(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "D. Junii Juvenalis aquinatis Satiræ XVI. ad optimorum exemplarium fidem recensitæ"

This is a digitai copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legai copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the originai volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we bave taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legai Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legai. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is stili in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



/r-t" s^à>ip£i(fL) 



Slarbnrt ffollrgi ILiliraro 




FKOM THE LIHKARV OF 



JOHN ELBRIDGE HUDS(ÌN 

OF BOSTON 



GIFT OF 

Mrs, JOHN E. HUDSON 
July I, 1914 




Digitized by VjOOQIC 



I 



Digitized by VjOOQIC 



1 



Digitized by LjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized byCjOOQlC 



J UVENALIS 



ET 



P E R S I U S. 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



I>. JUNII JUVENALIS 

AQUINATIS 

SATIRiE XVI. 

AD 

OPTIMORUM EXEMPLARIUM FIDEM RECENStT^ 
VARIETATE LECTIONUM • . 

PERPETUOQUE COMMENTARIO ILLUSTRATìE 

JST INDICE UBERRIMO INSTRUCTiE 

A 

GÈ. ALEX. RUPERTI. 

QUIBUS ADJECTJE SUNT, 

A. PERSII FLACCI SATIRA 

EX RECENSIONE ET CUM NOTIS . 

G. L. KCENIG. 



VOLUMEN SECUNDUM. 



GLASGUJE: 

BXCUDEBANT ANDREAS ET JOANNES M. DUNCAK, 
ACADEMIiE TYPOGRAPHi; 
IHPENSIS RICARDl PRIESTLEY, LONDINI. 

1825. 

Digitized by VjOOQ iC 



7Ìtt=^v^h: 



Dee. 1, 1900. 



Digitized by VjOO^C? \ 



COMMENTARIUS 



IN 



JUVENALIS SATIRAS. 



IN 

SATIRAM L 

1 aeq. Vloum ótìm poettt^ historìci et oMtolrefy qàaecimiqile ampie- 

rmnt, ante quam ea in volgns ederen^ ohìcìb recitare aglebant Quod 

institiitain initio pradarum fuit et exooleiìdiB ÌDgenìis libriique emen* 

dandis utìlianmniii : paaci enim iique anbacti judicii viri inyHaban- 

tvoTy ut lìbere, quid sentirent quoque sibi parum pi^obanda viderentur, 

ezpromerem* Venim consuetudo lata mox ita ìmmutabatiur, ut reci^ 

tatores non precìbus tantum vel gratia et auctoritate sua, sed preemiia 

quoque propositisi pretio yesti% coepe, sportularum cét, cUentes vel 

dUoram hominum inagnam et imperitam turbam ad audiendum elice- 

rent et quaai emerent eo conailioj ut aìngula ab Ha ore pleniore lau- 

darentur, (unde non inurbane hi 2ofoxXs% voci^>antur et LaudicoeniJ 

yel inoondito exctperentiir clamore ac plauau : (vìd. inpr. Plin. £p. 

II« 14.) ex quo inani laudis studio moz insana scribendi et in primis 

poetandi manavit libido, quae ingentem hominum multitudinem tam* 

quam pestilenti aidere aflavit et mirum in modum aucta est cum 

Mtittia baperatorum, qui dvet' ad dtium a Baiati éCudio puUidiqiie 

Vou II. A 



Digitized by VjOOQIC 



6 COMMENTARIUS 

negotàia traducebant^ tum exempUs Neronìs et Domìtiani^ qai famam 
poeCarum ipsi affectabant (v. VII, SS — 52. et Horat Epist. II, 1, 
108 — 118.) Sapientiores^ qui aderant, et doctiores ne animum qui- 
dem et aurea ad ejuamodi recìtatìonea vel praelectionea et iviòn'^ug ad- 
vertebant» vel audiendi fastidio confìciebantur ; unde h. 1. texalus lo- 
ties. ^ Quum itaque illis temporibus non modo, ut nostria, tot jejuni 
libelli quotìdie lumbricorum vermiculorumve instar puUularent, sed 
omnia quoque fora, ambulacra et auditoria eorum recitationibua per- 
Bonarent: poeta? animum tacita et indignatio subit et miratìo, cur 
tam diu patienter nec aine summa molestia aliorum acri|)ta legerit et 
audiverit, nec jam ipae aliquid et scripserit, et recitaverit, ut certe 
reponeret, h. e. aliis idem legendi.audiendiquefastidium crearet, quod 
ipae ex ìllorum libris et recitationibua perceperit, ne patientiam suam 
hi impune insultasse videri possent ; nam reponere est r^pendere, par 
pari referre, reddere beneficium vel debitum; * Primis verbis et in 
hia maxime ilio reponere non lepidie tantum, quaa poeta arrìpuit, scri- 
bendi càus®, aumma acilicet indignatio, ex audiendi tcedio concepta, 
et vindictss cupido, aed modestum quoque ejua de acriptis auia judi- 
cium continentur. Abrupta autem oratio convenit affectui, quem 
poetas aatirici in ipsis carminum prihcipiis sequi et exprimere solent. 
Cf Sat IV, 1. — 2 seq. Annotatio Heinr. est haec: " Triplex in hia 
commemoratùr recitationum genuQ : epica, tum tragcedise et elegi. 
Tragoedias omninoque fabulaa . ad agendum compoaitaa recitari aeu 
praelegi, Athenia Atticia fiorente re acenica inauditum fuit, nisi quum 
poeta òtòóojuiLhin aìngulaa dramatia partes discentibua hiatrionibus 
docta vocis modulatione praeibat, vel Antiphanea aliquis comoediam 
ad aurea Aléxahdri regia intra domeaticoa parietea redtabat ; quam 
rem tradii Athen. lib. XIII. pr. Contra Romae poetarum tragicorum 
«tudia in èviòii^M continebantnr.plerumque, inprimis aub Caesaribua ; 

* V. ad VII, ^ seq. ^ubi insignem lo- phoram desumtam putabat a conviviii, 

cum Tac. deoret e. 9. adscrìpsì) et XIII, noo a crediiorìbus. Barthius (Ad versar. 

.52. 35. Martial. II, 27. Horat. Epist I, I, 21.) ootat, verbum hoc ex bchola de- 

19, 55 seq. et A. P. 4 19. seq.. 474 seq. clamatoria ri;^M»«v dici de eo, qui respon- 

Pers. Sat. I, 15 seq. 53. et ad eum Kos- déat tbemati et ad dep^dram parf atten- 

Djg et C^satib. p., 55 seq. 68 seq. Pilo, tione, quam prsBstiterit coogregi suo, au- 
£p. I, 5, 4. 15, 1 seq. II, 14.' V, 5, 7 ^ diendus ▼icissim orationem reponal. No- 

seq. 15, 1 seq. VI, 17. VII, 17. Vili, ta Heia. est: *• Reponerg eaae id. qd. re- 

12. Lips. Epist. ad Belgas Cent. II, 48. pendere, darum fiet ex Sexu de ira I, 3. 

Opp. T. II. p. 893 seq. Plutarcb. «^ AristoielU finitio nonanottra obesi; ail 

nv à»évuf, Disaub. ad Tìieopbr. Char. enimt iram ette cuidditatem doìoris rapo* 

cap. II, 3. p. 170. nendif et ex Lactant. de ira dei e. 17. 

' Conf. TuHiebi Adv. XX, 8. at Par- ubi eadem véri» afilrt, sed rependendi 

rhas. Episu XXIII. p. 40. qui meta- babet prò reponeTuii." 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. I. 7 

rarìas tragtedlae, apud auditores recitata^ a poetis, in scenam produ-i 
cébantnr agebantnrque gesta histrìonum : quse res pèrtinet ad decaii<* 
tatam fllam sceoas tragicae neglectionem apud Romanos. v. Boettigeri 
Prolos. a. 1798. de quatuor eetatìbus rei scenicsB apud veterea p. I9. 
not Seriorìs setatis quid isthac in re proprium fuerit, quando ne 
poeteris quidem seculis tragcedias comoediasque per ludorum solem- 
nitatem in scena edere piane cessatum est, singulari diligentia osten- 
drt vir doctiss. Petr. Er. Miillerus, Prof. Hafniensis, oommént. de 
«vo Theodos. P. II. p. 134 seq. Qui post tragcedias porro oomme- 
morantur elegi, hos nota Plinii epistola VII, 17- omittit in recensu 
operum, quorum recitatio tum usu recepta fuit ; etsi hi quoque, non 
minus, quam lyrica, quse profert, causam, in qua tuenda istic versatur, 
quodammodo juvare poterant Sed elegidia, ut lectitata, expresse 
nominat Persius Sat I, 51." — Codri hujus non alibi fit mentio, nisi 
forte inf. Ili, 203 seq. (ubi tamen non de malo poeta, ut h. 1., sed de 
paupere homine, ut forsan ap. Martial. Il, 57, 4. V, 24. 8. V, 27. agi 
videtur) et ap. Martial. IV, 29, 8. ubi a Scaligero (in Scaligeran. p. 
77-) prò Morso, qui egregius poeta fuit et ipsi Mardali passim lau* 
datur, Codrus substituitur, prob. Henninio ad h. 1. ubi Tkeseidem 
didtet Amazonidem unum forte idemque opus fìiisse, et rationem, 
cur Amasonidis nomen Theseidi potuerit convenire, ex ipsa Thesei 
historia llquere. Cf. Var. Lect. rauct recitando et clamando, ut VI, 
515. MartiaL IV, 8, 2. X, 5, 4. Carminis longitudo significar! vi- 
detur ; sed judice Hein. tumor carminis, qui efiecerit, ut vocem valde 
intenderet; quo sensu dixerit Martialis VIII, 3, 15. PrceUgal ut 
tùmidus rauca te voce magisler, et Pers. I, 14. Scribimus grande aU^ 
quid, quod pulmo atdmce prcelargus anheUt, ad quse verba v. Casaub. 
Theseide, redtatione Theseidis, tragoedise vel carminis epici de rebus 
a Theseo gestìs, qualia olinS plures poetse ^cripsere, de quo v. Heyne 
Not ad ApoUod. II, 5, 12. et III,' I6, 1. - /mp««tf, sine pcena, 
non, ut alii exponunt, sine effectu. iogatas fabulas, in quibus Roma* 
norum &cta et raores exhìbebantur, ut Graecorum in palliatis: nam 
ti^^Romanis fuit propria, ut pallium Grsois. Fabuls Rom. argur* 
menti, in quibus magistratus inducebantur, praitextaUp dicebantur vel 
pratextiB, — 4. Telephus, tragoedia de Telepho et hsec prò recitatione 
ejus, ut mox Orestes. Fabula? Telephi et Orestis a multis olÌm poetis 
tractatae.' Epitheton ingens spectat tum ad Icmgitudinem carminis 

■ ▼. Hcyne ad ApoUod. II, 7, 4. et e. 16. 17. 18. et Bib^ Lat. L. ly. a |, 
III, 9, 1. Fabricii BibUotb. Gr. L. 11. § 4. 

A 2 



Digitized by VjOOQIC 



8 COMMENTARIUS 

oilationisque prolixitatem, tum ad ampuUas 0t flesquipedalia verba. 
of. Horat. A. P. 96. 97. Tragoediam de Oreste poeta tam proUxaa 
Bmae dicit^ ut non in interiore tantum el adversa parte, mòre vete* 
tWoa, membrana fuerit peraeripta» sed etiam in tergo, in aversa vel iti- 
veraa charter hmsùéy^afog. ^ Huc spectant verba Sidonii ApoU. VIIIji 

16. a Orang. et Heinr. laudata: '' Jatn veiUtur ad margine^ umbUù»' 
rum, jam tempus est, ut Satirkus ait^ Orestem nostrum vel super terga 
^irt" Idem Sidon. Epist li, 9. eztr. dixit episloke tergum madidis 
sordidare calamiSé Poetai autem illiua evi inopiam et ingenii et 
rerum prodebant argumentis jam notissimis tractatis et ad fastidium 
dilatatis. 

7 — 14. Tàm diu jam et tot poetia recitantibus operam dedi» tam- 
que vulgaria sunt tum argumenta, quie ab iis tantum non omnibus 
pertractantur, tum descriptiones atque imagines ex antiquia poetis 
desumtse, quse carminibus ubivis ab illia intexuntur et a qidbus pò- 
tistimum petere solent coloret artis> tamquam hujus summa et carde 
in iis vertatur; (quod etiam notat Horat. A. P. 15 seq. et Leasing. 
Laocoon p. 174.) ut illa mihi npn minus nota inde fiicta sint, quam 
uUi demus sua» Fuere qui inpr. taxari putarent Valerium Flaccum» 
Jurenalis ìnitatoron. y. Burm. ad Valer. FI. I, 145 aeq. et V, .642. 
Similiter Martìal* IV, S7, 7* i^neo meìius ista, quam meum, nomen. 
Lucus, quale» a poetis adumbrari solent, et lucus Martis, (qualis non 
modo Roai8e> sed in Ponto quoque, ubi aureum vellus servabatur, et 
AIb« aliisque lods fìiit) ut lucus Dianas ap. Horat. 1. 1. '^ — 8. Poeta 
Hieram, Vulcani sedem, juxta .^Boliam Lipmren, et locum Virg. Ma. 
VlIIy 416* in animo babukse videri potest Cf* ibi Heyne in not et 
in Excurtu I. ad JEn. h Sed quoniam Hiera quoque ima ex septem 
inanlis JSoKtf, que et Vulcani» et Liparaese dicuntur^ non vero iis 
vicina est, antrum Vulcani et Cyclopum h. L Mina potius vocatur, qu» 
iUis insulis immin^ et de qua poetee multa &bnlaDtur. C£ inf. ad 

* Cf* Sohlrin» Diis. de onum. lìbrr. nam antiqui ex parte carms tantum acri- 

Lipt. 1756. Salmas. ad Vopisd Finn, e bebant, non ex parte pHonim, ex qua 

Ili. p. 701 leq. Incpp. FUn* ILp, HI. B, imagiaea depkigeltant ad haaorai ptinci» 

17. Potterì AsobsoL Gt« T. IIL p. 296 pam/* 

seq. ediL Germ. Martial. IV, 87, li. * Nonnulll bsc vertMi acdpiunt de hia. 

Vili, 62. N«ca Job. Winckehnanni in tona RomuH et Remi, ^uoa Hfaea SUvia 

Spec Commenu in Juvenal. edito a S. in luco MartÌB peperìt; alii de bistona 

V. Gurlitto in Animadr. ad Auct vett. integra Martis, ampBsuma poetamm liia^ 

Bpec. IL Magdéb. 1801. p. 51. 62. est: teria; Scbot veti» de laco Mania, out 

** Piena jam margine^ piena etiam exte- Rom» fuerit in Appia, in quo recitaTerint 

rlom parte paginoe, cfàm adet ad orna. poet». 
mentum libri relinqui vacua; in tergo: 

S 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. 9 

XIII, 45. et Heyne L L rupìbusM. \xi JEdium saxutn dixit Lucun, 
V» 609' ^md agant terra nurique venti, nubes, tempestates et proelia 
inter ce cientet, vd homines, ut Boreas Oritbyiam et Cbloridem, ra« 
pientesy vel mergentes nayes e. Sr p. quas umbras iorqueat^ examBiet 
et torqncndas judicet, JEacus, judez apud inferos, h. e. nota mibi 
«mity qua» de inferìs eorumque pcenis poet» fiibulentur. * — 10. Nota 
mihi sant Argcmautica, ut e Colcbis JaBon furtini, inscio iEeta et 
dolia Medeae, aureum vellùs Phryxi, ri ;^gutf^XXoy di^a^, fuhripuerit 
— 11. Novi pugnam Centaurorum cum Li^pithìs in Thessalia et ro* 
biur ìiomydn Centauri, quem arborea cum radicibus evùlaiase et tor-* 
me Àbolantar poeta». V. Ovid. Met XII, 499 oaq. Lucan. VI, 
388. et Valer. FL I, 14^ seq. ubi v. Burm. 

12. 13. JEd^ hobilium et ditìorum quotidie resonant recitationibua 
repetàionibusque earumdem vulgarium rerum ae fabularum^ quaa 
varii poeCae tractarunt quceque adeo cuivis ita ionotescunt vel J4m ip^ 
notaere. Koms enim vel domi paucìs amida convocatici vel in aedi* 
boq et qaidem in atriis porticibusve ^rui^ laxis magniaque, qu» 
lenuicnribuay quibus ea non erant, a divite aliquo et nobili viro, ut h. L 
a Frontone, (a Stella Mart IV, 6, 5,) commodabantur, vel denique 
pubUda locis, in quanta maxipia fieri poterai hominum corona, red- 
tabatur. C£ ad VII, 40. Horat. Sa^ I, 3, SS seq. I> 4» 74 seq. Plin, 

* Aiiì non nifle ad id potissimum re- non videtur boc ad Tentos ante inemora- 

spici putant, quod Plato in extremo Gor- tos ullo modo pertinere, nisi mutatif pau- 

gia et BCinoe tradii, ab M^eo Europceo lum verbis legamus, quas torqueat undas, 

umbras £uropaas, a Minoe et Rbada- vel auos torguetU astus Molta, Ila Tero 

mantbo Asiaticiajudicarì Asiaticas: ^uasy danus respicit £tnam LuciHi, qui in 

kìL Europofs. In tote autem h. L vul- praàcipuia causts ^tn«i Incendii vento* 

garìa carmi num argumenta, a multia poe- subterraneos, partim etiam undas maris» 

tis» tam summis quam roinimis, (v. 14.) antra ^tnie subeuntes, ponìt etin prind- 

pntractato tt quotidie reduta, (y. IS. pio carroinis verbis fere a Juvenale répe- 

13.) recensentur. Hinc quoque senten- titis utitur : qMM tam firtes volvani iiu 

tbm suam mihi non persuasit Wemadorf, cendia catuet, Quod Jremai imperium, 

qui in Poet Lat. Min. T. IV. p. 23. ita quid rauco» torqueat aUus,** A vs. 7. et 

«Usputacvit : *' Juvenalis videtur omnbo toto b. 1. conailioque poetsB aliena est hmc 

vs. 7. 8. duo poetas ani duorum poema, ratioi qua ad duorum modo carminum 

tuia argomenta tangere, unnm, quod de argumenta referuntur omnia ; et sic non 

expeditione Argonautica, altemm, etqui- modo verbis» qua» torqueat umbra» Ma- 

dcm Lncilii Juniorìs, cjuod de iStna cu»t sed et illis» quanta» jaculetur Aéójiy. 

monte agit. £a vs. 9. 10. propius notare chu» omo», alia substituenda sunt. Nota 

pergtt: nam verbis, «ndtf a{tiM^r/tr<e — Hein. est: '* Portasse perstrìnguntur 

peiliatkt, redit ad alterum poetaro, quem versificatores, qui se ad imitationcm Mn» 

ante dixerat lucum Marti» descriptisse ; Virg. composuerant, ubi sermo est de tu- 

verba antem quid agatU vtnti «Nnnino vi- muSibus ventorum et de iEaoo iqfero» 

dentar JEtnam ampHus signare et de ven- rum judice." Eadem in aliorum quoque 

tis, £to«um incendium exdtantibus, in- poetarum carmlnibus memorantur, in^ 

telligeada esse. His quum statim sub- JEndde aut«*m Virg. ncque lucu$ Mar^' 

jungatur qua» torqueat umbras JEncu», ti»,ntq^JatoK,ArgonauimtLMonyckuu 



A3 



Digitized by VjOOQIC 



10 COMMENTARIUS 

Ep. Vili, 12. Theophr. Char. V. extr. ibique Casaub. Ffxmianis 
nomine vel quilibet dedgnatur vir nobilis doctorumque homìitum 
faiitor, vèl M* Fnmto ille» qui ter et cum Trajano congni fuit, de quo 
ir. Dio LXVIII, 1. Mardal. I, 56^ 2. (Clarum miUlias Franto iogceqùe 
decus) et'Plin. Paneg. e. 60. ? £um Plutarchi nepotem fuisse tradit 
Joh.Salisbur. in Policratico Vili, 13. platani, porticus, quas platani 
obumbrant Cf. MartìaL III, 19, 2. Ili, 58, 3. Petron. 131. Prop. 
II, 32, 11 seq. Mise Obss. Crit Voi. V. T. III. p. 21. Nota Heinr. 
est hsec : *' Platanus, ut omnina jucunda et dilecta antiquis arbor fuit, 
(y. Gron. Obss. I, 5. et Burm. Sec ad Anthol. Lat T. II. p. 355.) 
ita perraro abest, ubi dulcis et opacs sedis amoenitas. adambratur. 
Facile hic succurrit ex Phcedro Platonis (ad quem v. not Heindorfii) 
platanus Socratica, magis etiam illustrata mentìòne Tulliana.' Atque 
bue spectat elegiacum fragm. Philetae Coi ap. Athen. V. p. 192. £. 
quod olim sic emendavìmus : Q^ncacéou «-Xaróy^ Xa«/;i uco. Quis in- 
ter plures Fronlones intelligi debeat, est sterilis qusstiuncula. Cete- 
rum pneter alios vid. Dio LXVIII, 1. ibique Reim., et idem Dio 
LXIX, 18. tum Gatak. ad Antonin. I, 11. p. 19 seq. et Sirmond. ad 
Sidon. Apoll. Not p. 7* Is igitur Franto, séu Consul fere obscurus, 
sive princeps ista SBtate advocatus, (v. Dio 1. post.) privatam domum 
et porticus platanis umbrosas recitantibus liberaliter prsebebat ; quod 
tum quidem necessarium fuit, quum neque in theatro fierent Roma? ■ 
recitationes, (v. Heyne ad Donati vit Virg. Voi. I. p. LXXIX. 41.) 
necdum Athensa publice exstructa essent, quorum postea satis est 
frequens memoria, inpr. ap. Scriptt Hist Aug. Vide saltem Sirmond# 
ad Sidone p. 31. et 44. atque Juret ad Symmach. £p. I, 9. p. 9." — 
marmora, parietes crusfis marmoreis obtecti; aut convulsa marmora 
non difierunt a ruptit columnis marmoreis porticus. Verbis convulsa, 
clamant et ruptw òitì&ig et ÌKrs^jSoX/xéuc exprimuntur et recitatorum da- 
raores, et auditorum frequentia, plausus ac putidas illse acclamationea 
(clamor vagus et voces inanes ap. Tac. de orat. e. 9.) ò^ùZi, xaXS;, tfof 5^, 
3«i«;, iZ, ilyt, bin^tv, Euge, Bene, Pulchre^ Belle, Recte ! (de quibus 
V. Ramir. ad Martial. I, 4. et Bottigeri Sabina p. 325. ed. pr.) Res 
enìm rumpi vel convelli etjrangi dicuntur, qus magno strepitìi et 



' Hunt siltein intelligere maliin, quam et int|»p. Geli. II, 96, XIX, 8. et 10« 

cimi Dodwello (in vit. Juten.) extr. M. Plin. Ep. II, IJ. IV, 9. V, Ì3. et P«« 

, Cora. Frontonetn» oratoretn celeberrìmum neg. e. 60. Tac. Ann* II, SS. 68. ti 

et Anioninonim magittnim. De hb Dodwell. J» e» 
alnsque Frontonibìts v. Onupbrii Fasto» 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. ir 

clamore impellantur ac resonant ^ clamante resonant^ ut latrare^ 
piangere, ankelare, fioff, P(*fiM, l&x^n de ventis^ fluctibus cet (v. ad 
Sii. Ili, 471. IV, 524. et Burm. ad Valer. FI. I, 590.) auiim Use- 
iore, continua atque frequentissima recitatione bominis, clara voce 
legehtis.. 

14^^18. Exspecies eadem a summo tnintmoque poeta, sdì» ut carmina 
et scribant et recitent! (quale est illud Horat Epist lì, 1, 117. 
Scribimus indocti docfique poemata passim !) Ergo, ut eadem a me ex- 
spectes^ ut carmina ab'quando scriberé possem atque recitare, et quia 
insanabile scribendi carmina, poetandi, nunc tenet tot homines, (v. 
VII, S6 seq. 50 seq. et sup. ad v. i.) etiam ego Cet nos, qaa verba 
dcmK repetantur) tam Grammaticorum quam Rbetorum scbolas fre- 
quentavi adspiràns ad facultatem laudemque poeticam. Ncque est,' 
quod hojus consilii conatusque me poeniteat, quod charlas parcam vel 
aliquis ei parcendum dicat, quum illa, quam vis ipse non scribam, 
perkifra sit manibus aliorum poetarum, quorum tantus est numerus/ 
ut ubi vis in eos incidas ; quare nihil refert, utrum horum, an mea 
manu pereat Sic omnia bene cobaerent et non minus modeste, quam 
lepids rationes a Ju venale memorantur, quibus impellatur ad carmina 
scnbenda. Ncque rectius mentem poetae cepisse videtur Heinecke, 
cujus interpfetatio est : Qus quum ita sint, (ergo, hanc ob causamj 
i. e. quum sepissime vexatus et cruciatus sim a poetis carmina sua 
redtuitibus, et ego Grammaticorum scholas frequentavi, et ego decla- 
mavi, scil. co Consilio, ut aliquando scriberé illosque, qui mibi tantum 
faistidium creaverunt, vicissim vexare possem. Ut alia taceam, bsec 
et languent, quoniam eadem poeta jam v. 1 — 3. dixerat, et baud con- 
veniunt verbis proximis v. 14. non enim a summo poeta exspectes, ut 
carminum recitatione te vexet et cruciet, sed eo, quo dixi, sensu 
eadem exspectes a summo minimoque poeta. Manum ferulcB, qua 
puerì percutiuntur, subducere, locutio proverbialis, ut multi putant, 

•S^ forte amchajrangil aqwu CIau- Bartb. ad Oaud. laud. Stilic. Il, 69. 

diaD. X, laayVegtr tubseUìa verm Sta- Heyne ad Virg. Gè. I, 49. IH. 328. 

lÌM inf. VII, 86. peroranlem et rhetùrìca Grwv. Lect. Hesiod. e 18. Lipi. Epist 

$edUia pttmsibiU oraiione frangentem Si- ad Belgas Cent II. £p. 48. et inf. ad - 
don. Apollio. Epitt V, la dignuh quo • XI, 195. sed et Knnig ad Claudian. X, 

feàtanU crepitantis Athetuei tubseWa cur. ISS. ubi bene adnoUvit, junffeoda potiut 

vota {ti. cuneataj quaterentur ìbid. IX, esse ibi Triton frangit nando a^suu^ et 

16. MMTtffiywT» -rit i rUrat Itri rw »^ ilio sensu res quidem mmrmf^ynHrém did 

rw M4 riff xftufynt Polyb. XV, 32. rti- et rumpi^ non vero^ran^ ▼erborum au* 

XoMvrH mMvtffàyn »*«r«f ìbid. XVI II, tem Juven. VII, 86. atque Sidon. 1. L 

29, 9. iytf Skvfit9'»f et nxif Hesiod. explicationem aliam, a, me infra proposi. 

ScuL Herc. v. 203. 279. 348. Conf. Um, irideri prsferendani. 



A4 



Digitized by VjOOQIC 



ìa COMMENTABIUS 

(b^ modo GvaQg. ft Wt-, «ed etìam Saviur. «d $Idpn* p* J58. 994^ 
dyuQi* io Ad9g. et Gesiwr* in Thes. L. L.) de ii^^ qui sdiol« vale* 
diici^ruQt et Gran^ro^tticorum disciplina ac potesjtate exemti sunt. Sed 
fgm^ta^, cum W>rQ3dQrf. ad Colina. 4e cultu hprt v. 21. iu Po«t. 
Min. T. VI. P. I. p. 36. ita h. 1. interpretari : et nos in disciplina lu« 
dinliAgìstri fqimus et, maniim ferulse prssbere cpacti^ illai;! metuoiites 
s^pe sqbdiiximus. Id facete dictum prò : schplas frequentavi. HanfC 
interpretaadi rationem uniee veram esse, Hein. et Heinr. {Nrobaront 
coli. Macrob. Ili, 10. Sidcm. £p. II, 10. et Hieron. in Apol. $d Don- 
niopem £p. LL p. 400. A. Tom. I. ed. Paris., adr. Bufin. I, 4. p. 405. 
G. et in £^. CI. ad Pammadi. p. 665. C — 16* Artem quoque ora* 
torìam edoctus sum, et in scbolis Rhetorum vél suasorias (se pratio- 
ntfi) T^ controversiat fictas tractarf» et declamale didid. (cf. Auctor 
Dial. de O)»tor. e. 35.) Ejusmodi olim suasoria vel exercitatione ali- 
qua et dedamatione Quhirp, èirtò$/^${) Sullss suasi^ ut, perp^ua dieta- 
tuia omnique^ reipubl. cura deposita, reliquum vitae tempus in otio 
transigeret; h. e. thema illud tractayi, et estendi, Sullam ita pruden- 
ter egiss^* Sic ap« Quintil. Inst Or. Ili, 8, 46. Cicerom dabmus 
CpfisUium, ìft Anioniwn rqget vel PhiUppicas exuraU Cf. inf. ad VII^ 
151. et similia themata ap. Senec. Suasor. III. V. VI. VII. — ut 
aùum somnmn éormret^ non interruptum curis ac vigfliis, quas sum* 
XJM' sePUm tndiit potestasi» Gali, dormir d'unprqfond sommeil; Ach*' 
— pfsriturtì^ parcère Clarice, cf. Gierig ad Plin. Ep. VII, 2. ftmpe" 
tmrf (riiquid perituri ietnporisj et Gron. Obss^ II, 22. quos laudavit 
Heip. 

jg — }50. If is versibus poeta docet, quare, Consilio carminum com- 
ponendorum capto, satiras scribere in animum induxerit : tot scilicet 
et tam yaria nupc vigere vjtia, ut d^kik sU satiram non scribere, et, 
ii nettufa n€get,J(icial indignatìo vertun^* hoc decurrere campo et per 
ef^si equof Jhcier^, b. e. hoc carminum genus tractare : notametaphora, 
a circo et stadio petita, ut ap. Ovid. Fast II, 360. IV, 10. VI, 586. 
et al. ^* Petita prsesertim a ludi genere, quod Indus Trqfanus, vel ab 
exercjtio, quod decursio dicebatur ;" Adi. " Flectere prsecipue usitatum 
e^ de ludis Circensibus f Hein. qui conferri jubet Markl. ad Stat p. 



^ VeilNi ut ùltum dormirei quidam re. nio, non «mino; in hoc lanptor est mor- 

fei^ht |id SulUè iporbuxn (phthìriasin), bus ille. HigalUus turpem ìgnaviam pu- 

qqeqi ^omno disslmulaverìt, colL Plin. tabat ezprobrarì Romanis, per quos licu. 

VII, 43. ef Sereno Sammon. e. 6. p. erit Stillse a dìctatura se abdicare et in 

128. Séd in ilio Wp )pg. svprenio som- Urbe privato iriyere ac felici. 



Digitized _by VjOOQ iC 



IN JUVEN. SAT. I. ì% 

S7d. et Buim. ad Prop. 1, S, éS. Auruncm alummts, Lucilius, qui 
primi» Booianorum Satiras et quidem triginta earum libroe scripnt 
et SoeBte natus est, qtue urbs Suessa Aurunca dicebatur ab Auruocii^ 
qui, bello inter ipsos et Sìdloinos orto^ profugi cum conjugibus et 
liberit Suesaam oommigrabant. Cf, Scaliger Auson. Lect II, 11. p« 
115. Veteria SchoL nota b. ]. est: <' Turnum didt, Scsv» Memorif, 
T^agtd poetae, firatrem, qui libertini generis ad honcMres ambitione 
proyectos est, potens in aula Veqsasianorum Titi et Domitìani ; yel 
Lanum dìcit, qui et ipse Satiras Bcrìpsit ; vel Silium, et ipmim sui 
temporis Sattricum, qui omnes ex Aurunca fnerunt" De bis poetin 
▼. Wenisdorf. Poet. Min. T. IIL p. XVI. et LIX — piaddi, be- 
uigiie. 

2d seq. Quum omnia contra oaturam, et viri fiant mulieres, mu^ 
lieres autem ym. ^pado, castratus, eunuchus, tener, moUis et effemi- 
natus, (at VI, 388, et XII, 89») ducat uxorem, ut ap. MartiaL VI, 45, 
S. Nuòti Ledoria Ligdo cet. df. VI, 866 seq. ^^ Mcevia quo qvuh 
amque muliere impudica. — ^S. Mulieres et puellas bidè a Domi- 
tiani tempmbus descendiise in arenam amphitheatri ibique partes 
gladiatomm egisse, vel inter venatpres s. bestiarios cum feris pug- 
nasie, dooec a Severo id vetitum, nota res est Cf. VI, 246 seq. ^^ 
Aper Tuscus, epith. omans, ut a. Marsus Horat Od. 1, 1, 28. nuda 
mamma, babitu mulieris, non tam irritantìs spectatorum libidinemj^ 
quarn rìtum imitantis Amazanum, (quibus leva papilla fuit nudata, et 
quibus Romanas mulieres comparat Statìus Silv. I, 6, 58 seq.) vel 
podos more venatrìcum, quarum humerus pectusque dextrum in nu- 
rais et statuis nudatum conspicitur ; ^' nisi malis cum Britan. habitu 
procambentb in vulnera fer», quo mammae e sinu ezseruntur. His* 
toria mythica de Amazonibw exponitur in Creuzer^s Symbolik T. II. 
Ili seq. l6l seq. — 24. 25. Alii intelligunt Licimum, Augusti lU 
bertum et tonsorem, alii Cinnannfin tonsorem, qui mulieris cujusdam 
muneribus ad equestrem dignitatem pervenit et postremo in Sicilia 
exsulavit» de quo v. Martial. VII» 68. Ad eumdem certe refereadem 



^ Brìt et Acfa. puUnt, libidinem simul mh. 4. et Ner. 11. SciÌTer. ad Martial. de 

mnlieram DOtarì, qu«, Iq^e Julia in adul- Spect. £p. VI. et VII. et aliai, qu<M( 

terqs a Doroìtiaiio revocata, moechls tuia, laudavit Barth. ad Stat SUt. I, 6, 53 

inter guoa fuerìnt et spadooes, nupserìnt^ seq. 

ne supplicio a^cerentur. Cotif. Maniaì. " r. ad Sii. II, 78. 79. et XII, 714* 

V, 76. VI, 2. 7. et 22. Spanbem. ad Calliin. H. in Bian. y. 

" Con£ et Upf. ad Tac. Aon. XV, 33. 212. 21S. Heyne ad Virg. M. I, 494. el 

et Satum. Serm. II, 4. Intpp. Suet. Do- XI» 649. 



Digitized by VjOOQIC 



li- 



COMMENTARIUS 



veriM X, S25. 226. Cf. ad VI, 105. Perperam autem Cri^inum 
limai putabat DodwelL in AnnaL Qointil. p. 180. Ad eom eeqaen- 
tia spectant. prowoel, com iis oertet. Provocare est podas certare 
cum certiasiiiia Tincendi spe; Hein. Cf. Gierig. ad Plin. Pan. 51. et 
BentL ad Horat. Sai. I, 4, 1 4. Barba gravis, epith. om., qualia poe- 
tis solennia stint, prò magna et horrìda ; unde sonabal, quod verbom 
gravius est, quam iondetUi barba cadebat ap. Virg. Ed. 1, 29« '' 'So- 
nabat non barba, sed culter tonsorìus ; H. Vales. 

26-^29. CrispÌ9uts, a servo forte cujasdam ex infima fasce 
plebis NiiiaceB b. e. .£gjptiee genitns, saltem hamili loco natas in 
.£gypto, sed Domitiano gratissiraus et ex servili cooditione ad digni* 
tatem censumque equestrem provectus. 'Si sdioliis vett fides baben* 
da, ^gyptiacam babuit patrem matremque Arabicam, et fuit iEgyp* 
tios Alexandrinus, diaitapoU. et mius de Liciniae consulibos, b. e. 
comitibus vel consiliariis. Crispinas cartapola (forte xa^rera^X]};) fuit 
et ^gyptias ex Alexandria, ea prsepositura, quam paperi venditores 
babitabant; %diol. in cod. Scburzfi. Cf. inf. IV, 1 — SS. 108. IO9. 
et Scbott Obes. V, 35. Canopns, opp. JEgjrpti, ad Canopicnm Nili 
ostium, non longe ab Alexandria, sitmn, et libidinibns olim Inxnque 
tam femiharura, quam virorum infiune. ^^ Tyrias, purporeas, kwmero 



1* barba gravisi molesta et mioime gra- 
ta, qoalis Bolet e^se juvenibos ; Bril. fas- 
tidioaa, eo quod imberbes magno in pretto 
Romae ; Grang» qui e^vert» tonabat al- 
ludi credebat ma r^Sx^t Graecorum «-«^ 
T« ^t'i*** dictas. quod iotcr tondeodum 
strìdorem quemdaro edant. Grangso ad- 
stipulatur Hcìn. qui tamen in verbo sona- 
bat non arguiandum putat. 

" ▼. inf. VI, 84. XV. 46. Strab. XVI I. 
p. 80a I. Senec. Epict. LI. Vlit. ad 
Grat. Cyneg. ▼. 43. Ammian. MarcelL 
XXII. 16. et 41. nos ad SiL XI, 431. 
ctinpr.. Heins. ad Ovid. Amor. II. 13, 
7. — Ad verba aeqq. hffc notavit Plaih- 
nerui: <* Indignatur poeta, Crìspinum, 
^Bgypliscom manctpium, turpSxis officiis 
e \nrganim colonia ad eque^rem erolasse 
dignitatem, cujus peculiare ornamentum 
nnmdMS tturtut. Senis enim fèrreus 
plebi vero argcnteos. ▼. Budaeus ad I^ 
fin. fn de senator. Roan. Antt. Roto. I, 
17. Lips. Elect. ni, 8. Cuiac. Obn. 
VII, 14. Illud tamen notes, liltertos 
qual's hic Crì^pinus, impetrato jure au- 
reomm annolorum, non statim equites 
factos, aad quasi equite*, nt loquitur 
Tac Ann. XV. Dabatur enim jus an* 



nuli aurei Ubertìt^ ut inquit GodoTr. in 
Rubr. ff. de jure aor. ann., dHioribut, i. e. 
babeniibot XL milKa in cenau. Sad, 
ut dizi, nec erant perfecti equites. nec in- 
genui. Liberti enim imaginem tantum 
ìngenuitatis, non vero statum islo capie- 
bant prìrilegio ; quod patet ex L. unica 
C ad L. Vissell. et L. H. C de jure 
aur. ann. ubi sic : DiocL et Maxim, ou- 
rcorum vsus atmmljmwi, prmdpali bene' 
fido tributus Ubertìi^ qmoad timmtt taui. 
^'i*«iii, non tiahtm mgenukaiù preeHaU 
Cum Impp. sentit Mart. JCtus» qui et 
ipse L 33. § 1 1. de cond. et demooitr. 
isiud bmefidum non mutationero induxia- 
se status Md augmentum honoris saltem 
attuliase contcstatur. xotam autem rem 
pauds complectitur Ulpianus de Bon. 
Lib. L. III., quando «mulatos hujua- 
modi Tixtsse ut iogenuos mortuos esse nt 
libertos adserit** — > £z emeodatione Gnt^ 
^n et Scriver, in Crenii Anim. p. 14. 
veniilet (lacemas et assidne sublevet, ut 
annulos et sardonycfaatam manum osten- 
dat) €tstivo digitit méantièms avrò sensum 
utique aptiorem ad mollitiem Cri^ni in> 
crepandam prodire censcf GurìItL L L in 
nota 4. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. L 16 

revocante lacemas docte dictum videri potest de Crispino^ humeris 
déUpsu iteram colligente lacernas, more hominis novi, qui his vesti- 
bus od nescit: nisi exponere malia cum Gron. Obss. Il, 19* bumevo 
lacernas adstrìctas et religatas fibulis babente* Id arridere potest 
colL Sidon. II. S96. f Fibula mordaci refugas a pectore vestes Dente 
capii J et inpr. Claudian. in Rufin. II, 79* (revocai fulvas in pectore 
pei/esj, ubi Koenig hcec adnotavit : *' Iraaginem euntis potest exprì- 
mere, cui pellis, que in pectore fibula seu nodo continetur, circum 
humeros et a tergopendet: is enim,' dum progreditur, pellem quasi 
revocati trabit post se, precipue autem, quum equo vdiitur. cf. Juven* 
I, 27." Similiter Claudian. in £utrop. II, 188. Post terga reductas 
Uberibus propiormordehat Jtbula vestes, et Prudent. Psychom. 186 
seq. Carhasea ex humeris summo coUecta coibal Palla sinu, leretem nec' 
tens a pectore nodum cet Sed propter seqq. pneferenda forte expli* 
catio Ferrarii, qui de Re Vest. IV, 18. monuit, vemulae objectari la^ 
cemas sive psenulas Tyrias, forte dibapbas, easque leviores et tenuio- 
res, qua? per aestatem delicatulis gestarentiir, et quod prdeterea plures 
qnsmodi lacemas revocaverii, h. e. sepius mutaverit, ut Zoilus et ipse 
Crispinus ap. Martial. V, 80, 2. et Vili, 48, 2. Revocare tamen boc 
sensu dici posse vix credidepm, oeterisque veriora et h. 1. aptiora viden- 
tur, qu» adnotavit Heinecke : f ' Mollis bumehis, qui lacemas tenuio« 
res levioresque jam proxima sstate et saepius gestaverat, sed incipi- 
ente byeme deposuerat, nunc, quum rursus cestas est, revocai i. e. re- 
snmit eeittivas. Revocari enim dicitur, quod aliquamdiu intermissum 
ad pristinum morem et usum reducitnr. Cf. Ducker ad Suet Vesp. 
e 16."* De lacemis v. ad IX. 28 seq. — Feniilet aurum; annulos au» 
réos (Eqnitum insigne) de digito detractos in sublime jactet et ita 
quasi refrigeret Ita Brit et alii. Sed ventilare forsan b. 1. est ultro 
dtroque movere, jactare et ostentare in digitis, quibuscum ita ludit^r^ 
ut peraantur annuii. aurum ofstivum, annulos leviores tenuisque 
brade», quos vir mollis et delicatus sibi faciendos curavit, per testa-" 
tem gestandos, (quo sensu leves annulos dixit Martial. V, 62, 5.) quo« 
niam ei tum nimis gravia et molesta majoris pondera gemmce, b. e. an- 
nuii, (ut inf. V. 68.) cui gemma prsgrandis inserta, unde a delicato- 
lis per byemem gestabatur. Sic annulus ingens VII, 140. et contra 
ievitas /Estiva vestium sericarum dicitur Plinio XXI, 8. vel asstive via^ 
iicatus Plaut Men. II, 1, 30. Cf. Barth. Advers. XIII, 18. Koenig 
ma Pers. I, I6. Gorlaei Dactyl. p. 10. et 12. Kirchmann. de Ann. e» 
17. Turneb. Advers. XX, 2. Graey. Syll, Burm. T. IV. p. 184. et 



Digitized by VjOOQIC 



16 COMMENTÀBIUS 

B<Htigeri Sabina p. 292. flQS. 412. ed. pr. Vix est quod moneani/ 
singulia fere verbis novuni Inauditae moUitiei genus yiyidiaque colari- 
bus adumbrari. Cf. VI, 259 aeqh ^ Ovid. Am. II, 15. 22. 

30. Cf. Caisaub. ad Pera. I, 12. p. 5$. Scribere me taiyram, qui 
cuìpat, nuunme Princeps, Hanq rogo decemas, aut proòet, aul iimeai, 
&don. Ep. l, 12. Coof. Horat. Sat II, 1. itUqucB, tìagitìosm. ferraio, 
me senstt et aflfectibus, gtfuhìlot, x^Oa^xà^^f ^i^n^^h cui e9t 
jf«f X^^^ et tf/d^fi/w vel 4^»i >jélm' Canf. inf. VII, 150. ÌDt|^. 
Horat Od. I, 3, 9- et Jacobs ad Anthol. Or. Voi. II. P. III. p. 172. 
•^ teneai te, temperet sibi, quo minus «a^as scnbat. — 32. Maiho a. 
MathoH, eaueidicus, et quidem tam yentosua, quam ventrìosus. Olim 
pauper et mediocrìa, (v. XI, 34.) propter plurima vitia amicus Ne* 
roBÌ fkctua, si fides habenda Schol. vet. ap. Bardi. Advera. XIII, 13. 
De eo V. inf. VII, 129- XI, 34. Mart^al. IV, 80. et 81. VII, 9, 3. 4. 
Vili, 42. X, 46. XI, 69. Illum ex causidico delatorem et bine 
divitem factum esse monent Intpp. quod unde babeant, neque ipsi 
dicunt, neque ego reperire potui. Infhi VII, 129* pauperìbus 
causidids adnumeratur, et quidem iis, qui, ut se plebi, hominum 
iogenia ac doctrinam ex cultu eorum et magnificentia sestimanti, com** 
mendent, simulant se divites esse, et vana opum luxusque ostenta-» 
tione in magnum aes alienum inddunt Hinc potius ftovam h. 1. kctù 
cam stultamque ostentationem talia bominis et imitationem ditiorum 
non sine bile notancrediderìm. lectica ffot», nuper comparata, cum 
sale, ut qui antea pedes ambularet, Orang. simpl. nova, namque et 
bine splendor, Famab. coli. Martial. II, 57, 6. Becens tetta tinteitque 
ìorisque. SS. Piena ipso, propter obesitatem corporis. dekUor magni 
amici. Imperatoria, ad quem multos, more illorum temporum sads 
noto, deferebat; (ut magna: amicitite IV, 74. et magnue civis VI, 
559.) nisi malia, qui Tnfgnnm aliquem amicum sive Ciesaris sive suum, 
dignitate conspicuum, detulit Conf. ad VI, 313. Quis vero fìierit 
delator hic famosus» ignoramus. Quidam designari putant Heliodo^ 
rum, philosopbum Stoicum» a quo delati L. Junius Silanus, Massa et 
Carus, si vet SchoL fidcs babenda ; alii Egnatium Celerem pluloso- 
pbum, qui Bar^am Soranum, discipulum suuni magnumqut amicum, 
falso testimonio oppreseit, sed ipse postea Vespasiani temporibus, ac- 
cusimte. Musonio Bufo, damnatus est; (de quo v. ad III, II6 aeq.) 
alii rectius M> Regulum, qui tum temporis omnium bipedum fiiit ne« 
quissimus, multosque nobiles sub Nerone ac Domitiano accvsavit, de 
quo V. Tac. Hist. IV, 42. Plin. Ep. I, 5. et 20. II, 11. et 20. IV, 2. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. t 17 

et 7- VI, 2. Forte taìmeD poetii non ad unum aliquem tespexit dcla- 
for«m, 9ed ad plutes^ quorum nnmerut tum in dies fere crescebat^ 
qoique non modo ab àliis, sed aker quoque ab altero, timebantur ; 
onde ▼. 55. quem Massa timet cet et Sidonius Epist V» 7> ^^ *^^^9 
quos timeid etiam qui imenUtir. — nobilUatc cofnesa, bonis silis spoliittà. 
rapturus ; in gratiam Imperatorum, et sui quoque commodi causa : 
nam deUitores in partem pradae veniebant Massa Bebius vel Bm* 
ìnuB, ddator, notissimus ex Tac Hist IV^ 50. et vita Agric. e. 45. 
Plin. Ep. Ili, é, Vi, 29. VII, 33. Carus, Metius 8. Mettius Carus, 
eonundem teroporum delator, de quo t. Plin. Ep. I, 5. VII, 19- et 
27> Tac Tit Agric e. 45. MartiaL XII, 25, 5. qttem munere palpata 
deliniie conatur, cui blanditur mdneribus missis ; locutio desumta ab 
equis, qui palpati, plaudi et mulceri manibus amant. ▼. Drak. et nos 
ad SiL IV^ £64. Hinc et Horat Senn. II, 1, 30. dìxit: Citi (Aii« 
gusto) male si papere, recalckret undique tulus. C£ ad VI, 584. -— 
86. Latmus^ mimus» gratissimos Domitianò, et Tkgtnde^ spectatissima 
mima et saltatrix ; de quibus Ir. VI, 6%* VIII^ 197. Sueton. Domit 
15. et MartiaL I, 5. IX, 29. Mulierì nomen ab arte scenica inditum 
putant ; nam %r»ii4>jn dicitur ptdpitum s. ara theatri, vel hujus pars ad 
seenam, ubi forte cani et saltarì solebat, unde ihìptàicum id. qd. sce- 
nicum, de quo v. Sidon. Ep. IX, ld> 2. et Vitruv. V, 8. suòmissa^ 
missa, ut alii putant, ad ooitum, ut alii, ut muneribus eum placaret 
▼el facundia vel blanditiis. — Ex docta autem Heinrìchii commenta* 
tiooe excerpimus ea, quibus et hic et alii poetse lod ad mimos scie* 
namque spectantes illustrantur : *' Peracuta est Tumebi AdVers. XX> 
8. observatio. [ Tliymele mima, qjus cum Latino ssepe gestum age« 
bat Mirai igitur argomentum egit cum ea Latinos, in quo cum ea, 
ut aliena uxore, mcechus pene deprehendebatur, vel marito de adul« 
terio aliquorum delatione au^ectus erat; sed dolosam ei dstutam 
nuxoham ad maritum allegavit, quse ei oa sublineret et piericulo Lati^ 
■um et crnisine eiJmeret Id igkur fiusete Juvenalia ad extremum 
JÉcit ex argumento notissimi iUa tempestale mimi 3 quemadmodum 
Latiims dei^recatriee nioteha est usus, sie prò se quosdam ad delaU>- 
rem placandum deprcttatores mìttere.] Haec ille optima cum ratione 
nec nne el^antìa» Sed> quod cjus aciem effugit et necessarium est 
ad perfeetionem sentoltiae, h« 1. legendùm : tff a trepido Temete suè^ 
missa LatimK Dtcit delatorem potentem ae ssévura, qui db aHis del»* 
teribu» timetur, quemque ipsum muneribus palpat alius, J>er^ue hu* 
Haider et abjecte, quam fadt in minto notissioso adultera, missa A 



Digitized by VjOOQIC 



18 COMMENTARIUS 

adultero, fartasae ad nuuritum zelotypom. Huoc iptum vero qipel- 
lare et adeo enuntiare, ^ad q^em subnùiteretur Mima, non opus erat 
apud auditqres vel lectcnreSi quibus vix verbo commone&ctis in re ne- 
niini non obvia et prsesente nihil ultra dicendum erat. Zelotypum 
suppono maritum ex re ipsoque mimo et ex variis Satirarum locis. 
Scilicet lascivia mimorum, quasi legitimo more, in exprimendis adul- 
terorum flagitiis versabatur inptimis. Prodibat ab altera parte culius 
aduUer cum callida nupta, ab altera stuUus vir, qui ludibrio esset 
adulter» uxori et qua vis ejus astutia deceptus populo cachinnos mo- 
veret v. lòc» class. Ovid. Trist II, 497 seq. Personam moechi Lati- 
nus sustinuit imperatore Domitiano* v. Suet. Dòm^ e. 15. et Martial. 
I, 5. Quo perttnet altera mentio Laiini apud Nostrum Sat VI, 41 
—44. Quid Jieri non posse puies — mceckorum nUissimus — Quem io^ 
iies texit perituri cista Laiini ? Constata in bis item ad mimum alludi. 
•Addo, ad mimicam eandem actiònem, tum maxime conspicuam, 
quando Latinum, partes adulteri agentem, Thymele sub persona uxò- 
ns, marito zelotypo superveniente, in arca inclusum abscondebat. At 
cista Latini perituri^ etsi ad sensum apte explicari scio, sic tamen mi- 
nus grammatice dictum videri debet. Lego itaque : Quem ioiies texit 
peryuri cista LatinL Scilicet poeta, prò eo more, quo Satiras Vir- 
gilianis verbis ac dictionibus, parodi» instar inversis, saepe condire 
solet, Maronianam versus clausulam £n. II, 195. et V, 811. (peiju-» 
rique arte tSinonis et perjuras moenia Trojas) suam fecit Conf. inf. 
ad V. l69* Jam igitur ut mceckum perjurum egit Latinus, sic ali- 
quando Roscins improòissimutn et perjurissvmum lenonem reprspsenta- 
verat in scena teste Cic prò Rose. Com. e 7* Quod genus hominum, 
turpitudinis vinculo inte^ se junctum, recte «etiam jungitur eadem 
nota epitheti ; et ibidem orator perjuìro castum opponit, ut appareat, 
qua illum significatione dictum voluerit intelligi. Quemadmodum 
autem h. 1. Juvenali ludus scenicus obversabatur, ita Horatius idem 
ludibrium mimi respexit Serm. II, 7, 59 — 61. Nimirum hoc ipse 
quoque spectaverat in theatro, et non minus spectatum Romanis sic 
velut alludendo poterat commemorare. — Adultera, secunda persona, 
callida mulier atque in technis ac dolis struendis artifex : quae quuih , 
timeret, ne maritus, certior factus, flagitiosam perfidiam acerbe ulds- 
ceretur, illum aggrediebatur blandiendo, utplacaret; aut, si mavis, 
missa ab adultero ad 'delatorero, servum vel alium quemcunque, 
quem blanditiis, donis, gratia, commitigaret. Ceterum ea omnibus 
l9H)dis verba dat miserando capiti, quumque frfeUit amans aliqua novi* 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. 19 

Ute vutriiMmi Plùudilwr, Sic OvicL 1. e. «— Tertia persona, ridìcùlA 
praeter omnes, zelotjrpi mariti. Is a Juvenale significatur SaU Vili» 
197. Zekifpus >.ThpneUs, stupidi collega CorinihL Ex quo versu 
CariMlium Mìmum^ neccio quem^ arripiunt interpretes omnes. Imo 
vero scijbendum CojrhUìu. Nam id duntaxat credas» fuìsse. histriooem 
haud ignobilem Coriniìdum, gentili nomine. Isti» enim ludionibus, 
ut servis» ssepe nonnina a gente indebantur: Sic Lalinus fuit, sic Co- 
rtmtkius, alii. Jam quoniam stupiditatem^ fere. ut colorem^ inducere 
solebant zelotypise, bine factum, ut in mimo maritus a stupore tan- 
quam proprio nomine appellairetur siupidus, Ovidio 1. 1; sluUus. Cujus 
perscmse proprìum erat capul rasum, calvities morionum solemnis. 
Conf- Amob. adv. Gentes lib. VII. p. 300. (delecianiur siupidorum 
capitiòtis Tosis,, ubi v. Des. Herald, p. 416.) et C3rprian. de Spectac. 
Opp. ed. Arnst p# 4. (scenoB sales inverecundos, àgenlium sirophas, 
adìdteronim Jaihcias'^ipsos quoqueipalresfamiUas togatos, modo mìu-* 
pidos, modo obsccsMos-J Alia multa banc in rem docta manu collegit 
Miilierus de «vo Tbeodos.^ P. II. e. 9. Hinc et originem traxit anti- 
qunm verbum calvere et calvi, docente Nonio Marc. p. 6. Verbum e* 
rit^ cominuni in Jus ^issumtum. v. Menag. in Juris civ« amoenitatt p. 
264. Duker. de latinit. JCtorum p. l63. etVales. ad Ammian. XXX, 
4. extr. Sed calvus morio, ft^g faXax^hg, quum tantòpere in deliciis 
fìierit, (nam leno quoque in scena pukaxoòg producebatur et servus ; 
7. PoUuz IV, 145. et 150^) scire. interest rationem inventi et origi- 
nem, qnam prartermisit Salmas. ad Scrìptt hist Aug. p. SS5. Nimi- 
rum res dueta ex fabulis Satyricis Graecorum. ac trànslata a Silenis, 
quorum in istis conspicua calvities, (v. vel Xenoph.. Sympos. IV^ 19. 
ibique Sdmeid.) ad quoscunque moriones senes et rìdicula capita. 
Conf. Juvenal. V, 171- 172. Stultus ne-«imul xsfM^g prodire in 
ponspectum deberet, et ipsi Sileni effecerunt, utpot^e. piane ezpertes 
talis vel oneris vel.omatus: quanquam in vita communi istius generis 
xf^oiu jam apud veteres ' vigebant. v. Artemid. Oneirocr. II, 12. p. 
155. Reiff. Jacobs ad Ludlii Epigr. IX. Animadv. II, 2. pag. 444. 
Huschke in AnaL crit. p. I68. et Henelius Otii Vratislav. e. 47* Co- 
lapb<Nrum alaparumque injuriis nihil fì*equentius in mimo, atque ista- 
rum omnino yalde consuetus in ludis mimicis abusus fuit Cf. Juve* 
nal. Sat Vili, 192. Hac scurrilitate multis variisque modis uteban* 
tur planipedes ad popnli spectantis delectationem. Nonnulla ad rem 
apte notavit Miiller. Le. p. S2. Discernenda autem hujus ignominisB 
dnpl^c ratìo^ «na xon^Xoug hr^t^ou, alter» xarà xàfpjg vrarà^ou. De illa 



Digitized by VjOOQIQ 



M COMMENTARIUS 

t. TòlL ad Longin. pag. 252. de hac Harpoorftt Lex. Oratt sub M. 
xéj^e et Hemsterh. ad Lncian. T. I. p. 493. Bip. Genas ntramque 
m scena fìreqtièntatum effusissimoa in aabselHis risaa debat, quando 
ani stultiu alapié os pnebebat, aut ipia Minta eoUphifl indiane per-^ 
tandebatur. ftecena exetnplum rei vetusta^ ap. Prooop* Anecdot. 
Alemann. p* 42. de Theodora, ista fìonosa Imperatrice^ antea inter 
Mtmos turpisdnia prostibula, ncque tameh minus egregie in scena fit- 
ceta : xai tosaòrTi rig ìÌ9, éa ^a4rj{[o^n) fM* tu %al nata x^^^ irarM^òfkkHi 
X^t^^^w n xai fuyi^d àìKouvyyaZjuìf. Notanda ÌAìmat £»tÌTÌtas^ ala- 
pas salse jocando» interdum et fuse ridendo, excipientis. — Sed mimr- 
cse actionis^ qualem mente informamus, restat quarta denique persóna^ 
senrus, flagitiorum^ puto, conscius ac promptoni sese domina miAis-: 
tram prebens. C<dligere id licet ex Capitol. in M « Anton, sub %Xki 
p. 84. D. Sahnas." Haec Heinr.» probabìliora, qùam quse h. 1. dis- 
potarunt interpretes. ^^ Vir autem doctua in Jen. Allg. Lit. Zdt a. 
1810. N. 285. p. 480. suspicatnr, Thymden fuisse nomen nsitatum ia 
fiuniliis artificum theatralium, vél cutatorum apum fictorumte cerea- 
riorum» a S6/cMf, odora apum herba> et ìkùi, capere, deducendom^ 
qnum certe FruHna TJttfmele (qu. Jruens ihymo vel 1» f Aymo deUciansJ 
In'Inscr. ap. Gruter. T. II. p. 1010. n. 2. ed. Gnev. aram dicasse dica« 
tor itf^ D. ilf. (forsan MeUonte DttMT Matti) Cerarkt, quam Augusti* 
nus de dv. Dd apum deam fuisse tradat. 

87. tubmoceant justa hereditate. Cf. Luctan. m Timone e 22. 
noctihus, noctumo doitn, concnbitu ; onde noctem orare, prmmiiere, 
negare, paciscL ^^ evehìl in cctlutn, ad summam opulentiam, dignittu 
tem et felidtatem. oplima sunani nunc via proceaus, nunc optima vel 
fadHima, brevissima et totissima via ad summam felidtatem, nìai 
malis^ ad consulatum, summam honorem^ teska veluke beata, amor 
anos vel vidùarum divitum ; quas lucri causa sectibantur multi. Cf. 
ad IV, 4. Proceeeus, fdix evénta^ fertona : sad procedere etiam prò* 
prie didtur solenms Oonsulum pompa, qua primo initi magistratus 
die ex sedibus saia in Capitolium deduioebàntai^. '7 Crnuos antém^ ut 



*• Vulgo putant, poetam ostendere, ne i* Ct I>rak. et nos ad SìL II, 503. Ili, 

boomiet qoidem gratot I m per atori , qo»- 429. XI, 18S. 

lis Ladnus fuerit mimus, tutoa fuisse a >* Cf. Drakenb. et noe ad Sii. VI, 

deUtionibus, et db co dam fbisse missam 444. et inpr. Eckbel doctrin. numonun 

mulierem aut uxorem ad ddatorem pia- vett. P. lì. VoL Vili. p. 335 m(|. obi 

candum Tel munerìbus, Tèi facuodia, de procesii^ cofinf/vm doctiasìine agitur. 

^ Cnodé TkymeU) tei ttupro» Ita quoque £0 senau vocem b«nc cepit pneter me 

Ziegler de mimia Rimi. p. 73. Giirlitt in AniiiiadT. ad Auct, vetl^ flpec. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. L «1 

Ondii yerbfi utKt, dat honores. vetka, pudenda molierum, cuimiis, 
ut %y€Tti et xù€tii, Y, e ap. Arìstoph. Lytittr. 956. bealas, divitis, ut ■ 
Maiiumy fUuidpHt /éàxa^. Hedod-'^E^. 549. al.i®— 40— 44. Cf. Var. 
Lect Ama partes sunt uncia, Hxtans, quadrans, iriens, quincunx, 
9emU, s^uns, bems, dodrans^ dexlatu, deunx, et» quum percommoda 
easet in eomputationibua toCìufl in XII partes distrìbutio, etiam aliee 
ns, mpt, hereditates, ad aasis modum dividebantur; unde heret ex 
aite, coi tota hereditaa, ex uncia^ cui duodecima cjus pars^ ex nnciola, 
cui ne haec quidem tota, ex deunce, cui undecim ejus partes obvenie* 
bent. iVoca/efitf male et Gtflb bene mentulatus; adulteriySed ignoti 
Pìrocaleius certe non est idem, cujus VII, 94. mentio fit, ncque etiam» 
quod AlmeloT. putabat, iUe, ad quem exstant Cic. ^ist ad' Dir. 
XIII, 30 seq. mércedem sanguinisi pretium delationis eapitalis aed^ 
piai a Domitiano; H. Vales. Immo tnercedem sanguinis, coitu ex^ 
faausti, vel (ut jam notarunt Grurlitt loco land. sup. in nota 4. et 
BfurtlK ad Grat Cyneg. 166. et ad Nemes. Cyneg. 127* 260.) seminisi 
quod ex digestione sanguints gignitur, profusi et amissi, roborisqué 
adeo coiporia delnlitati. 45. Palleat, debilitatus intemperato coitu ei 
decolaratus, vt nudis — anguem^ pallet metu ictus, et rheior L, d. ad 
aram metu ignominia et poense, si displicutsset Caliguls; de quo v. 
mox ad y. 44. ut nu(Us pressit qui calcilms anguem, imitatio Virg* 
iEn. II, S79 seq. et Ovid. Fast. II, 341. yel potius Homeri IL III, SS 
seq. — 44. Commentarli insUur sunt verba Suet Calig. e 20. CaU^ 
gda iMstUmt in GalUa, Lugduni, certamen Grascce Laiinosque/acundics^ 
' quoferunl victoriòus prasmia victos contulisse, eontmdem et laudes com^ 
panere coacios : eos autem, qui maxime displicuissent, scripta stia spangia 
Hnguatfe ddere jussoSi nisi Jerulis obfurgàri aut fumine proximo mergi 
mabdsseni» Lugduni etiam ara fuit, ad confluentem Araris et Rho^ 
dani, (ubi nunc est abbatia Asnay) Augusto dedicata, v. Dio LIV. 
Epit. Liv. 137* Strab. IV. Suet Claud. e. 2. et quos Gurlitt 1. e lau.* 
davit, Scalig. Poet 1, 34. Lips. Epist Quasst. II, 21. et Goltz. numism* 
Jul. Cara. p. 74. rhetor b. K orator, ut passim. 

45 seq. Quis non indignatione ad satlras scribehdas excitetur, quum 
tot improbos grassari, tot vitia et scelera vigere videat? Ex illis me« 

II. Masdeb. 1801. p. 68. c}ui errar jocu- reto fadllime aoquininttir diviti« et bit 

larit vuwcnr Heìneckio, qum toto h. 1. via ad suromos panditur honores. 
senno tit de bercditatjbus et consulatum 

jiire bereditatis accìpere non liceat. Id ** Cf. inf. v. 67. et VI, 204. Heins. ad 

^dem nenK> Tel contendeC, yel ex hac Ovid. Amor. 1, 15» 34. CupcrìOb8& III, 

ioterptetatione colUget. HerediutHnis 1. Drak. et nos ad Sii. I. 609. 



VoL. IL B 



Digitized by VjOOQIC 



22 COMMENTAEIUS 

moraotur primum expilatores et singulorum hominum et oppidorum 
provinciarumque. Jecur ira vel bile ardere, fervere, uri, tumere, dici- 
Umt : nam gravi ira acerrimus excitatur motus ebuUientis sanguinis et 
potissimum oleosarum ejus partium, a quibus bilis in jecinore secer- 
nitur, quo fit, ut jecu^ extendatur et bilis largius ex eo effluat. Hinc 
et ortse loquendi formul» : rabie corda iument, tram coquere, esse in 
fermento, yen, oìòopstou x^o^/jj xóXfft, ^vrstv s. via^ut ^óXùp et xnòfa, 
fXsyfjMtvuv vvh %oX)3(. Cuivis vero affectui propria fere sedes adsigna^ 
batur, iracundis in felle aut corde et pectore, (v. ad XIII, 181.) 
gaudio in splene, amori in hepate, libidini in lumbis, omnibus, at 
praecipue libidini et irce, in jecinore, sanguinis officina. ^^ — 46. Tu- 
tor pupillum aut polius pupillam (cf. Var. Lect) omnibus exuit bonis» 
quo ut, ut hoBC prosici, (v. ad VI, 123.) corpore quaestum facere 
paupertate cogatur, ille vero, alienis pecuniis locupletatus, tanta per 
urbem pompa incedat totque clientibus vel servis stipatuslectica ges- 
tetur, ut populum premai et urgeat. gregibus comUum, ut grex 
togatus apw Martial. II, 57* 5. Comites h. 1. non tam servi, quam, ut 
iuf. v. 119., clientes, qui officium patronis prsestabant non tantum 
salutando et occurrendo, sed etiam deducendo et comitandb, unde et 
prsecedere et lateri hsrere et subsequi solebant. ^ 
. 47 — 50. Marius Priscus, Proconsul Africae, provinciam expilaverat 
et ob innocentes tam condemnandos, quam interfidendos, 4 solo 
Martiano septingenta millia acceperat. Quum itaque ab Afris, quo- 
rum causam agebat Plinius junior, a. U. e. S53, repetundarum ac- 
cusaretur ; Comutus TertuUus Cos. designatus, in cujus sententiam 
plerique senatores discedebant, hanc pecuniam aerario inferendam et 
Mario Urbe Italiaque interdicendum censebat. Cf. Vili, 95 seq. 
120 seq. et inpr. Plin. £p. II, 11. et 12. Judidum igitur hoc non 
modo iniquum fuit, sed etiam inane, quod ncque provincialibus 
quidquam profuit, quoniam pecunia repetita ipsis non reddita est, 
sed in serarium delata; (unde mox vicirix provincia phras) ncque 
Mario multum nocuit poenamque, quam meruerat, irrogavit: is enim 
infamiam, damnatione et exsitfo sibi adspersam, nihil curabat, quia 
non omnem, qua spoliaverat provinciales, pecuniam iis restituere 



>» Cf. ad III, 188. VI, 314. 648. VII, dlan. Vili, 249. et nos ad Sii. II, 327. 

117. XIII. 14. 181. 182. JanietMits. 626. 

cherl. ad Horau Od. I, 13. 4. Keeppen «» Cf. VV. DD. ad Plin. Paneg. e. 

ad Hom. 11. A, 81. I, 550. Koenig ad 76. et Wernsdorf PocL Lat. Min. Voi. 

Pcrs. I. 12. II, 13. V, 129. et ad CIau- IV. p. 257. et 259. 
2 



Drgitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. 23 

GMCtus erat, sed tantam ejns retmoerat summam^ ut nunc lautius in 
exalio, quam olim Ramm, vivere posset 49. ab octava bora bibit : 
nam Rom» heluones, non homines fmgi et laboriosi^ jam tote nonam 
horam ccenare solebant Cf. Martial. IV^ S, 6. Horat. Epist l, 7, 70. 
71. et inf. ad VI» 418. et XI, 204 seq. fruUur dUs iralis, gaudet ira 
deorum, b. e. damnatione^ qua scilicet a' rebus gerendls negotiisque 
publids remotus^ et tantum otii nactus est^ ut genio suo magis quam 
antea indulgere possit. Bene coroparant verba Junonis de Hercule 
ap. Senea in Herc Fur. 34. Superai et crescit malis iraque nostra 
Jruitur^ in laudes suas mea vertit ocUa,^^ Similiter Persi us II» 68. 
dìxit : peccai : vitto iamen uiitur, Irae autem deorum trìbui et ab ea 
repetì, qoidquid mali atque adversi contingat bominibus^ ut bona a 
dOs propiius, vix est quod moneam. ^ victrix, verbum forense» ut 
Victor, vincere Judicio, vincere causam ; Grang. 51. lucerna Venusina, 
satira, quales Horatius composuit^ vel satiris Horatianis> studio et lu- 
cubrationibus Horatii, qui satiras scripsit cujusque patria fuit Fenit- 
sia s. Venuiium, opp. in confinio Lucani» et Apuli» situm. 52. a§^ 
lem, insecter, perstringam» notem ; vél simpl. persequar^ pertractem. 
Sed quid, cur, (ut ri prò òtari) scil. agitem^ magis Heracleas, 'H^axKiiag 
fabulasy aut Diomedeas cet, quomodo magis conveniat scribere fabulas ' 
de Hercule, Diomede cet., quae satis notae sunt^ et a poetis, tam opti- 
mìa quam pessimis, pertractari solent? Nonne multo utilius est, 
satiras scribere, quam haec fabulosa persequi et repetere ? Cf. sup. v. 
7 — 14. mugitum Labyrinihi, fabulam de Theseo et Minotauro, in • 
labyrintho incluso et mugiente ; de quo v. Heyne ad ApoUod. Ili, 1» 
4. 15, 8. et 9. De labyrintho tam ^g3rptiaco quam Cretensi v. 
Creuzer's Symbolik T. I. p. 320 seq. IV, 115 seq. mare percussum 
puero, fabulam de Icaro, Dsedali filio, altius volante et in mare Icarium 
decidente, quae vel tironibus nota est ex Ovid. Met VIII, 195 seq. 
ubi et defabro volante, h. e. Daedalo, summo artifice, agitur» qui pro- 
prie non alarum, sed velorum usu, quem primus invenit, per mediam 
MIoois classem incolumis aufagit. De ejus artibus operibusque v, 
Heyne ad Apollodor. Ili, 15, 9« 

55 — 57. £n summam morum turpitudinem ! Leno est ipse mari* 

* Cf. ibi GroDov. (qui verbft nostra sic dum putabat jungebatque : bUntetJruiiu^t 

intcrpretatur : mollius et Uutìus vivit, h. e. edit, dHs trafù, non sine deorum 

quia deos habuit iratos, qoum damnare- indignatione. Donutus, ab eo laudatus, 

tur) et, ouot Hein. laudavit, Schwarz et ad Terent. Eunuch. IV, 7. extr. Frui, 

Gierìg ad Plin. Paneg. e. 34. ait, jìrofme est v€$dy a fiumine, tpta e$t 

" Grangvus comma poit bibU delcn- summa pars gula. 



B2 



Digitized 



by Google * 



S4 COMMENTABIUS 

tuB, qai cupidos pecunie pudaddam uxoris «uè vendit et» moddio 
cinn ea ooncumbentev vel siursum q>ectat, vel vigilans «tertit, vdut 
ebrlus ad oalicem, h. e. altum sonmum simulata ut Cipius vel Cepiu« 
ille 9a^a^y^m, de quo v. Efaem. et Fest in proyerbi<^ non omnibus 
dormio. Docttts spedare lacunar, ut fere tectum iniuentes ap. Quintile 
II, 11,4* ubi Spaldiug hsec notavit : " Nihil aliud significarì pato> 
quam desidem nihil agentis, neque in certam rem animum intenden* 
tifi, geetum^ qualis solet esse eorum, qui, quum acriter videntur ali- 
quid intueri, ne cogitant quidem de eo> quod ciimmazinie spectant. 
Eodem redeunt Juvenalis verba. Simulat enim jucnndus iste mari- 
tus et uxori commodus, se, nescio quid nugarum agitantem totumque 
in iUis, quae fiant, non adtendere ; quamquam id quoque, quod suT" 
sum spectat, magis eum avertit ab iis, quae humi peraguntur.'* Cf. ad 
VI, 140, 141. Jacobs ad Anthol. Gr. T. IL P. IL p. 350. Ovid. 
Amor. II, 5, 18. 14. Alciat Parerg. jur. IV, 26. Sueton. Aug. 69* et 
Horat Od. Ili, 6, 29 seq. ubi ab Acrone laudantur Parmenionis ver- 
ba: Atfrf rig yifiag viÙcm^ì rf ytlrwi i^y^i, KaJ r^iftrar twr qy suxo- 
Xo^ i^yctota, Mii crXf^, fkij ^LÓ^mn, dXX' ibtSrofià'xoig à'Xo^yWf 'AXXor^/^ 
dcMrói^} «^Xoóova dotfx^Fov. Hennlnius putabat;, Plutarchum nobis ex- 
plicare, quis sit ille leno maritus, ex cujus Erotico p. m. 1352. (ed. 
Reisk. T. IX. p. 45.) hsec excerpsit : IloXXoi *k(p^9iw Iriffng ixuHiffi^ 
couff où (dìw srai^if &XXà xcU yafjarài v^ayooyiùùfrig' òitnn^ xoiJ ò *PftH 
fuxjòg sxi/^, ùi iraT^, KdX^oti (al. Kaj3|3a(, ut inf. V, 4. Schol. Gabba 
prò GalbaJ s/tfr/a Mo/xjiov, wg totxiv, tira ò^w òiavkìixril^ófAtvw arò vitt/nim 
ruv ^^ rh yùvouot, &ffixXim fi<fi^n n)v XifoO^v, àtg òn xaùtùÒ6»r h roùr^ òk 
TM dxtrSi» nthg ^rpiCguiirrog i^otétf rfj r^vi^j xaì ròv iJvov ù^^u/tsvou òsa- 
i3Xs>j/a(, Kax6òou/Aù9f ihrtv, ovx Ma, Un fkàinfi Ma/x^y(f xaJkbòoi ; ToDro fÙ9 
oZ¥ 7ffui ov òuvóv tonr ^v yà^ ó KaK^ag yùsMTvgoiig. Leno accipit mcechi 
bona : si uxor ejus jure impediatur adultero succedere, ipse maritus 
leno succedit adultero heres, ut per fideicommissum res adulteri ad 
adulteram veniant; Schol. Ita fraudem legi fiictam putant, quia 
Domitianus, teste Sueton. e 8., probrons feminU lecticce usum ademe^ 
ril jusque capiendi legata hereditatesque ; quo referunt h. 1. verba 
mcechi bona capiendi Jus nuUum uxori. Sed hac interpretatione Jus 
ipsum et sententiam poeta? vanis erroribus implicar], docet Heinrich, 
qui, adjutus commoda admonitione Crameri, JCti eruditissimi, ita dis- 
putat : ** Probrosa igitur hsc uxor, indeque illi capietidi Jus nuUum, 
Quasi vero omnis femina statim de jure legitimo probrosa esset, quse 
probrum meruit turpitudine ! Quin potius, quum de occultis rebus 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. S6 

Fraetor jttdioet non magis, qBa» ecdesia, uxor legitime probrosa ncm 
est, qos peccat dam judice> conscio marito^ et adeo istud turpe uzo- 
rom Yiilgiis, quod bic Satire aculeis poeta insectatur, edicto Impera* 
torìs iuradquaquain esse poterat obnoxium. Ncque omnino verìus 
nto est aherum, quod Scholiastes narrat de fideicommliBso, per quod 
nempe bona adulteri hereditate venissent ad adulteram. Nam postea* 
qoam Augnstus primus in fideicommissis jusserat> Consules auctarita-^ 
tem suani int^rponere^ conversumque id pauktim erat in assiduain 
jsrisdktioneni, ut Praetcnr edam proprìua crearetur, qui de fideicom- 
■lissis jìis diceret^ fideicommissarìua a^^Uatus : (v. Institutt L II. 
tit. S3. { 1.) nec fideicommisso uxor heres poterat institui^ nisi quam 
directe lioebat institaere. Si talis uxor fìiit, quse non jure heredita* 
tem poBset capere, fhistra piane fbisset, qu« de fideioommisso voluia* 
set postulare marìtnm, si forsan, facto posthac divortio, negaret, red« 
dituruzii se hereditatem. Centra ea longe est alia Joris ratio atque 
éÉFersa m^s Satirici. Bona aceipere est, heredem ex asse fieri : ne- 
que sine yi sìngulari et delectu positum videtur aceipere, quod mox 
capere^ ea aliqua diSerentia, ut qualicunque modo acdpiamtu, quod 
honeste capere non possumus. v. Gesner. Bd Plin. Pan. LXI> 5. Jam 
▼ero, qme ex lege testamentaria Yooonia ab omni hereditate exdus» 
erant, mulieres non magis scribi ex asse secundum Papiam Poppeeam 
poterant, nisi jus liberotum haberent ; sed mariti scribi potevast, vel 
sofitarìi. r. Heinecc. ad leg. Pap. Popp. p» 291. 293. Maritus igitur 
ìtmo, solide avidus hereditatis, nunc kibens indulget adulterio, ut, 
qaum uxor bona moechi capiendi jus non habeat eaque heres scribi 
non possit, scribatur ipse, quìppe concessa adultero lieentia, qui ip« 
sura solìtarium faceret. Propter rem oonf. Schulting. in Jurisprud. 
Ante-Justin. p. 606. ad Ulpiant Tit XIIl. Quìn optime JuvenaHs 
sunm ipse sensum 3kistrat Sat. IX, 82. seq., inpr. verbis moechi ad 
▼mun, cujus uxorem fecerat gravidam, v. 87* 88. Nihil autem refert 
in omni hoc n^otio, ut per fideicommissum ad solion uxorem veniat 
heredìtas; quandoqnidem id tantum agit nobile par conjugum, ut 
parta oonnnuniter profda communiter etiam i^erfìnatur." 56. Lacu' 
nar, tectum tridinii celatum aut pictum, e tabulis ligneis ; de quo v. 
Emesti clav. Cicer. 

58 seq. curam, prsfecturam, cohorlis, cohortium praetorianarum ; 
munns prsefecti pretoria Scboliastes vetus accipiebat de trìbunatu 
militum, de quo v. Lips. de Mil. Rom. II, 9* ubi non male suspic»- 
tur, post Polybium, sodia jam admiaais in legìones, numerom Trìbu«- 

Bs 



Digitized 



by Google 



26 COMMENTARIUS 

forimi mìlitarìum auctum esse, et decem legionis cohortibaB toddem 
pr»fuÌ8se trlbunos. Tribuni certe cokortium memorantur a Caes. B. 
C. II, 20. et Plin. Epist, III, 9, 18. Cf. inf. X, 9*. bona donavU, 
ìntumsit, impendit, prcesiepibus, equis alendis. (Inpanaribas, judìoe 
Plathnero.) ' carel omni majorutn censu, quia eum dilapidavit Alii 
Tigellinum, alii vero Comelium Fuscum intelljgi, et alterutrum quo- 
que fìcto Ddmanppi nomine Vili, 185. designari suspicantur. De 
TigeUino v. inf. ad v. 155. de Fusco ad IV, 112. In gratiam Nero- 
nis multos nobilium aurigandi studio captos fuisse, haud ignoro : sed 
Fuscum puerum ei aurigse officìum prestitisse, (lora ienuisse v. 6l.) 
quod Britann. et alii monent, nullibi legere memini.^ . .60. Nota 
Hein. est: *' Verba dum pervolat axe e. .F. refert Brit. ad proxime an- 
tecedentia, ut hoc dìcatur : consumpsit bona sua, dum in gratiam 
Neronis aurigat Sed vix puto, Tigellinum, aut quisquis intelligen- 
dus est, si Neroni ofiìcium aurigse prsstitit, id suo ere fecisse. Sus-. 
picor potius, sensum h. 1. esse : Quum is, qui bona censu, i. e, qui 
bona omnia dilapidavit, prsefecturam Prcetorianorum speret, dum per- 
volai cet, quia Imperatoris auriga est Talem construcdonem non 
inauditam esse, docent intpp. ad Tac. Ann. I, ?•" pervolat axe, cur- 
ru, citato, ut fere ap. Virg. Gè. Ili, 107* Flamimam viam, omnium 
antiquissimam et celeberripiam, Roma per Etruriam Arìmino tenus a 
C. Flaminio Censore A. U. DXXXIII. perductam, (Strab. V. p. 338.) 
et ab Augusto munitam : (Sueton. e 30.) a qua diversa est alia, quam 
C. Flaminius Consul a Bononia ad Arretium stravit, teste Liv. 
XXXIX, 2. puer Auiomedon, Fuscus, vel alius (nescio quis ?) auriga 
Neronis, ut Automedon yiyfoxp^ Achillis, de quo v. Homer. II. «',145 
seq. f, 429 seq. 459— 537- ^» ^95 seq. Virg. iEn. II, 477. et al. Pro 
quovis etiam auriga Automedontis nomine utiturCic. prò Rose. Am. 
e 35. 62. Ipse Nero : nara ipse, ut iUe v. 97. et aitrhg et Jx«^, sspe 
auctoritatis, honoris et reverentiae signifieationem habet, et bine ex« 
quisite ita ntagister dicitur, quum discipulus, (unde illud Pythagoreo- 
nim onfrh^ ff a) dondnug, quum servus, imperator, quum miles loquitur, 
patronus^ si de clientibuSi animus, si de corpore agitur, Imperator e. s. 
p. ubi ex oppositione intelligi potest, ad quod referatur. ^ Jadare se 

** PUtbnerus putabat, poctam h. L in 56. Eodem referebtt PUthner. bipedem 

ambiguo ludere, et prtpsepia esse lupana- atetlum inf. IX, 92. Idem arrisit Dou> 

ria, ut ap. Cic in Pia. 18. et Claud. in sae (in Prascid. ad Fetron. Ili, 8.) et 

Butrop. I, 68. Sic etiam ^àrm ap. M- Hein. . 

lian. et stabula ap. Claud. 1. e v. 61. ** Cf. ad V, 30. Ernest! ad Cic. N. D. 

Cic. Fhil II, 98. et Flaut Fora. 1,% I, 5. et Tac Ann. XV, 7L Sdiol. ad 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. 27 

tìmicet, quod jam Caaaub. ad Pera. IV, 15. monuit, est fere Graecorum 
oigai^fd^ et itoXXoMr/^ftfAxi, vel tmnslatum a pavonibus, qui, quum 
pietà panduDt spectacula cauda coUumque incurvante creduntur jac- 
tare se feminis easque voce sua ad Venerem tum illicere. Conf. ad 
LiÌT. Ili, 1. not. 3. Britann. et aììujactare se aUcui dici putant prò, se 
ipsum illì dare, ingerere, insinuare, adeoque h. 1. per multa lascivia^ 
blÀDdimeuta comitari amicam et saepe osculari vel amplecti. Lacera 
na^ habitus virilis, non muliebris ; unde amica lacemata per ludibrium 
dicitur pner vel vir, qui amica? loco habetur, ac si quis atnicam mas» 
ctUam sive bracatam vocaret ; ut fere sponsce iurpes inf. v. 78* . Sig- 
nificatur enim Sporus, quem puerum Nero, teste^Suet. e. 28., exsectis 
iutUntt, etiam in muliebrem naturam transfigurare conatus est, atque 
cwm dote et fiemèco, nvpiiarum celeberrimo officio, deductum ad se, prò 
uxore habuii: quemque', Augusiarum omameniis exculium lecticaque 
vectum, ei circa conventus mercatusque Gracice ac mox Romce circa Si' 
giUaria comUUus est identidem exosculans. Cf. ad v. 78. 

63. Nonne libet, impetus mihi sit scribendi et prurigo, nonne cu- 
piaro, ceras, tabulas ceratas, capaces, quae multa! capiant, h. e. amplas, 
impUre versibus, camùne satirico, in medio quadrivio, in ipsa via» ubi 
hujus carminis materia occurrit, et quidem in quadrivio, ubi quatuor 
vie concurrunt adeoque plura eo Carmine digna, et ab omni parte, 
sttb'adBpectum veiiiànt. Ibiitaque summus etiam scribendi impetus 
oboiitur summaque ira et indignatio, quae defervescunt domi, ubi 
memoria repetimos, quae oculi' viderunt, et ex tam multis jam quae- 
dam animo effluxerunt Grasgaeus verba in quadrivio ^ exponit : pa- 
lam, «ine ullo timore edicti Dcnnitiani, quo scripta famosa abolevit 
Bectissimaliaecvidentur Heineckio, iUa "vero aliena. Judicent acu- 
tiores! ^ 

64. 65. Lecticam et sellam, et quidem laxiorem, ditiorum ac po- 
tentioram, ferebant servi (lecticarii) plerumque sex, nonnumquam 
octo: undeilla hexaphóros, (Mart. II, 81. IV, 51, 2.) htec ociophoros 
dicebatur. * Minutam et arctam, tenuiorum, vel duo servi portabant ; 
de quo v. IX, 142 seq. Cf. Lips. Elector. I, I9. et Bòttigeri Sabina 
e 8. p. 427* 428. 443 seq. ed. pr. Rine atque inde patens signalor, 



ArkL Nub. 195. Casftub. ad Theophr. rent Aodr. II, 2, 25. Valkenar, ad 
Gh». IL FiMlier Ind. Theophr. v. murit, Theocrìt. UT, 38. Kuster. ad Arbtopb. 
Badi, ad Xaocph. CBcon. p. 14. Menag. PluU 195. 219. Burnì, ad Val FI. III. 
ad Diogen. Laert. VIII,. 46. Alberti 150. et Ovid. Trist. V, I, 45. Vierm^ 
PufkuU Crit. p. 2, Westcrhor. ad Te- dorf ad Calpum. I, 46. 

B4 



Digitized by VjOOQIC 



88 COMMENTARIUS 

filarie felk vel lectica, quoniam iqfMsrto est, non teda. Britamuctts 
hominem, qui ab utraque parte oonapici poaai^ quum aolna sii ia 
lectica, designari, idque delicati esse et luxuriosi, putabat Caàhcdra, 
ut xa^d^, ìu 1. aimpL sella, et delìcatorum ; nam proprie aella erat 
mulierum» et quidem sublimior^ (species S^vou» quas ò/fga^ dicitur 
Theocr. XIV, 41, ubi v. scholia) in qua sedebant et iKmmimquam 
geatabantur, dorsom acdinantes fulcria afl&bre fiicUs et bvaehia eidù-* 
tosve reponentes in alile fulcria^ qu« etiam scribentibns pulpitorum 
instar erant Conf, ad VI, 91. IX, 52. MartiaL III, 62, 7. IV, 79. Plin. 
XVI, 37. 8. 6S. Burm. et Schwabe ad Phaedr. UI, 8, 4. Passerat ad 
Prop. IV, 5, 87- Scheffer de re vehic. (I, 4. p. 64 seq. et BQttiger in 
Sabina p. 4. 29. 80. 66. jed. pr. Lecticìs sellisque vehebantui* nobi* 
Uorea Romani, pilentis et carpentis soIsb Vestalea et Augustae. JL«c/t% 
ca$ et sellas earumque piuieos, quibua capita acclinabantur, (Iduu} 
quatuor pedes et cervicalia (non asseres immiasos, quibua geatabantur) 
ezpreaaa vide in Bóttigeri Sabina Sa Vili. Xab. XII. Sellam a leo« 
tica Ciragesessel, tragbarem bUerbelt^ palankinj ita diveraam fiiisae 
suspicabatur Lipaius L L, ut illa ad aedendum, hesc ad jacendum ap- 
tior et in illa cdrvtco/ tantum, ad caput redinandum, (v. ad VI, S53.} 
in bac vero lectua fuerit ^ Idem mooet, ante Claudium Imp. aem- 
per lectica?, et post eum plerumque aellae mentionem fieri. nuda, 
non teeta, aed aperta; quod h. L non civilitada, (ut ap. Suetonu Aug« 
e. 5S. et al.) aed auperbiae et impudentiae indicium est Clausa 
tetta memoratur inf. y. 124. SelleB vel lecticae aperlae &rma (ut ver* 
bis LqMii 1. 1. utar) aimplez, asseres aliquot oompacti, qui capere 
pulvinum oblongum poaaent^ in quo homo porrectua jaceret, (cf. ad 
III, 245. et VII, 182. ubi à$i€r prò ipsa lectica) et pedea quidam 
breviorea, quibua lectica dep08Ìta insiateret: eadem omnia in lectica 
tecta, niai quod haac majorum delidarum fiiit cootraque adapectum 
hominum aive injuriaa aèria dauaa undique ac munita, et quidem pd* 
libua atque velia, (a. piagnila, quas dimoveri poteiaant) ad feneatraa 
oppanaia. ^ — 66. muUum referens, ezprimena, Imitana, de MascenaU, 
h. e. ei simillimua; ut fere ap. Virg* Ma. IV, 829. X, 766. Tac* 
Oerro. 4S. et al. Supinus et resupimis dicitur, qui vel aiqiine jacet 

*• Cf. Werosdori: ad Calpuni. EcU Lhr. XXXIX, 6. Eraesd ad Suet Tlb, 

VII, 27. in Poet. Lat min. T. II. p. 64. Lìps. Elect I, 19. Scheflfer de iH 

166. 8dieffèr de re veb. II, 4. p. 75. veh. II, 4. p. 77. II, 5. p. 89. Grnter. 

intpp. Pluedr. III, 8, 4. Bottigerì Sabi. Intcnptt CCCVI, 1. et DCCCCLIV, 

na L 1. et not. teq. 8. et Boidirer L L - 

" ce III, 242. et IV, SI. Drak. ad 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. M 

ast m leeto jaeere $maX, adeoqne tom tooon, otuMtis et negl^ciis» 

(ut ap. QamolìL V, 12, 10. X, 2, 17. XI, 3. al.) tum delkatus et 

loolHfl, Fel qui sapmas incedìty ereeto corpore et ooilis ccebim intuen* 

tSbismf adeoque soperbus. Supina cathedra Plin. XVI, 37* deticitn 

smfimares MartiaL II, 6, 13. Sufinut Mcscenas h. L didtur, ut XII, 

39. temer M* et ap^ Vellei. I, 88. Mascenat otio et moUitiis pane ultra 

femmam fixum. De mollitie ejus in habitu, oratìone et tota vita ▼• 

Senee. Ep. XIX. CI. CXIV. et CXX. Quintil. X, 4. Plin. XIV, §. « 

iS%iiatorer testamentiB aut causis signacula ìmponebant, aut sabecri* 

bebeat; et illos aeptem esse oportebat, qui tamen emnes, ut tradft 

Jttstmiamis, poterant uno annulo signare testamentmn ; Brìt feUf 

«0 b. 1. non est achrerb. sed falsum in jure Rom. dicebatur corruptio, 

inpr. testafioentì, et notissima lex Cornelia defaUis^ SLàvermaJakarios 

lata, et Yar. Lect Lautus, qui laute, delicate et magnifice vi- 

▼it BeatMSf dives. v. ad v. 39- Exiguie tabuUs, compendiosa 

et brevi «ipera fidsas testamentorum tabulas condendi; vel potius, 

pands Terbis scriptis, quum fidsarius se heredem ex asse sorìpserit ; 

Famab. Sic inf. XII, 125. omnia soU Forsan Pacuvio brevHer da* 

bit. gemma uda, annulo signatorìo, cui gemma est inserta, et qui 

sdiva bumectatus imprimitur ceree, ne eam ad se trahat. ^ Nota H. 

Valenì est : Ex Pesto PauUus docet, adulterina signa dici alìenis an- 

nulis facta ; ergo gemmi udd, ut obliterato bujus signo alterius annuii 

gemma tabulae suppositiva^ obsignarentur. — 69* Calenum vinum 

Campanum, a Caleno s. Calibus, Campanise oppido, sic dictum, prò 

quovis generoso. Conf. Athen. I, 21. (48) p. 27* et MitscherL ad 

Horat Od. I, 20, 9- Ei tamen, ut et CsDCubo, sua astate nullum am« 

plius bonorem fuisse didt Plin. XIV, 6. molle, sdL vetustate, ve- 

tustum, vel^juod vini novitii acritudinem exuit, mite, lene, ut durum. 

** 9md et reni|itm^ quod Casaub. ad lìs et delicata», ▼«! mpertNM. Hine fiic- 

Pera. I, 129. obsorvavìt, vocantur arro- tum, ut illud vocabnlum ad tres notiones 

gantes, qui sapeibia inflati ingrediuntur per te divenas, ignavia dico, molUtìH de» 

adeo erecta oorpore atipie Sr4m»x***it ut in licahJa et tuoerbia, ezprimendas adbibe. 

coeloa ocuH eorum ferantur non multo retur. Catuìi XVII, 25» animvs tupi- 

tecus ac retupinatonim, quod Gr. r«/3iry, ntu est ignavui et Degligena. Becte quo. 

inlMMit et i^MrrMc{iif didtur. Cf. Mar- que Casaub. ad Sueu Aug. 16. Anto- 

^ tial. V. 8, 10. et Sen. de Ben. II, 13. nium Octavio ignaviam exprobrasse mo- 

Orid. MeL VI, 275. Sen. £p. sa Hen. outt, quum diceret ntpinumt cohim in- 

niniua mooet, forte et. hoc vitium, seu tuentem, stupidura cu^isse.*' 
naturale, teu adscititiuni. Mecenati fuisse. 

Sed mollities ejus et minus dubia, et buie *» Cf. inf. ad XIII, 139. XIV, 132, 

loco aptiòr esU Gurlitt (v. not. 4.) base et, quem Grang. laudavi» OnL Anor. 

adnoUvit: «Aipmu^jacere soletignaTus, II, 15, 15 seq. Trìst V, 4. 5. 61. et ex 

negUgeiis, tupmus incedere «mat vel moU Ponto 1 1, 9, 69. 



Digitized by VjOOQIC 



so COMMENTARIUS 

vintun dicitur acre vel austerum. Sic et oTm^ ftM)^oaihc et comt^^xkn^ 
^ ap. Athen. et Theophr. ^ rubetam, ranam^ a rubìs et vepribus^ 
iD quibus degit, ita dictam et venenatam ; imde h. 1. et inf. VI, 659. 
prò veneno ponitur. Conf. Ili, 44. Plin. Vili, SI. XXV, IO. et 
de veneno rubetarum tam sumto, quam afflatu indito, ^lian. hist 
anim. XVII, 12. et Plin. Vili, SI. XXV, 10. XXXII, 5. 6. 
matrona, venefica qusecumque ; sed, quìa p(^ens didtur. Agrippina 
potius, Neronis mater et Claudii Imp. uxor, cui tam a marito, quam 
a filio, summa rerum permissa, (v. Tac. Ann. XII, 7« 22. 25 — ^27- 
42. XIII, 5. 12. Suet Ner. 9.) quaeque Claudium veneno necavit, 
quod notum ex Tac. Ann. XII, 67* Suet. Claud. 44. et al. Verba 
autem h. 1. sic jungenda : matrona potens, qua vim sitiente miscet ru" 

betam, porrectura ei nu^le Calenum 71- et Locusta melior, veneficii 

perìtior, instUuit, docet, propinquas rudes, imperitiores veneficii, ef- 
firre cet nisi malis : matrona, qua: miscet rubetam et propinquas insti" 
tuit tamquam Locusta mélior h. e. venefica peritior, ut à/iti^^v et x^/V- 
r«ir. Locusta venefiqt notissima ex Tac. Ann. XII, 66. XIII, 15. 
et Suet Ner. SS. 47* efferre domo mortuos, et quidem h. I. veneno 
necatos, sepelire, ut VI, 175. 567. et XIV, 220. Hinc h. 1. conseq. 
prò anteced. et efferre prò necare veneno. nigros, veneno sublatos, 
ab efiectu et colore lurido lividoque, quem venenum efficit iisque in« 
ducit ; quo sensu pocula nigra dixit Prop. II, 27> 10. Meursius de 
Fun. e. 1. nigros referebat ad efferendi ritum in toga nigra, ut contra 
Grffici in albis vestibus elati sint, teste Artemid. II, 2. Perja- 
mam, ne dam quidem, sed palam, fama rei vulgata. per famam et 
populum, per confertam multitudinem populi, de hoc scelere ac funere 
confabulantis. ^ 

7S. 74. Poeta animo commotus et indignatione incensus civibus 
snis consilium dat, accommodatum moribus illius sevi ac civitatis. Cf. 
Plin. Ep. II, 20. extr. et inf. VI, 557 — 564. Gifaros, Gyarus s. 
Gyara et Gyari, brevis insula, h. e. parva, quae et fuit admodum ste- 
rilis, immitis, sine cultu hominum, egena aquae asperrimaque fere 
insularum Cycladum in mari iEgaeo, (hod. Calairo s. Caldera, vel 

^\ " Quod jam monuere Grenf;. ad h. I. tur veneno nìgri mariti esse elati ; Hen- 

Heyne ad Vìrg, Gè. I, 341. IV, 102. et nin. ut carpantur judidorum et leguin 

intpp. Hot. Od. I, 7, 19. neglectus aique despectus scelerumque 

impunitas, nec non pompa et ostentatio 

* Per famam et popìdum, per fatnam exsequiarum : nam cadavera mortuorum 

populi ; érang. susque deque habens /a- oliai elata mane et ante lucem, minora 

nus jwpuUtris susùntM» qua vulgo jacten- sumtu et strepitu, ad faces et cereos. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN- SAT. I. 81 

pctius Jtrra, inter Andram et Ceam ins. de qua v. Tournefort Voy. 
aa Leyant Lettre Vili.) in quam damnati Imperatorum temporibus 
relegarì ac deportari solebant; (v. VI, 563. 56^. X, 170. Tac Ann. 
in, 6S. 69. IV, SO. Plin. IV, 12. Vili, 29- 57.) ut alii in Seriphum, 
(VI, 564. X, 170. Tac. Ann. II, S5. IV, 21.) Araorgum, (Tac. Ann. 
rV, 13. SO.) Donusam, (Tac. Ann. IV, SO.) Pandatariam, (Tac. Ann. 
I, 55. XIV, 6S.) Oasin, (v.Kcenig ad Claud. XVIII, 178.) Planasiam 
aliasque steriles et saxosas insulas, ubi fame enecabantur. Gyari 
itaque h. L prò quavis ejusmodi insula et prò poena relegationis atque 
deportationis ; de qua v. Heynii Progr. in Opuscul. Academ. Voi. 
rV. p. 268 seq. s. Neues Magazin f iir Schullchrer, Voi. I. P. I. ^t 
wt e«e oUqìdty h.e. in honore et pretio, ut ap. Cic ad Att III, 15. et 
Pers. 1, 129- Nam aUquis est magnus^ eximitu, insigni* quis, qui 
ceterìs pnestat et eximias est dignitatis, ut ri( id. qd. fuyag ; v. e. 
òèJMf fÙ9 Tìg ilfou, cD» ^ ov&/( ap. Arrìan. Epict. II, 24. Cf. Hoogeven. 
ad V^er. p. 149- Schleusneri Lexic. N. T. voc. rU p. 866. et Var. 
Lect Probiiai, virtus, ìaudatur ab omnibus, «tiam a malis, quia tam 
pulcra est, sed nihilo secius aìget, frigore, h. e. fame urgetur, eget, 
non magnum fructum affert, nec mentis afficitur praemiis. 

75. 76. Per scalerà vero divitise parantur, ea nunc opes afierunt et 
honores. d^ent, accepta referunt nunc homines, qui ea possident. 
horiot amplissìmos et magnificos, in quibus sunt ville aliaque sedificia, 
ambulationes, piscinse, lacus, fontes salìentes, nymphea, statuee cet. 
Nam hi prc^rie korti dicebantur, ut minores viridaria et nemora. 
Pnetorìa sunt villce, vel qusevis sedificia magnifica, palatia, ut X, 
l6l . ^ mensas marmoreas, ebumeas et inpr. citreas, (e ligno odorato 
otri, arborìs in Africa nascentis) quas Romani insano pretio eipe- 
bant. ^ — 76. Argentum vetus, vasa argentea, a vetere quodam artefice 
daborata. Cf. simil. loc Martial. XI, 71> 8. slantem extra pocula, 
exstantem, in cselatura prominentem, caprum, ejus signum, h. e. po- 
cula, in quibus sunt emblemata, sigilla ^n^/fa»^ s. eminentia, statuis 
similia et extrinsecus alligata, ut in aliis crustcB, w^ó^iwa, qua? non, 
ut Ala, totam ex omni parte rem, sed unum modo ejus latùs osten- 
dont, neque admodum eminent ; de quibus v. Emesti clav. Cic. v. 



* C£ Perìson. Di9B.de pretorio Vili, Mitscherl. ad Horat Od. IV, I, 80. 

15. Emetti ad Suet Aug. e 73. ad Intpp. Petron. Sat. e 119. Meuri. de 

Tiber. e. 39. et clav. Cic. luzu Rem. e 9. Kobien. de luzu Rom. 

« ▼. inf. ad ▼. 157. San. de Ben. VII, II, 10. Koenig ad Pen. I, 53. et BoUi- 

9, Plin. XIII, 15. (ubi di Harduin.) geri Sabina p. 305 seq. 



Digitized by VjOOQ iC 



S2 COMMENTARIUS 

cnuia €t emblema, inpr. vero Salmas. ad Solin. p. 7S5 seq. Ccmf. 
Mutiti. Vili, 51, 9. Siat caper JEoHo (al. in pkialaj Tkebani vel- 
lere Pkrixi CuUus, OvidL Met V, 81. aUis exsiantem ngnis cratera, et 
cjjusd. Met XII9 235. Forte fuit juxta signis exstantibus asper AntU 
quus crater. — 77. dormire, stlere, neque ad satiram scribendam im- 
pelli, corruptor, h\MgmXoT, nurus, ipse socer. avarce, qu» peca- 
BIS cupida se comunpi et pudicitiam suam munerìfous expugnarl ab 
adultero (qui inde propr. corruptor dicitur) passa est Sunt qui haec 
zeferant ad Silanum et Jnniam Calvinam: sed ille fìrater, non socer 
Junise fuit neque eam vitiavit v. Tao. Ann. XII, 4. et ibi Lips. -— 
78* tpoHsw turpes, viri viris nubentes. ^ prastextaius aduUer, vdl 
puer nobilis, qui nondum egressus annum XV. et in prsetexta adhuc, 
didicit adulterum agere ac paedicatur ; vel magistratu sive sacerdotio 
praeditus, quem omnium maxime hcec flagitìa vitare oportebat; 
Gronov. Prtete^tati vocabantur, quicnmque prastexta, toga alba^ cbi 
prastextus limbus purpureus, utebantur, inpr. magistratus, sacerdotes 
et pueri ing^mi ac nobiles, qui quidem pneri eam forte gestabant, ut 
generis nobilitas manifesta esset, sed, si Macrobio Sat. I, 6. et Quin- 
tìL dedanu 340. fides habenda, ut ab omni injuria esaent tuti, quiqiie 
eam ineunte anno vìts XV. cum toge^ virili permutabant; de quo v. 
ad Tac Ann. 12, 41 pr. 

79. Si natura negai versuum fkcieQdomm facnkatem : nam, ut ver* 
ba Cic. prò Arch. e 8« mea £iciam, ceterarum rerum studia et doctrima 
eiprceeeplis et arte Constant ; poeta natura ipsa valet et mentis viribus 
excitatur et quasi divino quodam spiritu inflatur. indignatio, qnam 
tot tamque varia flagìtia, ubivis vÌ8a> vel comporta et vulgata, mo- 
vent. versus, quales ego, vel Cluuienus &cit: illud modeste dictum^ 
hoc enu^rmufg» Cluvienut vel fictum vel verum nomen mali poetai, 
cujus non alibi fit mentio ; nisi fbrsan ap. Ennod. £p. V, 8. et in 
prsef. carm. ad Faustum prò Glomdenus et GhMdenus leg. Cluvienus, 
qnse conjectursB Gron. in Obss. II» 22. maxime probantur Hdnediio^ 
'< Sadrìce b. 1. Juvenalis meritum suum extenuat, ut Itcenttus Clu^ 
vienum corpat : solent autem poetae satirici breviter et urbaniter per 
tiansitum homines notare, et in medio discursu ebUquo aliquem dis- 
secare ictu ; " Brit. et Grang. 

81— -86. His versibus, prooemii loco scriptis, continetur argmnen- 

■Cr. «up. «dv. eS. inf. Il, 117. 134. Hein».) Tac Ann. XV, 57. (uhi ▼. 
Msrtifa. XII, 42. Suet. Ner. 29. Geli. Lips.) et Kcenìg ad Claudion. XyiII, 
VII, 12. 0?ìd. A. A. I, 524» (nU t. 229. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. I. 38 

tam et sunima omniimif quse poeta in carminibiis suls dicere atque 
pertractare constitiiit. Cf. Casaub. ad Pera. I^ 1. Qjuidquid aguni 
et egenint hommes, ex quo tempore Deucalion cet. h. e. inde ab ulti- 
ma hominum memoria, a verae et certioris faistorias inidis usque ad 
haee tempora. Cf. Virg. Gè. 1, 6l seq. Sic inf. XV> 30. a Pgrrha. 
81— M. Cu Ovid. Met I> 260 seq. et Heyne ad Apollod. I^ 7> 
1 — 3. nimUs, imbrìbus, cequor UMentUmt^ augentibus aqi|amm 
oopiam. Navigio rudi, qood auctores Grseci xt^otrh et yJifvaxoi, 
(Moses Gen. VI, 14 seq. nHP) Oridius jparvam ralem adpellat» qua- 
lis in Apamensinm numis conspicitnr, de quo vid. Falconerius ; Hen* 
nin. moiUem, Lycoream Parnassi v. Heyne 1. e et Muncker. ad 
Hygin. uh. ISS. sorte», responsa oracoli Delphici, quod, ut alia, 
olim etiam edebatur per sortes h. e. per fabas nìgras et candidas, vel 
^ebulas, vd pomices, sed inpr. per tesseras s. talos et calculo^ 
(kXigmif, 4^9pM^ x^tf(, à^^àkws, mmtùi) vel tabellas, versibus 
aliim notìs inscriptas, quse in umam s. situlam conjiciebantur, ex 
qoaaortes dacebat vates ; de qua xXfj^otcMtn-f/q^ s. '^fo/jMvnk^ v» Potter* 
AidneoL II, l6. et Spanhem. ad Callim. H. in ApdL 45. Oraeuia 
ffernu dicmdur^ qiuB vatidnaiioneJundutUury sed et sorles, qua ducuta 
imr, eie de div. II, SS* Romani wrtes appellabant qusvis oracula 
eommqne responsa, tam per sortes, quam ore edita, quoniam illa 
oracolorom genera iis sola fere nota et vicina erant, y. c. sortes PrsB* 
nesdnie, Antìatine et al. Sed h. 1. sortes etiam proprio sensu acci- 
pere licet poposcit sortes, ut pascere oracula ap. Virg. .^Bn. III^ 
456. et SìL I, ISJ. Ceterum alii Apollinem, alii Themidem, (qnsfr 
post TeUnrem et ante Apdlinem responsa Delphis dedisse traditar) 
alii ipsom Jovem a Deucalione consultum memorant v. Mnncker. ad 
Hygin. oh. 140. et 158. ani$na, cojus naturam multi olim philoi^ 
sophi igneam esse putabant, caluerunt raollia saxa ; quse fidiula, ut 
alìs, ex inepta etymologia orta, quum vetus quidam poeta Xoot); ex 
X&m doxjsset v. Heyne ad Apollod. 1, 7> 2* et Herrmanni MytfaoL T. 
IL p. S05. — 84. Rigaltius in Diss. de Sat Juven. notat, bis verbis 
subtiliter innui, futile esse ac perabsurdum, quod poet» fiibu}entur de 
sanctitate morum, ob quam Deucalion et Pyrrha servati sint tam* 
quam exempla reparandce posteritati, ncque castam fuisse Pyrrham,. 
sed potius magam et lenam, ques projectis post terga sua saxis nudas 
puellas ^tdérìty quas maribus conciliaret. At Hein. ** Veror, inquit, 
ne hoc Bigaltii commentum venerìt per portam ebumeam : nam ut 
vd maxime Jnvenalis obscure notet homines sui temporis, tamen in 



Digitized by VjOOQIC 



84 COMMENTARIUS 

cascis illis hoc perabsurdum esset" — 86. Vocem discursus Brìt non 
ad corpus refert, sed ad aDimum, ut significet affectus et perturba^ 
tiones ejtìs, quibus quasi quibusdam furiis mens hominis nunc bue» 
nunc illuc agitur ; vel ad quotidianum salutandi officium^ ut ap. Mar- 
tial. VII, 38, 1. Discursus varios vagumque mane Et fastus et Ave 
poteniiorum cet. Cf. ad V, 21 seq. Fotest etiam proprie accipi de 
discursu et studiis hominura, qui ad divitias vel honores et gloriam 
nituntur, multìsque propterea et variìs occupationibus distinen- 
tur. Jhrrago, argumentum varium et mixtum ; proprie pabulum 
quadrupedum^ e tritici genere^ de quo v. Casaub. ad Pera. V, 77* 
Cf. sup. Voi. I. p. XCVIII. 

89, Grangsus comparat verba Senecse in Octavia: CoUecta vitia 
post tot astates diu In nos redundant^ scbcuIo premimur gravi. Non fid- 
6US vates fuerat Horatius Od. Ili, 6, 17 «eq. et 45 seq. Cf. inf. v. 
147 seq. Henninius observat^ uberiorem semper esse vitiorum co- 
piam, quando sscula sint erudita cum longa pace et rebus prosperìa 
conjuncta, quum adversa et calamitates homines reddant paulo magia 
pios; inde poetam VI, Q92. queri^ Romanos pati longa pacis ma* 
la. Quando major avariiia^ patuit sinus, metapborica dictio, quam 
alii putant desumtam esse a sinu togse, in quo pecunia sive marsu- 
piuro e collo pendens aliaeque rea condebantur et in quem, quo laxior 
erat toga majorque sinus, eo plura demitti poterant ; alii vero a navi- 
gantibus, quorum vela, quo mstjorem ezplicant sinum, eo majorem 
ventorum vim exdpiunt. quando alea hos, tot, animos se ceplt, 
occupavit? Abrupta oratio affectui consentanea est. neque enim, 
neque etiam (v. ad XI, 80.) vel neque vero (v. ad VII, 124. in Var. 
Lect.) loculis comitantibus cet. Ita bis verbis magnitudo jacturae et 
insania ludentium, illis vero horum multitudo adumbraretur : utrum- 
que autem poeta designare voluisse videtur. Heinecke haec adnota^ 
vit : " Alea tam nude, ubi requiritur comparativus, me semper offen- 
dit. Britannicus subaudiendum esse ait magis vexavit vel aliud quid. 
Eìlipsis verbi satis usitata, non vero cum magis, Vel ex anteced. 
mqfor assume comparati vum, qui bue conveniat, et hos Òttxrtxwg accipe, 
hos Romanos ; (v. Oudend. ad Lucan. I, 368.) vel potius corrige : 
alea quando Hcec animos, quando alea hasc i. e. talis, ut nunc est, talis 
aleie cupiditas animos, homines, se. cepit Corruptus est locus ab im- 
peritis^librariis, qui putarent, ha:c referendum esse ad animos*' Que 
si ego adnotassem, ille dixisset fonasse, inutilem esse hanc conjectu- 
ram, ineptam vero interpretationem illam. Alea (quo voc. omnis de- 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. I. S5 

aigDatur ludàs» qui fcnrtima magìs quam arte regitur nobisque 
Hazardspid dici solet) Romse et turpis erat et legibus vetita : ^ sed 
ipsi quoque Imperatores nullo lusus genere magis> quam hoc, oblecta- 
bantor exemplumque dabant ^' Loculi, capsula vel crumena> quae 
aliquam .pecuniss summam continet 90. Ad casum, fortuitum ludum^ 
fortunam, iabuke, sle«, in quo lusu tali vel tessere in abacum. seu 
iabulam lusoriam mittuntur. Cf. ad XI V, 5. ponto, apposita in ludo, 
ut nos : aufs.Spiel setzen, arca, theca numaria, in qua, quidquid pe- 
cuniae numeratse aliquis habet, reconditur. 9I • DUpensalor et curator 
rei familiaris, 9^x096/10^, post actorem princeps servorum, qui domino est 
a rationibus accepti et expensi, pecuniamque dispensata Cf. VII, 
SI9. dispensatare armigero, domino Indenti arma, non tam talos, 
^utXIV> 5.) ludi instrumenta, quam potius pecuniam, subministrante: 
(nam sunt ablat absol.) metapjiora a bello petita ; unde et prcelia, 
qutt dieta putant prò rixis, jurgiis, et quidem vel coUusorum, vel do- 
minorum cum dispensatoribus. Ita H. Vales. '* quanta pralia, quan- 
ta* rnuia pugnasque, videbis dispensatore, qui dominum secutus est et 
arcam attulit, armigero, arma, arcam, gerente et clamante, quoties de 
arca domini promendum est«" Sed preeferenda forte interpretatio 
Grangflsi : '^ Quantas nummorum summas ludere videbis ? Ludus 
enim aleae quodammodo prceliis comparatur : bine jocus Romanorum 
in Csesarem Augustum aleatorum permaximum ap. Suet. Aug. e 70/' 
Opdme base ita explicari.dicit Hein. qui multa perperam ad versus me 
disputavit. 9^* Simplexne furor est, num parva tantum vel una in« 
aania est ? Sic simplices cogitationes magnis opponit Tac Germ. e 22. 
Hsc aotem non verba dispensatoris, dominum perdentem objurgan- 
tis, ut quidam putant, (v. Hennin. ed. p. 762.) sed ipsius poetce, ut 
reliqua, esse crediderim. horrenti frigore, ut ap.Ovid. Art Am. 
II, 213. ubi V- Heins. reddere, h. 1. simpL dare, non, ut quidam 
putant, restituere, quasi aliquis servorum tunicam suam commoda- 
verit domino, qui suam perdiderit alea et nunc servilem reddere non 
possit 

94. Quis avus, quia e majoribus nostris. totìdem vUias^ quot 
nunc multi exstruxerunt. ^ secreto, privatim, solus, sine hospitibus, 

" ▼. Heubach de politU Roman. Goett. " Villarum Rom. multitudineiD, mag. 

1791. $ 41. intpr. Horat. Od. Ili, 24, niBcentiain etaroplitudlnem descrìpserunt 

58. Uptius de roagnitud. Roid. Ili, 14. 

» ▼. Sueton. Aug. e. 7a et 71. Calig. Ca»ieU. Lond. 1728. Zugf^ Veiu 1746. 

e 41. Claod. e 35. et Domit. e SI. Cf. Adam Lond. 1764. Contini, Felibien et 

inÙ Vili, la XIV, 4. 5. aliL Cf. inf. XIV, 88 aeq. 



Digitized by VjOOQIC 



86 COMMENTARIUS 

ferctUa seplem ceetunU : nani, quod Senriiui ad Virg. JEn. I^ 687 • e 
Catone ootavit» in atrio et duobus ferculi^ eptdabaniur ottUquL CobE 
VaL Max. II, 5> 5. et Lips. Antiq. Lectt. lib. III. Fercuhmt voi 
quodvia dbonim genus et qosvis patina ; vel patùm, qns simul ap- 
ponuntur in mensa, mìssua ciborum oamiumve, quam pn^>nam vocia 
vìm esse docet Nonius. €£ VII, 184. et XI^ 64* Ornare forcuta 
dicitar, ut e. paimas ap. Horat. Epist I, 15, 34. Nota Ramiiesiì ad 
Mardai. de apect £p. 6. est bsec : " Javenalis non notat sui tempo^ 
ria luzuriam eo nomine» quod uptem Jercula secreto cosnarent: ìd 
enim, si ejua temporis morea inspidas, sobrìom easet ; aed acutnm eat 
^Q^mentum a majori, ut aìunt* Avi nostri, quando aecreto ccena^ 
bant, quo hominum oculos vitarent» ne luxurioai audirent, numquam 
ita spl^ididi fuerunt, ut septem ccenarent: vos non aecreto, aed 
puUice innumera fercula coetiatis." Heec ingeilioae disputata esse 
putat Hein., sed fortaase vulgarem interpretandi raticmem preestare 
printer v. 13& 

95 seq. Nobiles Romani non aliquando^ ut olim, pauperiores elien* 
tea ad justam a. rectam co^iam invitabant, aed propter quotidiana 
salutationum officia sportulam dabant s. qportellam, h. e* oorbulam, 
qufie vel cibaria, (et quidem, ut putant, qualia nos vulgo kalie Kiicke 
vocamua) vel centum quadrantes continebat ^ Dabatur edam pub* 
lica q)ortula et ctiena recta. v« Suet. Ner. 16. et Dom. 7- primo U* 
mime, in prima ejus parte, ante forea a^lium et atrium, in vestibulo^ 
Cf. Virg. ^n. II, 469* VI, 4^7. parva^ nam sportola in dies im-^ 
minuebatur* eedet^ atat, apponitur. Cf. ad II, 120. rapienda ft 
&melicis, qui eam non distribuì patiuntur, sed alter alteri praoipiunt. 
Turham togatam eo sensu accipere pòssis, quo Virgilius ^n. I, S8d« 
(ubi v. Heyne) Romanos rerum dominoe geniemque iogatam dixit, ut 
res Romano ci ve indigna significetur. Cf. mox v. 100. et Prop. IV, 
2, 66. Sed h. 1. contemtim potius poeta loquutus vìdetur. Nam 
Cssarum temporibus toga ncm amplius vulgo in usu erat, neque fere 
gestabatur nisi a pauperibus et plebeii vel tenuioris ordinis hommi* 
bus, clientibus, servis, causidids et meretrìdbus, qui inde passim /o- 
gaii et togatuU vel poetis toga vocantur. ^ •— 97« lUe, non servus, opi* 

* Conf. Inf. V. laa UT, 127 seq. 249 • Cf . ad 11, 7a III, 127. Vii, 136. 

■eq. Martini. I, 60, 1. Ili, 7. et 14, 3. 142. Vili, 49. Horat. Sat I, 2, 63. 82; 

VITI, 50, la X, 27, 8. 75, 1 1. Suet Ner. Martial. II, 57. 5. Ili, 46, 1. X, 18, 4* 

)6. et Domit 4. et 7. Fotteri Archeeol. 47, 5. 74, 3. XI, 25, 11. Emesti cUt. 

Gr- T. II. L. IV. e. 1 7. p. 627. 628. ters. Cic et Ferrar. R. VesL I, 33. 
Genn. Casaub. ad AOien. Vili, 17. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. l. 37 

npr, qui spdrtakin distrìbuit, (halnealar ap. Martial. HI, 7.) sed do- 
■ùnus patroDosque sordidu8> ad quem etiam irepidat, certe juhei v. 
99» referendum est» Cf. ad v. 62. Nomendatorem designar! puta- 
bat Plathnenia, qui et mox v, QQ. /yrorco dicatur, et cujus officìum 
foerit, Bominibus ciere salutatcH-es, illot ordinare in vestibulis sportu-* 
lamqoe dividere, v. Sen. £p. 19. et de Ben. VI, 5. inpr. Ammian. 
MtfeelL XIV, & (16.) Sed durìor est hujus quam illius subjecti el* 
lipaìty qttippe qvse latet*in v. 94. 95. IMo lamen sensn praconem ac- 
eipio. SuppogitMs, qui, inter clientes non receptus, in eomm nu*» 
merum irrepere oonatur. 99* Agnoaci didtur, qui olim notus fuit, 
eogm^m ^notus. 100. Trofugenas, ut TnHadei ap. Pera. I, 4., nobi- 
liannoB viros, qui a Trojanis adeoque omnium antiquissimis fiuniliis 
orii^nem dncuity vel potius se ducere gloriantur : nam homines v^ 
ttris pnitapiae nultarumque imaginnm, ut a novis hominibus et a 
fiece dviini, qui, lege a L. Julio Caraare» de dvitate cum sodis et 
Latìnis comnronicanda, bello Sociali A. U. DCLXIII. lata, dvitatem 
et tnbom aoeeperant, discemerentnr, TrojaYiam originem afibctabant 
Pofterìores quocpne gentes patricise (Patres minorum gentium) con* 
temnebantor ab antiquissimis, qu8&- a Trojanis oriundae vel ex Alba- 
na certe pr&idpibus in Patres lectae vulgo credebantur, ut v. e M* 
milia, Antonia, Attia, Cloelia, Cluentia, Fabia, Geganià, Julia, Junia, 
Nautia, Quinctia, Sergia, Servilia. Conf. VIII, 41 seq. 46. 56. 181. 
XI> 95. JJmen vexcure, òuwf prò frequentare, ut /. terere ap. Mar- 
liaL X, 10, 2. noòiscum pauperibus cli^itibus et plebeiis. et ipti, 
nobilissimi, quos hujus rei pudere debebat : sed multi eorum ad in« 
dtas erant redacti. Conf. Ili, 128 seq. Martial. X, 10, 1 seq. da 
primam spcnrtulam Prtttori, da deinde, alteram, Tribuno : verba non 
dispensatcHris, sed quse ei vel dominus didt et patronus, vel Praetor et 
Tribunus, manum porrìgentes: da sdì. mihi. 102. Sed liberlinus 
prior eH^ vobis prseferendus est: verba dispensatoris. adsum, ad* 
fui, ad limen veni. inqitit libertinus, cujus verba sunt v. 102— 
109- Ceterum tirones caveant, ne Uberiinos putent esse libertorum 
filios, quum potius iidem sìnt qui liberti et adjecto patroni nomine 
liberti dicantur: de quo v. Emesti ad Suet Claud. 24. — 104. Natus 
ad Eupkralenf in Oriente, in Armenia vel Cappadoda vel Mesopota- 
mia vel Syria, ex quibus regionibus multi servi Romam duceban- 
tar. quamvis nalus ad E. etsi olim servus fui. Fenesira propr. 
dicitur quodvis foramen, apertura, fissura. Fenestras h. 1. putant esse 
inaures vel aqpulos aureos, quos in Oriente non solum mulieres, sed 

VOL. II. C 



Digitized by VjOOQIC 



38 COMMENTARIUS 

etiam viri^ vel ornamenti causa^ vel amuletorum instar, ad mala aver« 
runcanda, gestare solebant ^ Sed recte notavit vct Schol. h. 1. ar-^ 
gui fumines, qui, quum propier libidinemUberlatem tnendisent, (unde 
molleij d in Ubertinorum corpus et iribus relaii essent, pertusis auribus 
signa Ubertinorum celare non potuerint. Aurium enim perforatio 0er«> 
vitutis signum fiidt apud multos Orientis populos, v. e. apud Israeli* 
tas, ^ Arabas, ^^ Indos, Persas^ Turcaa et Tartaros^ qui pueris etiam, 
Deorum cukin et ministerìo, ut tamrquam iflorum mandpia essente 
consecrandisj aurea perforabant. ^ moUes fenestrce prò molli aure, 
qua nihil mollius,^ vel quod hon^^iem mollem ostendunt; €rran^. 
Auremjbratu effeminatus dixit TertulL de Pali. 4.** arguerini, 
probent, indicent 105. Tabenws quinque mihi sunt, qus a me lo« 
cantur et qùotannis mihi parante reddunt, fenerant, ut statum redi- 
tum prsestant (ut v. 118. referat et rationibus addatj quadringenia 
sestertia, censum equestrem, de quo v. in£ ad XIV, 323 seq. Ta^ 
hemas sedificia vilia, inpr. circa forum, in quibus iabemarOt opificea 
aliique de infima plebe homines vel faciebant venalesque czponebant 
merces, vel artea exercebant; unde taberwe librarice, ungueniariee, 
tonsoricSf cauponice, argentario, medicee, sutrinas, Uterarice, (Liv. Ili, 
44.) novas ac veteres atgentarim in foro Rom., (Liv. Ili, 44. 48^. 
XLIV, 16.) lanience. (Liv. Ili, 48.) Conf. Nardin. Rom. vet V, 8. 
Harduin. ad Plin. XXXV. s. 8. et 37. Adleri Beschr. d. St Rom. 
p. 257. Quinque argentario taberme^ pars fori, argentariis et fé- 
neratoribus reservata, (v. Liv. XX Vi, 27. et XXVII, 11.) quadrine 
gentOf reditum annuum, parant ex fenere et negotiìs, in quinque taber-» 
nis (à la bourse) inter argentarios peragendis ; Dusaulx et Acb. 106w 
purpura major, consulatus, ut toga major ap. Claud. in IV. Consuk 
Honor. v. 656. vel tunica laticlavia, h. e. dignitas senatoria, ut pur^ 
pura latior dicttur Plinio, p.felix Martiali VIII, 8, 4. latus clavut 
Plin. Ep. II, 9. major clavus Stat Silv. Ili, 2, 124. et contra pauper 

• ▼. Intpp. Genes. XXXV, 4* et rius in aperta porta ad occlusum ethniris- 

Exod. XXXII, 2. 3. PJin. XI, 37. s. mum P. I. e. 7. Olearii Itiner. Pera, 

50. Harmari Beobachtungen iiber den L. V. e. 41. Straus in Relat. Itiner. 

Orient T. III. p. 309—315. Michacfis III, 12. 
Jus Mos. T. III. § 127. « unde proverb. aurieula mottìor, de 

« V. Rosenmiilleri ScboU ad Eiod. <l"o ^« Cic ad Qu. Fr. II, 15. Erasnu 

XXI, 6. et Micbaelis 1. 1. >« proverb. et Scalig. ad Catull. epigr. 

