floresta. = Logar nga guinatórcan sa mga cahoy, mga 

tanóm ug mga bolac, ug bisan onsang lugar nga 
guiangáyan sa mga tanóm, ug maáyo sa pagtán-ao. 

* Pagcatíp-oc, pagcatingób sa mga botang nga ma- 
níndot, maáñag ug matahóm. 

Florete. = Papel nga maáyo caáyo, mapotl ug masfuao. 

* Espada nga hatáas, haictin ug laro. * Panápton 
nga potíon ug molomanípis. 

Flouetear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa manga 
bolac. 

Floridamente. = Sa caangáyan. 

Florido. = Ang guibolácan, ang nagabólac, ang may 
bolac. •Ang pinfli, ang labíng maáyo ug mahál sa 
bisan onsa. * Táuo nga matístis, angliyan, baihónan. 

Florífero. = Ang mubólac. 

Florín. == Sálapí nga caráan sa España. 

Floripondio. = Tanóm sa Perú. 

Florista. = Ang magabalígya sa mga bolac. 

Florón. = Dayan dayan ssí pagcadágoay sa bolac nga 
ibótang sa mga píuintal ug sa mga liniloc sa manga 
bohat sa cahoy. * Dayan dayan nga mafngon sa bolac 
nga ibótang sa mga porong porong. 

Flota. = Pagcadághan sa mga sacayán nga guilolánan 
sa mga manggad, sa mga bonga, &c. * Cadaghánan 
sa mga sacayán sa harí con sa Guinharían nga sang- 
cap ug andam sa pagáoay ug sa pagpangóbat sa 
mga caáoay sa dagat. 

Flotante. = Bisan onsa nga nagalotáo. 

Flotar. = Lotáo. 

Flote. = Pagcalotíio. 

Flotilla. = Cadaghinan sa mga sacayán nga diótay, 
nga magabánlay sa mga pondóhan, sa mga laoígan, 
sa mga donggoíman. 

Fluctuación. = Pagcalisód sa bisan onsa sa ibábao sa 
tobig tongód sa mga balod. * Pagdóha doha áa húna 
húna, sa boot sa bisan cansa, sa tongód sa paga- 
boháton onta nia. 



Digitized by 



Google 



FO 

FLUGTUAn. = Paglisód sa bisan onsa sa ibábno sa tubig 
. tongód sa balod. * Pagdóha doha sa bisan ^ansa 

SA uíli sia mahibaló con oasay boboháton, cay guiálang 

aláiígan sia. * Paghápit sa pagcaoalá sa bisan onsa 

nga nahamótang sa pagcalisód, sa guicatabápan. 
Fluidez. «» Pagcabótang, cabímtang sá bisan onsa nga 

díli tibúoc maíngon sa vino , sa tobig, sa dogo, &c. 

* Pagpamólong sa mga piniling poloog , pagcasáyon 
' ^^ pagpamólong. 
Fluido. «« Pagpamólong nga maáyo, sa mga piniling 

polóng , sa pagcasáyon , sa pagcaángay. * Bisan onsa 

nga masáyon pagabolágon sa iang mga bahin, maíngon 

sa hangin/ sa tobig, sa vino, &c. 
Fium. » Pagbahá, pagdalígdig, pagágas, pagóla sa 

vmo, sa tobig, &c. 
Flujo. == Pagcalihoc sa hangin, sa tobig, sa dogo, &c. 
: *Pagcalítong, paghibólos. * Pagcaláob ug pagca- 

honás sa dagat. * Pagágui sa dogo, sa moas, sa 
, béha; sa ilong, &c. * Pagcabólos. 
Fluvial. = Ang nahatongód sa mga soba. 
FuBt. = Pagcaigo sa mga dahon sa baraja nga gui- 

hátag sa bisan cansa ng^t moso^<il, sa usa cad^goay, 

sa lonlon n^a copas, oros, ¿c. 
Fluxión. = Pagcnágas sa doga sa laoas, sa ilong, sa 

baba, &c., maingon sa guisip-on, &c. 

FO 

Foca. = Mananáp sa dagat, isda nga mabóhi osób 

sa yota. 
Fofo. == Mahómoc , boga, haboc, bocag. 
PofiATA. =« Daob , siffa nga dagcó. 
FoGon. «= Dapóg, pbó, dapólan, pangalayóan. 
FoGONADunA. » Bobo nga guiaguían ug guilóstan sa 

Oiga talároc sa mga sacayán , sa ibábao sa cubierta, 

arón. tomóngtong ug tomonób sa sobrequilla. 
Fogonazo. == Pagcasíga sa pólvora sa pagsílsil sa ca- 

láyo con pagabohian ang mga lothang. 
Fogosidad. « Pagcalnit nga guilabíhan, * Táuo nga raa- 

daUon caáyo. 
Fogoso. ^ Ang raaínit ug macasónog. • Táuo nga ma- 

dalion caáyo. 
Fogotb. == Baat sa mga sológnod nga magamáy ug 

hamóbo.^ 
FoccB,vR. = Pagánad sa mga táuo ug sa mga mananáp 

sa mga siga sa pólvora. • Paghinis sa mga hinga- 

niban, sa mga posíl, mga escopeta, &c., sa ca- 

láyo, sa pagbóhi canila sa obos na guicargáhan sa 

díótay nga pólvora. 
FoiA. = Dahon sa papel. * Langgam. 
FoLE. = Poyo poyo , pontél nga magáma sa panit. * To- 

lónggon nga guingálan ug gaita gallega. 
Folgo. = Poyo poyo ,^ pontél sa panit nga pagasódian 

sa mga tiil ug mga paa sa táuo nga nagalíngcod, 

sá tiempo sa tognao. 
FoLíA. = Pagsabáy sa mga táuo nga portugués. 
Foliación. V. Foliar. 
Foliar. *= Pagbótang sa mga números sa pagcasonód 

.Nsonód , sa mga dahon sa mga libro ug sa obán pang 

mga solat. 
Foliatura. — ídem. 

FoLUONES. = Sayáo nga daan sa mga catsila. 
Folio. = Ang dahon nga sinolátan sa letra sa camót 

-con inimprenta sa tongáng pliego sa papeK * Tanóm. 
Follaje. -=*Pagcadághan sa mga dahon sa mga cahoy 

ug mga tanóm . * Pagcaoaláy caangáyan sa manga 

pagdájran dayan ug sa mga pn.gsoguílon , sa manga 

pagoáli, &c. 



^ Pagtáibop 
onsa sa 



mga dáhon. 



FO 121 

Pagbóhat con |is$bótang sa 
Pagótot, 



F0LUR4 ' 

bisan 
Folleto. = Gaseta, papel nga sinolátan sa mga balita 

sa matagádiao. * Solat mga macasámad ug macadáot 

sa dongog sa bisan cansañg táuo. 
Follón. = Táuo nga matalác-on, nga'^dili macógui nga 

malángay langáyon. ♦ Tampalásan,^ sa daótan nga 

batásan. * Mga sangá sa mga cahoy nga guican 

sa mga gamót. * ülot nga díli malonóg, nga díli 

mabánha. 
Follonería. «= Pagcatampalásan. 
Fomentar. = Pagpaínit. * Pagpatigáyon sa pagbóhat ug 

paglóman sa bisan onsa. 
Fomento. = Caínit. * Pa^tábang, paglában, dalángpan. 
Fómes. = Ang hiogtóngdan nga macaágda sa mga táuo 

sa pagbóhat sa bisan 'Onsa, ug labí pa sa manga 

sala, sa mga casaypánan. • Cabilínggan sa saláng 

patiolóndon. 
Fonda. == Balay nga nahamótang sa cadaygánan , ug 

nga pagabohátan ug pagabaligyáan sa mga calán-on. 
Fondable. «= Ang arang toquibon, togcálon, sondáhon. 
Fondeadero. « Pondóhan , laolgan, donggoánan. 
Fondear. == Pagtárol, pagsónda sa cahilármon sa tobig. 

* Paggóa , paffcóha sa cahilárman sa tobig sa bisan . 
onsa. * Pagsósi, pagpaquigsáyod ug maáyo sa bisan 
onsa. • Pagpóndo, pagláoig. 

Fondeo. — Pageapóndo, pagcaláoig, pagcahólog sa si* 

nípU. * Pagnánao. 
Fondillon. « Lalog sa mga cubn n^a sodlánan sa vino. 

* Vino nga carian caáyo sa Alicante. 

Fondista. -= Aug tagía con ang magabántay sa manga 
balay nga pagabohátan ug pagabaligyáan sa manga 
sod-an ug mga calán-on. 

Fondo. — Ang lablng halálom sa bisan onsa. * Sampot 
sa mga sodlánan ug sa bisan onsa. * Ang color nga 
mapolii, malálag, mapotí, &c., sa mga panápton 
nga pagaboldáhan ug pagapintálan sa mga bolac ug 
sa bisan onsa. * Pagcadageó sa quinaádnlan, sa 
mga sala, sa salabótan, &c. * Gabága, guibágon 
sa mga diamanto. * Lugar nga pagataláyan sa manga 
soldados. * Sa pagcasinápao sapao. • Ang labíng 
maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Pohónan, ca- 
daghánan sa salapí sa mga manggad, sa raga ca- 
tigayónan, &c., sa bisan cansa. 

Fonje. V. Fofo. 

Fontanal. ~ Ang nahatongód sa tobóran. * Lugar nga 
guidaghánan sa mga laboran, 

Fojítanela. -= Capandáyan nga paggamfton sa mga ma- 
nanámbal sa pagábli sa fuente sa laoas sa mga táuo. 

FontanbrU. = Quinaádman sa' pagdála ug pagdápit sa 
tobig, sa paffágui sa mga sandayóng. * Cadaghánan 
sa mga sandayóng nga pagabaháan ug pagaaguían 
sa tobig. 

Fontanero. « Ang magadápit ug magadála sa tobig 
sa mga sandayóng. 

Foque. = Layág sa totolo ca tomóy nga guitáod sa 
ibábao sa bauprés sa mga sacayán. 

Forajido. = Caoatán, mamomonó nga nagasaláag sti 
mga camingáoan,- arón calaguéuan ang justicia. 

FoRAL. = Ang nahatongód sa batásan , sa mga leyes. 

Foralmente. = Ingon sa pagcaáugay sa batásan , sa mga 
leyes. 

Foráneo. — Domolóong , táuo ug bisan onsa sa laia 
nga longsod. 

Forastero. = ídem. * Ang mopoyó sa lugar nga díli 
iang longsod ug oála nía catauóhao. 

Forcejar. == Pagpangósog. * Pagsócol, paglális , bisog, 
yonyon, yocyoc. 

Forcejo. ^ Pagcapangósog. 

Forcejón. — ídem. 

Digitized by LnOOQ IC 



122 PO 

Forcejudo. = Cosgon, ang may daffcóiig cosóg. 
Forense. =^- Aiig nahatoagód sa batásan con sa manfa 

leyes ug sa lugar nga pagahócman sa mga hocom. 
Forero. = Idcra hasta ug sa lugar. 
Forja. «« Salsálnii 3a m¿a panday sa salapl. * Pagca- 

bóhat, paggáma, pagcasógod sa pagbóhat sa bisan 

oiisa. * Pagcasácat sa apog ug sa balas sa pagbóhat 

sa enga cota. 
Forjar. = Pagsógod sa paggáma sa bisan onsa, sa 

pagbácbac sn salapi, sa boláoan, sa tombága, &c. 

* V. Disfraz y Fingir. * Pagbóhat sa bisan onsa. 
Forlón. = Coche sa opát ca lingcoránan. 

FoiíMA. = Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa. * Hor- 
mahan nga pagabo-bóan sa salápi, sa boláoan, sa 
tombága, &c., nga tinónao, sa pagbóhat sa bisan 
onsa. * ftiga poiong n^a guipa mólong sa pagbóhat 
sa mga sacramentos nga guisógo ug guitagána sa 
atong Guinóong Jesucristo. * Ang marca nga guibó- 
tang sa pigsánan, sa prensa, sa pagimprenta sa 
usa ca nauong sa tibúoc nga pliego. 

Formarle. = Ang arang boháton, himóon, gamón. 

Formación. ?= Pagcabóhat, pagcagáma, pagcahímo. * Pag- 
cataláy sa mga soldados. 

Formador, = Ang magabóbat, magahósay ug magasóhay. 

Formaje. «= Queso ug ang hormáhan nga pagabobátan 
sa mga queso. 

Formal. = Ang nahatongód sa dagoay sa bisan onsa. 

* Táuo nga malígdong, nga díli mahagógma satímnga 
págt(ao, nga mamóloiig guihápon sa matúod, boótan, 
maámboiig. 

Formalidad, == Pagcntóman sa bisan onsa sa híngpit, 
sa minaáyo, sa ininatúod. * Páglígdong, pagcaboótan, 
pagcaámbonq. 

Formalizar.. = Pagtápus, paghóman, paghíngpit sa bisan 
onsa. * Paglígdong. * Pagtóo sa bisan onsang poiong 
sa isigcatáuo, bisan nga guiparaólong sa tiao lamang^ 

Formalmente. =* Ingon sa batásan. * Sa^'pagcaraalúod, sa 
pagcatinóod. 

Formante. V. Formador. 

Formar. = Pagbóhat, paggáma, pághímo. * Paghátag sa 
dagoay sa* bisan onsa. * Pagipon, pagtíp-oc, p;ig- 
tingób sa bisan. onsang mga botang, c'bn sa manga 
táuo, arón mahiósa sila. * Paghósay, pagpataláy. 

Formativo. = Ang macahátag sa' dagoay. * Ang maca- 
gama, ang macahímo. 

Formicante. = Paglábtic sa pulso sa pagcalóya ug sa 
pagcalágmit, sa pagcasóbsob caáyo. 

FoRAimARLE. = Macahahárloc , macalilísang. ♦ Ang dagr 
cóan oyámot ug labí sa isigcaíngón. 

Formidoloso. =r Táuo nga inatórloc caáyo. * Macaha- 
hárloc, macaliiísang. * Matahápon. -^ 

Formón. = Tiguíb nga dagcó, • Capandáyan sa pothao, 
tombága, &c., sa pagtábas sa mga hostias, &c., 
sá pagcalíngin. * Tiguíb nga loeob. 

Fórmula. = Manga poiong nga quinahánglan sa pagásoy 
sa bisan onsa. ♦Pagásoy sa bisan oíisa, sa manga 
poiong lamang nga quinahánglan ^ sa oaláy capin ug 
colang. 

Formulario. = Libro nga sinolátan «a mga pagágui ug 
sa mga poiong nga pagagamíton sa pagbóhM sa 
bisan onsa. 

FoRNELo. — Bagaban nga pothao nga pagalotóan sa so- 
colate. 

Fornicación = Pagcasalá sa laláqui ug sa babáye nga 
díli miño, paghiláoas. 

Fornicador. = Ang macasalá sa babáye nga díli iang 
osáoa, ug sa laláqui nga. díli baña nia. • 

Fornicar. V. Fornicación. 

Fornicario. V. Fornicador. * Ang nahatongód sa paghi- 
lüoas. 



FO 

Fornido. = Táuo n^a ^Opang, sa dagcón^ hosog. 
Fornitura. « Manga corea sa panil ug mga panonórian 

sa mga cartuchos nga pono sa pólvoi'a, nga gui- 

dála sa mga soldados. 
Foro. « Lugar sa mga hocmánan nga pagasáydan sa 

mga hocom sa mga solat isa mga capolonganan. 

* Ang salapí sa nagaábang sa yota,sa balüy, &«., 
nga guibáyad sa tagia. 

Forraje. = Compay, dagámi nga malónhao nga ipaeáon 
sa mga mananáp nga mga cabayo, mga baca, &e, 

* Pagcadághan, pagcatápoc sa bisan onsa nga oaláy 
polos ug Dale. 

Forrajear. = Paggálab, pagcóha sa compay. 

Forro. =« Sapao, panápton nga ibótang sa dapit sa licód 

sa mga bisti. * Manga papan nga manipis n^ iibábao 
. sa ibgá papan nga mabága sa i»ga sacayán^ arón 

díli madáot. * Manga papau nga mabága nga iláiisang 

dapit sa solód sa mga sacayín. 
Fortachón. = Táuo nga cosgon * caáyo , sopang. ng sa 

dagcóng hosog. 
Fortalecedor. = Ang magapacoség» aag magapaüg-on. 
Fortalecer. = Cosóg . líg-on. * Pagpaisog. 
Fortalecimiento. = Pagcalíg-on, pagcacosóg. * V. Fefta- 

lecedor. 
Fortaleza. == Calig-ónan : ang usa sa ©pal ca virtudes 

nga sinogdánan sa mnáyong gaoi, nga guiíigálaa 

ug cardinales. * Cosóg, galióm. 
Fortepiano. = Tolónggon* nga guibotángan sa manga 

coidas ug nga pagacabhton maingou sa pagcáblit 

sa órgano. 
Fortificación. = Pagcalig-^n. * Cota nga pagaáudágoa 

ug boháton 5a pagpalíg-on sa bisan onsang jugar. 

* Quinaádman sa pagbóhat sa mga cota «g«a pag- 
paligron sa iiisan onsang lugar. 

Fortificante. =í= Ang. macalíg-ou» ang macapacos6g. 
Fqrtíficaii* =Paglíg*on, pagpacosóg. * Pagbóhal sa mga 

cota ug sa bisan onsa nga macalig^n sa faisán 

onsang lugar. 
Fortín. = Gota, lántáoan nga pagaboháton arón ma- 

himo ug dalángpan sa mga soldados. 
Foutísimo. = Macosóg, cosgon oyámot. * Malíg-oa caáyo. 
Fortuitamente. «= Sa ealá paabóton og holáton , sa oalá 

hona hoiiáon ug catahápan. 
Fortüíto. =^ Ang nahímo, ang nabóliat^ ang nasoril, 

ang nahatábo sa oalá holáton ug paabóton , sa oalá 

pagatahápan ug húna hunáon. 
Fortuna. = Palad nga maáyo. *Onós, pagcahofós sa 

hangin sa yota con sa dagat. * Baguio. 
Forzadamente. .= Sa linogsánay , sa pagcalinogsánay. 
Forzado. = Ang magabóhat, ang papagbóhaton sa linog- 
sánay. * Táuo nga salean nga guihócmaa sa paggáod 

sa mga sacayán sa hari. 
Forzador. = Ang magalógos, magapógos sa lain.ug sa 

bisan onsa. 
FouzAL. = Ang cahoy nga calang sa talioála sa doroM 

ca pagtaláy sa mga ngipon sa mga soled , sa manga | 

sodlay. 
Forzamiento. = Pagcalógos, pagcapógos. I 

Forzar. « Paglógos, pngpógos, pagpigós, pagcóha sa | 

linogsánay , toiigód sa gahóm sa mga soldados, sa 1 

mga hinganíban ug sa mga lothang, sa mga cota, j 

mga baluarte , mga longsod , &c. * Pagpacasalá si 

babáye sa díli onta sia boot, sa linogsánay. I 
Forzosamente. V. Forzadamente. 
Forzoso. =* Ang díli mahímo nga iballbad, ngn bali- | 

báron. * Ang quinahánglan nga boháton gayód. | 
Forzudo. V. Fortachón. 

Fosfórico. = Bisan onsa nga magcasfga sa caiigitngltan. 
Fósforo. = Doga doga nga macóha sa mga bocóg, o|3 

mogíian caáyo nga matúnao sa lobig nga inaínit» 



Digitized by 



i^oogle 



FR 

la may ' bahó nga caogalíngon ug nga masáyon 

Bsónoír ug masíga. 
Fós. = Bisan oasa nga macóha $a ilálom sa yota, 

i obos na nadógay caáyo dihá, ug nga guicaoádran 

1 sa iang dagoay nga nahaóna, ug nabálhin sa 

igcapóthao, tomfiága, yola, &c. 
Fo». = Aoang nga halüas ug hatólom nga nagalibót 

\ raga cota. 
FdjLA. = Ipos, oc oc. 

FR 

Fie. -» Sopa nga hataás nga nagabitay ug maáyo dapit 

«a licód , ug nga , nabalábag ug nacóros coros ang 

inga paco paco dapit sa atobángan. 
FiCASAR. = Pagbóong; pagtípac, pagtípic sa bisan onsa. 
F-iCASo. = Pagcabóong, pagcatibáoas sa bisan onsa. 

• Pagsoril, paghitábo nga masolóbon, nga mingáuoa, 

nga quinayógtan. 
Facción. =* Pagcabólag , pagcabáhin sa bisan onsa sa 

daghánan nga mga bahin. 
fUcTURA. » Pagcabóong, pagcabali sa mga bocóg ug 

sa bisan onsa. 
BtACTURAR. » Pagbóong, pagbalí sa mga bocóg, sa díli 
-mabólag ang panit sa onód. 
Ibaga)7cia. V. Pragramia, * Pagcabóhat sa bisan onsa 

D|^a sala. 
rRAGATiTC. V. Frúgrmte. 
Fragaria. *- Tanóm nga itniámbal. 
Fragata. «^ Sacayán- nga dagcóan sa totolo ca tíilároc. 
Frágil. -* Ang masáyon mabóong, maball, *Táuo nga 

masiyoQ mahóldg sa mga snlá, ug labí pa sa manga 

sayóp nga" laoásnon ug calibotáaon. * Ang maiápos, 

atig masáyon ug madalí matibáoas. 
Fragilidad. ^^ Pagcasáyon sa bisan onsa sa pagcabóong 
*ug pagcabaH. *'Pagcasáyon sa paghólog sa manga 

saiá ug sa pagbóhat sa daótan. 
Frágiliis2«te. = Sa- pagcaááyou , guican sa pagcalóya. 
Fragmento. == Tipac, tipie, batiin sa bisan onsa nga. 

nabóong, nabali ug nadógmoe. * Bahin nga naha- 

bilín sa usa ca libro con sa usa ca solat. ' 
Fragor. =- Tonóg, banha, dalógdog, balánsag. 
Fragosidad. —> Pagcabános, pagcasónson, pagcasingpon 

sa mga cahoy, mga balágon ug mga casagbótan 

sa mga caboquíran ug casolópan. *Dalan, nga ca- 

batóan^ capangpáagaa. 
Fragoso. -^ Lugar nga guibanósan, guisónsonan sa dag- 

hánan nga mga eahoy ug mga casagbótan. * Dulan 

nga guiélangan sa mga baló ug mga pangpang. 

* Bisau onsa nga macatonóc caáyo. 
.Fragrancia. = Bahó nga maáyo , cahomót, * Dongog ug 

ngaian nga. maáyo. 
Fragranté. = Ang mahomót. * (En). « Dihá dihá, sa 

pagbóhat gayód, sa maong pagbóhat. 
Fragua. =«=: Salsálao; 
Fraguador. = Ang magahúna húna sa 'bisan onsa, ug 

labí pa sa mga daótan nga bohat. 
Fraguar. V. Farjur,. * Paghúna húna sa bisan onsa. 

* Pagtibóoc, paggáhi sayota, sa apog, sa yeso, &c., 
nga guibóhat sa. mga cota, .&c. 

FiuGüRA. = Fragosidad. 

Traiuda. «= Bohat nga daótan, nga díli maáyo, nga 
binóhat sa usa ca Padre ngá fraile. 

Frailé. = Padre nga religioso.. * Isda nga may na* 
uong maingon ingon sa nauong sa táuo. Piniló, 
pinico nga dapit sa itáas nga pagaboliáton sa mga 
sidsid sa mga bisti sa babáyc. * Ang pedazo sa 
papel nga oaíá pagabarlísan ug maáyo sa pagim- 
prenta, nga guican sa pagcaeólang sa tinUu con 



FR i23 

guican ba cay namalá mala na. * Opa sa tobó sa 
obos na nacoJiáan sa doga sa mga tmpiclie. 

Prailbcito. := DoMan sa n^ga bata nga magáma sa panit 

. sa liso nga ^uingálan ug haba, ug nga maingón 
ingon sa capilla nga icatábon sa olo sa mga fraile, 
sa mga religioso. 

KailerIa. = Gadaghánan sa mga fraile , sa níga re- 
ligioso. 

Frailero. — Ang higála , ang abian » ang mahagógma, 
sa mga frailes. 

Frailesco. = Ang nahatongód sa mga fraile. 

Frailía. ==: Pagcanírntang sa m^ fraile, sa mga re^ 
ligioso. 

Frailuco. = Ang fraile, ang religioso nga talamáyon, 
nga díli tacos nga pagatahóron. 

Francalete. »• Corea nga guibotángan sa usa ca tomóy 
sa galón galón, con sinsing, sa pagdála nga hi- 
nógot ug bináat; sa bisan onsa. 

Francamente. — Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagoahi- 
gála, sa pagcaamigos, sa pagealólot. 

Francés. = Praocés, ang nahatongód sa Guinharían 
sa Prancia ug ang natáuo sa maong Guinharían. 

Franciscano. = Padre nga sacop sa caparían ni san 
Francisco. * Ang nahatongód sa maong caparían. 
* Ang may color nga maingon sa color sa bisti 
sa mga Padre ni S. Francisco. 

Francisco. « Ngalan sa obán nga mga táuo. * V. el 
anterior. 

Francmasonería. =s Catjlíngban sa mga táuo nga nanag- 
sigsábot sila sa Ipnlon nga mga timáan, nga gui- 
C(ma nila sa manga capandáyaa sa noga paaüay sa 
cota, maingon sa mga tontón^ sa mg^ escoála, &c. 

Franco. = MaTólot, homalátag, maghahátag. * Mahaóan,. 
maháoay, sa oaláy casámoc, s-a oaláy caolán^an. * Ang 
guighoas sa bisan onsa. * Salapí sa Prancia nga vale 
maingon sa caháte nga guingálan coliró^ cay oaláy 
cahoy. 

Francolín. — Langgam, 

Franela. =* Hinábol nga manfpis, pino, sa balahíbo 
sa mga carnero. 

Frangente. = PagsorlF, paghitábo nga masolóbon ug 
quinayógtan, nga oalá paabóton ug húna hunáon. 

Frangote. »» Pardo, baat sa mga manggad, potús nga 
dagcóan. 

Franja. = Hinábol nga haíctin sa hilo sa boláoan, sa sa* 
lapl, sa lino, &c., nga pagagamíton sa pagdáyan 
dayan sa mga bisti. 

Franjar. = Pagdáyan dayan sa mga pránja. 

Franquear. =» Paggáoas sa bisan cansa sa pagbáyad 
sa tampa , sa raga tampo , sa mga amot. * Paghátag, 
pagtógot sa lain sa bisan onsa-, sa pagcalólot. * Pag- 
cóha sa mga casámoc sa mga caolángan, sa* bisan 
diin. * Pagbáyad nga daan sa bale sa mga solat 
nga ipadála sa lain nga longsod, sa balay nga 
pagadaoátan. * Pagpaságad sa pajjbóot, sa lain. 

Franqueo. -= Pagbáyad sa bale $a mga solat nga ipa- 
dála sa lain nga longsod. 

Franqueza. ?= Pagcagáoas. * Pagcalólot. • Pagcaháoan 
sa boot, pagcaoaláy linágo nga húna húna. 

Franquía (ponerse en). = Pagcaándam sa mga sacayán 
nga nanagpóndo, sa pagguícan, sa paglayág. 

Franquicia. «= Pagcagáoas sa bisan cansa sa pagbáyad 
sa mga derechos sa mga manggad nga guisolód 
ug guigóa nia sa sa mga longsod. 

Frasco. = Sodlánan sa salámin, sa salapí, &c., nga 
hatáas ug sadiótay nga baba con balctín nga liog. 
* Sorlánan sa pólvora nga iseleba sa mga lothang. 

Frase. « Gadaghánan sa mga polong nga icagáma sa 
sóguílon nga hamóbo. * Pagpamólong sa pageasam- 
bíiigay. * Casangpotánan. 



Digitized by 



Google ^ 



i 24 FR 

Frasquera. •« Caja, caban, cajón cajón ngá guibotá- 

nga.n sa daghan nga mga bohó con sorlánan, nga 

pagaangáyan ug pagatipígnn sa mga frasco , sa pag- 

dála sa bisan diin , sa oaláy catáhap sa pagcabóong, 

FiL\TERNA. »« Pagcabárlong, pagcasáoay, pagcasába nga 

mahait ug mabóg-at. 
Fraternalmente;. «» Sa pagcamagsúon. 
Fraternidai>. = Pagcamagsúon, pagcaángay, pagcahiósa 

sa mga magsúon. . 
Fraterno. « Ang oahatongód, ang an|ay sa mga mag- 
súon. 
Fratricida, = Ang nacapalsiy sa iang igsúon, mamo- 

monó sa igsúon. 
Fratricidio. =« Pagcabouó, pagpatáy sa bisan cansa sa 

iang igsóon. 
Fraude. «= Limbong. 
Fraudulencia. — ídem. 
Fraudulentamente. = Sa pagcalimbong, sa limbong, sa 

pagcabódhi. 
Fraudulento. =- Malimbóngon, malilímbong, iliaborhíon, 

macálit. 
Fhjvy. == Polong nga ióna sa ngalan síi mga Padre 

nga religioso. 
Frazada. = Habol nga balahibóon nga ibótang sa hig- 

dáatt. 
Frecuencia. = Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadiig- 

han. 
Frecuentador. -« Ang magabóhat con mamólong sa ma- 

sóbsob, sa masóoot, sa macadághan. 
Frecuentar. — Pagsócot, pagsóbsob, págbóhat, pag- 

pamólong sa macadághan. 
Frecuente. =» Sa masóbob, sa masócot. 
Frecuentemente. »« ídem. •*'Sa macadághan. 
Fregadero. = Lugar nga págabotángan sa mga sor- 
lánan sa tobig sa paghógas sá mga pinggan. 
Fregar. « Hugas. *Nisnis, nosnos. 
Fregona. = Babáyeng sologóon nga magasílbi sa cosina 

ug magahúgas sa mga pinggan; 
Fregonil. — Ang nahatoiigód sa babáye nga lighógas 
. sa mga pinggan. 
Freidura. « Pagcaprito, pagcalóto sa bisan onsa, sa 

lana con sa manteca, sa tamboc. 
Freír. = Pagprito, páglóto sa bisan onsa, sa lana 

con sa manteca. 
Frenería. = Balay nga pagabohátan ug pagabaligyáan 
sa mga preño , sa raga polhaó nga isóol sá baba 
sa mga cabayo. 
Freneko. — Ang magabóhat sa mp preño. 
Frenesí. «= Pagcabóang nga guiobánau sa dagcóug 

hilánat. 
Frenético. = Boang nga loto. 
Frenillar. =- Pagbáat, pagláoig sa mga gayóng, sa 
mga gaod, sa tomóy nga pagacáptan, con pagaon- 
dángan ang paggáod. 
Frenillo. = Panit nga nahamótang sa ilálom sa dila 
ug nga motoróc sa tonga tonga, nga con moábot 
sa tomóy sa maong dila- macaólang sa pagsóso ug 
sa pagpamólong ug maáyo. 
Freno. -» Preño, capandáyan- sa pothao nga isolód sa 
baba sa mga cabayo sa paghópot ug pagpogóng ca- 
nila. * Pagcapogóng sa bisan cansa, arón aíli mag- 
paságad sa pagbónat ug sa pagpamólong. 
Frental. = Mga caogátan sa agtang, sa bona. 
Frente. -= Agtáng. * Atobángan sa bisan onsa. * Ná- 

haónang pagtaláy sa mga soldados. ^ Bona. 
Frentero. = Panápton nga mabága nga ibótang* sa 
agtang sa mga bata, arón dili sila mangasámaa coii 
maugahólog sila ugáling. 
Fresa. = Bonga sa España. 



FR 

Fresca. V. Fresco hasta bisan onsa. 
Frescachón. == Ang táuo sa maáyong laoas. * An|yan 
üg baihónan, sa maáyong pagcaatóbang ug p?ca- 
tindog, mahósog. 
Frescvl. = Isda nga dili lab-as caáyo, apan ngaialá 

opód pagalabihan sa asín. 
Frescamente, «=> Sa bag-o pa , sa pagcabág-o , cióii 

bag-o. * Sa pagcaoaláy fagád caáyo. 
Fresco. = Ang molomabógnao. * Bisan onsa nga Ig- 

ong binóhat. 
Frescor. = Molomabógnao , tolotógnao. 
Frescura. = ídem. * Lugar nga guinatórcan sa maga 
cahoy ug mga tanóm nga mamngbo, malónhao i^ 
matahóm. * Pa^tlao. * Polong nga dili macaigo. * Pg- 
caoaláy cacógui. * Pagpasá^ad. * Pagcalínao sa bat, 
pagcaháoan sa cásing cásing. 
Fresno. = Cahoy sa España. 
Fresquito. = Tolotógnao, molomabógnao. 
Freza. -= Tac sa mga mananáp. * Timáan coa botó 
nga pagaboháton sa mananáp nga nagacachá , nag* 
cóycoy, nagacáycay, nagacáhig, nagaoáhing, nagt- 
copó. *Pa^cadógny, túig nga pagadogáyan sa paf- 
cáon sa oíod sa igagáma nga calang cutub sa ilí 
ca pagraáta hasta sa pagcatólog pagopód. , 

Frezar. -= Pagcnlibanff sa mga mananáp. * Pagcáon, 
pagcótcot sa mga uahon nga guinatóia^a olor ngk 
nacagá'ma sa igagáma. * V. Desovar. * Pagcóycoy, pag- 
cáycay, pagoáhing, pagcáhig sa mga mananáp ug 
págbóhat sa hohó sa yota. * Paggóa sa mga hógao 
sa mga orlan sa mga putiócau. . 
Friable. = Ang masáyon, tipícon, tipaconuff poga« 

docdócon. * Ang masáyon mabóong ug mabaU. ^ 
Frialdad. = Pagcatógnao , pagcabógnao. • Pageaióyn, 
pagcaoaláy cacúgi sa pagbógat. * Pagcahóngog. * Fo- 
long nga oaláy cahológan, nga dili macaigo. ** fit-iios 
nga dili maáyo sa mga higála. * Pagcabégnao sa 
maáyong boot sa isigcatáuo. 
Fríamente. » Sa pagcabógnao , sa pagatógoao. * Sa 

oaláy caangáyan. 
Friático. == Idom. *Hongog, bougog. 
Fricación. -= Pagcanósaos, pagcadósdos, * Pagcadóon» 

pagcahílot , pagcapíso. 
Fricando. = Guinisal sa mga prancés. 
Fricasí:. == ídem. 
Friega. V. Fricación. 

Friera. = Snquét sa mga licód sa mga tiil nga guingálan 
. ug sabañón , nga guican sa tognao nga dagcó: ang 
sínógclan niíning saquéta mao ang pagcacatól nga 
maól-ol nga guiobánan sa pagcahobág ug pagsinao 
sa panit:' sa madógay dogay mobotó ug raogóaáng 
tobig tobig con doga nga molomapolá, ug düi ma-' 
maáyo cutub sa pagsógod sa tiempo sa caínit. 
Frígido. = Mabógnaío, matógnao. 
Fringilago. =. Langgam. 

Frío. = Tognao. * Táuo nga dili macalíoat sa pagca- 
quinaia nia. * Ang dili motábang , molában , maha* 
gógma sa obán nga mga isigcatáuo nia. * Ang moáyad 
ug dili magtagád sa bisan onsa. * Bisan onsa nga 
oaláy caangáyan, nga dili macaigo. * Ang oaláy polos, 
ang*^dííi tacos nga pagatágdon. 
Friolento. = Ang masáyon pagatognáuon. 
Friolera. « Bisan onsa nga oaláy polos, sa díótay 

nga bale, nga dili tacos nga pagatágdon. 
Friolero. V. Friolento. 

Frisa. =- Panápton nga maáyo sa sapao sa mga bisti. 
Frisado. = Hinábol sa igagáma nga balahibóon. 
Frisar. == Págbóhat, paghábol sa mga panápton nga 
balahibóon. * Pagóyon, pagángay. * Pagtáncug, pag- 
lándi. * Pagdóol, pagtopál. 



Digitized by 



Google 



FR 

Friso. -« Ang bahin sa ingu cota nga nabaibábao sa 
cornisa, nga pagadáyan dayánan sa m|a dahion, 
sa mga sangá, &c., nga piníntal con liníloc. 
Frisuelo. =« Otan , balátong. 
Fritada. = Cadaghánan sa mga botang nga priníto, 

linóto sa lana con sa manteca. . 
Frito. « Bisan onsa nga priníto. 
FrJvouvente. = Sa pagcaoaláy polos. * Sa oaláy hing- 

tóngdan, sa oaláy cabológan. 
Frivolidad. =- Bisan onsa nga oaláy bale, nga oaláy 
polos,, nga oaláy hingtóngdan, cahológan ug gui- 
nicánan. 
Frivolo. = ídem. 
Frondosidad. » Pagcalángbo, pagcaánguy sa mga cahoy 

ug mga tanóm. 
Froxiioso. =' Cahoy con tanóm nga malángbo, nga angay, 
nga guidaghánaa sa mga sangá ug mga* dahon. 
Fro5tal. » Dayan dayan, bitay bitay, tabilsa panápton 
SR igagáma, &c., con tinócod sa mga papan nga 
sinápao sa salapi» &c., nga íbótang sa atobingan 
sa mga altal sa mga Singbabán. 
FnoNTALSRA. — Dayan aayaii, nga nagalibót sa manga 
prontal. * Lugar ngu tipigánan ug pagahipósan sa 
iDga prontal. 
Frontera. ^ Gatapósan sa yota sa usa ca Guínharian, 

con sa usa ca provincia, caotlánan. 
FaftKTBRizo. « Ang anáa sa caotlánan , sa catapósan sa 
tts¿ ca Guínharian con provincia. ^ Ang atbang, bisan 
onsang botang nga nagaatóbang sa lain. 
Froktero. — ídem desde atig atbang, * Ponóan nga ma- 

gabóot sa hingsácpan sa prontera. 
Frortimo. — Mananáp nga may bisan onsang timáan 

sa agtang, sa bona. 
Frortis. = Atobingan sa mga balay, mga Singbahán, &c. 
Frontispicio. -« ídem. 

Frointodo. = Táuo con mananáp nga may dagcóng ag- 
tang, dagcóng bona. 
Fmtaciok. V. Fricación. 
Frotadura. •>- ídem. 

Frotar. » Nosnos , dosdos, hilot, doon, piso. 
Frutal. = Cahoy nga mobónga. 
Fructífero. »» Ang mobónga. 
Fructificación. = Pagcabónga, pagbónga. 
Fructificar. » Pagbónga sa mga cáhoy ug sa manga 

tanóm. * PagpoTós sa bisan onsa. 
Fructuosamente. -=- Sa may polos, sa may caayóhan. 
Fructuoso. =- Ang mobónga. * Ang macapolós , ang má- 

caáyo. 
Frugal. — Ang mocáon ij)gon da sa. casadángan. 
Frugalidad. = Gasarángan. 

Frugívoro. = Táuo con mananáp nga mocáon lamang 
sa mga. otan ug mga bonga, nga díli mocáon sa 
carne. 
Fruición. i=Pagcahaágom, pagcahiágom. * CaKpay, pag- 

himáya. 
Frumenticio. = Ang nahatongód sa trigo. 
Frurcidor. « Ang magaconót. 
Fruncimiento. = Pagcaconót. 

Fruncir. = Pagconót sa mga daplin sa mga sidsid sa 
mga panápton. ^Paghlpos, pagpiló, pagpíco, pag- 
padíot sa bisan onsa. " Pagbóloc sa camatoódan, 
arón díli puta madayág. * Pagpaqutta sa bisan cansa 
sa pagcaboótan, bisan nga díli boótan nga túod. 
Fruslería. = Bisan onsa nga, oaláy bale, néa oaláy 
polos, nga díli tacos nga pagatágdon. * Polong con 
bohat nga oaláy hingtóngdan, cahológan ug caho- 
Dóngan. 
Frustráneo. = Ang oaláy polos sa guitóyo onta. * Bisan 
onsa nga caoang. 



Fü 425 

Frustrar. «^ Pagdilí sa bisan cansa sa guihólat, sa 

guipaábot, sa tacos onta nga ihátag ug.itógot cania. 

* Pagoalá sa pagláom, sa guilaóraan. 
Fruta. = Bonga. 
Frutaje. = Piníntal nga guibotángan sa mga bonga ug 

mga bolac. 
Frutal. »= Cahoy con Unóm nga mobónga. 
Frutero. = Ang mobalígya sa mga bonga. • Sanggáan 

sorlánan sa mga boaga. • Pamahíran nga ícatáboií 

sa mga bonga, arón díli ithan ug batúgaa sa 

mga langao. 
Frútice. = Cahoy cahoy nga hamóbo nga mosangá 

caáyo, ingon sa rosal, &c. 
Früticoso. = Tanóm nga guitórcan sa daghan nga manga 

sangá guican sa mga gamót. 
Fruto. — Bonga. • Bisan onsa nga mga caposlánan sa 

yota. * Polos, caayóhan.] 

FU 

Fu. = Ada, da. 

Fúcar. — Táuo nga aronáhan, salaplan. saíapiánon, 

dato. 
Fuego. = Galayo. * luit, caínit. • Pagcatnit sa manga 

cailíbgon. 

Fuelle. — Italáihop sa caláyo. * De fragua, de ór- 
gano, &c. = Hasóhas, hasohásan. 

Fuente. = Tobód, tobóran. * Pinggan nga dagcó, so- 
cadán. * Samad nga diótay nga pagaboháton pagtóyo 
sa pagpáso sa bisan diin nga bahin sa laoas , nga 
pagatabónan ug pagahonálan sa adlao adlao ngata- 
nán, ug nga pagadogáyon caáyo, aróa gomóa ang 
daótan nga doga sa táuo nga salaquétan. * Sinógdan, 
guinicánan, hingtóngdan sa bisan .onsa. 

Fuer (á). = Ingon sa batásan. 

Fuera. =:Sa goa, sa gaoas. 

Fuero. ^ Batásan sa Guiuharian. * Gabóm sa manga 
ponóan, sa mga hocom, sa ílang mga guinsacópan. 



ho( 



Lugar nga pagahócman sa mga hocom. 
Fuerte. « Malíg-on. * Cosgon, cosógon, sopang, sa 

dagcóng hosog. * Mahónit, magáhi, sa magáhing 

gaui./ Mapintas, maisog. 
Fuertemente. = Sa pagcallg-on. * Sa pagqacosóg. * Sa 

pagcaisog. 
Fuedza. =« Cosóg, gahóm. • Pagcalógos, pagcapógos. 

* Ang labíng dagcó ug maáyo sa bisan onsa. 
Fuga. «= Pagcalágueu, pagpaháoa, pagcaoalá. 
Fugacidad. = Pagcalágmit, pagcadágmit. * Pagcadilí, 

pagcaoalá. ^ 

PuGmvo. = Ang malá^ueu. * Ang malágrait, madágmit. 

• Ang natágo, nahóbong, nabalí.. 
Fulano. = Coan. 

Fulgente. V. Brillador, 

Fulgor. — Pagcasinao. *Pagcasíhag, pagcagíla gila, 
casólao. • Casílao. 

Fulgurante. -= Ang masíhag, ang magagíla gila, ang 
may casólao. 

FüLGunAR. V. Brillar. * Paggóa sa cpsólao, sa bisan diin. 

Fúlica. » Langgam nga maingon ingon sa manóc. 

Pulidor. = Gaoatán nga may mga bata nga sologóon 
sa pagábli , sa gabíy , sa mga tacop 9a mga ba- 
lay, sa mga talambóan, &c. 

Fuliginoso. = Maítom, bblíngon. 

Fulminación. = Paglínti. 

Fulminado. = Ang guilintían. 

Fulminar. « PagTíuti. 

Fulmíneo. « Ang maingon ingon sa linti. 

FüLMiNoja). = ídem. 

Digitized by LnOOQ IC 



126 GA 

FiTLEURsco. =»= An^ nahalongód sa rtlga maümbóngon, 

malilímbong sa sogál. 
Fullería. = Pagcalímboiig sa raga pagsogál, pagca- 

laláng sa paglímbong sa bisan cansa. 
FfcLLEW). = Ang magalímbong sa isigcatáuo sa mga sogál. 
Fullona. « Pagcaáoay, pagcalális lalis sa pila ca táuo. 
Fumada. = Ang*^' asó iiga guican sa tagsa ca pagyópyop 
i Bft. usa éa tabaco. 

F<]Mai)(Vr. =¿=Tigtíibaco, ang magaíábaco, ang magayóp- 
' yop «a tabaco. 
Fumante. « Ang magaasó. 
F^uiiAR. « Pagtabaco,' pagyópyop sa tabaco con sa si- 

i,niriyo. 
Fiáii^aDA. t V. filmante.'* Ang tabaco cga mahoróí sa 

íionsoy, ca cuaco. • 
Fumarta. =¿*^ Tanóm. 
Fumífero. V. Fumante. 
Fumigación. — Pagpalína, palína. 
Fumigar. == ídem. 
Fumigatorio. «= Capandáyan ii¿a icasolód sa asó sa p:^- 

líoa, sa mga laoas sa mga táuo con sa mga manmu^p. 
FuMOROLA. = Bolló, langob sa yota nga pagaaguiaii 
. sa asó nga may bahó sa asufro; 
Fumoso. « Ang magaasó caáyo. 
Función. *= Págealíhoc sa mga bahin sa laoas, sa m^a 

bocton, mga paa, Ac. * Pagcatóman sa catongdánan 
- sa 'Caogalíüfon- ngá opicio con cahimtang. * Bisan 

oosang piesta , . dotó con combida nga bohálon sa 
• cadargánan, sa pagcabSntog, nga pagatambéngau ' 
' sa dagháñan' nfa raga timo. 
F^íDA- «.SodMoau, tabón sa bisan <onsa , panápton, 
■ sa paoit^ &c* 

F:üSDACcoN. *=:Pagcasógod sa Wsan onsa , pagcaMndog 
. 8k usa ca Sinbaháii, sa usa ca balay, sa usa ca 

cofradía,! &o. ^ Sinógdan% - 



Fundadamente. = Sa p^gcsiígo, sa malúód. 
Fundamental. •= Ang gíiínicárian sa bisan oüsa, ang 

hingtóngdan, ang guicahonóngan. 
Fundamentalmente. = Sa pagcalig-on, sa matúod. 
Fundamentar. «= Pagbóhat sa mga simientos nga paga- 

tindógan ug pa^ahonóngan sa mga balay , sa mga 

cota, &c. * Paglíg-on sa bisan onsa. 
Fundamento. =- Ang simiento n^a pagatindógan sa mga 

balay, &c. * Sinógdan, guinicánan. * Hingtóndan sa 
. bisan onsa, • Liudog sa mga hablon. 
Fundería. = Balay nga pagatonáoan sa tombága. 
Fundible. -= Ang masáyon pagatonáuon. 
Fundibulo. = Tinócod sa cahoy nga nasílbi niádtong 

tiempo sa pagbóhi sa mga lotnáng nga dagcó. 
Fundición. «=Pagcatónao sa tombága, boláoan, potbao, &c. 

* V. Fundería. * Pagcadághan, cadaghánan sa manga 

molde, sa mga marca, sa mga letra ngatanán.sa 

mga imprenta. 
Fundidor. =« Ang may oficio sa pagtónao.sa tombága, 

pothao, &c. 
FiiNEBRE. «= Masolóbou, mamingáuon. 
Fúnebremente. = Sa pagcasobó, sa pagcamíngao. 
PuNERAL. = Ang nahatongód sa mga telománoa to- 

ngód sa mga miuaiáy. * Pagcabáatog sa mga pag- 

lobóng. 
Funerala (á la). «= Pagdála tiga caogalinfon sa m ja 

soldados sa ilan^ mga posiU sa semana saaia, u|a 

mao an^; pagtooáli sa maong poslLng pagatóbang ang 

baba nlla dapit sa obús, dapit sa yola. 
TuNERARio. » Ang nahatongód sa puneraL 
FuÑÉRo. V. Fúnebre. 
Funestamente. V. Fúnebremente. * Sa pagoaoaliypabd, 

sa psgoaaláot, sa pagcaanógon. 
Funesto. = Masolóbon. • Aláot, anógon. 



GA ■ 

GABACHO, = Ang mga táuo sa obáa nga mga longsod 
sa Prancia ug ang iiahatongód caníla. 

Gabán., = Capote nga may.mauggas, boctónan, sa pa- 
n4pton nga mabága, sa tiempo sa tognao. 

Gabardina, = Supa nga hatias lig sa haíctin nga mang- 
gas con. boctónan. 

Gabarra. = Sácayán ngaangay sa layág ug sa gaod. 

Gabarro. = Saquet sa mga cabayo, &c. * Saquet sa 
mga manóc. * Catongdáuan nga guican sa bisan oiisn, 
ug ang casámoc sa maong catongdánan. * Sayóp 
sa manga cuenta nga tinóyo ug bisan ngadíli toyóoii. 

(Jabata. = Panácsan nga pagabotííngan sa canhíng tiempo 
sa can-on sa mga preso. 

Gabazo. = Opa sa tobó sa obos na guicahódtan sa 
doga. 

Gabela. = Tampo, tampa, amot. * Lugar sa cadaigánaa 
nga pagatan-áoan sa cadagMnan sa mga dola. 

Gabinete. = Catilingban sa mga dagcóng táuo sa pag- 
sábot sa mga holosáyon nga labíng ona sa Guin- 
harían. * Solód sa manga balay sa mga bari ug sa 
mga dagcóng tíiuo, nga pagatológan ug pagahoáyan 
nila, ug sa pagsábot, sa tinágo, sa bisan onsa. 
* Solód nga diótay sa lasalas, nga guidáyan davá- 
nan ug maáyo sa manga casangcápan nga niallál. 

Gacela. = Mananáp nga ma.íngoñ ingoa sa osa. 

Gaceta. = Papel nga sinolátan nga ipabalaod sa ma- 
sóbsob, nga pagabotáugan sa bisan onsa nga tacos 



GA 

nga sabóton ug hibalóan, sa nasoril ug nahatábo 

sa mga Guinharian ug mga calongsódan. 
GACETERo.=Ang raagasólat ug nagabalígya sa mgagasela. 
Gacetista. = Ang mahagót^ma magbása sa mga.gasete. 

* Ang mahagógma magsóguid sa bisan oosa nga 

nasóril ug nahatábo. 
Gachas. = Gan-on nga magúma sa binócboc ug si 

dogos. * Bisan onsa nga minása nga matóbig tobig, 

atóle. 
Gacho. V. Encorvada. * Ang baca con calabáo nga maj 

songáy nga nabalícó sa dapit sa obús. 
Gachón. = Bita nga parayégon caáyo. * Ang may ca- 

angáyan ug catahóman. 
Gachonería. == Pagcaángay, pagcaáñag, pagcatahám. 
Gachumbo. = Panit nga magáhi sa obán nga oaga bo- 

nga sa América. 
Gafa. = Taólan nga icalíg-on sa mga salainin nfa 

guingálan ug anteojos sa mga dongan dongan coa 

sa mga dalónggan. 
Gafedad. =Pagcap¡áng, pa^cabacól. *Baláhac, saquet» 

samad nga macadonót sa laoas, macapóngcol ug ma- 

cabalíquig sa mga todlo sa mga camót. 
Gafo. = An^ pongcol sa mga camót. * Ang balahácon. 
Gaita. =ToTónggon nga pagataihópon. 
Gaitería. = Mga bisti, m^a dayan dayan sa mga pa- 

nápton nga guisáctan sa mga color nga poláhoa 

ug lx)hi caáyo. 



Digitized by 



Google 



GA 

Gaitevo. £=:: Ang may opicio sa pagtáihop sa toióng- 

gon nga guihgáian ng gaita. * Táuo nga malipá- 

yon ug matístis , sa díli macaigo sa iaog pageatáuo 

ug cahimtang. * V. Gaitería, 
Gaje. == Sohol n¿a nahatongód sa bisan cansang táuo 

cay ang iang opicio. 
Gajes del oñcio. ^ Calisdánan, mga cabalisa, manga 

ca1)órlay , m^a cahágo nga guicaa sa opicio con 

sa cahimtang sa m^ táuo. 
Gajo. «= Sangá sa mga . cahoy. * Sipi sa mga bolig 

sa mga saguiog, sa mga paras, &c., guingí. * Pag- 

catagaitay sa mga caboquilan. 
Gala. ^ Bisti nga mahál , maáyo caáyo. * Pageaángay 

sa pagbóhat con sa pagpamólon^ sa bisan onsa. 

* Ang labing pinili ug mahál sa bisan onsa. * Gasa, 
faatag sa salapí. 

Galafate. » Caoatán nga malalángon. 

Galambro. »» Olilán. 

Galán. = Laláque sa maáyon^ pagcatíndog, nga ha- 

táas ug angáyan. * Ang nahagó^ma ug nagaáli ali 

sa usa ica babáye. * Ang magabisti sa mga bisting 

maáyo. 
Galanamente. « Sa pagcalaláqui , sa pageaángay, sa 

pagcanindot^ sa pagcaáyo. 
Galancia. » Gamót nga italámbal, sa tanóm sa maong 

ngalan. 
Galaüo. *» Ang guidáyan dayan ug maáyo. * Ang gui- 

angáyan; 
Galante, » Mnábi abihon, ihatistis, tigtiao, malipáyon. 
GxiANTEADon. ^ Ang mabagógma, ang magaáii ali sa 
• mga babáye. 
Galantear. » Pngpatigáyon sa pagcábig ug pagcóha 

sa maáyong boot sa bisan cansa. 
^ALASTEo. » Pagcaáii sa mga babáye ug pagcóha sa 

ilang maáyong boot. 
Galantería; «-= Polong con bohat nga abi abihon. * Pag- 
. caángay, pagcanindot, pagcatahóm, pagcatindog, da- 

goay nga maáyo. * Pagcalólot, pagcahomalátag. 
Galápago. -* luou. * Cahoy nga pagalingcóran sa punta 

sa daro. * Hormahan sa tesa. * Tingga, pothao, 

tombága, &c., n¿a tinorta, nga trinóse, nga baol. 

*Táuo nga malalángon, tolotampalásan. 
Galardón. »-« Gala, gasa, regalo, bales. 
Galardonador. » Ang magabálos, magbabálos. 
{Galardonar. «^ Pngbálos tongód sa mga buhat eon mga 

pahanóngdan sa bisan cansa. 
Galrana. = Cu taca, pagcaoaláy cacógui, pagealóya sa 

laoas. 
Galba»dm>o. '^ Ang may color sa gálbano. 
G.i¿BA^'«o. mm Tngoc nga mapolá pola nga italámbal , ug 

nga guican sa tnnóm sa maong ngalan. 
^ALBANaso. » Matalác-on, matác-hon. 
Galega. » Tanóm nga italámbal. 
Galena. «^ Yota nga gui torean sa tingga. 
Galénico.. »*- Ang nahatongód sa Galeno ug sa iang 

guitóon. 
Galenista. » An^ mahagógma ug moángcon sa pag- 

lolón-an ni Galeno. 
Gáleo. ^ Isda sa dagat nga dolodageó, ug.nga ma- 

bóhi basta sn dogay sa goa sa tobig.' 
Galeón. »» Sacayán nga dagcó. 
Galeota, ^-x Sacayán nga pagabot¿bgan sa mga'gaod. 
Galeote. «^Aog guihócman u^ guicastigo sa paggáod 

sa mga sacayán. 
<}albra. ^ Sacayán nga may layág ug pagagaódan opod. 