XXV 

« Pem,n. S.M. Lxm. .1. CU. « „;„„;„.„., .. f^ ij„ ^^, ^ 

*■ V, PJut. Sympos. II, 1. Xcnoph. de ex iis dependerent jam ìnaun^s, divitiarum 

Jifpcd. Cyri IH, I. § 21. Coiovici 'argumentum." Cf. Sen. de Ben. XII, 

lunci. Hìerosol. et Syr. IV, 9. Rogc. 9. 
2 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAX. I. 99 

et angusius davus prò ordine equestri Stat Silv. V, 2^ 18. et Vellei. 
II, 88. Latus enim clavus insigne erat senatorum^ etsi sub Caesarì* 
bus Equites etiam illustres^ (v. Suet Aug. 88. et Ner. 26. ad quse 
loca cf. Emesti) immo tribunos (Suet Domit 10.) et prapcones (PHn. 
XXXIIIy 1.) eum gestasse legimus. — 107* custodita pascit, oves con» 
ébtcias, aliaiasy vel potios in agro, quem conduxit. Corvinus prò 
qiKms nobilissimo ad inopiam redacto. Cf. ad Vili, 5. Britann. ta-* 
mea snsiMcabatur, poetam respexisse ad M. Valerium Corvinum, qui « 

ezMta j«m letate agros foluerit IO9. PaUas, Claudii libertus, cujus 
potentìa et diviti» satis notae. ^ In gente Licinia fiunilise erant ditis- 
sims, ìnpr. Licinii s. Lidni Calvi Stolones, pater ac fìlius, (v. Liv. 
VII, 16.) et Crassi, cognomine etiam DivUet dicti, de quibus v. Ci- 
cero, Plut., Dio, et quse dixi in Tabulis geneal. gentt Rom. Sed 
praedives etiam fìiit Ucinius, Augusti libertus, de quo v. ad XIV, 
306. Honc potissimum h. 1. inte*iligendum putant intpp. nec male, 
qaoniam libertinus loquitur et eum Fallante eum conjungiti 

109 seq. Verba poette indignantis impudentem arrogantiam homi- 
nis, qui servus quondam fuerit, et temporum suorum conditionem, 
qnìbus ^vitifie dent honorem et plus meritis valeant 110. Mero ho^ 
non, tribuno» homini sacrosancto, quod vel tironibus notum ex Liv. 
II, 33. Ili, 19. 55. Dionys. VI, 89. — 111. pedibus aìhis, h. e. creta- 
tis vel gypsatis, quod signum erat et indicium servorum trans mare 
ex barbaris terris advectorum, qui vilissimo pretio vendebantur. ^ — > 
113 seq. Pecunia a Romanis quidem in Deos relata, sed neque ara, 
neque templum ei exstructum ; ^7 non eulta, ut Pax, Fides, Victoria^ 
Virtus et Concordia. ^ funesta, exitiabilis. salutato nido, €xùìw^ 
rmStg prò inviso; nam proprie templum, Dii, numen, augurium salutari 
dicuntur, ut ap. Ciò. Rose. Am. 20. Ovid. Pont Ily 8, 15. Virg. 
Mn. XII, 257. Concordia, qua crepitat,, satirice prò Concordia, in 

« T. Suet. Claud. 28. Tac Ann. XII, rodian. I, 14. FiUei Dionys. II. e uìU 

53. (ubicf. intpp.) XIV, 65. Plin. H. Cic de N. D. II, 23. PJin. XXXV, 

N. XXXIII, UX PlJn. Ep. VII, 29. 10. Victorùi Nardini Roma ant V, 8. 

Viri, 6. VII, li. Panvin. ap. llodn. Antiq. 

•Conf. ad V, 53. et VII, 16. 120. J^vvvv l^'^'vi^/S^' ^^^f 
Heyne ad Tìbull. II, 5, «X Cm^ub. ad ^' ^XXV, 9. Vvrt^u Lit. XXVII, 

Suet. Octay. e 69. Plin. XXXV, 17, JJ* • .^^'t^* ^^°- Ì^vvv '.^ 
,0 Y%\^ 1 01 ♦ I 1 1 Roain. I. e. II, 18. Plin. XXXV, la 

la. uig. 1, Ji. t 1. 1. 1. ^y^^ ^^ j^j^ ^^^^ g^^ j Concordia 

<» ce Sem de Prov. e. 5. Turneb. n^fug ^t Victor Dwcr. U. B. Reg. III. 
Aèftn. XI, 22. Aoguttin. de Cìt. D. iv. et VI. Plut in Camillo e. 21. Ovid. 
IV, 21. «t2a Arnob. III. jPast. i^ 547. Sallnst. B. C 46. PHn. 

•De templis Pacis ▼. Sucf. Vesp. 9. LXXXl, 1. Nardin. 1. e V, 6. Donai, 
PUn. XXXIII, 8. XXXVI, 15. He- de Utbe Roma II. 14, Gyiald. L l 

C2 



\ 



Digitized by VjOOQIC 



40 COMMENTARIUS 

cugiifl templi fastigio ciconxa nidum posuit et, ubi pullos revisit, rostrt» 
€repitat Crepitare propr. voc. de ciconia^ ut ap. Ovid. Met VI, 97. 
ad quetn locum poetam respexisse suspicabatar Farnab. 

117 «eq. Si vel summui konor, h. e. summi magistratus (cf. sup. v. 
101.) tam sordide et sine omni pudore sportulam petant^ quia id non 
nainus quflestuosum quam commodum est; quid facient ccmkcs h. e. 
cor sportulam petere erubescant pauperes clientes^ quibus hinc est, 
paratar^ emitur^ toga cet, i. e. quibus sola sportula et cultum et vie* 
tum suppeditat ? Conf. Martial. Ili, 30. et X, 10. ratwnibus ac- 
eeptL 119. comites, dientes^ ut v. 46. ubi v. not. 120. fumus domi, 
ligna, et qnidem^ qualiar pauperibus emenda sunt^ non ea, qusB Mar* 
tiaHXIII^ 15. acapna et JCxis recocta vocantur, sed viridia, quibus 
magna vis fumi excitatur ; Grang. et Brìt Alii intelligunt domnm 
fiuBo fuscam. Cf. Martial. Ili, SO. S. densissima lectica, plurimi 
Qobiles et sommi magistratus, lecticis vecti. centum quadrante»^ 
sportulam. V. ad v. Q5 seq. * languida, segrota. prcegnans, gra- 
Tida. 123. absenii uxori, quam in sella jacere dicit arte, quse 
Bunc^ctm satis nota est. £a festive h. 1. adumbratur. 124. settam, 
dausam, v. ad v, 65. vacuam, ut contra piena v. SS. Galla flctum 
uxoria nomen, ut passim ap. Martial. tnquU, maritus didt servo^ 
qui sportulas distribuit 126. Prqfer e sella captU, verba dispensa* 
foris, et noli v. q, mariti. quiescit, dormit 

127. De vulgari negotiorum diurnorum ordine ac serie v. Mar- 
tial. TV, 8. pulàro, iì^vixZg. Sportula petitur prima et secunda 
bora, qua clientés salutant patronos. v. Martial. 1. 1. Deinde fo^ 
mm petitur, causarum ibi agendarum patronorumque illuc deducen- 
dorum causa, et potissimum quidem Augusti, in quo statua eburnea 
ApolUnis, (v. Plin. VII, 5S. coli. Horat Sat. I, 9, 78.) et triumphales 
statuae summorum ducum, quas Augustus in utraque fori sui porticu 
dedicaverat, teste Suet Octav. 31. Ita Grang. qui edam recte vidit^ 
Apollinem facete ^«m peritum vocari, ut Marsyan caussidicum Mar* 
tial. II, 64, 8. quod utriusque statuaa in foro fuerint et quotidie ilH 
lites quasi audiverint. Facetius dixit Horat. Sat I, 6> II9 seq. non 
hiatus, mihi quod cras Surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se 
Vultum ferré negai Noviorum posse minoris. — 130. Nescio quis, con- 
temtim de vilissimo hominé. titulos, imagines cum tituUs. De 
verbis JEgifplius aique Araharches v. Varr. Lectt. et Excurs. I. 
cujus ad effigiem, statuam, Jas est non tantum meiere, (quod tamcn in- 
signis contumeliiB loco aut rei illatae indicium est, ut VI, 309 seq* et 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. 41 

Férs. I, 113. pueri, sacer est locus : extra tneiite, qualia ètìam in 
titulU tumuloram l^untur, adjectis aspe diris; v. Anthol. Lat 
Burtn. T. II. p. 145.) sed etiam alvum exonerare. Ita Brit et alii. ^ 
— 132. Festibulisj ad quse deduxerant ex foro patronos, non ulteriiu 
admissi ; Grang. Ibidem potius sportala iis apponebatur, primo li- 
mine sop. y. 95. 96. lassi, et quidem non tantum salutando^ occur* 
rendo^ dediicendo, sectando, sed etiam longissima cobhcb rectae spe, 
qaam per maximam diei partem frustra aluerant. veteres cUentes ; 
etiam hoc ad indignitatem rei augendam valet. 133. VqUl deponunt, 
spem ccenae recta? abjiciunt^ quamquam longissima canee spes homnij 
bominibos, dientibus est> hsec coenae spes diutissime ab horainibas 
dientibuique ali sol et Heinecke hsec adnotavit : " Ego sic construo : 
votaque deponvnt (ccenas), quamquam longissima canee spes homini. 
Ad verba priora vox ccenas assumenda est ex ccence sequenti. Cf, £ni. 
ad Tac. Aan. II, 71* Jam sensus verborum hic: Clientes omnem 
casme speta abjiciunt^ quamvis homines, ubi comedendi spes adest et 
aliquid cibi accipiendum^ quia hoc vita sustentatur, longissimum tem< 
pus exspectando trahere, maxime animum durare possint ad longissi- 
mam exspectationem^ id quod in- aliis rebus non Ita est Gerroanice 
vertam : ErmOdet gehen die clienlen weg und geben alle hoffnung der 
mahlzàt auf^ und dock kann der mensch, rvo es elwas zu essai giebt, 
rechi lange nfctrlen, wenn ihm nur die mahheit nicht entgeht" . Eodem 
lensu ego semper cepi hsec verba ; illa tamen constructio eorum mihi 
non in meotem venit : quae enim vota h. 1. intelligenda essente per 
le patere arbitrabar. Comparanda autem h. 1. verba Luciani m^ì rSv 
éwi fua^ i-Mìtm § 7. et 8. ubi clientes diclt òt riòovr^ èXvtòa fióvov «oX- 
Xàs àrsoti irtFOfjuviit et ^^^tltou auro/*; ovSkv èv avavri rf /3/y; m^ rra iX* 

* Grangsus ita contra mentem poetse Tulg. tantum Tion, vel, quia hoc sensu 

explieari credebat, qui tana sanctatn potius non occurrìt, ita legere, ut dictum Bit pvo 

ilftyptu bujus statuam a Roroauis dicat psene, propemodum, hoc tantum excepto^ 

habitam, ut ne quidem ad eam, tamquam ut Gr. /««mv «S •. «v». Exempla laudata 

ai futset Prindpis statua, meiere aude- vide a Drak. ad Liv. IV, 2. et Scbelleso 

rene Cf. Casaub. ad Pers. I, 1 13. ubi in Lez. Vulgarem interpretationem firmat 

mooety sùnulacns statuisque Principum Hein. laudato loco Plin. Ep. ITI, 14. 

aoQ mioorem reverentiam fuisse ezhibi- rem airocem, nec tantum epistola dignam, 

tam, quam locis sacris, in quibus urinam b. e. non modo dignam, quie epistola nar- 

fiKere summae impietati trìbuerint veteres, retur, sed quae vel Carmine Insubri, tra» 

ctai per lasciviam a multia id fieri solitum gcedia tractetur. (Conf. ibi Oesner. et 

legamus apud Juvenalem, (inf. VI, 309 Gierìg.) Ipse etiam hanc explicandi ra- 

aeq.) Aristopb. et alios. Enimvero h. L tionem secutus sum et aliam disi priefe- 

omnlno de homine, loco humili nato, rendam saltem esse ei, quam Grang. in* 

fnesào quisj agi videtur, et quis umquam gressus sit. Aliena itaque sunt, quia 

non tantum pio ne quidem dixit? Pr». Hein. adversus me, falsa autem, quK d« 

•titerìt non tantum dictum acdpere prò dictione tantum non disputavit. 

CS 



Digitized by VjOOQIC 



42 , COMMENTARIUS 

Tiòog. Conf. et inf. ad V, 166. et h. 1. Var. Lect Catdis 8. caulcs 
prò quovis viliorìs cibi genere — •* 135. interea, dum illi caulem emunt 
et coenant vorabit, àtnui, tamquam heluo, qualis mox describitur 
V. 137* 138. RegeSf /Sa^/Xf?;, (ut passim ap. Lucian. cn^ì ruv M 
fudéf ifuìfófroti) ut et domini, patroni, amici divites ac potentes^ eorum- 
que patrocinia regna, appellabantur^ potissimum a parasitis^ qui ssepe 
ab iis convivio excipiebantur : poetae etiam specialem notibnem gene- 
rali substituere solent.*® — 136. ipse tantum, tfoiìia, (v. ad VI, 373.) 
jacebU in vacuis toris, lectis. Cf. Mart. VII, 55. In convivila viri ja-* 
cebant in lectis, uxores in sellis sedebant. v. Bottigerì Sabina Se. VIII. 
Tab. XII. et in/, ad II, 120. 

137. 138. Orbes dicuntur vel patinae, vel, ut h. 1. et XI, 122. 173., 
mensse, quae primum quadratse erant, postea rotundae, teste Varr. L. 
L. IV, 25. ** una mensa, unica coena, vel adeo lance, (ut r^flre^a, 
de quo v. Polluc. Onomast VI, 12.) comeduni patnmonia vel sua, 
vel ampia, exemplo ^sopi, Cleopatree aliorumque, de quibus v. Plin. 
IX, 35. X, 51. Suet. CaL 37. et Vitell. 13. al. De prima mensa, qua 
carnea piscesque appositi, accipiebat Grwv, coli. Virg. JEn. I, 2l6. 
ubi y. He3me. Digne omnino est, quse h. 1. l^^tur, docta Henninii 
nota : " Servius ad Virg. ^n. I, 740. notat, apud majores ipsas men- 
sas appositas fuisse cum lancibus, non vero lances in mensam ; ha- 
buisse autem illos duas tantum mensas, unam camis, alteram pomo- 
rum, unde prima et secunda mensa. (Sic et «|(tfn}, dim^ r^a^re^a, 
quod tamen ad missur' etiam ciborum referri potest.) Scilicet post- 
quam prima mensa: saturati essent, illa removebatur, et secunda 
mensa admovebatur, non, uthodie et Servii setate, novusmissus eidem 
mensse inferebatur, sed una cum missu mensa mutabatur. (Conf. 
Athentei L. IX. e 2.) Mensas autem illae, quamdiu triclinia dura- 
runt, in longum quadrata? ad lectorum mensuram erant : postea ro- 
tundae mensse invectae sunt seu orbes, c^xjaxLsitbadia sive accubito (sig" 
mata MartiaL X, 48, 6. XIV, 87- semirotunda Apul. Met V. p. l60.) 
in usum inducerentur, quae quum semirotunda essent, necesse erat 
mensas rotundarì. Invalescente demum luxu non duabus, sed plurì- 
bus utebantur mensis, et aliquando ad singulos missus singulas men- 
sas variebant ; et vel loco eodem recumbentes novos missus mensas- 
que exspectabant, vel locum mutantes aliis mensis accumbebant, unde 

*• Cf. inf. V, 14. 81. 92. 137. 147. IH, 2, 2. et Asinar. V, 2, 69. ubi r. 
Vili, 161. aL Horat. £pht I, 17, 45. Giodot., et Casaub. ad Tbeophr. Cbar. II* 
Man. Ili, 7, 5. V, 23, 14* Plaut Stich. « CC ad IV, 132. V, 2. inpr. XI, 122. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. 43 

ambulant coma festive dicitur Martini. VI. ubi Annii luxum taxat^ qui 
ducentis fere roensis epulabatur. Mense autem seu orhes illi apud 
delicatos erant citrei^ quorum adeo immane prétium, ut aurum vin- 
cerent v. Maitid. XIV, ^9- Sen. de ben. VII, 9. Plin. XIII, 15. ubi 
cf. Harduin. Jam h. 1. de tot, notanter, quum luxuriarent copia eitrea- 
rum moisarum ; latis, quo enim latiores, eo pretiosiores erant, quan« 
doquidem tanta solum erat earum amplitudo, quantum arbor ipsa pa« 
teretur: et pùlcris ; pulcriores censebantur orbes citrei, quo plures 
nodos et maculas haberent (v. Sen. 1. 1. et de tranq. p. 677.) Pe- 
tronius ideo queritur in bello civ. ciirearum mensarum Africa eruta' 
rum fnaculas mutari auro viliori, et censum ita turbari, Cur eos orbes 
Yocet Juyen., patet ex superioribns. et iam antiqui», h. e. per 
maltas degantìum dominorum successiones civitati notis, ut lo- 
quitor Seneca, ^a Cetkegis descendens Flin. 1. e. ubi v. Hard.) 
Una mensa i. e. ne variatis quidem orbibus, ne tota qnidem coena^ 
ne uno quidem missu, sed vel una lance. Speciatim videtur 
tao^' patina Clodii JEsopì histrionis, ejusque filii, de qua v. 
Win. IX, 85. X, 51. Horat Sat. II, S, 239 seq." Ite Henninius. 
Cf. Lips. de ri tu coUviviorum ap. Rom. et Antiq. Lectt. III, J . ac de 
citreis mensis sup. ad v. 7^* Alia prodigiosse luxurìse exempla, ad 
qua poeto respicere potuit, alii memorante* — 139- NuUusjam pa- 
rasUus erit, qui oblectetionis causa convivio adhibeatur, si divites 
porro soli ccenaverint 140. Sordes, sordidam avaritiam luxurias, cum 
luxurìa conjunctam : nam divites pauperibus amicis et dientibus 
nihil dant, sed soli sagiiiantur et genio suo indulgent gàla^ ut 
alibi gurgfx, et II, 114. guitur, voracitàs, et bine homo gulosus et 
edax, hehio et polypbagus. O quanta est gula^ centies comessel Mar- 
tud. V, 71» 5. sibi pomi, apponit, et hoc prò apponi jubet 141. 
Totof, ìntegros, apros in conviviis, et quidem in ìnagnis quadratbque 
lanc9)U8, apponere solebant Romani; idque caput ccenae nonnum« 
quam erat, Solidum aprum primus in epulis Servilius Rullus, (Plin. 
Vili, 51. 8. 78.) octo apros Antonius, (v. Plut) singulos singulis 
oonvivis Caranus quidam, (teste Athena») IV, 1. s. 3. p. 129*) binos 
temosque in ipso coense principio alii (v. Plin. 1. e.) apposuerunt Cf. 
V, 115. Macrob. Sat III, 13. Lips. Poliorc IV, 1. Mart VII; 58. 

173. UartiaL II, 43. 9. IX, 60, 7. V.p.149. Plin. IX, 35. (de Cleopatra, 
Atbenci IX, 12. XI, IS. quce una coena cendes HS. absumsit, de 

qua V. et Macrob. Sat. II, 13.) Suet. 
* Plot LucttU. p. 318. 319. et Anton. Calig. 37. et inpr. Vitell. 13. aliique. 

C 4 



Digitized by VjOOQIC 



U COMMENTARIUS 

Suet. Tiber. e. 34. et Athen. IV, 2. (6.) p. 131. propter oonvivia, 
ut plupibus in Convivio, non imi, apponeretur et sufficeret Id sum- 
tum putant ex Varr. R. R. II, 4, IO. SuiUum pecus donatum ab nom 
tura dicunl ad epulandum. Ckmens Alex. Strom, II. memorat, pbi- 
losophum quemdara existimasae, rrjv w ^ùv limt^ suem Graecis h tam- 
quam àOy dictum esse, w^ i/; ^cn xaì fffayijv fAÓm beitnòim^ qaod epulis 
tantum aptus esset 

142— '144. Poena luxuriae atque voracitatis morbi et mora aspe re* 
pentina. ^ Posna heluonis prcesent, prsesentanea ac subita est, con* 
festim sequitur, ut ap. Cic. de Nat D. II, 59. Britannicus bene 
Gomparabat similem locum Plin. XIV, 23. de ebrietate : hinc pallor 
et genee pendulas, ocìdorum ideerà, tremula: manuSf effundentes pUnm 
vasa ; et quam sU pcena pra^ens, furiales somm et inquies noctuma 
asienduné. Grangseus poetam respexisse putabat ad illud Horatìi Od. 
IV, 5, «4. Culpam poena premit come». Cf. Hor. Od. Ili, 2, 31. 82. 
et ibi intpr. deponis amictus in bahieo, (conf. ad VI, 41 8.) et qui- 
dem in apodyterio, ubi capsarìis tradebantur. Amictus prqsr. genut 
vestimenti, quod superinjiciebatur, famiciebaiur, ueberwurf) ut in* 
dumentum, quod induebatur. v. Bóttigeri Sabina p. 41 6. Turgidus, 
ut ap. Horat. Epist I, 6, 61. crudi tumidique lavemur, et ap. Pers. 
Ili, 98. Turgidus hic epulis atque albo (distento) venire lavaiur, 
Causam tradit Columella Prsef. § l6. ut opti vemamus ad ganeas, qyo^ 
tidianam cruditatem Lacanicis excoquimus. Cf. Cels. Il, 17* aI* cr«- 
dÉm, indigeetum, non concoctum. Pavonem Romania in ddldis 
habitum, (v. Cic. ad Div. IX, 18. et 20. al.) sed cnnnium difficillimie 
digestionis esse, cujus mortui caro numquam putrescat, (v. Augustin. 
Civ. Dei XXI, 4.) monuit Ascens. Pavonem Romae primus apposuit 
flortensius orator, et saginavit M. Aufidius Lurco.** 144. Hincj ex 
nimia ciborum copia et indigesticme. intestata senectus, mora re- 
pentina senis, qui idcirco intestato moritur. Ìé5. fabula, fiuna et 
tumor de morte tali» senis, it, divulgatur, per cunctas axnaSf ubi 
scil. ne no vis rebus sermones seruntur. nec tristis fabula : quo- 
niam enim dientibus amicisque nec bene fecit vivus, nec quidquam 
legavit, ab intestate mortuus, nemo quoque ejus mortem luget;^ unde 
plaudendum Junus et iralis amicis. Fabula etiam h. 1. dici potest ipae 
senex, quatenus multi de eo loquuntur. Cf. Var. Lect 

" Cf. Marrial. XII, 48, 10 seq. Pera. •* t. PUn. X, 90. Varr. R. R. III. 
Ili, 98 seq. Senec Natur. Quiest. V, «. Macrob. Sat. II, 9. JElian. H. A. V. 
4. et ColunelL Prief. $ 16. 21. 



Digitized by VjQOQlC 



IN JUVEN. SAT. I. 4d 

147 — 149. Cf. ad V. 87 seq. NU rìtìì flagittìque. mhtoref adi. nm^ 
ta, posteri, «t inf. II, 146. Vili, 234. XIV, 189- ubi veteribus op« 
ponuntnr, ut majoribus ap. Ovid. Tris!. IV, 10, SS,'^ 149. Omne vù 
itvm jam stetti in pretcipUi, in summo quasi fastigio, ultra quod ad* 
sccDdere nequeat — Verbìs, utere igitur velis ; totos panie sisnts, poeta 
«e ipsom ad soribendura exhortatur, quum tam larga ad id suppetat 
matenes. Metaphora passim obvia et petita a navigantibus, qui» secun- 
dum nacti ventum, ainus velorum pandunt, vento inflandos. ^^ 

150. unde priarum, veterum poetar um, iìsque fuerit ingemum par 
taaterUe, et ilia simpUcUae ecribendi, vel potlus : unde mihi ait via et 
fiicultas ingenii, argmnento tam difficili et copioso, operi periculosas 
fAeno aleae, prò dignitate pertractajido par atque idonea? Huic tamen 
objectkmi b. l. non respondet poeta : diluerat eam jam v. 15 seq. 80, 
7d- 8a Ingemum itaqne par materia^ ni fallor, est libertas judìcii, 
qualem talis materies ejusque tractatio requirit, illa priorum, veterum 
poetarum, Ludlii, Catonis Censorini, Terentii Varroniis, Horatii alio- 
mmque, scriòendi smplioitas h. a libertas, wa^ricia, ques simpliciter 
et aperte^ sine dissimulatione vel ambagìbus, sine respectu pericuU 
.vel potentìfie ac gratise hominum, expromit quod sentit. £a non mo- 
do legibua restricta etat, ^'^ sed et penitus oppressa metu delatorum 
judidisque majestatis, a Tiberio institutis et reductis a Domitiano. ^' 
Illa tamen mMaia, atque denegata ipsum quoque ingenium hebetatur, 
poetanim inprimia satiriccnrum, qui bine fictis nominibus ac sermone 
obscuro verbisque teoto uti solebant 151. priorum se. poetarum satiri* 
conim. Juvenalis tamen, quod vel ex v. 154. intelligitur, h. 1. potis* 
aìmom Ludlii ^Fo^giat respexit, de qua v. Horat. Sat II, 1, 62 seq. 
et Pers. I, 114. fSecuit Luciiiùs urbem. Te, Lupe, te, Mud, et gè* 
nmmtmfregit in Ulis.J 152. animo flagrante, irato, propter scelera 
cujosciimqne generis et ubivis obvia. Conf. v. 79* 1^3. SimpUcitat, 
cujuM non audeo dicere' nomen : ita libertas scrìbendi (nec non c<^^ 
tandi et loquendi) periit, ut ne audeam quidem eam nominare, quasi 

«» T. Heyne ad Virg. JEn. I, 532. Cic. Tusc Qu. IV, 2. et de RepubL 

Urakenb. ad Sii. X VI, 44^ BuU et Burm. IV. in Fragm. ap. Augusdn. de Cìt. 

ad Valer. FI III, 455. Dei II, 9. in ed. Ernest VoL IV. 

» T. Cerda ad Virg. Gè. II, 41. IV, p. 1080. Hor. Sat. II, 1, 80 seq. et 

1X6. ToUhii ad Longin. w%^ì Z-^vt e Epist. II, 1, 152 seq* ooU. Suet* Do^ 

IX. n. 21. Jani et Mitscfaerl. ad Horat. mit. e. 8. 

Od. I, 34, 4. II, 10, 25. IV, 15, 4. » De iis t. intpp. Tac Ann. I, 72. 

Intpp. Plin. £p. II. 11.3. IV, SO, 2. 73. Plin. Paneg. e. 11. Sencc Benet 

Vili, 4, 5. Emesti clav. Cic v. velum, III, 26. 28. Suet. Tib. 58. et Domit. 

'^ r. XII TabuL et quidem Tab. VII. 12, ach. in Trajano p. 27 seq. 



Digitized by VjOOQIC 



46 COMMENTARIUS 

nefiis 8Ìt ; nam ea non audemus nominare^ quse foeda abominandaque 
«unt; Brit Sed et periculosa. — 154. Verba haec Bahrdt Lucilio 
tribuit et Grangseus poetae/ qui monitori respondeat. Sed bene, opi- 
nor^ monuit Brit, et hsec et omnia illa a v. 150 — 157. esse occupa- 
tionem vel prsesumtionera, ^^9h|//v poetai occupantis, quie objici 
possint. Similiter Heinecke : '* Poeta inducit aliquera sibi objicien- 
tem: An tu eadem libertate, qua priores Satirici, homines vituperare 
poteris ? Minime profecto. Vix audere possumus libertatem nomi- 
nare, de ea loqui, timentes, ne poenas demus. Apud avos nostros 
aliter res se habebat, et Lucilius non curabat Mudum, si vel maxime 
auccenseret, sed nunc magna rerum mutatio, et gravissimas poenas 
dabis, si TigeUinmn Iseseris." Re/ert et ignascat dixit recte et ififxtrt- 
9Ujg, quamvis in re prssterita atque erepta^ prò : aliquando sane, dum 
Lucilius viveret, impune licebat castigare Mucios ac Muciorum 8Ìmi« 
les; Heinr. 

155. Pone loco Mudi TigeVinum, propter stmilitudinem momm 
vitiorumque Neroni et Galbce amicissimum ; de quo v. vet Schol. ad 
h. 1. Tac. Ann. XIV, 48. 51. (ubi cf. Lips.) 57. XV, 87. 40. 50. 72. 
XVI, 17. 19. et Hist. I, 72. Suet. Galb. 15. Possis etiam ponere 
docte positum acdpere prò effingere, describere ; propr. fingere, for- 
mare, de pictoribus et statuariis, ut r/^ww et ponereap. Pers. I, 70. 
(ubi V. Koenig) Hor. A. P. 34. al. — 157- 158. Tctda lueebis in illa 
Bcil. tunicse molestse, (de qua v. ad VIII, 285.) qua ardent stantes, ad 
palum deligati, qui Jumant Jixo guUure, stipite per guttur adacto, (cf. 
Sen. £p. XIV.) et lalum sulcum in media arena diducis, proprie didu- 
ces, defossus et igne drcumdatus (ut ap. Sen. de ira III, 3 extr.) me- 
diam arenam sulco divides, difBndes. Plura harum cnidelitatum 
exempla memorarunt intpp. ad Sen. 11. 11. et Geli» III, 14. Diversa 
autem verborum tempora, ut h. 1. lueebis et diduds, sepissime jungi 
monent Hein. et, quos laudavit, Ruhnken. ad Rutil. Lup. I, 18. et 
Gron. ad Sen. de ira III, 8. Cf. Excurs. ad h. 1. 

158. 159. RespcHisio poetae : patienteme ferendum est, sceleratissi- 
mos homines superbos et sublimes ferri in lecticis et nos despicere ? 
— 158. Hflec verba proprie ad Tigellinum spectant, si fides habenda 
Probo Grammatico : (nam aliud testimonium desideratur) Tigellinus, 
honio omnium nequissimus^ tres patruos kabuii, quos omnes, ut eorum he* 
reditatibus poHreiur^ veneno absumsit, subiraciisque annuUs et falso 
iabuUs signatis hereditaies stimmo scelere consecutus est, Aconifa, 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. I. 47 

venenum; propr. herb» genus^ quod nobis dicitur WoUfsnmì^, Ei* 
tcnJnUlein, Slurmhut^ Monchskappe.^^ plumis, in lectica, in qua 
lectus est s. pulvinus, plumis fartus adeoque mollissimus^ qui plttma 
mottU dicitur Pentadio de vita beata v. 5. ^ PensUibuSf in lectica, 
qu» sublimis s. sublime fertur a servis. 

160 — 170. Verba et consilium admonitoris. Quum veniei Tigelli- 
nos vcl ejusmodi homo cantra, obviam, (ut ap. Martial, V, 4, 5. XIV, 
62.) compesce labeUum, coerce linguam, digito indice s. salutari, vel 
digitis, manu, (leg* die hand auf den tnundj h. e. tace, ut ne suspi- 
cio quidem ullius verbi prolati in te cadere possit^^ — I6I. Accusa' 
ior enìm erìt, ut accusator ejus gravissimas poenas luet, qìd verbum 
boc tantum dixerii : lite est ! scil. nefarius iUe ; H. Vales. Sed recte 
sensum b. 1. cepisse videtur Hein. qui hsec adnotavit : Responderat 
poeta monitori, se vix sibi temperare posse, quin eum, qui patruos 
tres veneno necasset et tamen summa pompa per urbem veheretur, 
acriter carminibus perstringeret Huic monitor: cave facias; non 
modo satiram in eum ne scrìbas, sed si tibi forte occurrat, ne verbum 
quidem proferatf, quod eum offendere possit, nam etiam accusator 
erit seiL tjus vel et^ (quse ante qui saepissime subintelligenda esse, do- 
cent Gron. ad Liy. XXIII, 15. Duck. ad Fior. I, 1. Cort ad Sali. 
Cat. XIII, 2. et ad Cic. £p. ad div. Ili, 6> 7*) i* e. accusabit eum, 
qui tantnmmodo haec paucula dixerit : Me est se iUe sceleratus homa 
Sententia itaqne est : Non solum, sì satiram scripseris, maximas pce- 
nas dabis, sed si vel, ubi ille tibi occurrit, alteri dicas: hicestiWe 
sceleratus. Verba autem hic est eum contemptu pronuncianda sunt, 
piane ut nos : das ist der, ubi ex raodulatione vocis intelligitur, lau* 
demne et admirationem indicet, an vituperationem." Similiter jam 
Beckius : " Acdamatio hic est malo quodam prstereunte si audiatur, 
reus mox calumnite eris et injuriae illatae : quam calamìtatem ut sub- 
terfugìas, melius est tacere, quam dicendo supplicium mereri." 
Grangaeas : " Hic est fit per demonstrationèm, quae aut laudi aut vi« 



*▼. iotpp. OWd. Met. VII, 419.Pb'n. res salutarent, quodque rilentìum, quae 

VI, 1. XX VII, 2. et S. Eustath. ad res maxinae salutarit est, (!) eo indicere- 

Diooys. Perìeg. t. 791. et ilL Voss ad tur; unde et Maitianus Capella digUo 

Virg. Gè. II, 15S. salutari sUentìum comtnovere dixit: oec 

• Cf. VI, 88. X, 362. MartiaL Xll, aliam ob caiuam ^gyptii Harpocratem, 

17,8. XIV, 146, 2. Plin. XXVI, 8, et aut Romani Angeronam, Deos sUentii, 

Lips. Elect. I, 1 91 digito ora comprimere iìnxcrunt ; Grang. 

*^ eompesee tabettum^ comprime, coerce Cf. Scalig. Lect Aimod. I, S29. Tumeb. 

Unguam, digUo indice, qui alio nomine ad Varr. L. L. lib. V. et Augustìu. de 

salutarit dicitur, quod eo protenso vete- civ. Dei XVIII, 5. 



Digitized by VjOOQIC 



48 COMMENTARIUS 

• * 

tic verdtiir prò ratione digiti^ quo facta fuit demonstratio : indici 
enim laus, medio vituperium: unde proverbium medium odendere 
digihm, de quo v. inf. ad X» 53." In laudem passim hic est et Chr. 
i^rog tMìf^ didtur de homrne celebri, qui digitis prstereuntium mon- 
gtratur. Conf. intpp. Hor. Od. IV, 3, 22. Pers. I, 28. Martial. V, 18. 
IX, 93, 4. Lucian. in Harmon* e. 1. et in Somnio eli. 

162 — 164. Tutius ac sine periculo tragicum vel epicum scribes 
ctrmen mortuorumque vitam ac facta expones. Suspicor poets h. 1. 
imte oculos fuisse Horat Sat. 11^ 1, 10 seq. ubi Trebatius idem con* 
silium dat Horatio. Ucet — eommiiias, Carmen scribere licet, quale 
Virgilius scripait, de prceliis certaminibusque Mnece et Rutuli ferocis, 
fortb, h. e. Turni. Committere ut comparare et componere par pari, 
vocab. propr. de gladiatoribus, athletis, histrionibus^ pantomimis et 
cartaminibus vel oratoriis vel poeti cis. ^ nulli gravis est, timendus 
et periculosus ; quia neminem offendit, Achiìles, historia de Achille^ 
(ut mox Ht/lasJ percussus, a Paride per insidias sagittis transfixus, 
qnare non amplius nocere potest v. Hom. II. ;^ 359. ^t Odyss. m, 
36 seq. Virg. Mn. VI, 57- Hygin. Fab. CVII. ubi v. Muncker. 
Orangseus putabat, Juvenalem legisse et in animo habuisse locum 
Ovid. Trìst. II, 411. 412. — Hylas, multum, diu^ quasntu»- ab Her- 
cule umamque secutus, una cum ama delapsus in Ascanium flumeA 
et raptus a Nymphis : quse fabula, a multis poetis (nam cui non dictus 
Hylas puerf Virg. Gè. Ili, 6.) variis modis est tractata.^ l65 — 9. 
Si vero poeta satìricus^ qualis fuit Lucilius, hominum, prs&cipue vivo- 
rum, vitia notat, hi criminibus, criminum conscientia, (ut mox tacita 
culpa) frigidi, exagitati, anxii, (quibus formidine turpi frigida corda 
iremunt, ut utar verbis Sii. II, 338. et tacita sudaul prascordia culpaj 
ruhent, rubore suffunduntur, et inde irce sunt, ad vindictam inflam* 
mantur, in ultionem excandescunt. Verbis ardetu infremuit se. in- 
dignabundus, et ense velul strido vis et acrimonia Lucilianee satira^ 
exprimitur^ de qua v. Pers. I, 1Ì4. 5. Horat Sat I, 4, 1 — 6. II, 1, 
62 seq. Venuste autem h. 1. verba a rebus corporeis ad animum 
transferuntur et simul opposita illa frigere et sudare de eadem fere 
adhibentur re. Conf. ad VI, 649 seq. et Huachkii Anal. crit p. 32. 83. 
Grangceus suspicabatur, poetam memorem fuisse dicti CaligulsB, qui 

" Cf. inf. ad VI, 378. et 4S6. ad Sii. Apollod. p. 185. Muncker. ad Hygin. 

I, S9. X, 70. XVI, 616. Casaub. et Fab. XIV. et ad Anton. Lib. 26. Intpp. 

Ern. ad Suet. Octav. 89. et Calig. 53. Propert. I, 20. et Theocr. Id. XIII. 

Intpp. PUn. £p. yiI,24.etLucan. 1,97. Schol. ad Apollon. I» i3I. et 1207 seq. 

** T. Burm. CataL Argon., Heyne ad Barth. ad Sut. Theb. V. 443. 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. I. 49 

peroratoras, dricturum se bicubraiioms suas telum, mmataf sit, teste 
Sviet. Cahg. 53. Possunt edam jangi verba ense velut strido rubei 
audiior et ad auditorem referri^ qui sceleris conscientia et metu cru* 
cìator, Telut destrictus ensis cui stiper impia cervice pendei, ut poeta 
respezerit ad locum Horat. Od. III> 1> 17 seq. et ad historiam de 
DioDyaio tyranno et Damocle^ notissimam vel ex Cic Tusa V, 21. 
-^auditor rubet non tam pudore auffusus^ quam ira in poetam; et 
iadta sudant praxùrdia prae animi anxietate et labore^ ob consoien- 
tiam scelns objidentem^ et timore^ ne satira tacitam detegat culpam ; 
Aeh. 

l66. 7* Mira metus sceleratorum et malee conscientiae descripUo, 
qua rei ac eonscii modo frìgore, modo calore altemis vicibus torquen^ 
tur : illud fit propter metum» hoc ob pudorem ; nam utrumque make 
conscientis? inest ; Lubin. l68. Inde ira: in te et lacrinus, non poeni- 
toitiflp, sed quales effundit rabies et ultionis ardéns sitis ; Ach. Poeta 
respezit locum Terent Andr. I, 1, 99- Hìnc ilUs lacrumas. — jBrgo 
ieatm hac, qusB dixi et monui^ ut caveres, pericula satiricis imminen* 
tia, inyidiam^ odium et poenas, valida prius animo, (ut ap. Virg. ^n. 
IV^ 533. VI^ 158. 185.) solertius perpende^ ante tubas, antequam tuba 
daasicum canatur et in hostem impetum facias> ante initium pngnsj 
(ut et ap. Virg. ^n. XI, 424. et bine ap. Sii. IX, 52. Claud. in Ru- 
fin. I, 333. et laud. Stìlich. I, 192.) h. e. antequam scribas et satiris 
alìquem, inpr. potetitiorem, Isedas et perstringas. Poenas iUas mina^ 
bantur etiam leges XII tabularum, si mala condidisset in quem quis 
carmina ; quod facete interpretatur Horat Sat II; 1, 80 seq. go- 
leatum militem, armatum, qui jam galeam armaque induit et proelium 
iniit, unde pedem referre non possiti duelU, pugn», pcenilet sevo, 
postqnam victus et vulneratus est Ita te consilii sero poenitebit, si 
aliquem lacessiveris cannine et ad vindictam provocaveris. Adnota^ 
tìo Heimr. est hsec : '^ Illud ante tubas suppeditavit Virgilius ^n* 
XI, 424. (unde et petiit Claudian. laud. Stilich. I, 192.) nisi vero, 
propter hunc ipsum, archetypa scriptura h. 1. videatur tubam. Con- 
vementissimum est loco ingenioque Juvenalis, qui sspissime sumtas 
a Virgilio loquendi formas, bono cum effectu, in suam rem convertit. 
'^de saltem supra v. 6l. coli. Virg. ^n. II, 477» (ubi tamen non 
puer Automedon, sed equorum agitator AchilUs Anniger Auiomedon) 
Sat li, 99. 100. VI, 44. (v. sup. ad v. S6>) XII, 94. etc. Nimirum 
.£neidi Virgilianee plurimum ista eetas tribuit : cujus quum singuli 
piene versus Romanis lectoribus promti essent, id commodum accidit 



Digitized by VjOOQIC 



60 COMMENT. IN JUV. SAT. V 

Juvenali et aliis scriptoribus, unde sibimet ìpsi audìtorum plausus 
còlligerent. — G^T^/tt^ non est simpl. miles^ ut fere Vili, 238. sed 
est, ut mulier goleata VI, 252., galea indutiis, sive, qui capiti galeam 
iniposuit, proelium ingressus. Id enim fiebat ex more, ut milites, 
quemadmodum rea ocuUb subjxcitur in Columna Trajana, galeam ante 
pugnam ad humemm dextnim appensam gererent eaque caput obte- 
gerent tum demum, quum proelium inciperet. Cf. Hirt. de b. Afrìor 
12. Parum recte hac de re dubitat Fabrettus ad Column* Traj. pag. 
213." Cf. Var. Lect 

170. 171* Poeta respondet monitori: Si vivos sine periculo car- 
pere non possom, mortuorum yitia vocis libertate perstringam. Huic 
quidem promisso non satisfecit, et pasùm vitia sui sevi et hominum 
tunc temporis viventlum notavit, sed numquam fere aliorum, quam 
ignobilium et qui minus gratia Imperatorum valebant adeoque minus 
ei nocere poterant; de potentibus autem vel ipsis adeo Ccesaribi|s 
mutatis tantum et fictis nominibus egit, vel ita, ut, quae diceret, ad 
alios etiam referri possent. 17X« Ad vias, prsecipue Flaminiaìn, (vid. 
sup. ad V. 61.) Latinam et Appiam, Romani exstruere solebant se- 
pukra, quorum latebris saepe latrones se occultasse notum est ;^ unde 
multa exstant epigrammata in viatores et in inscriptt. passim fit men- 
ti© viatorum. ^ Latina via teste Strab. V. inter Appiam et Va- 
lerìam sita et lapidibus strata ab Urbe ad Sinuessam, opp. extremum 
Latii, per Algidum et Tusculanos colles ad Ferentum, Frusino- 
nem aliasque civitates nobiles tendens: ad quam exstructa sepul- 
chra, qul)niam lege XII tab. sancitum erat^ ne quis in Urbe sepe- 
Lretur; Ach. 

•• Cf. inf. V, 55, et Vili, 146. Martini. VI, 28, 5. XI, 14, 1. Kirchman. de fun. 
Rum. II, 22. 



Digitized by VjOOQIC 



IN 



S A T I R A M II. 



1. Ultra Saurontatat, ad extremum teme terminami ad barbaraa 
et r^motiasimas orbis terrarum gentes^ J^^c*^ SauramaUg s. 
Sannatsey popiilus septemtr. in Sarmatia, quee et Eun^pea et Asiatica 
est, ac dirìmitur Tanai fluvio, qui terminus Europae atque Asise a ve- 
terìbiu habebatur. Oceanum glacialem, septemtrionalem^ barealem. 
audenl se. disputare s. prsecipere. ^ — 3. Sìmulant Curios se esse^ vel 
imjtantur^ sciL extemo habitu^ specie et vitae ratione. Cf. Martial. I^ 
25, 5. VII, 57, 7. et IX, 28, 6 seq. Sic simulare Calanem dixit Ho- 
raL Epist I, 19, 13. s. nimbos Virg. Mn. VI, 591. et al. M'. Cmius 
Dentatus, perfectissimum virtutis ac frugalitatis vel continenti» ex- 
emplum. v. inf. ad XI, 78 seq. Bacchanalia se sacra, in quibus sub 
praetextu religionis omnia scelerum genera exercebantur ; de quo v. 
Liv. XXXIX, 8 — 18. Conf. inpr. Creuzer's Symbolik T. III. p. 
374 seq. vivurU BacchanaUat h. e. Bacchice, rìtu eorum, qui 
hac sacra celebrabant, vel Bacdianalium modo, ita ut ea vivendo ex« 
primant 

4 seq. Haec est descriptio horum hominum. Primum sunt indocH; 
deinde (v. 8 seq.) fronti nulla Jìàes est ; praeterea (v.'ll seq.) hispida 
membra quidem cet; denique (v. 14 seq.) rarus sermo illis cet— - 

* Cf. «d XV, 171 seq. Prop. I, 6, 4. lìd casu remanserant, mediis inter Ug. et 

11, 30, 3. Hot. Od. Il, 6, 1 seq. docerU omissis. Dicdo enim Illa aliquid 

' Delciidm sunt tria verba ia edit min. de moribits audrre etiam nunc mibi baud 

bis subjuncta» quas ex pluribus margini sincera videtur, sed emendatio fatis prò* 

primum adacrìptis et deinde inductb iofe- babilis nondum succurrit 



Digitized by VjOOQIC 



52 COMMENTARIUS 

omnia eorum musea s. bibliothecae> (quas virorum doctotum iinaginl- 
bu8 plerumque omatas fuisse^ docet Orang.) ^ vel oranes eedium par- 
tee, inpr. atrium ejusque parietes. gyp*o, statua s. imagine gypsea, 
ex gypso. Cf. Plin. XXXV, 12. g. 44. 45. XXXVI, 24. Chrynppi 
Stoici. 5. perfeclissimus horum est, ipsonim scil. sententia, vel iis vi- 
detur. 6. Si quis, prò simpl. qui, Arisiotelem similem, h. e. sta- 
tuali) 8. imaginem Aristotelis, ei similem, quse eum ad virum referat ; 
ut fere ap. Hesiod. "E^* 71* Ha^éévtft aJòohi JkìKùv, scil. i/^MXoy, s. a/aX- 
fjM, voifi/ia, v^M^fia, * Pitioeus, Mitylensus, unus ex septem Graecia? 
^sapientibus. 7- Ei jubet, pluleum (v. Excurs. ad h. 1.) servare, in eo 
reponit, recondita CleantìiaSy Cleanthis Stoici imagines. archetypos 
adject. ut ap. Graecos et Màrtial. VII, 10. XII, 70. 'A^fnwroF, exem* 
plar primuin, ad quod alia effinguntur, (Germ. orinai) quodque 
maximi putatur. Sermo est de hominibus, quales etiam nunc r^3erì« 
untur, qui, quamvis sint indocti, ut fucum £iciant imperitis utque 
docti doctorumque virorum et bonarum artium cultores videantur, 
ostentationis causa musea omant magna pictufarum copia et libro- 
rum, quoB neque legunt neque intelligunt Conf. Senec. de tranquill. 
«n. e 9* 

8. Fronti nulla fides se est» vel habenda est. Sic noliio fronti ere* 
iere ap. MartiaL I, 25, 4. et verissima frons opponitur meniienti a 
Cic. ad Qu^Fr* I, 1, 11* et Rabir. Post 2. Frons sedes pudorls, (v. 
Vili, 189. XIII, 242. Pers. V, 104.) severitatis (v. Cic. ad div. IX, 
10. et Em. clav. Cic.) et tristitiae. Cf. ad XIV, 56. 109- Ila Sed h. 
I. est potius omnis extema species et forma; ut ap. Pers. V, 11 6. 
fronte poUtus Astutam vapido servai sub pectore vulpem simulator, qui 
probus homo esse videtur. Cf. mox v. 11 seq. 9* Tristibus, homini- 
bus fronte severis ac gravibus, iisdemque obscoenis, vita moribusque 
turpissimìs. Talis fuit ^ex/t/^ Inf. v. 21 seq. et ille, qui notatur a 
LociUio Epigr. VI. in Brunck. Anal. T. II. p. 318. Conf. Jacobs ad 
AnthoL Gr. Voi. II. P. II. p. 441. Philosopkos vuUum et tristitiam et 
disseniientem a ceteris habiium pessimis moribus prostendere dicit Quin- 
tiL lib. I. Prooem. § 15. ubi Spalding: '' Tristitia, inquit, propr. 
vocab. de affectata morum severitate, unde et Quindi. II, 1, 34. bar" 
barn et tristitiam jungit, agens iterum de ostentantibus ex professo phi- 
losc^am." — 9' 10. C£ Martial. I, 25. VI, 64. IX, 28 et 48. Fossa, 

• LAud«vit Plin. XXXV. 2. Suet. * Cf. Stot Silv. I, 1, IDI. II, 7, 129. 
Tib. 70. Euseb. hist eccL li, 18. Sco. Martial. IX, 103, 1. 
de tninq. an. e 9. Lips. de biblioth. 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. IL 5S 

connus, ut ^^, scrobs ap. Arnob. adv. Gent IV. caverna ap. Au- 
«on. et vencv I, Sg. (unde et fodere sensu obscceno dicitur, de quo 
V. ad IX, 45. bine h. 1. o Xoxkùv^xtòì, qui AuBonio fossor vocatur ; 
Grang. Cf. PoUux VI, SO.) Cinasdus {xitui¥ oùòoTot) id. qd. pathicus 
inf. Y. 99, vel draucus, qui muliebria patitur. Socraticos cinofdos, 
qui, quum turpissime vivant, de moribus tamen more Socratis dis- 
putant ejusque discipliuam et philosopbiam profitentur. Coiif. Var. 
Lect 

11 — 15. Exterior quidem, quam prs se ferunt, species horrida est 
et vere mascula videtur, sed clam muliebria patiuntur et foedis libi* 
diuibus indulgent Cf. inf. ad IX, 15. XIV, I94. Ovid. Met XIII, 

850. et inpr. loca simil. Martial. II, S6, 5. 6. et VI, 56 12. Pro- 

ndUerty ut spotulere Yll, 134. ^r^offòox/air «-ogairr^ffa/, excitare exspccta- 
tionem, vel krw/yiWicéou et tfrsDtftfo/ ap. Hom. II. s, 832. al. quod jam 
monuìt Caatab. ad Theophr. Char. XXIII pr. Sic et promUlere ap. 
Valer. Fi. I, 272. et Claudian. Vili, 521. animum alrocem, gra- 
vem et masculum. Cf. Hor, Od. II» 1, 24. podice levij 'ktitfi, levi- 
gato, depilato ; nam homines et elegantes delicatique et molles sole- 
bant olim aut cutem pumice levigare, xararjtrfffi^l^ttVf aut barbam pi- 
losque, pudendis, pedibus et aliis corporis partibus a natura obduc- 
tos, radere et tondere, vel forcipe evellere, vel resina, pice, {vtttaji) 
dropace, {,h^a%i, emplastro piceo) et psilothro (-sl/iXcu^^^, .unguento, 
Rusma Turcorum) oblinere, ut exciderent : cujus ^u^dio»^, «ragar/X/GMu, 
«ftfwctf^ft^, TtffeoKùvifig^ d^om-ax/tf^D frequens fit mentio, v. e. Vili, I6. 
114. 115. IX, 14. 95. locisque class. Perf. IV, 35 seq. Martial. Ili, 
74. IX, 28. Plin. XIV, 20. XXXVI, 21. et ap. Athen. XII, 3. (14.) 
p. 518. ubi Theopompus de Etruscorum pueris juvenibusque hcec 
tradit : Tnctroi «ro^* avroTi rem xaXoì rài o>J/i/c (2n r^u^tfig diourufjut^ 
m jud \1atf6fit96i rà céfiara, Hàvrti Sk 0} v^li li^ri^v o/xouvrs( fiof^fia^ot 
wtTTùurreu xcU ^^j^Zncu rà ^fiara' xaì va^ y% roti Tu^wft t^aSrfiota xd- 
rftfXf'jcMro/ «!o?vXà xai rr^firau rourou rou ^^yfiari^ f/fty, eStfTS^ va^ r^fj^ 0/ 
xou^r «of* et) e ^ay d^iXàuei, va^^ouffiv icwroùc ràrra r^6*09y wòtv ot/cr^v^ 
pLiw rtùg ùfirrai, oOdè roùi va^tSffrac. Cceduniur, ut eamdem turpitu- 
dinem repetere possint Marisca, genus ficorum, h. 1. pustulse 
podicb, ulcus, quod et Jìcus ac fungus Grcecisque ffvxottrtQ didtur. v. 
Cels. VI, 3. Martial. I, 66, 1. IV, 52, 2. VII, 70. XIV, 86. we- 
dìco ridente, quoniam nota ei est causa turpis. — 14. Proprium esse 
homìnibus, gravitatis opinionem inepte affectantibtts, ut sint àtr^oeriyo-' 
^, jam monuit Casaub. ad Theopbr. Qhar. XV, pr. Cr2|ng«u8 : ut 

Voi- lì. D 



Digitized byVjOOQlC 



54 COMMENTARIUS 

FyÙìàgoTìcm sectfe genoani appareant imitatores, cujus auctor nihil 
prius discfpulos suos docuit, quam tacere, vel linguam coercere ac 
meditari. Quas tamen de Pythagora tniduntur, quidam referunt ad 
disdpulos ejus^ qui aliquamdiu tacentes audire jussi sint, (v. Geli. 
h 9') rectius yero alii ad arcanam illius disciplinam, vel per symbola 
xlocentem nonnulla, vel poUus non divulgandam, alios celandam. v. 
Menag. ad Diog. L4iert. Vili, 15. et 17. Meinera de vero deo p. 
286. et K<Bnig ad Claudiai^. XVII, 90. Conf. potius Luciani verba in 
Hennotimo e. 18. *£w^ ^c^ avraù^ xotf/Mwc ^aòiZfiHU^, àva^s^fifiitoi^ 
fuaraXZc, f^ovr/^ovrag àuì, (meditabundoa semper) à^vMroùg, h xif m^- 
^ag roùg wkdffroug, ovdsv à^^hv oùd* al ^éuy ig rò àòiàpo^ brtftxvtirrov, ùg 
«x«'X)jxroir i7»oM KoJ xmtxiv àftj(vui, aXX* M rou fiÀ^w xaroufr^fiMng, di) 
^^M àwiurig tjpùu <paaU, — n rioórMir h>Jyw Coi fiiXu, &'X£ig &» tògrtOJlg 19 
àmfioX^ %aì véym ^ùùg xaì h xiV ^ ^^^^ 9 — ^^ Xt^ '^ ^^XJ'^fii^^^^^^ 
xaì ^ÒKffkoirm xal xou^; òicvytyvdKnun nùg A^ietoug' tg ^ ^ fjbi i^ ravrùt 
fJbtiÒk CKuù^uvhg f noi f^vrianxhg rh «j^^^AMioy, à^còoxifjM^sog xcJ à/n^iprkg ; 
>— 1 5. Coma ila est brevior superciUo, yt Stoid videantur, quorum 
secta ac disciplina omnium rigidissima erat ac severissima. Cf. ad v. 
64. 65. et IV, 76. Ita vulgo hsec verba et bene exponunt : nam 
Stoici non crinem barbamque promittere solebant, ut reliqui philoso- 
phi, ^ sed comam strictim ad cutem tondere, tv ^ff! tuì^biv, qui mos 
fìiit frugt Ji(mùnibus et elegantiarum incuriosis ; quod ex Phocylidis 
sententia, à^as^v oòk moixf xò/joi, factum monet Grang* ^ Hinc Stoici 
Luciano 1. 1. iv xiV ^^tou dicuntur eorumque discipuli delonsa juven^ 
tua Pers. Ili, 55. ubi v. Casaub. Quoniam vero superciìiorum fit 
mentio, suspicari possis, salse perstrìngi simul philosophorum illius 
sevi singularem superbiam arrogantiamque, quam inpr. supercilio ad- 
ducto et alte sublato (Sen. de Const. Sap. 3.) prodebant; unde dice- 
bantur àvars/Wi, àìw/m, Ural^w, àmc^v, vn^o^^tv rag òpfig, de quo v. 
Heyne ad Epictet e. 22. et, quos ibi laudat, Bergler. ad Alciphr. p. 
140. Hemsterh. ad Lucian. T. I. p* 37 S. et ad Aristopk Plut. 756. 
it. Abresch. Lect Aristam. p. 336, Ck>nf. Luciani Timon § 54 pr. et 
Dial. Mort. X, 6. et 9* Re itaque festive et ffxùimxug in majus auct» 
coma eorum dicitur brenhr fuisse tupercilio per fastum quasi extento 
et alte sublato. Hinc et superdUum, ut if^ùg, simpl. de fastu adhibe- 

* de quo v. Salmas. ad Tertull. de pai- II T, ^4. coli. Luciano in tìL auct. e. 20. 

Ho p. S seq. Intpp. Geli. IX, 2. XIII, ubi cf. intpp. 

8. Horat. Sat II, 3, S5, et iof. ad XIV, • Cf. Casaub. ad Theophr. Char. X, 4. 

12. Stoici barbam alebant, sed caput et ibid. Fischer, in Indice voc U et xti- 

cute tenus tondebant; Kcenig ad Pere. ^tr^«u. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN; SAT. II. 55 

tur. V. ad V^ 62. Hsec prorsus aliena esse contendit Hein.^ quoniam 
in <MiiiìibiiSy quae poeta disputaverit, non senno sit de superbia^ sed 
de simniadone. Nonne vero hsec est simulatio^ si homines, de quibus 
agitur^ ilio modo superbiam produnt, ut philosophi esse videantur ? 
Nonne eamdem ob caotom plura facere possunt ? Verius^ apertius et 
flimf^cius se fadt, agit, qui vitia sua non dissimulata sed palam pro- 
fitetur. Sic vere agere, h. e. sine dissimulatione, dixit Cic. Or. Il, 86. 
Periòomùu, homo impudicus. v» Varr. LL. 

16 seq. Ejusmodi homines non malitiose et repugnante intus ratione» 
vel aci en tes prudentesque peccant, sed vel inviti et tam cceoo ad vo- 
luptates et flagìtia rapiuntur Jiirore h. e. impetu, vel motu fiirentis 
animi et affectoum, ut de virtute ne quidem cogitent, neque sciant se 
male agere, quasi penitus sit in iis exstìncta ratio^ unde poeta h. 1. 
eorum moHnm atque intemperantiam faiu imputai, quemadmodum 
Arifltoteles eoa Nicomach. II. natura sive natursB vitio peccare, et 
Philo Judseus (in libro de herede rerum divinarum) ZJjìm xarek ymav 
dicft : horum, Peribomii et qui ei similes sunt, smpUcUaSy ignoranda 
virtutis et vitiorum, vel potius ingenua confessìo morbi ac vitii, quod 
sdì. fiMae et ìncessn produnt, (ut vera, non simulata, simpliciiaie bo- 
nus didtur Mart I, 40, 4.) miserabiUsy commiseratione digna, (rov* 
TMi$ ìKMkùai v^xu Galen. de usu partium XI.) et Juror vemam me* 
retuTy nam o fàtiSèv tjò^ (Mifkf i^oifut^ant, et còòtig tnèv «imii^, oùd* iuta» 
ftdUof, Canù Pers. Ili, 31 — 34. (ubi v. Casaub.) et Luciani 'Ae^T^/cc 
wigi tuHf M fucéf ^wSinvf cap. 9* i^ f^i x^àngrov, f^iXoxaxqtfoirra aa/ ré, 
HMV HMr^i^\HX9ra xaJ àòtxsjif oùx à^vùùfjbtifov ivi rtiv xoimÌv ixi/r^v àmkoykuf 
xarctfuyi39 (ìJtyu Ò9 n)y ri^tif xoU /icS^v noi iì/jM^fiiniìi) xeU ita^ounTiféat 
0uyynafiaii9 ^ii? fàù/ rcù^ iwirtfMmaf, tìòérai, iti oùòsthg i9/xi% xó^/o/, àXX' ùvó 
moi x^urrtmQf flàXkw de fu&i rZf v^ipyjavuv àyó/MÙa, o&x <^'^*^> ^^ 
iamirtot woarumaan Unu à Sa Xs/ftijtMP, n «oiSi/iàsir. hunc ego faiU tm- 
pMio, qui cet. vid. Var. Lect Grangseus fata h. 1. acdpiebat de in- 
fluxu astrorum ac nativitate, coli. ManiL V, 105 seq. quem locum a 
Juvenali ezjNressum censebat incessu fateiur^ indicat» manifestai, 
oatendit, prodit, (ut X, 17^. et XV, 132.) moibum, v. ad IX, 49. 

19 — ^21. Pefores bis simplidbus sunt illi, qui taUa vitia, quibus et 
ipai conlaminati sunt atque obruti, dissimulant et verbis invadunl^ 
caatigant, insectantur, increpant, reprehendunt ;7 verbis Herculis, 



' Cf. Plin. Ep. Vili, 22, U Valer. Max. Vili. 6. Gruter. ad Aord Vict. 
Epit. e. 1. 

D2 



Digitized by VjOOQIC 



M COMMENTARIUS 

grandibus ac magnificisi qualibus Hercules uteretur ; vel gravìssimis 
ac severissimis, qualibas Hercules ille Prodicius Voluptatem incre- 
puit et a se repulit, quod vel tironibus notum e Xenoph. Memor. 
Socr. II, 1. Conf. omnino verba Hermese Curiensis, jam a Grang. 
laudata ad v. 64., quse legantur ap. Athen. XII I^ 15. p. 563. (T. V« 
p. 34. et Schweigh.) *Axù{f(far, w Irutaxig, (al. 2rÀxxs;) tfi/ro^ >4^* 
A^w iKTox^irf^f ;, o/ (Uni mrra Tà 'i ro% vlva^if v^h I) ra; ^off òcvfcu, Au- 
ni Kara^ofuti* xff à>J<rxtffét 'Evavr/a ^dccoi^nQ oli r^ytftòsjit, (depre- 
hendimini c<H]traria bis facere, qu» pompose, tragico sermone dicitis, 
ut b. 1. verbis Herculu) Uouòavkrat otrtg, (puerorum cupidi" specula- 
tores) — xaì tùvto /jUmv gf^ri>M)i6ni rhv à^nyòv Vfiw r^c coptag Zn^wa, o; 
•ùdfcori yyHitxì èx^ffarc, irouòtxùi'g è' àtU S^XXf/H yà^, Srs òèifi»n ^Sw Cùk^ 
fuiroiv, àX>Jt Tfig '^nt^s i^fr tSrmc f^Xi' ^*''** **^ ''**^' *''*''' ^ ^^yovric 
tun^u» Toùg i^/iÌ9oug. Clunem agitare id. qd. ceverCf quod proprie 
significat cahuv xi^^, de canibus hero adulantibus, deinde ròv ^^xr^ 
uà^yj^g xinfT»! more lascivorum et libidine in coitu inflammatorum. * 
Orseci explicant rh r^«xròv aìsy^g tuìùi vel uno verbp 0a^axMl'/^f/y, a 
Salacone Antodi . patre moUiculo et deliciis di£Buente ; Grang. ^ 
Ego le ceventem, moUem et effeminatum, cineedum, verebor, reverear 
«t colam } Sexius non Stoici patbici nomen» sed, quod vet. Schd. 
monet, Senatoria^ Infavm stupro, libidine, flagitiis. quo, qua- 
nam re, quo modo, quam ob rem, te deierìor sum ? Cf. Hor. Sat II, 
7> 40 seq. — 28 eeq. Quicumque alteri eipróbrat naturae vitia, iif 
ipse careat necesse est. ^^ Loripes, jfMtvrógrwg s. fiXou^iwùvg, valgus;, 
cui pedes vel crura distorta sunt in modum lori, ì/idtrùg. Cu Plin* V, 
8. extr. et ibi intpp. Rectut opponitur curvo* 24. Quis tulerit pa- 
tienter. Gracchos, Tiberium et Caium, tribunos pi. ac fratres, 
agrariis aliisque legibus rogatis multisque motis turbis trucidatoa. 
S5. Similiter ccelum ac terras miscere dixit Liv. IV, 3. ut Lucian. in 
Promcth. e. 9« ^f yf ^^y ih^^b àìtafitft^lxfiou, ac nos : himmel und erde 
bewegen, h. e. magnos motus turbasque concitare, de homine, qui in- 
dignatone et iracundia furit, vel qui monstra vidit atque audivit, et 
tum clamando dementa ciere solet Conf. inf. VI, 283. 284. et Virg. 
^n..I, 133. V, 790. Sententia ònvùjg expressa! 26. Ferri, cujus 
furta in Gdlia, Cilicia et praedpue Sicilia nota e Cia Verr. I, 17 seq. 

• Cf. Hor. Sat. II, 7. SO. PasMr*t. • Cf. inf. IX, 40. MartiaL III, 95, 13. 

ad Prop. II, 16, 27. Mbc Obts. Vd. V. Per». I, 87. 

T. 1. p. 119. Sciopp. Comment. in Lus. ^ Grang»ot comparabat Plaut Tru- 

«. 18. V. 4. eoi I, 2, 58. TerenU Phorm. V, 9. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. II. W 

36 scq. et Act. in Verr. Lìb. III. IV. V. Miloni, qui Clodium in- 
terfedt Clodius infamia incesta sororis sus et adalterìo Pompeiani 
uxoria Ca^sana. C. Cethegus aociua Caiilince in conjuratione. Cf« 
ad Vili, 231. et X, 287. ires discipuU, imitatorea, SuUct, qui 
idem^ quod Sulla, fecerunt ejusque exemplum imitati sunt» Octaviua» 
AntoDÌus et Lepidus, triumviri, (quorum proacripUo propterea Sul- 
lana didtur Floro V, 4.) non, quod alii putant, Cassar, Pompeius et 
Crassos. tahulam proscrìptionis. Dicere in, contra, aliquid, de 
judice, aententiam dicente, vel de accusatore. 

29 — SS. V. Annotata ad Argum. Qualis rigidus aliorum censor 
fuit Domitianua, qui Juliam, Titi fratria filiam, adhuc virginem, obla- 
tam in matriroonium aibi, quum, devinctua Domitise nuptiia, pcrtina- 
dsaime recusaaset, non multo post alii coUocatam ultro corrupit, et 
quidem vivo etiam tum Tito ; mox patre ac viro orbatam ardentiaai- 
' me palamque dilexit, (v. Dio LXVII, 3.) ut etiam cauaa raortia ex* 
ftiterìt, coactae conceptum a ae abigere. Ita Sueton. Domit e. 22. 
qoocum conf. Plin. Epist IV, 11, 6. Philoatrat. de vita Apollonii 
VII, 7. et de iniqua Domitiani censura Spanhem. de U. et P. N. Diaa* 
II. p. 106. tragico^ borrendo, nefando. Tragicum pa-oprie voca- 
tur, quod a Tragicia deacribi aolet, vel dignum, quod a tragico quo- 
dara poeta tractetur. Sed quia hanc rem tragici argumenti eaae 
dixerìt ? Heinecke haec adnotavit : '* Sed iragicum non per ae babet 
sfgnificationem korrendi, nefandi, aed ba^ notio tranalata eat a iragCB" 
diU, quia in iia ejusmodi rea tractatae aunt Ita concubitua tragicui 
h. L qualia fuit GBdipi et Jocaatae, eorumque biatoria tamen asepiaaime 
tractata eat a Tragicia." Haec ergo cum illa piane congrnit ? Le* 
ges de adulteriia, Juliam aciL et Scatiniam, revocabal amaras omnibus 
adulteria. " Idem Domitianua marea castrari vetuit ; de qua ejus 
legc V. ad VI, S68 aeq. 31. Veneri Mariique facete, dìia adulteria et 
a Vulcano etiam in concubitu deprehenaia : nec minus salse omnibus, 
quo ingens adulterorum copia innuitur. aborlivis scil. medicamen- 
tis. C/I VI, S68. 595» 596. Fecunda vulva et plurativum offas ad 
partum tergcminum quadrigeminumve referri possunt, (cf. VI, 5990 
nec tamen opus est offas, massaa deformes, fetus immaturoa a. 
embrjonea, patruo similes, quia Domitxanus, Juliae patruus, eam in- 
ceataverat, gravidam fecerat ; Brit. Grangoeus et alii bac similitudine 

Ensni. ProT. Ili, 2, 21. Cf. tt Cato Doroit e. 7. et 8. ibique intpp. Zonar. 
Dbt. de moT. l, 30. Annal. T. II. Msrtiil. I, 5. VI, 2. et 4. 

" ▼. Annotata ad Argum. Sueton. et 7. 



D S 



Digitized byVjOOQlC 



M COMMENTARIUS 

xsóa modo incestum Domitiani^ auctoris et patris, signifìcari putant^ 
«ed etiam defonnitatem ejus^ quoniam Domitianus defcn-mis calvitie, 
obesitate ventris et cnirum gracilitate fuerit^ (v. Suet. Dom. e 18.) 
et offa proprie nt massa camìs aliarumve rerum dejbrmis aique in iU' 
morem cresoens. (v. ad XVI, 11.) — Dodwellus in Amwl. QuintiL p. 
127* ex verbis tot abwHvis colb'git, Juliam plures uno fecisse abortus, 
Sed unus tantum a Suet et aliis^ nedum permulti ftotj memorantur 
abortus Juli», a Lexicographis vero vix unicus laudatur loòus, ubi 
aboriivum omnino prò ahortu dictum : aptior etiam videtur b. 1. poetae 
nostri vulgaris hujus vods significatus probabìliusque, Juliam periisse 
sumtis M abortivis^ quum unum alterumve non suffecisset, (abortivis 
erat opus, non abortivo, ut VI, 368.) et ipsa, Suet teste, con- 
ceptum abigere coacta esset, quam tot fecisse abortus. ^' 34. vUi^ 
ma, extrema, summa, maxima, vilia, b. e. vitiosissimi, flagitìosissimi 
homines, ut labes ac ccenum ap. Cic. scelus, scelus viri, scelus hominis, 
tlabuhtm nequiiias véljlagilii cet passim ap. Plaut vel stabula de equia 
stabulantibus ap. Sii. Ili, SS3. ubi v. not Conf. Var. Lect inf. ad v. 
120. Jìctos Scauros, h. e. homines improbos et simulatores, (ut ap. 
Horat Sat I, 3, 62.) qui vitia sua dissimulant et occultaiit, similes 
M. iBmilio Scauro, qui teste Sallust Jug. 15. (al. 18.) nobili^ homo 
fuit, impiger, Jactiosus, avidus potentios, honoris, divitiarum, ceterum caU 
lide vitia occuUans. Possunt tamen ita quoque dici homines, qui, 
quum flagitiosi sint, veris moribus dissimulatis, speciem Scaurorum, 
h. e. bonorum graviumque hominum, (ut XI, 91.) vel morum sancti« 
tatem gravitatemque prse se ferunt. vitia castigata remordent, h. e. 
improbi verbis castigati, similes canibus remordetitibus, vicissim cas- 
tigant et mordacibus verbis vel dente jocoque mordente lacessunt im- 
probos censores suos, qui iisdem vel aliis vitiis dediti sunt Cf. Horat. 
Epod. VI, 1—4. et Lucret III, 839- IV, 1128. 

S6, ex ilUs simulatoribus. Lauronia, mulier impudica et dicax. 
Cf. Var. Lect quemdam torvnm, severum, qui semper temperan* 
tiam crepabat et virtutem : nisi malis jungere clamanietn torvum, ut 
ap. Virg. JEn. VII, 399. et Sii. XI, 99. lex Julia de adulteriis s. 
pudicitia, ab Augusto, non a Julio Cassare, lata, quod bodie satis no- 
tum est dormis, nonne vim amplius habes et exerces ? num im- 



'* DodweUo suflfraffatur HeiDTÌcb, ne- patrvo similes offas, quique ex» Lezicis 

que ejus sententìam in dubhim putat vo- didlcerìt, minime inauditam esse Latinis 

cari posse a quoquam, qui oculos habeat abortivi signìficationem, qua ponatur pr» 

et cernere queat eipressa tot abortiva et abortu. 



Digitized by VJOOQlC 



IN JUVEN. SAT. II. 5D 

punita dimittis tot scelera ? Similiter fervke et peisuli dormiuni ap. 

Maitial. X^ 6i, 11. Plaut. Cure I, S, 66. et quas propius huc q>ec- 

tant, laudata a Rigaltio, verba Appiani in Pun. e. 112. 0/ KaxtòoufU- 

9tQt, Xvo>rf( fp x^V Hi' àrt/iiaf riv àkótrùif 'jn^ì TlùXof, ifaffar Koifuocèm ai 

tófMM rifàt^ 38. Ad quem subridens Lauronia dìxit, non irata vel in- 

dignabnnda, sed cavìUans et ludibrio eum habens. Qucecumque 

emm reqpofndet, tì^vouii dixit. Cf. Var. Lect. te tamquam exem- 

plar virtutis opponunt moribus pravis. habeai jam Roma pudorem, 

pudeat jaxn Romanos peccasse» aut' nunc peccare te prassente, vel 

qoum tale probitatis exemplum habeant 40. Tertms e cedo cecidjit 

Caio paulo lìberìus dictum» tanquam Urbs duo habuisset Ceiuorios ; 

Hràir. Nonne vero poeta, qui contrarium ignorare non poterat» si 

ad solum respexisset Censorium» prò terOus dixisset alter aut secundtis ? 

Malim itaque interpretarì : tu iertius quasi Cato es, post Censorium il- 

him et Uticensem» viros summa gravitate ac severitate conspicuos. 

Ita Sappho Musarum decima et Stertinius sajnenlutn octavvs ap. Horat. 

Sat. II» S, 296. Similiter Euphron» comicus poeta, dixit ap. Athen. 

IX. 6. (24.) p. 379* (^r9t fur ixttmj^ rovg (toftoràg tùùq vékkm r%y6w.m 

nfiMv m-à, btùrs^ <R>fo/. Seneca Epist. 120. Quidam alterms Vatinii, 

aUemis CaUmet wnt ; et alio loco» Omne atvum Clodios feri, (cf. inf. 

VI» 345.) sed non omne tempus Catones producit. — e calo cecidit, sin* 

gularì deomin beneficio ac favore nobis datus est. De cash venisse 

vel demissum dicebatur ac putabatur olim» quodcumque vel repente 

ac praeter omnium opinionem conspiciebatur ac potissimum homini- 

bos insperantibns et in summo periculo versantibus saluti erat, (v. 

Liv. XXII, 29.) vel tam eximium, singulare et admirabile videbatur» 

ut ptorsus divinum et a vi aliqua superiore profectum existimaretur : 

(di XI» 27.) populi enim» in rerum causis indagan<)is rudes» omnia 

insolita et qu» praeter naturam fieri putant, vel bmia vd mala» ab 

immediata deorum vi» ope et infiuxu repetere solent. Conferunt 

Ammian. Marceli, lib. XXIl» 2» 4. Macrob. Somn. I» 9. et Muret. 

Varr. XIII, 7. 

40 seq. Facile sentis vim interrogationis et sarcasmum» quo hypo- 
crita mollitiei convincitur. Cf. Martial. XIV, 59> opobalsama, un- 
guenta. De balsamo» opobalsamo» xylobalsamo et carpobalsamo v. 
Plin. XII, 25. hirsuto collo, cf. v. 11 seq. tabernce imguentariaB, 
ubi opobalsama emisti. 43. si leges vexanlur, vexandse quasi in som- 
no, ex eo excitandce sunt, h. e. citandae et in memoriam hominibus 
revocanda?» ut tu semper crepas legem Juliam : nam eas dormire v. 

D4 

Digitized by VjOOQIC 



eo COMMENTARIUS 

37' dixerat simulator. Alii : si negotium est legibus exhibendom et 
si advocandoe sunt contra vitia ; qui enim vocantur^ ut veniant^ iis 
labor injungitur et vexari videntur. Scatinìa vel Scaniinia lex (v. 
Var. Lect.) in molles et efferainatos, qui nefanda Venere uterentur, 
h. e. aut ipsi muliebria paterentur aut vim pueris facerent> quibu& 
poenam decem millium nummorum statuita lata a P. Scantinio Pont» 
(Liv. XXIII, 11.) vel a Scantinio trib. pL; nam a Scantinio, qui ea 
damnatus sit, illam nomen accepisse> e Valer. Max. VI, 1 , 7. judicio 
parum probabili colligitur. ^^ — 45. plurà reprehensione et poenift 
digna* 46, Peccantium multitudo et consuetudinem et licentiam. 
peccandi parit. Comparant Senec. de clem. I, 22. de benef. Ili, 16. 
Lucan. V, 269. S60. et al. Se invicem junctis viribus tuentur a legi- 
bus judicibusque, ut milites se ab hoste tutantur facta et densata pha^ 
lange, (t^XP o^^o^'^àtif^ ewatf^iafd^f, testudine) qua impetus vel hostis 
excipitur vel in eum fit, et viris atque umbonibus, h. e. scutis, junctis. ** 

— 47. Grang. conf. proverb. Simile simili gaudet, Catull. Epig* 
LVIII. (Pulcre conveìiit improbis cincedisj, Martial. Vili, 35. et al. 

— molles, pathicos, cinaedos. 49. lambii, v. ad IX, 4. Cluvia^ 
Flora et CatuUa nomina ficta mulierum impudicarum, ut Hispo (al» 
HippoJ viri cujusdam infamis. CaiuUa forte eadem memoratur X, 
322. et Martial. Vili, 53. subii, poedicat. Cf. Prop. III, I9, 14* 
morbo utroque, lambendo et patiendo, vel fellando et paedicando, vel 
quia cum utroque sexu rem habet De voce morbus v. ad IX, 49. 

51 seq. Nos non virilia ogimus, ut vos n^uliebria. 52. fora, judi-» 
eia, non movemus, turbamus, causas agimus. Sed v. VI, 242 seq. 
Luctaniur paucas, v. ad I, 22. 23. — 53. Coliphia dici aridam validara- 
que camem in coxis boum, alibilem athletarum cibum, (v. ad XI, 20.) 
Germ. dem, docent Schneider ad Script, rei rust. T. IV. p. 104. et 
Bóttigei^ in London und Paris V. Jahrg. No. III. a. 1802. p. 262. 
263. Kukìi, xmX^i' et diminut xwX^f /oy s. xcoX^to», femur, pema. Cf. 
Salmas. . ad TertuU. pali. p. 262. et intpp. Martial. VII, 66, 12. 
Lanam trahere, ducere e filo, vel potius carere, carminare. Cf. Heins. 
ad Ovid. Ep. Her. XIX, 49. Scalig. et Heyne ad Tibull. I, 6, 80. 
peracia veliera, lanam et stamina in filum deducta. Calaihus, x&kotdo^^ 



" V. ChrìsU'i hist. Icffìs Scatiniip, Hai» XVI IT, 12 seq. Clarice et Kccppen ad 

17S7. 4. Eroestì clav. Cic. in Ind. leguin, Hom. II. A, 72 seq. N, 130 seq. n, 819 

Bachii hist. jurispr. Rom. p. 146. et qui seq. Klotz. ad Tyrt. II, 30. p. 101. 

ab his laudantur. Cerda et Guell. ad Virg. £n. X, 861. 

*< De faac phalange dentata t. Folyb. Lit. XLI V, 9. 
2 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. IL 61 

xmXadtWy ìiaXaélaxùi^ corbis vimineus, eleganter flexus^ (arbetts-hlumen* 

und fàchel-korbchenj cui ancills^ lanam facientes^ pensa diurna re- 

ferebant^ h. e. in quo ea reponebant, ràXo^; <^^o%a^( s* ti^xófLog. v. 

Jacobs ad AnthoL Gr. Voi. I. P. IL p. 68. Bòttigeri Sabina p. 176. 

XIX. XXIV. ed. pr. et Spanhem. ad Callim. H. in Cer. v. 1. — 55» 

^fnsum tenui stamine pnegnantem, plenum, repletum, levius^ velocius» 

iorqueiis, ut levi tereiem vertabat pollice f usura Arachne ap. Ovid. Met. 

VI, 22. et Penelope Xsrr* r^Xàxara ffr^oifZffa ap. Hom. Od. ^, 97. Ars 

Penelopes nota ex Hom. Od. r, 137 seq. et Araclines ex Ovid. Met. 

VI, 5 — 145. 57. CodeXf ligneus Btìpes, quem alligati servi, qui de- 

liquerant, trahebant, cuique insidehant vincti; (Germ. der stock) 

Tumcb. Advers. XXIII, 21. Cf. Prop. IV, 7, 44. et Plaut Pcen. V^ 

3, 34. quale stamen fadt horrida, inculta, pelleXy ancilla, cui haec 

pcena infligitur ab uxore viri, cujus pellex fuerat ante nuptias vel 

post eas adhuc est aut esse putatur. Cf. Bottigeri Sabina p. 426. 442. 

edpr. 

58. Mister Pacuyius, homo infamis et captatione testamentorum 
ditatus. Cf. XII, 111 seq. cur liberto eodemque drauco s. pathico 
solo tabulas testamenti impleverit, h. e. eum heredem ex asse testamen- 
to reliquerìt vel scripserit Cf. VI, 6OI 59, cur vivus multa dona 

dederil pudla, uxori, ut scil. pateretur draudum in eodem lecto se- 
cum dormire, cubare, (v. vs. sèq.) et ut ejus maritique turpitudinem 
celaret; unde arcana cet v. 6I. Puellce et virgines poetis Rom., 
ut wot^ivog et nffifri Grscis, dicuntur etiam uxores juvenes, recens 
nupts et dilectae ; quae in flore setatis sunt, etiam eae, quae jam alieni 
i\upts sunt vel adeo pepererunt ^^ 60. Dives erit, multis donis a 
marito acceptis, qua tertia, cum marito et pathico, dormita cubat, ut 
ap. Martial. III, 73, 1. magno in lecto, qui tres capere potest 
Aliislectus divitis vel maritalis esse videtur. 61. arcana, silentium. 
Cf. ad v. 59^. Cilindri lapilli pretiosi, teretes, oblongi instarque 
cylindri, quo ih areis sequandis utimur, volubiles ; Grang. coli. Plin. 
XXXVII, 5. et Tertull. de habitu mul. e. 7- 

62. De nobis miseris mulieribus, scil. si in aliquam, etsi falsam, 
ìmpudicitiae suspicionem inciderimus, vel ex infirmitate et simplici- 
tate forsan peccaverimus. post htec flagitia vestra ; h. e. quum vos 
contra impune feratis sederà. tristis, severa ac dura, sententiajer" 

^ V. ad 6, 258. 9, 74. intpp. Horat Obss. ad TibuII. Ili, ], SI. DrakenU et 
Od. II, 8, 23. Ili, 11. 35. 14, 9. 22, 2. nos md SiL III, 435. 
Koppen ad Hom. II. y, 130. Htyne 



Digitized by VjOOQIC 



COMMENTARIUS 

iur, a marìtis, aedilibtts, senatu vel Imperatorìbus. Impudicitia ma- 
trooarum severìs utiqae legibus (inpr. Julia^ cujus pcena fuit relega- 
tio in insulam cum pablicatione dimidise partis dotis et tertise bono- 
rum) ac poenis coercebatur. '^ — 63. Simili apophthegmate Democra- 
tes^ Zaleuous et Anacharsis leges comparasse dicuntur araneanim 
/ telis, retinentibas infirmiora ammalia^ validiora transmittentibus. v. 
Stob. Serra. LXVI. et CLI. Plut. vit Solonis Opp. T. L p. 81. A. 
Valer. Max. VII» 2. ext 11. Erasmi Adag. ChiL III. Cent V, 73. 
Similiter nos dicimus : Kleine diebe kàngt man, grosse lassi man laufen. 
Cf. Terent Phorm. III, 2, l6 seq. censura, cognitio et judicium. 
carvis, h. e. iis, qui multa ac magna oommiserunt delieta, h. 1. viris 
malis et improbis. vexat, exagitat, castigat, punit. columbas, 
eoa, qui minus vel nihil deliquerunt, innocentes ; h. 1. mulieres. 

64. 65, Sioicidce contemtim dicuntur homines libidinosi flagitiosique» 
sed Stoicorum speciem prse se ferentes eorumque more de virtute 
disputantes ; ut Irutaxts vel ^róaxtg diminutive et per contemtum prò 
2ru7xoì in loco Athensei sup. ad v. I9. adscripto. Cf. ad v. 15. Vetus 
Schol. et alii putabant, voc Stoicidw femineupi esse et contumeliose 
dici, ut PhryguB ap. Virg. £n. IX» 6l7« et Troiades ap. Pers. I, 4. 
cànentem vera Laroniam, quae pudorem iis incusserat. Cantre signi-* 
ficat dare dicere et indicare, (ut cantare passim ap. Pkut v. e. Bacch. 
IV, 9, 61. Most IV, 2, 64. et Rud. II, 5, 21.) vel simpl. loqui aut 
docere, quoniam antiquissimis temporibus omnia et dieta et prsecepta 
versibus continebantur. quid falsi àìsienXì 

65 seq. Quid non facient alii, quum judices et cc^^tores vitiorum 
ipsi iis dediti ac moUes sint ? MuUicia sdL vestimenta, ut v. 76. 
et XI, 186. vel muUicia synihesis ap. TertuU. de PaU. 4. et m. tunica 
ap. Flav. Vopisc. in Aurei. 12. vestes subsericse s. bombjcinse et Cose, 
tenuissimse et perlucidse, (unde v. 78. perhices ; de quo v. Heyne ad 
TibuU. IV^ 6, 13. et Jacobs ad Anthol. Gr. T. II. P. II. p. 279.) 
quibus tunc temporis etiam viros uti non pudebat, quamvis ne femi- 
nas quidem decerent Cf. ad VI, 259- 260. Vili, 101. Horat. Serm. 
I, 2, 131. Senec Ep. 90. 115. 123. et de B&a. VII, 9. extr.Lucan. I, 
163 seq. Petron. Sat e. II9. Plin. XI, 22. cxtr. et 23. extr. Clemens 
Alex. Psedag. Ili, 3. Lips. Excurs. ad Tac Ann. II, S3. Salmas. ad 
TertuU. de Pali. p. 226 seq. et Vopisc 1. 1. Dieta autem multicia Sai- 
masius putat a multum et tao, bene densata et radio percussa, ideoque 

»• V. Impp. Suet Tib. e. 35. Lips. not et Ezeun. ad Tac. Ann. II, 85. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IL 63 

tenuia et levia. Mlnus probabiles sunt alìorum conjecturas. v. Voss. 
Etymol. p. 851. et Ferrar, de re vest. I, 20. sumas, induas, ut 

contra ponere et deponere vesiem prò exuere; Grang. 67. Creticus 
nomen cujuslibet nobilis, ut Vili, 38. Cf. Annot ad Argum. in 
Procttlas et PoUitas, contra adulteras et meretrices, lege Julia dara- 
nandas. Procula, nomen Rom. ut III, 203. et ap. Gruter. passim. 
PoUitaSy V. Var. Lect — 70. i(^am ialem, multicia. Interpretes h. 1. 
monent, matronis stupri damnatis deponendas fuisse stolam, institam, 
vittam, sumendamque iogam meretriciara. ^7 £0 tamen n<m respexisse 
videtur poeta. ^ — Sed Julius ardet, cestuo, verba Cretici, causantis, 
se tam tenui veste uti propter nimium Julii mensis sestum. JùUus 
ardety ut Tottamjervefis JuUus coquU messem ap. MartiaL X, 62. 7* 

71 — 76. Locus di£Scillimn8^ cujus sententia nunc, re solertius per- 
pensa, sic mihi expedienda videtur: Respondet poeta v. 71* agas 
causam (ut perores v. 67.) nudus, sola vestitus tunica : (ut yvfivbg et 
pa5:5im nndus ; v. ad Liv. Ili, 19t 9-) minus est insania turpis, roinus 
turpe est, insanum haberì^ quam tam mollem et effeminatum. Quibus 
hiec reponit Creticus ridens v. 72 — 74- En habitum, quo te (nisi malis 
mej leges cet^ habitus hic, quem sumere mihi suades, sane tam ridi- 
culus est, ut, si sola indutus tunica leges et jura Jerres, in tribunali 
sederes, vel populus modo Victor, qui modo, vix rediit victor vulneribus 
erudii, recentibus, nondum sanatis, et montanum vulgus positis aratris^ 
relieto opere^ rustico, te audiret, te videndi audiendique cupiditate 
accurreret. His poeta regerit ista v. 75. 76. Vere et recte ; at quid 
non proclames, quanto magis stupeas necesse est, si in corpore judicis 
videas ista multlda, vestimenta ejusmodi perludda, quse ne testes 
quidem decent, nedum judices? Sic oratio magis nitebit, quam si 
omnia ha^ tribueris poetse et kabitum v. 72. ad multicia spectare ere- 
dideris ; quam rationem et ipse olim sequutus sum, quaque admissa 
knguent saltem vs. 75. et 76* — Editores, quotquot consului, vss. 
72 — 74. hoc sensu ceperunt : O quam dignus habitus et judex, quem 
spectent prìsci ili! Romani militiaB et agriculturac adsueti * Quae in- 
terpretatio ncque his, ncque proximis Terbis v. 75. 76. satis convenit, 
quamvis bue referantur, quce de voc. modo notavi inf. ad v. 160. Dis- 

" Cf. Slip, ad I, 96, Porphyr. Acron. putabat, quod toga fueiit vesUs muliiTum 

et Lambin. ad Horat Sai. I, 2, 63. et in luctu, et damnati veste incesserint lu- 

82. Heyne ad TibulL I, 6, 67. IV, 10, gubri. Cf. Rittershus. .Comm. ad XII 

9. Iip% Excun. ad Tac. Ann. II, 85. Tab. I, 4. Godofr. ad L. XV. § 15. de 

Martial II, 39. X, 52. Injur. et Schotl. nod. Cic lib. I. 

** Fiathneras hsc verba eo referenda 



Digitized by VjOOQIC 



64 COMMENTARIUS 

plicuit etiam Heineckio> cui tamen mea, (antiquior illa, quae omnia 
quidem trìbuebat poeta?^ non vero ad prìscos referebat Romanos) yì- 
detur multo pejor. Audiatur itaque octavus sapientum, cujus verba 
8unt hapc ; ^' Mecum sic interpunge et explica : 

Nudus agas. Minus est insania turpis? 
En habitum, quo te leges -— aratrìs. 
Quid ? non proclamesy in corpore cet, 

ì. e* tu potius nudus age causam tuam. His respondet Creticus : 
Ergo me insanum esse vis, atque hoc minus turpe putas. Profecto 
tali habitu me nemo hac tempestate audire sustineret ; si coram prìscis 
illis agerem^ qui ssepius in forum ad causas audieudas ibant modo 
victores i. e. redeuntes ex pugna> ubi victores fuerant, (notissimum 
enim est^ initio Romani imperii bella saepius uno paucisve diebus 
finita esse, populusque igitur in forum ibat, ubi paulo ante, modo 
Victor exstitit vulneribus adhuc crudisj si coram illis et prsesente ilio 
montano populo, (Sabinis tetrica sua disciplina) qui ab aratro ad ne- 
gotia civilia vocabantur^ Cic. de sen. 1 6,, nudus in Proculas et PoUitas 
perorareni^ non prò insano haberer, quod nostris temporibus secus 
est Poeta Cretìco respondet ; Quid ? ergo tali habitu te nunc insani 
speciem non evitaturum putas, at non proclames, nonne terram et 
coelum moyeas, si ea, quibus tu indutus es, istOt in corpore judicis 
videas? Significationem vocis nudus non urgendam esse puto, si 
quidem nudus scepius dicitur, qui modo tunica indutus est. Conf. 
Burm. ad Petron. e. 92. Tunica vero ad dicendum procedere, nefas 
habebatur, et vel in toga rite componenda accurati erant dicturi. Cf. 
intp. ad Plin. Ep. II, 3" Ergo hoc est sapere ! Mìhi quidem et haec, 
psene omnia, et ea, quae contra me disputavit vir doctus, multas ob 
causas, quas memorare nihil attinet, non minus absona videntur, 
quara illi mea, licebitque ei reponere idem, quod mihi dixit : Si Ju- 
venalis heec et dixisset et ita expressisset, quovis tirone pejus bulbu- 
tiret Judicent nobis acutiores ! 72. En kabiium, amara irrisio, ut 
ap. Virg. iEn. IV, 597. XII, 359 seq. et al. Similiter Ecce iierum 
Crispinus inf. IV, 1. Montani s. pagani dicebantur cives Romani, 
ruri et in locis montanis habitantes. v. Emesti dav. Cic v. montani 
et pagani. 74. positis, depositis, relictis, aratris. — 75. Quid non pro^ 
clames ? Prociamcs forte, ut Tullius, tempora, moresl (cf. Mart* 
IX, 71.) vel, ut Plautus, Mare, terra, cetlum, DH vostram fdem ! 
Grang. Cf. ad v. 25. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IL 65 

77. Creticus^ yir nobilis, edam SUÀcida (v. 65.) fuisse videtur^ et 
tam sane aptissima hsec verba, quse olim a me ad ìntemperantiara 11- 
bidinum immoderatamque vivendi lieentiam relata sunt^ sed rectius a 
Grangaeo ad philosophum Stoicum et quidem tam ad paradoxum 
StoicOTom, qui sapientem àvraén et vel in tormentis beatum (v. Cic. 
Tusc. Qa. II, 7-) prsedicabant, quam ad dogma ipsorum, in fUwg 6 
Cò^ iXiùét^ xai mg àf^uv 3oDXo;. Acer, nam Stoicorum disciplina 
omnium erat rigidissima; indomitus, à'xaù^g, immunis et ab affectibus 
animi et a corporìs doloribus ; magisier liberlaiis, «Xit/^ig/a;, quam 
Stoici dicebant esse i^oudav aòro^^aylag, (v. Diog. Laert'VII, 121.) 
et Cicero (Farad. V, 1, 4.) Ubertatem vivendi, ut velis. Conf. praeclara 
loca Horat. Sat II, 7* 81—94. et Epist. I, l6, 6S seq. ad quaejoca 
V. Wirìand. 78. perluces, h. e. veste perlucida indutus es. v. sup. ad 
V. 66. Sic perUcidus homo dicitur Sen. de Constant 18. et perlucidus 
ostro Martiai. XI I> 38, 3. — hanc labem, animi macuìas et morbos, 
vitia» inpr. rooliitiem, dedit tibi et aliis^ vel potius vulgavit, diffudit, 
(ut mox dabil) contagio, commercium, consuetudo hominum malorum 
ac mollium. Comparant Sen. de Tranq. animi e. 7* et de ira III^ 6. 
Ofid. Rem. Am. 613 seq. et al. Cf. ad v. I66. 

79. sa Cf. Colum. VII, 5. Virg. Gè. III, 441 seq. 468 seq. et qui 
ibi laudantur ab intpp. Scabiem describit Cels. V, 28. sect I6. et 
porrig^nem hominum (erbgrind) pecorumque (r àlide J idem VI, 2, et 
Seren. Sammon. de Medie. Ili, 34. 35. (ubi cf. Keuchen.) Plin. 
XXVI, 6. 8. Cf. Var. Lect— SI. Hoc ex vulgi opinione dictum, 
cpnsentis, ubi livere et nigrescere coeperit unus uvee acinus, protenus 
propinquum eo conspecto, vel ut invidia quadam, similem ab eo 
trahere vel ducere colorem; Turneb. Adv. XV, I7. Qu» opinio 
abiit in proverbi ufn> quale ap. Suid. Bór^g T^hg j3(>rguv 'nvainraiy et 
Uva uvam videndo varia (h. e. vario colore conspicua, dum maturescit, 
ut centra uva unicoìor, quce jam matura est) Jìi ; Grang. livorem, 

nigrum colorem, quem ducunt uvee maturescentes, fiùr^sg fiiXang s. 
fiu\it9ixs^ing. Cf. Hom. II. 2, 562. Anacr. LII, 1. Horat Od. II, 5, 
* 10. Prop. IV, 2, 13. conspecia, etiam ab inanimatis, qu» prope 

adstant, et propinqua vel opposita sunt v. Wernsdorf, Poet. Min. T. 
V. P. I. p. 163. ad RutiL Itin. I, 489. 

82 seq. Aliquando etiam, quod turpius est, vestes feminarum in- 
duca, earumque sacra, vitinm, vultum, incessum ac mores imitaberis ; 
ita paulatim, velut per gradus, ad majora turpioraque scelera progre* 
dierÌK. amichi, v. ad I, 142. — 83. venii, v. ad VII, 29. — Acd^^ 



Digitized by VjOOQIC 



66 COMMENTARIUS 

pieni, recipient te in consortium. 84 seq. Quinam sint il, de quìbus 
h. 1. agatur^ non liquet Interpretes tantum non omnes haec refemnt 
ad Albanòs vel Fkviales sacerdotes^ quorum coUegium Domitianiis 
Minerv» (quidam intpp. perperam dicunt Cereri^ et alii Dianse) in 
Albano prsedio instituerit^ (cf. ad IV, 6l. 100. 145.) et a quibns 
Quinquatria non minore turpitudine celebrata sint, quam sacra Banx 
Dece {Bonam v. 86. prò, Minervam, eo ritu» quo matrons» redimiculU 
moniUbttsque omatae^ Bonam Deam placante hoc tantum discrimine, ut 
non mare8> sed feminas excludant et arceant a sacris) et Orgia Grse- 
corum vel'potius Bacchanalia Romanorum. Sed de bis illorum sa- 
cerdotum ritibus nihil alicubi legere memim*. Videntur potiua Ronue 
illis temporibus alii homines effeminati fuisse> qui clandestina sacra 
peragerenty imitati matronas Bon^un Deam oolentes, viri nubentes, 
qui mulieres vel matronas illas, habitu^*vultu> incessu moribusque, 
quin etiam prostibula obscoenitate fkctorum verborumque (v. v. 9^- 
107. 110 seq.) referrent. '^ Redknicula fimbri» s. fasciai pendii]»» 
quse subligabantur mento et vel pendebant de pectore, vel Jrontem 
omabant. De hoc mulierum ornamento v. ad III, 66. et Winkelm. 
Monum. antt ined. p. 155. et Gesch. der Kunst p. 308. De momiibns 
monolinis^ dilinis et trilinis v. Bottigert Sabina p. 405. 406. 

86 seq. Cf. VI^ 314 seq« ahdomine porcoe et magno cratere, ob voluta 
▼ini amphora, vel mellario vase. ^ more sinistro, perverso, ccmtra- 
rio : nam ad sacra Bonss Deae feminse tantum admittebantur. ^^ — 89^ 
Nota est formula initiorum, qua profani, non initiati, jSf^^Xo/, àriXigrùty 
àfkvnrot, voce prceconis vel sacerdotis a sacris submovebantur : hxàg 
ixàf, S<mg à>jT^hgy vel ixàt, txàg ieri ^i^riku, procul^ O procul este pro^ 
fanL ^ — 90. Sententia h. L est, ab ilio turpissimo ccBtu semivirorum, 
sacra Bon» Deae celebrantium, feminas omnes^ tamquam prc^anas^ 

** De quibus vide, quos Grangaus lau* ^ v. Macrob. Sat. I, 12. Iiactant. 

davit, Dionys. Oothofr. ad 1. cum vir nU' Inst. I, 22. Plut vit. Cses. e 7. Gyrald. 

bit «•. ad L. Juliam de Adult., et Salvian. Synt. IV. p. 144. Dempster. ad Kosin. 

de GubernaU Dei Lib. VII. cujua base III, 19. et iopr. Heins. ad Ovid. A. A. 

Bunt yerba: Quum mtUiebrem habitum III, 244. (ubi et de Bonse De» sacris 

viri tumeretU et magis, quam muUeret, copiose disputai) et Fast. Ili, 418. De 

gradum Jingerent, guum indicia guadam Bona Dea ▼. Creuzer's Symbolik T. II. 

monttrotif impuritatis stbi innecterent et p. 445. 

femineis tegminum illigamentis (ut ▼. 84. '' De quo t. Heina. I. I. Tibull. I, 6. 

longa redìmiculaj capita veUarenty atque 22. (ubi cf. Heyne) Flin. X, 56. Plut. 

hocpubUce m civitate Romana, urbe smih- Lactant. et Macrob. 11. ce. Cic. Farad. 

ma ac celd>errima: quid aUud quam 4. 

Mom, imperii dedecus crai, ut in medio " v. Spanhem. ad Calliro. H. in Apoll. 

reip. sinu exsecrandistimum nefat paiam y. 2. et in Cer. v. 3. Vlrg. ^n. VI, 258. 

liceret admitU ? Sii. XVII, 28. SueU Ner. 34. 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. IL 67 

submotas fuìsae, ita ut nulla ibi tibidna comu inflaverit, ut in veri» 
sacra Deae illius aliorumque Deorum factum^ sed omnia semivirorum 
minìsterio sint peracta; Ferrar. Elect II, 14. A tibicina non ti- 
biam, sed comu inflari, non est quod nos offendat: non enim 
omnes tìbia rects, sed quaedam incurva vel obliqua erant, <rXa- 
y/'cH/X*/ et 7/77^01 s. yfyyiat dieta, inpr. Phrygia, cujus frequens 
in sacris usua, et qua inde comu passim vocatur.*» Gemere de 

quovis sono et strepitu. Cf. VII, 7I. et ad SiL I, 425. in Var. Lect 
— 91- 92* TaUa, non minuB nefaria et obsccena. Orgia, sacra noctuma 
et enthusiastica, coluerunl, egerunt, Baptce, Bà^rrtxi, molleS effeminati- 
qne sacerdotes Cotyttus» quo titulo Eupolis comoediam, quam alii 
Gratino trìbnunt, (ra'si haec alia est) 8cripsit,Jn qua, teste vet Schol., 
Athenienses induxit ad imitationem feminarum saltantes et pracipue 
perstnoxit Aldbiadem, quare ab hoc, vel ab illis necatus est v. 
Schweigh. ad Athen. IV, 82. p. 678. Dicti forte Bapta àHt rov fiàie. 
ruf, inficere^Jkcare ; non, quod sacris initiandi aqua calida lavarenhir, 
vd quod omni vitiorum genere tincti essent, aut post illas nefendas 
poUutiones sola aqua tinctùme sese purgatos arbitrarentur, qua Bri- 
tan. et Grangai conjectura raihi certe minus probabiles viden- 
tur. Coi^, òalfiM fù^ixhg ap. Hesych. h. v. Dea nefimda libidi- 

nis, cujus sacra Koryrr/a s. Korurr/c ab Edonibus in Thracia primum 
eulta et deinde in Phrygiam, inde vero Athenas translata ; unde h. L 
dea Cecr(^, h. e. Atheniensis, vocatur. Ab ea forte non diversa, 
certe ei similis Cotys, Kkvg, s. Cotyto et Colytto, libidinum Dea, a 
Corinthiis et Chiis eulta; unde homo mollis et effeminatus Kkvoi ^/a- 
tffcinj^, Coiyos sodalis, dictus putatur : nisi forte et proverbium hoc et 
ipn Dea originem debet Cotyi, libidinosissimo Thracia regi, de quo 
V. Athen. Deipnos. XII, 8. ** iceda secreta, noctuma s. mystica, 
qaalem gestabant dc^dou^oi in Eleusiniis. soliti lassare ipsam Cotytto, 

■^ ▼. e ap. Horat. Od. I, 18, 14. triae seu tibidnae sacris Bone De» affu- 

Orid. Met. ìli, 533. XI, 16. et Fast, erìt et intulerit comut nempe virum pa- 

IV, 18L ubi Neapolis observat, eam traodo stupri flagitio paratissimum. 

propterea comu dici, quod, si fides haben- 

da PoUod et HesychuH ȣimfa babuerit ** Cf. loc class. Strab. X. p. 470. al. 

a. amplius orìfidum, ex oomu adnezum, 721 . B. Mitscherl. ad Horat. £pod! 

ejnsque inferior pars incurvata fuerìt. Cf. XVII, 56, intpp. Ovid. ex Ponto II, 9.' 

iaC ad III, 68. 64. et VI, 315. inpr.Tero Heyne ad Vii|f. Calai. IV, 19. Synes. 

Spanbein. ad Callim. H. in DeL v. 253. Epist. 44. Suidas v. Kórut, Gyrald. de 

et GronoT. Obss. I, 17. ubi et insulsissi- Diis Gent. Synt VI. Politian. Misceli. 

nù crrorù arguitur Rigaltius, qui in Diss. e 10. Jun. ap. Erasra. Adag. cent. I. 

de SaL Juven. putabat, luec verba ad Ciò- p. 317 seq. Scbweigh. ad Atben. IV, 7?.' 

dium spectare, qui Testitu cultuque psal> p. 644. et IV, B2. 



Digitized by VjOOQIC 



68 COMMENTARIUS 

cujus tamen libido insatiabilis est Poeta, opinor, fingiti homines istos 
in fcsdas libidines adeo se mergere, ut ipsa Cotytto eorum adspectum 
velut refugiat, vel prius, quam ipsi, delassaretur atque satiaretur, si 
iisdem voluptatibus se dederet. 

Q3 — 95. Sirailiter Pollux V, l6. ràc 6(pfg fis\alvu, roùc of^X/wùf 
inny^à^ti, Alii ex iUis, more mulierum, decoris studiosi, supercilia 
fuco illinunt, et f uligine denigrant : nana nigra supercilia olim et 
delicatis pulchra videbantur, de quo v. Junius de pictura III, 9* 
Fischer ad Anacr. XXVIII, l6. et Guys Voy. en Grece T. I. p. 106. 
De toto hoc fuliginis apparatu, quem Varrò ap. Non. p. 607. et Plin. 
XXXIII, 6. Calliblepkaron (schonauge) appellant, de obliqua am, 
et de acu discriminali (schmucknadel) docte, ut solet, disputat IH 
Bottiger in Sabina p. 22 seq. 49. 50. et 1 48 seq. Fuligo pulvis fa- 
cusque subniger, (schminkschwarze) similis Jtiligiìii, (russ) aqua in- 
fectus (unde h. 1. madida) et superciliis ulcerive infricatus, (Colum. 
VI, 32. extr.) Or. arifii (unde siibium) s. ffrtfifit et tfr/'a^w;, vel galena 
fossulata et plumbago, (feine schwarze von bleyerz, von gepulvertem, 
serstossenen bleyglanz, Ture, surmé. Gali, galene de plomb) vel an- 
timonium nigrum, (Gali, oxyde noir d'antimoine, Germ. spiessglas, 
spiessglaserz, Arab. cohel, chohol, alchohel) Hebr. Sro et T^D, (unde 
L&t.fucus) 4 Reg. IX, 30. les. LIV, 11. Jerem. IV, SO. Ezech. 
XXIII, 40. quibus locis LXX intpp., Aquila et Symm. vertunt art^fi» 
€r/fiig, CTt^tPi6&at et <frt/Mfut,t^cu, ^^ lUe^ hic, alter. Tangere 

docte dicitur prò tingere, imbuere, adspergere. *® SuperciUum prò» 
ducili iit s, prof erre de pyxide ap. Petron. e. 110. et Martial. IX, 38, 
6. (quod tamen Bottiger facete dictum putat: die Augenbraunen, 
Augenbraraen, aus der sckminkbuchse hden) vel medicamenia ex fuco, 
quibus lance (leg. moke) coloi'anlur, ilUim nigrum pulverem, quo oculo" 

» Cf. Dioscor. V, 99. Plin. XT, 37. a. I. p. J5fì. RussePs naturai history of A- 
56. XXVIII. 11. et 17. XXX, 15. leppo p. 102. Niobuhrs Reise nach Ara- 
XXXIII. 6. XXXVIII, 8. inpr. bien T. T. p. 292. Hieron. Ep. od Fur. 
Claudian. X, 268. (ubi ▼. Koenig) Ovid. 10. Spanhem. hìst. Jobi e 15. $ 11. 
A. A. III.SOl. (ubÌT. Heins. etBurm.) Casaub. ad Athen. XII, 2. extr. (cap. 
Schneideri Lt'X. Gr. v. frififuf. Grandi 10. ed. Schweigh.) et Lichtenstein proludo 
in Ep. ad Ludolf. p. 117. (in Ephemerid. philol. de luce, quam auctorura class, in- 
Natur» curiosorum Anni VI. Decur. II. terpreutio ex bi*t. nat lucnitur, Hamb. 
p. 81 neq. Append.) Snvary^s Brìefe I. p. 1782. p. 10 seq. 

103. Forskol Flora -^gypt. p. XXI lì. •• ▼. Tumeb. Advers. XV, 17. GronoT. 

&uidy'8Travels4i.67. Shaw*s Travels p. Obss. Ili, 18. Heins. ad Ovid. A. A. 

294. Rauwolfs Reisen l. 7. la Roque 111,269. Broekhus. et Hcyne in Obsa. 

monirs des Arabes e. 17. Tbevenot Voy. ad Tlbull. I, 8, 52. Burm. ad Ond. 

de Lerant I, 42. Lady Montague Bripfe Epist XIX, 41. et qui ab bis Uudan. 

T. II.p. 21. Chardin. Voy. en Perse T. tur. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. II. 69 

ncift exordM. producuntur cet. ap. Tertoll. de hab. roul. e. 2. Grang. 
Conf. loca daro. Plin. XXXIII, 6. Vis efus, (stibii) adslringere ac 
refrigerare, princiipaìù auiem circa ocuìos ; namque ideo eiiatn plerique 
Plaiyopkt^thmm id appeUavere^ qtumiam in calUbiepharis muUerum di» 
latat (ut h. 1. produdlj oculoe ; et fluxiones inhibet octdorum cxulcero' 
tkmesqae : et Mémoires d'Arvieux T. III. p. 297. " EUet noircissent 
iégèrewi aU les bords de leurs paupières avec une poudre compotée de 
tutte (gfnkkaìk) qu'on appeUe kokel, kehel, et tirent une Itgne de la 
meme couìewr au coin de toeil, pour lesfaire paroitreplu* grande et plus 
fendut ; car la grande heauté des dames Arabes et de Umles les Jemtnes 
de rOrient est d'avoir de grands yeuxnoirs hienfendus et à fieur de téle. 
— - GhXìqua aeu, quce Galeno dìcitur lA^ikin, spedllmn, Germ. sonde* 
Eadem vel dooibos potius graphiis, quorum superior pars aliquantum 
infleza est, (unde h. 1. obliqua acUsJ etiam nunc ita utuntur Turca- 
rum femmae. ▼. Bdttìger^s Sabina p. 25. ed. pr. pingU, f\icat. o* 
cutos irememlesy peetoSi palpitantes, tremoìos, ut solent èsse scortato^ 
ram : ocuhs iidos ae tremulos ac prona libidine marcidos, jam jamque 
samadopertuhsy ApUl. Met III. p. 135. ed. Elmenh. Pulres dìxit Hò« 
rat Od. I, B6, 17- Cf. VII, 241. Ovid. A. A. II, 721. Intpp. Virg. 
Ed. Ili, 8. Douza Praecìd. ad Petron. Ili, 7- Casaub. et Kcenig ad 
Pers. I, 18. Sle bìbU e intreo Priapo h. e. pene; drillopoia, vet. 

SchoL Dedgnatur poculum, formam membri tirilis vel ipsius Priapi 
referens; qaemadmodum similis formsB penis Martiali XIV, 69* 
Priapus siUgineus didtur. ^ — 96. Reticulum, muliebre capitis tegmen, 
xa^lffaX^y (Non. 14. n. 8. et 32. Varr. L. L. IV, 67.) auratum, ut 
aweum ap. Petron. 67. Cf. Varr. L. L. IV, 67. et Salmas. Obss. ad 
Jqs Att e. 5. p. 162. Henninius non male auratum putabat dictum, 
▼d quod auro intextum esset, vel quod cornee illoe ingentes, quas sig- 
num stnt animi piane effeminati, auri pulvere essent respersi, quales 
in Otbone delicias, nec non in Elagabalo notarunt audtores. *— 97* Co- 
lor atruleus et galbinus sive galbanus (v. Var. Lect) mdlierum est, 
non virorum , unde gaBnni mores et gaUnnnti prò mollibus Martial. I, 
97, 9. Ili, 82, 5.' et forte Tetricus tumca galbina ornaius, ut ignavifie 
symbolo, ap. Vopisc. in Aurd. e. 34. ubi v. Casaub. Cf. Lips. Elect 
l, 13. extr. Tumeb. Advers. XVII, 8. et 15. Ferrar, de Re Vest. I, 
17. in, 22. Hi docent, gaUmm in Glossis esponi x^w^iv, h. e. her- 

n £^ «ffigiem exbibetit Rbodhu de SS. XXXIIL Prsf. et e k Sdmas. ad 
Ad» Ceb. e. 5. p. 59. 60. et Pigiior. de Hist. Aug. p. 552, Gonsalez ad Feuon. 
Sertia; Heuiiii. Cf. Mn. XIV, 2. 15. p. 429. Rutgers. L. VI. p. 506. 

Vou IL E 



Digitized by VjOOQIC 



70 COMMENTARIUS 

baceum, viride, pallidum» ilavum ; et bine quoque galbeum, galbinum 
et gaìhinettm dici bunc ooloreni. Alii galbanum rectius scribi putant 
et galbani colorem designarì. Galbanus s. galbanum gummi 8. resina 
male olens et suc^us viscidus ferule, wx^xoc, in Syria nascentis. Pian- 
tai délineationem dedit Nic. Jos. Jacquin in horti Vindoban. T. HI. tab. 
36. descriptionem ejus et succi Celsius Hierobotan. T. I. p. 267- Intpp. 
Virg.Ge. Ili, 415. inpr. Jo. Andr. Murray adparat medicam. T. I. p- 
262—266. et intpp. Plin. XII, 25. s. 56. XXIV, 5. s. 13. Graecia di- 
citur ;^aX/3awj, et Hébr. rusSn, Chald. et Syr. Kn^iaSn, unde chaJba^ 
num rectius forte scribitur. Color galbani exterior fìavus est, et ipsa 
ferula, qu» initio albet, vetus flavescit, albicantibus tamen maculis 
distincta. Res Iuec, ex oriente a Phcenicibus forte ad Grscos primum 
periata, dieta videtur ab Hebr. nSn lacte (scil. arboris fruticisve) vel 
Syr. :hT\ gummi, et pS aìhus : inde vero color albidus et flavus, qui 
galbano est, Lat galbus et galbanus vel gaUnnu*. — scutulata sdL ves- 
timenta, forte non eadem quae virgata^ ^afiòurà, dicuntur, a axm'akp, 
virga, nobis geslretft; (de quibus v. ad Sii. IV, 155.) sed ^yjtétetf 
tezta in formam scutularum, b. e. quadrarum, quales in retibus vel 
tela aranearum cernimus; Stoffe mii rauten oder nmrfeln, gewwrfeUe 
oder mii gueerUnien durcluchnUUne kleider, à la quadrille. v. Harduin. 
ad Plin.^VIII, 48. s. 73. et Bbttigers Vasengemalde T. I. Fase IX. p. 
77. . rasa vestimenta, ^t&ràc t^rag, . sine villis vel pilis, ut toga 
rasa ap. Martial. II, 85, 4. et Plin. VIII, 48. s. 74. cui opponitur toga 
8. vestis pexa, ri fiaWuTij s^^, oninentioribus villis. . Ad Ulustrandum 
h. L plurimum facit Plin. VIII, 48. s. 73. Lana Istria Libumiceque 
pilo propior quam lance, pexis aliena vestibus^ et quam Salacia scutulato 
texlu commendai in Lusiiania. Cf. etiam Plin. XI, 24. s. 28. et ad hh. 
11. Harduin. ac Scalig. it Tumeb. et Ferrar. 11. ce. — 98. Mulieres 
Bomae per Junonem vel aliam Deam, et servse per Junonem ac Genium 
herse, viri autem per Jovem, Herculem, Genium suum et Principisi 
ac servi per , Genium. beri jurare solebant. Cf. Heyne ad Tibull. Ili, 
fi, 48. . £n itaique.Qoyum ipollitiei indicium ! Virorum efieminatorum 
Genius est Juno, per quam jurant more mulierum, et quam maxime 
colunt ; bine et ministri b. e. servi, qui per Genium beri jurare solent» 
jìer Junonem donUni jurant. 

99 — 101. Aliud muliebris molliti» argumentum frequens speculi 
M8U8 et vesanum tam formse ad id explorand», quam comas ad illud 
omande» studium; quod ne moratas quidem virgtnes ac matrona», 
nedum militem ac ducem decet Qute vero major insania fingi pot- 

9 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. IL 71 

€8t, qiiam quod Imperator eo ipso temporis momento, quo ancipiti 
proelio de salute^ vita et imperio contendendum est, formam suam in 
speculo contemplatur ejusque elegantiam curat? Cf. Spanhem. ad 
Callim. H. in Pallad. v.U7- Speculum tale h. 1. innui^ quale descri- 
bit Seneca Nat Qusat I, 16., suspicabatur Hennin. ^ Speculum, 
gesiamen Otkonis, non, quod Otho olim gestarat, quodque ilìey de quo 
h. I. agitur, ei occiso abstulerat, sed potius, quale Otho gestare sole- 
bat; etd illi explicationi favent loca Virgilii, e quibus haec et seqq. 
▼erba fiicete bue translata sunt^ Mn. Ili, 268. (^dipeui, magni gesta^ 
men AbaniUJ et Mn. XII, 94. Adorit Aurunci tpoUum, h. e. quod 
speculum Otho non minori in pretio habebat, aut quo non minus glo- 
rìaxi solebat, quam Tumus basta, qua Actora Auruncum spoliaverat : 
nam iti beroam arma omantur a poetis et commendantur. ^ Conf. 
ad I, 169. patMcif ^raOtxw. cf. ad v. 10. De Oikorùs Imp. volup- 
tatibus mnliébribusque munditiis v. Suet. Oth. e. 2. et 12. Tac. Hist 
I> 71. et al. — 100. ille, Otho. 101. In bis verbis obscoeni quid la- 
tere potabant Grang. et Tumeb. Adv. IV. Fexilìum tunica russa 

sive velum purpureum, signum futurae pugnse, quod a duce proponi, 
et in praetorii fastigio estendi in basta ac toUi solebat, ut eo conspecto 
milites se et arma pararent dispersique convenirent v. Lips. de Mìlit. 
Rom. IV, 12. — 102. Speculum inter sardnas militum esse, tam stoli- 
duro est et inauditum, ut singolari historia dignum sit Hsbc Òttfa^ 
magia, quam tl^ixug dieta. Cf. Tac Hist. I, 88. belU cimlis, in- 
ter Oth<mem et ViteUium, prcelio apud Bebriacum, vicum inter Ve- 
lonam Cremonamque situm, confecti, quo Othoniani a Vitellianis 
vieti : quod notum e Tac Hist. II, 14—62. et Suet. Oth. 8. 9* 

104— 107. Suetonius in Oth. e. 9* et 12. memorat, multos, nec 
frustra* credidisse, Othonem, nuntio accepto de infelici pugns Be« 
briacensis eventu, magis pudore, ne tanto rerum hominumque peri- 
culo dominationem sibi asserere perseveraret, quam desperatione ulla 
«utdil^entia copiarum, necem sibi ipsum conscivisse, et magnam 
partem hominum, incolumem gravissime detestatam, mortuum laudi- 
bus tuliase, multos etiam mì^tumJòrtUsimum virum, unicum Imperato^ 

* Specola Teterimi non ex Titro erant Beckroanns Beytr. s. Geacb. der £rC T. 

fKta, ut nostra, ted ex sre, stanno, ar. III. p. 291. B<ktigerì Sabina p. 400 seq. 

ctntoqoe polito, nonnumquam et auro. v. et 419. 
intpp. PUn. XXXII 1, 9. Stat. SyU. 

Ili, 4, 94. el Sen. Quaert. nat. I, 17. «• v. Heyne ad Virg. JEìU V, 260 seq. 

(qui speemia totis paria corporihus memo- IX, 559 seq. X, 700. et noa ad 8U. V, 

rat) Spanh. ad Calliin» H. in Pali. t. 31. 137 seq. 321 seq. 

E2 



Digitized by VjOOQIC 



72 COMMENTARIUS 

rem^ praNlieASae. Hine Henninius ad h. 1. recte ita commentatur a 
'^ Hoc iniquum vulgi judicium Juvenalis nequibat concoquere^ atque 
biac ^XM«T/x2^ satìrica antìtbcsi exclamat : sdlicet id vero wmmiduci» 
fìiit, ocddere Galbam, (y. Suet Galb. 19* et Tac. Hist I, 41 aeq.) 
virum nibil minas^ quam id» de se meritum ; (senem prseterea, mani-* 
buB pedibuàque àrticulari morbo distortissimis ; Suet Galb. 21. 28.) 
et ea fuit Othonis in asserenda liberiate Romana constaniia, ut cuiem 
curarci ! Monstrum potius fuit hominis^ qui Bcbriaci in campo de ìm* 
perio decertare ausus vir muliere corruptior insano forrose studio 
marcescebat» Ccecus vero sit oportet^ qui bic noa adverdt reoondi* 
tum, quo Romanorum inertiam pungiti aculeum ; qui sibi patiebantur 
ita ab hoc semiviro illudi." Nimirum s/^rixS; et amare dicitur, ut 
^ciUcei V. 122. V, 76. VI, 239. VII, 159. XIV, 156. et nostrum 
JreiHch, iraun. Sic illa n^^t cum et sine interrqgatione. Cf. XIV, 
54. ad Sii V, 114. BentL ad Hor. Sat II, 2, 106. Curare cuiem, 

ut pinguem ei nUidum berne curata cute ap. Horat Epist I, 4, 15. nam 
pinguium cutis nitet Sic et curare peUUmlam, genium, corpus. Cuti» 
quoque prò toto corpcnre ponitur, ut Gr. -x^èi passim, de quo v. 
Spanhem. ad Calllm. H. in Jov. v. 17. Sed hiec verba referenda 
potius ad moUitiem, levorem nitoremque cutis vel corporis, inpr. fii^ 
dei, quam Otbo in speculo assidue contemplabatur. Molles homiaes 
amabant cuiem ìotam (VI, 464.) lacte asinino (v. ad v. 107.) aquisqne 
suaviter olentìbus, mollem, nitìdam et levigatam sm^pmate» tSfjJtyftmrt 
s. ^ifàan. Cf^ Athen. IX, 77* Salraas. ad Scriptt hist Aug. T. I. p« 
42. et B<yttigeri Sabina p. 19 seq. ed. pr. summi cwU, Imperatoria. 
— 106. Cf. ad V. 103. Bebriacum aliis Bedriacum, Plut in Othone 
p. 1070. Bfirgtaiéf, et Josepho B. Jud. IV, 23. ^^nyòiax^ dici* 
tur. ^ spoUum affeciare Palatii, ad summum imperium adspirare : 
nam imperium quidem Otho jam susceperat, sed codem tempore Grer- 
manidani exerdtus jurarant in Vitellii verba, et pugna BelMriaceiia 
decemendum erat, quisnam ex illis regnaret, adeoque Palaty^m, do- 
mum sedemque Augustam, obtineret Spolium PalaOi àtncK de im^ 
perio, quod illis temporibus vi rapiebatnr. * — IO7. (Mojuisn iraàUnr 
mundiiiarum pasne muUebrium ; vuho corpore : quin ei faciem quoiidie 
radiare, acpane madido Unere cofisuetum : idque insiUuUse a prima la» 
nugine, ne barbaius umquam essei ; Suet Oth. e 12. pressum panem, 

** et Lìps. et Broter. ad Tac. Hist X, 49. Chifer. ItaL ant Uh. L pw 
II, S3. Intpp. Suet. Oth. e a et Plin. 261. 

4 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IL 73 

madulmn lacte asinino^ quod psilothrì loco erat> cujusque iUitu splen* 
dos gCBis condlìalMitiiry fiicie siligineo hoc tectorio inducta, vel cute 
hoc sm^gnuite attrita: (v. Heyne et Scalig. Obss. in Tibull. h 8, 11.) 
ttUDD moUes Romani cutem infacjem erugari (vel extendi) et ienere$cere, 
H ctmdorem custode ìacte asmitèo putabatU ; unde Poppala uxor Nen>^ 
nis, quocmnque ire contigistei, tecum sexcenias aseUas ducebat, si fide$ 
habenda Plinio XXVIII, 12. Apud eumdem Hb. XI. e 41. s. 96^ 
bmc l^:iintiir: Imc crasnsdtmm annas, quod coaferre aliquid et can^ 
dori m mmUenim ade cxMmaiur. Pappcsa certe qm/igentas tecum per 
emmairahensJeiaSf balnearum etiam solio tolum corpus Uh lode macC' 
Tuhaty exiendi quoque culem credens» Idem de Poppsea memorat Dio 
Can. LXII. p. 714. ubi v. Reimar. T. II. p. 1024. 146. Cf. inf. ad 
VI, 461^^473. ex quo loco recte, opinor, Casaubonus (ad hist Aug. 
{K S2.) coU^ìt» pattern istum non mo(io ex oryza et &bi8, ut apud 
Medicos in compositicxie psilothrorum l^^us, sed etiam ex farina 
«liyinea fiutum esse. 108. I09. Tantum formae explorandae oman^ 
il«qiie studiom in ipsis castris et acie ne impudicissimis quidem 
kacoTÌosissimisque mulieribus fuit» Qtrocf necfedt sciL in castris et 
ade. SemiramU^ AssyrÙB regina, non magis animi magnitudine ac 
lebns geatis, quam moUitie et libidinibus dunosa, nnde et A. Gabinius 
Cic Prov. Cons. 4. Semiramis appellatur. De ea v. Creuzers Sym- 
bolìk T. IL p. 67—80. T. IV. p. 254. Orìns Asstfrìus, ut orbis Ro^ 
mamts. Cf. Var. Lect Epitheton pharetrata ad virtutem spectat 
Eam ex mcmimentis ^gyptiis Kircherus in Turre Babel cum arcu et 
sagìtta ut jaculatricem exhibet ; Hennin. Cleopatra, regina JEgy^ 
ti, cujus mollities notissima. ^^ Masta, vieta navali prcelio ad Ac* 

thtm pram. ^ Ipsa vehebatur aurea navi cum velis purpureis. v. 

Fior. IV, 11. Plin. XIX, 1 110. Hic, in consortio oonventibusque 

torpissimomm horum hominum, de quibus inde a v. 84. agitur, inter 
eoa vd iu est Roms ; Orang. reverentia mensce, quae veterlbus 

sacra erat: rp(£m^a fs^v h^ XjfifM, òt fji 6 ^òf n/iarou fsXiói rt xaì ^i- 
me, Synes. Epist LVII. ^ — 111. Hic est turpis libertas Cjfbeles, lu e. 
quali in Megalesiis aliisque enibusìasticis Cybeles sacris utebantur 
ejus sacerdotes, Corybantes vel Curetes, Idaei et Galli, semiviri ob- 

« ▼. Soet Caef. 55. 52. Horet. Od. I, " Cf. Barth. ad Claudian. in Buiiii. I, 

37,9seq.PlatTÌt. ADton.DioXLVllI, 229. Meun. ad Lycophr. Canandr. ▼. 

S4. XLIX, S5. L, 4 seq. Appian. B. C. 136. et PoUerì Arobaol. Onsca Lìb. 

y, 4 ara. IV. cap. 20. pag. 665, 666, edìt. Ger- 

■ ▼TVellci. II, 84—86. Dio L, 14— man. 
hh S. Plot. Ant et al 

E3 



Digitized by VjOOQIC 



U COMMENTARIUS 

scoeni et furentibus slmiles. De Cybeles cuku et sacerclotibus v« 
Creu2er|s Symbolik T. IL p. 33—68. 318. Cf. Var. Lect frada^ 
delicat£i^ molli et femiDea : nam frangere sjgnificat vigore et vi bum 
aliquid privare^ imminuere^ mollire, effeminare ; unde et Gr. h^{h\rtg 
ac xtxKacfÀèwt. Cf. Hemiin. ad h. 1. Caaanb. ad Pers. I, 18. et 34. 
Burm. et Petron. 128. et intpr. Claudianì in Eutrop. I, 262. 

112 seq. Quod indignationem auget, inter hos naptos^ qui ritu et 
more sinistro saora Bons Deas celebrante (v. ad v. 84 seq.) reperiiin.' 
tur decrepiti^ quos »tas et experientia sapientes et continentes red- 
dere debuerat, immo aniistes eonim senex est et gulosus : tangitautem 
poeta aliquem sui temporis, nobis inoognitum ; Grrang. Plathnerus pu- 
tabat, totoh. 1. non Cybelieos revera tangi, sed cinaedicos illius seeculi 
homines^ imitantes in omnibus fanaticos Cybeles sacerdotes, luxurio* 
sissimum genus hominum, a sola autem absistentes eviratione. crine 
albo, cano. senex fanaticus, numine a£3atus et ab eo in furorem 

actus, ^iofo^xifii^ùiy spótog, ipéovtfiàt^uf. 114. Guiluris, ut gula 1, 140. 
ubi V. not. conducendus magister ad erudiendos et instituendos gulo- 
sos ; Grang. 115. 11 6. Quum tamen moUes isti et effeminati homines 
babitu et moribus mulieres sacerdotesque Cybeles imitentur ac mulie- 
bria quoque patiantur, quid^ ri h. e. òià r/, cur exspectant, cessant ac 
dubitante (ut ap. Ovid. Ep. Her. Ili, ^S,) more Fhrygio h. e. sacerdotum 
Cybeles, DesPhrygise, abrumpere cnltris camem «tipervacvam^genitalia, 
quibus non opus est iis, (pondus inutile pathicis) ut per omnia Gallis 
mulieribusque similes sint, nec uUum virorum argumentum relinqua* 
tur ? Sic fere vUia membra a Gallis csedi vel secari dixere Ovid. Fast. 
IV, 243. et TibuU. I, 4, 70. (ubi v. Heyne.) Inguinit et reliquum 
Phrygiis abscindere cultris Claudian. in Eutrop. I, 280. Cf. Var. LecU 
et inf. ad VI, 513. 

117 8. De aliis exemplis virorum viris nuptorum v. ad I, 62. et 
78. Gracchus fictum nomen viri nobilis ac divitis, quem poeta 

notat. dedit dolem, prò dote, dotis nomine, quadringaUa sesterUa^ 

h. e. ingentem vel maximam dotem, (v. inf. ad VI, 137.) Cormcini, 
sive hic recto cantaverat arre, h. e. aut tubicini. Tuba directi, asrit 

comva JUxi Ovid. Met I, 98 tàbulas dotales s. dotis, s. nuptiales, 

de quibus v. Lips. ad Tac. Ann. XI, 30. Feìiciier ! \e\feUx hoc 
sii ! (gluck zu !) fausta et boni ominis acdamatìo, preeclpue in condi- 
tone nuptìarum aliisque pactiò conventis. 120. Ingens coena sedei, 
h. e. ingens convivarum multitudo, multi coenantes sive conviva ac- 
cumbunt Coma prò ccenantibus; ut convivio prò convivis V, 82. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IL 75 

Cf. ad V. S4. Aliì sedei dictum patant prò ponitur^ apposita est^ ut 

1, 96. et ap. Ovid. Trwt II, 481. ubi v. Heins. nooa nupia, 
Gracchus^ Jacuk gremio, in sinu, marili, comicìnis» more nuptiali, de 
quo V. Lips. ad Tac. Ann. XI^ 27. Idem Lipsius ad Tao. Ann. XI, 

2. monet, malieres olim cubantibus viris sedisse, (v. ad I, 136.) post- 
ea etiam accubuisse, et quidem ita, ut uxores in virorum, amie» 
pneriqoe merìtorii in amatorum sinu recubuerint, quod vocaverint 
infra aUquem accuòare, vel interiorem (forte inferioremj jacere. ^ — 
121. Exdamatio cum indignatone ad primores civitatis, quod ii ejus- 
raodi vitiia magna parte infecti ; Grang. Censore, qui mores tur* 
piasimos corrigat et talem furorem pcenis legum comprimat. Aa- 
nuptce, qui inspectis extis futura prsedicat et sacrificio portenta heec 
iramque deorum expiet an^ v. Heins. ad Ovid. Fast. II, 394. — 
122' 133. Quasi majus monstrum esset, si bos agnum vel mulier vi- 
talam pareret, quam videre virum viro nubentem et mulieri habitu 
morfbnsque siroilem. Monslra appellantur omnes res insolitse et 
portentose, vel quae prseter naturam fiunt, v. e. monstrosa scelera, 
phaenomena, ostehta, prodigia, ut v. 143* IV^ 2. 45. 115. VI, 2S6. 
645. al. Scilicet, v. sup. ad v. 104. 

123. Ejusmodi monstra ac prodigia (quorum vanitatem occulte 
poeta ridere videtur) ut et procuratio eorum vel tirónibus e Livio 
nota. Cf. de ostentis, prodigiis et monstris eorum qué generibus et 
cauais Commentatt IL in Heynil Opusc. Acad. Voi. III. p. I98 seq. 
p. 255 seq. — 124. Segmenta, qs. secamenta, a secando sic dieta, erant 
iamùuef quae priscis temporibus, quibus nostra ars textoria picturaque 
anraria ignota erat, perenti, dissecar! et tunicse s. stolse matronarum, 
et quidem ejus institse (schleppe) aliisve rebus adsui solebant, Germ. 
fan guchlagene, zerschnUtene und avfgehefleU, aufgenàheie gqldbleche. 
Cod£. ad VI, 89. Valer. Max. V, 2, 1. Ferrar. R. V. Ili, 17- Salmas. 
«d Scrìptt H. A. T. IL p. 569 seq. Beckmanns Beitr. zur Gesch. d. 
Erfind. T. IH. p. 6$. et Bottigeri Sabina p. 360. 378. 379. ed. pr. 
Àaòiius hngos, muliebres, stolas et syrmata. Flammeum &ut Jlameupi 
velum, pannus bombycinus vel rica, tegmen capitis rutilum, lutei vel 
ignei colorìs, (vmde flammeum, non^m^um scribendum videtur) quo 

** Cf. Ovid. Amor. I, 4, 5. 6. 35. 36. lòquen^ formulie etiam ad proximum 

SueL Cjn. 49. et Calig. 24. pr. Lìt. in ledo locum referrì poMunt : nam ve- 

XXXIX, 43. Cic ad Div. IX, 26. pr. leres in tricliniis iu accumbebant, ut ca- 

Gell. VII, 12. extr. ubi v. intpp. Sic et pite alterius binus quasi pectusque alterius 

mtmmCetoi et «Tvci \f r^ xikTf rivU Job. fcibi proxìmi tangeretur et ezpleretur. Cf^ 

XIII, 23. Lue. XVI, 22. 23. Sed ili» ad V, 17. 

E 4 



Digitized by VjOOQIC 



76 COMMENTARIUS 

nupta^ velata sponsa tradebatur sponso^ unde orta loqu^ndi foratala 
nubereaUcuL Conf. ad I> 62. X, S$é. Feat et Voss. Lev. Etyipol., 
Ferrar. 1. e l^ed 9p« PUn. XXI» 8. flameo luteiu color trìbuitur, ut 
ap« Lucan. II, 361. et htec laudantur Verrii Flacci verba : Flameutn 
nuptas atmadum vocabantf non gvidem a fiammas cdore, sed quia Fkh' 
mmica, cui divoritufu faoere non Ucebaty eo perpetuo uiebaiur. Eadeiu 
dicit Festiifl, et ex hìs verbis simul intelligitur, sigliate et acerbo cum 
aculeo dici VI, ^^5. Jlamea priora conterit, lacerat, vel quasi ooncul-^ 
cat, quod contemtus signum est,' h. e« priora connubia adspematur et 
asepiue nubit. 125. 1S6. Gracchus, qui et nobilissimus ounò ditiaai- 
musque est, et olim Salius, sacerdos Martis, Dei bellicosi et animi 
maxime virilis, fuerat, nunc habitum sponsae induit ac nubit «a-« 
era scuta, anciUa, nutantia, bue iUuc vergentia ac sursum deorsum 
jacta motu saltantis» Jerens Iseva manu, loro arcano, oocultOt quippe 
quod interius adnexum erat. ^ dipeis ancilUtus, ut arma ancilia 
dixit Valer. Max. I, 1, 9* Nam anciU adject est, ita dictum» non 
quod ab omni parie ancisum vel recimm esset et omnis abesset angulus^ 
quae Ovidii (Fast. III> 377*)^ Vanonis, Feati aliorumque sententia 
est, sed quod ^|/f f^s/ay sinuosam, passim, incurvatimi et in apices ex- 
currentem, (non circuii vel peltie formam) haberet, teste Plut^ in 
Numa p. 69* ùnde àyx{f>jov ab àyxxù^, curvuSf i^ppellatum, et anemie, 
non ancUe, scribendum est. Sudavit ferendo ancilia et saltando : 
nam Salii o^tftv ucro^oDvra/ òtavro^uóiiuvoi r^y vSknr xmmrat Si hrtn^oìg, 
ÌKiyfUibi Timi x^i fisra&ù>iàg 1 f ^fjkfi rà^$g ix^^' ^ ^xénpra fi^à ^d^tic 
lud Muférnroi à^oòtèóvni, Plut L e. 

126^132. Summa vis indignationis in hac expostulatione et com- 
pellatione Martis, inpr. in vss. 131. 132. Cf. Casaub. ad Pers. I, 87. 
Pater Urbis h. 1. non Romulus, sed Mars ; et exquisite prò ejus no- 
mine. Poeta Deum quasi admonet patemorum offidorum» quse neg- 
ligat. 1£7* Latiis pastoribus, Romanis^ oriundis a pastoribus^, quo* 
rum majores fuere homipes rudes et agrestes, omnium vduptatum 
ignari. Conf. Ili, 67. et ad VIII, 275. 128. uriica, qusevis cupido, 
inpr. pruritus libidinis, ejus ve 'stimulus, ut inf. XI, 166. ubi est 
synon. rov irritamentum Veneris. Sic et xtfiàn, xvJòtuctg et xw^. v. Ja- 
cobs ad AnthoL Gr. T. IL P. I. p. 141. et 201. nepotes, posteros, 
à'T^yóms. Cf. Hor. Od. I, 2,. 35. Traditur viro vir, tamquam res 

* Ali] epith. arcano ad sacra referunt, cui ancile sub ptllio anoczum fuisse 
vel ad coelesie ancile, pluribus ejusdem perpcram tradit. Quod nulli, prstcr Sa- 
forms immixtum, et Babrdt ad balleutn, lium Hccret ferro : Britan. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. II. Ti 

enita, rku nuptiali : vir viro nubit Conf. ad v. 117* tir, wtìatafr, 
pe^co. CoDf. Heiiis, ^à Ovid. A. A- h 52^ — ISO. He^ ò$mg dicU 
prò: nec irascerifl^ tiec ira ^rdes ? Conf. XJII> 113 seq. ibique not. 
Mars iratus quauat galeam (ut ap. Virg. Mn. Vìi, 292. Valer. FI. I, 
' 528. VII, 577* al*) et caput, ut 'Em^^o)» xn^^at jidffn ap. Hom- Od, s, 
^85. — ISl. Nec quereris Patri tuo, Jovi^ mollitieiu ac scelera Roma- 
iianuD, vel de ìis apud patrem tuum ? Martem sine patre fuisse, nou 
ma Romaiioruin p(«etarum commentum est Summa vero via in4ìg'* 
nadonis in hìs et reliquia verbis ; quasi Mars ipsQ talem igmxmuiam 
saoramque praviti^c» uloisci et avettwd nequeat 131* 1^2. Conun 
gaotifliy Gujiis auctor es, et quam tu negligere videris, alii Deorum per-> 
nntte ! Cfl Hor. Od. I, 2, 35. S6. cede, discede %juger%bus campi, 
a campo, ann relinque. Omnia summum indignationis affectum spi- 
i«nt Canqmn Martium exquisite poeta prò tota Urbe ejusque im- 
pecio posuit, quod is locus Marti potissimum consecratus erat et in eò 
comitia magistratìbus creandis, ferendis legibus et judiciis quoque 
publida extra ordinem ezercendis habebantur ; unde h. L severus di- 
eitar, quod epith. Grangseus ad ipsum Martem referebat. 

1S2 seq. Satirioorum more aliquos rapente colloquentes inducit 
poeta. Cfffidum Bomanis dicebatur, quidquid honoris aut studii et 
eperse, humanitatis ac benevolentias, vel patronis a dientibus, salutan- 
do, deducendo, sectando, oocurrendo cet, vel amicis et cognatis, so- 
lenni aliqua occa9Ìone, significabatur et praestabatur, rà xa^Kovra, v. 
e sì quia, ut Plinii verbis Epist. I, 9* utar, officio togse virilis interest, 
^Kmsalia aut nuptìas frequentai, ad signandum testamentum, in ad- 
vocaticmem, in consilium rogatur. 13S. primo sok, p. solis ortu. in 
taUe Qttirim, collis Quirinalis. Sic Horat. Epist II, 2, 68, de simili 
re dizit : cubai Me in colle Quirini, Hic extremo in Aventino ; visendus 
uterque. Cf. Bentl ad Horat Od. I, 2, 46. 134. quid quceris f quasi 
id non fiuàle divinare possis, quum bis temporibus non raro eveniat. 
nubU amicus, cf. ad v. 1 17* et I, 62. 78. Nec multos adhibet testes, 
vel ad nnptiarum sol^mia et coenam. 

135, IS6. Si modo paululum vixero, haec, quse Scatinia aliisque 
legibus vetita sunt, palam fieri videbo. Verbum ^ent òunai repetitur. 
Cupent libero» habere eorumque nomina et isM matriwoni^^ et in 
Ada publiea s^ populi rtferri, quibus rea rationesque populi, judicia 
publica, supplida, comitia, sedificóa» nativitatei^ Olustres mortes, 
matrimonia, divortia continebantur, de quo v. Lips. Excurs. ad Tac. 
Ann. V, 4. ubi etiam monuit^ matrimonia divortiaque, propter prse 



Digitized by VjOOQIC 



16 COMMENTARIUà 

mia pomasque legume jam ante Juliam Papiamque, in Acta fuisse 
relata. C. IX, S4. Salmas. Exerc. Plin. p. 717* et de actU senatus ac 
populi ad VII, 104. Lips. 1. 1. et Ernesti Exc ad Suet. C«s. e. 20. — 
137* iormentum animi, dolor, sgritudo, nuhentibus viris hctret, eoa per^t 
petuo angit 138. pariu rdinere ìnariios, maritorum amorem firmare : 
nam liberi amoris conjugiique vincala sunt ac pignera, sterìlea autem 
uxores aspe minus amantur, nec raro etiam repudiabantur a Romania. 
Conf. VI, 142 aeq. et Claudian. XVIII, 72 seq. Femina quum senuit, 
retinet connubia pariu oet 

139* 140. Bene oonauluit hominibua naturai quae prohibuit, marea 
condpere, etai maxime id cupiant Lifde nomen unguentaria?, 
promittentia ac venditantia medicamina, aterilitatem amoventia, qualia 
a medicia commendantur, et quibua pyxU ejua condita b. e. referta 
eat Pi/:tii, Gr. m^ii, (schmuck- und toilettenkaatchen) prìmum ex 
buxo, (irù^(f>) ligno facile poliendo, deinde ex auro argentove confecta. 
Cf. Bottìgeri Sabina p. 69. et 37. ed. pr. turgida, epitheton anni 
conveniena ; Beroald. turgentea et gravidaa reddena matronaa ; Grang. 
142. Luperci, Pania aacerdotea, nudi per urbem diacurrebant, (unde 
h. L ag}li L.) et acuticia vel ferulia, e caprino corio factia, terga vel 
humeroa (h. 1. palmat a. manna, ut ap. Plut in Casa.) caedebant db* 
viorum, precipue mulierum, quaa inde fecundaa reddi putabant: 
quod notum ex Ovid. Faat II, 425 aeq. et V, 102. ubi v. Heina. 

143 — 148. Viroa nubere turpiaaimum quidem eat, aed turpiua^ 
quod nostria temporibus vidimua, viroa nobiliaaimos arenae operam 
edere et ad artea inbonestaa gladiatorum, qui omnea infamea habtti» 
(v. Leg. I. § 2. aa. de testibus) descendere. Cf. IV, 99 aeq. et aimil. 
loc. VIII, 192 — 194. et 198 — 210. ubi aingula illustrata videbia. 
FicUf auperavit rei turpitudine, hoc monstrum, hanc rem inauditam ac 
foedam, adi. qua? de viria nubentibua dixi. Cf. ad v. 122. Tunica 
et galerua habitua Retiarii, ut arma ejua Juscina et rete. v. ad VIII, 
200 aeq. Lustravil, percucurrit, arenam fuga^ ni fugit Vili, 208. 
145. Generosior, antiquiori ac nobiliori genere natua, Manliia Capito^ 
lims, MarcelliSf CatuUs et .£milii PaulU minoribus, h. e. poateria, ut I, 
148. ubi V. not. Generotior, nobilior, ut VI, 124. VII, 191. (ubi ta- 
men hae vocea vario aenau capiendae) Vili, 30. 224. — 147* Omnibus 
ad podium spectaniibus^ h. e. nobiliaaimia aliia. Podium in circo et 
amphitheatro dicebatur projectura aeu para projectior et prominentior 
muri, arenam proxime dngentia, inter arenam et imum orchestrai 
gradum, in quo gradu primi e Patribus sedebant. v. Lipa. de Am-> 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IL 79 

phith* e.. XI. qui tamen non male suspicabatnr, Inter ipsum podium 
imumque oTchestne gradum pianura aliquod et vacuum latiorìs spatii 
ftiisse^ et in eo spectasse magistratus curules, Pfetores vel Editores 
munemm, in sellis curulibus ac tribunalibus, ipsosque deinde Prìnd- 
pes in suggestu vel cabiculo, flogej idque proprie dictum esse, ad po^ 
di$tm spedare ; in hoc enim plano commodissime sellas curules pò* 
tuisse poni« non in ipsis gradibus. — 147* 148. His nobilissimis viria 
Ucet ut admoveas, h. e. addere poteris, e^am ipmm, qui lune munus 
edidit, in quo Graqphus retia misU, Retiarii partes egit, h. e. Praeto- 
rem, munerarìun), vel potius Imperatorem, Neronem aùt Domltia- 
Dum. Tnm sensus est : ipsi quoque Imperatori antiquitate ac nobi-* 
litate generis antecellit Gracchus^ quem non puduit, infames gladia^ 
tcHnin artcs exercere. 

149 9eq. Qaomodo haec verba intelligenda sint, non perqpexisse vi- 
. doitur interpretes, qui tantum non omnes hunc eorum esse sensum 
pntàrunt : haec scelera inde oriuìitur^ quod inferos fkbulas esse aniles 
credant omnes, nec quisquam ullo fìiturarum metu poenarum vel reli- 
gionis pietatisque sensu a peccando absterreatur ; tu vero^ qui virtuti 
convenienter vivere cupis^ cave iis adsentiaris et puta inferos esse. 
Sed ipse poeta noster Manes et inferos tamquam vana nomina ac nu- 
gas ìrrìdet v. 150. exemplo Aristophanis in Kanis Act I. Se 4. Pe* 
tronii Sat. 121. extr. aliorumque^ inpr. Stoicorùm et Epicureorum. ^ 
Non magia probanda Bahrdtii explicatio : Manes et inferos esse, nemo 
quidem hodie credit prceter perpusillos pueros ; at tu certe id tibi per- 
saasam habere debebas, quum tibi potissimum opus sit hac raticnae, 
qua deterrearis a peccando. Plamssima vero sunt onmiai si hoc sensu 
ea ceperis : Nemo quidem hodie, prseter parvulos pueros, sibi per- 
soadet, Manes et inferos esse aliquid: (v. Excurs. ad h. 1.) quia enim 
non rideat certe, si in poetis legerit, in Styge mgras esse ranas, et a 
Charonte cymbam canto (conf. Excurs. ad h. ).) propelli, vel M rmUia 
umbrarum una ofmba vadum, h. e. fluvium vel aquam Stygis, (v. ad 
sa. I, 52. et Gronov. Obss. I, 19) iransire ? (cf. Virg. JEn. VI, 302 
•eq.) sed tu (Gracche, et vos, turpes mollesque homines). ptUa, fàc, 
pone, vera esse, quee tibi falsa et vana videntur ; (ut V, 7. hoc ipsum 
defeciise pula) quid tum censes sensuros esse Curium aliosque viros 

* C£ mf. XXII, 51 leq. Prop. Ili, 5. Qu. I, 3. 4 et 5. Senec. Epist. 24. et 

PUn. VII, 55. Eurìp. Alcest 787 scq. sa Consol. ad Marc. e. 19. de Ira II, 

Lucret. III. Ovid. Met. XV, 153. 154. 35. et Troad. v. 369 seq. Lucian. dial. 

(ubi Pjtbagoraa loquiiur) Gc TuscuL de luctu, al 



Digitized by VjOOQIC 



80 COMMENTARIUS 

pnedaroa fiirtiaainiosqiie^ qui patriam olim defendenmt ab hoatibua 
et none in infero sunt, perfectiasiiiia illa pùe simidicitatisi oontineii* 
tìm, fi)rtitiidiiiÌB aliaramque vìrtutum esempla, quoties UUU umbra Une 
ad iUos aenirei, tsam spurci effeminatique hominea ex auperia locia ad 
inferoa deaeenderent? Conf. siimi, loca XV, 172 aeq. et Silii V, 595 
seq. et inpr. XVIJ^ 465 seq. ubi vid. qiue dizi io Var. Lect 152. 
pueri, impuberesy nondum quadrimi, ^t nondum lavaniur in balneis 
Yel thermia publicta erre : nam, qui lavabantur, quadrantem aolve- 
bant ; unde quadrantaria res dicitur Senec. Epist 86 med. ^ Sci- 
piada, Scipiones, ut Memmiadts prò Memmius dicitur Lucret. I, S7« 
ubi V. Lambin.^ ambo Scipione! aunt vel duo ftatres, pater et pa- 
trona Africani majorìsi ut ap. SiL VII, 107* vel potiua Afncanus 
major et minor, ut gemini Scipiades ap. Virg. ^n. VI, S4t3. qui xm^ 
i^9x,^if ita iqppeìlantur. 155. CremercB legio, Fabii, ad Cremeram il. a 
Veientibus caeai, sex et trecenti milites, carnee patricii et uniua genUs, 
qua non alia Ugio, h. e. exerdtus, vd minor numero vel fama darior 
fuit. Rei nota ex Liv. II, 48 seq. Dionys. IX, 22. SiL VII, 40 seq. 
et aliis. CanfdSf ad Cannas, oonsumàa Juventus, ab Hannibale ceesa 
ao deleta. 156. Tot anima bettarum, virorum» qui in bellia porierunt; 
vel animoB bellorum sunt A bellatorum, et bine simpl. bellatores, viri 
fortes, quo sensu Hom. II. I, 8. «"oXXàc ì^ft^g '^^vxài ^((0^9 et Tac. 
Hist IV9 82. servilia ingenia dixit anìiadw sermetUium. 157. Cupereni 
ÌU9trari, tamquam poUuti talium umbrarum visu et contagione, si qua 
dareniur, essent, sdì. in inferis, sulphura, et si laurus font ibi. Lus- 
tratio fiebat drcumlatis circa aliquem suiphure vd ìomUs. ^ Lau- 
rus hwnida, laurea virga immersa in aquam, qua adspergi aolebant» 
qui lustrabantur. Sic uda laurus ap. Ovid. Fast V, 677« ^ 

159. lUttc heu! miseri traducimur, eo turpitudinis flagìtiorumque 



'^ Cf. Heubach Comm. de politi^ Ro- Cons. Honor. v. 334 seq. Cf. Casaub. ad 

man. Goett. 1791. § 78. 79. ini: VI, 447. Tbeophr. Char. XVI, S. De taU «m/- 

Horat. Sai. I, S, 137. MartiaL III, 30, pkuri» usu v. Potterì ArcfacoL T. I. L. 

4. XIV, 163. 2. e 4. p. 528 seq. Germ. Ters. et quos 

- ^ - „ , .^ .... ^ ., Grang. laadaTÌt. Plin. XXXV, 15. 

» CoDf. Heyne ad Virgili! iEneid. q^^ p^ jy, 739. 740. Metam. VII, 



VI, 849. Diak. et noe ad SU. VII. 



261. et Art Am. II, 529. 330. Tibull. 



^^^* I, 5, 11. Honu Od. X, 481. (ubi ooii£ 

» Scrvius ad Virg. JEn. VI, 226. ClaAe) Passer. ad Prop. IV, 9. De 

» CircumhdU, purgavit: antiquum ver- ^ ▼• Heyne ad TibulL 1, 2, 61. 'et 

bum eel, ut ap. PlauL (Ampb. II, 2, Potter Lo. Cf. Bunn. ad Val. FI. V, 

143.) nam luttratio a drcumiatione dieta ^^^* 

est vel taedae vel sulpburis.** Hnjus ritus *• Cf. Potter L 1. p. 525. et Plin. XV, 

graphica descriptio est ap. Claud. VI. da 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. II. 81 

fmìmiis^ proldinmar et jam prolapd redactique sumuft : arma quidetii 

oeC b. e. annù expugnavimus notam orbem terrarum ; ted qum tof*- 

|Ha, fcBdfl, scolerà^ monstra, nunc popuìi Jiunt cet Vulgo veilMi 

ìUmc tradudmur exponunt: ad ìnferoa post mortem venimiis; qood 

languet et ininus aptum est. lUam ìnterpretatumem, quam nova 

mìhi meditatio suggesserat, a CI. Adiaintre jam pn^positam fuiss^ 

nimc damum vidi. Die tamen distmctioDem lectionemque niutan- 

daa censet v. Var. Lect Juvenut aut Jubemof, Hibernis^ qu» 

Romania parum nota erat ante et post AgrìcolsB tempora, -qui 

qua oocopond» consiliom propter aliarmn genttum motot eisequi 

noQ poterai, v. Tac vìi, Agrìc. e ^4. Qnomodo itaque poeta 

dìoere potnìt, arma a Romanie vel vllra Hibemia Utara fuisae prò* 

OToto? Non ob ignorantiam^ opinor^ veritatis, sed ut magnilo^i 

quentiam Romanorum, ilio cevo viventium, vel nonnuUomm^ talia 

credentium, deriderete et sic verbis suis majus daret pondus* Or* 

cadas iusnlas, snpra Scotiam sitas, qua? nunc Orkneyt dicttntor, et 

in qnanim numero definiendo non consentiunt veteres geographi. t* 

Celiar. Gec^. et Harduin. ad Plin. IV^ l6. inodo captai Or* 

oadas, nam Agricola haa incognUas ad id iempui insuku itivemU do* 

waàique, quod refert Tac in ejus vita e. 10. Eusebins tunen in 

Cbromoo tradit, Claudium Imp. jam de Britannis triumphasse et 

Orcadaa insulas Rom. adjedsse imperio. Tum voc modo de km* 

giori tempore accipiendum^ ut passim modo et ntr/ier. Cf. IV, 77* 

Dok. ad Fior. I, 11. Gron. Obss. IV, 18. et Emesti dav. Cic hh. 

w. Britanma Romana Ceesaris et Claudii adhuc temporibus eziguis 

finibus oontinebatur, qui prolati sunt sub Nerone ac Flavìis, vii^ 

tote Suetonìi Paullini et Agricolse, ac deinde sub Hadriano et An* 

toninia. miiùma cotUerUos nocU Brkannoi ; conf. Pb'o. II, 75. 

(aW V. Harduin.) Cssa. B. Gali. V, 10. et Tac. vit Agric. e 12* 

ubi V. lipa. 

l63 — 166. Qui tamen Romam veniunt, mox nostros induunt 
moies et in patriam suam referunt Sed malim hunc locum òtoìkb* 
ynuig ezplicare, ita ut verba adversarii sint et iamen-^ Tribuno, ad 
qnse poeta v. 166. respondeat Sic pictura personis animatur, et in 
V. l66. major est sarcasmi vis. l64« l65. Caligula quosdam obsides 
dilexisse ferebatur commercio mutui stupri, teste Suet e. S6. Eo 
respexisse h. 1. poetam et Imperatorem ab eo Tribunum esse dictum, 
(v. ad XI, 7* in Var. Lect) suspicari liost cum Adi. Zahttes no- 



Digitized by VjOOQIC 



82 COMMENTARIUS 

men premium obsidb. Armenius cum dilectu dicitur : nam ab 
Anneniis poet» temporìbuB obsides Romanis fuisse traditosi memo- 
rat Tac. Ami. XIII, 9- et XV, 1 seq. moOkir cunctis ephebis, 
qiuppe qal ad lAbidinem pronìores sunt tese indulsisse, tradì* 
disse, exhìbuiflse, ad foedum scìl. obsequium. Conf. Stat Silv. IV, 
6, 87* ardenii amore acri ac libidinoso. Adspice, vide en. v. ad 
V, 67* commercia populorum, vel conversatio cum malis* ^^Z- 
^vifi¥ tléri ugnerà ifuTJou xoxoi D. Pauli dictmn 1 Cor. XV, 33» verissi- 
mum ; Ach. Cf. ad v. 78. 

167> Hic, Rome, homines Jiunt, prsedare formantur, institauntur ; 
quod &MHn't%Sfg dicitur. Si mora longior Urbem InduUit^ commo- 
rationem, praesentiam in urbe nostra concesserìt pueris illis extero* 
rum, qui vel Inter obsides Romam missi sunt, vel alia occasione ad 
nos venerunty h. e. si diutius Romse commorati fuerint; non umquam 
deerit amator vel cinaedus, qui eos corrumpat. 

169. 170. Miitentur pueris ab amatore braca:, cuUelli, frena, flàgel' 
hm, munera, quibus solent delectari etiam in patria sua et fiicilius, 
qnam pecunia, capi; Brit Sed aptior est aliorum interpretatio : 
miitentur, omittentur, abjicientur, bracai, vestimenta, quibus in pa* 
tria utebantur, et cuUeUi venatorii, (cuUelli, quia de pueris agitar) 
frenay JiageUiim, arma pa^ia et studia venationum exercendorumque 
equorum ; et prò virilibus institutis patriisque moribus, simplidbus 
tXjc^ehonesltxA, mores proelextatos, Romanos, qui perditissimi sunt ac 
pro6igatissimi, Artaxata, domum vel in patriam, referente Braccai s. 
BraccB (v. Var. Lect) non modo Gallis Narbonensibus, qui inde 
Bracati Vili, 234. dicuntur, in usu erant» sed et Dads, Getis aliis* 
que Ponti populis, Phrygibus, Lydis, Persis, Indis, Medis.^^ Laxa 
autem erant feminalia s. femoralia, dvogv^/ds^; sed Scyihce toium 
bracali corpus eif nisi qua vident, etiam ora vestiti, teste Mela II, 1. 
Conf. et Ovid. Trist III, 10, 19* 20. D. Hieron. ad Fabiolam bracas 
^Itjuisse ab umbilico ad genua usquc/ porrectas, quibus verenda celane 
tur. Artaxata, caput Armenias, ad Araxem fl. PrcetextaU 

mores, ut verba pradextata, (qu» puris Aoitf^ùgiie opponuntur jun- 
gunturque impudicis et dicacitati sordidce scurrUique ajp. Geli. IX, 10. 
Macrob. Sat* I> h med. et Suet. Vesp. 22.) dicuntur vel mores prae-r 

«T. Scalig. ad Prop. IV, 10» 4S. Ca- 63. 64. ReUnd. Diss. misceli P. IL 
aaub. ad Suet Aug. e 82. Ovid. Trìst. Diss. 8. inpr. Perìzon. ad JEliao. V. H. 
V, 10,34. Brisson. de r^oo Pen. 1. § XII, 33. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. IL 83 

textatonim, nobilium ac primorum dvìtatis et» qui ìis sunt, filiorum; 
qui praetexta utuntur et perditU nunc morìbus sunt; vel potiu8> 
qaod alii putant, turpes» qui solent prsetexi ac velari vel pnetendi. 
Olim in usa fuiase videtur verbum prasUxtare^ synon. vel frequentat 
TfM prttUxere, h. e. speciosa nomina vel verba et causas alicui rei 
praeCendare, specioso verborum prsrtextu in ea exprìmenda utL Cf. 
Groo. ad Geli. IX, 10. 



Digitized by VjOOQIC 



IN 



S A T I R A M III. 



1. QuAMVia conjusus, perturbatus, commotus, tristis sum. G>nf. 
Wernadorf Poet Lat. Min. T. IV. p. 6g6. amici, Umbricii, de 

quo V. ad V. 21. veterù, quod jacturam doloremqne auget. Cu-- . 
mas, urbs Campania?, unde SihyUa Cumaa, cujus ibi antrum fiiit 8. 
fiainiìbv. Cf. Virg. ^n. VI, 1 seq. et ibi Heyne. vacuis, infì'e-< 
quentibus et quietis vel otiosis, respectu Romae, urbis celeberrimae ac 
turbulentae. Cf. X, 102. Virg. Gè. II, 225. Horat Epist I, 7, 45. et 
1,2,81 seq. -^ unum civem donare, addere, Sibtflke, Cumis. Conf. 
Plaut Pers, IV, 3, 6. 

4. Laudatur consilium amici, quod amoenissimum petiit locum. 
Cumae sunt quasi Janna Baiarum, quse Baias euntes excipiat atque 
emittat ; Ji. e. Baias profidscentibus Roma per Cumas iter est Cf. 
ad Vili, l60. Baiai autem Romani sestivo tempore, tam voluptatis, 
quam valetudinis, aquis calidis firmandae, causa petebant gratum 
litus amant secessus, nam et Cumse et Baice site in ora maritima et 
amoenissima regione Campaniae, ubi ditiores Romani passim non in 
pontinenti tantum, sed in ipso quoque mari, prospectus ac frigoria 
grada, villas exstruxerant 5. Quodsi vero amicus meus vel ad locum 
minus amopnum migrasset, non damnarem ejus consilium : ego certe 
in deserta insula mallem, quam Romae commorari. Tra Roma ex* 
quisite ponitur Subura, vicus regionis secundse, ad radices Coelii 
montis, frequentissimus atque infamis, ubi ^res et scorta habitare et 
cibaria aliaeque res vendi sòlebant» (v. Adlers Beschreib. von. Rom. 
p. 145 seq. et Bottigeri Sabina p. 82. ed. pr.) unde damosa Svbura 



Digitized by VjOOQIC 



COMMENT. IN JUV. SAX. IH. 85 

dicttuT Martiali XII, 18, 2.* ProchyU (hod. Prócita) in!tula, itì 

smu Cmnanp s. Baiano» Cumìs et Misetio prom. objecta. ' Eani as' 
peram vocavit Stat Sìlv. IL 2, 76. ut sierUi hcaias coUe Piihècusaé 
Ovìd. Met XIV^ 89. ubi tamen Iimrime s. potìua' JEnaria (hod^ 
Isdìia) et Prodiyte a Pithecusis dlstinrgiiittitiir, (si lectio sana est) 
quas geographì vulgo oonfinKkmt. 

16 — 9. Quia enim locus est tam mUer, inamcenus actrieUh, vel sdué^ 
b. e. scditttriiis ac desertus ab inceda, (de quo v; Drak. et nos ad Sii.* 
III, 429-) Ht non Ronn& eum prasfòras, vel ibi malia esse, tfiam hi 
bac urbe, ubi admdne varia pericuk horreas, metuas necesse est, qùod 
multo deUrmt oensendum, quam quod in lods desertis babites. Fr6«' 
quentisùma fuisse Romse et incendia et ruinas aedificiorunr, quflgque 
utrtusque rei cause fuerint, docent Sen. controv. IX, 2. Lips. ad Tac. 
Ann. XV^ 48. et Heubach in Coimn. de polHia Roman. § 17. et 45. 

8. Uròi9 sftva, in qua tot sont, quae nos terrent, perìeula; Grange 

9. Facete Inter smnma Urbis pericula atqùe thcòmmoda recèiisettn^ 
importuna malotum poetarum recitalo, quasi eà tion itiinustnisera sit 
acmetuenda^ prsdpue mense Augtislo, quo enecantur aééStà/étÉ et 
&igrantÌ88Ìmo sestu et recitatione poetarum, quonuA ^ numerai et 
itodium scribendi recitandique ^ fAntom, ut eo quoque atini teiùfi 
pore, quo plerìque a negotiis se subtrahunt, ùiiééroB boiAines vel pre^ 
dbua, vel auctoritate ac J^rsmiis ad au<^enduAi allidatìt. Conf. ad 
I, 1 aeq. 

10. tata domtu, fiimilia et supellex Umbricii. una reda^ quo te« 
mntas supellec^ìs denotatur. Reda vehiculum, quo utebantur itmera 
ftdenteff, freisemagenj et quod quatuor habebat rotas, ut otsiuià 
(cabriolet J duas. Vox Celdca et Saxon^ (Crerm. reiien, Angh io 
ridejf ut catruea matronarum ; unde reda scribendum, non rkeda* Vé 
Var. Lect QuintiL I, 5, 57. et 69. Séheffer de re veh. II> 18. p. 287 
aeq. et B^ttigeri Sabina p. 815. ed. pr. SubHiiit, UmbriduB, cum 
poeU, pedtbus redam prsegressud, moratur, éxspectai» currum et 
e xlnaumm contemplaturus varìas mt sepius a se tisitatas paites urbis, 
quataci nunc relinquìt, ut solent, qui aliquo emigrane Veterés arcui 
fbrte aqusductuum. Ita et Hein. qui conferri jubet Burm. ad Petron. 
e 44. Quidam intdligunt artfds targeiùinoruhi HoratìpMn, qiiibus 

■ G£ ioli X, 156^ XI, 51. 141. Mar- * ▼. Heyne in noL et Exc* Ih ad 

tiaL VI, 66. 2. VII, 30, 12. X. 94, & Vii^gìHi moéA. IX, 715. BuroD. ad 

Fbes. V. 32. et Bumu AnthoL Lat II, VaL FL II, 84. et not ad SiK Vili, 

41. p. 514. 54a 

VoL. II. F 



Digitized by VjOOQIC 



86 COMMENTARIUS 

tamen non arcus^ sed pila, y«wa/a 0ruXi;/ex8tructa; (de qua v. Liv. I, 
26. et Dionys. Ili, 21.) alii arcus Romuli, qui lateritii primum et 
postea marmorei fuenmt, quam sententìam propter epith. veUres ce- 
teris prsferrem, modo constaret, hos arcus ad portam Capenam 
fuisse. Capenam portam^ per quam Capuam itur, ad viam Appiam, 
unde etiam Appia dicebatur, hod. porta di S. Sebastiano. modi' 

dam, quia supra eam aquaeductus est» quem nunc appellant Arcum 
stillaniem; vet Schol. Alii portam rectius ita dictam putant a fon- 
tibus, qui ibi erant, upde et Fontinalis vocabatur, de quo v. Fest. et 
Liv. XXXV, 10. extr. Cf. MartiaL III, 47, 1. seq. (Ct^pena grandi 
porta qua pluit guita cet) et X, 35, 13. 14. (Egerice jocos udo Nunue 
sub antro), 

1% seq. Lucus erat in valle Aricina, Dianse sacer, et Cameni^ a 
Numa sacratus, quem medium ex opaco specu 'Jons perenni rigabat 
a^a, et ubi rex ille simulabat sibi cum Dea Egeria (v. 170 congres- 
sus nocturnos esse ; unde h. 1. nocturnas amica. * — Hic^ ubi cet. v. 
Var. Lect constituebat amcas horam tempusque congressus con« 
cubitusque : haud dubie enim poeta bis verbis significata Egeriam 
non Nympbam vel Musam, sed amicam b. e. pellicem Numse fuisse, 
quod etiam illis tempòribus fama vulgaverat Constituere dicuntur,, 
qui de allqua re paciscuntur, inter quos de ea convenit Venuste 
b. 1. de noctuma amica. ^ Similiter ad constitutum (sdì. locum vel 
tempus) venire dixerunt Varrò R. R. II, 5. et Hygin. fab. 148. — 
13. nemus, lucus Camenarum, in quo fons et delubra, a Numa iis sa« 
orata. De sede v. Plut. in Numa ; ie fonte Camenarum idem et Liv. 
I, 21. Ovid. Fast III, 263 seq. et Lips. Sjnt. de Vesta e. 10. sa^ 
cri, ut omnes foptes, fluvii, aquse, propter numen aquce inf. v. 19* ▼• 
Spanhein. ad Callim. H. in Apoll. v. 112. Numa lucum prseterea 
campumque, quem fons irrigat, Camenis conseo^verat et uòù^^ ts^ 
&viòn^9 Tttjg *E(fridct vofùtyo/i, Òwug Xoft^Sàvou^o/ xaénfM^v à/M^Mtf'/ xaì 
^ivmi rh à^àxro^Vt teste Plut in Numa p. 68. Cf. Lips. 1. 1. 
. 14 — 16. Judaeis primum Claudii, deinde Domitiani temporibus 
Roma pulsis, (qu^e tamen urbs paulopost iis abundabat, de quo v. 
VI, 542 seqq. Walch in Comment nov. Soc. Gott dass. pbilol. T. 
IIL p. 8 seq. et de Bynkershcek de cnltu religionis per^B^rìnse apud 

* ▼. Uvius I, 19. et SI. Dionysiui div. I, 23. Salmiiiing de mod* usur* e 

IT, 60«eg. Flutarcli. in Noma, Ovidìut 15. 

Feflt< HI, 9«1 leq. et MeUmorpbos. * C£ VI, 487. GronoT. Obss. I, 1. p. 

XV, 488—491. 547 Mq. Ltctant. Inst 14 seq. et Fasserat ad Fmop. IV, 9. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. III. 87 

vet. Bom. Opp. T. I. p. 541.) locatus erat lucus, Camènis olìm sacer, 
(unde be òumìì efectas dlcuntur) ita ut quotannls mercedem, pretium 
locatìonis 8. trìbutum^ penderent, quod acerbissime exactum a Domi- 
tìanodìcit Suet Doid. 12. ubi v. intpp. Hinc poeta perstrìngit ava- 
ritiam Imperatorum» qui cum loca religiosa profanarent et ex iis fa« 
cerent lacrum^ tum tributa a paupenìmis quoque hominibus exigerent, 
qui nibil haberent praeter copkinum Jbenumque et mane ex luco ^i 
Urbem mendicaittm vaticinatumque venirent, similes hodiemis JEgjp^ 
tiis et Bohemis s. Zigeunis. Ordinis res est, ut JEgyptius P/iarao incc" 
dot cum diademate, Israelita cnm cophino^ Sidon. Epist VII, 6. Cf. 
ìnf. ad V. 296. VI, 542 seq. et Burm. de vectig. pop. Rom. e 2. p. 

15. ubi non male ab aliis hsc referri dicit ad Judseos sacra et o-^otfsu- 
^àc in sylvis et sub arboribus peragentes, adeoque ad opima tempio- 
rum vectigalia, quibus sacrificia sacerdotesque aluerìnt; unde VI, 
544. magna sacerdos arboris. — CaphinuSy xifnof, canistrum, corbis 
oomeque vas vimineum. Judaei, itinera fadentes per gentilium aut 
Samarìtanorum terras» quod jam alii notarunt, oophinis secum fere- 
bant et quisquilias suas, et edulia, ne gentilium dbis pollueren- 
tur. ' Fcenum, quo jumenta sua alebant Judaei, vel potius durum 
cubile, quo in sylvis pemoctantes utebantur: unde VI, 542. ^no 
rdicto Romam venire dicuntur mendicandi vaticinandique causa. — 

16. Omnis arbor id qd. Sylva, h. e. omnes Judsei in sylva vel luco 
Camenarum habitantes. Malim tamen versum 15. referre ad verbum 
iocaniur, et-v. I6. ad illa: quorum cophinus fcenumque stipeUex. Tum 
sensus est : Populus Rom. vel Imperatores tam avari sunt, ut quaevis 
loca, etiam sacra, locent, vel ex omfd arbore, ex omnibus, etiam levis- 
•imis rebus, lucoun capiant, et tributa exigant a sylva, h. e. a Judceis, 
in Sylva s. luco Camenarum habitantibus ; Judm autem, quibus lucua 
est locatus, tam pauperes sunt, ut mendicare cogantur. 

17. descendimus Umbridus et ego. speluncas, antra (grotlen) 
disnmìes veris, naturalibus ac simplidbus, ut mox ingenuum tophum. 
18 seq. V. ad XI, 11 6. Quanto prcestarUius esset numen aquas, h. e. fons 
cacer, ut sup. v. 13. Bahrdt : O wie weit gottlicker mar* diese quelle ! 
Cf. tamen Var. Lect — 19. 20. Cf. Ovid Met III, 157—162. vi- 
rnft, gramineo, margine, ut olim, non, ut nunc, muro marmo- 
reo, nec ingenuum^ naturalem, aùrofwi, non opere aut arte fiictum 



• C£ Impik Mirttb. XIV, sa XVI, 7—10. Mmc VI, 43. Vili, 19. Lue. IX, 
17. Job. VI, 13. 



Digitized by VjOOQIC 



88 COMMENTARIUS 

atque expolitum, iopkum (qui lapis ex aqui^ calci mixtb ac destAlan» 
tibus orituF mìnMqiie saepe fìguras effingit) mamwrOy arte posìtai 
violarené, dedecorarent : nam ars naturam et adsdtitiiis color nativuni 
fottuti corrumpit ; unde fMxiwv $>Japa¥ra foóim dixit Hom. IL IV, 141. 
et hìnc ebur ostro violare Virg. Mn, XII, 67. (ubi v. Heyne) Arelmm 
violant cri/stallina tesiw Mart. I, Sé, 6.- nullo violatus JupUer auro ìnf« 
XI, 116. ubi V. not 21. Hie lune Unéricms haec mihi dixit Um" 
bricius harugpkum ut nostro oevo peritìstimus, Plin. X^ 6. Cf. Taci 
Hist I, 27. et Plut. in Galba T. L p. 1064- 

21 — 25. Iraitat Plaut. Mercat. V, 1« 7 Btc^ Grang. Res fanùliaris 
proborum hominum hodk minor est, kere quam Juit : nam artes 
laboresque honesti Romas neque in bonore ac pretio sunt^ neque 
commoda ac praemia consequuntur. here à^ouMóf et metri causa 
prò heri* ^ Deteret, minuet» imminuet Prc^rie res familiaris de- 
teritur, non deterìt. %5»^re ittuo, ubi Dcedalus exuit alas, h. e. Cu« 
mas. Cf. ad Sii. XII, 89 seq. et Heyne ad Virg. Sjà. VI, 14— 
19. Nova caniHes est ejiis, cui capillus canescere incipit Donec 
virenti canities abe^ Morosa, Horat Od. I, 9> 17* Recta senectus 

est ejus> qui erectus adhuc cadere potest necdum incurvos est, qui 
pedibus se portai stiifi, nullo cet. 27* Quamdia vitse quid mibi sapor- 
est et per fòta licet . Dum res et astcu d Sororum Fila trium petiuntur 
atra, Horat. Od. Il, S, 15. 16.7 superest sdL filum, et quidem h. L 
yitse. Torquere, ut et versare, de fuso et de ipso stamine ac filo^ 
prò nere. Cf. Heyne ad Tibull. II, 1, 64. 29. Cedatnus, excedsm^ 
discedam^ ut sup. II, 131- Artorms ei Catulus, ignobiles etaordìdi 
ac malis artibus viventes homines, qui ex- sovdidis rebus di^kes sont 
fiicti ; vet SchoL Tales homines nunc Romse gratiiMi stuit et feti-' 
ees. nigra in candida, &lsa in vera, vitia in yirtutes verkatt ; c£ 
Ovid. Met XI, 313—315. 

3 1 seq. Designantur homines sordkU? olim oonditionis, qui redem-* 
turis auxerunt patrìmonia^ (Liv. XXIII, 48.).vel aliar quacumque via 
ad tantas opes provecti sunt, ut nunc publicani aut certe redemtorM 
esse possint oonduoere h. 1. id. qd. redimere, cui locare opponitor* 
Romse non modo pleraque, quss publico, sed et multa, qùw prirato! 
sumtu perfidebantur, opera et aedificia vel exstruenda t^ re8arciend«> 

* V. Prìscian. p. 1011. Charìs. Inst. LachetU rotcU, Airopoi occat, Tel Ctotho 

Gramm. p. 180. ed. Putsch, et Spalding colum gettai, Lachssit net et Atropot 

ma Qaintil. Instic. Or. 1, 4, 8. oceat^ Confi I0& pracfaurus Catatt. LXI. 

' Npius est ▼entu, Ctotho feH Jwum, Epithal. PeL et Tbet ▼. 312 m^ 
4 



Digitized byVjOOQlC 



IN JUVEN. SAX. IH. 89 

iocari h. e. redemtori mioimum posoenti addici solebant, et quidem 
ìUa fere « Censoribos .Sdilibusque» bsec a privatis hominibus ; corim 
duci Yero vel redimi ab iis, qui ea curanda suscipiebant» et redemtorts, 
cotidM€icre$, vwMdpei (entrepreneurs) vocabantur. Publicani, bonii* 
nes ditissknì, qui plerumque Equites crauti publica veodgalia, scrìp- 
turam, dedmas et portorium, redimebant, imde scripturarit s,, pe- 
cuaiii et decumani dicebentur : sed iidem quoque sepe redemtcMres 
enmt aedifiiii alicujut aut operis publid. Qvi!t, quibus, facile est 
propter divitias, astutiam^ blanditias et dona. conducere <edem vel 
aacram, vel publicam, vel etiam privatam, (v. Var. Lect) scil. facien- 
dam, ezatruendam, vel reficiendam, ut porlus et fiiamna se. purganda. 
Ceoflorea sarta exigebant tecta et opera locata próbabant flumina, 
alveoe fluminum^ inpr. Tiberia^ purgandos : nisi bcec vox spectat ad 
pùcationem vel aes piscatorium^ de quo v. Fest Sic et lacus a Cen- 
floribiis locar! aolebant propter piscationem,' qui fiructus eorum est v. 
BoTBL de vectìg. pop. Roni. e 1. p. 10. partus fàdendos vel refi» 
ciendo6 vel purgandos : nisi capere malia de portorio, vectigali, quod 
ex portubns Italise et provindarum exigebatur prò invehendìs atque 
evefaendis merdbus, quodque proprie vedigal i^pellabatur. v. Burm. 
L L e 5. Cic. Verr. Act II, 2, 70. 74. Ili, 7» — S2. Siccandatn elu^ 
vian conducere, h. e. cloacas, quarum cura olim ad Censores, et postea 
sub Imperatorìbus ad Curatores pertinebat, purgandas et reficiendas 
redimere, v. Burm. 1. L e. 11. p. 198. •— Verba portandum ad busta 
cadaver recte referuntur ad redemtores funerum, (designatores, libiti^ 
nariotj qui in tempio Libitinse fq>paratum exsequiarum vendebant : 
de qlubns v. Kirchman. de ^n. Rom. I, 9* p< 5S seq. •* 33. Hunc 
versnm multi referunt ad capita servorum, qu« venalia exposuerint 
Artorius et Catulus : qu« negotiatio venalitiaria admodum qusestuosa 
erat Quum vero de hominibus ditioribus, qui vectigalia redemerint, 
h. !• senno sit ; crediderìm bis verbis non ipsos mangones s. venalitia- 
rioa designar!, sed redemtores vectigalis rerum venaUum, quod exige- 
bfttur prò rebus, quse in foro (non quse alibi) vel sub hasia, pub- 
lice posita, venales erant, quo pnecipue pertinebant mandpia s. ser- 
vi, qui proprie venales s. venalUu vocabantur et coemebantur a vena- 
litiaoriis, ut iterum eos venderent Augustus quum pecunia egeret 
ad bella et noctumoe vigiles alendos, vectigal quinquagesima numct- 
piorum venalium instituìt, teste Dione Cass. LV. extr. Quinta et vi- 
cesima mancipiorum venalium, cujus Tac. Ann. XIII, 31. mentionem 

F3 



Digitized by VjOOQIC 



90 COMMENTAUIUS 

facit, postea^ Caligulee fbrte temporibus, exacta videtur.' caput 
h. 1. vel proprie didtur^ vel,'ut passim^ de hominìs statu, libertatis ac 
dvitatis jure, atque adeo vita. Hasta, in foro posita^ signum auc- 
donis public»^ (forte etiam privatae^ . de quo y. Duker. ad Fior. p. 
346.) unde sub hasta vendere ac venire, ad hastam locare, subhastare 
cet Prashere caput venale sub hasta, ut, quod Hein. monet, Princi" 
pum sub civili hasta capita venalia «p. Sen. de ira I, 2. Hasta do^ 

mina, v. Heins. ad Ovid. Ep. Her. Ili, 100. et Wagneri Obss., cata- 
logo lectt hiem. Marburg. a. 1815. praemissce p. 4. 5. ubi ha^ legun- 
tur : ** Auctio semper erat venditio publica, quae hasta posita per 
praeconem fiebat, ita ut res ei subjectae plurimum licitantibus a ma* 
gistratu addicerentur. Haec addictio quum non nisi imperii, quo roa* 
gistratus ille omatus erat, vi fieret, TibuUus II, 4, 54. dixit : ite sub 
imperium sub tituhtmque^ Lares, bona patema, auctionis lege venden- 
da. 'Hasta autem quum in auctionibus poneretur eique venumdanda 
subjicerentur, propterea quod ipsa, quoties Romae pars aliqua imperli 
aut jurisdictionis, adeo et potestatis summse, exerceretur, signi adhi- 
beretur loco, a Juvenale domina appellatur. Conf. Sigon. de ant. jur. 
pop. Rom. T. 1. 1. 1. e. 11. p. 149. (Jus auctionis earum rerum fuit, 
quse publice per prseconem sub hasta prsesente et addicente magis- 
tratu venderentur: in auctionibus enim ei, qui plurimum auget, res 
addicitur ; et quoniam ex auctione illa dominium sibi justum in eam 
rem comparant, hinc etiam auctoriias jus auctione qutesitum dicitur 
et auctor is appellatur, a quo quìs auctoritatem i. e. jus dominii in 
quampiam rem accepit) et T. II. 1. 1. e 7. p. 419." 

34—36. Homines illi, qui quondam fuerant comicines in lu'dis sce* 
nicis vel theatris, (non in muneribus gladiatorìis vel amphitheatris) et 
perpetui comtes municipalis arence, operam locantes gladiatoribus et ne 
Rome quidem, sed in municipiis, notceque per oppida buccas, phonasci 
citharoedorum, (v. Marm. Arundel. n. III.) vel municipales vilesque 
causidici, (ut XI, 34.) vel potius prascones, qui burcas inflare solent, 
— hi itaque sordidi homines et peregrini malia artibus nunc Romae 
tantas collegerunt opes, ut etiam munera edant. Conf. Ferrar. Elect. 
II, 26. et Hennin. ad h. 1. S6* Munera magnis sumtibus olim a ma- 
gistratibus, postea a Principibus et denique ab omnibus, etiam priva^- 
tis et vilissimis, qui tum utebantur insignibus magistratuum, (ut a 

* V. Burm. 1. ]. e. 5. p. 68—76. Ups. e. Cuiac. Obis. VI, 28. Fabrett. Inscr. 
et Emesti in noe et Excun. ad Tac L e. 1. p. 36. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAf. III. 91 

tutore et fiillone ap. MartiaL III/16. et 59.) edebantur, ut ite gratiam 
populi captarent et viam sibi munirent ad honores. Insania varìia 
sensim SCti» legibusque coercebatur. ^ Munera edunt vocabola 
propria de spectaculis gladiatoriis, (ut ludósfacere s. dare de scenicia) 
linde mmteraior, munerarius, editor, editto, — Popolua si victum gla^ 
diatoreni oecidi vellet, poUicem vertebat s. convertebat, (ut h. 1. et ap. 
Pnident adv. Sjmm. II, 1097») si servari» poUicem premebat. (v- Plin. 
XXVIII, 2. et Hor. Ep. I, 18, 66.) Cf. Lips. Saturn. I, 7. et II, 22. 
Versus pollex etiam infestus dicitur Quinctil. XI, 3, Il 9. et Apul. 
MeU II. p. 124, 3. ed. Elmenh. (cf. Wemsdorf Poet Min. T. III. p. 
230.) nam infestus est in aliquem vel aliquid directus, id petens, (v. 
ad liv. I, 13.) et poUex vertebatur h. e. dirigebatur in pectus, quo 
ìndicabatur, i>i fallor, illud gladio transfigendum esse; non, ut alii 
putauty in altum toUebatur, quod non bene verti dicitur, vel sub veste 
xecondebatur, quse Heinsii ad Sii. VIII. sententia est, vel denique 
comprimebatur, reliquis digitis erectis, quod contendebat Plathne- 
rus. verso poUice vulgi, eo postulante, quemlU>et occidunt, oecidi 

patiuntur et jubent> vel occidendos curant: (v. inf. ad v. 11 6.) nisi 
invidiose tribuitur munerariis, quod spectetoribus proprium, vel qui 
xnuneris effectus et cujusque rei auctores illi sunt. populariter, 
studio gratiflc populi captandae : nam popularis dicitur studiosus po- 
puli, qui ejus gratiam affectet • Alii exponunt, cum applausu populi 
eoquefavente; alii, ejus delectapdi causa. Vox proprie spectet ad 
edicionem muneris, qua populi favor captebatur ; sed h. L invidiose 
etiam ad efiectum ejus, csedes scil. hominum transfertur. Similis 
locus est ap. Prudent adv. Symm. II, 1095. seq. de virgine Vestali» 
munus edente : Et quoties victor ferrumjugulo inserita illa Deìicias aii 
esse suas pectusque jacentis Virgo modesta jubet converso pollice rumpL 
Cf. Var. Irect 37. 38. Vulgo hsc ite exponunt: inde, a muneribus 
et amphitheatro, reversi domum et immensis specteculorum sumtibus 
exhausti non amplius honeste ac majora vectigalia conducunt, redi- 
munt, (v. ad VI, 597.) sed sordida ac minora, ut foricahttn aliaque 
his siroilia, quae avari Imperatores commenti sunt : (v. e. quse fimo 
equino et urinse imposuit Vespasianus ; de quo v. intpp. Suet. Vesp. 
e 23.) ex munerariis fiuxlt forìcarii. Sed aptior est Achaintrii inter- 
pretetio : *' £0 (!) sordidi et viles et avidi lucri istiusmodi homines. 



• V. Suet C«». 10. Dio LIV. Tac. Ann. IV, 63. XIII, 49. Lips. Siturn. I, 9l 
CI 12. 

F 4 



Digitized by VjOOQIC 



M {JOMMENTARiyS 

ut ffiversi a «peol;«iniIÌ3 magno fumtù a se editia de latrinis etiam cu- 
raodis cum ^dilibua tieacUae non er^hescant, nìhil vile ac aordidum 
respuentesy dunwodo lucrum inde proveniat" Non enim senno est 
4e hominibua, qui propter iiApensaa in numera fiictas ad inopiam 
rediguntur, sed qui ea ednnt^ ut viàm ita sibi ad gratiam populi 
aummosqve honores muniant^ et qui omnia soli conducere possint, 
quum nnt^ quaks cet, ih e. qiuun ditiasimi sint Foricas sunt la- 
trinae publicae, m quibus prsetereuntes alvum exonerare poterant, et 
quae vilibu^ locabantur hominibus, qui inde Jbricam dicebantur et 
vectigal ezigebant ab bis» qui subita necessitudine deprebensi ventrìa 
ibi onus deponere cogebantur. ^^ — 40. Fortuna^ (ut et dii) si indignos ' 
ex hunUU loco s. fastigio extoUU et dignos deprimiti deinde vero boa 
extoUit et iUos iterum deprimit, (unde improba VI, 605,) dicitur lauH*- 
hrium casus edere ^ (Liv. XXX^ SO.) veìjocari ac ludere, h, e. prò lu.« 
dibrio habere homines^ eos quasi ludum jocumque fiM^re.^^ 

42. Nesdo ita adulari, ut, qui nunc moa bominnm est, malum 
librum^ qui redtatur, laudem^ et poscam legendum aut transscriben- 
dum. Haec enim olim edendorum divulgandorumque librorum ratio 
emt, ut recitarentur amids et ab bis describerentur. 48* 44. Ignoro 
astrologiam s. mathesin, quas ars hodie in tanto pretto est, cuique et 
viri et mulieres dedite sunt €f. ad VI, 553—571. et XIV, 248 
seq. Promitiere voc. propr. ^ sortilegis, qui omnia promittunt, 

nil prsestant, ut «p. Virg. JErh, FV, 487. Grang. Sic et spandere VI, 
548. ubi V. not promittere funus^ mcnlem, (ut VI, 565. et al.) patris 
vivads, qui diutius vivit» quam filius perditus ac disscdutus optat 
€f. ad VI, 565 seq. XIV, 248 seq. Casaub. ad Pers. II, 10 seq. Gierìg 
ad Ovid. Met I, 148. et verba Luciani in Hermot e 6. 6«i| rw tlnùtn 
hSiv, Sri ^tta^ ròtfaura, ^r6rt^ ò òtèéMakég ffw xaA««i(rp^fro, ob /aóvov ffo^g, 
dXXà xo/ fJMvr/x^i cDv ^ %^<fAMXfyo( rs^f 9 5iF^ rag XaXòoiUi9 fMÙÓÒMQ krU 
erafrai; faat yoov tìòtvou rà raavrcc ranarum, rubetarum, t^tf cera 

numquam inspexi, ut sdì. venenum ex iis pararem; b. e. veneficas 
artes non poUeo, ut hodie multi. Cf. ad I, 70. Verba viscera tn- 
spexi non ad vatidnationem spectant, sed &cete iis usus est poeta; 
qam loquitur h. 1. Umbridus haruspe^, qui propr. viscera s. exta in* 

^ De faricarm v. Fàulum leg. 1 7. § " Cf. inf. VI, 606. VII, 1 97. MitscherL 

Fi$cu* Dig. de usurit, Cuiac. Obss. ad Horat Od. 1,35, 1 seq. Ili, 29, 49 

XXII, 24. SS. 34. Burm. de Vecdg. tea. Jacobs ad AntboL Gr. Voi. II. P. 

Pop. Rom. e. XL p. 199. Casaub. ad HI. p. 47. et 256. intpp. Plin. Epist. 

Suet Veip. e 28. Salinai, de usuiis e IV, 11. Barth. a^ Sut Theb. III, 179. 

18. et ad Claudian. in Eutrop. I, 23 seq. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IH. 9$ 

sfieert HàtOEf ; de quo v. Heins. ad Ovid. Met XV, 577»-^ 45. qvm 
miltàty Ikeras ^ dcHia. qua mandai nupt« dicenda, occulta Consilia 
cet. — 47- Fur vel proprie h. 1. dicitur, vel in geaisre prò honiine 
nequam ac soelesta Adulterum s. alienai uxchtìs comiptorem intel« 
ligebant Grang. et Brit. quìa Jìirtum ac res furiivce eo sensu dicantur, 
-r- ideo, quopiam ne^ise artes, que nunc vigente mihi et ignots sunt 
et dL^cent, nuUi comes exeo, nemo me sibi comitem sociumque jun- 
git — 48. Homiues scelesti me repudìant et spemunt, tamquam 
coni, qui sibi inutilis ad operam prsestandam et nuUius vel pretii sit 
?el ÌDgenii ad artes» quas tractant corpus, truncus. erstindcSf 
emortttss. 49* contcùa scelerum occultorum. Conscius etiam absolute 
dkitar socius alicujus et adjutor in rebus gerendis. Vis JUri dives, 
BHì^niu, cmsdus esto, MartiaL VI, 50* -^cui (Estuai animus^ agitatur, 
lorquetur occuUo meta et aiuia Juesitatione, quia dubius est, taceatne 
secreta oonsilia, an proferat. Praedare de curis ac soUicitudine bo« 
niiiiis ncfflenim sibi alienorum conscii. semper iacendis, flagitiis, 
qiue nomquam divulganda, quseque omni tempore probro sun( ac 
dedeovi. Nam honesta etiam possunt esse arcana^ qms aliquamdiu 
tmmf^ft sunt. 

' 51. 53* Comparant MartiaL VI, 50. nU corderei scil. praemii tibi, 
ut cantra ii» quorum soelera tibi pota suut, ne commissa enuncies. 
^S* Carus et acceptns erit acelerato viro, qualis Verres fuit, qui nefa- 
rìa ejus Consilia ac £icinora noveriti quique adeo quovis tempore, quo 
vult, eum accusare potest: quin munera ab eo aceipiet, ut taceat. 
C£ Tac Ann. VI, 4. et intpp. Ammiani Marc XXVIII, 6, 20. 

54— 57- Sapiens ne amplissimorum quidem prcstniorum summique 
lucri ^pem sibi oblatam ianti faciet, ut scelestorum alicujus Consilio- 
rum secretorumque particeps fiat et idcirco semper irisiis sit, b. e. 
sollidtudine et curis angatur, quibus ne per somnum quidem vacuus 
sii animus, quoniam perpetuo verendum est, ne aroana divulgentur 
et ipse quoque supplkium solvat, vel adeo ab amico magno, potente 
vel divite> (v, ad I, 33. et VI, 313*) qui conscios iimet, occidatur. 
55. Tagus (hod. Taiq s. Teio) fluvius Hispanise x^v^o^óag, qui in 
mare Atlanticum influit adeoque aurum volvii, et in quo etiam nunc 
non arena quidem, sed numi tamen et globuli aurei aliorumque me- 
tallorum partes reperiuntur. opaci, umbrosì, umbris arlxnrum ob- 
jKTuri. Cf. Martial. I, 50, l6. qui ipse Hispanus fuit. 56. proemia 
ponenda, quse ab amico proponenda, constituenda, (ut Gr. nóiìfai 
iuika) promittenda sunt, ut ad societatem sceleris cum eo coeundam 



Digitized by VjOOQIC 



94 COMMENTARIUS 

te perliciat ; (ut ap. Virg. ^n. V, 29«. et 486. Inviiat preliu anù' 
mos et prcsmia ponit) nisi malìa exponere cum aliis deponenda, h. e. 
abjicìenda, spernenda, recusanda, non sumenda; nam cum sumere 
jungitur eique opponitur. Qus postea cogaris ei reddere; Brit. 
Qua serius ociusve, certe cum vita, relinquer/e cogaris ; Ach. Hei- 
necke haec adnotavit : <' Quocumque modo verba accìpìas, ridicula 
Hercle sentenza prodit : maxima prsemia ne te cemmoveant, ut prae- 
mia accipias. Haec tam absurda evitabis, si prcsmia ponendo mecum 
explices : premia, quse magnus amicus conscio dat, ut ab'is proponat 
ad scelus aliquod perficiendum/' Qus si excidissent mihi, iterum 
dixisset : cave tibi ab hac interpretatione contorta. Neque absurda 
sunt, quae alii bis verbis exprimi putant 

58. acceptUsima, gratissima. gens^ sdì. Grseca. 60. Nec pudor 
obstabity etsi ne sine pudore quidem de boc bominum genere loqui et 
quale sit dicere possim. Quiriles^ cives Romani, quo nomine poeta 
non tam usus est more eorum, qui in orationibus ad populum babeli- 
db eum ita alloquuntur, quam quia Grcecis b.,1. vel potius Romania, 
Grascorum ritu viventibus, opponuntur. Grascam nrbem, Romam» 
quae GrsBCorum nunc lingua, moribus, gustu, luxuria, cnltu, deliciis, 
ludis vitiisque corrupta est et a prisca virtute degeneravit, cujus cives 
sunt molles et effeminati. Sic Grceca et Grcecula passim per con- 
temtum dici et Romanis opponi solent, ut forte Graia Saguntos Sii. 
Ili, 178. (ubi V. Drak.) certe Graia munimina, vel tecta, qucB Graia 
manus defendii, et Graice urbes Sii. XII, 41. 49. 69» Cf. Meurg. 
Auctar. Philolog. e. 7. Burm. ad Petron' Sat e. 46. p. 229 seq. Bbt- 
tigeri Sabina p. 286. 311 seq. ed. pr. Lucian. «r^/ tu¥ tri fucùf eiììtòwm 
§ 1 7. et Kcenig ad Pers. VI, 38. ubi beec ejus nota est : ** Communis 
querela erat omnium Romanorum, apud quos antiqua simplicitaa 
adhuc in pretio erat, jam ab iis temporibus, qua Ciceronis astatem 
praecesseranty disciplinam Romanam Graecarum doctrinarum subtili- 
tate morumque pravitate et mollitia fuisse corruptam. Ex hoc quasi 
fonte manavit etiam odium in istam gentem, quae devicta jam victorìs 
superbiae despectui erat Quo odio nonnulli ita infiammati erant, ut 
literas quoque et sapientiae studium, quippe a Graecis ortum, respue- 
rent et contemnerent v. Juvenal. Ili, 60 seq. VI, Ì6. 185 seq. 291 
seq. XV, 110 seq. ex quibus locis apparebit etiam, quantopere omnia 
Romae composita fuerint ad Graecorum instituta.'^ Cum descriptione 
vero morum ingcniique Grascorum v. 58—125. conf. *Cic. orat prò 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IH. 95 

Fiacco, cajos major fere pars ad perfidiam eorum levìtatémque prò* 
bandam spectat. 

6l — 85. Neque tamen ìd satìs est vel maxime dolendum, quod 
Achan^ Gneci^ Romam mìgraverìnt; haec enim est minima porHo, 
^ptan, fctds, vilissimorum turpìssimorumque hominum: jam pridem 
bue ex Asia confluxtre etiam Syri aliique exteri et nullius frugis ho- 
mines, qui Dovis aitibus deliciisque opes nanciscontur. Cf. VI> 29^* 
VII, le seq. Vili, 198 seq. Martial, III, 4. V, 57- Suet Vesp.^19. 
Synu in Tiberim defluxU Oronies, predare prò, Syri, Orontem flu- 
Tiom Syrise accolentes, cum vitiis suis Romam, ad Tiberim sitam» 
confluxerunt. Conf. Bottigeii Sabina p. 446. qui bue refert verba 
Athensi I, 17* (I, 36. T. I. p. 75. ed. Schweigh.) S>m rà iévn à$^i 
aòróéi (Roms) 0tiiy;x/0ra/, ùg rh Ka^nraòoxuv xaì Su^mv (ita legìt prò 
2xu^) xai UsmiXMf xoU &X>mp «-Xf/oMtfv. Similis imago in sacris literis 
reperìtor £sai. Vili, 6. 7. (ubi v. Lowth.) et ap. Claudian. in Eu- 
trop. I, 434. (Scrìbat se. nomen Eutropii consulis in fastis Halys, 
ftaut scribeU amienUor Orontes cet) ubi fluvii etiam, ut b. L, memo- 
rati prò regionibus suis, Phrygia et Syria, earumque incolis. Cf. ad 
XV, 110. Ad delicias potissimum Antiochenas b. 1. respici, quam 
urbem Orontes alluat cujusque luxum incredibilem eleganter per- 
stringat Julianus Imp. in Misopog. (ut et Herodian. II, 7, 15.) non 
male suspicabatur Henninius. Potést tamen et universe ad luxuriam 
peregrìnam, ex Asia primum in Urbem a Cn. Manlio invectam, re- 
ferri, de quo v. loc. class. Liv. XXXIX, 6. quem Juvenalis etiam in 
seq. yerss. expressit Syri aliique orientis populi luxu et lascivia in- 
(ames erant. Cf. VIII, 158. 159. — ^^- cum tibicine, cum tibiis, tam 
oblìqnis, (^rXa/iaóXoig) quam rectis, chordas obUquas, sambuca, l3rras, 
dtharas cet. Verbis cum tibicine cJiordas obUquas vKuyiauXw s. obU- 
qoamlibiam, quae, si eam inflent tibicines, efficiat, ut ipsis quoque 
oòltqicfim sit caput, manifeste designarì, et chordas seu Jides non de 
citbara semper aut lyra aliisque id genus iyxH!^^ ^^^ tvraróì'g instru- 
mentis, sed de libiis etiam dici, vìceque versa dtharas accipi prò tU>us 
et auXt^fUv prò xtùa^tf ap. Lucret IV^ 587* 8. Platonem et alios, 
contendebat Voss. Obss. ad CatuU. p. m. l66. et 167* Copiose atque 
erudite contra eum disputavit Spanbem. ad Callim. H. in Del. v. 253. 
ubi praeter alia haEic reperies verba: '* Notss abunde cbUquoB veterum 
tUwt 8. plagiauli, ac prseterea Phoenicum s. Syrorum, qui confundi a 
Romanis et Grsecis etiam scriptoribus solent, tibia?, yiyy^i aut yiyy^, 
ac SarrancR vel Serrante, b. e. Tyria?, dictcc. Sed utrumque Musici 



Digitized by VjOOQIC 



96 COMMENTABIUS 

iortnimiiìtì genuf ^ tam iyx'^ qmcà ìi^gm^rh», tamquam a voiopta* 
riis Syris in Urbem illatum, h. L tangi, ut ab Horat £pod IX. 5,» 
ubi de utriuaque ooncentu agitor, probabile fit ex eo, quod obliqua 
tìbia %, plagiaulus, baud aliter ac recta etiam tibia^ Phrygum inventam 
olim habitum ac inde tibicinae vulgo Phrygùg et Berecyntìm appdila- 
tee ; quodque pleraque iUa ^x^^ ^^^ hrwrà veteriun organa pere- 
grina fuere^ ex ilio tractu, Syriae nenipe ac Phoenìcifle, linde et barbara 
iÌ8 indita nomina^ v. e nabla, barhUos, nufgadis, psalterium, sambuca, , 
ciihara («*tì33). Insigniter huc facit Livii locus XXXIX, 6. ubi, Itixu' 
ricB, aìt, peregrince origq ab exercitu Asiatieo invecta in Urbem est ; 
omissaque ibi omni tibiarum aut tibicinum mentione, tum psaltria 
sambucistriofque et convivialia ludimtum oblectamenta addita epulis. 
Sambucum vero trigonale fuit et cum inasqualibua nervis s. chcnrdis ; 
obliqua etiam ipsa lyras s^u dtharce aliorumque id genua ty^j^^p in- 
atrumentorum latera et comuai my^fTay xl^a Polluc. p. 187*" Conf. 
Spanhem. ad Callim. H. in Dian. v. 243-^46. et Bòttiger in WieUndi 
Attico Museo T. I. Fase. S. p. 845 aeq. — Tympanum, rùfi^aìiov a. rùf/^ 
wavtgp Hebr. ^}^, Arab. t\% Ture diff, Barbar, tarr, Hiapan. 
adufe, lignum excavatum eorioque obductum, quod manibua^ a vir- 
ginibus plerumque, pulsabatur, et nonnumquam in laterum incisuna 
bine illino crepitacula eenea babebat» quae in axiculo inter se collisa 
dnnitu suo suaviter temperabant complosae membrane boatum ; in- 
strumentum musicum, in Oriente frequentissimum^ (unde h. L genti- 
Ha) et inde in Hispaniam translatum, quod in festis potiaaimum vel 
laetia diebua ac tripudiisj non vero in bellia» adbibebatur, variique 
generis ac formai erat: v. e. illud, quo in aacrìs Cybelea et Bacchi 
atebantur, ad cribri aimilitudinem effictum, de quo v. Isidor. Orig. 
Ili, 21. et monumm. antt Inde intelligitur^ haec tympana non piane 
respondisse iis instrumentis, quae nobis hodie pauken et trommeln, 
Gallis tambourins et tambours dicuntur. ^ — 65. Quidam h. L inter- 
pretantur de prostibulis acenida» quae theatrum, immo scenam et 
proscenium obsidebant; (v. Lips. Elect I, H.) Plathnei'ua vero non 
mal^ de ambubaiis Syriis, peregrìnia scortis» (v. Suet. Ner. £?• ^ 
Horat Sat I, 2, 1.) sed rectius alii de meretricibus Subraoenianis, ad 

" Cf. Lucret. II, 618. Joseph. Antt. 269. Russd's Natund History of Aleppo 

Jud. VII, 12. § S. Suid. ▼. Ti/A^mf$f, p. 94. 95. tab. 14. Niebuhrs ReisÀe- 

Mootfiiuoon. Antiq. £xpl. T. III. p. schreibi. T. I. p. Isa 181, tab. 26. 37. 

346. ac SuppL T. III. p. 197. et qui tara T. II. p. 84. 173. Antiq. Herculan. T. 

desciiptiones tympanonim, quam ^p^uran II. tab. \20. 
asri incisa» cxbibent, Sliaw'j» Travels p. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. HI. 9T 

Mcniìantim (al. Maniiaiiuiii) aedificiinn in Circo prasUmlibus. ^ 
prottare, v. ad VT, 123. — 66. Ut in malam reni ! Conf. ad VI, 306. 
barbara lupa, Syra meretnx, cam mitra Phrygia, ùmdA eapitis et re« 
dimicolìsy pietà acu. ^^ 

67* Magna vis in apostropho ad Qiitrtiiiim> Romulum, et sap. II, 

128. ad Martem. Rusttcu» ille tuu9 popnlus» civia, rustico antea 

operi intentna. Cf. ad II, 1«7. et Vili, 275. Trechedipna vulgo ex^ 

ponont veatimenta paràaìticay quibiis indatna ad sahitandun alìquis 

ccenam vel aportulam promeriturus, vel ad ipsam ecenam ctècurrerit, a 

r^tù et ^é^em: nam poeta^ de Grsois loquutut, Graeca affectat verba, 

ut mox piata. Yetua Sehol. est: " Trechedipna vestimenta parasiti- 

ca, ut caligulas Gtaias currentium ad coenam : vel Reckedipna est 

ipse, qui coenam Àdt" Paraétns quìdem r»t')^òtnnfOQ dieitur, (quam 

vocem haud inconunode ccèmpetam reddi posse monet Reines. var. 

lect. lib. III. p. Z66.) V. e. apud Athen. I, 4. VI, Q. (ed. Schweigh. l, 

6. et VI, 4J.) Plut Sympos. Vili, 6. et Aldphr. epist. Ili, 4. (ubi 

inde &ctum nomen propr. parasiti fiumelid) quoniam festinanter ad 

coenam accurrere solet: neque obstat, quod vs. seq. palsesUte mentio 

fit alindque uM^dei genus notatur. Vestes tamen vel calceos para- 

sìcicos r^y^^^nna usqnam appellari band memini, et de cultu pere** 

grino h. 1. agitur. Vestes. innui peculiaribua familiaram Coloriboa 

diatinctas, ItaL et Gali, livréas, (thoraca wiridem inf. V, 145.) quo 

■igno cogniti convivse ad coenas cucurrerint, suspicabatur Rutgers. 

var. lect VI. 13. Vombìus autem in Lex. et de vit serm. I, 3S. Scalig. 

de Emendat Temp. lib. V. et Rigalt ad h. L, bieronicas, de publioo 

coenantes h rf mtffztftrltft et ad eas epulas currentes, ut bora ccBuas 

alius alium prseterverteret in occupando loco xaraxX/Vfw;, proprie 

T^r)(tòfi^xmo6 vocatos esse, rp^iòuma vero vel r^àòoi niceteria eorum, 

i. e victoriar praemia, quse ooOo gestayerint, ut boc synJBolo agniti 

adaitterentur mi €irn^n itffiarix^v h rf «]^umM/^, quae bieronicis in om« 

lù agone sacro coammnia fuerit. Non minus argutse snnt explica« 

tiones Ferrarìi R. Vest III, 12. et Tumebi Adv. Ili, 17* Henninius 

* C£ Tddor. XVin, 42. MartiaL I, Vir^. Cop. v. 1. €hW ad Orid. M«t. 

35, 6. Ili, 82, 2. XI, 62, 2. XII, S2, XIV, 654. Wernadorf foet Min. T, IL 

22. Intpp. Suet. Calig. 18. Ascon. ad p. 292. M/t^a /ùf ataiìitfiwt r^9 nifitif 

Cic. in CaciL 16» et de hb acortia ex Sy- et r«l ftir^f r§ér»H fitn-^vx^m ^i^Aif^S* 

ria advectia Propert. II, 23, 21. qui dkit: vff ap. Luctan. diaL deor. XVIII. T. L 

gmas Eìipkratet et cwu mitU Onmtes. ^ 247. et T. II. p. 206. ed. Reitz. Inqm 

'^ T. ad II, 84. Heyne ad Virg. Mn. orbem tereii mitra ndeunte capSium 

IV, 216. IX, 616. idem tt Sadìg. ad StriìuimU ap. Claudiaii. XX, 185. 



Digitized by VjOOQIC 



96 COMMENTABIUS 

iofltrumfiitì gOkUB, tam iyx'^ quam ifJbwmórì», tamquam a vqlvpta* 
riis Syrìs in Urbem iUatum, h. L taDgi, ut ab Horat. EpocL IX. 5., 
ubi de utriiuque ooncentu agitar^ probabile fit ex eo» quod obliqua 
tibia 8. plagiaului, haud aliter ac recta etiam tibia, Phrygum inventam 
olim habitum ac inde tibicinae vulgo Phtygia^ et Berecyntke appella- 
tae ; quodque pleraque illa {^(f 3a vel évrarà veterum organa pere- 
grina fuere, ex ilio tractu, Syrie nempeac Phoenidas, unde et barbara 
iis indita nomina, y. e nabla, barbUos, magadU, psalterium, sambuca, . 
cìihara (^»). Insigniter huc facit Livii locus XXXIX, 6. ubi, luxu* 
rias, ait, peregrincB origo ab exerciiu Asiatieo inveda in Urbem est ; 
omissaque ibi omni tibiarum aut tibicinum menticxie, tum psaltria 
sambucistriceque et convivialia ludionum oblectamenta addita epuUs. 
Sambucum vero trigonale fiiit et cum ina^jualibus nervis 8. ch(NrdÌ8 ; 
obliqua etiam ipsa ìyrss s^u dtharee aliorumque id genus èy^fi^f in- 
atrumentorum latera et comua, ^x'^^^ xe^ra Polluc. p. 187>" Conf. 
Spanhem. ad Callim. H. in Dian. v. 1B4S — S46. et Bottiger in Wielandi 
Attico Museo T. I. Fase. 2. p. 8é^ seq. — Tympanum, Tv/i^aif09 8. tùm^ 
«ttvdfy Hebr. p\^y Arab. tp. Ture, diff. Barbar, tarr, Hispan. 
adttfe, liguum excavatum corioque obductum, quod manibus, a vir- 
gìnibus plerumque, pulsabatur, et nonuumquam in laterum incisuris 
bine illino crepitacula senea babebat, quss in axiculo inter se collisa 
tinnitu suo suaviter temperabant complosee membrane^ boatum ; in- 
strumentum musicum, in Oriente frequentissimum, (unde b. 1. genti- 
Ha) et inde in Hispaniam translatum, quod in festis potissimum vel 
lastis diebus ac tripudiis, non vero in beUis, adbibebatur, variique 
generis ac forma? erat e v. e. illud, quo in sacris Cybeles et Bacchi 
utebantur, ad cribri similitudinem effictum, de quo v. Isidor. Orig. 
Ili, 21. et monumm. autt Inde intelligitur, haec tympana non piane 
respondisse iis instrumentis, quae nobis hodie pauken et irotnmeln, 
Gallis tambourins et tambours dicuntur. ^ — 65. Quidam h. L inter- 
pretantur de prostibulis scenicis» quae theatrum, immo scenam et 
proscenium obsidebant; (v. Lips. Elect I, 11.) Plathnei*us vero non 
mal^ de ambubaiis Syriis, peregrini» scortis» (v. Suet. Ner. 27. et 
Horat Sat I, 2, 1.) sed rectius alii de meretricibus Submoenianis, ad 

** Cf. Lucret. IT» 618. Joseph. Antt. 269. Russei's Naturai Historj of Aleppo 

Jud. VII, 12. $ S. Suid. ▼. rif^tiuf, p. 94. 95. tmb. M. Niebuhrs Rdsebe^ 

Mon^uoon. Antiq. £xpl. T. III. p. echreib. T. I. p. 180. 181. ub. 26. S7. 

346. ac Suppl. T. III. p. 197. et qui tam T. II. p. 84. 175. AnUq. Herculan. T. 

deaciiptiones tympanorum, quam fi«^uras II. tab. 20. 
«ri incisa» cihibent, Shaw's Travels p. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IH. 97 

Mcmtaniim (al. Manuanum) «;dificiiim in CircQ prosianlibus, ^^ 
prostare, v. ad VI, 12». — 66. He in makm reta I Conf. ad VI, S06. 
barbara lupmy Syra meretrix, cnm mitf^ Phiygia, ùmdsL capitii et re- 
dimieolis, pkia ac^ '^ 

67* Magna via in apostropha ad Q^irinum, Romnlum, et 8up. II, 
138. ad Martem. Rustìcue ille tutte popnlus» dvis, rustico antea 
opeorì intentos. Cf. ad II, 127« et VIII> S75. Trechedipna vulgo ex-^ 
ponunt vestìmenta paràaitica, qnibus indntas ad salutandiiHi aliquii 
coemm vel sportukm promerìtarus, vel ad ipsam ecenam cucurrerU, a 
r^u et òttiTM: nam poeta, de Graeois loquutas. Cresca affectat verba, 
ut mox plura. Vetus Sehol. est: <^ Trechedipna vestimenta parasiti- 
ca, nt caligttlas Graias currentium ad coenam: vel Reckedipna est 
ipse, qui coenam &cit" Panditus quidem r^^òttDtoc dicitur, (quam 
vocem haud incommode competam reddi posse monet Reines. var. 
lect. lib. IIL p. 966.) v. e apud Athen. l, 4. VI, 9- (ed. Schweigh. I, 
a et VI, 41.) Plut Sympos. Vili, 6. et Aleiphr. epist IH, 4. (ul» 
inde betoni nomen propr. parasiti Smelici) quontam festinanter ad 
coenam accurrere solet : neque obstat, quod vs. seq. palsestrte mentio 
fit aliodque moUitici genus notatnr. Vestes tamen vel caloeos para- 
sìcicos r^'^^^nna usqnam appellar! hand memini, et de cultu pere^ 
grìno h. 1. agìtur. Vestes. innoi peculiaribus fkmilianim coloribaa 
distinctas, Ital. et Gali, livréas, (thoraca viridem inf. V, 148.) quo 
a^^ cogniti convivse ad cosnas cucurrerint, suspicabatur Rntgers. 
var. lect VI. 13. Vossius autera in Lex. et de vit« serm. I, 83. Scalig. 
de Emendat Temp. lib. V. et Rigalt ad h. L, hieronicas, de publico 
ooenantes h r^ ^nL^aarrli^ et ad eas epnlas currentes, ut bora coenie 
alitts alium piraet e r v erteret in occupando loco xaroxX/tfiiifc, proprie 
r^fFxM<xnog vocatos esse, r^iòuvjta vero vel r^v^àZoi niceieria eorum, 
L e. victori» praemia, quee co£b gestayerint, ut hoc synàatÀo agniti 
adoùtterentor ad eini^n ònfiertKiiv Ir rf ne^wxatit^, qu« hieronicis in om« 
ni agone sacro conimnnis fuerit Non minus argute sunt explica- 
tiones Ferrarìi R. Vest. Ili, 12. et Tumebi Adv. Ili, 17. Henninius 



» et Isidor. XVin, 42. Mmrtiil. I, Virg. Cop. v. 1. eierir ad Owd. Met. 

S5, 6. Ili, 89, 2. XI, 62, 2. XII, 32, XIV, 654. Womédorf Poet. Min. J'. IL 

22. Intpp. Suet. Calig. 18. Ascon. ad p. 292. BfiV^f /t«ty k9aÌ%iifà.U»$ r^v uifAtif 

Cic in CaniL 16. et de bis acortU ex Sy- et r$ fur^f r»ir»H /Sm^^i^^iv AviìXi^^* 

ria advectb Propert. II, 23, 21. qui dicìt: v«f ap. Ludan. diaL deor. XVIII. T. L 

fmis £uphrtttm et quat mimi OronUs. p. 247. et T. II. p. 206. ed. Reiu. Inqy^ 

" ▼. ad II, 84. Heyne ad Virg. Mm orbem tereH mitra rwUunte capOlum 

IV, S16b IX, 616. idem tt Soidig. ad StrìnmrtU ^ Claudian. XX, 185. 



Digitized by VjOOQIC 



98 COMMENTARIUS 

exisUmabat, irechcdipna in scholiis vett ad galliculas (ita enim leg. 
prò caligulas) Graias, h. e. calceamenta pastorum^ (nam ita in Ciloss. 
MS., ap. Carol. du Fregne^ teste Scriverio, exponnntnr, ut r^dòig in 
gloss. vulg.) et quidem rectiBsime trahi, ut adeo indignetur SaUricus^ 
etiam rusticos Graio more jam calceari» fastidito patrio. 68. Poeta 
perstringit insanum ardum gjoinasticanun studium, ex Orsecia Ro- 
mani translatum^ ut Horatius Epist II, I, 32. 33. et Plin. XXXV, 
12. Vile autem et infame apud Romanos veteres et adhuc rusdcos 
certamen agonicum et gladiatorium exercitium ; Ach. v. ad II, 143. 
Niceteria Tictoriae signum, quod prò magnse laudis insigni parasito 
gestabatur alios edadtate superanti; Omnibonus ab Ach. laudatus, 
qui eti^m prò irechcdipna legendum putabat richidimna, sudarium, 
quo parasiti sudantes in coenaculo, quum vino ciboque replentur, ab- 
sterguntur, sic dictum a Gr. riclis, sudarium. Niceteria^ tixfir^^ia, 
prsemia victorie et insignia pugilum. CoUum ceromaHcum, cero- 
mate unctum. Ceroma, xfi^ufia, unguentum athletarum, ex oleo, 
cera certisque terr» partibus oonfectum. v. Plin. XXVII I» 4. s. 13. 
XXXV, 12. L3. Spanh. ad Callim. H. in Pali. v. 25. et 29. 

6g — 74. GriBci (nam ad hos oratio redit) ex omnibus Grsecise par- 
tibus ac locis Romam confluunt et alienis pecuniis locupletantur. Cf. 
ad VII, 14 seq. Sicyon, urbs Achaias antiquissima in Peloponneso, 
M \£fo9 i^ufithf, teste Strab. Vili. p. 587. unde h. 1. alta. ^^ Amy^ 
don, opp. PaBoniae, partis Macedoni», notum etiam ex Hom. II. jS, 
849. Androi ins. in mari .Sgaso e Cydadibus. Savto$ ìXìs.m 
mari Icario. TraUes oppidum Ioni», (sec Strab. p. 648.) .vel Ca- 
ri», (sec. Plin» V, 29- et Ptol.) vel Lydi», de quo v. Wesscling. ad 
Hierocl. p. 659. Alabanda, urbs Cari» ditissima» cujus cives luxu- 
ria diffluebant^^ — 71* EsquiUce mons et Viminalis colUs prò tota 
Urbe ponuntur, et quintam ejug regionem complectebantur» qu» 
omnium erat amplissima et latissime patebat coUem a mnmie <^- 
ium, a Sylva viminum vel viminetis, ubi et ara Jovi Viminio conse- 
crata; Fest et Varr. L. L. IV, 8. Visoera magnarum domuum, 
Gr»ci ingenio et artibus suis in secreta intimamque femiliarum ditissi- 
marum fiuniliaritatem se insinuantes, et ita domini Jkiuri in aedibus 



^ Id nemo iotpp. Dotaiit, et plerique tali insula nuaquam Icgere alìquid me* 

SicyoDein h. L dicunt esse insulam in nini. 

mari MgBDO contra EpidaunuD, qu«ni ** ▼. Strab. p. 658. 660, Plin. V, 29. et 

altam eoe et emlnentem doceat P.> SO. Cic. N.D.III, 15.19.Ménirdel*Ac. 

niut, netdo quo loca Equidem de dea Inacr. et B. L. L. T. IX. p. 114aeq.. 



Digitized by VjOOQIC 



' IN JUVEN, SAX, III. 99 

alienisy dum omnia vivis dominis legitlmis arbitrio eorum permittun- 
tur, vel adeoy his ra'ortuis^ jure hereditario iis obveniunt. Viscera, 
ut vetug ac medulhe, interior alicujus rei pars. Viscera etiam sensu 
l>ono de amiciBsimo ap. Marìum Victorem In Wemsd. poet. Lat min. 
T. III. p. 104. adhiberi dicit ^ein. Ingenium eorum est v^ox, 
acatam^ solers et promptum ad omnia, qns opus sunt, celeriter inve- 
nienda ; ut contra ingenium tardum dicitur. Conf. Ovid. Met Vili, 
5i55* audacia perdita, à^róìfota in Theophr. Char. VI. ubi v. Casaub. 
ad princ cap. — 74. Duo etstiterunt /fori, praestantissimi rhetores, 
imus Demosthenis pra^ceptor, qui Chalcide Athenas migraverat, (v. 
Quintil. XII, 10. et Philostr.) alter Assyrius, quem Suidas Rom» sub 
Hadnano vìgnisse et plurima scripslsse tradit, cujusque facultatem, 
co|nam atque ubertatem pleniore ore laudat Plin. £p. II, 3. Vox 
/«a» h. 1. adject. ponitur. torrenlior, concitatior, uberior, sermo, ut 
X, 9- 1S8. Quindi. Ili, 8. § 60. Plin. XXVI, S. et alibi Jlumen ac 
iorrens dicendi copia dicitur ubertas ac vis ingenii'vel orationis, quee 
torrenti vel rapido amni comparatur. ToD àrh y>M9er^i fjuXtroc yXvxiuf 
^roù^ Hom. n. 0^ 249* Largut et exundans ingenti font X, 119* 
CL Horat Od. IV, 2, 5—8. ubi v. intpp. 

74. Ede, die, (ut inf. v. 296. et passim) quid illum, Greculum, 
Grseeos Bomse nunc viventes, esse putes ? quales censeas eos esse ho- 
mìnes? Conf. Var. Lect ad I, 74. et XI> 83. Heins. ad Ovid. £p. 
Her. XII, 31. hominem^ quem vis, secum altuUt ad nos, GrsM:i, qui 
fauc conduxere, tam astuti sunt atque versuti ad omnia» ut nulla sit 
ars, quam non profiteantùr : sunt enim Grammatici, Rhetores cet et 
crunt, quidquid velis. Aliptes, àXi/m};, seu unctor, vel servns di- 
citnr, qui dominum, et minister balnearìus, qui lavantes, postquam 
sndanuit, in balneo, et quidem in elaeothesio s. àXcian)^/^, (ut VI, 
4S2.) vel, ut h. 1., is, qui athletas in g3rmnasiis ungebat, quique prse-. 
terea eos in arte gymnastica instituere, (ut Melesias ap. Pind. Olymp.. 
VIII.) dìset» vel victus eorum curam agere unguentisque et perfric- 
tionibus corporis morbos sanare solebat, unde et /ar^oXi/nri}; vocaba- 
tor. ^^ Possis etiam intelligere medicum ocularium, qui lippos unge- 
bat et ocolis illinebat collyria. Schaenobales, ^oifc^arTi^, funambu- 
luB. -. 78. Praedare de hominibus, qui omnia se posse profitentur, 
inpr. si esuriunt, si ùane premuntur, quae ingenia studiaque exdtat et 

>* ▼. Faber Agonist II, 5. Pottm ArchcoL Or. T. II. p. 655» T. III. p. 577. 
581 Mq. fcn. Germ. Seiu Ep. 56. 
2 



Digitized by VjOOQIC 



100 COMMENTARIUS 

omnes reddit docUes ad omnia ; unde Persitis Prol. v. 8 seq. dizit : 
Quis ejepeditnt pnttaco mum ya^ Picasque dùcuU verba nostra conati ? 
Magisier arHs ingenigue largùor Fenter, negatas ariifex teqni voces, 61 
Chrysost in orat. IV. ad Antioch. *H imkt ile anuòin^ hraiéyu xeJ 
irnrXanj/EMvijir i^m xaì n^ì «oXXà r^v òiAv^w Xip(ffintìix¥ r^g iavr^v krtor^ptt. 
€f. ini. ad VII^ 58 seq. GrmcuUu (per cantemtum^ v. sap. ad v. 
61.) esurienSf ut ap* Gali. Epigr. II, 9. in Wcrnsdorf. Poet Min. Tw 
HI. p. 197* Ibid. p. 237' in carm. Sulpic Luperci v. 22. Hoc ooeìtì 
jubeas ut petat, indepetet. — *m ccchim, si jusseris, Uni, volabit, (oonf. 
Horat. Od. I^ 3, 88. ibique Mitscherl.) h. e. se iturum profitebttur, 
(actus prò conatu^ ut passim ; v. ad Sii. 1/14. XI, 551.) Dsedali ex- 
empio, qui Grsecus fuit, medHs, ipsis, Athenis natus, filius vel nepos 
Metionis, qui Erechthei, regis Atheniens., filius fuit. v. ApoUod. III^ 
14, 8. Diodor. IV, 76. et 78. al. Sed viderunt jam alii, poetam h. 
1. ludere in ambiguo, nec tam Daedalum volatumque ejns fabulo- 
8um (de quo y. suf^. ad I, 54.) tangere, quam Grsscuhim, (modo con- 
staret, hunc Grnecum et Atheniensem fuisse) qui Dsedalum imitaturuar 
Neronis tempore pennas sumiit, aed, ut Icarus, primo statim conatu 
decidit V. Suet Ner. 12. et Martial. de Spectac. Vili. ^» Ad sutH" 
num, (ut in swnma et m urnvenum) breviter, ut pauds multa dicam, 
art^ces, qualis Daedalus fuit, non nisi Athenis, in Grascia, nascnntnr. 
81. Nonne ego Roma profugiam, ubi non sine indignalione videro 
poesum Chrsecnlos illos tam divites faotos ac superbos vd nobiles^ ut 
conchyUtdis h. e. purpurei» vestibus, conehyHorum liquore iniectis» 
atantnr? Cf. iirf. ad Vili, 101. et Plin. Vili, 1. 

82. 88. Rs^c summa eum indignalione dieta. Hmc GrsBculo pirìn' 
«iqMitum concsddam? Ille prìmamm obtìnebit looom, et me prior, 
prìns, signabit tabulas nupCiales, testamenti cet.* ? — JitUus capite, (ut 
mp. Frop. HI, 6, aL 7> 50.) vel potius oubito, ut tt$tU0 àf/%Snfh re^ 
cumbet toro, in ledo tridinlaii. meUore, aulseis ditioribus straito, 
aut piuma delicatiore fkfto, aut potius digniore, scil. in medb leetov 
qui locus honestior erat ; Gvang. 88. Gtseeulus ille vel Sjrr^s, qa$ 
Romam venit e Syria eo f)enlo eaque navi, qua prtma et oottana siait 
advecta, ut rerum vilium mereatcnr, vel potius }pse venalis, lA ndtimt^ 
PharHi venalU merciòus infans ap. Stat Silv. II, 1, 78. pruna Da- 
masoena, quee cum cottanis edam jmixere Plin. XIII, 5. s. 10. XV,^ 
18. s. 12. et Martial. VII, 52, 7. Cottana parvarum ficuum genus 

'* Huno Simonem Magum takte, Teraor ut mvUtì» pertuaierìnt Gnuig. et ClifM; 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. m. 101 

e Syria. ^» Bochartua Geogr. Sacr. II, 6. p. m. 805. éoUana dicU 
putabat ab Hebr. ynop, parvus. Hesych. K6rraw, $!doQ eùxw fux^uf. 
Cf. Var. Lect 

84. 85. Loqnitur Romaniu et geneitMtt indignatiodis plenusi Taiil 
param Haqae nobis prodest, neque ullum dìgniUtis princìpatum nobié 
daty qiÉod ooBÙim AventinùtHt arreni R<^aiiiUD> hauémm, h. e. Roma 
et nad sanlas et nntàtà ? kausk cctlum, ut ap. Virg. Ma. X, S99 
òaca SMmif firactibus patriia Italioiaque^ ut eontiKi prunA et CùUana 
Syra. BMca h. 1. prò oUvis^ qtribua abufidabat agef Sabinua* Cofif. 
Vn^. ^n. VII, 71 1. Sfl. Ili, B96. Martial. IV, 4, 10. 

86 aeq. Juvenea comparent de addatcnfibua Horat. A. P. 428 aeq. 
Terent. Eun. II, 2. HI, 1. Ammiani Epigr. XXV. in Bninek. Anal. 
T. II. p. 889. (cui conf. inf. v. 100 aeq. Ovid. A. A. II, 200 aeq. et 
PÌaut. Amphitr. Ili, 3, 4 aeq.) Theo}^. Cbar. V. ie%^ì xoXaxfiix;, 
Athen. VI, 5 — 18. (26 — 80.) Plut de diacrimine amici et adulatoria, 
et LnciaD. pasaim. 88. Cciktm longum infirmitatia et invaUditatU 
sfgnum, ut breve roborìs. In pak&atrìta procerìua coQutii (peolorosa 
eervieis repandte oiteniaào Plin. XIV, 22.) desiderabatar maxime $ 
Grai^. Athletta moa enit in gymnasiia certieetti dOatttre ; Brit Cf. 
Martial. XIV, 48. Herculea /m^v fit*xp^> ^^X^' ^ àìU^$tr6C ceL 
Pind. lathm. IV, 88-^89. Heradisy Antanm pròoUi a tdìufe, madre 
sua, enjua tacta novaa virea coUigebat, teneniii et eìid«ltia braebìo* 
rum laeertorumque ti; de qua ìucta v> Lucan. IV, 590-^i;5. Apol« 
lod. II, 5, 11. ibiqyle Heyne. -^ 90* 91* v. Excara, ad h. 1. -^ i)òcenk 
angusiantt ut tfocis aàuia molKiieè ap. Claadian. XVIII, 840. — 92« 
Ws, Graeda tantum, non nobia credkur, fidéa babetur* Coteparant 
Snet Ner. e. 22. extr. . ' 

98 aeq. Néque mirum eat, ilHa fidem haberi, quum oninea quaaì 
fbrmaainduere et quaacumque relia parteè agere exacté poaaint Non 
tantum egr^i adulatorea aunt, aed et histrionea. Num quiaquam 
Otads mé&ot eat comcedus, quum allenam peraonam et partea^ 
▼el mulierum, suttinenif Tkaida, meretricem. Nomen in Te- 
rentii aliorumque comoediia pàaeim obvium. 94é Ux&rém, matro* 
nam. Derida nullo euUam piOtoh, acortum nudum; non Dea 
marina. Oceani filiai Nympfaarum more nuda. I>orioffi et Spartana» 

>* ▼. PUn. XIII, 5. 1. la Cflsaub. et IV, 9^ 98. CoUama parva dixit MartuO. 
Scfawdgh. ad AUmd. Ili» 39. p. 119. b. IV, 89, 6. VII, 5% VXIII. 28. 
et IX, a p. 385. a. Barth. ad Slat. SUf. 

VoL. II. G 



Digitized by VjOOQIC 



102 COMMENTARIUS 

puellae fountt/fi^Idic, et veste pellucida utebantur, in primis quum sal- 
tarent vel exercerentur^ unde et Aùi^tó^w prò «a^afaSnif xcU ira^yvfiffH 
roXù rdu CiafjMTOi ^ài yvfalkac fffìfAoiw, v. Eustath. ad Hom. II. XIV, 
170. et Hesych. Palliolo caput obnub^ant meretrìces, (MartLal. 
IX^ 33. 1. XI^ 28) 8.) molles et sgroti : atqui Grseculus in scena, ne 
palliolo quidem tectus, coram tot spectatoribus meretricem pud(»e 
prostituto scieptissime agit '^ Penona^ «^^tf^nroy, larva, fiuùes £cta 
bistrionis; vel vir personatus, histrio, qui personas fert, gerit, tuetur. 
96. 97* Jnrares, omnia» etiam pudenda, illis muliebria, non virilla, 
esse ; tam bene mulierum partes agunt. rima cunnL cy^icfho, Poi- 
lue. lib. II. p. 126. Cf. Macrob. VII, I6. 

98 seq. ìfec tamen ndrahUes tantum eruni prsstantissimi bistriones, 
e Grsecia oriundi, iUic, in arte fallendi et decipiendi ; Ach. Haec 
utique est sdntentia poeta? : sed ita omnino legendum videtur UUnc^ 
bine, ob hanc artem histrìonum. Minus aptum est UUc, sìve expo- 
nas : in Grascia, patria sua ; sive : Ronue. . Illud tamen neque mutan- 
dum videtur, neque dictum prò tandem^ quod contendit Hein. qui 
oonferrì jubet Ruhnken. ad RutiL Lup. 1, 14. Passerat et Broukh. ad 
Prop. II, 1, 76. . natio enim tota Graecorum est comceda, a natura 
ad artem histrionicam aptissima est, eo ingenio nata. Demeirius 
et Siratodes darissimi bistriones, notissimi ex Quintil. Inst XI, 8. 
De Homo cf. inf. VI, 198. 

100 — 108. Festiva imago adulatoris, qui se totum fingit ad arbi- 
trium ingeniumque amici eique piacere studet . Ut indicet, quanto- 
pere magni amici jocos salesque probet, non contentus ridenti arri- 
dere, in efiufiorem risum solvitur. Cf.ad v. 86 seq. Terent Eun. 
II, 2, 18. Plut de discr. amici et adulat (2v fup «/iXa;, iyùi ¥ i^^ 
niixiHf yi>Mri) et Theopbr. Cbar. II. a%<i^\fa9rs ^rsxfig (vel '^ì^uxifiO 
Urtytk&goi, r6 rt ìftdrtw Sitai Uf rh irifJM^ w( di) «u ^wdfMìog xarae^fif rh 
ytkttra, ad qua? verba v. Casaub. cachinno canaUiiur, v. Wakef. 
ad Lucret I, 918. et V, 706. -^ Nec dclei revera, sed dolorem fingit, 
ut omnia. 102. brumce, hyemis. 108. Endramis, vestis Gallica, 
crassior et villosa, qua potissimum utebantur in gymnasiis post cur- 
sum aliasque corporis exercitationes> ne calefacti frigescerent '£»- 
ògofiJòte tamen Grsecis non vestimenta dicebantur, sed calceamenta, 
quibus cursores utebantuv in certamine. ^^ 

' "v. Ferrar. R.V. 11,4,8». Hdn». ad •« Ct ad VI, 24€. MartìaL I V, 1 9. at 
Ofìd. Art. Am, 1,734. Salmas. ad Vopisci XIV, 195. Spanhem. ad Callim. II. in 
Aurelian. e 45. tt intpp. Suet. Claud. 2. Diao. t. Itf. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. III. 108 

104. pares Gracco moribus venustis, artibuft et iogemo, vel potius 
h. 1. grmtia divitum ; unde et mtUor, qui magia placet homioibus^ 
magia amator et colìtur. 106. Manus afacie, ab ore^ quo eas oscu- 
latus est, jactare et porrigere, h. e. jacere oscula, quod adulationis 
yenerationisque signum est, ut pariter gennnas tendere in ora manus 
ap. Mart X, 10, 10. v. ad IV, 118. Interpretes lise male expo- 
nont laudare, ad laudandum, paralus, yel laudare solitus, tìot^ùi, 
ut VI, 16. 207. IX, 7. 49. XII, 106. XIII, 108. et passim alibi; 
nam base loquendi formula poetss nostro &miliaris est — 108. Si 
truUam, pateram profundiorem, ebibit, ita ut fundum inverlerit et 
epoto toto vino labris sugens crepoerit strepitumque dederit. Ita 
Tumeb. Adv. X, 26. Cf. Alciati Parerg. Jur. VI, S. ubi monet, bis 
verbis bibadtatem divitis exprimi trullam exhaurientis et labellorum 
crepitu id testantis. Alii h. 1. agi putant de ludicro cottaborum, 
(xorrojS^) quo id, quod a potu reliquum erat in poculo, (àfyxùKp) ita 
in altum jaciebatur, ut in sereas caderet phialas et strepitus (X(ira^) 
ederetur. ^ Trullam auream quidam de calice, e manu divitis 
cadente sonumque dante, explicabant, teste SchoL vet rectius vero 
hic et alii de lasano s. sella fiuniliarìca» in quam Jundus invertatur, 
tordes alvi cum crepUu ventris immittantur, vel de ipso divitum 
ventre crepiium eàente, Jundo inverso, h* e. ore ejus s. ano ima spec- 
tante; metq>hora petita a vase» quod fundum inversum habeat, 
quum 06 q>ectet ima, sed ad fundum sublimia. Omnia saltem bene 
ita CQhan*ent : Grsscus quavis occasione laudat amicum, si vel bene 
mctavit» minxit^ pepedit Firmatur etiam haec interpretatio verbis 
ijmillimis -Diodorì Sinopensis ap. Athen. VI, 9* (36.) p. 289. ^^* 
Stfn^OF ròv 'H^flucXfa fUfUvfJAìfOt Tw ìM^ rtng^ wapattlroug fX^cMvo/ T^fuv, 

%aì €én kttiwly. Jg kntò^ ^go^t^uyot, *Pafawda xaì <foMr^ tf/Xw^ xara« 
fayin^ 'ìa xaì \éiS fpotfttv aMi9 n^i^rfinMìHXt. *Eàv ^ à^ova^òfi fitrà r/M( 
xaraJulfkBùQ, Twrw 9go^w n)v |#va ^Tr ahr^ f^(Sai, Il^iy rh ^ufjJa/jM 
TfDro Xatfifianig; De parasitis autem et adulatoribus prolixe agit 
Athen. VI, 5—18. (26—80.) 

109. nt^ sanctum et venerabile esi Gra^ns ac Romanis. tn- 
^MMe, libidine. laris, domus, matrona^ materfamilias. Levis, 
Afft(, proprie politus, non asper tactu; bine tener> mollis, imberbis. 

• T. Potlerì AfchaeoL Gr. II, 4, 20. PoUux. 'Vi, 19. et inpr. Athen. XI, S2. 
SS. 75. et XV, 8^7. p. 666 leq. 

G2 



Digitized by VjOOQIC 



104 COMMENTARIUS 

\it. Si tales non adsont homines in domo amici ditiorìs, nec quis- 
qùam alias reperitur^ cui stuprum inferre possit, avias seu vetulas 
f^efupinat, h. e. tùm iis concumbit Cf. VI, 126, et VII?, 176. — 1 IS. 
Cum mulieribiu, quae ili domo sdnt^ etiam v^tulis, rem habent Oneci 
et quocumque modo in carum fkmiliarìtatem se insinuant, ut ita re- 
'sdscant secreta domini et propterea ab eo timeantur. Cf. ad v, 49 
»eq. 

114. 115. TrahW silentio res inhonestas minoris momenti, omitte 
nane vulgus Greecoruni et gymnofia, artcs exercitàtìonesque eonim, 
de quibus supra dixi ; (cf. ad v. 68.) nisi malis cum aliis interpretari, 
franti cogitationibus quasi tuis a plebe ad gymnana, h. e. ad philoso^- 
phoa Gràecorum, in gymnasiis disputare solitos. atque audi faci' 
hus, scelus, abolite, phìlosophi Grsci, Egnatii. AhoUa sagum militum, 
Vèl lacerna ac toga aliorum, inpr. philosophorum. majorìs, quia philo^ 
fcopbica erat fusior, longior, ampHor, major instar pallii ; vel ahoUa 
inajor didtur prò philosophis sanctiorem yitam professis, prò Stoicis, 
quorum secta erat rìgidissima. Egnatùts, teste Tac. Ann. XVI^ 52., 
anctoritaiem Sioicas sedce prwferebal, hahitu et ore ad exprimendam 
imaginem hohesH exèrcitus, ceierum animo perJMotus, subdolus, avari» 
Ham ac libidinem occultans, ^ 

116 seq. Designatur non Heliodorus Stoicus, qui Licinium Sila- 
num, non Baream, detulit, (v. ad I, 3^.) sed P. Egnatins CeLr, 
Stoicus, qui Baream Soranum, esemplar virtutis (v. Tac. Ann. XVI, 
21.) et prseterea amicum snum ac ditcipuhtm, (utrumque ad augen<* 
dam rei indignìtatem valet) falso testimonio drcumventum, (ut fiHam 
ejus delatione ; v. ad VI, 552.) occidit, b. e. perfbcit, ut damnatetur 
occidereturque, quo sensu etiam damnare et condemnare passim dici-* 
tur causa et auctor damnationis, inpr. accusator. Cf. ad v. 57* VI, 
481. ad Liv. VII, 16, 5. ad Tac. Ann. Ili, 86. IV, 66. et Hist. IV, 
40. et 45. Emesti clav. Cic et ad Suet Tib. e 8. Ita etiam p^neràt 
VII, 78. vetidii VII, 185. punire XVI, 18. et al. Historta ipsa notis- 
lima ex Tac Ann. XVI, 32 seq. et Hist IV, lù. 40. 

117* 118. Nonnulli et in bis vetus Schol. bsec referunt ad Tarsoii» 
Cilicise urbem, ad Cydnum fi. sitam, cujus coiiditoi' fuent Pérseus, 
qui nomen ei indlderìt àwò roD ro^oO, quia ipsi Ave Pegaso ibi una 
ex talaribus pinnis exdderit, aut Pegasus ibi plantam pedis, ra^i 

*• Cfi Fernur. de Re Vest II, 13. E- de mod. usur. e 2. 9. et Vom. in £lj- 
r«ct. II, 9. et Aiudect. e. 8. quibus loci* moL p. 2. 
«tiam bene reAitaTÌt explicatìonei Salinai. > 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX, III. m 

fregerit, ant Bellerophon ex eo delapsus sit, quum coelum adaoende- 
ret ; alii ad Cretam ; alii ad Thebas Bceoti» et Helioonem, in quo 
Pegasi!» terram acalpeodo £bntem e4uxerìt Hippocrenen; alii deniqiie 
ad Corimham, /cujua urbi» insigne fuerit Pegasus et ubi primum 
Bellerophon eum prebenderit Possis etiam de alio» nescio quo, loct 
cogitare» ubi penmi cobalti Gorganei ddapta rii, h. e. P^;a8us, equus 
alatnsy devolaveiit Qnod liqueat, non habemus, quia ignc^raipus» 
quae Sgnatii fìierit patria. Dio Nicseus eum Berytium &cit« Quod 
à Terum est, poeta forte ad mythum nobis ignojtum respexit- ca* 
hM Gorgoftei^ Pegasi» equi alati, e sanguine Medusse Gorgonisi • 
Neptuno gravidae, nati» quum Perseus vel Minerva caput «jus red* 
disiet Mytfium de Pegaso docte illustrarunt Hejme ad ApoUod. II» 
3» 2. 4» 2. Uemnann. Mythol. T. I. et III. inpr. Lena, im N. T. 
Mercur 1796. T. II. p. 268 seq. Caballus, aeajS^XX]};» propr. qui* 
4em jumentom dossuarium aut pistrinense, (quare poetam vocabulo 
i nh ooegdori oaom esse suspicantur nonnulli» ut fabulam derideret» 
yel quia Gr^ecos oderit, pominatim Corint)bios) sed deindi» quodvia 
^quorum genus. Cf. X, 60. Pers. Prol. 1. et Auson. Epist IV» S, 
1J9- Cf. y. SI. 2^. — 1£0. Nomina adulatorum Grssccarum» nt vulg9 
potant, ficta. Cf. Var. Lect. Proiogenes tamen temporibus Cali? 
^\m jcTMdeliasirojus delator fuit v. Dio LIX. 

)21. )22. Gneci artibus suis alios omnes a gratia exdudunt patrono* 
rwifk, et soli in ea esse volunt, ut soli fructum inde percipiant habel, 
possidet; amantium verbum» ut ap. Virg. Ed. 1» 31. (Ili» 1070 ^ 
tX/** Aa/3ay oux ix^ficu, ap. Laert quse verba vertit Cic. ad Div. IX» 
16. k/ibea, non hafteor a Laide; Grang. — 122. siiUavU in aurem, ut 
ap. Horat. Epist I> S, l6. vel insusurravit in aures. Cf. Heins. a4 
Ovid. Ep. Her. Ili, 23. in aurem facilem, amid et patroni, qui 
&cile credit mala, qua? calumniator Oraecus de aliis refert. Cf. 
•d V, 107. Venemm, calamuia, v. Barth. ^d Stet Theb. I^ 
171. Venenum naturw pairiceque, ^^mnia» vitiun^ Grseds natura- 
li^ quasi insitum atque ionatum : nisi Erìmarchus forte Afer fuit et 
luec eo aensfi dieta sunt» quo Ma^syke fraudes^ bilingue^ itisidtce et 
verba $oli (quasi venenati Africe) spirantia virii^ ap. Claudian. XV^ 
^85. — 124. Limine, domo patroni» vd ut I, 96» Servii ii, prop* 
ter multa ac molesta clientum officia. Cliens vetus fìduaque cedit 
novo. niisquam, quam Romse. minor est, minus curatur et «s- 
timatar» levior ducitur. 