* Galingan nga dagcó, carro nga may opát ca ma- 
língin con rueda. * Balay nga pagasódlan sa mga ba- 
báye nga daótan, maólag ug sa maláo-ay nga batásan. 

Galerada. «- An^ lolan nga mafaorót sa usa ca galera. 

* Ang mga polong nga guifaósay sa tagsa ca galera ] 



GA 427 

sa mga imprenta, ug ang pauígíngnan nga magáma 
sa pagsáoay sa mga sayóp, sa oalá pa mahósay 

- sa pagcapliego , sa oalá pa soháyon ang mga nauopg 
sa tagsa ca pliego. 

Galerero. =» Ang magahópot ug magabóot, ang ca- 
pitán sa galera. 

Galería. » Solód nga hatáas ug maháoay nga gui- 
botángan sa daghánan nga mga talambóan, ug nga 
guidáyan dayánan sa mga cuadro , mga laráoan ug 
mga casangcápan nga mahál. " Dalan sa ilálorn sa 
yota sa mga lugnr nga pagacoháan sa boláoan, sa 
salap(, sa tombága, &c. * Talambóan sa mga olin 
sa mga sacayán. 

Galerno. » Hangin nga mahfnay. 

Galfarro. -» Laláqui nga tapólan , sa daótan nga ba- 
tásan. 

Galga. -« Baye sa iró nga guingalán ug galgo. . 

Galgo. «» Iró nga modalágan caáyo , maáyo sa pag- 
pangáyam. 

Galgueño. >» Ang maíngon in^on sa galgo. 

Gálico. == Saquét nga matacód, nga macóha sa pag- 
pacasalá sa mga táuo, sa paghiláoas. 

Galicoso. ^ Ang may saquét sa gálico. 

Galimatías. =^ Pagpamólong nga mabóloc, nga díli pa- 
gasabóton ug maáyo. 

Galináceo. ^ Ang nahatongód sa mga manóc. 

Galio. — Tanóm nga ital^oabal, ug nga may gahóm 
sa pagtibúoc sa gatas. 

Galizabra. == Sacayán^ 

Galocha. = Sapin'sa cahoy con sa pothao sa pag- 
lácat sa tobig nga natibúoc guican sa daccóng tog- 
nao, sa mga toblgan, sa cayanáogan, &c. 

Galón. =.Hin»)oI nga malig-on ug haictin sa hilo, sa 
igagáma, sa boláoan, sa salapí, &c., nga icadáyan 
dayan sa mga bisti, &e. * Tínábas nga cahoy nga 
itápot sa mga quilid sa mga sacayán, dapit sa 
goa ug hadóol sa pagaabótan sa tobig sa guilolá- 
nan na. . .1 

Galonbaoura. >» Pagdáyan dayan nga binóhat sa manga 
galón. 

Galonear. *--: Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa manga 
galón. 

Galopar. » Pagcaógog sa paglácat sa mga cabayo, 
mga baca, &c. 

Galopeado. ^ Bisan onsang bohat nga binóhat sa ma- 
dali ug pagcadili maáyo. * Ang castigo nga gui- 
dáoat sa bisan cansa, sa pagpócpoc ug pagsóm- 
bag canta. 

Galopear. V. Galopar. 

Galopillo, f» Tanor, táuo nga nagasilbi sa cosina, 
sa dapóg. 

Galopín. » Bata nga guitápian sa mangil-ad, malágsot 
ug magising bisti. * Tampalásan, ang oaláy dongog 
nga maáyo u^ caólao. * Táuo nga batid nga ma- 
caila sa calibótan. * Malalángon. 

Galopinada. = Pagcatampalásan, bohat con polong sa 
táuo nga oaláy caólao. 

Galopo. V. Galopín desde tampalásan. 

Galopito. » Ang pisó nga inalóya , salaquétan , nga 
díli motóbo. 

G.\LLADi}RA. = Ang tolo nga mapolá caáyo , mafngon 
sa tolo sa dogo, nga natalioála sa poghac sa manga 
iüog sa mga manóc, nga mao ang sinógdan ug 
guinicánan sa pisó. 

Gallarda. =Sayáo,. pagsabáy sa España. 

Gallardamente. = Sa pageaángay. 

Gallardear. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pageaángay. 

Gallardete, » Tinábas nga haictin. ug diótay caáyo 
sa daplin con sa tomóy , sa dapit sa obos-, nga ibótanjp 
sa tomóy sa mga taíároc sa inga sacayán ug sá 



Digitized by 



i^óogle 



428 GA 

bisan asa, ug silbi sa dayan dayan ug sa timáan 

sa bisan onsa. 
Gallardía. «= Pagcaángay sa laoas sa mga táuo , ma- 

áyong pagcalíndog. * Pagcahanáyac sa pagbóhat sa 

bisan onsa nga macóli. 
Gallardo. « Baihónan, angáyan. * Mafsog, cásing ca- 

síngan. * Dagcó. *Mahál, hamíli, bilídhon. 
Gallareta. == Langgam. 
Gallaron. == Langgam. 
Gallear, = P^igpangasáoa sa mga manóc. * Pagsíng- 

git, pagpamólong sa hataás.nga tingog, sa manga 

masíngcang polong. 
Galleta. -« Sodlánan'sa vino, sa tobig, sa soca, &c. 

* Tinapay nga oaláy binhi ug tinosta, nga maáyo 
sa balón sa mga sacayán. 

Gallillo. = Tiláoc. 

Gallina. ^ Manóc nga baye. • Taláoan. 

Gallinaza. = Ang ili sa mga manóc. • Langgam sa Indias. 

Gallinería. = Lugar nga pagabaligyám sa mga manóc. 

* Cadaghánan sa mga manóc. * Pagcatálao. 
Gallinero. — Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pag- 

balígya sa mga manóc. * Lugar nga pagahipósan 
ug pagabalógan sa gabiy sa mga manóc. * Bocág, 
tancal nga pagasódlan sa mga manóc sa pagdáia 
sa bisan asa. * Lugar nga pagalíngban ug paga- 
tigóman sa daghánan nga mga babáye. 

Gallinoso. = Taláoan , maharlócon. 

Gallipavo. = Langgam nga maághop, sa América. 

Galliplente. = Tolay sa mga cahoy con mga caoáyan, 
nga pagatabónan sa mga sagbot ug dagámi. 

Gallito. = Ang molabí ug moiábao sa bisan diin, sa 
obán nga mga isigcaíngon nia. 

Gallo. = Manóc nga laqui. * Isda sa dagat. 

Gallócresta. = Tanóm nga iulámbal. 

Gallofa. = Can-on nga ipanghátag sa mga pobres, 
sa mga hangol. * Bisan onsa nga silbi sa otan 
con sa ensalada. * Soguíion nga oláy lamí, sa oaláy 
casayóran ug cahológan. 

Gallofear. = Pagquiglímps. * Pagsóroy soroy sa oaláy 
caeógui sa pagbóhat. 

Gallofero. = Pobres, hangol. * Tapólan, ang dili boot 
magbóhat cay naánad sa pagquiglimos ug. sa pag- 
sóroy soroy. 

Gama. = Ang baye sa ^amo. * Papan con papel nga 
pagasolálan sa mga ümáan sa música ug sa pag- 
ángay sa tingóg somála sa punto. 

Gamarra. = Corea nga guican sa mga cincha , sa bacos, 
sa mga siya sa mga cabayo , ug nga. mosómay sa 
doghan ug guihícot sa mga corea ba preño, arón 
díli moyángod ang maong mga cabayo. 

Gamarza. = Tanóm, dagámi. 

Gambalúa. = Ang laláqui nga hatáas, maníoang ug nga 
oaláy caangáyan. 

Gamela. V. Banasta y Canasta. 

Gamella. = Pasóngan, pasáoaTi,..dolang nga dagcó, 
lam-áoan npa pagabotángan sa lalog, sa can-on sa 
mga mananáp, ug nga pagahogásan sa bisan onsa. 

Gamellón. -= Sodlánan nga dagcó nga pagatipfgan sa 
mga ubas, sa mga paras. 

Gamezno. = Ang nati sa gamo. 

Gamo. = Mananáp nga maingon ingon sa osa. 

Gamón. =« Tanóm nga ilalámbal. 

Gamonito. = Salíngsing nga motoróc sa libót sa po- 
nóan sa tanóm con sa cahoy. 

Gamuza. == Mananáp nga maingon ingon sa canding nga 
ihálas. 

Gana. = Caibog, gogma. 

Ganadería. = Cadaghánan sa mga mananáp, sa manga 
hayópan. • Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagballgya 
sa mga hayópan. 



GA 

Ganadero. í» Tagia sa ^ga ¿ayópan^ sa mga mananáp. 

Ganado. = Mga mananáp nga aghop,^¿;hayópon, matiza 
baca, mga carnero, mga baboy, mga canding, Sx. 
* Cadaghánan sa mga potiócan sa tagsa ca odian. 

Ganador. ==» Ang modáog sa sogál, ang may capos* 
lánan sa pagcomercio. 

Ganancia. = Daog , tobo, polos, caposlánan. 

Ganancial. =s Mga catigayónan nga natigom cotob sa 
pagcamíño sa usáj ca ?magtiáyon. 

Ganancioso. »> Ang may daog, ang may polos sa iang 
pagpatigáyon , sa iang pagcomercio , &o. * Ang ma- 
cagpolós, ang mohátag sa ganansia, sa tobo. 

Ganapán. = Táuo nga magapatigáyon ug mangíta sa 
cabohían sa pagdáia, pagbála ug pagbácot, sa layo 
ug sa . luyo , sa guipadála ug guipahácot cania. 

Ganar. r^Daog, pagdáoat sa polos, sa caposlánan sa 
bisan onsa. * Pagcóha sa usa ca longsod, cota, ba- 
luarte, &c., sa pagpangóbat cania. * Paglabí, pag- 
labáo. * Pagóna. 

Ganchero. = Ang magadólong sa mga gaquit nga gd- 
naságuib sa mga soba con sa dagat, ug magadála 
sa usa ca tocón nga guitaólan sa tomóy sa usa 
ca cao-it. 

Gancho. = Cao-it, sab-it. * Sogcod nga balicó sa tomóy 
nga caláptan. * Ang maga laláng sa pa^cábig ug 
pagcóha sa isigcatáo, sa pagbóhat sa bisan onsa. 

Ganchoso. = Ang guibotángan sa mga sab*it, sa manga 
cao-it. 

Gandujar. === Pagconót. * V. Encorvar. 

Gandul. =« Tampalásan, táuo nga tigsóroy soroy lamang 
sa oaláy caeógui sa pagbóhat, sa daótan ug ma- 
nguead nga batásan, tapólan. 

Ganforro. = ídem. 

Ganga. = Langgam. • Bisan onsa nga macóba ng ma- 
dángat sa oaláy cabódlay, sa masáyon. 

Gangoso. «-= Pongag, ngohóon, sagongsóngon. 

Gangrena. ^ Sinógdan sa pagcadonót sa onód sa laoas. 

Cangrenarse. = Pagdonót sa laoas, sa mga samad. 

Gangrenoso. » Mga samad nga nadonót. 

Ganguear, = Pagsagóngsong , pagngóho. 

Gangueo. == Pagcasagóngsoiig, pagcangóho. 

Gánguil. = Sacayán nga panagntan sa dagcóng lauod. 

Ganoso. -= Ang maibog, ang nahagógma. 

Cansa. = Gaquét nga naye. 

Gansarón. = Laláqui nga hatáas, maníoang ug díli angá- 
yan. 

Ganso. === Gaquét nga laqui. 

Gante. » Panápton nga potion nga guingálan ug crudo. 

GAfiiAN. = Táuo nga boquidnon, borong, nga nagabóhat 
sa yola, nagacále, nagabóñglay, nagadáro, &c. 

Gañido. = Pagósig sa mga iró con pagabonálan. 

(jrANiR. = ídem. * Pagtíngog sa mga langgam. * Pag- 
tingog sa mga táuo sa pgcapagao. 

GaRote. := Alaguian sa totónlan sa mga mananáp, n¿a 
pagaguinhaoáan ug pagaaguian sa tingog. 

Garabatada. = Pagcacáo-it sa bisan onsa. * Pagbolo- 
bárlis sa pluma sa oaláy casayóran, pagbóhat sa 
daótan nga letra, paglicó licó sa mga soguílM. 

Garabato. V. Gancho. * Pagcaángay sa laoas, pagcaháyoB 
hayon sa mga babáye n^a macaáyo canua bisan 
nga molomalágsot sila ug dagóay^ bisan dili maáyo 
ang ilang nauong. * Mga letra ug mga soiat nga 
malágsot. * Mga paglihoc sa mga camot ug manga 
todlo nga dili angay. 

.Garabito. = Lingcóranan nga hatáas ug balong baloag 
sa mga táuo nga nagabaligya sa mga saoang, sa 
mga bonga, &c. 

Garamdaina. = Dayan dayan nga malágsot ug nga díli • 
angay, sa mga bisti, sa mga tabil, &c. 

Garante. V. Fiador hasta salioálo. 



Digitized by 



Google 



GA 

GAnAXTÍA. V. Fianza. 

Garaxtir. V. Fiar. 

Garañón. = Borricong dagcó nga pagabatónan ug maáyo 

aróii lomíoal. 
Garapiña. =« Pagcatibúoc sa tobig, &c., nga magao- 

loógdo nga lolotaguídyot. 
Garapiñar. = Pagtibúoc sa tobig, &c., sa paggáma sa 

inga oloógdo nga dolodlótay. 
Garapiñera. = Sorlánaa sa pagtibúoc sa mga illmnon. 
Garapita. = Laya , sahid sa mabános ug diótay nga 

m^a bohó, sa pagcóha sa mga isdang magam<4y. 
Garbanzal. = Yota nga guití'imnan sa m^ garbansos. 
Garbanzo. =«= Taaónn nga mobonga sa mga garbansos, 

ug ang maong boiíga. 
Garbear. = Pagparáyeg sa bisan cansa, arón paga- 

íngnon nga angáyan ug baihónan. 
Garbillatíor. = Ang magaaifg-ig, ang mngapálid sa tri- 
go, sa homáy ,' &c. 
Garbillar. = Palid, pagídíg-ig sa homáy, sa daoa, &c. 
Garbillo. = Nigo sa pagalig-ig. 
Garbo. V. Gallardía, 
Garboso. V. Gallardo. 
Garbullo. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobóc sa 

daghánan nga mga táuo nga nahasácot. 
Garceta. = Langgam, talábon. * Ang mga tomóy nga 

naliaóna sa mga songáy sa mga osa. 
Garda. = Pagcabáilo, pagcatagílis sa bisan onsa. 
Garduña. =« Mananáp nga magasóbad sa mga pisó, &c., 

sa gabíy. 
GarduSo. = Caoátán, maninicás. 
Garfa. = Coco nga balicó sa mga mananáp nga cocán. 
Garfada. <=» Pagcóha sa bisan onsa mga mananáp nga 

may coco nga balicó. 
Garfear. = Paghólog sa mga cao-it, mga sab-it, sa 

soba con sa dagát, sa pagcóha sa bisan onsa sa 

ilálom sa tobi^. 
Gargajeada. = Pagcacolíh-ad. 
Gargajear. = Pagcolíh-ad, coghad, colhíad. 
Gargajiento. = Táuo nga nagacolíh-ad sa masóbsob, 

ug nagalóa sa daghan nga laoay nga mahágcot. 
( GvRcvio. = Ang Inoay nga mahágcot nga guilóa sa mga \ 
\ tóuo sa pagcolih-ar, quinolih-ad. * Ang bata saj 

malágsot nga dágoay, nga oalá tomóbo. 
I Garganchón. V. Gargüero, 

I Garganta. == Liog, tótónlan. * Ang labfng manípis ug 
í haíctiu sa mga caboquídan. * Ang bahio nga lablng 
I manípis sa mga columna, sa mga balaustre. * Sa bi-í 
^ san onsa nga liniloc, &c. 
Garcastada. = Ang tobig, vino, &o , nga guisóca con; 

nga guican sa totóhl^n sa macausá ug sa mabáscog. '■ 
Gargantear. = Pagcauta sa pagláin lain sa tiñgog, ogoy 

ogoy. * Pagtóg-au sa táuo sa hingbalóan nia con gui-. 

panagsáquet na. 
Gargantilla. = Dayaa dayan nga guisáb-ong sa mga 

babáye sa ilang liog, cuantas, tolóng, toloy loloy, 

dahog. 
Gárgara. = Pagcabóloc boloc, pagcabolócboc , pagca- 

cága. 
Gargarlsmo. = ídem. * Ang tobig, vino, &fi., nga iga- 

bóloc boloc. 
Gargarizar. = Boloc boloc, bolócboc, caga. 
Gargüero ó Gargüero. = Tótónlan. 
Gawofilea^ = Tanóm. 
GiRitA. == Balong balong, bálaybalay nga diyólay nga 

'(láiüngpan sa mga banlay. * CaliKáagan sa osa con¡ 

sa daghánan nga inga lingcódiinan. 
Garitero. == Aug tagía sa balay ííga pagasógálan sa! 

baraja, "^'Ang sogaról faga moñdto áa masóbsob sa 

balay nga pagasogálan. ^ Tabón tabón, tagon ca- 
gón sa raga caoatán. 



GA 129 

Garito. = Lugar ri^a pagatambóngan sa pagsogál sa 

mga sogaról. 
Garla. = Pagpamólong, solti, soguilon. 
Garlador. = Tigpólong, hinoguilánon caáyo sa daláy 

lami ug bingtóngdan. 
Garlante. = ídem. 
Garlito. == Bobo. * Bonóan Isa mga bongsod. * Galao, 

lit-ag. * Mga paglaláng sa pagdáot sa isígcatáuo. 
Garlopa. = Sepiyo nga hatáas, sa pagsepíyo ug sa 

pagbinlo sa mga cahoy. 
Garnacha. = Bisti nga halagpád, hatáas ug manggásan, 

boctónan. * Catiiingban con pagcaobán sa mga táuo 

nga nanagsóroy soroy sa mga calongsóran sa pag- 

bóhat sa mga dola. ' 
Garó. «- Isda. * Ang dugA nga guican sa mga isda 

nga inasínan. 
Garra. = Gamót con tiil sa mga mananáp ug sa mga 

langgam. 
Garrafa. = Sorlánan sa vino, sa tobig, &c., sa aalamíi», 

sa tombáfi^a, &c., nga malingin ug halagpád,. sa ha* 

táas ug haictin nga liog. 
Garrafal. == Calaínan sa bonga sa EspaSa nga gui- 

ngálan ug guindas. * Bisan oiisa nga dagcó caáyo. 
Garrama, s Tampo , tampa, amot nga guipamáyad sa 

mga dagcóúg láuo nga turco sa ilang mga hari. 

* Quináoat. 

Garramar. = Pagpangáoat, pagticás» pagcábas. 

Garrancha. = Espada , cales , campílang. 

Garrancho. =? Saiigá sa cahoy nga nabali^ nasánggi, 

nasángi. 
Garrapata. == Otol, cató. 
Garrapato. = Barlis. nga pagaboháton sa pluma, sa 

oaláy tuyo, A^ «a oaláy-hingtóngdau. . 
Garrar. = Pag8Íbog, pagánod sa sacayán sa obos na 

nahólog ang siuipii, cay oalá somacát 
Garrido.* = Matahóm, maníndot, maáñag, maáya oa^yo. 
Üarroba ó Algarroba. =r Ang bonga-sa tanóm sa maong 

ngalan. * Galaínan sa bálátong nga molomaíton, nga 

ipacáoa sa n^a -sj^lapáti. 
Garrobal. síslTota nga guitámnan sa mga algarrobas. 
Garrón. = Ang tahód sa mga langgam. 
Garrotazo. ^.Pagcalámbos, pagcabónal. 
Garrocha. = Cs^ay nga hatáas nga pitaólan sa tomóy 

sa usa ca potbao maíngon sa polhao sa isí con sa 

salapáng. 
Garrote. = Cahoy nga -díli dagcó caáyo ug dlli opód 

hatáas. * Castigo nga guipanghátag* sa raga hocom 

sa mga saláan nga dagcó, sa pagpatáy canila sa usa 

ca capandáyan n^a pothao n&n magalóoc canila. * Pag- 

católtol sa mga pisi nga guibáat sa bisan onsa. * Pag- 

cabáat nga mahógot caáyo sa mga bocton ug manga 

paa. * Pagcalábag. 
Gar-rotillo. = Pagcahobág sa tótónlan. 
Garrucha. = Motón. 

Garrudo. == Ang may mga paa ijga flageó. 
Gárrulo. == Táuo nga tigpólong, hinoguilánon caáyo. 

* Langgam nga motíngog sa masóbsob. 
Garrülla. = Ang mga ubas, mga paras nga nanag- 

lobó, nga nangahólog sa mga bolig. * Pageasácot, 

pagcagobót sa bisan onsa, con sa mga* táuo. 
Garza. = Talábon. 
Garzo. = Ang color nga azul. 
Garzón. = Olitáo nga sopang, sa dageóng hoeog, nga 

angáyan, sa maáyong pagcatlndog. 
Garzota. Y, Garza. * Dayan dayan» nga binóhat sa mga 

balahíbo nga maníndot n^a ibótang sa mga calo. 
Gasa. = Panápton nga manípis, fino ug'Hiastfiag caáyo. 
Gastarle. «'Angara^g bortón, a«g arang -gamiton. 
Gastado. sí='A«gtnatóy a. ^;Ang'g«ictóáan, -ang^apáftas, 

ang ponas, aitg nahopót. 



Digitized by 



Google 



430 GA 

Gastador. » Maosicon. * Soldado nga guingálan ug 
gastador , nga may opicio sa panglóiigcab sa manga 
cota, mga Daluarte , &c. 

Gastamento. = Pagcaborót sa bisan onsa. 

Gastar. = Pagpálit sa bisan pnsa sa salapí, pagoalá, 
paphorót sa salapí, sa pagpálit sa bisan onsa. * Pag- 

. Wót sa bisan onsa. * Pagtibáoas, pagoalá, pag- 
láglag. * Pagpánas, pagpónas. * Pagdáot. • 

Gasto. = Pa^canorót. * Salapí nga guigasto sa pag- 
pálit sa bisan onsa. 

Gata. = Iríng nga baye. 

Gatada. = Polong con bohat nga malalángon. 

fiATALtoN. = Tampalásan. 

Gatazo. -= Iríng nga dagcó. * . Limbong sa pagcóha 
sa salapi con sa bisan onsa sa i^gcatáuo. 

Gateado. = Ang may color sa balahíbo sa mga iríng. 

* Cahoy sa América nga magáhi ug mabóg-at caáyo 
ug masáyon pagasináoan. 

Gatear. = Pagcámang. * Pagcómos. 

Gatera. = Bohó nga guitagána sa bisan diin arón omá- 
gui ang mga iríng. 

Gatería. = Cadaghánan sa mga iríng. 

Gatesco. = Ang nahatongód sa iríng. 

GatAlazo. = Pagpócpoc /pagcahólog sa polhao nga ma- 
cacaláyo sa mga posil, sa pagtóctoc sa batong san- 
tícan. * Pagcaoalá sa pagláom sa bisan jcansa, pag- 
cadíti matóman ang guilaóman. 

Gatillo. = Capandáyan nga pothao sa pagíbot sa mga 
ngipon ug sa mga bagang. * Pothao n^a maga- 
pahólog sa santic sa mga posil, sa pagbóbi canila, 
con magacaláyo sa pagtóctoc sa batong santícan. 

* Bata nga caoátan, maninicás. 

Gato. = Iríng nga laqui. * Poyo poyo , pontél nga 
pagasódlan ug tipigánan sa salapí. * Caoatán, ma- 
ninicás. * Capandáyan nga pothao sa pagcúmpit. 
sa cahoy, sa pothao, sa tombága, &c., con may 
quinahánglan. * Mangangáhas. 

Gatuna. = Tanóm. 

Gatuno. = Ang nahatongód sa mga iríng, ang angay 
canila. 

GatuSa. «=» Tanóm nga italámbal. 

Gatuperio. = Pagcasácot sa daghánan nga mga botang. 

Gaudeamus. = Polong nga linatín. • Calípay-, himáya, 
combidang dagcó, pagcadághan sa mga caláñ-on ug 
mga ilímnon. 

Gaveta. = Cajón cajón nga bonos bonos, sa manga 
papelera, &c. 

Gavia. = Jalua nga cahoy, tancal nga pagabilanggóan 
sa mga boang nga dagcó, bohó nga pagatámnan 
sa mga cahoy. * Mga layág , mga mastelero ug mga 
verga nga mosonód sa mga taládoc nga mayor sa 
mga sacayán. 

Gaviero. = Ang táuo , ang grumete nga magahópot ug 
magabántay sa gavia. 

Gavilán. = Banóg. * Ang barlis nga diótay ug manípis 
sa catapúsan sa mga letra. * Mga pothao nga, na- 
hamótang, sa pagcadágoay sa crus, sa mga polóan 
con caláptan sa mga espada. 

Gavilla. =-= Baat, binán^an sa mga ddgámi sa trigo, 
sa humáy, &c. * Catilíngban sa mga táuo nga obos, 
nga nangobót ug nanagsácot sila. 

Gavillada. = Cadaghánan sa mga manggad ug sa bisan 
onsa nga mga quináoat. 

Gavillador. = Táuo nga pangólo nga magatígom sa 
mga caoatán. 

Gaviota. = Langgam. 

Gaya. « Barlis , boloc nga nagacaláin lain ug color. 

Gayadura. » Dayan dayan sa mga bisli, &c., sa mga 
barlis nga nagacaláin lain ug color. 



GE H 

Gayar. » Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mga. barlis J 
■ sa mga boloc nga "nagcaláin lain ug color. " 
Gayomba. « Tanóm. 
Gayuba. = Tanóm nga italámbal. 
Gaza. = Pinótol sa pisi nga dagcó nga guilíbot ug 

fuilícos sa mga motón sa pagbitay canila sa bisaa 
Un. 

Gazapera. =^ Balay balay sa mga conejos , nga ilang 
dalángpan ug pagabatónan sa ilang mga anac. * Lu< 
gar nga tinágo nga pagatíngban sa mga táuo, sa 
pagbóhat sa mga bohat nga díli maáyo caáyo. 

Gazapina. =-= Catilíngban sa mga táuo sa mal^sot ug 
mangíl-ad nga batásan. 

Gazapo. -= Conejo nga diótay pa. * Táuo nga malalá- 
ngon. * Bacac nga dagcó. 

Gazmiar. == Pagólit. 

Gazmiarse. «=■ Gaoad, hanólsol. 

Gazmoñería. «= Pagparáyeg sa bisan cansa , arón pa- 
gaíngnon nga maáyo sia, nga quinaadmánon , ma- 
ngiloóyan, &c. 

Gazmoño. — Táuo nga parayégon, arón pagaíngnon sa 
obán nga maáyong táuo sia. 

Gaznápiro. — Coliró, hongog. 

Gaznatada. — Pagpócpoc sa camót, sa liog, sa totónlan. 

Gaznate. ««= Totónlan. 

Gazofilacio. «= Lugar nga guitigóman sa mga limos, 
sa pohónan ug sa mga dona sa Singbahán sa Je- 
rusaléra. 

Gazpacho. = Sopa nga pagaboháton sa mga tipie nga 
pan, nga hinolóman sa tobig nga sináctan sa suca, 
lana ug seboyas. 

Gazuza. «= Gotóra nga dagcó. 

GE 

Gelatina. = Matám-is, sabáo, &c., nga espeso, ma- 

hágcot caáyo. * Ang doga sa obán nga mga bonga 

nga pagaboháton ug matám-is nga espeso , mahágcot 

ug masíhag. 
Gélido. -» Ang mabógnao caáyo, ang natibúoc guican 

sa dagcóng tognao. 
Gemela. = Bulac. 
Gemelo. = Calóha. 
Gemido. «= Pagcabachó, pagcaagólo. 
Gemidor. — Tigbachó, tigagólo, ang nagabachó, naga- 

agolo. 
Géminis. == Timáan sa zodiaco nga nahatongód sa bolán 

sa mayo. * Haclop, hampol nga pagaboháton sa 

pintura nga tnaputí nga guingálan ug albayalde, 

sa talo nga tinúnao , sa lana nga rosado ¡ug sa tobig. 
Gemir. =«Pagagólo, pagbachó. Pagtíngog sa man^ 

mananáp ug pagtonóg sa bisan onsa, máingon sa 

mga pagbachó sa mga táuo. 
Genciana. = Tanóm nga italánabal. 
Genealogía. = Cadaghánan sa mga guinicánan, sa mga 

guinlioátan sa usa ca táuo. • 
Genealogista. = Ang táuo nga nahilábot sa pagsáyod 

sa mga guinicánan sa mga .táuo. 
Generadle. = Ang arang ilíoat. 
Generación. = Ang paglíoat. * Ang mga üoat sa usí 

ca guinicánan. ^ Cadaghánan sa mga táuo. * Ngatanáa 

nga bohi. 
General. = Ang solód nga pagatón-an sa mga quina- 

ádraan, escolaban. * Ang ponoan sa tagsa ca paago- 

bátan sa mga soldados. * Ang ponóan nga labi ug 

dagcóan sa mga caparían. 
Generala. = Pagcagobóc, pagtóctoc sa mga tamboli 

arón managátaug ang mga soldados sa lugar ng^* 

pagaatángan. 



Digitized by 



Google 



GE 

GENEitVLATo. = Opiclo coii cahimtaDg. sa pagcaponóan 

sa mga caparían, ug ang túig, ang tiempo nga 

pagadogáyaii sa ilang opicio. 
Generalidad. = Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa. 
Generalísimo. = Ang ponóan nga lalbi sa obáa nga manga 

ponóan sa mga soldados. 
Generalizar. =Pagbánlog, pagbaláod, pagsóguid sa ca- 

daigánan sa bisan onsa. 
Generante. = Ang magalíoat. 
Generativo. — Ang may gahóm sa paglíoat. 
Genérico. =» Ang angay sa daghan nga mga calaínan. 
Género. = Ang angay ug macasácop sa daghan nga 

mga táuo con botang. * Manggad. 
Generosidad. = Pagcadato, pagcanamíli n|a guican sa 

mgt tigúlang, sa mga güinlioátan. * Pagcalólot. * Pag- 

caLáscog sa cásing cásing , sa mga bohat nga macóli 

ug malisód. 
Generoso. = Táuo nga hamili , bilídhon , sa maáyong 

guinicánan. * Malólot, homalátag. • Bisan onsa *^ nga 

mahál, maáyo labí sa isigcaíngon. 
Gesethaca. = Quiuaádman , tolohóan nga bacácon sa 

pagtágna sa palad sa mga táuo, tongód sa adlao 

ug sa horas nga guicatauóhan nila. 
Genial. = Ang angay ug ang nahatongód sa gaui, sa 

cagaoian, sa batásan sa bisan cansa. 
Genialidad. => Ang batásan nga angay sa gaoi nga qui- 
. naia sa tagsa ca táuo. 
Genialmente. «- Ingon sa angay sa gaoi sa tagsa ca 

táuo. 
Geniazo. — Gaoi nga maísog. 
Genio. = Gaui, cagaoían, 'batásan. * Ngalan nga gui- 

hátag sa canhíng tiempo sa.mga dioatáhan sa usa 

ca OÍOS dios nga magbobóhat sa ngatanán. 
Genista. = Tanóm. 

Genital. = Quinatáuo , boto, utin, laís. 
Genitivo. s=> Ang arang maglíoat. 
Ge.nte. = Mga táuo. * Cadaghánan sa mga soldados. 
' •Banay, pagcacaobánan. 
Gentecilla. = Mga táuo nga obos, sa molomalágsot 

nga batásan. 
Gentil. = Dioatáhan, táuo nga díli cristianos. * Táuo 

nga cosgon, angáyan, baihónan, sa maáyong pagca- 

tíndog. • Sologóon sa mga hari. 
Gentileza. V. Gallardía. * Paeábi abi. 
Gentilicio. == Ang nahatongód sa mga táuo ug sa manga 

Guinharían. * Ang nahatongód sa mga banay, sa 

mga lioat con calioátan. 
Gentílico. = Ang nahatqngód sa mga dioatáhan, sa 

mga táuo nga düi cristianos. 
.GENTiLmAD. = Religión nga daótan ug bacácon sa manga 

dioatáhan. * Cadaghánan sa mga dioatáhan. 
.Gentilismo. = ídem. 
Gentili'zar. s= Pagdioáta, pagnonót sa mga toloóhán nga 

bacácon, sa mga dioatáhan. 
. Genticmente. = Sa pagcaángay, sa caangáyan. * Ingon 

sa batásan sa mga dioatáhan. 
Gentío. = Pagcadághan, cadaghánan, catilíngban sa 

mga táuo. 
Gentüalu. = Mga táuo nga tacos pasipád-cn, manga 

táuo nga labing talamáyon. 
Gentuza. = ídem. 

Genuflexión. = Pagcalohód sa usa ca tohod. , . 
Genuino. = Ogalíngon, caogalíngon. * Táuo nga dili; 

coti cotihan, sa maháoan nga boot. 
Geografía; = Quinaádman nga ma^jaásoy sa pagcabótang 

sa ngatanán nga yota sa calibótan. 
. Geográficamente. = Ingon sa nahamótang sa geografía. 
Geográfico. = Ang nahatongód sa geografía, sa quina- 
ádman nga nagaásoy sa pagcabótang sa.mga long- 

sod, &c., sa tibuoc nga calibútan. 



GI 434 

Geógrafo. =>- Ang maálam sa geografía, 

Geología. = Quinaádman sa magaásoy sa pagcabótang 

sa ngatanán nga motoróc ug magáma sa luyo ug 

sa luyo , sa bisan diin sa calibótan. 
Geomaxcía. = Quinaádman nga bacácon , toloóhán nga 

daótan , nga guican sa pagcabótang sa mga binóhat 

nga hingcaplágan sa yota, sá mga barlis, &c., 

nga pagaboháton sa maong yota. 
Geometría. «= Quinaádman nga magaásoy sa cadagcóon 

ug sa mga socod sa ng?.tanán. 
Geométricamente. = Ingon sa angay sa geometría. 
Geométrico. = Ang nahatongód sa geometría, sá quina- 
ádman nga igacaila sa cadadagcóon ug sa socod sa 

ngatanán. 
Geranio. = Tanóm, dagámi nga ingon sa dalópartg. 
Gerifalte ó Garifalco. = Langgam. * Lothang nga holo- 

hatáas sa diótay nga bohó. * Caoatán. 
Germen. = Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa. * Binhi. 
Germinación. = Pagcatoróc. 
Germinar. = Toróc. 
Gerundiada. = Polong nga talamáyon nga tacos pasi- 

pád-an. 
Gestero. » Ang magaláin lain sa nauong , ang mag- 

colíot. 
Gesticulación. =^ Pagcaláin sa nauong, pagcacuUot, pag- 

cahimot^ 
Gesticular. == Pagláin sa nauong, pagculíot» pagbimot, 

paguíng uing, pagosángab. 
Gesto. == Nauong, baihon. ♦ Culiot, uing uing, himot, 

osángab. 

GI 

Giganta. =» Tanóm. 

Gigante. = Táuo n^a hatáas oyámot, labing batáas »a 
obán nga mga isigcatáuo nía. *Arig magalabáo sa 
obán sa cosóg, sa quinaádman, sa boot, &c. 

Giganteo. = Anff nahatongód sa mga gigante. 

Gigantesco. = ídem. 

Gigantez. = Pagcadagcó, pagcatáas ngi guilablhan oyá- 
mot. 

Gigantilla. = Táuo táuo nga diótay sa gigante, nga 
may dagcóng olo. 

Gigantón. = Laráoan, táuo táuo nga dagcó, hatáas 
caáyo, nga ipagóá sa mga dola ug mga piesla sa 
mga íongsod. 

Gimnasio. -= Lugar nga pagatón-an, sa cadaigánan, sa 
mga nagacaláin lain nga mga quinaádman. 

Gimotear. V. Gemir. 

Gimoteo. V. Gemido. 

Ginebra. -= llímnon, aguaudíente ngaguínámasa manga 
nagacaláin lain nga mgapanácot. • Pagcagobót, pag- 
casámoc, pagcagobóc. * Banha, sabá, mga pagsing- 
gít nga nagacabóloc boloC. • Gapandúyaa nga gui- 
gama sa daghánan nga. mga cahoy, nga mabáuha 
ug matonóg caáyo. 

Gineta. -= Mananáp nga maingonsa irlug. 

GiNGiDio. — Tanóm, dagámi. 

Girada. = Pagtóyoc sa mga táuo nga nanagsabáy sa 
tomóy lamang sa usa ca tiil. 

Girándula. = Malingin, bacolóng nga guilibótan sa 
mga bomba nga sinódlan sa pólvora, arón mobotó 
sa pagcaólos oíos. 

Girante. = Ang magatóyoc, ang magalibót. 

Girar. = Toyoc, libót, lieos. * Pagpadála sa manga 
papel,' sa mga solat, sa bisan diin nga longsoít 
ug sa bisan cansa , arón domáoat sa salapí nga naha- 
mótang sa maong mga solat, ug arón magabáyad 
sa tobo nga 'hingtóngdan ingon sa batásan. 



Digitized by 



Google 



132 GL 

Girasol. -=» Tanóm n¿a magalóyoc somála sa pagca- 

tóyoc ug paglibót sa adlao. ' 
Giratorio. V. Girante. 
Giro. — Pagcatóyoc , pagcalibót. • V. Girar ^ desde pag- 

padála. 
Gitanada. «= Bohat con polong nga angay sa man^a 

gitano. * Paglímbong, polong n|;a iálam alam ug 

malalángon, sa pagcóha ug pagdángat sa guitóyo. 
Gitanamente. = Sa mga polong n|a angay sa manga 

gitano, sa m^ polong nfa límbóngon, malalángon. 
Gitanear. « Pagpamólong sa mga polong nga Ting- 

bóngon ug malalángon, sa pagdángat sa guitóyo 

sa guipanghináot. 
Gitanería. -= Pagcaábi abi, pagálam alam nga ondan, 

malalángon ug malimbóngon nga angay sa manga 

gitano. 
Gitano. = Lioat, calioátan, catllíngban sa mga tSuo 

nga oáláy pinoyánan nga malíg-on , ug nga nanag- 

sóroy soroy sila sa oaláy honóng sa mga calong- 

sóran: matud nga guican sila sa manga táuo nga 

egipcios. * Ang maálam magcábig ug magcóha sa 
. cabobót-ou sa lain. * Ang maálam «laglímbong, mag- 

ólo olo. 

GL 

Gladiator. = Táuo nga nagaáoay sa iang isigcatáuo, , 
sa tiempo sa mga romanos , hasta sa pagcamatáy ' 
sa iang contra. 

Gladiol. = Espada nga haíctin. * Tanóm. 

Glándula. = Losay. 

Glasé. = Panápton, hinábol sa igagáma nga sináctan 
sa boláoan con sa salapf , nga masinao ug matahóm 



Glasto. « Tanóm. 

Glaücio. ^^ Tanóm. 

Glauco. =«= Quinháson, tooay. 

Gleba. = Ang vota nga tinúoc nga guicále ug gui- 
sácoat sa dnro. 

Globo. = Malíngin. * Poyo poyo nga dagcó sa papel 
con sa panápton, nga pagapón^an sa asó con sa 
hangin ug ipalopád. * Malíngin sa cahoy, &c., nga 
pagapíntálan sa mga bitóon,. &c., ug guingálan ug 
globo celeste con langítnon. * Malíngin maíngon sa 
gniíngon carón , nga pagapintálan sa yota ug mga 
dagat, sa mga soba, &c., ug guingálan ug globo 
terráqueo con sa calibótan. 

Globoso. «= Bisan onsa nga malíngin. 

Glóbulo. = Malíngin nga diótay. 

Globuloso. = Aiig nabimo sa mga malíngin nga diótay. 

Gloria. « Dongog nga maáyo, sangyao. * Paghimáya 
sa Langit, cabolabánan, paghimayáan, caboháyan, 
caolgánan. * Callpay. * Gacóguing dagcó. * Pagcaám- 
bong, pagcahamili, pagcahalángdon. * Pagcanindot, 
pagcatahóm , pagcaáñag. * Panápton nga manipis ca- 
áyo ug másfhag. 

Gloriarse. = Pagándac, pagparáyeg. * Paglípay, paj;- 

. himáya. 

Glorieta. = Lugar nga guitagána sa mga tanáman, sa 
m|a jardin, sa pagcáon ug sa paglíngao lingao: osáhay 
guiátpau sa mga linálang xahoy nga guicoyatótan 
sa mga paras, sa mga balágou, &c. 

Glorificación. = Pagcadáyeg, pagcaológ, pagcadáyao. 

GLoiyricAPOR. = Ang magadáyeg, ang magaológ, ang 

' raagadá.y^o, tigdiycg, tigológ, tigdáyao. * Ang Dios 
ngu mohálag sa paghimáya sa Langit, 

Glorificante. = ídem. 

Glorificar. =^ Dayeg, dayao, ológ. * Paghálag sa ca- 
bolabánan, sa paghimáya, sa caolgánan, sa cabo- 



GO 

hayan sa Langil sa bisan cansa: angay lamnng sa 
Dios. 

Gloriosamente. = Sa paghimáya. * Sa raaáyong dongog. 

Glorioso. «— Tacos sa maáyong dongog, tacos sa mga 
pagdáyeg, sa mga pagológ. * Ang mopóyo sa La- 
ngit, ang boláhan. * Ang maandáoon, ang guilabíhua 
sa paráyeg. * Mahimayáon. 

Glosa. =Pagásoy sa bisan onsa ng polong nga macóli 
ug malisód nga pagasabóton. * Pagmátngou nga ibó- 
lang sa mga solat ug mga cuenta , tongód sa bisan 
onsang caculían nila. 

Glosar. = Ideiu. 

Glosario. = Diccionario, libro nga sinolátan sa mga 
pagásoy sa mga polong nga malisód pagatoqufbon. 

Glotón. = Hingáon caáyo, olítan, hacógan, dalóan. 

Glotonear. = Fagcáon sa masóbsob ug sa dagcóhg 
caíbog. 

Glotonería. = ídem. 

Glutew. •=» Bisan onsa nga raahágcot caáyo , nga ica- 
tápot, igapíHt sa bisan onsa, cola, ipilQit. 

Glutinosidad. =- Pagcahágcot, pagcapílit. 

Glutinoso. V.. Gluten. 

GN 

Gnomon. = Ang potliao nga nagatórlo sa mgn horas 

sa horásan «a adlao. 
Gnomónica. = Qainaárman nga mngaásoj sa pagbáhal 

sa m^a horásan sa adlao, • 

GO 

Gobernación.. V. €obiemo^ 

Gobernador. = Magholópot^ ponóan^ magbobóot, mag- 
bolóot, maghohópoU 

Gobernante. = ídem. 

Gobernar. = Hopot., ptg'bóot. 

Gobierno. = Pagcahópot, pagcabóot, pagcaalínaa. * Opi- 
cio con cahímtang sa pagcamagbobóot, sa pagca- 
ponóan. * Ang yota nga hingsácpan sa gahóm ug 
sa pagbüot sa mga ponóaii. * Pagcadógay sa gahóm 
sa ni-gn ponóan. 

Gobio. = Isda. 

Goce. = Pagcaágom , pagcallpay. 

Cocha. = Baboy nga baye, anáyon. 

Gocho. = Baboy nga laqui. 

Godeño. ~ Dalo, salapían, arunáhan. 

Gofo. = Boang boang, coliró, hongog. * Táuo nga 
hamóbo. 

Gola. = Totónlan, alagulan sa can-on ug sa ilimnon. 

Goleta. = Sacayán sa doróha ca talároc ug máy layág 
nga guingálan ug cangreja. 

Golfo. = Dagat sa talioála sa dohá ca yota. * Dag- 
cóng dagat, lauod. 

Golilla. -» Dayaú dayan nga maitom nga pagasapáoan 
sa panápton nga mapoil ug masihag , nga guilibót 
sa liog sa mga hocom sa mga audiencia , sa mga 
hocmánan nga labí. * Ang hocom con ang táuo nga 
nagabisti niána. 

Golondrera. = Tapoc sa mga soldados. 

Golondrina. = Sayao. * Isda nga mopoyó sa cahilád- 
man sa dagat. 

GoLONDRiNERA. «= Tauóm , dagámi • nga guingálan ug 
golondrina. 

Golondrino. — Sayao nga laqui , tiiuo nga tigsóroy so- 
roy, nga nagabolobahin sa pinoyánan, nga tiglálin 
caáyo. * Hobág nga motoróc sa ilog. 

Golondro. = Gaíbog sa bisan onsa. 



Digitized by 



Google 



GO 

Golosamente. » Sa pagcaólit, sa caólit. 

Golosina. = taláa-on nga pagaolitan, matám-is, mga 
booga, &c. 

Golosinar. === Pagólit. 

Golosinear. = Ídem. 

Goloso. <=« Oiítan. 

Golpe. «» Pocpoc, toctoc, bacbac, pocsag, bonal, lam- 
bes, dacdac, pacáng, tampoc, hantoc, docol, hac- 
dol, ogdang, balágsa, hagsa, lapdos. * Cadagháiían 
sa bisan oiisa. * Gasúcjuet, calisdánau , cayógot nga 
ahat. 

Golpeadero. » Lugar nga pagabacbácan, pagabonálan, 
pagalambósan, &c. 

Golpeador. = Ang nagabónal, nagabácbac, nagapócpoc, 
nagalámbos. 

Golpear. V. Golpe, 

Gollería. « Calán-on nga mahál caáyo, pagcóli sa pag- 
cáon. * Mga calán-on nga guilabíha». 

GoLLiRo. = Caoatán nga mangáoat sa mga catilíngban 
sa mga táuo sa pagcabagóot nila. 

Gollete. =» Ang totónlan , dapit sa olo. * Liog nga 
hatáas ug haictin sa obán nga mga sorlánan, mga 
boteya, mga damajuana, etc. * Asintos sa mga há- 
bito sa inga sologóon sa mga raparían nga guiugá- 
lan ug donado. 

Golloría. V. Golleiia. 

Goma. = Tagoc sa mga cahoy ug mga tanóm. * Hobág 
sa olo, sa totónlan, sa mga bocton ug sa mga paa. 

GoMARRA. = Manóc nga baye. 

GoMARRERO. = Gaoatáu sa mga manóc. 

GoMARRON. = Pisó sa mga manóc. 

GoMu. *= Táuo nga hingáon caáyo, nga magalámoy sa 
mga calán-on nga guihátag cania sa madalí caáyo 
ug sa dagcóng caíbog. * Ang macahorót , ang maca- 
libáoas sa bisan onsa. * Polong nga igacahárloc sa 
mga bata. 

Gomosidad. = Ang angay sa tagoc ug sa bisan onsa 
nga mabágcot, nga mapílit. 

Góndola. = Sacayán nga pagagaóran. 

Gonorrea. = Saquét nga nahamótang sa pagágui sa 
masóbsob sa tobig tobig nga maísog ug mahápdos 
caáyo sa alaguian sa ihi. 

Gordiflón. = Ang matámboc caáyo apan sa mahómoc 
nga onód. 
I GoRDo.'=: Matámboc, sopang, sa dagcóng hosog, dagcó. 
* Bisan onsa nga may daghan aga manteca con 
tamboc. * Ang dagcóan oyámot ug nga nagalabí ug 
' tüilabáo sa obán nga isigcaíngon. * Táuo nga aru* 
náhau, salapían. * Ang manteca, tainboc con sebo 
sa mga mananáp. 

Gordolobo. = Tanóm nga italámbal. 

Gordura. = Tamboc, pagcatámboc. 

GoRjEADOR. = Ang nagaKrog lirog sa lingog sa pag- 
canta. 

Gorjear. = Paglírog lirog, pagláin lain sa tingog sa 
nagacanta. * Pagsógod sa pagtíngog sa mga bata. 

Gorjeo. = Pagcalírog lirog, pagcaláin lain sa lingog. 

Gorgojo. = Bocboc. 

Gorgojoso. = Bisan onsa nga guibócboc. 

Gorgoritear. V. Gorjear. 

Gorgoritos. V. Gorjeo, 

Gorgorotada. = Ang tobig, vino, &c., nga guihiom 
sa usa ca pagtolón. 

Gorgotero. = Táuo nga magabalígya sa raga tolota- 
gídyot. 

Gorgüera. =: Dayan dayan nga ibótang sa liog ug nga 
pagaboháton sa panápton nga potíon nga guicónot 
cónot. 

Gobguz. ^ Bangcao, salapáng, pana, odyong nga isa- 
libáy. 



GR 183 

GoRíGORi. = Polong nga pagagamlton sa mga táuo arón 

panigíngnan nila ang pagcanta nga mingáuon to- 

ngód sa mga minatáy. 
Gorja. = Liog, totónlan. 

Gorjal. = Bisti sa mga saserdote nga guilibót sa liog. 
Gorra. = Bisli sa mga táuo nga itábon sa olo. * Calo 

calo sa mga soldados. 
GoRHEuo- = Ang magbobóhat sa mga gorra. * Ang ma- 

bagógma mosóroy soroy sa mga cabaláyan arón 

pacánon sia. 
Gorrín ó gorrino. « Baboy nga diótay ug bisan nga 

dagcó na. 
Gorrinera. = Alad , tangcal nga pagabilanggóítn , nga 

pagaliipósan sa mga baboy. 
GoRKioN. = Langgam. 
Gorrionera. = Lugar nga dalángpan sa mga táuo nga 

daótan , sa mangíl-aa nga batásan. 
Gorrista. = Ang mocáon sa masóbsob sa mga balay 

sa iang isigcatáuo, sa díli sia magbáyad. 
GouRo. == Birrete , calo calo sa panápton nga igatábon 

sa olo. 
Gorrón. V. Gorrista, * Bato nga magáhi malíngin ug 

mahínlo. * Táuo nga daótan, sa mangíl-ad nga 

batásan, nga mahagógma magpoyó ug magobán obán 

sa mga babáyeng bigáon, maólag, honay. 
Gorrona. =^ Babáyeng bigáon, daótan, maólag, honay. 
GoftuoNAL. = Lugar nga pono sa mga batóng magáhi 

ug mahínlo. 
Gorrullo. = Tapoc nga malíngin sa gapas, sa balahíbo 

sa carnero, &c. 
Gota. = Tolo. * Saquét nga nahamótang sa pagca- 

hobág sa mga loba loba sa mga camót ug sa mga 

tiil nga inaól-ol oyámot, gugtas, lugtas. 
GoTKAno.' =--- Ang guitolóan. 
Gotear. = Pagtólo. ♦ Paghátag sa bisan onsa, sa mag- 

hínay hinay sa inánam anam. 
Gotera. =^ Tolo, pagtólo sa masóbsob sa bisan diin, 

pagágui sa alój) sa tobig sa oían. 
Goterón. = Tolo nga dagcóan caáyo. 
Gotoso. « Táuo nga mobáti sa saquét sa gota , sa gug- 
tas, sa lugtas. 
Gozar. = Agom. * Paglípay, paghimáya. 
Gozne. = Looat, loat. 

Gozo. = Calípay, himáya. ♦ Siga nga nahímo con ma- 
sónog ang mga cahoy nga manípis ug mámala caáyo. 

* Pangadyéoii , garay nga maampóon nga. ibótang 
sa catapósan sa raga novena. 

Gozosamente. = Sa calípay, sa himáya, sa pagcalípay. 
Gozoso. = Malipáyon, ang nalípay, ang nahimáya, ang 

guiábol sa maáyong boot. 
Gozque. = Iróng diótay nga maósig caáyo. 

GR 

Gradado. = Qninaádman nga nagaásoy sa paglíloc ug 
sa pagbóhat sa mga dagoay dagoay sa mga cahoy, 
sa torabága, sa polhao, &c. 

Grabador. ^ Ang táuo nga magaliloc. 

Giudadura. = Pagcalíloe. 

Grabar. = Liloc. 

Gracejo. = Pagcatístis sa pagpamóloug. 

Gracia. = Hatag nga guihátag sa Dios sa mga táuo, 
arón panomúnon nila ang ilang mga calongdánan, 
ug arón pagadangáloii nila ang paghimáya sa Langit. 

* HaUíg nga diósnon. * Pagcaángay sa baihon, sa 
dagoay, sa obán nga mga táuo. * Calóoy nga gui- 
bóhat sa isigcatáuo sa oaláy pahanóngdan. * Pag- 
catístis sa pagpamólong. * Caangáyan sa pagbóhat 

Digitized by LnOOQ IC 



\U GR 

con sa pagparaólong. * Ang ngálaii sa tagsa tagsa 

'ca láuo. • Pagcahigála, pagcaábian sa isigcatáuo. , 

(iiucíABLE. -=- Tííuo ng:a malóoy sa isigcatáuo ug maáyo 

Dga pagadángpaii. 

Graciola. «*» Tanóm, dagámi nga mapáit ug italámbal. 

Graciosamente. = Sa pagcaán^ay, sa pagcatfstis. * Sa 

oaláy balus ug bayad. 

. Graciosidad. = Catahóm, catahóman, pagcahíngpit, pag- 

caníndol, pagcaánag sa bisan onsa. * Pagcamahíil. 

* Ang macalípay ug mugapahimáya sa nagatán-ao. 
GraciOwSo. = Táuo nga matíslís sa mga dula sa mga 

comedia. * Bisan onsa nga maáyo, maníndot ug 
maánag nga macalipay ug macalípat sa magasolóng. 

* Ang masáyon mnlóoy sa isigcatáuo. * Calóoy, bisan 
onsa nga pagaboháton sa puro calóoy. * Táuo nga 
malipáyon sa ¡ang solté, sa iang mga soguílon. 

Grada, -f» Ang ang. * Lu^ar nga pagaduáoan ug pnga- 
soguilánan sa mga binócot sa mga convento, sa 
mga monja. * Tinúcod nga papan, tolónban nga ibó- 
tang sa tiílan sa mga altal. ^ Cadaghánan sa mga 
ang an^ nga binóhat sa atobángan sa mga pultáhan, 
sa gannáau sa mga balay sa mga dagcóng táuo. 

* Tinócod sa m^a cahoy nga pagasangláíran sa mga 
sacayán sa pagoólít ug pagáyo canila. 

Gradado. = Ang may ang ang, ang guiáng ángan. 

Gradar. = Pagdátag, pagpanódiay sa yota sa human 
na ang pagdáro , sa capandáyan nga guiogálan ug 
sorlay. 

Gradería. = Cadaghánan sa mga ang ang, ug labí 
pa sa mga ang ang sa pagsáca sa mga altal. 

Gradilla. ~ Hagdan hagdan nga diótay nga madála 
sa luyo ug sa luyo. * Hormáhan sa pagbóhat sa 
mga ladriyos^ 

Gradiolo ó Gladiolo. «= Tanóm, dagámi. 

Grado. «= Ang ang. * Pagcatáas con pagcaóbos sa opicio 
con cahímtang sa tagsa ca táuo. * Ang isip sa pag- 
cacaobánan sa mga táuo nga ipahanongód sa mga 
lioat nga guican sa maong apóhan. * Camatoódan 
ug dongog nga ihátag sa mga Universidad, sa mga 
escolaban, sa mga táuo nga quinaadmánon sila sa 
bisan onsa nga quinaádman. * Ang usa sa tolo ca 
gatús ug canóman ca bahin sa tagsa ca círculo con 
malíngin. * Ang mga pagórden sa mga táuo nga 
nanalsílbi sa Singbahán nga guingálan ug menores. 

Graduación. » Ang pagbáhin sa bisan onsa sa manga 
grados. 

Gradual. = Ang modagcó, ang molóbo sa mahínay 
hiiiay, sa anam anam. 

Gradualmente. := Sa pagcahíuay hinay. 

Graduando. = Ang haróol pa^aexamináhon sa bisan on- 
sang quinaádman , sa Universidad. 

Graduar. == Paghátag sa tagsa ca botang sa cabgalí- 
ngon nga hingtóngdan. 

Gráfila, ^ Ang barlis nga nagalibót sa daplin sa sa- 
lapi, sa pisos, sa sicápat, &c. 

Graja. == Ooác nga baye. 

Grajea. = Mga matám-is nga diótay ug nga nagaca- 
\Áh\ lain ug dagoay ug sa mga color. 

Grajo. = Ooác. 

Grama. = Tanóm, dagámi nga italámbal, baUli. 

Gramática. « Quinaádman sa pagpamólong ug pagsólat 
ug maáyo, in^on sa angay. • Pagesludio sa pina- 
•mólong nga línatín. 

Gramatical. = Ang nahatongód sa gramática. 

Gramaticalmente. = Malngon ¿a angay sa mga tolomán-on 
sa gramática. 

Gr.AMATico. «* Ang nagaestadio ug nagatóou sa graniática. 

Gramaticon. «» Ang magfipacaálam sa gramática, ang 
nagaestudio sa gram-atica lamang. 



GR 

Gran. « Dagcó, dagcóan. * Ang nagaóna, ang mo- 
labí, ang molabáo sa bisan onsa. 

Grana. = Tiempo, túig nga igaonód sa mga oháy sa 
trigo , sa bumáy , &c. * Panápton nga mapolá caáyo. 

Granada. -= Ang bonga sa cahoy nga guingálan ug 
granado. * V. Bomba, desde malíngin. 

Granadera. = Ang poyo poyo, ang poutél nga panit 
nga guidála sa mga soldados, nga pagasódlan nila 
sa mga granada nga isalibáy sa camót. 

Granadero. = Soldado nga guipíli tongód sa iang pag- 
caángay sa laoas ug sa iang pagcatáas. 

Granadilla. = Bolac sa tanóm nga guingálan ug pa- 
sionaria. 

Granadillo. = Cahoy sa América. 

Granado. = Cahoy nga magabónga sa granadas. * Hahál, 
hamili, bilfdhon. * Piníli. * Catingaláhan, hibólngaa. 
•'Ondan, ang may onód. 

Granar. = Pagonód sa mga liso sa mga oháy sa trigo, 
sa homáy, &c. 

Granate. =- Bato nga mapolá nga díli mabál caáyo. 

Granazón. = Pagcaonód sa mga liso sa mga oháy. 

Grande. = Dagcó, dagcóay, dagcóan. 

Grandemente. = Sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit, maáyo 
caáyo, sa toman oyámot. 

Grandeza. = Pagcadagcó, cadagcóon. * Gahóm. *Pag- 
cahalángdon, pagcahamíli, pagcabilídhon. * Catilíng- 
ban, cadaghánan sa mga dagcóng táuo sa manga 
Gurnharían. 

Grandilocuencia. == Pagpamólong sa mga piníling polong. 

Grandílocuo. = Ang mamólong sa mga piníling polong. 

Grandillón. = Ang guilabíhan sa pagcadagcó. 

Grandiosamente. « Sa pagcadináto, sa pagcabántog ca- 
áyo. 

Grandiosidad. = Pagcabántog, pagcamahál. 

Grandioso. = Dagcó, bantog, mahál. 

Gr.\ndor. = Cadagcóon , pagcadagcó sa bisan onsa. 

Graneado. = Ang nalobó, ang nagáma sa lonlon nga 
liso. 

Granear. = Pagsáb-oag sa mga liso. 

Granel (á). =^ Homáy, trigo, maís, &c., nga linápoc 
ug linobó. 

Granero. ~ Tangcal, pensa, lugar nga pagatipi'gan 
ug pagahipósan sa trigo, homáy, &c. * Provincia, 
longsod, con yota nga guidaghánan sa trigo, hu- 
máy, &c. 

Granillo. «= Polos, caposlánan sa bisan onsa nga pa- 
gagamíton. 

Granito. = Bato nga maáyo sa pagbóhat sa manga 
balay, mga cota, mga Singbahán, &c. * Ang itlog 
sa olód nga magagáma sa igagáma. 

Granizada. -= Pagcaaághan sa oían nga tibúoc sa mga 
tolo nga dagcó ug malíngin. 

Granizar. = Pagólan sa mga tolo nga dagcó, tibúoc 
ug malíngin. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa bisan onsa 
sa mabáscog ug sa macósog. 

Granizo. = Oían nga tibúoc sa mga tolong dagcó ug 
malíngin. 

Granja. = Baol, cabalánan nga guilibótan sa cota coa 
sa pared, nga guibotángan sa solód sa mga balay 
nga paga poyan sa mga mamomóo. 

Granjear. = Pagpatóbo , pagdagcó sa puhónan, pag- 
bóhat ug maáyong cacógui sa raga hayópan. * Pag- 
cóha sa cabobót-on , sa pagoapalángga , sa pagca- 
higála sa isigcatáuo. 

Granjeo. ==Pagcatóbo, pagcadógang sa pohónan. 

Granjeria. = Polos, caposlánan sa mga bonga sa mga 
cabalánan, sa mga hayópan ug sa bisan onsa. 

Granjero. = Ang magbalántay sa granja. 

Grano. «- Liso, losoc, lugas. * Binhi sa humáy, &c. 
* Bisan onsa nga diótay , magamáy , malíngm con 



Digitized by 



i^oogle 



GR 

molomalingin. * Hobág nga motoróc sa laoas sd 

mga táuo ug sa mga mánanáp. 
Granoso. » Ang guilibótan sa mga liso liso, sa mga 

hobág hobág. 
Granuja. » Ang mga ubas, ang mga paras nga 1¡- 

nobó, n^a nabólag sa bolig, sa botay. * Ang liso 

sa solód sa mga ubas ug sa obán n^a mga bonga, 

nga mao ang binhi. 
Cranujado. V. Granoso. 
Granujiento. = ídem. 
Granujo. = Hobág. 
Granza. = Binlod , tictic. 
Granzones. »= Tahóp. 

Granzoso. >= Ang may daghan binlod, daghan tictic. 
Grao. =- Baybáyon nga pondóhan, laoígan ug maáyo 

nga pagacaoásan. 
Grapa. = Pothao , tombága, salapi, &c., nga holo- 

halagpád ug manípis, nga mahalánsang sa isicadá- 

plin sa pagpalig-on sa bisan onsa nga nalíqui , na- 

bóoac , nalótac. 
Grasa. = Manteca, tamboc, sebo. * Bolíng sa mga 

bisti. 
Grasibnto. » Ang pono, ang guidíhog, ang guibílog 

sa manteca , sa tamboc. * Ang bolíngon caáyo. 
Grasera, = Sorlánan sa manteca , sa tamboc. 
Grasilla. = Binócboc sa tagoc nga ibó-bo sa papel 

nga pagasolátau. * Tagoc nga mahomót ug masíhag 

nga matólo sa cahoy nga guingálan ug enebro, 

nga maáyo sa pagpasínao sa mga casangcápan sa 

cahoy, ms-a siya, mga lamesa, &c 
Graso. V. Grasicnto. 
Grata. = Gapandáyan nga pagagamiton sa mga panday 

sa paghinis sa bisan onsa nga guitapótan níla sa 

boláoan, nga guibulaoánan nila. 
Gratamente. =: Sa calipay, sa maáyongboot, sa pag- 

himóot. 
Gratar. «-Pagpólog, paglórag, paghátag -sa color sa 

mga hias nga boláoan, pagpasínao sa mga hias 

nga boláoan, con sa salapi nga guibotaoánan. 
Gratificación. » Balos, gala, gasa. 
Gratificar. = Pagbálos. * Paggása, paggála. * Pagóyon, 

pagángay sa cabobót-on, sa pagbóot sa lain. 
Gratil. = Daplin sa layág nga modápat sa verga. 

* Catáson, cahitáson sa verga nga pagatapótan ug 
ug pagatacgósan sa layág. 

Gratis. = Polong nga linatin* sa lonlon nga calóoy. 

Gratisdato. = Ang guihátag sa lonlon nga calóoy, sa 
oaláy pahanóngdan. 

Gratitud. = Pagcatamód sa mga calóoy. 

Grato. == Malalím , ang may lamí nga maáyo. * Ang 
guihigógma, ang guipalángga. 

Gratuitamente. V. Gratis. 

Gratuito. V. Gratisdato. 

Gratülaciok. « Pagcalípay. 

Gratular. = Paglípay, pagpaquíta sa calipay tongód 
sa maáyong ^palad sa isigcatáuo. 

Gratuurio. =^ Polong ug solat nga icapadayág sa ca- 
lipay sa bisan cansa tongód sa maáyong palad sa 
isigcatáuo. 

Gravamen. « Gatongdánan sa pagbáyad con sa pag- 
bóliat sa bisan onsa. 

Gravar. == Pagbótang sa bisan onsa nga catongdánau. 

* Pagsáraoc. 

Grave. = Ang mabóg-at. • Dagcóan caáyo, sa dagcóng 
hingtóngdan. * Malígdong, maámbong. * Macóli, ma- 
lisód. * Samoc, casamócan. * Tingog, tonóg nga 
dagcó. 

Gravedad. = Pagcabóg-at sa bisan onsa. * Pagcaligdong, 
pagcaámbong. * Pagcadagcó , pagcalabí , pagcalabáo, 
pagcacápin. 



GR 435 

Gravitación. =- Pagcabóg-at. 

Gravitar. = Pagbóg-at. 

Gravoso. = Ang macasámoc, ang macaólang, ang ma- 

caalingása. Ang díli maántos. 
Graznar. -= lac, ¡yac, iyágac, iágac, oloc, doloy, 

pagtíngog sa mga langgam. 
Graznido. = Pagíac, pagíyac, pagiyágac, pagdóloy, pag- 

tíngog sa obán nga inga langgam. * Pagcanta nga 

díli angay. 
Greda. = Yota nga molomapotí ug mahágcot, nga maáyo 

sa pagbónal sa inga panápton nga mabága. * Anápog. 
Gredal. = Yota nga may greda , yota nga guidaghá- 

nan sa greda. 
Gredoso. « Ang nahatongód ug maíngon sa greda, 

sa anápog. 
Gregal. == Ang moobán guihápon sa mga isigcalngon. 

• Mga hayópan nga nanagpanón. 

Greguería. = Pagcabóloc sa mga pag sínggit nga do- 

ngan, nga díli maásoy caáyo. 
Grecííescos. = Salooál. 
Gremio. = Cntilíngban sa mga táuo sa usa ca opicio 

con cahímtang, nga pagalióptan sa mga hingtóng- 
dan nga ponóan. 
Greña. = Ang bohóc nga napágpag, napálpag, nago- 

bót, nga díli maáyo ang pagcasórlay. * Bisan onsa 

nga nagobót caáyo. 
Gresca. — Banha, sabá, pagáoay. 
Grey. = Panón sa mga hayópan, sa mga canding, 

mga carnero, &c. ♦ Calilíngban sa mga binónyagan 

sa* ilálom sa gahóm sa mga ponóan sa santa Iglesia. 
Grieta. = Liqui, lotac. 
Grietado. = Ang nalótac, ang nalíqui. 
Grietoso. = Ang pono sa mga lotac, mga liqui. 
Grifo. V. Greña. 

Grifón. «- Pinótol nga tombága nga malíngin ug may 
' iang caogalíngon nga yaoe , nga alaguían sa vino, 

sa tobig, &c., sa mga sorlánan. 
Grigallo. = Langgam. 

Grilla. = Grillo nga baye, bohagá nga baye. 
Grillar. = Pagsalíngsing sa trigo, sa homáy, sa se- 

boyas, &c- % 

Grillera. = Ang bohó ug ang haloa nga pinoyánan 

sa mga bohagá. 
Grillero. -= Ang magabótang ug magatángtang sa mga 

sepiyo, sa mga singsing nga pothao nga guitáod 

sa mga tiíl sa mga saláan nga dagcó. 
Grillete. = Singsing nga pothao nga pagasoólan sa 

tiil sa mga saláan. 
Grillo. = Bohagá nga laqui. * Guitib sa bisan onsa 

nga guipógas sa pagsógod na sa pagtoróc, sepiyo 

nga puthao sa mga saláan. 
Grima. = Casocó, capongót. * Calísang, cacógmat, ca- 

hárloc. 
Grímpola. == Cnsi casi. * Bandela nga hatáas ug haíc- 

tin nga iláod, sa mga tomóy sa mga sacayán. 
Griñón. = Panápton nga guitábon sa olo ug sa nauong 

sa mga binócot, sa mga monja. 
Gris. » Golor nga sacót sa mapoti ug sa maítom. 

* Tognao , catógnao. 

Grita. ^ Mga p^gsínggit nga nagacabóloc boloc, mga 

masincang polong. • Pagcatóoao pagcapóoao , pag- 

catiábao pagcasiyágit. 
Gritar. = Singgit, tooao, pooao, tiábao, hogyao, so- 

líáo, ioic, gasod, insay, iac, iyac, colágOt baóhag, 

antlao. 
Grito. = ídem. 
Gritón. = Ang magasinggit, ang magatiábao, maga^ 

lóoao, &c. 
Grofa. = liabáye nga bigáon. 
Gromo. = Orlot sa mga cahoy, salingsíngan. 



Digitized by 



i^óogle 



436 GU 

Gropos :=Panápton, hilo, igagáma n^ ibótang sa 

mga tinteróbaí). 
GnnscA. = Saoa, bitin nga malála caáyo. 
Gkosellrbo. = Cahoy nga liiótay. 
Groseramente. =r Sa pagcaoaláy pagtáhod, ug cataba, 

sa pagcacólang sa maáyong pagiódio. 
Grosería. = Pagcaoaláy cataba ug pagtábod. 
Grosero. =Mabága, bastos. * Táuo nga oalá torlóan ug 

maáyo, nga colang sa pagtáhod ug cataba, * Borong, 

boquírnon, ihaláson loog. 
Grosor. = Cabalágon , guibíígon sa bisan oiisa. 
Grosura. == Pagcatámboc sa manteca, sa baboy, sa 

sebo , &c. 
Griero. = Langgam nga manágit. 
Gruesa. = Ang isip sa ñapólo ng dohá ca tinagpólo 

ug dohá , sa bisan onsa , ñapólo ug dohá ca docenas. 
Grueso. «= Dagcó, malámboc, sopang, sa dagcóngho- 

sog. * Húna húna nga cabos, hamóbo. * Ang labíng 

dagcó ug raalíg-on sa bisan onsa. 
Gruiu. =^ P^agtíngog sa raga talábon , sa mga doong. 
Grulla. -=-» Doong, talábon. 
Grullada. -= Cadaghánan sa mga opiciales sa justicia 

nga magaobán obán sa mga alcalde , sa mga go- 

bernadorcillo , sa pagsóroy soroy nila sa longsod, 
Grullo. = .\lguasil, mananácop. 
Grumete. = Grumete, gomaláod, gomalayóng, táuonga 

magasilbi sa mga sacayán. 
Órumo. = Ang tobig, dogo, vino, &c., nga natibúoc. 

* Bisan onsa nga natápoc, midóol üg nahagóot ma- 
íügon nga ang mga ubas sa bolíg, &c. * Ang mga 
odiot ug mga salingsingaii sa mga cahoy ug sa 
mga tanóm. 

Gruñente. «= Baboy. 

GruKido. » Pagíoic» pagtingog sa baboy. 

Gruñidor. =- Ang nagaíoic. * Pagbagólbol, pagbagótbot. 

* Ang raangáoat sa mga baooy. 
Gruñir. ^ loic. * Bogóbol, bagótbot. 

Grupa. = Bangcúang, quinabangcuángan ,. ang laoas 

sa cabavo nayon sa mga payod. 
Grupada. = Onos ng;^ dagcó sa oían ug hangin nga 

mabáscog. 
Grupo. = Tapoc sa bisan onsa, sa. mga táuo, sa mga 

mauanáp, sa mga bato, &c. 
Gruta. = Langob, bohó sa ilálom sa yota. 

GU 

Guacamayo. «« Langgam sa América, maíngoa ingou 

sa loro , papagayo. 
Guacia. =« Cahoy nga guingálan opód ug acacia, ug 

ang tagoc nía. 
Guachapear. «= Pagbónal sa mga tiil sa tobig nga na- 

dánao. * Paglonóg sa bisan onsa sa pothao, sa tom- 

bága, &c., nga guicaloágan sa mga langsang nga 

guilángsaiig. 
Guachapelí. « Cohoy sa Guayaquil nga magáhi caáyo. 
Guadaña. =-= Songdan nga hatáas, dagcó, íalagpád ug 

balicó. * Galab, sanggot. 
Guadañero. » Ang nagagálab sa dagámi sa guadaña. 
Guadapero. «= Táuo , tanod nga nagahátod sa can-on 

sa mga táuo nga nangálab sa trigo, sa homáy, &c. 
Guadarnés. » Lugar nga pagatipígau ug pagabotángan 

sa inga siya ug obán pang mga ca.sangcápau sa 

mga cahayo , ug ang táuo nga magabántay niána. 
Guadramaña. ^ Bacac, limbong. 
Guardúa. ^ Gauáyan sa Perú nga pono sa tobig dapit 

sa solód. 
Gualda. «* Tanóm, dagámi. 



Gü 

Gualdrapa. ^ Panápton nga gaitábon sa mga payod 

sa mga cabayo. * Tináms nga nabitay sa bisti sa 

mga tóuo. 
GuALDRAPAzo. *- Paghámpac sa mga layág sa mga sa- 
cayán sa mga talároc sa tiempo sa linao. 
Gualdrapear. » Pagbótang sa bisan onsa nga mga 

botang sa pagcasinohi, ang olo sa usa dapit sa 

tiilan sa usa. 
Gualdrapero. = Ang guibistíhan sa mga noog. 
Guanaco. = Mananáp dagcó pa sa cabayo, sa América. 
Guano. « Tanóm , dagámi sa América. * Iti sa usa ca 

calaínan sa mga langgam , uga macuba sa mga pcrfo 

nga guingánlan ug Chinchas. 
Guantada. = Sagpá, tagpá, sombag. 
Guante. = Bisti sa mga camót sa tiempo sa tognao, 

sa panápton con sa panit, nga guibotángaa sa mga 

solódlan nga hingtóiigdan sa mga todlo. * Camót. 
Guantería. = Lugar, balay nga pagabohátan ug paga- 

baligyáan sa mga guante. 
Guantero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mga 

guante. 
GuAÑiN. = Boláoan nga obos, sa diótay nga bili. 
Guapear. «- Pagpaquíta sa caísog , sa dagcón^ cásiug 

cásing, sa mga cahigayónau, sa m^a calisdánan. 

» Pagándac. * Pagparáyeg sa mga bisti. 
Guapeza. -» Caisog, gahóm sa cásing cásing sa mga 

calisdánan. * Paráyeg sa pagbisti. 
Guapo. = Cásing casíngan, mai30g, ang oaláy caliárloc 

ug catáhap sa mga cadáot, sa mga calisdánan. 

* Parayégon , angáyan sa mga bisti. * Ang maha- 
gúgma ug magaáli alí, ang magamorál sa mgababáye. 

Guapote. = Táuo nga ma4yo, sa mahósay úgaboot. 

sa maáyong gaoi, cagaoian. 
Guarda. = Bantay. * Pagcalában, pagcatábang, pagpa- 

dáiigop. * Pagcatóman sa batásan, sa catoagdánan. 

* Aug biuócot nga nagaobán obán sa pagbántay 
ug pagátang sa mga laláqui nga manolód silasa 
mga convento sa mga monja. 

GuAniuBosQUR. ^ Magbalántay, bantay sa mga solóp. 

GuARDACARRAS. » Baquero, bantay sa mga caoding. 

Guardacantón. = Holohalígueng hamóbo sa cota nga 
ipadápat sa mga esquina , arón dili madáot sa mga 
rueda sa mga coche, sa mga caro, mga galíngau, 
sa pagdalágan, pagtóyoc u^ pagliso nila. 

GuARDACARTucHos. = Cajon cajón nga pagasódlau sa 
mga cartucho nga pono sa pólvora. 

Guardacostas. ^ Ang sacayán nga nagaláoang laoang, 
nagasoróy soróy sa mga dagat nga hiogtóngdan 
sa mga poodóhan, arón dili magtomód ang mga 
sacayán nga caáoay ug nga nagalóTan sa mga mang- 
gad, &c., nga guinadili sa hari. 

GuARDADAMAS. »» Táuo ugu may opicio sa mga balay 
sa mga hari sa pagobán obán nga haróol sa coche 
nga sináquian sa mga dama, sa mga babáye oga 
hamili, n^ mga sologóon sa asáoa sa hari, arón 
dili pagasoltíhan ug pagacagoláan sa bisan cansa. 

* Táuo nga magahipos ug magahósay sa mga casang- 
cápan sa solód sa asáoa sa hari con sa hariag ba- 
báye, sa human na ang mga piesta. 

Guardadamente. ^ Sa pagcatinágo, sa pagcacógui, sa 

dagcóng pagcabántay. 
GuAiu)ADoa. » Ang magabántay, ang inagatípig, bo- 

malántay, magbalántay, niabautáyon, ang magahipos. 

* Ang macógi. ^ Mitinoimhion, ang magatóman sa 
bisan onsa. * Ang hicáoan, ang daginótan. 

Guardajoyas. = Ang magabántay ug magahipos sa mga 
hias sa mgu balay sa mga hari, ug ang lugar 
nga pagatipigan niána. 

Guardalado. = Sandigan nga ibótang sa luyo ug sa 
luyo sa mga tuláy arón dili mahólog ang muagui. 



Digitized by 



;y<^oogle 



Gü 

GuARDAHANGiEft. » Pensa, lugar nga pagabotángán ug 
pagatiptgan sa m^ calán-on sa mga balay sa mga 
hari, ug aug táuo iiga xnagabántay niáiía. 

<}i)ARDAiiAN&. *« Dayati dayan n^a guibótang sa polóan 
sa mga espada nga macasalípod sa camót, ug roa- 
caságang sa mga pagtágbas. 

Guardapolvo. «« Panápton , papan, &c., nga icatábon 
sa bisan ousa, aróii dili hológna sa agbon, sa hogao. 

Guardar. = Bantay, tipig, ayo. * Himáto, toman. * Hí- 
cao, daguiaot. * Sagang, licay. ^Tagána, tagám, 
lahap. 

GuARDARio. = Langgam. 

GuARDAROPA. =» Lugap liga pagatipigan ug pagahipósan 
sa mga bisti, sa in|a panápton sa mga balay sa 
m|a bari^ ug ang láuo nga magabántay ug magatipíg 
sa mga.bistí. 

GuAROATiMONES. » Aug mgA lothaiig nga iláod sa mga 
talambóaa sa mga olin sa mga' sacayán, sa luyo 
ug sa luyo sa bansálan, sa timón. 
GiüROERlA. = Pagcabámay. 

Guardia. s= Bantay. * Gadaghánan sa mga soldados con 
sa mga táoo nga nonagbáatay sa bisan cansa ug 
sa bisan onsa. 

Guardian. » Ang nagabántay , magatípig ug magabópot 
sa bisan onsa. * Ang ponóan sa mga convento sa 
caparían ni S. Francisco. 

Guardilla. = Pinoyánan, solód nga catapósan sa mga 
bala; nga nayon sa atóp. 

GoARoiN. » Pisi oga igabitay ug igapogóng sa mga 
tacop sa mga pultahán sa mga lothan^ sa mga 
sacayán. * Ang pisi nga icapogóng sa timón. 

GoARooso. >«: Ang magabántay sa ian'g caogalfngon nga 
pohánan^ sa iang mga tasangcápan, &c. * Táuo 
nga tócáoom^ daguinótan. 

Guarecer. » Paglában , pagtábang, pagságang, pag- 
nadimgop. * Pagpalig-on, pagbántay, pagnlima, pag- 
hópot ng maáyo sa bisan onsa, arón madógay. 

Guarida. » Lugar nga pagadángpan sa mga mananáp, 
st mga caoatán , &c. * Lugar nga pagaadtóaD sa 
bisan cansa, sa masóbaob. * Dalángpan. 

Guarir. -« Bactin nga oláhi, catapúsan sa usa ca pag- 
ánac sa anáyon. 

GuAmsMo. » Tagsa ci\ número. 

Guarnecer. » Pagdáyan dáyan sa mga bisti ug sa 
bisan onsa. * Pagiobóng sa manga batóng mahál sa 
boláoan, sa salapí, &c. * Pagtáod sa mga potbao 
con tombága nga ibótang sa polóan sa mga es- 
pada, nga salipdan ug pagaiagóan sa camót. * Pag- 
bótang sa tapoc sa inga soldados nga tinórlo sa 
ilang ponóan , sa pagbántay sa bisan onsang lugar. 
* Pagtáod sa mga casangcápan sa mga cabayo, &c., 
sa pagbólar sa mga coche. 

GoAUNiGioN. »= Dayan dayan nga itápot sa mga bisti, 
mga tabil, &c. " Bohó sa boláonn, sa salapi, &c., 
nga pagaangáyan ug pagalóbngan sa mga motia, 
mga batóng mahál , &c. Mga poth.io coa tombága 
nga ibólang sa polóan sa mga espada nga tagóan 
ug salipdan sa camót. * Mga soldados nga tinórlo 
sa pagbántay sa bisan onsang lugala. * Mga corea, &c., 
nga itáod sa cabayo, &c., sa paggóyod ug pag- 
botar sa mga coche. 

Guarnicionero. === Ang magabóhat, magbóhat sa mga 
guarnición. 

GuARNiEL. -= Poyo poyo sa panit nga solerían sa pa- 
pel, sa salapf, &€. 

GuARRA. « Biaboy nga baye. 

Guarro. -= Baboy nga laqui. 

Guaya. = Pagcabáchó , pagcaagólo. 

Guayara. «« Bayábas. 

Guayabo. = Cahoy nga mobonga sa bayábas. 



Gü 137 

GüAYACAN. = Cahoy. 

Guayaco. =- Cahoy nga matágoc caáyo üg italáinbal. 

•Gubehnativamkxte. == Sa pagbóot, sa paghócom, sa pag- 
sentencia sa mga ponóan, sa dfli pagHtágdan ang 
mga tolománon sa ba tasan, sa mga leyes. 

Gubernativo. =« Ang nahatongód sa paghópot ug pag- 
bóot sa mga ponóan, sa mga bocom. 

GcBíA. « Locob. 

Guedeja. ■* Mga tapec tapoc sa' bohóc. • Ang mga 
balahibo sa león, sa iang liog. 

Guerra. — Aoay, pagpangóbat, paglális, pagsócol. 

* Pagcabátoc.' 

Grrreador. — Ang magaáoay, ang mogóbat. 

Gerreante. = ídem. 

Gerrear. >-= Pagáoay, pagpangóbat, paglális, pagsócol. 

• Pagbátoc. 
Guerrero. V. Guerreador. 

Guerrilla. «= Tapoc sa mga soldados nga magaóna 

silá sa paglacát, sa pagpan|(ta sa caáoay ug sa 

pagpangóbat. 
Guia. = Magoóna, mando, magtotórlo, panogót. * Ogbos 

sa mga cahoy ug manga tanóm. 
Guiador. = ídem hasta ogbos. 
Guiar. = Ona, mando, torio. 
Guija. » Batóng diótay ug mahinlo. 
Guuarral. » Lugar nga guidaghánan sa mga batóng 

magáhi ug mahinlo. 
Guijarrazo. = Pagbonó sa bato. 
Guijarreño. V. Guijarral. 
Guijarro. «» Batóng magáhi ug mahinlo , bantiling, la- 

git, lag-it, 
Guijarroso. V. Guijarral.- 
Guijeño.. «= ídem. * Magahl, matíga. 
Guijo. «» Gadaghánan sa mga oatóng magámay ug 

magáhi, nga icatámbac ug icaáyo sa mga cadalánan. 
Guijoso. » Lugar nga guidaghánan sa mga bato nga 

magamáy ug diótay. 
GüilbRa. «« Tanóm. 
Guilla. *« Panúig nga guidaghánan sa homáy, sa 

mais, &c. 
Guillame. — Sepiyo nga haíctin nga pagagamiton sa 

mga panday sa cahoy con may quinahángían. 
Guillote. — Ang tagla sa mga baoL * Tapólan , táuo 

nga díli macógui. * üi^o nga masáyon pagaíimbó- 

ngan ug pagaólo olóhon. 
Guillotina. = Capandáyan nga pagagamiton sa Francia 

sa pagpónggot, sa pagpótol sa olo sa mga saláan. 
Guillotinar. » Pagpatáy sa mga táuo, sa pagpótol 

caníla so olo. 
Guinchar. — Pagtólpoc, pagsóntoc. 
Guincho. — Capandáyan sa pagsóntoc, sa pagtólpoc. 
Guinda. » Bonga sa España maingon sa dagoay sa 

longboy, malalim caáyo, * Pagcatáas sa mga talá- 

roc sa mga sacayán. 
Guindaleta. = Pisi sa pagcabága sa usa ca todlo. * Ho- 

lohalígue nga pagabitáyan sa tinbángan sa mga pan- 
day sa salapi. 
Guindaleza. •« Pisi nga dagcó ug hatáas nga paga- 

míton sa mga sacayán. 
GuiNDAMARiNA. » Timáau sa pagcahigála nga nanagsig- 

hátag sa mga sacayán nga nagacasógat sa dagat, 

sa pagpaóbus nila ug dinót sa ilang mga bandela. 
Guindar. •» Pagbótang, pagtáod sa itáas sa bisan onsa. 
Guindilla. « Sile nga mahálang caáyo, quilicot. 
GuiNDiLLo. — Tanóm sa mga jardines. 
GupsDo. — Cahoy n|a mobónga sa mga guinda. 
Gui>íADA. = Pagcaquiló quilo, pagcalíray, pagcaquírhat. 
Guisador. = Ang nagaquiló quilo, ang nagaquidhat. 
Guif^APo. — Panápton nga noog. * Táuo sa malágsot 

nga bisti, nga guibistihan sa mga noog. 

DigitizedbyO&Ogle 



438 



HA 



Guipar. ^ Uuiló, quidbat. * Paglioag lioag, pagalóbang 

sa dolong sa inga sacayán sa loyo ug . sa loyo. 
GuiÑAROL. == Ang guiquiló quilóan , ang guiquirliátan. 
GuiSo. V. Guiñada. 
GuiRoN. = Ídem. 
Guión. » Ang crus nga moóna sa mga canarian, con 

magaprocesion sila, cay ilang hingtóngaan nga tí- 

ináati. * Ang bandera nga linfquit nga ipaóna sa 

mga procesión. * Ang barlis^nga diótay nga ib6- 

tang sa catapósan sa dalan sa mga solat, con d(li 

ogáling mahorót ang tibúoc nga polong. 
Guirigay. — Pinamólong nga nabóloc, nga malisódca- 

¡iyo sabóton. 
Guirnalda. = Porong porong. 
Guisado. « Gninisál , linása, tinóia. 
Guisandero, — Ang magaguisál, ang magalóto sa mga 

sod-an. 
Guisante. — Balátong nga diot diot sa garbanso. 
Guisar. =* Pagguisál, paglása, pagtóla, paglóto sa mga 

sod-an.'* Pagáyo, pagsóhay, paghósay sa bisan onsa. 
Guiso. Y. Guisado, 
Guisote. «• Guinisál nga dlli maáyo, nga colang sa 

lalim ug lami. 
Guita. = Pisi, lobid nga magamáy. 
Guitarra. = Guitarra , sesta. 
Guitarrero. -«Ang magabóbat, magaáyo ug magaba- 

Hg-ya sa mga sesta. 
GuiTARRiLLA. = Scstang diótay. 
Guitarrillo'. — ídem. 
Guitarrón. « Sestang dagcó. * Táuo nga malalángon, 

tampalásan. 
Guitón. — Táuo nga tapólan, nga naánad sa pagsóroy 

soroy sa mga calongsódan sa pagquiglíoios » sa dlli 

boot magcógui sa pagbóhat. 
Guitonear. = Pagsóroy soroy, pagt4pol, paglícay sa 

pagbóhat. 
Guitonería. = Pagcasóroy soroy, pagcatápol. 
Gula. =Pagcaólit, pagcáon ug paglnom labí sa ca- 

sarángan. 
Guloso. = Ang mucáon ug moínom labí sa casarángan. 
Gullería, V. Gollería, 

GuLLORlA. = Langgam nga diótay. * V. Gollería. 
Gúmena. = Pisi nga dagcó sa pagsácoat sa mga sinípit 

ug sa bisan onsa nga mabóg-at, sa mga sacayán. 



HA 

Gumía. = Hing^niban, puñal, baladao. 

Gurrufero. = Gabnyo nga malágsot ug sa daótan nga 

ba tasan. 
Gurrumina. == Pagpaságad nga guilabihan. * Paghátag 

sa gusto sa pagcalácad na sa hiogtóngdan nga asáoa. 
Gurrumino. = Ang baña nga magapapaságad sa iang 

asáoa , nga magapaquUa cania sa guilabibaa ug sa 

dili tacos nga pagpalángga. 
Gurullada. = Tapoc sa mga táuo nga nanagobán obán 

sa paglacát. - 
GuRULLo. = Ogdo sa bisan onsa. 
Gurupa. V. Gmpa. 
Gurvio. V. Corvo. 

Gusanear. = Quibot quibot, quipot quipot. 
Gusanera. = Samad ug bisan onsa nga guiódian. * Cailib- 

gon nga labí macasámoc sa húna húna. 
Gusaniento. = Ang may olgd, ang guiórlan. 
Gusano. = Olod. * Táuo nga obos. 
Gusarapiento. V. Gusaniento. 
Gusarapo. «=: Mga olod, mga mananáp nga magamáy, 

nga nagacaláin lain ug dagoay, nga motóbo sa tobig 

ug sa mga lugar nga mabasá tasa*. * Oaya oaya» 

oya oya. 
Gustarle. « Ang nahatongód sa ititiláo, itililáo. 
Gustadura. — Pagcatiláo, pagcatagámtam. 
Gustar. = Tiláo, tagámtam. * Pagbóot, pagbigógma, 

pagpanghináot. 
GusTu-Lo. = Pagcalallm. *LamI nga moloraafsog, nga 

mababílin sa baba ug sa totónlan sa bisan onsa 

nga guicáon. 
Gusto. = Ititiláo. • Itililáo : ang usa sa lilüna ca ba- 

latian sa laoas. * Ang lami sa mga calán-on..* Gaibog, 

panghimóot , calipay. * Pagbóot nga caogalingoa. 
Gustosamente. = Sa pagcalalim, sa pagcalami. « &8t cao- 

gallngon nga pagbóot. 
Gustoso. = Maialim. * Malipáyon, ang nalipáy , ang gul- 

ábot sa maáyoog boot. * Ang macSfpay, maGalin|;ao, 

macaiipat. 
Gutagímba. sr Tagoc nga malálag, sa oaláy bahó ug 

molomaáslom: silbi sa pagtámbal ug sa pagpasinao 

sa mga cahoy. 
GuTÁMBAR. = Tagoc nga malálag. 
Gutural. = Ang nahatongód sa totónlan. 
Guturalmente. = Sa pagcasdg(^gsong. 



HA 

Ha. =Abá, Abáa. 

Haba. — Tanóm ug ang iang bonga. * Mga hobág hobág 
nga magáhi ug macatól usáhay. * Habas , hobág nga 
motoróc sa baba sa mga cabayo, &c., nga ma- 
caólang canila sa pagcáon. 

Habano. = Tabaco ug bisan onsa sa Habana. 

Haber. = Dona, aróna, may, naa, ania. 

Haberado. =» Aronáhan, salapían, salapiánon. 

Habichuela. « Judía, balátong. 

Hábil. -»Quinaadmánon, mangialáman, táuo nga masá- 
yon magabóbat sa bisan. onsa. 

Habilidad. =Gaálam, quinaárman. * Pagcasáyon sa pag- 
bóhat sa bisan onsa. 

Habilitación. -= Pagcaásoy , pagcahimo sa bisan can- 
sang táuo sa pagbóhat sa uisan onsa. 

Habilitado. » Ang soldado nga guitódio ug guitógnan 
sa pagdáoat sa salapí ug sa obán nga quiaabánglan 
sa mga isigcasoldados nia. 



HA 

Habilitar. » Pagíla sa bisan cansa sa psgcatacós sa 
pagdáoat sa bisan onsang[ opicio con sa lain nga 
bobat. * Pagsángcap sa bisan cansa sa mga quiaa- 
bánglan. 

Hábilmente. = Sa quinaádman, sa caálam , sa pagct- 
boótan, sa salabótan. 

Habitable. = Ang maáyo pagapóy-an. 

Habitación. « Pinoyánan , pagapóy-an , guinpóy-an. 

Habitador. » Ang magapoy ó, ang molópio sa bisan 
diin. 

Habitanie. = ídem. 

Habitar. « Poyó, pagpoyó. 

Hábito. « Bisti nga caogalingon. * Ang bisli sa mga 
Padreng religioso. * Gaui, cagauían, batásan. 

Habitual. = Bisan onsa nga guibáti, guihúna húna, 
guipamólong ug guibóhat sa masóbsob, sa masócot, 
sa canónay , ug ang guican lamang sa batásan » sa 
pagcaánad. 



Digitized by 



i^oogle 



HA 

Habitüalmente. ^ Sa CRiíónay , sa masóbsob , sa ma- 

sócot, tongód sa bal;1san\ sa pagcaánad. 
Habituar. = Antid, pagbatásan. 
Habitud. =- Pagcaánfay, pagcaóyon sa usa ca botang 

sa lain nga botang. 
Habla. — Pinamólong, tingog, tiningógan. 
Hablador. = Tigsoguilon , hinoguilánon , labíaw. 
Habladorgillo. =» Tolotabtan. 
Habladorzuelo. = ídem. 
Habladuría. «- Polong, soguflon , nga caoang , iiga oaláy 

hingtóngdan , n|^a dili macaigo. 
Hablanchín. V. Habladw. 
Hablantín. V. Habladorcillo. 
Hablar. = Pagpólong , pagsogullon, págcagóla, pag- 

sóltl, pagtln&og. 
Hablilla. «= SoTosoguíIon , bacac nga nabolobántog sa 

longsod. 
Habón. «= Hobág in&dn sa dagbay sa habas. 
Haca. =s Cabáyong üiólay, hamóbo. 
Hagakba. = Cabayo dolodagcó sa haca ug dolodíot sa 

cabayong túod. 
Hacedero» =Ang maáyongpagabohálon, himóon, gamón. 
Hacedor, = Ang magabóhat, ang macagáma, ang ma- 

cahímo, magbobóhat. * Ang magabántay sa manga 

cabalánan, sa mfa hayópdn, £c. * Ang Dios. 
Hacendado. = Táuo líga guidaghánan sa mga yeta ug 

sa mga cabalánan. 
Hacendar. =: Paghátag sa bisan cansa sa mga yota 

con m^ cabalánan. * Pagpálit sa mga baol, mga orna. 
Hacendera. = Bohat nga pagatambóngan sa mga táuong 

tanáen sa longsod. 
Hagehdero. » Ang macógí sa pagtóbo, sa pagdógang 

sa catigayónan sa iang panimaláy 
Hacendoso. «Maeógi, cacoguíhan sa mga catongdánan, 

ug sa pa^atigáyon sa pobónan. " Mangibohátan. 
Hacer. = Bohat, nimo, gama. * Pagándam, pagtagána, 

pagpaiigáyon. 
Hacia. = Dapit. 
Hacienda. » Ang yota nga guíbohátan. * Pobónan, ca- 

daghánan sa mga manggad , sa mga dona , sa mga 

easangcápan. 
Hacina. = Tapoc sa mga baat, sa manga bogeos, sa 

mga binángan. 
Hacinador. = Ang magatápoc. 
Haonabiiento. = Pagcatápoc. 

Hacinar. =Pagtápoc, pagógdo, pagtingób, pagtfgom. 
Hac»a..= Candelang dagcó, calócod. * Ooásay, oásay, 

palácol. 
Hachazo. »- Pagpócpoc, pagbónal sa o:isay, sa palácol. 
Hachear. = Pagsápsap sa mga cahoy sa oásay , sa 

palácol. 
Hachero. = Candelero nga haiáas nga pagatolpócan ug 

pagabolángan sa mga candelang dagcó. • Ang ma- 

gasápsap sa oásay. 
Hacho. = Soló. 
Hachón. = ídem. 
Hado. — Pagcalóman sa guibóot sa Dios culob sa oaláy 

sinógdan."^* Guinicánan sa caayóhan ug sa cadaótan, 

nga díli ang Dios , ingon sa pagtóo sa mga dioa- 

tánan. 
Halagador. =^ Ang magaáiam alam , ang raosámbag sa 

maáyong suguílon. 
Halagar. = Alam alam. * Pagpaqulta sa bisan cansa 

sa mga timáan sa maáyonff boot, sa mga polong 

con sa mga bohat. • Pagólo olo. * Pagdáyeg. 
Halago. = Pagcaálam alam, bisan onsa nga guibóhat 

ug guipamólong sa pagpaqulta sa lain sa maáyong 

buot. * Pagcadáyeg. * Pagólo olo. 
HaugúbSamente. = Sa pagcaálam alam sa mga polong 

nga mahómoc, mahinay. 



HalagOeSo. = Ang macaáhim alam. * Ang macacábig 
sa pagcahómoc, sa pagcahínay hinay, ang maca- 
Itthag sa cnbobót-on , sa cásing , cásing. 

Halar. «= Pagbólar sa mga pisi. 

Halcón. = Langgam nga manágit. 

Halda. = Ang bisti nga hatáas, saya, &c., cutub sa 
haoac hasta sa tiil, * Poyo poyo , pdntél nga ha- 
táas ug halagpád. 

Haldear. = Paglacát sa madali sa mga táuo nga na- 
nagbisti sa mga bisting hatáas. 

Halieto. = Langgam nga manágit. 

Hálito. = Paggumháoa nga guiñean sa baba sa mga 
táuo ug sa mga mananáp. * Alisngao, alfsbo sa 
bisan onsa. * Paghoyóp nga mahinay sa hangin. 

Hallador. = Ang macáplag, ang macabálag, ang maca- 
quita. 

Hallar. = Quita, caplag, balag. * Tagbo, tabo, sogát. 
• Pagsolóng, pagtán-ao. * Pagpoquigsáyod , pagsósi. 
pagila guican sa maáyong paghúna hún». 

Hallazgo. « Pagcáplag, pagquíta, paghibálag. * Ang 
hingquít-an, hingcaplágan, hingbálgan. * Gala nga 
ihátag sa tagia sa bisan onsa nga naoalá , sa na- 
cáplag niána. 

Hamaca. = Doyan. 

Hamaquero. = Ang nagay^yong sa bisan cansa nga 
payáyong sa doyan. 

Hambre. = Gotom."* Caibog, ganas sa pagcáon. 

Hambrear. = Pagpagótom sa bisan cansa sa pagdili 
cania sa mga caián-on, paggótom. 

Hambriento. =^ Ang guigótom , ang gotmon , ang go- 
tómon. 

Hambrón. =Idem. 

Hampo ó Hampón: =í Maisog, mapintas, cásidg casi- 
ngan. 

Hanega. V. Fanega, 

Haragán. =.Tapólan, ang nagalícay sa mga cahágo, 
sa pagbóhat. 

Haraganamentb. k= Sa Pagcatápol. 

Haraganear. = Pagtápol, pagsóroy soroy, paglicay sa 
pagbóhat. 

Haraganería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat. 

Harapo. = Tinábas nga bitay sa mgd bisti sa ' mga 
táuo. 

Harina. = Binócboc. 

Harinado. — Binócboc nga sináctan sa tobig. 

Harinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa ppg- 
baligya sa binócboc. 

Hartar. = Bosog, pono. * Bodlay, alingása, pool. 

Hartazgo. = Pagcabósog tongód sa pagcáon nga gui- 
labidan. 

Harto. = Ang nabósog. •Igo, sa pagcaigo sa pagca- 
tóman. 

Hartura. = Pagcabósog. * Pagcadághan, cadaghánan, 
daghan , dagnánan. * Pagca toman nga hin^^pit sa bisan 
onsang calbog, sa bisan onsa nga guipanghináot. 

Hasta. = Cutub. 

Hastío. = Pagcasóm-ol. *Pagcapóol. *Casocó, ponoyó. 

Hatajar. = Pagbáhin sa mga hayópan sa mga panón. 

Hatajo. = Panón nga diótay sa mga hayópan. * Pag- 
cadághan, cadaghánan. 

Hatear. «= Paghípos sa bisan cansa sa iang bisti» 
pagándam sa balón, ug sa obán nga mga quina- 
bánglan, aa magalacát. 

Hatería. = Ang balón nga ihátag, igo sa pila ca adlao, 
sa mga baquero , sa mga magbalántay sa mga hayo- 
pan. * Ang mga noog, m^a balón ug obán pang 
mga quinahánglan nga guidála sa mga baquero, 
sa pagbántay nila sa mga hayópan. 

Hatero. = Ang nagahátod sa balón sa mga baquero, 
ug ang mga mananáp nga pagabalsáhan niána. 



Digitized by 



yVjóogle 



440 HE 

Hato. =¿ Panón sá mgamananáp, sa mga hayópan. * Lu- 
gar nga pagahoáyan ug pagahigdíian sa mga ba- 
quero, sa pagbántay nila sa mga hayópan. * V. Ha- 
tería hasta ang mga noog. * Calilíngban, lapoc sa 
mga táuo nga daótaii, sa mangil-ad nga batásan. 

* Pagcadághau, cadaghánan. 
Haya. = Ga$Dy nga hatáas. 

Hayo. = Cahoy ug diótay, hamóbo, sa Indias. 

Haz. = Bogeos, baat, binángan. 

Haza. = Yola n|a maáyo nga pagaboliátaa ug pagapo- 
gásan. 

HAZ.VÑA. = Bohat n|a calingaláhan , hibólngan, ban- 
ságon., bantógon. ^ Buhat nga mangíl-ad, daótan. 

Hazañero. = Ang magabóhat sa mga bohat nga cali- 
ngaláhan. 

Hazañosamente. = Sa dagcóng cásing cásing, sa pag- 
catingála. 

Hazañoso. V. Hazañero. 

HazmerÉir. =-= Táuo nga tongód sa iang dagoay ug ba- 
tásan mahimo sia ug hingalatáoan ug doláan sa obán. 

HazteállA. « Pagcaísog sa gaui. 

HE 

He. ^ Agó, agá, agoróy. * Onsa? 

Hebdómada. = Semana, cadaghánan sa pitó ca lúig. 

Hebdomadario. =^ Ang Padre . nga tinórlo sa pagsógod 
sa mga pagpangádye ug sa paglóman sa obán nga 
mga tolománon sa tagsa ca semana, sa coro sa 
mga catedral ug sa mga conbento. 

Heben. = Táuo ug bisan onsa nga oaláy polos. 

Hebilla. = Galong galong, sab-it sa pothao con sa 
tombága nga nagacaláin lain ug da¿oay. * Saplot. 

Hebra. =Nl.ugás, gobhay, nahot. * Guhay. 

Hecatomba, hecatombe. = Paghálad sa usa ca gaíús ca 
baca, nga guipanaghálad sa mga dioatáhansa ilang 
mga dios aios. 

Hechicería. = Bohat ngabacácon, daótan, contra sa isig- 
catáuo , guican sa gahóm sa yaoa , ingon sa pagtúo 
.sa mga táuo nga obos ug nga colang sa salabótan. 
• Pagcalómay. 

Hechicero. = Lomáyan, ang nagabóhat sa mga bohat 
nga bacácon cay boot magdáot sa isigcatáuo. * Táuo 
nga tongód sa lang catahóm ug pagcaángay guihi- 
gógma sa obán , ug nagacábig ug nagabihag sa ca- 
bobót-on ug cásing cásing sa isigcatáuo. 

Hechizar. =- Paglómay, pagbónat sa mga bohat nga daó- 
tan, giiican^ sa gahóm sa yaoa, sa pagdáot sa isig- 
catáuo, sa iang laoas ug sa iang quinabóhi. * Bisan 
onsa nga magacábrg ug magabíha^ sa cabobót-on 
ug sa cásing cásing sa táuo, tongód sa pagcatahóm, 
pagcanfndot ug pagcaángay. 

Hechizó. » Bisan onsang bohat, nga angay sa manga 
dloatáhan. * Mga lana, mga dahon, mga gamót, &c., 
nga guinagámit sa obán nga mga táuo, sa pag- 
dángat sa ilang. tuyo, somála sa ilang mga toloúhan 
nga bacácon. * Dahóla, lomay, hoclog tanggal, ta- 
gádlom. * Táuo ug bisan onsa nga tacos nga hi- 
gogmáon, nga moágao ug magabíhag sa cásing cá- 

• sing sa mga táuo, tongód sa pagcatahóm, pagcanfndot 
ug pagcaáñag nia. 

Hecho. == Bohat. * Sala, sayóp. * Bisan onsa nga guiá- 
soy, guisáyod ug guisogullon. 

Hechura. === Pagcabóhat. * Binóhat sa bisan cansa ug 
labí pa sa Dios. * Pagcabótang sa bisan onsa, sa 
mga laoas , sa mga balay , sa mga bato , sa manga 
cahoy, &c. ♦ Dagoay, baihon sa bisan onsa. • Ang 
sohol nga ibáyad sa mananábi tongód su pagtahf 
sa bisan onsang bisti. 



HE 

Hedentina. = Bahó nga daótan ug malsog, ug ang lugar 

nga guibahóan. 
Heder. = Pagbahó sa mangíl-ad ug mafsog nga bahó, 
pagángso, pagpán-os, paglángto, pagláogsa, pag- 
láng-og, pagánghit. * Paffbáng-og. 
Hediondamente. = Sa pagcabahó. 
Hediondez. « Pagcabahó. 
Hediondo. =Mobahó, &e. * Táuo nga macasámoc, ma- 

cabórlay, macaalingása. 
Hedor. = Bahó nga daótan ug malsog. 
Hegira. = Sinógdan sa paglsip sa mga moros sa mga 
túig, nga mao cutub sa pagcaláffueu ni Mahoma sa 
longsod sa Meca ngadto sa Medina. 
Helada. « Pagcatibiioc sa vino, sa tobig, &c., gui- 
can sa dagcóng tognao. 
Heladizo. = Tobig, vino, &c., nga matibúoc. 
Helado. = Ang mabógnao caáyo. * Táuo nga hiogcol- 
báan,' nga natingáfe caáyo. *Angboron^, angfao- 
quidnon , ang díh maálam magatóbang sa isigcatfeo. 
* 'Bisan onsa nga natibúoc guican sa dagcóng tugnao. 
Helamiento, V. Helada. 

Helar. == Pagtibúoc sa tubig, sa vino, &c., toagód 
sa tugnao nga dagcó. * Pagpahárloc, pagcólba sa 
bisan cansa. 
Helgado. = Táuo n^a guihinágan sa mga ngipon. 
Heuocopio, = Anteojo , salamln sa pagsolóng sa adlao. 
Heliotropio. = Tanóm sa Perú. 
Hembra. = Babáye, baye sa mga manauáp. 
Hembrear. = Pagbóot sa mga laqui sa mga baye, 
paghigógma sa mga laláqui sa mga babáye. * Pag- 
líoat sa lonlon nga mga babáye, con mga baye, 
con sa daghánan nga mga babáye ug baye. 
Hemicránea — Tampíhag. 
Hemisferio. — Ang tonga sa usa ca milingin. 
Hemorragia. = Paghibólos, pagágui sa dogo sa baba, 

sa ilong, &c. 
Hemorroida. = Botbot. 
Hemorroide. = ídem. 
Hemorroo. — Saoa, halas, bitin. 
Henar. = Lugar nga pono sa dagámi nga laya. 
Henghidor. » Ang magaponó, ang magadásoc, ang 

magagósa. 
Henchidura. == Paffcagósa, pagcaponó, pagcadásoc. 
Henchimiento. == ídem. 
Henchir. = Pono , dasoc, gosa. 
Hendedor. » Ang magabóoac, magabádyet, magapali- 
qui, magapabalána , magabis-ac, magapís-ac, maga- 
básag, magalótac. 
Hendedura. ^ Balána, liqui, bis-ac, lotac, basag, goua. 

* Guang. 
Hender. « ídem, pagbóoac, pagguihay, paggólay. 
Hendidur.\. V. Hendedura, 

Hendimiento. = Pagcabóoac, pagcalótac, pagcabalána, 
pagcalíqui, pagcabís-ac, pagcapis-ac, pagcabásag, 
pagcagóna, pageagóang, pagcaguíhay, pagcagólay. 
Henil. = Lugar nga pagatipígan sa dagámi nga laya. 
Heno. = Dagámi nga laya. 
Hepática. = Ngalan sa mga tanóm nga italámbal sa 

atáy. 
Herbáceo. = Ang nahatongód sa dagámi. 
Herbajar; = Pagsolód sa mga mananáp, sa mga hayó- 
pan, sa lugar nga may daghau nga dagámi, aróa 
maningáoan. ^Pagpaningáon sa mga mananáp. 
Herbaje. = Cadaghánan sa mga dagámi ug sa mga 

tanóm nga manoróc sa mga solóp. 
Herbajero. = Ang magaábang sa mga dagámi, sa mga 

calánon sa mga mananáp. 
Herbario. -= Ang macaila sa gahóm sa mga jiagámí 
ug sa mga tanóm. * Cadaghánan sa mga tanóm ug 
mga dagámi nga laya. 



Digitized by 



Google 



HfiRBAZát. === Lugar n|(a guipatórcan sa mga tanóm ug 
mga dagámi. 

Herbecer. •== Pagguilib, pagsógor sa pagtoróc sa mga 
dagámi. 

Herbolado. = Ang guíhilog sa doga nga malála sa mga 
tanóm con sa dagámi. 

Herbolario. = Ang mangita ug magadaguinot sa manga 
tanóm nga italámbal, sa oaláy quinaádman niána. 

Herboriz4r. = Pagbólong sa banua u^ sa mga solóp 
sa mga tanóm ug sa mga dagámi. 

Herboso. V. Herbazal, 

Heredad. » Yota nga guibohátan , guibalánan , baol, 
eabalánan. 

Heredado. V. Hacendado. 

Heredar. = Pagdáoat sa cabílin, pagsonód. * Pagáoat, 
paghóad, paglioat sa mga anac sa ilang mga tí- 
gúTang, sa mga bohat nga maáyo con daótan, sa 
ilang gaui, sa ilang batásan. 

Beredero. -= Manononód, ang modáoat sa cabílin. * Ang 
nagaliúad, minonót ug milioat sa mga batásan sa 
iang mga tigúlang. 

Hereditario. «« Ang nahatongód sa cabilin. * Ang mga 
batásan nga maáyo con daótan, ang mga saquét, &e., 
nga guíhóad sa mga tigúlang, sa mga guinicánan. 

Hereíe. «» Ang cristianos nga díli mutóo sa obáu nga 
mga toloóhaii sa santa Iglesia , nga guisógo ug gui- 
tórlo sa Dios. 
BBREjfA. •=» Sayóp, sa tinóyo sa boot, contra sa to- 
loóban sa santa Iglesia ug sa mga matúod nga cris- 
tianos. 