126—130. Cf. ad I, 95 seq. 100 seq. Quod officium, qualjp 

G.s 



Digitized by VjOOQIC 



106 COMMENTARIUS 

et quam onerosum, salutandi] deducendi, occurrendi cet. Cf. ad 
II, 182. rnerUum, premium, ne nobis blandiar, ut verum di- 
cam. curai togatus, pauper diens, (v. ad I, 96.) nocte currere^ 
sommo mane salutatimi ire ac sportulas petere; quod et Prasior 
fadt Currere cogitur, ne Prsetoi' sportulam ei prserìpiat Cf. ad I, 
96 seq. Martial. III, 36. IV, 8. X, 82. Possit etiam h. 1. togatus esse 
amicus, qui non ipse patronum salutat, sed salutaturum PrcHorem 
comitatur vel sectatur, anteambulo, togatus ante pedes VII, 142. Cf* 
Martial. II, 18. Ili, 7* et X, 7^, 1 seq. Togatus, quia, civis est Ro- 
manus : nam aìne toga foras ire indeoorum videbatur ; Ach. Al- 
bina et Modia matrooss orbcp ac divìtes, quas et Pregiar salutat, ut 
sportulas petat et simul forte hereditatem captet coUegay alius 
Prajtor, sportularum competitor. 131. Hic, Roma, JUius ingenuo- 
rum^ ingenuuSy claudit lalus servi, libertini, (qui nuper servus fuerat 
et serviles nondum mores exuit : unde etiam nunc servus salse dici* 
tur) divUis, ad ejus est latus, eum comitatur; (qualis comes hinc 
laius dicitur Mart II, 46, 8. et VI, 68, 4.) vel potius, ad sinistrami 
lasvus, loco inhonestiore incedit, quo sensu laius alicujus claudere vel 
iegerey laius alieni dare et exteriorem esse passim dicitur. Cf. Horat. 
Sat II, 5, 17. 18. et Lips. Elect. II, 2. 

1 32 seq. alter y non filius ingenui luxuriosus, sed servus dives. Sen- 
tentia h. 1. et ratio, a poeta aliata, base est : nam ille servus dives est, 
ingenuus vero pauper. Hanc notionem, more suo et poetarum, non 
generaliter, sed specialiter expressit. Ttibunorum militum salaria 
proverbii velut loco prò magna pecunia? summa ponuntur etiam ap. 
Plin. XXXIV, 3. Eorum stipendium a temporibus Domitiani, qui 
novem aureis, quos gregarius miles habebat, tres addidit et sic omnia 
auxit stipendia, XLVIII aurei erant: nam quod pedes acdpiebat, 
(XII aurei) id duplex centurioni, triplex equiti, quadruplex tribuno 
dabatur.^ Calvina et Caiiena nobiles meretrices. Illius forte 
mentio fit ap. Tac. Ann. XII, 4. 8. ubi v. Lips. Cf. Gonsalez a Pa- 
tron, p. 34. 134. palpitei h. 1. sensu obscoeno didtur. ai tu, 
ingenue, qui pauper es. 135. Scorium vesiitum se. bene, nitide, 
venuste ; nisi malia togatum, more meretricum, ( v. ad I, Q6. et II> 
70.) nam ioga proprie vestis didtur. Ita Ferrar. Elect; II, 8. ubi et 
recte, ut in Scholiis vett, versus 1 S6* ita explicatur : Meretrices in 

*< Cf. Lips. de MìL Rom. V, 16. et 8. Dalec ad Plin. 1. e. et Sdmts. dt 
iopr. I. Fr. Gronov. de Sestertt III, 2. Mod. Usur. e. 6. 
p. 129. ubi refuUvit Meurs. de LÌixu e 
3 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SA^. III. 107 

aita sdla sedebant, ut accedentes scortatores venalem meroem adten- 
tius oomiderarenty ac membra omnia curiosius perlufttrarent, sicut 
servi edam Tenales in catasta prostabant ; nam lioet tpgatse essent, 
pellucebant nihilominus^ Cois indutse : et tale tamen scortum diòbo- 
lare non audebat pauper ex alla sdla deducere, quod paucis obolis 
careret Cf. Sen. de Ben. I^ 9. Plaut Poen. I^ 2, 54—58. et Horat. 
Sat I, 2y 101 seq. Idem Ferrarius et vet Schol. ab illa meretricum 
setta denomìnatos putabant sdiariot, sellularios, sellariolas popinas et 
seOarias, de quibus v. Tac Ann. VI,.l. MartìaL V, 71» 3. et Suet. 
Tib. e 43. ad quse U. cf. Intpp. Seila servorum cervicibps elata ab 
h. L aliena est Chiane nota e Martiali I, 35. 93. IH, 30. 34. 83. 
87*97. XI, 61. et al. 

137 seq. De contemtu pauperum queritur» quibus, vel sanctissimis, 
nulla fides Bomae haberetur ; Ach. Dare verbum forense, ut dare 
iesUSfJwdket, cogmtorem^ Uiem^Judicium, cognUionem cet Hospes 
numims Idcn, P. Comelius Scipio Nasica, qui, a senatu vir optimus 
de toCo pqpulo Rom. judicatus, simulacrum et sacra Matris Deùm, e 
Phrygia advecta, hospitio excepit, (ut olim Abinadab et Obed Edom 
arcam fcederis, oraculum sìgnumque prsesentis divinae, 1 Sam. VII» 
1. 2 Sam. Vly 10 seq.) et deinde templum Dece conditum consecra- 
irit. Cf. liv. XXIX, 14. XXXV, 10. et Plin. VII, 34. Numa 
rexy vir ' jastissimus idemque religiosissimus, instructus disciplina 
tetrica ac tristi veterum Sabinorum ; quod vel tironibus notum e Liv. 

I, 18 139. Intel]. L.*CaBCÌlius Metellus Cos. A. U. DII. et DVI, 

Dictatinr, Mag. Eq. et-Pontifex Max., qu}; quum Palladium ex in- 
cendio «dis Veste raperet, oculos amisit, unde VI, 265. caxus dici- 
tur. ** Trepida fingitur Minerva tempio ardente, propter pericu- 
lura et suum, et Rom. imperii, cujus pignus erat Palladium, de quo 
V. Creuzer's Symbolik T. II. p. 314. 

140. Pratenus ad censum oratio flectitur, confestim qusritur, 
q uantas possideat opes ? Cf. Cic. Off. II, 20. extr. de moribus td* 

iimajiet qucestio, cf. Hor. Epist. I, 1, 53 seq 141. Primas quses- 

tiones sunt, quot pascli servo^ cet Divitis etiam ex numero servo- 
rum s&stimabantur. pascit, alit, ut VII, 7^* 93. IX, 67. 136. XII, 28. 
Puroptis, iru^tf, vas, in quo opsonia apponuntur, patina, lani. Cf. 
Var. Lect 

» V. Plin. VII. 43. Li?. Epìt XIX. Ovid. Fast. VI, 437 seq. Sen. Controv. 
IV, 2. Valer. Max. I, 5. 

G 4 



Digitized by VjOOQIC 



109 COMMENTARIUS 

US. }44. C^mptmH Homt. fiat 1, U 62. Ovid. Fast h 217. 8. et 
•)• I.UCÌ1ÌI19, a v^t. Schol. lau^atus: ^wrim a/^ife oiaòilio spe^^mm 
virtuiii uirùpte eH, TiiMium kabfiaf, taniim ipse iies tantique haUarii / 
qiue verlMi Honitius 1. e. ante oculoa habuiase videtor. 144 ae<|* 
Pauperì, etiam jurantì, nulla fidea habetor. juret ara$ h. e. per 
arasy quas juranftes tangebant» (y. ad XIV, 219.) et hoc prp: per 
Deosy Sanudhracum et noHrorum, h. e. deos et per^^riDoa et Romanqs ; 
ut 0/A9U/U Toùg^toùf, ^ Samotkracum ara$ h. e. per eoram deot Cahiro$ 
aeii mifgnos, ^ -^ 145. 146. Pauper, quem ftmet urget ccgusque pi»* 
aeps malum futari ineCum vindt, ad peijuria pnmior esse et bine 
deos eoruroque iram ac pcenas nùnus timere credltur divitibus : Dii 
quoque ipsi facilius ignoscere putantur, quod neoessitat? magis quapa 
improbitate piBccaverìt Bahrdt hanc p^te mentem foiase putahat: 
Pii non curaot bìjoriam, a mendicis ultìmseque sortis bomimbus sibì 
jUalao) ; sed dìvite pcijerante, ambìtio eorum et ira mevetur : bine 
pimperes pejerare craduntur nec deos timere. 

148 ^q. Caaaub, a4 The(^. Char. XIX, 3. Veteriboa, ìnqnit, 
j^ foro hofiesjte vestiri looris erat, domi quod aatis eaaet : aliud enim 
hominij aliud humanitati sati^ esse ceosdiant^ ut ait Varrò. Cf. Sai. 
Ep. 93. Suet Aug. 78. Plut in Sulla* Qui igitur ffoede vestiti in 
pu)4icum prodirepty odio erant et jrrisuL hk idem paup^. ss 
fceda — pdkpatd : comparant Martial. I^ 104^ 5. 6. et Horat. Sat I, 
3, 31t 32. calceui, v. ad VII, 192. vulnere, ruptura, rima, fis- 
sa»a> ut ap. Valer. FI. I, 480, ubi v. Burm. ctcatrix, aartunu — 
|;S;2. 153. Comparant XI, 2. 3. Plaut Stich. I^ S, 20 seq. Horat Od. 
III^ 24, 42. 43. et quse Crates comicus iq>. Stob. tit. oniva; >j/^c 
dixit : O^x itSTt «ty/a( oò&v à^Xitónfoif 'Bv rf j3/^ gùfMnrotftw xai yà^ &» 
f>y(fu 'iTùvòaToc pg, ciwjf }ì, xoLràyiX^t Ufi. Cf. Wetst«i. ad Matth. V, S. 
et inf. V, 157. 158. — 153 seq. Cf. Martial. V, 26. al. 25. de Cbae- 
restrato. Homines ad i^opiam redacti etiam publice irrisui sunt, et 
de loco bonesdore, quem olim occupi^verant, nunc dejiciuntur. tir- 
quii se. designator, qui in ludis spectaculisque ordinis curam agit ^ 
cuivis suum designat locum. Sed dura est ellipsis talis subjecti, et 
yel leg. inquis, vel inquU positum prò inqui*, inquUU, inquiunt, quo 

•• ▼. Dralcetnoi ad SV Vili, 105. IX. ad Virg. Mn. II. Hemnann. My- 

Broukh. et H«yne ad Tibull. IV, 13, thol. T. III. p. 159—176. CrciHer's 

15. SymbolikT. II. p. 14. 88. 285—335. 

** Da Samothradbut et Cabiria ▼. Ma- 548. 489. IV, 374 seq. et Scbclling iìher 

erob. Sat. Ili, 4. Bcrgttraiterì Real. die Gouheiten von Samothrace, Tub. 

worterbuch cet ▼. Cabiria Heyne in Exc 1815. 
4 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX- IJL JO* 

tvineii pensa non fiere adhibetur^ nisi quum aliquid ex pdveno nobis 

objici fi ngiamo, v. ad X^ 291 154—159. Cf. omnino inf. ad XIV, 

SSS— 326. exeat e quatoordecìm. pulvino equestri : Calìgula 
]^ima9 Senatctfìbus, ne nudìs asseribua insiderenti pulvillos substerni 
juscit ; ìdque postea Equitìbus etiam concessum videtor. Conf. Lips. 
de Amphith. e. ] 3. cufue re* fiunilìaris non sufficit legi, non tanta 
est» quanta debet esse Equitum, secundum legem theatralem Rosciì 
OiÀoms, de qua v. ad XI V^ 323 seq. ìenonum pueri, prceconisJUius 
etjuvenes lanista^ kic in quatuordecim sedeant, quia oensum habent 
equestrem, va, artibus suis, quae qua^stuoss .erant, vel alio quocum- 
^ue modo, y. e. connubiis malisque artibus, paratum. Prctconum 
itaque filii eodem jure, quo lenonum et gladiatorum, censentur. Cf. 
ad VII, 6. Forfàces cellse fd^nicatae s. concameratae ac subter- 
i^nea^ quas scorta inhabitare solebant Cf. XI, 171- Hor. Sat I, 2, 
90. — 157* niiuU, unguentis delibuti vel lauti, et id. qd. mox culti : 
nam diVes est piaudat, exquisite prò, sedeat Applaudi solebat et 
histeumibus, et Imperatoribu9 aliisque viris apud populum gratiosis, 
^uum ^heatra Higredieb^ur, v. iptpp. Hor. Od. I, 20, 8. 4. Ptn- 
mr^tpus, gladìatiBr, qui, ciim Samnite oompositos, ejus pinnas h. e. 
9rÌ8t48 rapiL Varrò : Pinnas insigniti milites in galeis hahere soknt et 
tu gladiatorU^ Samnites, Cf. L^. Saturn. II, 11. et Tumeb. Adv. 
III, 8. — > 159. vano cftfa vi et indignatione dictum ; qui in hac lege 
fienepda non mpres virtutesque hominum, sed opes tantum et divitias 
(riBs vapas iitque i^ujdles) ^reqpexit 

160. Bectius Tfierai^tocles : Malo virum sine pecunia, quam pecu" 
mam sine viro; Ach. — - l5l. Sarcinula, supellex, vel id. qd. census, 
beva, qa» qois possidet, opes, fiuailtates. Doti, vet Schd. At me- 
lius, quod Galli dicunt k trousseau^ quod aeque nuptse et eponsse ocm- 
y«iut; Ach. 

16^ /» Consilio esse vel adesse dicontiìur, et inde cofi#iIùrm quoque ' 
vocantnr judioes, «ssessores magistratus, qui privato vel publioo judi^ 
eÌ9 pneest eoaque in ^nsilium advocat, adh3>et. JEdilihus, vel in.* 
fioos jadidbtts magistratibusve. JEdiks fuisae prseter Cereales, a 
JuL Cessare iastitutos, ewrules et plébeios, vel tironibus notum est : 
ssd f^sm bis illisque propria fuerint munera, mimis constat r- 168. 
Crfivis sententia; ienues Qfdrites, pauperes Boroani, fiUm, quum aere 
alieno obniti et a patrieiis vexati in Sacrnm montem secessissent, 
(quod notissimum e Liv. II, 32. 3$. Ili, 50—52.) debuerant agmine 
facto, omnes simul, (cf. ad X, ei8.) ndgrasse^ prorsus deseruisse Ur* 



Digitized by VjOOQIC 



HO COMMENTARIUS 

bem, neque umquam rediìsse, quia eidnde semper contemtu kbon- 
runt atque oppressi sunt — l64. Haud facile uUibi emerguni quasi 
ex fluctibus, quibus obruuntur, vel ex luto vilitatis, (ut è^ataòuvai h. 
e. ex inopia et humilìtate^ atque ad honores adscendunt pauperes, 
quorum virtutthus obstat res familiaris angusta, exigua^ tenuis ; ut ap. 
Lucret II, 13. ad summas emergere opes et ap. Sii. XIII, 773. Pigra 
extuUt arctis haud umquam sese virtus, 165. l66, Bamas durior^ dif- 
ficilior, quam alibi, conaius emergendi, ubi omnia magno pretio Con- 
stant. 

167 — 196. Similis sententia orationìsque color est inf. XIII, l62 — 
173. qui I0CU8 est conferendus. — 168. Fictilibus vasis ccsnare pudei 
hodie Romanos> qui ad Macedonica usque tempora iis usi erant; de 
quo V. Athen. VI, 3. (15.) p. 229. quod turpe esse negavit, h. e. 
negare solet, {ào^taroti) scil. videns, hsec ingenio horum hominum mo« 
rumque simplicitati consentanea esse. Nonnulli verba hcec ad P. 
Comelium Scipionem, pleriq^ vero ad Curium Dentatura (cf. ad II, 
3.) referunt : sed prsestat ea universe dieta accipere. l69* Conf. ad 
XIV, 180. — 170. Vulgo legitur : Veneto vel veneto (cerulei coloris) 
duroque (crassioris villi, denso, vili, villoso) cuculio, h. e. hnmerorum 
capitisque tegmine, (kappe, capuchon) quo imber frigusque arcebatur 
et quo non viri tantum sed mulieres quoque, neque servi solum, sed, 
quod vel ex h. 1. intelligitur, ingenui etiam utebantur, inpr. noctu, 
vagantes per tabemas et lupanaria, ne cognoscerentur. Cf. VI, 118. 
330. Vili, 145. XVI, 13. not. 6. Ferrar. R. V. Ili, 23. IV, «0. et 
21. intpp. Martial. V, 14, 6. X, 76, 8. et XIV, 139. "bi vocantur cii- 
culU Libumici et lacernas callaince, coerulei coloris, ut callais gemma, 
de qua v. Plin. XXXVII, 1 0, 56. Sed cucuilus h. 1. parum aptus, ubi 
de coenis et Jìctilibus poculis agitur ; aptissimus autem cululku, quod 
jam monuit H. Valesius, qui ingeniose emendavit Veneto duroque cu» 
lullo, Enimvero culuUos, quod iDe putabat, Venetos dici, quoniam in 
V^enetia provincia fieri et inde in ceteras Italie regìones importari 
consneverint, vix crediderim. Pocula quidem fìctilia a regione, ubi 
parari solebant, passim denominantur, v. e Aretina, Surreniina, Sa» 
guntina, Cumana aliaque, at nusquam, quantum memim', Veneta. 
Hinc substitui veneto duroque culuUo, h. e* luteo et fictili poculo an« 
sato. Cuhdlus (forte culeolus, culeus parvus) grandius poculum an- 
satum, initio fìctile, postea et aureum. v. intpp. Horat Od. I, 31, 11. 
et A. P. 434. veneto, ex luto s. argilla facto ; unde veneto, cseruleo, 
(al. Veneto) luto dixit Martial. III, 72, (al. 74,) 4. Saguntino cynéia 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. HI. Ili 

«t ftpcmia fida htio idem Vili, 6, 2. XIV, 108, 2. Fìdììka antigutis pri- 
mttm sUnfeeit agresiis Pocula, de facili composuitqve luto TibuU. 1, 1, 40. 

171 seq. In parte magna Italia: non ultra vires nitor habitus, ut 
Ronue, v. 180 seq. Nova Rom« deserende causa. In munidpiis 
vix togam, nedum pictam vel purpuream, ìnduebant, contenti tu* 
nica. conf. v. 179- Martial. IV, 66, S. Plin. Ep. VII, S. Lips. Epist. 
Quiest I 5. — 172. In Italia mortui toga, ut in Graecia pallio» 
operìebantur» et quidem censores purpurea, magistratus summi 
pratexta, dves faonesdores candida, viliores alba eaque vili et trita. 
Conf. Cuper. Obss. H, 9. extr. iElian. V. H. VI, 6. intpp. Mart. 
IX, 58, 8. Artemidor. II, 3. et Lips. Elect I, 6.^ — 173. theairo 
herhoeo^ non ligneo vel lapideo, sed e viridi cespite, servata sim- 
plicitate antiqua. Conf. Ovid. A. A. I, 108 seq. Prop. IV, 1. et Virg. 
Msu V, 5t9& seq. ubi conf. Hejne. Ferrarius monet Elect II, 9* nibil 
vetare, qoin et acdpere possimus de vero theairo, sed propter infre* 
quentiam ludorum herbescente: dici enim si quando h.. e. raro* 
tandem^ anno vertente, quia ludi anniversarii ; Grang. 174. ad puU 
pila, in soenam. c£ ad XIV, 257- Exodia, t^óòto^ carmina risum 
movenda, (nachspiele) qu» fine fabulsB, Atellanss potissimum, ut •I06' 
òta initio et i/ifi^k» medio, cani solebant Exodiarius apud veteres in 
fine ludorum intrabat, quod ridiculus foret, ut, quidquid lacrimarum 
atqne tristitiae coegissent ex tragicis afiectibus, hujus spectaculi risus 
detergeret: cujus et Lucilius meminit. Principio exitus dignus exo- 
diumque sequetur ; vet SchoL^ nolum, non novum, sed saspìus 
recantatura; quod non minus priscae rudique simplidtati convenir 
Exodium etiam de exodiario acdpi potest. 

175. 6. Poeta adunco naso suspendit spedem non minus ridiculam» 
qoam hornbilem personarum s. larvarum, (nam persona, wPÓ^^Mrof, ficta 
lades; qua histriones olim utebantur) inter quas in fabulis, praesertim 
Atellanìs, drcumferebantur etiam mandud s. fio^Xwuhi magnis ma^ 
lis lateque hianHa, s. ore immodice patente defortnia et dare crepi- 
tantia 'dentibus. Ir^fia xsxjìvIì 'wàfU(isyà ùti xaravtó/AUfog roùc ^$arà€, 

** Canub. ad Atben. X. p. 414. et ornarì cupiant, adeoque ambitionem suam 

Pen. VI, 33. hoc eo tpectare dicit, quod eztendant ultra mortem. Cf. Horat. 

et Gnecb et Latinis, utpote umXSv ttrs- EpUc I, 5, 15 seq. 
pién stMkmasimis, id moris fuerìt, ut 

moftin ia quam honestissima veste et * Cf. inf. VI. 71. sup. VoL I. p, 

comtìores efierreotur quam Tixisseot, ideo- Ixxt. Livìus VII. 2. Salmaa. ad 

que a Jureoale seque ac Persio taogi Hist. Aug. p. 384. et T. JI. p. 529. 

defDentiaoi aTarorum, qui, quum sordide Vales. ad Annniaii. Marc XXVIII, 4, 

vixerint, cfferrì splendide et toga, quam 33. et Curtius Jnmerk, xur Dichtk, dei 

▼ivi nuoquam induerint, in funere demum Arisipt. p. 177 seq. 



Digitized by VjOOQIC 



|1« COMMENTARIUS 

LuciiUL m^i ^ijtf. e. «7. ^ pallenlis .forte, qii^ peruncH fwàbus 
qri^j at utar verbis Horatii A. P. v. £77* qui est )ocu9 cUsa. de veterì 
còmcedia. 177* illic, in multis Italie oppidis. mdkm babitfi Or- 
cbestram, h. e. decuHones a. senatorea, et p^pulum, b- e. plebem. 
178. ciati vdamen honoris, ^'dilium habitus, tunkas albct, qualea vulgo 
omnibua erant, eed eo forte discrimine, ut .^dilium tunicaeWaent 
candidse vel recena lots. Cf. Lipa. Elect. I, 13. et Ferrar. JEL V. Ili» 
10. JEdUis magiatratua municipalis et in quibuadam municipii^ 
coloniiaque vel unicua, ve) stunmus* Coni. Cic. ad Div. XIII, 11. et 
Everh. Otto de £diL col. et inopicip- )80 seq. Confi ad VII, 138. 
Hic, Rom». ultra vires, opea, facultatea. 181. #ini»/flir habitus, vesti- 
tua aliena arca, «re alieno, mutuato ; vel ex data aliena, h. e. veatia 

ipsa mutuata, conducta, ut VI, 352 ÌS2. Ambiiioia paupertas est 

ejus, qui, quum pauper sit, dives vult viderì, et majores facit impen- 
aaa, quam fiu^ultatea patiuntur : qualia paupertaa descrìbitur VI, 352 
aeq. Gaaaub. ad Theophr. Char. XXI. pr. hanc esse ait /KixfofiXm<- 
fjuetf eorum, qui cupiant quidem laudem posse mereri alia ratione, 
aed, quia inopes sint et iis praesidiis destituantur, quae ad oonaequen- 
doa honorea veroa desiderentur, qua poasint ra^ne tentent innotee- 
cere cet Cf. ad VII, 50. — 183. Omnia Bamm cum preHo, magna 
impensa fiunt, magno Constant et comparantur. 184. 185. Qui ad 
nobiles viros admitti cupit, ab eo domesticis illorum ac servis munera 
auiit danda. Cf. Horat. Sat. 1, 9, 57* et Ludan. wt^i rw hi fucéf ^vh' 
i/frm cap. 10* (M 3t^^ ^wk&ì CD^^tm'i %aJ èyofuuùJinfi At^uKf fxurór 
fi4H9 xai fu0^ nXovMU r^ fumymi ^ h^fiMToi) 37* 38. Qfàd dot, 
quantum servis dare cogeris ? Ui ie respiciai clauso labello, ut te 
putu tantum, non sermone s. colloquio dignetur ; quo superbia ho- 
minis significatur. Comparant Martial. X, 10, 5. Suet Ner. 37. 
^tr. et Sen. de b-ev. vit- e. 2. De Fdiiricio Veienione cf. inf. ad IV, 

113 lS6.&iUe, pa^onua, dives, amali servi sui et catamiti barbam 

meUi, metendam curat, (v. ad VI, 481.) hic, aliuQ, crinem ejua deponit, 
capillum tondendum curat; Hein. et Adi. //fo et Aie se. diena^ 
Lubin. et Prat quos per incuriam sequutus eram. Conf. tamen Var. 
Lect 187* Festus erat dies apud Romanos, quo prima filiifamilias 
barba s. lanugo, ut apud Graecos, quo crinis (dmis, pkfzXkig, flX^XXuj) 



** Cf. Scalig. ad Piaut. Rud. Il, 6, 124. Rufanken. Epist. crìt li, p. 26. et 
Sì. Banli. ad Claudian. in Butrop. I, Bcettìger de personis scen. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. III. US 

tonderi tt tonsa eleo aìicui tamquam àfàùnfM consecrari solebat:^ 
unde quidam eo aensu verbum deponere (se. in tempio^ àfart^wi) h. L 
accipiotit Eodem die a dientibus Uba aliaque munera daba&tur. 
(Conf. Lips. ad Tac Ann. XIV, 13.) Cetenun ex h. 1. constata tum, 
quod de crine modo dixi^ etiam Roma? in usù fuÌ8de> tum honorem^ 
filiisfamOias prsstitum, fliervis quoque^ qui dominis fuerìnt in deliciis^ 
habitum et ab hìa, et a diéntibus, patronorum gratiam demeriturìs. 
Hinc et Martialis IX, 17> 1 seq. dixit: ConsUmm forma tpeculum 
dmketque capiUos Pergàmeo posuU dona sacrata deo lUe puer tota do» 
inino graiissimus aula. — libis, placentis^ (vXaxovg U yak&xrog, ìrfjiw ri 
xaJ fMÌi\ir<>i, h 'PufjMkt >J^f xaXo^s, Athen. III^ 36. 8.* 100. p. 126.) 
quse priscit hominìbus prò panibus, et (ut pult XIV, 171* et 'XVI, 
590 ^^™ ^^^ ^u™ munera sacHficiaqué simplicissima erant, adeoque 
diis libari in omnibus sacris, et mitti afièrrique solebant diebus festis 
laetisqu^ iupr. die natali. Cf. Broukh. ad Tibull. II, 2, 8. vena^ 
Ubus, y. Var. Lect 187. Accipe^ audi, disce, et iftud fermentum^ 
banc ira causam, tibi habe : prautare det Cf. Var. Lect Fermen» 
tum farinam fervefacit, attollit tandemque nimpit, et tam acoreni, 
quam tomorem habét ; unde vox illa transfertul: ad animi afiectus, 
prsecipue iram, que et tumorem» et acerrimum motum ebuUientis 
sanguinis excitat ^ 189* Peculium, pecunia ac bona, ^uae servus 
colligit permìssu domini. cul^^ ut v. 186. amati. 

190 — 222. Nova Urbis relinquendse causa, a frequenti sdium ruinà 
et incendiis petita. Hic nimhtm casus in Urbefrequens, Martial. Ili, 

52, 2. Causas memoravit Heubach de politia Rom. Gott 179i* § ^ 
seq. Premeste urbs Latii, Celebris Fortune tempio, oraculo ac 
sortibos, haud procul Roma, in monte amoeno sita, teste Strab. V. p. 
365. (unde h. 1. gelida, ut Jrigidum Hot. Od. Ili, 4, 22. et altum 
Virg. ^n. VII, 6S2.) hodie Palestriha, in vallem deducta. FóW- 
un 8. Vulsinii» (Aunc Bolsena) Etruris opp. in summo lacu Volsinien- 
81 situm, quod totum fulmine concrematum est v. Plin. II, 52* 

53. GabU urbs Latii, inter Romam et Praeneste, Sex. Tarquinii 



** De barba ▼. intpp. I^tron. e. 29. «iWnf^) t. Casaub. ad Tbt>opbr. Char. 

Ì04. ctl07. Martwl. I, ^2. IX. 17. et XXI. pr. (ubi conf. Fischer in ind. ▼. 

18. Suet. Kcr. 12. lips. ttot et Excora. à-tmu^) PoUux III, 59. Scfaweigh. ad 

pd Tm. Ann. XIV, 15. de coma, quam Athen. XI, 88. pr. Salmat. de coma p. 

l^mBéi^ mUten^ Grsconim, a parentibus 532. 

ad trìbdbi adducti tondere et deo alicui, * Cf. ad I, 45. Intpp. Plaut Mem 

plerumque HercuU ApoOinlve Pythio V, 3, 3. Gas. II, 5, 17. et AuluU III, 

con ee crar e lolebant. et de hoc ftsto,-(rA 4, 9. Caaauh. ad Fera. I, 24. 



Digitized by VjOOQIC 



114 CX)MMENJARIUS 

dolo capta, (v. Liv. I^ 53, 54.) unde h. 1. simplicibus ; etsi yet Scho.. 
explicat : non ornatis. Tibur, (hod. Tivoli) opp. Latii^ in acdivi 
arcis, h. e. montU 8. coUis, (nam arx, ut Gr. cbc^ et ax^t, poetis pro- 
prie quidquid altum est^ adeoque mona et coìììs, vel ejus vertex^ 
deinde quod in colle et editis locis positum est, inpr. àx^ó^ùKig, et hinc 
simpl. urbs dicitur) lateré conditum, unde h. 1. proni^ et supinum ap. 
Hor. Od. Ili, 4, 23. Cf. ad Sii. IV, 187. — 193. Tibicen, fulcra, ad- 
minicula aedificiorum. Festus : dici ita exisiimanlur tibicines a similitu^ 
dine iibiis canentium, qui ut canentes sustinent, ita illi cedificia, h. e. 
eorum teda. Vet. Schol. explicat : tibicinatam, tamquam tibicina i. e. 
gracili materia. 194. sic, fulciens sedes tenui tibicine, appositis dbi- 
cinibus levissimis, exilibus fulcris atque columellis, labenlibus, ruenti- 
bus, aut certe mox lapsuris, casuris, ruinam minantibus sedificiis, 
obstat, subvenit, lapsum et ruinam s&dium prohibet, Villicus cet. 
Villicus proprie dicitur, qui villae, et deinde, qui aliis quoque rebus 
est praefectus, v. e. villicus asrarii, hortorum, aquce : sed h. 1. villicus 
est vel dominus, eo modo sedes reparans, quo villicus rustica sedificia, 
contentus obducere vel obstruere rimas parietumque vitia, ut sumti- 
bus parcat; vel Pr^efectus Urbi, qui et inf. IV, 77. satirice ita dicitur, 
et forte sub Imperatoribus aliquam eedium privatarum curam gessit j 
vel iBdiles^ qui certe hanc curam rei publicce et Papiniani temporibus 
babuere : nam qui ante Papinianum et post Augustum eam habuerit, 
non satis constat Cf. Ferrar. Elect II, 9. Nota Acb. est: '^ Ego 
malim intelligi subrusticum murorum structorem, (un maqon de viU 
lage) cui dominus resarciendae domus labentis curam mandat, ne ni- 
mios sumtus facit." Sic h. 1. ut our«c> prò negligenter, langtiide 

dictum putat Hein. Cf Passerat et Broukh. ad Prop. I, 5, 34. 
Schol. ad SophocL Aj. 11 98. {ovrug afri rou, ùg m^f) intpp. Hor. Od. 
II, li, 14. et Evang. Joh. IV, 6. Sed vulgarìs quoque vods signifi- 
catio h. l. convenit IQG.jubet dormire securos,' eos, qui in aedibus 
habitant, vel inquilinos sedium privatarum insularumque, quasi sarta 
tecta sint, ruina pendente, impendente. I97. Vivendum est ilUc, Ga- 
biis, Volsiniis, Prsneste, Tibure aliisve oppidulis. Conf. v. I90 seq.^ 
223. 224. sed et fa. 1. Var. Lect — 198. poscit aguatn, quia domus 
ardet Grangaeus, coli. Quinctil. Dedam. XII., htec verba refert ad 
ritum antiquum, quo aqua incendio iùdamari puUice solebat - jam 
frivola, res, sarcinas et vasa viliora, transfert, postquam res majorìs 
pretii jam servavit 199* Ucalegon, is, cujus sedes ardent Poeta hoc 
nomen petiit e Virg. Mn. II, 312. ubi v. Hejne. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. III. 115 

199 — 201. Sì domus ardety domìnus vel frivola quaìvis prius ex- 
inde transfert, quam de periculo imminente inqailinos paupere», qui- 
bos summa sedium tabulata locavit, certiores faciat, vel iis subve* 
niat. tabulata tertia, ccenaculum, vrt^fov, summa pars adiìun, in 
qua panperes habitant cf. ad VII, 118. et X, 18. Hor. Epist. 1, 1, 9I« 
Pkot Amph. Ili, 1, 5. et Suet Vitell. 7. Obi, in p^niciem tuam. 
200. ab imU graéUbus^ tabulatis. trepidatur vox praecipitem eonim 
actionem, qui restinguendo vel evitando student incendio, apprime 
depingens; Ach. 201. {/^tmia ari2e6t/, postremo ardebit coenaculum 
soramam, quod pauper conduxit sub tegulis. — S02. Poeta forte re* 
gpexìt ad originem ac vim voc. Wi^^ov, quod quidam compositum pu- 
tant ex vno et ùòv, ut sit quasi locus, in quo columbae ova sua pò- 
xiant. cclumbce moUes, quae et tenere sunt et lasciva?. 

203 — 222. Pauperi bonis suis exuto nemo est qui subveniat ; sed 
divitem, eadem calamitate afflictum» omnes fere juvant Cf. Martial. 
V, 82. ad ^milianum. Codro, pauperi cuidam. v. ad I, 2. Uc" 
tms Proemia minor, uxore brevior. Grangaeus suspicabatur, poetam 
respexisse ad proverbium Gr. KXfo^fr^j; r^; xo/r»); h^t^u, Cteomenes 
cubile superai, h. e. tam pauper est, ut ne lectum quidem sibi squa- 
lem comparare possit: quem v^borum sensum non perspexit Erasm. 
Prov. LII. Chil. V. Cent VII. — 204. Abacus mensa marmorea, quae 
et DelpMca, minitteriuni ac reponlorium vocabatur, et in qua tam ad 
usam, qaam magnificentiam exponebantur vasa aurea et argentea, 
inpr. potoria, h,\. tex urceoli s. vasa potoria, quae non pretiosioni, 
quam ipse abacuSf jquem omant, censenda sunt. ^ Cantharus, pò- 
culum capax et ansatum, ex quo vinum in urceolosf minora pocula, 
diffundebatur. sub eodem marmorea sub mensa marmorea et ex 
eadem materia, Chiron, trapezophorus, statuì s. colurona velpesmen- 
sam fustinens et effigiem Chironis Centauri referens. marmore vulgo 
iromce dìctum et de argilla capiendum putant, quia Codrus pauperri- 
nnu fìierìt Màrmoreos tamen abacos Romse vulgares, et ditioribus 
mensas potius citreas cum ebumeis fulcrìs fuisse, observat Ferrar. 
Elect. II, 9' Cf. ad XI, 122 seq. sed et h. 1. Var. Lect. 20?. divina 
carmina $I^tXMi dici existimant de Theseide Codri, de qua v. ad I, 2. 
Sed poasunt etiam proprie carmina praeclara Grascorum poetarum 
ngnificarì. Sic dia poemaia dixit Pers. I, 51. Opici vel Opsd et 

« Cf. Hiidmn. ad Plin. XXVIII, 2. netti clav. Cìc. Cuìac. Obis. X, 5. et 
XXXIII, n. XXXIV, 3. XXXVII. Salmas. ad Jus Att. et Rom. e 23. p. 
& Inlpp. Hor. Sot. I, 6, 116. 117. £r- 450 leq. 486 seq. 



Digitized by VjOOQIC 



no COMMENTARIUS 

Osci prisca Ausonum gens, quae ds et ultra Lirìm, in Latio et Cam- 
pania^ habitabat *' £am postea inter Romanoò receptam barbara sua 
lingua dissonisque moribus multa de prisca iUa et prseclara rei pab* 
licas disciplina in pejus innovasse^ verisimile pntat Dionys. Hai. 1, 89." 
Manso. '^ Hinc facete mures Opicos dici> quasi barbaros et GtsècsEt 
linguae ignaros^ rudes, imperitos ac simplices, recte monent Uti ddcti* 
Cf. ad VI, 4f55. Intpp. Geli. Il, 21. XI, 16. XIII, 9- et Firn. XXIX, 
1. quibus locis ApoUin. Sidon. Epist VII, 8. (Jurbida et prwceps et 
opica translalio) adjecit Manao.^^ ^^21^* Asiurii, divitis ac ncribilit 
viri : nomen fictum. Cf. Var» Lect horrida, inomata, ìnoolta, ma^ 
ter est, h. e. tum matrona? sordida^ sunt ac squalids?, ut in puMico 
luctu. Si 13. PuUati proceres, Patres Equitesque vestes mutant, et to- 
gas puUas, fuscas s. nigrìcantes squalore, induunt, quod in publico 
luctu et calamitate fit Cf. Lips. ad Tac Ann. II, 82. Color puOMt 
est ferrugineus, nec purpureus nec ater, sed inter utrumque m edius, 
violaceus aut pavonaceus, cujus coloris vestibus honoratiores olim, ut 
nunc reges quidam, in luctu utebantur, etsi atris quoque indati erant ; 
Voss. ad Catull. p. I68. I69. 218. Conf. Kirchman. de Fon. IV^ 2. 
differì vadimania Prceior, justitium edicitur^ ut in luctu publica ▼. 
Lips. et Eirchm. II. 11. Fabrì Semestr. II, 10. — 214. Tunc gemimue 
casus Urbis, quasi hac calamitate tota urbs, non unus homo affiigere« 
tur. tunc odimus ignem, exsecramur : nam odium ìramque in eau-* 
sas malorum, etiam inanimas sensuque vacuas, evomere solenms* 
Lugentes, ut notat Schol. vetus, focum in domo sua fieri non pa- 
tiebantur: quare Grangseus non ignem Inoendii, sed cujudibet foci 
inteUigebat 

215-^222. Vividis imaginibus coloribusque aduinbratur suinmtiili 
studium, quo amici divitibus opitulantur. CoUatum est decies Marte 
III, 52, 3. Ardet adhuc domus ditioris nobilisqne viri. occuT" 
rit, V. Var. Lect donet marmoraetconferat impensas ad novasaedes 
éxstruendas. 216. Signa nuda, v. e. Achillea, qu» opponuntur ve* 
latis, palliatis, togatis, paludatis, loricatis, chlamydatis. Conf. Flim 
XXXIV, 5. s. 10. Signa candida, e candido marmore. 217* aUqtUd 



^ Cf. Strab. V. p. S42. C et Heyne a lingendo Tel ligarìeiuio, quoniatn Oscit 

Exe. VIII. id Viig. ^n. VII, 73p. firequem ranim turpiam ilsu^ (t. Feitùi 

▼. Oscut) unde Èuntu Syriicus ingumum 

* Schol. vetL *' qui foedam vocem ha* Uptrritor Opicut magister ap. Atiaon. 

bent, Tel qui imi>erìte loquuntur, UU Epigr. CXX, (CXXVIII) 2. Idem 

{•if^u** Am^ ut Lipi. EpiM. QusBt V, Ausoo. «fixit exe$as Hneù «picatfue evat» 

6, Opicos existimant turpet dici ac fosdoi wre ekmias de Profcsib XXIII, 8. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. III. 117 

prcsclarum, aliquam imagìnem vel statuam, mira arte efiBctam. Eu* 
pkranar, statuarius et pictor celeberrimus Olyrap. CIV. v. Plin. 
XXXIV, 8. XXXV, 11. et QuinctiL XII, 10. De Pdifcleto v. ad 
Vili, 108. — 218. V. Var. Lect StlQ. foruìos^ capsiilas, armaria, in 
quibus libri alifeque res reponuntur. Minerva sapientias symbo- 
lum artiumque prseses, cujus statuse vel imagines in bibliothecis re^ 
poni solebant. Minervam mediam, h. e. statuam Minerva^, non in 
medio reponendam, sed diuturnitate temporis jam imminutam ac 
mutilatam, (ut dimidius Vili, 4. 5. XV, 5.) vel potius dimidiatam, a 
vertice ad umbilicum seu humeros usque effictam, quales status pro- 
prie imagines, nonnumquam et ilioraces, Greecis ir^oro/ta/, nobis biislen 
et hrutibiìder, ut contra integrse statuas iconicas vel sìmilares, Gr. àyà'K" 
fkara dxwtxà, /Vo^fr^rce, nobis statiien in lebensgrosse dicuntur. 220. 
repomi, in locum eorura, quae incendio periere, substituit. 221. Per" 
sicus, divitis, cujus aedes conflagrarunt, nomen fictura, eo quod Persae 
divites; vet. Schol. Heliqui intpp. designari putant Fabium Persi- 
cum, de quo v. ad Vili, 14. " Enimvero est noster Per sicus unus 
idemque cum Asturio v. 212. desumto agnomine a gente, unde ipse 
aut mijores ejus originem duxerant : quod nisi quemque rei ratio to- 
tiusque orationis nexus doceret, docere debuissent, saltem potuissent 
Ananorum ornamenta Deorum, quae homini Asiatico gnavi strenuique 
amici, sed lucri cupidi et orbitatis bene roemores, ad incendii damna 
reparanda ultro v. 218. offerunt;" Manso. Persicus plura recipit, 
quia et orhus est, sine liberis, et ditissimus : duae rationes cur ei 
plus adulentur heredipetas ; Ach. 222. Cf. simil. loc. Martial. Ili, 52. 

225. Si potes avelli, carere, Circensibus ludis. Avelli, òtimg, quasi 
vi, violentia. Praeclare et ffa^xatfnxZg de insano ludorum studio, de 
summis voluptatibus ac deliciis Urbis : nam Romani bis ludis maxime 
delectabantur. Conf. VI, 87. Vili, 118. X, 80. 81. XI, 53. et IQS 
scq. XIV, 262 seq. Plin. Ep. IX, 6. Sora, Fabraleria et Frusino 
iirbes Latii, quas etiam conjunxit Sii., Vili, 394^8. ienebras, do- 
mum tenebrosam, ut ap. Martial. II, 14, 12. Hùrtulus hic, in bis 
oppidTs tibi est, vel potius una cum aedibus paraiur eodem pretio. 
puteus hrevis, non altus vel profundus, nec reste movendus, unde aqua 
non (une» sed manu potest bauriri. 227* In tenues et bine rigandas 
piantai dijffunditur, aqua ejus late et ubivis dispergitur. 228. Vive, sis 
ibi, amans hidentis, ovium, vel potius rastri, h. e. rei rustica^, agricultu- 
rae intentus. CF. Heins. ad Ovid. Amor. I, 13, 15. BeneBahrdt: Da 
leòe froh bei ddner hacke. 229. Cujus horti fructibus centum alere 

VoL. IL H 



Digitized by VjOOQIC 



118 COMMENTARIUS 

j>08sis homlnes. Pifthagorei oleribus, herbìa l^rtuninibusque plcrÌAque 
vescebantur et quibuklam legiimiiiibus^ (fisibis, lathyroi erebintho) 
animalìumque caine abotinebant, oh frugalitatem et /MnAb4/u;^c0<nK ^ 
, 250. E*i aliquid h. e. magmim^ eximioin quid> ut ap. Ovid. Trìst. 

I, 2, 53. 55. Gr. M n. Cf. Var. Lect sup. ad I, 74». — 231 . v. Ex- 
curs. ad fa. L 

232. Atc^ RomsEf. 233. Latiguorem, morbum. ciòus imperfectus, 
haud concoctus^ vel potiua non satis ac bene coctus, crudus, adeoque 
non fadlìs ad concoquendum. 234—248. Conf. MartiaL XII^ 57* 
Meritoria dìcuntur^ qusecumque mercede locantur^ fa. 1. forte non de- 
versorìa, ^ivcào^iTa, ut putant, sed cubicula (ut ap. Papin. DIg. 
XXXII, 1, 91. et Ulpian. Dig. VII, 1, 13.) vel terUa illa tabulala, a 
pauperibus conducta, de qulbus v. ad v. 199. Nam de pauperlbus 
h. 1. agi, qui Romfe dormire nequeant, probabile fit ex Martial. 1. 1. et 
verbis, quss sequuntur : magnis op^us dortnitur in Urbe^ h. e. R<nnas 
magni paratur domus, quse cubicula faabeat remota a strepitu, qui in 
vicis est. Loquitur etiam fa. 1. Umbricius, pauper et Urbe disce- 
dens» ubi aliquamdiu faabitaverat et ubi non tot fuere deversoria, ut 
pauci habitare ibi potuerint, quorum somnum non interruperit ilio- 
rum strepitus. Hinc etiam haud innui crediderim lupanaria aut» 
quod alii suspicantur, tabemas vel officinas aerariorum, numularìo- 
rum, pistorum, malleatorum cet, qui eas mercede conduxerint, aut 
in illis diurna noctumaque opera meriti sint victum et continuo stre- 
pitu somnum vicinorum interruperint. Manso hsec adnotavit : '^ 3fe- 
ritoiHa omnino (!) sunt ^ivoòoxfia, quse recte somnum non admittere et 
vigilando asgros occidere dicuntur, quum omnis generis homine8> qui 
hospite et hospitii beneficio in urbe carerent, ad ea devertarent et 
confluerent; coque sensu Valerius Max. I, 7. ext. 10. dixit in taber* 
nam meritoriam deverlere, et Ulpianus Dig. VII, 1, 13. meritoria Ja-. 
cere*' 236. cagui, origo, prima ac precipua causa. Redarum 
transituSf fragor et strepitus curruum, clamor aurigarum, concurren- 
tium faominum simul ac redarum confusio, arcto vicorum in fiexu ; 
nam erant certe veteris Roms vici angusti et parum directi, quod ex 
Liv. V. cxtr. patet; Ach. Conf. Tac. Ann. XV, 38. 43. FIot. I, 13. 

« Cf. inf. ad XV, 173. 174. Geli. IV, x^'^'^% disputai pufatque, «m^p^ non fa. 

II. (ubi ▼. intpp.) Athenipus IV, 17. bas fuisse, sed oya, quasi «vn^/r, feturam 
VII, 16. X, 5. PUn. XVIII, 12. conceptumque animaliuni, propter verba 
XXIII, 7. Flut. Sympos. Vili, 8. Plut. Sympos. lìb. II. Qui»t. 3. X«^» 
Jjaert. lib. Vili, vir doctus in Misceli. /ui^Sì» «-• Ué'iM itk «-«v xv^v9m vélt tIxt§v0ì 
Obss. crit. Voi. VI. T. II. p. 417—451. t« mk l^s.) Creuzer» Symbolik T. !• 
(ubi de Pytbagor» sytnbolo^ Kimfim iwi- p. 126. T. IV. p. 891. 

2 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. HI. 119 

t)iod(Hr. XIV^ 116* et Donati Roma vet I, 25. Bedarum (v. ad III^ 
10.) quoque traimius et occursus dìfficilisi quia mandras, h. e. jumen- 
ta vel pkttstra, in unum coacta^ vias, inpr% injkxibui earum^ occupant 
et dandunt» ut transiti non possit ; unde canmcia sianiis mandrce, h. 
e. quae mulio vel redarìus dicit aliis redarìis et mandrae ause stanti nec 
ulteriua progredienti^ quoniam alia mandrae in arctis obliquisque vids 
obviam yeniunt Mandra^ fMvò^f spelunca, stabulumi caula^ ovile, 
(v. Schol. ad Theocrit IV, 6l.) sed h. 1. et simili MartiaL V, 25, 7. 
jumenta vel carri, et hinc quoque aurìgac s. equisones. 238. Vid. Ex- 
cors. ad h. 1. 239. officinm^ negotiiun, vel honos, qui alieni habetur 
salutando, deducendo, òccurrendo cet. vocaU aliquo ire jubet di- 
vitem, ut nos dicimus, ein geschqfì ntft mich. vehetur lectica vel 
sella. 240. Libtimo, servo e Liburnia, ut IV, 75. et VI, 477* b» e. 
humeiis ejus cervicibusque ; vel lectica, ab eo gestata. ingenti 

lÀbumo, ut longorum cervice Syrorum VI, 351. nam ut sublimiores 
ferrentur Romani, servos eligebant tum grandes et erectos, tum ro- 
bustos, quales erant Liburni ; unde horridus Liburnus ap. Martial. I, 
50, 33. Cf. Lips. Elect. 1, 19* et Bóttigeri Sabina p. 438. 458. ed. pr. 
curret super ora, quo sensu Plinius dixit Paneg. e. 24. illos kumeri 
cervicesque servorum super ora nostra vehunt, et Seneca, quos supra 
capita homnum supraque turham deUcatos lectica suspendit, — 241. 
obiler h. 1. propr. ob iter, h. e. in itinere, dum vehitur ; vel «a^^wf, 
h ^a^pytff, n va^tf), (Gali, en passant) ut VI, 481. intus, in lectica. 
Cf. Heins. ad Ovid. Ep. Her. XXI, I9. — 242. Fenestrse, qua? in 
lectica undique dausa ad prospectum erant, velo sive linteo tegeban- 
tur, quod et dimoveri et addud poterat Conf. sup. ad I, 65, et Lips. 
L 1. 243. Ante, prius quam nos pauperes, tamen, etiamsi legit ac dor- 
mit, veniet, quo volet 244. Vnda, multitudo populi, ut ap. Virg. 
Gè. II, 462. et Sii. IV, 159- ubi v. Drak. et nos. linda prior, 
multitudo dientum, qui officii causa patronum deducunt et lec- 
ticam prscedunt, quibus opponitur populus, qui sequitur lecticara. 
245. assere, ligno, pertica, aroite oblongo ac prominente, quo lectica 
sustinetur. Conf. ad I, 65. et Gonsal. ad Petron. p. m. 103. — 246- 
Metreta, Ater^ri)^, mensura liquidorum Attica, cadns vel amphora. ^ 
— 247. Pinguia sunt, fiunt, opplentur luto crura mea. pianta 
magna, ut XVI, 14. grandes suras militis. 248. clavus, caligis in- 
fixus et inde caligaris dictus. ^ in digito pedis. 

» Conf. Iiùdor. Orig. XIV, 25. et » v. id XVI, 25. Hard, ad Plin. IX, 
Eisenschmidt de Fond. et Meos. p. 80. 18. XXII, 22. XXXIV, 19. Isidor. 

H2 



Digitized by VjOOQIC 



129 COMMENTARIU3 

24j^ teq. Alia hominam multitudo descrìbitur, qua pauperes in 
yids premuntur et conculcantur. Nonne vide* àtixrtjuói didtur. 
$portula h. L ncp centum quadrantes, aed coenat cibaria» òthmv w 0«v- 
^òi. Conf. ad I, 95 seq. quanto Jumo celebretur sporhda^ quanto 
hominum ccmfluxu et staidio petatur sportula» quod ex fumo intelligi« 
]tur, quem vides. 250. convivasi qui acceperunt Bportulam et domum 
redeunt : hos 4equUur sua quemque cuìina, h. e. servus capite ferens 
tportulam s. cibaria» foculo vcl calefinctorio imposita, ne in reditu in- 
tepescant aut frigeacant Hinc Mari XII, 32, 14. Focum ferentis 
iuberal amphorce cervix, et Sen. Epist 79. al. 78. TumuUus est coquo^ 
rum, ipsos cum optonus Jbcos trantferentium : hoc enim jam luxuria 
commenta est, ne quis intepescat cibus, ne quid palato jam guloso (aL 
calloso) parum ferveat, ccenam culina protequkur. 251. Corbulo, h. e. 
Tir tam robustus ac validus» qnam Corbulo fuit SchoL vetus : *' Alii 
dicunt athletam illius temporis fortem Corbulonem fuisse ; alii genus 
navis." Alii Domitium Curbulonem, ducem Claudii ac Neronis for« 
tissimum et corpore ingentem. v. Tac. Ann. XIII» 8. — 253. ventilai 
in cursu ignem illum opsoniis subjectum, (de quo v. ad y. 250.) ne 
exstinguatur. Scinduntur in turba bominum tunicas sartoe, qualea 
servis ac pauperibus esse solent 

25é seq. Aliud impedimenti periculique genus a longo vekiculorum 
ordine, quo, ut verbis Sen. Ep. 90. utar, pinus aut abies defertur vicis 
inlrementibus. Heubach in Comm. de politia Roman. Goett 1791* § 
l6. '< Qttodsi bominum» inquit» multitudinem» civitiltem, in qua tur- 
ba per latissima itinera sine intermissione defluens elidebatur» et peri- 
cula cogites» quse inde a vebiculis et plaustris» quibus non facile ce- 
dere posses» prsetereuntibus imminerent» nullus miraberis» etiam buie 
malp esse provisum. Huc quidem spectat legis antiquae fragmentum, 
(a Mettano in lucem emissum 1738. post biennium vero a Conrado 
in Parergis egregi^ illustratum et a Mazocchio inde ad Tabb. Herad. 
repetitum) qua cautum, ne quis plostrum interdiu post solem ortum 
neve ante horam X dici duceret, nisi aedium sacrarum aedificandarum 
c^risve publici fadundi» vel sacrorum publicorum» ludorum trium- 
pborumque causa. Hora diei decima plaustra in urbe duci lex ideo 
permisit, quia» quum a negotiis jam cessarent Romani et post lavatio- 
nem coenam sumerent, parcius tum per vias commeantibus a plaustria 



XVI. 2a Alcì»t 1. IV. ff. de V. S. liga e. 4. LeuncUv. ad Dionem p. 152, 
Turaeb. Adv. IV, 7. Nigroniui de Ca- Ca^iub. ad Suet. p. 160. 

4 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IH. 121 

obviis non adeo tunendtim erat Legem vero istam Juvenalis tem- 
pore fuìsse obliteratami ex his Umbrìdi quereli» licet collìgere. 
Qaare HadrianuB teste Spartiano e 22. denuo prohibuit, veliicida cnm 
ingentibas sarciniB Urbem ingredi^ quod jam Trajanum fecisse ex 
Plin. Paneg. e 51. disdmus." — Grangsus h. 1. imitationem Horat 
Epist 11^ 2, 72 seq. et Sat l, 6, 42. 43. deprehendisse sibi videba- 
tur. caruscai, vitto dtroque movetur> tremit, nutat 255. Sarta* 
cOy plaustro. Utr'imque conjunxit etiam Vitruv. X, 1. Conf. Var. 
Lect nuiant àUcs populoque mnantur verba Virg. Ma. Il, 628. 
629. — 257* Saxa Ligustica, marmor^ quo omnis Alpium maritima- 
rum tractus totumque litus Ligusticum^ pra^npuè vero Luna, .urbs 
Etrurie, ejusque portus, litori Ligustico adjacens, abundabat. v. 
Strab. V. p. 158. al 222. al. 389. Plin, XXXVI, 6. et 18. Intpp. Sii. 
Vili, 480. Suet Ner. 50. et Oron. Diatr. Stat. e. 10. agìnina, ho- 
minum tnrbam. Moniem prò ingenti saxo, e montibus exciso, 
dixit poeta, augendi phantasmatis gratta, ut Virg. Mn. XII, 687* 6t 
Stat Theb. I, 145. ubi marmor, ut h. 1., mons vocatur* 260. 1. Cor- 
pora tam minutatim omcisa cbieruniurf ut non magis fere oonspi- 
dantur, quam anima, et prorsus evanescant vel oculorum adem 
fogiant. 

261 seq. Lepido commento rem imaginemque exomat poeta, fin- 
gens, servum, qui sportulam petierit, (v. sup. v. 250 seq.) tali plaus- 
tro vel saxo obtritum periisse, et conservos, hujus calamitatis ignaros 
ejusque adventum exspectantes, ccenam balneumque parasse damino, 
sportulam cum servo petenti. secura, non sollicita de morte servi, 
ignorans eum plaustri casu periisse. donfis, ut famiUa, servi. 262. 
hucca, buccarum halitu, foculum excitat, ignem accendit. Cf. Heins. 
ad Ovid. Fast. V, 507* — ^6S. Balneum paratur, quo ante coenam 
utebantur veteres. Strigilis, ^(Mtr^, ^v^^ig, instrumentum balneare 
et unctorium, quo corpus radi vel defricari et oleum sudorque 
destri»^ seu detergi solebat post unctionem et balnei usum.^ 
uncUs, unguento delibutis, ut minus Isederent suavemque spargerent 
odorem. sanai, apposite: erant enim strigiles aure<e, argentee», 
seneae, licet ditiores spongiis purpureis uterentur strigilum loco; 
Grang. liniea vela, quibus corpus madidum siccabatur. OuU 

• ▼. intpp. PeU"on. 91. et Eachenbach gymD. I, 56» aliiquc, grapbicam rem 
Difls. de unctiombus e S. p. 478 seq. descriptionera Apul. Fior. II. p. 546, 27, 
Figunis strìfplis ezhlbent idem p. 483. ed. Elm. 
Pignorìus de senris, Mercurìalìs art 

H3 



Digitized by VjOOQIC 



122 COMMENTARIUS 

iuSf vas unguetitarìutn^ guiiaiim oleum fimdens^ (v. Varr. L. L. IV^ 
26.) X^xuhg, ampulla^ fiv^xtof, «Xaio^^. Oleo odorifero vel un- 
guentis non lintea Illa, ut quidam putant, sed corpora Iota linteisque 
jam siccata perfìmdebantur in unctnatio s. elìpeothesio^ àXi/im}^^. 
264. pueros, servo», ille servus, plaustro saxove obtritus. ^65. sed€i 
in ripa StjgiB, cupiens transmitti a Charonte et C3nnibam ejus ex* 
spectans^ (conf. Virg. Ma. VI, 313. seq. et Prop. II, 27, IS seq.) vel 
tristis, quia non transmittitur : nam inhuroatus est, de quo v. Virg. 
1. 1. V. 325 seq. Hanc tamen causam, etsi prsecipua est, prstermittit 
poeta satiricus, (nisi latet in verbis, korret parlhmea, nec sperai e. g» a. 
/.) utque fabulas poetarum ùtg h «tt^y; rideat, afiert aliam et quidem 
lepidam, quia ore non hahet irietitem^ quem porrigat, det Cbaronti, 
tamquam naulum : (vaDXov s. cauXo^) nam hunc in finem triens vel 
qpadrans vel obolus in os inserì solebat mortuis ; ^ os autem infelici» 
servi ita obtritum erat plaustri mina, ut triens vel .quadrans vel obo- 
lus ei non posset inseri, et bine Cbaron fingitur recusare, quo minus 
eum trajiciat. . novicius, imperltus, rudis inferni mcnìs, vel qui 
nunc demum Cbarontem vidit et novissime in inferos venit locos. 
Porihmea, vo^fjua, portitorem, vectorem, Cbarontem, qui umbras rate 
trajicit. (Cf. Heyne ad Virg. Mn, VI, 320. et Wemsdorf Poet min. 
T. III. p. 41.) ieirum, qualis exbibetur a Virg. .^n. VI, 298 seq. 
Sen. Herc. Fur. 764 seq. et aliis. &ivy9b àt) o^^/c^a xofióvrw dìxit 
Tbeocrit XVII, 49. ccenosi gurgitìs, fluvii, Stygìs. cf. Virg. ^n. 
VI, 296. et 416. ubi v. Heyne Excurs. IX. et Misceli. Obss. crìt Voi. 
V. T. IH. p. 4 seq, alnum, Charontis cymbam, navem, ex alna 
factam, ut ap. Virg. Gè. I, 136. II, 451. 

269 seq. Reputa, quaeso, quam altse sint aedes Romae. Quce qua 
altiores sunt, eo majus est periculum a testis, quae ex iis decidunt 
vel dejiciuntur, potissiniTum noctu. Quod spatium sit a lectis 

mhUmihus ad terramx nam, ut scribit Vitruvius, quum area com-- 
planatas recipere non posseni tantam muUUudinem ad habitandutm in 
Urbe, ad auxUiwn coacU sunt Romani ad aUitudinem asdium devenire ; 
Acb. curia, mutilata aut fracta; quam vocem multis exemplis 
illustravit Heins. ad Ovid. Fast II, 645. — 272. ignavvs, socors, 
tui negligens, incautus, imprudens. 274. iolfata, tot mortis pericula 



^ V, Diodor. II, 5. (qui bijus rìtus itertius. T. I. p. 422.) Polluz IX, 6. 
orìginem mèmorat) Prop. IV, 11, 7. Hesycli. ▼. ^««tf et Suid. V. r«^^ii7«» et 
IliUcian. dial, roort 9. (ubi ▼. Hein- ^é^fiun. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. III. 123 

tibi imminent. 275. Fenestras vigiles, h. e. coDdaviutn, in quibuà 
homÌDes adhuc vìgilant ; ut fere vigiles lucerna: ap. Hor. Od. III^ 8, 
14. C£ inf. ad Vili, 158. /eros tecwn, ut ap. Quinctil. Deci. Ili, 
p. SS. — 277- Ut tini contentai fenestrs, h. e. homines, qui e fenes- 
tris aliquid defunduniy deorsum fundunt, dejiciunt. pelves, h. e. 
lotium et stercus vel sordes, quse in matulis sunti Optes, ut hsec 
potius defundantur, quam ipsa vasa vel durss gravesque testae; ut 
iirma pottua et excrementis inquineris, quam ipsis vasis testisque de- 
jectìs oocidarìs. 

278 — 301. Aliud describitur perìculum pauperibus impendens a 
jttvenibus ebriis ae petulantibus, qui comissari, {xcafAd^tn) h. e. post 
compotatioDein noctumam per Urbis vicos vagari et non modo cum 
tìedis et qonphonia vel ad amici cujusdam, vel ad pudlarum domos 
ire januamque pulsare aut eflringere^ sed etiam invalidum queinque 
obviorum vezare et corripere, redeuntes a cernia verberare ac repug* 
nantibos vulnera infligere solebant; quod de Nerone et Othone, quos 
poeta forte respexit» referunt Suet Ner. 26. et Oth. 2. Tac Ann. 
XIII, 25. Plin. XIII, 22. s. 43. extr. Dio et Xiphilin. Dai pcenas, 
adeò discmciatur. indijpmturque, si nemo ei obviam veniat, quem 
caedere possit, ut ne somnum quidem capiat. Summa juveatutis 
protervia morumque comiptela graviter describitur. 279* 280. Non 
magia dormire potest, quam PelideSf h. e. Achilles, amtct, Patrodi, 
mctftem higeiu, 'AXXor sri 9\iv^g xaraxt/fitvog, a>Xvn S aln "Tneriog, 
&}J<ùn & ^¥Ìi, rén ^ l^hg àvacrài^ Hom. II. », 10. 11. quem locum 
poeta noster expressit Cf. Sen. de Tranq. An. e. 2. et Jacobs ad 

AnthoL Gr. T. II. P. I. p. 379 281. Ergo non diter poierit dor^ 

mire 9 verba poetai, interrumpentis sermonem Umbricii, qui respon- 
det : Quibusdam somnum rixa fadl cet ' Judice Achaintre heec sunt 
verba Umbricii ipsius se interrògantis et respondentis. Sed Hein. 
non male suspicatur, versum 281. a Juvenalis manu non esse prò- 
fectum, qucmiam et absurda sit h. 1. talis interrogatio poetae, qui in 
tota satira a v. 20. ne verbum quidem proferat nec nisi Umbricium 
docentem querentemque audiat, et Noster, si fortasse dormiverit ipse 
inter sermonem Umbricii et subito excìtatus somno hsec dixisse cen- 
seatur, tam insulse ssepius interrogare potuerit, et /x^^e^/scribendum 
fuisset prò poterti» 282. improbus, audax, annis, )propter robur ju* 
venile. Cf. Heyne ad Virg. JEn. XI, 512. — 283. cavet hunc cet, 
cavet, ne Iseùat eam, quem cet., parcit ditiori, potenti ac valido, nec 
nisi inopem atque infirmum ludibrio habet et vexat. Cocoina s< eoe-* 

H4 



Digitized by VjOOQIC 



124 COMMENTARIUS 

cinea> h. e. purpurea» ut endromis Tyria VI, 246. ubi v. not Lir- 
na, pallium apertum ac breve, ut Gr. ^Xo/to, chlamydi aut lacem» 
simile, idque villo8um> crassum et arcendo frigorì adhibitum togn* 
que superinjectum : in ipsis conviviis usitatum, et quidem hjeme, 
ut aestate sjntheaes, quum ^epositis togis sola vestis coenatoria non 
aufficeret; Ferrar, de Re Vest. II, 13. IV, 2. II. et 19- Cf. Pers. I, 
32. ibique Koenig. Hinc satìram hanc hjeme . scriptam esse, aut 
Umbridum hyeme Roma migrasse suspicabatur Hennin., sed Hein. 
dicit : *' Nihil vidi insulsius. Si lasna cum vi quadam dictum pu- 
tas, nil significat, nisi haec flagitia praecipue hieme facta esse, ubi 
noctes long» et tenebrae hujusmodi scelerum copiam fecere. Neque 
tamen hoc prò certo affirmare ausim. De hac petulantia juvenum v. 
Pedo Albin. in obit. Maecen. 29. ibique Wernsdorf." — 284. 285. ccmu 
ium longiisimus ardo, ut ap. Lucian. ^i tw M /iatò(ff duvéiruy cap. 10. 
^iKawh^i mAai, fuàXKw di ^/iTJrSo/, ìktò tu» ùImtuv ^t^otf&oùiMmf xclì 
dj<nng riva mfiriiv àvavXri^upra. muUum flammarum et lampadum, 
multitndo servorum/faces et candelabra prsferentium. aenea lampas, 
ut a. candelabra ap. Cic. Verr. IV, 26» ex sere Corinthio, de quo v. 
Plin. XXXIV, 2. ex quo loco quidam collegisse videntur, eam Tri- 
bunis prsferri solitam. 287. Mos pauperum et parcorum apte no- 
tatus et graphice expressus. Candela, cujus papyrum (vel fimi- 
culum) temporibus partior, ut duret ; dispero, dispono, tempero, ne 
aut citius ardeat, aut exstinguatur ; vet. Schol. Bene poeta expressit 
ridiculam pauperis industriam in parsimonia rerum : solent enim pan* 
peres digitis extendere candelam, quasi non plus sit arsurum, quam 
ipsi digitis extenderint ; Britan. 

288 seq. Audi nunc, qusnam sint procemia^ fa. e. quodnam sit 
initium fizof, si rixa vocanda est, ubi alins ca&dit, et ego tantum vapulo, 
csedor : (nam rixa propr. est inter altercantes atque utnmque pug* 
nantes) principium ejus est, stai ille cantra me in gradu, (ut pugnan* 
tes solent et gladiatore») meque stare jubet cet CoaH, buie loco V, 
26 seq. XV, 51 seq. et inpr. verba similia Alexidis de ebriis ap. A* 
then. X, 5. (I7.) p. 421. ToD xctxo^ Xfyin yà^ à^ yhm\ av tf $7rpg 
&va^, Euàù; àmjxwffa^, {jòti Xoiòo^éìir^ai Xi/'inrou, Efra rùmc^cu ^òuxrat 
%aì fra^o/ra^. ravra yà^ Karà fùm <iif uxéf oiJrwg, xaì ri fi&moti 
t&/ ; Proosntium propr. praeludium citharcedorum, (a ^§6, ante, et 
ù7fjL7i s. ù7/io(, moduli canticorum) deinde exordium oratorum, et hinc 
principium, initium cujusque rei. 29I. Ad hoc recte mcmet Hesiod. 
■IR^, 210. 211. ^A^^fidf d* &r/ l^fXo/ «1^ x^iffmoi àprifn^J^ar ìiftKtig n 



Digitized byVjOOQlC 



IN JUVEN. JSAT. IH. 125 

0nfirai, «jgfc r a7fl^«y àk^ta vd^tt ; Ach. 292. ieq. IniulUt pau- 
perì, quaà Tilissimis alicubì clbis onusto atque referta aceto, 
vino addo ac vapida Conckis, ùibes genus^ cibus vilis et paupe- 
ram. ^ ittmes apposite dictum^ quia oonches ventrem inflant Cf. 
Heina. ad Ovid. Medicam. Fac. v. 70. Sidor prò quovis homine 
sordido et infimo^ ut cerdo IV, 153. et Vili, 182. ubi v. not Jeo- 
aie pomtm; cu ad XIV, 188. vervecis labra^ caput vervednum, 
quod in Apophoretis inter cetera munera mittebatur pauperibus; 

Britao. colL Martial. XIV, 211 295. accipe calcem, ictum^ calcif . 

Caloei^ aliquem caldere, summam injurìam fuisse, monet Barth. Adv. 
XLII, 3. Idem non tantum turpe, quod immundi, sed grave edam 
et molestum, quod davis confixi erantcalcei; Grang. 296. Ede, 
die, ut sup. V. 74. ubi connttas, quo loco mendicandi causa et 
mendicomm more stare soleas. Consiftere iq>. Plaut Cure. IV, 1. et 
aL dici eos, qui multum morentur in aliquo loco, in quo gfum pos- 
sint et &cile inveniri ab omnibus, quibus iis conventis opus sit, docet 
Duker. ad Liv. Epit LXV. Progeucha, ^rpunì/xfi, propr. preces, 
metoDjm. locus, conventibus sacris predbusque ad Deum fundendia 
destinatus, spec aedifidum seu delubrum, quod a Judseis extra q>- 
pida illa» in quibus synagoga non erat, ad fluvium vd mare vd in 
lucia montìbusve exstrui et, ut legis in eo interpretationes audirent, 
vd sacra ac preces statas bene loti ter singulis diebus fiu^erent, fre* 
quentarì solebat, oratorium, «jotfnuxnj^/or, jiiipji 7Y»2. ** Manso haec 
adnoCavit : '' Consentiunt omnes, proseucham locum esse religìosis 
Jadseorum predbus et conventibus destinatum ; quid vero hic poeta 
intelligat quove sensu vocem acceperit^ dubitatur. Lubinus et Prat. 
putant, imprese significar! locum aliquem, sive pontem, sive cre- 
pidinem^ sive tabemam» quo confiuere solebant mendid stipem «]^- 
ttfXJ^^y orantes; Tumebus, mendicos, quod domicilia non habe- 
rent, ìnterdum occupasse proseucbas in iisque cubuisse ideoque proS" 
euehes nomen in contemtum abiisse; Henninius, sensum verborum 
esse: an tu e vilibus Judasis es, qui, relictis suis proseuchis, mendi* 
catum in Urbem veniunt? Sed nodum, ni fallor, solvunt vss. 15 



« et inf. ad XIV, 131. et Martial. V. XVI, 13. le Moyne ad Varia Sacra p. 

4a VII, 77. XIII, 7i et Cauub. ad A- 71. Vltrìnga de Synag. vet. p. 119. 217. 

tiico. IV, 15. p. 159. s. 1109. Vales. ad Euseb. H. E. p. 27. 

• Cf. Phflo de Leg. Mos. Tom. II. p. Barth. Advera. II, 21. Voss. ad Catul). 

96& et Mangey ad b. 1. Joseph. Antt. p. 513. Turneb. Advers. I, 19. et 23. 

Jnd. XIV, 10^ 23. et de Vita sua e. 54. Scalig. de Emendat Temp. in not ad* 

la^p. Lue. VI, 12. et Act. .\post. Fnig:n. et Scbleusnerì Lex. in N. T. 



Digitized by VjOOQIC 



126 COMMENTARIUS 

seq. et vétus Schol. ad IV» 117. unde disdmus^ vixisse et proseuchas 
sea delubra sua habuisse Judseos extra Urbein^ in primis in Egerìie 
valle, ante portam Capenam, ibique et in contermina via Appia iter 
£Mdentibus mendicando molestos fuisse. Quae si quis tenete statini 
vel me non monente videbit, interrogare petulantissimum juvenem, 
an forte inciderit in mendicum, qui inter Judeorum proseuchas cir- 
cumvagetur et quasi societatan cum àbjectissima gente ineat ; satis 
contumeliose, si quis dvem natalibus splendidum meritisque omspi- 
cuum oogitet" 298. pariier^ non minus si respondeas/ quam si 
taceas. Vadmonia irati /aduni, damant adeo, se a te caesos inju- 
riaque affectos esse, et litem tibi intendunt ; proprie, jubent te datis 
vadibus s. sponsoribus poUiceri, te ad diem . certam ad agendum de 
ea re causamque dicendam in jus aditurum. ^ — 299. Liberia* h. L 
tifmixZìi dicitur. SOO. adorai, supplex rogat. 301. Beneficii loco 
habent pauperes, quod non omnes iis excutiuntur dentes. 304. co- 
/emr/or, catenis firmate adversus fures et expilatcMres, vel petulantes» 
qui tabemas noctu effiringere solebant, ut ipse Nero; Fam. coli. 
Suet. Ner. 26. et Tac. Ann. XIII, 25. clausis domibut, potiquam 
mUuU iaberme compago, h. e. tabema ; nocte intempesta, qua opifiees 
jam sileni, quiescunt, a labore cessant ^ 

305. Grassatorum multitudo et in Italia, et Romae erat Cf. Suet. 
Aug. e 32. et 43. ubi v. Casaub. 306 — 308. Grassatores ex loda 
latrodnio aptis, custodiis ibi dispositis, pulsi Romam confluunt. 307» 
Campi et paìudes PonUince (hod. Paludi Pontine) inter Nymphsum 
et Ufentem fi. ab Astura ad Terradnam, quse, si Festo in PotUina 
tribù fides habenda, a Pontia urbe, (unde h, 1. legendum esset Pon-^ 
tino, ut rà Uómw ì\ìì ap. DionJ Cass. XLIV. p. 242. XLV. p. 274.) 
vdpotius, ut alii putant, ab agro Pometino aut Suessa Pometia, vici- 
no Volscorum opp. (Gr. IXai/ur/a s, Hut/Mvrta, et rb Uviuvrm s. XIm^ì»* 
r/vowvsòiw, V. e ap. Strab. V. p. 159. l6l. unde contr. Pomiia, et 
propter euphoniam, qu» tamen nulla est, a quibusdam Pompiia vel 
Pontina pabis scribitur, de quo v. ad SiL Vili, 377* et Casaub. ad 
Suet Ca^ 44.) nomen accepere, olimque obtinuere loeum XXIII 
oppidorum, (Plin. Ili, 5.) sed postea crevere in dies ex aquis, quse 
ex montlbus in planitiem confiuunt, aèremque pestiferis infidunt 
viqx>rìbus9 qui vel Romae sentiuntur. Ingentes sumtus, a Com. Ce- 
thegoCos.a. U. DXC. (Liv. Epit. 46.) a Jul. Caesare, (Suet. 44.) 
Augusto, (Horat A. P. 65.) Trajano, (Dio Cass.) Theodorico, (Caa* 

^ De vadimoniis v. Salinas. mod. usur. e 16. et Budanis ad Pand. p. m. 40 se^. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. III. 127 

siodor. Var. Epist II^ 32 et 33.) nostroqne aevo a FajM SUto V. 

(ducta fossa Jiume Sixio) et Pio VI. in paludes siccandas impensi^ 

nondum operi perficiendo suffecere. v. Adlers Nachr. von den Poni' 

iimiscAen Sumj^fen, GaUinaria pinus non Illa villa ad Gallina* vel 

nemaa CssanuDy quod loco juxta Tiberini celebri grassatoribusque 

parum apto, ad nonum ab Urbe If^idem^ erat, (v. Harduin. aà Plin. 

XV^ SO. Casaub. et Emesti ad SueL Octav. 43. et Galb. 1.) sed Gal- 

linarìa silva, Inter Vultumi ac Xilemi ostia, in Campania et sinu 

Camano^ adeoque in eodem tractu^ quo Pomtina palut, uXij antòooi xaì 

i^tfiMti^ fìv Ta>Jjya^ia¥ vXfit xaXowft, Strab. V. p. l68. al. 243. Cf. 

Cic ad Div. IX^ 23. et Memla Cosmbgi^aph. P. IL Lib. IV. e. 8. 

308. Vharium, receptaculum feràrum, avium pisciumque, qui in eo 

aluntor et saginantur ; unde tam parata; quam opima praeda designari 

Tìdetnr. Cf. inf. ad IV, 51. Macrob. Sat III, 13. et Horat Epist 

I, 1, 79. 

309 seq. In omni fornace graves catena coyificiuntur, quibus gras- 
satores oonstringantur ; sed horum tanta est multitudo, ut iUae omni- 
bus constringendis non sufficiant Maximus modusy maxima copia 
foni in vincuUs fabricandis consumitur, ut timeas, ne desit mox ferrum» 
wnde rustica fiant instrumenta. Marra f genus ligonis ; quae vox 
Gallis etiam» Italis et Hispanis hodie in usu est Ma|^, s^cìKm» 
€thi^Zf, Hesyctì. ** 

312 seq. Poeta predare secali sui infelicitatem et corruptelam 
morum comparatione prisconim temporum declarat, ut XIII, 34 seq. 
et al. Verbis proavonim atavo» remotissima designantur tempora. 
Cf. tamen Var. Lect 313. Sub Tribunis, temporibus liberse rei pub- 
lics, quibus summa fuit Tribunorum plebis potestas ; unde et Au- 
gustus ceterìque Imperatores tribunitiam receperunt potestatem, qu« 
sommi imperii vim significationemque habebat, quod vel ex eo intel- 
ligitur, quod in numis aliisque monimentis publicis anni tribunitiae 
potestatis, tamquam anni imperii, numerantur. 314. coitf^/^m, quìa 
pauci erant malefici, uno carcere publico, ab Anco Marcio ad terro- 
rem increscentis audadse in media urbe ad forum scdificato, cujus fir- 
misshna pars, a Servio Tullio adjecta, ab eo TulUanum dicebatur. ^ 
Sed jam alius career ab App. Claudio decemviro in IX. Reg. Urbis 
prope tbeatrum MarceUi, aliique postea ab aliis exstructi carceres et 



*• et Colum. X,72. 89. Plin. XVI I, « ▼. LW. I, 33. IJps. ad Tac Ann. 
lU XVIII, 16. et inf. XV, 167. IV, 29. Corte ad Sallust U Cotìl. e. 55. 



Digitized by VjOOQIC 



128 COM. IN JUV. SAX. III. 

lautumis.^ — 315. causas, cur Roma discedaìn. Inde a t. 21. 
Umbricius varìas poetae adtulerat causas. 3l6. Jumenta vocant me, 
muli^ jam longius progressi, me monent, ot sequar. 317* oommoia 
multo virgo adnuii, cf. ad Vili, 153. — 319 seq. Quoties Urbis tae^ 
dio Aquinum secesseris, properaru r^fici, recreari cupiens, a Cumis, 
quo nunc migro, (v. sup. y. 2 seq.) me oonverUf illuc, quo seoeasisti, 
arcesse. Cf. Var. Lect Aquino tuo, patrise tua?, Latii novi oppido, 
V. ad Sii. Vili, 403. Cererem et Dianam, deas Aquini prsB ceterìa 
cultas, et h. 1.4>ro ipsa urbe positas. Helvinam s. Elvinam putant 
Cererem dictam vel ab eluendo h. e. lavando, quod sacris hujus dese 
initiandi lavarentur ; vel ab hdvino s. helvo et helvolo, h. e. flavo api- 
carum colore ; vel ab Helvino s. Elvino fonte prope Aquinum, quem 
adhuc ab ihcolis ita appellari, et juxta quem etiam nunc qusedam 
templorum vestigia conspici, nesdo qua fide, docet Britan. Vetns 
Schol. hanc epitheti causam originemque tradit : " Namque apud 
Aquinum colunt numina earum Dearum, quas colunt in Grallus." 
Videtur itaque eam deduxisse ab Helviis s. Helvis, pq>ulo Gallico, de 
quo V. CsBs. B. G. VII, 7- 75. et B. C. I, 35. Win. Ili, 4. XFV, 3. 
Cf. Var. Lect 321. 322. Hennin. ita ad h. 1. commentatur : " Minatur 
Umbridus, gravissimi supercilii homo, et se sadras scripturum, et 
alludit ad originem earumdem, Sibylla relieta ad Helvinfle Cereria 
saturam lancem et saltanles Satyros, dicterìa salsa per jocum et seria 
jactantes ea libatione, se comitem Juvenali additurus." m pndet 
Ulas aut potius te ipsum mei s. auzilii mei. in agros Aquim geli, 
dos, propter flumina, sylvas et colles. Cumis contra therms salubrea 
et, ut in tota Campania, tepida aeris temperala caligaiut, ut vulgo 
putant, velut audax miles et acer vitiorum hostis. Bafardt :• multia 
S3rmbolis instructus et quasi armatus, ut nos didmus, wokl gestiefek. 

«• Cf. Ur. ITI. 57. Plio. VII, 36. 1790. pL 186. HeubMh CoiiiiD. de poH. 
iDtpp. VclleL I, 9. Gottiog. Anseigen tk Boìnaii. GobCL 1791. p. 17. 



Digitized by VjOOQIC 



IN 



S A T I R A M IV. 



1. Ecce et e» de re tum mira, tum subita et improvisa. Cf. Ernesti 
day. Cic. Ahruptum exordium, ut Sat I^ 1. Ecce Crispinìit scil. 
adest» vel Crispinus Uerum et seepe mihi vocandus est in partes. Cf. 
Horat Sai. I^ 4, 13. 14. Uerum C. quooiam ejus mentio facta sup. 
Sat. I> 26 seq. ubi y. not est mihi, a me, sccpe vocandus ad partes 
operìs mei et in soenam quasi produoendus, sumta metaphora, quod 
alii jam monuere, a comcediis et scena, ubi histriones primas, secun- 
das, tertias paltes agunt Sic et Hermcos ad partes paratos dixit 
lÀvìuB 111, 10. 2. redemtum captivi aut servi instar a vitiis, ab eo- 
rum potestate, nulla virtute, tamquam pretio: nisi malis, qui ne ulla 
qoidem virtute vitia redimit, h. e. compensai, ut ap. Senec excerpt. 
coDtrov. 4. extr. 3. ofger, infirmus, enervatus, debilis et animo et 
oorpore. sola liàidine fortis, ut ap. Senec. Controv. I. p. 62. isti 
vulsi atque expoUii et mtsquam, nisi in Uifidine, viri — 4. Délicias viduce, 
amorem viduarum, adspematur tantum, solas sectatur nuptas ; H. 
Vales. forte et Grang., qui monet, viduas universe dici, quee sint sine 
marito, adeoque et quse numquam nupserint. Plerique, quibus Hein. 
adstipulatur, exponunt ita: voluptatis gratia moechatur, non lucri. 
Conferunt I, 39. et Mardal. XI, 88, 3. quibus locis de vetulis, non 
viduis, sermo est Tantum adulter est, non etiam scortator : majoris 
antem licentiae viduce ; Plathner. coli. VI, 141. Nihil horum satìs- 
fiuàt Conf. Var. Lect. 

5 seq. Quid refert» quam dives sit, quum nemo malus sit felix. 
quantisjumenta faiigel porlicibits, exquisite prò, quam amplas habcat 



Digitized by VjOOQIC 



130 COMMENTARIUS 

porticus. Romani aut voluptatis aut valetudlnis causa gestarì atnit- 
bant et in immensis porticibus gestationibusve sestivo pluvioque tem- 
pore vel gestabantur a servis^ vel jumentis essedo junctis vehebantur.^ 
jumenia fcUiget ex Virg. ^n. I^ 3l6. sumtum putabat Grang. 6. «le- 
morum, h. e. viridarìi in impluvio consiti ^ et hortorum : nam Ronumi 
horiorum nomine in ipsa Urbe deUcias, agroi (Jugera v. 7*) vilUuqme 
posfidenl, Plin. XXIX^ 4. — 7* Jugera, hortos aut spatia in suburbio; 
vet. SchoL Sic forum prò urbe dictum; quod paucis arridebit. 
Heinecke hsc adnotavit: ** Tu.mecum distingue in hunc modam: 
Jugera qttot vicina^ foro qua* emerit cedes. Jugera vidna sunt agri 
aut horti in vicinia Romte, cedes vero in foro, i. e. foro imminentes» 
magni eestimatas esse ex Tac. Ann. III^ 9* et Hist. III^ 70. coUigi 
potest." Sed hoc Taciti verbis innui et poetam ades foro prò asdiòus 
in foro, has vero prò (edibus foro imniifieniibus dixisse^ non facile erit, 
cui persuadeatur. 8. Nemo malus foUx, scelerum sibi conscius. 
minime felix est corruptor, stupratore vel qui alios ad nequitiam perli- 
cit« Incesivi, qui stuprum nefarium^ legibus moribusque contrari- 
um et a diis iratis puniendum, infert cognatis, Vestalibus et ingenuis. 
vUtata tacerdos, virgo Vestalis, cujus caput vittis redimitum. ' irtr- 
per, vid. ad v. 12. — 10. Virgo Vestalis^ incesti convicta^ ex instituto 
Numas vel potius Tarquinii Prisci, Pontificum judicio damnata^ in 
campo scelerato viva defodiebatur. ^ 

11. Sed nunc scil. loquimur s. querimur defoctis levioribut Crispini^ 
cujus alia sunt scelera multo graviora ac turpiora. 12. caderet, litem 
perderete damnaretur. Sic fabula et causa vel homo in judicio cadere 
et contra stare dicuntur. sitb judice cadere, ut sub judice dicere VII, 
13. sub quo crimine cecidit X, 69. nullo sub teste ìtoc canebat XV, 26. 
— sub judice morum, censore^ vel^ quo titulo Caesares utebantur^ prae- 
fecto morum. Poeta respexit ad acerbam Domitiani censuram et 
damnationem Comelise, de qua y. Suet. Dom. 8. et Plin. £p. IV, il. 
Simul iniqua ejus correctio morum taxatur, cui vel pulcrum in Cris- 
pinOe homine ipsi gratissimo^ visum sit, quod in aliis gravissimo dtg« 
num supplido. Praeterea Domittanus ipse fratria filiam incesto pol- 

> Cf. inf. VII, 178. 179. Murtiiu. I, • Confer Ovidìi Fast III, sa VI, 

13, S, V, 21, 8. Plin. £p. II, 17. V, 6, 457 aeq. Ups. de Vesta et Vette!, e 

17. Cels. de re med. II, 15. et Lips. IS. 

Epiat. Cent. III. MisccM. Epist, XI. * Confer Dionjtiam II, 65, Vili, 

* ▼. Hcyne ad Tibull. Ili, 3, ] 5. 9a Plutarch. in Kuma p. no. 67. et 

Nitacherl. ad Humt. Od. Ili, 10,5. 6. Quast. IÌom. 95. Lipsium de Vesta e 

Plin. et Lii». II. ce. 13. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN, SAT. IV. J31 

luerat, de cpio y. ad II, 29 seq. Qui vero Vestalem vitiaverat^ virgis 
in comitio ad necem ceedebatur. y. Suet Dom. 8. Lìv. XXII, 57* Lips. 
de VestaL e. 13. •> 

13. 14. Notatur stultitia hominum, qui vulgo e censu ac dignitate 
mores metiuntur et honesta vel laudabilia esse putant in divitibus, 
quas turpia ipsis videntur per se et in pauperibus. Cf. VIII^ 182. 
X J^ J seq. et 1 74 seq. TUio Seioque ; nomina ex officina JCtorum 
petita, ut yidere est in /. Titius et Seius D. de heredibus et passim in 
Jure Civili; Grang. 14. Heec verba, ni fallor, pendent a v. 11. 
Nunc defadU levioribus se. agimus : quid vero agas, facias vel dicas^ 
cet. 15. MuUus genus piscis^ (seebarbe, tvthbart, Gali, mrmelet) quod 
Romania in deliciis et tanto pretiosius^ quanto majus fuit : ^ gratiores 
etiam rouUi barbati, v. ad VI, 40. 

15. 16. Fretium hujus mulli fuere sex millia numorum sive sex ses- 
tertia, et totidem^ h. e. sex^ libras pependit. Cf. Gronov. de Sestert. 
III^ 6. p. 161 seq. Sane eleganter et tl^vixu^ adhibetur^ ut Gr. 

M vel à^mv, et Germ. furmahr, in der ihat, iraun. Cf. Burm. ad 
Phsedr. III, 15, 12. Poeta loquitur de re dubia ac fabulosa; quo 
etiam spectant verba ut perkibent cet 17* qui de magnis majora 
hquunlur, qui rem verbis adaugent. Notantur fabulatores et rumi- 
geruli. 

18 — 2Ì> Faceta et illis temporibus accommodata observatio : Non 
reprehenderem Crispini luxuriam, si artifex, callido Consilio, mullum 
tanti emtum dono misisset seni orbo aut magnas h. e. illustri locupleti- 
que amica, ut hereditatem, certe gratiam eorum, captaret. 19. PraS" 
cijmatn ceram, p. partem hereditadsi in tabuUs ceratis testamenti con- 
sìgnatae : vel precipua cera est prima tabula, in qua primi heredes et 
quidem in secundo ejus versu scribuntur, ut in secunda secundi, et s. 
p. Cenf. intpp. Hor. Sat. II, 5, 53. 5^. Suet Caw. SS. Ner. 17. et 
al. uUertor, alia. 21. Antrum clausum, sella vel lectica clausa s. 
tecta. Cf. ad I, 65, Specularia fenestrce e lapide speculari.^ — 

* ConC inf. V, 92 seq. Martial. II, 43, TertulL de pallio p. 119. et ad eum Sal- 

II. VII, 77. XIII, 79. Varr. R. R. Ili, mas. p. 453. 454. 

17. Schweìgb. ad Athen. IV, 13. et VII, * Specular (ut verba Wernadorf. In 
125—127. Binat librai ponderis raro ex- Poet. Lat min. T. VI. p. 542. meafiw 
utperat, teste FJin. IX, 17. s. 3a Sed ciam) est quadra lapidìs specularìs in te- 
rie graviori quorumdam mulloruin poo- nues cnistas aecti, quam fenestris insertam 
dere ac preiiu eonim ▼. id. Plin. IX, 17. coenationibus, cubiculis, lecticis et poma- 
et 18. s. 31. Hor. Sat. 11,2, 34. Martia). nis bortorum, tum luce et calore solis 

III, 45, 5. X, 51. XI, 51, 9. Senec. cp. perfundendis, tum ab aere et bieme de- 
95. Macrob. Sat II, 12. Suet TiU 31, fcnd^odis, adblbebant. v. ad I, 65, Mar- 



Digitized by VjOOQIC 



132 COMMENTARIUS 

SS. Multa videmus Crìspinum fecisse. — 23. De tribus ApicHs^ homi* 
nibus opulentis, prodìgis gulsque magistrìs^ (ande Apicius de quovis 
guloso inf. XI, 3. et Apicia 8. Apiciana concUmetUa, coctura, uva, pia- 
centCB cet) quorum prìmus a. U. e. DCXLIX. alter 8ub Tiberio, ter- 
tiu8 sub Trajano vixit, quibu8 tamen longe posterior fuisse creditur 
auctor libelli de opsoniis et condimentis s. de arie coquinaria, multi 
passim egerunt.7 miser et frugi homo tl^wixSjg, et ù Crispino 

oomparetur. 

23 seq. Hoc tu, Crùpine, se. fecisti ? tu, qui olim senrus fuisti ? 
24. CrUpinus ^gyptius et servus quondam. Cf. ad 1, 26 seq. Pa- 
j^frus (ti wàirvff>g) patria, MgjptìsL, ex qua iEgyptii chartas prceparant 
et navigia texunt^ ut e libro vela iegetesque, nec non et vestcm, etiam 
stragulam acfunes, Plin. XIII, li. a. 22. 23.^ Succinctus papyro^ 
w)iiy/AaTi papyraceo, loco fibulae : nam servi Pelusiaco linteo s. tunica 
linea induti alteque ad genua tuccincH ministrabant et tunicse eorum 
non fibula, sed nodo quodam supra collum vel humeros religari sole- 
bant Similis est locus Anacr. IV, 4 seq. qui forte Juvenalis oculis 
vel menti observabatur, 'O K^TLoùèg, ^srùva òritfas 'T^ì^ au^wc ffa«^, 
Mf^ ftoi òiaxoniru. Cf. ibi intpp. et v. inf. ad Vili, l62. Horat. Serra. 
II, 8, 10. intpp. Phffidri II, 5. et Bfittigeri Sabina p. 283. 300. 301. 
ed. pr. Succinctus: nom piscatores juncis cinguntur, quibus etiam 
suspendunt pisces ; Omnibon. 

25—27* Cf. Excurs. ad h. 1. SimiUter Plin. IX, 17- s. 31. Asinitu 
Celer e Contularibus, hoc pisce (muUo) prodigus. Caio principe unum 
mercatus octo millibus numum : quce reputatio aufert transversum anU 
mwm ad contemplationem eorum, qui in conquestione htxus, coquos emi 
singuloi pluris quam equos, quiriiahant : al nunc coci triumpkorum pre^ 
tiii parantur et coquorum pisces. 28 — 33. Quam lautas fuisse pute- 
mus epulas Domitiani, quum scurra ejus ac parasitus deglutiverit tot 
sestertia h. e. mullum sex millibus sestertiorum emtum ? (conf. v. 15. 
16.) gluiisse et mox ructarit egregie de hominibus gulosis, qui ita 
se cibis ingurgitant, ut ructent. Endoperatorem ÓL^a'/xui et facete 

Ual. Vili, 14. 3. Sen. Ep. 86. p. 367. Biblioth. Lat L. II. e. 25. Contaren. 

ed. Gron. et Nat. Qua»t. I V. 13. p* 762. Var. Lect e. 27. Harduin. ad Plin. Vili, 

Intpp. PUn. H. N. XXXVI, 22. i. 45. 51. i. 77. IX, 17. s. 30. X, 48. intpp. 

26. a. 67. Plin. Ep. II, 17. Lips. ad Sen. Mart. II, 69. Ili, 22. et Sen. ad Helv. 

ep. XC. et de provìd. e. 4. la 

' ▼. C. Vales. not ad JuvenaL XI, 3. * ▼. Harduin. ad Plin. 1. 1. et Guilan- 

Lips. ad Tac. Ann. IV, 1. Casaub. ad dioi commentar, coli. Scalig. Animad- 

Lamprid. p. 333. idem et Schweigh. ad veras. et Salmaa. ad Vopiscì Firmum e 

ioc class. Atlien* 1, 6. (12.) p. 7. Fabric. 3. 



Digitized by VjOOQIC 



^ IN JUVEN- SAT. IV. 138 

prò Imperaiorem, (y. Var. Lect) ex Eonii Lucretiique imitatione, et 
quoniam epica poesis recentiorem scripturam respuit. 29* ^ol setter-^ 
ita, ferealum, tot seiiterttSs emtura^ et tamen non nisi exiguam ooence 
parlem, gi cum ccena Caesarea conferatur, vel potius canee, qualis Cris- 
piiu e8$e sdety ac tum fuit sumtam de marine coetue, ferculum 
minua, in mar^e^ non majus, in media mensa convivis appositum. 

81 — SS. Cf. ad I, 26 — 29. sburra aulicus p^r contemtum voca- 
tur Crìspinus. magni palaiii, v. Var. Lect -^ S2. 33. Crispinus ex 
ip^ftMo-ctfXii Eques factas. princeps Equitum, non Magister £q.^ ut vet 
SchoL et alii interpretantur, ncque princeps juventutis, h. e. Cassar, 
(v^dxgfTo; TTJi krrdòùf ap. Dlon. in Exc. p. 104.) ut Spanhem. de Pr. 
et Usa Num. Diss. Vili. p. 664. 665. putabat> (nam de Crispino, non 
Domitiano, h. L sermo est) sed qui inter Equites prascipuum obtinuit 
locum prc^iter divitias et gratiam Domitiani, vel relatus inter equiUi 
illustres, de quibus v. ad VII, 89. X, 95. et ad Tac Ann. II, 59-' et 
XI, 4. magna voce, more eorum, qui merces venum dandas per 
yicoa euntes exdamant* Cf. Sen. ep. 56. Siluri pisces Nili, nul- 
Uos pretii, quos inopes in .£gypto venditant ; Vet Schol. Conf. ad 
XIV, 132. mumcipes, ejusdem municipii et patria, .Sgyptios, ut 
noe didmus : iòne iandesleuie. v. ad v. 24. et ad XIV, 271* AUi in« 
telligunt pisces, qui propter vilitatem non Romae, sed in municgme 
vendootur. fricta de merce edìdi ex emend. cL Manso^ cigusnota 
est: '^ Pisceefrìcti^ Apicius inquit I, 11., ut dm durent, eodem moment 
to, quoJHguniur et Uvanimr, aceto catido perfunduniur, et Listerus ad 
h. L '' Pisces, «cribit, ex frictione multo citius et firmius densantur, 
qoam eanies, ob summam illorum sanguinis teneritudinenu Si itaque 
huie eomm coitioni naturali accedat etiam aceti calidi superfusi vis, 
ex duplici constrìctione diutius conservari possint Hsec autem pis- 
dum frictoram condictura etiam apud nos in usu est et ad maritimum 
modttm (Italia mairinare, unde Germ. marinirte JUche) appellator." 
Intelltguntar itaque nostro versu omnia generis pisces, quos mercato- 
rea, modo ab Apicio commemorato, in ipaa ^gypto eondi^dos et 
inter Nilotica illa salsamenta, quse Diodorus I, 36. Lucianus T. III. 
p. 249. mL Beitsii aliique laudant, Romam navibus transvebendoa 
corarent Quorum in numero sUuroi hic pr» omnibus dictos vide- 
moa. Fuere enim siluri non solum frequentissimi in Nilo, sed etiam 
pretii tam vilis, ut non nisi ab inopibus, qualem Crispinum aeryum 
foiase e v. 24. scimus, et venderentur et emerentur. Est noster silu- 
rus Scheilan Kfloticus> pinna dorsali secunda adiposa, (v. Blochs 
VouIL I 



Digitized by VjOOQIC 



134 COMMENTARIUS 

Natargesch. der Fische Deutschlands T. I. p. 247.) pùds longitudine 
XII^ ad summum XV digitorum» nobis der langbart" 

34— -36. Faceta Musarum invocatio in re ridicula et vili, tamquam 
gravi^ seria ac difficili^ ut ap. Homer. Batrach. v. 1 seq. et Horat Sat. 
I^ 5^ 51 seq. quos recéntiores poete imitati sunt Ita omnes poetas, 
qui carminum suorum exordiis Musas invocent easque canere jubeant, 
vanitatis argui monet Rigalt CalUope prò omnibus Musis, quia 

princeps earum est^ ^(op^ótdrfi à^seaduv, Hesiod. 0. 79- Cu ad SiL 
III, 222. XII. 390. Virg. ^n. IX, 525. al. Hcelet conndere, instar 
judicum aut eorum, qui vel de re magni momenti deliberante vel im- 
morantur in re gravi» qute moram postulat et att^ntionem. non esi 
cantandum, ut in re ludicra, aut ficta et fabulosa, qus a poetis decan- 
tari solet Sic cantare prò fingere, ficta canere inf. X, 178. rei 
vera agitur ; cujus tamen veritas non aliunde oonstat. Pierides, 
noiiss. Musarum nomen, a monte Macedonia?, iis sacro. Cf. ad VII, 
8. 58. 59. prosit mihi, (ut ap. Virg. ^n. IX, 92.) h. e. propitise 
mihi sitis vel propterea, quod vos dixerim pueUas, quod vos honori 
habebitis, quum tam rara nunc sint caste vìrginitatis esempla, quum- 
que jam vetulse sitis et a poetis ab antiquissimis inde tempcHribus ama- 
ta?, vel quum adeo non defìierint, qui vos vitiatas esse affirmaverint 
et liberos peperisse. Ratio lepidissima. 

37* S8. Accurate tempus designatur, ut ab historìds, res magnas 
dignasque memoria narraturis ; et magnificum est ezordium, tam- 
quam res memorabiles et grandiori dicendi genere memoraturì. #e- 
mianimum orbem, impérium Rom. ssevitia inertiaque Imperatorum 
afflictum atque exhaustum. Flavius uUimus, Domitiaflus, postre- 
mus e gente Fluvia et simul ultimus Csesarum. Vetus Sdiol. laudai 
hbs versus: Flavia gens, quantum tibi tertius abstuUt heresf Pasne 
Jnit tanti, non kabuisse duos : de quorum auctore v. Wemsdorf in 
Poet Lat min. T. III. p. 95. servirei cum delectu didtur et 
respectu nominis JÙomini, de quo v. Suet. Dom. e 13. Neroni 
alteri (ut Paris ap.*Virg. ^n. FV, 215.) et quidem calvo; acerbissi- 
mus morsus, propter quem in exsilium .£gyptiacum a Claudio (s. 
Calvo) Nerone missum esse Juvenalem, perperam tradit vetus SdioL 
ad h. 1. et ad VII, .92. nam ex fine hujus Sat intelligitur, eam post 
csedem Domitiani fuisse scriptam. Comparant nota Ausonii verba: 
Et Titus imperii feìix brevitate: sequutus Frater, quem' Cakmm dixil 
sua Roma Neronem, Nam Domitianum primo quidem pulchrum, 
postea vero deformem fuisse calvitio coque maxime offensum, tradit 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 136 

Snet. Dom. 18* Sarcasmus ex fiimosis forte libellis carmìnibusve 
petitas. Calvìties vero risui olim jodsque obnoxia esac, (conf. Suct. 
Capa. 45.) et hinc in comoediis parasite lenones thrasoneague calvi so- 
lebant indacL v. sap. ad argum. Sat IL et Jacobs ad Anthol. Gr. 
Voi. IL P. II, p. 428. — Sg. Incidit impìe^Uque sinM retia, h. e. 
rete, ut ap. Martial. XIII, 100, 2. Grat Cyneg. 29- et al. spaiium 
admiraòUe rhonUn, fa. e. immensus, pennagnus rhoinbus, ut IV, 81. 
Crispi senectìu, v. IO7. Montani venter, XIII, 214. Albani vini 
semectvs, XIV, 9. cana gula, XIII, 184. mite ThàleOs ingenium, Hor. 
Od. I, 8, 36. et III, 21, 11. Hercukus labor et virius CatonU, Hor. 
Sat. II, 1, 72. virius Sdpiadas et mitis tajnentia LcbU, ap. Hom. fiin . 

fCf et alia, paasim obvia, quse laudavi ad Sii. II, 246. et IV, 599* 
Rkomlmt ignotum genus piscb planii (Plin. IX, 20. a. S6.) quem 
volgo putaot esse nostrum meerbutt, tarbutt, steinbiitt, GaL iurbot, cui 
tamen tudes, pinnas, (farfedem) in lateribus tantum, non tu tergo 
€986, (v. inf. v. 128.) jam monuit Bredencamp Magaz, f. SckuL VoL 
I. p. 443. Prs ceteris laudabantur rhombi Aòiaticif inpr. ad Ra- 
vennam capti, ut o^trea Lucrina et Tarentina, (cf. v. 140 seq.; lupus 
Tiberinus, munena Sicula, elops Rhodius. v. Plin. IX» 54. s. 79* et 
conf. loc stmil. Qvid. Halieut 125. — 40. Ante domum, templum, ut 
ap. Virg. Ma, VI, 81. et Prop. Ili, 2, 18. Ancon^ *Ay%èn, urbs, 
vulgo, ut edam nunc, Ancona dieta, (quia in angusto duorum promontt. 
ex diverso coeuniutm injlexu cubiti (àyitSmg) imagine sedete ut Melse II, 
4. vel, ut Plinii III, 18. verbis utar, quia apposita est prom. Cumero, 
hod. il Monte Guasco, tu tp«o Jlectentis se ora cubito) et in agro Pi- 
ceno ad mram maris Adriatici condita a Siculis, (Plin. 1. e. Solin. e 
12.) et quidem, si Straboni V. p. 166. 211. 241. fides habenda, a Sy- 
racusanis, Dionysii tyrannid^n fugientibus, qui a Graecis originem 
ducebant, unde fa. L Dorica, h. e. Graeca, ut ap. Valer. FI. II, 578. 
ubi V. Intpp. et Virg. JEn. II, 27- ubi v. Heyne. Ibi templum Vene^ 
ris (c£ Catull. carm. 86, 18.) et portus, a Trajano refectus, in cujus 
honorem arcus triumphalis e pulcro marmore exstructus, qui a tem- 
poria injnrìa integer fere manait Conf. Oudendorp ad Caes. B. C I, 
11 et 12. Wesseling. ad Anton. Aug. Itiner. p. 101. et Busching. 
Geogr. T. IL p. 1262. — 41 seq. neque enim liic rhombus, qui nunc 
hasseraif adhaeserat retibus, h. e. captas erat, minor fuit lUis, qui in 
McBotide palude, (hod. Mar delle Zabacche, nobis dieta das Asowsche 
Meer) quamdiu constricta gelu est, detinentur et verno tempore, 

I 2 



Digitized by VjOOQIC 



156 COMMENTARIUS 

glacie soHèmSf solis ardore et radiù, rupia, inde enatant in Pankim 
Euxinuni^ (hod. mare nìgriiin) qui septemtrionem versas per Bospo- 
rum Ciraméi^iiiii (Bocca di S. Giovanili a. Stretto di Gaffa, Straam 
van Coffa) cum Meeotica palade conjangìtur : ^quos Mctotica palos, 
glacU adatrìcta, operii et ejnndit, emittity et quidem ingenti multito- 
dine, (proprie piaces effiindunt se s. efftinduntur, Ix;^uomw, ix^fovrui, 
irtyjimus, ut c<^i», quce catervatim inatarque flavii 8. torrentia cum 
impetu proruunt; cf. Hom. II. X 158. «-, ^95. Viig. ^n. VII, Q9SL 
Sii* II, 151.) ad ostia Ponti EUixìni torperUis gela, ad exitum palndia 
Mffiot in Pontum per Bospomm Cimm. desidia iardos et longo 
frigore pingues : nam copia pisdoin innumera, inpr. pelamydum; in 
paludibus Meotis pinguefacta et adulta, sed adspectu aaxorum miri 
candoria in Euripo juxta Chaloedonem exterrita, per Propontidem in 
Pontum Euxinum violento impetu profluit ibique (potiasimum juxta 
Byaantium) capitur. v. Tac Ann. XII, 63> et, quoa ibi Lipaius jam 
laudavit, Strab. VII. p. 820. Aristot H. A. VIII, 13. 16. XV, 10. 
Plin. IX, 15. s. 20. et Ambroa. Hexaem. V, 10. Henninius adacrìp* 
alt verba Hipparchi in scripto inedito cf^^ hSp òtaitxa Zuòiw ap. Voss. 
ad Mdam p* ro. 7* Tòv n^ov, iì>éa hrn 19 Mouurtg X/^rq, h fi «fi; ^éù; 
A^ofiati^kou, Un xcU aun) 17 >j/Afn Moumiq ÒH/Aof^jirou, — 45. magister, 
rector cymba et Kni, retis, h. e. piacator. Similiter magisier, guber- 
nator, natm Sii. IV, 717* (ubi v. Drak.) iraxrtg xtó^g et $00$, «tt/dc^ 
iHM^ et alia.' 46. Pontifici summo, Domitiano, cnjus Pontificatoa 
Maximua ex srds ipsiua numis notus. Eumdem Impo^tores ab 
Augusto uaque ad Gratianum sibi vindicabimt soli, et quidem sapien- 
tissimo conailio, ut aacrìs quoque praeessent et religione, efficacissima 
ad animos plebia movendos imperiumque continendum re, rationibus 
consiliisque suis convenienter possent utL Conf. Diss. Bohierii 
(in T. V. Hiat Acad. Inscr.) et Bosii ; Spanhem. de Uau et Pr. 
Num. Diaa. Vili. p. 691 seq. Vulgo putant, poétam respexisse b. ]. 
ad sacerdotes Albanos, quorum quasi Pontifex M. fuerìt Domìtianus. 
Conf. ad U, 84 seq. et in£ ad r. 6I. loa 145. Recdus raentem ejus 
cepit Grang. qui monet, signanter illum Pontifici dixisse, ut tangeret 
Pontificum ccenas, ex quarum loxu vel proverbia nata, de quibua v. 
Eraam. 4& Quis enim ialem, tantum piseem, propomere venalem, 
vendere, adi. alii, quam Imperatori, aid emere, sdì. alius, praster 

* Cf. Muigrar. et Haepfncr ad Eurip. Cyd. v. 66. et Sunki. ad iEickyli Pen. 
▼. 378. 383. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV- 1S7 

eomdem» amda^i, propter leget smntiuuriaB aut gulam Cssuris et me- 
tani delationig, giorni ■€< litora, ipsa etiam lltora» non fora tantum omnes- 
que UrbÌB partes» piata forerU dehUanòus f 48. Dispersi, per omnia 
litora eonunque loca passim huc illac volitantea, inqumtores alga, 
delatores, ipsam quoque algam ezplorantes^ ne pisoator in ea lateret, 
proUMus agfrtiU predbiuv argtiii\^tÌ8 ac minis^ cwn remige nudOf pis- 
catore paupore ac misero^ (ut VII« 85.) vei solo, vel inermi^ vel pras- 
suiii eaqierte; nisi malis, agereni causam suam s. lege cum remige 
apud jodioes ipsumque Imperatorem : non dubiUUuri cet Grapnica 
imago delatonim et gulosi tyranni, «tngulaque vevba ei aptàssimi^ si 
2ìoc modo ea ejqposueris tt distinxeris. Vulgo àutem alga vel de toto 
mari ac litore, vel de rebus etiam levissimis (ut ap. Virg. Ed. VII, 
42. et Horat Sat II> 5, 8.) accipitor ; et agereni dictum patatur prò, 
agerent reimi, aecasarent et in jus rapcrent Non ignoro quiden^ 
rerba agere, acHoaem et adorem sensu forensi adhiberi de accusatore 
vel petàore : is vero non cum aUquo, sed in aliquem ex kge quadam 
agere dicitur accusando vel petendo. Pessima vero est ratio Grangsei, 
qui ju^t dispersi diga:, prò : per algam s. litns. C£ Var. Lect. et de 
multitudiiie dektorum ac Jtsoo Imperatoris mox r. 54 seq. et Suet' 
Dom. e 9* et 12. .— > 51. Vivaria propr. quorumvis animalium viv<^ 
rum receptac^la, inpr. immanes piscinss, quas deUcatiores ditioresqne 
Ramm, «t numquam piscibus marinis carerent, vel in ipso mari vel 
in continenti exstruebant ^^ DepasUtm vivaria, in iis saginatum. 
.— 55. In Scholiis Tett. hsep leguntur : ^< Palfiirius Sura, Consularis 
viri filiu^y in agone cum virgine Laeedgmonia sub Nerone luctatos 
est. Post inde a Vespasiano Senatu motus transivit ad Stoioam sec- 
tam, in qua quum praevaleret et ^oqaentia et artis poetica^ gloria, 
abusns £uniliaritate Domitiani, acerUssime partcs delatioms exercuit: 
quo interlecto Senatu accusant/e damnatus est ; quum fuissent inter 
delatores potentes apud Domitianum et bi Àrmittatus, Demostheoes 
et Lsdnus archimimus, sicut Marius Maximus scripsit" Conf. Suet 
DoQu 15. •— 65* DotèabUur ergo {mscìs Imperatori, ne pereaé fisco, 
quod jam distrahi non potest, ut vet SchoL ezponebat» vel, ut alii, 
fisco per delatores, vel denique, ne corrumpatur et computrescat. Ita 
vulgo bsc interpretantur et a piscatore dici putant Conf. ad XIV, 
130. Eidem ea adsignat Ach. hoc sensu : donabitur cito et lìbenter 

» CooL ad 111. 908» intpp. Horat. min. T. I. p. 145 wq. et T. V; P. I. p. 
Od. Il, 15, 4. Wernsdorf Poet. Lat. 145. 



13 



Digitized by VjOOQIC 



J38 COMMENTARIUS 

Caesari^ quod retinerì ima poteste ne vi abrìpiatur et tic mee pereal 
obedientifle pnemium. Sed poetae potìos verba sunt, notantis inìquam 
illam legam jurisque fiscalis cum ratìonem tam interjnretatioiieiny et 
suadentis^ ut piscis captus lym vendatur, sed donetur Ceflarì, qui 
etiam ea, qu» jure naturali communìa aint, ubi vindicet. Poets 
etiam hèec verba tribuunt Brit et Hein. Ille vero exponit: ne pe» 
reat scil. piscator ; hic bene monet, sensum totius loci esse: qmdquid 
egregii in mari capitur^ donandum est Imperatori, ne pereat, ne nobia 
vi eripiatur et ita ne gratiam quidem ineamus. 

55^^58. Oratio* insurgit, more poetarum satiricorum, quotiea rea, 
de qua agitur^ poeticam tractationem admittit Audumni seatus in 
terris anstralibns, potissimum in Italia, intolerabilis esse et, austro per 
mare mediterr. flante humidisque particulis gravato, morbos gignere 
solet, unde h. 1. leiifer dicitur. ^^ Auctumno cedente pndnis, hyemi, 
(ut apud VirgiL Geòrgie I, 250.) eam ezcipienti, auctumnum, 
qui jam praeterìt, sequenti, ut apud SophocL Ajacem 675, iv- 
^otfrij3f% x^'AMhf ; ixx<^^» tùxd^rtfi ^i»$i. 57» Jam quartanam febrim, 
h. e. morbos, cBgris sperantihus, metuentibus. Ita vulgo, nec male, 
hsec interpretantur. Neque tamen necesse est, ùenpiKiiylaf per om- 
trarium vel àxv^>jiyfav propterea poet» obtrudere : nam iX^m, ÌKirì^ 
et sperare sepissime significaht exspectare, snspicari, oogitatione 
praecipere futurum aliquid, sive sit bonum sive maluro, et bine me- 
tuere, quemadmodum et nos dicimus : ich n>iU nicht hoffen, dose 
dieses geschehe.^^ Flavius^ (Conjectan. 9. 17.) Rigalt (in Diss. de 
Sat Juv.) Grang. et alii propr. verbi sperare vim h. 1. tuentur, colL 
prov. Ital. Febre quartana no fa sonare campana, et inpr. Celso, qui 
lib. Ili, 15. extr. monet, quartanam neminem jugulare, et aegrotantea 
plerumque cupere febrim, quam quotidie sentiant, in quartanam 
commutari. Neque etiam diffitendum est, auctumno potissimum 
exeunte phthisin, tabidas aliasque febres acutas se inclinare sensim- 
que decedere, vel earum vim in quartanam ssepius converti. Cf. Cic 
ad Div. XVI, Il pr. 58. StridAat hyems ; proprie venti, turbines, 
procellce strident, strepunt, sonant htfems deformis, tùrpis et in- 
grata adspectu, h. e. tristis, praecipue propter deformitatan tristem« 



» Conf. VI, 517. Plin. II. sect 48. » Conf. Heyne id Virg. Mn. I, 545, 

lippocr. Ili, Aphor. 9. Virg. Georg. IV, 419. XI, ~ " "' ~ 

II, 478 seq. Hont Od. ih 14. 15. III, S95. int[ 

6. Ili, SS, 8. et Sat II, 6, 18. 19. et inpr. Irmit 

Peri. VI, 1». p. 79. et 824. 



Hippocr. Ili, Aphor. 9. Vlig. Georg. IV, 419. XI, 275. Burm. ad Valer. FI. 
Ili, 478 seq. Horat Od. li; 14. 15. Ili, S95. intpp. ad Thom. Mag. p. £99. 
16. Ili, SS, 8. et Sat II, 6, 18. 19. et inpr. Irmiach ad Herodian. I, 3. 11, 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 139 

que fkciem natune, ut coatra ver gratum. Cf. intpp. Horat Od. lì, 
10, 14. et IV, 5, 6. prcedam, captum pÌBcem» receniem servabai, a 
corruptioDe ac putredine defeodebat. 59. proptrat hic piscator ad 
Imperatorem. AuHer, quo flante gravisaimus oritur aestus, qui 
cames et qMonia oomimpit '^ 

60 seq. InieU. Albanwn 0. vUla Domitiani Albana, sub coUibus 
Albe sita, quo secessu adeo delectabatur, ut eam quasi domum et 
rqgiam vel arcem, (jùtn^ rnà àt^jhnkiì Dion.) immo et curiam habe- 
ret, quo saepissime vel Patres vel Pontìfices evocabat in consìlium. ^^ 
Ibidem centenas scepe feras confieiebat collegiumque sacerdotum 
Minervse instituerat» de quo v. Suet Dom. e. 4. et 19. Situs et 
magpificemia villss describitur a Stat Silv. IV, 2» 18 seq. 62 seq. ubi 
cf. Bartb. Certaminnm vani generis ibi habitorum mentionem faciunt 
Suet. et Stat. 11. U. — 60. Utque lacus Albani suberani, prope, non 
l<Hige remoti erant. Lacus Albanus, (hod. Lago di Castel GandolfoJ 
ad Albam Longam et radices montis. ^^ A^a Longa urbs Latii con* 
dita ab Ascanìo et diruta a Tulio Hostilio, quod vel ex Liv. I. 3, 25. 
29. seq. notissimum. 6I. Vestam cum igni sterno Troja in Italiam 
ab iBnea, deinde Lavinio Albam Longam ab Ascanio, et denique 
Alba Romam a Tulio Hostilio translatam. Cf. Heyn. £xc. IX. ad 
Vii^. iEn. II, 29S. et Lips. de Vesta e 2. Alba diruta servai ig» 
nem Trqjanum et Vestam ccUt ; urbs eversa prs&ter templum Vestse, 
xarMOxa^ «-Xjy rou it^, teste Strab. V^ p. I60. Vetus Schol. h. 1. 
notavit bsec : '* Romani quum Alba vellent sacra transferre Romam, 
tanta repente grando cecidit, ut intelligerent suis locis sacra non esse 
movenda. Inde ibi perseverant." Qus narratio orta forsan et con- 
flata ex perversa interpretatione Liv. I, 31. Vestam minoretn poeta 
dixit respectu majorìs templi, Romse conditi a Numa, qui in ejus 
atrio aliquamdiu habitabat, et majoris religionis, qua Romse coleba- ^ 
tur, quam in urbe deserta, ubi inhonorata quasi remanébat. Cf. 
Ferrar, de lucem. sepulcr. p. 23. Vestam minorem, immo eamdem 
et antìquiori cultu : sed minarem ad urbem spectat; C. Vales. Sacra 
Vestae Symmachi nondum avo Albse desiisse, patet ex ejus Epist 

IX, 120. et 121 62. Obstitil parumper intranti piscatori turba 

mratrix; sed ut cessit ei hs^c turba, stupore remisso, facilis illi patuit 

» Conf. ad ▼. SS. XIV, 13a HoraU » De quo v. Ur. V, 15 teq. Cic de 

Set. ir, 2, 41. 42. Galen. Aphor. Ili, 5. Div. I, 44. et prò MiL 31. Vlrg. ^n. 

^* Cu mox V. 64 seq. et 145. Plin. IX, 387. Mém. de TAciid. dee Inscr. et 

Epwt. IV, 11, 6. ubi oone intpp. et T«c B. L. T. IV. p. 414 seq. 
vìL Agrìe. e 45. ubi v. Lips. 

14 



Digitized by VjOOQIC 



UO COMMENTARIUS 

aditus. Inrba mrairis, ut L whUatriM inf. V^ 21. Cf. Heins. ad 
Ovid. Ataior. I, 7, S7. 68. facUi cardine, qui fiwàle moYebatur, 
mobili, Volubili^ ut contra d{ffieUemforem (ob janitorem) dixit Orid. 
Amor. I, 6, 9. ^^ i<*(iict/M autem aditus erat homini, et munui et rem 
valde mirabilem afferenti valva villfis, Albani. 

6é. Eacluti Urbe et arcessiti ab Imperatore, qui in Albano com- 
morabatur. Sed rectius alii in^erpretantur: exdmsi ab adspectu Im^ 
peratorit et ad foret extpectantes, ut servi, dum vocarentur. Design 
Hare voluit poeta superbiam Domitiani, qui ne Senatoribus quidem 
liberum aditum concederet; Hein. Idem monet» se non asseqm*, 
quomodo ex fa. 1. extorqueri possit httc, quam ei inesse dixerìt Ja- 
cobs, sententia: Senatores, in Domitiani limine exspectantes et ab 
éjus adspectu exchtsi, piscem vident ad dominum intrantem, dum ipsi 
èibi eundem faonoreni frustra exoptant. Spedare, ut p>J§€M, ad- 

ftpicere cum admiratione rei voluptate. opsonia, opsonium, ó4^ 
piscem, rhombum. v. loc class. Athen. VII, 1. p. 276. £77- ibiquè 
Casaub. qui prseter alia docent, ^^f et t^oe^-^^fi/àa antiquioribus Grm* 
bis dictum fuisse omne ^r^ò^pdysùt, (qtadquid ad pcmem adkibelur, Cic 
Tusc. Qu. V. 34.) omnemque cibum coctnm vel assum> serioribua 
vero piscem, cibum iis familìarem. Atridem, Domitianum, prixiei- 
pem Romanorum, ut Agamemnon fuit Graecorum, et buie parem 
arrogantia, quod vel ex Hom. II. a. coli. Suet Dom. e. 13. inteUigi- 
tur. 65. Picene, piscator ex Piceno, prope mare Hadrìaticum, orì- 
undus. 66. privatie majorajòcis, piscem majorem, quam ut ab ho- 
tainibus privatis (v. ad VI, 114.) tenuiorisque conditionis in foco' 
òoqui et consumi possit ac debeat Rhombus quoque in genere est 
cibus exquisitiot ditiorumque, non pauperum, mensis accommoda- 
tus. ^7 genialU diee^ betus, festus, ut passim : nam qui la^titise 
' voluptatique se dat. Genio indìdgete et obsequi, vel illum curare ac 
placare, et contra defraudare, dicitur. 67* Stùtnachum laxare, exooe. 
tvte^ evacuare, ut plus dbi capere possit, vel podus h. 1. extendere, 
ampliare, quod fit coXvf a^/cf . Nota Ach. est : <* SUmackum laxare, 
solvere, evacuare, ut has delidas capiat ; nam helluonibus mos erat, 
ut post prìmam aut secundam mensam provocarent vomitum, quo 
venter laxàtus fadlius novas saginas, escas» caperet atque devora- 
ret." Sagina proprie fartura, et deinde cibus, quo ammalia red- 

M Ot «d VII!, 58. BentL aé Hormt >' Confer ad ▼ereom 39. Quint. Horatfi 
Od. 1,25,5. Htym ad Virg.iSii. Vili, Satir. I, S, 115* 116. A. Penii VI« 
3ia et TibuU. I, 1, 4a BtiniL ad Ovid. SS. 
A. A. 1, 16a 

2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 141 

dmator pinguia, h. 1. cìbut exquisitior et copiose sumtus, aut potius^ 
quod Heìn. monet» rhcmibtM pinguìs. Verba v. 6S. 69. adulatorie 
dieta. "In sctcula tua est: in tempora regni tui. Sceculum prò 
tempore regni alicajus Imperatoris frequentatur hujiis statis scrìpto- 
rìbuSj nuocime Plinio junior! ;" Hein. — 69. 70. Heec perperam 
plerique ita interpretantur, ut verbis piscatoria, ipse rhombus capi 
volmi, jadicium cuum interponat poeta: quid apertiui, manifeatius, 
aciJ. lue adulatione ; et tamen UH, Domitiano, surgebant crisUBf ille 
animo eflèr^batur> adulatione intumeacebat» metaphora desumta ab 
aribus criitatia, quarnm crìste erectiores alacritatis ac superbice in- 
dicia sunt, quo sensu Gallis dicitur lev& la créte et contra baisser la 
créte^ ut nobis ikm schwilb der kamm. Préstat aliorum sententia, 
qua verba etìam quid apertius f piscatoris sunt, dicentia» quid mani- 
featius esse poteat, quam piscem capi vclniste, ut a te comederetur ; 
quam adolationem poeta sic refhtat : et tamen Uli se. rhombo crietiE 
(spina?^ pinne, forfederUi ut sude* v. 1 28.) insurgebant, (ut erectae in 
tergo rudes v. 128.) quo prodebat indignationem et iram, quod ciq>> 
tua easety et significabat, se capi noluisse et a tanto tyranno ac mon- 
«tro conauini, adeoque illa a piscatore non nisi per adulattonem dieta 
eaae : quod tamen non senait Doroitianus ; nam nihU est, quod credere 
oet. Hanc interpretandi rationem probat Bredencamp im Magasdn 
Jur Schulen Voi. I. p. 441. 442. sed ibid« p. 452. putat, majorem 
forte buie loco vim inesse, si verba quoque quid apertiue ? poetse 
tribuantur, isque piscatori ironice respondeat et suffragetnr: quid 
apertius f quis de eo dubitet? et tamen UH pisci cristo! surgebant : ex. 
^o intdligitur^ quam verum sit quod dicis. 

70. 71- Sententia communis et epiphonema, quo poeta narrationem 
suam interrumpere solet; Multi bominum, praecipue ii, qui divinam 
sibi poteatatem majestatemque rindicant, etiam iia credunt, qui 8Ìne« 
pudore adulantur. Cf. Senec. Epist LIX. med. Domitianus quoque, 
ut Caligula, (Suet Cai. 22.) Aurelianus, Carus» Diocletianus, Antio- 
ehua, Alexander M. et inpr. reges Orientis» (Curt Vili, 5.) non 
aalutarì, aed adcMrari, nec nisi Dominus ac Deus appellar! vole- 
bat ^ Dia eequa potestas, Eeges et Imperatores ^wixthoi, Iv^XSyiuot 
^dflCMÌfiM«»v, (nata) òifiMC à^fdrvsn iotxùrs;. — 72. patina! mensura, 
. patma satis magna, ut integrum caperet piscem, deerat : quod in Cae* 

»• ▼. Soct Dom.^5. Martial V, 8, 1. 484. 491. Eutropw IX, IG. et Aurei. VirU 
Spanhem. de Usu et Pr. Nuni. Diss. V. de Cesar, e. 39. ubi v. Gruner. 
p. tn. 586 $éq. et Disb XII. T. II. p. 



Digitized by VjOOQIC 



142 COMMENTARIUS 

# 

sana irrisionem fingitur, ut reliqua, quae narrantur. Cf. Martìal. 
XlIIy 81. 73. vocantur in cansilium, ut de rhombo et patina, tam- 
quam de publids iisque gravìsnmìs rebus, aententiam dicant, proce- 
res, Patres, amplissìmus ordo, (concUium augustum SiL I, 609» unatus 
Rem. tamquam regum consessus Liy. IX> 17*) et qua» oderai lUe Dona* 
ìtianus, more tyrannorum. Cf. Var. Lect 74. 75. Recte depingun- 
tur aureie iUas oompedes auliconim, vita aulica et amicitia regum 
magna quidem, sed misera et periculi piena : unde non absurde a 
quopiam dictum, molle se in cauta, quam in aula vivere; Ach. pai» 
hr amicitias, metus, quem ipsis incutiebat amicitia magna, Imperatoris, 
(cf. ly SS.) et misera, cum miseria periculisque quotidianis conjuncta, 
quam a magni amici nutu et arbitrio omnium salus penderet. Hunc 
metum non vanum fuisse patet vel ex Suet. Domit e. 11. Pallor in 
facie sedebat, conspicuus erat» metus ipsa facie prodebatur. Cf. Ovid. 
Met II, 776. et Trist. Ili, 9, 18. ubi v. Heins. 75. Libumo, pr»- 
cone, e Libumia oriundo, ne Romano quidem ; vel servo, praeconis 
vicem sustinente. SchoL vet qui admissionibus prseerat Senatus 
edici et , convocari solebat vel per edictum, (Liv. XXXVI, S. Tac. 
Ann. II, 28.) vel per pneoonem, ut Liv. III^ SS. IV, 32. Libumo 
servo nomenclatore, qui in senatum Patres vocaret: nam ex Libur- 
nia servi procer» statane mittebantur, qui quidem essent quoque 
sonora et valida voce atque ad id offidum apti ; Ach. Cf. ad III, 
240. Curriie, jam sedit, verba prseconis, et quidem panca, more 
damantium trepidantiumque, qui graphice adumbratur, ut et mox 
festinatio senatorum, verentium, ne longiore mora iram tyranni 
condtent. sedit Imperator, in Consilio de pisds coquendi n^ 
tione deliberaturus. 76. Abolla, lacerna, quam Pegasus, deposita 
toga, Albam iturus induerat, vel pallium Stoicorum et Cyni- 
. corum, quo habitu forte incessit, quia et Stoicus fuit C£ ad III, 
115. et Ferrar, ibi laud. qui recte monet, a Salmasio et Rubenio 
perperam colligi ex Nonio p. 538, abollam semper militarem fuisse 
vestem, et ex h. l., prsefectos Urbi, quo honore functus sit 'Pegasus, 
in Urbe, Prsesidesque in provinciis, habitu militari esse usos.; Hen- 
ninius bene haec notavit : '' JCtos fuisse fere Stoicos ea state, docuit 
Ger. Noodt Probabil. Ili, 1. SubtiHssime igitur ridet Noster Std- 
dssantem Pegasum, qui nihil minus, quàm liber, aut rex, ut se jacta- ^ 
bant Stoid, vocatus ad Domitianum et t3a*anni iram veritus, quum 
tamen mentem Stoicam nec vultus instantis tyranni quatere debeat, 
serviliter properabat, et quidem vix drcumjecta, quam festinantissime 



Digitized byVjOOQlC 



IN JUVEN. SAT. IV. 148 

rapuerai, aboOa Stoica." Cf. ad II, 15. Primus quoque properasce 

idem dicìtur. '' Pegasus, trieràrchi filius> ex cujus libunue parasia 

(«ngotfiitfiy) nomen aeoepit, juris studio gloriam memoria meruit, ut 

ZÀber vulgo» non homo diceretur ; hic functus omni honore» quum 

provìndìs plurimis prsfuisset, Urbis curam administravit; hinc est 

Pegasianum scilicet Jus, quod juris peritus fuerat" Ita vet. Schol. 

ex cujos ultimis yerbis multi ooUegerunt, ab eo ProcuUanos ncnnen 

tulisse Pegasianorunu Sed Pith. ad h. l.> Grot Fior. Spars, ad Jus 

Justin. ad § 5. Inst. de fid. ber.» Bach, hist jurispr. Rom. p. 4iiO. et 

alii bene jam monuere, verba ista ad libros potius JCti pertinere» eo- 

dem modo, quo Jus Mlianum, Flavianum cet vel prò jus legendum 

esse se. Nam Pegasus sub Vespasiano ncm modo Prsefectus Urbi 

fuit, sed et antea Consul suffectus cum Pusione» quo tempore factum 

est SCtwn Pegasianum de Jideicommissis hereditaiibus, ab eo appella* 

tmn. ^ aiUmicB metu tyrannorum» gravius quam trepidai, et ama- 

rius dictum in ignaviam Romanorum» jugum servitutis patienter fe- 

rentium. C. Valesius in notis ab Achaintre editis et in Hiàt de 

l'Acad. des Inscr. T. I. p. 140 seq. hoc epitheton ad tempus» quo L. 

Antoniusy Germanis superiori prsefectus, a Domitiano desdverit, 

refert coli. Flut. in vita iEmilii Pauli Opp. T. I. p. 268. ut attomUe 

ut stupentisy ob Domitiani desidiam et segnidem, qui tali tempore 

super re tam rìdicula Patres convocaverit, et constematae ob temurem 

ab Antonio incussum. potUus, prsepositus, prsefectus^ Urbi modo, 

non nisi, tantum, viUicus, quum Urbs non amplius suìs juribus utatur 

suaque libertate, sed jam villa quasi Imperatorom sit Ita Adì. et 

alii. VUUcus propr. dicitur servus^ qui viUce ibique potissimum 

rei £uniliarì et reliquis servis^ ut viUka (XI, 6q>) muliebribus nego- 

tiis atque andllis, prseest, deinde quilibet prsefectus^ procuratore 

dispensator, ut viUicus aquw Claudia, vili, a plumbo, ab alimentis 

cet.^ iunc, temporibus Vespasiani^ cujus summa bis verbis taxa- 

tur avaritia, quse nota est vel ex Suet. Vesp. l6. ubi praeter alia nar- 



** V L. 2. € ult D. de orig. jar., § Alex. Ser. e. 15. ubi tamcn perperam 

5. Inttit. de ndeic. hered. et u. Brenc- mcmet, Ftrafectum Uibi a poeta Tere et 

mann. Epist de ConsuL p. 608. et de prcp;>rìe, non aatirìce^ vUHcum dici ; nam 

Heoremat. Modestin. e 11. Bynken- ratio bQJni appellationis subjungitur: 

boek. OImìl VI, 21. Thes. Meennan. T« jinne aliud tune PntfecH Urbi fuere, 

I. p. 548 teq. et inpr. Menag. Anioniit qoam villici, procoratoret Ccsarìs ? Gran- 

Jar. €!▼. e. 17. gsus vilUci nomine b. L innui putabat 

** ap. Spon. l^Hsc Sect. 6. p. 835. nuticum et extraneum, vel campestrìa 

Gruter. Imcr. p. 650. lOSff. aL Con£ potius redolentero et nu» quam urbanita- 

Meoag . 1. 1. et Salmas. ad Lamprid. in tem. 



Digitized by VjOOQIC 



144 COMMENTARIUS 

ratur, procuratonun rapacissimum quemqae ab eo ad ampliora officia» 
ex industria, pnnnotum esse, quo locupletiores mox condemfiaret. 
Pnefectura Urbis maxima olim potestas, quaè tamen, ut reliquomm 
magistratoum, sub malis Imperatoribus sendm est imminuta. *^ Enim- 
yero sensum h. L rectius forsan oepit Manso, cujus nota est : '' Neque 
hoc tutte unico ad patris Vespasiani tempora, sub quo Pegasus ad 
prsefecturam urbanam accesserat, referam» neque illud modo v. 77* 
sttbtilius» quam par est, explicem non mn, tantum. Latius sane patet 
partìcula tunc et non magis spectat ad regnum patris avari, quam 
immitis filii, quem etiam obiisse diem suum, antequam nostra sadm 
scriberetur, e fine carminis patet ; modo vero, ut nupery recto de lon- 
giori annorum serie dicitur. (v. sup. ad II, l60.) Ceterum v. 78* 
satis declarat, poetam, qui Pegasum dicit vilUcum, non aperte et vere, 
sed cum indignatione quadam et irrisione loqui, nec dubitare licet, 
quid velit h. 1. villicus^ modo memores simus, villicos numquam fere 
non e servis lectos fuisse et uti colonis severe ssppe et criidelìter im- 
perasse, ita ipsos torpiter trepideque agrorum dominis paruisse. Ne 
miremur igitur Romam atUmitam^ quum prcefectum nomine quidem 
acdperet, re vera autem servilem vUlieum, qui, ut verbis poetae v. 80. 
utar, omnia traeianda puiaret inermi justitia, h. e. qui virum se prse* 
stare et officio suo satis^u^ere non auderet, sed, scelestis tyrannorum 
ooDsiliis cedens et obtemperans, urbem haud secus ac villulam ali- 
quam regeret. imperìumque in cives, ttoiquam in' mandpia vilia, 
jubente Cassare, exerceret." 78. quorum tamen optimus fìut Pegasus. 
80. putaòat metu t}nrannorum. Juttiiia inermi, debili, inefficaci, 
siné vi vel severitate. Probra non severitate pcBnarum coercenda» 
sed oBinia mitius agenda putabat; vet Schol. et Grang. Poeta 
re^exisse videtur ad imaginem Justitioe, quae in quibusdam nummis 
«e monimentis vett altera' manu gladium vel hastam, altera libram 
tenet, ut Tbemis vel Astreea, Dice et ^quitas, quas De» passim 
confunduntur. ^ In plerisque tamen Romanorum nummis Justitia 
pateram sceptrumque manibus tenet ^ — 81. Crispi senectus, h. e. 
Crispus senex, ut VH, 35. et X, 75. Cf. sup. ad v. 39. De Vibio 

•• Cf. Guil. Paw. Dis«. ad varia juris (ubi in acerro «rmonifn s«det) Encydop. 

civilis capita in CBlrìch. Thes. Diss. jurìd. s. Dictraisonnédes Sciences T. I V. p. 1 1 . 
Voi. I. P. J. p. 119. et Drakenb. Dia«.^ » ▼. Mnat&uc Aut expl. T. I. P. I^ 

de Pnef: Uii>i. liv. 3. e. 9. § 1. du Choul de la relig. 

" Cf. GeU. XIV, 4. Stravìi Synit. detanc Rom. p. 115. AgoMìni Dialogos 

Antjq. Ronucl. p. \Z9. et Tabw IV. de lat nedallas II. verB. ItaL p. 45, 

Fig. 21. I/ippeni Dactyl. MilL I. n. 708. Rom. 1650. Fol. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 145 

Crispo V. Tac Ann. XIV, 28^ et Hist! II, 10. IV, 41. 43. Suet Donu 
3. de ejus facundia Tac Dial. de Orator. e. 8. et 13. ac de ejusdem 
et atyli ejmjucun^ate Quintìl. Inst Or. V, 13. VI, 3. X, 1. et Xlh 
11. Quae de eo Schol. vet. copiose memorata ad Crigpum Paasienum 
spectant, de quo etiam h. 1. sennonein esse, contendebat Torrent. ad 
Suet. Ner. e. 6. ex quo potius loco constat, eum jam, Claudio imperi- 
am adepto, veneno sublatom esse ab Agrippina uxore, matre Nero- 
Dia. ^ maria ac terras popuìosquc regenti, Imperatori. 84. clade 
et peste sub illa^ sub Domitiano, hcmiine pernicioso et multarum da* 
dium malorumque auctore, quo sensu etiam pemicies, labes, Ities, 
SX^go^ «i|/bba et al. dicuntur. 

85—88. Quam vere ha^ dieta sint» intelligitur vel ex Suet. Domit. 
e IO — 12. Faium pendebatj mcettam, dubium ei:at; nisi malis: 
calamitas ac mors impendebat amici loculuri de pluviis aut (Bstihut cet. 
h. e. de rebus levissimis, ut Germ. vom wetter fprechen, et Gali. $ur 
la phtie et le beau tempt : nam Domitianus levissima quemque de 
causa interficere et ex omnibus, etiam fìrivoUs ac' vulgaribus, dictìs 
ÙLCdgve occasionem nocendi sumere solebat Cf. Sueton. 1. 1. 87* 
Ver mimbofumy ut madidum inf. IX, 51. ef imbriferum ap. Virg. Gè. 
I« 313. Cfl inf. ad V, 78. In Italio ccelo ver imbribus et nimbis 
plerumque infestum esse, monet Bentl. ad Horat Od. IV, 4, 7» 

89 — 91. Utebatur prudentia, quam tempora suadebant, quam ta- 
men nemo admirabitur, ut contra animi constantiam et ^a^^ian 
Thrase» Pasti, Helvidii Prisci, Herennii Senecionis» Aruleni Rustici 
alionunque paucorum, bis similium. ** Eadem prudentia tyrannidem 
erìgit atque nutrit;" Ach. Dirigere brachia contra torrentem pro- 
verbio dicitur prò, majori potestati repugnare tyrannique voluntati 
refragarì, ut Qr. wtrfrìwì ànfui^t^ Galli s'opposer au torrent et nostrum 
wider den strom sckwimmen. 91. Verba animi proferre, v. Var. Lect. 
VUam impendere vero, veritatem constanter, etiam cum mortis peri- 
colo, profiteri ac defendere. Hoc dictum celeberrimi philosophi, J. 
J. Rousseaui constanter fuit epigraphium; Ach. — 92* 'Sic, hac 
agendi vivendique ratione, multai hyemes et sóUtiiia, multos annos, 
indit, diu vixit Crispus, tutus his armis, bis artibus, quibus se vitam.* 



** ▼• DodweO. AnnaL Quindi. § 8. torei mitis prudentia Crispi Et Fabius 

et p. 189 scq. Lips. Exc. ad Tac. Ann. VeierUo : pitentem tignat ìdrumque Pur. 

XII» 6. et R]rck. ad Tac Ann. VI, 2a pura; ter tnemoret implerurU nomine fas'-' 

Valla b. L conoporavU verba Statiì, (si toSf Et prope Cesarei confinis AcUius 

Sutii sunt, de quo dubito) Lumina Net" auUe, 



Digitized by VjOOQIC 



U6 COMMENTARIUS 

que 8uam tuebatur> sciL diBsimulatione, tacituniitate, adulatione et 
obtequio» illa quoque in aula, in tali 8. tam saeva aula, in qua nemo 
tutus erat> h. e. sub imperio Domitiani, tam crudelis tyranni, re- 
nante tali Principe. SóUiitium semper fere aesdvum dicitur, ut 
hibemum bruma, et hinc vel brums, vel a poetis^ ut synon. cestatisy 
hyemi opponitur. Cf. Virg. Gè. I^ 100. ibique v. Heyne, et Emesti 
Clav. Cic. — 93. 9*. Acilius, qui ejusdem, cujus Crispus, erat cevi, 
8etatis> (LXXX annorum) proximus, proxime post Crispum^ propera' 
hat ad Domitianum, (ut v. 76.) cura juvene, filio suo Domitio, ut 
vulgo putant ^^ Hic AciUus, ni fallor, est pater Acilii Glabrionis^ 
juvenis clarissimi et virtutibus omatissimi, qui sub Domitiano collega 
Trajani in consulatu fuit et, ut t3qranni ssevitiam effugeret, Bruti 
esemplo, stoliditatem simulasse et hanc quoque ob causam vel jussu 
tyranni cum leone pugnasse traditur, sed ita potius mortem suam 
maturavit et quinto post consulatum anno jussu Domitiani, propter 
ìnvisas ei corporis animique vires, in exsilio occisus est Conf. Dio 
Cass. LXVII, 13. et Suet. Dom. 10. Hic itaque Adlius G]abrìoest 
JuveniSf indignus, quem mors tam sasva in exsilio maneret, et tam fitti' 
naia, maturata, in flore aetatis, gladiis Domini, Domitiani, tyranni, 
qui Dominus et Deus appellari solebat volebatque, de quo v. ad v. 
71. Cf. Var. Lectt Vixere etiam illis temporibus plures Acilii, v. 
e. Acilius Rufus Consularìs, (v, Plin. £p. V, 13. et 20.) Adlius 
Aviola et alii. Sed de ilio, de quo dixi, sermo esse videtur, et in 
gente Acilia clarissimi ^ere Glabrìones inde a temporibus M'. Acilii 
Glabrionis, qui Prator fuit a. U. C. DLVI. et Consul a. LXII. — 96. 
olim, jam diu, jam dudum, ut VI, 846. et al. — 97. Perraro nobiles 
senectutem adipiscuntur regnantibus tyrannis, qui eos bonis exuere 
et interimere solent. 9^. Jratèrculus gigantum, ignobilis, obscurus, 
ut ywyt^^i ein erdensohn, terra Jilius, progenies terree et terra orius, 
Cic ad Att I, 13. et ad Div. VII, 9S. Pers. VI, 57- 59- Petron. 43. 
Quinctil. III, 7. extr. Conf. inf. Vili, 44. 45. Ita dici solebant, 
quorum genus ignorabatur : cujus dictionis ratio vulgo repetitur a 
veteribus philosophis, Empedocle et aliis, qui primos homines e terra 
natos credebant. Conf. tamen Var. Lect 

99 seq. Cf. ad v. 94 seq. tffisero juveni, Acilio Glabrioni, qui in 

M « Uojus quuin fiUum juvenem Nero filium, 9e cujus morie ▼. Suet Dom. IO. 

occideret, ipsum Adlium senravit, qui Et quot non alii ita intelligi possunt, 

poenas sentirei orbitatis," vet SchoL Alii quum Domttianus tot viros ju?cneaque 

juverum exiitimant esse Hdvidii Prisd interemit? 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 147 

arena Albana^ h. e. am^diitheatriy in Albano (v. ad v. 60.) exatrùctì^ 
cam feris pugnabat, ut ita se insìnuaret in gratìam Domitiani^ qui in 
Albano aeoessu eximias saepe venationes edebat, et ipse summa arte 
confidebat feras. v. Suet. Dom. e 4. et 19* -— 99. Ursorum Lihycorum 
▼el iNTtriKÙ/tcorirfiimentionemfiiciunt Virg. iEn. V, 37* Martial. I, 105. 
SoUn. e 29. Herodot et ipse Strabo, ubi de Mauris agit Sed nrsos, 
fHgidiore plaga gaudentes, in Africa gigni et inveniri negat Pb'n. 
Vili, S6. extr. et 5Ò. extr. Hinc varia conjecere viri docti, v. e. 
Dalecamp. in Plin. uros legendum esse ; Harduinus, errorem illum 
ex commutatione vocis Ai^uxo/ in A/jSuxo/ natum, ursosque Ligycos s. 
ligusticos intelligendos esse ; Lipsius vero, qui copiose de hac re 
Elector. lib. IL e. 4. disserit, Romanos veteres^ advectis feris peregri- 
nis, stnpuisse nomenque iis non suum, sed obvium aliquod et e vicino 
suo rare dedisse, adeoque leones non extemo insignivisse nomine, sed 
noto et domestico ursos^ quemadmodum elephantos vocavérint bove» 
Lucas, stmthionem pasterem, camelopardalim ovem Jeram et panthe- 
ras nmres AJricanoi. Enimvero Libya Romanis parum nota erat» et 
fere in multis repertae terris a<^ locis» in quibus postea deletse sunt ; 
nec tam quserendum videtur, fuerintne in hac orbis tepurum parte 
ursi, quam quid veteres crediderint ? Poeta quoque ad physicorum 
rationes non exigendus est Cf. Heyne ad Virg. lExì. V, 37. Nàmidas 
urti ut N, leotut ap. Ovid. A. A. II, 183. (ubi v. Heins.) prò attuti- 
dicU. 100. venaior nudtis, sine vestibus^ saltem toga, ut expeditior 
essety vel amentiam simularet. AUi^ sine armis : nec ignoro^ ita bes- 
tiarios quosdam pugnasse et potissimum eos, qui capitis damnati e8« 
sent V. Dìo Cass. LX, 13. LXXVI, 10. Senec Epist 7. Sed ursot 
Jmsse dicitur. Ceterum viros olim nobilissimos^ vel gratificantes ty- 
rannis, vel ab iis coactos, immo sponte etiam, in venationes etarenam, 
ad artes scenicas^ gladiatorias aliasque parum honestas, quas inde mox 
flti^xatfrfx»^ patricicB appellantur, descendisse, monuì ad II, 143 seq.et 
ad Vili, 192 seq. 198 seq. In eamdem insaniam ipsas quoque mu- 
lieres puellasque inddisse, vidimus I, 22 seq. ubi cf. not. — 101 seq. 
Profuit nihil Acilio Glabrìoni, quod cum feris pugnavit, ut gratiam 
tyrannì captaret, quodque, exemplo Bruti> (v. Liv. I, 56 seq.) stolidi- 
tatem simulavit» ut mortem saevìtiamque Domitìani effugeret : (conf. 
ad V. 94 seq.) quis enim nunc non intelligit, haec et similia arte ac 
dolo fieri ? praeterea artes i^tae tam vulgares sunt^ ut nemo eas am- 
pHus admiretur ; ncque Domiti^nus et Romani nunc tam fiidle ded- 
piuntur, utTarquiniusSuperbus et homines /7n>cif temporibus viven- 



Digitized by VjOOQIC 



U8 COMMENTARIUS 

tea, (unde priscum acumen) qui rudes ac simplices erant Ita plana» 
est sensua, et omnia melius cc^srere videntur^ quam si v. 101. ùi« 
UUigere aria dictum acceperis pro> eas caliere, quod suadet Breden- 
camp Magaz,f. Schulen Voi. I. p. 443. *- 103. ImponereaUcuivXiqmià. 
prò veroy est eum seducere, fallere, (ut nostrum : einem eiwas aufbin* 
den, ttufhejìen, et Gali, en imposer à quelgu'un) unde imposiores voean- 
tur homines fraudulentL regi barbato, Tarquinio Superbo^ prisca 

ac rudi state viventi, qua Romani tum barbati adhuc erant et intonsi^ 
tum simplices et severi ; nondum» ut nunc, astuti et fidlaces, ncque 
imberbes aut delicatula barba capQloque pexo et unguentis delibato 
nitidi, v. ad VI, 105. et XVI, 29- 

104. Nec tnelior, la^tior, hilarior; non minustristis ac pallidus me- 
tu, ne Domitiani jam sedentis exspectationem diutius, quam par esset, 
moraretur et ita tyrarinuiìi offenderet Cf. v. 73 seq. Prseterea reu* 
erat veteris offensas cet. Quamvis ignobUù esset, adeoque tudor ab 
insidiis tyrannl videri posset ; tamen non minus eum raetuebat, quo- 
niam Domitianus in infimos sseviebat seque ac in summos. Ru* 

brius Gallus, ut vulgo putant, de quo tamen nihil legere memini^ 
prteter ea, quae memorat Tac. Hist II, 51. et 99* Ex eodem noti 
Rubrius Eques et R. Fabatus Ann. I, 73. VI, 14. Quaenam veius 
ejus offensa atque tacenda fuerit, non constat Nonnulli male putan^ 
quod Carnee proditionis miniater fueHt ; (v. Tac. Hist II» QQ.) ree- 
tiua, opinor, vet Schol. quod aliquando Tibiam (non lÀviam, nesdo 
quam, ut Pith. suspicabatur, sed forte Juliam, de qua v. sup. ad II, 
29 seq. vel Tiii Jiliam ; nam ^fiUam prò Tibiam in cod. Schurzfi.) in 
pueriiia corruperat ; vel, ai Gloas. et vet Comment Lubini fidea ha- 
benda, quod eum Domitiani conjuge concubuerat Calderinua non 
dubitabat, hoc nomine alludi ad veterem Rubrìum, qui, deprehenaus 
in oonjuratione Neroniana, magno animo dixerit Neroni, ae illum 
odisae, et quamvia ita audax, tamen improbior fuerit ipao Nerone, 
Sed ia Subrius vocabatur, (v. Tac. Ann. XV, 49. 50. 65. 67.) et, 
quamquam hoc nomen aubstitueria, ipaa tamen explicatio vereor ut 
multia probetur. Manao haec adnotavit : *' Fruatra in hia divinamua, 
ubi hiatoria silet et acholia nil certi definiunt Rubrius non contra 
omnea modeatae criticai regulaa tranaformandua in Claudium aive Clom 
dium ; nec magia audiendi aunt, qui offensa$H ad atupri aliquod aut 
adulteri! crimen referunt, et v. 106. ad Neronem, qui ipae cinédus 
fuerit et tamen Afranium Quinctianum, moUitia corporia infamem, 
probroso Carmine difiamaverìt, de quo v. Tac Ann. XV, 49. Nam 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT- IV. 149 

ut taceam, ojfensam dlctum potìus aut factum Rubrii aive in patrem 
VeapAsignum* «ve in filium DouutianuiB, innuere> obscurius etiam tic 
notatua easet Naro^ quam ut intellectum iri poeta sperare posset 
QaoiBum pertineat dmÈdus iotirat scribent, vidisee puto Gesnerum, 
qui in Thesauro L. L., verau nostro laudato» proverbii^ inquity^òrmom 
habei. Acute et vere ! Plora de cinmdis proverbialiter dieta legimus» 
V. e moiliarem esse ónmdQ, (Plaut Aul. Ili, 2, 8.) cinada fronte se 
prodere, (Mart. Vi, SQ, 12.) et apud ipsum nostrum poetam XIV» 30. 
cerasad moschos dnmdis ferendas dare. Quid igitur? si Rubrium 
unum e turpissimo publicorum accusatorum et delatorum grege fuisse 
didmua versibusque Juveualis hunc sensum tribuimus : Aderat etiam 
ignobilis Kubrius» ipse quidem Ises^e majestatis reus, sed tanta im- 
prcbìtate» ut ^usdem criminis alios reos fiiceret peccatumque suum^ 
vetus iUud maximaque cum cura celandum» stuhe in memoriam ho- 
numm revocaret, prorsus «imilis anaedorum» qui in cinsedos satiras 
Bcnbunt" JBnimvero propter dnm^ mendonem ^jen^om ad stuprum 
adnlterìumve referre malim^ quo etiam illa proverbialiter dieta spec^ 
tan^ quam ad crimen majestatis« 

107. Montanus pioguis et ventrosus f^at» et acerbe venirem potius, 
jipiam ipsum venire dicit ; vet* SchoL Cf. sup. ad y« ^9* Intelli^tur 
b. L a plerisque Curtius Montanus^ de quo v. Xac. Ann. XVI» 28. 29. 
'33. et Hist IV» 40. forte et inf. XI» 34. a Calderiqo autem Montanus 
AttidtuUf quem meminit Plin. £p. VI, 22. Fuc^re et plures Montani, 
Julius AL, (Tac Ann. XIIJ, 25.) Traulus M. (ibid. XI, 36.) Votie- 
mu M. (ibid. IV, 42.) Alpinus M. Trevir, (Tac. Hist III, 35. IV, 
31. V, 19.) Hipso M. deelamator» Titius M. et alii. 108. De Crispino 
qusque mollitie cf. v. l seq. et 1, 26 seq. Arnomum fruticis Indici, 
non satis noti, genus et unguontui^ iinde ^laratum. ^ maiutino, 

MD oricntaU, vel quod sub sole matutino nascitur, sed potius» quo 
jam tempore maturino et singolo mane» quod summee luxuri» iudi- 
4mime«^ uai\» ut vulgo fit;, ante epopam dumtaa^at» ungitur. 109* 
Magna aromatum oderumqwe vis in lectum feralcfip» in bustum» in^ 
amam!, ^na cineree OQUtipebaQtu^ in ossa mortuorum ab ainicis col- 
lecta, et quotannis in sepulcrum spargi solebat; quse nota res est v. 
Kircbman. de fun. Bom. Ili» 5. 

110. Pompeius, nescio quisf Vulgo intell. Pompeius RufàSf de quo 



•• T, Plin. XIII, 1. Mwtin. et HejiM ad Virg. £cl III, 89. IV, 85. Heioi. ad 
Orid. Ep. Heroìd. XV, 76. 
Voi, il K 



Digitized by VjOOQIC 



150 COMMENTARIUS 

V. Plin. Ep. Ili, 9, 83. IV, 9, S. vel Pompeius Falco, ad.quenr idem 
Plinius scrìpsit Epist 2^. lib. I. Sed illi potius Pomponio nomen 
erat, et ambo viri psobi fuisse videntur^ non flagitiosi vel delatores. 
scBvior aperire cet Grsece didtur, ut loco simili Horat. Epist I, 15, 
SO. Qucelibet in quemvis opprobria Jlngere scevu*. — Tenui jugulos ape^ 
rire susurro, jugulare homines, h. e. supplicium iis parare ac necem, 
occulta obirectatione, calumnia ac delatione fictorum vel levium cri- 
minum, quae inmturrantur quasi in aures tjrranni. Vet Schol. " levi 
susurro alios deferre necique tradere, aut per leves suspiciones jugu- 
lare." Insidiantes susurros dixit Plin. Paneg. 62. 

Ili. 112. Comelius Fuscus, prsefectus praetorio, qui a Domitiano 
adversus Cattos missus, magna accepta dade perìit '"^ vulture 

servabat viscera, cf. Plin. X, 6. servabat, reservabat : nam a publids 
se negotiis aliquamdiu subtraxerat, ne citius quasi periret Cf. Tac. 
Hist II, 86. et ibi Emesti. Hinc et medUahu predio in vilia, quod 
ca^xùufr/xSig didtur de homine ignaro militia^ ac luxuria di£3uente, qid 
lion in campo vel castris, sed in secessu otioque artem belli gerendi 
disdt, tractat et ezercet, ad bellum administrandum se praeparat. 
Fuscus autem non tam ignavus fuit, quam imperitus belli. Cf. Tac 

11. U. Meditari prcelia, exercer^, vd in animo habere et ad ea se 
comparare, ut VII, 128. et aL passim. 115. A. Fabridus Feienio, 
senator, adulator ac delator ; prudens, qui adulatione ac prudentia, qua 
tempori servlebat, Domitiani offensionem crudelitatemque effiigie> 
bat ^ mortifero, exitioso delatore, Catullo Messallino, qui, ut ver- 
bis Plitiii Ep. IV, 22. (ubi iidem delatores, qui h. I. conjunguntur) 
utar^ lumimbus caplus, ingenio sceth mala caxikUis addiderat ; non ve» 
rebatur, non erubescebat, non miserebaiur : quo (h. e. propter quod, 
quam ob causam) a Domitiano non iecus ac tela, qua: et ipso casca et 
imprcmdaferuntur, in optimum quemque contarquebatur, cet'^ — 114. 
Conf. Martial. Vili, 49. nuinquam visce, quia caecus erat 115. noHro 
quoque tempore, àmu(, quo multa sunt monstra. Il6. Catullum cas- 
cutientem, non omnino cascum fuisse, vitiumque ccnporis a Plinio et 
Juven. in migus elatum relatumque esse ad animum, suspicabatur 

*'r. DioLXVlII, 9. Saeton. Domlt. 94. III. 185. iii£ VI, US. Plin. Ep. 

e 6. et MuitiaL VI, 76. Pium de eo IV, 22. IX, 15. Tac Ano. XIV, sa 

leguntur ap. Tac Hist II, 86. Ili, 4. ubi ▼. Lips. 

12. 42. ^6. IV, 4. ** De ejui cnideliute et sanguinariis 
** Vet ScboL <* utnim ad nocendum, aenteotiis cf. Dio Lib. LXVII. Joseph. 

an ad sapienii» rìgoreni, an adulandi pe. B. Jud. p. 996.. 997. Tac vit Agrìc e 
rìtus et temponim?** Cf. de eo sup. not 45. 
4 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 151 

Catan. ad PUn. £p. TV, 22. Non male ; nam si omnino cxcub, non ea 
faisset impudentia, ut sciente Prìncipe et praésénte laudaret^ quod 
non vidiflset: alioquin Imperatorem derìdere^ nec ei adulari visus 
esaet ; Adi. Idem sic exponit verba dirus a pónte saielles : dìgnus 
magis, qui stet a ponte tatelles i. e. custòs pontis et mendicans, ut 8o« 
lent cseci pauperes, quam qui sit Prìndpis tatellet et asseda dirut, 
assidnus, ìmportunus. Non facilius fere ccmcoquenda est vulgarì 
mterpretandi' ratio : a ponte vd podus e ponte, ex homine infimi 
generis et mendico^ qui olim in ponte sublido stipem a transeuntibus 
petebat, (v. ad XI V, 134.) factus saielles, amicus prìndpis et minister 
aulicus. Pro eo contemtim saiellitem dici putabant Bahrdt et alii. 
Ego potius ministrum crudelitads Domitiani designar! crediderìm ; 
unde et dirus vocatur. Sic saielles audacùs, potesiatis, scelerum ap. 
Cìcer. CatiL I, 3. Agrar. II, 13. Provine 3. et Quinct 25. extr. 
Sed V. Var. Lect. 117* 118. DignuSf qui mendicar et ad axes, currus» 
Ariànos, h. e. ab iis, qui Arìdam vchuntur, et hasia jactarei redm (v. 
ad III^ 10.) devexcB, h. e. e clivo Aricino descendenti, vel, ut Ach. 
exponit, dedivi, deflexas, Indinatse in descensu. Cf. Var. Lect Ari' 
eia, oppidam Latii, in via Appia^ post Albanum montem et in colle 
situm, ubi lucus Dianae et in eo fons Egeriss fuit, a quo nemore et 
nunc Nenà didtnr. Mendid autem iis lods, ad quse multitudo ho- 
minum confluit, in divo, vel ad nemus, vel ad vias cdebres, qualis 
Appia fuity sedere solent Cf. Apul. Met I. pr. p. 104. ed. Elm. 
Hinc ortum vetus proverb. MulU ManU Arida, de quo v. intpp. 
Pers. VI, 56. Conf. MartiaL II, 19, 3. et XII, 32, 10. Vet SchoL 
" Dignna, qui ad portam Arìcinam, sive ad clivum mendicaret inter 
Judaeos, qui ad Aridam transierant ex Urbe missi; (v. ad III, 296.) 
et qui ceecus amator rhedce ferenti mulieres oscula jactaret" Verba 
jaciare basta (kusshàndchen) spectant ad veterem, Orientis prsedpue, 
rìtum notumque venerationis signum, quo quis manui suae (priore 
L e. indice digito in polUcem residènte, Apul. Met IV. p. 83. (piKnfàara 
olà òeacrùXm vi/imav Dio XLIV, 8. p. 1055.) oscula infigit, et tum ea 
quasi porrigit jadtque ad eos, quibus honorem habet, edam deos; 
unde et adoratio dieta. ^ Mendicantes cavam quoque manum por* 
rìgeie solent v. Casaub. ad Athensei X, 4. pr. 

* ce ad III, 106. et VI, 584. Lu- Urtì^ ilf*m iTmu rhf cv;^», àxx: Uuut, 

cian. deaalut. cap. 17. (*!»)«), iw'ci^y Wi» ^^ìt ri^» àntrtktif ^Àfrt§, l^nnt rtt "H* 

mwm^r&ttrtt «'^•rttf;^»yr«< r«f "Hàìm, •bx* ^«^ à^wai/n^m) Tac. Hist I, 36. Plin. 

Zw^t^ fifUìs, r^» %><<»• «vruvrif, wywftt^m XXVIII, 2. OuzeL ad Minuc. FeL p. 



Digitized by VjOOQIC 



152 COMMENTARIUS 

119. Nemo maga quam csecui Catulluft, qui ne rhombum quidem 
videre potermt, quod festive verbia seqq. exprimitur. 9iupuU rkom^ 
bum, ut XIII, 16. 164. «^— 121. Sic alia laudavit, quae non vidit. 
aUcUf gladiatoria e Cilida oriundi. 122. Pegmata, ^pLara, in thea- 
tris machin» lignea rd tabulata, tanto arte confecta, (àwh r^ ^^yfUfid, 
ftgo, oompingo) ut pauktim et occulte in sublime crescerent et j^L»- 
mmque summa celerìtate vel dissolverentur ac dduscerent, vel de* 
eresoerent et subnderent : quibus nonnumquam pueri, h. e. serri s. 
gladiatores pegmares, et latrones vel malefici, capids damnati, impo* 
nebantur, ut, oompagibus pegmatis tempestive ac subito solutis» vel 
in caveas ferarum prsecipiteti aut repentina contrìti mina, oblecta^ 
mento essent spectotoribus : nam plieatiles has et "confixiles machinse» 
similes turrìbus pluriùm tabulatorum, quse in obsidionibus muro 
admoverì sidebant, in scena demum Rom. adhiberì cceperunt iis tem- 
poribus, quibus omnis spectaculorum voluptas ab aurìbus ad oculoa 
migraverat. '^ puerof inde, ex hoc p^pmate et e scena, subito alia 
et occulte quadam machina, quae yt^foi a. grus et demoikor eonms 
dicebatur, (v. Pollux IV, 130. et Vitruv. X, I9.) in sublime raptoiod 
veiaria, ad vda, super theatrum et anq>hi^eatrum, quibus tectnm 
haud impendebat, non vero super scenam, funibus ducto, ut specta* 
tores, sub divo sedentes, advorsus ardorem solis defenderentur : et 
sub umbraculo velorum acutius discemerent omnia, quae in scena 
aperto dàraque luce perfiisa agerentur: quae toto madiinatio proprie 
vdarmm vocabatur. ^ — 123. Fabrìdus Veìento non cedU Catullo in 
admiradone rhombi et adulatione Prindpis. Dtraque res festive 
adumbratur V. 123 — 129. et subtilissime simul exploduntur ^tegrìnad 

10 «» 13. Menkil Dira, de oicnlo ma- 5. inpr. BoUiger ni FraiBa. de deo ex 

nut ori dato» Lips. 1711. Lipi. Elect macbiiui Vìmar. 1600. p. 6 seq. et K<enig 

II, 6. SpaE^iem. HìsL Jobi e 9. n. 7. ad Claudian. XVII, 325. ubi baec pneter 

Intpp. V. T. ad Jobw XXXI, 27. et alia adnouvit : ** PegmatOf quorum uius 

Hot. XIII, 2. HanDar*8 Beob^cbtung. erat in tbeetrìa, vìdeotur contignationea 

^ber den Orìent T. II. p. 50—^6. et fuisse seu oontabulatioiieg direnlssiina ra. 

BStrigatf flabìna p. 996. 824. 325. ed. dooe^ aed certo senper eomUio corapoó- 

pr. t», ut timiUtudinein alictijns rei referrent, 

' Cfl Dndc ad Sii V, 2Ó2. et Buno. vd montis, vel wBficu, Tel turris ceU» 

ad Pemp. c; 29. laacbinb quibuadam inttnicte» quaram 

* Cf. Lips. de AtDphilh. e 16. 17. J 8. ope sponte in sublime crescerent aut subi- 

22. Caianb. et Era. ad Suet Calig. 26. to desiderent aut in aliam forroam ex 

et Claod. 34. Scalig. ad ManiL V^ 439 inopinato mutarentur. Equidem arbìiror, 

seq. et in Poet. I, 21. Intp. Prop. Ili, illa aut eadem fuisse aut saltem sìmiUa 

16» 13. Phasdr. V, 7, 6. MaiitaL de nostrìs macbinationibus in canticb Aea- 

spect 2. 8. et 16. Scn. Ep. 86. 89. (qui traUbus, vulgo Opern" 
est locus daas.) et 91. ApuL Met IV. » Cf. loc. dass. PUn. XIX, 1. et qwM 

fb 148, 28. ed. Elnienh. Piin. XXXIII, laudari in n. 32. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 153 

mperadtionety a Romstiis aàadted, fimaticorum hominuin, quorum 
mngauB tom nomerus Romae ermt, furor 8. it^ov^iagfjLÒg, et fides his 
▼atìdnatoribiis eonimque prestigiis a plebe habìta. Conf. loca dass. 
de Bellone sacris VI, 511 seq. et inpr. TibulL l, 6, 43 seq. ubi y. 
Heyne. Janaiicus, }idf«c> xdroxiK h rrig àMu. csttro, furore sacro 
ejusque quasi 8timulo^> Dea incusso. (Estrus^ tJ^^, s. tabanut, 
€uìIms et /aóar4^> proprie est insectum, e ve^parum genere^ quod aculeo, 
qui ei in cauda acutissimus est, cuti armentorum ova immittit eaque 
non ictu tantum, sed vel bombo quoque suo, procul audito, ad insa- 
niam adigere perhibetur ; unde ad quemvis furorem, edam vaticinan- 
tium, a numine immissum, transfertur. ^ 

125 seq. His verbis Veiento Domitianum alloquitur. — 126L 
Briiamù cum insigni adulatione et delectu nominantnr e gentibns 
bellico6Ì8,*qnas Domitianus olim in ditionem redacturus esset Ro* 
mani manmam Britannise partem (barbaram) frustra espugnare 
conati sunt, nec nisi meridionalem (Romanam) in formam provinctae 
redqgemnt. Hsec quoque ipsa sensim amplificata est» ejusque popoli 
sepius rebellarunt Veiento itaque auguratur, Domitianum id per- 
fectumm, quod fortissimi olim duces et inter hós ipse ejus pater 
exsequi non potuerint : qu» spes etiam non vana forte fuisset, nisi 
Agrìc<da Yirtttte sua proaperoque rerum sucoessu in odium invidiarne 
qne tyranni yenisset y. Tac. yit Agric. e. 13 — 40. de ienumc 
Briiatmo exddd, curru excutietur bellico, h. e. yincetur et capietor. 
Nota sunt esseda Briianna ac Bdgicay yehicula leyia et agilia, qu« 
fiKule £ecti poterant; unde et Romani, delicatìoret potissimnm, nec 
tamen in bello, ut Britanni, iis utebantur. Cf. Heyne ad Virg. Gè. 
Ili, 204( Broukh. et Burm. ad Prop. II, 1, 76. 85. Schefier de re 
ychia p. 119« ^^^- 288. Arviragus, rex Britanni», qui, si Polj- 
doro Virgilio fides habenda, a Josepho Arìmathceo ad Chrisdanam 
relìgionem amplectendam adductus est, yel ei certe ejusque comitibue 
sedem aliquam in regno suo (Glasconem) adtribuit et eyangelii pre»i 
dicandi potestatem concessit Lucius, pronepos ejus, temporibus 
Eleutheri Font. Rom. baptizatus dicitur. peregrina est bdhta, in 
mari Hadriatico capta; (conf. y. 39-) ergo reg^ capks per^^rinnm. 
sudes, pinna?, spinse, ut crista sup. v. 70. ubi y. not His spinìs 

« Cf. HejneetVos8adVirg.Ge.III, etiam Wcits.)et Plin. XI, ie.tisa uki 

146 seq. Doerìng. in Eciog. TCtt. poett. ▼. Harduin. 
Ut. ad Valer. FL HI, 581. (ubi conf. 

K ò 



Digitized by VjOOQIC 



154 COMMENTARIUS 

praeacutis et telorum instar horrentibus vel erectis tela, tergis hostìam 
infigenda, significari monet adulator. 128. 129. Bì^ùmxm^ de adula- 
tore, tam scite interpretante singula et tot praralara <Mninante. JFo- 
bricio Veientoni. Cf. ad v. 113. 

130. Quidnam igitur censesf concidilurf verba Domitiani quae- 
rentis, num integer, an in partes concisus coquatur piscis? 131. 
Testa alta, vas fictile et profundum, patina capax, qualis fuit illa 
Vitellii, de qua v. Suct ViteU. e. 13. et Plin. XXXV, 12. Cf. inf. 
XI, 19. muro, margine, qui patinam ambit, ut inurus oppidum. 
tenui : eo enim prsratantior, quo tenuior ; Grang. Laus est figuloruxDj 
ut tenuem cretam in confìciendis patinis ducant, Plin. 1. 1. colUgai, 
circuitu comprehendat, ambiat, indudat, oròcw, patinam vel interio- 
rem ejus partem. Cf. adi, 137- — 133. Cf Mart. XIII, 81. De- 
betur, requiritur, opus est Prometkeus, peritus figulus, (cf. ad VI, 
110.) qualis fuit Prometheus. Is tamen proprie non historica fuit 
persona, sed notio philosophica, qua adumbrata est ^^fii^ia s. pru- 
dehtia solertiaque animi, qua et procuduntur doli, (quas fìaudes ipsi 
Jovi nectere ausus est) et artes inveniuntur, in quarum magna parte 
prsecipuus est ignis usus, et quarum inventione mox luxus, ut hoc 
deinde miseria hominum gignitur. Hinc Prometheus ope Minerve, 
cui artium inventio tribuitur, in coelum sublatus, in ferula cava, 
(v^^xi) furtim ad Solis rotas admota, ignem suntfna cceU de parte 
raptum, mala fraude subreptum, ierris donane, (inf. XV, 85.) vel, 
qui serior mythus est, mentem sinceram igneamque ad homines de- 
tulisse, (v. Fiat Protag. T. III. p. 107 seq. ed. Bipont) et non modo 
artes, inpr. metallorum vasorumque fictilium ignis usu parandorum 
invenisse, (ut h. 1.) sed primum quoque hominem, «r^afr^Xo^oy, ex 
aqua vel luto, limo, argilla, terra (in quam sciL morte resolvimur) 
formasse fingitur, ut VI, J3. et XIV, 35.^ subiius, qui subito 

vel veniat, vel patinam fingat ex argUta et luto. 134. Et h&^ Mon- 
tani verba sunt, non Domitiani. rotam fìgularem, (Plin. VII, b6.y 
properate, propere arcessite. Cf. Pers. III, 23. 24. Sed v. Var. 
Lect .figuU tua castra sequantur, cum reliquis fabris, ut semper 
apud te et in promtu sint, ncque opus habeas eos arcessere. Sarcasmi 
vis per se satis manifesta est, et ex v. 137 seq. perspicua. 

•» Cf. intpp. Horat Od. I, 3, 29 «eq. Theog, Hesiodi Herrmanni Mythol. T. 

I, 16, 13 seq. Gierig ad Ovid. Met I, I. p. 48 seq. et Creuzers Symbolik T. I. 

»2 seq. Schiitz in Exc 1. et III. ad p. 269. T. IL p. 575, 
JGscbyU Prometh. Heyne Comm. de 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. 165 

136. FicU senientia^ solennis fomiula, ut ap. Liv. II, 4. XXXVII, 
19- XLII, 47. aL digna vivo tali. Montano ; acerbe dictum. 137. 
tmpem, anla^ Imperatorum. Noctes Neronis jam mediai sunt tum 
epulte Neroms a medio die ad mediam noctem protraci^, (v. Suet. Ner. 
27- et Tac Ann. XVI, 20.) tum noctes, in quibus Veneri indulgebat 
Henninius nocles medias, quales inf. VI, 302. 303. memorentur, de- 
signarì credebat, colL Tac Ann. XIII, 20. et XVI, 20. sensu parum 
diFerao. Nonnulli Neronem h. 1. Domitianum vocarì existimant, ut 
snp. V. SS. Cf. tamen Suet. Domit. e. 21. aìiamfamem vulgo 

interpretantur irritamenta guise, stomachum reficientia appetitumque 
exdtantia ; ned rectius Hennin. famem Veneris, qu» Cererem Libe« 
Tumque'sequi soleat, (cf. Petron. e. 27') ezcitato potissimum largiore 
uau Fakrnij quod Varrò scite sutcUabuìum Veneris appellet pulmo 
Falenfo arderei; ètsi enim nuUatenus potus ab ore in pulmonem 
descendit, tamen magna inter pulmonem et potum cognatio est, quam 
Marsilioa Cognatus Varr. Obsa. I, 22. multia argumentis demongtrat ; 
Grang. Pulmo arderet quidem cujusvis vini immoderato usu, sed 
inpr. Falerno, quod nobilissimum Campanice vinum austerum erat 
vel amarum et ardens, (unde passim severumi Jerox, Pers. Ili, 3. et 
Lacan. X, l65. indomitum, inf. XIII, 21 6. acre, vocatur, ardens vero 
Marti^ IX, 75, 5. et XIV, 113.) eamque ob causam Chio, duldori 
vinoy aut aqua temperari solebat^ — 139- Nulli, quapi Montano. 
Quidam ad Neronem referunt, alii ad Domitianum. usu^ edendi, 
peritia in delectu et apparatu ciborum. 

140 — 143. Similiter delicatorum hominum subtile palatum gula- 
que luxuriosa notatur ab Horat Sat. II, 2, 31 seq. et 4, 31 seq. Pera. 
VI, 24. Plin. IX, 18. s. 32. et 54. s. 79- (ubi v. Harduin.) Macrob. 
Sat. II, 11. Ili, 16. Geli. VII, l6. (qui locus class, est) Athenaso III, 
13. Val. Max. IX, 1. Colum. Vili, l6. Varr. R. R. Ili, 3. et 17- 
Sen. de Consol. ad Helv. e. 10. et Epist. 79* qoibus loda, inpr. Plin., 
etiam de prsBStantioribus of/reoriim generibus agitur. Circcea ostrea 
nota ex Plin. XXXII, 6. Horat Sat II, 4, SS. et al. Sic dicU a 
CirceOs, opp. Latii et colonia Rom. in promont Circaso, (hod. Manie 
CirceUo) quod Circe olim insedisse ferebatur. ^v. Heyne £xc. I. ad 
Virg. £n. VII.) Osirea Lucrino in lacu Lucrino, prope Baias, in 



* Cf. iotpp. Horat. Od. I, 27, 9. II, Gilenus in loco class, ap. Atheh. I, 20. 
Il, 19. Broukh. ad Tibull. II, 1, 28. et (48.) p. 26. 

K 4 



Digitized by VjOOQIC 



156 COMMENTARIOS 

Campania, capifebaiitur*»y Rvtujnct (nunc Richbaraugh) opp, Cm- 
tJotum in Britannìa cnm porta. Ostreas or» Brìtannn» doldatt- 
mas laadat PUn. K, 54, a. 79- et XXXII, 6. a. 21. Jkndo matÌB, 
a. in mari, edita, ut naia v. 140. Echim, concbamm genua» in 
dbia Romanomm exquiaitiorìbua paaaim referontor h Plauto et 
aKis.* 

144. CorulBo (▼. Var. LeCt) miim, dimiaao. Qui aenàtum habèbat 
aire coegerat, eum dimittebat etiam bis verbis, NU vos moramur, P. 

C. vd, NU voi iend 145 aeq. Conf. ad v. 60 seq. dwt magnw, 

Domitianua, Imperator. 146. adUmitos, cf. v. 74 aeq 147* Domi- 

tianua cum Dacis, (non Oetis ; v. Var. Lect) Sarmatis, Caitis aHia- 
que Germania^ populia bella geasit. y. Suet. Dom. 2. 6. 1 3. et Euaeb. 
Sygamhri, bellicbsa Germaniae gens, a Rbeno uaque ad Lupiam finea 
imperii sui propagaverant et Romania magnaa nonnunquam intul^rant 
dades. ^ Torvi vocantur et aliis, ut feroces et c(tde gaudetdes. v. 
Mitscherl. ad Horat Od. IV, 2, 38 aeq. 5, S6. 14, 51. et Epod. XVI, 
7. Sic et truces oculi Germanorum, qualea bellatoribua esae aolent 
hominibuaque, quibua natura robur ingena et magna dedit corpora : 
. quam vultua truculentiam auget tum metua, tum ara. v. Tac Germ. 
4. et 31. Dicturut, relatunis.- 149. Epistola anxia, anzietatia, 
perìculi ac metus piena, a. index et cauaa. prcecipki pinna forte 
aimpl. prò cekriier dixit poeta, quoniam pennae aunt telocitatia aym» 
bolum ; vel prò {nnnatia tabellariia. ^ 

150 aeq. Predarum epipbonemà poebe, mortem tot tantorumqiit 
vinnrum, Domìtiani juseu intéremtorum, lugentia. Cf. Suet Domit. 
e. 10. 11. 15. et inf. ad V, 36. 37> his, talibua, na^, qualia ^t 

" V. Setwc Ep. 7a Plin. IX, 54. i. PUn. H. M. XXXV. cstr. et Schwiift 

79. Hormt. Epod. II, 49. M«rtiaL VI, ad Plin. Pan. S.) ti autcm aii^d adver* 

lì. XII, 48. et al. «, jnnna fyebatur.'* (Forte leg. Jinge- 

» Confi PUn. IX, 81. e. 51. Athenmis *«'«' "^ pmgebaiw^} Rccthit aUi, pr«. 

Ili, 13. (41.) p. 91. et Horat. Sitt. II, ~«»*« ^Mmib. ad Suet. Aug. e 57., ad 



4,33. 



pinnatoB curtorcta^ tabellarios Tcrederiosfe 
retpid potant, ouì, teste Dione, penna% 



IV, IS. On». VI, SI. 



capite gettaverint, unde Heqrdi. «ti^ 



* Nonnulli referunt ad columbas vel f «^ et Plut in Gaiba irrtm^i^ dican. 

binindinea aliasre aves, qu» literas, pedi- tur. Nota Platbneri h. I. est : « Nun- 

bus tuia alligata!, gestairerint, de quibut cii alati erant Tel pinnati ipeerumque ar- 

▼. Plin. X, 37. ibique Harduin., Huet. ma, idijue, utopinor, adexemplumeorum 

ad ManiL V, 381. Demsu ad Roain. p. pr»ttitu MercuriL Nundi trìMis rei ni* 

775. Non nmgis probanda vet. Sdiol. gres, ÌMttm albaa babebant pennaa. Hoc 

nota: ** Si Victoria nundabaniur, iattrut liquet ex MartiaL X, 3, 10. illud ex Stau 

inejnstolaJtgebatuTi (literae ad &enatuni Silv. V, I, 92. 93. ubi lego NuUaqìie 

mittebantur lauro implicata^, de quo ▼. fumata cct. ut sensus lit, a rtmotis mun- 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. IV. . 157 

oonnikatio de rìiombo. 152. animai^ homìnet, clarat tUuHreaque, ut 
4«%à( ìféifAouc ap* Hom» IL a, 3. et al. passim. ^^ impune et vin-' 
dice nuUo, quibus verbis ignavia nobiliam^ tyranni temporibus vdtren- 
tinm^ noCatur. 155. 154. Ex h. 1. -manifestum est, poetam Domitiano 
g u p ersti tem fìiisse. Cf. sup. de vita Juven. Cerdonibus, homini- 
bus infimis ac sordidis. v. ad Vili» 182. ubi Volesis BrutitquCy ut h. 1. 
Lawms, ìl e. nobilibus, opponuntur. Conf. ibi not et ad III, 294. 
IntelL Clodianns, Maximus et Saturius» qui tyrannum trucidarunt v. 
Suet Domit e* 17* -— 154. Tune periit, quum eum plebs timere eoe- 
pisset, nec jam essent nobiles, qui timerent, omni nobilitate et Senatu 
jam exstincto ; vet Schol. Lamiarum^ nobilium, a Domitiano oc- 
cisomm, inter quos etiam ^lius Lamia fuit, (v. Suet Domit. e. 10.) 
qui mm delectn et acerba imperatoria crudelitatis nota memora- 
tur^ quum ob levem mortis causam^ (Suet. 1. 1.) tura ob cogna- 
tionem; qus cum Principe ei erat, (Suet. Dodi. 1.) tura ob antìqui- 
tatem nobilitatemque generis, de qua v. Horat Od. Ili, 17, 1 seq. 
ibiqne intpp. 

di pnrtibQS militares nundot lauraatis *^ Conf. Bunn. ad Virg. JEn, UT, 67. 
pOk Tenire. nec ullam/umoiam, i. e. ni- Barnes, ad Eurìp. Herc fur. 452, Klotz. 
gran in laiioea cuiMnim oenii paonam.** «d Tyrt. I, 14. p. 57. 58. 



Digitized by VjOOQIC 



I N 



SATIRAM V. 



Vs. 1 — 5. Sententi A horum verborum^ quibus ipsum Satire ar- 
gumentum oontinentur^ est hsec: Parasiti a divitibus tam ignomi- 
niose tractantur^ ut fieri non possit, quin horaines ingenuos parasiticse 
pudeat vits : tantum abest^ ut quis ipjurias iUas patienter ferat, vel 
adeo hanc vitam putet summum bonum esse. Nihilo tamen secius non 
deerant tunc temporis ejusmodi homines. Hinc poeta summa vi et 
indignatone ipsum alloquitur parasitum: Si alienum panem come- 
dere et propoàtwn, h. e. vite tus rationem et institutum persequi^ 
nondum, quum jam diu ita vixeris^ te pudet ac tsBdet, et si sequo potes 
animo pati indigna illa^ quae parasito ferenda sunt» vel adeo hanc vi- 
tam putare beatam; metuam (prses. conj.) tìbi credere testi quamvis 
Jurato, quamvis jures : nam ita verendum est^ ne peijuria vel quam- 
cumque inhonestatem nulli habeas religioni. ^ 2. vivere aliena qua^ 
dra, h. e. mensa escaria, qus initio quadrata erat et postea rotunda, 
(v. ad l, 137*) vel alienis impensis^ propr. pane, qui olim in quadras 

' Interprete» tantum non omnet sensum MarkUnd ad Lysiam p. 670. ed. Reisk. 

h. 1. gUentio prcterniittunt, vel non recte Sed ^ratut testis dici non potest, qui de 

cepisse videntur. Fuere qui ita espone- te aliquùl jure jurando interpodto affir. 

rent : Quod te nonduxn propositi pudet mat. Pnntitarìt : Si te liondum pudet, 

— id metuam tibi credere, b. e. crédere h. e. ti dicb, te nondum pudere propositi 

non possum, jurato, licet jures. Haec ra- cet ; metuam tibi quidquam credere, ^v am- 

tìo mibi quoque in mentem Tenit, et ita vitjurato, si rei ea, qa«B dicia, juramen- 

si occurrìt ap. Liv. VII, SI. et passim to confirmaverìs. A0bctus indignationis 

Gr. ti prò «ri, ita ut non dubiam, sed hanc orationis neglìgeotiam peperìsse vi. 

certam dgnificet rem. Conf. Xenoph. dcre potest. Sed cur «am poetai obtnide- 

Mem. Socr. I, 1, 13. et 18. 2, 13. Hom. mus, ubi opus non est? 
li. ^, 216. Krebs Obas. Flav. p. 95. et 



Digitized by VjOOQIC 



COMMENT. IN JUV. SAT. V. 159 

yA quatuor partes^ quadrìfarì&m dissecari solebat et preecipua victus 
pars est. C£ Scalig. ad Virg. Moret. v. 49. Henninius haec notavit : 
quadrm erant fragmenta ex orbe seu placentis triticeìs seu paniceis in 
orbemdeductis, (Horat. Epist I^ 17» AQ. Martial. Ili, 77> 3. VI, 15, 
1. IX, 91, 18. XII, 32, 18.) quibus epuke imponebantur, ut hodie 
patinis et landbuB ; (unde quadrce prò patinis ipsisque mensis, v. e. 
ap. Virg. Mn. VII, 115. coli. III, 257.) quaB quadrce dicebantur, 
quando post epulas quadrìfida divisione in partes quatuor sectae erant, 
non vero, quod essent quadrata^ : unde scomma Juvenalis aliena vi" 
vere quadra, in fìragmento paniceo aliense mensse summum bonum 
ponere. 3. Si potes illa pati (ut ap. Mart XI, 24, 15.) cet. ut ap. 
Ludan. L 1. cap. 13. fM^Ia ìfsrn àfó^ura sXtvói^tf) àrtò^ì èv aòrctai; Ijòrt roTg 
Cìftwdou^ ytyyófAita cet* et e. 1 6. ^oKkà ^ùnTi xai iMjrofMmv M^ rìig rotfaòn}; 
iùòcufAona^ cet Sarmenlus, ò Sk Zd^fAivrog rut Ka/tfoe^ {Cassaris, Au- 
gusti) ^nuyìio» ircuòd^tw^ a ^X/x/a; (deliciàs) ^Voìfuùbt xocXoDtfiy, Plut 
vit Anton. (Opp. T. I. p. 943. D. ed. Frft 1620.). Notus quoque 
est ex Horat. Sat I, 5, 52 seq. De eodem in vett Scholiis h. 1. ex 
emendat. Pithcei, Rutgers. ad Horat p> m. S5 — 39* Casaub. ad Suet 
pag. 106. et Ruben. Elect II, 28. leguntur hsec : '' Sannenius na- 
tione Thuscus, e domo M. Favonii, incertum libertus, an servus, 
(haud 4ubie libertus, quod patet ex Horat 1. 1. et ex iis, quse mox de 
Maecenate traduntur) plurimis forma et urbanitate promeritis, eo 
fidudse venit, ut prò equite Rom. algeret; (f. ut liber equiiem Ram. 
ageret) decuriam quoque qusestoriam compararet Quare per ludos, 
quibus primum (f. quia liberiinus) XIV ordinibus sedit, haec a populo 
in eum dieta sunt : AUud scriptum habet Sarmentus, aU'ud Populus vo- 
luerat. Digna dignis. sic Sarmentus kabeat crassas compedes ; Rustici^ 
ne nihil agatis, aUquis Sarmentum aUiget. Dum autem causam usur- 
pate dignitatis agit, (forte Dicturus causam u, </., Mcecenatis) predbus 
et gratia submoto accusatore dìn^ssus est, quum apud judices nihil 
aliud docere tentaret, quam concessam sibi libertatem a Maecenate, ad 
quem sectio (s. rectio) honorum Favonii pertinuerat Jam autem 
senex in maximis necessitatibus, ad quas libidine luxurieque decide- 
rat, coactus auctionare, quum interrogaretur, cur scriptum quoque 
Censorìum venderet, non infacete, bonce se memortce esse perdita (s. 
pnjedicavit, vel proeditum)" mensas iniquas, convivia, in quibus 
vel conviva? inique, injuste, indigne tractantur ; vel non eodem ho- 
nore habentur; vel inaequales sunt, nec ejusdem dignitatis; ve] pò- 
tius, in quibus alii dbi aliaque vina domino, alia convivis praebentur. 



Digitized by VjOOQIC 



160 COMMENTARIUS 

qu€t ne ad mensas quidem Cassaris Augusti mie» sciurr» tuUssetU pt- 
tienter. Magna vis inest in verbìs Oesaris et viHs. Deliba scurm 
y. Quinti!. VI^ 3. et Martia]. I, éfi, 16. et X, 101. si modo idem est 
et recte ibi ita legitur. At non male monuit Schursfl., JuVienalem . 
non de scurris sui temporis et felidbus Ceesare suo loqui, ut Martial., 
sed de vilibus et priscis Augusti parasitis. Cf Var. Lect et Werns- 
dorf. in Poet Lat min. T. VI. p. 418 seq. — 5. jurato a verbo de- 
pon. Jurarif ut passim. Sic jurato mihi crede Cic. ad Att Xllf, 28. 
— 6. Ventre nihil frugalius, si non delectari vult, sed tantum im- 
pleri : nam natura paucis est contenta. Comparant Horat Sat I, 2, 
74. Senec. Epist. XVII. CXIV. CXIX. al. 

7 — 11. At finge, panem etiam et panca haec, quae natura desiderai 
quseque inani ventri implendo et fami propulsandse sufBdunt, tibi 
deesse: satius tamen est mendicare, quam parasitari. Conf. locus 
Luciani inf. ad v. 157 — 166. laudatus. — Verba illa vs. 6. et 7* ps- 
rasito quoque tribui possunt^ et^justam vitas talis excusationem conti- 
nere. Sed ita poetae responsio v. 8 seq. nimis abrupta videtur, et 
verba ventre nihil frugalius novi parasito parum apta.^ — 8. Crepido 
et pons loca, ubi mendici stipem a praetereuntibus petunt. De ponte 
V. ad IV, 11 6. et XI V, 154. Crepido locus eminentior in ripa, in 
portubus interioribus, ad quem naves appellunt, (v. Scheffer. R. N. 
p. 21S. et intp. Curt. FV, 5.) in muro, vel vico, vel ponte. Talem 
locum, ab equorum et curruum via separatum, Lutetia? in ponte novo 
videre est; Grang. Teges, gausape s. matta ex junco s. cannabo, 
scripo cet tegumentutn ac cubile mendicorum, ut VI, 11 7. lupanarìs.* 
tegetis pars dimidia parte brevior, quce adeo non totum tegit corpus. 
9 — 11. V. Excurs. ad h. 1. 

12. Primo loco, primum, Jìge, ut Jìge intra te IX, 94. h. e. Bge^ 
infige animo, (ut ap. Virg. JEn. Ili, 250.) hoc fixum in mente tua 
tene, expende sollerter. 12 — 15. Invitatio ad ccenam divitum est 
merces sòlida, plenum integrumque prsemium omnium, quse ipsis 
prsestitisti, officiorum; eam tibi divites quasi in solutum impulant, 
prò beneficio venditant, vel tanti habent, ut ea tibi abunde officia tua 
compensasse gratiamque retulisse sibi videantur. 14. amicitìa^ mag- 
nasy quce tibi cum magno h. e. nobili ac potente viro est. Conf. I, SS. 
IV, 20. 74. Imputare proprie dicuntur, qui^ quod alieni datum 

» Coof. VI, 117. VII, 221. IX, I4a 2. 57, 5. Plin. XXI, 18. Varr. R. R. I, 
ManiaL VI, 39. 4. IX, 93, 3. XI, 35, 22. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. V, 161 

Tel Mb eo acceptum est^ in rationes suas infbrunt^ iyJKayt^ ; deinde 
qiii beneficia quasi adnotant et loco remunerattonis offidonim putant. ^ 
JRex ; V. ad I^ 1S6. 16. adkibere aciL convivio 8. ad convivium. Cf. 
intf^. Hot. Od. IV, 5, S2. post dms menset cet q^is merces ve- 
tenun offici<nriun salutadonumque qaotidiananim ? Et tamen ea mul- 
tia quoque satis magna videtur nostro sevo, cui et reliqua convaiiunt, 
quas poeta dixit , cUenlem, te. 

17* Salse poeta dicit, dientes non aliam ob causam a divitibus no- 
bilibuaque ad coenam vopari, quam ut justum convivarum expleant 
Bomerum, (Germ. likkenbus$er diceres) neque vacuus sit locus in loc- 
tOf destinatus forte alii, qui venire non potuit 'AXX' jv rig àkkùg 
f««fSSX4p nmKiart^g, i ( roMrJtfw ^, %aì wtm^ ìq ^ àriftAràrn» ywkut V^* 
iiig xaraxmai fm^rv^ fikópw r£y m^fi^oftÀrnv cet. Ludan. L 1. ciq>. 26. 
VeCeivs antem Bomanos in iribus plerumque lectis, circa mensam 
itratis, et temos in qnovis leoto, discubuisse, (unde tricUnu nomen^ 
et unde sordidum plebeiumque iiabebatur, unum lectnm a pluribus 
occupari) vel tironibus nota res est * Culcita^ pulvinare cervicsl, 
^fiéXifaXoLmf quod singulo convivsp substemebatnr, adeoque locus in 
lecto, coBTÌTae'/fr<tò destìnatus. Bomani, ut verbis Lipsii 1. 1. utar, 
aocumbebant redinata supera parte corporis in cubitnm ttnistrum, 
infera in longum porrecta ac jacente, capite leviter erecto, dorso a 
pulvillis modice suffulto. Tttiia vero cuicita h. L etiam per con* 
temtom dìd poéest* infimus in imo lecto locus» pauperi dienti aut 
wcarrm et balatroni destinatus, ut Pordo ap. Horat Sat. II, S, 28. 
ubi T. Wielandi not. S. et 5. Veteres enim ita aocumbebant, ut prì- 
I jaceret ad caput lecti, ejusque pedes porr^rerentur juxta secundi 
ì; aecundos vero, pulviUo iuterjecto, decumberet ad umbili- 
cun sinumve pnnu, pedibus extentis ad dorsum tertn, et sic porro : 
«■de loess tmrnnuf^ medius et imus. Medius erat dignior reliquis et 
dìgnissìmus quidem in medio lecto ; post hunc honoratissimus locus 
•umnms; vilissimus antem imus. ^ — 18. Una esse et apud alifuem 
«ne h. e. CGenare, formula solennes de ccmviviis, ut ap. Terent 
Heautoot I, 1, 110. voiontm tuorum haec summa est: quid enim 

■ et VI, 1791 Martial. X. SO, 26. XII, rat. Sat T, 4, 8& not 1 1. et II, 8, 90. 

46, 13.. S4, 4. Caaaub. ad Suet. TH>. 59. noL 3. Cf. sup. ad I, 137 seq. et ad Tac 

Bonn, «t Scliwabe ad Phadr. I, 99, 8. Ann. Ili, 14, 2. 
Sic et noi fidmua xureeknerh hoch un- 

-rechmen. * Cf. ad II, 12a LifM. U. 11. Cerda ad 

' w, Lipt. de rito oonmioraiR ap. Roto., Virg. ^.n. 1, 698. Pofterì ArchaN>l. L. 

et Antiq. Lcctt. Ili, 1. Wieland ad Ho. IV. e, SO. 



Digitized by VjOOQIC 



162 COMMENTARIUS 

uUra quùfris, optas ? Ita ad summan], quam in votis habebas^ felici- 
tatem pervenisse tibi videris^ et digito quasi coelum attingere. Ridet 
poeta stultitiam parasitorum, qui tanti ducunt, a divitibus nobilibus- 
que nonnumquam ad ccenam vocàri. Sic et ea^ quee sequuntur v. 
19 — 23.» t/^jxw; intelligenda : Hoc sane satis amplum est prsemium 
tot officiorum ! haec satis justa causa> quare summo mane et hibemo 
quoque tempore patronum salutes et deducas ! Cf. v. 7^ seq. et. Mar- 
tial. III^ S6. Trebitts fictum dientis et parasiti, ut v. 39. 43. 99. 
128. 134. 156. et IX^ 85. Vitro patroni tdivitisve hospitis nomen. 
20. Ugulas, corrigias calceorum> ditmUere^ calceamenta non ligare^ 
pre nimia festinatione. 21. Turba salùtatrix, cf. ad IV^ 62. c/r- 
bem peregerit, omnes patronos ex ordine salutaverit ; (ut forte dÌ9cur» 
sui 1, 86. et ffioXX^ òiaò^iiii ap. Lucian. «v^/ rSv mt/ fM^éf ewéa/nn § 10. 
et r^; «7x^( raùrvii ^^lóòou in ei. Nigrìno e. 22. et Gali, foire la tour) 
nisi malis^ circa patronum orbem coll^^t, in orbem constiterìt ; ut 
vereatur Trebius, ne excludatur, quia tardius venerit 22. Sideribut 
dubiU, quorum fulgor die jam illucescente hebetatur ; luce adhuc du« 
bia, nondum satis certa ac dara^ primo diluculo. Sic dies, lux^ ignes 
dubiL^ Sidera duìna etiam nimbosum tempus dici posse monet 
Grrang. Bahrdt ea ad sestatem, qua summo mane sidera noctem ita 
luce sua illustrent, ut saspe diem jam illuxisse credas^ Ulud vero tem^ 
pus, quo se frigida e. jp. «. Bootas^ ad hyemem refert Enimyero bis 
verbis neque hyems^ neque^ quod vet Schol. Lubinus et alii putabant> 
media nox> designatur^ sed extrema noctis pars^ quam mox diluculum 
excipit ; nam hoc e^t Ulud tempus, quo solae se circumaguni s. flectunt 
adhuc vel superstites sunt et conspiduntur Ursse et BooUs, postquam 
reliquae stelks jam occiderunt Ursas etiam, quse in polo septemtrìo- 
nalì, supra finitorem nostrum elevato^ semper sub adspectum nostrum 
veniunt, solas numquam occidere vd Oceani aequore tingui^ fingunt 
Grsd et hinc Romani poetae. 7 Poeta itaque didt^ dientes^ ne quìs 
prior yeniret» jam ante did ortum patronos ex ordine salutasse ; quo 
et summum in officiis prsBstandìs studium^ et molèstia eorum dedara- 



• ▼. Gronov. ad Senec CEdip. 1. et 237 seq. 722 seq. IV, 531. Ovid. Fast. 

Burm. ad VaL FL II, 72. Hoc ere- 111, 403 seq. Met. ITI, 515 seq. X, 446 

puicdum matutinum vario omatu, more seq. et Trìst. I, 5, 47 seq. Prop. Il, 33» 

suo, expressit Silìus V, 24—28. ubi v. (aL 24) 24. Ili, 5, 35. Senec vMedr 314 

not mea. seq. in Troad. 440 seq. et Herc. Fur. 

125—136. Val. FI. VII, 456. 457. (ubi 

' Cf. omninosimilla loca Anacr. Ili, ▼. Heins.) etinpr. Stat. Tbeb. Ili, 683 

1 seq. Theocr. XXIV, 11. Lucan, II, seq. 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT* V. 163 

tur. Sic et ap. Lucìan. 1. 1. cap. 24. t^iv rtbvh Xfoòom i^afa^ràg, àiro* 
tftitfd^EUM^ mi wnw rò ^òtorw, cufMnoiMg ara xaì xàru, tri rh* x'^t'^ ^^^^ 
e^Mf iwì Tth ajLiXóSi, et cap. 26. 2ù ^ &ÈfKioi^ rà fàf ra^aò^fji^f, rà òk 
paUhiv oHura toX>.à xcU xàravra (jùiabrri yà^, dg oTaùa, fi TLÓXii) m^nX&ùv 
JÒ^taxdi Ti xaì rvfìjdrijii, et in Nigrino cap. 22. noXO Sk nòruv oi v^tfióf^ 
rsi aùrw 7uz) Sf^^nuovn; y%\o/6n^or wKrhg fih i^aftgtdfimi fMffni> «f/^wi^ 
rs( Ì€ h xòxXtft rijv irÙ<iv ìtai ^^g ruf oixtruv à/r&xXnófAivoi, xùng xai xóXaxi; 
xaJ rà ntaura àxoùnv ìwroAMFOwf;* yi^ag Sé r^f ^ixfi^ raùrrii abroTg 'jnpóòov 
rh fo^txh9 huM òfPrvot (coena recta ejusque spes, de qua conf. v. \66. 
et I» 133. 134.) xai voK>Stv alrm ffufi^Mf cet 23. Quatuordecim ver- 
sus polum arcticum stellce primum dicebantur triones, vel proprie 
ierìonesy h. e. boves, (a terendo) et oifia^ou, sarraca s. plaustra, quo- 
niam eas olim sub plaustri boumque, j go junctorum, specie sibi ani- 
mo infarmabant homines ; postea vero *£X/xff et Kvvo^à, Ursa major 
et minor^ 'Agxroi puydkfi et fux^, quse nomina forte inventa ab Arca- 
dibus^ quia à^rot et ursam et septemtricHìem significat ; unde efficta 
videtur &bula Arcadis^ filii Callistus^ in ursam transmutati et cum 
matre translati in coelum ; ad quam simul hominum ingenia duxisse 
vìdetar similitudo nominum Arcas et "Apirog. Hinc et sidus, quod 
Ursas pone sequi et quasi regere videtur, Bootes primum, (Bociinj^, 
bubulcus) et deinde Arctophylax CA^xro^uXog) appellabatur. ^ se 
circmnagunif ut al. se fectunt^ vel tìrpfùwau. * sarraca, v. ad HI» 
255. Frigida^ ob fingus diluculi vel quoniam septemtrionale ^ m^ 
dus. pigri BooUBf ut ap. Ovid. Fast. Ili, 405. et tardus B. ap. 
Ovìd. Met II, 172. et Sen. Med. 315. quia polo arctico propior est 
et tarde modicoque circa eum flectitur gyra Praeterea frigus quoque 
poetis, V. e. TibuU. I, 2, 29., fdgrum dicitur ab efiectu ; et bubuld 
Virg. EcL X» 19. tardi a lento boum incessu. 

24—37. Clientibus et parasitis non idem, quod patronis bospiti- 
busque ditioribus, vinum ac cibus propinatur. Conf. Plin. Ep. II, 6. 
Martial. I, 21. II, 43. II, 60. Qus itaque dementia illorum est, si 
tanto sibi honori ducant, ab bis ad coenam vocari, ubi tam indigna 
patiuntur ? Tc5y cIXXaiv riÒtóróv rs xai irakouSrarov ohov ^tféfrw, (Uvog tfO 
wm^ rna xai va^ùv ^hug, Lucian. 1. 1. cap. 26. ^^ Vinum datur, 
ponigìtur tibì vile et fseculentum, quod sucida noUt lana pati, imbi- 

• et Hemnaimi MythoL T. III. p. 5 ^ Conf. MartiaL III, eo. IV, 86. VI, 

-*30. 108— 139. et Hejnead Viig. Oe. 11. PeCron. 31. «t GodmL ad Peiron. p. 

III, 381. et Md. I. 744. m. 119. 

' ▼. locm poeCt in nota 7. 



Digitize^ by VjOOQ iC 



164 COMMENTARIUS 

bere. Bene oomparant Varr. R. R. 11^ 11, 6. Tomurm temput inier 
asquinoctium vemum et solstUium^ quum sudare inceperuni oves; a quo 
sudore recens lana tonsa sucida (aL succida) appellata est, Tonsas re* 
centes eodem dieperungurU vino et oleo : non nano admùfta cera alba et 
adipe suillo. Alii suddam putant appellari lanam, qus succi piena et 
pmguis, nec dum Iota sit : quae sententia non abhorret a Varroniana, 
8Ì sudar ille est succus s. sucus^ h. e. squalor, quo sordida est lana 
modo tonsa, et qui sudore potissimum gignitur. Cf. Plin. XXIX, 2. 
et ibi Harduin. — 25. Videbis te factum vino novitio vel corrupto 
Corybanta, temulentum ac mente turbatum, similem Corybantibus, 
qui armatam saltationem cum clamore, tumultu et cymbalorum tym- 
panorumqne strepitu instituere, capita quassare et furorem non ipsi 
tantum conctpere, sed aliis quoque immittere solebant Cf. Creuzer's 
Symbolik T. IL p. 34. — £6. Jurgia proludunt, sunt quasi jH'olusio 
pugnee. Cf. Ili, 268. et XV, 51. 52. Prolusio autem proprie gla- 
diatorum est» qui ante certamen arma Yentilabant " — 26 seq. Cod£ 
Prop. Ili, 8. (ubi T. Pas8»at) Hor. Od. I, 27» 1 seq. (uhi v. Mit- 
•eherl.) Burm. ad Valer. FL V^ 581. et Gonsal. ad Petroo. p. m. 70w 
Samcius, non vino tantum, sed et poculo ; Fam. rubra cruore 

pugnantium. 28. Inter vos (dientes et parasitos) Ubertosque, qui 
«que ac dientes nonnumquam a patronis convivio exdpiebantur in- 
fimumque in eo obtinebant locum. v. Heins. ad Petron. 38. et Kcenig 
ad P^s. VI, 23. Cokors, multitudo, Uberiorum spectat ad dignita- 
tem opesque patroni Jurgia et pugna eorum cum dieotibus sunt 
effeotus vini vilioris et fseculenti, qui etifm ingenio talium hcnninom 
«t hac occasione genio indulgentium apprime conveniunt 29. lagena 
SttgunUna epiùu om. dicuntur pocula fictilia et parasitis apposita, non 
domina cf. v. 38 seq. et ad XIV^ 271* Sagunium, urbs Hispanise, 
•cigus gleba et argilla adeoque vasa terrena, a quibus ipsa nomen ac* 
cepisse credebatur, pne ceteris laudantur. ^ — 30. Jpftf, patronus, 
vel dives ille ac nobilis hospes, rer v. 14. Nam ipse poetis didtuiv 
de quo potissimum sermo est. Conf. ad I, 62. diffusum vinum, 
quod e torculari yel lacu vd doliis in an^horas et cados diffundebaiur 
in multos annos. Vetus simul vinum designar! putabat Grang. cui 



" ce HeiDs. ad Ovid A. A. Ili, 515. CaBcil. e 14. Inteiprat Fior. IV, 9, 

Corte «d Plin. Ep. V. 13. extr. Burnì. 8. 

Ad Virgim Geòrgie. Ili, 234. et JEneid. » ▼. Plin. XXXV, 12. s. 46. (ìbique 

XII, 106. Lips. Satum. Serroon. II, Harduin.) Martial. IV» 46, 15. VIII,6, 

19. Houom. ad Cicoron. Divin. in Q. s. XIV, 106. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. V. 166 

o^MMiator doliare, novurn et agperumi de dolio bauttum* Conf. Cic 
Brut 83. Nodo quidem retustada magia exprimitur a^ì^ctìa verbU 
cafillalo Ccntule; nec Camen n^^andum» vetere^ eam ob causam dif" 
Judiste vinum et in eadis condidiae, (hsec enim sunt profHria in hac re 
▼ocabola) ccrtidbua cadorom pice, vel gypso et cera illitia, nt vete- 
naceret et multoa demum post annoa promeretur* ^' Cansuk : nam 
eadts inacnbebantor nomina Conaolum^ quibua vinum condebatur^ 
qai eonmi tìtithii eat et nota, qua patria «tasque vini designar! sole* 
bat 1^ capUkUo, intonso, (adeoque jam ante a. U. C 454. diffiaum) 
rei aimpL vetusto» priaeo, at barbaius IV, 108. ubi v. not Conf. ad 
VI, 105.—- -81. ienetf tamquam aibi proprium retinet, aolus bibit 
tfWBB, vinom, calcatanif ut prelo domitam Cakno uvam ap. Hcnrat Od* 
I, SO, 9« Calcatam bellis socialibus, tempore belli soeialis a. Marsi^ 
d et Italici, qood ab a. U. C. DCLX usqne ad DCLXII in Italia ges- 
tom est Sic cadrnn Morsi memorem duelli dizit Horaì. Od. Ili, 14, 
18. Hìm tamen verbis simpl. vinum et nobilissimun et ob vetusta* 
tem nriasimam designatur, neque in iia argutaadum videtur, quasi 
veCerea vina, in primis dulda» non tam diu conservare potuerint et ne 
grata quidem iUis fuerit nimia vetuatas : nam lu L vinum ducentorum 
fere anBorum memoratur, at qpadrìma jam in vetostia referuntur. ^^ 
NomittlU intdlignnt vinum Opimianum, dictum ab Opimio, quo con^ 
aule (a. U. DCXXXIII) propter coeU temperiem cqpiosua fuit gene- 
IxMorum vinontm proventus, quae vel in dueentesimum annum serva- 
la asot ^ Sed belU sedalis temporibus similia vini proventus esse 
potoit, et Opimiua XXX fereannis ai^ consulatiun gessit : nisi forte 
dtxerÌ4> peetam non ad eam sabtilitatem esse exigendum et ab eodem 
Opimio oppreasuni certe C. GraoBbum» a quo tribuno les lata, ut ao« 
€m Itidieia jw auAragii in legibus ferendis esset, qus» a M. Livio 
Druao deinde repetita prsecipuaque belli illius causa fuit 82. Ne 
paulolam qfùdam vini gwero^ iis daret, quibus vinum eat medicina, 
ei <|aidkin umicia. Cardiaci, xafisax^, qui non tam cordis, quam 
atonachi doloribua bborant» qua»? anguatisB gignuntur pectorìs et 
inmpdicna audor. v. Cds. III, 19* Stomachum mm s. €$ vttitricuU 

** Cont Ovid. Fast V, 517. Horat gemmar, astrìfer. T. III. Diat. 3. p. 

Epist 1,5,4. ubi ▼. Lambin. Plin. XIV, 133. et moz ▼. 54. 
14. ci 81. Colum. XII, 18. MUsdMiL ^ Conf. Atben. I, S4. Plin. XIV, 4. 

•d Horit Od. I, 90, 1—8. II, 3, 8. MittcherL ad Horat. Od. I, 9, 7. Ili, 8, 

ITI, a, 10 tea. 14, 18. 21,. 1—8. 88, 18. 14, 18. SI, 1 leq. IV, 11, 1. 
8. "• ▼. PUn. XIV, 4. et 14. VeUel. II, 7* 

^ T. Plio. et Milscherl. 11. IL PasMr. Pelroii.54. Cic Brut. 8a.aL 

Vot. II. L 



Digitized by VjOOQIC 



166 COMMENTARIUS 

veteres Graed xo^o» dixere. Cf. Schol. Thucyd. ad L. II, 49. Cm»- 
diacorum vero morbo unicam spem in vino esse, monet Plin* XXIII, 
1. 8. 25. Cf. ibi Hard, it Cels. 1. 1. et Senec Ep. 15. Cyathus pars 

duodecima sextarii. v. intpp. Horat Od. Ili, 8, 18 SS. aUqmd ^ 

vini. Alhanum vinum, in agro et monte Albano proveniens, cujaa 
due sunt spedes : alterum est acerbum, alterum lene ac dulce, coi 
Dionys. Hai. I, 12. solum Falemum, sed Plin. XIV, 6. etiam Seti- 
num prsefert ^'^ Setinum vinum, sic dictum a Setta (nunc Sezzé) 
colonia Rom. band procul a paludibus Pomtinis siu, praestantisn- 
mum. ^^ — 84. Vinum designatur tam vetus, ut, nota tUuloque vetus^ 
tate déleto, setas ejus et annus, quo sit conditum, non amplius co- 
gnosci queat. Conf. ad v. 80. iestm, cadi, amphorae. Juìx^ne^ 
mucore et sitUj vetustate inducto. 

' S6. 87. Dulcisslmi versus, qui summum libertatis desiderium 
odiumque tyrannidis spirant, quo ipsum poetam imbutum fuisse haud 
obscure intelligitur. Ita passim, quod jam Rigalt. in Diss. de Sat 
Juven. observavit, occulta erecti(H*is animi indida prodit, qu«, quo 
magis improvisa sunt, eo fortius feriunt lectores ; v. e. I, 17* IV, 150 
seq. Vili, 260. XIV, 41 seq, 254 seq. Quale vinum, sdì. pTs&* 

stantissimum, accommodatum Isetitise, qua memoriam Brutorum et 
Cassii, rv^mxrémìf celebrabant. Tkrasea Psetus et gener ejus^ 

Helvidius Priscus, veneranda illis temporibus virtutis, gravitatis, con^ 
stantiae liberiorisque animi exempla, notissima ex Tadto, Suetonio, 
Arriano, Dione, Plut et Plinii Epist. Brutorum, L. Junii Bruti, 

qui Romam regio dominatu lib^ravit, D. Bruti, qui in Ceesarem con* 
juravit, et inpr. M. Bruti, qui cum C. Cassio interfedt Caraarem, ut 
patrisB libertatem restitueret^ cujus postremi vindices fìiere Cassius et 
Brutus. coronati, more veterum, qui in epi|lis hilarioribus laudo* 
ribusque capillos non ungere tantum, sed et coronare, collaque sertis 
dngere solebant ^^ bibebatU B, et C. nalaUbus, quem annuorum 

parentalium morem illustravit Meurs. de Fun. e. 86. et imitati sunt 
Cbristiani in memoriis martjrrum, nisi quod emortualem eomm diem 

dixerint natalem; Hennin. Cf. Martial. Vili, 88, 11 seq 87. ca- 

paces, grandes : quod tam ad bibendi cupiditatem, quam ad luxiun et 

"Cf. PliD. XIV, 2. MartMU XIII, XXII, 1. XXIIL aecc 21. ScnO». V. 

J09. MitschetLadHorat. Od. JV,1I,2. p. 229. Martìd. VI, 80. IX, 3. X, 

et Galenuiap. Atheo. I, 2a (48.)p. 26. 74. XIII, 112. ad Sii. VJII, 37& 

•t 33. X, SS. Scbweìgh. ad Atheft. I. 48. p. 

»• Conf. inf. X, 27. PHn. XIV, 6, 8. 197. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. V. 167 

ttuignìficentiam specUt. SS. CrusUg Heliadum, phialae ex: electro ; 
vasa poiòria crusiata ap. Fcst. in tahernas cnutarias. Crusias pròprie 
dicuntur ea> qoibu» res aliqua inducitur^ deinde ornamenta vasorum 
argenteorum^ signa quasi et simulacra, extrìnsectis alligata, ^r^rxmik ; 
de quibus v. sup. ad I, 76. Heliadas, Phaethontis sorores^ nimio 
fleto in pbpnlos, sen alnos» éeu larices, electrum stillantes, earumque 
ìacrimas ad ripas Eridant solis vi in electrum transformatas fingunt 
poets.^ Hinc HéUàdum lacrìmas et gemmof prò electro ap. Ovid* 
Met X, 26d. et Mardal. JX^ ì^, 6. Patria et orìgo deciti sive ^ucini^ 
de qao mira commenti sunt veteres, ne hodie qiiidem sstis nota est ; • 
etsi naturam ejus ab initio liquidain esse probabile fit ex eo, quòd 
animakula plemmque inclusa tenet Conf. ad VI» 573. Munker. ad 
Hygini fab. 152. et 154. Intpp. Tac. Germ. 45. et Plin. XXXVII, 2. 
et 3. Gesner. de electro veterum in Comm. Soc GtEtt. T. III. J. F, 
John's Natnrgescb. des Succms, Kóln 1715. I716. II: Voi. Wigandns, 
Hartmann et alti in historia sucini. Alio autem sensu electrum dici- 
tnr prò poculia et rasis ex electro conflatis XIV, 307> ubi electrum 
proprie non sudnum est, quod nobis benutetn s. agtstein dicitur, sed 
exquisitins metalli genus, aurum, cui quinta argenti portio admixta 
est '^ Phialas ex tali electro conflatas etiam h. 1. intelligendas esse, 
non male mpniierunt Britan. et Grang. Verum poeta sic improprie 
loquùtusest: nam electrum, quod veteres Romani ex Heliadumla- 
crìmisortum et arboris succum esse crediderunt ideoqué succinum 
appellarunt, est potìus nostrum bemstein, — Berilli lapides cserulei, 
ut ^maragdi vìrides. v. Beckman. Beitr. zur Gesch. d. Erfind. T. III. 
p. 295. et ad Marbodi librum lapidum s. 7* et 12. MOlin in Introd. à 
r étttde des pierres gravées'p. IO. etBbttigeri Sabina p. 407. PAta- 
ke cor incequales beryUo dicantur, intelligitur forte ex Plin. XXXVII, 
5. PoUuniur berylli sfigura sexangula, quoniam hebescunt, nUi color 
^urdus repercussu angulorwn ; exdtetur alUer enim politi non habent 
Jìilgorem eumdem: nisi praestat sententia Grangsei, qui pocula, in 
quibus inserti berylli inasquali numero, vel spatio, vel magnitudine ; 
«ntaliorum, qui aureos calices, insertis li^illis asperos^ intelligunt. 
Salmasìus Exerc. Plin. XXXVII, 5. '* Quia yiridis, inquit, color op- 

" Cf. Heyoe ad Tìbull. I, 7, 52. intpp. md Viigilii Ed. VI, 62. et iEneid. X, 

Horat Od. I, 36» 15 aeq. Il, 7, 7. 24. 19a 
IV, 1 1, 3. al. *' De quo ▼. pneCer viros doctot supra 

** T. Orìd. Met. II, 340 teq. 365. Hy. laudato* Senr. et Heyne ad Virg. ^n. 

gfn. fab. 152. et 154. ubi v. Munker. Vili, 402. Plie. IX, 40. XXXIII» 4. 

Pallad. R. R. XII, 15. Ileyne et Senr. s. 23. 



Digitized by VjOOQIC 



168 COMMENTAEIUS 

time cnm auro convenite gemmaf virìdantes in ofoeiidis poculn ut 
plurinmm adhibeb««t Teteres, inter quas «maragdas tenet primatnm. 
Bayika qooqtie^ qaia viridis^ «d hunc vsum transktus. Hoc m^ 
loco poeta òìéx,phùda$ ben/Ilo textaa et per koc inasquàU^^ aqstrìtate 
et extuberanttt getumanim." 

59. Vhrro fictom non «ervì^ sed patroni yel boqpitis divitw nomen. 
V. ad V. 19* num aurum, anrenm poculom et vas» (ut X, 270 ^^ 
fictile, in quo ctutode ncm opus est^ de quo ▼. Martid. XII, 75, 5 aeq. 
et XIV, lOd. cu9tot, aervus, qui te manuaquc tuaa obsen^ affixut 
•tibi et kterì tuo, qui semper ttbi preMens flit Con£ Cic. Yenr. IV, 
15. geaawuy wookàb pocuUs inaertaa.^ Pocula etiam ditìorum 
^pflà seepe gemmea erant.^ qid nunwrH, vcritua, ne clancttlum 
aliquaa aulxìpias et suppiles. Mugueg obtenfet acuiaf, ne furtim 
gemmaa rei axtrvm abradai. 42. Neqoe lioc a^pre ferendum eet tìbi : 
nam gemma aaepe magni pretil pliiala? inserta eat UUC9 in poculo. 
43 aeq. Romani eo luKoriae x>erveneranl^ ut onuatos annuita digitoo^ 
qnam biberent, denudarent per kuram; nimiram pocula b ab eb a a t ^ 
qnae in margine fiaauns et cavitatibua erant preddita, in qnaa ex ten^ 
poro inaerebant gemmaa et uniones ex ^gitia, ut magmfioentiQfl b9)e* 
ren^ et hoc pnqirìe erat Sia/SXii/ua : quae ganmato pooK^ Noater intdli* 
git; Hennin. Coof. Plin. XXXVII, 2. et MartiaL XIV, 109- --4Ì. 
45. Gemm» armorum oiim» nunc poculorum ornamenta* Poeta le- 
apexit rerba Virg. Mxl IV, 261. 262. Juvemsy £neaa, pnelmiu^ 
Zdobfpo larbcB a Bidone, quod notum e Viiig. jEn. IV, 36. et 196-^ 
218. «* 

46 aeq. Tibi dantur oalices vitrei et deibrmes, quaks crant Vaiinti 
a. Vatiniani, aie dieti a Vatinio Benewenimw, ttUwe et vitrearioartificc^ 
qui gratta Neronia et optimi oujuaque criminatìone valebat. ^ Poeta 
autem in oontenrtum Vatinii^ fcBdiasimi honiinÌ8| caliees cjus nominai 
magia, quam alterius opificia ; firìt. iSiìoea6tfca&:e»i,bibe8 e calice; 
xvel proiHno aenau: ebibea, exliamea ealicem, forte exiguum. Coq£ 
Horat Od. I» SB, 27- et Set U, 6^ 68. Hinc et exaiccare vim cuhiUU 
prò bibere wt baurire vina e euluUifl;, poculis grandioribus, dixit 

» Confi MartiaL XIV, loa et inf. X, et genus quidem ab JEnea dedazerint, 

97. aed non TWtutem ; illum eoim «rma ha- 

** De quibus ▼. Corda ad Virg. Oe. Il, buiase predeaa, ipsoa ^mo pocula. 
50& et Ma, I, 7Sa. Meni*, de luzu 
R0D1.C 8. Koblcn.deluzuRoiD.n, 10. •• Confi MartiaL X, S, 4. XIV, 96. 

*• Pladmenia ansplcabatur, amare h. L Tac. Hist. I, 37. et Ann. XV, 34. ubi 

tangi nobiles Romanoa» qui nobilitatcm ▼• Lipt. 



2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT^ V. 169 

Horat OcL I, SI, 11. et forte poeta noster ticcaio nedare ìd£ XIII, 
44. quatmtr imsantM, vottrorum, qiue nobis dUleti, tckneppeH, 
sokmKzen^ wchnàhri, diciiptiir. V«tmiu« gnmdem naium habuit; 
ret Sdiol. Hino ealiees, qui nasos s* rottra habeat, VattnioMOS qui- 
dam dictos ptttant Sed v. Lips. ad Tao. Ann. XV, 34. ubi reotey 
opinor^ monety Vatinio Ipngiorem nasum trìbui a Martiale XIV, 96. 
quia acer et sagax fuerit inquisitor crìminatorque. *- 48. Skdent sul* 
phare (ita legendum prò in urbe) calices firaetos a» ealdariola» eorapo- 
nere, vitrum solidare i. e. malthare ; vet. SchoL Notoa est moe ve- 
terìs noetrìqne sevi, vitra fraeta conglutinandi ralphure et maUfaa vel 
pennutandi sulphuratia ramentisve sulphureia. ^ 

50. decoola aqua. Nam aqua, quia post decoctionem firigidior 
est^ decoqui vitroque demissa in nivee refingerarì acìebcA, nt fri* 
gorìs voluptas sine vitiia nìvis perciperetnr. *^ Cf. Var. Lect 

51. voòis, dientibas, paraaitis. poni, apponi in mensa. 52 seq. 
Alìi quoque iique viliores servi pauperibus conviris^ dientibus ac 
parasitis ministranti quam dpminis» bis pueri pulcri ac nitidi» illis 
defbrmes et nigri. Cursor senrus a pedibus, ministrans et proprie 
ante redas cnrr^is : nam et viris et feminis lautioribus ditioribusque 
tam equites quam cursores, in primis Afri aut Numide» (unde h. 1. 
curior GmUbu) erant ad iter, qui equis prsBvebebantur «ut prsBcniw 
rebant currum Ifcticamve et quidem snccincti lino .Sgyptio, pbale- 
rati et armiUatL y. Lips. ad Tac Hist II, 40. intpp. Sen. £p. 88. 
(870 ^ ^^^ (^^^* ^WK^*^ *ic jam peregrinaniuu tU iiiot Nttmidarun 
prwcurral eqwialuty ut agmen àurtarum anUcedat) Petron. e. £8. p. 
100. {ìeclkas mpontui est Trimalchio, pratcedeniUms pkideratis curso^ 
ribus quaiMor) Suet Ner. 80. {armiìlata et phalerata Mazacum aut 
Mazycèim turba atque cursorum) Ramirez ad MartiaL III, 47* X, 6. 
(eques et pioti tunica NUotide Mauri) X, 18. XII, 24. et R>ttigerì 
Sabina e. 8. p. 488. 456 seq. ed. pr. Afri et inpr. Masyoes velocitate 
pedum excellebant v. Oudend. ad Lucan. IV, 681. et intpp. Nemes. 
Cyneg. v. 261. PrsBterea rfyfnraTg et delicatis viris mulierflbusque 

» ▼. Plin. XXXVI, 19, 36. XXIX, Saet Ner. 48. MartiaL II, 85, 1. XIV, 

3. {vUrum ntlpfatri coneocium farrumù' US. Athen. III, 34. (95.) p. 192. Pe- 

natuT in lapidem) Salmaa. ad Solin. p. tnm. SI, Scnec. Nat. Qiuest. IV, 13. 

1096. Ramires ad Martial. I, 43, 4. X, Alias artes, quibas Gtm et Romani, aub 

J, J. XIV, 94. Bartb. ad Stat. SUt. I, fenrìda coeli plaga TiTeotei, potnm gali- 

6, 74. Scfaneider ad Edog. phys. VoL dioretn faci e ba n t, mem o rant Atbenmia 

IL p. 87. et Magarìa coqfdopédique III, 36. Phit Sympoi. VI. et Pottar 

«nnée f. no. 9. p. 99. ArcbaoL Gr. L. IV. e 18. obi t. Rjud. 

^ ▼. Plin. XXXI, 3. et ibi Harduin. badi. T. IL p. 641. 

L5 



Digitized by VjOOQIC 



170 COMMENTARIUS 

oHm pueri GaUuU ac Mauri, h. e. Afri, (fiucus Hydaspes Hor. Sat. 
II, 8, 14.) TOÌÒH AlÙMPt;, ^i^eUroyrf^ 'ivòoi et ^gAwaiKu 'itòaìf ministe- 
rium prsestabant, ut et hodie in aula Princlpum, et fux^tX^lfiM in- 
didum est àp. Theophr. Char. XXI. k'//bb<Xjjé)3Mi/> Sormi aùrf ò àxÙkouQ^g 
Aiéior^ ìifras. Ct*. ibi Casaub. et> quos laudata Athen. IV, 29- (Xa^MTTTi. 
fo^tó^i mTòac Aléto^ai) Cic. ad Herènn. IV, 50. Tibull. II, 6, 37- al- 
Videtur itaque poeta ex nigro tantum colore ridendi occasionem cap- 
tasse et deformem puerum opposuisse formosissimo, ut XIII, 42 — 
45. Vulcanum, claudum nìgrumque deorum pocillatorem, Ganyme- 
di et Hebee, formosissimis eorum pincemis. Servi quoque, ex barbai 
ris regionibus a venalitiariis vel mangonibus Romam ducti, vilissimi 
erant omnium et minimo vendebantur pretio. Cf. ad I, 111. . manus 
oisca Mauri, Maurus exilis, macilentus, et niger, cujus species verbis 
seq. festive adumbratur. Sic et graciles Indi dicuntur inf. VI, 466. 
niun nimius gestus maciem gignit, ut humor frigusque pinguedinem. 
54. cut ob nigredinem maciemque noUs occurrere, ne terrorem tibi incu- 
dat, tamquam fio^fiùf S'jJ^fJMkùxii, osseum spectruro, phantasma et umbra 
mortui, quas et ossea et nigra esse fingitur. Cf. ad VI, 572. 601. 656. et 
intpp. Mart. VII, 86, 2. Sic ex occursu ^thiopis et Mauri M. Brutus 
dadem, et Hadrianus mortem sibi imminentem augurabatur, si fidesha* 
benda Plnt et Spart 55. monimenla, sepulcra, Latince viae. v. ad 1, 1 7 1 • 
66» Flos, decus, Asice, formosissimus puerorum servorumque Asiatico- 
rum; ut ap. Cic. Phil. II, 15. Ili, 5.^ Ad lautiorìs convivii af^Mura- 
tum pertinebant etiam servi formosi et bene vestiti» nec non eleganter 
comti unguentisque delibuti, fjM^ia ù^cuot,^ diaxoMu^Mc ap. Lucian. L 
1. cap. 16. Cf. inf. IX, 46 seq. XIII, 44. Cic. de fin. II, 23. (ut 
contra de coena modica inf. XI, 145 seq.) Martial. Vili, SQ» 4. IX, 
23, 9 seq. IX, 74, 6. XIII, 108. quibus lods etiam pincema bine 
Ganymedes dicitur, ut inf. v. 59* Maximi autem sestimabantur servii 
ex Phrygia, Lycia aliisque Asia^ minoris regionibus petiti. Cf. XI, 
147* ante ipsum patronum se. stat, paratus ad ministeriunu Sic 
9fiÌ¥ou, va^acfy^ìou mi seu iywxtif rivog, o/ iaroirtg et ^a^tffrSing^ de famulis 
8. ministris. Cf. v. 65. et Schleusneri Lex. N. T. voc. ìcrda, lardw, 

** CoDf. Heyne ad Virg. JEn. Vili, kenb. Couf. Hemiierh. «d Lucian. Tinr. 

SOO. 43iiniKter !»#•« r^v ^AÉnmimt dixit e. 55. et Abrescb. Diluc Tliucyd. p. 489. 

Thucyd. IV, 133. ii'mm»» ikrr«i et ntvrit PoeU forte etiam ad Jtorem «rlolix, rii 

i*r«>«r Fiod. Nein. Vili, 15. et Fyth. ^^f «^Ajc*» ««^«^ , respexit, de quo v. ad 

IV, ZZ5. Hoijuienum jmbescentivm et Sii. 1, 61. HI, 84. VII, 691. ct Klpli. 

juventutì» liT. Vili, 8. et S8. XXVII, ad Tyrt. p. 68. 69. 
95. XXXVII, 12. adquiclocav. Dra- 



Digitized byVjOOQlC 



IN JUVEN. SAT. V. 171 

Jgnif/u n. Ì3. VoL I. p. 977. 978. (IO66. ed. sec) *— 56. 57- Quam 
inuneiiso ssepe pretìo Romani servos, Graeoos potÌ88Ìinum et formosoB* 
«merint, docent Plin. VII, 12. Suet. C»8. 47. Liv. XXXIX, 44. 
MaitìaLill, 62» et al. Poeta itaque taxat insanam luxum saeculi sui, 
quo preda servorum saperent facultates Tulli Hostilii et And Martii, 
regum Rom., qui tamen olim ditissimi cìvium fuerint Ancua recte 
qmdem /Mvper didtur Claud. beli. Gild. v. 109. respectu divitiarum 
et magnifioentifie serìoria mvì, sed idem quoque et Tullus dwes, pris- 
corum sdì. temporum ratione habita, Horat Od. IV, 7» 15. ubi v. 
Mitachel-l. TulU pugnacis, quod notum ex Liv. I, 22 seq. Cf« 
Virg. ^n. VI, 813 seq. 5S. ne te teneam^ ne longior sim, vel te 
multis verborum ambagibus morer^ ut pauds dicam. Frivola sub- 
stant. ut III, 198. nisi malis: omnia se. bona regum priscorum sunt 
Jrivola, exilia, nullius predi, nihili sestimanda, si comparentur cum 
summa pecuniss, qua Asiatìcus ille puer emtus est 59- Satirice poe- 
ta jungit amtrarìa, GaOulum, fìiscum atf deformero, (ut v. 58.) Gantf-^ 
meden, pocìllatorem : nam Ganjmedes proprie formosissimus puer 
foit et bine raptus a Jove ejusque pincema factus. Cf. IX, 47, et 

XIII, 48. Notandum tamen, beatulos etiam iUos servis abusos illis, 
qui ad cyathos erant ; Grang. coli. Martial. IX, 28, 11. 12. et IX> 
74, 6. AddJ V, 56. et Vili, 46, 5. Ceterum multi homines formosi 
■a, dib rapti finguntur in fabulis, de quo v. Heyne Antiq. Aufs. St. I. 
et nos in Henkii Magazin cet Voi. VI. 60. Re^pice pone adstantem, 
Il e. enm sioe tibi ministrare, et jube, quum siHes, miscere h. e. infun- 
dcre vimim : (ut ap. Mart IX, 87, 12. et ;^m/>) nam veteres vinum » 
admixta aqua, nec nisi nepotes merum bibebant De hac vini cum 
aqua miscendi ratione v. Mitscherl. ad Horat. Od. Ili, 19> 12. et 
Potterì Archseol. Gr. L. IV. e. 18. extr. Nota Ach. est: " Interpre- 
tes plerique volunt, ab antiquis temperanti^ et frugalitatis causa vi- 
num aqua diluì. Id ego minime puto : necesse enim erat, vinum 
vetua et temporis lapsu, et ipsa sua compositione> et materia, qua ser- 
▼abator, coagulatum ac prope solidum factum aqua calida diluì atque 
cum ea misceri, ut ad primitivam fluiditat^m rediret; unde Plin. 

XIV, 4. Adhuc vina ducenlis fere annisjam in speciem redacia melUs 
asperi ; atque hcec natura vini in vetustate est" Conf. ad v. 6S. sed 

Jbrma, sed cetas digna mperciUo, fast\i; (v. ad II, 15.) pulcritudo et 
Juventus fadunt, ut et superbiat, et superbire possit; excusant quod* 
ammodo fastum ejus. Cf. v. Q6. SuperciUa non modo gravitatem, 
sed etiam fastum produnt. Plin. XI, 87- s. 51. SuperciUa homini et 

L4 



Digitized by VjOOQIC 



1-72 COMMENTARIUS 

pariier et dlterhe mcinlia, ei in iU pars afomL Ntgtunus, anmmms* 
Hao mdjHme indkani fashm. Superbia aUM comsepiaeukm, eed hic 
sedem hahd. In corde nasoihtr, huc sMt, hic pendei* NihU aUms 
simul ahruptìueque hwemt in corpare, ubi eoliiària euet. Hinc euperd» 
lium ùatOM, (ath. L et VI, I69.) et graritas: superciUttm aUoUere ei 
ponete, ut tSptv, et contra fà^nvou, tfimxyw, KcbrafidXkm rà^ àffig, ▼« ad 
II, 15. --* 6S. De U8U oalidte ^uft, ad potum^- (nam vino miaoebatar) 
ad delioias et ad vomitam movendBm, 8Ì Btomachas dbu eteet obni« 
tQs, et de theniK)polu8 copiose multi disseruere. ^ De uni gelidm 
aqu» V. 8up. ad v. 50. 64. clienti quamvis jam veteH adeoque hooore 
digniorL Cf. ly 182. -«^ 65. se stante, v. ad v. 56. -^ 66. Servi enifa 
rooret dominorum imitari solent 

67~75. Cf. Plin. XIX, 4. et ìnù ad y. I67. Ecce, de re mira ac 
nova, ut adspioe, (v. 80. et MartiaL XIII^ 58, 1.) 0» et aL nmr^ 
mure duwg prò indignatione. mìins servus, diribitor. pamem «ùr 
Jractum, quem rix fregit et frangere» nedum secare potai! ob dorì^ 
tiem. 68. sóUdm, durae, ut contra v. 70« tener et moUu. 69. agitenl^ 
▼exent^ plurimum ei facesaant negotii« genuinum denlem» qui 
tamen ad duraa rea mordendas q>tior est reliquis, adeoque h. 1. cau 
delecttt ponitur. Genuini dentes 9unt posteriores 8. novissimi in ex- 
trema gena s. gingiva» ngourrìini, eMf^vtsrii^. Cf. Fest. h. v. et Plin. 
XI, 37' s. 63. — - 70. SiUgo candidissimum tritici genu^ et sine poii« 
dere, (unde h. 1. ntoUi) ex quo lautissimus conficiebatur pania» siUgi^ 
neus, qnem plebeio opponit Seneca £p. 119« Cf. Colum. II| 6^ l* 9^ 
13. et Plin. XVIII, 7 — 10. memento, /Mfàn^, oofùbere, prò oohibe 
(sed majore cnm vi) dextram, manum, a tali pane, cave eum tangaa 
aut sumaa. C£ VI^ 572. et IX» QS. — 72. artocopi alti» alii arkptas 
legunt (v. Var. Lect) et haa vooea varie interpretantur. Vetua Sch(d« 
intelligebat vel, ut multi, piatorem, (qui 6r. tum àfrwém^ dicttur ab 
éf^fo^ et xtfffTw^ aoindo a. tundo, vel a x^» labore, quem pani fiidendo 
impendit, tum à^rórrtig ab à^i et irraot, toneo, coquo) vel vaa, ia 
quo pania coquatur (krràrat) ; Lubinua diapenaatorem vel obaervafeoi- 
rem et cuatodem pania, ut d^r^anjc dictua ait ab iSwrofuu, ut X/i^rn^ et 
òhfóirrni; alii aervumi quipanem aecuerit, àfrM^vw, xévrofra rk à^nif, 

* ▼. Atben. III, 34 seq. (95 seq.) XIII, 16. Gebauer de caU». et. caldi 

Potter. ArébaBol. Or. L. Iv. e. 18. apud veteres potu Ups. 1721. Bottigeri 

Freinibcni. de caUd» pota (in Thes. Sibilla p. 384* 306. aOd. ed. pr. et Ja- 

GroD. Voi. IX. Stuck. antiq. conviv. cobaad AntboL Gr. VoL II. P. III. p. 

Ili, 6. Baccius coDtiv. antiq. IT, 6. S38. Confi sup. ad ¥. 6h 
Lipi. ElecL l, 14. et ad Tac Ann. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. V. ITS 

qmt eKplicatio oeteris sìmplicior vìdetar; Biitann. panem sìligintimii 

multo kbore (t^^) con£9Gtiim ; Ferrar. Elect. Il, 10. paoem assatum 

«. ^adbmtìdem, non malc> judicc edam Henninioi cujna nota e«t9 

'^ Fanis naonihil aasatus intellìgatur, quem Belgse geraspt wkiebrood 

«ppdlant» L e. panes tntioeos rasos in crustis ezterioribQs, qui bea-» 

tìonbiu in deliciis sunt; ut poeta paratitum^ mirifice indignitatetn fei 

exaggerans, moneat, revereniiam deben> i. e. abstinendum efi»e> tam- 

quam re sacra, pane regia, tener<^ niveo et molli siligine facto, ut 

poCiua mucida soUdm JaHna frusta^ i. e. panem atrum et secundarium 

et cmutrìM consueti^ comedat, quum audaeiam ejua servus panis beri-' 

liscostoe fiicile prostituere posftit, ai improbtslum raptorem furta red* 

dere cogat" Cf. intpp. Plin. XIX, 11. et Plaut Aulul. II, 9, 

4. Salva ni, non yioletur. «/ag^, fkc, pone, te itnprobulum, satis 

audacem ene, nt panem siligineum sumaa, vel rapias* 74* 75. VerbA 

sani servuH diapensatoria ad clientem, hujua temeritatem increpan* 

tìa« Camsirit, prò pane, qui in iia affertur et circumfertur. Noa 

dkeremna: WUlH du fvohl aus dekiem harbe essen ? Formam loquendi 

vU tu non interrogantia modo esse, sed et jubentis, egregieque illusa 

. trarì a Grron. ad Sen. de ira III, 38. et BentL ad Hor. Sat II> 6, 92. 

monet Hein. 

76 — 79. Verba sen cogitata dientis, indignantis et conquerentisi sa 
prò tot offidis patrono pra^tis tam indigno tractari. SàUcd^ r. 
ad II, 104* ^ premium tot incommodorum laborumque, hsc 
inhooesta tractatio. reUcta conjuge in lecto, ut mane saiutarem 
patronum procul habitantem. adversum, arduum ; Ach. mmUem ei 
EiquiUatt montem s. collem Esquilinum. 'gelidas, vento obnoxiaa, 
▼el gelida s. frigida tempestate. 79* Jupiier, aer. vernu» : nam 
tùto veris tempore aer motabilis ac saepe pluvius est Cf. Wemsdorf 
ad Calpam. Ed. V, 45. in Poet Min. T. IL p. 140. TcmpestateS 
quoque in Italia frequentius ingruunt sub auctumni initium et veris- 
exitum. V. ad IV, 87. Heyne et Voss ad Virg. Gè. I, 811 seq. et 

BentL ad Horait Od. IV> 4, 7 79* Pasnula, (paiTJ^g, (foik^i 

fskiunigi fùio^nc, f aiv^Xu^j pallium vestimentumque itinerarium, quod 
tamen Caraarum temporibus firigoris et pluvia^ causa etiam in Urbe et 
in foro vd judidis gestabatur. v. Sen. de ben. Ili, 28. Lamprid. 
Alex. Sev. e. 26. Lips. Elect. I, 13. et 25. Ferrar, de re vest V, 2. 
Ruben, de lato darò p, 18. ibique Magius, Schuize ad (Tac) DiaL 
de orat. e 39. et Schleusneri Lex. N. T. v. pouXóftii' 80. Adépice, v. 
ad V. 67* disiendai lanoem docte prò distendatur, porrigatur in 



Digitized by VjOOQIC 



174 COMMENTARIUS 

lance, (cf. Heini. ad Ovid. Met IV, 457.) vel repleat, expleat ìan^ 
cenL V. Heyne ad Virg. Gè. IV, 164. et ad Tibull. II, 5, 84. De- 
signatur magnitudo et squillae et landa, cui exigna patella y. 85. op- 
ponitur. domino^ v. ad I, 136. Squilla concharum vel cancro- 
rum genus, nec tamen parvua, ni fallor, ille piscia, qui Grseds «nffor^- 
pili vel ^mén§fii> «vno^óXag, xo^x/vm» et xa^iòtov didtur, (de quo v. Cic 
Nat D. II, 48. Athen. Ili, 38. et 9S. Harduin. ad Plin. IX, SI. s. 
5}. et 42. 8. 66.) sed major ejus spedea: nam {uadculua ille ab h. L 
' alienus esse videtur. Apidus in Libyam et Galatiam navigavìt, 
quum ibi longe majores squiUas, quam alibi, capi audivisaet, eaaque 
comedens multa sestertiorum millia consumsit v. Suidaa v. 'Awàuoc et 
Athen. I, 7* (12*) p* 7* SquiUas, xa^u astacos et carabos CiXifundi 

docet Athen. Ili, 28. (64.) p. 105 82. Asparagi altiles in summia 

olim habiti delidis, qui cumino addito inflationes stomachi discuti- 
unt; Mandn. v. Plin. XIX, 8. convivia, convivas, dientes. v. ad 
II, 120. in Var. Lect cauda, quas in squilla, ut in locusU, optimi 
olim habebatur saporis ; Brit. despiciai, deorsum adspiciat quasi 
contemtim, (ut I, 159.) «Ite ac superbe gestata manibus eccelsi mi» 
mitri : nam divites Romani, omnia majora, sublimiora augustioraque 
viderì cupientes, proceros etiam ferculorum ministros, ut lecticarioa, 
(v. ad III, 240.) amabant — 84. Cammarus, xdfifia^ cancri aut 
squillae spedes, h. 1. prò pisce vilis saporis, qui nobis, ut putant, 
hummer didtur et Gr. àcra%X^, quem male a cainmaro distinguit 
Apidus art. coqu. II, 1. si lectio sana est; et cujus sapore, non mi- 
nus quam squilla?, captum Apidum tradit Suidas. Cf. Hard, ad Plin. 
XXVII, 3. et XXXII,. 11. et Sdiweigh. ad Athen. VII, 75. et 110. 
constrictus, tennis, macer, cum ovo dimidio libi ponitur, apponitur. 
Sed ellipsis praep. cmn dura est» et probabilior explicatio Grang.^ 
cammarus, cujus condimentum media parte ovi constrictum. Uè d'un 
jaune £oeuf. Malim tamen intelligere camtnarum constrictum^ circum- 
datum in patina ovo dhnidio, ovis sectis. Sic Martialis dixit V, 79, 5. 
divisis cyhiutn latebit ovis, et X, 48, 11. secia corouabunt rutalos ovm 
lacertos. Conf. Cacaub. ad Athen. II, l6. — 85. feralis coena : nam 
ova, quia adhiberi ad lustrationem solita, propria fuisse videntur se- 
pulcrali epulo vel silicemio, ut lens, sai et libum ; Lips. ad Tac Ann. 
VI, 5. Ova olim in sepulcrìs posita, tamquam sacrificia piacularia 
prò mortuis oblata. .v. ad VI, 518. Luciani DìaL mort. I, 1. et Creu- 
zer's Symbolik T. III. p. 525. Diis quoque inferis mena? aliique 
pisciculi et vilia quoque consecrarì solita ; paielke vero usus plurimus 



Digitized by VjOOQ iC 



IN JUVEN. SAT. V. 175 

in libaUonibus. Utrumque fìiaius docet Heins. ad Ovid. Fast II, 
578. 634 et 651. Epith. exigua auget dimìnutionem, ut inf. XI, 144. 
CoBMa autem ftralis seu funebris duplex erat» altcDra dm tnanibus in 
rogo, altera prozimia et amids parata, et illa proprie dicebatur silicer- 
nmm, h«c epulum funebre : quod jam docuere Koenig ad Pera. VI, 
SS. et, quo8 ibi laudavit, Kirchm. de fun. VI, 5. seq. Lips. ad Tac. 
Ann. VI^ 5. Doering ad CatuU. LIX, 8. Hemsterh. ad Lucian. de 
contempi, e. 22. 

86 seq. Conf. Horat Sat II, 2, 59 seq. 3, 125. 4, 50. Ipse pa- 
tronua. Venqfrano oleo, quod optimum erat, ex agro Venafri, 

opp. Campani», v. Plin. XV, 2 8?. Ne iiifi paUentes moveanl fastU 

èia caulee, Niirata viridis brassica fiat aqua Martial. XIII, 1?. 
FaUidut cauUs, flaccescens, marcidus quique pallido colore fastidium 
pariat ; Ach. oiebU laternam, oleum, quale lucemis infundi solet 
C<mf. Horat Sat .1, 6, 124. 2a«]gòr iXa/or, h. e. oleum vetustate cor- 
mptom et rancidum, locis simil. dixit Theophn Char. XI, 4. et XIX, 
3. ad que cf. Caaaub. Famabius suapicabatur, poetam respexisse illud 
in Demoethenem jactatum, rò» Xit^wi o^i/. 88 seq. Designatur oleum 
Nomidicum vel Afrum, aut sesaminum, (v. Hard, ad PHn. XV, 2. et 
7*) quod adeo foeteat, ut nemo cum Bocchare h. e. Afris eo inunctis 
•ostineat lavare, neque bis noceant serpentes, qui ejus graveolentiam 
ferre non possint Alveoli vasa concava, lances, aut catini. Gali. 
sauctère*. illud se. oleum, quod canna Micipsarum iubvexit^ b. e. 
quod ex Numidia advectum est Romam. Canna cymba, lembus, 
ex anindine aut canna confectus. C£ Plin. VII, 2. (ubi v. Hard.) et 

56 Micipsarum, Numidarum : nam Micipsa rex Numidi», Masi* 

msie filius, qui moriens regnum reliquit Adberbali et Hiempsali, 
filiis suis, et Jugurtbae fratris filio. 90. 91* Conf. Excurs. ad b. 1. 
Bocckar rex Numidi», v. Liv. XXIX, 30. Alius fuit dux Sypbacis. 
Liv. XXIX, 31. 32. 

92 — 98. Patronis optimi maximique pisces apponuntur, et quidem 
ex provindis et mari Siculo vel longinquo petiti, quoniam Tyrrhenum 
mare. Itali» proximum, a gulosis Romanis jam iis exhaustum est. 
Conf. Macrob. Sat II, 11. Plin. IX, 18. s. 32. et sup. ad IV, 140 seq. 
MuUus Domini^ v. ad I, 136. et IV, 15. Corsica et Taurom. rupes 
prò mari Siculo. Tauromenium s. Taurominium, (v. Var. Lcct.) 
bod. Taormina, opp. in orientali ora Sicili», ad Euripum {Gdfo di 
Taormi/M, Plin. H, 97.) et in Tauro monte (unde ejus nomen et h, 1. 