Herencia. = Gahóm sa pagdáoat sa cabílin nga gui- 
büin sa bisan cansa, sa boras sa iang icamatáy, sa 
pagcamatáy nía , sa iang camatáyon. * Cabílin nga 
pagadaoáton. 

Heresurca. = Táuo nga guinicánan sa bisan onsa nga 
herejía. 

Herético. = Ang nahatongód sa herejía. 

Herida. = Samad. * Casámdan, nina. 

Herido. = Ang guisamad, samálan, sinamálan. 

Hemdor. = Ang nagasámad. 

Herixiento. » Pagcasámad. 

Heur. =» Pagsámad, pagbonó, pagsóntoc, pagtócsoc, 
pagligbac , pagtácbas . pagtigbas. * Pagdáot , sa do- 
^i^S^ "8 P^gy^^go^ pagsáquet sa isigcatáuo. * Pag- 
bónal, paglámbos, paglátos, pagpócpoc. * Pagíoag 
sa adlao sa iang mga casólao. * Pageáblit sa ór- 
gano, sa arpa, sa sesta, &c. 

Heriafrodita. ^ Táuo nga may quinatáuo sa pagca- 
laJáqui ug sa pagcababáye. 

Hermana. = Sinína. * Gunting. * Dalóuggan. 

Hermanadle. = Ang nahatongód sa mga igsóon , ang 
masáyon mahiósa. 

Hermanablemrnte. »* Sa pagcama^súon. 

Hermanar. » Paghiósa, pagtingób, pagángay sa bisan 
oasa. 

Hermandad. = Pugcamagsúon. * Pagcahigála, pagcaábian, 
pagcahiósa sa mga cabobót-on. *Pagcaíngon, pag- 
caángay sa mga botang. * Gatilíngban sa mga láuo 
i^a aanagbíósa sila sa pagtúman sa mga botang 
Dga maalampóon ug sa calóoy, sa isigcatáuo. 

Hermanear. » Pagtáoag sa bisan cansa sa ngalan sa 
igsúon. 

Hermano. = Igsúon. * Ang religioso nga oldog ug do- 
nado sa mga caparían. * Ang saeop sa mga cofradía 
eon hermandad. 

Hermosamente. « Sa pagcatahóm, sa pagcanindot, sa 
pagcaáñag, sa pagcaáyo sa pagcaángay, sa pagca- 
hingpít. 

Hermosear. =^ Pagtaiióm, pagdáyan dayan. 



H£ Mi 

Hermoso. — Matáhom, manlndot, maáñag, maáyo oyá- 
mot, mahíngpit, toman caáyo. • Bilírhon, hamíli, 
mahál. 

Hermosura. » Gatahóm, catahóman, pagcanindot, pag- 
caáñag, pagcaángay. 

Hernia. «» Dagcóng lagáy, daloac. 

Hernioso. = Ang may dagcóng lagáy, daloácan. 

Herodes á Pilato (andar de). = Pagábot sa labíng 
daótan, pagpili sa pinilían. 

Héroe. = Táuó nga banságon, bantógon, cntingaláhan, 
hibólngan tongód sa ianjj mga bóhat. 

Heroicidad. — Bohat nga catingaláhan ug hibólngan. 

Heroico. V. Héroe. 

Heroína. = Babáye nga hamíli, bilídhon, mahál, ca- 
tingaláhan tongód sa iang mga bohat. 

Heroísmo. = Pagcadághan! sa mga bohat nga maca- 
híino sa Jbisan cansang táuo ug catingaláhan, ban- 
ságon ug bantógon. 

Herpes. = Gascoro, bon-i, aláp-ap. 

Herrada. == Timba, cabo. 

Herradero. » Ang magamarca sa mga hayópan sa mga 
mananáp, ug. ang lugar nga pagamarcáhan. 

Herradura. »= Pothao nga holohalágpad ug balíco, nga 
itáod ug ilángsang sa coco sa mga cabayo « dapit 
sa obús ug sa itolónob nila. 

Herraje. -« Cadaghánan sa mga pothao ug sa manga 
guinamíton nga pothao, nga quinahánglan sa pag- 
bóhat sa bisan onsa, manga langsang, mga yaoi- 
han, &c. 

Herramental. => Sorlánan sa mga capandáyan. 

Herramienta. =Gapandáyan, cadaghánan sa mga ca- 
pandáyan * Mga ngipon. 

Herrar. «= Paglánsang sa mga pothao sa coco, sa ito- 
lónob sa mga cabayo, &c. * Pagmárca sa pothao 
nga guibága sa mga mananáp, sa mga hayópan. 

Herrería. =:= Salsalán. * Ang opicio sa pagcamananálsal 
sa pothao. ^Banha, sabá nga dagcó, pagsínggit nga . 
mabóloc. 

Herrerico. «a- Langgam nga diótay. 

Herrero. = Mananálsal sa pothao. 

Herrerón. = Mananálsal nga baol , nga díli maálam 
caáyo.» 

Herreruelo. » Langgam. 

Herrete. => Gaoat, dagom nga icatóhog sa mga bohó 
sa mga sinta, sa mga sa^uioálo, &c. 

Herrezuelo. = Pothao nga diótay. 

Herrumbrar. = Paghátag sa lalím sa tayá sa vino con 
sa tobig. 

Herrumbre. « Tayá, boay. 

Herrumbroso. = Ang guitayá. 

Herventar. = Pagpabócül sa bisan onsa. 

Hervidero. =- Pagcaalimbócad, ug ang tonóg sa vino, 
tubig, &c., con ma^abócal na. * Tobóran nga pa- 
gaolbóhan ug pagaahmbocáran sa tobig. * Pagca- 
hágong, pagcadáfifhong sa doghan sa obán nga mga 
táuo nga malisóa sila magguinháoa. 

Hervir. = Bocal, alimbói*ad. * Pagbolá, pagbálod sa 
dagat. 

Hervor. « Pagcabócal sa tobig, sa vino, &c. * V. Her- 
videro. " Pagaliinbócad sa tobig sa dagat, sa manga 
danao, &c. * Pagcaínit sa mga cailíbgon sa mga 
bata pa. 

Heterogéneo. =^ Ang nahimo sa mga bahin nga iia- 
gacaláin lain. 

Hética. «= Hilánat nga macalóya caáyo ug macahoról 
sa maghioay hinay sa gahóm, sa cosóg sa laoas. 

Hético. =* Ang mobáti sa saquét sa hética. * Ang ma- 
nioang caáyo. 

Hetiquez. =r. Saqupt sa hética. 

Hez. = Lalog, lonoc, nalog, bas-óg. 

Digitized by LnOOQ IC 



m 



fii 
HI 



HUdas. a- Tapoc sa mga bitóon sa tim&au sa Langil 

n^ guin^álan ug Tauro. 
Hibernal. — Ang nahatongód sa tiempo sa tugiiao. 
Hibierno. V. Invierno. 
Híbrido. s= Mananáp nga lioat sa nagacaláin laín nga 

guinicánan , maingoa sa guingálan ug mulo n|a lioat 

sa cabayo ug borricong baye. 
Hidalgamente. = Sa pagcáháoan , sa pagcapotóng sa cá- 

síng cásing, sa pagcalólot. 
Hidalgo. »= Táuo sa guinicánan n^a mahál, hamíli ug 

bilírhoa. * Táuo sa maháoan ug potóng nga cásing 

cásing. 
Hioalcon. « ídem. 
HiDALGOTE. =»■ ídem. 
HiDALGUEJO. = Táuo ng^a lioat sa limpio ug maáyong 

gninicánan apan pobres, hangol ug sa dili mabántog 

n^ Dgalan. 
Hidalgcetk! — ídem. 

Hidalguía. = Pagcahímtang sa táuo nga dato, hamíli 
'/ ug mahál. •Pagcalólot. * Pagcáháoan, pagcapotóng 

sa boot. 
Hidra. = Saoa, halas, bilin. 
Hidráulica. = (Juii)aádman nga magaásoy sa pagpa- 

dápit ug sa pagtáas sa mga tobig. . 
Hidráulico. *= Ang* maálam sa hidráulica , ang naha- 
\ tpngód sa hidráulica. 

HiDRiA. = Tolotibór, sorlánan sá vino, sa tubig, &c., 

sa yota. 
Hidrofobia. = Pagcallcay, pagcadomót sa tobig, sa mga 

mananáp con sa mga táuo nga guipamáac sa mga 

mananáp nga nabóang. • Saquét nga guingálan sa 

rabia, sa cabóang 
Hidrófobo. =- Ang mubáti sa saquét nga guiíngon carón, 

ang guipáac sa mga mananáp nga nabóang. 
Hidrogocia. = Quinaármau sa pagpátag sa mga tubig. 
. Hidrografía. = Quinaárman nga magaásoy sa pagca- 

bótang sa mga tobig ug sa dagat, sa pagbóhat sa 

mga mapa nga casayóran sa mga sológ, $a manga 

pagtáob ug paghonás, sa mga tacót ug mga pasil, 

sa miga loog, sa mga laoigan, &c., sa dagat, arón 

hin^baióan sa mga táuo nga nanagsacáy. 
fliDRóGHAFo. = Ang maálam sa hidrografía. 
BidromancIa. =Toloóhan nga bacácon, tongód sa mga 

timáan sa tobig. 
HidrovAntigo. = Ang mutóo sa mga loloóhan nga ba- 
cácon tongód sa mga timáan sa tubig. 
Hidropesía. = Saquét nga guican sa oháo nga ma- 

báscog. 
Hidrópico. = Ang mobáli sa hidropesía. * Ang díli ma- 

bósog-guihápon. 
Hiedra. = Tanóm, balágon nga nagaiápot, iiagacoyáEot 

sa mga pared, sa mga cahoy &c. 
Hiél. = Apdo. * Pagcapáit. 
.Hielo. := Tubig nga natibúóc tongód sa dagcóng tugnao. 

• Paigcacólba sa booi. 
Hiemal. =: Ang nahatongód sa tiempo sa tugqao. 
Hiena. ~ Mauanáp nga ihálas ug maísog uyámot, sa 

Asía ug sa África. 
HiBRos. = Tanóm. 
HiERREcico. = Pothao nga diótay. 
Hierro. = Pothao. 
Higa. ==: Dayan dayan sa azabache sa pagcadágoay sa 

camót nga guibítay sa lacas sa m§a bata. 
Higadillo. = Atáy sa mga langgam, sa mga isda ug 

sa obán pang mga mananáp nga diótay. 
Hígado. = Atáy. * Gahóm, cosóg, caísog. '^ 



HI 

Higiene. ^ Quioáádmán nga nahatongód sa pdg]»ti- 
gáyon sa bisan oñsa nga macaáyo ug angay sa 

qulnabóhi, nga icabátoe sa mga saquéis 
Higo. -=« Higos. 
Higuera. = Cahoy nga mobónga sa mga higos. ^ Del 

infierno. = Taiígan tangán. 
HiGUERON. =-= Cahoy nga dagcó, sa América. 
Hijastro. « Hináblos. 
Hijo. = Anac. 
Hijodalgo. V. Hidalgo. 
HuuELA. = Tinábas 4iga idógang sa bisli ug sa bisan 

onsang panápton nga haictin, arón mahalagpád. *?&• 

nápton nga laro ug magáhi gahi , nga icatábon sa 

baba sa calis sa pagmisa sa mga Padre. * Alaguian, 

balaháan nga diótay sa tubig. * Dalan nga dióuy 

nga nagacóros ug nabalábag sa mga dalan nga dagcó. 

* Camatoódan nga ihátag sa mga manononód sa tioo 

nga namatáy, arón hingbalóan sa tagsa tagsa sa 

cabüin nga nahatongód caníla, ug ang maoagca- 

bílin. 
Hila. V. Hilera. * Tináe nga magamáy. * Pa^cabílic. 

'' Mga logas nga guicóha sa panápton nga guibádbad, 

sa pagbólang ug pagtámbal sa mga samad. 
Hilacha. = Pinótol n^ hilo nga nacáscas sa panápton. 
Hilada. V. ííi7^ra.* Tagsa ca pagtaláy sa mga oató, 

sa mga ladriyo, &c., sa mga cota. 
Hiladillo. ^ Sintas sa hilo con sa igagáma nga haictin. 
Hilado. = Cadaghánan sa bisan onsa nga binílic. 
Hilador. « Anff magabílic. 
Hilandero. = ídem. * Lugar nga pagabilican. 
Hilar. = Bilic. * Pagbóhat sa mga olod ug sa manga 

laoa laoa sa ilang mga balay balay, *^sa pagipon 

nila sa mga logas nga gui^áma nila. * Pagiiiína 

húna sa maáyong pagcatóltol. 
Hilaza. V. Hilada, desde tagsa ca. * Hilo ngadlli to- 

póng, nga may pagcanlpis ug pagcabága. * Hilo nga 

igahálíorsa bisan onsang hablon. 
Hilera. «=Taláy, taláytay. 
Hilero. » Timáan nga maquíía sa dagat ug sa mga 

soba sa guiaguían sa mga sológ. 
Hilo. == Hilo. * V. Hebra. *Caoat nga manípis nga bioó- 

tong. * Pagcadalígdig nga diótay, manípis, sa tubig, 

sa '^dogó, &c. * Pagcasómpay , pagcadáyon sa sogui- 

lon, sa oáli, &c. * Lugas nga ic^igáma sa maa|a 

olod ug sa mga laoa faoa sa ilang mga balayan. 
Hilván. = Pagcahalóghog , pagcadoláhot. 
Hilvanar. = Pagdoláhot , paghalóghog. * Pagbóhat sa 

bisan onsa sa madalí caáyo. * Paghóna hóna sa 

pagbóhat sa bisan onsa. 
Himeneo. -= Pagcasál. 
Himno. «= Pagcanta, paggóya goya nga ipahanooffid 

sa Dios ug sa mga santos. 
Hincadura. = Pagcatólpoc, pagcalánsang , pagcaógdoc, 

pagcabógsoc, pagcatonóc, pagcasóntoc. 
Hincapié. =- Sicad, pagcasícad, pagpanícad. 
Hincar. = Tolpoc, lansang, ogdoc, bogsoc, tonóc, 

son toe. 
Hincha. *= Domót, daótan nga boot. 
Hinchadamente. = Sa Pagcahoüág. 
Hinchado. «= Palábi labíhon. *Sogunon, oáli, &c.,n|a 

sináctan sa manga polong nga díli macalgo, nga 
j oaláy hinglóngdan. 
1 Hinchar. = Pagponó sa hangin sa bisan onsa nga oaláy 

solód. * Paghobág, pagbotód, paglámhong, paglám- 

hoy. • Pagpalábi labi. * Hopong. 
Hinchazón. » Hobág, cabotód, calámhong, calámboy. 

* Pagpalábi labi, pagcadagcó sa boot, sa cásisg 

cásing. * Pagcahópong. 
Hinojo. ====^ Tanóm nga mahomót, ug hasta ang iang 

bonga liga maingon ingon sa anis. 



Digitized by 




i^oogle 



HI 

Hipar. «* Sód-oc , siclo. * Paghánfftá, pagónto, pag- 
bórlay, pagcotás tongód sa d%gcóng bohat. * Fag- 
ibog pagpaoghináot sa miiiatúod, sa bisan onsa. 

HiPBRDULlA. = Pae[táhod cang María Santísima , pag- 
singba n¿a nanatongód cang María Santísima. 

Hipo. = Sóa-oc, siclo. * Caíbog nga da^có sa bisan 
onsa. * Domót, daótan nga boot sa lam. 

Hipocondría. »-« Saquét nga'uahamótaog sa pagcabotód 
sa tian, sa pagcadili mahilis sa quináon, guican 
sa casobó ug camíngao ng^a dagcóan. 

HiPocoNDKíACo. = Ang mobáti sa saquét sa hipocondría. 

Hipocóndrico. = Ai)g nubatongód sa hipocondría. ^ 

HiPOCRÁs. = Ilimnon nga magáma sa.vino, asacar con 
calámay, canela ug sa óhán pang mga panácot nga 
mahomót. 

Hipocresía. »» Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcasaiing- 
cápao, sa pagcatalonháyag. * Pagcadayág sa bisan 
onsa sa pagcabátoc sa matúod. 

Hipócrita. «=« Aug magabóhat ug mamólong sa saling- 
cápao, sa pagcatalonháyag lamang, labon n|a ba- 
layó caáyo ang anáa sa lang húna búna. * Pagbó- 
hat u^ pagpaoiólong sa dili oyon, sa díli angay 
sa guihúna huna. 

Hipócritamente. = Sa pagcasaliugcs^pao, sa pagcatalon- 
háyag. 

HiPóCKiTo. V. Hipócrita. 

Hipoteca. »= Balay con yota nga ihátag sa otángau 
sa guiotángaii nia, hasta nga magbáyad sa iang otan^. 

Hipotecar. =» Paghátag sa oiángan sa guiofángan nía 
sa iang balay con faaol, hasta nga magbáyad sa 
otang nia. 

Hiftfio. ^ Mananáp nga maíngon ingon sa canding nga 
ihálas. 

HiRviENTE. =Añg mubócal. 

Hisca. >» Doga nga mahágcot sa pagcóha sa manga 
langgam. 

HiscAL. = Pisi sa totolo ca labid. 

Hisopada. == Pagcasáblig sa tobig. 

Hisopar. = Pagsáblig sa tobig. 

HisopiLLo. = Panápton nga liniqui ug nga pagafaoló- 
man sa tobig, sa sabáo, sa vino, ¿c, sa pag- 
painom sa m¿a masaquét ug sa pagpabógnao sa 
ilang tot6nIan. * Tanóm. 

Asopo.j-» Tanóm, dagámi. * Gahoy nga hamóbo nga 
guibotángan sa usa ca tomóy sa mga balahibo sa 
baboy con sa cabayo , con sa usa ca malingin nga 
tombága nga binóho bohóan , su pagsáblig sa mga 
Singbanán ug sa bisan diin sa tubig nga bendita. 

Hispánico. » Ang nahatongód sa España. 

Hispano. = Ang natáuo sa España. * Ang nahatongód 
niining Guinharían. 

Híspido. « Bisan onsa nga maháit^ 

Histérico. = Goyáp. 

HiSTORu. = Soguílon sa ngatanán nga nahilábo sa can- 
hing tiempo ug sa mga bohat nga tacús nga ti- 
maánan. * Soguüon , paaanglétan nga guimáo mao. 
* Casayóran sa pagcabótang sa mga mananáp, sa 
nQ|:a cahoy ug mga tanóm. * Pagcabíquil sa manga 
eabobót-on. 

Historiado. «= Pinintal nga guibotángan sa nagacaláín 
lain nga mga laráoan con dagoay. 

Historiador. == Ang nagasólat sa historia. 

Historiar. =Pagsólat sa historia, paggáma sa manga 
soguílon. * Pagpinial sa papel, sa papan, sa pa- 
nápton, &c., sa nahitábo sa canhing tiempo. 

Historieta. «== Soguílon nga oaláy bingtóngdan ug ca- 

Historiógrafo. V Historiador. 

Histrión. ^ Táuo nga magapacaláin sa bisti sa mga 
dola sa cadaigánan. 



Ho m 

Hita. ^ Lansang nga diótay, laro ue sa oaláy olóban; 

Hito. -» Mojón, halígueng cota nga bamóbo, nga gui- 
bótang arón hingbolóan sa mga táuo nga nanag- 
lacát sa pagadolóngan sa mga dalau, ug sa pag- 
timáan sa mga caotlánan sa yota. 

HO 

Hobachón. ->= Táuo nga matámboe ug sopang, apan 
inalóya sa pagbóhat. 

Hocicada. = Pagcahilugcapá , pagcasocámod , pagcahi- 
dagpá. 

Hocicar. 5= Paghilugcapá, pagcasocámod, paghídagpá, 
paghidagmá. 

Hocico. -= Songad, iolóngad, icaóngad, songo. ♦ Baba 
sa mga táuo nga guidagcóan sa mga ngabil. * Na- 
uong. * Pagcacollot, pagcasocó. 

Hocicudo. = Mananáp sa dagcóng songad , songo. 

Hocino. = Capandáyan sa pothao nga quinalaháan ug 
maháit, maingon sa dagoay sa sanggot, galab nga 
diótay. 

Hogaño. = Carón tuíga, niining tuig nga atóbang, nga 
nagalacát. 

Hogar. =»= Dapóg, abó. * Balay, pinoyánan. 

Hogaza. = Tinápay iiga dagcó. 

Hoguera. = Daob, pagcasiláb, dagcóng siga. 

Hoja. =- Dahon. * Ang espada lamang, ang cales, cam- 
pilang, sondang, bangcao, &c., sa oaláy pol6an 
ug togdánan. * Tagsa ca pecas sa mga tacop ug 
mga talambóan. * Pothao, tombága, &c., nga há- 
lagpád ug manípis. * Tagsa ca papel sa mga libro, 
sa mga cuadenio, &e. 

Hojalatero. = Ang magabóhat i^a bisan onsa, sa hoja 
' de lata. 

Hojaldrado. = Inojáldre, ang may dagoay sa ojaldre. 

Hojaldrar. =^ Pagbóhat sa ojaldre. 

Hojaldre. «= Tinápay nga sináctan sa manteca ug sa 
asúcal con calámay nga nagáma sa mga dolodáhori 
nga haíctin, manípis ug Uniqfit. 

Hojaldrista. = Ang magabóhat sa mga ojaldre. 

Hojarasca. = Gadaghánan sa mga dahon nga natágas 
sa mga cahoy. * Bisan onsa nga oaláy bale , nga 
oaláy, polos. * Mga pQlong ug mga pagsáad nga 
oaláy bingtóngdan ug cahológan, nga bacácon. 

Hojear. = Pagágui agui sa madalf sa mga dahon sa 
mga libro con mga cuaderno. * Pagbása sa madalí 
sa' mga -bahin sa mga libro. * Pagbácbac sa manga 
tombága arón nipfson ug boháton ug mga dahon. 

Hojoso. = Ang guidaghánan sa mga dahon. 

Hojudo. = ídem. 

Hojuela. = Dahon nga manípis caáyo , hatáas ug haíc- 
tin, sa boláoan, sa salapí, &c. 

Hola. =Nan, hoy, ¿onsa quiñi? ¿onsa canil? ¿on- 
say? ¿opsa ba cadto? 

Holanda. = Panápton nga putíon nga pino, manípis 
caáyo. 

Holandilla. «= Panápton nga igasápao sa mga bisti. 

Holgachón. =» Táuo nga maánad sa pagcáon u^ pag- 
soróy soroy lamang, sa oaláy. buhat, tiglíbod libod. 

Holgadamente. = Sa pagcalóag. 

Holgado. = Ang oaláy buhat. * Ang dagcó, ang halóag. 

Holganza. = Pagpabóoay, pagcaoaláy cabórlay. Calípay, 
dola, paghimáya, maáyong buot. 

Holgar. = Pagpahamórlay , paghóoay. * Paglápol, pag- 
Hcay sa pagbóhat. 

Holgazán. = Tapólan, ang dili mahagógma magbó- 
hat, ang magalícay sa cahágo, tigsóroy soroy, tiglí- 
bod libod. 

HoLGAZANf^AR. ==^ V. Holgar, desde pagtápol. 



Digitized by 



Google 



HO 

Holgazanería. = Pagcatápol, pagcalicay sa pagbóhat, 

sa mga cahágo. *Pagcasóroy sopoy. 
Holgorio. = Fiesta , caliagáoan, calípay, dula. 
Holgura. — ídem. 

Holocausto. = Paghálad sa mía judíos. 
Hollar. = Tonób. • Pagpasipála, pagtámay, pagyóbit 

sa isigcatáuo. 
Hollejo. ~ Panit sa obán ng;a mga bonga. 
Hollín. = Anóos. 
HoLLixiENTo. = Ang guianoósan. 
Hombracho. = Táuoag laláqui nga matámboc, hatáas, 

sopang ug sa dagcói>g hosog. 
Hombre. = Táuo nga laláqui. 
Hombrear. = Pagpacalaláqui sa mga bala pa. 
HoMBRpcico, lio, to. « Laláquing diótay. • Tanóm n^ 

nagacoyátot sa m^a pared ug sa m^a cahoy. 
Hombrillo. = Tinábas sa panáplon n^a ¡calíg-oa sa 

mga a baga sa mga sinína. 
Hombro. = Abága. 
Hombros. V. Hombracho, * I.aláqui sa maáyong batásan. 

* Batid ug cosógon. 
HoMBRONAzo. = ídem. 
HoMBBüíib. -=-- Ang nahatonfód ug ang malngon sa 

laláqui. 
Homenaje, r:^ Pagpanómpa n|^a pagaboháton sa pag- 

táhor ug pagsílbi sa hari con sa agálon. * Pag- 

síiigba, pagtáhor, pagsógol. 
Homicida. = Ang magapatáy sa isigcatáuo. * Ang ma- 

camatáy sa táuo. 
Homicidio. = Pagcapatáy, pagcabonó sa isigcatáuo. 
Homilía. = Pagoáli , oáli sa pa^ásoy sa mga táuo sa 

nahatongód sa religión. 
HoMiLiARio. =-= Libroug sinolátan sa manga homilía. 
Hominicaco. «= Laláqui» sa daótan nga oagoay. 
Homólogo. = Mga polong n^a magacaláin lain sa pag- 

sángpot, apan sa usa larriaiíg ca cahológan ug hing- 

tóngdan. * 

Honda. = Salápid, pisi nga igabonó, igasalibáy sa 

mga bato. 
Hondamente. == Sa palfeahalálom. * Sa hatáas oyámol nga 

pagásoy , pagpamólong , paghúna húna. 
Hondazo. — = Pagcabonó, pagcasalibáy sa bato, sa honda. 
Hondero. «= Soldado nga nacagámU sa honda, sa can- 

hing tiempo, sa pagpangóbat. 
Honiííllo. -= Mgá pinótol nga panáptoa nga icagáma 

sa balát-ang sa mga calsones. 
Hondo. =«- Halálom. 
Hondón. == Sampot, sampótan sa bisan onsa; sa bocág, 

sa saro, sa boteya, sa balóyot, &c. * Ang mata 

sa mga daffoin. 
Hondonada. — Yota nga halálom, sapa. 
Hondura. = Pagcahalálom. 
Honestamente. = Sa pagcaólay, sa pagcacastos. * Sa 

pagcatahá, sa pagcatáhod. ' 
Honestar. = Pagtáhod, pagtahá. 
Honestidad. '= Pagcacastos , pagcaólay pagcabóg-os. 

' Pagcahósay sa laoas sa táuo, sa iang pagbóhat 'ug 

mga paglíhoc. • Pagpamólong sa mga polong nga 
angay sa pagcaboótan. 
Honesto. = Ang maüyo. * Táuo nga mahagógma sa 
pagcacastos, nga olay, bog-os, sa mahósay nga 
batásan. • Bisan" onsa nga matárong, nga igo sa 
cataróngaii. ^'' 
Hongo. = Ohoiig , libgos, poclilay. 
Honor. — Cntahóran, eatahá. "Dongog, maáyong oga- 
lan. * Pagcacastos, pagcaólay sa mga babáye. * Opi- 
cio con pagcahímtang nga dagcó, maháf. 
Honorable. =íTa!ahóron. 
Honorablemente. = Sa catahóran, sa maáyong ngalan 

ug dongog. 



HO 

Honorario. = Ang moháta^ sa mstáyong dongog sa tífitiá 

cansa. "'Soholnga ihtog sa bisan cansa tongód ñá 

mga bofaat nia. 
Honoríficamente. V. Uonorabletnente. 
Ho.NORiFico. V. Honorjario^ hasta sohoL 
Honra. = Dongog nga maáyo, maáyong ngalan. • pAg- 

cacasto, pagcaólay sa mga babáye. * Pagáoipo sa 

cadaigánan tongód sa calág sa mga minatáy. 
Honradamente. »= Sa maáyong dongog. 
Honradez. == Pagbóhat ug pagpamólong ingoo sa angay 

sa táuo nga may dongog nga maáyo. 
Ho:írado. «Táuo nga may dongog nga maáyo, AoBg^ 

gánon, boótan. 
HoNRADOR. «» Ang magatábod, ang magtahá, aag mo- 

hátag sa cat^óran. 
Honramiento. » Pagcatáhod, pagtáhor, pagtahá. 
Honrar. = Tahor , taba. 
Honrilla. = Gaólao. 
Honrosamente. V. Honradamente, 
Honroso. V. Honorario^ hasta sohol, 
HoNTANArt. === Lugar sa mga tobóran. 
Hopa. ^ Bisti nga maiogon sa sotaqa sa manga Pa- 

dreng clérigo. •/ 

Hopalanda..» Bisti nga dagcó ug halagpád. * Bisii sa 

mga táuo nga nanagestudio sa mga Universidad. 
Hopear. =: Paglíhoc, pagquíuo quiuo sa inga mana* 

náp sa ilang icog. 
Hopo. =» Icog sa mga mananáp nga lidlahibóan caáyo. 

* Asintos sa mga capa ug m^ capote. 

Hora. = Horas. * Cadugáyan sa usa ca horas nga pa- 
gapalandóngan sa mga cristianos sa adlao sa pag. 
saca sa mga Laagit sa atoiig Guinóong Jesucristo* 

* Libroug diótay nga sinolátan sa mga pagámpo 
nga nahatongód cang María SantLsima. 

Horadarle. »= Ang arang bohóan. 

Horadación. = Pagcaboho. 

Horadador. » Ang magabohó, ang magahUihod. 

Horadar. » Pagbohó sa pagcalápos. 

Horado. «= Bohó nga magalápos. 

Horario. « Ang nahatongód sa mga horas. * Ang pothao, 

tombága, &c., sa hoi^san nga magatório sa mga horas. 
Horca. ^ Bitáyan: pagahógtan, pagapátian sa mga 

táuo nga saláan. * Sangá sangá.' 
Horcadura. -^ Ang bahin sa mga cahoy aga pagafao- 

lágan sa mga sangá. * Sinógdan sa mga sangá sa 

mga cahoy ug mga tanóm, 
Horcajadas (a). » Pagcahayo sa pagbítay sa tagsa ca 

paa sa dapit sa toó . ug sa oáia sa tian sa ma- 
nanáp nga pagacabayóan. 
Hobcajadura. = Bakit-ang. 
Horco. « Tohog sa mga ajos ug mga sebojas. 
Horcón. = Sangá sangá. 
Horchata. = Ilimnon nga magáma sa tubíg ug sa manga 

liso sa atímon, sa calabasa, sa melón, sa ahnen- 

dras, &c., nga dinócdoc. 
Hordiate. » Ilimnon nga magáma sa sebada^ 
Horizontal. = Bisan onsa nga nacaligád, nga dili mo- 

tindug. 
Horizonte. » Ang Lmgit nga atóbang sa mga mata 

sa mga táuo. ^ Ngatanán nga maquíta pagUbot co- 

tob sa tagsa ca bahin sa yota. 
Horma. » Hormahan sa pagbóhat sa bisan ousa, sa 

mga sapín, .sa mga calo^ &c. 
HoRMERo. » Ang magabóhat sa mga hormáhan. 
Hormica, lia, ta. >^ Cahoy, bocóg, &c., nga paga- 
boháton ug botones. 
Hormiga. ^ Holomigas, solom, alioálang, pala, hantie, 

ananácyod, anióngal, bahao bahao. 
Hormigón. » Sacót sa mga faatóng magamáy, sa apog 

ug sa bolít. 



Digitized by 



Google 



lio 

HoRSírcosn. =^ Ansf nahaton^ód sa holomígas. 

HoR»iGUE\R. =* Pagbánhod, pagbínhor sa mga bocton, 
mga paa, mga camót ug mga liil. * Pagcatól «a 
ttiaháit caáyo sa ílálom sá panit. ♦ Pagqaíbot qui- 
bot, pagquipot quípot. 

HolRMicuEo. « Pagcabánhod, pagcabíhod. * Pagcacatól. 

* Págcaquíbot quibot, pagquipot quipot. 
HoRMTCüERo. = Balayan sa mga holomigas , sa mga so- 

lóm, &c. 
Hornacina. = Bohó nga guibflin sa mga cota , ug labí 

pa sa mga Singbahán, sa pagánfay dihá sa mga 

altar. 
Hornacho. = Bohó, langob langob nga pagaboháton sa 

mga caboquílan, sa mga banguílid nga pagacalíaii ug 

pagacoháan sa yota, "sa balas, &c, 
HoRXACHL'ELA. == Paj\ig, baloiig balong. 
Uorxada. = Cadaghánan sa msfa tinápay, &c., nga pa- 

galolóori pangdónfan sa horno. 
Hornaguear. s= PagcSIe sa yota* sa pagcóha sa olíng 

nga guingálan de piedra, sa baló. 
Hornaguera. «* Olíng riga guingálan de piedra, sa bato. 
HoRíiAGüEito. «=* Ang nahalóag. * Ang naháoan, ang na- 

háoay. • Lugar nga pagacoháan sa olíng nga gui- 
ngálan- de piedra, sa bato. 
Hornaza. «=: Horno nga diótay, nga paglunáoan sa^niga 

tombága, sa salapí, &c. * Color nga igasfnao ug ica- 

bólit sa mga sorlánan sa yola dapit sa solód. 
Hornazo. = Tinápay nga Hnólo sa horno ug sináctan 

sa mga itlog. *€asa, regalo, nga guipanghátag sa 

mga tagilóngsod sa Padre nga nagaoáli sa cuaresma, 

sa human na ang oláhing oáli. 
Hornear. *= Pagláman sa opicio sa paglólo sa Unápay. 
Hornería. = Opicio sa paglóto sa tinápay. 
Hornero. « Ang may opicio sa paglóto *^ sa tinápay. 
Hornija. — Sológnod, mga cahoy nga magámay nga 

icafnit sa horno sa paglólo sá tinápay. 
HoRNiJERO. = Ang magahácot sa mga sológnod so hornO; 
Hornilla. = Bohó nga pagabohíton sa mga dapóg nga 

pagabotángan sa caláyo ug pagalotóan sa bisan ousa. 

* Bohó sa mga salapatitían nga salágaa sa manga 
salapáti. 

HoRNíLLo. =flomong dii5tay. 

Horno. = Horno nga paglotóan sa tinápay ug sa bisan 

on^. * Pagabohátan sa ápog ug pagalotóan sa tesa, 

sa ladriyo, &c. 
HoKduiLiA. *i- Sangá sangá. * Dagom sa oaoat, sa sa- 
lapí, &c., nga icalíg-on sa mga babáye sa ilang 

pinángco, nga icalógpit sa bohóc. 
Horra. «= Mananáp nga baye, ug langday. 
Horrendamente. = Sa pagcncógmat, sa pagcalísang. 
Horrendo. =s Awg macalísang , ang macacógmat. 
Hórreo. = Taftgcal, lugar nga pagalipígaíi sa trigo, 

sa humáy, &c. 
Horribiltdaí). V. Honendo. 
HotmiBLfi. ^ ídem. ♦ Macalillsang. 
HoRRiRLEMRNTE. V. Eoirmiümente. 
HóRRmo. V. Horrendo, 
HdRRfFiCo. *« ídem. 
HoiTRfprLACfON. «= Taquig. 
HoRRipiLATivo. -= Ang macatáquig. 
HoRRíso.vo. «= Ang macalísang, ang macacógmat sa iang 

^^<^^ sa iang tonóg. * Tingog , tonóg nga ma- 

cahahárloc, macalilisang. 
Borro. = Ang bihag nga nalocát na , nga nahamísic 

sa cabihágan. 
Horror. -= Cacógmat, calísang, cahárloc nga dagcóan. 
Horrorizar. •«* Paglísang, pagcógmal. 
HoRRORosAíBENTE. = Sa pagcacógmat , sa pagcalísang. 
Horroroso. V. Horrendo, * Ang malágsot oyámot , ang 

daótan caáyo, ang mangíl-ad. 



Hü 



145 



HoRTALiíA. =■• M|a tanóm nga macaón, mga dahoii, 

mga gamót, &c. 
Hortelana. «• Asáoa sa hortelano. 
Hortelano. = Ang magabántay sa mga lauerta, sa mga 

tanáman. * Langgam sa España. 
Hortera. -=• Yahóng , panácsan sa cahoy. 
Hosco. »= Color nga maíngon ingon sa raaítom. * Táuo 

sa maísog nga gaüi, mapintas, palábi labihon. 
Hoscoso. -= Bisan onsa nga maháit. 
Hospedarle. == Ang tacos pasác-on sa balay'. 
HospEDADOR. = Ang magapasáca sa lain sa iang balay. 
Hospedar. =- Pagpasáca sa balay, paghálag sa pino- 

yánan sa bisan cansa. 
Hospedería. ^íSoIóJ nga guitagána sa mga caparían 

sa pao^poyó' sn boot magpoyó dihá ug sa mohápit, 

sa mga homalápit, halapítan. ' 
Hospedero. — Ang magabántay, magahópot ug magaa- 

líma sa mga homalápit. 
Hospiciano. = Pobres. * Hangol nga magapoyó sa ba- 
lay nga guingálan de misericordia, sa calóoy. 
Hospicio. «= Balay nga guitagána sa mga calongsóran 

sa paghípos, su paghálag sa pinoyánan, sa pag- 

pacáon ug sa pagbísti sa mga pobres, sa mga hangol. 
Hospital. =' Balay nga pagabolángan, pagaalimáhan ug 

pagatambálan sa mga masaquét. * V. Hospicio, 
Hospitalario. = Caparían nga, ingon sa ¡ang manga 

tolománon, modáoat, magahípos ug magahópot sa 

mga pobres ug sa mga homalápit. 
Hospn'AiEUo. =^ Ang magabántay sa hospital. 
Hospitalidad. = Paghípos, paghópqt, pagbísti ng pag- 

pacáon sa mga hangol, sa mga homalápit. * Pagábí 

abi sa mga domolóong. ♦ Pagí>oyó sa mga masaíiuát 

sa hospital. 
Hostería. = Balay pga pagosác-an sa mga homalápit 

ug domolóong sa pagcáon ug sa pagpoyó tongc»d 

sa sohol con sa bayad nga guipangáyo caníla. 
HosTiARio. = Cajón cajón nga diótay nga sorlánan sa 

mga hostia. 
HosTiERO. = Ang magabóhat sa hostias. 
Hostigador. = Ang magasámoc sa isigcaláuo. 
Hostigar. « Samoc, borlay. 
Hostigo. = Bahin sa pared con sa cota nga dayág :sá 

oían ug sa hangin. * Onós sa mabáscog nga oían 

ug sa hangin , nga magadáol sa pared ug sa mga coia. 
Hostil. -» Caáoay, batoc. 
HosT!LH)AD. == Pagcadáot., cadaótan nga guibóhat sa mk 

ca Guinharían sa lain nga' Guinharian, sa utjá ca 

hadi sa lain nga hadi. 
Hostilizar. =^ Pagdáot sa mga caáoay. 
ttoTENTOTE. === Táuo nga salvajes, ihaláson caáyo, nga 
• magapoyó sa yola nga haróol sa cabo de buena 

Espera n7.n. 
Hoy. = Carón arláoa. 
Hoya. =^ Bohó nga dagcó sa yota. 
Hoyada. «= Yola nga h'alálom, sapa. 
Hoyo. = Bohó. 
Hoyoso. «- Bohóan , binohóan, ang guibohóin, ang 

may daghan nga mga bóhó. 
Hoz. = GaIab, capandáyan sa pothao nga balicó, nga 

igagálab sa humáy, sa trigo, &c. 
HozADEuo. = Lugar nga pagaongálan , pagaóad oáran 

sa mga baboy. 
Hozar. = Ongar, oad oad. 



HU 

Hucha. = Caban, caja nga dagco. * Lolónggan, long- 
gánan, sorlánaa sa yota, nga guibotángán sa usa 
ca bohó , sa pagtípig ug pagdaguínot pagánam anam 

37 



Digitized by 



i^oogle 



146 Hü 

sa salapív " Ang salapí nga guidaguinot pagáiiam 
anam. 

Huebra. » Yola nga pogadaróhan sa dobá ca buoc 
nga baca, cabayo, ealabáo, &c., sa usa ca ad- 
lao. *Dohá ca manaiiáp, mga cabayo, mga baca, &c., 
ug ang usa ca táuo nga pagaabángan sa pagbó- 
hat sa usa ca adluo nga tibúoc. 

Hueca de huso, tornillo, &c. « Piliryan. 

Hueco. « Caoang, ang oahíy solód, ohang, gongab, 
loan g. * Táuo nga palábi labíhou, parayégon nga 
gailabihaa. * Tonóg , tingog nga cagábcab. * Bisan 
onsa nga mahómoc, binósgan, binóscag. 

Huelga. = Cadugáyan sa tiempo , sa túig nga paga- 
hoáyan, nga díli pagabohátan. * Calingáoan. 

Huelgo. = Pagguiháoa. * Guininháoa. * V. Holgorio, 

Huella.» Tonób, timáan nga mahabilin sa moágui 
sa bisan diin. * Pagca tonób, timáan n^a mahabilin 
sa bisan onsaug marca sa pagamarcáuan. 

•Huello. =« Lugar nga pagatónban. * Ang coco sa mga 
mananáp dapit sa obos. 

Huérfano. = Ylo. • De Padre y madre. == Ylo nga tolápos. 

Huero huevo. « Ba-óg, baóg. 

Huerta. = Laoerta, tanáman. 

Huerto. «^ ídem , lugar nga pagatámnan sa mga otan 
ug sa mga tanóm nga bolácan. 

Huesa. ^ Lobóngan, lobóng, lolóbngan. 

Hueso. = Bocóg. * Liso. * Bato nga apógon nga oalá 
malóto, nga oalá maápog. * Ang macalisóa, ang 
macayógot» ang macasámoc. * Ang daótan ug nga 
oaláy bale. 

Huesoso. =» Ang nahatongód sa bocóg. 

Huésped. » Homalápit, ang magpoyó sa balay nga dili 
ia. * Ang tagia sa halapítan. " Ang magapasáca sa 
iang balay sa mga homalápit. 

Hueste. = Pangobátan. 

Huesudo. = Ang bocógan caáyo. * Táuo sa dagcóng hosog. 

Huevar. = PagíLlog sa mga langgam. 

Hueva. = Bihod. 

Huevera. -= Pagoáncan sa mga langgam. * Copa con 
sodlánan nga pagabotángan sa mga itlog nga linóto 
sa pagcahómoc. 

Huevero. «» Ang mopálit ug magabaligya sa mga ítlog. 

Huevo. = Itlog. 

Huida, == Pagcalágueu , pagcalósot. 

Huir. = Lagueu , oalá, paháoa. 

Hule. «= Panápton nga guidíhog sa bolit nga magáhi 
«g malíg-on caáyo. *' Tagoc sa Indias nga icabólit 
sa mga panápton. 

Humanamente. = Sa calóoy. * Ingon sa angay sa pagcatáuo. 

Humanar. == Pagbóhat sa isigcatáuo ug maloláyon, ma- 
poangódon , sa mahlnay ug sa maáyong boot. • Pag- 
táuo sa calibótan, pagsógod sa pagcatáuo, pag- 
toróc sa táuo sa tian sa iang inahan. 

Humanidad. = Pagcatáuo. * Catámboc, pagcadagcóng ho- 
sog. * Pagcasáyon sa pagángdo sa mga pagtándog 
sa laoas ug sa mga cailibgon nga calibotánon, laoás- 
non. * Pagcalóya nga onay sa táuo nga guican sa 
sala nga panolóndon. * Poángod, calóoy. * Maáyong 
boot, maáyong gaui. 

Hi:mvno. = Ang nahatongód ug angay sa táuo. 

Humareda. = Pageaasó. 

Humazo. = Asó nga dagcó. • Ang asó sa papel con 
sa lana nga ipatongód sa ilong con sa baba, sa 
pagtámbal sa guíasóhan con sa pagtíao cania. 

Humeante. = Ang magaasó. 

Humear. = Pagasó, pagalísbo, pagalísngao. ♦ Pagbílin 
sa mga timáan sa mga págáoay ug mga cagobót 
sa canhing tiempo. 

Humedad. = Pagcaómog. 

Humedal. =- Yola nga mabasá basa. 



Hü 

Humedecer. ^ Pagómog, pagbasá basa sa bisan onsa. 
Húmedo. = Ang naómog, ang nabasá basa. 
Humero. = Alaguían sa asó. 

Humildad. »= Pagpaóbos. * Pagcatáuo nga obos, lioat 
sa guinicánan nga dili hamili, nga díli mahil. 

* Pagcasáoop. 

Humilde. = Mapaobsánon. * Tauo nga hamóbo. * Tauo 

nga lioat sa guinicánan, guilioátan nga obos nga 

díli mahál. 
Humildemente. = Sa pagpaóbus. 
Humillación. ^Pagpaóbos, pagcaóbos. 
Humilladero. «» Lugar sa mga ganháan sa mga Sing- 

bahán, nga guibotángan sa usa ca crus, con sa 

bisan onsang laráoan. 
Humillar. =»Pagdongó, pagdocó sa olo, pagyócbo sa 

timáan sa catahóran. * Pagpaóbos sa pagpalábi laiú 

sa bisan cansa. * Pagpaóbos sa boot. 
Humillo. » Pagpalábi labi, pagparáyeg oga guilabihan. 
Humo. = Asó. * Alísbo, alísngao. * Pagpalábi labi. 
Humor. = Doga sa laoas sa mga táuo ug sa manga 

mananáp. * Gaoi, cagaoían. * Gaogalingoo nga pog- 

bóot sa pagbóhat sa bisan onsa, eou sa pa¿^ 

mólong ba. 
Humorada. ^ Polong con bohat nga matístis, malipá- 

yon, ug nga oalá paabóton. 
Humoral. — Ang nahatongód sa doga sa mga laoas, 
HuMORosiDAD. » Pagcadághau sa doga. 
Rumoroso. » Ang may doga. 
Humoso. = Ang magaasó^ alasóhan. * Ang maahsbo, 

ang magaalisngao. 
Hundir. = Lomos, lanas. * V. Arruinarse oljo, arruir 

nar. * Pagdáog sa bisan cansa sa mga camatúod, 

« Pagdáog, pagpaóbos. * Pagáoay, pa^ilis IíIíb. 

pagsócol. * Pagcaoalá sa bisan onsa, sa díli gayód 

hiquít-an ug hicaplágan. 
Hura. = Hobág nga motoróc sa olo ug daútan caijo. 
Huracán. =» Onós nga mabáscog oyámot, hangia figa 

dagcóan nga hiagaalimpólos, baguio 
HuRAfííA. *-» Pagcalícay sa pagatóbang la isigcatáuo. 
Huraco. = Borong, buquirnon, ang molágueu ugmo- 

licay sa pagatóbang sa isigcaíngon. 
Hurgamandera. = Babáye nga bigáon , sa mang(l-ad nga 

batásan. 
Hurgar. = Holhog» colcog, lihoc, cotao. * Pagsámbag, 

pagágda. 
Hurgón. «= Capandáyan sa pothao sa pagcótao ug pag- 

cólcog sa caláyo. 
Hurgonada; = Pagsóntoc. 
Hurgonazo. = ídem. 

Hurgonear. = Pagcótao, pagcólcog, paghólhog sa caláyo. 
Hurón. ^ Mananáp nga diótay ug molomaíton, uga 

tigpangíia sa mga conejo sa ilang mga balayan. 

* Ang maquígsáyod, magapaháyag ug magapada- 
yág sa bisan onsa nga tinágo. * V. Hurafw. 

Huronear. == Pagcóha sa mga conejo sa uron , pag- 

paquigsáyod , pagpaháyag , pagpadayág sa bisan cosa 

nga tinágo. 
Huronera. = Lugar nga pagasórlan sa u.»*or?. * Lugar 

nga pagatagóan, pagahobóngan sa bisan cansa, coa 

pagalaguíuan ba. 
Huronero. = Ang magabántay , bomolántay sa mga uron. 
Hurtadle. = Ang arang ug ang masáyon caoáton. 
Hurtador. = Caoalán , mangangáhas, maninicás. 
Hurtar. = Caoat, cahas, ticas. * Pagcáncan sa mga sotó 

sa yota sa ilang baíbáyon. * Paglicay, pagságang. 
Hurto. = Quináoat, pagpangáoat. 
Husada. = Hilo, seda, &c., nga binílic na sa bilican. 
Husillo = Cáhoy , tombága, pothao, &c., nga guica- 

nálan paglibot ug nayon ngádto sa tomóy, nga 

icapógos sa mga pigsánan. 



Digitized by 



Google 



IG 

HiJsacA (andar á la). = Pagpati^áyon, pagpaquigásoy 
pagpaíjuigsáyod , sa pagcacógi caáyo sa bisan onsa 
nga tinágo. * Pagmatúod sa bisan onsa nga tinágo, 
tongód sa mga caláhap ug mga timáan. 

UusMEADOR. » Ang macáplag sa bisan onsa tongód la- 
maug sa bahó. 

liusMBAR. = Pagcáplag, paghibálag, pagquita sa bisan 
oosa cay guipan^uíta sa ian^ bahó. * Pagpaquig- 
sáyod, pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa nga 



IL Í47 

tioágo, sa hüom lamang, dili sa dayág. "^ Pagsó- 
god sa bahó, sa pagbahó sa bisan onsa. 

Husmo. == Ang bahó sa bisan onsa , sa carne , sa ba- 
boy, sa manteca. &c. * Paghólat, pagpaábot sa 
maáyong eahigayónan, ocasión, sa pagcóha sa bi- 
san onsa nga guitúyo. 

Huso. =: Bilícan. 

Huta. = Balong balong, payág. 

Hutía. = Mananáp sa América ngamaingon ingon saiiagá 



ID 



1. = u. 

Ida. =«Pagádto sa bisan diin. * Pagbáhat, pagpamó 
laog ssT oalá búna hunáon ug maáyo , guícan la- 
mang sa capon^ót. 

InKA. = Húna húna. * Laráoan nga mahabílin sa húna 
búna, sa calág, sa mga galámhan sa calág, sa bi- 

. san onsa nga guinatán*ao ug guinadóngog. * La- 
ráoan nga nahaoiótang sa huna huna sa pagbóhat 
sa bisan onsa, sa pagbóhat sa usa ca balay, sa 
pagsólat sa usa ca oáli &c. * Húna húna nga ba- 
tir ug mataKnis sa pagándam, sa pagtagána ug sa 
pagbóhat sa bisan onsa. * Panigíngnan, pananglétan. 

Ideal. == Ang nahatongód sa huna huna , ang mafia- 
mótang sa bóna húna hmang $a oaláy pagcamáo nga tuod. 

Idealmente. =» Sa huna húna. 

Idear. = Pagbúna hona. 

Ídem. s= Poloug nga linatín: mao da, in^on, maingon. 

lD¿aiTiCAME.NTE. = oa pagcasáma , sa pagcaingon , sa pag- 
catopóng, maingon gayód. * 

Idéntico. =: Ang magsáma ug maingon sa lain nga 
botaiig. 

Identidad. = Pagcasáma, pagcaingon. 

Identificar. =^ Pagpanigingon sa mga botang nga na- 
gacaláin lain sa pagcamatúod. 

iDEOLOGíA.^^Quinaárman nga nahatongód sa mga húna húna. 

Idioma. « Polong, pinamólong n^a caogalín^on sa bi- 
san OBsang Guinhárian, provincia con longsod. 

Idiota. =Táuo nga borong caáyo, nga cabos, nga 
oaláy quinaárman. 

Idiotez. = Pagcacábos, pagcaoaláy quinaárman. 

Idiotismo. == ídem. 

Idolatra. = Dioatáhan , pan^anitóhon. * Táuo nga dili 
mutóo sa matúod nga Dios, nga mosíngba sa mga 
dios dios nga bacácon. 

Idolatrar. »Pagdioáta, pagpanganito , pagsíngba sa 
mga dios dios nga bacácon. * Paghigógma sa ^ui- 
labihan nga gogma sa bisan caasang táuo conl)o- 
tang, pa^thi: 

Idoutría. = Pagoanganito, pagdioáta, pagsíngba sadíli 
Dios nga tuod. 

IdoUtrico. ^ Ang nahatongód sa idolatría. 

Ídolo. = Dios dios nga bacácon , táuo táuo nga pa- 
gasingbáhan sa mga dioatáhan, dioáta, anito. * Bisan 
onsa nga guihigógma;, hinigógma sa pagcalacád na. 

iDONEmAD. = Pagcaámdam sa pagbóhat sa , pagpamólong 
sa bisan onsa. 

Idóneo. = Ang macahimo sa pagbóhat con sa pagpamó- 
long sa bisan onsa. 

Idus. = Ang usa sa tolo ca bahin sa bolán sa tiempo 
sa mga Romanos. 

IG 

Iglesia. -» Singbahán. * Catilingban sa mga binouá^an, 
nga guihópot sa iang pangólo nga si Jesucristo, 



IG 

ug sa ilis nía nga ang Santos nga Papa. * Cati- 
lingban sa mga Padreng tanán ug sa mga hoc- 
mánan ngatanán sa Singbahán sa tagsa ca Guin- 
harían, cou sacop sa usa ca ponóan , maingon nga 
ang Iglesia sa Roma ug ang guingálan ug griega. 

* Catilingban sa ngatanán n^ guioldenáhan. * Yota 
nga hingsácpan sa gahóm sa mga Obispo, ug ang 
cadaghánan sa ilang mga guinsacópan. * Cadaghánan 
sa mga canónigos sa mga Singbahán nga CatedráL 

Ígneo. = Bisan onsang caláyo ug ang maingon sa caiáyo. 

* Ang may color sa caláyo. 

Ignición. » Pagcabága tongód sa caisog sa caláyo. 
Ignífero. = Ang may caláyo, ang guinicánan sa caláyo. 
Ignipotente. » Ang may gahóm sa caláyo, ang ma- 

gabóot sa caláyo. 
Ignívomo. «> Ang magasóca sa caláyo. 
Ignominia. — Coólao nga guiántos sa bisan cansa sa 

cadaigánan. 
Ignominiosamente. — Sa caólao, sa pagcaólao. 
Ignominioso. » Maoólao, ang magapaólao, ang macaólao. 
Ignorancia, i*» Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa qui- 

naádman. 
Ignorante. — Ang dili maálam. * Ang dili masáyor, ang 
. dili mahibaló. 
Ignorantemente. » Sa pagcaoláy caálam. " Sa oolá paga- 

toyóon. • Sa oaláy paghibaló. 
Ignorar. «» Dili pagálam, dili pagsáyod ug paghibaló. 

* Pagambót, pagináy. 

Igual. =- Magsáma, topóng, maingon. * Ang may ca- 

lig-onan sa pagbóhat. * Ang mao da guihápon sa iang 

pagpamólong, sa iang gaoi, &c. 
Iguala. » Pagcatopóng, pagdásáma, pagcaángay, pag- 

caóyon. * Sohol nga sinabótan. 
Igualación. ^Idem hasta sohol. ^Pagsábot, pangángay. 
Igualador. = Ang magatopóng, ang magapaángay. 
Igualamiento. V, Iguala^ hasta sohoL 
Igualar. = Sama, topóng, ingon, angay, oyon. * Pag- 

támbac sa yota, sa mga cadalánan. 
Igualdad. V. Iguala hasta sohol. 
Igualmente. «= Sa pagcatopóog, sa pagcasáma. * Ingon 

man opód, maingon man osáb. 
Iguana. = Ibid. 

IJ 

Ijada. = Quilid, loib loib. 