Digitized by VjOOQIC 



176 COMMENTARIUS 

rupes) conditain, quod vino ac mormore indAruìt et, Naxo exci^» 
ejos incolis auctum ett v. Diodor. XIV> 6a XVI> 7* et Claver. Sic 

I, ?• Mare eH peractum, oonsumtimi, exhaustum pìscilras, pt^opr. 
quod in eo foit, pisces^ (ut ap. Pere. VI, 82* dona granata dente per^* 
agii, absumit) vel'ubivis quasi peragratum^ lustratum, penetratam 
remia, retibus, navibus, ut peragere (pervagari) Jreta remo et earims 
dixere Ovid. Her. XV, 65. et Petron. de matat. reip. Rom. v. 4w •• 
jam defedi, deficitury defectum est, h. e. caret pisdbus. gida, gu<* 
lositas et luxuria, sasvU, immensa est ao perdita. — 95. peniiui jcnr- 
tante proxima maria ac (lumina, prssdare, omnia loca, afigulos, reces* 
BUS maris diligenter pervestigante, ut nihil relinquatur pisdimi. Sic 
et omne perscrutati profìindum dixit 8en« de Consol. ad Helr. e. 10. 
macello, mace)larì6, cetario, vel piscatore : nam in macello ednlia ac 
cibaria cujuslibet generis, edam pisces, vendebantur, unde et maeel* 
lum celariomm memoratur Varr. B. R. IH, 17, 7* Conf. Burm. de 
Vectigal. pop. Rom. e. 18. p. 211. InttruU pisdbus. — 98. Cap^ 
tator hereditatis, heredipeta, qualis describitur inf. XII, 95— -13K 
Ejusmodi homines viris matronisque divitibus et orbis pisces aliosque 
dbos delicatiores muneri mittere soleban^ ut eoa ita capiaretU vcA ve» 
narentur, qu» sunt vocabula propria in hac re. ▼. intpp. Plin. Bpist. 

II, 20, 7* ac Petron. Sat cap. 101. et ll6* Aurelia^ mnlier, quse 
dis^ahebat pisces; Schol. et Lubin. Cetaria ipsa, etsi noraen !!•> 
lustre nimis videtur, quam ut cetaris conveniat ; Ach. Alii intelH** 
gunt diritem orbamque matronam vel viduam, quae^ ab heredipetia 
tot pisces cibosque delicatos dono acceperìt, ut partem eorum vendere 
coacta sit, ne corrumperetur. Sic Gallita et Paccius vai. XII, 99» — * 
99* Firt-oni, ut sup. v. 89* Murcena, fluiva s. /iv^ouwg et ff/i^ìfoum, 
genus pisdnm, quod in summa aqua nare amat (unde et vXmi) et 
rapto vivit nobisque etiamnunc murane, (Gali, mourène s. murène^ 
Linn. Mena), non lampreie, (matinus) nec pricke s. neunauge, didtur^ 
et cujus spedes est anguOla. Conf. Athen. I, 4. (6.) p. 4. VII> 
18. (90.) p. 312. ibique Casaub. et Schweigh., et Plin. IX, 2$. 
Quanto in pretio quantisque in deliciis fuent Romania, docent Pli* 



•• Cf. Barth. ad Stat Theb. IV, 574. dan. Toxar. T. II. p. 511. ed. Retti. 

Burnì, ad Val. FL I, 285. 566. ad ««'«^«ir ym^ évr$i (mercatores) àuirìn xmì 

Quinctil. deci. li 9. et 13. ad Petron. wdvr» alYtmkòv, *»$ ùmJt, ìtt^mnfmfutu 

LXIX. SimilUer Pen, VI, 75. dixit m/ IxitrTo 7r«#. 
fxcutc soliers omnc lulus mundi, et Lu- 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. V. 17T 

tthu et MÌìL ^^ In fireCo autem Sicub murmtUB maximos et optirase ca- 
pialMBtur.^ 

100-— 102« Au$Uro, vento imbrifero, non flante^ temeraria Una, te- 
■lefurii linorum domìni^ pisoatores, (ut maceUum v« 9^0 quos lucrum 
^f^^i*^ facit» in periculoso mari Siculo inter Charybdes et Scyllas 
IMCU^tor. De Charybdi et Scylla v. ad XV, 17 seq. Ausier con- 
tine M9 in carcere iEdio> vel vim suam. «et/e/^ quiescit» ut ^<r(^a/ et 
«ic^g^tfiu:, Tel residet, quo lenau ventus etìam cadere, et contra surgere 
didtar. ^ IQh h cari^ere iEdio, ut X, 181^ in quo ^olus ventoa 
tcoet iwhiaos; qu9 fabula vel pueris nota ^ ex Virg. ^n. I, 52 
ae% (ubi V* Heyne in Exxv L) ut et de aUs ventorum, siccai ahs 
firtrfirfgf m plinrja: unde hvmidug Aftster diqtur Claudiano XXII, 
99$* Juvenalis jocatur et ridet mjthoa poetarum. 

103. Fai dientaB ac pa«peres matta, v6bÌB deiCinatur, scrvatur et 
apponitux. aaguiUa £obtòra cagnaia, MÌimìk ; SchoL Grtngwus pu- 
tahat» ad «^mekgìam alludi ; ianguilkBf ut ait Ifiidorva, nmiìiiudo 
angmidedk nomm) Britan. vero et alii, poetam aequi vulgarem opir 
nionem de eoku anguSke eam^cdubrii h. e. serpentibua a. anguibus. 
De «ncrantf quìdem id tradit I%i. iX^ 23. s. SQ. ubi y. intpp. De 
ang uìBu hoc kgere haud nemani: ad idem tamen pisdmn genus 
pertinenu 104. Tiberimu ac. lupus, piecis, adtpersas macuUs, qui 
Bnoorìs jHPetii eet, {Lupi eine macula, nam wnt et vani, maaime prò- 
bemhtr, CoIibb. Vili, 16, 8. al. iX, 17, 8.) et preeterea in cloacis Ur- 
ini immiifida esca paatua. Alioquin enìm lupus Tiberinus non vilis, 
ut h. 1. et vi omnino lupi fluviales, sed delicador eibus erat ^ Ewm 
temporibus Jvrenalis non amplius in pretio iuisse suspicabatur 
Britan. glacie^ v. Var. Lect. et ipse ìujms, rei altus piseis Ti- 
berinus, vemula, Temaeulus et quasi indigena riparum, qui circa rìpas 
licrere soilet Hìnc etiam vilior fbrte est, ut contra ddicatior, qui 
intn poDles Tiberis commoratnr. ▼• H<mrt. Sat II, 2, 81 seq. tor- 
renU doaea, eonfluvìo sordium cgos, qua? in Tiberira deferuntur. Vis 
epith. tarretde inteUigitur vel ex loco dass. de doacis Plin. XXXVI, 



■ PBn. IX, 54. et SS. Varr. R. R. pr» ccteris lauAintur GeU. VII, 16. «t 

III, S, la a( 17. S. Cduin. Vili, 16, ArìatDpb. io B»r<«K4tf« 

5. et iopr. TAuxiAu Sat. IF, 11. » ▼. Hcyne ad Virg. Gè. I, 354. et 

•t. Pnn. et Athcn. II. ce Varr. R. R. nos ad SIL III, 142. VII, 151. X, 597. 

II, 6, 9. Pollux VI, 63. Clcm. Alex. « ▼. Macrob. Sat. II, 12. Colum. 

Pcdag. II, l.p. m. 103. Marli'al. XIII, Vili, 16, 4. Plin. IX, 54. Horat. Sat. 

sa Macrob. Sat. III. 15. Salinas. 9à II, 2, 31 wq. Kooniue 4e ve db. Ili, 

TcrtuU. de pallio e. 5. p. 444. Tartemi 16. * 



Digitized by VjOOQIC 



178 COMMENTARIUS 

15. Cloaca operum omnktm maximum^ subfossis montibus atque urbe 
pendii tubterque navigata. Fedi id Agrippa ki JBdiUUUe, per meaius 
corrivatis VII amìubus, (doacis pnecipuis, sub terram dactis, qoot 
fuere montes s. arces ac colles Rom.) cursuque pnecipUi, torrentium 
modo, rapere omnia atque aitferre coactis. Qui insuper mole imbrittm 
concitati vada ac latera quatiunt, aliquando Tiberis retro infusi red» 
piunt Jluctus, pugnantque diversi aquarum impetus intus ; et tamen ob^ 
noxia Jlrmitas resistita — 106. Crypta, occulta (x^vrri)) ac subterraneft 
caverna fornicata, h. e. cloaca. De Suhura v. ad III» 5. 

107 — 113. Conf. Var. Lect Ipsi Virroni^ et qui ei simiìes sunt^ 
pauca veUm dicere. Jacilem, si prasòeat aurem, si benigne ac liben- 

ter audiàt Conf. Var. Lect et ad X, 8 108— US. Verba poeCe, 

quibus Virronem i^oquitur. Nemo petit a te larga munera, qwg 
cet aniicis modicis, ut a. vilibus inf. v. 146. pauperibus, quos mo- 
^Ucos pecunia^ et originis appellat Tic Ann. HI, 72. VI, sp. — 109. 
Seneca similiter cum Pisone inter exémpla liberalitatis laudatur a 
Martiali XII, 86, 8. Piso forte C. Fiso, auctor conjurationia in 
Neronem, de cujus liberalitate aliisque laudibus v. Tac Ann. XV» 
48. et Pan^. ad Pison. Diversi ab eo Piso Frugi Licinianus, a 
Galba Imp. adoptatus et cum eo ocdsus, (v. Lips. et £m. ad Tac 
Hist I, 15.) et L. Calpumius Piso, Consul a. U. 810. quem cum C 
Pisone confundere videtur Lips. ad Tac. Ann. XIV» 14. Nova vet 
Schol. h. 1. est: '' Piso Calpumius, antiqua familia, scenico habita 
tragcedias actitavit : in latrunculorum lusu tam perfectus et callidus, 
ut ad eum latentem curreretur. . Ob haec insinuatus C. Caesarì, re- 
pente etiam relegatus est, quod consuetudinem pristina? uxoris abdnc- 
tse sibi ab ipso, deinde remissce, repetisse existimabatur. Mox sub 
Claudio restitutus, et post consulatum materna hereditate ditatus, 
magnìficentissimus vixit, mentis sublevare inopes ex utroque ordine 
solitus, de plebe autem certos quotannis ad equestrem censum digni- 
tatemque provebere." Conf. omnino Wemsdorf Poet Lat. Min. T. 
IV. p. 36 seq. bonus^ ut putant, vel liberalis, vel dives, lautus, 
splendidus, Gr. t^Mg, ^ Rigaltius cognomen Frugi, Pisonibus fami- 
liare, respici putabat Colta ex gente Aurelia, forte is, cujus men- 
tionem fadt Tac Ann. XIII, 34. Conf. in£ ad VII, 95. — 110. 
Gloriosius olim putabatur, liberalitatem exercere, quam Htulisy hoDo- 



* De quA Tocù vi cL Ernesrì dav. Cic Cort ad Sallusl. b. Cat 53. Gron. Obss» 
Gner. lect Htriod. e 6. ad'E^y. v. 214. IV, 9. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. V. 179 

rìbusy et Jascibus, summis magistratibnsv consulatu et prsetora, fungi. 
J 12. civilii^f more dviinn^ et ut decet civem, qui alios non contemnit 
vel injorìa afficit, nec sibi quid arrogata sed aequo omnes tractat }vae, 
et ita se gerìt, ut, eoa quoque cives esse, meminisse videatur. Conf. 
Emesti dav. Cic v. cìpìUs. Cornai civilUer, qui non sibi vel paucis 
optima qottvis, ceteris vilia, sed sibi ac convivis omnibus eadem 
apponi jubet 1 12. 113. Quod si £eceris, per me licet multorum sor<« 
didorumque bominum more vivas> ita ut dives sis libi, tui tantum 
causa divitias ooUigas iisque solus fruaris,* et pauper anticU, ut 
amicis nibil des dono et de re tua fiimiliari impertias. Conf. ad 
I, 139. . . 

114. Ante ipsum Virronem s. patronum divitem. Jecur unseris, 
fico, molso et carica farti, Romanis in sununis deliciis erat. Xijrf/u» i* 
ijfirarftnr («i^tfv^oódo(tfra d< roMra xarà riiv *P(^/(U}r) fMnfuonbu JSSjvdlhg, (f. 

Athen. IX, 8. (32.) p. 384. ^ Epitheton magni edam ad jecur anse- 
ria spectaty de quo Plin. X, 22. s. 27* fartUibus in magnam ampUtudi* 
nem creicil : exemtum quoque lacle mulso (irrigatur et) augetur; et 
Martial. XIII, 58. Adspice, quam tumeat magno jecur ansere maju9 
cet. — anserUms par magnitudine altìUs avis, inpr. gallina, alendo sa* 
ginata. . Conf. Hin. X, 50. s. 71* (ubi v. Hard.) et Martial. XIII, 62. 
Ovri fi 3^<^ hfi^ia ràìc ctXXo/;, àKkà rf im¥ vXoudtft *!^y}h. xaì ^ifidTJji, coi 
dì pwrrhg ^rcfiog fi forra rtg ùan»0xXii^ !/j3^/( ivrix^i xaJ àn/iìet, Lucian. 
91^* rSf M fluséf cu9évrw cap. 26. Cf. ad v. l66. ^ 115. aper dignus 
ferro Meleagri, non minor apro Calydonio, quem Meleager interemit, 
quod vel pueris notum ex Ovid. Met VIII, 272 seq. Conf. Martial. 
XIII, 93. Apri in vivariis etiam pasci solebant, ubi miUiarii quidam 
factL V. Lips. Poliorc IV, 1. aper solidus, integer ^ìifTta^ in mag- 
na lance appositus. v. ad I, 140. Flavus, pulcer, ut Gr. ^aìféó^z 
est vulgare epitheton ncm modo puellarum, (ut VI, 354*) sed etiam 
virorum fortium heroumque, quos et pulcritudo decebat; flavi autem 
crines olim non minus ac nunc pulcri censebantur ; et Meleager tum 
pulcer, tum. fortis fuit et heros. '^ post hunc aprum : nam, si Pli- 
nio Vili, 51. s. 78. fides habenda, fum iota quidem cento, sed in ipso 

•■ Cu Pc^ux VI, 49. (|«-«r« «vMmi) /3«r»Mf, •erris) Nidas ad Oeopon. XIV, 

MmrtìàL XIII, 58. Pcrt. VI, 71. Horat. 22. et Bottigerì Sabina p. SI 9. ed. pr. 
S«t. II, 8, 88. Plin. Vili, 5i. a. 77. et * C£ ad VI, 130. XIII, 164. ad Sii 

X, 22. a. 27. (obi cf. intpp.) Heina. et I. 438. Koeppen ad Hom. II. «, 197. /S, 

GonsaL ad Petron. 157. Bunn. ad Po- 642. 7, 284. intpp. Hor. Od. Il, 4, 14. 

tran, e 69. p. 543, (de /art orftiw, x^*^ '^^> 9» '^' ^V» ^» ^ 



Digitized by VjOOQIC 



180 COMMENTARIUS 

ejuM principio, bini temique pariier nutnduntur apri. — tradeniur, «ppó- 
nentur diviti et porrigentor^ tuberà, de quibus ▼• ad XIV, 7. — . 1 17. 
Tuberà dicuniur nasci, si imbres fuerint auctumnides et ionitrua crebra : 
tenerrima sunt tempore verno, Plin. XIX» 3. cctnas, cibos, h. k tu- 
berà. —-US. AUedius nomen Equids forte Rom.» taltem h(mìinÌ8 g%X'- 
\ou, sed iiobis ignoti. Cf. Var. Lect l8 festive alloquitor Libyam, 
terram fertilitate insignem et borream Rom. populi^ ubi et ditiores 
Romani ac publicani immensos agros poMidebant: (v. MitacherL ad 
Horat Od. I, i, 10.) par me in Libya et in agris meia Libycis fira- 
raentiim non seratur, dummodo inde tuberà Romam et ad me mittan- 
tur. Tuberà Africana ceteris prsestabant et misy vocabantur. ▼• Plin. 
XIX, 3. Mart XIII, 42. et 43. 

' 120*— 124. Cf. XI, 1S6 seq. et Lips. Sat. Serm. Il, 2. Structor 
aervua, qui non modo mensas apparat ferculaque ordine ac commode 
in menait struit h. e. disponit et collocet, quiqne Petronio instructor 
ferculorum dicitur, (cf. VII, 184. quae propria verbi via est) aed etiam, 
ut XI, 136. et al., qui dboa adndit et vulgo carptor, (IX, 110.) vel 
earpus vel scissor et chdronomon dicitur, a quo tamen h. ]. distingui 
vìdetnr. 121. CheironomonB. chironomon, ;^fi^0My(MÌir, id. qd. cheirono» 
mus, x^ufoUfue, qui certa quadam lege (yé/itfi) et ad numerum manus 
concinne motitat, (x^tf tifici) ita ut continue geaticuletur» prc^. 
pantomimus, hiatrio, (x^^^^i^t^^ ^fX*l^^ Hesych.) et h. L ciborum 
aector. Nam, teate Petron. S6, scissor ad symphomam ila gesticuìans 
laeerat epsoniutn, ut puies Darium hydratde cantante pugnare; unde h. 
1. saUantem h. e. geedculantem, quas ^leimia verbi notio et astia nota 
est AUus pretiosms aves sdndit et, per pectus ac dnnes cerlis ductibus 
drcwrferens ervditam manum, in frusta excutit : infeUx, qui huic um 
rei ffipii, ut altilia decenier secet ; nisi quod miserior est, qui hoc voìup' 
tatis causa docet, quam qui necessitatis discit ; Senec £p. 47*. C^* Plin. 
X, 50. a. 71. extr. et inf. ad VI» 6S. et XI, 140. wianii cum cu/* 

téUo, quem agili manu versat aeissor. 122. peragat dictata omnia ma^ 
gistriy qui eum artetn ctbos acìndendi in pergula aua docidt Confi ad 
VI, 392. et XI, 136 seq. dictata, ut ap. Horat Epiat I, 1, 55. et 
18, 13. — 123. 124. Multum intereat inter aectionem kporia et galli* 
na, vel plurimum refert, quibua gestibua cìIm diaaecentur. Utrum- 
que forte ridet poeta. 

125 aeq. Alia affertur causa, cur ccena? nobilium diti(»iunque vi- 
tandae sint : duceris pianta, pedibus traheris et ponere, poneris, Joras, 
vi ejideris e triclinio, ai forte inter osnandum hiscere, os aperire, i* e. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. V. 181 

ìmq^ àttsm foèiÌBy iaikqMm hah^ùi Ma nonéna^ k. e. taMpum et tu 
wné MB «ptìnui lepi vel iogemn»» qui Hbat loqui paMit : mua dvi- 
bus VUmt. trìm pletua^uè erant nouUilA^ paÉUoDOin^ nomtn d coguo- 
muì, dvìttyupM Rool moHiloidigiiitalis junnmqttt ofldétrabtt Vulgo 
«ipotnui^ luiiqitàm et ttt i«i« nóbì^ y«ram tea nobìlet ttmum, 
sed quilibet fere civium tria habebat nomina : fitvent tamen illi espU« 
cmkmvi^Mk Auaoniì; Tr^ «|ta/ii«i iuntutf irta woaàua nàbiliorumJ 
Caaié Yar. Leet. Com» a( Herade ims, atipitibiit et okmt m^ 
et, quntt oeeiada etaet, pedfte» e ^uato pracnietiis r quod noiutti 
Yd e Vii'g. iEtì. Vili, S49. 850. €$4. ^ idt^ ^1r^, y^ top. ad v. sg. 
Propinata, ^e^oiehéif, propr . didtor^ qui poctthun 0^ ^iMaa «uamii» ib^. 
Ubat labris alilqué ebf bendum tradit ; qttod honori« ^gaum erat ^ 
Plfada tuie MniàdUÈ tabàlM^ a t# dtHbata. 130. FerdHui òu»^ prò, 
kùptètnM, foeleatua. mi dicat ngi, bibe, b. e. ut dÌTÌti ac nobili p»- 
ttotìO (r. ad I> 186.) poculum pvépmet «^ ISl* Comparant pnrrerbia 
uei<a mrkrn JhoU -^ &wcr jmzsmw **»^ ràv /éf mvé^inr af^t ti >Jiyu xtmi'**» 
il Tfaeogn. rj 7^^ «tr/i} MJilMi/dif 1^ 2Ìiira/ i /Xmtim» eld noX^iUv mi/ Mth 
migèf àifià fkdkit Jta/jtf» An¥. homùèes Imm (v« ad U1,2SS.) pmium^ 
laoefa et anta vette indotì^ fa^ e. paupereai' 132 teq« Si uunere Deo^ 
rum aut bominuài dives repente fieres; tu» homunrìo, qui nane ib 
oeiHlcinta vivit et qnem nobile» tìa honunem pUtaMi quam mi^ut 
eetifitatìm et honeratua eradéres I Qimdring$nia te* tettettia, cett* 
ania equeatrem^ ut l, 106. et Ili 117* HmilU DUs, 7#H òif, bomo^ 
non benaiicufl^ quod vulgo putanl, aed divea^ (rKtùfr^ f àftri mJ i&èoQ 
hmM ùoifimi a* ifK in^ Heeiod* "^^ v. 318. Sii.) vai diguitate et 
patcntui ceterìa prattàna» ispr. lHq>ermtor: nuu Impenatoribua Roai* 
diTmi bonorea deceÉmflòantdr, et ad Mi traiaferebatur v0Óo, quam 
Grtéci de tegibua et beroibua animo aibi infomiabaat^ quorum fiafft^ 
^ a* &9aHng et i^g eraat ^mì^Xm» krmkék^ km^Jynw àktvirmtt, 
%mìùlh 2alp ym$^ ifàfhmf Z»ri9fi§i, Atf (i^^tf àtàKami. mtUar, be^ 
w^mar^fidih quam faita^ qua» ta paiqperem fboere vel eaae voluete. 
^ IM^Coatit Ovidi Fatt I> 117. et aup . I« 111^ -^ 135. Da TrMo te. 
poeulttoa vel oibum deUcatiorem^ et pone ad TrMum, verba divitia ad 
* et vis,Jrater, ab iptkUibusf ad Trebiom, quod est fictum 
i pauperit dientit, (ut mxpé v. 19.) qui nunc rqpeate divea fao- 
tua eat Jraiet blandiut nomen» quo amici se invicem compe)lautt 

• V. Rtcbrr ad Anatt. IV, 3. et hitp^ Vkg. Mn. I, 737 aeq. ti Martkl. 

v,7^a- 
Vof. II. M 



Digitized by VjOOQIC 



AQ^ COMMENTARIUS 

ut ap. Horat. £p..i, 6, 54* et Martial. X, 65,^. . Cob£ firoekfaus. md 
TibuU. p. £05. WS, Jraier, ab ipài iiibuSi lumhi^ parte delica* 

tiore, (v. e. apri ap. Plin. VITI» 51. s. 78.) scìL tibi aliquid ab* 

'Scindi ; abrupte,) ut oonilia in quolibet sermone, familiari. Aò 
ipris prò aliquid de his axit istis minus Latine dictum videbatur H» 
Valesio. 

186. 187' Honor et blanditias ad numos spectant, iisque trìbuuntur, 

•non hominLvd mentis et virtuti. — 137 — 145. Dives illeet superbus 
Virro etiam clientis instar t^ qui repente dives factus ea, ut patro- 
num suum colet et venerabitur» si tibi non erunt liberi, et ipsi adeo 
spem hepeditatia adipiscendsB concipere licet. Lubinus compaiat si- 
mili. Epigr. XXXI. Palladse (in Brunckii AnaL T. IL p. 413.) : 'Hi 

■tkn fiintùv. "fivHt.yà^ koù rouka, rà ^fMira' avrà^ ìywy% Ou« iéiìkbà héfAm, w 
jyà^ r)(u òùfMìou, Dominus, v. ad I^ 136. Domini rex, major pa- 
trono ac potente amico^ Jieri, ab eo coli summo honore. 138. 139. 
•Poeta festive utitur verbis Virg. j£n. IV, 828. JlUa dulcior, ssspe 
et multis parentibusj ilio filio. A nonnuUis ilio refertur ad Virronem 
s. heredipetam.— - 140.yàa< oet ob spem hereditatis^ Conf. MaztiaL 
X, 18. et XI, 56. ^ 

141 — 145. Sed licei, quamvis Mycale, uxor tua, pariat nume, quum 
sìs locnpletatus, non te penitus adspemabitur, sed tecum una gaude- 
bit tuis liberis- et munuscula jubebit idSerri ; Brit. Honorabit itaqoe 
teet tuos, quia nunc dives es, et sperat, gratiam a te relatum irì. 
Kix'kfifiivog Òt M hiS'mw, xiXiuffai xoiXrtfttf rà scuòla ròy ìfSrttmw xai tSfftévra 
fiflwu eiiKM òfjuuón^ tlvai rf fratti' tloJ «^aya/yàfjutoi f/X^tfo/, xoU 9m^\ 
aM9 xaàiffou* %aì reli fùt e\)ii/jcaiZjttv ahrh^, >àyui *Il^ì, néXcxv;, Theophr. 
Cfaar. y. ubi *cf.' Casaub. Enimvero Mycale (de quo nomine v. Var. 
Lect.) b. 1. meretrix potius est et sententìa horum verborum : at i(fy-* 
cale, qua? nunc tua est scil. concubina^ (quo innuit poèta satiricus, 
alias ei antea fuisse) vel tres pueros simul pariat licei, h. e. eam parere 
licitum est ; («e mag gebahren) ipse Vino (conf. v. 80. 56. 86. et ad 
I, 62.) non indignabitur, sed gaudebit, nihil verìtus» ne propter iSlios 
adulterinos ab heredttate e\cludatur, et munuscula quoque parvulis 
dabit, ut gradficetur patri. Si Mycale uxoris, non pellicis nomen est, 
poeta vel unum puerum, non ires pueros dixisset Nihil horum probat 
Manso, qui potius haec adnotavit: " Taedet repetere miras, ne dicam 
ineptas, interpretationes lecdonis sanse et sincerai. Aberrant a vero 
viri docti ad unum omnes, referentes ipse ad patronum Virronem, 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. V. 183 

Htmc ad repentinas versus 132. divltias, quum potius sub ipse iutelii- ^ 
geudus sit pater h. e. maritus Mycales idemque Virronìs diens^ nunc 
antem sine' dubio ad prcesentem pauperis dientis conditionem spectet. 
Sensus obvioa est et simplex. Noli sperare, poeta , Trebium alloqui- 
tur, patronum tibi gratulaturum et raunusculo aliquo Istìtiam suam 
testatomm esse^ si forte uxor tribos puerulis te uno partu beaverit 
Pater Trebius bis parvulis solus delectabitur^ elegantiores yestes 
somtibus sttis conficiendas curabit, nuces, si blandientes ad mensam. 
acoesserint, iis ipse porrigere et numulos ad crepundia emenda e cru- 
« mena sua prsebere coactus erit In bis omnibus nil te juvabit Virro- 
nia Uberalitas: nam Jucundum et carum sterilis Jacit uxor amkutn v. 
140." Hsc vero sententia, vss. 137 — 140. jam expressa, ne quid 
gravina dicam^ admodum languet, neque ei conveniunt singula verba 
pueros tret in gremiutn pairisfutidat timul, ipse gaudebit et ad mensam^ 
quatte^ parasiius venerit infans. £a quoque non unum ob causam 
repudianda et tum a v. 145., tum a breviloquentia Juvenalis aliena 
videtnr viro docto in Ephem. Hai. (AUg. Lit Zeit a. 1814. pi. 223.) 
Neque assequor, cur non et nunc, et omnia a v. 132. ad 145. ad 7Ve-% 
bium, pauperem dientem, qui nunc repente dives fìtctus est, referri et 
possint et debeant Aptissimum vero est nunc eo, quo jam id capio, 
sensu ; et neque inepta lectio a me restituta, neque htec certe inter- 
pretatio mest, paululum immutate anteferenda. loquaci nidoy puU 
Iis avium, nù^^g rgu^otM», h. 1. prò puerulis loquacibus, forma loquen> 
di Viig. Mn, XII, 475. ad sensum impropr. ac fìguratum translata.. 
Sic et XP^^ ^rar^g n^rrtu dìxit adulator apud Theopbr. Char. II. 
tenentm palumbum Pera. III, I6. CatuU. XXIX, 9. nidos querulos 
Senec Herc Pur. v. 148. nidos immites Virg. Gè. IV, 17. et nidum 
Berorum Ammian. XIV. p. 28. ubi v. Vales. Conf. inf. XIV, 74. in 

Var. Lect. et Burm. ad Anthol. vet Lat Epigr. I. p. 139 143. vi- 

ridem thoraca laneum, subuculam, vel tunicam.^^ — 144. minimas 
muees Avellanas, vel potius res minimi pretii, quales sunt nuces. 
assem rogaium more itifantum, qui crepundia amant et assem, num- 
mulos, petunt, ut ea emant. Cf. ad XIV, 208. in Var. Lect. in» 
fims parasiius, blandiens et appetens ciborum. 

146 — 155. Haec ad mensam secundam spectant. Filibus amicis, 
dientibus, (v. ad v. 108.) ponenlur, apponentur, fungi ancipiles, 



• Schol. Tct. armilausiam prasinam, ad hist Aug. p. 355. Rutgers. Var. Lect 
nt àmiis, Cf. Dufresnii Glossar. Solmas. IH, 15. VI, 13. et sup. ad III, 67. 

M 2 



Digitized by VjOOQIC 



184 COMMBNTARIUS 

tttflpeetum cibi génn»^ àe qtio éubites, teneiMttttn èiìì ttéc né. Qua 
ifoÌMpUu urna aitó^tis ùibi, Plin. XXII^ 23. ubi de filiigM àgit ^ 147- 
ce. Miniai. I, 2h et III> 60, 5. Bot^tri praedtantiéèìixtiim fittigi 

gvnui^ V. «d XIV, 8. Ftfiigj mini silvestres, spénte sif* luiseÉntes, 
ìdeeqiiè d^k)f^ ; boléius in bonis ex «ne sttf géos Ideoque eJiquM« 
Ikr; Aeh. TnMt^JUfigi gunt ancipitéi, non boleti^ I7trualiq«# 
igfitur' expressìt {k>eta : Convivis et vi1i<iree eibi appoiluMtff et aHtììpU 
Hm; ddmina exqnidtiorét et nén sutpecti. DwMmi r* Ad l, 

lift itd baielus non Tenenatufi, quaiem Ciamdkté Inp. ééU, ante 
qsLtan ederet Ulutn, qneni ei dedit Agrippiittl uxet Venendo infikftum, 
jpiif^ fMtfM nil ùmpUm edU, feètive prò, quo peiiit. Cf« ad Vi, Giù seq* 
iMiet Claud. e. 44. Plin. XXII, 22. et Verba MaitiftMs I, SI, 4. Bole* 
htm, qnàlem Ciaudhu edii, edasì -^ 149- Vkfùhihtià, cottrietoribat et 
àttlicis, Vintmi paribus nobilitate ac divitiis. ptutafit, dcJeòterh;,» 
tèi potiuB ùutrìarisy qnia solò odore didtar. (7. MartiaL J, 59, 9. et 
Otid. Met VII, 263. ubi Heins. bene siupicatar, Jnvenalem alloÉiase 
b. 1. ad gentem quamdam IneBcan, de qua base tradit Solinns : Odott 
Hvunt pontorum sUvettrhim ei eorinn oifùciu ahmtur. ^^ 150. PhOfùcufn 
m. in mari Ionio prope Epirum, Corc3^ra, (bod. Corfk) eoniraqUe 
rex Aldnoas et bujus bonua notissinHi ex How. OdyÈà. n- ubi etiam 
t. 114 6eq. poma prestantissima ae perennia, propter Zepbyrum 
semper spirantem, laadantur, onde b. 1. perpHuue ùkcéumtite. Conf. 
Qairìni prìmordia Corcytee p. 65. — 152. soroHbnte J^Hi, Hesperidr- 
btts, quamm borti in extrema Àfrica et poma aui^ ve) tifònibu« 
nota.^ eubrepta, ot olim ab Atlante et Hercnle. ^' 153 — 155. 
l\i, paoper diens, Jrueris, cum voluptate pre inedia vescetìs, scaèie 
Sfiati, malo ÉcabioBo et carioso, quod, quale cet Locus acbnodum ob^ 
scurus, in quem did non potest quot nngas confuderint interprete», 
quas omnes reoensere non est operte pretiom. Fleriqae pntant, de 
drone milite, qui parma, levi scoto, tegatur, ejosqoe exerdtiis in ^- 
gere, campo, agi, et ktreutam capellam esse ifèl loTum Si amentuttf e 
cerio capeQ» ftctum bastaeqne alligatiMi, quo iftissa retUftbi posset, 
vel centurionem, vél campidoecorem, (ita ScboL i^et) yd aHum ma* 
gistrum, qui per convicium dàpéSa dicatuf, quod hhnulue étt capra- 
rum instar et promissa bariba ìntonsisque capilUs horrest, seu indfttua 



^ V. Plin. XIX, 4. SfMDbem. ad Cai- mai. Eierc Plin. p. 67a et Scbweigb. ad 

lim. IL in Cec ▼. n. Heyne ad Virg. Atben. Ili, 7. (23. et S5.) p. 8S. et 83. 

^n. I V, 480 leq. ad ApoUod p. 406,'seq. ^ de quo ▼. Heyne ad Apollod. H, 5» 

et Comin. de Theog. Hes. p. L41. Sai- 11. et Diodor. IV, 27. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. V. li» 

Ugo cili^sw^ '909tìfn^rì$o ^% pi]is capr^nu^ «t hircor^m Ua0p> Cf. ad 
X1V> 1^4. 1^. 0^ ^yj, l?. JFicee» quoil muraria, prolMit Acb. qui 
UuBOfin yarba q/; ftirsuta capdl^ recti^s ab Omnibono explicarì pulat; 
*' » t^ppiiiie dlicii> h. e^ 4 t^o^iio ; nam de setif bircorpflf cjllq^ 
te^untar» quibuf et naves et tenforiì» tegl aolebint, qupni^m ^^ptÌBMi 
sfmt adveFsoa ignem et iiquam tegn^uMi ; ponstat aMtem> {tomanoa in 
caatrìc naos fi^i/sse ciliciia." TjruDculo^ capris ioaidentes jn priim 
DuIiCÙB rodlMn^tis didicisse ja<^ari, roak auspicabatur Bodiart 
Hieroa. h ?, I9. p. QOJ?. JMpaiua AiuOm ^ pul. R^m? V, 14^ ¥e^tor 
r«Di bic deìi9cribì v^ beatjarium» qui io aggere, nm eaatieiiai, aed ur*> 
b#m9 (Y' ad VII Jy 43.) f^^i^ jaculaH didicerit in capella Tiva et w ea^ 
Tvaq. in limone aliiave feria eonfi^endis tpto arfia tirocinia pooere pò* 
Uierìt ; quod homÌQum gepus Jnfims dicit conditìonja fuiaae, flagel- 
l}s cflBaofn et ob viliiMem cibi te^ue ac atrictum^ non in gladi^toriii 
aagina. — Grangseus et Bi^tgers. Var. X^ect' III> 15.> duce ScboL vet. 
qiù ad YiK, moti notavjt, quale sfmia mqmdueat, craddlMnt aimiam de- 
^ignari jac«l|itriQB0i et c^pra inequitant^, qua? ab agjntis et hiatrio*- 
jijbiia lupf U rifutque f^pt^ndi causa circumducta aìt. Hac sententia 
paolulum immutata» Henniniua h. 1. ita interpret^^ur : '^frueris (em» 
phfttica indigoatione hac voce utitur) nuik^ quod in agg^e a. /caalzia 
Praetoriianla prope Urbia moeoìa ab atioaÌB Pr«t<Hriam8 rodemdym dare^ 
tor aimÌ9> quain ifli Praptoriani, insuper habitia militaribua ezercitiia, 
ludftcro boQAim odum ad Urbem perdentes, parma gàkaqueUdamkir'' 
mfitwqHe capdlm inequitantem fiagdìi melu ad dìacipliii^ im'ipipidi 
inde, ins^ (tq^s^jacuU compdlant In traoaitu acri bile peifuor 
ditur deaidia ini^tia ; suniarn vero eqyifem ex capra Jac^lafidi artifi€0m 
inter ludicra militia etiam Asiatici enun^erajt Leo AfHcsuma." Haec 
interpretatio reliquif praeferenda videtvjr, Cf. Var. I^eet. vm^tmf 
JiagdU, ^t m. vir^ VII, 910. v. Heins. ad Ovid. Met I, 323. 

156. ùfuppisaf parcpre, te p^uperem tam ignominiose tractare ob 
parsimoniam ^t aorde^. Immo hoc agii, facit, vel illud m^tur» opa« 
ram dat, tU doLeas, ut te ves^et; angat, discrudet et ludibrio h^bea!^. 
157 — 166» Simili^ dixit Lucìanua vi(i rpa M fi4^f ^uU^^ ^^, ^4« 
OuTftì^ àm^ puf of àfgAMuy (lupinornm, u]t XIV» 1$3.) i^¥ ^ r$)y iy^lo/t 
XoL'Xà^m, izi>j^ù9 ik xal ai x^mu *^wca4 roC «vj/up^u udaro^» ùi^ «r/ rwkà tfi 

oóXa htxai^ rht ò^sy6fji.iyw roi/ruv Xat/Uy òiaira^l;. Tla^ fóòai rot/a^oZì 
rni >JX*uai raùrni rà'rlyjt^, xa/ w(JWif 0/ ir/^xo/ K^oif àthU ri» ilp«x^X«» 

M3 



Digitized by VjOOQIC 



186 COMMENTARIUS 

àX'kotg /i4v yg'Xwra tc6^8;^€/(> tfaury St doxsTi r^u^v^ Sri l&ri €ùì twf /d%(W«» 

<r/, p^ouòd 'ardvra, xai oòòk fivrififi rig aùruv. Cf. sup. v. 6 seq. — 157- 158. 
Ridictdus osque nuUns est, quam quando esurit, Plaut. Stich. I, S, 64. 
Paupertas quoque ridicnlos &cit homines. v. sup. Ili, 152 seq. et ìIh 
not. plorante gula, famelico parasìto, qui fame maceratur. 159* 

hikm, iram, effundereper lacrumas : nam, ut verbìs Ovid. Trist. IV, 
3, 38. utar, expletur lacrumis egeriturque dolor. Cf. ad I, 45. pres» 
so, comprèsso, diu molari s. maxillari dente stridere, fìrendere dentifous, 
ut irati solent. l6l. Tu tibi Uber homo videris, qui tamen servus es 
guise aliarumque cupiditatum. Cf. loca jH*sclara Horat. Sat II, 7, 
80—94. 111. et Epist. I, l6, 63 seq. (ubi Stoice philosóphatur) Pers. 
V, 73—90. (ubi V. Casaub.) Martial. II, 5S. et IX, 11. Regis (v. 
ad I, IS6.) conviva v., cf. Horat Sat. II, 7, 32 seq. — 162. Cf. Horat. 
Sat II, 7, 38. Martial. I, 9^, 9- et V, 45, 7 seq. . 

163 seq. Quis est tam nudus opibus, inops, omnibus aliis prsesidiis 
desti tutus, ut illum Virronem, ejus superbiam et contumelias, bisjèrat, 
ut iterum iavitatus ad coenam veniat, Etruscum — loro, h. e. si inge- 
nuus est et nobilis genere, vel tantum Uberdnus et pauper. aurum 
Etruscum, bulla aurea, quod insigne puerorum ingenuorum, ut multa 
«lionim, precipue regum, ab Etruscis petitum videtur. Cf. Macrob. 
Sat I, 6. Plin. SS, 1. s. 4. Aurei. Vict de viris ili. e 6. -ubi v. Harles. 
Bulla erat insigne puerorum ingenuorum, cordis fere figura, ex colio 
in pectus depéndens, quo incantationes et fascina submoveri crede- 
bantur quodque pueri togam proetextam ponentes donabant laribus. 
Pueri nobiles ac divites utebantur bulla aurea, humili vero loco nati, 
pauperes et libertini scortea, h. e. e corio facta, vel loro ; nisi potius 
hrum est ligamentum cum nodo, siAe bulla, ex eo pendente. ^ - — 166. 
Spes bene ccenandi vos decipit, cf* I, 133. 134. et Luciani verba ad- 
scripta sup. ad v. 22. et 1 57. — Ecce dahit — aUiUs, verba vel potius 
cogitationes pauperis clientis. M6ìw vm '^^t^t^fjÀvm rà hcr^, ù àflxotro 
(M^ 6(Aj, xaèétìn^ 01 xx/ng ^i^/gtf^/wv, «j rh ax,Xti§òv TTJg /laXàxvg fv>J^oì, f rà 
aXka 6vvttX<nMnv, t! vm^ofétifi lktò tu* ^^araxs/fi^vw, &<Tfisfog M XifioZ tu- 
^•>\fdfJi4Yog, Lucian. 9tfi rav i^/ fu(fé^ (tuifóiirM cap. 26. et ibid. e. 17. ou 



• Cf. XIII, 33. et XIV, 5. De ori- intpp. Petron. €Q- Frane de Ficorini 

gine causaque hujus rooris et forma bulUe libeHus de bulla Rom. 1732. Middlcton 

V. loc. class. Macrob. Sat I, 6. Piin. in Ocrmanis quibusdam ertidits antiqui- 

XXXIII, 1. Fest. b. ▼. Plut in Romu- talls monuincntis Lond. 1745. p. 29 — 

lop. 80. Voss. EtymoL ìfng. Lat. p. 81. 48. 



Digitized byC:»OOQlC 



IN JUVEN. SAT. V. 187 

Xfuxov ^rori igrcu ifipc^ìgt (cf. v. 67 — 7^*) ot^c 7< No^dixou ^ <I»atf/arou 
S^i^, £f fàóXtg rà 6<ttà fìfi^ xaraXéXo^^. (Cf. ad v. 114.) — 168. mincr 
altiliSf anas aut gallina, ut v. 115. nisi minar est semesa. inde, quia 
speratisi partem ciborum delicatiorum vobis datum iri, tacetU, non 
po6td\atis fmnem paratum, quem sumere cuivis licet> et strictufn, seca- 
tum, (ut ap. Virg. Gè. I, 317* ubi v. Heyne) adeoque in pieno con- 
vivio esurìtis. An sensus est : iaceiU, suspensi exspectatione et inter 
spem metumque, paralum semper et in promtu habentes ac stringen" 
tes, imminuentes, panem, cum illis cibis comedendum, quem tamen 
non iangUis, editis,*quonìam illi cibi' vobis non exhibentùr. 

170 — 174. Verba cum indignatione dieta. lUe Virro sapU, qui 

te tic uHtur, tam contumeliose ac superbe te tractat : facit id merito 
tuo ; dignus es, qui ita tracteris. Omnia ferre si potes, ei, etiam, 

deòes; apta et gravis sententia. 171. 172* Haec referunt ad duram 
parasitorum conditionem, qui tum ridiculi, Q/tXurovoioi) tum plagìpa- 
tidse fuerint* ^ Color autem orationis petitus a mimis, in^quibus ser- 
vi, scume et moriones in scenam inducebàntur vertice s. capite raso, 
et pulsantes sibi capita, h. e. colapbis percutientes, excìpientès tur- 
gentibus raalis alapas sluì Jlagris cesstibùsque se invicene caedentes. 
Conf. adì, à6. Vili, 192. Ziegler de mimi^ Rdrii. p. 30. 31. et'FerràA 
Elect. II, 13. " "■ ' " '' ''' '''■■- • ''•'^' 

1 

, - . . . .. • ' • "•• * J 'AU li 

« Cf. Ttrent^ Eun. II, 2. 13. Plaut. Capti I, K 2p. ibijjue Meuns. ^ ^^ ,^ 

'•• • . ' ■'>^' '■■•' '»• ': ' -y'' 

. ■ V .' t :• /i -r ■".>; •»..:!> ^m 

f , . -, iÌ.j> i.ii i ^'[^ .' "ii^ \. 

\ . ,V i\ .'■[•Ì*")l- < l <Ìi)'J* 

^ \ .r. ^'- ' t .qr, 

. • • "■ V Uv. ■ - . .^'.''V'^'.ì 






i..«; 'i-y'-À . 


:'• >■. 1 Mn 


' .' / ìj 


j)'-'^-. ò -• , .17 


\ /i ■' / > .i 


■ i.A.A 




. -a ' 




• -.'T .->xH 


■ ' 





M 4 



Digitized by VjOOQIC 



IN 



5 A T I B A M VI. 



1 — 15. In aureo seculo» in <j[Uo Saturnus tex Latii fuit, PudiciUa 
cum reliquìs virtutibu^ in terra et inter homines versata preditur. ' 
Credo, de re adhuc dubia. r^ge, regnante. — 3 seq, D^ aurea a^te 
pauca quideain ppeta^ sed» ut sQlet^ fj^jstive et ^ c^n^Uium «uum apte 
dicit Animo autem oculisque ejus obversabatur pra^darus locua 
Lucret V, 905 — 1026. de vita, ingenio moribusque primorum homi- 
ou&a, e terra natonim. fripda — domos ; nam prisco tevo syl vs, 
anlra el specus erant prò domibus, Plin. VII, 56. Cf. Lucret V, 951 
seq. Neque in habitationibus spectabatur magnificentia et eleganda, 
sed, qusB sarnma rei est, tutela contra aSris injurias praestanda. 
Jrigidaf quoniam sub terra est ; et bine aptior ad vim solis arcendam 
sedibus nostris. ignem, focum. harem familiarem. 4. pecus, ut 
ap. Fest. V. cavlat : antiquUus ante usum iectorum ovei in antris dau», 
debaniur, — communi umbra scil. speluncse vel sylvx, speluncam con* 
tinentis et obumbrantis. 

5 — 10. Illis temporibus pudicitia servata est labore, aspero vitse 
cultu, propria liberorum nutricatione et agresti ^'«rcoque vìctu, Cf. 
VI, 286 seq. et XIV, l6l seq. — 5. 6. Cf. Valk FI. I, 137. Ovid. 
A. A. II> 475. et Amor. Ili, 10, 10. ubi v. Hems. montana, in 

* De qua fctnik Mtit note ▼. Heyne XIII, 28 seq. De Pudicitia cu Prop. 

£xc. III. «t IV. ad Vi», ^n. VII. II, 23, 208. al. 32» 59. et Ovid. £p. Her. 

Exc. II. ad Virg. ^n. Vili, 814—529. IV, 181 seq. de Saturno Creuser't S71D- 

et ad Tibull. I, S, 85 teq. Cf. inf. XIII, bolik T. II. p. 7. 242 seq. 573 seq. 484. 

88 seq. et de saculit s. «rtatUnis mundi ad T. IV. p. 464 seq. 
2 



Digitized by VjOOQIC 



COM. IN JUV. SAT. VI. 189 

«Motibus «NTumquc cav»rnu iubìtans. Sumere voc« propr. ds 
ledo, luide ttrtUwm. culmo, palea, stramine. pelUbut /trarum, 
qalbiis et prisei luMninee) «en tamen feri adhuc 0t per sylves vagan- 
tas, €pà ireadìhuB foltiaqtte tecti vel nudi erant, «ed Jam raitiores ikcti> 
wtid wmtHy. Non, ut hodie, euleitie plupaeis vel ngllibus stragulis 
formit, lectxim, atemeliant. vicinarymferarum, que eadem In 834vis 
et vieina JMibebiuit l*tA«la. Ovimn etcopranime forte melius leo- 
ifton et tlgfidmn, «t oetetidaliur priorum homimim robur ; Ach. 7 — 9* 
Mafier illa montana non erat mòUis et delicata, sed dura et horrida. 
et Lncret V, 923 seq. Cyniìm puelk, a Propertìo amata, cujus 
^rerum oomen HeatSa erat, et quie modo hune modo iHtim amabat. 
▼. Baith. in Edit. Propert p. LXXVIII seq. et 666. .— 8. Designa^ 
tur LeMa, amica CatnUi poet», qtitt propr. Claudia Tocabatur, et 
m w tem passeri* dia mnltumque deflebat Cf. Catull. Ili, 18. al. 
Martial. VII, ÌS* aijns exstìnctus, mortuus, passer, fa. e. cui mora 
paeseris ocdhg iurbavit^ contristavit, qnod verbum a coelo vel mari, 
Tentìa turbato, ad ammum vultumque transfertur. €f. Heins. et 
Hejne ad Virg. ^n. VIII, 223. Oraec avmp<^ i/n,pMra comparavit 
<7Tang. oceltos, i)lande, et de pnlcrfs oculis, ut ap. CatuH. 1. e. 
mece pudke Flendo Uirgiduli rubent ocettt, et al. passim. •^*- 9. ConfSsr 
ommno egregia ac prolixa diasert. Favorini philosopfai ap. Geli. XII, 
1 . qua anadet nobili femins, ut l^beros, quos pariat, non nutrieum, 
sed ano lacte alat Idem preecipiunt Macrob. V, 1 1 . Phit. et al. /to- 
ianda, non tantum ragenda, adeoqne p^ena lactis. hrfantlbus mag» 
nu, adukis; non enim tam cito» ut nune, arcebMitur a mammia; 
Orang. AUi coH. XV, «9- 70. et Lucret V, 925. epWieton eo refe- 
runt, quod i^rirais seculis p^ndiorea nati ^int infkntes. — 10. karrir 
dier ingenio, et in victn atque amktu ; non, ut nunc, malMor et deli- 
cfltior. Glandes aliiqne fiructus aAorum et heribarum primi erant 
«SbL FKn. VII, 56. XVI. pr. Virg. <3e. I, 8. 148. retante, quìa 
«Dultaa glandea et evide eomedit Delicstiaiee Somaai ructdbont 
«vea, fipram oet^ — 11. ' Verba Luoret V, 905. 

18. f8. Faeete gè per riamm poeta mepuorat fabulaa de erigine bo*- 
«unom, et inde doeet, cur primis iM temporibus caste ac pu€Kce 
rtxerìnt; quod sefl. durum adirne borridumque fuerft ^eniom eo- 
Tum, non luxu corruptum, quodque (nati scil. e robore « terra et 
luto) nondum habuerint parente*, qui lascivum ipsis sanguinem infu* 

• T. Varr. R. K. Ili, 2, 5. Mart IX. 49, 8. et al. Heinn. ad Ovìd. Bfct. XIV, 211. 



Digitized by VjOOQIC 



190 COMMENTARIUS 

derint» vel pravls eoa exemplis et educatione enervaverìnt. nepfo 
robore noHf ut Gens virum truncis et duro rotore fiata 149. Virg. iEn. 
Vili» 315. ubi V. intpp. qui recte jam moQuerunty hoc commentam 
inde esse ortum, quod Ieri homines cavia arborum trunoìa loco sediom 
utuntur. rupto meliua quam duro ap. Viig. (ubi et rt^pto in tert 
Rottend. forte ex nostro loco), ut roborìs quasi partus sìmul exprìma- 
tur, ut ap, Ovid. Met. X, 512. Arhor agit rimas H JUsa cortice vìman 
Reddit onus ; Grang. — 13. Alia de origine hominum eaque notis- 
sima £U)ula meincHratur, de qua v. ad IV, 133. Hinc homo • «r«X^ 
n^o^^^; vocatur in Callim. fragm. 87* 

14 seq. In argentea quoque aetate, qua Jupiter regnavit, (v. Ovid. 
Met 1, 1 13 seq. et TibuU. I, 3, 49 seq.) sancte etiamnum ac pudioe 
vixerunt homines, sed primis tantum ejus temporibus ; unde poeta 
£su:ete et salse dixit Jove nondum barbato, adhuc impubere, nondum 
adulto et toties adulterante. Cf. v. 59> et ad XIII, 41. et 58. 

16-— 18. Quum homines adhuc juste viverent ac sine fraude, neque 
perjuria et furta h. e. scelera vel essent ac vigerent, vel timerentur. 
1 8. fiondum Grascis jurare paratU, ut nunc. Hsec verba vulgo, nec 
male explicant de perfìdia ac per}uriis,.a quibus non adhorrebant 
mores et ingenia Grsecorum, qualia describuntur III, 58 — 125. (cf. 
ad XIV, 240.) et inpr. a Cicer. in orat. prò Fiacco. Non tamen ve- 
tei^es, sed seriores tantum Grasci tam male audiisse videntur : nam 
olim Grceca et Attica Jides vel proverbii loco optima. Punica vero 
mala dici solebat ^ Rubenius (Elect II, 26. p. 74.) verba illa ad 
adulationem referenda esse putabat notarique Grseculos ejus svi, 
qui passim in magnis domibus et per salutem geniumque beri sui 
juraverint, eumdem scil. ei honorem, quem Diis aut Principi, haben- 
tes. Graecorum ars adulandi notatur sup. Ili, 86 seq. Sed verba 
parata jurare et jurare per caput alterius ad levitatem potius in ju- 
rando spectare videntur. Recte Seneca de Consol. ad Helv. e. 10. 
Majores nostri, inquit, per Jictiles deos religiose jurabatU et, qui iUos 
invocaverantf ad liostem morituri, ne fallerent, redibant. Sed posteri 
eorum, more Greecorum htt}us svi, perjuria aspe faciebant et, ut 
poenam eorum.effugerent, non per Deos jurabant, sed per homines 
eorumque eopt^aivoculos, ossa, cinerem, per genium, fortunam vitam- 
que hominum, inpr. Imperatorum, iramo per res non modo vivas et 

« V. Velici. II, 23. et Gronov. ad Plaut Asinar. I, 3, 47. Confer Guys 
litcrar. Bricfc P. IL p. 27. 

4 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 191 

carasy sed etiam inanimas et tiulliu» fere preti!. Cf. XIII, 90 seq. 
^MfR furem nemo limerete tam ob inopiam, quam ob justitiam integ^i- 
tatemque animorum, cauUbus^ oleribiis, a«< pomis, cibo lllorum homi- 
num, d quisque aperto viverei horio, non ckuso, neque apposito ejus 
custode» Priapo. Conf. Tibnll. I, 8, 48. 44. Plin. XIX, 4. et locus 
Calpnmiì, ab Hein. laudatus, Edog. I, 37, 45 seq. Subjectum qui- 
dem h. 1. est nemo, quod aliennm est a verbis aperto viverei korto. 
Sed ex NemOy Nolo, Nego, Ne sa^pe in proxlmo orationis membro 
adsnmi slgnificationemy quse affirmet, recte monuerunt Hein. et, quos 
hic landavit» Manut ad Cic. prò Quinctio e. 26. Gron. obss. IV, 2. 
Heusìng. ad Com. Nep. Eum. 6. et Dat 6* Cort ad Salkist 6. Jug. 
14. in exc et ad e. 106. Burm. ad QuintiL X, l6. et Ruhnken« ad 
RutiL Lup. ], 13. 

ig. Paulalim, exeunte astAie argentea et in aerea. Nam quatuor 
States eanunque mores adumbrantur. 19. 20. Deos inter hòmines 
in aureo seculo versatos esse, eorumque improbitate praeter modum 
crescente terram reliquisse» vel tironibus nota &bula est Astrwa, 
Jugàtìa, recessU ad Superos pauUttìm et postremo.* recessii hac 
Pudidtìa comt/e, aique sic duo: pariter fugete torarei, Astrsea et Pudi- 
citia, (male Schol. vet. Grang. et al. Fides et Pudicitia) ut ap. Hesiod. 
''E^. %aì *H^ 199. quem locum poeta in animo hdbuisse videtur, 
'A^voTMv lu/rà ^DXa /n}y, «^Xitf^r cU^gfakrou^, Aìòàtg %ai Ns/m«(. Pro- 
prie haec espressa inf. XI, 54. 55. Astraea, 'Acfr^cub, et Ni/cmcv^, nec 
non Ahtih Ilafi^hoi et Erigone a poetis confundimtur. Cf. Herrmann. 
Mytho). T. III. p. 134. 140. et al. Fides soror Justitias ap. Hovat. 
Od. I, 24, 6. 

21 seq. Aniiqutimjam est adulterium; jam in argentea eetate, fa. 
e. priscis temporibus, adulteria iriguere. Cf. Horat. Sat. I, 3, 107 
seq. Ursidius Poetumus, amicus Juvenalis, non aliunde notus. Cf. 

V. 28. 38. 42. — 22. Concutere, vexaiey turbare, lectum aUenutn^ 
juia conjugialia aliorum adulteriis; nisi malis, libidinando quatere 
lectom. Cf. CatulL VI, 10. 11. Gemum sacri fulcri, conjugalis 
tori, fa. e. religionem connubii, quam violare nefiu est. Fulcrum 
leeti prò ipso lecto. ^ Geniorum, qui genitos tuentur iisque adsunt 
perpetui custodes ac comites, prascipua quoque religto esse debuit in 

* cf. Ovid. Met. I, 105. et Fast. I, » ut XI, 95. IVop. IV, 7, 3. et 

249. Virg. Gè. 11,473. Hygin- Astron. LoUcb. Eleg. Ili, 3, 22. ubi v. Bur. 

II, 25. Manìl. Astr. IV. 542. Sen. Octav. mannum. 
422. Hcrrro. Mythol. T. IL p. 136. 141. 



• Digitized by VjOOQ iC 



IW COMMENTARIUS 

niiptìÌB: unde et k^us gemalu X, 93^. et al 4ìcitiir nuptUlÌ8> inaili 
C«nio ent et Jiinoni sacer^ vel omiiiU cau»^> a g^nendo 9. gigoeiuio. 
V. F^suw, WpR. Slectr I, 17. Heyn^ a4 TilwU. h 7, 49 aeq^ mtpp* 
Horat OcL III, 17. 14 m^ Creuzjer'a 6jn»b<(4i]( T. II{. p* 4 ««q. ^ 
seq. 50. 432 seq* Idem l«ctulu9 sacffr^ qui» r^ligiofe e^ry^ti^tnw, 
Umquam coDBufoii moqóm^ptmD et qua» pigiiitf> et qui» n^fiif e^^ 
temecare thalamos pudkoi et foodera lacti, ut utiir verins Ond, Aar* 
I, B, 19. et Ef)* Ber, V, 101. rr- 23- 24* 0««^ «/ifcrf cHm^n fntmjm^ 
rga prolulU atss: §ed viderutii oet Cf. OvìxL Mftt« I, 127 «09- «t 
Var. Lect. 

25 seq. Etsi inde e Jone temporibufl vel sapulo argenteo tot jam 
cooMBiisM «iMit adukeria^ iamm ntipttas panw> et quidem nOi(ra iem^ 
pettate, astate pessima^ qua virgines et matrons, juvenes et mariti 
tee ooines ^mpudioe vivutit? Qy» haec «st inaania ? — 25. Verba 
priflct jurìa Imiìc rei propria: quum owi taQlwa easet cpnvetUtts et ób 
. cmtidkionftRsa figerotitr^ puellae speratasi quum paetum, quo qxmsus 
atipulabatur et pater ce filtam «t daturum apopdebat, pactep, quum 
tponsidia, mutuua ooiitraa(|a8, qui v^ «9I0 perfieiebatur oonsenan vel 
in tabulàa, a aignatorib«8 diiignandaa, sponsof dioebantiir. 26. Jam 
nitidua e«aa «upia et piacere pueUai. Tùnsores non mode b^bam, 
cap^los ungueaque tendebant, {d^ quo triplici oenim «egetio ▼. Batti* 
gerì Sabina p. SW aeq.) àed crmes quoqye peotebant et in gradua 
ibnnabaiit, vai oakuiiiatro conyeFtebaEit fUmiani amio demum U. c^ 
CCCCLIV tanderì comique «Geperunt^ (PIm. VII, 59) antea bartiad 
eramt atq^ intonai, caltnmque eorporia negligebant. Delioati aut^ 
et formosuli hominea comam non modo alere, sed et colexe> et j^oaHié 
pexoque capiHo putidi «afl^ aol«bant. €f. Tib^N. I, «, 9— 1(S. et inf. 
ad V. 105. Voe. magistro ad}eptive podtum et exqtu^ìte, aigotfipma 
orimen awnma arte oom^tiun, v^al a doota nuum ariifiaU, ut tip. Tibfdl. 
1. 1. tansore magUirù, fgvte tendendi pcrkiaaime, niai lag. ioìuare 
mimHro ; H. Valet* 27. pigf^s, annulum pronubum^ qui aponaalir 
bna rita facds «baignatisque tabulis aponses fÀgmerìs vel arrhaboiaa 
qMMMaliumque loco» «ut in idem mutui amorìa» a ^lonao dabator vd 
mittebatur, et Pimii temporibps lerreua, sed poatea aareua fuìt^ 
^gUo, epà\ in manp ainiatrm ^iiuiptt proximua jcrat ; de quo v. GA 
X, 10. et Macrob. VII, 13. 

• Cf. min. XXXIII, 1. Tertiill. Ilcbr. IT, 14. Scalìg. VoqU IH, 100. 
Apologe!. Ckrn. Alex. Peadag. III. II. Irong. et Kirchtiiaii. de ajumlis. 
Isitlor. Orig. XIX, o*2, Seidcm Uxor. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT- VI. 193 

^6. 29. Certe tMHUs eros Mihuc; at mitic insanisy qai de uxore 
àa tend à cogitat ; inai midif éerte eanw$ eros, qndm hoc oontiliiiiii oa^ 
peres? Sic et Menander ap. Athen. XIII, 1. (8.) p. 559. A. 06 

Mt r<M m voftmA a^i) ^m/xi?». fi. Aido^/c^vof r^ «j^^iu* àn^t^m xh^* 
A« Ilffttifr tfìH^/ì)^ de n/y, dlX*0/»Ài^ B/V «1^X^170; ahfìf èfi^l^T^ yàf ir^y-* 
fhàteifi^ O^ AifSìnii», ♦W Afyoiky, [oW A/yó^rr/oir] o5 rCr rj^kéH-* é^ dr^X- 
XiFro/ rjf^i nXoiai^ia' T^jttct^ ^ oòds tir dtfiiKfy ^^< Eubtthitf ibidem 2 
KoXc^ d^ùKuy, lata jttfàtha òturif^f "Uyrjfit, fiy 7^^ it^Skéf 4Ùk ^tt nu* 
za^ *0 fui y&( r{¥ àiréf^, bJfLat, ttù ìóaM^- 'O d*, (Jh if> yuf^ 
xax2f, 9i^i^ivo^. ^Qi Tisip/ianc prò qatCcfltoque F«ria> et pf6 irida^ 
nia : tiam hothtnés a Furti» hi furofefm ittsaniataqtie iitipélli eredebitii^ 
tur. rffc, quibus exagUare (V. Vafr. Lectt) ctìMni», qikm Furìee 
òpit^Xènofiubi, de quo v. Hemitàim. Mythol. T. IL p. 468. ItMtTogtt^ 
tiotiee augem vìm h. 1. et òu^fétitrtk SO^-^^as* Nonne itiB&bi#, qui péU 
petnaan «ervitutetn ^ ìotgaxa quasi tnortétu élìgid, qttutt fot tamque 
fkcOes Èc breres èà monem {>atednt viàe ? vd qoi tiiifi «ffi^MK^iii tol»- 
nre pùtm vitam, quum éatti iltiieMdt tot BÌnt tuodi ? MuHòMè Mfiuft 
est, Aecetn dibi cofMci9Cf«té, quam dueere uxo9etn ì 8iAiiU« omtofdi 
color Ap» Vider. FI. VII^ 981 deq. et Senec. £p« 41. (£^ ì&xi fbmu 
imm fenm, qunm in mmm utett imn gi^f) ^-^ JDmWmiiw d»ii poeta, 
non ut Homerus aXo^of òió^rotvaf, (Grerm. gebietetin) vel quoniam Re*^ 
tttàtìia primfiM dobfiiorefé fbtiiii^^ ittdé ab àtmo $Mtàè XtV, tpsttque 
IttìpètiMnm ornijugeé, tmt reto et plebei» «rulieree dieta? rant da*- 
mm^f tit Angié mia et itiUtreàét Germ. gnédiges Jrlkdem^ gndMge 
fièm, {(Si. Vii 976. IX, 78. tpìtt. Efiehirid. e. 4A. 08. et Bcettiferì 
SAblnil ]l. S\,».éài pr.) ied ut s^tiìfloit tixdreoi, nipr. <Usrìtem, qite 
flMrMè itoj^ret. or. Ad V. 4S. 156. 457* Amicie quoque vocabratur 
àmémm ef «fio^f etim sé^ti^ illiii«que semim» c«m hoju» faab's 
cenpar«ntdt. ^ tiàhis 9ét rééHòuéi qawà tot fai ptdmttf sint Ijqaei» 
qolbM firtMes tibi elidei^ vél le ftuspendere qwm». $ì. édta fettesirm, 
e qtdbu% et pons, k quo te ^stefpìiem dare possii. femitrce cain 
gmi9, qiM taM idttt Miit^ tit qudti «itciioem et deipici vix sme eca« 
toruftì enlMliqtti! teitigiffé fiossff ^ ut ftitt caltgat in aMì ùbimtÉ$ saMU 
sp. M, III, 499. Mmiliui pmà^ quod Ibi lii{MHMria eeéetit; v«t 
Schol. Conf. Tao. Ann. XII 1, 47* Se^l h. 1. proquovis potius ponte 
poRitur, et epitb. simpl. omat. Est auteìn pi-oprie ponS, qui Tibe- 

* Cf. Tibull. ri, 4» I teq. et Lips. Eie. P. <d Ttt*. Anm. Il, 87. 



Digitized by VjOOQIC 



194 COMMENTARIUS 

rkn jungit, et tuoi MmUius a M. iSmilio Scauro censore, tum Mil- 
vius seu rectius Mulvius dicitur. Cf. Aurei. Vict de viris ili. e 72» 
8. et Cort. ad Sali. Cat. 45. 

SS — 37. Sed si exitus vitse de muliis, quoe dixi, h. e, in<»tem tibi 
consciscere ullo modo, non piacet ; nonne tnelius putaSf cum puero 
pathico, ut soles, quam cum conjuge dormire } nonne satios est, cam 
scortis, etiam exoletis, rem habere, quam uxorein ducere ? Dlud cur 
melina sit, varìis probatur rationibus. Hanc autem non veram poetas 
mentem esse, sed salse pgtius et scoptice ita notari Postumum, noiis' 
nmum tncechorunif (v. 42.) quilibet vel me non monente intelliget. 
Pusio puerulus, ut ap. Cic. CceL 15. ac Tusc. I, 24. et quidem h. 1. 
càtamitus, quem Postumus paedicat dormii, non dormiai, de eo, 
qui re vera 7a#df^ourr^^ fuit. — S5. litigai; cf. inf. v. 268 seq. — 36. 
HUc, in lecto. In ipso actu, non post opus ; Grang. coli. Ovid. Art 
Am. Ili, 805 seq. 37. quod lateri parcas, h. e. libidini non satis in- 
dulgeas : nam laiera dicuntur vires, quarum defectus iq latere potis- 
simum perdpitur; unde l(Uus deficit, rumpiiur oet de oratorìbus, 
cantantibus» currentibus, potantibus et amori obsequentibus vel in- 
temperanter Venerem exercentibus. ® anheUt in concubitu, ut in 
Epithal. Laurent et Mar. v. 76. (Wemsdorf. Poet min. T. IV. p. 
498.) Exercentque ioris Venerìs ludamen ankelum. Conf. et TibulL 
I, 8, 37. ^ 

38 — 40. Facete et ii^mvtxóig poeta (nam ejus verba haec sunt, non 
Postumi) consilium uxoris ducendo ab C7r«ù^ Postumo proptarea 
captum dicit, quod adulteria non amplius vcduptati sint ipai, vel sus- 
pidonem ne&ndc.libidinis effugere cupiat, et tam prannia, l^ JuBa 
iis, qui uxores ddxissent liberosque, heredes bonorum suorum, pro- 
creassent, proposita affectet, quam pcenas eadem 1^^ in adulteros 
constitutas (relegationem sdì. in insulam et publicationem dimidiag 
pards bonorum) metuat ; quasi hsec lex illis adhuc temporibus mag- 
nam habuerit vim, quam domare dixerat sup. II, 37* Julia autem 
lex h. 1. non modo videtur esse iUa de adulterOs ab Augusto a. 
DCX^XXkVII lata, sed etiam lex Julia et Papia Popptea de mariUm- 
dit ordinibus, a. DCCLVII periata, qua Augustus iUam l^^em seve- 
lius emendavit auxitque prsmia, ut dves ad justa matrimonia oxitra- 

• De bis ▼. Ond, A. A. II, 41S. 673. 45. CatulL VI, 13. flaiera-^fiuata, ?irì. 

et Amof. li, 10, 25. 29. III, 11, 13. bus defecta ee cxhsustaO Martial. XI, 

flasnu amatar, invaUdum referent emeri- 105, 6. Cf. Ern. claT. Cic ▼. lo/tu. 
tumque Uuut.J Auct. Prìap. LXXXIII, 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. VI. 193 

benda vel adigeret ve] alliceret ; quaque etiam praeter cetera cautum 
erat, ut cslibes neque hereditatem, neque l^atum ex te9tainento nisi 
proxìmorum caperent ® Conf. ad IX, 87 seq. toUere, creare, gig- 
oere. lofantes recens nati, ut vulgo putant, humi deponebantur et, 
quos pater toUeòai, agnoacebat prò suis liberis, quos vero non tollebat, 
exponebantur. Rltus tamen ille dubiuB est, et ioUere forte id. qd. 
educare, alere ; unde et matres lustuUsse dicuntur liberos ap. Plaut. 
Truc II, 4, 45. Terent Heaut III, 5, (al. IV, 1,) 14. 15. et aL 
dmlcem et òufti^ et ti^ixóSg. 89. Cogitai heredem cet. Cf. epigramma, 
ab Hein. laudatum, in Burm. Anthol. T, I. p. 685. 

Cogitai Ursidius, ubi dote jugare puellam, 

Ut placeat domino, cogitat Ursidius. 
Cogitat Ursidius, heredem tollera parvum. 

Ut placeat domino, cogitat Ursidius. 
Cogitat Ursidius, domino quacumque piacere 

Virgine vel puero : quam sapit Ursidius ! 

heredem, filium legitimum e conjuge. cariturus turture cet, h. e. 
donis, quae ab heredipetis mittuntur iis, qui divites $unt nec liberos 
habent. Cf. IV, 18 seq. V, 98. 137 seq. et aL Turtur avis in de*- 
liciis erat Romanis. ^® Hanc itaque avem h. 1. designarì credide* 
rim, non pìscem illum rapacem, qui vulgo pastinaca, Graecis r^ùtv, 
Gallìs paslenaque 8. pàtenaque et tareronde^ nobis giftroche s. siackel' 
roche, (nam specìes est raise, roche) nec nisi Ambrosio in Hexaem. lib. 
IX. e. 48. turiur didtur, et in cujus cauda aculeus est venenatus. ^^ 
Epitheton magno non pisci tantum convenit, sed et avi ; ap. Martial. 
U. ce. pinguis turtur, qui immodicis te clunUms tmplet. 40. MuUorum 
jnbis, h. e. muUis jubatis, vel propr. barbatis, quorum corpora rubra 
squamis et drris geminis auratisque tecta sunt. Multi barba gemina 
insigniuntur inferiori labro, Plin. IX, I7. s. 80. unde barbati vocantur 
Cic ad Att, II, 1. et Varr. R. R. Ili, 17- Non omnes quidem muUi 
sunt barbati, sed hi erant delicatiores. Ttnàrtv d* e^ n)v r^Xniv :^f>^v, 
(Mimographus Syracusius) imi a) rh yiniw tyw^ai fiòio/tg iki fi&Xkop 
r«f 5XX«y, Athen. VII, 21. p. 325. (VII, 126. ed. Schweigh.) Cf. ad 

* De ntraque lege et praemiis pcenisque '® ▼. Plaut Most. I, 1. 41. Martial. 
propositi vid. praeter alioa Bach, histor. ITI, 60, 7. 82, 21. XIII, 53. 
jurispr. Rom. Lib. II. e 1, sect. 2. § 2. " v. Harduin. ad Flin. IX, 42. s. 67. 
7. et 8. et Lips. Èzcun. ad Tac. Ann. et e. 48. s. 72. Schneid. ad Oppianì Ha- 
lli, 2S. Heut. p. 104. 



Digitized by VjOOQIC 



196 COMMENTARIU» 

IV, 15 9éq. captatore ^taallo, opsottH», qus6 in mao^Uo «militila 
vtùdixtttvLTqvte, (tit inf. Xt, 64.) et qtiibiu captatOnr orbi eDffmoqpt 
beredttfttéd. 

41 seq. Jàm omnia vd prtttef Miuhun ftm poMe cMdklerìaH n 
Undditts ftxotèm dntìlt, rèi si t//2ci rep^ritar nratier, qo» tali iMwho 
irabere velit. Cokir orationis ductos e innli loco Virg« £d« Vili, 
26 seq. Jungìlur matritnonlo, ut ap. Vjvg. £tw IV, 19^. et aL «^^ 
49. Av/tó, atftl€ud, deùiens, vel détaentier. CafUtrutn mafiiaU jo- 
gmn et irineula perpetoie ^etvhuUé, qtUHn natrìmottium ci ÌB|iiBgil, 
Conf. Palladi Epigr. XIII. iri Brunii. AtmoL T. IL p. 409. Meta- 
phora petita est a taurìs vel equis, qui dant mollibus ora capistris Virg» 
Gè. III. 188. ora siutìa porngat, v. ad IX, 5. — 44, Ursidias moe- 
chus, quem iotie* adultera superveniente marito iti cista abscondidit, 
ne ab eo deprehenderetur et periret ; qualem adulterum Latinus mi- 
mu3 egit V. ad I, 36. et conf. Horat. Sat. II, 7> &9 seq. perituri 
manu irati mariti, nisi tectus fuisset cista. Sed v. Var. Lect 

45 seq. Summa est stultitia Ursidii, qui uxorem atUiquis moriims, h* 
ow càstam et podicam^ qu4Brit temporibus nostris, quibus Demo talem 
reperire potest. antiquit morilms uaores^ quales viscere priscia Ro- 
Boanorum temporibus. -^ 46. Facete, quo seusu inf. XIV, S52. dici- 
tor oàu8 Arehigenem quatre «t XIII,» 97* egei Antk^a et ArchigeMC, 
vtiL ap. Horat Sat II, S,ì 66^ naviget Aniic^am. In furore et deli- 
rio vena mediOf in fronte, pertundi^ h« Oé fieriri s» tecari solebat '^ 
Physici tradunt» in braóhiis tres esie vena» descendentes ab hepate, 
baMoanti cephaltcam, et| qu« in medio harum est, (et cum iìs ab he* 
paté doscendit) tnediam (vulgo medianam) s. nigram et communem; 
Brit *^ 47* Delidae hominis, en delicatum nimis hominem ; vel riJi- 
cnlum, qui speret» sibt uni datura» esse fortunam, quod ha«d uUi 
detukrity h. e* castam a se uxorem inventum iri, quam omnes alii 
frustra qusesieritit Cf. XIII, 140. 

47.-i.49. Non sine sìngulari Deorum providentia ac favore contin- 
get tibì tam felid esse> ut castam inv^iias uicorem^ quod nesdo an 
ulli oontigerit ; et quidém tibi, mcechorum notissimo), qui indigniasi- 
inus es tali firtun*. Cf. X, 63 seq. Umen Tarpeium, templi Jovis 
in monte Tarpeio s. Capitolino, adora pronus, ut ap. Ovid. Met. I, 
375. Ut templi tetigere gradue, procumbit uterque Pronus humi, («]^ 
jLWiTf ninnofn) gdidoqne paven* det^ oscula saso* 48. Junom, qua» 

>* V. ^tiua VI, 8. «^ Pteu). ^ginet 111. ciip. de phreneticis. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 19T 

fCiL ^vysot enit et yoftapJa, n\ifa, ^sgonXs/o» pronuba, juga, JngaUs, Ju-* 
goHna : unde et verba Tarpeium Umen adora ad eam teferri possuat : 
nam in Capitolino tempio tres cellas erant^ Jiuionis, Minervse et, Inter 
eas, Jotìs. At hulc De» edam ab un, quibus qiuecumque nxor coih 
tigeni% aacrificabatur, et primaria potius notio ac mens poet» spectat 
ad sommas, qa» prò tali fortuna Diis dicendae fdnt ac referendee, gra^ 
tìas; e Diis vero principes eorum, Jupiter ac Juno, memorantun 
jMvencam auratam, comibus anratìa. ^^ Magnitudo benefik» divini at 
gratìsi, prò ilio peraolvend», adumbratur eo, quod tum vìctima, et 
qoidem maxima, non tus vel ovis, tum auratia comibus, aacrificanda 
est Diis. Junoni autem, cui vinda jugalia cune, vaccae iniinolari so* 
lebant Cf. Virg. JEn. IV, 59 seq. et Ovid. Amor. Ili, 13, 3 seq. -*- 
50. Tarn paucs bodie sunt pudi^e» Vetus Schol. qum poitint tacer* 
dotes Cereris esse, prob. Spanhem. ad Callim. H. in Cer. v. 5. ubi co^ 
piose docet, bas sacerdotes vittis olim in Tbesmopboriis redimitas 
fuiise et caste edam vivere debuisse. Sed h. 1. notio potius pudidtiaè 
inde petita videtur, quod Cererem, deam castam, ejusque effigiem 
sacram, vittis in capite omatam, contingere, b. e. manibus impurìs 
contrectare nefas sit ; et poets ante oculos fuit locus Virg. ^n. II, 
167. Corripuere sacram efflgiem, (Minerve, ut h. L Cereris). mambus» 
que cruenHs (b. 1. impudicis) Virgineas ausi diva cantingere vittas, 
Ceres autem casta erat dea, unde et Thesmophoria aliaque e}us sacra 
non nisi a castis matronis virginibusque agebantur. Cf. omnino XV> 
140. 141. (ubi V. not) et Spanb. ad Callim. H. in Cer. v. 1. et 5. — 
51. Quorum oscula non tìmeat pater, quas filias osculari non borreat 
pater ob pestiferum balitum et corpus tabidum libidinibusque ener* 
vatnm. Grangseus oscula innui putabat non magia casta, quam qua 
patri dederit Myrrba, de qua v. Ovid. Met X, 344. S6^ seq. NoU 
C. Valesii est: ^' GelHus X, 23. (ubi v. intpp.) ex Catone reftrt, 
(quod etiam tradunt Plin. XIV, 13. et Plut Qusest Rom. VI.) mum 
ìkres ùHm Romas atque in Latio abstendas Juisse, ùutìiutumque, ut o(^ 
natie osculum ferrent reprehendendi (al» deprehendends) causa, ut odati 
indicium Jaceret, si bibissent : malo tamen vel de famosis intelligcre^ 
qnaa cognati non osculabantur, (Cic. fragm. 4. de re pubL) vel de 
qmrds et impurìs fellatrìcibus." Ad fellationem hmc verba refemat 

^ r, Clark, ad Hom. Od. Ili, 384. IL p. 176. ed. Ntinib«i«erì: Ol f^ìt &KXé4 
426: 457. Broukb. ad TibuU. IV, 1, 15. "EkXnnf x^ufimmn fiSf ffu^m^rfi^tifétfn 
iotDp. Val. FL I, 89. III, 451. Plin. cet. 
XXKIII, 5. Socrate! ap. PUt. Alcib. 

Vot. IL ^ 



Digitized by VjOOQIC 



198 COMMENTARIUS 

etiam Bonn, ad Petron. 9- et Heiii. C£ ad v. 501. 806. X, 23S. Mar* 
tial. II, 88, 4. XI, 62, 1 seq. 

51 seq. Necte coronam pottìbus cet, h. e. jam igttur due uxonem, 
qaum talis sit «evi nostri condìtio. Per ludibrium hsec dieta. In 
nuptiis vero.aliidqne solennibua et in Istitia tam publica quam prì-« 
Tata fores templorum ediumque omari solebant coronis a. sertia, co- 
roUia, àorìbuB .fix>ndibii8qae corymborum^ h. e. hedene, lauri, oleae, 
myrti, rotarum.^* necU, adnecte, applica pottUni*, vel fiecte conh 
mam in cyrnatum postium. — 53 seq. Num Iberina, quam ducturus es 
uxorem, (vel venim, vel fictum spons» nomen) uno viro contenta» h. 
e. casta erit, ut putas ac speras ? Immo vero octt» illud extorquMi, 
fadlius illam in hanc inipelles mentem s. eam perpelles, ut una oculo, 
quam ut uno viro contenta tit. — 54. Conf. Horat. Sat. II, S, 35. Sii. 
IV, 758. 9. 

55—59. At dicat forsan aliquis, virgìnem vel matronam rari viven- 
tem (qualis forte sponsa fuit Postumi) castitatem servare, et in agris, 
ubi mores minus, quam in oppidis, comipti sint» mulieres edam nunc 
pudidtiae fama, existimationé ac laude, conspicuas reperiri. Audio : 
sed qus in agro caste vixii, ita etiam GabUs et Fidenis, h. e. in oppi- 
dis, vivai/ (nisi malis : at eadem mulier, quse in agro caste vixit, jam 
vivat in oppidis, quamquam parvis ac desertis, vel adeo Rome ; quo- 
modo tum vivet ?) Et in agéUo quidem paterno eam caste vixisse cedo, 
concedo : Qms tamen qffirmet, contendet, in montibus aiti speluncis, 
agro paterno vicinis, et, si non palam, certe clam, niliil impudici cum 
et ab ea actum, vel labem pudicitise ejus adspersam, stuprum ei illa- 
tum esse ? Manso mone^ nihil horum poetae in mentem venisse, sed 
emn, de omnium mulierum virtute et illesa pudicitia dubitantem, 
amico, rus rurisque mmres laudanti, respondere : <' Lubenter fateor, in 
agrìs minus peccari, qmim peccandi locus et oocasfo ibi desint; nec 
is snm, qui n^et, si sedem fortunarum.tuarum in vids desertis, 
quales sunt Gabii et Fiden», non Romas collocares, pudidtiam uxoria 
eandem ob causam magia salvam et incolumem tibi fore. At quis 
pneatet, nihil jam antea in montibus commissum fuisse ? Adeo prona 
est in libidinem omnis mulier et tantus undique numerns comipto- 
rum, ut nemo sanus prò certo affirmare possit, integram et intactam 
esse, quam matrimonio sibi jungat." Hanc vero inteipretationem 

^CLiotr. 79, 227. SS6. IX, 85. X, Wenisdorf. ad RutU. Itio. I. 4S4. in 
65. XII, 84. 91. Gierig ad Ovid. Met Poet lai. min. T. V. p. 152. et Kmùg 
IV, 759. Dempitar. ad Corìpp. p. 15a ad Clandian. X» 208. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 199 

raukam a mea differre eive prseferendam esse, non satis mihi liquet 
C£ Var. Lect GMi opp. Latii et Fidenas Sabinorum, Utraque 
nrbs Bomse propinqua, et olim magna fuit ac frequens, (v. Dionjrs. 
HaL II. p. 116.) sed postea ignobilis et deserta. Cf. inf. X, 100. et 
Hoffat. Epist I, 11, 7* 8. — BQ. Jupiter et Mars, qui in montibos, 
qpelimcis silvìsque tot virgines comipisse dicuntur, adeo senuerutU, 
adeone viribus pne senectute exhausti sunt, ut non amplius anunri in* 
dalgere possint ? h. e. putasne, nirì et in lods agrestibus non am- 
plius, ut olim et jam antiquissimis temporibus, (cf. TibuIL II, 1, 67 
aeq.) stupra et adulteria committi, omnes ne ibi moedios senes esse, 
quOTum pectora non amplius amoris ignìbus incalescant ? Facete 
enim poeta, quae ad moechos spectant, Jovi Martique trìbuit et homi- 
num, non deorum, amores poetarum fabulis dedarari innuit. Simili- 
' ter Seneca ap. Lactant I, 16* Quid ergo est^ quare apud poetai salom 
dsshmu Jupiter deiierit Uberos toUere f utrum sexagenarius factus est, 
etUUlex Papia Jilntlam (v. ad v. 73.) imposuit 9 

60 seq. Poeta jam describit Hbìdines mulierum Rom. ac primum 
loca, quae frequentent et ubi casta reperiatur nulla. De bis, sdL 
pOTticibtts, tfaeatris, cìrds, forìs, cf. simil. loc. Ovid. Art* Am. I, 49 
seq. 67 — ^264. Porticus ambulationes columnis suspense exedris* 
que instructae drca et ante tempia sedifidaque tam publica quam pri- 
vata, vel in atrio et impluvio, quas solis ardorem pluviamque arce- 
bant 6l.J2Kc/aafia,theatraetampbidieatra. Ctf net ordines ac se- 
dilia theatri, de quibus v. lips. de Amphith. e. 13. excerpere, eli- 
gere, capere. 68-^6. Feminte edam castissimag, Vestales et rusticse, 
impndicitiam, libìdines lasciviamque dìscunt in ludis scenicis, ivpri- 
mis ab Atellanarum histrionibus et pantomimis, coque dtius et fiid** 
lios, quo majore hi arte res obscoenas in scena saltando gesticulando* 
que exprimunt et quo fadlius discuntur ea, ^àae oculis sul>jiduntnr : 
nam, ut verba Horat A. P. 180 seq. mea fiumara, Segnius irritant 
ammoi demtssa per aurem, Quam qua: nini ocdi» tulìfecta JìdelHuf ^ 
quae Ipse siU tradii spectaior. Cf. Cyprian. Epist II, 2. Lactant I, 
^. TertulL de spect e. 17* Sen. ep. 7^ et Colum. Praef. Henninius 
hos versus ita illustravit : '< Quum BathyUus sdenter »aUat et 
manunmr totiusque corporis erudito motu exprimit Ledee delidas Jovi 
blandientis, usque adeo pruriunt insane spectatrioes, ut pras Veneris 
impatientia Tuccia (dedita opera Juvenalis bic nomea Vestalis illius 
usurpat, quse hausta cribro aqua pudidtiàm suqmasseruit, quam per 
^r<MMennam et sub e}us nomine omniim Veiftalium aecretas Hbidinee 

N2 



Digitized by VjOOQIC 



«00 CQMMENTARIUS 

et infames ardores notare videtur) vesiae non imperet, quasi dicat, 
aquam non contineat, (respicit enim oblique ad bistorìam Tuccise) 
sed resolvatur et liquescat ; ut Appaia, matrona, in Venerem resoluta 
absque ullo pudore gannientia quasi in medio opere subantìs murmura 
non vereatur illic in publico ludo exbalare : denique ut rustica edam, 
si forte Thymeles, doctissimse saltatrieìs, exosses, tremulos venereos- 
que motus tunc spectet, mira ingenti ad nequitias fiidlitate celeirime 
ampiat eosdem motus et rà rri^ 'Ap^mig tf^fifutra^ adeo ut, qua 
rustica ludum intrarìt, ex isto spectaculo Thymek, seu seque perita 
ac Thymele, discedat Ejusmodi gesticulatioms arti£kàosùm exem- 
plum vid. ap. Apulei. Miles. X. ubi Dearum libidinantium judicium 
pesne oculis subjidtur.'* Alio sensu capit v. 60 seq. Manso, cujus 
nota est : *' Locus hic de scena et frequenti, quam prsbeat, peccandi 
occasione agit Nulla femina, inquit poeta, qus spectacula adit, se^ 
cure, b. e. sine timore, ne fidem fallat et pudorem abjiciat, a marito 
amari potest. Tot enim sunt indtamenta voluptatis, tot tamque ne- 
fimdse omnis generis nequitias, quas saltando in theatro mimi expri- 
munt, ut summas libidinis vis statim spectatrices invadat et teneat. 
Quae dieta ut illustret et probet Juvenalis, adjicit exempla v. 63 seq. 
cujus loci venis sensus hic est Thymek, rustica, puella rudis et ini« 
perita, rure forte in urbem missa et theatrum ingressa, (ita etiam 
Bahrdt et alii) quum BathyUum Ledam saUantem videi, fixis oculis to- 
taque mente in ejus gestibus motibusque haeret et inde artes modos- 
qae discere coepit, quibus ipsa postea in scena indaruit laudesque 
immodicas meruit. Viri docti non in Thymeh tantum falluntur, sed 
etiam in BaihyUo, dum de Maecenatis liberto multum amato cogitant, 
quem Thymele, sub Domitiano in theatro r^^nans, spectare et mirari 
tane non potuit Salmasius autem ad Vopisci Garin. T. II. p. BSS. 
ed. Hack, recte inter alia monet, quemadmodum a Pylade, tnigicas 
saltationis inventore, omnes ejus successores ac disdpulos Pyladas, 
ila, qui a primo Bathyllo saltationem comicam per manus traditam 
accepiss^it, BathìfUos esse vocatos.** Enimvero poeta diversomm 
quoque similiumque temporum mores adumbrare potuit, et Appula 
potìus rustica videtur puella esse, quam Tkymele, de qua v. ad I, S6. 
Hinc f<Mte retinenda fuisset lectio, quam (dim e tribù» librìs antt 
receperam : ìongum AtUndit Thymélen : Thi/melen (ejus artem) tuno 
rustica (Appula) discii, non restituenda vulgaris, qua?, si vera es^ sic 
explicanda videtur : Thymele, rustica puella, attendit, attente specCat, 
illud StUfUwHf Miserabik et Longum, haec sensuum gestumve genera^ 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEK SAT. VI. ^l 

a pantomimo aliquo expressa, (ut verbi* tonat PlùraìÀk qaiddam itlirm 
neqiàiiam JhtcHs ap. Claud. J^VIII^ 26l. et Rancidtdum quiddam 
balba de nare loaOuSj PhflUdas, Hypnjylas, vatum et plorMU n qmà, 
EHqttat et tenero supplantai verha palato ap. Pera. I^ SS seq.) et iunc 
Thymde rustica discit tIìsl, quse vìdit, eorumque exprimendoram n^ 
tkmeiii. Ba^yUìu et Thymele In saltatìone comica, etsi varìis tempo- 
ribas, pne ceteris excelluerunt ; quare nomina eorum junxisse vide- 
tar poeta. Conf. de h. 1., de Tuccia et Appula Var. Lect et Exc. 
BatkyUtu, (Msecenatis libertus ac deliciae ; unde molUs, qaod tamea 
epitheton ad commmiem quoque pantomimonmi mollitiem referrì 
potest) et I^lades Augusti temporibus» si non primi, certe clarissimi 
fnere panicmimi, b. e. actores s. histriones, ludii, saltatores, qui non, 
ut ffttmf, verbis, sed sola saltatìone et manuum corporisque gestibus, 
qnidquid in scena ageretur, muti exprimere et mores bominum imi- 
tari {tufUéifku) solebant.^^ Saltare Ledam, wfjJfio^c Ò^Mou A^da», 
' ut saltare Satjfrum, Medeam cet., ò^sTifécu n)v 'Affod/ni^ xa^Agi^Èg (Aòh- 
XJ^f et fk AHana oet ap. Lucian. 9t^ì ò^^ui § 63. et 83. ò^Tlf^ 
rvèg 'Bterà M ^^g ap. Athen* I, SQ., b. e. Ledam ejusque amorea 
manuum gesticuladone exprimere, ;^f/govo|(Ai/(', unde b. 1. Leda cheiro' 
mmosy yti^mifMg* ^ vesicas non imperai, urinam (propr. pudenda, 
x{rtfrilf, T. ad I, S9*) non continet, ut Aurihus atque ocuìis concepta 
urina movetur inf. XI, l68. ubi v. not Appula, spectans kscivos 
pantomimomm gestus, gannii, subat vel vocis murmurc libidinem ex- 
primit, quasi esset in amplexu cujusdam. In AnthoL Lat III, %3\y 
14. femnm inter gannitus et subaniis voculas, Apul. Met II. p. 119, 
8. ed. Ebn. MoOes interdum voculas et assidua suavia et dulces gannii 
ius cum morsicaniihus oculis iieraverat illa. Auson. Epigr. CVIII, 4. 
Principio tremuUs gannitibus aera pulsat cet Gannire id. qd. garrire ; 
propr. de murmurc canis adhibetur. Amplexus bonestum voc., 
quo res Venereae ac turpes et amores illiciti exprimuntur. v. Drak. 
ad Sii. X, 399. — 65. 66. Grangaeus bec verba non male interpreta- 
tus est : *' Si Thymele cum maxima artis aitentione exprimit (immo 

» Cf. Maerob. Sat II, 7. Plut. Sjm- De puitomiinoram arte t. ìnpr. Lociiii. 

pos. VII, 8. Lips. ad Tac Ann. I, 54. de saltaL (pnedpue e 63. 64.) et Burm. 

Voaa. de arte poet. Sakoas. ad Vopisd Antbol. lat. T. X. p. 6S2. 
Ouria. e. 19. Scalig. ad Eoaeb. p. 169. ^ t. aop. ad Y, ISl. Macrob. et Sai. 

et FoA I. 18. Schweìgh. ad Atben. I, mas. 11. 11. Casaub. ad Fera. V, 125. 

17. (37.) p. 20 seq. Ad pantomimicam Heini. ad Ovid. A. A. I, 501. et Re- 

oJtacioDeQi a CassìodofO IV. bene refe- med. Am. v. 334. Meurs. in Orcfacsttm et 

mntur loqtuuissimtB manut, tinguosi digi» Schweìgh. ad Athen* XIV, 6. (26.) p. 

ti, mUnlhtm elmmotum et espotUio tadta. 639. 

N 3 



Digitized by VjOOQIC 



202 COMMENTARIUS 

aiiendUfAiimté vìdei) modos saltationum gestuumqne, SMi$mi Mise'» 
Tubile et Longum, (de quibus modis v. Pollux^ qualia etiam nomina 
nòstris saltationìbuB dari videmus) spectatrix, quantumvis rustica^ hot 
gestus conatur imitali^ et ita se movet, ut mox futura sit gesticu- 
latrìx: unde festive Illa mulier per antidpationem Thfmek nuncupa- 
tur^ sive quod Thymden exprimat^ (de qua y. ad I, 36.) seu qood 
Thfmdt futura sit" Bahrdt : Wo Thymde das Hejtige^ Da$ Mkìd^ 
dregende, Das SekmuchlsvoUe der Vmarmung merH, Und, nock em 
ìandUch madchen, schon lemt. Prateus designarì dìoit motos TarìM 
ac gestus a numo expressos^ vel etiam voculas nunc suhbo^ nunc «•»- 
serabiiiier enunciatasi nunc in longum tractas ad luctum exhibendum. 
Reliqui .interpr. fere tacent 

67— >70. Alise matronse virginesque, quoties ludi publice non da&> 
tor^ ipseé privatis in cedibus eos agunt. Jukea vela pietà in aedi- 

bus, porticibus ac theatri8> (de quibus v. loca class* Ovid. Met. Ili, 
111 seq. Virg. Gè. Ili, 25. et Lucret IV, 73 seq.) unde h. 1. prò 
ipsis theatris ludisque. 68. sanant scia fora^ in foris tantum, ubi 
causas aguntur, strepitus auditur, non in theatris. 69. MegakM sa- 
cra et ludi, (ut Megalesia ludi ap. Ovid. Fast IV, 357* Liv. XXIX, 
14. XXXIV, 54. aL) quae in honorem et memoriam Magne Matrìs 
Deum, {p^yaKifii ii>nr^i) Pessinunte Rcmam transUtae, vel prìd. Non. 
Apr* (v. Ovid. Fast IV, 179 seq. et Calend. Rom.) vel prìd. Id. Apr. 
(v. Liv. XXIX, 14. ubi cf. Duker. et Drak.) agebantur. /bMg« se. 
dÌ9tant PlebeU se ludi (quog exactis regibus prò UberiaU plMs, 

aut prò reconciliatione plebis post secessionem in JverUinum institutos 
tradit Asoon. in Verr. II.) ab ^dilibus pleb. XIII vel XVII Cai. 
Nov. (v. Fasti veteres) adeoque sex fere integris mensibus ante Me- 
galesia edébantur. In longo hoc intervallo nullos Romse ludos cele- 
bratos esse vulgo putant, et hinc poetam longe ac /rùief matronas 
dixisse. Sed in ilio intervallo Satumalia, Compitalia, Sacrum Vene- 
ris Genetricis, (in quo ludi Palatini per triduum celebrabantur) 
Quinquatrus aliaque festa, et in iis ludi agebantur. Plebeios quoque 
ludos non statis diebus, sed ssepius uno eodemque anno ab iBdilibus 
editos esse, ex Livio (v. ejus Ind.) aliisque scrìptoribus Rom. proba- 
bile fit Juvenalem vero a plebms se. distare longe Megalesia dixisse, 
quod illud plebis, hoc patridorum fuerit festum, putabat Heìns. ad 
Ovid. Fast IV, ^5S. coU. GelL II, 24. et XVIII, 2. Note Ach. est: 
per illud intervallum feste quidem agebantur, sed nuUus edebatur 
ludus major scenicus. — 70. Personam, ut III, 175. ubi v. uot. 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT- VL 208 

TkyrMÌ, haste pampinis et hedera dncte, quibus utebantur higtrìonesy 
partee Bacdii vel Baocharum^ quibus prq>rìa sunt bsc arma^ agentes. 
Poeta etìam eo forte respexit, quod prima theatra Baccbo fìiere sacra 
et ab eo crìginem dnxere ; unde et primi ludi dioebantur imo^watà, 
et histrionea òtow^taxoì rt^^Thu, peruncti fcsàbus ara, Horat. A. P. v. 
£77« SMigar, ^^Ì^u/Aa, tegumentum pudendorum. Scemcarum 
MOT taniam kabei a vetere disciplina verecundiam, ut in seenam sine 
tuhUgaculo prodeat nemo: verentur enim, ne^ si quo casu evenerU, ui 
corporis paties qmedam aperiantur, adspiàaniur non decare/ Cic. Off. 
I^ 35. Cf. Rhod. de Ada Gelsi e 6. p. 86. Accius poeta tragicus 
et lamalimn scriptor^ qui circa a. U. e DC. fliHruit ; sed h. 1. hÌ8trio« 
nis forte vel pantomimi nomen. — 71. Urbicus poeta ap. Martial. I^ 
42, li. sed h. L exodìarius, qui exodio AteUanas risum movet, (de quo 
V. ad III, 174. 175.) et quidem vel nomea ejus, vél synon. AkU 
lana se. fabula, ab AteUa, ant oppido Oscorum in. Campania, sic die- 
ta, {dena jod, (force, possenspiel) cui exodia^ satur» (intermezsd, 
nacktpidé) inseri vel adjungi solebant y. Liv. VII, S. Suet Tib. 45. 
et snp. ad III, 174. 175. Ferrarius (Elect II, 11.) ad h« 1. hsec no* 
tavit: ** Quod aiunt Urbicum gestibus saltasse fiibulam AutoDoes, 
qu» fuit soror Cadmi, (y. Apollodor. Ili, 4, 4. et Hygin. f. 184.) 
inepdunt. Nam ncque Urbicus (exodiarius) saltabat fabulas et ges- 
ticulabatur, ut histrio, sed pronundabat et urbanitate jodsque popu- 
lum detinebat : neque AuUmoes tragoedia ad movendum risum ; sed 
Bomen matronse confictum, quam poeta vult adeo studiose gestum 
pronundands ezodiarii (ejus verba jocosque extemporales gestibus 
histrìonum more) expressisse, ut populum rìsu quateret Exodio 
Atellanarum edam saltabantur, uti ccmstat ex Suet. Ner. e 39* Ve- 
rum Atellanus ipse non saltabat, sed ejus yerba jocosque bistrio ges- 
ticulationc exprimebat; (v. Liv. VII, 2.) unde etiam non erant infa* 
roes, nec tribù movebantur. Hunc/Mgil MUa pauper, quia, quum 
Atellanus non caneret, sicut tragoedi et oomoedi, qui matronis divi- 
tibns magno solvebantur, magno sumtu opus non erat ad eos Atella- 
nos refibulandos." Conf. Gonsal. ad Petron. p. m. 359* Achaintre 
versus 71. et 72. ita interpungendos censet et explicandos : Urbicus 
(scnrra mimarius) exodio risum movet Aldlanas, gestibus Autonoes, et 
gestibus suifl risum exdtat Autonoes, Aòr^^y pantomimus, gesticu- 
latione sua expnmens jocos exodiarii seu Atellani : hunc sdì. Auto- 
noea, AOrot^a, diUgit JEUa pauper. Non male! — iSfia matrona. 

N 4 



Digitized by VjOOQIC 



a04 COMMENTARIUS 

JEUù gent pamper fere et plebeia. ^'^ Paupertas vero matronamm noti 
obttHt» quo mmiis lendini indulgeant ; sed commendat iis amorem» 
qui non tanti a. tento oonsUa pretio, quanto comoediJìMa. — 7^* Sai' 
vUur hì9, ab aliia matronis ditioribus, magno pretio amceiijiòula. Il 
e. magno pretio corrumpit histrionem s. cantorem et citfaaroedam> ut 
Ubolam, quas a coita eum prohibet, solvat atque cum ipsis tum con* 
combat; snrU, quce, h. e. ali», veiarU cantare Chrt/sogonum, h. e, his- 
triones coitu, qui voci nocet, ita delassant, ut rauci facti in scena 
cMtare iftquemt. Cantores olim valetudim's et vocis conservando 
causa infibulari, h. e. glandes sive summs partes genitalium Jìbulis 
muniri ac transfigi solebant, ut a coitu abstinerent, qui valde nocet 
Vod. De magna cura, quam olim histriones, oratores et redtatores 
et conservatidfle et emendandae voci impendebant, v. Fiillebom ad 
Pera, I. p. 23. Flamines etiam infibulati sacrificahant propler nwm 
atit antiqmmmum asreis JibuUs ; Fest Fibula zona, qua ligantur in- 
guina^ duo Schol. vet (id, qd. subligar v. 70.) Ita snbÙgar v. 70. quaì 
tamen vocis notio dubia est Fibula circulus vel tenuissimum filum, 
ttfieam s. argenteum s. aureum, quod prseputio viriliuni ab utroque 
latere super glandem perforato addebatur, ut etiam nunc a Turds, 
conservandas vocis et valetudinis gratia ; Brit et Grang. ìxad^Jibulam 
sohere, ut al. refibulare^ et contra infibulare.^^ — 74» Chtysogonns, 
dtbarcedus, (ut inf. VII^ 176.) forte quia hoc nomen fuit insignis d- 
tharoedi, qui Aldbiadis svo vixit palmamque tulit in Pythiis ludis ; 
de quo V. Plut Opp. T. I. p. 209. et Athen. XII, 9- (49.) p. 5S5. 
HispuUa nomen matronse, ut XII, 11. Nota illa, cujus fratris filia 
nupserat Plinio minori, vid. ej. Epist IV, I9. Gaudd, delectatur, 
h. e. amore ejus capitur. 75. an exspectas, ut Quiniilianus amelur, 
sperasne vel putasne, a lascivia istis mulieribus virum castum, gravem 
ac doctum, qualis QuinttUanùs, insignis ille rhetor, fuit, magis amatum 
iH, quam lasdvos histriones ? exspectas^ ut v. 239. et XIV, 25. 
Cf. Heins. ad Ovid. A. A. Ili, 749. Quiniiliani nomen prò quovis 
rhetore h. 1. et inf. v. 280, vel potius prò quovis erudito et gravi viro 
positum, ut Pakemoms prò Grammatico v. 452. '* — 76. 77. Conf. 

1' ▼. Valer. Mai. IV, 4, 8. 9. Reìnes. Ferrar, fi, V. IV» 18. mpr. Rhodioa de 

Ep. ad Hofm. et Rup. ep. 48. Rupert. Ada Gelsi cap. 6. p. 76. 

ad Pompon. Enchir. Ili, 4. et Duker. ^ Ferrarìus Elect. II, 11. ridiculum 

ad Lìt. XXXII, 7. pqtat, quod bsc de rbetimim summo ae- 

** Conf. ad v. 59. et 379. Cels. V, 26. cipiant inierpretes, quasi decus illud togK 

«et 23. VII, 4, 19 eitr. et 25, 5. Mar- vilissimum caput fuerit et indignum nia- 

tiaL VII, 81. IX, 28, 12. XIV, 215. tronarum amore; ezìsdmatque nomen 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 205 

MortiaL £pigr. in Cinnam VI, Sg. uxorem, de qua non tu» aut vir 
aliquis eximins, (quod majori esset solatio) sed mimus pater Jicl^ e qua 
liberos suadpiet ; Grang. Glaphynu tibicen clariflsimns svi Au- 

gastei. ▼. Martial* IV, 5, 8. et Antipatrì Epigr. 28. 29. in Brunck. 
Anal. T. IL p. Il6. ad qu« v. Jacobs in Animadv. ad Anthol. Gr. 
VoL II. P. I. p. 310. Gnecum putant nomen esse. rXaft^ scitus, 
elegansy venustus. Nomina EcMoms et Amhrom ignota. diàrau^ 
Ìe9, x<faóX)}^9 qui in choro tibìis canit 

78 — 81. Quae quum ita sint» nuptias, suadeo, faciant viri nobiles» 
ut jouxe^ eorum ex histrìone vel gladiatore liberos pariant Quod 
non 8Ìne amara irrisione suadet poeta. 78. Verba obscura. Figamue 
pmlpUa, erigamus theatra in vicis, ubi in honorem talium nuptiarum 
ludi cdebrentur ; Grang* qui verba Apuleiì, (Met IV. p. 157* ed. 
Elmenh.) feraUum nuptiarum miserrima: virgini choragktm Hruitur, 
ad bxmc ritum referebat: de quo tamen nihil legere memini ; quam^ 
vis non ignoro, pulpiium dici quodlibet suggestum, inpr. in theatro» 
^t III, 174. VII, 98. XIV, 257. Probabilior forte est conjectura C. 
Valesu : " Hinc disdmus, in vicìs, qui Romae angusti erant, puU 
piia longa tumultuarie facta exstructaque esse secundum parietes mag« 
narum domomm, (non transversis vicis, ne transeuntibus impedimen- 
to essent; quod et significat vox longa) in quibus pulpitis poeta; 
epithalamia a se composita redtarent, quoties aliquis inter prindpes 
civitatis uxorem duxerat In conopei* vero fetas jacuisse Romanas 
<^ulentas, patet etiam ex Varr. R. R. Il, 10, S^Jetas nostras, qua: in 
conopeis jacent dies aUquot^ esse Ununcidas (forte ejuncidas, rg/r^Xou;) 
ac coniemnendas," 79* Cf sup. ad v. 51. grandi lauro^ ni recto prò- 
eeras stipite laurus ap. CatulL LXIV, 29O. nam non rami tantum 
laurei, sed arbor etiam integra postibus apponebatur ; Grang. Conf. 
XII, 91. 80. Lentulus, cognomen gentìs Comelias, h. J. prò quovis 
nobili viro, qualis Postumus fuisse videtur. Cf ad Vili, 188. tes^ 
tudineo conopeo, in cunis, vel lecto puerpere^, testudinis segmentis or- 



fbisM alicujus plebeii dtfaanedi aut tra- quam ▼iromm doctonim, qui a tali lasd- 
", ejiuque, qui Tocem Pretori, fibu- via et impudidtia abhoireant et tempus 



I matronis ▼endiderit, ut mox ehoratUes studiis potius, quam Veneri, impeodaot, 

AwbrmhUf DobilissixDum nomen com- amore capiantur: neque assequor, quo 

mune Tiro aanctisBimo et cultilbtmo sorti- sensu commodo bcc verba acdpi poasint, 

tuo. Enimvero Quintìlianus, vir sapiens, si Quintilianus h. L nomen citharoedi est. 

non anuUur a matronis, quooìam earum Aptisdma contra sunt, si Postumus, quod 

amore indisnus est, sed quia illie tam suspicor, similis fuit Quintiliano, vel certa 

Uxirm sunt ac perditis morìbus, ut bis- vir doctus, qui boc nomine innuitur. 
trìonunit lascivorum bomioum, magis, 



Digitized by VjOOQIC 



206 COMMENTARIUS 

nato putaminibusve dissectis. Conf. ad v. 8$. et XI^ 94 séq. intpp; 
Martial. IX, 60, p. XII, 67, 5. XIV, 87- Gmopeum, xmtmn^, non 
velum Tel papilio, sed, ut verbis SchoL Cracq. ad Horat Epod. IX, 
16. utar, genus reUs ad muscas et cuUces (xJimxag) abigendos, quo 
Aìexanàrim poHiswtum utuntur propter culicum iUic abundantiam, Cf. 
Antholog. IV, 32. Ejasmodi rete tenuìssimum super lectum expanfi 
et aurea ei fila intexi solebant. Cf. Plut Ant p. 927^ Schol. vet. h. L 
Unum tenuisnmis maculis (h. e. foraminibus, Germ. mamken; v. ad 
VII, 40.) naudum^ prò quo non distincium vel veariaium, sed neitim le- 
gendum TÌdetur.^ 81. NobiUi infanSf qui de te nobili natus ezisti- 
naatur, quum tamen adulterinus et quidem gladiatorìs filius sit ex- 
primai, ore a. vultu re£erat; que dictio petita est e re statuaria, in 
qua signa expreua, quae adumbratis opponuntur, sunt ea, quse piane 
eld[>orata sunt, ut confestim appareat, quem referant mtrmilìoHeMf ▼. 
ad VIII, 200. 

82 — 118. Quod universe de matronarum eflfrenata libidine dixit 
poeta, jam probat illustratque exemplis, et quidem h. 1. H^ppUe, (cf.r 
X. 220.) quae uxor Fabridi Veientonis senaiorU (de quo v. y. 1 18. et 
ad IV, 118.) cum Sergio gladiatore in JEgyptum migravit Sinùle 
quid narrarì a Parthen. Erotic e. 27. de Alqnoe et Xantho, monuìt 
Hennin. LudU s. ludiones olim dioebantur histriones et saltatore^ 
serioribus vero temporibus propr. gladiatores, horumque schola ludus; 
unde et ìndia inf. v. 104. Hippia, ludii, h. e. Sergii gladiatoria, 
uxor, ^^ — - 88. 84. ^g3rptus designatur more poetarum. Pharos 

nunc continens, at olim parva ins. ^gypti, cum Alexandria aggere 
(heptastadio) et ponte juncta, ubi turris fìiit excelsa et marmcnrea 
ejusdem nominis, jussu Ptolemsei Philad. a Sostrato Gnidio exstructa, 
cum specula et ignibus noctumis. famosa mcenia, Alexandria, 

urbs Lagi, h. e. .dBgypti, vel libi Ptolemeus Lagi f. e Grsecis regi- 
bus primus regnavit post Alexandri M. mortem. Sic et amnis La* 
geus, jiumina Lagi et simUia. v. ad Sii. I, 196. et Salmas. Exerc 
Plin. p. 6S^. famosa, vel infamia ob luxum perditosque mores inceda- 
rum regumque, (utfamosus Canoptu XV, 46.) vel, quod malim, in- 
clita 8. cla ri ssi m a. Cf. ad I, 26. •— 84. Ita ut ipsi Canopìtani, quam- 
vis libidinibus et luxu infames, (de quo v. ad I, 29.) prodigia ei 

^ ce. Lening. in BerUn, MaruUsachrift, ^ Cf. Sohnas. ad TVcbelL PoU. Oaud. 

JuTU 1788. p. 602. Varr, K. R. II. 10, 5. T. II. p. 362. ad Vopisc. Garin, p. 

H. et Proi). JII, 9, (al. 11.) i5, ubi v. 843. et Burm, ad 0»id. A. A. I, 112. 
iatpr.. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 207 

mùrt9y h. e. pfodìgiosos mores, XJrhu^ Ramae, cbmoaìreiit Conf. ad 
V. 286. 

65—115. Scelus et insania Hippise vividis adumbnitiir colari» 

bus. NH palrifB induUU, patrìae mhil eorum, qiue petere quasi ac 

postulare videbator^ concessit, ve) nihil offictonim, patrias debitorum, 

mhìl inetatis et àmorìs pnestitit. — 87- 2apuuttix2ii poeta monet, illud 

maxime esse mirandum, quod ludos circenses et soenicos^ nec n<Ni 

liidiones relinquere potuerit; quo taxatur insania et Hippia?, iUos 

jphaitìs, quam conjugem lib^osque^ facientis^ et Rcmianoruni, inex- 

pL^ili lodorum spectandorum cupiditate ardentium, de quo y. ad 

III, 223. Paris celeberrimus histrìo et deliciae Domitiani^ a quo 

ad TOngnas apes ezimiamque potentiam eveetus, sed deinde, quum 

DiOBntia Augusta gus amore arderete occisus est. v. VII» 87 aeq. 

Suet Domit. S. 10. Dio Cass. et MartiaL XI, 14. Aliua e|nsdem 

nominis histrìo indaruit sub Nerone et ab eo interemtus est. y. Suet. 

Ner. 54. Tac Ann. XIII, 20. 22, 27. et al. 

SS — ^94. Quamvis Hippia molliter esset educata in domo pate m ii, 
lasdvus tamen amor tam audaoem eam fecit, ut pericula nayigationis 
spemeret Cf. Ovid. Met VII, 62 — 68. Piuma lectus pulvinus* 
que, plumb tumens vél £urtus, adeoque mollissimus. y. ad I, 159* 
Segmentata: cuiue^ omatse segmentis, quse cunis seu stragulis adsutse 
sunt omatus causa, et de quibus y. ad II, 124. — 90. Non nùrum 
est» eam yaria maris discrimina spreyisse, quippe quse famse pudoris- 
que jactnram nihili fedt ; quam qui prò nihilo putat, facile omnia 
contenmit et audet 91* Quas tamen famse jactura minima yidetur 
moìUlm* cathedris h. e. feminis, quse in moUibus sellis sedere yel per 
nrbem ferri sdent Cf. ad I, 65. IX, 52. Martial. Ili, 68, 7. et 
XII, 88, 1. — 92. lonium mare, inter Italiam, Siciliam Grseciamque, 
austro patet et late sonai impetu fluctuum, scopulis illisorum. sanan^ 
tem lomum se sinum, ut ap. Horat Epod. X, 19* vel fluctum, yel 
pontum, ut ò 'lóvtog scO. ^6m>i. Cf. Var. Lect 94. Mutandum toties 
mare; nam Romania in JSgyptum trajidentibus tria transmittenda 
sunt maria, Tyrrhenum s. Inferum, lonium et .Sgceum. 

94 seq. Esedem mulieres, quee libidinis explendse causa tam auda- 
ces sunt, anxise ac trepidce esse solent, ubi honesta nayigationis perì- 
culorumque subeundorum ratio et occasio offertur. Gelantur jyeo 
torà payore, ut rigere, dirigere, Jrigescere, glaciari, torpere, y. Heins 
ad Ovid, Met. I, 548. — 97- Cf. v. 284. 285. et Plaut mil. glor. II, 
5, Sé seq. Schurzfl. lectores remittit ad Jo. Filesaci uxorem justam 



Digitized by VjOOQIC 



209 COMMENTARIUS 

p. 73^{(aem lìforum ab iis, qui nodtram Sat enarrare veltnt, perpettii 
instar commentarìi dldt consulendum esse. Doleo itaque, euin milìì 
Bon ad manus esse. 98. durum est, uxori videtur. 99. Seniima, 
aquaruxn scnrdiumque coUuvies in fìindo navis, cujus odor grami eaC 
etteter. SenUna navium odorem proculjugiunl pisces, Plin. X, 70« 
s. 90. surnmus vertìiur aer, vertiginem simolat oculomm animiqne, 
qnse faciat^ ut coelum verti summaque ejus pars ima fieri sibi videa* 
tur. ^ — 100. Hippia stamacho valet, non laborat vomitione vd naiK» 
sea^ qu» viris etiam navigantìbus obrepere solet lUa mailer^ 
qns^ invita et jussu conjugis cum eo navigai, nauseans mariium oom^ 
vomii, vomitu consporcat 101. heec, quss moediam sequitar, itUer 
nautas prandet. De prandio Romanorum (frUhstiidc^ a Dor. '«{àv prò 
^uf, mane) v. Bottigeri Sabina p. 302. 303. rudenies iraciart, 
funes ducere. 

103 — 112. Hippia Sergii amore capta est, non ob formam et ju- 
ventutem, quod justioremiiaberet excnsationem, (nam defbrmis ille 
est et provecta jam aitate) «ed quia gladiator est et arma tractat ex* 
arsii firma, v. ad Sii. V, 15. firma et Juvenla prò formoso homine 
etjuvene. Ludia, nunc ludii concubina aut uxor, quom anteft 
Senatoris esset v. sup. ad v. 82. suslinuil, passa est, non recusa- 
tit 105. Sergiolus festive appellatur Sergius et blando nomine, quo 
Hippia nunc uti solebat ; vel iì^ixat; de homine, qui fuerat juvenis 
et bine dictus olim Sergiolus, sed nunc non amplius erat : nam cdepe- 
ral jam guttur, mentum, barbam, radere, quod viri tantum fadunt 
Quoe verba nemo intpp., quod mireris, intellexit : quare hsec tenenda 
sunt Prisci Romani intonsi erant barbamque alebant usque ad a. 
U. C. CCCCLIV, quo primum tonsores Romam adduxit e Sicilia P. 
Ticinius Meno, (f. Titinius Maena) unde illi vocantur intonsi, barbali 
etcapillali.^ 'Ratio barba: londenda s. melendce (III, 186.) duplex 
erat> vel strictim s. ad cutem, quod proprie radere dicìtur et Gr. 
0xapìo¥ sive ^v^^v ròr ró^omx et h xifi x.i!^iv, vel paulo longius a cute> 
interposito pectine, quod propr. est tendere et Gr. xjro;. Cf. Plaut 
Capt. n, 2, 16 seq. Puerì autem et juvenes lanuginem seu berbu* 



^ GrangKufl, qui hiec mera somnia epitb. summust tum ob sententi» pne- 

puUibat, coU. Prop. II, 5, 12. (Nec du- stantiam. 

bio nubes vertitur atra Noto) h. L intera » Cf. ad III, 186. IV, 103. V. 5a 

prctabatur ita: didt marito, jam tempea. VI, 26. XVI, 29. intpp. Horat. Od. I, 

tatem orili et aerem Terti. Scd illa ei. 12, 41. II, 15, li. Broukb. et Volp. ad 

plicatio buie prafercnda, tum propter TibulL II, 1, 3i. Varr. R. R. II, 11, 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN, SAT. VI. 209 

Ina gumina alebant cura fovebaotqae usque ad annum statis XXI., 
(cfl Ferrar. Elect II, Ì2. Ovìd. A. A. I, 518 seq. Martial. II, S6, S 
feq. et Aagiutm. de civ. dei IV. 1. qui vota etiam ab iis eam ob cau« 
ttm Fortume BarbaUe facta memorat) quo illa poni non eine solenni- 
tate et dee alicui sacrari solebat v. ad III, 186. et XIII, 58. Hinc 
mmdum harhatm dicìtur puer sup. v. 15. l6. barba Juventus inf. v. 
215. (semorf cuju* òoròam, juventutem, h. e. quem juvenem, tua ja^ 
nua Mk, qui a juventute tuas sedes frequentavit) prima barba iniens 
javenta VIII, 166. barbati et barbatuli juvenes, qui nondum lanu« 
ginem depoenere vel tondentur, XIII, 56, v. ad XIII, 58. Hanc 
vero moUem teneramque barbam juvenes tondebant tantum (cf. 1, 25. 
X, 226.) usque ad virilitatem vel annum setads XL, quo, quum viri 
vellent viderì, pnmum radebantur ; quare h. 1. innuitur, Sergium ad 
virìlem jam pervenisse setatem. Qnotidie radi primus instituit Sci- 
pio Africanas minor, ut levis' esset facies ; unde et psilothro aliove 
medicamento postea pili exstirpabantur, de quo v. ad II, 107*^ — 
106. lacerto stdo, vulnerato vel exciso nervo, sperare requiem, mis- 
siDDc^ ; quam sperare ac petere licebat gladiatoribus, membro aliquo 
mutilatisi vel gravi vulnere ictis. 107* wmt^ verbi causa. 108. go» 
lea adtritut fronte. At v. Var. Lect. Apparet eum secutorem fuisse ; 
vet. Scbol. Sed galea si non omnes gladiatores, prseter retiarinm, 
(cf. VIII, 203.) plerique certe utebantur. lop. Gibbus, tumor, forte 
ex percussione crebra. acre, grave vel pertinax malum ; nisi potius 
epiAeton ad acritudinem succi bumorisque spectat ttillantis, lip- 
pi; quo oculorum morbo multi laborabant Rom». ocelli^ non 

ocuUy quo deforniltas augetur, inpr. ob ingentem gibbum in medio 
Basa — 110. Lector dudum suspenso animo exspectat, quce tandem 
eaosa insani amoris, qua? Sergio dotes fuerint virtutesque vel animi 
vel oorporis, quibus capta sit Hippia : et jam repente nihil aliud in 
laudem ^us dici posse audit, quam : gladiaior erat. — illoi, gladiato- 
res. H^aeinthoi, formosos et amabiles, ut Prometheus IV, 188. 
prò figolo perito. Hyacinthus puer formosissimus, cujus amore capti 
Zepbynis, Apollo et Thamyris. ^'^ — . 112. Ferrum, gladius et gladia- 
tcnr, est, quod ornarti tales feminae, qiiaHs Hippia fuit Amant eos, 
qui arma pertractant, ut viros ad coitum validos ; Brìt. Multe? mulie- 

la FCn. VII, 59. Lips. ma Tac Ann. GeU. III, 4. et Hard, ad Plin. VII, 

XIV, 15. 59. 

*• Cf. Ferrar. Elect II, 12. Lipt. •» y. Ovid. Met. X, 16S seq. Apollod. 

Ezcma. B. ad Tac Ann. XIV, 15. III, 10, 3. Heyne jinH^iuar. Aufiatze 



Digitized by VjOOQIC 



210 COMMENTARIUS 

res Rom. insanienmt in hoc hominum genus, in gladiatores: notsn- 
tur pr8ecq>ue Faustina senior^ M. Antonini Pii^ Faustina junior^ M. 
Aurelii Anton.^ Lucilla, L. Aurdii Veri uxor et alias; Grang. et 
Ach. 113. Idem Sergius accepta rude, signo libertatis^ missbne» h. 
e. si missus esaet e ludo, vel desiisset gladiator esse et arma tractai^ 
quod tantopere Hippiae placet, coepuiel ei FàentOf tam yilis quam 
maritus, videri, Hippia eum eque ac marìtum fìutidivisaet et derdi* 
quisaet Cf. sup. ad v. 82. Rudis vel gladius ligneos, qao batoe- 
bant tirones, vel ferula, qua utebantur lanistse et qua donati gladia- 
tores seu yacatioiiem dumtaxat a pugna munusque lenistamm, seu 
libertatem impetrabant ^ 

114 seq. Si jam miraris et indigne fers libidines privata^ mulierìs; 
audi nunc simile exemplum Mes8a^nffi, Augustae, uxoria Claudii Imp. 
Hujus libidines noto. ^ Privati magistratibus, et tempcnibus lin* 
peratorum etiam bis opponuntur. Conf. 1, 16. IV, 66. XII, 107. et 
Emesti day. Cic. Rivale* Divorum salse h. 1. dicuntur yel ipsi 
Imperatores, diyinam sibi majestatem arrogantes, inpr. Clandius, (de 
quo y. ad y. 622 seq.) vel potius, propter ea, quas mox memorantur, 
omnes, etiam infimi generis, bomines, concumbentes cum uxoribua 
Imperatorum Rom., qui post obitum inter Deos referri Divique ap- 
pellari solebant ; non solus Silius, de quo y. X, 329 seq. Rivakt 
proprie yocantur, qui eamdem amant mulierem. 1 16— -120. Confo 
Excurs. ad h. L virum, Claudium. uxor, Messalina. — 117. 

Palatino, imperatorio, in palatio. tegetem, y. ad V, 8. — - 118 seq. 
Cf. Horat. Sat II, 7, 53 seq. Suet. Ner. 26. Calig. 11. et Oth. 12. 
Manso baec adnotayit : '* Sumit Augutta cucuUos, (y. ad III, 170.) 
quo fadlius lateat obyiosque fallat, sed Jlavi galeri non obliyisdtnr, 
quo, detmctis cucuUis, moechorum gratiae se commendet; nam Jlavo 
meretrìces, nigro matronae utebantpr. Palatino cubili opponitar coS- 
dum veteri centone hipanar. Illud, ut cum Mart XIV, 147* loquar, 
purpureis tapetis lucet et calet, hoc yilibus pannis yix a frigore et 
yentis defendit Cdia, quam vacuam ìu e. modo derelictam pcoupat 
Messalina, proprie est, ut e y. 123. constata Lyciscas: sed in ea Au« 
gusta baud secus habitat, ac in sua : adeo frequentar eam jam adiit et 



P. I. et Creuser's Syirbolik T. lY. p. ** y. Sat X, 851 seq. Tac. Aon. XI, 

5^ . ISi 26. so. SiMt Claud. 26. 89. Sd. 37. 

•■ C€ inf. ad VII, 171. Lips. Satura. Dio Casa. LX, 14 aeq. Plin. X, 6^. i^ 

Seno. I, 15. II, 23. et Scbott. l^od. Oc 85, Aurei Vict. C«\ 4. 
11,6, 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 211 

quasi aedem ac domicilium ibi fixit. lÀnquebat, lìoet apte supplerì 
poasit cubile, rectios tamen ad virum referrì puto."* meretrix Au^ 
gustaf ut mereirix regina Cleopatra ap* Prop. Ili, 11> Sg. et Plin. IX, 
35. 8. 58. Ferrarius: (de Re Vest IV, 20.) '' CucuUus, luquit» ad 
htendum et dÌ88Ìninlandain penonam ^tissimus, ideo fere noctù in 
diacortatiambus sumebatur. Galerue autem h. 1. est quid diversum 
a cacnllo; est enim id. qd. galerìculum s. adsdtitiuiii capillamentum. 
Vetus Schd. interpretatur crinem suppositum, rotundum muliebre 
capitis t^gnmentum in modum gaìecs fiurtum^ quo utebantur meretrì* 
ees. Quod vero adjicit, ideo JUtvum sumtum, quia nigro crine matro- 
nae, Jlavo meretrìces, utebantur, (quod etiam Servius notavit ad Virg. 
JEn. IV, 698.) Crrammatici deliramentum est. Credibile est, Mes- 
saìinaniy tfavaai mgris capillis esset, Jiavum galerum sumsisse, sive ne 
dignosoeretur, sive ut formosior amantibus videretur." v. ad V, 115. 
et inpr. ad XIII, 164. l65. Galerus^ ^vfxri, (perruque) crines emli 
ap. Ovid. A. A. III> l65. et gausape ap. Pers. IV> 87* VI, 46. quo 
prisds temporibus non nisi meretrices fere utebantur, donec necessì* 
tas prnnum et deinde mos usum fecit honestiorem. v. ad XIII, 164. 
Sahaas. ad Tertull. de pali. p. 317 seq. Lips. ad Tac. Germ. e. 4. et 
inpr. Bottigerì Sabina p. 104. 121. 122. 140. 141. 145. 262. ed. pr« 
eomUe anciUa non amjdius una, ne agnosceretur Augusta, quse multis 
&molÌ8 et in publico et in palatìo stipari solebat 122. Pafnlke oh* 
raùe, aureis catellis omatae et tectae. v. Bottigerì Sabina p. 408. nu^ 
da^ ut XI, 1 70. nam nndse prostabant scorta, ne occulta labes fraudi 
easet amatoribns. 123. Proetitii voc. prop. de scortis publids ac ve« 
nalibus, quie eorpore quaestum fadunt, ut I, 47* III, 65. IX, 24. v. 
lips. ad Tac Ann. XV, 87. et Wemsdorf. in Poet min. T. III. p. 
^ QmstiiU quidam librì ; ut tiare XI, 170. et ap. Claudian. XVIII, 
95. —> 12d. iitubim meniiia, commenta, h. e. ùlso addito titulo, ut prò 
Lydsca haberetur. Cdlis meretrìcum, in fornice prostantinm, prs^ 
figebantnr tìtuU, in quibus nomina earum ac stuprì pretium (cera v. 
125.) coosignata erant : unde Martialis XI, 46, 1. inscriptas timna 
cdUe. Con£ locus class. Senecae Controv. I, 2. Wemsdorf. L 1. p. 
78. et inf. ad VIII, I68. Lydsca, meretrix fiimosa, nota etiam ex 
Martiali IV, 17. «p- 124. Ottendit venirem in loco non piane tenebro- 
so, tub 4:lara nuda lucerna Horat Sat. II, 7, 48. iuum venirem, in quo 
tn conceptus, et e quo natus prodiisti : nam Britannicus Claudii et 
Messaltnae filius, princeps juventutis; unde generotus» Cf. ad II, 145. 
123. blanda, blande, more meretrìcum. poposcii ara, stupri mer« 



Digitized by VjOOQIC 



212 COMMENTARIUS 

cedem» eavondem more, et ut prò LyciBca haberetur. 126. C£ Plìm 
X, 63. 8. 83. resujnnajacenSf ut IH, 112. et Vili, 176. absorbuUt 
ut exiorhere viros (GalL épuiser) X, 223. et varare pudlas ap. Martìal. 
II, 51, 6. VII, 66, 3. et 15. ahiorbuU ictus muliorum, ut excepU 
iwgeHHs verbera caudas ap. Horat. Sat II, 1, 49. — 127- dmùttenU 
jpnelìas, sub vel post mediam noctein. Aditus ari Ibmìces vel ex 
more, vel ex lege, patebat a nona bora ; unde meretrices nonùrÙB di- 
cuntur Pers. I, 133. ubi y. Casaub. 128. Tristis, nondum espleti 
libidine. quod pohdt solum, non denegante lenone. Quod, qnoeò, 
jpotmi, quantum licuit per lencmem : Ach. Teniigo non solis viro- 
rum, sed mulierum quoque pudendis tribuitur, (v. Hennin.) at illit 
propr. rigidiUu; unde forsan leg. rigida^ U venm, ut ap. MartiaL VI, 
49, 2. et XI, 17> 5. Vulvam abusive prò parte genitali vironns» 
quffi extendaiur, dici putabat Brit. 

131. ObscuriSf obscuratis fumo lucemse, vel potius iwjns obKurù 
genis, turpatis ac sordidis squalore et illuvie, crebris osculis et tacto 
impurorum hominum. fceda, fcedata, Jiano et fìiligine btcema, 
nots lupanaris, solitae sui^ndi ad lenonias sedes et jannas ; nam 
scorta olim ad vesperam prostabant ^ — 132. jmMnat, torum in pa- 
latio, cujus pulvini moUibus plumis farti sunt. 

133—135. Poeta breviter h. L (sed copiosius inf. v. 610 seq.) alii 
memorat mulierum scelera, adulteriis graviora, philtrorum usum, in- 
cantationes, veneficia. Hippomanes, rh hwùfjMng, vel herba Arca- 
dica, qua gustata equi in furorem incidnnt ; (v. Theocrit II, 48. 49.) 
vel liquor virulentus, ab inguine equse, ardore coeundi flagrantis, 
destillans;^ vel caruncula m'gra, cane» magnitudine, fronti pulii 
recens editi adhsrens, quam equa feta statim èdito partu devorare, 
quaque praerepta in rabiem olfactu agi, nec partum ad ubera admit- 
tere dicitur.^ His omnibus superstitio utebatur in veneficiis et 
philtris, quod ex locis infra laudatis intelligitur. Prsterea sagae ad- 
hibebant carmen, magicas formulas, h^òàc, et venenmn, rà Tiaxà fa^ 
pMxa. 134. Privigno datum a sseva noverca, bonis ejus inhiantp' 
*MO(fi^ 7^ 4 IffToDtftt iinr^ rixmg To% 9^ ^^( oùdb iwiuripif 



» v. ad ▼. 127. Lipfc Elect I, 3. » t. intpp. Plin. XXVIII, 11. i. 90, 

Hónt Sat II, 7. 48. MarC IV. 4, 9. Vìrg. Gè. Ili, 880 seq. OHd. Am. 1,8^ 

Senec Cootrov. I, 2. eztr. Redolaadhuc B, TlbuU. II, 4, 58. Pirop. IV, 5, 18. 

JtUigmemfomicit. In Fiiap. Ergo quUi' 

bei fmc licebU ifUttt, Ntgrajòmkit oUUus * Cu inf. y. $16, tmpp. Plin. Villi 

favaio. 42. t. 66. et Virg. JEn. IV, 515. 516. 



[JTgitizedby Google 



IN JUYEN. SAT. VI. 218 

Enrip. in Alcest ^^ Faciunt graviora adnkmb flagitia mulieres 
coaeUe imperio sexur, mnllebri cupiditate imperandi, vel potius domi- 
nata» impetuj yi, sexus sui^ qui acrioribus ìncenditur cupiditatibns af^ 
fectibiiflqae» ira, odio, dominandi cupiditate, superbia, invìdia oet, 
eorum imperio facile obsequitur, et sic ad omne rapitur soelos, qvia 
lumb infirmos est, qnam ut iUis resistere possit; minimMmfàe U6idÌMg 
p ec c antj peccata libidinis, vel quse sola libidine impnbie eommittunt^ 
som mimma. 

156^-141. Mulieres, ob grandem ductse dotem, omnia i^unt ex 
arbitóo^ et avari ita libertatemjmperìumque vendunt Conf. v. SO» et 
457 seq. Plaot in Asili. I, 1, 47. in Mensedim. V, 2, 15 seq. in 
AuloL IH, 5, 60. et inpr. similia Alezidis verba ap. Atfaen. XIII, I. 
(7«) p* 558. *fl òvOfv^iTis ^fuTi \jùv o/] vfic^x&ui T^y rwi /SSiou fta^^ttait 

ri(M^$ w^i^f ; Ibx^&v y% xaì fMfHit ywaumiac X^^^* *^ ^^^ 7^ àaò^w 
Wi «]^ xshnv /it)u. 0) fàU yt ^uyyvuifMiv f%ov^ òiZiìLuilifMm' Alrat d* àZi* 
xwgou xaì ^^tyxaJjav^ in, ^fl¥ wx f^^Sv à^OD^y Sv ^ ^1^^» *X^^ *'^" 
(uhX/Str Wt^xóìj€ir thSk 2v xaxht *£;^ou0V^ xtd xdfivtiv Tuyou^iv Ixd^roru 
Anaxandrides ap. Stob. «ìm}(, n)v yvmlk» v\ov<fiaf XajStlrv, tp^i/ Òic*oi9a¥, 
•& yrmM ìtu Contra apud Scythas Getasque non regii virum dotata 
conjux, Horat. Od. Ili, 24, I9. — 136. Verba vel poeta, vel Postumi, 
ut et inf. V. 142; I61. et al. OpHma mulier et pulcerrMia censetur 
8. jactattnr tette marito, judido mariti. Cesennia, nomen divitis 
mnlierìs. Cf. Var. Lect — 137* dedit, attulit marito avaro grandem 
dotem, Mf quingenta, mille sestertla, vel, ut Romani dicunt, decies 
sestertium : inf. X, 8S5. decies centena sciL sestertia vel sestertiomm 
millia. Que ab Augusti inde temporibus fuit summa census sena* 
torii ; h. L posita prò maxima dote vel ingenti. Eumdem numenun 
in dote inter honesdores quaà legitimum fuisse et solennem, putabat 
lipe. ad Tac. Ann» II, 86* ^ Sed quomodo summa dotis certa ac 
sdennis esse vel adeo legibus constitui potest? Verba autem rito 
decies centena dabuntur antiquo X, 335. ita interpretor : ritu antiquo 
doa dabituTi et quidem amplissima ; ut verba riiu antiquo ad morem 
dotis dandse, non ad solennem ejus summam spectent Conf. ad II, 

** Cf. Y. 688. Virg. Gc IT, 128. Ili, Helv. 12. extr. Martial. II» 65, 5. XI, 

382. Horat. Od. Ill^ 24, 17. 18. Y, 5, 24, 3. et aL locis Cf. etiam PUn. £p. II, 

a Tac. Aon. XII, 2. Ovid. Met. 1, 4. L. 6. § 1. D. d« usur. et frucL Papi. 

147. Din. QiMMt lib. 29. et NovelL Constit 

^ là colligcbat ex X, 355. Senec ad D. Justin. 22. e. 18. 

VOL. II. O 



Digitized by VjOOQIC 



214 COMMENTARIUS 

117- tantif tanto pretio, ob tantam dotem. 138. 189* Non ìir- 
calesdt et flagrat, amore uxoria, sed opum cjns; non uxorem woamt, 
aed dotem. PharelrcB respondent tagitlis, et lampas faàhut: Sa^ 
gitias (et quidem ardentes, ìoùg ^n^pó^) ^ poeta ac sculptores non 
inodo Amorìbus et Cupidim> et lampadan a. facem non modo iiadcm. 
et H3rmenaeo,^ aed et Feneri tribuunt^ macer est acri amore» 
qui maoeraty urit, oonsumit, conficit. ^ Inde, ob dotem, et ab es. 
140. Uhertas impune ex arbitrio omnia agendi et iroperium emUur 
ab uxore grandi dote. Conf. ad v. 136. caram, praesente marito, Ucei 
uxori ut innuat moechis s. amatoribus, atque retcribai literis eorum. ^ 
locnples, bene dotata mulier, quce nupsU avarOf vidua esi^ quibuacum 
libuerit concumbit et aeque libera est, ac ai esset vidua et sui juria, 
nec maritum haberet ; vitfU tamquam vicina marito inf. v. 509* 

142 — 16Ò. Ali» uxores ob solam amantur pulcritudinem, qua& 
forma pereunte repudiantur, sed, quamdiu illa viget, imperiose agunt 
et, quodeumque libuerit, a marito expoaoere vel extorquere solent — 
142. Cf. ad V. 136. — 143—148. Cf. Terent Heaut II, 3, 9. et sup. 
ad II, 138. Escutere, scrutari, expendere; propr. videre> si quia 
quid absconditum secum habeat, quod fere fit excutienda toga. t. 
Emesti in day. Ciò. 144. Tres,vèì. paues^ ruga wbeant, veniant, a 
senectute aut iborbo. CuHs arida, succo exhausto, te laxet, fiat 

laxior, macOenU et flaccida. Cf. Ovid. A. A. Ili, 73. et Plaut MiL 
glpr. Ili» I, 45. 46. — 145. Dentesjiant obscuri, putrescant et nigres- 
cant. ^ Oculijiant minores, contrahantur, ob defectum humoris et 
'senectutem* — 146. Ejusmodi mulier aedibus exigetur. Solennes di- 
vcnrtii formulse erant, coUige sarcinulas; exi, vadeforas; re* tuae Uhi 
habeto; res iuas libi agito, ut migra inf. v. 171.** DivOTtia vero, a 
Romulo piane intérdicta, (v. Plut. in Rom. p. 31.) et lege X. Tab. 
VI. non sine gravissima causa concessa, nec ante a. U. C. DCC (v. 
Valer, Max. II, 1.) vel DXXIII. (v. Dionys. IL) vel DC.(v. Tertull. 
in Apolog.) omsueta, moribus Romanorum corruptis tam vulgarìa 

• De quibiit V. ad SiL V, 19. et » Conf. ad I, 55 seq. TibalL I, 8, 
MUfldiert ad Horat Od. II, 8, 15. 81. Ovid. Am. I, 4, 17 seq. II. 5, 89 

** ▼. Fhurnut nat door. e 85. CatuU. seq. 

V ^ ^' ^rrH' ^\ln t ^ III» J»7. et 879. 
a. Beger. Hies. Brand. T. i. p. 170. et 

Bothon. Chron. ap. Leibnit Script, rer. » ▼. Brinon. ad L<^. Jul. de aduk. et 

BniUBT. T. III. p. 887. de Form. L. VIII. Cuìac. Obss. 1, 19. 

" Cf. Horat. Od. 1, 15, 8. V, 14, 16. Vili, 86. et Scfaott. Obsa. IV, 4. et 

Viig. Ed. Ili, 100 seq. ai. J9. 



Dtgitizedby Google 



IN JUVEN- SAT. VI. 215 

taat, ut manti, quin et uxores, (quibiu olim ea faoere non lìcebat) 
saepeea vel levinima, vel adeo sine causa facerent per dìfiarreatioiìein 
ant remaucipatioaiem aat usurpationem, utque Seneca de Ben. Ili, 
16. conqueratur, nuUam jam repudio erubescere, poilquam Uhutru 
quaedam ac nobiksfeminas non consulmm numero^ ted ntarUorum, annoà 
tuoi computent, et exeant matrimonu causa, nubani repuditi Cf. inf. v. 
229. 23Ù. Sarcina et vasa colUgunhtr a milltibus iisque, qui in aHum 
locom migrant dicei libertùs: nam dimissurì uxorem cum septem 
testflms ad eam mittebant libertum, qui illam jubebat rea suaa albi 
habere. Paialus in L. IX. ff. de divort NuUuniy inquit, dhoriium 
ratum est, nin sepiem civibus Romania prcesenHbus, praster Uberlum yuSf 
qm dttfoHtum faciet. 147. Jam nobis es gravis, fastidio, sospe emun^ 
gerii, eihung^ nasum muonris plenum, mucosa es s. mucida et vetula, 
ut oontra mox altera sicco naso, nova nupta, cui cedas, pulchrìcMr et 
juventute florens. Apud Plaut Mil. glor. III, 1, 52. Minime sputa^ 
tor, screator sum, itidem minime mucidus, 

149. Interea, dum s. quamdiu state floret ac specie, calet, fervet, 
et regnai, imperitat ; ardenter omnia et imperiose agit ; fervida est 
ingenio et superba. poscit maritum, vel a marito, res pretiosissimas 
et quodcumque ipsi placuerit. ^ 1 50. ovem et lanam Canusinam, ques 
nobilissima erat et pretiosissima. Lana laudatissima Apula — Ter- 
tium locum Milesite oves obtinent. — Circa Tarentum Canueiumque 
(opp. Apuliae) summam nobiUtatem habent ; Plia. Vili, 48. s. 73. ^ 
ulmos, vites, ulmis fultas. v. inf. ad' Vili, 76. Falemus ager in 

Campania ferax vini generosissimi v. ad Sii VII, l62-*2n. 151. 
Quantulum in hoc se poscit? Hsec, quse dixi, quam parvi momenti 
sant prs aliis, qu» postulat ! Pueros omnes et ergastula iota sciL 

poscit, h. e. servos quam plurimos, tam in urbe, quam in agns aq vii* 
Us. Quindedm plerumque servos confecisse ergasiulum ex Apuleio 
docet Lips. Elect II, 15. Cf. inf. ad XIV, 24. — 152. Avara atque 
invida molier appetit, quodcumque alius habet, et jubet, ut ematur 
sibi. 

153.^157. Verba obscura, qus non male ita exponunt: Mense 
bruma:, hibemo vel Decembri, in quo est bruma, solstitium hyemale, 
adeoque ipso tempore hyemali, quo meroaior lason, audax mercator 
et longinqua trajiciens m^ia, vel proprie ipsum mare ciausum est 

^ CooC Plaut. Aulul. Ili, 5, 34—61. «> Conf. Colum. VII, 2. et Martiai 
Prop. Ili, 13. aL 11. OrkL Am. I, 10. XIV, 155. 
ctTibuH. II, 4. 

O 2 



Digitized by VjOOQIC 



816 COMMENTARIUS 

fHgore, (nam hjema gdu rara et maria a III. Id. Nov. ad VI. Id. 
Mart daudere, ver autem aperire naviganiibus maria cgusque graia 
vice k^ems solvi diatur Veget IV, 39- Plin. II, 47 pr. et Horat Od. 
ly 4, 1.) <t aotfto quidem armati, ad navìgandum jam parati sunt, 
(nam arma et armamenta dicuntar omnia navium aliaque instrumenta» 
et armari omnia ea, quae rebus necessariis instruuntur) aed a navìga:- 
tione prohibentur frìgore^ (nauHs obstat caia in navi canapa, con- 
i^rsa nive, yel tugurium pruinis albicana, h. e. frigns) ornamenta 
pretiosissima et pesegrina vai transmarina, non sine summis difficili- 
tatibus impensisque paranda, uxor sibi jubet comparari et afferri, vel 
ab ipso peti marito. Sed veram h. 1. sententiam e veteri Scholio sa- 
tifl perplexo (v. not. 42.) eliciendam esse monuit Lenz in Annal. liter. 
Goth. a. 180d. p. 262. sci], hsec: Decembri mense Saturnale festum 
excipiebant Sigillaria, quibus sigillarii et mercatores sigilla s. ima- 
gtmculas cereas g3rp8easque^ lìbros aliaque mercium et manusculorum, 
qu£ sibi invicem missitabant Romani^ genera exponebant venalia, (▼. 
Macrob. Sat I, 10 extr. intpp. Geli. 11^ S. Y, 4. et Bottigeri Sabina 
p. 217- 218. 236. 237.) plerumque in tabemis linteis s. linteo obduc« 
tis, (casis candidis) quas tum aliis Urbis locis, tum in primis in porti- 
cu Neptoni s. Argonautarum (v. Reimar. ad Dion. Cass. LUI, 27. 
poni solebant et hujus parietibus ita se acclinare, ut conspectum ta- 
bularum, quibus illi erant ornati et navigatio Argonautarum depicta, 
eriperent: hìnc mercator lason, qui mercaturse potissimum causa Col- 
chidem petiit, clausus, et nauiis, qui fere heroes et armati erant vel 
proprie conspectui eorum in pictis tabulis aut ceelatnris obsial casa 
camiida. Satumalibus autem et Sigillaribus munera roitti solebant» 
et uxor itaque hanc oecasionem, pretiosissima munuscula<o/Ì€iM/i h. e. 
emepdi, vd potius auferendi et extorquendi a marito, non preeter- 
mittit ^ '.^155. cryttaUina vasa; nisi simul innuuntur globi crystal- 
iini, (krystallkugeln) quos delicatiores feminse manibus gestabant, ut 
xefHgeraientur, et inimenso predo emebant v. Plin. XXXVII, 2. & 
10. 11. (ubi edam haec leguntur : non alibi cryHallus reperiiur, qnam 

* Volgo b. L ita explieant : Uxor luxu- picturs obstanu Ideo autem dicH mer^ 

riosa etiam tempore hiemali, quo summa cator lason, quoniam antea in portico 

navigantiboa immioeiit perìcula et frigus Agrippiiiarum sigiUarìa propoDebanUir» 

obstat, marìtum narigare jubet, ut pere- in qua porticu hilu>rìa Argonautarom de- 

grìna libi conquirat supeiiectilia. Vetot pietà est, et casa» quum Berent, pictur» 

Scbol. '* lUud significat, quod Romas in obstabant.*' — toUunhtr, ex mevcatorìs 

porticu l^ajanarum tbarmaium tempore officina elevantur, ut GalL erUever de din 

Satumaliorum sigillaria sunt l^mcmer- lemarchandf Oimng. 
catores camt de lintcis fkàiud, quibut 



[^gitizedby Google 



IN JUVEN. SAX. VL 21» 

M maxime kffferme mves rigent et glacies, undeetnomen Grmd dedere ; 
nam x^lcmXXoc, de quo v. Grcev. ad Fior. IV, 5, 76., propr. geki 8i 
giacies dìdtur) ìntpp. Prop. II, 18, 60. IV, S, 52. Beckman. ad Mar« 
bodi lìbrum kpìdum s. 41. p. 71. et BiSttigerì Sabina p. 432 seq. et 
450 seq. ed. pr. — mnrrhtna s. tnyrrhina, murrheaf nmrrea^ myrrhea^ 
sciL vaaa, et quidem potorii potissimnm generis.^ Quibtndain 
murrka videtur esse crjstallus, a quo tamen h. 1. et ap. Plln. distingui-^ 
tur, aliis porcéllaQa Sìnica, aliis onyz, spedes marmorìs, non genmia?^ 
aliis soom ferri, Chhstio dendradiates, Veltbeimio lapis, qui vulgo 
Chimesùcher speckstein didtur. Hsc conjectura arrìsit S. V* Gutlittò 
et aliis eamque cetens pnetulit 111. Bottiger in Sabina p. SS. et 307* 
ed. pr, qui tamen nunc (v. Morgenblatt fur gebildete Stande a. I8O7. 
No. 87. 88.) probat, qus Manette loco infra laudato sdte <£s8eruit de 
penmtiqua porcellana Sinica, quo refert pietà murrhina Martial. XIII» 
107- Idem fervida vina ex ejusmodi pateris s. vasis potoriis common 
disaime sorberì potuisse monét, et in dubium vocat oonjecturam Har 
gerì (in Description des medailles Cbinoises du Cab. Imp. de Franca 
Paris I8O6. 4to. p. 150 seq.) de pretioso lapide Sinico, qui Yu dicitur 
et ex quo vasa confiduntur ingentis pretii. Cf. Ideen iiber die Politi]^ 
u. 8. w. von Heeren I, 1. p. 124. — 156 seq. Conf. Goguet Origene 
des Loix T. II. p. 117* ed. Paris, in 4to. et Bbttigeri SabÌAÌf>. 394* 
et 413. ed. pr. deinde adamat notissimus cet. h. e. talis, qualis fuit 
iUe twtissimus etpretiosior factus cet De adamante, qui durìtìe, ni- 
tore Mc pondere in gemmis primum tenet locum^ cujusque usus pri- 
mum in solis annulis et monilibus, postea vero et in vasis potoriis 
aliaque sopellectile fuit, v. Plin. XXXVII, 4. et Ernesti Archseol. 
liter. P. I. e. 3. ^ 5. Annulis magnum dabat pretium fama et digni-* 
tas priorum possessorum. Mordad bine joco poeta didt, pretium 
adamantis vel annuii adamantini, quem Bibula s. uxor superba pò- 
poecerit, eo auctum es8e> quod eum in digito gestaverit Bermioe s. 



^ De muTTha ^nmaùpit inde confbctis et voti Tassie't Geimneii p. 47. Salmat. 

immefito pretio eintis v. intpp. Plin. Exerc PUii. p. 144. 769. 1069. Resto- 

XXXIII, 2. XXXVII, 2. 7. et 8. nici Disquis. Plin. T. II. p. 213. Caylus 

Suct Aug. 71. et Prop. Ili, la («L 8.) de lap. Obsid. Ernesti Arcbsol. liter. P. 

as. IV, 5, 26. Rader. ad'Martii^ XIV, I. e. 9. § 7. 8. 2& 26. inpr. Cbrist Di». 

1J3. p^ 860. Manette Recueil des pSerres de Taais rourrfaiiÀ Lipa. 1743. ▼. Vel- 

rvée% à I^ris 1750. 7. I. p. 218 leq. theim in d. AbbandL iiber die muirbi* 

BJond Diaa. tur les vasea murrinna, nisdien Gefasae, Helmst. 1791. (Samm- 

Biscari lagioDaniento dei Tati miirrfaini long seiner Aufiatse T. I. p. 191 seq.) et 

1782. ScfaeUfaom. Amcenit EccL T. II. Gurìitt iiber die Gemmenkunde, Mligdcè. 

pi890. Raspeind. EinkitzurBeichreib. 1798. p. 5 seq. 

OS 



Digitized by VjOOQIC 



«18 COMMENTARIUS 

Berenice, (v. Var. Lect) qua? regina quidem, sed incesta tàeÈttf 
eumque ab incesto fì*atre dono acceperit Nam Agrìppa major, rez 
Judsàe, filius Aristobuli et Beronices neposque Herodis Magni, tres 
filiaa, Beronicen, Mariani s. Mariamnen et Drusillam (uxorem Gandii 
Felicis, qui frater fuit Pallantis) habuit, unumque filium Agrippam 
minorem s. juniorem, ultimum Jùdseorum regem, qui multum aucto- 
ritate apud Claudium Imp. valuit, quemque incestus cum Berenice 
aorore commissi suspectum fuisse et accusatum, memorat Jos^)has 
Adt. Jud. lib. X. p. 673. unde praeterea discimus, hanc Berenicen 
primum Herodi, patruo suo, deinde Polemoni, regi Pontico, nupsisse 
bisque fuisse Roni», ut Titum Csesarem amore ìnflammaret: de quo 
V. Dodwell. Annal. QuintiL § 18.^ Poeta autem h. 1. verba hunc 
dedU in affectu repetiit, et jungenda sunt harbarus Agrippa et incetùE 
tororù Plerique intpp. perperam h. 1. vel aliam innui putant Ba-enì- 
cen alìumque Agrippam, (nam plures utrìusque nominis fuere) vel 
annulum duplicem Berenice a duobus datum, alterum a barbaro, 
Herode, ejus patruo et marito, vel P^lemseo Pfaiiladelpbi filio ejusque 
marito ac fratre, alterum ab Agrippa fì-atre illius. Barbari Gnecis 
dicebantur peregrini, qui haud Greeci, Romanis, qui nec Romani nec 
Grsed erant incestag^ v. ad IV, 9. — 159. ubi, h. e. in Judaea, ubi 
ipsi reges mero, puro ac nudo, (qua? tamen vocis significatio insolena 
est) pede sabbaia observarU festa, festa, agnnt s. celebrant Nam Jose- 
pbus Bell. Jud. II, 15. et Hegesippus Bell. Jud. lib. II. tradnnt, Be- 
renicen reginam, Agrippae regia sororem, ut Deo vota solveret prò 
salute, Hierosolymam venisse ac prò more hostiis caesis capillisque 
derasis nudipedem tum sacra fecisse, tum ante tribunal Pesti, Pra?- 
sidis Syriae, atroci cà?de in Juda?os saevientis, stetisse, ut prò bis sup- 
plicaret £0 re8|>ezisse videtur poeta h. 1. ubi obiter Juda?os ritns- 
que eorum ridet *Awvoàfi6ta9 vel nudipedalia in sacris antt popnlo- 
rum, (cf. V. 525. et Casaub. ad Suet Aug. 100<) inpr. Hebrasomm, 
in gravi luctu vel statis jejuniis et quum vota solverentur, usitata 
fuisse, sed Juvenalem ignoratione Judaicorum rituum eam in genere 
ad sabbaia retulisse, vel hac voce significasse jejum'a, copiose et em-» 

** De Agrippa mtjoM ▼. Joiepb. Ant Dio Cass. p. 75S. Tac. Ann. XII, 2S. 

Jud. XVIII, 1—9. XIX, 17. p. 638. XIII, 7. et Hist. II, 81. V, 1. Act. 

643 leq. 670 seq. Act. Apost. XII. (ubi Apost XXV. et XXVI. Con£ Noldios 

Htrodet dicitur) Dio Caas. LX, J7. p. de tìu et gestis Uerodum ad calcem Opp. 

545. et 607. M^. de FAcad. des Inscr. Josepbi ed. Hayerc T. II. p. 933. et 

T^ XIX. p. 426 T. XXI. p. S89 seq. de SdiUusneri Lez. K. T. voc. 'Ay^itntmt «t 

juniora Josppb. ]. e p. 679. 683. 690 scq. 'H^Aif. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 219 

dite docuit Spanhem. ad Callim. H. in Cer. y. 125. Cf. inf. ad XlV, 

96. Perizmi. ad iBlian. V. H. XII, 35. et Koenig ad Pen. V, 185. ubi 

notat» sabbatorum religionem apud Romanos frequentissiiiiam, Ju« 

d«o8 autem in propagandis caerìmoniia ritibusque suis ambitioeos 

fuìase. Bynaeus de càkeis Hebr. II, 4. poetam imperiti» arguit, et 

Bnnm. de veat Hebr. I, 5. § 2. eum commoda interpretaticme juvare 

ac defendere conatur. Plathnerus heec adnotavit : ** Merula Judaeo* 

ram Nodipedalia denotari opinatur : sed haec extra sabbatum celebra* 

bentoTy ut tradit Scalig. Emend. Temp. III. Sabbatum h. 1. quamli- 

bet fesdvitatem et septimum cumprìmis diem, qui semper sanctus 

Judseisy notat Per reges autem intelb'go sacerdotes, qui sanctum in- 

trabant sanctorum. Nam qui Agrippam hic notari putant» non au« 

dio ; nec id ex Hegesippo, minime vero ex Josepbo probari potest." 

160. Et ubi Judsi dementia ducti jam a priscis temporibus et ritu a 

majorìbus tradito suibus parcunt eosque senescere patiuntur, unde 

setdbus porcU; nisi forte poeta Judaicorum rituum aeqùe ignarus 

fuit, ac tetus Scbol. qui moneta Judaeos majoribus porcis parcere» et 

minores manducare. Non minus urbane Augustus dixisse fertur: 

Meiins estf Herodis parann esse, qvamJUmm. Cf. ad XIV, 98. 

161. Verba Postumi, quibus poeta v. l62 seq. respondet Conf. 
snp. ad V. 1S6. gregibvs, multitudine puellarum, ut inf. v. 175. 
— 162 seq. Fac in una eademque muliere plures inesse dotes fortuna^ 
ac virtutes, (quod tamen rarissimum est) propter eas ipsaa superba 
erit, qua uxore nihil est intolerabilius. Fastum vero gignunt mulie* 
rum pnlcritudo, (v. Ovid. Fast. I, 429. ^ al*) divida?, (v. inf. v. 457 
seq.) fecunditas, (v. 172 seq.) nobilitas generis et castitas. (v. I67 
seq.) Formosa et decens h. 1. junguntur tamquam diversse signifi- 
cationis vocabula, ut pulcer et decens ap. Suet. Douk c. 18. pr. Bene 
• lani ad Horat Od. I, 18, 6. ** Decens, perpetuum Veneris et Gra- 
tiarum (v. e Od. I, 4, 9.) epitheton, cum perfectam totius corporis 
pulcrìtudinem designans, tum gratiam illam pulcritudini adjunctam, 
qua? te tibi subrìpiat." ' vetusios poriiàbus disponat avos, eorum 
imagines; h. e. sit nobìlis. v. ad Vili, 1. iniactior, castior, ut ap. 
Prop. II, 6, 21. rapere iniacias Sabinas, xov^iÒIag à\6^ov€: nam toit- 
gere feminam de re Venerea dicitur honesto vocabulo, ut yvmsx^ 3^ 
/fir ap. Eurip. Hippol 1044. v. Mitscherl. ad Horat Od. Ili, 11,10. 
Cf. Horat Od. I, 7, 5. et Sat I, 2, 54. Virg. ^n. I, 845. et Calpum. 
Ed. II, 1. ad quera Wemsdorf in Poet Lat min. T. II. p. 90. monet, 
iniacias non solum dici integras et castas, sed et severas ac duriores 

04 



Digitized by VjOOQIC 



930 COMMENTARIUS 

, ^drersos amantnim illecebras. Hmc non est, quod tii caHior rep<H 
tmftur prò intaciiùr eaadente Marklando, ci:ga8 ncyta ad Stat Stlv. 11^ 
S> 73. est : *' Virgo intacia est L e. a viro non tacta ; (quod verbum 
m seneu obscoeno acci{Mtiir) matrona vero non potest else tntoc/a, sit 
imsta licei, quando conjugi fidem sarvat Sabìnse autem, quum bel- 
Ittm Sabinos inter et Romanos diremerunt^ matres erant» ergo non m- 
Uwi4g. Quam emendationem firmat vetus SchoL cujus est glossa: sii 
caiiwr SMnis. Quum igitur Prop. 11^ 6, 21. dixit: Tu rapere oi-r 
tadas dopuUti impune Sabinos, de Sàbinis adhuc virffmbus ideoque 
iniadis locutus est, non de iisdem òellutn dirimentibus, qua tunc ma-* 
ires etaot iàeoqne tacUB." Juvenalem quoque qwesiisse istam argu* 
tiam, nemo credat ; Ach. Heinecke monet, tiUadam Sabinam esse 
non taetam ab alio, quam a viro suo, et vulgatam bene defendi a 
Schiadero ad Musssum p. 204. 205. coli. Stat Silv. Ili, 5, 6. ubi 
idem loquendi usus. l64. Sabinos mulieres, (a Romanis raptae) qua^ 
rum ex injuria bellum (inter Tatium et Romulum) arium erat, crùti- 
bus passis smsaque veste, ausas se inter tela volantia irferre, dirimere 
infesta» acies cet Liv. I, 13. pr. Sabinarum autem castitas et ipsa- 
rum virorumque rigidi mores passim laudantur.^ — 165. Qualis 
XMilier admodum rara est» phoenicis instar nigrive cycni, et vìx ac 
pe yin quidem reperitur. Proverbiales poetse locutiones passim 
obvisB.^ 

166. ^dsjeret (ut sup. v. 30.) muUerem, h. superbiam mulieris, 
Oli omnia corporis animique bona c(mstant, sunt, insunt ; ut passim* 
Ita jam Serv. ad Virg. Mn* III, 518. Si qua voles apte nubere, wAe 
pari Ovid. Heroid. IX, 32. ut riiv xarà gavròf ìhot ap. Suid. et Plut* 
T. II. p. 13. F. et Callim. Epigr. 37- in Brunck. AnaL T. I. p* 
470.^7 — 167* Repetitio verbi nudo auget ejus vim. Malo uxor^n 
ducere Venusinam, h. e. pauperem atque humilem, s. simplicem, pe» 
regrinam et rusticam, cUjus animus et incorruptus est, et a superbia 
alienus. Cf. ad I, 51. £i cum delectu c^ponitur Cornelia, Scipio- 
nis Africani majoris filia, TL Sempronii Gracchi uxor, Tiberìi et 
Caii Gracchomm nuUer, quo; ornata quidem fUit magnis virtulibus, 
nobilitate, opibus, eximia castitate, facundia, fecunditate, (nam XII 

• ▼. Ili, 169. ioT. X. 299. et ad XIV, 61. Hor«t Epod. II, 39 seq. et Epist 

180. Martìal. I, 63, 1. t' Casta nec anti- II, 1, 25. 

ouis cedens Ctdvina SabinisJ IX, 41, 5. * Cf. VII, 202. Pers. I, 46. Erasm. 

Liv. I, 18. Ovid. Mct. XIV, 797. et Pfoverb. II, 1, 21. 

Amor. I, 8, 39. 40. II, 4, 15. HI, 8, ^' Quidam: quae novit, sibi omnia luce 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 821 

lìberos peperit) pietate^ animi magnitudine cet» ^ sed non 8Ìne fiuta 
noUliom feminarum^ qiue migoram cognatorumque fiu^ta laudabilia 
vel stemmata sua crepare aolent et jactare. Quod vulgo probatur e 
Plot in vita TL et C. Gracchi Opp. T. I. p. 843. Magia tamen huc 
qpectat, quod idem Plut 1. 1. p. 827* £• memorata eam saepe filiis^ ut 
ad res magnas gerendas eoa excitare^ exprobrassci quod a populo 
Bom. nondum Gracchontm wuUer, sed socrus Scipionis vocaretur. 
His occiais, eidem statua lenea publice posita cum inscript Cornelia 
mater Gracchorum, quo poeta respexiase videtur. Cf. Plut 1. 1. p. 
S36. £. Plin. XXXIV, 6. Gentilis Orìg. p. 395. et Senec. L 1. Alia 
Cornelia^ non minus fere darà, jactantius de se et gente sua loquitur 
ap. Pr<^. IV, 11. -» 169. Supercilium, v. ad II, 15. numerai m 

daU ifiumphogf gloriam majorum cognatorumque in dotem quasi im- 
putasi loco dotisy vel prò dote habendam censes. Poeta ipsam allo- 
quitur Comdiam; quo vivida fit oratio. 17O. 171* Apage te cum 
laudibus patris tui, quem prsedicas deviasse Hannibalem, Stfphacem^ 
(v. Liv. XXX^ 5. 11. 13. 17.) et CarikaginenL In casirù, quas 

Sdpio et Masinissa ooncremarunt v. Liv. L L et ad Sii. XVII> SS 
seq. Verba cum Ma Carthagine etiam simul ad Scipionem Africar* 
num minorem referri possunt, qui hanc urbem diruit et cui nupta 
erat Sempronia, Cornelia^ filia. migra, v. sup. ad v. 146. 

172 — 177. Aliarum mulierum arrogantiam gìgnit fecunditas> et 
nonnumquam eam, qua? ipsos lacessat Deos et totam eamque innoxiam 
familfam in pemiciem agat Id probatur exemjdo Niobes, quse filia 
Tantali et Ampkioms, Thebani regis clarissimique lyridnis, uxor» 
multitudine atque insigni forma liberorum ferox, Laionam, matrem 
Apdlinis et Dianse, insolenter despexit» et ita offèndit Deos, ut libe^ 
ras omnes. Apollo mares, Diana filias, sagittis transfigerent : nam 
antiquus senno, quod acuta febri factum est, sagittis et ir» illorum 
deonun tribuit Recte Gellius XX, 7- bsc notavit: Mira d prope 
adeo ridictda divenitasfahuìds apud Grcecas poetai deprehendUur super 
numero (et nominibus) JUiorym ìHobas : nam Homerus pueros pueUas* 
que ejus his senos dicitfuissCf Euripides bis sepienos, Sappho bis nove- 
noi, Bacchylides et Pindarus bis denos : quidam alti scriptores tres 
fuisse solos dixerunt. ^ Egregie autem (quse ^r^wm/roita vulgo dici- 

bona inesBe. Alii : qu« nngulU magnum Valer. Max. IV, 4, 1. et 6. 1. San. Con- 

quasi predum constituìL sol. ad Marc e 16. Pighii AonaU T. 

• ▼. PluU in vita TL et C Gracchi III. p. 43. 44. et Cic Brut 27. 

Opp. T. L p. 824. «t 843. Quicùl. I, 1. *» Conf. de hac re et de tote fabula 
2 



Digitized by VjOOQIC 



222 . COMMENTARIUS 

tur) Amphion ejusque senno indudtur : Farce liberia lueis^ qni nU 
rasli faciunlf commisenint, nulla injuria aSkcece voe et matrem ves- 
tram. Pasan^ nomen Apollinis, deinde hymnus, Carmen. ^ Dea^ 
Diana* Conf. Var. Lect. 173. tnatrem, quse sola est noxia. In ed. 
Acb. est nota F. Didoti : ** Satiricum magis aliud sub bis latere oj^- 
nar, scilicet : jam dudum mater ipsa (nota ipsam, non tolam) gravis 
fuit mibi, jam dudum sua me quoque superbia laoessivit ; vestrse il- 
lam ira^ libenter permitto." Hanc conjecturam versibus I69 et 181 
seq. firmari putat 174. Sed Pcean, nil motus Amphionis precibus, 
arcum (propr. ejus comua) contrahit, adduciti intenditi ìKkìs s. «IwXxf- 
rat vs^pi 8. tC^09, — 175. ExtulU domo mortuos^ ut I^ 72. gregem 
naktntm, ut sup. v. I6I. iptumque parentem liberorum^ Am- 

phionem, qui ferro per pectus adacto vitam doloremque finiit, (v. 
Ovid. Met. VI, 271*) vel una cum liberis ab Apoliine sagittis est 
confixus. y. Heyne ad Apollod. Ili, 5, 6. qui aliter boc ab aliis tradì 
docet. — 176. nobilior LaUmas gente, conf. ejus verba ap. Ovid. Met. 
VI, 172 seq. — 177. HsBC non sine sarcasmo dieta/ quasi fecunditas 
Cam justa superbis^ causa sit, quuip eadem et vel major in animalibus 
iisque imraundis reperiatur. Scrofa s. sus alba^ trìginta enixa fe- 

tus, quse h. 1. imiuitur, notissima e Virg. ^n. IH, 588 seq. Vili, 42 
seq. 81 seq. ubi v. He3me £xc. II. ad lib. VII, 29 seq. 

178 seq. Graviias uxoris (h. e. auctoritas, quam debet splendori 
natalium et morum honestati, qualis Cornelia fuit) vel forma non 
tanti est facienda, ut propterea feras superbiam ei admixtam, qua 
inflata perpetuo libi se suamque nobilitatem et formam imputet, J3Ctet 
exprobretque, quantum fili debeas. (v. ad V, 14.) Hujus enim, 
quamvis rari sumnUquè, boni, np. gravitatis et formse, nulia est tfolt^ 
tas cet. plus aloes, amaritudinis, (v. Plin. XXVII, 4.) qt$am meUu, 
dulcedinìs. Forsan poeta simul respexit ad Amorem et felle et melle 
Jecundissimum et ad ejus ^Xuxór/x^i^, de quo v. Koemg ad Claudian. 
X, 69. 181. deditus, ut inf. v. 206. uxoriui, uAtì obnoxius, vel 
ejus amore captus. quam laudibus effert propter nobilitatem et 
formam. in die, quovis die, horis septenis, septem, adeoque nrutT iwiir 
parte diei naturalis, (nam is in XII horas dividitur) b. e. magis aderii, 
quam amet 

Homer. II. «, 602 seq. (ibique Eustatb. seq. 271 seq. et Honit Od. IV, 6, I. 

et Heyne) Sebo). Eurip. Phoen. 160 seq. Heyne ad ApoDod. Ili, 5, 6. 

Kudocia p. 506. 307. Hygin. fab. 11. et » v. Valcken. ad Eurip. Hippol. 515. 

€9. Tzetsa Cbil. IV, l'JO seq. ^ìian. V. Hocpfner ad Eurip. Cycl. 66a Cz«u<Gr*s 

H. XII, 36. intpp. Ovid. Met VI, 146 Symbolik T. ih p. 357. 36L 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 223 

184. Qfiadam, alia mnlierum vitìa, sunt parva cet — 185—199. 
Bidet poeta stultidam feminanmi, qvim tuin temporis Gnecorum (ut 
hodie Francorum) sennonem moresque affèctabant Conf. IIJ^ 58 
•»125. rancidius, ìngratius vel putidiua.. Nam rancida, ut 

«tt«l^, propr. dicuntur cibaria^ oleam, carnea alisque rea diutlus 
adaervatae et oorrupta; hinc edam rea deformes et ingratae^ qus 
faatidio aunt, vel inepta?, turpea ac malae. '^ — 186. Formosam, 
8atìa yenuatam atque delicatam, aecundum morea geniumque aas- 
cali. Tutca et Stdmonensis prò Romana et Italica, vel provinciali. 
Subno Pelignorum opp., patria Ovidii. Cf. ad Sii. VITI, 510. GraS' 
oda, v. ad III, 58. — 187. mera, pura, vera ac tota, Cecropis, At- 
tica a. Athenienaia : nam Cecropa Athenarum conditor primuaqùe rex 
fuit ; hujaa aatem urbia incolse urbanitate et elegantia aermonia mo- 
rumque ceteria anteceUebant Graeda. Omnia Grasce (ut hodie GaUice) 
exprimunt et loquuntur roulierea noHras, quum tamen turpius sit ìia, 
nesdre Laiine. Grangasua verba v. 188. per parentheain non aolnm 
in feminaa, aed in omnea Romanoa^ patrium aermonem omtemnentea 
ac n^ligentea, dieta putat, et confert ^erba Cic. Brut e. 37. Ipeum 
Laiine loqui, est ilhid quidem in magna laude ponendvm ; nd non tam 
sua spante, quam quod est a plerisque negledum. non enim tam profeta» 
rum est sdre Laiine, quam turpe nescire : ncque tam id mihi araioris 
boni, quam civis Romani propriumvidetur. Ck)nf. tamen Excura, ad h. 
1. 1 89- Hoc, Gracco, sermone pavent h. e. pavorem exprimunt reli- 
quoaque animi affectua et aenaua. 19O. ejffrtnduni, proferunt, indicante 
inpr. ea^ quie ante reticuerant» aut quas reticenda erant ; qui verbi 
aignificatua h. L aptiaaimua* . Quid ultra ac. faciant, vel facere po8« 
aint? quid ultra eat, quo progredi poaait atulta Grrsecorum imitatio et 
smulatio ? Venuate prò aimpL immo, quin adeo, vel quod peaaimum 
eat et turpiaaimum. 191* Concumbuni Grasce, Graecomore; Graecoa 
non in aermone tantum, aed in omnibua» etiam turpibua, aemulantur 
rebua, et in hia quoque lingua eorum ntuntur. Dones, oondonea, 
condonanda aunt et excua^da. 192. 198. At quia condonabit id ve- 
tulia ? Pulsai, aollicitat» vexat, vel debilitat Gic senedus pulsai 
ap. SidoD. ApoU. Epiat. V, 9. et Carm. II. Similiter quatere, quas- 
sare, ferire cet Cf. Barth. ad Stet Theb. IV, 477- adkuc Grasce 
ac. loquerla^ vel loqui affectaa ? pudicus, honeatua, qui vetulam a. 



«■ Conf: XI, 135. CasauK td Pcn. et Jacobs ad Anthol. Gr. Voi. II. P. IL 
I, 33. Hmid. ad Plin. XXIT, 22 extr. p. 506. 
2 



Digitized by VjOOQIC 



224 COMMENTARIUS 

anam deceat 194. quoiies intervenit sermoDi» verfois, ìmiiitum illud die- 
tum Z«iJ xai '^x^* ^^^ meretrices uti solent ; v. 197- vox blanda et 
nequam, Xfyo^ voffuxb^ in Straton. Epigr. VL (in Brunck. AnaL T« II. 
p, 360.) Sic et : Zoi^ xa/ -^^'ò Uuowum congerU nsque ap. Mari. X> 
68, 5. ubi tamen Gron. ex Thoan. cod. l^endnm putabat : Kógit fiw, 
/(mX/ fioi^^ '^^^'Xfi M^ congerU usque. modo sub lodice rdicHs, h. e. ver* 
bis, quibus paulo ante in lecto usa es, lUeris m turba, coetu bomintin], 
palam. Cf. Martial. 1. 1. et Ovid. Am. Ili, 14^ 7 seq. LoeUx propr. 
opertorium lectL 196. excUei ntguen, ejus pruritum et tumorem, vox 
cet Cf. Martial. IV, 5, 6. inpr. VI, 2S. et XII, 99, 6 seq. Vox 
bianda et nequam b. improba, ut ap. Ovid. A. A. Ili, 79^* 6. De 
proprio voc nequam usu, etiam in libìdinibtis, v. Geli. VII^ il. Vox 
iUa etiam habet digiios, h. e. vim digitorum, qui palpando excitant in- 
guen. ^ 197. Ut, forte Et (v. Var. Lect) tamen omnes subsidani pen» 
tKB, ìu e. vereor, ne tua voce non excitetur inguen s. libido, sed potius 
flaccescat Conf. ad X, 205. 206. Proverbialis locutio^ cui fbre re- 
spondet illa : incidere altcui pennas sire fiwnas, quse in pisdbus nata* 
tionis et in avibns volatus instrumenta sunt. Sic et nos didmus, die 
JiSgel hangen oder finken lasèen, et, einem die Jlugd bescknMen. Me» 
tapbon^ iUa petita videtur ab avibus, qa», Tel volatu fatigattt viri- 
bnsque exliaustsB, vel correptes morbo, alas demittunt Cf. GonsaL 
ad Pétron. p. m. 392* ^9^* Suisidant pennas, quamquam hmc Miaca* 
da Tcrba dicat moUius, lascivios, vel dulcius, delicatius moìlibus mimis 
vei histrionibus Homo (cujus et III, 99. mentio fit) et Ca r pophor o : 
tiamjades tua senilis et rugosa compuiatf indicat, annos, numeram 
annorum tuorum, senectutem tuam, te arguit vetulam ; ut ap. Mar- 
tial. VI, 23, 3. Tu licei et manibus blandis et wcibus instes ; contro te 
facies imperiosa tua est. Computare proprie significat rationem pu- 
tare, ponere, inire, subducere, et bine numerare, ut X, 24-9. Cf. inf. 
ad Y. 651. -^ Alii aliter, sed, ni iàUor, minus apte obscurum hune 
locum interpretantur. 

200 — ^224. Poeta Postumum ferit hoc dilemmate : ant uxorem 
amatorus es, aut non : si non amaturus es, non est cur eam ducas et 
inutiles faciai sumtus ; si amaturus es, ttiser eris et veluti servus ; 
Brit. et Prat iabellis nuptialibus, ut II, 119* ducendi rite, ma<« 
trimonio legittrae contracto et nuptiis paratis. 202. ccenam nuptialem* 
perdas, quia magni illi sumtus inutiles sunt. Mustaceum se. libum, 

" T. Martial. VI, 23. IX, 42. XI, 33. Cf. Casaub. ad Pars. I, 2a 21. 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAX. VI. 225 

f. muilaoeus se. libus, (jimi^rànsa i^jhofukirù^, fMyCfàxta ^aotf/Jkra np. 
AtheB. XIVi 15. 8. 57*) genus placente Quptialuf, de quo Cato R. R. 
e. 121. ita: Mustaceos ne facUo. Farìnas nUgineas modium unum 
musio ctmspergUo ; anisum, cuminum, adipu P. IL catei Ubram, et de 
mrga tauri deradUo, eodem addito ; et uhi dejinxeris, lauri folia suhius 
addiio, gimm coquee. Hinc laureolam in nusiaceo qucerere proverbii 
loco ap. Cic. ad Att V, 20. dicitur pro^ gloriam qussrere in rebus 
minimia. Cf. Hard, ad Plìn. XV^ 30. 203. Labente officio^ qaod jam 
moDuere vet. Schol. et Grang.^ dilabente» dissoluto ccBtu eoruniy qui 
qj^ causa conyenerant : (v. ad II> 132.) nam convivis discedentibus 
dabantur apophoreta ; de quibus v. Martial. XIV. et Potteri ArcfaaM>L 
Hb. IV. e 20. extr. . crudis, convivis crnditate laborantibus ob lau- 
tiores epulas. danda, concoctionis adjiuvandae causa. 2(M'. 205. 
Solidi ita signati^ qui prò virginitate deposita novae nuptae dpnantur ; 
vet. Schol. Donum illud matutinale b. 1. fiotatur, quod Grrsei (^ó^io9 
èZ^f, ìeges Longobard. morganatìcam et nos hodie morgengahe voca« 
inus; Flathner. qui laudat Cuiac. lib.'IV. Feud. tit 32. et Godofr. 
ad L. IX. § 11. ss. dt jur. dot. Cf. Brisson. de ritu nupt Xaux, 
iB quam cognati aureos conjiciunt numos. quum in lance beala, di- 
vite, pretiosa, argentea s. aurea, (v. ad I, 39.) radiai Dacicus el Ger^ 
manicue, ut PìaUpfms et Darius ap. Auson. £p. V. XVI. et si., ac 
Gali. Louis if or, scìl. numus, et quidem cusus s. signatus efiigib Do- 
mitiani, qui cognomina Dacici sumsit et Germanici, quibus tamen ti* 
tifb's indignissimus fuit ^ Sed nota Ach. est haec : *^ nuUum reperì 
numum Domìtiani Imp. cum inscrìpt Germ. Dac, sed passim obvia 
Trajani Imp. numismata cum hoc titulo ; unde de ejus numi4 h. L 
agi verìsiroile magia existimo et hanc satiram Trajano impdrante 
scriptam esse videtor." auro ecripto, in numis aureis, quibus litcne 
sunt quasi inserìptae, h. e. insculptse. Inscriptione circum caput, la 
legende ; Ach. Sic et y^uf prò insculpere dicitur, et ap. MirtiaL 
XI, 5, 3. tcrijOus aUmo Jupiter auro. Conf. ad XIV, 291. e% Var. 
Lect 206. Sitibieet simpUcHas uxoria, stolidum obsequium uxori- 
um, (nam uxorms dicitur, qui totus pendet ab uxorìs arbitrio, Virg. 
iEn. IV, 266. et Horat. Od. I, 2, 20.) vel cupiditas feminess volujv 
tatis, roulierositas, pXoymla (Cic Tusc. IV, li.); Brit. Sed (>ran- 
gaeos : *' Ludit in ambiguo ; vocat enim simpliciiatem uxoriam, ungm et 

» De quo T. Suet Dom. 2. 6. \3. Tac. 65, a]. Stat. SiW. I, I. IT, 18a IT, 1. 
Agrìc a» wq. Martial. Il, 2. Vili, 26. 89. aL Dodwell. Ann. SCat § 8. 



Digitized by VjOOQIC 



226 COMMENTARIUS 

simplioein uxorem habercr at ironia», quum nihil mi niinos smpktp, 
quam femiiuu" deditus, ut sup. v. 181. t<»t mulieri, uxori. 
207. submiUe, indina, caput cervice parata /erre, ad ferendum» jw 
gum, servitutem et imperium uxoria, vel sìmpL amorem conjugalem : 
poeta enim amantes puUis s. equia, juvends et bobus, sub juguni 
missis, amorem vero jugo comparante unde iru>^, &^vyùi s. àda^u^mérH 
x^, jvgare, cof\fugium cet.^. 208. qwe amanti porcai, non molesta 
8it viro, et quidem eam amanti. 209. Ardeat, ardenter marìtum amet. 
gaudet i^rmentis amatUis et spolus, vexare virum et spoliare. Conf. v. 
149 seq. — 210. 211. Uxor tanto gravior erit et damnosior marito, 
quanto melior is est — 212 seq. Cf. Plaut Men. I, 2, 5 seq. -» 214. 
Hcec dàbit, imperabit quasi et injunget marito affedus, jubebit eum 
odisse et amare, quem ipsa volet exdudeiur^ ejicietur e domo tua, 
non amplius amittetur. — 215. v. sup. ad v. 105. — 216 seq. Tetian* 
di ex arbitrio potestas, lib^rtas quum tit lenoniimtf lanisiis et aretuB (h. 
e. arenuìis, qui in arena amphitheatri depugnant) hominibus aordidis* 
simis «tque infamibus. Obi contra testamentum scribendum erit ad 
arbitrium uxoris, qu» tibi rivales tuos, moechos suoSf et quidem non 
unum, sed plures, dictabù, quos scribas heredes. 

219 — ^223. Imperiosa et obstinata mulier servum, sibi invisum, 
quamris innocentem, jubebit occidi. Verba uxoris pone cmcem servo, 
et mariti meruit — lotiga est, quibus deinde illa respondet O demens 
— voàintas, 219* Crux apud Romanos supplidum hominum vilio- 
rum plurimuDàque servonun. v. Lips. de cruce, inpr. I, 12. Cru" 
cem pone, fige, (ut ap. Cic. Verr. V, 6.) servo, eum cruci s. in croce 

fige, «%e, sul^fige 219* 220. Conf. X, 69» 70. quis deiuUt no- 

men ^us et crimen ad prsetorem, h. e. quis accfUsavit eum ? Nam 
qui aiquem accusare suscipit ; nomen ejus defert se ad praetorem, ut 
illud recipiat, b. e. inter reos scribat Cf. inf. v. 552. — audi partes 
et testes, delationem et defensionem. 221. Nulla cunciaiio, delibera* 
tio, de morte hondnis nimls longa est, quaestio de tam gravi re non 
8ubit# et inconsiderate, sed lente et accurate babenda. Nonnulli pu* 
tant, \ìsec esse verba poetae ; alii uxoris, quse dicat, de neoe hominia, 
ne ingenui quidem, nedum servi, diu deliberandum esse. Sed prse« 
stat, èa marito tribuere, blande roganti uxorem, ut non tem^e aget 
ìfi re tam gravi, qus ad mortem bominis, quamquam servi, spectet. 
Tuoi boc v. 222. refellit mulier, cui id stolidum videtur. — 222« 

Cf. ad XIII, 23. et intpp. Horat Od. I. 55, 1% 35, 88. II, 5, 1. 



Digitizedby VjOOQIC . 



IN JUVEN. SAX. VI. 227 

Demens es^ qui servum putas esse hominem. His verbis et superba 
mulier, et Romani tazantur, qui servos vix hominum loco numeroque 
habebant ^ Ha, itaque, vel ita^ ìA putas et dicis. £sto autem» 
qood mi mali fecerit ; fac, eum nihìl mali vel flagitii commisisse. — 
228. Veiba, ut tyrannis, ita et mulieri, qualem poeta adumbravit, 
aptìasima. 

224-^230. Uxores nonnumquam» pcimis maritis relictis, aliis et 
mnltis nubnnt. regna, maritum> cui imperaverat» vel domum ejus 
lectumque, in quo renare et deliciis fruì solebat. ^ Permulat do» 
noi maritosque crebris divortìis. famea cónierit, v. ad II, 124. — 
226. Ad priorem maritum revertitur. 227. 228. Omatas fores et in 
limine ramos, v. sup. ad v. 51. Vela, (ut IX, 105. vela iegant rimai) 
aulapa^ peristromata s. peripetasmata vel proprie 'jo^a'fftrd^fiara^ (g^^' 
dinen und leppiche zu varhàngen) prstenta condavibus thalamisque in 
interiori aedium, in quibus olim paucse vel nullae erant fores ; unde 
ut ofiiarii^ sic et velarti servi, v. Pollux X, 82. Pignori de servis p. 
227 seq. Winkelnumn Storia delle Arti T. III. p. 69. ed. Fea et B5t- 
tigerì Sabina p. 87* SS. 827* 828^ ed. pr. pendenHa — el adkuc 
virides, adeoque paulo post nuptias. 229. 2^0. Conf. ad v. 146. et 
Martìal. VI, 7* numerus marìtorum. audumnos^ annos. /i« 
tuìo res digna sepulcri mordaci joco dixit poeta, ut Martial. IX, 16. 
Inscripsit itemulo septem celebrata virorum Se fedsse CMoe, quid potè 
simplicivs f Mulieres univiras in laude erant apud Romanos. '^ No- 
mina autem marìtorum inscrìbi solebant sepulcris uxonun. 

281 — ^241. Nulla est conjngalis fides et concordia, salva i. e. vi- 
vente socru, quae prceterea filiam malis artibus moribusque instituit 
282. Cf. V. 149 seq. et 210. docet fìliam suam. nudi, nudati opi- 
bus, vel ad paupertatem redacti ab uxore. Nota antitheses spoliis et 
nudi; AA. 288. 284. Cf. v. 277- 278. XIV, 25—80. et verba Lu* 
dani adscrìpta ad v. 484 seq. — 288. tabeUis, literìs amatoriis : nam 
Romani in tabnlis cera inductis scrìbebant ; unde et taheUarii dicti» 
et cerai eodem sensu XIV, 29» — 284. rescribere, ut sup. v. 141. 
Nil rude, rusticum et impolitnm, h. e. scite, concinne, venuste. nil 
simplex, stolidum, h. e. callide, cum arte et ingenio. 285. Custodes 

" et XIV, 16. 17. Senec epist 47. et Gne?. ad Cic. Ep. ad Div< IX, 18. n. 

Macrob. Set. I, 11. Fior. Ili, 2a Dio- e. 

nya. Calo diatich. IV, 45. et Terba Me. * t. Koppiere. Oboa. philoL p. 161. 

naodrì ibidem a ScalJg. laudata, Bottigerì Brcekh. et Santen. ad Prop. IV, 11, 

Sabina p. 54. et 443. ed. pr. 96. et Gè. Fabrìcii antiq. monim. p. 

* Confi Prop. II, 16, 28. IV, 7, 50. 208. 



Digitized by VjOOQIC 



228 COMMENTARIUS 

pudicitÌ8Ef» ux(Nri a maiìto adhibitos, illa socrus aut decipU variis oom-i 
mentis artibosque, aut are i2oiiia^>] pecunia expugnat et cormmpìL 
Cf. ad V. 347* 348. carpare sano, quum filia sana sit et salva, atU 
vacai socrus Archigenem medicum> simulans morbum fili» marìtum- 
que a congressione fili» prohibens» ut aditum locumqne det moedusy 
qui specie officii vel absente marito adveniunt et in ipso lecto latent 
Cf. Ovid. A. A. Ili, 641 seq. et al Archigenes h. L et inU XIII> 
98. XIV, 252. prò qnovis medico ponitur, ut HeUadarus inf. v. 373. 
Clarissimus fuit medicus^ ab Apamea, Syrise oppido^ oriundns^ qui 
multos physid ac medici argumenti Vbros scripsit artemque suam 
Romes exercuit temporibus Domitiani, Nenrae ac Trajani. Cf. Botti- 
gerì Sabina p. 309. ed. pr, Henninius et alii putant, obiter h. L 
taxari medicos» adulteria exercentes sub specie fisicienda? medicina?, de 
quo V. Plin. XXIX, 1. Martial. XI, 72* et a). palUa, stragula, 
(^rimenta. ^ jaciat, rejicit» se. uxor, anerosa pallia, quasi nequeat 
ferre; quod in febrìs eestu fierì solet Ita Grang. et alii, coli. Ovid. 
£p. Her. XXI, l69- 170. Sed reliqua verba, docci, dedpU^ domai et 
advocatf ad matrem spectant; unde rectiua forte interpretaberis : 
mater multa pallia filisBi velut sgre, injidt» qus ei sunt oneri. Con£ 
Flaut. Truc. II, 5, 26. — 237* Interea, dum haec agitur comcedia, 
aduUer secrelus, secreto introductus, vel sub palliis, latet abdilusy do- 
nec testes omnes amoveantur, et impatiens morcB (ut v. 827.) />«- 
vet, fluctuat inter spem et metum. 287* 288. Cf. Var. Lect pnr- 
putia, virilia, ducU, extendit, paratus ad rem veneream ; Grange Sed 
rectius, puto, Ferrarius Elect. II. 19. *^ prse impatientià maa turbat, 
^tfr^ocBUf/, sive, ut vetus interprea, manu sua penem sibi fricai, qu» 
vox nunc quoque Romae inter cacophata ; nnde ducere et dudare ob- 
scoeno intellectu non absimili voce apud Italos cet" 289 seq. Conf. 
simili, loc XIV, 25 seq. ScUicel exspecias^ v. ad v. 75. et II, 104. 
— - 240. Utile porro, praeterea, est veiuUe, matrì, iurpiy JUklam turpem 
producere, quoniam ex adulterìis et scortationibus filiae quaestnm 
fiicit producere, parere,^ vel potius educare, instituere, £or* 
mare.^ 

242— -245. Femina promta est ad lites contrahendas, ut ait 
Valer. Max. unde eis interdictum postulationibus, propter Caiam 

» ut ap. Otid. Aro. I. 2, 2. et Ep. Hcr. » ut VIII, 271. Cic Verr. I, 12. Sii 

XXI, 17a Prop. IV, 3, 31. (ubi ▼. Pa»- 1, 112. et aL 
serat) et 8, 87. Sic et t/Urw, t. Fir- 

rar. de re Test VII. 3. •> ut XIV, 228. Plaut Asin. Ili, 1, 



Digitized by VjOOQIC 



IN jyVEN. SAT. VJ. «*» 

AfraiiÌ4iiii hìdnii Bructhmia ^xor•l^ ; Gn^^. — 34S. Escemplum hoc 
(pr»ter quod alia v. ap. Valer. Max. VI{I, 3.) QQtuip putant e G^U, 
rV, 14. Ibi tameQ in bonis quoque libris Man^l^aJ ìiomlia et H€^ 
wàUa l^itur et deaignatur a poeta mulier litigioaa> quas non modo 
cauaam suam ipea agit, ai rea est, sed alios quoquei» «t rea non e^^ ath 
cusai* Conf. verba Alexidis ad y. 136. adacrìpta. -^ 244. ^or per m, 
non adjnvante pragmatico t. jnria perito> compouuni Ubeìk» aoeuaato* 
rìoa aea petitoriot. •*— 245. Juria adeo perìtaB aunt» ut vel summoi 
JCtoa» qua? scrìbenda aint, doeere possint Didat fuo^. magxatar 
diadpulia. Principia ei locos, modum actionis inttitoendcB causaB- 
que proband». Loci^ ut Gr. riwétp in ax^ tam cnratoria quam memo- 
riae dìcuntur fontea aedesque aigumeptonmiy quibua rea aliqu* vel 
pfobatur véi refutatnr. ^^ CeUus, anta illia temporibus, qui VII 
libriM loatttutt. acrìpeit; Sehol. Deslgoatur forte Cebia asqualb poe- 
tasi P. Ju^entiua Celana, Praetor a. U. C DCCCLI V aub Trajano et 
Catmd IL a. U. C. DCCCLXXXII aub Hadrìano, celebernmua 
JCtw, qui Commentarioa librpsque Epiatolanun, Quaeatianum et IH9 
gtatonun acrìpait; (v. Heinecdi de eo Diaa.) vel pater <^n«dem no* 
mlnia^ eujua nnimiiniqmm in Digettia ìl% m^i^tìp. 

246 aeq. Mnliaea etìam non pudet, avlea inhoneataa et gya^caa 
athìetumm yd gUdiatonun exerceve. Cf. ad I^ ^» Endffmfiàast 
V. ad III, 103. Tt^riof vulgo expUcunt puipurjsiM et n)4)|oi«i# 
teSrug. Ferrar, de re veat IV» 11. ubi moniM;, omnea iminiA» ^ndro» 
midsa piqgnee craaaaaque fuiase» quippe arcendo trigm, aed dÌTites^ 
ut aaltem colore diatinguerentur, eaa abaufdo lu^u p^rpura 9W»m 
qn^lea fiierint purpurea x^ut^'^ berouqi Hom. vel Petropii oQcànf^ 
gausapina, et aup. Ili» 283. coadna lama. De cetamate y. ad IH, 
63. -^ 247 seq. Commenftarii inaiar ainft verba V^getìi I» 11. AMÉiqiH 
ai palot eterediani iiroaes. Beuta de vimine in mnlnm €raf¥m csrr^ 
ùmiata tewebant, Ha ui dvipì^m pondui araOf iaberfi, fiMm tcuhm 
puhU c um kabere consuevil : iidemque clavas ligneas, dupli asque pende* 
^t p^ gladOs tironibui daòani, — Palorum autetn utus nqn idum mi^ 
Sliòus, std eiiam gladiataribus (quo poeta h. L reapexit) plnrivmr» 
prodeH. A singuHs Hroniku singuU pali defigebantur in terratn, ita ut 
nutart mm poi$ent e( H9 pedHu$ emneretU. Cantra Ulum pahm, tam» 

40. et Baccli. Ili, J, 51. «L j^lU: p|ro- H loco» kgmn» quirum initialia tantum 
•titucre. 90mymyivut. vMba «efeereB, ut nostri, pragmatid al. 

« et Ernesd cUt. Cic et Wernsdarf. leg»lMUtt (t. Oodofr. ad XII Tab.) ; 
Poat. Lat. min. T. IV. p. 259. Primc^ia PlaOin. 

Vot. IL P 



Digitized by VjOOQIC 



S80 COMMENTARIUS 

^puim cofiira adversarium. Uro cum croie illa et clava velut cùm gfadia 
se exercehat et sento : ut nane quasi caput aut fadem peteret. — ^ In qma 
medilatione servabatur iUa cautda, ut ita tiro ad inferendum vultius m« 
surgerety ne qua parte ipse pateret ad plagam. Itaque vulnera h. 1. 
sunt hnaginaria palo inflicta sudibus, h. 1. clavis ligneis» qoibus tiroBes 
utebantar prò gladiig; onde rudibus suspicarì possis* ^ scuto^ tex« 
to de vimine in modum cratis rotundato. v. sup. Veget — 249. omnes 
implet numeroSf omnia laniste dictata peragìt, et simul perfecte, aoeo- 
rate, secundum regulas artia.^ digmssima prorsus Florali tuba 
cum gravi indignatone dictum prò : haec matrona, que ad palum ita 
exercetor, ^gnissima est, quae sit inter impudicas mulieres ac more* 
tricesy quae summa lascivia et petulantia verborom oelebrant FhraHa 
et flagitante populo nudae etiam prodeunt in soenam. ^ Qoa ratioDe 
admiasa, tuba paulo duriua dieta prò ipais India Floralibua, qui, ut 
onmes ludi> etiam 8oenici> tuba canente committebantùr vel incipie* 
bant; nam tuba non niid tignum erat hujus commissioms, non ad 
ejus cantom in bis India saltabatur, quod nonnulli h. L monuere. ^ 
Forsan iam^n proprio hsc verba sensu et sic agenda sunt : dignia* 
sima^ quffi tube cantu ad ludos Florales cum meretridbus agendos 
vocetor. — - 250. 251. Festive didt poeta t nisi si in ilio pectore ma- 
liebri qmd plus, aliquid viriliuB et magis masculum, altior sensus ani- 
musque^ agiiat b. e. se agitat s. moyet» agitatur, raovetnr. Ita enini 
ssepe Terba activa passive, absolute et intiansit adhibentur. ^ ftm 
si, ut passim, v. Heins. ad Ovid. Her. IV, 111. verm arena, ad veram 
gladiàturam justamque pugnam in arena ampbitheatrì^ omissa illa 
umbratili figurataque pugna, .vel exercitio ad palum. paratur, se 
praeparat. 25S. 353. Omnem exuet pudoram femina, quae, muliebrì- 
bus armi^ ezerdttis òffidisque contemtis, virilia eaque inhonesta «mat 
et seotaCur : nisi malis cùm vet SchoL ** Si nudo vultu'pudorem non 
capity coc^erta quando erubescat?" goleata : nam galea non modo 



• Cf. Liv. XL, 6 extr. et 9 extr. SiL • ut ap. Plin. Ep. IX, 38. et Paneg. 

I, 5S1. Vili, 553. Ofid. A. A. Ili, 515. 71. Oc Dìt. I, IS. al. 

Vegrt. II, 43. Prop. VI,. 1,29- rectes •• De hoc feste et origine «gas v. Lnc- 

dicuntur Veget I, 9. (ubi v. Schwebel. ) ^^j. jn^. J, 30. OTÌd. Fast. V, 183— 

et m(h»tf ^•xft Xeno;*- Cy^ II. 330, Valer. Max. II. 10. 8. Sen. Ep. 97. 

forte et rudes Liv. XXVI, 51. ni« ruda pu^, XVIII, 29. Varr. L. L. IV, la 

ubivii prò sudibut substituendas censue- yi, 3. et Naidin. Rom. ant. IV, €. 

rii. Con£ Var. Lect. sed et Heìos. ad I^^«-«,. ,«_'» tr.,- . 

Ovid. Fast. II, 367. Vetos SdioL " ob- , * <^- V"" r^f^ ^°* ^* ^^^ ^^ 

tundeudo iUum ferulb in meditatione "?•• ^^ ®«™' **» ^^• 

pugnaodi." • ▼. ad Sfl. I, 47. 888. 539. 647. 693. 



2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVBN. SAX. VI. 231 

militilNiBy sed et gladiatorìbus, exoepto Retiario> communis erat (v. 
)Èd I, 168.) jft^f abhdrret, a sexu nao et stadììs ejus, spemit et 
irepadist, qu» mulìeribus converàunt. Vires amai, h. e. appetit 
fontitadmem Vìrorum eorumque exercitationes et studia^ quse duriora 
mmt mi^oresqfie ezigant vìres. — ^54. Lepida ratio : nam quantula, 
quam parrà, nostra, virorum, voluptas rei Veneres prae feminea ? ^ * 
S55 aeq. Salse dicìtar : Quam pretiose re* venderentur^ et quantus 
eamm apparatus, si conjugis h. e. armorum s. instrumentorum opum- 
qae ejus audio fio^ ? 256. Heec siint arma gladiatoria et quìdem 
«nnia Sammtiiim, quorum armaturam> ut nobiliorem, forte afiecta- 
bont feminse nobiles ; quod non male suspicabatur Lips. Sat. Serm. 
Ily 11. ubi etiam comparavit loc class. Liv. IX> 40. de armis Samm^ 
tium : Duo exercUus erant : scuta aUerìus auro^ alterius argento casìO' 
verwU. — spongia peciori iegumentum, (h. 1. haUeus) sinistrum crus 
ocrea iechm, galea: cristaUt, (h. 1. cristé) quas speciem magnitudir{i cor-^ 
pomm adderenty tunica auraiis milUibus versicdores, argentatis Unlem 
candidcB. — Et Romani quidem (caesis Samnitibus) ad honorem Deum 
insignibus armis hostium usi sunt : Campani, ah superbia et odio Sam^ 
nitium, gladiatores (quod speciaculùm inter epulas erat) eo ornatu arma» 
runt Soìnnitiumque nomine compeUarunt. Eadem itaque, quae h. 1., 
arma memorantur a Livio, non vere manica^ sed tunica: ; et ita h. L 
recte fbrsan legit vet. Schol., nisi manica non sunt chirothecce s. yii» 
^7kg, manuum tegmina, qus feminis quidem, non vero gladiatoribus 
in usu fuisse novimus, (v. tamen Ruben. R. V. 1, 4.) sed tunicae ma- 
nicat» 8. manuleatse, xj^i^iòotroi^ quod genus tunicae mollius erat femi- 
nisque aptius quam viris. ^ Tunica vero eaque sola induti erant re» 
tìariì; (v. ad II, 143. et Vili, 200 — ^208.) et forsan alii quoque gla- 
diatores. Cf. ad V. 265. Cruris sinistri dimidium tegimen s. tegmen 
ocrea, qua dnmdium crus tegebatnr, et quidem sinistrum, quod in 
pugna Tel certamìne singularì protenditur. ^ Reliqui gladiatores 
(vet Scbol. Retiarii aut Secutores) utrumque crus ocreis tegebant, 

III, 466. XVI, 373. et Bunn. ad Pe- (^Hrr«v ìì r«X>.^ ^T^itm i yvth rw ii^^U 

tnn. e 47« ir ri fu^^ wXtiéMk li x^^^) docent Grang. 

^ C£ XI, 166. drìd. Met. Ili, 320 et Rigdt. 
•eq. (ubi t. Burnì.) et A. A. I, 842. * ▼. OelL VII, 12. Casaub. ad Sue- 

Ptop. Ili, 19. Hejne ad ApoUod. Ili, ton. Cm, 45. et intpp. Virg. Mu. IX, 

6, 7. Moncker. ad Hygìn. fab. 75. Lu- 616. 

dati, in DiaL Menippi. Tiretia ei'iE^mrtt, * Cf. Lìt. IX, 40. Sii III, 279. Vili, 

Aficenn. de animaL IX. Galen. de mor- 419. Lips. MU. Rom. Ili, 7. Cer^ ad 

bit IX. AUter tamen sensisse Hippo- Virg. JCn. VII, 689. et ibid. Heyne in 

cratem u Poljbum in libro «•i«< ynht not* et inpr. Exc. VIII. 

P2 



Digitized by VjOOQIC 



esd COMMENTARIUS 

linde mox poeta opreM in piar. num. discit -^^ uxor ^vena aSawù- 
tium pugna» vel varia alìonun gladiatonmii prceUa fnooebU^ aliaimrs 
armatoram eWgsi, elegerit IroniGe aulem^ ut reiiqua; tu» marker 
fiUx pcedjcandus es, qu<Hiiam tiun uxor non unaia^ ped ^uieg 
ùcreat in auctìone vendit jmella, uxore adoleioentula. v. ad 

£58. 259* Esdam muUerea, qvm viroram robur et ^ercitatiooes, 
fltiam iidioneataa, sectantur et tam fo9rtit«er arma tractant, nec ullum m 
jturpi jacinpre aentìont laborem, in aUia rebus teioaparibuaque femi* 
neam prodimt moIUtiem et tam deUeatae sunt, ut tenuiaòmia yestibus 
indut» andent Coof. I, 27*Hi9- et ad II, 65 seq. — £59- Cs^, 
mmXàg, tonica muliebriB» c^uj^a onun extremam amblebat paragauda 
a. limbusj (xùxKoc) auro intextua eique in circuitu, xltxK^, adsutus. v. 
J5ahna& ad Lamprid. Alex. Sever. e. 41. Bartb. ad Prop. IV, 7> 40. 
(qui in ea rotundi quid fuisse nomine ipso innui dlcit) Serv, et 

Heyne ad Virg. Mn. I, 649. et Burm. ad Prop. IV, 7, 4a p. 8S6 

260. ddiciasg delicatum, m<Àìe tenerumque corpus. panmculu^ 
hombycinus, vestis s. indusium tenue e telis bombjcum textis araneo» 
rum moda Cf. ad VIII, 101. De triplici genere bombycum, qui 
omnes toto genere, ortu, forma, nido et opere diffierunt a vermiculis 
nostris s. moris, e quibus sericum dudtur, y. Aristot. hist. anim. V, 
18. 19* Plin. XI, 22. et 28. ibique Hardain. qui praeter alia dicit, boa 
bombjces perperam et inter se et cum yermiculis ìllls confondi a Sal- 
masia^o «r&^propr. ferye&cit; yel etiam vexat^ premila crudat. 
Conf. Burm. ad Lotich. I, 2, 88. 

261 seq. Grapbica descrìptio s. imago pugnae gladiatori» mulienun, 
ut virorum VIII^ 200 seq. A4spice, gttoJremUu, clamore, anbelitu, 
gemitu et yociferatione, (ut v. 267* getnk adpalum uxor) ictiis monMra* 
ioi a lanista gladiatoribus ut militibus a campidoctture. ^^ f^ferai^ 
adyersarao inferat Bene compazant Cic Tusc. Qu. II, 28. extr. Nec 
vero umquam ne ingemUcU quidem virjòrtìs oc sapiens^ md forte ut ae 
intendat ad Jirmitatem^ ut in stadio cursores exdanumt^ quam ma»me 
possunt. Faciunt idem, quum exerceniur, athletcs : pugiles vero, etiam 
quum feriurU adversarium, in jactandis casstiòus ingemiscunt / aon;. 



«• ad Anstot L L p. 1148. 6t ad Ter- " de quo t. Salmas. ad Lanprid. Aleau 

tuU. de Pan. 85. 198. SS6 seq. Cod£ Serer. 53. Scalig. ad ManiL IV, S27. 

VoiB. ad Melam p. m. S66 seq. Barth. lips. dere miL V, 14. Lindeiib.«d Am- 

ad Claiid. Eutrop. Il, 337. p. m. 1363. mian. Maicell. X v, 3. et Intpp. Veget 

Forster de byaao antiq. Lina, et aL e 13. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI- 3S8 

qitod dcUanty ammcmt mucumbani, $ed quia ppafundenda vou oame eotm 
fms imtemUimr veittique pkga vehemeMor. Coq£ ibicL cap. 24. — 262. 
Gaka aaaim ntd^antur gladlatorts pneter redarium. curvetur^ 
nooy ut ictus dedinety ted quia tam gravìs est galea. 26S. quanta, 
qiuan grandia ac finna a. valida, popUiibus, genibua poaitia a. flezi*, 
sedeaiy ii^Midat in 8. sub dipeo aliiiqne armii, more mirmilloms, pug- 
nantìa cum llirece, qui centra èinfiahii, insurgit in eoxn. 7* Manto 
heecadnotavìt: '^ Unica probo et amplectorverborum spente aese offe- 
rentem junctmam : quanta fuda et quam denso libro vincta poplitìbui 
tedeat h* e genua cìngat ; simnlque afltanare audeo, bic non lorìcam, 
sed legnmentum aliquod s^^nificarì» quo gladiatorea» ai¥e laapetnm in 
iMBtem fiioerenty sive &ctum ezciperen% genua munire aolerent Cui 
interpveCationi si quia controversiam movena kwnm e Teter3>ua desi^ 
deret moneatque> notas quidem esse Jatewias tSbiaka, sed segrotorum 
et moHmm, (t. Pitiac. ad Suet Aug. 92*} non gladiatorum et nnli« 
tmn, bone jure suo mecun agere lubenter fiiteor et co n ceda Vcram 
ernndem u^ centra krgiturum esse confidoi nec mamcarum apud 
Teteres raentionem fieri, nisi cum contemtu et criminatione mollitiei 
et luxnsy (v. loc. classa ap. GélL VII, 12.) quas tamen ipse noater Ju^ 
▼enaMs v. 2ó6. inter arma corporìsqne prsesidia ponit" Probanda 
omnino videtor illa verborum junctura, nentiquam vero interpretatio 
eomm. Nam primum poetam ilio sensu. dijtisse sedeai popUtUnUf yìt 
credidmtn ; deinde pasnm legimus quidem, crura gladiatorum cerea, 
at nuaquam, ea alio t^umento fuisse munita, ncque bsec difficultaa 
removetnr eo, quod supra v. 256. mentio fiuta est mamcarum : pra^> 
Isvea aie Ywìba quo JremUu et quanto galeas pondere niìnim4» congrue» 
tent cum bis quanta Jascia et quam demo Ubro, quibua non minor 
mollitìei pavorisve irriaio, quam illis laus virilitatis, a feminia illis af* 
fectata, contineretur. — Locus bic et luddua foret et venustus, ai 
poeta rudem prò fucia memoraaset, vel buie voci, quae sola loco 
nottro tenebras offhndit, alia ejuadem generis, saltem aptior, substitui 
posset. In mentem mibi venit ^tuctaoi ex qua lectione bsec ezorire* 
tur aententia: quanta faidna et quam demo Ubro, ligno, (nisi id po« 
tias reponendum) in popliMus tedeat, poaita sit in crure, quod in cer» 
tamine protenditur : (y. ad v. 256.) quo grapbioe designaretnr statua 
pugnands. Nec tamen me fugit» quse difficultates hanc conjecturam 



** Cf. Lìpt. Satani. Sérai. TI, 10. et turgere not ad Sii. I, 401. 492. IV, 382. 
^ vi vcrbontni mòsidire (òpti^wf) et m- 6ia V, S94. 

P3 



Digitized by VjOOQIC 



284 COMMENTARIUS 

premant Nani ad palnm (cf. y. 247 et 26?.) fortasse non nisi md!" 
bus pagnabatur et rèdariì soli fascina utebantur, non antem galea, 
cojtis mendo fit v. 262. Enimvero h. L forsan tum de . justa pugna 
sermo e»t, in qua mulieres (ad veram arenam pneparatse ▼. 251.) mtm* 
siralok a lanista in exerdtìis ad palum (v. 247 seq.) ictus perferunt^ 
adversariis inferunt, tum de duplici pugnantium genere, quarum aliie 
horum, alias illoruni gkdiatorum partes agunt — Verba quam dauo 
fascia libro vulgo male interpretantur : quam densis volamimbss 
complicatas sinuatasque véstes colligat fascia» h. e. ut sucdncta (mòl^ 
gaia ap. Martìal. VII, 66, 4.) pugnet.73 Ferrarius Elect. U, 14. 
suspicabatnr, quemadmodnm Samnitibus, teste Liv.. IX> 40., spongia 
fuerìt pectori appressa prò l<M*ica, (v. sup. v. 256.) ita prò eadem lor 
rica ^isse buie matrome Jatciam, ex plurìbus tiliarum contabulatio- 
nibus densaiam, veluti.quamdam tabellarum, instar liòri s. codicis, 
compaginatkmem, muniendo pectori adversus. ictus..— 264. Ridebi^, 
quum Videris eam armis virilibus positis muUdbria sumere et mulierem 
esse, quam virum esse . credideras. Hoc lepide eiqpressit poeta, ut 
fere PlauL Bacch. I, 1, d5.seq. Scaphium, tfxaf/ov, yas a^cavum 
et oMongum, et bine vel poculi rotundi genus, (v. Emesti clav. Cic.) 
Tel trulla s. itiatula, matella, vas, cui immeiunt mulieres, quodque iis 
proprium est, ut laeanum viris.^^ De hac matula plerique in^>p. ca- 
piunt h. L et nonnulli Plaut L 1. vetus autem SchoL de vase potcwio, 
(neutrum vero b. ]. satis convenire vldetur) Turnebus Advers. 
II. cap. ult de capillitio scapkas similitudinem et formam babente 
meretricibusque usitato ; et Grai^. simpl. de capitis muliebris orna- 
mento, Gali, escoiphony a^juncta bac ratione : '< Tunc enim risui lo- 
Cus, quum positis armis vid^cnis sumere vestimenta muliebrìa eas, 
quas antea viros credebamus." Hecte ; sed bcec notio vocis non mi* 
nus dubia est, quam quse a Tumebo ei affiugitur. 

265 seq. Poeta praedare alloquitur ipsas feminas, nepies summo- 
rum virorum, et quidem vel turpes illas posteras, tunc temporis vi- 
ventes, de quibus antea sermo fuit, quceque dedecorant majorum no- 
bilitatem, vel probas potius bonestasque prìncipum antiquitatis viro- 
rum filias ac neptes. Has rogat, num suo sevo vel infimo loco natas 
mulieres tam nefaria commiserint, quam nunc matrone. Nomina 

** Vetus Sdiol. Tolumen in specie libri et de servis ur) r$5 Xa^Mit v. Bottigen 

L e. longa fascia. Alius in cod. Gud. I. Sabina p. 34 — 38. ed. pr. Ernesti cìav. 

densum librum vocat revolutionem ere- Cic. voc. scaphium, Maitial. XI, 12, 6. 

bnmfatcia, qua subb'gàbantur feminm. et PoUux X, 9. 

''* De bis vaùsy qu«e et argentea enmt. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. VI. 2S5 

aotem virorum illonim cum delectu poflita. M. ^Bmllius Lepidus 
Censor a. U. DLXXI V^ bis Consal, Pont Max. et prìnoeps Senatus. 
Idem nomen etiam Trìtiiimro plorìbusque Con&ulibus fbìt De cceco 
Metello ▼. ad III, 159- — Q- (al. M.) Fahii GurgiiU Cos. a. 462 et 
478. ac princ Sen. qui juvènis a devorato patrimonio cognomeh illud 
accepit, aed priori» aetatis vitia multis poetea virtutibns compensavit ^ 
Idem Fabius, Mazimi Rulliani filius, alìquot matronas, stupri dam- 
natas, mnlctavit pecunia et ex hoc mulctaiicio aere Venerìs a^lem 
^Tope dream faciendam curayit v. Lìv. X, Si. ludia, oomoeda 
18. mima, nec non gladiatoris uxor, (v* sup. ad v. 82.) sed mox se- 
guitar vxor Atylli, quod gladiatoris nomen esse putant. Hot 
luiìnhu sdL gladiatorum. ad palum gemati v. sup. ad v. 247* 
et «61. 

268 seq. Conjux semper litigat cum marito, ita ut hic ne noctu 
qutdem capare possit quietem. 7^ Lecita hnbet Ules, in eo lites sunt 
Y. seruntor. — «70. Tùnc^ quum in lecto jaoet gravU, molesta, 
irata, mrOy maritum vexat. lune jk/òt, iratior, sssvìor est, tigrkk 
orba, orbata catulis, a venatore subrepds : tum enim nnllum animai 
liec velodus dicitar esse, nec truculentius. 77 

• 271 — -1^78. Uxor conscia sibi occulUJacii, h. e. adulteri!, ut omnem 
de se suspicionem alnoliatur, ultro JicUtm marito exprobrat adulte- 
rium, simulai gemitus^ gemens ac plorans, quasi pellex ab eo magia 
ametur, aut odit vexatque pueros, servos, tamquam fidos ejus in far- 
tìvis amoribus ministros et adjutores, vel servos meritorìos, quos ma- 
rito in deliciis esse fingiti scorta masculina; (non filios) qua svmulaia 
tristitia et zehlypia ita illum decipit, ut utramqae ex vehementi in se 
-amore profidsd Istus sibi persuadeat Cf. Ovid. A. A. III, 677 seq. 
et Am. I, 8, 79* 80. 273 — ^275. De lacrumis mulierum manantibus, 
quo tempore et quo modo juheant, cf. ad XIII, 132 seq. Ovid. Am. I, 
8, 79. 83. 84. A. A. Ili, 291. 292. 677 seq. et Epist Her. II, 51. 52. 
-MardaL I, 34. (Jussce prosiliunt lacrunue) Prop. IV, 1, 144. — 274. 
"Metaphora desumta a militibus, qui stationes s. custodins excubiasque 
agunt, vel, ade disposita, parati stant in loco sibi designato et sig- 

^ Cf. MacTob. Sat. II, 9. Plin. VII, non litigante qui sumvs non dico, at ifìta 

41. Plot. TÌt. Fatui. dicam. hic Babnuebriui eMam me nun» 

^ Coof. Ovid. A. A. II, 15S seq. Ili, cupaU bei uxor etiam motiua litigai. 
375 teq, et Am. IT, S, 35 seq. Plaut Ca* ^ Cf. Plin. Vili, 18. s. 25. Mela III, 

sin. 11, 5, 9 seq. et facctum epitaphium 5. SolÌD.,c. 17. Senec Med. 861 seq. Lu- 

viaB Tiburtins, a Grang. laudatum : can. V, 405. MartiaL III, 44, 6 Kq. 

Heus viaior mtractt/um. hiic vtr et uxor Vili, 26. 

P4 



Digitized by VjOOQIC 



286 COMMENTARIUS 

# 
nnm proftctìdiiit aot hnpetiM exspeotant* — ^ exspeoUniSmf Uhm, ^«o 
jvbeat mmnare modo, dootius et Graeoonun mote cUctum vìdctur prò 
acspectantibiU^ iilà cet. '* UfiUte et optìmo ciiique Ire^entala est le- 
quendi ratiò^ ìink Aoc«8àtiyu8> qui a Verbo pnegresào pendete ìxìiér* 
tmt, ubi ezi^pectares Nemim^yitiii ;" Hein< qui laudavit Munek. ed 
Hyg. uh. Sé. Davis, ad Cm^ B. G. I, 30. PerisoD. ad Saact II» 6. 
€t Ursin; institfitt. T. II. p^ 6&6. -*- 275 seq* CE ad XIII^ ISS seq. 
Ovid. Aé A. ni, 679 deq. Jutsm protiliUni ìùcrìmm MoitiaL I, 34» 2. 
FaceM niitem poeta adumbrat creduìitatein et incantUm stelidumqiit 
enrorem iDoarìli, qui fraudes luoris non intelligìt Tu tibi imne 
flttces, gràl&àìàìtÌB, et gssades, qttod tantopere ab uxore amena Cmr* 
racà s. cutticù^ ut Vulgo piita»t> avkula dicttar, (Or. htXaìf vél òw^ 
Xat;, Germ. die singende grasnmcke, Linn. motacilla modularìs) foveiis 
pullos alienosy scil. cuculi, qui in ejns nido oyapant ^^ Qase si vera 
tooty sénsus h. 1. est i tu similis cuniote, adnlterinos educane liberos^ 
qlMB tibi UKor tamquam tuoa p4>ent ; qualis ticMs hakmr^, Gallis 
cocu dicitor. Aptisstma sane sententia, modo et vim ipsa et notio 
iofus minus dubìa esset C<Hif. Ekcurs. ad h« L Jkhtm^ laorumas 
uzoris falsas^ labelUs, ore et osculando, extorbes, consolans plohmtem. 
Conf. Ovid. A. A. II> S25 seq. et Fast III, SOQ. et £p. Hor. XI, 54k. 
-^ S77. 9cripta et tàbeUas, literas a mcechis scriptas. Confi sup. ad t« 
333. Vox qu0s ad indolem argumentumque ^epistolarum, et qwd ad 
earum moechorumque, a quìbus scripts? sunt^ multitodinaa spectat. 
zelotyp(B, qu« aelotypam simulaverat, ut ita te deciperet soaque cela* 
ret adolteria. 

279 — ^285. Uxores non modo ad queevìs flagitia et adulterìa, eum 
9ervu et Equìtiòus h. e. infimis ac summis virìs promiscue commltteii» 
da, propensae sunt, sed étiam in iis deprehenese mira audacia dcfen- 
dunt causam suam, qum tamen tam anceps est» ut vel Quintìiianus, 
smnmus rbetor» hcsreai, h. e. nesdat, quo pacto quibusque aigunsentis 
rem adeo manifestam turpemque excusare, nedum tueri possit. Co- 
lorem orationis e Veteri aliqua comoedia ductum esse suspicabatur 
Schurzfl. jacet in servi compUxtbus ; conf. Petron. e. 126. — Die 
ÒMWi repetitur. Quiniilianum he 1. et VII, 186 seq. ob invidendaa 
opes eamque artem, quam profitebatur et mire callebat, struendi ac 
destmendi versutia ancipitem, a poeta perstrìngi irato, quera nusqoam 



^de quo t. Arìstot. bist. aniin. VI, 7. Bocbart de aniniAl. P. II. lib. I. e 12» 
XI, 29. et 57. Hard, ad Flin. X, 9. p. 88. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VL 237 

ImcUverit m opere tuo, uni hoc fiustum esse fMropter iram Quintiliani 
in poetam, siispìeabàtiir Rìgak. iit Diss. de Sat Juven. Verba tamen 
h. L etUm in laiidem tanti rhetoris dieta videri possunt, et satirae Ju- 
irenalìs nondum scrìptae erant, saltem non edite^ qiram scrìberet Quin- 
tOianiis. Cf. ad VII, 188 seq. et Dodwellus in Aimal. Quintil. § 45. 
De vooe Mkt v. Sdielleri Lexie eohrem, y^h speciem honestatis, 
pfvteztani^ excosationem, speciosa ac splendida verba, qus cuipse 
hoie prartendere possis. Forma loquendi ducta a picturis^ quibus co^ 
hm inducinitQr. Hìne Quintil. HI, 8, 8. (10.) dizit cdUtrem dare 
retms defwmUms, nt noe, der tache etite farhe, einen anHricIt geben* 
C£ ad VII, 155* 

881. Respondet Qnintilia&us : kttremus, heereo, dubius ac nesdas, 
qua ratione rem tam manifestam poasim defendere ; (vel kctremus se. 
ego, poeta, et Quintilianiis) itaqne die ipifa, uxor. 0/tm convenerat 
*— homo ntm verba niunris proterva?, adulieria sua argute non minus» 
qnam aadacter eseosantis. 285. Indulgere, concedere, mUii sciL quod 
véUem, vel indulgere, obseqvi, miki, animo et cupiditatibus meis. 
MCre cteh oonfimdas, v. ad II, 35* homo sum, qui erroribus ob- 
mnios est, et nnilier, quse ex in^bedllitate sexos peccat, adeoque 
digna «um, cujus peccatis, ex infirmitate bumana profectis, veniam 
des» Cf. Teacmt Heaut I, 1, 25. Cic. Off. I, 9* et Plaut Mere II, 2, 
46 aeq. — - 284. 285. Acerbe notatur ingenium quarumdam malierum, 
quse dq)rehennB in crimine non animo perturbantur ac mente conci- 
dant, sed tram potios inde condinunt aique animoi, animum, h. e. 
svdaoiam snperbiamque ; quod sammse est protervitatis improbitatis- 
que perditse. 

fté6*"-^ùO. Hasc vitiomm flagitiorumque muHebrium monstra luxu, 
opnlentia et otio gignuntor, unde priscis Romanis^ caste ac frugaliter 
viventibna, ignota erant. Prsdara autem b. L est veterum recentio- 
rnmqne temporum monunque descriplio et coroparada Conf. ad XI^ 
77—180. Monetray ut prodigia sup» v. 84. Conf. ad II, 122. qno de 
JmUe profloxerìnt, requiris, quaeras forsan. Postume. 287 aeq. Conf. 
sap. V. 5 — ^24. Panpertas laboris, castttatis aliarumque virtutum ma- 
ter, magistra et custos. ^ coniingi, contaminarì, polluL 289. 7>c- 
ia parva, casse humiles asdesque latmtia?, h. e. bomines in iis habitan- 
tes, boriosi et firugales. veliere, lana, b. e. lanificio, vexake, fati- 

^ Conf. HoniL Od. I, 12, 41 aeq. Ili, ioipp.) Ovid. Rem. Am. ▼. 135— 168. et 
2, I se^ et 6, 17 — 48. (ad qaie loim v. 745 scq. 

2 



Digitized by VjOOQIC 



É8à COMMENTA lllUS 

gatoe, et durce, indurata. Tuscù epith. <nm. ut pftulo aiite Laiituul. 
Latium et Etrpria prò tota Italia poni possunt : non menuni eerte, 
]unam lanifici umque Etruscum ab alila laudari, Lanificium autem 
Tuscum dici a vico Tusco, quod in eo potissìmnm Romee illud exerci- 
ttim sit, param probabile est. 290. 291. MeUis hottìUs in bonis oHi- 
bus civiiatem relinebat, Sallust B. Jugurth. 4). (45.) Pro bello rnetn- 
que hostili exquisite dicitur pfVMtnus urbi H. — mariiL Rea ipsa 
nota vel ex Liv. XXVI, 10. et Sii. XII, 541 seq. Collina in iurrt, 
ad portam CoUinam turribu8 munttam, vel in castris, qu« ad portam 
.Collinam posita erant turribusque munita. 292. lot^ pacis mala,- 
nam nimium otium gignit luxuriam, et hsec multa mala. Cf« ad I, 87* 
et Koenig ad Claudian. XV, 99. ubi dicitur perfert miserabile pacis 
supplicium, sed non sensu piane eodem. 299. Lnxuria cum maH% 
quae inde proficiscuntur, incubuit, ingruit, irmit in nos, Romanos, bob 
oppressit : prsedare de vi et gravitate mali. Nam xes noxias poeta» 
comparant hostibus vel exercitui hostili irruenti omniaque infestanti. 
Conf. X, 218. et Horat. Od. I, S, 31. ibique intpp. s€Bvior armis : 
nam plura, qui^m beUum, gignit mala ipsosque victores vincit ne dcH 
mat, ut olim Alexandrum, Hannibalem» Romanos, Graecos. tdcÌ9' 
fiUur orbem terrarum, a nobis viclum et injurias madaque ei a nobia il- 
}ata, dum nos vjctores domat ac perdit. Conf. Rutil. Itin« I, 395 seq* 
,et Horat. Epist. II, 1, ^6. orbem, (n)y ohouiutn*) quem toium a se 
ioibactum esse Romani jactabant. 294 seq. Cf. Horat. Od. Ili, 24> 
.42 seq. ibique intpp. Liv. Prssf. extr. et Petron. de mutat. reip. Rom. 
JlittCf inde, ex eo tempore, Jlnait ad islos coUes, h. e. Romam, in sep- 
tem collibus conditam, (cf. IX, 131.) Sifbaris, Rhodos, Miletas et Ta- 
feninm, b- e. luxus, delicise et vitia istarum urbium, quae cum ddectu 
nominantur, quippe quum omnes luxuria fuerint infames. Conf. Ili, 
^2. et 69 seq. Sybaris opp. Lucaniae, cujus perditos mcnres Athe- 
lìaesus atque .^Jianus copiose descripsere, et a quo hixus, libelli, sus et 
mensa Sibaritica vel proverbii loco dicuntur. Rkodos, v. ad Vili, 
J 13. Mìkius, caput Ionia?, urbs clarissima divitiis mercatura par- 
tis. Tarenlum vel Tarenius opp. antiquissimum ac celeberrimum 
Messapias s. Calabrise, cujus luxuria h. 1. tribus epitfaetis adumbiator. 
Ex bis coìonàium spectat ad lautas epulas, in quibus convivie sertis 
redimi un tur, pelulans ad ebrietatem vel jocos, sales hilaritatemque, 
aut dicax ingenium, madidum ad eamdem ebrietatem, (ut uvidum, /Si- 
^Hytiim, fluere, diffluere et alia, de quibus v. ad Sii. XII, 18. in Var. 
Lect. et Mitscherl. ad Horat Od. Ili, 21, 9« IV, 5, Sp.) ad unguenta 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 289 

et divitias affluente!. Similiter Tarenium dicitar 9nolU et imbelU 

Horat. Sftt II, é, 34. et Epist. I, 7, 44. it. undutn Sidon. V, 430. ut 

unda CorùUkuM inf. Vili, 11S.»0 — 298 «eq. Liv. XXXIX, 6. Lwm* 

ride peregrinai origo ab exercHu Asiatico invecta in Urbem est: inde 

prìmum lectos aratos cet Poetae ante oculoe fuisse verba Phocylidis 

et ìnpr. Creontia in Soph. Antigona, putabat Hennin., verissime au-> 

tem dixisse Eurip. in Phoen. Tà xjP^fMT à;tà^tÌHnai rifmirara AvfafM n 

«Xf/dniv r5» h àté^oig ì^u. Obsccena pecunia, quas mores priraum 

maXles et effeminatos effidt, ac deinde obscoenos, quum homines, vo* 

luptatibus licitis satiati, sese in foeda obscoenitatis atque impudicitiae 

feece volutat, intmUl peregrinos mores Grsecorum et Persarum ; Ach. 

399- fregerunt^ oomiperunt, prop. enervarunt, emollierunt, quo sensu 

xà wra tarta/yWag dizit Phot e» 242. rà xauxkuaiMva (iiXfi, molles .ef« 

feminaioaque modos, et riv xar$ay\fìà9 fùùwfin^ c^podtam rp àfò^dtdtt 

Plut de Mus. Opp. T. IL p. m. 1136. et 1138. Frangiiur ipso sms 

Roma superba boms^ Prop. Ili, 13, 60. Diviliw molles, qu« homi- 

nes fiudunt molles et effeminatos. 

300 — 351. Nonnumquam et Fenus ebria h. e. libido vinolentise 
juncta est, et sic furor furore auctus nihil curai, nullam honestatis 
rationem habet, nec uUa turpitudine abstinet Cf« inf. ad v. 418 seq. 

Valer. Max. II, 1, 5. Sen. Ep. 83. Prop. II, SS, 25 seq 301. In- 

guims et capiHs, ooitus et fellationis, obscoenissimi generis libidinum, 
quod Greds didtur r^ Xf^y s. TM^dZ^w, "k^i^f s. 'kk^fitàZ^M, fonixU 
Zfif, fiAk!mtf rè erifut s. r^ crùfiart fulkòfteéaiy Latinis ore morigerari et 
capiH illudere, (Suet. Tiber. e. 44. et 45.) vel basium Fhrentinum, 
oeculom, lingua in oe alterius inserta linguamque ejus lambente, da- 
tum, de quo v. Michadis Biblioth. orient. T. VII. p. I69. 170. Aris- 
toph. in Equit. Act IV. extr. de Ariphrade fellatore s. irrumatore : 
Ti)f yà^ avroS 7>i5rrar ala^^i nàwaji >MfjMÌnrat, '£» Mtaav^iotct "kU^M 
tòt &9&KTìterw hfù^w, Kai /loXùmv i^y iKT^nj» xaì xwcùiv rag t^d^g.^^ 
De mediis noctibus et Falerno mero v. ad IV, 137* 138. Ostrea et 
▼inum ardens, quale Falemum est, Venerem excitant. Grandia ostrea 
et mediiB noctes ad rem augendam pertinent 303. Unguenta olim 
delicatali in potus addebant, /AÙ^fft ohov fnynnrtg ovrw; tsvioy, qui oJ>cg 
M^fhfii 8. iJAi^iff^i dicebatur. v. -ffilian. V. H. XII, 31. Plin. XIII, 3. 

•• Cfc Strabo VII. Atheiunu passim, et »> Cf. Lainbin.ad Horat. EikkL 8. extr. 
Barth. ad Claud. Cos. Mani v. 158. p. et Brodaeì Misceli li, 3]. 
m. ÌSO. 



Digitized by VjOOQIC 



240 COMMENTARIUS 

8. 5. XIV, 3. Martial. XIV, 110. et 1 13. etinf. ad IX> 12». et XI, 132. 
Merum vinum bibebant ebriosi, aqiia miztam aobiii hoBuneik 304. 
Concha vas ad coacbtt formam fiMStum, et fbrte h. L amplimu Cf. 
ad V. 419. — ' 304. 305. Egregie adumbntiur condido temaleii U wr iu B 
hominutn, quibus vertigine correptia omnia ambulare (h. e. drcuiaagt^ 
àm^^f§0ku) et Simo], nervii ocolonim nhnio pota debiUtatÌB ac dia« 
tentis radiisqoe eorum distnctis, ré. ttutenlis oculomm nìmio vini 
ardore contractis solutiave humiciitate, congeminarì videntur. ConH 
Seti. £p. 83. Horat. Sat. 1, ^, 25. et Theogn. Sentent v. 503 se^. 
(Ohòfiafi xf^oX))», — ròdi èifM ^n^fi;^')* ^ Siiailia de lìirìotia t. ài 
Eurip. Bacch. y. 916 leq. -^ 306---^Id. Torpisaiim elnietatia efiectus 
nimis ad vivum quasi resecantur snmimuqQe, qui tum temporìs vig^ 
bat> deomm contemtus et libidims furor adombrantnr. / minc^ 

Terba reprebendentis et irridentis vel irati, ut X, I66. 310. XII, 57* 
Samna, derìsio, fMiug, cum dìitortione oria vel crìspatione et corruga- 
tione Basi, vel nudatione dendum, vel alio gestu. Hinc subnutn&re^ 
Gr. fà\jxfi^ttì, ftìtxTfi^ttjitv, ;^Xf u(£^f /y, naso tuspenso deridere. Cf. Pers. 
I, 58. (ubi de variìa sannarum generibus et origine vocis diytavit 
Casaub.) 62. Ili, S6. V, 9I. qua sorbeat aera tanna; bis verbis Gran* 
gens et alii non, et Scbol. vetus, morem stertentis temulentifle et 
rhonehos ducentis exprìmi putant, sed gestum irridentium, qui ex« 
teotis paululum labiis cum certo sibilo aera sorbere soleant; ut adeo 
sensus sit. Tulliani ore distorto et hiante resprare, quum pnetereat 
aram PudiciiiiB, h. e. cum contemtu et irrisione eam proeterire, C 
Valesius comparat verba Ammiani XIV, 6. turpi sono fragtm9 {t 
mgonà) naribus inirorsmn redudo spiritu concrepaniesy Vetri Alex. ap. 
Theodoret ecd. hist IV, 22. n)y jjha €ifMÌ^9r$c, 4*^ òmkyìi M rwr 
0kWLr^^ fuzx^f Tud, h* tùràtg ^<grM, às dee ifoutou «]^fOHt(, et Seven 
epist in Baronii Annal. T. V. ad a. Chr. 418. de Meletio quodam, qui 
Verba profana et tnrpia loquatur et nunc naribus corrugaiis aerem 
sorbens inhonestes strepiius promat, none fceCidis risibns cadikmetur. 

307. PudicUia: templnm s. sacellum duplex Roibsb erat, vetus ma- 
jusque patricise in foro boario, reoentiua minusque plebeise in vico 
Longo; et in utrìnsque templi ara prìscis temporibus non nisi spee* 
tat» pndicitiss matrona et quse uni viro nupta erat jus sacrificandi 
habebat : quae religio dein vulgata a pollutis, nec matronis solum, sed 

" Cr. Jacob* ad AntM. Gr. Voi. II. IV, 469. 410. Farnab. ad Senec Agam. 
r. IH. p. 87. Voss. et Burm. ad Valer, v. 728. Lactant deopif. óà e. 9. 
FI. Ili, C6. 67. IJc>nc ad Virg. Mn, 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 241 

omaÌB crdinis feadsdn, fottremo in oUUvionem venit, ¥. loc class, Liv. 
X, 523» et Fest voc. Ptidicitia et Plebàa. Maura prasUrit aram ri- 
dcDSy ncm ritu antiquo et rdigioso, qvo adorandi gratia manns labris 
admo^etor. 308. ooUactea, ^9r^%^, étMyaXaxr^Cf eodem. lacte iiib> 
trita. Hinc et noUf, (àmìlìAn ; nisi malis : famose. Cf. Var. Lect. 
309. Hic, ante aram sdemTe Pudicitì», ponunt leetkat, lectìcis vec* 
Xxe conveniunt et egrediuntnr» ut micturiant et coucumbant mìc' 
■iwriuni, mietum euot» vA sirapl. miaisuiit in aram> in contemtum 
Deae et ob furorem Ubidinis» ut deinde coeant Conf. ad I> 131. -* 
310. Sipkon, Gr. 4ifvf, canna s. stipnla, jeinde canalis, tubus et fistu- 
la, a sono, quem e&ck, me dicln» qua vipum e pieno dolio elieitur» vel 
per quam egnittit»r liqu^» ut ^(miimus in salientibus aquis (la /om^ 
imne) : k ]. forte urina din retej^ ac deinde longo traetu projecta, 
et quidem jn ^figiem dee venerabilis. ^ 311. In tnce* equUaift, se 
BiYÌfiem ineui^ ut ÀMfismhg vel r^i^g^ (JHciricei ap* TertulL de 
pali. 4. esrtr. Gali, tribaudet) quse se mutuo solebant 2X/5/3^ «'^'jSsif, 
(membro virili» quod ex cerio effictum erat^ fricare) vel masculam li* 
bidinera exeroere» qusft r^^ax^ vel r^^hi%^ àn'kytia dicitur Luciano 
jn "E^iuni, ob cvjus invoitieBem Philienis, et exercitium maseula 
Saighe male audiit ^ Eqmlare de re Vi^ierea, (ut nostrum reUen, 
«t GalL chevoMc^ut^ in moei, ^tfacere vieibm VII, 240. huna tesU 
me conscia A^gittorom^ quse matronse pudoris oWtas ne obscura qui- 
dam noctp^ «ed splendente luna committunt. Sidera testes esse et, 
tamquam ocrii codi, videre omnia ac despectare dicuntur. ^ mo- 
vemtur, agitantur volnptati indulgentes et equitantes. Ti)* xt^aXtiv 
mktg mU n)» m/y^ àtai^ug' *Er pÀt f/LasHfjÓHUp ir & m^ou9ù/iÌHv, Epigr. 

XXV. in Uaacbkii ÀnaL crìt p* 246 332. Conjugis tuae urinam 

jcakaSf prsterìeos aram Pudicitiffi et visioni, salutaturus, anUcos mag' 
moi, peteotes ac nobiles, patronosi qui a clientibus luce prim^ salutan- 
tur. Ci. l, SS. et III, 134. 

314—345. Alii nec mipus fcedi describmtur nimiaque ad vivum 
qnaai resecantur effisctny ébrìetatis et stupra nefanda, quibus sacra 
etiam et cserimonise Deorum, iupr. Somb De^, poUuuntur. De hac 
Dea ejuaque sacris, quse in summam aensim turpitudinem d^^janer»- 

"■ CCScalig. ad Varron. p. 182. In^ et 69. Koppf sd Paoli epiit ad Rom. I, 

Plin. Ep. V, 6» S2. X, 4S. Kuster. ad S6. 27. 
Arìttoph. TbeaiDoph. 564. Mus^nar. «t 

Hcefrfberad Eurìp. Cyd. ▼. 438. » Conf. Vili, 149. Manil. I, 283. 

"* et ad T. 322. Phadr, IV, 14, 1 seq. Zinserlinff. Critìc JureniL p. 202. et 

(obi T. intpp.) liaitiaL J, 90. VII, 66. Heins. ad Ovid. Fast IV, 885. 



Digitized by VjOOQIC 



242 COMMENTARIUS' 

bant, V. ad 11^ 86 seq. Nota propter summa flagitìa» io his sacris 
committi solita. Et hsec utiqué notiora sunt, quam ipsas^ quìbus Dea 
colebantur, cerìmonise. Nota àutem facete dictmtur secreta, h. e. ar« 
cana Deae aacra, a solis feminia et hinc in locis secreiisy forte subter- 
raneis ac fornicatisi ut Priapi sacra non minus ùùapura in cryptap re> 
cessuy celebrata, unde antrum inf. v. 328. et operium Cic Farad. 4. et 
Lactant. de falsa relig. I, 22. Conf. (jonsal. ad Petron. p. m. 42. 
tibia incitai lumbos ad saltanèum, (nam ad tibiam in bis sacris saltasse 
mulieres et bine Clodium quòque babitu psaltrise iis affbisse, prspter 
alios docet Plnt. in Caes. et Cicer.) vel potius ad libidinem et pruritum 
▼enereum^ ut crissent lumbis ; (ut mox v. 322.) nam btmbi sedes libi- 
dinis^ et bsec maxime exdtatur lascivo cantu sonoque : unde ^ ò^^ùc 
flf/3^ xty^tai l'ìciKmkat Lucian. asin. aur. 6. Cf. IX» 59- Koenig ad Pers. 

1, 20. (carmina lumbos intrant) IV, 35. et Burm. AnthoL Lat. T. II. 
p. 495. — 315. Cornu forte id. qd. tibia, nisi in bis sacris utriusque 
fuit usus. Cf. ad II, 90. vino, ut magno cratere II, 87* vino ad" 
tonitce, ut ap. Liv. XXXIX, 15. Adtomtus, ut ifi^^mffitk s. ifA^gón-f)^ ^ 
Toi, voc. propr. de sensuum stupore ac furore, etiam sacroi vel enthu* 
siasmo divinitus immisso. Conf. Mitscherl. ad Hor. Od. Ili, 19, 14. 
Ferri inpr. dicuntur furentes quique animo' ita commoventur, ut 
nesciant, quid agant.^ — 31 6. crinem totani saltantes et jactantes 
capita. Quinti!. XI, 3. Caput Jactare et comas rotare fanaUcum est. 
Poeta ad bas matronas transtulit verba Lucani I, 566* de Oallis, fa- 
naticis sacerdotibus : criìiemque rotantes Sanguineum popuUs vbdaruni 
tristia Gain Apul. Met. VIII. p. 214. ed. Elmenb. de sacerdotibus 
laidis : Demisso capile eervices lubricis huòrquentes mot^ms crinesqme 
penduhs rotantes in circulum. In Antipatri Sidonii Eptgr. XXVII, 

2. (Anal. Brunck. T. II. p. 13.) Gallus ^fifinroùg òomM XvmfiartT^ wX^ 
xdfjmc, et v. 18. èòhni^ ^ tòifr^dfàXiyya x6fiM¥. Cf. Epigr. adscriptuai 
sup. ad v. 311. Catull. LXIII, 23. illud ^Kj/o/ wXmuk/iao^ ap. Eurip. in 
Bacefa. V. 150. 864. et Iph. in Aul. 758. aliaque loca, quse lauckvit 
111. Huscbke in Anal. C9it p. 106 seq. Ululare de quovis sono et 
cantu vel clamore, tani laeto quam tristi, adbibetur, ut ÒXokùtjut et 
iXoKvyfj. V. intpp. Calli m. H. in* Del. v. 258. Mamades, ut Marni- 
le» propr. furios.ie et tiétoi mulieres, inpr. Bacchse, àvh rov fjMtttffùou sic 
dictse. Mcenades Prùipi facete dicuntur matronse tam vino quam li- 
bidine furentes, et P riapum, Deum impurum, tum colentes, tum in 

•• V. Ernest! »*Uit. Cic. et Burnì, ad 0?id. Her. XV, 14a' 

Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. VI. 243 

mcns Bons Dese> qose Prìapeiis et Baccbanalibus similia erant, ( v. 
Plut. in Cam. et Cicer.) ut Bacche Bacchum^ cum ululatu invocantes. 
Vetus Schol. '' Non Liberi patria Bacchae, (s. Maenades) sed Priap}." 
Conf. tamen Var. Lect et de Priapo inf. ad v. 375. — 318. qua vor, 
quam lasdvse sunt et canoree voces earum ! Verbum saltare de 

vehemente cupidìtate dicitur, ut xce^dia rrfi^ vel ixrtih^ Aristoph. Nub# 
V. 139^ (ubi y. Kuster.) et Aristsenet. Epist. 11^ 5. forte et &XkiTut 
i^éaXfUf Theocrit. III^ 37- inpr. vero xaxà ò* igoXXcro yo^rrii^ ap. Cal- 
imi. H. in Cer. v. 89* ubi v. Emetti. Cf. Moli, ad Longi Pastor. p. 
53- — 319. Quantum meri veteris (utrumque cum delectu) ad pedes 
defluit matronis laacivÌ8> se commingentibus ! ^- 320. Saufda vel 
Laufdla (v. Var. Lect) matrona lasciva et tribas^ ctgus etiam menilo 
ut IX, 117. et ap. Martial. Ili, 72. Conf. inf. ad XII, 45. Letto* 
man ancUIas, meretriculas, prostibula» provocai in certamen libidinis, 
posUa conma in medio, vel potius proposito victorie premio, ut rtAlyou 
6»ÌKot ap. Hom. II. >]/, 653, 740. et corona ap. Virg. Mn, V, 355. Sii. 
XVI, 299. 505. Possis etiam exponere, deposita corona convivali ; 
nam a v. 300 — 351. sermo est de Venere ebria lautisque conviviis, 
in quibus veteres coronari solebant. Sed illa ratio firmatur verbis 
prasma (coronam) tolUty h. e. accipit victrix, pendeniis coxaiy ut quas 
scitius pluresque subagitarit ceterasque At60tàòai s. r^t^dòoi in hac 
muliebri nKaofriXp vioerit vel, ut Pbotìs ap. Apul. Met II. p. 122» 19* 
fid» Elmenh. crebre. subsiUen* lubricisque gestiòm tnobilem spinam qHatiens, 
pendulas VenerUfructu se saliaveril. Poeta autem h.l. respexisse videtur 
simile certamen victoriamque Messalinse, (v. sup. ad v. 126.) nisi ei h. L 
Laufeike nomen dedit. Bahrdt perperam cepit coronam de mitra ma- 
tronali, ante certamen deposita; vetus autem Schol. coxam pendeniem 
de ptfna in camario suspensa et pr^mii loco proposita. (v. ad XI, 82.) 
Corona^ servantibus virginitatem data, nunc prop<mitur Tribadibus : 
coaue pendenUs, nam quse succumbit, sublimi coxa excipit tribadem 
incombeutem ; Brit. ^ — 322. Ipsa Laufella s. Saufeia subigitur et 
agitiitur subsoltu frequenti a MedulUna, sub qua jacet cujusque Jluc" 
Utm h. e. motum fluctuantem adorai, maximi putat, tamquam nihil eo 
divinius dici aut cogitar! possit. Jluctum prò vuìg.f ricium (v. Var. 
Lect et ad V. 31 L) substitui cum Pith. et Henninio, prob. Wakef. ad 
Lucret III, 721. et IV, 1264. ubi hanc flexibilem corporis mollitudi- 



^ Cara membnim firìle, propter magnitudinem, Omnib. et GIom. in cocL Alex, 
teste Ach. 



Digitized by VjOOQIC 



2U COMMENTARIUS 

nem designari eiiam notat verbis Prlap. cann. 18. CrisMabit tìii fimer- 
tuante lumbo^ Virg. C(^. v. 2. Crispum sub croUdo dada maoere UUMh 
Apul. Met III. p. 213. membris leviterfluctuantìbut, Amob, lib. IL p. 
73. coxendicìbìu subìevcUU lumborum crispUudine Jluctuare, L VII. p» 
SS9- dunibus fucinare crispatis, AchilL Tat h 1^* ^ ^ ^«'«^ ^«ft n^( 
ixofiMJfiTo. Cf. et Mart XIV, 203. Tarn /rf^ntc^imi criuat, Uan bla»* 
dum prurit, ut iptum Masiurbaioremfecerii Hippofyium. Vetus SchoL 
'^ adorai Jlucium, habet potiorem in obscenis moribus motum sire 
Bihum ; crisare autera mulierum, cevere vìromm est» nude cetidef moU 
les et obsceni aj^llantur." Grangseus: ** Crissare verbum Taren* 
tinumy quod prurire significat, a Gr. xm^v aeu xwt/ff." MedyUBma 
mulier impudica, Tel ficta vel vera. Alia, opinor> fiiit sponsa Cbiudii, 
de qua v. Suet. Claud. 26. ^ — - S^S» Inter dominai et matronaSy qu» 
tam turpiter de principata in libidlnis exereitio ooDtendunty nulla 
nobilitatis ratio habetur, sed viriut, major ars vd vis et poteatat 
coeundi et masculam libidinem exercendi, palmam è, victoriam in boc 
obfceno certamine mquat natalibus, summs nobilitati, h. e. talfs 
▼ìctrix non minoris testimatur, quara que nobilissima est Conf. Var. 
L^ect. 