Ijadear. = Paglihoc sa quilid sa pagguinháoa , horac 

horac. 
Ijar. V. Ijada, 

IL 

Ilación. = Paghúna húna sa bisan onsa tungód sa mga 
guinsóndan. 



Digitized by 



Google 



148 m 

luTiva. = Ang arang huna hunáon sa mga polong 

con mga bohat ngü guisóadan. 
Ilb¿:al. == Ang contra , ang batoc sa batásart , ang diJí 

angay sa m|;a leyes. 
Ilegalidad. »FÍg4^bitoc, {yagcadili angay sa batanan. 
Ilegalmentb. => Sa pagcabátoc , sa pagcadili angay sa 

batásan, sa ley. 
Ilegible. — Ang dilí mahfroD nga basáhon, ang dfli 

mabása. 
Ilegítimamente. = Sa dili maáyong tuod. 
Ilegitimar. = Pagbótang sa cacolian , arón dili maáyo 

nga tuod ug bisan onsa. 
Ilegitimidad. »> Pagcaoalá sa bisan onsa nga quina- 

hánglan onta, arón maáyo nga tuod ug bisan onsa 

con bisan quinsa. 
Ilegitimo. =Attg dfli maáyo tig^ tuod, ang may bisan 

onsa nga cacolian, árón dili maáyo nga hingpit. 
Ileso.. =«: Ang oalá madáot sa bisan onsang cadaótan. 

* Ang oalá pahilábtan. 
iLfctTAMEaiTE. = Sa pagcaoaláy cataróngan. 

Ilícíto. =: Ang dili matárong, ang oaláy catarúngán. 

* Daótauy dinilián. 

Ilimitado. ««Ang oaláy catapúsan, cacotóban. 

Ilíquido. « Otáng con cuenta nga oalá pa baydan, 
nga oalá pa mahúsay 

Iliterato. = Ang oalá magestudio , ang oaláy quinaár- 
mai), caálam. 

Iluminación. =sPageaiuag, cadagbánan sa manga sugá 
nga icadáyan dayan ug icaíuag sa mga balay, sa 
mga cadalánan, &c. 

Iluminador. « Ang magabótang sa mga soga nga ica-> 
gama sa iliiminacion. *Ang magapintal sa mga la^ 
ráoan sa nagacaláin lain nga mga color. 

Iluminar. .= Pa^oag, pagdáy^n dayan sa manga ba- 
lay &c., sa daghánan nga mga soga. ^ Pagpintal 
sa mga libro, sa raga laráoan,&c., sa mga naga* 
caláia lain nga color. * Pagioag sa Dios sa manga 
eásing cásing ug mga calág sa mga táuo nga mga 
binóhat nia, sa iang santos nga gracia ug pagtá- 
bang. * V. .//uíírtír. 

Iluminativo. = Ang macáfoag. 

Ilusión. »= Húna bána nga dili matúod , sa oaláy hing- 
túngdan nga pagcamáo. 

Ilusivo. — Ang díh inatúod. * Bisan onsa nga guipa* 
címauíod ug giiipacamáo lamang saf díii matúod. 
*Limbong, bacac. 

Iluso.. «Ang guilimbóngan^ ang guiólo olóhan. 

Ilusorio. == Ang macalimbong. * Ang oaláy hingtúngdan 
nga pagcamáó. 

iLiisTRAft, = Pagioag sa .húna húna. * Pagdayág sa mga 
dóha dúha. * V. Iluminar desde Pajíuag m Dios. 
*PagbamÜi, pagmahál, pagbóhat ug haíángdon sa 
bisan onsa,. con sa bisan cansa. 

Ilustre. «Táuo sa maáyong gainicénan, raahál, ha- 
mili , dato, daccóng táuo , bantógon , banságon , ca- 
tíngaláhan, hibólngan. 



IlustrIsimo. = Polong nga ióna sa manga ngalan sa 
raga Sres. Obispo ug sa obán pang mga táuo nga 
mahál, tungód sa ilaiig opicio con pagcahímtang. 



IM 

Imagen. =Laraoan sa bisan onsa. * P^inigíngnari. * Pag- 
camáó sa bisan onsa. * Aniño. * Táuo táuo. 

Imaginable. ^ Ang arang húna hunáon. 

Imaginación. = Húna húna. 

Imaginar. = Paghúna húna, pagpalándong. 

Imaginaria. ^ Bantay nga guiwgálan ug guilagána sa 
pagilis sa mga bantay, con maoalá ugáling. 



IM 

Imaginariamente. =Sa húna húna lamailg, sa dili ma- 
túod. 
Imaginario. = Ang mahamótang sa húná húna^-lamang, 

sa dili matúod. * Ang magabóhat ug magapintal sí 

mga táuo táuo ug sa mga laráoan. 
Imaginativa. = Galámhan , gahóm sa calág sa paghúna 

húná. 
Imaginativo. = Ang magáhúna húna sá canónay. 
Imán. — Batóng baláni. 

Imbécil. = Boang boang , coliró , colángan sa boot. 
Imbecilidad. í» Pagcalóya , pagcahóyang. 
Imbibición. =« Pagcasóyod , pagcayópyop. 
Imbuir. » Pagsámbag, pagtámbag. 
Imitable. — Ang tacos nga pinigingnan, nga pagaaoáton. 
Imitación. =» Pagcaáoat, pagcapaniglngon. 
Imitador. = Ang moáoat, ang magapanigingon. 
Imitante. = ídem. 

Imitar. =- Aoat, ingon, pagpanigingon , ayap, tondog. 
Impaciencia. = Pagcaoaláy pagcailob, pagcaántos. 
Impacientar. = Pagtúyo sa lain, arón masocó, orón 

raanoyó- 
Impaciente. «■ Ang dilí moílob , ang dili móántos, ang 

madáli manoyó: 
Impalpable. = Ang hapit dili mahimo ñga hicápon, 

capcápon, tongód sa pagcadiótay, pagcanípis, pag- 

cagamáy. 
Impar. = Ang oaláy pares, ang oaláy parang, ang 

oaláy obán. 
Impárcialmente. =^ Irtgon da sa cataróngah. * Sa oaláy 

pagcabóyoc sa loyo ug sa loyo, sa úsú ca dapíg 

ug sa usa. . 
Impartible. = Ang dili mahimo bahínon, boc-on ug bo- 

lágon* 
Impartir. = Pagpáhat. * Pagámbit. 
Impasibilidad. = Pagcaoaláy casaquét ug casáquct. 
Impasible. = Ang dili mobáti, ang dili masáquct ug 

dili mamasaquét. 
ImpávídameiNTE. = Sa oaláy cahárloc, catáhap ug catálao. 
Impavidez. = Caisog sa casing casing. 
Impávido. = Ang dili mahádloc, dili matáhap ug dfli 

matálao. 
Impecabilidad. — Pagcadili mahimo sa pagcasalá. 
Impecable. =± Ang dili ínahimo nga macasalú. 
Impedido. = Bacól , loiid, sampil. 
Impedidor. = Ang macaólang, ang macapogóng. * Ang 

moságang. 
Impediente. ==Idém. 
Impedimento. = Caolángan , casámoc , ca^amúcan , cabi- 

Ifnggan. * Bisan onsang cacolian nga magabúhat sa 

pagcadili mao, sa pagcadili bale sa mga pagtiáyon. • 
Impedir. =*= Olang, sa'moc. * Sagang, pogóng. 
Impelente. «' Ang macadóso, ang magapalrog, ang 

magatólac, magatolód. * Ang magasámbag, magaágda. 
Impeler. = Doso, irug, tolac, tolód. * Sambag, tam- 

bag, agda. 
Impenetrabilidad. ^ Pagcadili macalahós ug dili mahi- 
mo liga Inhósoñ. 
Impenetuarle. =« Ang dili mahimo nga lahóson, tahóson. 

• Ang dili mahimo nga toquibon, togcálon, sabó- 

tón, saydan. 
ÍMPExn encía. =« Pagpacadávon sa sala. * Pagcagáhi sa 

casing casing, pagcaoaláy pagbásol ug paghinólsol 

sa mga sala. 
Impenitente. = Ang dili boot magliinólsol sa mga sala, 

ang boot niagparáyon sa mga casalánan. 
Impensadamente. =* Sa oalá húna hunáon, sa oalá ca- 

tahápan, sa oalá paabóton. * Sa ahat, sa calit,sa 

tagcoláhao. 
Impensado. =« Ídem. 
Imperante. •= Ang magasógo, ang ' mag^bójt.* 



Digitized by 



i^oogle 



IM 

Imperar. « Pagsógo, dagbóot, paghári. 

liii>ERATivo. V. Imperante. 

Imperatoria. » Tanóm sa España. 

Imperatorio. » Ang nahatongód sa cahíiQtaug sa pag- 

cahárí. 
Imperceptible. » Ang dili mahimo ngja bation , quit-on 

ug donggon. 
Imperdible. » Ang dili mahimo nga maoalá. 
Imperdonable. — Ang dili mahimo nga pasailóon. 
Imperfección. = Pagcadili hiifgpit, pagcacólang sa bi- 
san onsa , pagcadili toman. 
Imperfecto. »- Ang colángan sa bisan onsa , ang dili 

turnan, an^ dili hingpit, ang oalá mahúman, ang 

^uiálang alángan. 
Impsrial. V. Impei'atorio. • Ang mahatongód sa Gnin-! 

harían. 
Impericia. « Pagcacólang sa pagcaánad, sa caálam, sa 

quinaádman. 
Imperio. «- Ang yota nga hingsácpan sa gahóm sa 

emperador, sa harí, ug ang tiempo, ang túig nga 

pagadogáyan sa pagcabári. * Ang pagcaliári. ang 

pagbóot sa emperador, sa hari. 
Imperiosamente. « Sa pagbóot nga cogalingon. 
Imperioso. <= Ang magabóot, 4iiig magasú^o sa pilit 

caáyo, aróu matúman ang sogo sa oaTdy balíbad 

ug calaguéuan. 
Imperitamente. ==,Sa pagcaoaláy caálam ug pagcaánad. 
Imperito. «^ Ang dili maáiain, ang oalá inaánad. 
Impermeable. — Ang dili mahimo oga taslópon sa tu- 

big bisan nga mahomód. 
Impermutable. « Ang dili mahimo nga bailóon ug pag- 

tagilisan. 
Impersuasible. = Ang dili mahimo ngu sambágon, tam- 

bágon , ang dili mutóo. 
Impertérrito. V. Impábido. 

Impertinencia. = Polong con bohat nga dili macaígo, 
. liga oaláy hingtóngdan. " Pagcacóti culi. * Pagcasá- 

moc^ pagcabóilay. 
Impertinente. » Ang dili macaigo, ang oaláy hingtóng- 

-dan ug cahológan. * Táuo nga cuti cutíhan, nga 

samócau. 
Impertinenteme.nte. « Sa pagcacóti cuti, sapagcasámoc. 
Impertir.' V. Impartir. 
Imperturbable. — Ang düi mabálhin , ang mao da gui- 

hépon. 
Impetiu. = Pagtógot. * Gahóm nga ihátag sa lain. 
Impetración. = Pagcadángat sa bisan onsa. 
Impetrador. » Ang magacóba sa guitóyo nia , sa guir 

pangáyo. 
Impetrante. «=> ídem. 
Impetrar. -=» Pagcóha , pagdángat sa bisan cansa, sa 

bisan onsa . nga guitóyo ug. guinpangáyo . 
Ímpetu. »« Pagcahanáyac nga dinaU ug ahat. * Cosóg 

nga mabáscog. 
Impetuosamente. » Sa pagcahanáyac. * Sa pagcacosóg 

nga mabáscog ug ahat. 
Impetuosidad. V. ímpetu. 
Impetuoso. » Bascógon, coscón. * Ang magabóhat ug 

miamólong sa oalá húna húnaon ug maáyo. 
Impía. »- Tanóm maingon sa romero. 
Impíamente. -« Sa pagcaoaláy Pagtóo ug pagpoángod. 
Impiedad. »> Pagcacólang sa Pagtóo ug sa pagpoángod. 
ImpIo. » Ang colang sa Pagtóo, ang oaláy pagpoángod. 
Implacable. » Ang dili manimo nga paghinay hináyon, 

nga lipáyon. 
Implacablemente. « Sa casocó nga dili maoalá, nga 

dili macóha. 
Implaticable. ^ Ang dili mahimo nga soguiláoan, sol- 

tíhan ug pagpolóngan. 
Implicación. = Pagcabátoc. 



IMÍ 149 

Implicar. — PagpótüS, pagliquit. * Pagólang. * Pagbáloc. 

Inpucatorio. »» Ang guibotángan sa pagcabátoc. 

Implícito. » Bisan onsa nga pagasabólon, bisan nga 
dili maásoy. 

Imploración. — Pagpangamóyo , pagpangaliópo, pagpa- 
ngáyo. 

Implorar. » ídem. 

Implumb. "= Langgam nga oaláy balahibo. 

Impolítica.» Pagcaoaláy pagábi abi,, pagcacólang sa 
maáyong pagtóon. 

Impoíuto. » Oiay , sa oaláy boling. 

Imponderable. » Ang dili catópugan, ang labí sa nga- 
tanán. * Ang dili mahimo nga timbángon. 

Imponer. »» Pagbótang sa mf a mabóg-at , sa mga ca- 
tongdánan. ^ Pagbótang. * Pastorío .sa bisan cansa, 
pagtóon, pagásoy. pagsáyoü. * IH^^hárloc, pag- 
patálao. * Paghósay ug maáyo sa mga marca, sa 
manga molde sa pigsánan sa imprenta, arón ma- 
himo nga basáhon ang solat nga guiimprenta sa 
papel nga pinico na. 

Iitfp.»puLAR. = Ang dili pagahigogmáon sa cadaghánau. 

Importación. — Pagcasolód sa usa ca Guinharian con 
provincia sa mga manggad sa lain nga Guinha- 
rían con provincia. 

Importancia. » Gaayóhan , polos nga guican ^a bisan 
onsa. * Gahóm sa bisan cansang táuo tongód sa iang 
oficio con cabimtang. 

Importante. » Ang may polos, ang macapolós. 

Importar. » Pagpolós sa bisan onsa. * Pagbfli sa bisan 
onsa nga guipáht ug guibaligya. * Pagsolód sa usa 
ca longsod sa m^a manggad sa lain nga Goinharlan. 

Importe. -« Ang bili sa mga manggad ug sa bisan 
onsa nga guipálit ug guibaligya. 

Importunación. — Paghángio sa linugsánay, pagpanga- 
múyo sa pagcasámoc, sa pagcabórlay, sa dtli pa- 
balíbad. 

Importunadamente. « Sa pagcadili mao, sapagcacanúnay. 

Importunamente. •-» Sa pageasámoc* sa pagcadili ma- 
caigo, sa pagcalúgus. 

Importunar. -=» Pagsámoc pagbórlay sa bisan onsang 
tuyo con pagpangáyo. * Paghángio ug pagpangaliópo 
sa masóbsob. * Sa dili macaigo. *^ 

Importunidad. = Pagcasámoc, pagcabAi^láy tongód sa 
bisan onsang tuyo sa isigcatáuo. 

Importuno. « Ang dili macaigo. * Ang macasámoc, ma- 
cabórlay. 

Imposibilioad. = Pagcadili mahimo sa pagbóhat ug sa 
pagpamólong sa bisan onsa. 

Imposibilitar. = Pagcóha , pagdili , pagólang sa gahóm ., 
sa pagbóhat con sa pagpamólong. 

Imposible. = Ang dili mahimo. * Ang macóli oyámot. 

Imposición. «= Cabóg-at, bala. *Bahin, tampo, silot, &c., 
nga guipangáyo sa bisan cansa. * Pagcabótang sa 
mga marca sa pigsánan sa imprenta, arón basá- 
hon ang solat sa mga dahon nga magacasonód so- 
nód sa tibúoc ngu pliego , sa obos na gui imprenta 
ug piíiicó na. 

Impostor. =Tigbótang botang, mabótang botángon, ma- 
botang botángan. *Malilímbong, malimbóngon. 

Impostura. =- Botang botang. * Limbongnga pagalngnon 
nga matúod. 

Impotencia. «- Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa 
pagpamólong ca bisan onsa, pagcaoaláy gahóm sa 
pagíioat. 

Impotente. == Ang dili macahimo sa bisan onsa, * Ang 
dili macalioat. 

Impracticable. = Ang dili mahimo nga boháton. * Ang 
malisód oyámot. * Dalan nga dili calácoan ug ma- 
cóli nga pagaaguían. 

38 



Digitized by 



Google 



iMPRnociojí. « Tonglo, pagpang!i¡náot sa cadáot sa 

isigcatáiio, sa m|a polóng nga guipainólong, pag- 

pahimadácK. 
Imprecar. = ídem. 
Impregnarse. — .Pagdáoat, pagsóyop sa mga bohó bohó 

nga diótay caáyo sa usa ca laoas, sa mga bolo- 

bahin nga maggamáy sa lain nga laoas. 
Imprenta. = Quiuaádman| sa pagiinpreRta sa manga li- 
bros. * Lugar, balay nga pagamarcáhan sa mga 

solat nga inimpronta. 
Imprescindible. «* Ang dili mahíroo nga sagdan, biáan, 

bolágon ug díli pagatágdon , ang tutoraánon gayód. 
Impresión. ='Pagcamarca.'* Timáan sa usa ca botang 

nga mahabilin sa lain nga bolang. * Dagoay sa mga 

letra nga guibótang sa mga libro. * Bisan onsa 

nga solat nga inrimpreiita. * Pagcatándog sa húaa 

húna, sa calá^ sa mga táuo, sa mga paghóngbong 

nga espirituháiion. 
Impresionar. rsPagsámbag sa lain sa bisan onsa, arón 

pagatoóhan sa minatúod. 
Impreso. =: Bisan onsang solat nga diótay nga inim- 

prenta. 
Impresor. zí=í Ang tagia sa imprenta ug ang magaim- 

prenta sa mga solat, sa mga libro. 
Impresora. = Ang asáoa sa impresor, con ang babáye 

nga tagía sa imprenta. 
Imprestable. = Ang dili mahímo nga ipaólus. 
Imprevisión. «» Pagcacólang sa húna húna, sa pagmát* 

ngoa. 
Imprevisto. r=: Ang oalá paabóton, ang oald húna hu- 

náozr. * Bisan onsa nga moábot sa pagcaáhat, sa 

pagcacálit, sa tagcoláhao. 
Imprimación. = Pagcaándam sa mga panápton nga pa- 

gapintáian. * Gadaghánan sa mga quinahánglan sa 
. pagándam sa mga panápton nga pagapintálan. 
Imprimadera. = Capandáyan sa pothao con sa cahoy nga 

icaándam sa mga panápton nga pagapii talan. 
Imprimador. =s Ang magaáudam sa mga panápton nga 

pagapintálan. 
Imprimar. = Pagdihog, paghílog, pagbólit, sa mga color 

nga nahaóna, sa mga panápton nga pagapintálan. 
Imprimir. = Pagmarca sa mga letras ug sa bisan onsa 

sa papel ug sa bisan asa. * Pagiíngcod ug tisan 

onsa sa húna húna, pagpátic. 
Improbable. « Ang díli masáyon nga omábot, boháton 

con ipamólong. 
Improbar. — Pagsáoay, pagbárlong. * Pagdíli. 
Ímprobo. = Daótan. ♦ fiohat * Bohat ñga mabóg-at ug 

canúnay. 
Improperar. = Pagbóyboy. * Pagdáot sa polong sa isig- 

caláuo. 
Improperio. = Polong nga icadáot sa isigcaláuo. • Pag- 

búyboy. 
Imprüpiamkxte. = Sá dili mao, sa díli mccafgo, sa díli 

maíngon. 
Impropiedad. = Pagcadíli mao, pagcadíli macalgo. 
Impropio. = Ang díli mao , ang díli macaígo , ang co- 
. lang ca bisan onsang quinahánglan aróa mahíngpit. 
Improporcion. = Pagcaoaláy caangáyan. 
Improporcionado. = Ang o.aláy caangáyan. 
Improro(;\ble. = Ang díli niáhímo nga pagatagálan, nga 

pagaabóton ug holálon. 
Impróvidamente. = Sa oalá húna honáon , sa oalá pag- 

bót-on. 
Impróvido. = Ang oalá niaándam, magtagána. 
Improvisamente. « Sa ahat, sa calit. * V. Impróvidamente, 
Improvisar. == Pagbóhat ug pagpamólong'sa bisan* onsa 

sa oalá liúua honáon nga daan, sa oaláy pagan- 

dclm ug pagtógana. 
Improvisa. V. Impróvido, 



IN 

Improvisto. V. Impróvido. 

Imprudencia. = Pahcacólang sa salabótan. 

Imprudente. « Ang colángan sa salabótan, sa maáyoRg 

hóna\húna. 
Impúbero. = Ang oalá pa omábot sa pagcaoUtáo coa 

sa pagcadalága. 
Impudencia. = Pagcaoaláy caólao, pagcaólag. 
Impudente. = Maolag, maláo-ay, táuo nga oaláy caóho. 
Impúdicamente. = Sa pagcaólag, sa pagcamaláo-ay, sa 

pagcahílas. • " 

Impudicicia.' V. Deshonestidad, 
Impúdico. V. Deshonesto. 

Impuesto. = Bohis, tampo, tampa, silot, baláydon. 
Impugnable. = Ang mahímo nga soclan ug batócoú. 
Impugnación. = Pagcasócol, pagcaindig indig, pagtíi- 

bátoc. 
Impugnador. = Ang..mosócoI, ang magabátoc sa manga 

polong con mga bohat sa lain. 
Impugnar. = Socol, batoc. 
Impulsar. V. Impeler, 
Impulsión. = Pagcadóso, pagcaírog, pagcatólac, pag- 

catolód. 
Impulsor. V. Impelente. 

Impune. == Ang magam(sic, ang mahagáoas sa castigo. 
Impunemente. = Sa oaláy castigo. 
Impunidad. = Pagcaoaláy pagcastigo sa saláan. 
Impureza. = Pagcahógao, pagcabóUng. * Pagcaólag, pag- 

caláo-ay. 
Impuro. = Ang dili olay, ang díli bog-os. * Ang ma- 

hógao, ang bolíngon. 
Imputación. = Pagcabótang botang. 
Imputar. = Pagbótang botang. 

m 

Inacabable. == Ang díli mahóman , ang díli matápos, 

ang díli matibaoas, ang madúgay sa guíbápoit. 
Inaccesible. = Ang díli mahímo nga abóton, dangáton 

ug pagadoólan. 
Inacción. = Pagcaoaláy bohat. 
Inadaptable. = Ang dili mahfmo nga nonion. 
Inadecuado. = Ang dili angay. 
Inadmisible. = Ang dili mahímo nga daoáton. 
Inadvertencia. = Pagcacólang sa húna húna, sa salabótan. 
Inadvertidamente. = Sa psgcaoaláy salabótan, sa pag- 
cacólang sa húna húna. 
Inadvertido. = Ang díli mamátngon. 
Inagotable. == Ang díli mahímo nga ithon, titíon, bortón. 
Inaguantable. = Ang díli mahímo nga ilóbori , ang dili 

maántos. 
Inalienable. =» Ang díli mahímo nga ihátag sa lain. 
Inalterable. = Ang dili mabálhin , ang iQ.ao da gui- 

hápon, ang malig-on. 
Inalterado. = ídem. 

Inamisible. «^ Ang dili mahímo nga maoalá. 
Inamobible. -» Ang díli mahímo nga lihócon, ang díli 

malíhoc. * Ang díli mahímo ngacoháon, ang dili 

masácoat. 
Inanición. » Pagcalóya nga dageó, pagcaoaláy gahóio 

ug cosóg. 
Inanimado. «» Ang oaláy calág, ang oaláy quinabóhi, 

ang patay. 
Inapagable. « Ang dili mapálong, ang dili mahimo nga 

palngon. 
Inapeable. » Ang dili matóquib, ang dili mahimo nga 

toquíbon, togcálon ug sabótoB. * Táuo nga dili pa- 

sámbag, nga díli mutóo sa mga tambng, sa ma- 

gáhing olo. 



Digitized by 



Google 



m 

Inapelable. » Paghócom, sentencia nga dili mahimo 

uga ihángio arón osbon. 
Inapeibncia. = Pagcaoaláy gugma, ganas sa pagcáon. 
Inapeteytb. =: Ang dlli mahagógma mocáou. 
Inaplicación. V. Desaplicacioni 
Inaplicado. = Ang oaláy cucógui sa .pagtóan, ang ta- 

pólan. 
Inapreguble. sr: Ang dili mahimo nga botángan sa bili 

cay mabál ug bilidhon oyámot. 
Ikaseouible. = Ang dili mahimo nga dangáton. 
Is«AuniTO. === Ang oalá donggon sa guihápon. 
Inauguración. «^ Toloóhannga bacácon, paglágna íongód 

sa mga paglópad ug p^iglíagog sa mga langgam. 

^ Pagcasógod sa paghári sa mga hari. 
Ikaugurar. y. Inauguración desde paglágna. 
IsAVERiGiuBLE. =» Ang dili mahimo nga hisáydan, hi- 

balóan ug sosihon. 
Incalculable. = Ang díli mahimo nga húna hunáoa sa 

toman. 
Incansable. == Ang díli macápoy, ang díli mabórlay. 
lacA^sABLEBiEXTE. = Su pagcaoaláy cabórlny ug pagca- 

cápoy. 
Incantable. = Ang dili mahimo nga cantabon cay dili 

moábot ang tingog. 
Incapacidad. = Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa 

pagpamólong sa bisan onsa. 
LfCAPAz. = Ang díli mahimo sa pagbóhat con sa pag- 
pamólong sa bisan onsa. * Ang colángan sa quinaád- 

man, sa salabótan. 
Incasable. « Ang díli mahimo nga mamíño, ang dili 

mahagógma sa pargcamíño. 
Ikcactaiiente. « Sa oaláy salabótan. 
IscAUTo. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy sa- 
labótan. 
Incendiar. «« Pagsónog, pagdáob, pagsilab. 
Inccndiario. -^ Ang magapasónog sa bisan onsang balay. 

* Ang nagatagána sa m^ icasónog, sa macasónog. 
Incendio. — Pagcasónog, pageadáob, pagcasilab. * Pag- 

caínit oga aagcó sa húna húna guican sa caisog 

ug cosóg sa mga cailíbgon. 
lNCENSAaoN.s=Pagcatábiog sa insensario, pagpaasó cania. 
Incilnsar. » Poglábiog sa incensario, pagpaasó cania. 
Incensario. — Bagaban nga pagagamiton sa Singbahán 

sa pagasó.' 
Incensurable. — > Ang díli mahimo tíga saoáyon. 
Incentivo. » An^ mtgaágda , ang magapógos. 
Incertiduxbre. = Duha duba. 
Incesable. c= Ang dili moóndang , moárang , ang ca- 

nónay, 
Incks.\blbmbnte. tr= Sa pagcacanónay , sa pagcaoaláy on- 

dáng. 
Incesante. V. Incesable, 
Incesantemente. V, Incesablemente. 
Incesto. = Sala nga mahilas, pagpacasalá sa caoba- 

lian nga hadúol. 
Incectüoso. = Ang macasalá, ang maquihiláoas sa cao- 

bánan nga harúul. 
Incidencia. *= Ang moábot sa bisan onsan soguílon, con 

holosáyon, sa oalá paabóton. 
Incidente. = ídem. 
Incidir. = Pagpacasalá, pagsayóp. 
Incienso. » Insienso, tagoc ngá masihag, malálag ug 

mahomót con masónog na , guican sa cahoy nga 

guingálan ug enebro. 
Inciertamente. «- Sa pagcadóha doha. 
Incierto. «= Ang dili matúod. * An^ díli malíg-on, ang 

oaláy calig-ónan. * Ang oalá hibalóan ug saydan: 
I^iNEiucioN. «= Pagabó sa bisan onsa. 
Incinerar. « Pagsónog. sa bisan onsa hasta nga ma- 

águeu, maabo. 



IN 



154 



Incipiente. = Ang magasógor. 

Incircunciso. = Ang oalá tolían. 

Incircunscripto. = Ang díli mahalócop, mahasácop. 

Incisión. = Pagcasí-si, pagcaquísi. 

Incisivo. = Ang macasi-si, macaquisi, macaábli, cay 

maháit. 
Incisorio. = ídem. 

Incitación. = Pagcahópo. * Pagcaágda, pagsámbag. 
Incitador. » Ang magahópo. * Ang magaáda, ang mo- 

sámbag. 
Incitar. = Hopo. ^ Agda, sambag. 
Incitativa. = Pagsógo sa mga hccinánan nga labí sa 

mga hocmánan nga sacop', arón magahócom sila 

ingon sa catáróngan. 
Incitativo. V. Incitador. 
iNciva. =3 Borong, ang dili maálam magatóbang. sa 

isigcatáuo, boquidnon. 
Inclemencia. = Pagcaoaláy pagpoángod, pagcabánáis, 

pagcapíntas. * Gosóg, caisog sa tognao, sa oían, 

sa hangin. 
Inclemente. => Ang oaláy pagpoángod. * Mabángis, ma* 

pintas. 
Inclinación. =: Pagcayobó , pagcayócbo. * Pagcadongó» 

pagcadocó. * Paghigógma, pagpaláugga sa ))isan 

onsa. 
Inclinar. «= Pagtóang sa bisan onsa, pagtaquílid. * Pa^- 

irog sa loyo. ^ Pagsámbag sa bisan cansa, aroa 

magabóhat con mamólong sa oalá húna hunáon. 

* Pagingon ingon sa usa ca botang sa laia nga 
butang. * Pagbóot, paghigógma, pagpalángga sa 
bisan cansa ug.sa bisan onsa. 

Ínclito. s= Mahál , hamili , halángdon , biiídhoa. 
Incluir. «= Pagsolód, pagsácop sa usa ca botang sa 

lain nga botang. 
Inclusa. ^^ Balay nga pagabatónan sa mga bata nga 

guibiáan ug guíáydan sa ilang mga tigúlang sa dió- 

tay pa sila. 
Inclusero. = Táuo nga guibatónan sa inclusa. 
Inclusión. = Pagcasácop sa usa ca botang sa lain. 
Inclusivamente. = Sa pagcasácop. 
Inclusive. -» Polong nga linatin: ídem. 
Inclusivo. = Ang macasácop. 
Incluyente. — ídem. 
Incoativo. » Ang magaásoy sa sinógdan sa bisan onsa 

ug ang maong pagsógod. 
Incobrable. « Ang dili mahimo nga pánínglon, oug 

macóli baydan bisan nga tinglou. 
Incógnito. « Ang dili maila, ang dili mahimo nga pa- 

gaílhon. 
Incognoscible. ^ ídem. * Ang malisód caáyo nga hiílhan. 
Incoherencia. = Pagcaoaláy caangáyan. 
Íncola. » Molópio sa bisan onsang longsod. 
Incolumidad. » Maáyong quinabóhi , pagcaoaláy saquit. 
Incombustible. — Ang dili masónog, ang dili mahimo 

nga sonógon. 
IxcoMBusTo. -» Ang oalá masónog. 
Incomerciable. = Bisan onsa nga dili mahimo nga pa- 

gapatigayónan , nga igapatigáyon , ang dili mahimo 

nga igacomercio. 
Incómodamente. = Sa pagcalisód. 
Incomodar. « Pagsámoc, pagpalisór. * Pagsáquet sa- 

quet. * Pagpasucó , pagpapongót. 
Incomodidad. = Pagcalisód. * Pagcadáot. * Pagsáquet sa- 

quet. 
Incómodo. ^ Ang macalisód, ang macasámoc. 
Incomparable. = Ang díli mahimo nga pagadangáton. 

* Ang malisód ug macóli madángat, * Ang díli ca- 
tópngan , ang díli mahimo nga ipanánglet , ang oaláy ' 
pananglétan, ang Dios. 



Digitized by 



Google 



152 IN 

IscoMPARABLEMKNTF. -= Sü oaláv paiianglétan , sa oaláy 

sanglet. 
IxcoMPARTiBLE. = Ang dllí mahímo nga bahíno«. 
Incompasivo. = Ang colángan sa colóoy. 
Incompatibilidad. -=^ Ang pagcalisód sa usa ca botang 

arón magdóol ug mahiósa sa lain nga botang. 
Incompatible. = Ang d(li mahímo nga mahiósa sa lain. 
Incompktencia. = PagcacSlang sa gahóra. 
Incompetente. =Ang dílí macaígo. "* Ang guibóhat con 

guipamólong sa dili maáyong horas. 
Incompletamente. = Sa oaláy pagcatápus, pagcahóman, 

pagcahingpit, pagcatibáoas. 
Incompleto. » An^ oalá mahóman, mahíngpit. * Mati- 

báoas. 
Incomponible. <— Ang dili mahímo nga ayóhon. 
Incomportable. = Ang dili mahímo nga ilóbon , antósom. 
iNcoMposiBiLiDAD. »- PagcadiU mahimo nga ayóhon ang 

usa ca botang sa lain nga botang. 
Incomposición. -» Pageadáot sa mga bahin sa bisan onsa, 

pagcaoaláy pagcaángiy. 
Incomprensibilidad. « Pagcaoaláy pagcatóquib, pagca- 

tógcal, pagcasábot, sa bisan onsa. 
Incomprensible. — Ang dili mahímo nga toquibon , tog- 

cilon ug sabóton. 
Incompuestamente. =- Sa pagcagobót, sa oaláy pagca- 

hósay. 
Incomunicable. «« Ang dili magaámbit ug ang dili pa- 

gaambitan sa lain. 
Incomunicado. = Angf guidilían sa pagsóUe, pagsoguí- 

lon ug sa pagsólut s¡i lain. 
Inconcebible. « Ang dili mahímo nga húna hunáon. 
Inconciliable. *« Ang dili mahímo nga mahiósa. 
Inconcino. — Ang nagóbot, ang. oaláy cahosáyan. 
Inconcusamente. «= Sa pagcamalúod, sa pagcaoaláy duha 
• duha. 
Inconcuso. « Ang matúod, ang -oaláy doba doha. • Ang 

mallg-on. 
Inconducente. =-= Ang dili mahímo sa bisan onsa, ang 

oaláy polos. 
Inconexión. « Pagcaoaláy paghiósa. 
Inconfeso. = Ang salían nga dili boot magtóg-an sa 

iang salJ. 
Incongruamente. « Sa dili macaígo, sa dili motaláy. 
Incongruencia. « PagcadíU macaígo. 
Incongruente. = Ang dili macnígo sa luyo nga hing- 

tóngdan. 
Incongruo. «= ídem'. 
Inconmensurabilidad. «• Pagcaoaláy socod, pagcaoaláy 

pagcasñcop ug pagcalócop. 
t:^coNMENsn\ABLE.'^= Ang dili mahímo sacpon ug luc- 

pon, ang oláy catapósan. 
Inconquistarle. ^ Anff dili raacóha , ang dili mahímo 

nga coháon ug daugon sa gahóm sa manga sol- 
dados ug sa ,mga hrnganíban. * Ang dili madáog, 

macábig ug mabóyoc sa mga paghángio ug pag- 

pangamóyo. 
Inconsecuencia. = Pagcaaoláy calig-ónan sa mga polong 

ug sa mga bohat. 
Inconsideración. = Pagcncólang sa maáyong paghúna 

húna. 
Ix CONSIDERADAMENTE. = Sa pogcaoaláy paghuna hiina nga 

maáyo. 
Inconsiderado. -= Bisan onsa nga guibóhat ug guipa- 
mólong sa oaíá huna hunáon ug palandóngon sa 

maáyo. * Táuo nga dili magahúna húna ug maga- 

palándong ug maáyo. . 
Inconsiguiente. «= Ang oaláy calig-ónan sa iang mga 

bohat cong mga polong. * Ang dili masonód s:i pag- 

caígo sa mga guisóndan. 



líT 

Inconsolable. ^ Ang dili mahimo nga lipáyon, uo^; 
malisód ug macóli pagalipáyon , ang dili gayód ma- 
lí pay. 

Inconsolablemente. »> Sa oaláy calípay, sa pagcamingao. 

Inconstancia. » Pagcaoaláy calig-ónan sa bisan onsa. 
* Pagcasáyon sa pagbálhin sa mga húna húna sa 
mgu higála, &c. 

Inconstante. — Ang oaláy calig-ónan, ang dili ma- 
dógay sa maong pagcabótang. * Ang masáyon ma- 
gabia sa mga húna húna, sa mga abian, &c., nga 
daan. 

Inconstantemente. = Sa pagcaoaláy calig-ónan. 

Inconstruible. = Ang dili mahimo nga boháton. 

Inconsútil. = Ang oaláy tinahían, maíngon sa sintna 
sa atong Guínóoog Jesucristo. 

Incontable. » Ang dili mahímo nga isipon, ang ma- 
cóli ug malis^ ihápon. 

Incontaminado. » Ang oalá tacdan. 

Incontestable. =- Aag dili mahimo nga pagabotángaa 
sa mga doha duha. 

Incontinencia. «^ Pagcaoaláy pagpogóng sa mga cai- 
líbgon. pagcaólag, pagcaíáo-ay. **Saquét nga na- 
hamótang sa pagihi sa ma^^óbsob. 

Incontinente. — Ang dili magapogóng sa mga cailíb- 
gon- * Táuo nga maólag , *maláo-ay. 

Incontinentemente. =-= Sa pagcaoaláy pagfogóng. • V. In- 
continenti. 

Incontinenti. =«<}uiláyon , dihá dihá, carón gayód, ca- 
rón carón, sa madalí caáyo. 

Incontrastable.- V. Inconquistable é InconteMahle, 

Incontrovertible. V. Incontestable. * Ang matúod oyámot. 

Inconvencible. =^ Ang dili padáog, ang dili mahímo 
nga daugon sa mga pagsámbag. 

Inconveniencia. = Pagcasámoc, pagcalisód. * Pagcaoaláy 
caangáyan. 

Inconveniente. = Ang dili angay, ang dili oyon. * Ca- 
sámoc, caolángan, cacolían. 

Inconversable. = Ang dili mahímo nga pagasoguilánan 
ug doólau tongód sa iang gaoi nga maísog, lo- 
ngód sa iang pagcabórong. 

Inconvertible. »» Ang dili mahímo nga mabálhin Sí) 
lain nga pagcabótang. 

Incordio. = Hobág sa Bolog nga guican sa saquét nga 
guingálan ug gálico. 

Incorporación. «= Pagcahiósa. 

Incorporar. == Paghiósa, pagtíp-oc. • Paglingcod sa 
nagahígda. 

Incobpóreo. » Ang dili lapas, ang oaláy laoas. 

Incorrección. = Pagcaoaláy pagsáoay. 

Ingobrecfo. » Ang oalá saoáyon, ang dili pasáoay. 

Incorregibilibad. V. Incorrección. * Pagcagáhi 3a 'húna 
húna, sa cásing cásing, pagcadáyon, pagparáyou 
sa húna húna nga daótan, sa mga bohat ug sa 
batásan nga mangil-ad. 

Incorrupción. « Pagcabótang sa bisan onsa n^a oalá 
madonót. * Pagcaólay sa quinabóhi ug sa batásan. 

Incorruptamente. — Sa oaláy pagcadonót. 

Incorruptibilidad. «» Pagcaoaláy pagcadonót. 

Incorruptible. = Aag aili madonót, ang dili mahímo 
nga sorlan sa pagcadonót. * Ang malisód ug ma- 
cóli nga pagadaótan. 

Incorrupto. «= Ang oalá madonót ug madáot, ang oalá 
madobóc. * Babáye nga olay, bog-os, nga oalápa- 
hilábtan sa laláqui. 

Increado. = Ang oalá boháton. 

Incredibilidad. = PagcadíU mahimo nga pagatoóhao ug 
bisan onsa. 

Incredulidad. » Pagcalisód sa paglóo sa bisan onsa. 
* l*agcacólang, pagcaoaláy Pagtóo sa mga toloóhan 
sa mga cristianos. 



Digitized by 



Google 



IN 
IxcRÉDULo. ^ Adg dlli mutóo sa guiuadóngog aia » ug 

iab( pa Sa mgá toloóhan sa niga bínoñágan. * Ang 

malisód ug macóli . mutóo. 
Increíble. =:s Ang díli mahimo o^a pagatoóhfin. 
Increpación, =? Pagcabárlong , pagcasáoay , casaba nga 

mabáscog ug maháit. 
Increpáror. » Ang magasáoay, ang magabárlong, ang 

mocasabá, ang magaáony. 
Increpar. =- Saoay, barloiíg, sabá, aoíiy. 
Incruento. ^ Ang mabóbat sa oaláy. dagó nga raaá* 

Ss : quinin^ polong macaígo sa santos ng;a Pag- 
lad sá roisa. 
Incrustar. «= Pagcatábon sa iDga salog sa m¿a dahon 

n^a pianipis sa boláoan, &c. 
Incubación. ^ Pagcalómlom sa* mga matióc ug sa obán 

pong m|a langgam sa mga itiog. 
Íncubo. =^ Ang yaoa nga magapacalaliqui ug macasalá 

sa babáye- 
Inculcar. =• Pagdóol caáyo, pagsígpit, paggóíU, pag- 

hagóot sa mga botang. * Pagósob osQb, pagópod 

opod sa bisan ousa nga guipamólong. * Pagd;)yon 

sa guihúna búna. 
Inculpable. « Ang oaláy sala , ang díli raahlmo nga 

pagasangílan. 
Inculpablemente. •« Sa paffcaoaláy sala. 
Inculpación. «» Pagcasángil. 
Inculpadamente. V. Inculpablemente. • 
Inculpado. V. Inculpable, 
Inculpar. =- Pagsángil. * Pagtúg-an. 
Inculto. = Táuo n^a boróug, boquírnon, cabos, nga 

oaláy quinaárman. * Yola nga oalá pagabobátan. 

♦ Pugpamólong, oáli, &c., nga díli maíiyo nga 

patalinghógon. 
Ikcümbcncia. = Cntongdánan. 
Incusbir. » Pagígo sa bisan onsa sa ilalom sa ga- 

hóm cou sa caton^dánan sa bisan cansa. 
Incurable. =^ Ang díli mahimo ngn tambálon , ang 

malísód üg macóU maiámbal, ang oaláy tambal 

ug sompa. 
Ikcvria. -^ Pagcaoaláy cacógui. 
Incurioso. ^ Ang dili Tnacógui, ang díli magabántay 

ug magaalima sa bisan onsa nga caogalíngon. 
Incurrir. «^ Pagbóhat sa mga sala. * Pagsácop sa cas- 
tigo ng^ tacos sa mga pahanóngdan. 
Incursión. V. Correria. 
Indagación. « Pagpaquigásoy , pagpaquigsáyor , pagca- 

sósi, pagsóquit, pagcasócna. 
Indagar. »— Sayor, asoy, sosi, socna, soquit, cotana. 
Indebidamente. «* Sa pagcadüi mao , sa pagcjioaláy ca^ 

taróngan. 
Ikdebum). » Ang dili maáyo n^a boháton. 
Indecencia. ==Pagcahúgao, pagcanilas, pagcangil-ad, pag- 

caláo^ay.^ 
Indecente. »Man|;iI-ad, mahúgao, maláo-ay, mabilas. 
toBCENtEMBRTEj V. Indecorosamente. 
Indecible. = Ang dili mahimo nga ingnon ug iásoy. 
Indecisión. «« Pagcainálang alang sa pagbóhat con sa 

pagpamólong sa bisan onsa. 
Indeciso. = Ang guiálang alángan sa pagbóhat con sa 

pagpamólong sa bisan onsa , ang dili m'ahanáyac, ang.. 

aagadúha doha. 
Indecoro. V. Indecencia. 
iNUf^oRosAMENTE. = Sa pagcRogil-ad , sa pagcaláo-ay, sa 

dili maáyo, sa pagcahógao, sa pagcaoaláy caóíao. 
Indecoroso. V. Indecente, 
Indefectible. = Ang may pagcamáo gayód. * Ang díli 

mahimo nga maoalá. 
Indefectiblemente. «• Sa matúod gayód, matúod tuod. 
Indefessable. =? Ang dlli mahimo nga labánan , nga pa- 

pagatabángan. 



IN 433 

Indefenso. « Ang oaláy paglában , ang oaláy maníala- 

ban« magtatábang. 
ndeficiente. V. Indefectible. 
NDEFiNiBLE. "= Aug dili mahímo nga asóyon ug saydaa 

ug maáyo. 
ndefinidamente. = Sa oaláy pagcaásoy ug pagcasáyod. 
NDEFiNiDo. =" Ang oalá asóyon ug maáyo. * Ang oaláy 

cpcotoban nga guiíla. 
NDEnNiTO. = Ang oaláy catapósan. 
NDELEBLE. ~ Aug díli mahiiuo nga panáson, quiáson. 

* Ang díli maoalá. 
ndeleblemente. =^ Sa pagcadíli mapánas. 
NDELiBERAcioN. = Pagcacólang , pagcaoaláy húna húna, 

salabótan. 

NDELiBERADo. = Ang guibóhát con guipamólong sa oalá 
húna hunáon ug maáyo. 

NDEMNE. s=s Aug nahagáoRs sa bisan onsang cadáot. 

NDEMNiDAD. == Pagcasáad sa bisan cansa nga dili sia 
pagadaóton. 

NDEMNizAcioN. = Pagcabáyad sa mga cadáot nga gui- 
bóhát sa bisan cansa. 

NDEMNizAR. ac Pagbáyad sa mga cadáot nga quibóhat. 

NDEPENDENCiA. = Pagcaoaláy ponóan nga hiilhaa. * Pag* 
bóot nga caogalingon. 

NDEPENDiKNTE. =t= Ang o^láy ponóan , ang díli sacop sa 
lain, ang magabóot sa iang caogalingon. ^ Sa cao- 
galingon nga pagbóot. • Sa pagcaoaláy ponóan. 

NDEscRiBiRLE. » Aug dili mahímo nga isayód ug iásoy. 

NDEsiGNABLE. ^ Ang díH mabtmo nga liinaánan. 

NDESTRucTiBLE. = Ang dili mah'ii^o liga gobou ug lag* 

lágOB. 

NDETERMiNABLE. V. Indeliberado. 

NDETERMíN ACIÓN. ~ Piígt'adúlia dtilia. * V. Indeliberación. 

NDETERMiNADAMENTE. = Sa paticadúlia doha, sa oaláy pag- 

cahanáyac. 
NDETERNiNADo. = Ang oalá pa iásoy, ang oalá pa isógó. 

* Ang oalá pa mahanáyac, ang nngadóha doha. 
NDEvocios. = Pagcacólang sa pagámpo. 

NDEvoro. ^ Ang dili maampóon. * Aug djli mnhagógma 

sa bisan cansa. 
NDiANA. » Panápton nga pinintal sa luyo lamang, sa 

nauong Iang. 
NDJANO. = Ang natáuo, ug ang natongód sa Indias. 

* Ang táuo nga guicap sa Indias. 
NOiCACio!^. »" Pagpasábot sa mga timáan. 
NDicANTE. = Ang magapasábot sa mga timáan, 
NDiGAR. — Pagpasábot sa mga timáan. 
NDiCATivo. V. Indicante. 

NDiccioN. = Pagtáoag sa bisan cansa sá mga junta, sa 
mga catilíngban, sa mga cabildóhan. * Pagcadógay, 
cadogáyan sa tagsa ca ñapólo ug lima ca túig.^ 

Índice. = Timáan sa bisan onsa. * Listaban sa manga 
libro sa mga bahin nila ug sa bisan onsa. ^ Ang 
potháo, boláoan, &c.» nga magatórlo sa horas sa 
mga borásan. * Torio nga itolórlo. • Listaban sa 
mga libro nga dinili, nga guidilí sa pagbása. 

Indiciar. = Pagila sa saíáan tongód sa mga timáan. 

Indicio. = Bi.san onsang timáan. 

Índigo. = Aug nahatongód, sa India.. 

Indiferencia. = Pagcaáiaog alang sa boot, sa oaláy osáb 
pagáyad sa bisan onsa ug sa bisan cansa. 

Indiferente. == Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo. 

* Ang oaláy sapayán nga boháton ug nga díli boháton. 
Indiferentemente. « Sa pagcaoaláy pagpíli. 
Indígena. = Ang natáuo con molópio sa Guinharían , sa 

ppo\incia con sa longsod nga guihisgótan. 
Indigencia. = Pagcahángot, pagcacólang sa quinaháng- 

lan sa pagcáon sa pagbísti, &c. 
Indigente, f^^ Hangol , ang coláng^u ang goieábsan sa 

quinahánglan sa pagcabóbi, sa cabobian. 

Digitized by LnOOQ IC 



184 IN 

Indigestible. = Áftg dlH mahílis sa coto coló. 
Indigestión. = Pagcaoaláy pagcahilis sa mga quináon 

sa coto coto. 
Indigesto. V. Indigestible. *Ang mabóloc, ang nagobót, 

ang díli mahósay. * Táuo sa malisód ug maháit nga 

cagaoían. 
Indignación. = Casocó, capongól, caáquig, panoyó. 
Indignambxte. = Sa pagcadaótan, sa díli maáyo, sa 

pagcadiü tacos. 
Indignante. = Ang masocó, ug ang magapasocó. 
Indignar. = Socó, panoyó, pongót, aquig. 
Indignidad. = Pagcadiü tacos, pacaoaláy pahanóngdao. 

* Bohat nga daótan , nga díli angay. 

Indigno. = Ang díli tacos, ang oaláypahanóngdan. * V. In- 

(Unidad desde bohat. 
Índigo. =- Tagom. 

Indiligencia. = Pagcacólang, pacaoaláy cacógui. 
Indio. = Ang natáuo ug molopio sa Indias. * Ang may 

color nga asúl. 
Indirecta. = Sambíngay. 
Indirectamente. = Sa pagcasambíngay , sa pagcasaling- 

cápao. 
Indirecto. = Ang magalicó , ang díli lactod. 
Indisciplina. = Pagcacólang sa pagtoón sa batásan. 
Indisciplinante. = Ang díli mahfmo nga saoáyon , ang 

malisód ug macóli pagatoónan, pagatodlóan, pag- 

batasánan. 
Indisciplinado. = Ang cólángan sa pagtóon , sa pagtódlo, 

sa batásan, ang soquíhan, masinocólon. 
Indiscreción. = Pagcaoaláy salabótan. 
Indiscreto. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy 

salabótan, sa oalá húna hunáon. 
Indisoluble. =« Ang díli mahfmo nga pogabolágon ug 

pagabarbáron. 
Indisolublemente. = Sa pagcadiü mabólag, mahóbad ug 

mabárbar. 
Indispensable. -= Ang díli mahímo n^a pasailóon. * Ang 

quinahánglan nga boháton gayad. 
Indispensablemente*. = Sa linogsánay gayúd. • Sa dagcóng 

quinahánglan gayód. 
Indisponer. ^ Pagcóba sa mga quinahánglan ug si 

m^ pagándam sa pagbóhat sa bisan onsa, pag- 

pabíquil sa mga cabobót-on. • Pagbáti sa bisan on- 

sang saquét, pagsáquet saquét. 
Indisposición. = Pagcaoalá sa mga quinahánglan sa bi- 
san onsa. * Pagcasáquet saquét. 
Indispuesto. = Ang masáquet saquét. 
Indisputable. V. Incontestable. 
Indisputablemente. = Sa oaláy duha doha. ^ 
Indistinguible. = Ang malisód ug macóli nga pagaílhan. 

* Ang diU mahímo nga quft-on, ang dill masáyor, 
, maásoy. 

Indistintamente. = Sa pagcaabánil , sa oaláy pagpíli. 
Indistinto. = Ang maíngon ug magsáma sa lain nga 

botang, ahg diü macaláiniain. * Ang diU madayág, 

masáyor, maásoy caáyo. 
Individual. = Ang caogalingon sa tagsa tagsa. * Ang 

labing mahál ug bantógon sa bisan onsa. 
Individualidad. = Timáan nga caogalingon ug onay sa 

mga botang, nga magacaláin lain canila sa obán 

nga isigcaíngon. 
Individualitrnte. == Sa timáan nga caogalingon. * Sa pag- 

hiósa nga hingpit. 
Individuar. = Pagásoy sa bisan onsa sa pagcalináin 

lain. 
hmwDVO. = Indioidual. * Ang diü mabáhin, ang díü 

mabólag ug magaláin. * Usa ca buoc. 
Indivisamente. = Sa oaláy pascabólag, pagcabáhiii. 
Indivisibilidad. = Pagcadiü mahímo nga pagabolágon ug 

bahinon ang irsá ca botang sa lain nga botang. 



IN 

Indivisible. ^ Ang diü mahimo nga bolágon ug bh 

hínon. 
Indivisiblemente. V. Indivisamente. 
Indiviso. =*= Ang oalá mabólag. 
Indócil. = Ang soquíhan, ang masinocólon. 
Indocilidad. = Pagcasóqui , pagcasócol. 
Indocto. == Ang diü maálam, ang colángan sa qui» 

naádman. 
Índole. == Gaoi , cagaoían nga onay ug caogalingon. 
IxDOLENCfA. =^ Pacaoaláy pagcatándog sa húna húna. 

*Catacá, Pagcaoaláy cacógui. 
Indolente. = Táuo nga diü pagatandógan sa húna húna. 

* Matalác-on, tapólan. 

Indomable. «= Ang díli mahimo ngaaghópon, pagaán- 

don ug pagtanólon. * Ihaláson. 
Indomado. — Ang oalá aghópon ug pagaándon, * Ang 

oalá ponggon. 
Indomesticable. V. Indomable. 
Indoméstico. V. Indomado. 
Indómito. = ídem. 

Indubitable. = Ang diü arang pagadóha doháon. 
Indubitablemente. = Sa oaláy doha doha, sá matúod 

gayúd. 
Indubitadamente. = ídem. 
Inducción. = Pagcahópo, pagcasámbag. 
Inducidor. = Ang magahópo, magasámbag. 
Inducir. = Hopo. * Sambag, tambag. 
Inductivo. V. Inducidor. 
Indudable. V, Indubitable. 
Indudablemente. V. Indubitablemente. 
Indulgencia. = Pagcasáyon sa pagpasáilo sa m^ sala, 

sa mga sayóp , ug sa pagtógot sa manga caldoy. 

* Pagtógot sa Santos nga Papa so pagpasáilo sa 
mga baláidon sa purgatorio, tongód sa mga aaii. 

Indulgente. = Ang masáyon magapasáilo sa m|a sala, 

ug magatógot sa mga calóoy. 
Indultar. » Pagpasáilo sa bisan cansa sa baláydoa 

tongód sa iang sala. * Pagpagáoas sa Usan oasaog 

tolománon con catongdánan. 
Indulto. — Pagtógot sa bisan onsa. * Pagpasáilo sa ma- 
nga baláydon sa mga sala. * Pagpa^oas sa pagtú- 

man sa catongdánan onta. 
Industria — : Quinaárman, caálam, laláng, pagcabátir. 
Industriar. ■= Pagtóon, pagtórlo. 
Industriosamente. = Sa caálam, sa laláng^ sa pagca* 

batir. ' 
Industrioso. = Ang maálam, batid.. 
Inebreativo. » Ang macahobóg. 
Inedia. = Pagcalóya sa bisan cansa cay oalá oomáoa 

ug moinom cutub sa dugay dugay. 
Inédito. s= Bisan cusa nga guisólat ug oalá pa ma- 

bántog. 
Inefabilidad. = Pagcadiü mahimo nga iásoy ug bisaa 

onsa sa mga polong 
Inefable. =: Ang diü mahimo nga iásoy sa mga po- 

long. 
Ineficacia. = Pagcacólang sa gahóm, sa cosóg, sa 

cacógui. 
Ineficaz. -» Ang düi macahimo , ang oaláy gahóm ug 

cosóg. 
Ineficazmente. » Sa pagcadiü macahimo, sa pacaoaláy 

cosóg ug gahóm. 
Inelegante. »- Ang dili angáyan , ang oaláy caangáyao. 
Inenarrable. V, Inefable. 
Ineptamente. «== Sa pagcaoaláy polos. 
Ineptitud. =• Pagcaoaláy polos. 
Inepto. =« Ang oaláy polos. 
Inequívoco. = Ane oaláy duha doha. 
Inercia. — Pagcalúya, calóya. * Catacá, catápol. 
Inerrable. -» Ang díli mahimo nga saypOQ. 



Digitized by 



i^oogle 



m 

lüKRnAMTE. « Ang mapoyó, ang dili malíhoc. 
Inerte. = Malóya , tapólan, malalác-on. 
Inescrutable. »= Ang dili mahimo nga loquibon, togcá- 

lon ug sabóton. 
Inescudriñacle. =^ ídem. 
Ikesperadamente. — Sa oalá hulálon , paabóton , sa ca- 

lit, sa coláhao. 
Inesperado. « ídem. 
Inestimabilidad. ^=^ Pagcadíli mahimo nga pagabilhon ug 

higogmáon ug bisan onsa , ingon sa angay ug ta- 

cus onta. 
Inestimable. — = Ang dili mahimo nga pagabiilion u^ 

bigogmáon ingon sa tacús ug angay. * Ang dili 

cabilhan. 
Imestinado. -» Ang oalá pa pagabotángan sa bili. 
INEVITABLE. = Ang dili mahimo nga pagapónggan , ang 

moábot gayód. 
INEXACTITUD. = Pagcaoaláy paglúman ug pagcabingpit. 

* Ang dili maingon. 
bEXACTo. = Ang colángan sa pagca toman ug pagca- 
bingpit. 
INEXCUSABLE. V. Inevitable. * Ang dili mahimo nga iba- 

libad. 
INEXCUSABLEMENTE. = Sa oaláy balibar. 
Inrxausto. *f^ Ang dili mahorót, ang díli maiti, matlti. 
INEXISTENTE. = Aog oaláy pagcamáo, ang dili mao. 
Inexorable. = Ang dili mabóyoc ug mamahómoc sa ma- 
nga pagámpo ug mga paghángio. * Ang dili ma- 

cóha sa banguio. 
bexoRABLEMCNTE. = Sr mínaiúod gayod, sa oaláy pagca- 

si^og sibog sa húna húna, sa polong nga guisógo. 
Inexperiencia. » Pagcaoaláy pagcaánad. 
iNBXPEnTo. = Ang oalá maánad. 
IjiEXPiABLE. — Ang dili mihimo nga baydan. 
Inexplicable. = Ang díli mahimo nga is'áyod ug iásoy. 
Inexpugnable. \. Inconquistable. 
bexTiKGuiBLB. = Aug díli mapálong. * Ang díli mahó- 

man, matapus, afig madúgay uyámot. 
Ixfacetismo. » Ang oaláy caangáyan sa pagpamólong 

ug sa pagsólat. 
Ihfagunüo. = Ang guicábsan sa mga polong sa iang 

pagsoguilon. * fáuo sa diótay nga mga polong, 

mahilómon. 
Infalibilidad. =: Pagcadili mahimo sa pa^imbong ug 

nga pagalimbón^an. 
Infalible. == Ang dili mahimo nga magalimbong ug 

nga pagalimbóngan. * Matúod, sa oaláy doha doha. 
Infaliblemente. £= Sa pagcamatúod gayód , sa oaláy 

duha duha. 
Infamación. = Pagcacóha sa dongog, pagpacaólao. 
Infamador. — Ang magapacaólao, ang magadáot ug 

magacóha sar dongog. 
Infamante. «» ídem. 
Infamar. = Pagcóha , pagdáot sa dongog, sa maáyong 

ng^lan, pagpacaólao. 
Infamativo. V. Infamador. 
Infamatorio.. =- ídem. 
Infame. = Ang oaláy dongog nga maáyo, daótan, ma- 

ngíl-ad, lalamáyon, lacós nga pasipád-an. 
Infamemente. *= Sa pagcadaótan, sa pagcangíl-ad. 
Infamia. = Pagcacólang sa maáyong dongog. * Bohat 

nga daótan, malágsot, mangil-ad, pagcatampálas. 
Infancia. == Pagcabótang, edad sa mga bata hasta sa 

icapito ca túig cutub sa ilang pagcaboótan, hasta 

sa pagsógod sa ilang boot. * Pagcasógod sa bisan 

onsa. 
Infando. == Ang mangll-ad uyámot. * Ang dili tacos 

nga pagahisgótan. 
Infanta. =r Ang bata nga babáye nga oalá pa omábot 

sa icapito ca tuig. * Bisan quínsa sa mga anacnga 



IN i^^ 

babáye, sa guintiayónan , sa mga barí, ug bisan 

quinsa sa mga asáoa sa mga anac nga laláqui sa 

barí. 
Infantado. = Ang yota nga liingsácpan sa pagcatagia 

sa mga anac sa mga hari. 
Infante. — Ang bata nga laláqui nga oalá pa omábot 

sa icapito ca tuig. * Bisan quinsa 6a mga anac nga 

laláqui, sa guintiayónan, sa mga hari, nga sonód sa 

pangánay. * Ang soldado nga oaláy cabayo. 
Infantería. ==» Ang mga soldados nga oaláy mga cabayo.. 
Infanticida. = Mamomonó sa mga bátang diótay. 
Infanticidio. = Pagcabouó, pagpatáy sa bisan caasang 

bátang diótay. 
Infantil. =» Ang nahatongód sa edad sa pagcaoalá pay . 

boot sa mga bata. ^ /" 

Infanzón. = Táuo nga mahál nga guipaeáoas sa hari 

sa mga bohis, sa mga tampo, ug sa obán pang mga 

tolománon sa mga' guinsacópan. 
IxFANzoNADo. «= Ang nahatongód ug onay sa dagcóng 
. táuo nga infiínzon. 
Infanzonazgo. =» Ang yota nga caogalíngon ug nga hing- 

sácpan sa gahóm as infanzón. 
Infanzonía. = Pagcabótang, cahlmtang sa infanzón. 
Infatigable. V. incansable. 
Infatigablemente. V. Incansablemente. 
Infatuar. «• Pagpabóang sa bisan ^cansa. 
Infaustamente. = Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pag- 

e'aaláot, sa pagcagóol. 
Infausto. =Anógort, aláot. * Ang guicalísdan, guica- 

yógtan. 
Infaccion. =c Pagca tacód. 
Infectar. V. Inficionar, 

Infectivo. = Ang malácod , ang magapatacód. 
Infecto. = Ang guitácdan. 
Infecundidad. = Pagcalángday. * Pagcaoaláy pagbónga, 

cacolian nga magaólang sa pagbónga sa mga cahoy 

ug mga tanóm, ug sa pagpangánac sa mga táuo 

ug sa mga mananáp. 
Infecundo. = Ang díli mobónga. *. Ang díli macagánac, 

macaglíoat. 
Infelice. V. Infeliz. 
Infelicidad. == Pagcaanógon, pagcaaláot, calisód, ca- 

góol, cahángoT. 
Infeliz. = Anógon. ♦ V. Infausto. * Hangol. * Táuo nga 

mahináyon sa maháoan nga boot. 
Infelizmente. V. Infaustamente. 
Inferior. -» Ang anáa sa obús, sa ilálom. * Bisan on- 

sang botang nga diótay sa lain nga botang, sa- 

cop, guinsacópan. 
Inferioridad. = Pagcasácop. * Pagcaóbos. * Pagcabótang 

sa bisan onsang botang sa ilálom , sa obos sa lain 

nga botang. 
Inferir. «= Paghúna húna sa bisan onsa tongod sa mga 

guinsóndan. 
Infernal. -« Ang nahatongód ug ang , caugallngon sa 

impierno, sa espierno. •Daótan mangil-ad. 
Infernar. --= Paghócom sa bisan cansa sa impierno. 

• Pagsámoc, pagpasocó, pagpapongót. 
Infero. V. Infernal. 

Infestación, = Pagpangóbat. * Pagcadáot, pagcatacód. 
Infestar. = Pagtacód sa saquét, sa salot. * Pagdáot, 

pagpangóbat. 
Inficionar.*' = ídem. * Pagdáot sa bisan cansa sa mga 

daótan nga pagtolón-an ug pagsámbag- 
Infidelidad. -= Pagcabórhi. * Prgcaoaláy Pagtóo sa mga 

toloóhan sa mga binoñágan. • Catillngban sa mga 

dioatáhan. 
Infidencia. ^ Pagcaoaláy pagláom sa isigcatáuo. * Pag- 

lápas sa catongdánan nga tacos pagatománon sa 

tongód sa isigcatáuo. * Pagcabórhi. 



Digitized by 



Google 



156 IN 

Infidente. -» Borhion, ang díli mobálos sa pagláóm 

n^ guibótang cania. 
Infiel. — ídem. * Dioatáhan. 
Infielmente. •- Sa pagcabórhi. 
Infierno. — Impíerno, espier no. * Lugar nga pagasa- 
quétan, sa oaláy catapúsan, sa manga táuong daó- 
tan, pinilían. * Mga casáquet sa m|a piaiHan. * Lu- 
gar n^a guimpóyan sa mga calág sa raga táuo 
nga matáróng, nga nangamatáy sita sa oalá ma- 
matáy si Jesucristo nga atong Guinóo;ug nga gui- 
holátan nila sa iang santos nga pagál>ot. * Lugar 
nga guicagóbtan, guibanháan, nga guipangaoáyan, 
ug ang mao nga paggobót ug pagáoay. 
Infigurable. — Ang dfli mahímo nga pagabotángan sa 
dagoay nga laoásnon. 

Infiltración. — Pagcahonób sa tobig , &c, 

Infiltrarse. = Pagnonób. 

Ínfimo. = Ang nahamótang sa logar nga obos caáyo. 
* Ang oláhi, ang catapiisan sa ngalanán, ang poit, 
poyát. * Ang lablng obos ug daótan sa bisan onsa. 

Infinidad. «. Pagcaoaláy catapúsan. * Pagcadághan , óa- 
daghánan. 

Infinitamente. = Sa pagcadáyon sa guihápon, sa pag- 
caoaláy catapúsan. 

Infinito. = Ang díli matapus, macóbos, mnóbos. * Ang 
dagcóan oyámot. * Cadaghánan, pagcadághan, dag- 
liáiian. 

Infirmar. = Pagcóha, pagóbos, pagcóbos sa galióm, 
sa cosóg sa bisan onsa. 

Inflación. = Pagcabótod. * Pagpalábi labi. 

Inflamable. = Ang masáyon maslga. 

Inflamación, = Pagcasíga. * Pagcahobág, pagcabótod, 
pagcaíámboy. * Pagcainit sa 'húna húna, guican sa 
caisog sa mga cailibgon. 

Inflamar. = Pagsíga. * Paghobág, pagbótod, paglám- 
hoy. * Pagímt sa húna hóna guicnn sa cosóg sa 
manga cailibgon. 

Inflamatorio. =r Ang macasíga, ang magapahobág. 

Inflar. = Pagbótor. * Pagpalábi labi. 

Inflativo. =«= Ang magapabótod. 

Inflexibilidad. = Pagcagáhi sa bisan onsa , nga díli 
mabalicó, mabaliquig, malíad, mabóyoc. * Pagcalig-on 
sa húna húna, sa cásing cásing.*^ 

Inflexible. = Ang dili mabóyoc, mabalicó, maliad. * Ang 
malig-on sa cásing cásing. 

Inflexión. — Pagcabaliquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, 
pagcaliad. 

Influengu. = Paghilábot sa bisan onsa, pagsámbag, 
pagtámbag, paghópo, pagágda. * Ang grasia, ang 
pagtábang nga guilólot sa Dios sa mga calág. 

Influir. = ídem hasta ang gracia. • Paglólot sa Dios 
sa iang santos nga pagtábang, sa lang mga ha* 
tag, sa mga táuo. 

Influjo. V. Influencia. 

Información. = Pagpaqu¡gsáyod, papaquigásoy , pagca- 
sósi, pagcasóquit. * Pagcasócna. * Pagásoy, pag- 
sáyod, pagdayág. 

Informador. » Ang magaásoy, magasáyod, magadayág. 

Informal. = Ang dlli mahamótan^ ingon sa guiásoy 
sa mga tolománon, in^on sa baiásan. * Táuo nga 
dilí maiígdong, nga dih maámbong, nga dlli maga- 
tóman sa iang nga pagsáad, sa iang mga polong. 

Informante. V. Informador. 

Informar. = Asoy, sayod, hayag, dayág. 

Informativo. V. Informador, 

Informe. = Gasayódan nga iháta^ sa bisan cansa , sa 
tongód sa bisan onsa nga guipan^otána. * Ang co- 
lángan sa dagoay nga quinahánglan onta. 

Infortificable. = Ang dfli mahímo nga pagaüg-óuon. 



IN 

Infortuna. = Patad nga dfli maáyo, guiean sa gahóa 

sa mga bitóon. 
Infortunio. =í Calisód, calisdánan, cagóol, pagcaanógon, 

pagcaaláot. 
Infracción. == Pagcalápas, pagcalípas, pagcasálang, pag- 

cadili paglóman. 
Infracto. = Ang malig-on sa húna húna, sa cásing 
cásing, ang díli mabálhin, ang dfli mabóyoc ug ma- 
mahómoc sa mga paghángio. 

Infractor. » Ano magalápas , magalipas , magasálang, 
malipáson, masaláypon. 

Infrascrito. » Ang mopirma sa obos, sa catapósan sa 
bisan onsa nga solat. 

Infraganti. V. Fragante (en). 

Infrangible. == Ang dili mahfmo nga pagaboóogon, ti- 
pícon , tipácon , docdócon . 

Infr\octava. ^ An^ unóm ca. adlao nga sacop sa oc- 
tava sa mga piesta sa Singbahán, gauas ang na- 
haúna ug ang catapúsan. 

Infraoctavo. ^ Bisan onsang arláoa sa mga octava.. 

Infrascripto. V. Infrascrito. 

IxFRiNciR. =5 PagUpas, paglápais. 

Infructífero. = Anff dfli mobónga ug ang díli macag- 
bónga. * Ang oaláy polos, ang oaláy hiogbancaágau. 

Infructuosamente. := Sa oaláy polos, caposlánan. 

Infructuoso. = Ang díli macapólos, ang oaláy polos. 

Infrugífero. V. Infructífero. 

Ínfulas. :»Dayan dayan nga guibótang sa canhíng tiempo 
sa olo sa mga Padre sa mga dioauihan , ug sa manga 
paghálad nga guipanghálad nila sa iiang manfa 
dios dios. * Pagpalábi labi sa bisan causa. 

Infundado. = Ang oaláy himotángan ug cahológaa. 

Infundir. = Paghólom. * Paglólot sa Dios sa mga ca-* 
lá^ sa mga táuo sa iang mga grasia, mga pag- 
tábang ug mga hatag. 

Infusible. -^ Ang díli mabimo nSa pagatonáuon. 

Infusión. ^ Pagcahólom. * Pagcabó-bo sa tobig nga 
igabóñag sa pagaboñágan. 

Ingenerable. ^ Ang díli mahímo nga pagalioáloQ. 

Ingeniar. = Paghúna húna, paggáma, pagialáag sa bi- 
san onsa nga bag-o , sa pagdángat sa guitúyo , sa 
guipanghiñáot. 

Ingeniatura. ^ Pagcalaláng nga pagagamium sa bisan 
causa, arón. macóha ang mga caayóhan nga gni^ 
panghináot. 

Ingeniero. = Ang maálam maghúna húna sa pagdángai 
sa tuyo nía. * Ang panday nga magabóhat sa mga 
máquina ug mga casangcápan sa pagpangóbat sa 
mga cota, mga baluarte, mga lantáuan» <&c. 

Ingenio. »= Húna húna. * Táuo sa mataUnis nga húaa 
húna. * Pagcalaláng sa bisan cansa sa pagcóha a|^ 
pagdángat sa guipanghiñáot nia. * Bisan onsang 
máquina con capandlyan sa pagpangóbat iig sa 
pagsócol sa mga caáoay. * Capandáyan nga. icatá- 
bas sa mga librero sa papel ug sa m|a libro. * Tra- 
piche, máquina sa pagpiga sa tobo. 

Ingeniosamente. = Sa pagcalaláng, sa matalinis nga 
fadna húna. 

Ingenioso. =s^ Batid, ang may húna húna nga mabriinis. 

Ingénito. =r. Ang oalá paglioáton. * Ang onay sa táno. 

Ingenuamente. ^ Sa pag(^áoan sa boot. 

Ingenuidad. = Pagcaháoan sa boot, húna húna nga ma- 
áyo. 

Ingenuo. ^ Ang maháoan sa boot, ang mamólong ingon 
sa anáa sa ian^ eásing cásing. 

Ingerir. .^ Pagsolóa sa usa ca botang sa lain nga 
botmg. * Pagsácop, pagiócop. * Paghilábot sa bisan 
onsa nga holosáyon, sa mga paglális, &c. 

Incretar. ^ Pag^icd sa pinótol sa sangá sa usa ca 
cahoy sa iindog con sa sai^gá sa lain nga caboy. 



Digitized by 



i^oogle 



IN 



Apapángig. 



Ingina. 

Ingle. = Bolog 

IncoB^iNABLE. » Ang diii mahimo nga pagaayóhon ug 

pagabóptaü. 
Ingratahbntb. =Sa pag;aaoaláy paglamód^ sa pagoaoa- 

láy balos nga maáyo. 
Ingratitud. = Pagcaoaláy pagtamód., pagcahigalaódan. 
Ingrato. — Ang díli magatarnód, an^ dili mobálos sa 

mga calóoy, higaílaódan. * Ang díh maáyo sa manga 

balatían. 
IsGRKDisíiTE. = Bisan onsa nga isácot sa mga tambal, 

sa mga ilímnon, sa mga calánon, &c. 
Ingreso. = Solórlan, sorlánan sa bisan asa. • Sinógdan. 

* Ang salapf ug bisan onsa nga guidáoat sa bisan cansa, 
ug nga may qoinahánglan uga ibótang sa mga cuenta 
nga ipaháyag nia. 

Inhábil. = Ang colángan sa caálam, ang oaláy qui- 

naármam * Ang dlli tacos, ang oaláy pahanóngdan. 
Inhabilidad. = Pagcaoaláy quinaárman ^* Cacolían nga 

OHay sa bisan caqsa sa pagtóman sa bisan onsaiig 

togon con opicio. 
LiHABiLiTAR. = Pftgcóha sa opicio sa bisan cansa, lo- 

ngód cay díli sia macaglóman sa iang catongdánan. 

* Pagdilí sa gahóm nga guitógot nga' daan sa bisan 
cansa , arón dfli magaparáyon sa iang opicio con 
cahímtang. 

Inhabitable. =^ Ang díli capóy-an, ang díli raahtmo nga 

pagapóy-an. 
Inhabitado. = Ang oalá pagapóy-an: 
Inherencia. = Pagcahiósa sa mga botang nga d(li ma- 

hímo nga pagabolágon. 
IsHEREXTE. = Bisan onsa n^a botang nga nahiósa sa 

lain nga botang, $a díh mahímo nga pagabolágon 

ug bahínon. 
Inhibir. =« Pagdilí sa usa ca hocom nga magaparáyon 

sa paghósay ug pagscntensia sa bisan onsa nga ca- 

polongánan. 
Ishonesta»ente. V. Deshonestamente. 
Lmiionestidad. V. Deshonestidad, 
Inhonesto. V. Deshonesto. 

Inhumanamente. = Sa pagcabángis, sa pagcapíntas. 
INHUMANO. = Mabángis, mapíntas. 
Inicial. = Ang nahaónang letra sa mga polong, sa 

mga bahin, &c. 
Iniciar. = Pagdáoat sa bisan cansa sa pagcaambítan 

sa bisan onsa nga tolománon n^a tinágo, pagásoy, 

pagsáyod cania niána, arón híbalóan nia. 
Isiciativo. = Ang nacasógod^^ sinógdan sa bisan onsa. 
Inicuamente. = Sa pagcadaótan uyámot. 
Inicuo. = Daótan , mamomógos. 
biMAGjNABLE. = Ang díli mahímo nga pagahúna hunáon. 
Inimitable. = Ang díli mahímo nga pagaaoáton , nga 

ihóad, nga panigíngnan. 
Ininteligible. -» Ang díli mahímo nga sabóton , pa^a- 
. sá^'dan ug hibalóan. 
Iniquidad. = Cadaótan nga dagcó. 
Injuria. = Polong con bohat nga macadáot sa isig- 

catáuo COA sa iang dongog. * Polong ug bohat nga 

contra sa cataróngan. 
Injuriador. = Ang mogadáot sa isigcatáuo, mabalícáson. 

tigbalícas. 
Injuriante. = ídem. 
b»9RiAH. =: Pagd4ot sa isigcatáuo sa mga bohat con 

sa mga polong, pagbulícas. 
Injurioso. V. Injuriador. . s 

•Imucticia. a=Bóhat ng«i díli angay sa .catarún|an. 
Injusto. =» Ang díli matárung, bisan onsa nga díh angay 

sa catarúngan. 
Inllevable. = Ang díli mahímo nga antóson, pagailóbon. . 



Inmacuudamente. -^ Sa pagcaóiay, sa pagcapólli, sa 
pagcabóg-os, sa pagcaoaláy boling. 

Inhaguudo. =3 Ang oaláy boling, olay, potli» bog-os. 

Inbianeiarlf. » Ang díli mahímo nga pagdoólan, paga- 
hóptan, pagabatónan. 

Inmarcesible. = Ang díli mahímo nga pagalomiton. 

Inmaterial. ^ Ang oaláy laoas » ang calágnon , ang es- 

. pirituhánon.. 

Inmaterialidad. ^^ PagcaoaUy .laoas. 

Inmaturo. =• Aog oálá mahínog. 

Inmediación. = Pagcadóol , píigcalopál. 

Inmediatamentb. = Sa pagcadóol. * Dihá dihá, sa ma- 
dall caáyo, guiláyon, carón carón, carón gayiid. 

Inmediate. =: Polong nga linatín: V. el anterior. 

Inmediato. = Ang nadóol, ang díli balayó, harúul. 

Inmedicable. -« Ang oaláy tambal, sompa, ang díli ma- 
Uxño nga pagatambálon. 

Inmemorial. <= Ang daan , ang caráan caáyo, aug oaláy 
pagdómdom sa pagcasógod. 

Inmensamente. *> Sa Pagcaoaláy socod , sa pagcaoaláy 
catapúsan. 

Inmensidad. = Pagcadili mahímo nga socdon, pagcaoa-^ 
láy catapúsan: angay lamang sa^Dios. * Cadaghánan , 
pagcadághan^ dághánan. * Dagcóan, hatáas, halag- 
pád oyámot. 

Inmenso. = Ang díli mahímo nga socdon, ang oaláy 
catapúsan, ang díli mahímo nga sacpan ug locpoii 
sa bisan diin : angay lamang sa Dios. • Ang dag- 
cóan caáyo, cadaghánan, pagcadághari nga tuod. 

Inmensurable. =*= Ang dííi mahímo nga pagasócdon. 

Inméritamente. = Sa oaláy pahanóngdan, sa oaláy ca- 
taróngan, sa díli tacos. 

Inmérito. = Ang oaláy pahanóngdan. 

Inmeritorio. = ídem. 

Inmersión. = Pagcalomós, pagcasálom. 

Inminente. = Ang magahólot, ang magahómot. * Ang 
madalí moábot, ang omaíábot. 

Inmobilidad. = Pagcaoaláy pagcalíhoc. * Pagcalíg-on sa 
mga polong ug sa mga húna húna. 

Inmoble. =• Ang díli malíhoc ,' ang díli mahímo nga 
pagalihócon. *Malíg-on sa mga húna húna, sa manga 
polong, sa mga pagbóot. 

Inmoderación. = Pagcaoláy casarángan sa mga bohat con 
sa mga polong, pagcaeápin con pagcacólang ba. 

Inmoderadamente. = Sa pagcacólang cOn sa pagcaeápin. 

Inmoderado. = Táuo nga capínan con colángan sa iang 
mga bohat ug mga polong, ang oaláy casarángan 
sa iang pagbóhat ug pagpamólong. : 

Inmodrstamente. = Sa pagcaoaláy pagpogóng sa manga 
cailíbgon. * Pagcaólag, pagcaláo-ay. 

Inmodestia. =» ídem excepto el sa. 

Inmodesto. = Ang díli magapogóng sa mga cailíbgon, 
ang díli magabántay sa iang pagsolóng ug manga 
pagbóhat, arón maharaótang outa sa pagcaboótan. 
* Ang maólag, maláo-ay. 

Inmolación. = Pagcahálad sa pagpatáy ug sa pagpóng- 
got sa mga mananáp. 

Inmolador. = Ang magahálad ug magapónggot sa mga 
mananáp. 

Inmolar. =:Pagpónggot sa mga mananáp nga guipang- 
halad, ug bisan nga táuo ang ihálad. . 

Inmoral. ~ Polong con bohat nga díli angay , nga ba- 
tee sa maáyong batásan ug pagtolón-an. 

Inmoralidad. = Pagcadáot sa batásan. * Pagápas 5a ba- 
tásan nga díli angay sa pagtolón-an sa mga bod- 
, tan, sa pagtolón-an sa Evangelio. 

Inmortal. = Ang díli mamatáy. * Ang madógay uyámot. 

Inmortalidad. — Pagcadili mamátáy, pagcadógay \xyít- 
mot, cadogáyan nga hatáas caávo. 

40 



Digitized by 



Google 



458 IN 

INM0KTALI7AR. =» Pagpatigáyoii arón madúgay ug bisan 
onsa sa guihápotí sa panomdóman sa mga táuo. 
IxMORTiFicAcios. ==- Pagcaoaláy pagsáquet, ug casaquét. 
Inmoto. == Ang díli maUhoc, ang dlli mabálhin sa lu- 
gar. 
Inmovible. V. Inmutable, 
I'N'MimASLE. V. Inmutable. 
Inmueble. » Bisan onsang caayóhan ngadilí malíhoc, 

mga balay, mga bíol, &c» 
Inmundicia. = Hugao, cahogáoan, sagbot, tae, iti. * Pag- 

caólag, pagcaláo-ay. 
Inmundo. ==- Hugáoan,* sagbótan. * Ang guidiU sa mga 

judíos sa ilang batásan. 
Inmune. = Ang nagáoas, ang nabamisic sa bisan on- 
sang lolománon. 
Inmunidad. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan. 

* Pagtógot sa mga ponóan arón dili onla ipagóa sa 

mga Singbahán ang mga saláan nga manugdangóp 

dina. 
Inmutabilidad. = Pagcabótang sa bisan onsa nga díli 

mabálhin. 
InmütabiíE. = Ang díli mabálhin. 
Inmutación. = Pagcabálhin, pagcalíiin. 
Inmutar. =Pagbálbin, pagUlin sa bisan onsa. 
Inmutativo. == Ang magabálhin, ang magapaláin. 
Innato. =- Bisan onsa nga onay áa táuo, sa mana- 

náp , &c. 
Innavegable V = Dagat con sacayán nga díli casáquian, 

nga díli mahímo nga pagasáquian. 
Innecesario. = Ang díli quinahánlan, ang onlhy qui- 

nahánglan. í 

Innegable. = Ang malúod nga dayág caáyo, ang díli 

mahímo nga ilimód. 
Innoble. = Ang dili mahál, ang díli hamíli. 
Innocuo. = Ang magadáot. 

Inxomínado. = Ang oaláy ngalan nga caogalíngon. 
Innovación. = Pagcabág-o sa bisan onsa. 
Inovador. =-- Ang magabóhat sa bisan onsa nga bag-o, 

ang magnsógod sa ba^-ong batásan. 
Innovar. « Pagbág-o sa bisan onsa. * Pagbálhin, pagpar 

láin sa bisan onsang batásan, tolománon, &c. 
Inní'merabilidad. -= Pagcadaghan , cadagháiiau nga gui- 

labíhan. 
Innumerable. ^ Ang oaláy isip, ang díli mahímo nga 

isípon, ihápon. 
Innumerablemente. ~ Sa pagcaoaláy isip, ihap. 
Inobediencia. = Pagcasóqui, pagcasócol, pagcaoaláy pag- 

sógot, pagcasocuáhi. 
Inobediente. = Ang díli musógot, soquíhan, masinocólon. 
Inobservancia. =-= Pagcaoaláy pagtóman, pagcalípas, pag- 

calápas, pagcasálang. 
Inobservante. = Ang díli magatóman , ang magalípas, 

magalápas, magasálang. 
Inocencia. = Pagcaoláy sala. * Pagcaháoan sa boot, sa 

cásing cásing. 
Inocente. = Inoseate, ang oaláy sala. * Táuo sa ma- 

háoan nga boot. * Ang masáyon pagalimbóngan ug pa- 

gaólo olóhan. * Ang bata nga oalá pay boot, nga 

diótay pa. 
Inocentón. = Ang masáyon pagalimbóngan ug olo olólion. 
Inoculación. = Pagcabacuna, pagcatacód sa boti. 
Inoculador. =^ Ang magapatacód sa buti, ang maga- 

bacuna. 
Inocular. ^ Pagbacuna, pagtacód sa boli. 
Inodoro. t=: Ang oaláy bahó. 
Inofensivo. = Ang dlli macadapt. 
Inoficioso. Ang magabóhat sa díli angay sa batásan, 

sa mga leyes. 
Inopinadamente. = Sa ahat, sa calit, i?a oalá húna ha- 

náon ug paabóton,^ sa coláhao. 



IN 

Inopinado. = ídem. 

Inoportuno. = Polong con bohat nga díli macaígo, 
nga«guiingon ug guibóhat sa tiempo nga díli angay. 
Inordenadamente. == Sa pagcabóloc, sa pagcasácot. 
Inordenado. -> Ang oalá mahósay, ang nagobót, ang 

nabóloc, ang nasácot. 
Inordinado. *» ídem. 
Inquietador. '^ Ang magasámoo. 
Inquibtamsnte. «» Sa pagcasámoc, sa pagcalíhoc. 
Inquietar. = Pagsámoc. 
Inquieto. >=« Samócan, ang magalíhoc caáyo, ang díli 

mopoyó ug mafaamótang, 
Inquietud. =» Pagcasámoc, pagcalíhoc^ pagcaalingása, 
pagcaoaláy pagcabótang nga maáyo. * Pagcagobóc, 
pagaoay. 
Inquilinato. =Pagcaábang, gahóm sa nagaábang sa 

tongód niádto nga guiabángan. 
Inquiliso. « Ang nagaábang sa bisan onsa yo* a, ba- 
lay, sacayán, &c. 
Inquina. >» Üomót, daótan nga pagbóot. 
Inquinar. — Pagtacód. 
Inquiridor. » Ang nagapaquisáyod, nagapaquigásoy, na- 

gasósi, nagasóquit, nagasócna. 
Inquirir. =• Sayor, asoy, sosi, socna, soquit. 
Inquisición. «= Pagpaquigásoy , pagpaquigsáyor, pag- 
sósi , pagsóqivit, * Hocmánan sa Singbahán sa pag- 
bárlong ug pagcasligo sa mga saláan contra sa 
Pagtóo sa mga cristianos. 
Inquisidor. «- Hocom sa Singbahán nga nahilábot sa 
mga sala ug sa mga saláan contra sa Pagtóo ug 
sa mga tinohan sa m^a bínoñágan. 
Insaciabilidad. = Pagcaoaláy pagcabósogug pagcaponó. 
Insaciablemente. «=- Sa pagcaoaláy pagcabósogug- ug pag- 
caponó. 
Insacular. = Pagsolód sa poyo poyo sa papel sa ngalan 
sa mga táuo nga guinatórlo sa m^a opicio sa longsod. 
Insalubre. = Ang contra sa quinabóhi , ang macadiot 

sa maáyong quinabóhi. 
Insanable. — Ang díli malambal , ang díli mahímo nga 

pagatambálon. 
Insania. — Cabóaug, pagcabóang. 
Insano. « Bóang. 

Inscribir. = Paglíloc sa mga letra sa mga tombága, 

sa mga bato, &c., arón mahabílin hasta sa dogay sa 

panomdóman ¡sa mga táuo bisan onsa nga bantógon. 

Inscripción. = Bisan onsang solat nga guiuloc sa bato, 

sa tombága, &c. 
Insculpir. V. Esculpir, 
Insecto. =» Mananáp nga diótay nga "oaláy dugo, nl|a 

bocóg ug cásing cásing. 
Insenesencia. = Pagcadíli matigúlang. 
Insensatez. = Pagcacoliró pagcabóang boang, pagca- 

hóngog, pagcabóngog. 
Insensato. = Boang boang , colángan sa boot , coliró, 

toiígog, bongog. 
Insensibilidad. = Pagcaoaláy pagbáti. * Pagcagáhí sa 

cááing cásing. - 
Insensible. = Ang díli mobáti ang guipógdao, an^ gui- 
caoád-an sa boot, sa mga balatfan. * Ang guicaga- 
hían sa cásing cásing nga düi sia malóoy, maga- 
poángod. 
Insensiblemente. = Sa pagcaánam anam. * Sa pagcaoaláy 

pagbáti. 
Inseparabilidad. = Pagcaoaláy pagcabólag. * Pagcabáhin. 
Inseparable. = Ang aíli mahímo nga pagabolágon, pa- 

gabahinon. 
Inseparablemente. = Sa pagcadíli mabólag ug mabáhin 

sa.pagcaobán guihápon. 
Insepulto. « Minatay nga oalá ilobóng. 
Inserción. «= Pagcasácop! 



Digitized by 



Google 



^^i^ 



wmm,^ •" 



w^w^p^ 



IN 

Insertar. = Pagsácop, paglócop pagsolód sa usa ca 
botang sa laín nga botang. 

Ixserviblf:. -= Ang oaláy bale, apg dílimagapolós. 

Insidia. V. Asechanza. 

Insidiador. == Ang magalimbong , ang magalaláng. 

Insidiar. == Paglímbong, paglaláng sa pagdáot sa isig- 
caingon. 

Insidiosamente. ■« Sa pagcalaláng. 

Insidioso. = Ang magalimbong, ang magalaláng sa pag- 
dáot sa isigcaingon. 

Insig.ne. = Bantógon, banságon, catingaiáhan , faíbój- 
ngan. 

Insignia. « Timáan, tanda. * Bandela, laráoan nga na- 
haloQgód sa bisan onsang cofradía. 

Insignificante. = Ang oaláy hingtóndau,' ang oaláy ca- 
hológan. 

Insinuación. « Pagcasambíngay. * Pagcahíshoít sa bisan 
onsa sa ibábao lamang. ' Pagcatíáyag , pagcadayág 
sa bisan onsang camatoódan sa hingtóngdan ' nga 
hocom, tipón masáyod sia ug magasentensia. 

hisiNUAR. « Pagsambíngay. * Paghísgot sa bisan onsa 
sa ibábao lamang , sa mga hamóbong polong. * Pag- 
báyag, pagdayág sa mga camatowan sa matáod 
ug hingtóngdan nga hocom , arón masáyod ug ma- 

fjabóot sia. * Pagángcon pagcábig sa cabobót-on sa 
ain, sa ian^ maáyong boot. 
iNSimoEz. «= PagCíioaláy lalím ug lamí. 
Insípido. «= Ang oaláy lami ug lalím. * Ang oaláy ca- 

angáyan. 
I Insipiencia. = Pagcaoaláy caálam , pagcacólang sa qui- 
' nairman. * Pagcacólang sa boot, pagcabóang boanc. 
Insipiente. = Colángan sa caálam, sa quinaárman. * Co- 

lángan sa boot, boang boang. 
Insistencia. = Pagcalíg-on. * Pagcadáyon, pagcaópod 

opod. 
Insistir. == Pagópod opod, pafósob osob. • Pagdáyon 
¡ sa guihúna húna, sa maong buhat, sa maong po- 
I long, &c. 

I Ínsito. = Ang onay sa bisan onsa, ang caogalíngon. 
Insociable. »» Borong, boquirnon , ang dili boot moobán 

obán sa isigcatáuo, ang magalícay sa pagobán sa 

isigcaíngon. 
Insocial. » ídem. 
Insougion = Saquét nga guican sa dagcóng cainit sa 

adlao. - 

Insolar. = Pagbólad sa bisan onsa , arón mámala ug 

malaya. * Pagbáti sa saquét guican sa dagcóng cai- 
nit sa adlao. 
Imsoldable. = Ang dili mahfmo nga soldahon, nga itápot. 

* Sayóp con sala nga oalá nay sompa, nga dili 

na matámbal nga guihanáycan na. 
Insolencia. — Buhat nga agui sa pagcatampálas. * Pag- 

caoaláy caólao, pagcacólang sa pagtáhod ug pagtahá. 
Insolente. = Tampalásan. * Palábi lablhon. * Táuo nga 

oaláy caólao, nga colang sa pagtáhod ug pagtahá. 
Insóliocm. = Sa pagcatibúoc. * Sa pagcahiósa. 
Insólito. =íi Aug mahatábo sa talágsa da, dili sa ma- 

sóbsob. 
Insolvencia. = Pagcadíli mahímo sa pagbáyad , pag- 

caoaláy icabáyad. 
Insolvente. = Ang oaláy icabáyad, ang dili macabáyad. 
Insovne. >» Ang natúcao, ang nahócao, ang dili ma- 

católog. 
hsoxNio. == Pagcatócao, pagcahócao, pagcaoaláy católog. 
Insondable. » Ang dili mahfmo nga sondáhon, nga 

pagatoquibon. * Ang dili mahimo nga sabóton.ug 

hibalóan. 
Insonoro. «== Ang oaláy tingog. 
Insoportable. == Ang dili mahimo nga antóson ug pagai- 

lóbon. * Ang macasámoc, macasocó ug macapongót. 



ÍN 459 

Inspección. « Pagcatán-ao, pagcasolóng, pa^calí-li. 
Inspeccionar. = Tan-ao, solóng, li-li, sayod^ asoy, susi. 
Inspector. »» Ang magatán-ao, ang magasolóng, ma* 

galí-li. * Ponóan sa mga soldados. 
Inspiración. «- Pageahórac, pagcaguinháoa dapit sa solód. 

* Pagcatógot ug pagcalólot sa Dios sa iang gracia , sa 
iang mga paghónghong ug pagtábang , sa mga calág 
sa mga táuo. * Bisan onsa nga míoábot sa húna 
húna, sa ahat, sa calit lamang. 

Inspirar. » Paghódac, piigguinháoa dapit sa solód. 

* Pagtógot ug paglólot sa Dios sa iang mga gracia, 
mga pagtábang ug mga paghónghong, sa mga ca- 
l&g sa mga táuo. 

Instabilidad. « Pagcacólang sa pagcalíg-on , pagcabo- 
lobálhin. 

Instable. -» Ang magabolobálhin , ang oaláy calig-ónan, 
■ ang balay malíg-on nga pinoyánan. 

Instalación. «» Pagcahátag sa opicio, con sa cahimlang. 

Instalar. » Paghátag sa bisan cansa sa opicio con 
cahimtang. 

Instancia. = Pagcaósob, pagcaópod sa paghángio, sa 
pagpangamóyo. 

Instantáneamente. = Sa pagcalágmit , sa pagcadalí caáyo, 
dihá dihá, sa usa ca pagpiioc sa mata. 

Instantáneo. = Ang madúgay sa macariót lamang , ang 
malágmit nyámot. 

Instante. — Ang mohángio, ang mangamóyo pagó- 
pod. * Macariót lamang, ang usa ca pagpiioc sa 
mata. 

Instantemente. V. Imtantáneameníe. ' 

Instar. — Pagósob osob sa paghángio, pagpangamóyo 
sa. pagópod opod. ^ Pagdali sa pagbóhat sa bisan 
onsa. 

Instauración. =Pagcabág-o, pagcaláin, pagcaósob, pag- 
caópod. , 

Instaurar. = Pagbág-o ,;^ pagláiu , paósob , pagópod . 

Instigación. = Pagtóyo , pagcalógos. 

Instigador. «« Toyo, logos, pagágda, pagsámbag sa 
pagbóhat sa bisan onsa. 

Instigar. » Ang magatóyo , ang magalógos. 

Instilación. = Pagcatólo, pagcadaligdig. 

Instilar. =±= Pactólo,. pagdaligdig sa mabínay hinay caáyo. 

Instinto. — Gabtángan nga onay ug quinaia sa manga 

. mananáp', sa pagbólong sa ilang mga quinaháng- 
lan, sa pagáyad sa magadáot canlla, ug sa pagíla, 
ug sa pagíicay sa dili nila híilhan. * Paghóngfaoog 
sa Dios nga Espíritu Santo sa mga calág sa mga 
táuo. * Pagcalihoc nga ahat ug calit sa mga húna 
húna sa mga táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa. 

Institor. V. Factor. ^ 

Institución. » Sa pagcatindog pagcasógod sa bisan onsa. 
*Pagcatórlo,pagcatóon,pagcabáton,pagcahópot. * Pag- 
cahátag sa mga cura sa ilang curato. 

Instituir. = Pagtíndog sa bisan 'onsa , sa colegio Uni- 
versidad, &c. ' Pagpasógod sa bisan onsa. * Pagtórlo, 
pagtuon, pagbáton, paghópot. * Pagsógo, pagbóot. 

Instituta. ■«= Catilingban nga laclod sa mga leyes, sa 
batásan nga guibóhat sa sogo sa hari nga si Jus- 
tiniano. 

Instituto. = Tolománon. * Tuyo, hingtóngdan sa bisan ' 
onsa. 

Instrucción. = Pagcatóon. 

Instructivo. =* Ang silbi sa pagtúon. 

Instructor. = Ang magatórlo,, ang magatópn. 

Instruir. = Pagtúon, pagtórlo. ♦ Pagásoy, pagsáyor. 
pagpaila. * Pagsógod ug pagbóhat sa camatoódan ingon 
sa batanan , ingon sa nahamótang sa mga tolománou 
sa mga leyes. 

Instrumental. =- Ang nahatongód sa mga tolónggon.sa 
música. * Ang nanatongód sa mga sólat ug cama- 



Digitized by 



i^óogle 



160 IN 

tuói'an. * Cadaghánan sa mga' lolónggon sa mú- 
sica. 
Instrumentista. =» Abg mga músico nga magataihop sa 
. tolónggon, ang may toiónggon. * Ang magabóhat sa 

mga tolónggon ug sa mga capandáyan. 
Instrumento. «« Capandáyan, ibóhat, icabóhat, igabóhat 

sa bisan onsa. * Solal, camatoódan sn pagcamatúod 

sa bisan onsa. 
Insuave. = Ang díli maáyo sa mga balatían. 
Insuborduüacion. » Pagcaoaláy pagsógot, pagcasóqui, 

pagcasócol. 
Insubordinado. «-» Soquihan. ^ Masinocólon , nga dilí boot 

magsógot, loog. 
Insubsistencia. «= Pagcaoaláy pageabótang nga malíg-on. 
Insubsistente. « Ang oaláy cahg-ónan, ang oaláy pag- 

cabótang nga pirme. 
Insudar. =- Pagbóhat sa bisan onsa sa minalúod caáyo, 

sa masingcámot, sa dagcóng cacógui. 
Insuficiencia. = Pagcadlli mahímo. 
Insuficiente. == Ang díli paígo, ang díli . paárang. 
Insufrible. = Ang díli arang antóson, ilóbon* 
Insufriblemente. -= Sa pagcadíli maántos, maílob. 
Insular. V. Isleño. 

Insulsamente. « Sa pagcaoaláy lamí , pagcatáb-an. 
Insulsez. *= Pagcatáb-au pagcaoláy lamí. * Pagcaoláy 

caangáyan. 
Insulso. =— Matáb-an, colángan sa lamí. * Ang oaláy 

caangáyan. 
Insultador. = Ang magatúyo, magasólong. 
Insultar. — = Paglúyo, pagsólong. 
Insulto. = Paglúyo, pagcalúyo. * Pagcadámag, pagca- 

dósmog nga ahat, calit. * Gasaquét nga ahat, ca- 

pógdao. 
Insuperable. = Ang dlli arang daúgon. 
Insüpurable. = Ang díli mahímo nga hurten. * Nana, 

dugo, &c., sa hohág, &c., nga díli macaágui. 
Insurgente. -= Ang mialsa, ang misócol sa mga ponóan. 
Insurrección. -» Pagcaálsa, pagcagobóc, pagcasócol sa 

mga pon<)an. 
Insureccionar. « Paghópo, pagágda, pagsámbag samga 

láuo arón manóqui ug managsócol sa mga ponóan. 
Insustancial. ■= Aug oaláy polos, ang sa áiótay nga 

bale. 
Intacto. »« Ang oalá cobílon ug hicápon. * Ang olary. 

* Ang oalá pahilábtan. 
Intachable. =- Ang díli arang saoáyon. 
Intangible. = Ang díli arang hicápon ug cobílon. 
Integral. = Bisan onsang bahin sa bisan onsa, sa usa 

ca tibúoc. 
Integralmente. = Sa pagcahíngpit , sa pagcatúman. 
Íntegramente. =Idem. 
Integrante. V. Integral. * Ang macahlnpit, macalú- 

man, macaponó. 
Intfxrar. = Pagponó, paghíngpit, pagtúman. 
Integridad. = Pagcahíngpit, pagcatóman. * Pagcaoláy, 

pagcabóg-os. • Pagcaháoan sa boot. * Cataróngan. 
Íntegro. = Tibúoc, ang oalá coháan sa iang manga 

bahin. * Matárung. 
Intelección. = Pagcasábot. 
Intelectivo. « Ang may gahóm sa pagsábot. 
Intelectual. = Ang nahatongód sa ihibaló. 
Inteligencia. = Gahóm sa pagsábot, sa paghibaló. 

*Pagcaíla, pagcasábot. *PagcabátÍT, pagcaálam. •Pag- 
casábot sa mga húna húna nga tinágo sa manga 

táuo. * Bisan onsa nga espirituhánon , calág, Án- 
geles, &c. 
Inteligenciado. «= Ang guisáydan, ang nasáyod, ang 

nabibaló. 
Inteligente. -= jQuinaarmánon , mangialáman , ang ma- 

álam. 



IN 

Inteligible. «=« Ang masáyon sabóton. 
Inteligiblemente. =» Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor, sa 

pagcadayág. 
Intemperadamente. « Sa pagcaoaláy casarángan. 
Intemperancia. = Pagcaoaláy casaiángan. 
Intemperie. » Pagcaiáin sa tiempo, pagcainit, pagea< 

túgnao, pagcahángin, &c., nga dagcó. 
Intempestivamente. = Sa pagcadíli roaigo, sa pagcadíli 

tiempo, túig. 
Intempestivo. == Polong con l)ohat nga díli macaígo 

sa maáyong tiempo, sa angay nga túig. 
Intención. = Tuyo, pagbóot. 
Intencionadamente. «» Sa linóyo, sa pagcatinúyo. 
Intencionado. =- Ang may tuyo. 
Intencional. » Ang nahatongód sa mga pagbóot sa calág. 
Intendencia. == Pagcabántay, pagcanópot, pagc^alíma 

sa bisan onsa. * Yota nga hingsácpan sa gahóiq 

sa ponóan nga guingálan ug intendente. * Opicío 

con pagcahimtang sa intendente. 
Intendenta. = Ang asáoa sa intendente. 
Intendente. = Ang nahaónang po(ióan sa usa ca pro- 
vincia nga magabáutay, magahópot, modáoat ug 

magagasto , somála sa mga quinahánglan , sa sal^pé 

sa hari con sa Guinbarían. 
Intensamente. »= Sa pagcabáscog. 
Intensión. =— Pagcabáscog, pagcacosóg. * Pagcadacó sa 

cosóg sa mga cailíbgon. 
Intenso. ■=• Ang mabáscog caáyo. 
Intentar. = Paglóyo, pagíbog, pagpanghináot. 
Intento. V. Intención. * Ang guitúyo. 
Intentona. = Tuyo nga catahápan. 
Intercadencia. ===== Pagcadíli magsáma sa mga pagólpot 

sa pulso , sa mga batásan sa mga táuo ug sa ilang 

mga húna húna ug mga pagbóot. 
Intercalación. == Pagcasácot, pagcatáod sa usa ca bo- 

tang sa talioála sa obán ñga mga botang. 
Intercalar. »« Pagsácot sa usa ca botang sa talioála 

sa obán nga mga botang, pagtalioála, pagólaog. 
Interceder. » Paghángio, pagámpo, pagpangamóyo, 

pagpangaliópo sa usa ca táuo, arón macacóha sa 

pagpasáilo sa lain nga táuo, ug arón macadángat 

ang guilabánnn sa iang guitúyo ug guipanghináot. 
Interceptar. =« Pagcóha sa bisan onsa sa oalá pa omá- 

bot sa hingtóngdan nga lugar. 
Inter.cesion. «= Paghángio, pangámpo, pagpangamóyo , 

gáhpangaliópo , pagiában . 
Intercesor. ^ Ang magalában , manlalában , tomalábang. 
Intercolumnio. — Ang lugar nga calang sa durúha ca 

columnas. 
Intercostal. « Ang anáa sa talioála sa mga gosóg. 
Intercutáneo. = Ang anáa sa talioála sa onód ug sa 

panit. 
Interdecir. «=¿= Pagdili. 
Interdicción. = Pagcadlli. 
Interés. = Polos , caposlánan. * Ang bili sa bisan oasa. 

* Gaayóhan , pohónan , bahándi. 
Interesado. = Ang may caíbog sa bisan onsa. * Ang 

mahagógma caáyo sa salapí. 
Interesante. =« Ang may polos, an^ macapolós. 
Interesar. = Pagcóha sa polos sa bisan onsa. * Pag- 

hilábot sa mga holosáyon sa lain , maíngon nga sa 

mga holosáyon nga caogalíngou. 
Interesencia. -= Pagcaatóbong sa bisan diin, pagcatám- 

bong. 
Interesente. » Ang nagaatóbang, ang nagatámbong. 
Interinamente. == Sa paecasalíli, sa pagcaaÜU. 
Interinidad. = PagcasalUi, pagcaalíli. 
Interino. = Ang nagasalíli, ang nagaalili, ang naga- 

bóhat sa bisan onsa sa tongód sa lain, sa pag- 

raoalá sa lain. 



Digitized by 



Google 



IN 

Inteíuor. a= Ang aaáa sz dapit sa soiód , sa halálom 

caáyo. • Ang anáa sa calág. 

Ijstbrior»ades. = Mga soguílon, m|a paglális lalís, mga 

pagsábot nga caogalíngon ug tinágo, sa mga cao- 

bánan ug sa mga sacop sa tagsa ca panimaláy. 

Interiormente. = Sa solód , sa halálom. * Sa húna hmia 

nga caogalíngon. 
I?iTERLiNEAL. » Ang guísólat sa lalioála , sa calang sa 

mga dalan sa mga solat. 
Ijíterlocccion. = Soguílon nga pagábanos banósan sa 
doróba, con capin ba ca láuo, pagsolosámbag sa so- 
guílon. 
I:«TKRL0CüT0». = Ang nagasoguilon sa bisan cansa * Aiig 
mamólong sa ngálan sa lain. * Bisan quinsa sa mga 
táuo nga nanagsoguílon , nagacagóla, nagasólte. 
Ikterloci-torio. — Paghócom nga muóna sa oláhing sen- 
tencia, sa oalá pa matibáoas ang paghócom, ang 
capolongánan. 
Interlünio. = Cadogáyan, sa tiempo nga díli maquila 

ang bulan sa pagcabiig-o nia. 
IsTKRMEDiAR. = Pagtalíoála sa usa ca botang sa lain 

nga mga botang. 
lítTBRMEDio. = Ang anáa sa talioála. * Pagcadógay, ca- 
dogáyan cutub sa usa ca bóhat hasta sa lain nga 
bohat. * Ang sayáo, ang música , &c. , nga calang 
sa mga pagbóhat sa mga dula. 
Iterminable. = Ang dili matápos. 
IxTERMisios. = Pagcaóndang, pagcaárang sa pagbóhat 

sa bisan onsa. 
Intermitencia. t= Pagcaóndang, pagcahóas sa hilánat con 

sa lain nga saquét nga modósoiog pagópod. 
Intermitente. = Ang moarang ug moósob pagópod. 
Intermitir. =Pagóndang, pagárang sa bisan onsa. 
Internación. = Pagcasolód. 

Internar. — Pagdála sa bisan onsa sa solód sa yota, 
pagsolód. * Pagsósi ug maáyo sa bisan onsa. • Pag- 
sáyor sa mga húna húna nga tinágo sa lain. 
Interno. V. Interior. 

Internodio. = Ang calang sa talioála sa dohá ca balígto^. 
Internuncio. « Ang mamólong sa ngalan sa lain. * Padre 
nga dagcóng táuo, ug bisan nga dili Padre, nga 
magasalíli sa sinógo sa Santos n^a Papa. 
Interpelar. «Pagpanffilába, pagjpaquigtábang , pagda- 
ngóp sa lain. * Paghángio, paglógos, arón matóman 
ang mga sogo. 
Interpoucion. =* Pagca3ácot sa usa ca botang sa ta- 
lioála sa obán nga mga botang. * Pagóndang, pagá- 
. rang pacaóndang sa bisan onsa. 
Interpolar. == Pagsácot, pagtalioála sa usa ca botang 
sa obán nga mga botang. • Pagóndang , pagárang 
sa bisan onsang bohat. 
Interponer. == ídem hasta pagóndang. * Pagpaquíta, pag- 

paatóbang sa manlalában. 
Interposición. V. Interpolación h^ásia pagcaárang. * Pag- 

calában sa bisan cansa. 
Interpósita persona. =- Táuo nga magasalíli , magaalíli 
sa lain, ang magahóhat sa bisan onsa sa ngalan 
sa lain. 
Interpretación. «• Pagcalóas, pagcahóad- * Pagcaásoy, 

pagcasáyor, pagcahóbad. 
Interpretador. = Maghohóad, manlolóas. * Dalobása, 

ang magaásoy, magasáyod. 
Interpretante. = ídem. 

Interpretar. = Pagásoy , pagsáyor sa bisan onsang so- 
lat con polong sa halálom nga cahológan , ug n'ga 
malisór pagasabóton. * Paghóad, paglóas sa usa ca 
pinamólong sa lain nga pinamólong. 
Intérprete. V. Interpretador. * Bisan oiisa nga maga- 
paháyag ug magapadayág sa anáa sa caogalíngon nga 
calág ug cásing cásing. 



IN 



161 

tiempo sa 



Interregno. == Pagcadógay, cadogáyan sa 
pagcaoaláy hari sa usa ca Guinbarían. 
Interrogación. = Pagpangotána, socna, tocso. * Timáan 
nga guibótang sa mga solat, con mangotána ugá- 
ling ang nagasólat. 
Interrogante. *= Ang nangotána, ang oagasócna, na- 

gatócso: V. el anterior desde timáan . 
Interrogar. V. Preguntar. 
Interrogatorio. ^ Mga pagpangotána , mga tocso , mga 

pagsócna. 
Interrupción. = Pagcaólang sa bisan onsa. 
Interrumpir. «= Pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa. 
Intersecarse. — Pagbalábag, pagcóros sa duhá cabarlis. 
Intersticio. « Pagcabólag sa aiótay nga calang sa ta- 
lioála sa dohá ca laoas, ug sa mga bnhin sa bisan onsa. 
* Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo nga guisógo 
sa mga tolománon sa Singbahán, cutub sa usa ca 
pagorden hasta sa sumunód nga orden sa mga Padre. 
Intervalo. «= Caolángan, qiiinalángan, calángan, calang, 

olang , quinaolángan , 
Intervención. «-* Pagcahilábot. 
Intervenir. = Paghilábot. * Paglában , pagtában^. 
Interventor. == Ang mahiIábot*sa bisan ónsa nga bohat. 
Interyacente. « Ang anáa sa talioála. 
Intestado. ^ Ang nantatáy sa oála Tpagbóhat sa tes- 
tamento sa paghósay ug paglógon saiiang cabüin. 
Intestino. = Ang anáa sa solód sa laoas. • Tináe nga 
nalicó licó caáyo, nga pagasórlan sa quináon sa 
guican na sa coto coto, ug nga mao opód nga 
alaguían sa hugao, sa táe. 
Intimación. =^ Pagcasáyor, pagcaásoy, pagpahibaló. 
Íntimamente. =« Sa pagcahigála caáyo. 
Intimar. = Asoy, sayor, pagpahibaló. * Pagsolód sa 
usa ca botang sa solód sa lain n|a botang, sa raga bo- 
hóng diótay. *Pagábian, paghigála sa minatúod. 
lNTnL\TORio. = Bisan onsang sulat nga gulbotángan sa 
pagbóot ug pagsúgo sa mga hocom, sa mga ponóan. 
Intimidad. === Pagcaábian, pagcahigála sa minatúod caáyo. 
Intimidar. == Pagpahárloc, pagpatálao. 
ÍNTIMO. = Ang sa solód. • Abian, higála nga tuod. 
Intitular. = Pagbólang, pagsólat sa ngalan sa mga 

libro ug sa lain nga sulat. * Paghingálan. 
Intolerabilidad. -= Pagcadili maántos, maílob. 
Intolerable. « Ang díli arang antóson , ang díli ma* 

hímo nga pagailóban. 
Intolerakqia. =^ Pagcaoaláy pagántos. 
Intolerante. = Ang díli magaílob ug magaántos. 
Intonso. = Bohócan, bochan, ang oalá pagaguntíngan 
sa bohóc. • Borong, cabos , ang guicábsan sa ;qui- 
naárman. 
Intramuros. = Sa solód sa cota, sa longsod, sa ciudad. 
Intransitable. ^ Ang dalan, ang lugar nga díli mahímo 

nga pagaaguían. 
Intrasmutabilíüad. = Pagcaoaláy pagcabálhin. 
Intrasmutable. = Ang díli mabálhin , ang díli arang 

balhínon. 
Intratable. = Ang díli mahímo nga pagahilábtan, paga- 
húptan. * V. Intransitabk. * Táuo sa magáhing húna 
húna, sa daótan nga eaoí, nga díU maáyo nga 
pagasoltíhan ug pagadoóían. 
Intrépidamente. == Sa pagcaoaláy cahárloc ug catálao. 
Intrepidez. = Pagcaoaláy cahárloc ug catálao, gahóm, 
xiaísog sa cásing cásing, sa mga cadaótan ug mga 
catahápan, • Pagcaoaláy pagmáíngon «g paghúna 
húna^ 
Intrépido. t= Cásing caslngan, * Ang díli matálao ug 
mahárloe. * An|^ mahanáyac sa pagpamólong ug sa 
pagbóhat sa oalá pamatngónon ug húna hunáon ug 

maáyo. 

41 



Digitized by 



Google 



462 IN 

IxTT^iGA. — Pagcalalúnj^, pagpaligáyon sa hilam, sa ti- 
nágo, sa pagdángat sa guitúyo ug sa güipanghi- 
náol. 
Intrigante. = Malaláiígoii. 

Intrigar. = Paglaláng. * V. Intriga desde pagpatigáyún, 
Intuincable. — Ang arang pagagóbton, ang masáyon 

tnabóloc ug inasácot. 
Intrincación. = Pagcagobót, pagcasácot, pagcabóloc. 

Intrjxcadamente. == Sa pagcabóloc, sa pagcagobót^ sa 
pagcasácot. 

Intrincar. = Sacót, gobót, boloc. 

Intrínsecamente. = Sa solód, sa caogalíngon nga húna 
húna. 

Intrínseco. V. Interior. 

Introducción. =- Pagcasolód, pagcasóol, pagcasócsoc. 
*Pagcaábian, pagcahigáln. * Pagcaándara , pagea- 
tngána sa pagbóhat sa bisan onsa. 

iNTRonrcm. = Solód , sool , socsoc. * Pagpasógod , pag- 
l)at55san sa bisan onsa. * Paghilábot sa díli onta 
calongdánan. 

Introductor. = Ang magasolór ug magapasolód. 

Introito. = S¡n6gdan sa bisan onsa. * Nahaónang pa- 
ngadyéon sa Padre nga nogamisa , sa dihá na sia 
sn tillan sa altal. 

Intrusión, == Pagcadáoat sa oficio, sa pagcabímlang, &c., 
sn oalíiy galíóm. 

Intruso. = Ang modáoat sa bisan onsang oficio sa 
oaláy gahóm. 

Intuición. «- Pagsolóng sa Dios sa raga bolálian. 

Intuitivo. = Ang nalialongód sa pagsolóng sa Dios sa 
raga boláhan. 

Intumescencia. ^ Pagcabobág. 

Inulto. = Ang oal¿i pagliibáslan. 

Inundación. = Pagcalonóp. * Pagcadághan, cadaghánan 
sa bisan onsa. 

Inundar. = Pagloni^p. ♦ Pagátang sa bisan onsang lu- 
gar, sa raga tauo, sa raga raananáp, &c. 

Inurranamente. = Sa pagcabórong, sa pagcaoaláy pag-. 
táhod ug cataliá. 

IvuRPANiDAD. = Pagcaoaláy pagtabí ug pagtábor, pag- 
cabórong. 

Ivurbano. =- Borong, ang oaláy pagláhor ug pagtaíiá. 

Inusitadamente. = Sa pagcaoaláy balñsan ug pagcaánad. 

Inusitado. = Ang oalá pagbatasánau. 

Inútil. = Ang oaláy polos. 

IvuTiLiDAD, =' Pagcaoaláy polos. 

Inutilizar. = Pagdáot sa bisan onsa arón oaláy po- 
los onta. 

IsúriLMENTE. = Sa pngcaoaláy polos. 

Ixvadearle. = Ang soba nga díli raahfmo nga paga- 
labángan sa piíglacáo lamang, cay halálom. 

Invadir. == Pagsol^S sa linogsánay sa bisan diin, png- 
dósraog, pagdámag. 

Invalidación. = Pagcaoaláy bale. 

Inválidamente. = Sa pagcaoaláy bale, sa pagcaoaláy 
galióm. 

Invalidar. = Pagcóha sa pagcabale, sa gahóm sa bi- 
san onsa. * Pagsíbog sa inga polong nga daan. 

Invalido. == Ang oaláy bale, ug gahóm. * Soldado nga 
tigúlang na, nga dili na macáscog. * Ang cabos, 
aiig colángan isa buot, ang coliró, ang boang 
bonng. 

Invariarilidad, «= Pagcaoaláy pagcabálhin , pagcaósob, 
pngcaópod. 

•IvvARLVBLE. = Ang díli mabálhin , ang díli maósob, 
ang dili maópod. 

Invariaclementk. = Sa oaTay pagcabálhin, pagcaópod, 
pagcaósob. 

InvarÍado. ^ Ang oalá mabálhin, niaópod, máósob, a'ig 
mao da sa guihápon. 



IN 

Invasión. = Pagcasolód sa linogsánay sa bisan diin, 

pagcadósraog, pagcadámag. 
Invasor. = Ang mosolód sa linogsánay sa bisan díiu, 

ang modámag, ang raodósmog, mamomógos. 
Invectiva. = Polong, soguílon nga maháit nga conlra 

sa bisan cansang táuo. 
Invencible. V. Inconquistable, 
Intenciblemekte. « Sa pagcadíli madáog. 
Invención. == Pagcahúna húna nga catingaláhan ug bag-o. 

♦ Limbong laláng. 

Invencionero. -« Ang magahána húna sa mga bag-ong 

buhat, sa mga bohat nga catingaláhan, malüímbong, 

malalángon. 
Invendible. «=» Ang díli arang ibalígya. 
Inventador. V. Invencionero. 
Inventar. = Paghúna húna sa mga bohat ug sa bisan 

onsa nga bag-o, nga oalá pa hiílhan, nga hiból- 

ngan. *"Paglímbong, pagbólang bolang, paglaláng. 
Inventariar. = Pagbóhat sa inventario. 
Inventario. = Sulat nga pagabolángan , con papel ngt 

sinolátan sa mga manggad, m^a casangcápan , &c., 

sa bisan cansang táuo, sa pagcasonód sonód ug sd 

pagcalináin lain. 
Inventiva. = Galámhan sa paghúna húna sa bisan onsa 

nga bag-o, cantingaláhan , sa paglímbong ug sa 

paglaláng. 
Invento. V. Invención. 
Inventor. V. Invencionero. * Ang magabúna húna sa 

oaláy himotángan nga lúod, cong. díli sa iang la- 

mang n^a cabobóton nga caogalingoa. 
Inverecundo. = Ang oaláy caólao. 
Invp.risímil. = Ang oaláy timáan sa pagcamatúod, sa 

inatúod. 
Inverisimilitud. = Pagcaoaláy timáan sa pagcamatúod, 

sa molúod. 
Invernada. = Tiempo, túig sa lugnao. 
Invern-vdero -= Lugar nga máayo sa pagpoyó ditó sa 

tiempo sa tugnao* 
Invernar. = Pagpoyó sa bisan díin, sa tiempo sa tug- 

nao.* Tiempo, túig sa tugnao. 
Invernizo. = Ang nahatongód sa invierno, tu tiempo 

sa tugnao. 
Inverosímil. V. Inverísimü. 
Inverosimilitud. V. Inverisimilitud. 
Inversamente. = Sa sinóhi, sa pagcasóhi sa binalitad. 
Inversión. = Pagcasácot, pagcagobot, \. Inversamente. 
Inverso. = Sinácot guinobót, binóloc sinóhi. 
Invertir. = Paggoból, pagsacot, pagbóloc, pagróhi. 

* Paggásto sa salapi. 

I.xvEsnnuRA. = Pagcahá^ag, pagcatógot 5a bisan cansa 

sa opicio, sa gahóm, &c. 
Investigarle. =Ang díli mahimo nga ipaquigásoy, ipa- 

quigsáyor , paquig-isóyon , paquigsayóron. 
iNVEsncAcioN. = Pagpaquigásoy , pagpaquisáyod , pag- 

süsi, pagsóquit. * Pagbólong, pagpangíta. 
Investigador. = Ang nagapaquigsáyod , ang nagapaquig- 

ásóy , ang nagasósi, nagasóquit. * Ang nangíta, ang 

nagabólong. 
Investigar. = Sayor, asoy^sosi, soquit, quita, boloug. 
Inve.stir. V. Envestir hasta pagtábon. 
Inveteradamente. ¡^ Sa pagcadáau. 
Inveterado. = Daan. 
Inveterarse. = Pagligúlancf. 
Invictame.nte. = Sa pagcaáili madáog ug padáug. 
Invicto. = Ang dili padáog, aag oalá pagadaúgofl. 
Invierno. = Tiempo túig sa tugnao. 
Invigilar. = Pagbántay, pagalima, pagbátoü sa bisan 

onsa sa masingcámot, su dagcóng cacógui. 
Inviolarilidad. =^ Cahímla-i^ sa bisan onsa aróa dili 

pn.=ipád-an. 



Digitized by 



Google 



IR 

Inviolable. = Ang dili mahimo nga pasipád-an. 

íxvioLABLEMENTF.. V. hi faliblemente. 

Inviolado. » Ang oalá pahilábtan, ang oalá cobáan 

sa iang pagcatibúoc. 
IxvisiBiLiDAD. = Cahfmtang sa bisan onsa arón díli quit-on 

ug pagatan-áuon. 
Invitación. = Pagcaágda. * Pagdápit, pagcacombida . 
Invitatorio. « Pagpangádye nga pagasóbli soblion sa 

sinógdan sa mga maitines nga pangadyéon sa manga 

Padre. 
Invocación. == Pagtáoag. * Pagpaquigtábang, pagpaquig- 

lában, pagpangilába. 
Invocador. = Ang nagapaquitábang. * Nagapaquiglában, 

nagapangilába , ang nagapaquigmalóoy. 
Invocar- «= Pagpaquigtóbang, pagpaquiglában , pagpa- 
ngilába, pagpaquigmalóoy. 
IxvoLiiNTARiAMENTE. = Sa oalá toyóon. 
Involuxtariedad. = Pagcaoaláy pagtúyo. 
Involuntario. = Ang oalá toyóon, ang dlli pagtuyóon, 

ang díli guican sa cabobót-on, ang díli tinóyo. 
Invulnerable. -= Ang díli mahfmo nga pagasamálan. 
LsYEccioN. = Pogsolód sa tobig, &c., sa bisan onsang 

lacas, sa alaguían sa bisan onsang capandáyan. 
Ihyfxtar. = ídem, 

IP 

Ipecacuana. = Tanóm nga italámbal, sa América. 

Ipso FACT0. « Polong nga linatín : dihá dihá , sa pag- 
bóliat gayód, sa maong pagbóhat) sa pagcabóhat 
nga túod. * Jure. = Polong nga linatín nga nagaásoy 
nga díli quinahánglan nga isógo sa hocom ug bi- 
san onsa, cay madayág na man sa batás¿in, sa 
-mga leyes. 

IR 

In. = Pagádto , paglacát, paglacáo. 

Ira. = Califfótgol , capongót. * Caibog , pagpanghiuáot 
sa pagbáios. 

ItKcoNDiA. = Pagcasáyon sa pagaligótgot, sa pagpongót. 

Ibaccndo. = Ang masáyon maligótgot, mapongót, ma- 
ligotgóton, pongtánon. *Hangin, oían, tugnao, &c., 
n|a dagcó, mabáscog, macosóg. 
IiL\sciBLE. — Ang nabatongód sa caligótgot, sa ca- 
pongót. * Galámhan sa calág sa láuo , nga icadáog 
sa mga cacolían nga macaólang sa pagdángat sa 
bisan onsa nga tuyo nga ffuipanghináot. 

Iws. = Balangáo. • Balóng mahál. * Ang malfngin sa 
nagacaláin lain n|;a mga color nga midóol ug nagali- 
bót sa táuo táuo sa mga mata. * Ang magapadáit 
ug magahúsay sa nagaáoay ug nagalális lalis. 

IroxIa. = Pagpamólong sa salingcápao ug sa díli angay 
sa anáa sa cásing cásing. 

Irónicamente. = Sa pagcasalingcApao, sa pagcadíli oyon 
ug angay .sa anáa sa cástng cásing ug sa húna 
lu'ma. 

InóNico. = Ang may pagcasalingcápao. 

InnAcioNAL. = Ang'oaláy boot, ang guicaoád-an sa boot. 
* Mananáp. 

Ikracioxalidad. = Pagcaoaláy boot. 

Irhacioxalmente. = Sa pagcaoaláy boot , sa pagcama- 
nanáp. 

laKADiAcioN. =Pagcagóa sa mga casólao sa adlao, ug 
pagcaíoag sa lain nga botang. 

I«íudiar. -= P/íggóa sa mga casílao , casólao, sa ad- 
lao, &c., ug pagíoag sa binsan onsang botang. 
^^íiAZONABLE. V. IiracionaL • Ang díli tacús. 
^* Reconciliable. = Ang díli maquigamigos pagópod sa 
iang abian nga daan. f 



IR 



163 



Irreoupeíurle. = Ang díli mahimo nga angcónou pa- 

gó|)od, ng.\ bauíon pagósob. 
Irrecusable. == Ang díli tacús ug dili mahimo nga 

• pagaáydan. 

Irredimible. = Ang díli arang b^olon. 

Irreducible. = Ang díli mahimo nga pagahóptan ug 
pagasambágan arón paglaínon ang batásan. 

Irreflexión. = Pageacólang sa húna núna. 

Irreformable. = Ang dili mahimo nga pagaósbon, pa- 
gaópdon, nga saoáyon. 

Irrefragable. = Ang matúod caáyo. 

Irregular. = Ang díli angay sa pagcataláid. * Ang ma- 
hatábo sa talágsa lamang. • Padre nga may caco- 
lían ug cabilínggan sa pagtúman sa catúngdanan 
sa iang pagcapadre. 

Irregularidad. ^= Cabilínggan nga guican sa mga to- 
lomanon sa santa Iglesia, nga macaólang sa mga 
táuo sa pagordenal canila , ug sa paglóman sa ilang 
pagcapadre, tongód sa mga sala, con tongód ba 
sa bisan onsang cacolían nga onay sa caogalíngon 
nga laoas. 

Irreligión. = Pagcaoaláy pagcacristianos , pagcaoaláy 
pagpoángod. 

Irreligiosamente. = Sa pagcaoaláy pagcacristionos ug 
pagcapoángod. 

Irreligiosidad. = Pagcoaláy pagcacristianos, ug pagca- 
poángod. 

Irreligioso. = Ang nabátoc sa religión, táuo nga díli 
cristianos, nga oaláy pagpoángod. 

Irremediable. = Ang oaláy tambal ug sompa , ang dlli 
mahimo nga saoáyon, ayóhon ug tambálon. 

Irremediablemente. = Sa pagcaoaláy tambal ug sompa. 

Irremisible.,= Ang díli arang pasaylóon. 

Irremisiblemente. « Sa oaláy pagpasáylo. 

Irremunerado. = Ang oalá baslan, ang oalá tagáan sa 
balos, sa bayad, sa gala. 

Irreparable. V. Irremediable, 

Irreparablemente. V. Irremediablemente. 

Irreprensible. = Ang díli arang saoáyon, ang díli ta- 
cos nga pagasaoáyon. ^ 

Irreprensiblemente. = Sa Pagcaoaláy sala ug sayóp. 

Irresistible. == Ang díli mahimo nga soclan, ang díli 
mahimo nga antóson ug pagailóbon. 

Irresoluble. — Ang díli mahimo nga isógo ug pag- 
boóton. 

Irresolución. = Pagcadóha doha, pagcaálang alang sa 
boot, pagcaoaláy pagcahanáyac. 

Irresoluto. = Ang nagadúha dúha , ang guiálang alá- 
ngan sa iang boot. 

Irresuelto. == ídem. 

Irreverencia. «= Pagcaoaláy pagtáhod. 

Irreverente. = Ang batoc sa pagtáhod. 

Irreverentemente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pag- 
taha. 

Ihrevocabilidad. « Pagcaoaláy pagósob. 

Irre\'ocable. — Ang dili maósob, maópod. 

Irreyocablemente. = Sa pagcaoaláy pagópod ug pagósob. 

Irrisible. = Hingalatáoan, ang tacos nga pagacatáoan 
ug pasipád-an, talamáyon. 

Irrisión. = Pagcayóbit, pagcalámay. 

Irrisoriamente. = Sa pagcayóbit, sa pagcalámay. 

Irrisorio. = Ang magapacatáoa. V. Irrisible. 

Irritabilidad. == Pagcasáyon sa ' pagpongót ug pagli- 
gótgot. 

Irritable. = Ang mahimo nga pagabotángan sa pag- 
caoaláy bale. * Ang masáyon mírpongót ug mali- 
gótgot. 

Irritación.. = Caligótgot, capongót, casocó, pagpanoyo. 

* Pagcagobót. • Pagcainit sa dogo og sa doga sa 
laoas. 



Digitized by 



Google 



164 JA 

Irritador. = Ang macasocó, magapapongót, magapa- 

ligótgot. 
ÍRRITAMENTE. V. Inválidamente, ^ 

Irritamiento. V. Irritación. 
Irritante. V. Irritador. 
Irritar. = Pagpapongót, pagpaligótgot, pagpasocó, pag- 

panoyó. 
Írrito. V. Inválido, hasta ang cabos. 
Irrupción. = Pagcadósmog , pagcadámag. * Pagcasolód 

sa bisan diiii sa línogsánay. 

IS 

Isla. = Polo. 

Islamismo. = Gatilíngban sa mga moros. 

Isleño. = Ang naluo sa bisan onsang polóa, ang na- 
ba tongód sa mga polo. 

Isleo. » Yota nga guilibótan sa mga pangpang ug 
nga guiolángan sa sodlánan. 

Isleta. — Polong diótay. 

Islote. = Polo nga diótay ug nga oalá pagapóy-an, 
pangpang nga dagcó nga linibótan sa dagat. 

Israelita. = Ang . nabatongód sa Guinbarlan sa Israel. 



ja 

Israelítico. = ídem. 

Istmo. = Catárman, díla sa yola nga magacanáyon sa 
dóha ca yotang dagcú. 

IT 

Ítem. -= Polong nga linatín: labot pa , labot pa niána, 

niíni, ingon man. 
Itinerario. -= Ang nabatongód sa mga dalan. * Casa- 

yóran sa mga dalan. 



iz 



Iza. = Babáyeng bigáon, sa' mangíl-ad nga batásan. 
Izar. = Pagbótad sa mga pisi sa pagósoag, sa pag- 

itáas sa mga verga ug mga layág sa mga sacayáa 

ug sa ubán pang mga quinabánglan. 
Izquierda. «= Oála. 
Izquierdear. = Pagbia sa cataróngan, sa matúod nga 

búna húna. 
Izquierdo. » Bisan onsa nga anáa sa dapit sa oála. 

* Táuo ug oálhon. 



JA 

Jabalí. = Babóy nga ibálas. 

Jabalina. — Baboy nga ibálas nga baye. * Hinganíban 

mafngon ingon sa bangcao. 
Jabato. -= Baboy nga ibálas nga diótay pa. 
Jábeca ó jábega. -^ Anod, sabid, cadagbánan sa mga 

anod sa papanágat. * Tolónggon sa mga moros. 
Jabeque. ^ Sacayán nga maingon ingon sa pragata, 

sa layág ug sa gaod. 
Jabón. » Sabón. 

Jabonado. -= Ang panápton nga guisabónan. 
Jabonadura. -= Pagsabón, pagcasabón. * Tubig nga gui- 

linisan sa sabon ug ang bola sa sabón. 
Jabonar. = Pagsabón sa panápton. * Pagtúyo sa isig- 

catáuo sa mga polong nga mabáit ug masíngca. 
Jaboncillo. » Sabón nga sináctan sa mga cabomót, 

sa paghunáo sa camót ug sa pagdihog, sa pagbunáo 

sa tóuo nga paálot. 
Jabonera. = Tanóm sa España nga magabóla ug may 

silbi sa pagbónac sa panápton. * Balónos , balógo, 

malatábao. ^ Cajón cajón, caban, cajang diótay nga 

sorlánan sa sabón. 
Jabonería. -= Lugar nga pagabobátan ug pagbaligyáan 

sa sabón. 
Jabonero. = Táuo nga magabóhat ug magabalígya sa 

sabón. 
Jabonete. V. Jaboncillo. 
Jaca. V. Haca. 

Jácara. =« Sabáy, sayáo sa maong ngalan. * Gatilíng- 
ban sa mga táuo nga malipáyon nga nanagsóroy so- 

roy sa gabiy, nga nanagcanta ug nanagbánha sila. 

*Casocó, panoyó. * Bacac, limbong. * Soguílon, 

solté, cngóla. 
Jacarear. -= Pagsóroy soroy sa longsod sa pagcanta 

ug pagMnba. * Pagsámoc , pagtúyo sa bisan cansa 

sa mga polong nga oaláy bingtóngdan. 
Jacarero. — Ang nagasóroy soroy ug nagacolocanta 

sa longsod. * Ang malipáyon, matístis ug ligtíao. 
Jácaro. — Maandáeon. 



JA 

Jachalí. « Caboy sa América. 

Jacinto. = Tanóm, seboya nga mobólac sa onóm con 

pitó ca bolac. / Batóng mahál nga malálag, nga 

nagacaláin lain ug color. 
Jaco. => Cabayo nga diótay. 
Jactancia. « Pagcaándac. 
Jactanciosamente. = Sa pagcaándac. 
Jactancioso. « Maandáeon. 
Jactarse. = Pagándac. 

Jaculatoria. -=■ Pagámpo nga bamóbo ug maínit caáyo. 
Jade. = Botóng magáhi caáyo ug sa boloberdeng co- 
lor, nga silbi sa mga táuo sa América sa pag- 

bóhat sa mga capandáyan. 
Jadear. — Paghángos, pagcotás, pagbálhal, paghingá 

bingá. 
Jadeo. = Pagcabángus , pagcacotás, pagcabálhal , pag- 

cabiiigá bingá. 
Jaecero. => Ang magabóbat sa mga dayan dayaa nga 

ibótang sa mga cabayo. 
Jaez. « Cadaghánan sa mga dayan dayan nga ibótang 

sa mga cabayo. 
Jaharrar. == Paghínlo sa mga cota , sa mga pared. 
Jaharro. = Pagcahiiilo sa mga pared ug sa mga cota. 
Jalapa. «= Tanóm sa Méjico, ipolorga. 
Jalbegar. = Pagdíbog sa nauong sa mga colog ug mga 

mahomót. 
Jalbeque. = Pagcabflog sa bisan onsa sa yeso. * Ang 

icadíhog sa mga babáye sa ilang nauong, arón 

mapotí. 
Jalde. = Calálag. 

Jaldre. » Color sa mga langgam. 
Jalea. » Matám-is nga masíhag ug mahágcot» nga 

pagaboháton sa mga doga sa obán nga mga bonga. 
Jalear. == Pagtáoag. * Pagágda sa mga iró, arón ma- 

nagápas sa obán nga mga mananáp. * Pagbásal ba- 

sal sa mga camót sa pagágda sa nanagsabáy. 
Jaletina. V. Jalea. 
Jamás. =^ Sa guihápon. 



Digitized by 



Google 



JA 

-JA»BA.^Bísan onsang cahoy con haligue nga guipatíndog 

sa loyo ug sa luyo sa mga tácop ug m^a talambóan. 
Jamerdana. »= Lugar nga pagabotángan sa hugao sa 

solód sa tian sa m|a mananáp n|a guipatáy. 
Jamerdar. >— Paghógas sa solód sa tian sa m|a ma- 
nanáp n¿a guipatáy. * Pagbónac sa madalí ug sa 

dlli maáyo. 
Jamón. = Paa sa baboy nga inasín. 
Jamona. — Babáye nga matámboc ug sa dagcóng edad. 
Jamuga ó Jamugas. = Siya nga pagaliagcódan sa mga 

babáye sa pagcabayo nila. 
Jándalo. =« Paglacáo ug pagpamólong n^a angay sa 

m^ táuo sa Andalucía. 
Jaxgaga. = Tinócod sa mga cahoy, nga magáma arón 

manóngtong ang mga táuo nga nauagsacdy sa sa- 

cayán nga nabóong. 
Jangua. = Sacayán nga diótay. 
Jaque. =Maan(Íácon, parayégon. 
Jaqueca. «= Tampíhag. 
Jarabe. — Ilímnon nga italámbal, nga matám-ís caáyo 

ug mahágcot, nga pagaboháton sa doga sa mga 

bolac ug mga bongQ. 
Jarabearse. — Pagínom sa mga jarabe. 
Jaramago. «= Tanóm sa España. 
Jarana. = Sabá, banha. 
Jaranear. ■== Pogsamoc , paghilábot, pagápil sa mga 

dola, sa mga combida, sa mga pagsayáo, &c. 
Jaranero. «= Ang mahagógma sa mga dola ng sa mga 

calingáoan. 
Jarapote. V. Jaropeo. 
Jarapotear. V. Jaropear. 

Jaraqcí ó Jaracl'o. = Tanáman nga pagalingáoan. 
Jarcia. « Cadaghánan sa mga botaug nga magsáma 

ug nga nagacnláin lain, nga nanaugobót, nga oalá 

magacahósay. * Ang casangcápan ug mga pisi sa 

mga sacayán. * Ang mga pií^i nga icnlíg-on sa m^a 

talároc sa mga sacayán. • Cadaghánsíi sa mga qui- 

nahúnglan sa pagpanágat, sa mga panagálan. 
Jardín, = Tanáman sa mga bolac ug mga lanóm ng^a 

mahomót, nga pagaüngáoan sa mga tauo. * Cali- 

bángaii sa mga sacayán. * Yola nga pagaiámnan sa 

mga tanóm nga italámbal. 
Jardinería '==*Quiuaárman sa pagbnton ug pagbóhat sa 

mga jardín. 
Jabiíinero- = Ang magabántay , magabópot ug maga- 

hóhat sa jardin. 
Jareta. Tobogán. 
Jarifo. «= Ang guidáyan dayánan ug maáyo , ang bai- 

hónan^ angñyan." 
Jarillo. = Tanóm. 

Jaro. == Baboy nga may color nga bolobolágao. 
Jaropar. = Paghátag, pagpaínom sa bisan *cansa sa 

daghánan nga mga tambal sa botica. 
Jarope. = llímuon nga italámbal. * Ilímnon nga ma- 

páit ug sa daótan nga lamí. 
Jaropeo. = Pagínom sa masóbsob sa mga ilímnon nga 

italámbal. 
Jarra. = Sorlánan sa yota nga may caláplan. 
Jarrrvr. =: Pagcóha , paggóa sa masóbsob ^a bino, 

sa tobig, &c. , sa saro. 
Jarrero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mga 

saro, ug ang maga baiUay sabino, sa tobig, &'c., 

nga guisolód dihá. 
Jarretar. = Pagpalóya , pagcóha sa gahóm , sa eosóg. 

•Pagpalóya sa húm húna. 
Jarrete. = Locon • locon , loco loco sa mga mananáp 

nga may opat ca tul. 
Jarretera. « Italácgos sa mga medias -ug sa manga 

calson., sa locon locon. 
Iarro. V. Jarra. * Saro. 



Jarrón. = Dayan dayan nga maíngon ingon sa dagoay 
sa saro , nga ibótang sa mga cota , ug labí pa 
sa ibábao sa mga poltahán. 

Jaspe. = Bato nga magáhi, nga nagacaláin lain ug 
color. 

Jaspeado. = Aflg nagacaláin lain ug color maíiígon sa 
jaspe. 

Jaspear. = Pagpíntal sa pa^panigíngon sa jaspe. 

Jaula. «= Jalua. * Cajón cajón, sorlánan nga binóhat 
sa manga cahoy, m^a caoáyan, mga caoat, &c., 
sa pagsolód ug pagb^iláQggo sa mga mananáp nga 
ihálas, sa mgalanggam ug sa mga tauo nga boang. 

Jauto. =Matáb-an, ang oaláy asín. 

Jayán. =Táuo nga hatáas, cosgon, sa dagcóng hosog. 

Jazilla. ^ Timáan nga mahabilin sa bisan onsa nga 
guibótang sa bisan diin. 

Jazmín. = Jasmin, sampága, manól. 

JE 

Jefe. «= Ponc'an. 

Jelfe. = Bihag nga maítom. 

Jf.líz. = Ang mobalígya sa ígagáma» 

Jema. = Ang bahin sa cahoy nga mahab(Un sa nnay 
panit, cay oalá sapsápon sa maáyong pagcaklro." 

Jeme = Toc^4o * Ang nauong sa babáy4í. 

Jemoso. =- Cahoy nga sinápsap nga guibínlan sa panit. 

Jexjírre, « Loy-a. 

Jeque. = Táuo nga tigúlang. * Ponóan sa moros. 

Jerapellina. *= Bisli' nga daan, guisi, noog. 

Jerarquía. ='Pag<5a6onód sonór sa mga capónong po- 
ponóngan sa mga Ángeles^ sa mga Padre, &c. 

Jerga. = Panápton nga mabága. * V. Jerigonza. 

Jergón. = Cama, unlánan nga dagcó nga pag^pónan 
sa dagámí np\ naláya, sa tí nabas sa papal, &e., 
nga pagahigdáan sa mga láuo. * Bisti sa daótan 
nga pagcabóhat ug nga dili moángay sa lauas. * Táuo 
nga matámboc ug matalác-on. • Ang tian. 

Jerguilla. = Panápton nga manípis sa igagáma £on sa 
balahíbo sa mga carnero. 

Jerife. =£ Ñgalan nga hamili ug bantégoii nga ihátag 
sa mga moros sa mga lioat ni Mahoma. 

Jerigonza. = Ang pinamólong nga mabóloc ug mali- 
sód nga pagasabólon. * Bohat nga oaláy bingtóngdan. 

JcRixcA. = Jeringa. • Paghúngio nga maoasámoc ' ug 
niacabódlay. 

Jeringación. = Pagcajeringa. 

Jerincah. =• Pagjeringa. * Pagltángio, pagámpo sa ma- 
sóbsob , sa pagcasámoc ug sa pageabórlay. 

Jeringazo. = Pagcajeringa. 

JeroglIfüco. = Timáan nga may hingtóngdan ug caho- 
logan nga hatáas caáyo. 

Jeronisiiano. =• Ang nahatongód sa caparían ni S. Je- 
rónimo. 

Jerónimo. «— ídem. * Padre sa caparin ni S. Jerénimo. 

Jerosolimitaso. = Ang naláuo sa Jerusalóm, con Jeru^ 
salen. 

Jerpa. = Balágon nga maníoang nga motoróc«a tongód 
sa penóan 6a mga paras. 

Jesucristo. =: Ang Anac sa Dios nga napacatáuo. 

Jesusear. =PaglMngálan sa masóbsob sa ngalan ni 
Jesús. 

Jkta. = Ang mga ngabil nga dagcó ug mabága. 

Jetar. « PagUnis|sa bisan onsa sa tobig, sajjino, &c. 

Jetudo. =^ Ang gu-idagcóan sa mga ngabíL 

J[ 

Jira. =Pagcab6ctot, boctot. * Casámoc, pageabórlay. 
JjBADo. =Boctóton. 

Digitized by LnOOQ IC 



i 



11)0 Jü 

JiRAH. = Pagbórlay , .pags.'imoc. 

Jibia. — Mananúp sa dagat niaíngon ingon sa labógoc, 

sa coguíta. * Colabótau. 
Jibión. -« Balayan sa colabótan. * Tabógoc, cogiiUa. 
JiBoso. «= Boctóton.. 
JicARi. = Posillo sa socólate. 
Jicarazo. = Pagpaínom sa biló. 
JiFRuíA. = Opicio sa pagpatáy sa mga mananáp , sa 

mga baca, sa mga calabío, &c. 
Jifero. «= Ang nahatongófl sa lugar nga palñtyan sa 

-mga mananáp. * Bisan onsa nga mahógao, bolíngon. 

* Ang sondang nga icapatáy ug icalápa sa mga 

mananáp. * Ang láiio nga magapatáy ug magalápa 

sa mga mananáp. 
Jir.oTE. = Guinisál sa carne nga linártar caáyo. 
Jiguilete. = Tagom. 
Jilguero. = Lang^am sa España sa manlndot nga ti- 

n|og, ug pagcalálag. 
Jinete. « Soldado nga may cabayo. * Ang magacabayo. 
Jinglar. = Pagdóyan , pagtábiog, pagtábog. 
Jira. = Tinábas nga haláas nga guitábas sa mgá panáp- 

ton. * Combira sa banua nga pogatambóngan sa 

mga abian, sa mga higála. 
JiRiDft. = Tanóm. 

Jiroflé. = Cahoy sa India nga mobónga sa pimienta. 
Jirón. = Pedazo sa bisli nga naguísi "ug nabítay.' 
Jironado. == Ang naguisi. 

JO . 

.h). == lioa: polong nga pagagamiton sa pagpapoyó 
sa mga calábao, mga cabayo, &c. 

Jocosamente. = Sa pagcatístis. 

Jocoserio. = Ang sináctan sa pagcalígdon ug sa pag- 
catístis. 

Jocosidad. = Pagcatístis , pagcatíao. 

Jocoso. = Malipáyon , matístis. 

Jofaina. V. Aljofaina. 

Jopo. = Pagpaháoa. 

Jornada. «^ Paglacát sa usa ca tibúoc nga arlao. * Ca- 
dogáyan sa quinabóhi. ♦ Pagcabólag sa calág sa 
?aoas. * Ang usa ca libo ug lima ca gatús ca pliego 
nga arang* marcaban sa arlao ngatanán sa tagsa 
oa pigsánan sa mga imprenta. 

Jornal. «= Sohol nga macóha samga mamomóo, sa 
pagbóhat nila sa tibúoc nga arlao. 

Jornalero. == Mamomóo, sinohólan. 

Joroba. — Pagcabóotot. * Casámoc, pagcabórlay. 

Jorobado. =^ Boctóton. 

Jorobar. = Vagsámoc, pagbórlay, pagalingása. 

Jota. == Bisan onsa nga diótay caáyo. * Sabáy, pag- 
snyáo, sa España. 

Joven. «» Olitáo, bata pa. 

Jovial. -= Malipáyon. 

Jovialidad. = Pagcalípay, callpay, raaáyong boot. 

Joya. = Hias. ♦ Ang mga bisti ug mga dayan dayan 
sa mga babáye, ug labi pa sa mga dalága con 
mamiño sila. 

Joyante. = Igagáma nga magamáy, pino caáyo. 

Joyel. « Hias nga dióLay. 

Joyera* = Babáye nga magaballgya sa mfa hias. 

Joyería. = Ang pagpatigéyon , ang pagcomercio sa mga 
igagáma, mga hias ug mga dayan dayan, ug ang 
balay nga pagabaligyáan niána. 

Joyero. ==^Tauo nga magabalígya sa mga hias. 

Jü 

Juan. == Cajón cajón nga guibotáng sa mga Singba- 
háii nga pagasórlau sa mga limos. 



JÜ 

Jl'anetk. ^ Quinacomalagcóan sa mga liil. * Tagsa ca 
bocóg sa mga apapánSig. * Tagsa ca layág nga 
nagatóngtong ug nahaibábao sa gabía ug sa be- 
lacho. 

JuARDiA. ^ Buliiig sa mga panápton. 

JuARDioso. = Panápton nga bultngon. 

Jubilación. = Pagcaóndang sa opicio sa bisan cansang 
tauo, sa pagbílin caaíá sa dongog ug soliol nga 
hingtúngdan. 

Jubilar. ==• Pagcóha sa opicio con sa catonedánan sa 
bisan cansa, ug pagbílin cania sa sohol nga li- 
bóoc con sa usa ca bahin, ug sa dongog. 

Jubileo. = Piesta nga dagcó sa mga israelitas nga 
guipiesta nila sa tagsa ca calím-an ca túig. * Pag- 
tógot con pagpasáylo sa mga baláidon sa mga sala, 
nga itógot sa Santos nga Papa osáhay, sa dag- 
cóng polos sa mga binoñügan. 

Jí:bílo. = Calipay, himáya. 

Jubón. «« Supa sa oaláy manggas. 

JudAico. «Ang nahatongód sa mga Judíos, 

Judaismo. -= Religión, pagtóo sa mga Judíos. 

Judaizante. ■« Ang mononót sa mga paglóo sa mga 
Judíos. 

Judaizar. •=« Pagtóo, pagnonót, pagápas sa religión sa 
mga Judíos. 

Judas. = Borhíon. 

JuderIa. =« Lugar, barrio nga guimpúy-an sa mga Ju- 
díos. * Tarapo, amot, tampa nga guinabáyad sa 
mga Judíos. 

JudIa. « Balátong sa mga castija, prijoles. 

Judiada. -= Bohat nga mabángis. * Tobo nga dagcóan^ 
caáyo ug dinílí. 

Jüdicante. = Ang tagsa sa mga hocom nga mahilá- 
bot sa mga paghócom sa mga ministro sa Justicia 
nga nanagbórhi ug nanagbalígya sa ilang opicio 
ug .catoguánan. 

Judicatura. == Opicio, cabímtang sa mga hocom. * Pag- 
cahócora. 

Judicial. « Ang nahatongód sa paghócom ug pagsen- 
tensia. 

Judicialmente. = Sa hocmánan, sa pagcahócom. 

Judío. = Ang magatóman sa batásau n|a caráan ni 
Maisés. * Ang nahatongód sa mga Juaios. * Polong 
nga pagagamiton , guican sa capongót ug caligótgot 
sa pagyóÍ3Ít ug pagpasipála sa isigeatáuo. 

Juego, «-bula, calingáoan. * Catilingban sa m^a da- 
hon sa biraja nga macaáyo sa mga'pagsogál, nga 
icasogál. * Quiíiaádraan sa pagdángat, ug sa pag- 
cóha sa bisan onsa. * Cadaháíian sa mga casang- 
capan sa mga coche, mga caro, mga gallngan sa 
opát ca rueda. ♦ Pagtíao, pagtístis. * De manos. = 
Tanghága. 

Jueves. =^ Jueves, ang icalima ca adlao sa semana, 
apil ang domingo. 

Juez. = Hocom, ang may gahóm sa paghócom, sa pag- 
hósay sa mga capolongánan, sa pagsentensia. 

Jugada. •=» Pagsógal , pagcasogál. * Bobat nga daótan 
ug nga oalá paabóton, contra sa isigca^uo. 

Jugador. = Ang magasogál, sogaról, tigsogál. 

Jugante. «= ídem. 

Jugar. « Pagsogál. * Pagdóla, paglíngao lingao. * Pag- 
samoc, pagcóndat. * Pagtíao. Pagyobit, pagtámay 
sa isigeatáuo. 

Jugarreta. »» Pagsogál nga daótan. 

Juglar. = Ang nahilábot sa mga pagsogál ug mga pag- 
límbong. 

Jugo. = Doga sa mga cahoy , mga tanóm , &c. ♦ Bisaa 
onsa nga may caposlánan. 

Jugoso. -= Ang may dugá, ang dogáan. * Capusláiían, 
bisan onsa nga may polos. 



Digitized by 



Google 



Jü 

JrcuE. =« Hugao, boling. 

JcGBETE. == Duláan. * Pagcatíao, pagcatístis. 
Juguetear. = Pagdúla, dula, pagUnfao, pagtíao tiao. 

Juguetón. = Táuo con mananáp ngá magadúla dula, 
magacoloeúndat sa masóbsob. 

Juicio. = Boot, cabobót-on , pagcabóot , pagbóot, ca- 
boótan , salabótaa. * PagÓa aa laga eá^poloE^gáuao ug 
mga hulusáyon sa paghócom ug sa pagsentensia. 

Juiciosamente. = Sa pagcaboótan. 

Juicioso. == Ang boólan, ang may boot, ang guisóg- 
dan ug guisórlan sa bóot. * Bisan casa nga gui- 
búhat sa pagcaboótan. 
r Julepe. = Ilímnon nga naalám-is nga pagaboháfcon sa 
mga licor nga nagaealáin lain, nga sináctan sa 
asúcar con sa calámay. • Casábang dagcó ug maliáit. 

Juno. = Julio, ang' icapíto ca bulan sa túig. 

Julo. = Mananáp nga aghop nga moóna sa mga ma- 
nanáp nga ihálas. 

Jumenta. = Babe sa jumento. 

Jumental. = Ang nahatongód sa jumento. « 

luMCNTiL. = ídem. 

Jumento. V. Borrico, 

Juncal. = Lugar nga pagatobóan sa mga banban, sa 
mga tigbao. 

Juncia. = Tanóm nga italumbal ug raahomót. 



JcNciATíA. = Mga dahon nga laya. • Pagcaándac 
Junciera. = Sorlánan sa yola nga guilaclóban sa ta- 

clob ngabinóho bohóan, arón mahongáo ug maalísngao 

ang bahó sa mga dahon ug mga dagámi nga ma- 

homót nga guinasolód dihá. 
Junco. == Banban, ligbao, ooáy. * Sacayán nga diótay. 
Iu5io. = Junio , ang icaónom ca bulan sa túig. 
JuKioR. — Ang Pádreng religioso nga anáa sa ilálom 

sa gahóm ug paghópot sa maestro de novicios, 
leso. ==r Ang U3á sa ópat ca malíngin sa Langit nga 

guingálan ug planetas, nga nanaglibáfe* sa aldao ug 

nga guipaambitan sa iang siigá. 
lusouiLLo. = Tanóm nga magabólae sa mga bolac nga 

malúlag ug mahomót caáyo. 
h^A. =''Catilíngban sa mga táuo. * Pagcaipon, pag- 
catip-oc, fpagcatingób , pagcahiósa sa bisan onsa 
oga mga botang. 
JüXTAMENTE. = Sa pagcaMósa , sa pagcaipon , sa pag- 

calingób. 
Juntamiento. = Pagcahiósa, pagcatip-oc, pagcaipon, 

pagcatígom, pagcatingób, pagcatámbong, pagcatágbo. 
Juntar. = Paghiósa , tigbm , tingób, lip-oc, tagbo, tam- 

bong, ipon, loon, dool, pngóbán. 
JüííTEitA. = Sepiyo, capandáyan sa mga panday sa cahoy. 
Jünteiulla. — ídem. 
Junto. == Ang nahudóol, ang midóol, dóol, harúol, 

sa pagcaláquip. * V. Juntamente. 
Junturas. = Ang mga bahin sa mga botang nga gui- 

doólan sa ubán nga mga botang, pagcadóol, pagca- 
hiósa sa mga botang. 
Júpiter. = Aog malíngin nga lablng dagcó sa mga 

planetas. V. Juno, 
Jura. = Pagpanómpa sa mga dagcóng tá«o , sa nga- 

lan sa mga táuong tanán sa uuinharían , sa timáan 

sa pagila sa ilang han. 
Ibraüor. = Tigpanómpa, tigsómpa, ang mappanómpa. 
Juramentar. =^ Pa^sógo arón manómpa ug bisan quinsa. 

*Pagsáad sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa. 
Juramento. =» Sompa, pagpanómpa, pagtóg-an con pag- 

limód sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa. 
Jurar. = Pagsómpa, pagpanómpa. ' V. el anterior desde 

pagtóg-an. 
JüRATORiA. = Dáhon dahon sa salapf nga guílilócan sa 

Evangelio nga ibótang sa mga camót sa mga ho- 

com, sa pagpanúmpa nila. 



Jü 46T 

Jurdía. = Anoii, sahid, sa pagpan'^lgat. 

Jurel. = Isda sa mga dagat sa España. 

JÍBfifiíNA, JuwíviNA. =^ Babáye nga balbal, asoang, 
onglo. 

Jurídicamente. = Ingon sa batásan sa mga leyes, sa 
mga hocmánan. 

JujODica ==* KÍ3aa onsA nga guibóhat iogoa sa batásan 
sa mga leyes, sa mga hocmánan. 

Jurisconsulto. = Quinaarmánon sa mga batásan, sa 
mga leyes. * 

Jurisdicción. -=» Gahóm aa pagbóot ug pagsógo. * Yota 
nga hingsácpan sa mga provincia con mga longsod, 
ug sa gahóm sa mga hocom. 

JüRiswccfONAL. = Apg nahatongód sa gaióm. 

Jurisperito. V. Jurúconsulto.. ^ Magtotóon sa mga leyes. 

JuHtspRüDBNcu. = Quiwaárman sa mga leyes, sa batásan. 

Jurisprudente. V. Jurisperita. 

Jurista. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa mga leyes. 

Juro. = Gahóm sa pqgángcon, sa guihápon, sa bi- 
san onsa. 

JusBcVRBA. = Tanóm. 

Justa. =Pagáoay sa mga táuo nga nagacabayo ug nga 
guisangcápan sa mga bangcao. 

Justamente. = Sa cataróngao.'* Sa pogcaígo sa laoíis. 

Justicia. = Cataróogan. * Aug usa sa apat ca virtu- 
des ng?^ guingálan ug cardinales. * Gahóm, * Catóiag- 
ban sa mga hatag nga macaáyo sa bisan onsa. 
* Castigo sa cadaigámni, ug ang tiíuo ngia maga-: 
castigo, ang mohámpae, ajog magajbüay sa maag^* 
saláan, &c. 

Justiciera. == An^ magaUgos ug. ifiagapatigáyion arón 
i)Eiatúman ang oatavóngaa. ^ Atig giaga^al^ad ug 
magacastifijo sa ii)ga saláan, iugan gayíKi $a «iga 
pahanóngáan ug sa catarúngan. 

Justificación. =Pa^caángay, pageaéjoin sa Oíatáruqg, 
sa catar&ngan. *« Pagmlibar, pagásoy sa mga tóuo» 
arón maoalá ang catáhap nga guibótang caniia. 
♦Pagcasáyod, pagcadayág sa camntúod sa bisan 
onsa nga polon^ con bokat. * Aiig aoood sa m^a 
dalan sa mga sulat nga guihúsay sa mga impreaí». 

Justificadamente. = Sa catarúngaa, sa p^gcatajúid, sa 
maiáod sa^ pagcaigo ug pagcatopóng. 

Justificado. « Ang angay sa^ matúoíd ug sa catarú- 
ngan. * Mataron^, mataláid. 

Justificador. «= Aúg mohátag sa pagoatárong, sa pag-i 
casantes. 

Justificante. = Ang macatárong, ang magapatárong. 

Justificar. = Paghátag sa Dios sa pagicalárong, sa.pag- 
casántos, sa pageapótli, sa iang raga hatag, inga 
gracia ug mga paglábang, sa bisan cansa. * Pag- 
háhag, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpaángay, .pag-r 
paóyon sa bisan onsa. * Pagbalíbad sa bisan cansa, 
arón madayág nga díli matúod ang guibótang bo- 
tang cania. ** Pagtopóag, sq mga imprenta, sa mga 
dalan sa mga soiat nga guilxósay. 

Justificativo. V. Justificante, 

Justillo. =Supa nga ibisli sa ilálom sa obán n^ mga 
bisti. sa oaláy manggas, ug nga moábot hasta sa 
haoac lamang. 

Justipreciar. =sPagpabili, paghétang sa hdle sa bisan 
onsa. 

Justo. = Táuo nga matárong. * Ang moángay sa ma- 
túod ug sa caflaróngan. * Bisan onsang botang. n^a 
natopóng sa lain ngá botang, sa socod, sa tiuit 
bang, sa isip, con sa pagcadagcó. * Sa pagcaigo. 

Juta. =« Langgam sa ludias. 

JuvENa. == Ahg nahatongód sa pageabáta. 

Juventud. = Pagcabáto , pagftaolitdo. 

Juzgado. »> Cadagháaan; catilingban sa mga hocom nga 
naningób sila sa paghócom, ug «ng lugar ngH 



Digitized by 



i^oogle 



^ 



i 68 LA 

Pagahócman. * Hocmánan sa bisan úsá lamatig ca 
hocom. 
Juzgamundos. « Tiglibac libac , táuo nga malibácon, ang 
magalíbac libac sa isigcatáuo. 



Juzgante. « Ang raagahócom. 
Juzgar. -= Paghócom, pagsentensia. 
pagtóo sa bisan onsa. 



Paghúna búna, 



LA 

La. = Ang. 

LABEniNTo. = Bisan onsang lugar nga guicoros coró- 
san sa mga dalan nga nanagcasógat , arón mabó- 
loc üng mosolód ug díli onta mogatóltol sa ala- 
guían sa paggóa. * Bisan onsa nga nabóloc, nago- 
bót ug nasácot. 

Labia. =- Pagcadághan sa mga polong liga piníli sa 
magasoguílon. 

Labial. — Polong ug letra nga pagasangpóton sa ti- 
nác-om ang baba, sa pagdóol sa mga ngabil. 

Labio. = Ngabil. 

Labor. «= Bohat, labra, pngcagóoat. 

Laborable. «- Ang arang boháton. 

Laborador. =- Mamomóo, magbobóhat, ang maga- 
bóhat. 

Laboratorio. « Lugar nga pagahoheitan. 

LABOfiEAu. «= Pagbóhat sa bisan onsa. 

Laboreo. » Ang pagbóhat sa lugar nga hicaplágan sa 
boláoan, sa salapí, &c. * Pagcahósay nga maáyo 
sa mga pisi sa m^a sacayán, arón masáyon ga- 
mitón con may quinahánglan pa. 

Laborío. =« Bohat. 

Laboriosidad. — Pagcabóhat. 

Laborioso. -* Macógui, ang mahagógma sa mga bo- 
hat, tigbóhat. 

Labrada. = Yota nga guibohátan arón pagatámnan oon 
pagapogásan sa*samonód nga túig. 

Labradero. = Ang maáyo nga pagabohátan. 

Labradío. V. Labrantío. 

Labrado. = Panápton nga guinooátan, nga may la- 
bra, nga linabráhan sa paghábol. * Ang yota nga 
guibohátan. 

Labrador. = Tigbóhat, ang magabóhat sa yota, pa- 
laóma, magbabáol. 

Labradoresco. -= Ang nahatongód sa magabóhat sa 
yota ug ang angay cania. 

Labrante. » Ang l^agaliloc, ug magabóhat sa mga 
bato, ang magasápsap. 

Labrantín. = Ang magobóhat sa yota sa diótay nga 
puhónan. 

Labrantío. =í Yota nga maáyo nga pagabohátan. 

Labranza. = Pagcabóhat, pagbóhat sa yota. * Ang qui- 
naárman sa pagbóhat sa yota ug aug mga yota nga 
pagabohátan. 

Labrar. «= Pagbóhat sa bisan onsang opicio. * Pagbóhat 
sa yota. * Pagpasáquet, pagdáot sa isigcatáuo. * Pag- 
yógot, paglisód sa mga húna húna. 

Labriego. » Palaóma, magbabáol nga boquirnon. 

Laca. == Doga nga maíngon sa tagoc, nga gnibóhat 
sa mga mananáp nga magamáy nga maíngon ingon 
sa mga solom con hormigas, sa India. 

Lacayo. » Sologóon nga moobán guihápon sa iang agá- 
lon con magacóche sia. 

Laceración. = Pagcabóong, pagcadógmoc sa bisan onsa, 

Laceíiauo. = Anógon, aláot, ang guicayóctan, ang gui- 
caiísdan. *Hangol, pobres. * Ang nasaquét sa sa- 
quét nga guingálan ug de S. Lázaro, lazaróhon. 

Lacerar. =Pagbóong, pagdógmoc. * Paghícao, pag- 



LA 

daguínot. ♦ Pagbáyar sa mga sala. * Pagdáot , pag- 
pabíquil sa mga cabobót-on sa mga táuo. 

Lacería. — Pagcanángol, cahángol, pagcapóbres. * Casá- 
quet. * Calisód, cogóol, cayógot. 

Lacio. «» Ang naláya, ang nalóm-it, ang naláob. * Ang 
nalóya, ang oaláy gahóm ug cosóg, ang díli ma- 
ca scog. 

Lacónicamente. « Sa pagcaláctor, sa pagcadalí, sa dió- 
tay nga polong. 

Lacónico. = Lactor, lináctod, dinalí, sa mga diótay 
ug hamóbong polong, dináclít. 

Laconismo. =-= Pagcaláctor, pagcadalí. 

Lacra. » Tímáan sa bisan onsang saquét, ulat. * Bisan 
onsang cadáot sa laoas con sa calág sa mga táuo. 

Lacrar. « Pagdáot sa quinabóhi sa isigcatáuo, pag- 
tacód cania sa bisan onsang saquét. * Pagdáot ca- 
nia sa iang puhónan, sa iang mga baol, sa iang 
mga mananáp. 

Lacre. « Minása nga nagacaláin lain ug color ug ma- 
gáhi , nga mamabómoc, matúnao ug masiga sa caláyo, 
ug maáyo sa pagpilit sa mga solat ug sa pag- 
bólit sa bisan onsa , cay magáhi pagópod con ma- 
bógnao na. 

Lacrimal. = Ang nahatongód sa mga lohá. 

Lacrimatorio. =Baso, sorlánan nga guisórlan ug gui- 
botángan sa mga caráan nga táuo sa ilang mga 
lohá, sa paghílac nila tongód sa mga minatáy. 

Lacrimoso- «- Ang may mga luhá. 

Lactancia. — Pagcasóso sa mga bata. 

Lactante. = Ang magasóso. 

Lácteo. =« Ang nahatongód sa gatas. 

Lacticinio. = Ang gatas ug bisan onsang calánon nga 
sináctan sa gatas. 

Lactífero. = Ang alaguían sa galas cutub sa pagábot 
sa atngal sa soso. 

Lactumen. = Saquét nga guinabáti usaháy sa manga 
bata nga nanagsóso, nga mao ang mga samar ug 
mga cogan nga diótay sa olo. * Pono. 

Lacha. — Isda. 

Ladear. «= Toang, taquílid, hilig, hilay. * Talíngi, to- 
língi , olíngi. * Pagobán sa luyo sa bisan cansa, pag- 
topál cania. * Pagbía sa dalan nga láctor, paglacál 
sa toó con sa oála. 

Ladeo. == Pagcatóang, pagcataquilid. 

Ladera. = Ilandig, hanáyhay. 

Ladilla. = Jlananáp nga magamáy oyámot, main|[on 
ingon sa cagao. 

Ladinamente. =- Sa daótan nga húna biina , sa tuyo n|a 
mangíl-ad sa pagcabátid. 

Ladino. »= Batid, malalángon. 

Lado. = Quilid, luyo. * Ang manlalában, ang toma- 
lábang. 

Ladre. » Pagcaósig sa mga iró. 

Ladrador. » Ang magsósig, maosigon. 

Ladrante. = ídem. * Ang magapanigingon sa pagósig 
sa mga iré. 

Ladrar. — Pagósig sa mga iró. * Paghólot, 
sa oaláy pagcadámag, pagcadósmog. 



Digitized by 



i^oogle 



LA 

Laoruh). V. Lúdrá, * Pagcalibac libac^ pagcabótang 

botang sa isigcatáuo. 
JLAdRiLLAfio: » Saiog pga guÜKXángan sa roga ladriyo. 
L.ADRILLAI.. ^ Lugar Dga pagabohátan ug pagalotóan sa 

iDga lactriyo. 
Ladrillero. = Ang magbobóhat ug ang magabaligya sa 

mga ladriyo. 
Ladrillo. = Ladriyo , yota nga minása sa pagcadágoay 

sa usa ca papan nga diótay, nga pagalotóon ug maáyo^ 

u^ may silbi sa pagbóhai sa m|a balay, sa manga 

Singbahán, sa mga cota, &c. 
Ladrilloso. —Ang maingon sa ladriyo ug mny color niáoa. 
Ladrón*. » Gaoatán , maninicas , magangáhas. 
Ladronamente. = Sa hilom, sa tinágo, sa pagcatinágo. 
Ladronera. = Lugar nga pagatagóan ug pagadángpan 

sa mga caoatán. 
La>ROfCBsco. » Ang nahatongód sa mga caoátan. 
Ladronicio. V. Latrocinio. 
LAGAÑA. = Mota. 
Laga5Iosu. == Motáon. 
Lagar. ^ Lugar nga pagapígan sa mga ubas arón gomóa 

ug doga. 
Lagarero. » Ang magabóhat sa lagar, sa pagpíga sa 

mga ubas, mga paras. 
Lagarta. = Tocó nga bftye. 
Lagartera. = Bohó oga baláyaa sa tocó. 
Lagartero. r=r Langgam con mánánáp nga mocáon con 

magapatáy sa mga tocó. 
La&artua. ^ Talóto , tiquí , tabíli. 
Lagartubho. = Mananáp nga mocáon sa mga tiqui , ta- 
lóto, tabili. 
Lagarto. ^ TocQ. * Haló. * Ibid. * Táuo nga malalángon 

tampalásan* 
Lago. s= Danao, ianao, lugar nga tubigan. 
Lagotear. = Pagálam alam sa bisan cansa , sa pag- 

eóha sa guitúyo, sa guipanghináot. 
UgoterIa. » Pagcaálam alam. 
LifiOTERo. = Parayégon ^ tigálam alam. 
Lágrima. = Lolui. 

LAGRIMABLE. = Aug tocós uga pagahüácan. 
Lagrimal. = Himotáan. 
Lagrimar. = Paghílac. 
LAGRIMOSO. »= Mata nga polálion guican sa saquét, ug 

tungód ba cay mahitíicon ang táuo nga bingtóng- 

dan. * Ang magapahílac. * V. Lagrimable. * Cahoy 

ug bisan onsa nga pagatolóan sa dugá con sa tagoc. 
Laguna. V. Lago. 
Lagunajo. = Danao nga diótay nga msihabilin sa tu- 

big sa ulan. 
Lagunero. = Ang nahatongód sa danao, sa Ianao, sa 

tabígan. 
Laglnoso. » Lugar, yota nga guidaghánan sa mga 

danao, mga Ianao. 
Laical. = Ang nahatongód sa mga táuo nga dili Padre. 
Laico. = Ang dili Padre. 
Lúa. = Bato nga balngpád ug mahinlo, pasil. 
Lama. ^=- Lalog nga mahabílin sa mga sorlánan nga 

guisódlan sa tubig, sa vino, &c., sa pagcadógay. 
Lambrija. = Limátoc. 

Lamedal. ^ Lugar nga guidaghánan sa pisac , sa lapoc. 
Lamedor. = Tiglílap, aug nagatílap. * Pagcaálam alam 

sa salingcápao sa isigcatáuo nga guicasóc-an nga 

daan, ug nga pagatagáan pa sa casocó. 
Lamedura. = Pagcatílap, pagcabámoy. 
Lamentable. ^ Masolóbon , ang tacos nga pagabachóon 

ug pdgahiláean. 
Lamentador. = Ang nagabachó, ang nagahilac, ang 

nagaagólo. 
Lamentablemente. » Sa pagcabaehó, sa pagcaagólo, sa 

pagcahílac. 



LA 169 

Lamentar. = Pagbachó, paghílac, pagagóio. 

Lamentación. =Pagcaa^ó, pagcaagoróy, pagcabaehó, 
pagcahílac, pagcaagólo. 

Lamento. Y. Lamentación. 

Lamentoso. V. Lamentador. 

Lameplatos. = Olitan. 

Lamer. == Tilap, hamoy. 

Lamido. = Ang nacóha coháau sa mahínay hinay, to- 
ngód cay guigámit sa masóbsob. 

Lamiente. V. Lamedoi\ 

Lámina. = Dahon dahon nga manípis sa tombága, sa 
boláoan, &c. * Pothao, salapí, &c., nga binácbac 
sa pagcanipis, &c., nga linilócan con guipintálan 
sa bisan onsa. 

Laminado. == Ang guidáyan dayánan sa mga dahon 
dahon nga manípis sa tombága, sa salapí, &c. 

Laminar. == Pagtílap, paghámoy. • Pagólit. 

Laminero. = Ang nagabácbac sa mga tombága, bo- 
láoan, &c., sa pagbóhat sa mga dahon dahon nga 
manípis. • Olitan. 

Lamiscar. = Pagtilap sa dagcóng caibog ug sa madalí 
caáyo. 

LA.M0SÜ. r=z Ang guilalógan , ang may lalog. 

Lampacear. = Pagáosnos, pagbaiónas sa mga quilid ug 
sa mga salog sa mga sacayán. 

Lámpara. == Ang siga nga guican sa soga. * Lampa-* 
rahán, baso, sorlánan nga pagabotángan sa lana 
ug sa mecha nga pagadagcótan. * Ang mansa sa 
lana nga mahólog sa bistí. 

Lamparero. ^ Ang magabántay sa mga lamparahán, 
sa pagbó-bo sa lana ug sa pagdágcot canila. 

Lamparilla. = Lamparahán nga diótay. 

Lamparín. = Sorlánan sa tombága nga pagabotángan 
ssx .baso sa mga lámpara sa mga Singbahán. 

Lamparista. V. Lamparero., 

Lamparon. *= Hobág nga motóbo sa liog. * Mansa, bo- 
ling nga dagcó sa bisti. 

Lampatan. s= Tanóm con gamót nga guican sa Guia- 
harían sa mga insic. 

Lampazo: = Tanóm. * Gomon, ponpon sa lanot, &c., 
nga icanósnos igabínis, icabalónas sa mga quilid 
sa mga sacayán ug sa mga salog, mga cubierta. 

Lampiño. = Laláqui nga oaláy bongot , táuo nga may 
diótay nga bohóc. 

liAMPioN. = Soga sa lampai^hán nga dagcó. 

Lampo. = Casólao , casílao, soga, pagcagíla güila nga 
moágui lamang ingon sa quilat. 

Lampote. == Uinábol nga potíou nga moiomabága ug 
molomasihag. 

Lamprea. = Isda sa dagat ug sa soba, 

Lamprehuela ó lampreílla. = Isda sa soba. 

Lamplga. = Isda sa mga dagat sa España. 

Lana. s= Balahibo sa mga carnero. * Hinábol sa mga 
balahiho sa carnero. 

Lanada. = Capandáyan sa pagnósnos ug paghfnis sa 
mga bohó sa mga lothang: mao ang usa ca cahoy 
nga guibotángan sa usa ca tomóy sa panit sa car-, 
ñero nga lioíquit^ sa dapit sa góa aug balahibo, con 
guiborbóran sa lanot, &c. 

Lanar. = Mga hayópan nga may balahibo nga guí- 
ngálan ug lana. 

Lañaría. =^ Dagámi nga icabónac sa balahibo sa mga 
carnero. 

Lance. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pag- 
cayábo. * Pagcatáctac sa mga anod, mga sahid, &c., 
sa pagpanágaf. * Pa^casoril, paghiiábo, bisan ou- 
sang bohat nga catingaláhan , bibólngan, masoló- 
bon, mingáuon, &c. ^Pagáoay, paglális lalis. 

Lancear. == Pagsóntoc sa bangcao. » 

Lanceola. = Tanóm , dagámi. 

Gbogle 



Digitized by^ 



170 LA 

Lancera. = Bololánfan sa mga bangcao. 

Lancero. :== Soldado n|a guisangcápan sa bangcao, sa 

pagáoay. 
Lanceta. = Labaja nga diótay ug mataiíQÍs caáyo nga 

icalárlit, nga igasangra. 
Lancetada. = Pagsáinad, pagcárlit sa lanseta ug ang 

maoiig samad. 
Lancetazo. = ídem. 

Lancetero. -« Panonórlan sa mga lanseta. 
Lancha. == Bato n^a halagpád, manípis ug mahfnlo. 

* Sacayán nga diótay nga pagagaóran , sa pagsácont 

sa mga sinípit, ug sa paghácot sa mga luían. 
Lanchaba. = Ang luían nga guilúlan sa macaúsa sa lancha. 
Lanchar. » Lugar nga cabatóhan nga pagacoháan sa 

mga bato nga halagpád, nga mahínlo ug manipis. 
Lando. = Coche sa opat ca lingcoránan. 
Landre, — Losay, hobág. * Poyo poyo nga guibótang 

sa ¡lálom sa mga bistí ug sa tinágo. 
Lanería. = Balay ng^ pagabaligyáan sa balahibo sa mga 

carnero. 
Lanero. — Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pag- 

balígya sa balahibo sa mga carnero. * Balay nga 

bolotángan niána. 
Langaruto. ==^ Táuo ug bisan onsa nga hatáas ug ma- 



Langosta. « Dolon. * Ang macahórot ug macatibííoas sa 

bisan onsa. * De mar. «= Amontüha. 
Langostín. = Locton, apán. 
Langostino. = ídem. 

Langostón. -» Mananáp nga maingon sa dolon. 
Lánguidamente. «= Sa pagcalúya , sa pagcaoalúy cosóg 

ug gahóm, sa pagcadíli macáscog. 
Languidez ó languideza. = Calóya pagcacólang sa co- 
' sóg, sa gahóm. 
Lánguido. = Maloyáhon, ang guicábsan sa gahóm, sa 

cosóg, ang dili macáscog. " Táuo sa diótay nga 

casiiig casing. 
Lanilla. = Ang balahibo nga diótay ug pino caáyo sa 

panápton, sa dapit sa nauong. • Hinálx)! sa bala- 
hibo sa carnero nga manípis uyámot. 
Lanosidad. «= Balobalahíbo nga magamáy caáyo sa mga 

dnhon sa obáii nga mga cahoy, sa mga tanóm, 

sa mga bonga &c. 
Lanoso. V. Lanudo, 
Lanudo. == Ang may daghan nga balahibo nga gui- 

)igálan ug lana. 
Lanugixoso. =*= Bisan onsa nga may bolobalahíbo. 
Lanza. = Bangcao. * Ang cahoy sa mga coche nga na- 

hatalioála sa mg%i mananáp nga munaggóyod niána. 
Lanzadera. = Sicóhan, lansadera. 
Lanzador. » Ang magasalibáy, magabalíbag, magato-* 

lód, magayábo. 
Lanzamiento. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, 

pagcayábo. * Pagcacóha sa bisan cansa sa yota, 

balay, &c., nga guiabángan nia, guican sa pag- 

bóot sa matúod nga hocom. 
Lanzar. -« Balíbag, tolód, yabo. * Pagpagóa, pagpa- 

háoa sa bisan cansa, sa' bisan diin. 
Lanzon. = Bangcao ngr. hamóbo ug dagcó, mabága. 

* Fruta. « Bulaban. 
Lapa. — Lauot nga natolotibúoc sa ibábao sa mga sor- 

lánan nga guisórlan sa bino, sa tuhig, &c. • Quin- 

háson. • Tanóm, dagámi. 
Lapachar. == Cayanángan nga dagcó, lunángan , calo- 

nángan. 
Lápade. => Quinháson. 
Lapicero. = Capandáyan nga pagabotángan sa lápis, 

sa pagbárlis ug pagsúlat. 
Lápiua. = Batóng dagcó ug mahínlo caáyo nj^a paga- 

soiátan sa bisan onsnng sulat. 



Lapidario. » Ang nahatongód sa mga batóng mahál, 
ug sa mga sulat nga guisólat sa ai^a bata. * Táao 
nga magasápsap sa mga batóng mahál, ug magt- 
patigáyon, magapálit ug magabaKgya niána. 

Lapídeo. = Bisan onsa sa bato ug ang nahatongód 
niána. 

Lapidificación. — Pagcabálhín sa bisan onsa sa bato, 
pagcabató. 

Lapidoso. V. Lupídeo. 

Lapila. = Tanóm, dagámi. 

Lapizlázuli. = Bato nga asul nga mauindot caáyo nga 
magáhi pa sa guingálan ug mármol. 

Lápiz. = Lápis, dagoay sa bafó nga mahómoc ug mal- 
tom , nga maáyo sa pagsóiat ug pagbárlis con pag- 
pintal. 

Lapizar. = Ang lugar nga pagcoháan sa lápis. 

Lapo. = Pagcabónal , pagcalambós sa cahoy , sa sog- 
cod con sa espada ba nga tinaquílíd. 

Larario. = Lugar nga guitagána niádtong tiempo sa 
mga dioatáhan , sa pagsingba sa ilang mga dios dios 
nga guingaláiían nila ug dio^ dios sa balay. 

Lardear. == Pagdíhog sa bisan onsa sa tamboc sa baboy. 

Lardo. «« Tamboc sa baboy, * Ang tamboc con sebo 
sa mga mananáp. 

Lardón. >« Ang sumpay nga ibótaug sa dapling sa mga 
sulat nga guinasáoay na sa pagimpi*enta. ^ Papel 
nga diótay ngn mahatóngtong sa ibábao sa mga 
molde, sa mga marca, sa imprenta, ug nga ma- 
caólang nga maila ang obán nga mga polong nga 
inimprenta, sa papel nga guimarcáhan. 

Lardoso. » Bolingon, ang guidihogsa tamboc sa baboy. 

Lárks. » Ang mga dios dios nga guíhúna bmist sa 
mga dioatáhan nga caráan nga nanagliópot ug ññ- 
nagbántay sa oaogalíngon nga balay. * Balay nga 
caogalíngon. 

Largamente. = Sa pagcatúman, sa paghíngpit. • Sa pag- 
cadághan. * Sa pagcalólot. * Sa pagcadúgay. 

Largar. = Pagbóhi, pagiángtaug. * Paglóag sa mahl- 
nay hinay. * Pagócal sa natápot, sa líadócol, sa 
nahapílit * Pagbóclar sa bisan onsa, sa mga layág 
sa mga sacayán, sa mga bandela, &c. • Pagóh, 
pagoatá sa bisan cansa sa madali, sa dili midúgay. 

Largo. = Hatáas. * Malólot, homalátag, maghahátag. 
* Halagpád, magnáyon. 

Largor. = Pagcaláas. 

Largueado. «= Ang binórcan sa mga bárlis. 

Largueza. = Pagcatáas , cahiíáson , guitáson. 

Larguirucho. ^ Táuo ug bisan onsa nga liatáas ug 
maníoang, manípis. 

Largura. V. Largueza. 

Lárice. = Cahoy. 

Larva. V. Disfi-az. * Pagcabótang sa obAn nga mfa 
mananáp nga magamáy, sa pagcadágoay sa olor, 
sa oalá pa maíla ang ilang mga olo, ingapaatig 
obán pang mga bahin sa ilang iaoas. * Ngaiau ng:i 
guipanghátag, niádtong tiempo , sa mga dioatáhan sa 
mga calág sa mga táuo nga daótan, nga nanfa- 
matáy sila sa ahát nga camaláyon. 

Lascar. = Pagbóhi, p'iglóag sa mahlnay himy. 

LAScivAMEriTE. =" Sa pagcaólag, sa pagcaláó-ay, sa 
caólag. 

Lascivia. =« Caólag, pagcaláo-ay. 

Lascivo. = Maólag , moTáo-ay. * Ang nabato :igód sa 
caólag. * Cahoy con tanóm nga malónhao , malángbo. 
Laserpicio. « Tanóm nga italámbal. 

Lasitud. =» Pagcalúya, pagcacápoy, pagcabórlay , pag- 
cacólang sa gahóm ug sa cosóg. 

Laso. = Malúya, ang guicápoy, guibórlay, guicotás, 
ang guicábsan, ug guicoláiigan sa cosóg' ugsa ga- 
hóm, ang dili macáscog. 



Digitized by 



Google 



Lastar. = Pagbáydd sa mga otang ug sa in|^a sala 

sa lain. 
Lástiiia. » Pagcalóoy, pagcahinóclog, pagcapoángod. 

* Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcaagólo. 
Lastimar. « Pagsámar, pagtólpoc. * Paglóoy, ^aghi- 

nóclog , pagpoángod. * Pagdáot sa dongog sa isig- 

catáuo. ^Pagagó, pagagoróv, pagbachó, pagagólo. 
Lastimero. = Ang tacos n^a caioóyau , pagahiaoclógaa, 

n^ pagabotán^an sa pagpoángod. 
Lastimosamente. = Sa pngcalóoy sa pagcamacalolóoy. 
Lastimoso. V. Lastimero. 
Lasto. = Soiat nga guihátag sa aagabáyad tongód sa 

lain, arón inacapaníngil sia sa matúod nga otángan. 
Lastra. = Bato liga haiügpád ujg; maholohialo. 
Lastrar. =: Paglólan sa mga bato con bisan oasang 

luían nga mabóg*at sa iláom sa mga lolan nga 

magáan sa mga sacayán, arón malig-on sila sa 

Isiyág. * Pagpalíg-on sa bisan onsa sa pagbótang 

sa mga mabóg-at. 
Lastre. = Bato n^a inanipis ug nga dili maáyo caáy'o, 

nga anáa sa ibilbao sa lugar nga pagacobáan sa 
I «^ batóTig maáyo ug magáhi. * Ang mga bato ug 

bisan onséng luían nga ibótang sa ilálom con sa 

pondo, sa bodega, sa mga sacayán, aróa malig-on 

sila sa paglayág na, ug arón dili onta mangacolób. 

*Caboótan, boot, salabótan. 
Lasiín. == feda. ** 

Lata. = Tagsa ea cahoy nga hatáas ug baol pa , ngn 

icabóbat sa mga salog, sa mga cubierta sn mga 

sacayán, sa mga atóp, &c. * Sorlánan sa hoja de 

lata. 
Latamente. = Sa pagtaás. 
Lataz. «Mananáp sa opát ca teel, sa América ug sa 

Asia. 
Lateral. =« Ang anáa sa luyo, sa quilíd sa bisan onsa.. 

* Ang dili guican sa pagcaláctud. 
L\teranense. = Ang nahatoñgód sa Singbahán ni san 

Juan de Letran sa Roma. 
LATIDO. = Pagcaquibot quibot sa casing casing, sa 
pulso, &c., sa mga iáuo ug sa mga mananáp. 

• Pagcangól ngot sa mga hobág. 
liATiENTE. = Ang magaquibot quibot. 

LiTKAzo. = Pa^bónal , paglámbos sa pisi , sa espada 
nga iinaquihd, sa cahoy, &c. * Pagcaliápli. * Pag- 
tonóg sa lomóy sa pisi sa látigo. * Pagcadáot sa 
bisan cansa nga táuo sa oalá huna hunáon ug pa- 
abóton, ug hasta ang pagcasabá. 

LITIGO. = Ihalámpac sa panit con sa pisi n^a ica- 
háropac ug icabónal sa mga mananáp. * Pisi nga 
igabitay sa timbángan ug nga icabáat sa buot nga 
pagatimbángon. • Ang pisi nga icahógot sa cincha, 
sa bacos sa mga mananáp. 

LuiGüEAR. = Paghápli, pagtonóg sa látigo. 

Latiguera. = Pisi nga icalig-on ug igahógot sa bacos, 
sa cincha sa mga mananáp. 

Latiguero. = Ang magabóhat, ang m'acagáma, mag- 
bobóhat sa mga látigo. 

Latín. = Pinamólong nga linatln. 

Latinajo. » Polong sa iinatin nga salicoáoot. 

Latinamente. == Sa pagcalinatin , sa linatín. 

Latinear. = Pagsácot sa mga polong nga Iinatin sa 
lain nga pinamólong, 

liATiNiDAD. * V.' Latin. 

Latinismo. = Pagpamólong nga angay sa pinamólong 
nga Iinatin. 

Latino. »= Ang maálam mamólong sa linatín. * Ang 
nahatoñgód sa pinamólong nga Iinatin. 

Latir. = Pagquíbot quibot, pagólpot sa bisan onsa, 
sa pulso, sa casing casing, &c. " Pagngót ngot sa 



- LA 4Ti 

Latitante. = Ang natágo, nahóbong. 

Latitud. = Pagcalapád, calápdon, * Pagcadagcó sa usa 
e^ Guinharlan, provincia, longsod, &c. * Pagcaha- 
layó sa usa ca lugar sa equinocial, sa pagísip sa 
mga grados sa hingtóngdan nga meridiano. 

Latitudinal. ^Ang dagcó sa pagcalapád. 

Lato. «= Halagpád, dagcó. 

Latón. =: Tombága nga malálag. 

Latonero. = Ang magabóhat sa bisan onsa , sa latón. 

Latría (culto de). = Pagsíngba nga angay ug naha- 
toñgód lamang sa Dios. ' 

Latrocinio. = Pagcacáoat , batásan sa pagcáoat. 

Laüd. = Tolónggon nga may coidas. * Sacayán nga 
diótay, hatáas ug hafctin. 

Laudable. = Ang tacos nga dayégon. 

Laudablemente. = Sa pagcadáyeg. * Sa pagcaáyo. 

Láudano. = Opio, anfión, boligot, bodígot nga inólay. 

Laudatorio. = Ang magadáyeg, ang may pagdáyeg. 

Laude. = Bato nga itábon sa mga lobóng, sa mga 
lobngánan. 

Laudes. = Pangadyóon sa mga Padre nga sonód sa 
maitines. 

Launa. = Dahon dahon sa tombága , tombága nga bi- 
nácbac sa pagcanipis ug halagpád. 

Láurea. = Porong porong nga pagaboháton sa mga 
sangá sa cahoy nga guingálan ug laurel. 

Laurear. = Pagpóiong porong sa porong porong sa 
laurel. 

Laurel. = Cahoy sa España: ang iang mga dahon ma- 
homór. «aáyo ug magámit sa panácot sa escabeche 
ug sa mga guinisál. * Porong popong. * Balos. 

Laurente. =:£= A^g usá sa mga táuo nga inagabóhat sa 
balay nga pagabohátan sa papel. 

Laureola. = Tanóm nga italámbal. * V. Láurea. 

Lauro. P= Pagdáyeg, paghimáya nga guican sa mga 
bohat nga bantógon ug catingaláhan. 

Lauroceraso. =: Cáhoy nga diótay ug matahóm. 

Lava. = Ang tombága, pothao, mga bato, &c., nga 
guisóca sa mga bolean ug nga magabahá maíngon 
sa usá ca soba nga caláyo. 

Lavacaras. = Táuo nga tigálam alam. 

Lavadero. = Lugar nga pagabonácan. 

Lavado. V. Lavadura. 

Lavador. = Ang magabónac, ang magalába. * Gapandáyan 
sa pothao nga malíngín sa paghógas ug pagnósnos 
sa mga bohó sa mga lothang, mga pusil, &c. 

Lavadura. = Pagcabúnac. * V. Enjuagadura y Enjua- 
gatorio. 

Lavamanos. = Ang sorlánan sa túbig sa paghunáo sa 
mga camót, panghonáoan. 

Lavamiento. V. Lavadura. 

Lavanco. = Langgam. 

Lavandera. «= Babáye nga magbobónac. 

Lavandero. ^ Laláqui nga magbobónac, nga magabónac. 

Lavar. = I^agbúnac * V. Enjuagar. * La cara. == Hila- 
mos. * Las manos. = Honáo. * Los pies. = Basa, pag- 
pahamitíis. * Limpiar heridas con algún liquido. ^ 
Honal. 

Lavativa. V. Jeringa. 

Lavatorio. V. Lavadura. * Pagcahógas sa mga ponóan 
sa Singbahán sa tiil sa mga pobres, sa pagdóra- 
dom ug pagsúmay sa guibúhat ni Jesucristo sa iang 
mga guintón-an. * Pagcahunáo sa Padre nga maga- 
misa sa iang mga todlo sa obos na nia guiándam 
ang calis. 

Lavazas. = Ang túbig nga guibínlan sa hugao sa gui- 
bonácan, hinógas. 

Lave. = Pagcadólang sa bolíioan, &c., nga sináctan 
pa sa yota. 

Laxación. ==Pagcalóag, pagcahómoc. 



Pigitized by 



Google 



1T2 LE 

Laxamiento. = ídem. 

Laxante. = Ang magapahómoc. 

Laxar. «« Pagpahómoc, pagcóha sa pagca^hi sa bisan 
onsa. 

Laxativo. V. Laxante. 

Laxo. = Ang mahómoc, ang hicaoád-an sa pagcagáhi. 

Laya. .= Calaínan. • Capandáyan sa pothao , sa pagbó- 
hat ug sa pagcútao sa yota. 

Layador. = Ang raagabiihat sa yota, sa laya. 

Layar. = Pagbúhat sa yota, sa laya. 

Lazada. = Binaló. * \. Lazo. 

Lazareto = Lugar sa goíT, sa g-aoas sa raga longsod, 
nga guitagána arón managpoyó dihi sa pila ca aldao 
ang mga táuo nga guican sa inga longsod nga guica- 
tahápan nga muy saquét, salot. 

Lazarillo. = B4ta nga nagaügac sa bota. 

Lazarlno. = Ang mobáti sa saquét sa baláhac, bala- 
hácon. * Ang mobáti sa saquét nga guingálan ug 
Lázaro, lasuróhon. 

Lázaro. = Saquét nga guingálan ni S. Lázaro. 

Lazo. V. Lazada. * Pinónpon sa raga siutas nga bi- 
naló balóun, nga icadáyan dayan sa bisan onsa. 

* Bisan onsang dayan dayan nga liníloc sa bato, 
sa tombága, &c., nga maíngon sa dagoay sa mga 
binaló sa mga simas. * Limbong pagcalaláng. * Pag- 
cahiósa, pagcacaobánan. * Catungdánan. 

LE 

« 
Leal. = Maáyong amigos, matárong, matinománon, 

masinógton. * Mananáp nga tanód, aghop. 
Lealmente. = Sa pagcatárong, sa inamigos gayúd, sa 

pagcamatinománon , sa pagcamasinógton. 
Lealtad. == Pagcatárong, pagcasógot, pagcatóman. * Pag- 

cahinangóp. * Pagcahigógma sa mga mananáp sa 

nagahópot ug nagapacáon caníla, sa ilang mga tagía. 
Lebrato. «^ Mananáp nga guingálan ug liebre, nga 

nati, diótay pa. 
Lehuel. = Calaínan sa iró, maáyo sa pagpangáyam sa 

mga liebre. 
Lebrela. «= Iró nga lebrel, baye. 
Lekrero. = Iró nga maáyo sa pagpangáyam sa mga 

liebre. 
Lebrillo. 3= Pasong, sorlánan sa túbig, &c., nga ma- 

língin, n^a pagabonácan sa panápton, pagahogásan 

sa mga tiil,. <Scg. 
Lebrón. = Liebre nga dagcó. * Táuo nga maharlócon, 

taláoan. 
Lebruno. =^ Ang nahatongód ug ang oíaingon sa liebre. 
Lección. = Pagtolón-an. ' Mga polong nga quinóha sa 

santos nga Sulat. * Bisan onsa nga guitóon sa mag- 

totóon sa iaiig mga guíntón-an arón saológon uila. 

* Pagcaoáli, pagcasámbag, pagcatámbag;. * Bisan 
onsang pananglétan ug mga catalágman. 

Leccionahio. = Libro sa coro nga sinolátan sa manga 
paglolón-an con lección nga pagabasáhon con paga- 
cantáhon dihá. 

Leccionista. = Ang magtotóon nga moádto sa mga balay 
sa pagtóon sa mga guintón-an. 

Lectisternio. = Pagsingba sa mga dioatáhan sa mga 
dios dios nga bacácon, sa pagsalámat caníla con 
sa pagpaquiglábang caníla. 

Lectivo. = Arlao n^a guitagána sa mga escolaban, sa 
sa mga Universidad*, sa pagtóon sa uiga guintón-an. 

Lector. = Ang nagab&sa. " Bonialása, magbabasa. * Ang 
magtotóon sa pilosopía, sa teología, &c., sa mga 
caparian. * Ang táuo nga tongód sa pagodenal (Ma- 
nía nagatórlo ug nagatóon, nikdtong tiempo, sa 
mga táuo nga pagaboñágan. 



LBT 

LscTORADov »^ A^ig icadóha ca pagolden sa inga pa- 
golden liga guingálan ug diótay. 

Lectoral. -» Ang usa sa mga opicio sa mga canónigo 
sa mga Singbahán nga Catedral , canónigo nga gvi- 
ngálan ug lectoral, ug may catongdánan sa pag- 
tóon ug pagásoy sa santos nga Sulat. 

Lectoría. = Opicio , cahímtang sa pagcalector sa o^ 
caparían. 

Lectura. = Pagbása. * Bisan onsa nga guitórlo, gui- 
tóon ug guiásoy, sa mga escolaban, sa mga mag- 
totóon. 

Lechada. := Mi nasa sa apog coa sa yeso lamaug, con 
sa apog nga sináctan sa balas. * Minása sa manga 
panápton nga icabóbat sa papel. 

Lechal. =« Ang mananáp nga magasóso pa. • Ang ca- 
hoy con tanóm nga may doga maíngon sa gatas. 

Lechar. — Ídem. • Babáye con baye nga gatasán, uga 
may gatas sa iang soso. 

Leche. = Gatas. * Ang dugá nga mapotí sa obán n^ 
mga tanóm ug mga cahoy. 

Lechera. = Sorlánan sa gatas. 

Lfxherí^. » Lugar, balay nga pagabaligy^an sa gatas. 

Lechero, c» Ang magabalígya sa gatas. * Gataskn. 

Lecherón. = Sorlánan sa gauís sa pagpagátas sa mga 
mananáp. 

Lechetrezna. = Tanóm. 

Lechigada. = Cadagbánan sa mga mananhp aga gui^ 
can sa usa lamang ca pagiinac. * Cadagh&nan sa 
mga táuo sa usa ca opicio, sa maong batásan. 

Lechín. =? Como el siguiente. 

Lechino. == Hobág nga motóbo sa panit sa mga ca- 
bayo, mga calabáo, &c. * Cadagháaan sa mga hilo 
nga liin'quit liquit, nga isolód sa mga maiiaaáfli- 
bal sa mga samad. 

Lecho. = Higdáan sa mga táuo. * Gasangcápan, laatay 
nga guisandígan sa mga caráan nga táuo sa ilang 
pagcáon. * Balaháan sa mga soba. " Cadaghánan sa 
bisan onsa nga guilóngtor longtod. * Ang nauong 
sa usa ca bato nga pag.üingcóran ug pagaangáyaa 
sa* lain nga b^tó. 

Lechon. = Bactin, baboy nga mogasóso pa , baboy nga 
dagcó na. * Táuo nga hugáoan, bolingou. 

Lechona. = Baboy nga baye. * Babaye nga boUngon, 
hugkoau, mahámos. 

Lechoso. := Tanóm con cahoy nga may dugá isaingon 
sa gatas, sa pag(^poti. 

Lechuga. = Tanóm nga maáyo sa pigb'ihat sa ensa- 
lada. 

Lechugado. = Ang may dagoay sa dahon sa lechuga. 

Lechuguino. = Cadaghánan sa mga lechuga ngu diótay 
pa, sa oalá pa ilalin, i tanóm. * Ang bata nga ma- 
gapacadagcóng tauo sa iang pagatóbang sa manga 
babáye , ug ang maganonót sa bag-ong batásan sa 
iang pagbistí. 

Lechuza. = Bucao. * Caoatan nga mangkoat sa gabiy. 

Lechuzo. = Táuo nga sinógo sa pagpógos sa iang isig- 
caingon. * Táuo nga magapanigingon sa bucao sa 
iang tingog, sa iang paglacát sa gabiy. 

Ledamente. = Sa calípay , sa paghímáya. 

Ledo. =:Mal¡páyon, mahimayáon, táuo sa miáyong boot. 

Ledro. = Táuo nga tacos nga pasipád-an. 

Leer. »» Basa. * Pagtóon sa mga miglotóon s:i bisan 
onsang quinakrman sa cadaiganan. * Pagsábot, pag^ 
tagna sa húiia húna sa isigcatáuo, sa tuugóa sa 
mga tímáan sa goa, nga ipaquita sa gaoas. 

Lega. '= Monja, binócot nga nUiagáoas sa catongdánan 
sa pagátang sa coro. 

Legacía. = Upicio , cahímtang sa pagcalegado. * Ang 
togon nga guitógon sa usa ca legado. * Sinógo. 
* Ang yota sa Gumharian con sa provincia n^ paga- 



Digitized by 



i^oogle 



IB 

tom&naa sa sinog<^, sa legado, sa . lang catiing- 
d¿nan. * Tóig ng^ pagadugáyan sa catongdánaa sa 
legado, sa sinógo. 

LscukDo. =3 Ang hatag aga ^guíbilüi , sa bisaii cansa, 
sa guibóliat ug testamento. * Sinógo nga guisúgo 
sa Santos nga Papa sa bisan cansang hari, con sa 
mga barí sa maong Santos nga Papa, sa pagsá- 
bot ug paghúsay sa bisan onsa. 

liKGAJo. .= Bináat, baat sa m^a papeles nga oalá ibótang 
sa pagcadiigoay sa libro. 

Legal. >» Aog guísógo sa batásan ug an^ay niána. 

* Táuo nga matinumánon nga hingpit sa raga ca- 
tungdánan n^a caugalingon. 

Legalidad. » Pagcatútnan nga hingpit ug matúod sa 

caugalingon nga catungdánan. 
Legalización. » Pagbátag sa gahúm sa ni|:a suiat sa 

mga camatoódan, pagnoátuod sa ilang pagcabále. 
Legalizar. -» ídem. 
LEGALME99TB. « logon sa batásau, sa m^ leyes. " Sa 

pagcaáyo, sa pagcaboótan. 
Legamente. >» Sa oaláy quinaárman. 
Légamo. « Pisac , lapoc n^a mahágcot, nng tamboc 

sa ubán nga mga yota. 
Legamoso. == Ang may lapoc, pisac n|a mahágcot. 
Légaña. «= Muta. 
Legamoso. = Mutáon. 
. Legar. = Pagbílin sa usá ca táuo sa lain nga táuo 

sa bisan onsang hatag, sa iang testamento. * Pag- 

sógo sa bisang cansa, arón matúman ug bisan onsang 

tugon. 
Legatario. = Táuo nga guibínlan sa lain sa bisang 

onsang hatag sa testamento. 
Legible. = Ang arang basáhon. 
Legión. = Tapoc sa mga soldados sa canhihg tiempo. 

* Cadaghán^n sa mga táuo, sa mga yaoa, &c. 
Legislación. = Pagcadághao, cadaghánan sa mga leyes. 

* Quinaárman sa mga leyes, sa batásan. 
Legislador. =« Ang magabóhat ug mohátag sa mangar 

leyes. 

Legislar. ~ Paghátag, pagbóhat sa mga leyes. 

Legislativo. » Gahóm sa pagbóhat ug paghátag sa mga 
leyes. 

Legislatura. « Cadaghánan sa mga dagcóng táuo nga 
nanagbóhat sa mga leyes, ug ang tiempo ang túig 
nga pagadugáyan nila sa ilang pagtingób. 

Legisperito. V. Jiirisconsullo. 

Legista. =- Ang quinaarmánon ug mangialáman sa mga 
leyes ug ang nagaestudío sa maong mga leyes. 

Legítima. =» Aug bahin nga nahatongód sa tagsa ca 
anac, sa pohóíian nga guibílin sa mga tigúlang, 
sa pagcamatáy nila. 

Legítimamente. = Sa catarúngan sa pagcaángay. 

Legitimar. = Pagásoy sa pagcamatúod sa bisan onsa 
ingon sa angay sa mga tulumánon sa leyes. " Pag- 
án^con sa bisan cansa sa iang anac nga díli sa 
• guintiayónan , arón mahimo ug anac ingon sa obán 
nga natáuo sa magliáyon, guican sa sentencia sa 
hocom , con guican ba cay nangasáoa ang amaban 
sa babáye nga guipaáncan nia sa iang pagcadalága. 

* Paghátag sa gahúm sa bisan cansang tauo, sa 
pagtúman sa bisan onsang opicio, labon nga oalá 
onta ug gahóm, ug dili enia sia mahimo niána. 

Legitimidad. =— Pagcaángay sa bisan onsa sa mga leyes. 
Legítimo. »» Anff angay sa mga leyes. * Ang matúod 

sa oaláy duna duha. 
Lego. =^ Ang oalá pagaoldenában, oldog. * Táuo nga 

oalá magestudio, nga oaláy quinaárman. 
Lbgon. ^ Saról; ícalále. 



LE i73 

I^ftGRA. == Capandáyan sa mga mananámbal.^ sa pag- 

háyag ug pagdayág áa bagol bagol sa olo, ^a.pag- 

hiUng con may samad con oalá ba» 
Legrar. = Paghayág, pagdayág sa bagol bagol sa olo, 

sa paghiling con guisamálan ba con oalá ba. 
Lbgua. « Socod sa yota nga nagacaláin laia sa e^t 

hitasen, ingon sa batásan sa mga Guinharían. 
Legumbre. = Mga calainan ngatanán sa mga liso ngai 

calán-on nga nagacaláin lain ug dagoay. * Mga otan 

ngatanán. 
Leíble. V. Legible. 

Leído. =An^ nagabása caáyo, ang maálam. 
Lejanía. ^ Balayó. 
LejIa. = Tobig nga lina-gá sa abó. * Casaba nga roa- 

háit. 
Lejos. = Balayó. * Ang nagacabólag caáyo. * Bayhon 

nga maáyo con daótan sa bisan onsa ug sa bisan 

cansa nga guitán-ao cutub sa balayó. 
Lelilí. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcasinggit sa mga 

• tiuo nga*nagacaáoay. 

Lelo. = Boang boang, hongog, coliró, colángansa 

boot, miné. 
Lencera. = Babáye nga magapatigáyon sa pagpálit ug 

• sa pagbaligya sa mga panápton. 

Lencería. = Lugar con balay nga pagabaligyáafl sa 

mga panápton. * Cadaghánan sa mga panápton. 
Lencero. «= Ang comerciante sa mga panápton. 
Lendrera. «^ Solod. 
. Lendroso. = Losáon. 

1 Lengua. = Dila. * Pinamólong, cadaghánan sa mga po-" 
long sa tagsa ca Guinharían. * Táuo nga magalóas, 
magahóar sa usá ca pinamólong sa lain nga pina- 



mólong. * Balita nga guipanghináot sa bisan onsan 
* * , _ . . .... 



tuyo. * Ang puthao nga icatóctoc, icabágAng sa 

mga campana. * Ang puthao, &c., ang dila dila, ang 

taláyo sa mga timnángan. 
Lenguado. -» Isda. 
Lenguaje. » Pagpamólong, pinamólong sa tagsa ca Guin-i 

harían, provincia con longsod. 
Lenguaraz. *» Batid, maálam, quinaarmánon sa durúha 

con capin ba nga mga pinamólong. • Táuo nga 

tabian hinoguilánon sa oaláy caólao. 
Lenguaz. >« Ang tabian, ang hinoguilánon sa oaláy hing- 

túngdan ug cahológan. ' "^ ' 

Lengüeta. = Dila dila, taláyo sa timbángan. • Gapan- 

dáyan sa puthao nga icatábas sa (nga librero sa 

papel. 
Lengüetada. -= Pagcatíláp, pagcóha sa dila sa macaúsa 

sa bisan onsa. 
LengüeterIa. == Cadagliánan sa mga lengüeta sa mgá 

órgano ug sa mga tolónggon sa música. 
Lenidad. =Pagcahínay, pagcahomoc. 
Lenitivo. = Ang may gahóm sa pagpahóinoc. * Tambal 

nga icahómoc. * Polong nga icahínay hinay sa buot 

sa nagasobó con nasocó. 
Lentamente. = Sa anam anam, sa mahínay hinay. 
Lente. = Salamín nga icasolóng, nga icalán-ao sa raga 

haláp. 
Lenteja. = Liso nga calánon, bolobalátong nga ma- 

lingin ug linópiac. 
Lentejuela. =< Dahon dahon nga diótay ug malingin 

sa salapi, boláoan, &c., nga icadáyan davan sa 

sa mga pagborda. 
Lenticular. = Ang maíngonsa lenteja. 
Lentisco. === Cahoy sa España. 
Lentitud. = Pagcahínay, pagcadógay, 
Lento. =- Ang^ madógay sa pagbóhat sa. bisan onsa, 

ang mabóg-at ug laoas, ang mahináyon, maloyáhon. 
Le5}a. == Cahoy sa caláyo , sológnod. 



Digitized by 



Google 



174 LE 

Leñador, «t An^ m^gadaguinot ug magabalígya sa m^ 

cahoy sa caláyo. 
Leñera. » Ang lugar n|a paghipósaii ug pagatipigan 

sa mga canoy sa caláyo, sa sológnod. 
Leñero. V. Leñador. 
Leño. = Gahoy con pinótol sa cahoy nga quÍQoháan 

sa mga sangá u^ sa panit. 
Leñoso. » Ang bahin sa mga cahoy nga dili panit, 

ang cahoy. 
León. == Mananáp sa opát ca tul sa África, sa color 

nga molomalálag ug mapolá pola, nga mafsog ug 

cosógon caáyo. * Mananáp nga diótay ug pac-an. 

* Ang icallma ca timáan sa zodiaco. * Saoa. * Táuo 
nga mapíntas, pongtánon, maligotgóton ug mabá- 
ngis. * Mananáp nga mabóhi sa tubig ug sa yota, 
nga guingálan ug león marino. 

Leoxa. = Lcon nga baye. 

Leonado. — > Ang may color maíngon sa color sa ba- 

lahibo sa león. 
Leonera. = Lugar nga pagbilanggóan sa mga león. 

* Balay nga pagasogálan. 

Leonero. = Táuo nga magabántay ug magaalima sa 

mga león. 
Leonino. » Ang nahatongód ug ang angay sa león. 
Leopardo. « Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa 

Asia, maísog ug. cosógon caáyo. 
Lepidio. » Tanóm nga mahálang caáyo ug italámbal. 
Lepra. = Baláhac, cagídquir, agís is, amomótol. 
Leproso. => Balahácon. 
Lerdamente. » Sa pagcahinay, sa pagcadúgay , sa pag- 

eabóg-at. 
Lerdo. -= Ang madógay , ang mahlnay , ang raabóg-at 

sa paglacát. * Ang dili mosábot, ang dili macahimo 

sa pagbóhat sa bisan onsa. 
Lerdón. «« Hobág n|a motóbo sa tohod. 
Lesión. =^ Cadáot guican sa pagbónal , sa samad con 

sa saquét. 
Lesivo. = Ang arang magdáot. 
Lesna. = Hilihod nga pagagamiton sa mga magbobóhat 

sa mga sapín. 
Les.nordbste. = Hangin uga mohóyop sa talioála, sa 

calang sa limog ug sa ahiihan. * Ang guinicánan 

sa maong hangin. 
Leso. — Táuo con mananáp nga nagadáot sa iang laoas. 

* Táuq nga coloculiró, colángan sa boot, boang boang. 
Lbsüeste. « Ang hangin uga calang sa timog ug sa 

sueste. 

Leste. «= Timog. * Casobángan. 

Letal. = Bisan onsa nga macamatáy. 

Letanía. =» Pagámpo sa Dios , sa paghingálan sá San- 
tísima Trinidad, ug sa pagbótang sa pagcamanla- 
lában cang Jesucristo, cang María Santísima ug sa 
mga santos , sa pagsámpit canila sa pagcasonód so- 
nód. * Procesión nga pagaboháton sa pagcanta sa 
letanía. * Listaban sa daghánan nga mga botang con 
mga ngalan nga magacasonód sonód. 

Letargo. -» Pagcapógdao, pagcaoalá sa buot ug sa mga 
balatian. 

Letificante. = Ang 'macal ipay, ang magapaliimáya. 

Letra. « Letras. * Dagoay n^a caogalingon sa mga 
letra sa mga sulat. * Ang hmgtóngdan nga caogali- 
ngon sa cahológan sa mga polong. 

Letrada. = Babáye nga maálam, nga quinaarmánon. 

* Ang asáoa sa abogado, sa maálam sa mga leyes. 
Letrado. = Ang quinaarmánon , ang mangialáman. * Ang 

inamólong caáyo ug hinoguilánon sa oaláy hing- 
tóngdan. 
Letrero. == Mga polong nga guisólat. * Ang guisólat 
arón pagacfomdómon ug tímaánan hasta .sa dugay 
ug bisan onsa. \ 



LI 

LfiTRi.HA. » Caiibángan, pamos-ónan. 

Lecdar. *-P^gróbo, pagálsa sa binócboc nga minása 
ug sináctan sa lebadura, sa binhi. 

Leudo. » Tinápay nga sináctan sa lebadura , ¿»a biohi. 

Leva. «» Pagguican sa mga sacayán , pagbótar , pag- 
sácoat sa mga sinípit, sa mga ancla. * Pagdaguí- 
not sa pagdácop sa mgíi táuo nga tigsóroy «oróy, 
arón mdgasílbi sa pagcasoldados. * Pagcalaláng , Km- 
bong, pagcaólo olo. • 

Levadero. «Ang otang, tampa, tampo, amor, &c., 
nga paninlnglon. 

Levadizo. = Ang arang sacoáton ug arang íbótang pag- 
opód. 

Levador. = Ang caoatán nga molaguéu sa madalí, sa 
human na ang pagpangáoat, caoatán nga malaláogon. 

Levadura. = Ang minása sa binócboc, sa oaláy asín, 
nga p^ságdan hasta nga maáslon. 

Levantadamente. === Sa pagcatáas. * Sd mga polong nga 
pinili. 

Levantador. ^ Ang magasácoat. * Ang moáIsa« aog 
magasócol sa mga ponóan , ang magahópo sa manga 
isigcatáuo arón manóqui sila ug somócol. 

Levantamiento. =» Pagcasácoat. * Pagcaálsa, pagcasócoi 
sa mga ponóan, pagcatáas, pagcaósoag. * Pagca- 
cábis, pagcahósay sa mga cuentas. 

Levantar. «» Sacoat, bangon, pagtáas, pagósoag. * Pag- 
patindog sa nagahigda, sa nagacaligad. * Pagbóhat, 
pagpatindog sa- mga balay, sa mga Singbahán, sa 
mga caparían , sa mga cofradia , &c. * Pagbótang 
bótang, pagsángil. " Pagpadagcó, pagológ, pagdáyeg. 

Levante. = Bisan onsa nga mabángon , motindog. * Ca- 
sobángan. * Hangin nga guican sa casobángan, timog. 

Levantisco. » Táuo con bisan onsa sa easübiagstn, 

nga natáuo con guican sa dapit sa casobángan. 
' Levar. = Pagguican , paglayá^ sa mga sacayán. * Pag- 
bótar, pagsácoat sa sinípit, sa ancla. 

Leve. = Magáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot, sa 
húna húna. * Ang ualáy'bale ug hingtúngdan. , 

Levedad. = Pngcagáan. * ¡Pagcaoaláy calig-ónan sa buot 
ug sa húna húna. 

Levemente. -= Sa pagcahínaj. •Sa pagcahómoc. * Pag- 
pnoasalá sa diótay nga sala. 

Levita. — Israelita, judío sa banqy ni Leví nga naga- 
alágad sa Singbahán. * Bisti sa laláqui nga hatáasug 
halagpád , nga nagacacóros ug nagacasápao ang manga 
paco paco dapit sa atobángan. 

Levítico. = Ang usa sa mga libro sa batásan nga 
caráan. * Ang icatólo sa mga libro nga guingálan 
ni Moisés, nga guisolátan sa mga tolománon sa mga 
paghálad ug sa catongdánan sa mga saserdote. 

Ley. = Batásan. * Gugma. • Pagcatúman. * Cahimtang, 
socod, timbang sa mga botang, ingon sa batásau, 
ingon sa mga leyes. * Bile «gn tinúod sa salapí. 
* Catilíngban sa mga leyes. 

Leyenda. ^ Bisan onsa nga guibása ug nga arang paga* 
basáhcn. 



LI 



Lia. » Pisi, lubid nga*binúhat sa pagcasinalápid , nga 

icabáat sa mga pardo, &c. 
Liar. = Pagbáat, pagtácgos sa mga fardo, sa mga 

potús, &c., sa pisi. * Pagábian , paghigála sa bisan 

cansa. 
Libación. » Tolománon sa mga canhing tiempo sa mgs 

dioatáhan, sa pagyabó sa bino, &c., oga guiso- 

lód sa baso, sa obús na guitiláo nila. 
Libar. =" Pagyópyop, pagsóyop, sa pagcahómoc, sa 

doga sa bisan onsa. " Pagtiláo, pagdímdim sa biao,^c. 



Digitized by 



i^oogle 



LI 

* Pagyabó sa bino, &c., $» mga pagliáM sa.mg^ 
dioatáhan. \ 

Libelo. » Papel nga sinolátan sa pagpangáyo sa bisan 
onsa. * Papel coa libro nga sinolátaa sa mga polong 
n^ icabóacag sa doagog sa isigcatáuo. * De repu- 
dio. .» Sulat con camatuódan n|a guibotángan , sa 
canhíng tiempo, sa mga hingt^ngdan, sa pagbia sa 
sa baña sa iang asáoa ug sa pagbóncag sa pag- 
camagtiáyon. 

Liberación. » Pagcabáoi , pagcatángtang. 

Liberal. »= Malólot, homalátag, manahátag. * Madalion 
sa pagbóhat sa bisan onsa sa masingcámot, sa.pag- 
católin. 

Liberalidad. ^ Pagcalólot. 

LiBERALMENTE. «» Sa pagcalólot. * Sa pagcadali , sa pag- 
camasingcámpt. 

LiuRTAD. » Pagbóot nga caogalinj^on sa mga táuo. 

* Pagcabáoi, pagcatángtang sa bisan cansa. * Cahím- 
td°?« pagcabótang sa táuo nga dili olipon, nga 
dili biha^. * Pagtógot sa bisan cansa, arón maca- 
túman sa lang cabobót-on. * Pagcatalápas , bagcalipas 
sa batásan og sa mga calungdánan. * Pagcaoaláy 
eaólao, cahárloc ug catáhap. 

Libertadamente. « Sa pagcaoaláy cnólao , cahárloc, pag- 
táhod ug cataba. 

Libertado. »> Cásing casingan. * Táuo nga oaláy caúlao, 
pagtáhor, ug cataba. 

Libertador. »=Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas. 

Libertar. *» Baoi, locát, looas. * Tangtang, bobi, pag- 
gáoas sa bisan cansa sa catongdáuan. 

Libertinaje. >*« Pagcatampalásan,^ pagcaoaláy caúlao sa 
mga bohat ug sa manga polong. * Pagcacólang sa 
pagtáhor, sa cataba ug sa pagsógot. 

Libertino. = Tampalásan. * Táuo nga colángan sa pag- 
sógot, sa pagtáhor ug sa cataba. 

Liberto. =» Táuo nga migóa sa pagcaoUpon , sa pag- 
cabihag. 

Libidinoso. «• Maólag, maláo-ay. 

LlBiTUM (ad.) =» Polong nga linatin: ingon sa pag- 
bóot nga oaogalingon. 

Libra. =» Pagcal^g-at nga pagaaguíon sa timbángan 
ug may ñapólo ug unóni ca onzas. 

Libración. «= Pagcalíboc sa bisan onsang botang sa 
iang guitindúgan , husta nga mopoyó sa pagcatárung. 

LiBRACo^ -« Libro nga tala^náyon, nga oaláy bale ug 
polos. 

Libramiento. » Pagsógo nga sinólat sa bisan cansa, 
arón magbáyad ang iang sologóon sa guipabáyad 
cania. 

Libranza. *= ídem. . 

LiBBAR. V. Libertad. 

Libre. » Ang magabóot sa iang caogaliiigon nga ca- 
bobót-on ug húna húna. * Ang díli bihag ,. olipon. 

* Táuo nga díli mosógot , nga dili motáhod ug mag- 
tabá. * Ang guibohian , ang guitángtang sa preso* 
han, sa bilanggóan. * Maólag, maláo-ay. * Balay, 
dalan, &c., ngá usa da, nga oaláy ug bisan onsa 
sa cadoólan nia. *Ang guigáoas, ang nahamistc sa 
eatongdánan ug sa mga tolománon. * Ang oaláy ca- 
samócan ug caolángan. 

Librea. ==» Bisli nga caugalingbn nga guipanghátag sa 
ubán nga mga dagcóng táuo sa ilang mga sologóon. 
Libremente. -« Sa caogalingon nga pagbóot. 
Librería. »^ Balay nga pagaba^igyáan sa mga libro. 

* Sol