324 seq. Non simulacra ibi rei Veneree effinguntnr Tel ludus 
phantasiae ; sed omnia Jwni ad verum ac vivurn, vems est ac manifes» 
tns concubitus mulierum eum muli^ibus, tamquam com viris ; qm* 
bus incendi ad libidinem Tel decrepiti possint senes. 8%5. 326. Conf. 
OTid. Amor. III, 7, 41. 42. et Martial. VI, 71, 3. XI, 6l, 3, 4. XIV, 
203. JHgidus <evOf senectute, ut contra caUdus et fermdMS juvenia. 
Laomedontiades, filius Laomedonds, Frìamus, ut ap. Virg. JExu 
Vili, 158. Nestoris berma, (ut pondus Nesioris ap. Plaut) h. e. 
Nestor, quamvis faemiosus; quo rei miraculnm augetur. Hernia 
tnmor scroti, (ft^Xif,) qui, delapsis in scrotum intestine {M^) «t 
omento, (IffMrX^) ramum (iffnc) fàce^ Tidetur, unde dieta hernia, m- 
mex, (inf. X, 205. et ai.) enUrocde, Gr. lin^^Xiy» ir/vXMCliX^, Inibii. 
«w>u)x^^J^ Cf. Ceb. Ili, 24, 9. V, 18. et intpp. Mart XI, 85, 5. 

327 seq. Ad sacra Bona? Dese, de quibus t« 314---345. agitur, non 
nisi mulieres admittuntur. Quae itaque postquam atiquamdiu rebus 

• Mala ScboL Totus: << Du« Medul- sUisqne «dsdtQi. MessaKiue fuemoi iSLm, 

lina eodem fuenint tempore, et quibui non MedulUxue, et quidem Valerìm Met- 

una Val Claudio nupta fìiit, altera Ne- salina et Statilia MenaUna. Hinc in 

roni : prior nota omnibus probris, ouam ScboL prò VaL lege Valeria : ted ipsom 

htc signiAcaf, posterìor fam« honestiorìit." Messalina nomen respult TerRi% et aliena 

Error a semine noUtus et a Bahidtio ab h. L est nota. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SÀT. VI. 345 

divìnis ìnterftienmt et masculam eatehsentes libidinem eam ezcitarunt 
iDÉgis quam satiarunt, moras impaUeniei (ut v. 236.) et pnirigine ■» 
lasdTÌa ac libidine inoense virorum praesentiam verumque desiderant 
Gohiiin. Tnncfemina simplex est, ingenue prodit de^derìa animi, 
eoncubitus cum viris ; vel potius iuncf emina qualiscumque simplex est, 
insdta, imperita sanationis artisque desideratee, quam soli viri caUent, 
qnoniam, ut verbis Martial. XI, 6l, 6. (et 72, 7-) utar, harum mulie- 
rum ukus (prurìginem, lasciviam) sanare Criion, (medicus) non Hygea 
(medica) potesi. ^ 328. 329* clamor mulierum ah antro (v. sup. ad v. 
413.) repetitus : admUle viros ! Jamfas est, eos admitti ad nos sacra 
Bonse dese agentes, ex quo admissus est Clodius et nec ipse pcenam 
culpse luit, nec Pompeia. y. inf. ad v. 337 seq. 345. Verba heec mu-* 
lierum, sacra Bon® Dece agentium, seditu» vel anciUas dieta ; quae 
moK respondet : jam dormii adulter ! Hsec tamen et ita exponi pos- 
8unt: si yam dormii adulter, (v. ad XI, 30 seq.) non adest spemque 
mulierìs eum exspectantis fallit, iUajubet alium quemcumque, et qui- 
òiemjuì)enem, properarep quam prìmum arcessi et accedere ; msìjuvemà 
est pftins ipse adulter, e somno excitandus et arcessendus. sumlo cu^ 
cuBo, v.ad III, 170. — 331. Si nihUest,si inanis est illa spes, venturum es-» 
se adulterum, aut si nihil est amatorum et ingenuorum, qui venire velint 
aut cupiant, incurrilur serviSf cum ils concumbitur, et quidem summo 
cupiditatis ardore. Lips. in Epistol. Qusest lib. II. epist IX. v. 331. 
^32. expressos putabat ex Aristoph. eitfjuo^. v. 491. 492. ubi Mnesi- 
lochus simulata mulier eadem de hoc sexu fatetur : TaCfr oOdMtucror' 
tff*, òfiTf Eù^MTtòmg Oitò* ùg Mfò ruv òoòXoàv rt Mt^ùmSfimv JttòoifAtf, 9r ^i) 
"X^t*^^ ?r^, oò Xf^fi. — Si àbstuleris bis mulieribus spim eerv&rsfm^ 
vemt aquarius, arcessitus ab iis et conducius, Henninius : ^ Aquatii 
aquam in aedes portabant, qua mulieres ad balnea utebantur : inde illi 
male coeperunt audire, tamquam ^rof^/dbcow/. Glossse: ùquaculal; 
ìenocinatur, Festus : AquarU sunt impudicarum nluUerum sorMi as» 
secke: ns erdm tamquam amorum internunciis solebant uh' muUeres, 
Hinc patet, cur Noster conductum vocet" ^ Plathnerus bue refert 

* Ftmina $implex ab alìis alio lensu qua non agii Tiruni, non tribas, non frìc- 

capitur. Lubinus : nibil ▼irile potenB, sed trìx, sed partes mas sustinere contenta. 

TÌrum deaiderans, qua ante virili quidem Britan. tunc simpliciter omnia agit mu- 

inatrumcnto se annarat, tcd videt illud lier, neque turpitudinem aliquo pudoris 

fictitium instrumentum non tufficere et gelamento tegit. 

feminam ilio arroatam esaa tamen et mi^ ** Aquarii s. oqumrM, qui |n lupanari- 
nere nnifìiàSer ftmmanu Orangsus : bus, ut m ed iaatini in balneis, fiquam mi- 
■iroince, qu« TÌrum nondum cognovit, (ut n i st rab a n t , ^mkXimnt, «^#i;^vt«4, vm^x^^ 
ap. MartiaL IX, 41, 4. XII, 35, 3.) vel nu. ConC Salmas. ad Vopiflci Carm. e. 

Vou II. Q 



Digitized by VjOOQIC 



246 COMMENTARIUS 

loca OvicL Amor. III^ 7^ 84. et A. A. III> 620. — S3S. mora nulla 
per ipsam, quo minus submiitat, h. e. non cunctatur, nec dubitat sub- 
mlttere cet ut XII^ 111. — 334. clunem submiUat, succumbat, asello; 
CUJU8 prodigiosse llbidinis mentio quoque fit in libris Mosaicis, (Exod. 
XXII, 19. Lev. XVIII, 23. XX, 15. ì6. Dcut XXVII, 21.) in Lu- 
ciani Asino et Apul. Miles. X. et XI. ^^ Per gradationem poeta per- 
venit ad ultimum infamiae et libidinis gradum : primum amator re- 
quiritur, eo deficiente c^vìsjuvenis, deinde servus, post aquarius, de- 
mum asinui vel quodcumque jumentum ; Ach. 

335 seq. Etiam sacra tali turpitudine polluuntur, et vel antiquissi-* 
ma ac publica. riius religiosa 337. omnes noverutU Mauri aique 
Indi proverbii loco dicitur de re pervulgata, ut omnibus et lipjns et 
tonsoribus nolum ap. Horat Sat I, 7« 3. Res autem eo augetur, 
quod populi nominantur tam longinqui, ad quos fama hujus rei per- 
venerit. 337 seq. Innuitur Clodius, qui habitu psaltrice sacris Bon» 
Deae interfuit stuprumque intulit Pompeis, Caesaris uxori, v. Suet 
Cses. 6. — 338. Mentem poetse recte cepit Grangaeus : '* Facete sig- 
nificat méntulam Clodii duplo majorem Caraaria mentula fuisse, et 
propter tam opulentum peculium Pompeiam Cssaris uxorem magia 
dilexisse Clodium, quam Csesarem. Quare autem Ceesaris méntulam 
AnticaUmem vocet, in promtu est Nam Caraar comipit Servilisoa 
Catonis sororem ; unde merito illius penis Aniicaio. (v. ad X, 319.) 
Praeterea Csesar librum adversus librum Ciceronis, cui titulus Caio, 
compoeuit Anticatonis nomine^ At studiosi antiquitatis sciunt, libros 
(qui ob id dicti tfolumina) in orbem plicatos et penis quodammodo 
seu longitudine seu rotunditate similitudinem prss se tulisse." duo 
Aniicatones; nam duo fuere libri, v. Suet Cara. 56. At totiufi quo^ 
que operis titulus Antìcato fuit, et ita h. 1. fvti^ia augetur. ^ — 339, 
Facete et ad sceleris Clodiani atrocitatem declarandam apte fingit 
poeta, tantam Bonse Dee pudicitiam et sacrorum ejus religionem 
fuiss^ ut non modo haud admittì £eis fuerit ammalia mascula, nedum 
viros, sed illa quoque sponte sanctissiroo e loco sacrorum profiig»- 
rint: plurimum etiam salis orationi eo admiscuit, quod non canem 
memoravit, sed murem^ nec masculum dixit, sed ieslicuU sibi conscium. 



21. Casaub. ad Lainprìd. Comm. e. 2. ** Cf. Plut. vit. Css. Opp. T. J. p. 

et Turneb. Adv. XIV, 12. 735. C Geli IV, 16. Cic. ad Att. XII, 

*■ C<m£ Micbaelis Jus Mos. § 258. et 41. XIII, 4&.et de Dìt. II, 9. it. Top. 

And. Tiraquelli legpm connub. oomroent. 94. 
p. 23S. 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAX. VI. 247 

tini meaàamt, «e habere testiculos. — 340. 341. De iisdem B<ni» 
Dee sacris Senect epitt. XCVII. Submolis extra contpcdum omftilms 
virhf ut jÀcturas quoque mascuhntm amrnaìium conlegantur cet. — 
aìienmt, masculini, sexus, maxis, Jiguram, ìmaginem, irmiala est, 
expressit, ezhibuit. — 342 seq. £t pauci jam tunc, Clodìi tempori- 
bus, ita, ut iOe, antiquam sacrorum religìonem spernebant : at nuno 
Cìodii, h. e. scelesti homines, Clodio similes, (cf. ad II, 39*) qui ipsa 
tempia et aras adulteriis probrisque profanent, ubivis reperiuntur. 
Nam Clodìi temporibus jam magna quidem, nec tamen tanta, quanta 
iis, quibus poeta vixit, morum oorruptela fuit. Vulgo tunc de prisco 
vel adeo. aureo acdpitur seculo, cui et reliqua verba magis con- 
▼eniunt* Sed nulla ejus mentio praemissa est ; nisi forte existimes, 
poetam inde a v. 2S6, descriptionem commutationis temporum mo- 
rumque persequi. 343 seq. Nemo olim contemnebat ridebatve adeo 
vel ipsa numina, vel vasa parva, sive lignea, sive fictilia, quorum 
usua in sacris servabatur. Cf. Apul.' ApoL p. 2S5, 41. ed. £lm4 
De iimpumo vel dmpulo v. Excurs. ad h. 1. Numas, qui sacra cum 
Cflerìmoniis totumque Deorum cultum instituit. Catinus s. catinum 
nigrum, vas fictile e uigra terra. patelias, bene, non patìnas ; fra^^ 
gilet, non aureas, sed fictiles, quales in tnonie Vaticano et ex ejus 
terra argillosa fingebantur. 

346 — 351. Audiof non ignoro quidem, quale oonsilium mibi oUm, 
h. e. jam dudom, (ut IV, 96. et al.) tamquam optimum ac primum, 
dedissent amici veteres, astate et usU docti ; sed illud vanum est et 
inutile nostrìs temporibus, quibus summcs aeque ac mit^moe h. e. infi- 
nue mulieres ad quamcumque libidinem pronae sunt. Pone, ap* 
pone, «from januae conjugis, (v. Heins. ad Ovid. Am. Ili, 14, 10.) 
et cohibe, include eam, adhibitis etiam custodibus, more Gracco, (v. 
Potter. Archaeol. IV, 13.) — 347- 348. Lepidus lusus verborum : 
custodire custodes. — > ah iliis incipit uxor, custodes vel pecunia cor- 
rompens, vel adeo ad concubitum soUidtans. ^ 350. Describitur 
puella vaga et paupercula, quae pedUms nudis incedit per silicem 
airum, h. e. plateas Intulentas silice stratas, ut ap. Prop. II, 23, 15. 
et Prudent. contra Sjmm. v. 582. Silicem atrum ad pavimentum 
Rom. ex liquefactis montium ardentium ejectamentis congelatisque 
compositum refert Wakef. ad Lucret I, 31 6. — 351. Descriptio 



** Cf. tup. V. 935, Lips. et GroD. ad 4. 1 seq. et Art. Ara. III, 611 — 658. 
Tac. Ann. XI, 85, Orici. Amor. Ili, Prop. II, 6, 37 seq. ibique Broekbus. 



Digitized by VjOOQIC 



#948 COMMENTARIUS 

matronie nobilis^ quae lectica vel sdla vebi et a Si/^ris^ h. e. servia^ 
gestari Bolebat Umgorum Syronitn, v. ad III^ 240. et l, 64. 

S5St — 365. Vitium aliud mulierum notatur, quod, qaamyis pau»» 
pcresi tamen prodigsey in libidine^ potissimum, et ambitiosae sint 
adeoque divites nobilesque videri cupiant. Cf. ad III^ 180 — 183. 
canducU vesiem, cet cf. VII, 143. et ad III, 180. 181. M4 v^tuùai 
ÒÉ^a'mhag, àXKà fUckZ^m 9ti rag i^éòùugf apud Theophr. Cbar. XXI L 
àkkoiéi^laf, illiberalitatU, ut h. 1. stolide ambitionis, indicium est 
Cf. ibi Casanb. qui etiam monet, raro olim matronas in pubUcum 
prodiisse nisi stipatas gregibus comilMm, ancillarum. seUam, in 
qua deferatur in publicum et theatrum ibique sedeat ^ Cervi- 

cai, ^rgùóXifàKouov, pulviUus sericus, quo brachium negligenter jacentiB 
fìiloitur. Conf. ad I, 65. ScheflTer de re veb. II, 4. p. 75. et Battio 
gerì Sabina p. 486 et 455. amicas, quas honetta» clienimt dixit 
Hwat Od. II, 18, 8. ubi v. intpp. 854. Nutricem, ut tam dives 
ac nobilita quam fecunda videatur mater. Jtavanty pulcram. v. ad 
V, 115. pudlam cet quse in Gloss. (Ara etjavea dicitur. 885. 386. 
Cf. Martial. IV, 28. aikletiSf quos amat et quibuscum concombit 
Orangaeus : Hoc est obscoenum verbum prò iis, qui cum ea caput 
limarent. Gali, les piqueun. Levibus, (v. Var. Lect) moUtbua» 
tenerisy imberbibus, (v. ad III, 111.) vel d^ilibus 8. Tulsis, qui ex- 
empio mxdlium virorum, glabri ut essent, barbam pilosque sibi velie- 
bant rA evelli curabaut vasa tumgsma, eztrema, qu« adhuc reli- 
qua 8unt Cf. XI, 42. 

S5^''^^65. MuUit mulieribus uxoribusve est re$ fiuniliarìs anguita, 
estg^, parva ; sed nulla earum habel pudorem pauperiatis, reformidat 
ejui turpitudinem et infamiam, vel nuUam pudet paupertatis, in quam 
ee sua culpa, prodigalitate luxuriaque, detrusit ; niti malis, nwìU Aa- 
hei pudarem paupertaUif modesdam iionestatemque, qu» cum pauper- 
tate conjuncta esse solet Judice Brit ille non habel pudorem poirpen- 
toHi, qui non timet, ne reprebendatur paupertads, si quid ukra mo- 
dum facultatum fecerit. Alio ac proprio sensu pudor pattpertalis di- 

citur Horat Epist I, 18, 24 858, S59. Cf. XI, 35 seq. ad modum 

rei fimuliaris (ut memura census XIV, 8l6.) te metU^r, vitam dispo- 
nit — 861. Formica magislra, conf. Horat Sat I, 1, 33 seq. — 963 
seq. Conf. Var. Lect Versus 363. pulcherrìmus delectu verborum. 

*^€i: ad I, 65. Lipf. Elect 1, 19. et WernadorC in Poet Lm. mm. T. II. pw 
166 Mo. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SÀT. VI. 849 

Vox reddivus eC metaphora vel petit» eil a casdendo et aiircul& a. 
ploiitia arboribu8que> quae recidendo renatcuntiir vel e radidlms xe- 
pulidaiit, (unde et h. L puUulàf) vel potiua^ qnohiam tyll. sec brevia 
eet, a cadendo et a semmibus, quie, etsi temete ceciditae ant penttua 
adeo interìiaae videantur^ tamen returgont ac renovantan ^ e pk^ 
no sempmr ioUmtur acervo^ ut ap. Horat Sat I« 1, SI. gaudia, ro-i 
liqptia Venerea, ut ap. TibulL I, 5, 39. et al. 

96S — ^S78. AliflB mnlierea amore Ennuckorum capiuntur^ quod mol- 
les sunt isti et ad libidinem, non vero ad generationem idonei* ^ 
imbelies, inutika ad concabitmn ; vet SchoL coli. Virg. Gè. Ili, 98 
aeq. Immo effeminati. Cf. Claudian. in Eutrop. I, 271-*-983. oa> 
ernia moìiia, auavia, vel mnliebria, qnia os imberbe et glabrum est, 
rnide ea duro ori opponit Martial. IX» SS, 1. desperatio barbas, 

quod nulla iia spes est barbe alends, quod barbam alere nequeun^ 
vel semper sunt imberbes. S6S. quod abortivo medicamento, quo con- 
ceptnm abigant, (ut II, 82.) non est opus, quia sdì. non condpiunt, 
vel gravida? fiunt ex spadonibua. 868 seq. Matrone Rom. ut eo ma- 
jorem ex et cum eunudiis voluptatem caperent, vemas suos non, ut 
vulgarìs mos ferebat, ab ipso ubere materno raptos, sed jam bene 
adultos, quorum genitalia satis grandia et ad rem Veneream aptiora 
essent, castrandos curabant Domitianus (non tam amore virilitatis, 
quam odio Titi fratria, cui spadones in delidis) aliique post eum 
Imperatores mares castrari vetuere. ^ calidajuventa, v. ad v. 325. 
matura, justs magnitudinis et ad coeundum generandumque idonea. 
370.' traduntur, ut testiculi exsecentur. pectine mgro, ìnguine ni- 
gris crinibus horrido; ut Gr. xrti^ v. Polluc II. p. 126. *- 371* 
speetatos, insignes, justee magnitudinis. Spedata^ certis experimentis, 
an proba sint, nec ne, explorata et cognita, dicuntur proprie metalla, 
numi, bistriones ac gladiatores; unde spedatio, spectamen, spectacmm 
ìmr. Conf. Emesti dav. Cic in hh. vv. — 372. biUbres, ut pugillarei 
XI, 156. Sic pondera dicuntur genitalia CatuU. LXII, 5. Stat SQv. 
III, 4, 77* et al. — 373. Tonsoris damno^ quia tum in genia spadonia 



* Conf. Hdns. ad Claud. Phoen. 66, vianus icrihU, cessare JqmUam Ulpian. L 

et Oirid. Fast. IV, 45. Intpp. Vira. 27. § 28. D. ad leg. AquiL 

^D. IV, 344. et Gran, ad Senec. Troad. " t. ìntpp. SaeU Doomt. e 7. et Maiw 

47& tial. VI, 2. 'IX, 7. et 9. Barth. ad Stat 

« Cf. ad I, 22. MartìaL VI, 67. Mu- SiW. Ili, 4, 59— sa IV, 9, 13 ma 

ieri Var. L. X« 11. Brodci Mìscdl. IV, XiphiL 67, 2. PMlostr. viu Apo^ Vf, 

21. et Scalig. Exerc 157. iSSi putrum 17. Photìus in BìbL p. 529. Ammian. 

fMM eattrmvmt et pr^ioeiorem /eceritf Fi* Marceli XVIII, 4» 5» ibiqua Lindenfar* 

Q3 



Digitized by VjOOQIC 



250 COMMENTARIUS 

barba non crescita e cujus tonsura lucrum capere pofistt : ande levet 
genas eunuchis tribuit Claudian. XVIII, 341. Eodem joco Arìstoplu 
in Nub. dicit^ Socraticorum nudipedalìa stttoribus fraudi esse ; quod 
monuit Hennin. tantum tonsoris damno, non matronarum. ra^ 
jni, avellit, excidit chirurgusy tantum, solius^ unius tOMoru damno, ut 
ì, ì 36. tantum ipse, i. e. ipse solus ; quae parum Latina sont omnmo ; 
H. Vales. Heìiodorus prò quovis medico vel chirurgo (namve- 
teres medici omnes erant chirurgi) et castratore^ ut Archigenes snp. 

V. ^S6. De eo v. Paul, ^gineta IV, 49 374. Conspicuus et «ote- 

hUis, insignis^ spectabilis tam genita! ium, quam staturse et corporis 
magnitudine, qualis spadonibus esse solet ; unde grande» GaUi Pers. 
V, 186. et ingcM semivir inf. v. 512. ubi Grang. notat, semen, in ve- 
ris viris effluens> proceritatis causam esse eunuchis. BaUiea, qus? 
probris infamia erant^ inlrat, nudus, ut adspectu grandis mentulie 
oculos pascant lavantes mulieres virique molles. Cf. IX, 35. XI, 156. 
Martial. I, 97, 1 1 seq. et aL Provocai magnitudine penis ipsum 
cuHodem vilU et horti, Priapum, cujus mentula enormis fingitur, et cui 
non modo hortorum, sed etiam vinearum, agrorum villarumque cus- 
todia committebatur. ^ a domina, ejus jussu. Domina, uxor. Cd 
sup. ad V. 30. 

376 — 378. Obscurus locus, cujus sensum ita recte mihi cepisse vi* 
deor : Talis eunuchus, etsi bene mentulatus, dormai, concumbat cum 
domina, conjuge tua. Postume, quee ex eo non gravida fiet ; sed Bro- 
mium, puerum vel servum, concubinum tuuin, (forte juvenem, ut pu- 
tant, delicatum, formosum et comatum, ut B^fuo^, Bacchus) qui jam 
durus est, h. e. duratus ac firmus ad labores corporis, vel robustus ac 
viriiis, jamque iondendus h. e. barbatus, hujusmodi eunucko comtnittere 
noli, h. e. cave patiaris, illum quasi cum hoc descendere in certamen 
stupri, uxori tuse inferendi, quum verendum sit, ne hsec ita confestim 
concipiat Committere est id. qd. componere et comparare, qo» 
sunt verba theatri, arenee et certaminis publici, (àywoi fiMt^ixwj) de 
poetis, histrìonibus, mimis, musicis et inpr. gladiatoribus, quorum pa* 
ria componebantur, ut invicem pugnarent. Similis locus sup. I, 162* 
163. ubi V. not.» 

* Cf. AntipatH Epigr. IV. in Bninok. ^ Intcrpretationi me» paucis subjun- 

Anal. T. II. p. 7. Heyne in Obss. ad gam alias. Scalig«r ad CacuU. monet, 

TibuU. 1, 5. 27. CatalL XIX, 15. Dio- quemadmodum ibi asino tradere significH 

dor. IV, 6. et al. De Priapo ▼. Creuier's ^ere asiniìm, Tel ut asinus phtrìDarìus 

Symbolik T. II. p. 46 aeq. 107 seq. T. sit, vel asino tradì, in locum asini, qui 

III. p. 225. verset moias, suffici, ita h. i Juven. com- 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. VL 261 

379 — 397* Ali» mulieres maxime delectantur citharoedomm hì^ 
trìonumque canta ac musicis instrumentb^ quae in maximo pretio ha- 
bent. Nota Britann. est : *^ nuìUus Jihula durai i. e. nuUus adolescens 
Yel cantor infibulatus potest tam diutinum canendi laborem perferre. 
Alii ìnterpretantur^ quod mulieres pretio corrumpant citharoedos et 
eantores ad coitum^ ut sic fibulam solvere cogantur : at poeta h. L 
non mulieres notat, quee citharoedos amante ut coeant cum iia^ (quaa 
^am V. 73 seq. taxavit) sed ut voluptatem ex cantu eorum capiant^ 
adeoque eas^ quas studio citharcedorum canentium tenentur." Cf. ▼. 398. 
Mulieres tamen^ de quibus h. 1. agitur, musicis instrumentis potissi- 
mum gratia eorum, qui illis utuntur, et cantu propter canentium pul- 
crìtudinem, qua capiuntur, delectari videntur ; unde exponere malim : 
nuUus est dtharoedus vel cantor, qui non, pretio ab ea comiptus, ad 
fibulam solvendam impellatur, ut cum illa coeat De Jibula et infi- 
bulatis cantoribus v. ad v. 73. nuUhu cantoris, vocem vendetUis 
Prcetorilnii, qui ludos ac munera edunt, et hinc eantores, histriones et 
gladiatores emunt' vel pretio conducunt. Similiter Junera sua ven^ 
dere lanistis et Prcttoribus Vili, 192. (ubi v. not) vendere verha soU* 
cittì reis et vendere vocem Siculis plausumque tkeatris ap. Martial. V, 
16, 6. VII, 6$, 9. et voces prosiituere foro ap. Ovid. Am. I, 15, 6. 
Organa^ S^ou«, instrumenta qusvis, inpr. musica. In manibus 
mulierum sunt — 381. Testudo, lyra, ;^sXu;, sic dieta a testudine, ex 
qua cara primum Mercurius fecisse dicitur, intensis nervis ovium vd 
boum Apollini abactarum. ^^ — 382. Sardonyx gemma pretiosissima, 
(cf. XIII, 138. 139.) lapis Sardius, (2e^() colorem humani unguis 
(mt-j^o;) referens. v. Heeren's Ideen iiber d. Politik u. s. w. I, 1. p. 
119. 120. et Briickmann iiber den Sarder, Onjx und Sardon3rx p. 3. 
Sensus h. 1. est: tota cithara pretiosis gemmis adomata est; non, 

tniuere eunucho did prò euDuchum tra. concobioum tumn Bromium cave hcgut* 

dere •. («cere, castrare, et exprimi prò- modi eunucho tradas: nani ti cum ilio 

veibimn ^^Mt tìn^vx^iw^ q* d. noli cas- dormiret, eum enormitate nwntul» Kue 

tiwe cataxnituna jam grandiorem, ne for- prorsua diflSoderet et corruinpereL C. 

te usuri tuas usui sit. Suffiragantur ei Valetius planiasinium omnino aensum 

Orang. et Voas. ad CatuU. p. 164. et putabat esse hunc : spadoni, qui conaue- 

ìopr. 526. nisi quod ille putat, adolescen* TÌt uxori tuie» concubinum tuum instar 

tea puberes castraodos docerì b. L non Bacchi capillatum, sed jam durum et 

exoletos ei jam barbatos; hic vero, ipsii exoletum, noli committere, ne a apadone» 

eunuchis traditos f uiise castrandos, et il- ut uxor tua, comimpatur. Alil inter- 

lonim id fuisse officium. Lubinns, Fam. preies vel his adsentiuntur, vel proiwi 

et Bahrdt, quibus Ach. adsentitur, b. L tacent 
explicant : ' talis eunuchus dormiat cum 

conjuge tua, qu« illiua membri enormità- ^ v. intpp. Horat Od. l, 10, 6. et III, 

lem facile suatinere et tderare poterit ; at 11,3. 

Q4 



Digitized by VjOOQIC 



262 COMMENTARIUS 

qood alii putant, maliBria^ teitudinem pulsantif» digiti, geqiims tt aa- 
nulla am$tì, in testudine micant chordm lyr» s. cithare a ma- 
'Gfixe fumermUur, nmnero h. e. ordine justo scile pulsantur, pedme, 
pleotio^ critpa, 6a$o, vel potius chordas crispante, h. e. tremulo celeri» 
que mota agitante ac percutiente. Sic lingaas huulcas jactum critpum 
dndt PacuY. ap* Non. crispum movere laius Virg. G>p. 2. crUpare koè* 
tiìia Virg. ^n, I, SIS. — S8S. tener, ut sup. I, 22. ubi v. noi. vel ju- 
▼enis^ vel deUcatus» h. e. pnlcer, jucundus, dilectua. Hedymdes, 
dtbaroiduf/ c^)^8 nomen a duld cantu (ijdt) /mXo;) fictum yideCur. 
operam dàdU oantu^ in canendo usua est hunc pectinem ienel, 
semper in manibus babe^ memor amorìs et consuetudinis cum dtba- 
rcedo, vel absente vel mortuo, cujus et grato plectro vel cithara Mcia^ 
tur se, h. e. amati viri desiderium et absentiam vel mortem, gaudena 
se instrumenta vd reliquias tam grati carique viri possidere, quas ipsi 
tam grate sunt, ut et basta iis indulgeat, h. e. frequenter oscula det. 
Proprie amori i$ululget, dum osculatur. SS5 seq. Fuit matrona quon- 
dam nobilissima, quae Deos, facto prìus sacrificio/ (ut voti sui fieret 
compos) rogaret» an Pollio dtharoedus, cigus amore arderet;, victoriam 
consecuturus esset in certamine Capitolino. Poeta forte historiam 
yeranv nobis ignotan^ memorat. Lamiarum, h. e. nobilium. v. ad 
IV, 1^4. nominis alti, antiqui, h. e. veterìs orìginis ac nobilita- 
tis. ^^^ — • S86. Farri^, vel molse salae, ac tnni perpetuus fere usus fuit 
in sacris. Janum Vestamque cur potissimum e Diis memoravit 
poeta ? In eo non argutandum est vel ratio potius petenda ex Cic 
Nat Q. Il, 67. Qiittm in omnibus rebus vim habeant maximam prima 

et eMrema^ principem in sacrificando. Janum esse voluerunt Veslw 

vis ad aras et focos pertinet : iiaque in ea Dea, qum est rerum custos 
intìmarum^ omnis et precotto et sacrificatio extrema est. Prseterea Ja^' 
nus antiquissimus Divum, (v. ad v. S9S.) et qui ad quoscumque Deos 
aditum dare (Ovid. Fast I, 172 seq.) primusque in Italia tum diis 
tempia fecisse, tum ritus instituisse sacrorum, et ideo in sacrifidis 
prcefktìonem perpetuam mentisse credebatur. v. Macrob. Sat I, 9. 
A Vesta autem Grseci prindpium sumserunt sacrifidorum et^^quum 
hsec non sine igne essent, in omnibus eam invocarunt v. Lips. de 
Vesta e. 2. Vestth symbolum tarlai et ignis deaque tutelaris asdium et 
familiarum, sanctissime olim et ante omnes dcos colebatur> polissi* 



^ Conf. Vili, 4a 151. et, qui multa exempla congCMÌt, Helns. >d Ovtd. Fast 
IV, 305. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. «53 

llbatìoiubas : linde ortum proverbium df* *Egr{a( à^éfum^ et 
èMamg dictas impius. v. Pausati. V, 14. Spanhem. ad Callim. IL in 
Cer. V. 129. Creuaer'a Symbolik T. II. p. 152. 418 seq. 489. T, III. 
p. 825. 278. 448 seq. 493. De Jano ibid. T. IL p. 450 seq. 489. 
JoHUs forsan propr. prudentia in personam mutata, ut Prometheus* 
(v. ad IV, 133.) 387* Capiiolinam quercum, h. e. coronam quemam^ 
prsemium victoris in agone Capitolino^ quem Domitianus ezemplo 
Olympianram ludcnrum insdtuit, quique quinquennalis et triplex fuit, 
musicna, equester ac gymnicus. ^^ Similiter Tarpeiat quercus et 
fnmdem dìxit Martial. IV, 1, 6. 54, 1. 2. Vili, 82, 7- IX, 4, 8. 41, 
1. Pól£o cithanedus, cujus et mentio fit VII, 179- et ap. Mart. 
IVy 61, 9* 388 seq. Amor conjugalis ac maternus non major, quam 
amor, quo citharoedum complectebatnr, esse aut luculentius signifi- 
car!, nec muHer magis ansia esse poterat prò salute et convalescentia 
fl^pKiCantis mariti ac filii, quam prò fama victoriaque citharoedi fuit ! 
Exdamatio poetas cum justa indignatione. 389. medicU irMbn»^ si 
medici triste» essent'^ga, propter^ ^kdum ejus, de cujus salute de» 
spenmt Medkis autem poeta dixit, non nuitre, quae adulteri magis, 
quam filii cura et amore tangitur: 390. 391. Qui precabantur deos- 
que salutabant, primum aram tangere, (v. ad Sii. Ili, 82.) et stare 
ante eam copì/e velaiOy ne sacrìfidi religio malia ominibus turbare- 
tur, ^^ tum corpus dextroversum in orbem circumagere, procumbère 
etiam dextramque ori admovere (adorare) sdebant Cf. Suet. Vitell. 
2* àikaruy dtharcedo. 392. PeriuUt verba dictaia a sacerdote a* 
bamspice, qui precantibus solennes precum formulas de scripto prse- 
ire sdebat, ne quid praeteriretur verborum, aut prseposterum dicere- 
tur. Ita Plin. XXVIII, 2. PeHulU, ab initio ad finem repetiit, vel 
ad Deos. Ita Schol. prob. Gronov. ad Plin. XVIII, 4. qui id dictum 
putabat genere loquendi Satiram admodum decenti in precibus pne» 
sertìm parum probatis. Dictaia magistri omnia peragere poeta dixit 
V, 122. Cf. Var. Lectt palluit anxia de responso haruspids, ex 
aperta! h. e. dissectsB sive mactatse agnce extis futura mox divinaturi. 
pechdum reclusis peclwribua inhians spirantia contulit exta Virg. JEn. 
IV, 6S. 64. 
398 — 895. Apostrophe ad Janum cum summa indignatione, nec 

^ Cbnf. ad VII, 86. Intpp. SuetoD. ^ Con£ MartUL XII, 77, 1. S. Intpp. 

Domìc e 4. ScAUg. de Emend. Tcmp. Vhrg. iEn. Ili, 405 seq. Pluf. QuksU 

L. V. p« 476 aeg. et Aiuoiu Lect. I, Rooi. 2. la et 13. Macrab. Sat I, 8. 

la III, 6. 



Digitized by VjOOQIC 



254 COMMENTARIUS 

sine irrisione deorum. Conf. li,. 126 — 132. ìbique not Magna vis 
inest in repetitione vocis dk et in verbis antiqìdsnme Dwum. Janus 
antiquUsitnuf Italie deus vei beros. v. Heyne £xc V. ad Virg. JExu 
VII. Hinc et xar i^cxnv pater dicebatur : boc enim est voc honaris» 
reverentissy amoris ac religionis, quod proprie et primum seniinribus 
majoribusqne diis^ (etiam maris ac fluvionim) deinde vero et reliqnis 
inditum est. ^^ — 394. his, tam putidis nefariisque mulieribusy et de 
talibus rebus, responsa das> vel adeo talibus votis reipondes, taleaque 
preces exaudis? Quod si facis> magna sunt utique.o/ia. cceii, fa. e. 
magnum est otium Deorum, nec aliud gravioris momenti, quod agant 
et cnrent. Poeta respexisse et irrisisse videtUr dogma Epicureonim, 
qui Deos in perpetuo otio tempus feliciter transigere, ncque res bu- 
manas curare putabant ^^ At multo invidiosius'dicit, Deos quidem 
curare res humanas, sed eas tantum, quae ipsorufn cura indignissimip 
sint, gravissimas vero negligere. S96. Htec et iila se. mulier, cotuulii 
te, propr. haruspex exta et deinde, bis inspectis, deum. Faricoiu$ 
dicitur, qui varices, h. e. venas intumescentes in cruribus, ([flemimm 
ap. Plaut Epidic. V, 2, 5. ubi v. Groq.) babct, sanguine crassiore, 
propter diutumam potissimum stationem, deorsum in pedum venas 
delapso, '^ quales fuere Cicero, ^^ Marius ^<* et alii ; b. 1. harvtptx, 
quem importunee mulieres, responsa ab eo petentes, nimis diu stare 
cogunt Male alii: dum diutius stare cogitur haruspex, fiet varms 
si ve varicuSf pedibus cruribusve divaricatis, h. e. pneter justam men- 
suram late extentis s. distentis et introrsum retortis ; quod vel naturai ^ 
vitium est, vel rustica^ consuetudinis ; quam b. 1. innui putabat Heins. 
ad Ovid. Art. Am. Ili, 304. qui tamen jam recte vidit, varicum a 
varo, et varicosum a varicibus dici, et in illis vocibus primam produci 
syllabam, in bis corripi : de quo vid. etiam Salmas. Exerc. Plin. p. 
363. 

Sgs — 412. Magis tamen toleranda est uxor, quae musictm artenì 
tractat et summam ex ea voluptatem capit, quam vagabunda et cu- 
riosa, quae vagatur per urbem et res novas perscrutatur. — S9S* 899^ 
Mulieres ingenuae Romanorum non in gynseceis quidem indudeban* 

^ Conf. XIII, 81. Intpp. Virg. ^n. Avicenna posnm. Ad militaraii oorporìs 

1, 155. Valer. FI. I, 11. et Petron. e. 41. spedem et rustidtatem refèrtur boc epi- 

»« Conf. Lucret. VI, 57. Hormt. Sat. theton Pera. V, 189. 

J, 5, iOl seq. Sen. de Ben. IV, 4. Menag. *^ ▼. QuinctiL XI, 5, 143. MsctoIk 

ad Diog. Laert. Ub. X. § 77. Sat. II, 3. Sidon. Ep. V, 5. 

»« V. Hippocrat. Aphor. VI, 21. Cela. ^ Cic. Tuac Qu. Il, 15. PluL ▼»•. 

VII, 8. 17. et 31. iEgìncta VI, »2. et Mani pr. et Plin. XI, 45. e. 104. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 255 

tur, ut in Gnkcia; eas tamen in poblicum conventumque virorum 
prodire nefas habebatar et inhonestom. ducibus paìudatU, jam ad 
iter paratia, nam consules prsetoresque paludati vel chlamydati Roma 
profidacebantur ad belluni. 40 1 . Loquifade redo, erecta, ut rectig ocu^ 
Us iniuert, ò^ rotf òfkkkfAóii s. tfjkfAot^tf, à(rKa^òafivxrì /3Xm/v, àtropàaXfM, 
quod vel audacie animique intrepidi vel impudentias aignum est: 
nam pudibundi ac timidi oculos non adtoliunt, sed demìttunt in ter- 
ram et avertunt ^^ mamillU tlrictU, h. e. sirophio, mamiUari fat" 
àa, nutitf, (buaenbinde) nimis constrictis papillis, et ita turgentibua, 
exsertis ac nudatia ; more impudicarum mulierum. ^^^ Ita coarctatia, 
ut in aummo natent sinu ; Brit. 

402 — 412. Venusta ac luculenta sumnue curiositatia vel ^oXiKr^a/- 
fàogi/m et Xoyowoitag descriptia Conf. Theophr. Char. 8. Tbeocr* XV, 
64. Martial. IX, 36. Plaut Trinum. I, 2, l68 aeq. Seres (Sinen-. 
aes) et Tkraces prò extremi orientis septemtrioniaque populis, in Scy- 
thia Asiatica et Europea. secreta, secretos ^unores, novercct et 
puerì, prìvigni. ^^^ quis diripiaiur aduUer, a pluribus ametur mu- 
Ueribus ; Ruben, et post eum Grsv. qui recte jam viderunt, diripi 
eleganter dici, qui multis sint in amoribus et delidis^ ^^* Quia spo- 
lietnr a mcecha, quis ab amica sua denudetur ; H. Vales. — 406. 
Conf. Ovìd. Am. II, 8> 27* 28. quem locum poeta ante ocoloa ha- 
buisse videtur. quibus verbis, colloquiis. Alii : Graecis an Roma* 
nia, coli. V. 191. 

407—412. £z h. 1. Lipsius in Epistol. Quest. IV, 20. conjidt, 
Juvenalem Trajani temporibus vixisse, et Achaintre, hanc quoque 
satiraip eo regnante fuisse scriptam : haec enim referenda esse ad Tra^ 
jani expeditionem in Armenios ac Parthos et ad famosum terras mo- 
tnm, qui eodem tempore Antiodiiam et vicina loca concusserit, et in 
quo subsederint montes fluviique eruperint. ^^^ Sed nostro loco simi* 
lior est ille Suetonii de Vespas. e. 23. Ne in meiu quidem ac periailo 
morlis exlremo abtiinuii jocis : nam quum inter prodigia cetera Mauso» 
ìeum Cauarum dcrepenle patuissH et stella in cedo crinita apparuisset ; 

>» ▼. ad X, 189. et BeotL ad Hont *" Conf. MartiaL VII, 75, 1. Sem de 

Od. I, 9, 18. brer. vit. e. 7. et de ini III, 23. Stat. 

»•• Conf. MartìaL XIV, 66. et 134, 1. Theb. V, 722. et Sii?. V, 3, 129. Sic 

Catull. LXIV. 65, Heint. ad Ovid. A. et nos didipui, neh um einen oder etwtu 

A, Ili, 274. Magius var. lect. II I,^ 9. reisseru 
£mcsii clav. Cic v. strophium et Botti- 
geri Sabina p. 376. "• Conf. Dio Cass. LXVIII, 24 seq 

"1 ce Tiraquell. de legg. connub. IX, et Xipbil. LXVllI, 17—23. 
103. 



Digitized by VjOOQIC 



266 COMMENTARIUS 

alterum ad Juliam Calvinam, e genU Augtuti, pertìnere tUcebat, àUermm 
ad Parthorum regem, qm capiUatus essd. Poeta-elBin h. L tom su- 
perstitionem vulgi ridet, oometse apparìtione eveniofiem Tegau niu n^ 
dadesy pestem^ famem aliaque mala generi hamano portendi atque 
immitti credentis, ^^^ tum vanitatem et hujofr divinationia^ ex femines 
interpreUtìone siderum ac superstitione suspense^ et rumormiiy et 
mubebrìs metus, qui illos augere lolet, et affingit diluvium moCaaoqtie 
terra?, quo urbes nutaverint et subsederint terrse : de qua Xtywutqt t. 
loc simiL in Theophr. Char. Vili, et ibi Casaub. Notanter anteaa 
ait> cameten seu crinitum sidus wttare regi Armento Parihoque, qui* 
populi erant prolixa coma criniti ; Hemiin. ^^^ — Inslantem^ imminea-^ 
tem exitio eorum et minantem illud. 408. Famam Qointilianus Inst. 
Or. V^ 3. dicit esse consensum civitatis^ velut publicum testtmoninm ;^ 
mmoretn vero sermonem sine ullo auctore certo dispersum» cui ma*' 
lignltas ortum dederiti incrementum credulitas. rumores excipit ad 
partas urbis^ sciscitans singulos peregre redetffttes, ecquid novi audìe* 
rint Eaxipere auribus rumorem, ut sermonem et voces ap. Lir. 11^ 4. 
XL^ 7. quod nos dicimns auffangen^ aufschnappen^ locutìone desumta 
a voiatoribus^ qui ex insidiis vel dolo ac fraude feras exàpere solent 
8. capere, òi)(fsùat et èxòt^uéou. NvphaUs mons Armenise majcnrie 
et pars Tauri^ unde Tigrìs oritur> sed h. L fluvius, ^^^ cujus tanen 
mentionem non faciunt geograpbi;^^^ forsan ejusdem Armenise vel 
ipse Tigris. quosdam rumores facit, ipsa fingit et i^ngit. Ni» 
pkaten isse, ivisse, h. e. irruisse, ^^ in populos, vel eoe ìnundasse. 
411. nrbes untare, concuti terree motu. ntbsidere terras, in imum 
desidere^ in profundum ru^re, ut passim Mere (ad ima) et deridere* 
Cf. ad Tac. Ann. II, 47, S. et Cort ad Sali. Fragm. p, lOOS, 

41 S — 418. Gravius est iracundis ssevitiaeque vitium, cui alias mu« 
lieres obnoxise sunt. id vitium curiositatis credulitatisque. 414. n* 
dnos hnmUes, pauperes miserosque, rapi ad supplicium, vel corripi, 
comprehendi et bris csedi jubet, si forte somnus ei interruptus fuerit 
latratu canum. Tale quid tum temporis evenisse videtur, quod poeta 



>i4 ▼. PlÌD. II, 25 et 26. Gc. N. D. et Spanbem. de Usa et F^. Nani. Disi. 

II, 5. Senec. Natur. Qusst. lib. VII V. p. 427. et 459. 

tot. Plut. pladt pbilos. Ili, 2. Suet. '** ut ap. Lucan. Ili, 245. et SìL XIII^ 

Ner. 3G. et Claud. 46. Tac Ann. XIV, 76fi. 

^. XV, 47. Virg. Gè. I, 488. Lucan. I, "» Cf. Plin, V, 27. a. 27. et MitKberl. 

526 aeq. VaL FI. V, 370 scq. ubi conf. ad Horat Od. II, 9, Sa 

Bonn. "• ut ap. Viig. JEn. IX, 424» et Ovid* 

»»» V. Tristan, commcnt. T. II. p. B3. Fast V, 713. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 267 

Idem valet de v. 418 seq. Exorala, quamvis valde 

orata, ^gata amkeris viclnls, qui immeritam deprecantur pcsnam. 
Lubinus non male : quum exoraU et quodammodo placata est» loris 
illos conddit» alias iUot piane occisura vel ad mortem mulctatura. 
417* dominum, herum canis. 

418 — 483. Eadem molier sceva et imperiosa, de qua v. 413 seq. 
sermo est, noctumo demum tempore lavata et postquam diu convivas, 
jfrustra eam exspectantes, fame maceravit tandemque domum rediit 
ex balneo^ sitim ibi contractam largo vini haustu explet ante comam. 
Romani non modo post coenam^ (cf. I, 143.) sed et ante eam et tum 
^piidem ab bora plerumque octava ad nonam lavabant. Ante Irape- 
xatomm tempora nona bora balnei et decima coens erat ; sed postea 
bycme nona» aestate octava bora balnei baberi coepta. ^^^ Mulieres 
aiitem vinum bibere, nefas olim babebatur^ nec minus^ quam adulte- 
riutn, vel mortis poena dignum : abstemia^ etiam mulieres Italiese, bi- 
baces podssimmn Graecse.'^ gravis occursu, aspera et terribilis 
est occurrentibus. Balnea privata» puta conchas et castra, 

instrumenta balneatoria a servis ancillisque tanto tumultu ad balnea 
perferri jubet, quanto castra movetUur. Concha proprie vasa parva» 
firmam concharum referentia» quibus unguenta» oleum aliaque serva- 
bastar ; sed b. 1. forsan grandiora vasa» integro corpori lavando apta» 
oc Xour^c Veneris, quod suspicabatur Barth. ad Claud. Epigr. 14. p. 
in. 1030. ubi de vario voc. conckcs significatu copiose egit. ^^^ — 420. 
gaudei magno tumultu, labore motuque corporis vebementì» sudare, 
■ndorem eb'cere in sudatorio seu cella caldana» quod potissimum iie* 
bit vel- ferendo vel movendo pondera» inpr. balteres (àXr?^) s. mas^ 
sas graves b. e. plumbeas, {fjkokofihiva^ ;^s/^ocrX9}^f% ap. Lucian. de 
gTmn.) quibus utebantur ad saliendum seque velut librandum» aut 
agitandum corpus, manibus plumbo gravibus sive sublatis ac depres- 
M, sve bue illnc jactatis. ^^ — 422. aliptes, forte eunuchus et nudus» 
qvales mnlieribus ministrare solebant in balneis. v. ad III» 76. Terent. 
Eim. Ili» 5» 29 seq. et Claudian. XVIII» 107* Imprimere digiios, 

>>* C£ int XI, 204 seq. Lipi. Excura. 440. 1. PHn. XIV, 13. et sup. ad v. 30O 

«d Tac Ann. XIV, 2. Salmas. Exerc. seq. 

PUr. p. 648. Intpp. Spartiani Hadrìan. ^' Cf. Colum. XII» 5. et 50. Cato R. 

e. SS. Lamprìd. Serer. e 24. PHn. Ep. R. 13 et 66. 

III, I, 8. ViUPuv. V, la Artemidor. »» Cf. Martial. VII, 66. 6. XIV, 49. 

Ooeirocrìt. I, €6, MartiaL III, 56. IV, Sen. Ep. 15. 56 pr. (ubi r. Lip&) 58. 

8. VII, 50. X» 48» 1 seq. 70, 13. XI, Arìstot de anim. incessu e. 3. et problem. 

53. V, 8. Pausan. EUac I, 26. 27. Mercu- 

^ ▼. Athen. X, 11. (56. 57. 58.) p. riaU de arte gynui. II, 12. 



Digitized by VjOOQIC 



25B COMMENTARIUS 

infiicare ungiienta^ crisiet, fAigofifi^toig^ interfeminio se. membro i^ 
ApucL Apol. p. 296. ed. £lm. Grang. xXfiro^/^fiv ; nam etisia pars molie* 
bris pudendi^ Gr. vvfAfn, fil^of^ vro^i^fiig a. xXf iro^/;. Callidus, versutos 
et dolo8Us> qui scìat dominam suam hujusmodi titillatione et contrecta- 
tione gaudere, cujus moechus forsan est ; Lubin. 423. Summum fi^ 
^ mur domince (y. ad v. SO.) esclamare cogH, hac fricatione flatus ejos 
{les vapeurs) expellit esclamare resonare s. crepare, ut 'elamaret 

gemere et jSoqev de quovis sono et strepitu. '^ Similiter clamotus cun^ 
nut Galbe ejusque garruiUas et poppysmata dicuntur MartiaL yih 1 7* 
Nota H. Valesii est : cristce i. e. labro pudendi, a colore criHw galli 
gallinacei sic dicto ; quod si digUo trahas, necesse est, suptmumfemur 
i. e. pudendum vel naturalia exclamare, h. e. resonare ac ^n/rrì^Miu 
Poeta tamen designavit forte crepiium manus aliptas, humerit mister 
qttce, proni plana pervertii ani concava^ ita sonum muiai, ut utar verbis 
Sen. Ep. LVI. pr. Uncii verhere vapulai magisiri Mart VII, 66, 8. 
Cunnum certe sive nates dici posse svmmumfemur, vix crediderim. ^^ 
*- 424. inierea, dum lavatur domina. — 425. rubicundula a balneia et 
sudore, vel quia ibi indulsit libidini, quod in balneis faceta solebant 
Yirì et feminae, quum promiscue lavarentur ; quem mcHrem foedissi- 
mum, a Grspcis petitum, sustulit Trajànus. v. Martial. Ili, 51. VII, 
34. XI, 48. Plut Cat maj. e 22. XiphU. in Hadr. et Spartian. ^^ 
426. Conf. Martial. VII, 66, 9 seq. sUiens, bibere gestiens, poetr 
quam sitim sudore collegit. (Enophorum, o/no^oy, vaS| quo vinom 
fertur, vel propr. quod vinum fert ; vas vinarium, et quidem h. 1. 
amplum. Romani, ut stomachum cibo large sumto exonerarent et 
provocarent appetitum, solebant statim a balneis uno ductu vel àfM&ri 
bibere et post coenam vomere ; quod Erasistratus improbavit, quasi 
oculis noxium et ventrem quoque sistens. '^ quodiendUur,pienum 
est, repletur, umae capax est Urna continebat quatuor congios, 

vel XXIV sextarios et dimidiam ampboram. 427- admotum pedibut, 
mensas ; vel advolutum pedibus dominee, ob magnitudinem, mm ma- 

'" V. ad Sii I, 435. Ili, 471. et Grò- Si etisia eo sensu capìtur, aliptes certe, 

nov. Obss. il, 17. non matrona, digitoa ei impressisw cen- 

*** Mini» tamen probanda est hiec Hen- sendus est. 

ninii interpretatio : ** Aliplet dum callide '" Cf. v. 429 seq. Cic. prò Deiot 7. 

maCronaB éUgUot per blanditias tm;>resM/ Sen. ad HelT. 9. extr. ^iH>mt<9t/, v/etinn^; 

cri$UB, seu acuminato operculo» vel et edurU, ut vomani, et vinum omne vowtù» 

conch» seu vads unguentarii ^cumini, remetiunturj Cela. I, 3. Atben. XV, i* 

coegit dùfninam ea impressione dolentem Mart. V, 79, 16 seq. VII, 66, 10. Ps^- 

Jemur p'ercutere, ut sonitum ederet : con- rbas. epist 36. Emesti ad Suet^ Aug. 77. 

aueverant enim Veteres in dolore et mag- et dar. Cic in Xnd. Gr. ?. I/citì»», Ca- 

na animi commolione femur percutere.'* saub. ad Suet. Vitell. iS. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 259 

hBnib aUatum. Plerìque intpp. perperam exponunt» appositum ser* 
▼Ì8^ ut pessimum vinum ; idque putant bibisse^ qui vomere voluerint. 
Immo a domina bibitur Falemum, (v. 430.) deinde atUe ctòttm, forte 
et vìnum, aqua calida mixtum^ more Romanorum^ (v. ad V, 63.) de^ 
Dique sexlarius alter s. aecundus, adeoque duo sexUurii. Hinc vomì- 
t«8. Sexlarius sexta pars congii» capiens XII cyathos vel binas 

cotylas s: heminas. 428. duciiur, exhauritur^ defunditur ex oenopho- 
ro; vel bibitur^ ut passim^ v. e. ap. Horat. Od. T, 17, 22. et IV, 12, 
14. raèidam ormn, ^i^iv, appetitum, h. 1. edendi, faciurus, exci- 
taturusy exinanito per vomitum ventriculo alvoque exonerata. Ex 

kmgo rabies coUecia ftUigat edendi, Virg. ^n. IX, 64 429. Dum 

redH e stomadio, r^nitthur vomitu, evomitur. loto intestino^ abluto 
rentricolo et alvo purgata. 430. Marmoribus, in marmoreo pavi- 
mento, (quale in magnifico triclinio esse solebat) rivi properani, òtiinj^ 
prò, mnltnm vini fluit, ejectum ex pelvi, in quam illud inspuerat, 
qufleque inde olet. lata^ am^ìa, pelvis, vomitione repleta. Faler- 
imm vinum exquisite dictum ; est enim nobilius vini genus. Herts 
mero Tinguet jmvimentum superbum Pontificum potiore ccsnis, Horat. 
Od. II, 14, 26 seq. Natahant pavimenta mero, madebant parietes, Cic 
PhiL II, 41. Cf. XI, 173. et Var. Lect. — 431. 432. Serpentes avi- 
dissimi sunt vini, unde et eo in sepibus imposito olim capiebantur 
ebrii. ^* — 438. Maritus ocuRs operiti, clausis ob tantam turpitudinem, 
eabséringit bilem, iram et indignadonem eoercet ac reprimit : non ef- 
foiMlit, metuens iram imperiosie uxoris. 

434»-— 456. Gravior tamen, h. e. molestior et minus tolerabilis est 
uxor, quse nimis docta esse aut videri vult, cujusque oratio est vola- 
bilia. Sic ap. Lucian. «t^/ rut M fii9éf irwévroff cap. 36. A/ ò^ wp yv- 
id^^ (sai yà^ aZ xolì ródi vvh rw yvvatxup g'irovòd^trou, ri tTfoS mai avroS^ 
wtsmhtufumtgy fuffów vwriKiTg ^vóvrag xdì ró; po^V ^otpmfM*ùViy h yé^ ri 
Mal mrro rS» St)JMv xoXXdMr/d^raiv owraTg òwuT, ìjk >óy7ira/, wg m^cuòtv/u^ 
Huri tki xal ftXéaofoi, xaì 'snuov^tv ^^pMra ou ^nikù ry^g lavfwg à^rodéoira* 
xaì dia à>i raZra fj^éotroùg xaì a^rat iri^iàyovrai ^riro^ag xaì y^afjkfiariKoùs 
xaì ^XoaSfwg. 'Ax^rrat ò* alrm icfflixa n^ot inra^ù xoff/MÙ/Anas xaì rag 
xSftag m^nrXixófUfai, (ut fere inf. v. 483.) r, ira^ rh òsPrvùr aXXon yà^ ' 
wx ayw^i S^>Jir «vXXcbu^ di xaì furalo rcv pXoffófoi) ri òn^sóvrog, h a^a 
wgo6tyJwi€a St^^t imoà rov fiot^wj y^/jkfAdrtoy d dk ^ì ffùjf^oifjvfig èxtTkt 

* V. Arìstot hìst. anim. Vili, 8. Plin. X, 72. i. 95. XXi I, 23. et Era»in. Prar. 
Ili, IO, 98. 



Digitized by VjOOQIC 



160 COMMENTARIUS 

«]»ò( n)ir àx^affif, quibus verbis cf. sup. v. 233 seq. et let Femmu Sa- 
vatUes de Mr, Molière, ditcumhere ad mensam : tuun modo aerino 
fìierali de uzore^ quae ante coenam in balneum iverat Antiquo autem 
et a Graecis recepto more etiam in conviviis de rebus, ad philoaophiam 
aliasque artes ingenuas pertinentibus^ disputarì et pottssimum in mia- 
suum intervallis aut remotis mensis loca qusedam poetarum recitari 
flolebant ; unde mox conviris occasio fiibulandi data. v. Wolf. ad Plat 
Symp. IVy 1. Facile taraen intelligitur^ quanti habenda sint ha^; ju- 
dicia, a parum sobriis profecta et ab iis, qui oblectandi sui causa, non 
serio literas tractant. Talea tum temporis plerique procerum erant, 
iisque similis femina, que b. 1. describitur. Conf. ad v. 448 seq. XI, 
177 seq. Petron. 55. et 59. Pers. I, 30. 31. ibique intpp. — ^5. per-' 
iiura ignoscii Elissa:, non tam miseretur Didonis et excusat eam, quod 
ex impatienda amoris perire voluerit post discessum Maem ; quam 
excusat laudatque Virgilium, qui tam scite et amores Didonis in Car- 
men suum intulen't et justas struxerit finxeritque causas, quare ipsa 
«ibi mortem consciverit De utraque re v. Heyne in princ. JEn, IV. 
et £xc. I. Prcedare autem b. L, ubi de laude Vii^gilii agitur, amo- 
rum Didonis mentio fit, quoniam et mulier judicium fert, et poeta 
ille in hac carminis sui parte summam artem vario modo dedaravit 
Elissa^, Didoni. v. Var. Lect. 436. CommittU et comparai, verba syinm. 
da quibus v. ad v. 378. et ad I, l63. Comparai Maronem et Home' 
rum, ut Critici tam recentiores, quam veteres. (v« ad XI, 178.) 437. 
ìh trtOiàa suspendit, ponit, h. e. Criticorum more eorum virtutes eza- 
minat eosque comparat. ^^ TVu/tita. proprie foramen, in quo lin« 
gula lancis (examen Pers. I, 6.) movetur et vergit, deinde ipsa iMlanx 
libra. 

438 seq. Tam clara est vox ejus et tanta orationis copia, ut, qui bis 
virtutibus in primis excellant, immo magna hominum tvrba, ei c^ 



^ Conf. VII, 113. Fen. I, 7. IV, 10. telligi posse ab ìis, qui ìa truUoaram et 

fScis enim juttum gemina swpendere examinum ratione lenom pondera a gn- 

lancs andpUit libra J TlbulL IV, I, 40 viorìbus n/jpeiu/t adtoUique non ignorent. 

seq. (uhi V. Heyne) Horat. Sat 1, 3, 7?. Emmvero femina h. 1. non modo Home- 

et Epist. ir, 1,30. Staterà autem (Germ. rum, sed et Maronem, hunc inde b. •> 

schneUwage) accuratius renim pondera in- ex una parte, ex alia s. altera parte illam 

dicare putabatur, quam trutina. ▼. Cic. de suspendit ; et suspenduntur s. suspense 

or. ir, 38. et Koenig ad Pers. V, 100. sunt h. e. alte pendent prc^r. trutinc, in- 

Rigaltius arbitrabatur, bis versibus nb ip- deque et res iis imposits. Cf. inf. Vii» 

So poeta, eui obscure,' plus ponderis et 113. 114. 
majestatis tribui Virgilio, ìdque facile in« 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEK. SAX VI MI 

«hai ipsaqne loqaente taceant ìùqutdmr, loqni oonataf . 44(X; JSUk* 

ra me muKe r : nam multa» mulioes et fiocales nmt v^ sooonei et lo^ 

qvaces vel difertae^ Xenarchu* ifi. Athen. XIUp 1. (70 pw 559- S^* 

tkh d rirriytg oltK MotifàùMi, ^Cìv roTg ynmi^ oOf irmSt ^mt^c hi ; ver^ 

èontm vis^ «t Ghr. àine^f, oratioms copia et aimul ¥0CÌ8 oontaoH 

tìo ac -vigor vel daritaaé cadU, exddit ore^ efiimditur. 441 seq^ 

Egregia volubilia et sonor» litìguee deserìptiol Qaot verba (jie^ 

rumque inania) fundit ntulier loquax, tot pehes ac Hntitmabula pul** 

Mari dkoM ac putes. Simìliter Silenus UlysseuL appellat éb^ icf^d- 

>JB0 ap. Euripw in Cyd. v. 104. ubi v. Hoef^ner. Hinc tt tympemm 

doquemikt dixit QuintiL V, 12, 21. et ritfimim fitófp Theodor, m 

Bru^ Anal. T. II. p. 45. ad q. 1. vid. Jacobs ad Anthol. Gt, T. II. 

P. I. p. 126. r27« Eodem spedat proverb. £kùtòm9cAif p^aXxfJbvv (quia 

Dodon» à^ynrog ^iffm tiùt, continiuui ere» pelvi» tinnitiu^ vento a«t 

inatronieiitis effectua, de quo v. Spanhem. ad Callinu H. io Del v. 

286. Eraam. Prov. 1, 1, 7- Serv. ad Virg. ^n. Ili, 46& Siódaa et 

Steph. Bjs.) et Syiiipoa. iBnigm. LXXIX. de tintianabulo : JSre 

figent curvo palutum componor in orbem ; MobiUs est uUus tmgam 

crepiiMntit imago; Non resonai poeitus, motua quoque saspe restdM : 

ad qoafr verba Wemsdorf in Poet Lat. min. T. VL p. 554. bsc nota*- 

vit: ^ Malkofaim mobìlem, quo tintìnnabuhuo pulsatar, ainiflem e$ae 

òìtat lingnae, qoe appulan su» ad pafatum voeem et sooiim efieitr 

qnod eiqpreiait Horat Seno. 11^ 3, 274. Qjuidf qumn balta Jirh 

annoio verba palaUk Ob eam caiiaam videtnr Jnvenalk nndìerit ai-r 

gutam gatrufitatem tintinndijuHa adaimulase." 442^ 4451 FtetivA aen^ 

toiitia, qiufc aimul vnlgwia supentitio TÌdetnr : NB «pus ett ampHoa 

tot tnbia et pdvibus, qnbua |Mm laboraati Lun» auenurere con»* 

tur; qood iii effid crecCtur, hsec midier 8o)o lingos sua strepita ao 

aoBo paialam poteat Vetere^ rerum phyaicarum ignari, Lmuun 

propterea, quod magida si^parum ibcantation9>ua cogeretffv in tarrina 

desoaadere et apumam vel vìrua, quo venefica» ntérentur, in hèrbaa 

effiradere, defioeae puCabant ac rductari vel laborare: no itaque vln- 

ceretur carminibua et coelo devocaretur, sed ad carmiBa 3la oiMnr- 

dascetel^ in hac lucta ei laboranti asrium sono, crepita pdmum ac <fn- 

imnahu k r unu tubarum comnumque coneentu succurrere cenàbuiti». 

Quse anflia auperatitio est notisaima et per omnem fere Orientem etianv 

nane divulgata. ^^ 

>» ▼. ad Sn. YIIL 600. Heyna ad ad TRmlL 1/8, SI. S2. Oierig ad OtSd; 
Virg. EcL Vili, 69. BnmUma. et Vulp. Mct. VII, 207. Haiduin. ad Plim U, 

Vou II. R 



Digitized by VjOOQIC 



2(J2 COMMENTARIDS • 

444 seq. Vide» ut inflectat se sensim oratio ad ^fravìtatem. Sento» 
Bexusque vss. 444 seq. hìc et : Sapiens edam pulcrìs hoiie8ti»que 
rebus modum ac finem ponìt s. statuìt: (cf. Horat. SiM;. I, 1, 106« 
107. 1^2, 111 seq. et al.) hinc ingenium quidem tam disciplina, quanb 
bonorum libronim lectione subigere^ vel animum liberali doctrina^ 
excolere, non feminas minus quam viros decet; at omnem curam 
operamque ad studium philosophiie^ rhetoricae, grammatioet aliamm- 
que artium confòrre» non nisi virìs proprium vel deoorum ac faa est, 
et, si mulier ha?c viroFum studia sectatur, eorum quoque et habitu 
utatur et reliqua negotia agat adeoque piane mulier esse desinat. 
445. Epitfaeton docta in feminis non ad artis tantum poeticse» sed 
philosophi» etiam, historise omniumque, quse lectione addiscuntnr, 
studium^ esse referendum, ex vss. 448 seq. intelligitur^ et contra 
Broekhus. probavit Heyne Obss. ad TibulL IV, 6, 2. — In vss. 446. 
447* habitus negotiaque virorum, non philosophorum tantum aut 
oratorum poetarumque, (quse communis. fere interpretum sententia 
est) designantur : quod . jam monuere SchoL et Ferrar, de re vest. 
Ili, 24. — 446. Virorum tunicae erant substrictae et breves, circa 
humerum desinentes, feminarum autem moUiumque h<»DÌnmn mani- 
catse ac talares, h. e. prolixse et ad talos demissee. ^^ Bene vetus 
Schol. accipere debel virilem habUum et cingi, lU vir; et Silvano nm-^ 
Ueres non licei sacrificare. Hnic agresti horridoque Deo viri sacrìfi* 
càbant, feminse Juncmi et Cereri. Cf. Ferrar. 1. 1. Agricola^ tameng 
prìsci TeUurem porco, SUvanum lode piaòani, teste Honit Epist II, 
1, 143. De SUvano v. Creucer's Sjmbolik T. II. p. 487- T. III. p. 
219. quadrofUe lavari; nam lavaturi vulgo quadrantem dabant 
balneatori j .non,pauperes tantum philosophi, quodimale colligitur ex. 
Horat Sat I, 8, 37* Conf. sup. ad II> 152. ; Eùimvero feminas 
quoque lavabantur in publicis thermis balneisque, e quibus alia iis, . 
alia viris propria erant. v. Vitr^v. Y, 10. et al. Non itaque vs. 446. 
447* solane propria virorum negotia memorantur, quod suprà dmhiuì. 
Si tamien Gloasis mss. ap.. Ferrar. L L .fides habenda, mulieres lava-, 
bantur. gratis, aut se.ipsas prò {uretio dabant 

448 seq. Grangaìus comparat verba Martialis II, 90^ 9* ^on sii 
diBtctissima conit^^t et Eurip.. Hippol. v. 640 seq. Sof^v dk /(utfS. fu) . 

12. t. 9. Koenig ad ClaudJan. Ili, 147. ^ Cf. Salmas. ad hist Aug. T. II. 
I4pt.adTac. Ann^I, 28.et£li)aeiih,ad p. 556 seq. et VV. DD. ad Geli VIU 
Mmuc. p. 128. 12. et Plaut. Poen. V, 5, 24. 



Digitized by VjOOQIC 



. IN JUVEN. SAT. VI. SOa 

yw /uuiXKof Urhtrti KSnr^i^ 'Ei» rtiti copakn. Poeta vero, mulieres inaec- 
tans literatad, feminam forte, neseio qaam, tunc . temporis viventem, 
toto h. L inde a y. 436. respexit Vetus Schol. ad v. 434; ^' Stati-. 
liaui Messalinam insectatur, qu«, post quatuor matrimonia diverso 
ezitu seduta, postremo Neroni nupsit : post quem interemtum et opi- 
bus et forma et ingenio plurimum viguit et consectata est usum ^o* 
quentise usque ad studium declamandi." Ingeniose Henninius : 
" Suspicor per transennam notari h. 1. Sulpidam, Caleni uxorem^ 
feminam doctissimam, quae et ipsa ad Satiras accessit, onde Juven»- 
ìis, invidisi cestro forte percussus indignatusque feminam in glorise 
pnrtem venisse, stilum in feminas literatas generatim, sed obliquo, in 
Sulpiciam oculo strinxit Ipsa fatetur; Primaque Romanas docui 
contendere Graus ; et in satirica illa querela de exactìs Urbe pbiloso 
phis sane non unum curtu^ sermone rotato enthtfmema, non una Aù/o- 
rtà. Qttod autem Palamonis artem volverit, ipsa fatetur, quum in illa 
Satira ait sibi lusa multa mUUa PkaUBcorum, lambicorum, Scaxontum 
cet ut non immerito loquacitatis a Nostro v. 438 seSq. accusata videri 
possit Quod antiquaria fuerit, et ea ipsa Satira docet." — 448. Non 
habeat dicendi genue accuratum, ad rhetorìcas grammaticesque regulaa 
€zactom ; (cf. v. 453.) vel non habeai h. e. non noscat diversa dicendi 
genera, rectum ac pravum vel sublime, mediocre et tenue, vel de- 
mcmstrativum, deliberativum et judiciale, vel denique Asiaticum^ 
Rhodium, Atticom et Laconicum, quse in libellis rhetorìcis memorane 
ur. — 449. ttui curtum cet h. e. aut Dialecticsartis perita sit En^ 
ikymema, hòùfiti/jM, proprie quselibet cogitatio, et deinde condusio e 
sententiis contrariis, vel forma syllogismi, qui Aristoteli fLckkififuurog 
dicitur, in quo una prsemissarum propositionum deest» quam tiSu/Mo- 
fuu, cogito, h. e. in mente retineo. ^^ Curtum vocatur, quoniam est 
decurtata et tronca queedam argumentandi ratio. Cf. Heins. ad Ovid. 
Fast II, 408. Verba sermone rotato spectant ad rotundam brevità* 
tem propositionum vel sententiarum omnisque conclusionisi qu», quo 
brevior ac rotundior est, eo fortius ferit ^^^ Hinc et prsedare dicitur 
iorqueat, metaphora petita a jaculis, qua?, quum brevia sunt, rotando 
torquentur. Id jam animadvertit Muretus Varr. Lectt Vili, 21. ubi 
etiam adscripsit locum Platonis de Spartanoram loquendi consuetu^ 
dine, quos ab initio rades imperitosque videri, sed postea torquere et 

^ et Oc, Top»c 13. et 14* QuintiU ^ Cf. Wernidorf Poet Lat Min, T. 
V, la pr. V, 14, 24. et Vili, 5, 9. IV. p. S5S. 

R 2 '^ 



Digitized by VjOOQIC 



8M COMMEMTARIUS 

▼ibnre brevem «liquam sententiam didt. Hinc Jacmlator dicitor 
rhetor inf. VII, 19$. et op. Seneo, in Eput Eaìkm iUa sentetUia, «e- 
bU ìacerio eacussa^ torfuetur, «p. Cic Or. 70l DemoMienU vibrani 
Jkhmna, ap. Petroli. IO9. et QuintO. XJ, S. $ 120. jMmlarì dieta et 
ienientiai. "* — 452. atiém PalamonUf h. e. Grammaticam. Nam 
M. vel Q. Renunius Pakmon, magìitcr Quintiliani, lub Tiberio et 
Clandloprindpem kxmm inter GnumnaticoB tenuit et «rrogantùi fuit 
tanta, ut aecum et natas et moritiurat Ittcnu jactaret^^ volvk 
▼orbii et lingua» ydi aecum 1. animo, expendit, examinat vel tractat ; 
tpuB Botiones etiam v«rbo aimili eorforr aubjectn snnt 454. AiUè- 
guarii dicuntur vel veterum poetamm, hittorìarom et antìqaitatia 
atndioiiy vel qui umi et iut«etifatione anttcìuaram òbaoletarumque 
tocnm 'ac loeutionum eruditioiiia famam affectant, vri denique qm 

prìicoa libroa legunt et tractant. Cf. intpp. Snet Ang. 86 455. 

amioB optcar, qua» Opioe a. Osoe, Oaconim more, h. e. barbare, in- 
docte ac male loquitur. Opicum inter conyida fuiiaei qnibna Graed 
Romanos peterent, et hinc mulierem putide doctam h. 1. opkam dici, 
monet Jacobs ad Anthol. Or. VoL II. P. L p. 282. oiXL Plin. XXIX^ 
1. i. 7. Cr. aup. ad III, 207* verha nec eurwtda mrit, ne Tiri» 
quidem anxie drcumspleienda et attandenda, nedum ab bis in mulie- 
ribuB reprdiendenda et eastiganda* — - 456. Hinc Martial. ^I, 20. 
Qnugrit, CUT noUm te ducere, Gallaf diseria es; Saspe eolcccuwutm 
mentida nadra facit. ^^ SokKwmtm Uoeat fecuse marita, b. e. 
nzor non sit tam docta» ut intelligat, maritnm barbare et Titioae loqui, 
noqne tanta qua ait eruditìonis aièctatio, ut mariti barbariamoa caati- 
get Cf. Jacoba ad AnthoL Or. Voi. II. P. II. p. 495. 

457 aeq. Alias mnfierea, in primia divitea, (tee to(puitei) nitorem 
nranditiemque afiectant, ut npn maritia, aed moechia plaoeant, eanun- 
que mira est impudentia superbiaque. Cf. ad v. 80. et 186 aeq. oì- 
ridee genmas, amaragdoa (r* ad Y, 88.) vel zmaragdoa. ^ -* 459. 
comwMt, tmdidit, h. 6. a^ipendit. magnoe dernckott uniooea a. mar- 
garitaa oblongaa^ in pirì modum turbinataa. ^^ auribm exieidù 

>■ TumelwMi Adven. Illf 17. termo- Onmm, 25. Vov. Gramin. T, 4» et Dod- 
nem rotàtum h. L putat esse orstioiiein welli Annat QjuinttL p. IBI 1 



\ co Bclu s M n alque oomprehen- ^ SoUeckmut quid sit, Tel tinmibus 

nm ambitu ; quod genus dicendi a Cice- notum. ▼. Cic. ad Heren. IV, 12: et 

rane (Firtit. 5.) venunih •>> Aristotele GelL V, 9a 

rvN^vfM^i^ftlMf appeUetur» et quo contorta ^* De huìus fods script ui a t. Schwabe 

«ratio sìt ideoque brevior» quam spoDte ad Fbasdr. Ili, 18, 7. et Hejne ad 11- 

ilatunB ftisa* bull» I, 1, 51. 

7 Cf. VII, 215 seq. Suet de ilL *** ▼. Plin. IX, 35. a. ^ ibiqne 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. Mft 

poncfert nuurgaritairuin ; ut Sen. Herc GSt v. 661. gemndfinu Aàfù* 
Sai uwre» Lapis Eoa kctus in vnda. *-. 400. Cf. ad v. SO. et 136 aeq. 
. 461 — 478. Femina» ut moeehis plaoeat, pane siligìneo» in lae 
afiìnimim intineto^ et unguentis obliittt Aioiem. Varba pane iumei 

JacieM^ ut et ea^ que sequuiitur^ referenda ad mcnistationem pania 
madidi, (cf^ t. 472. 473.) quo femina domi apad iiiaritum^ ut eutent 
moIHret, linebat tàidèm eique velut ieciorhtm quoddam^ h. e. cruitam 

, rei xaràm'KaLtffiM et 9wi^t€fiaf (kalchanwurf, kakh'gifps'kleiiiernbeftug) 
inducebat, quod deinde £onM proditura absterg^Mt lomento (einetf 
aua bohnenmdìl und reis gekneteten nuuse) yd ^f^futri ex lacte 
asinino^ ut moechis plaoeret et eutia poliretur : nam te^terium, TwéaiMì 
(ffoprie est incrustatio parìetiim ex arena et calce. ^ Hine fiedti 
adspedu ridendaque faaes, nc»idum Iota ac polita, et um» tectartd 
prima : nam Uctorium proprie dicitur albedo et incm^tatioy quee creta 
potissimum et gypso muris aut parietibus et pavimentis indneitui^* 
Hinc et labro marili, fiiciem incrustatam exosculantisy viseantw et 
aggltttmantur^ h. e. tamquam in yiaco et glutine inhserescunt : unde 
mMm mariii — Poppceana, quod Brìtan. jam monuisse video, non 
▼identur esse medicamina faciei^ ex madido pane et lacte asinino 
confecta, qu» nec pinguia sunt, neo spirani, ned unguenta suavit 
odoria aut magni pretii^ ita {forsan primum a poeta nostro) appellata 
a Poppcea^ Neronis uxore, (ut Coimiana et Niceroiiana) ob inventio- 
nem cjus vel usum frequentem. Pappata notissima e Suet Ner, S5, et 
Tac Ann. XIII, 45. 46. XIV, 1. 60. XV, 23. XVI, 6. Spirai, «w», 
Poppasana, odorem eorum emittit s. fundit 464 -^ 466. Cf. Var. 
Lect Lipsius Epist Quaest IV, 25. poetse menti obversata putabat 
verba Ludlii Sat. XV. QjAum tecum esl^ quidvis saHi est ^ visurì 
aUan Sini hamines, spiram, paUas, redimicula prondt. — loia ente, v. 
ad II, 105. — 465. FoUaium unguentum s. nardinum et malobaUi- 
Ton, paratum ex nobOi oleo, quod habent JbUa nardi vel potìus malo- 
bathri, fi^Kafitié^w s. fJMkot^àà^, inpr. in India ; de cujus magno 
pretio et indole v. Plin. XII, 26. s. 59- XIII, 1 extr. et 3 extr. »» 

Hard., lodor. Orìg. XVI» 10. Sdiakii garfum appendebant, qua inda tmio di- 

Myrotbec. I, 47. BarthbUn. de ìnaur. cebatur, ut a forma guttarum ttalagnuu 

Tett. p. m. 6 teq. 30 leq. et Bbttiger in t. Bbttigerì Sabina p. 39a et 409. 

Sabina p. 391. 409. 4ia qui Gemu eoi i** Con^ ad II, 107. Salmas. ad Spou 

reddit respeclsperieuf girandolm out drd tian., Gons. ad Petron. p. m. 81. et Bot- 

ffoekenperien, unde nuif^ontam irìbaeeam tigerì Sabina p. 19. 19. 33. 4S seq.ed. pib 

did monet Petron. e. 53. ubi con£ Burnì. *" Cf. intpp. ad hh. IL it Martial» 

p. 271 8cq. Matron» atiam alterutri saspa XI, S8, 9. XlV, 110, % Gesner. et 

auri unam tantum aamque ingentem mar- Barth. ad Claud. Eutrop. I, 286. Cniqu. 

R S 



Digitized by VjOOQIC 



266 COMMENTARIUS 

iMCtckis patantur, in «orom gratiam pneparantur, vel ut mox A» 
emuntitr. 466. quidquid odorum, aromatum, gernsiarum cet. quibua 
India abuodat huc, Bomam. miUkis, prò vulg. mittunt Indi 
gracilei, ▼. sup. ad V, 53. — 467* aperii, ret^t, vuUum, (ut ap* 
MartiaL HI, 8, 4.) cruBta quasi <4itoctum^ forte per totam noetem, ut 
eomoUior fieret, (unde tandem) etreporui, removet, ieclaria prima, 
incrustationem pania: (v. ad v. 46l seq.) nam iecioria secunda, quas 
nunc fiidei itiducii, sunt ìbc, unguenta (JbUaia) et fuci. Jam ùidea 
imdpU agnmd aiqne faveiur, abluitur^ tenerescit et candorem acdpit 
/octe asinino, y. ad 11^ 107. Formosam Jaciem nigro medicamne «e- 
las : -^ Aut aperi Jaciemf vel tunkaia lava, Martial. IH» 3> I. 4. — 
469* 470^ Id fecit Poppsea^ in exilium missa. Vid. loca Plinii et 
Dionis laudata ad II, 107. ad axem Hyperhoreum, h. e. ad ex* 
tremaa easque septemtrionales terree partes. axem, plagam cceli^ ut 
passim. De Hyperhorm loc. class. Plin. IV, 12. Conf. Heyne ad 
Virg. Gè. Ili, 196. et Creuaer's Symbolik T. II. p. 39. 130. T. IIL 
p. 226 seq. T. IV. p. 177. — 471 seq. Sed facies, qum mutatis — 
madida^, /aciet dioelur, an ulcus? Henninius notat, .Patres quoque 
ecdesiae nostrse bile plus quam satirica in hos fucos> quorum epe 
deformes naturam quasi ulcisci videantur» insurrexisse. ^^ mutatis, 
yariis. 472. offas, micas yel frusta, (Grang. de la farine reduite en 
masse, quo sensu offa dicatur Plin. XV, 7.) coctm et madidas lacte 
aainino siUginis, y. ad II, 107. et V, 70. — 47S. facies dicetur, an 
ulcus : nam et ulcera sic medicamentis et emplastris foventur. 

474 — .485. Alia crudelis femin» negotia, quse mane agit, post- 
quam e lecto surrexit Ssevit in familiam et iram, in maritum qua* 
cumque de causa conceptam, in seryos senrasque eflfundit Talis 
Circe ap. Petron. e 132. p. 627* ed. Burm. Cf. Barth. Advers. V, 8. 
liCpida yero causa irae h. l. aflfertur : si nocte maritus aversus ab uxore 
jacuit, {naétùàu à^ner^afiìg Lucian. in Dial. Mere.) b. e. libidini uxq.* 
ris non satisfedt — 476. periit, actum est de ea, àutSif prò, male 
tractatur, vel magnum ei impendet malum. Libraria yel senra 
praelegens et eleganter scribens librosve describens, cujus etiam in 
lapidibus mentio fit, (y. Pignori de seryis p. 115. schònschreiberìn) 

et Mìtsdierl. ad Horat Od. II, 7, 8. ** ▼. e Tertull. de cultu fem. e S* 

Salmas. ad Solin. p. 749. et in hoxnon. Cyprìao. de hab. virg. Tract. IL Am- 

bylesiatr. e. 87. Bartb. Adv. II, 6. et brof. de virg. lib. I. Hieron. de virgin. 

Arriani Peripl. marìs Erythr. p. 178 seq. serv. ad Furìam et ad Demctrìad. Vili, 

ed. Blancardj. THnge cajmt nardi folio 10. inpr. Pctr. Martyrem in Loc; Comin« 

Mart XIV, 146, I. et ad II Reg. IX. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VL 26T 

vei ionijìenata, (8piiiiimeisCerin)'qiue knam Uhrai et quaèUbtriU (qain* 
nenuidchen, ^niikorbmadchen^ a quanUo sic dictis) àppendii, pensa 
lanificis andllis distribuita^ 477- Cotmeta, ut vulgo putant» non 
xo&pi^^r^, ornatriz> andUa, quse domimun exomat» componens crìnem 
cet.> (coof. V. 492 seq.) sed xo^fàfitfig, senrus^ qui mundum muliebrem 
curdbat ^*^ Cotmetct tamen dioebantur oiim omaes puellae virique, 
a qoibos fucarì facieti» (schminkm&dchen, schminkorzte) sitpercilia 
pingiy purgarì dentes et medicamina, quibus foetor halitus arceba* 
tur^ parari solebant, quorumque ars xoffjbfirtx^ dicebatur. v. Bòttigeri 
Sabina p. 18. 41. 214. ed. pr. pomint, deponunt, iunicas, exui 
jubentur^ et ad mammas usque nudatas ministrant dominse, ut &cile 
vapuknt. Cf. Pera. IH, I, 35. Ovid. Amor. I^ 6, 19. et Bì^ttigeri 
Sabina p. S47- S6d. Libumus, y. ad III, 240. pcenas $omni 

aUetd, non sui» sed mariti, qui nocte aversus jaeuit. 479* frangU 
fcruUu dorso suo, effidt, ut firangai^tur ferul», dum iis cseditnr. Cf. 
ad Vili, 247* Scutica, parvum flagellum, e loris rei corio bubulo 
(ri ^ùroi corium) factum. Levia peccata ^/fru^, graviora scuiicU 
et gnkYÌasàm&Jlagellis (quales fuere iiÀ6Tty%i àtìr^tjikmraì, de quibus 
V. Hemsterb. ad PoUuc. X, 54. p. 1210. et Béttigerì Sabina p. 247. et 
1264.) puniuntur. Cf. Horat. Sot. J> S, 11 9. 120. ubi similiter be 
Toces junguntur. — 480. Sunty quas iartorUfus s. camifidbus praHent 
-annua salaria, quia ssepissime servos c»di jubent: nisi poeta rem in ma- 
jus auxit Conf. tamen de immani crudelitate feminarum, etiam mollis- 
simarum, Bòttigeri Sabina p. 251 seq. 263 seq. 276 seq. Lorarii dice- 
bantur servii qui conservos flagellare jubebantur, (znchtknechte, knut- 
meister) hrtores et camificet publici, (peitscbenknechte) qui reos 
potissimum, capitis damnatos, virgis esedebant v« Pignori de servis 
p. 5 seq. et 15. Heyne in opusc. acad. T. III. p. 169 «eq. etBdttigeri 
Sabina p. 246. 262. 263. 442. 

481 — 485. I^vissima mulier adeo omnem exuit humaùitatem et 
tam parum supplidìs servorum innoxìorum movetur, ut, dum hi, 
quos ne homines quidem esse putat, (cf. sup. v. 219 — 222.) caedun- 
tur, oòHer, quasi aliud agens, (v. ad III, 241.) ybciem Hnat medica- 
mentis s. fuco, audiat amicas secum confabulantes cet. Vtrberat 

•• Vet Sdiol. Ittnipenàùh de qua v. >** Vetut SchoL «« Eoa didt, qui or- 

PauL in L. XXXI. D. de donai, inter namcntis prasunt, non tamen et ornatri- 

Tir. et ux., Dafresnii Glo«ar. et Cujac. ce»." Cf. Spanhem. ad Calim. H. in 

OImb. IX, 30. Cr. de trìplici Ulo serra- kvacr. Pali v. 21. et Wower. ad Petroa. 

rum genere Bottigerì SÀina p. 89. et p. 472. • 

366. ra.pr. 

R 4 



Digitized by VjOOQIC 



COMMENTARIDS 

ttif. 4M. 4S4u cmdk^pco: volMrai «t c«4i jnbet vel ceAmàM e«- 
nti: nam qaoà per aliinn ^uis faok, ipse fedese pvlatur et didtec 
Cf. ad III, 37. 1 16. 1 86. 480. considerai et miratar ouncm pioto oct- 
itf, nceatem acntpictani aiiroque mte&tam. De tali veate v. PUr. Vili, 
é& Iflétt» JBuniMi, ut X, 27. v. Heku. ad Ovid. Ep. Her. IX, 1S7. 
r^ 488. Conf. looos Lucumì adscnptus ad y. 484 aeq. Diwrmm «. 
diHWHin 8C. scriptum, ipmut^^ l&er, in iquo acta diurna a. quoCidiaiia 
rationesque potiaaimum aocepti et expenti ab ancillis conaignantur. 
C£ Geli. V« 18. intpp. Nep. XXV, LS. et-B^gerì Satùna p. 19I* 
jDtumof -àMttmaitortaf cfizit Suet. in Aog. Tranner$a dimmi Tei. 
Sdui. Jrecle forsm i n t erpre ta tur, ratiociniiim ^umim, in transveraà 
chart^ìscriptuni. (Or. òarttfàiy^pùt.) ^^ — 484 seq. Cf. B^tigori Sabi- 
kia ,p« 250 aeq. £ji, jam aU, furcifer oet 485. Inionei horrendum^ 
borrende Canina, ut ap. Vii^p. Mu> XII, 700. et inf. v. 517* gr4uuk 
ianat ae. aeinivir ; nià jogenda sunt veiba hortendum E^ aut hkmH 
iaofyeraooaliter aooipiendum. Intonei autem gravina, quam resonet. 
Verba c^gnitione peraoéa vulgo interpretantur : finita cogaitioiie cau- 
as et deiictoFum cujttdibet aervi aumtoque de omnftua aupplido; 
rectiua autem firit et Adi. jam omnibus rationibùs diligente reoog- 
«itisetexcussifii, finita leottone longt diurni. -^ 486 — 507. CC BiitU- 
gerì Sabma p. 251 seq. Procedura, adminigtratio et guberaatio, do^ 
mu9 non mtìor est aula Stenda, h. e. matrona s. femina, quse domui et 
Xuniliss praeest^ non «ùnus crudelis in servos, quam tyranni Siculi, 
Pbalaris et Dioifyaii, in cives. 

487. Nam si consUiuU, statuii^ ornati cet, non, iit alii ezponun^ 
comlUml aoil. aacechis locum et tean|Mi8 conveniendL v. ad III, 12. — 
486? extpectaiur in hmiit a moeebis. — 489. Sacrario, asdicolas et 
tempia Imiit in «octo Eomie regionibus, afiud quoe (in portidbiia) et m. 
quibus multa admittebantur stupra et adniteria a mulieribua, qme prv*- 
tendebant, ee In casto laìdts «sfte et pen^giHa, excufoìas vigiliasve 
agere in cjns bonorem. v. Bbttigeri Sabina p. 199 seq. ^^ lenm 

i« SimOiter firn ndnertarim Ccel. Rbo- £cL III, 8. et Valer. FI. II, 154. ubi ^ 

dig. XII, Si. Ita dicuntur libelli, in Burm. Sed ita saltelli dhimufth do>^ 

qiiibuB et adversa parte perque transver' dtumi, dixiaset poeta. 
tum scrìbebatur, et io quos sine ordine 

omnia conjidebentur, transfereoda deinde ^ Cf. IX, 22 seq. Orid. A. A. I» 77 

in tabulas accepti et expensi. v. Sai- «eq. III, 635 seq. ÒuseL et Elmenh. ad 

inaa.de Usur. p. 147. Minna probanda Minnc p. m, 257. Alex, ab Alex. VI, 

Grang. explicaiio: kgit diurnum iraiu- 8. inpr. Joseph. Antiq. XVIII, 4. et 

mr9a h. e. trantverse, obiter ; ut sit enaU 10. Inachido^ Umina dizit Mart XI, 

kge. Sic fere transverta iueri ap. Virg, 48, 4. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 269 

isUuxB, nralierìfl^ qiue apiid «dem Isidis lenocinatur» vel potius sacer- 
dolìt ; nsm sacerdotes Isidis lenodnimn quoque fadebant ^ Malim 
de ip«a Iside quasi lenocinante et lena magna (in cujus tempio pluri« 
nueprostant feminee) accipere; qufle tamen ratio paulo durìor est: 
nam ne Itiacw poeta diicit prò Isidis. MuUas (pellices, meretrìoes) 
•fla fmdiy quod fuk ipsa Jtm, O vid. A. A. I, 78. 

490—507. Conf. Senec. de brev. vitae e. 12. Martial. II, 66. et 
Claudùpi. de nupt Honor. et Mar. carm. X,J01 seq. de anciUis or- 
utrìcibas Tariisque eamm officila. Disponere crinem, ut ponere, 
€omp(mere,Jùigeref apUtre^ caiere, anare, xéputv vel r^t^s òtarlh^ou vA 
€mriAKu. V* Spanhem. ad Calimi. H. in Pali. v. S2. capii&s lace» 
roHs ab orata et crudeli domina et nuda hmmero, veste ab eadem dis- 
ossa. Sed verba heec iis> qasè praecedunt, inagis congruente si ea 
cum Dusacdx et Ach. retuleris ad summam festinationem, qua Pae- 
cas, vocsta a crudeli domina, accurrat capUUs sparsis, solutis et tace* 
ratU, aec non seminuda, ut confestum duponat crinem dominse prope-^ 
rantìi et damantìs. Poense, ab irata domina ei inflktse, mox memo- 
rantor v. 492 seq. et jam memorata^ sunt sup. v. 476 seq. Pseau 
puella omalrtx, et hmc forte comes Dianae ap. Ovid. Met III, 172.» 
sic dieta a 4<xa^f, irrorare, (j^xàc ros) qu» ui^uentis pretiosisai- 
mia (v. ad IX, 128.) oqpiUos domina? ddibuit, irrigat, (ut ap. Clan- 
dian. 1. 1. ìargof hoc nectarii mhres irrigai) aut, quod ceL Botdger in 
Sabina p. IO6. et 125. docet, quae unguenta pluvias tennis instar (^ 
xÀg s. '^^axài feiner staubregen) arte nunc ignota ote (unde boc ?) 
inspecgit dominae crinibus. Omatrices rarum ac parvum aqnie solent 
mktrare ac velut 4'«xà^, mmutvm s. sarnm phiere; vet Scbol. 
Piecas 4licta a ^l/fx«^c9, ut Pleaua MartaaL II, 66, 4. a wktMif. tu 
Spanhem. L L Beines. Inscr. I, 89. et qusB ibi disputat p. li^. 126. 
de arte pueike omatricis s. comtrìcìs, (xofMifktg, xofiu&r^ag^ x^^tjmr^ 
«Xfftff|/ft^ x0a}EMi»rgrac) capìllis balsamvm aut odoratos pulveres, medi- 
catos succos cet ùistillantis eoeque apte disponentis. — 492 seq. Cf. 
MiàtiaL II, 66. AUior hic quare cincinnus, (ap. Martial. comarum an^ 
nuUu, ut inf. v. 496. orbis) verba dominai increpantis servank 
Tattrea non nomen matronae a tauri feritate fictum, sed scutica e corìo 
taurina 49^. crimen, quasi grave peocatum commiserìt Psecaa. 
captili iìon heaat, apte et aequalìter fiexi, non decenti inflezione cris- 
pati 494. 495. Verba poetas miserantis ancillam et dominae defor« 

■<• y. Jotepb. et BoUiger IL IL 



Digitized by VjOOQIC 



8T0 COMMENTARIUS 

mltatem derìdente. Si libi displicuii nasut iuus, h. e. fitcìes, - qninli 
in speculo contencif^aris, non placet^ quia deformis est» nec pulcra 
reddi potest arte ; unde ira. — ^gs. AUera ancilla kemm, a sinistra 
parte, exlendii, componit, comas confusas. Nota Hein. est : ^' Dubi* 
tari potesty an hoc usus loquendi ferat Unum exemplum scio» ubi 
lasttum ita usurpatum videtur» Valer. FL l, 156. Igitor amplius 
cogitandum censeo." Sed alia exempla sunt Virg. ^n. II» 693. et 
IX» 631. vdvU in orbeni, v. ad v. 492. et 502. 497—501. Recte 
Grang. ^' Satirioe» quod matrona?» tamquam senatores» de ematu ca« 
pillorum deliberent et sententiam dicant. Similis jocus IV» 73. et 
ap. Sen. de brev. vit e. 12. Dum de ungulù capillis in congilimn iiur 
cet" matrona ancilla vetula» ob s^tem usumque peritior» quas 
nunc lanis, lanificio» admUa est» facta est quasillaria» (v. sup. ad v. 
476.) postquam cetsavil emerita acu^ h. e. emerìtis quasi stipendiis» 
propter aetatem et hebetatam oculorum aciem» vacationem accepit a 
tenuiori ac subtiliori manuum opera» a suendo vel pingendo acu» vtà 
potius comendo», crispando et componendo crine» ut actu ait crinalis 
vel discriminali^ de qua v. Bdttigeri Sabina p. 127* Vox emerita 
prasclare petita est e re militari et gladiatoria» ut reliqu»» tenteniia 
prima Httjut erit, post hanc aitate atque arte ndnores CeM^nt e curia 
vel senatu» in quo princeps senatus senioresque Patres primi tenten» 
tiam dicebaut vel censebant et ceteri ordine rogabantur. *- 500. Tam- 
quam fama aut anima, ipsa vita» in periculum et discrìmen vooetur» 
vel in discrimine versetur. — 502. Tot ordinibus vel gradibus cincin- 
norum cirrorumque premit caputa tot compagibus, dndnnis» cirrìs, in 
nodum ooUectis» tabulatis quasi et contignati<mibus» {etagen) alium, 
alfe, asd\ficat, quod xam;^tfrix6Ì( rtaì snwgrixZtg didtur. Cf. ad XIII» 
165. Grangaras : '' Antiqua?» inquit» matronse crines ad verticem ca- 
pitis convolutos habebant et aggéstos quasi in turrim aut metam in 
primore parte capitis." Talis structura vel strues capillorum» a fronte 
in verticem reductorum et in gradua formatorum instar turris et coni» 
didtur nodus et tutulus, Luciano iwaifdgtwrif ff'X^> Statio Silv. I» 1» 

113. Celso: fronti* honores suggestusque comas^ Lucan. II» 358. corona 
matroncdy Hebrseis Syrisque tmop ssdifidum, et (quod Grsscus Thu- 
cydidis interpres» a Scriverio laudatus» docet) tl^ììKh in viris» in fé* 
minis x6^/dfioi et ctU^ioì in pueris. Cf. Bdttigeri Sabina p. 64. 108* 

114. 127* 131. 135 seq. ed. pr. Hoc est aUenis capillis turrilwm ver* 
iicem struere ap. Hieron. ad Demetriad. 130. sect 7* Turritum tortis 
caput accumulare in alium Criniòus ap. Prudent. Psychom. 183. coaiaat 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. VI. 271 

tu gradui et orhes formare, vohere, (sup. v. 495.) frangere, sinuare; 
et iortos injhtciusponere crities ap. Manil. V, 147» Cotif. laudata ab 
Henninio verba Tertull. de cultu fem. et Marc. Capell. de Nupt IV. 
Optime tamen mene poetae percipietur e numis, ex quibus Ach. col- 
Ugìt, hanc satiram regnantibus Trajano et Hadriano in lucem prod-i 
ìiaae. ^^ .edificai caput alium tot compagibus, ut fere Corpora aedt^ 
Jicant cderi crescentia nexu ap. Claudian. XVII^ 321. 

50S seq. Mulier^ cui ita in priori capitis parte crinis in formam 
tmris alte structus est, a fronte videtur case procera» ut Andromacke, 
tìxor Hectorìsy ^^ post, h. e. a terge» aversa» minor est, ut aUain ere* 
dai. Similiter Mart. XIV, 122. de pumLLione : Si iolum ipectes homi* 
nii caput, Hectora credai : Si stantem videai, Astyanacta putei. Quae 
poeta h. I. asperioribus facetiis perstringit» nostris quoque temporibus 
ridendi occasionem dabunt 504 seq. cedo, àie, quid credas ? quid 
deinde ? vel» quanto magis scil. aliam credas, ii breve cet Gennan. 
verterem : nne, wenn sie gar von natur sehr klein oder vermachsen ist ? 
Hac interpretatio firmatur simili loco XIII, 210. Hinc v. 507. iii.. 
terrog. signum posui.^^^ Stature brevitas facete mox adumbratur v. 
506. et inpr. v. 507- virgine Pygmasa, con£. ad XIII, l67. Co- 
thumi calceamenta sublimiora subere conserta, quibus multi» ut gran- 
diores ficrent, inpr. tragcedi, (ut comoedi socds) utebantur, augustam 
referentes deorum heroumque spedem : unde etiara atilus tragicus 
vel grande dicendi genus ipsaque tragoedia cothumus didtur inf. v. 
634. VII, 72. et XV, 29. — 507. ad oscula non tam mariti, quam 
moechi; ut cum osculetur. km, agilis, iXaf^à, xoópjj. 

* • 

»» Conf. Valewana p. 99 seq. vel not» • **■ de qua v. Eurìp. Androni. OvW. 

H. Valesii in Juvenalcm, (in quibus do- A. A. II, 645 seq. Ili, 777 seq. et 

cet, in numls coiispici Trsjmni Imp, uxo- al. 

rem, PloUnam, et sororem Mardanam »« Verba obscura, qua alii sic interpre- 
buJQsque filiam Matidiam, nec non Sebi- tantur: Da et concede hoc parvis illii 
nam, Hadrìani conjugeto llliamque Mati- mulieribus, permitte et indulge, ut altiores 
di», habenies a fronte in modum.turricu- TÌdeantur ac Yideri velint, ut naturam 
he vel turbanti capilloe admodum elatos arte com'gant, si breviorìs sint sUturas. 
et in altura suggestum exaggeratos, retro Alii ita : Et quidni illa alia videatur a 
autem depressos et plexos vel in varios or- fronte, quam a tergo, cedo enim et die, an 
bea Tolutoa; bunc vero morem non nisi non alia videri queat, quum a natura par- 
Traiano imperante et deinde XL cirdter va sit et brevis? Britann. « cedo h. e. die 
annoa (in aula) durasse et damnatum ab mibi, quomodo facit, tam brevi statura, 
Aonia Galena Faustina, Antonini Pii quum maritum vult osculari ? engit se in 
uxor^ ut invenustum, nec postea repe- plantas.*' Nihil horum satisfadt: nam 
titum esse) JEnece Vici Xma^. Augu^ sententias ili» vel languent, vel ex verbis 
rum, Bariholin. de Inaur. Vett. p. 9— 12. poeta perperam diduniur ; et cedo neu- 
Junius de Coma e 7. Saimas. ad TertulL tiquam significat concede, v. Lexica. 
PaU. p. 246. al. 



Digitized by VjOOQIC 



272 COMMENTARIUS 

50B. Mnlier tatif, qalt et adakem est et cuUus stodiosistiiiift, noi- 
lam mariti rationem habet» vel aumtaom^ quos &cit» et danmonim, 
qn» patitar : dum se ornat et moediatar, non ciurat rem fkmiliarcm. 
VwU tamquam vicina mariio, non conjux ejus esset. C£ ad y* 141é — « 
5ia 511. Festive et tfMMrr/XfiD; poeta dictt : Hoc solo propior est» b. e. 
ostendit, se uxorem^ non vidnam esse et in iisdem sedibus halHtare^ 
quod amicos et servos confugis odil, eique graUt al ratkmilms, smltìs 
expenaìs. Cf. Yar* Lect 

511*.-^92. Aliad feminaram vitimn est nimia propensioad stnl* 
tam cajuscumque generis snperstitionem, quam potissimum peperìt 
fatnromm scrutandorum et pnesdendorum cupiditas, qua liomine» 
omni sevo flagfarant Qaa ratione et quo ordine singula hojus rei 
momenta tractaverit poeta, Henniniiujamdocuithisverbis: ^' Subd- 
lisstme ab hoc versa usque ad v, S92. tradudt omne gena» divinatio- 
nmn^ quse in osti erant apud Judseos 542-— 550. Armenios et Sjroa 
550 — 552. Chaldseos 553—571. iBgjptios> quorum mirìficam snp»« 
stitìoDem obiter exagitat 572-*-581. Phrygas 582 — 59U. Indos 592. 
Fèrstringit Romanorom Bellonarios 511. 512. Grsecorum Galles 
Magnas Matrìs 513 — 54 1. hi enim populi^ quos modo óxxì, majume 
divinationnm erant studiosi. Ridet lustrationes cujuscumque generis 
et expiationes 518 — 529. noctes yiduas diebus sacris 535. 536. pieces 
meditatas vel et cum lacrimis fìisas 539* aacrìficia 541. 542. procura- 
tionem fulgurum 587* quin immo per satìram edam adorìtur revela* 
tiones sacras 544. 545. d&n enthusiasmos 511. 513. somnia et preedic^ 
tìcmes ex niis 530. 531. exttspidnam, haru^icinam, ubi obiter impia 
homicidia ad expiscanda futura notat 549 — 553. anguria et auspida 
565. Satirica bine bile perfundit oracAla in genere^ q>ed8tim Ham« 
monis Libyd et Apollinis Delphid 55^-^556. Mathematicos 557 — 
568. Apotelesmaticos 569 — 571. Astrologos 572 — 581. 0{AthaU 
moroanticen 578. 579* Medicos, qui Medidnse Astrologiam aocom- 
modant 580. 581. sortes, metoposcopos> diiromanticen 583. 584. 
Pauds, omnem Gentilium religionem subsannat, quam acutissime ad 
ìneptas superstitiones, in quas sequior sexus est prodivior, refert, et 
summa styli acrimonia omnes etiam absurdissimas aliarum gentium 
snperstitìones Romam, tamquam in sentinam, confluxisse indigna« 
tur," De iisdem superstitionibus earumque causis et classibus v. inpr. 
Hejrne in Opusc. Academ. Vd. Ili, p. 203 seq. 270 seq. 291. et 312 
seq. 

511 seq. De sacris BeUonas et Bellonariis cf. IV, 123 seq. et loc 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN, SAT. VI. 279 

dass. TibuU. I, 6> 4d seq. ubi v. Hejne. Sioiilia erant sacra magnai 
Mairii Deum 8. Cybelea^ simìlesque Bellmiariis ejus aacerdotes, Gallk 
EphlieUm furentis et Bellonae et Matrì Deorum earamque sacerdod- 
bos sacrisque fanaticis aptum est chorus sacerdotum Ecce ininii : 
fittele poeta, de sacris fanaticis locuturus» ipse quasi enthusiasmum 
et tam vividos excelsosque phantasise sensus concipit, ut coram cer- 
nere jam omnia aibi videatur ; quss etiam abrupti forte transitus cau- 
sa est itUrat aedes feminse, arcessitus ab ea, ut oonsulatur: nam 
saoerdotes Bellone, Cybeles, laidis cet a superstitiosis hominibiM 
coDsnlebantur. 513. Semwir, eunuchus, (ut semimares ap. Ovid. 
Fast IV, 183.) ingens, Archigallus» antistes sacrorum Gallisque prae* 
Ibctus. Ingens et corpore, et auctoritate ac veneratione. y. sup. ad 
V. 374. fàciesy persona, reverenda nttnort obscaeno, reliquia GaUis, 
digmtate inferìoribus: unde minaru^*^ Obscceni gregei dicuntur 
Galli Ovid. Met III, 537- et viri mottes, obscceni ac semiviri junguntur 
Liy. XXXIII, 28. — 514. y. ad II, 11 6. Testa Samia (de qua y. 
ad XVI, 6.) cìtra pemidem Galles sibi virilitatem secuisse tradit 
Ccelitis ap. Plin. XXXV, 13. s. 46. extr., (ubi v. in^p.) at/mo 
Lactant V, 9. saxo acuto Ovid. Fast IV, 237 seq. CatulL LXIII, 
5. Devohii illa acuto sibi pondera silice, h. e. cultello lapideo. Coii£ 
Scalig. ad Auson. II, 12. et verba Lucilii : Tesiam homo sumit Samiam 
eUnque iUico Proscidii caulem tectesque una computai ambo. Conf. Vai:» 
Lect et ad II, II6. 515. Cui Archigallo cedunt, oh sununam dignit- 
tatem, sanctitatem ac reverentiam, adeoque eum vel venerantur vd 
seqauntur, dato ei primo loco, cohors reliquorum sacerdotum, Gallo*- 
rum, rauea^ ob continuum darumque cantum, ut sup. I, 2. (con£ ad 
VIII, 59*) vel potius propter. acutam ezilemque vocem ; quse cut 
eonuchis ac mulieribus rit, docent Macrob. Sat. VII, 10. Aristot et 
aHL 5l6. Plebeia tympana, saoerdotes minores vel inferioris ordinisi 
tjFiiipana pulsantes, more Gallorum in sacris Cjbeles. Tiara, ut 
mOra, passim dicitur fiuda et diadema, ut et X, 267* (de cujus ifigura 
T. ad Vili, 259.) sed h. L tiara Phrygia est pileus, de quo fimbrise sl 
ùaóm pendebant» quibus sub mento constrictis bucca vestitur, malae 
ac tcmpon dixlucuntur s. operiuntur. '^ Galli autem sacerdotes 
erant des Phrjrgise. 

517—- 521. Archigallus, a muliere consultus, (more superstitioso- 

^ Male Tetus SchoL - quia minorem nun sciL membruro Tirile dicitur Orid. 
babet" et Bafardt: ehrwiùrdiger Fast VI, eSl.etJustìn. 1,6. 



éttnh den obtoSnsn tiumgfi età ofricar- ^ v. Hejrne «d Virg. iDn. IV, 316. 



Digitized by VjOOQIC 



274 COMMENTARIUS 

rum homimiin) jam oraculum edit, in quo magna minatur mala, ab 
' irato numine mox peccatoribus immittenda, hortaturque, ut ira Deo- 
rum tam donis ac muneribus, quam expiationibus luatrationiboaque 
mitigetur. Similìter vaticinatur sacerdos Bellone ap. TibuU. ì, 6, 
51 seq. et oracula eduntur ap. Arìstoph. in Equitibus. Eamdem vero 
superstitionem* Seneca de vita beata e. 27* ita irrìdet : Quum nttnm 
aliquis concutiens ex imperio mentìlur, quum aliquis secandi lacertot mu 
artifex brackia atque humeros suspensa manu cruentai, quum aliqua gè- 
nibut^r viam repens ululai, (ut inf. v. 525.) laurumque Unieaàu seiux 
et medio lucemam die proeferens conclamai, iraium aliquem Deorum; 
concurritis et auditis et divinum esse eutn, invicem muiuum alenles slupo^ 

rem, affirmatis cet Grande sonai, ut conclamai ap. Senec 1. 1. Cf. 

ad V. 485. Britan. non ad vooem daram refert» sed ad fòcìem rei har« 

r6ndam> ut sit, miranda prasdicit et grandia ; more Gallorum sacer- 

dotumque ^gypti^ qui per Urbem cum insignibus suis vaticinante^ 

fanatico Carmine talia populis ventura minabantur. Possis etiam ad 

grandicnrem vaticiniorum orationem referre. Prseclare autem et fiieete 

V. 517 — ^521. designatur versuta Archigalli similiumque sacerdotum 

avarìtia ac fraus, qui morborum aliorumque malonim imminentium 

metu terrent superstitiosas mentes suadentque, ut vnt numinis aedan- 

das causa dona ac munera Diia vel, quod idem sit, saoerdotibus eorum 

dent Religionem sacerdotum omnibus profecto t^nporibua eamdem 

fuisse> notat Bahrdt metui jubet adventum Septembris et Austri, L e. 

auctumni, in quo morbi ac febres grassari solent. v. ad IV, 56. Fa^ 

cìlis praedictio rerum, qu» vulgo fiunt, et apta ad designandam vam- 

tatem vaticinii et superstitionis stultitiam. Sed graviores quoque 

morbos vel insolentiores eique mulieri, qua? eum consulit, impenden- 

tes divinasse censendus est Archigallus. 518. Ovorum usob ent ao» 

lennis in lustràtionibus et incantationibus ; unde ap. Lucian. rà ìktui 

iMàafitSi¥ wà non edenda, sed foras projicienda; Grang.'^ 519. 

XerampeUna, ^^a/CMrsX/vo/ ìsc. vestes, qus colorem are^MSto (^nfi?) 

pampino (àfiviXtft) vel vitis folio similem adeoque puUum forte vel 

aubrubrum ac pallidum (Gali, feuille morte) referebant Alii : vestes 

coloris siccse rosa, qui Gali, rose séche dicitur, nec multom differt 

VII, 247. IX, 616. Bunn. ad Valer. 33a Lakeniacheri Antiq. Grsc. sacr. p. 

Flac VI, 70a Salmas. Exerc. Plin. p. 477. Brodieut Mise I, 25. MitscberL ad 

B56. Gesner. ad Claudian. in Rufìo. I, Horat Epod. V, 19 seq. et Kcenig ad 

196. et loctis Hleron. in Oesneri et Schei- Pers. V, 185. Qam ova non forìs prqji- 

leri Lexìc laudatus. ciebant» ut moa ferebat, sed e conspectu 

>* V. ad V, 85. in^p. Ofid. A. A. 1 1, ablata ipsi sacerdotea manducabant ; Adw 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 27S 

Vetus SchoL vestes ampeUni colorìs» quin inter coccinum et nniricem 
medius est Suidas in voc. \r^^arixài de Romanis : h rtiti w^raS'^ nteì 
n^ ktMxiotff xtuì ^Ufóvrw 'ff^s^m, ittòùwro ^trZvai xaì y\a(i()òttQ «twx/- 
Xo^y à«d yjjvcwì TLOÌ cTQ^u^, Tutì &»Mi vuQ voKuTtXtìi;, iv òt raTf xonaìi 

rh yà^ /BbiXat, ar^t KaXoZatr fi &ri fisrà r^otfioJag ravra/( i}(óóa<fi ;^dtfflir 
f^ajSoibei & yjyofrai ai «-oXonXi/S; x^afLÙòtg. vcieres, cf. Var. Lect. 
ionaverit Ipsi, Archigallo. — 521. £n astutiam sacerdotis» qtn super- 
stitioeis malieribus, qus et stupidae vulgo sunt et credulae, fkcile per- 
suadete omnia infortunia, ipsis impendentia^ in has vestes derìvatura 
irì^ et SIC iotum annum, h. e. totius anni peccata ejtpiaia esse semel, hoc 
uno munere, ita ut jaro in totum annum libera ipsis denuo sit peccan- 
di potestas. In tunicas ì\ns eat forte per rlsum dixit poeta prò, tafi 
donatione avertatur: is certe verborum sensus est At ipsa hsec 
oratio ab ingenio talium prsestigiatorum non abhorret Grangseus» 
coli. Ascon. ad Orat Cornei, pr. et Pesto in v. PUce, putabat, haee 
dieta esse ex ritu Romanorum, qui effigies et simulacra habuermt cir«- 
cum Lares in unaquaque domo, ut, si quid mali accideret, Dii in ea 
rejtcerent At Voss. ad CatulL p. l6S. hsec notavit: <^ Vestes Illa» 
ipsimet Galli induebant, utpote qui exsectis virilibus illieo habitum 
virilem muliebri permutarent : unde in antiquis marmoribus passun 
Galli visuntur in stola muliebri, quod et de Deae Syri» Gallis tradii 
Lucianus. Habitus autem Gallantium erat lugubris ; et xerampeli- 
tntm colorem Plinius rectìssime puUum interpretatur." 

522 — 550. Nihil non mnlieri suadent superstitio et astutia sacer*- 
dotum. — 522—524. Grenus hoc lustralionis notissimum ex Pers. II» 
15w l6. Horat Sat. II, 3, 290 seq. et al. Hibemum, congelatum» 
ipsa quoque hyeme fluvio mergi non recusabit roulier et Muei timi* 
Am caput, h. e. se ipsam, cui superstitio ac versutia saoerdotum ti* 
morem incussit 523. mergetur Tiberi mainHno, h. e. raatutino tem* 
pore, ut mane ap« Pers. et Horat IL IL Nam homines cum diis ac* 
turi aut sacra iis facturi corpus totum, saltem manus, aqua, vel mari- 
na vel fluviali vel fontana, abluere solebant, (quo ritu adumbratur 
purgatìo animi a vitiis) et ipsa nox poUuere credebatur. ^* Ter, ut 
ip. Pers. L e. Virg. JEjì. VI, 229. Ovid. Met VII, 26l. et al; Hujus 
quoque numeri et mystica fuit vis, et vidgaris usus apud poetas. ^^* 

"" Cf. Pirop. III, 10, 13. et Kotnig od "» Hinc nolim cum Hennin. hmc m- 
Ftn, II, 16» f«m ad r^iw fimwrt^fmrmf rìtus feminsp^ 



Digitized by VjOOQIC 



276 COMMENTARIUS 

— > 525. 526. Rune superstìtiotarum ritum memorant etinn UbalL 1» 9, 
B5. Seneca loco sup. ad v. 517* adscrìpto^ et Joh. Mabiliuii» a C. Va« 
lesio laudatila, in Itin. ItaL p. 50. ( Vié^us haud raro mulieres n^ 
tondo in genua non solum ad Scaloni sanctam, ad quam vix umquom 
alUer adscenditur, sed etiam ad sanctam Mariam ma^orem et ad BamS» 
com, quas Ara CcsU dicilur, ex vicinU donwbue progredì) Minna apte 
comparant Ovid. Fast VI, 397 — 412, Re^ Tarquinii Snperìn 
agrum inter Urbem ac Tiberini, consecratiun Marti, onde caaqHis 
deinde Martina fuit ; quod vel tircmibua notum e Liv. II, 5. To* 
ium agrum erepet^ quo ridicala superstitionis vanitas augetor. ge^ 
mbìu crueniie rependo super arenam, lapidea cet sudo, ¥. ad. r. 
159* — 5St6. candida Jof Inadii filia, in candidam vaccam a Jore 
mutata, qu® in .^gypto, recepta forma humana, nupsit Oeiridi regi, 
post mortem vero in Deos relata est et leis appellata, symbolom fe^ 
cundantis et alentis iEgypti. Fabula notissima vel ex Ovid. Met I# 
588 — 747- de cujus origine et indole v. Heyne ad Apolloder. II, h 
S. et Creuzer's Symbolik T. I. p. S09. 849- S55. T. IL p. 157- S84. 
T. IV. p. 17 seq. 81. 9I. 289—256. candida Io, y. Ovid. Met 1, 743. 
Hoc epitheton ad pulcrìtudinem vel ad vestes lineas Isiacomm aacer* 
dotum (cf. V. 533.) referendum putabat Brit C£. Broddios. ad Ti* 
bull. I, 8, 81. si Io, h. e. Isis, jusserit scil. per saoerdotem, qui hoe 
mandatum sibi per somnium a Dea datum esse mentiUir. Cu v. 580. 
581. Nam alise nunc superstitiones rìdentnr earumque aucUves, »- 
cerdotes Isiad s. Isidis, qui non minus versnti prsstigiatores, foon 
Bellonarii, Galli cet, erant et firaudulenti conjectores, h. e. somnio- 
rum interpretes, (conf. Cic Div. I; 58.) quique recte mcrifieuli mmp 
tuperslUioids dicuntur Suet Domit e 1. — 527 seq. Grangsi ntcr- 
pretatio forte non repudianda: quamvis Bonue in tempio Isidis Boa 
vera sit Nili aqua, qua iEgyptii utuntur in hujus àem templist tiA 
tantum simulata, (v. Virg. Ma. TV, 512. ibique Serv. et Cerda) ta- 
men, at Io Juberel, mulier bsec religiosa sen potius superstitiosa vd 
ipsa (pedibus) Uni ad Mgypti finem eam petituva. Alio aensa iuec 
verba esse capienda putat IlL Bottiger in Sabina p. 184. 211. SII 
ed. pr. ubi didt, sacris Nili aquis magnwm <dim vim adsignatun ei^ 
que propterea ex iBg3rpto Romara et aliorsum fuisse delatas, ^ 
Maillet Deacr. de l'Egypte T. I. p. 29.) cultores vero Isidia, templi»» 

rumqne oooTerrioiieiii ad Domen Chrìtti ; n'^vAu, Oero. Alex. Stroou I V. ft 1^ 
ntque t. 5S5 wq. ad f #•# *In*Im*w, ^ m) tIi. XV, 18* 

«4 wXKaJMtt M BHTf (poti coitum) /?«ir. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 2T7 

deae ingressoB, aqna lustrali se ipsos sedemque adspersisse aut a sacri* 
ficnlis adspersos esse : (v. Casaub. ad Theof^. Char. XVI.) fingere 
itaqne poetam^ Isidis cultrioem eo supersttticmis progredii ut ab iE« 
gypto arcessat ant Ipsa potius petat aquam Nili^ et quidem eom tan- 
tmn in finem, ut tu adem statuamve Isidis spargat ; neque eam magia 
snperstitiosam fnisse, quam reges Persa "um, qui aquam Choaspis in 
quoris itinere secum duxerint, de quo v. Brisson. de regno Pera. I. 
p. 59* Sed hsdc interpretatio non differt a nostra ; aquas autem Nili 
Choaspisve propier insignem earum vhn aut arcanam a supàrstitiosis 
oiim petitas esse, vix crediderim. Reges certe Persarum secum dux« 
isse Choaspis aquam, quia fuerit levissima et suavissimi saporis, (Sdwf 
ikafg6mn9 xaì nòi&roii) tradunt Herodotus I, 188. et Ctesias ap. 
Atfaen. II, 6. (23,) p. 45. Hinc et NiU aqua a multis petita et tum 
Berenic» a Ptolemseo Philad. patre, tum regi Persarum, et buie qui* 
dem tributi loco, (v. Athen. 1. 1. et II, 25. (74.) p. 67* et Plut. vit. 
Alex. p. 686. D.) missa videtur, non propter magnam sacramve vim, 
qjud olim ei tributa sit Firmatur haec conjectura verbis Sen. Nati 
QueesL IV, 2. extr. Qjuare Nilus dulcis et/, si UU e mari unda ut 9 
Nec enim uUi JUtmini dulcior gustus. Non ignoro quidem, in ejusdem 
Sen. Nat Qusest III, 25. haec legi: Qjuaruindam causa non pciest 
reddi *- quare aqua Nilotica fecundhres femnas Jàciat^ ftàeo ut qua^ 
rmndam viscera Umge steriiitaie prcsclusa ad conceptum rdaxaverit ; 
quare qwedam •» Lycia aquce conceptum femmarum custodiani^ quas 
soloiipeiere, quUms parum tenax vulva est. Quod ad me attinet, pano 
ista inter temere vulgata. £a tamen bue non referenda. Ibil non 
modo in .^gjptum, sed etiam ad Mgifpti Jinem^ quin ultra aut supra 
fgyptum, ubi Meroe sita est Merce, quse aliis insula maxima 
Nili in ^thiopia, cujus urbs ejusdem nominis regia fuit sedes, (r. 
Strab. I, 75. et p. 1134. Herod. II, 29- Diodor. I. p. 58. PtoL IV, 8. . 
Plin. II, 75. V, 9. VI, 29. 35.) aliis penifisula didtur, ^ est hod. 
Atbar, quae provincia maximam r^^ Senaar et minorem Habessiniae 
partem versus meridiem complectitur et non prorsus quidem et sem- 
per, sed pluvio tempcnre tota fiuviis restagnantibus, Tacazzé s. Atbar, 
(Astabora) Nilo ejusque brachiis, cingitur. Docte et odiose de ea 
disputavit Heeren in Ideen uber die PoUtik u. s. w. T. II. P. I. p. S6S 
—452. ed. III. caUda Meroe, ut caMa Coptus XV, 28. aliaque 
oppida ^thiiopise et .^Bgypti, terrarum in oriente sitarum ; vel Nilus 

»• T. Hard, ad Flìn. V, 9. s. la et d* Anville Mémoins nir 1* Egypte III» 51. 
Vou II. S 



Digitized by VjOOQIC 



278 COMMENTARIUS 

tepens s. iqddusj irrigans tepentem Mgyptmn, X, 149. Prop. II» %3, 
3. Ckudian. XV, 476- Lucan. Ili, 199- VII, 8^3. vi spargai in 
tsdem Itidis ; ut ap.' Tac. Ann. XV, 44. aqua ex proximo mari hau8ta 
templum et sinmlacrum dece Junonls protpersum oL •— 5^9. Vetas 
Schd. In Marito campo templum Isidis vetustum, proximum ovili, h, e. 
ei loco, uhi Romulus et pastores adtueveranl pecora pascere ; aui regiam 
éHcU RomuU, ut (leg. aut) palalium. Alìì ovile 11 L dici putant septa, 
h. e. locum in campo Martio, in quem coibant in comitiÌ8> qu^us 
suffiragu jus erat, ut ap. Liv. XXVI, 22. Lucan. II, 197* et al. Non 
male : aed quoniam anUquum vocatur ovUe^ cum Britan. et aliis acci- 
pere malim de eo loco campi Martii> ubi priscis temporibus ovilia 
fuerint Tarquinionun et poatea, horum agro Marti consecrato,. septa 
BÌnt ezstructa. Antiquum itaque ovile poeta dixisse ridetur facete, 
quìa campum Martìum sup. v. 525. agrum regis Superbi vocaverat 
surgit doctius quam est^ ut passim. Nam surgere, exsurgere, ezsiare^ 
esistere, erigi et adloUere se dicuntur roontes, aggeres, muri, columns, 
fedifiqia, qusB alta sunt, vel quasi emergunt et eroinent, vel conspici- 
untuF. ^^ -— 530. Credit enim mulier superstitiosa^ quas et credula 
esse solet, quod astutus sacerdos comminiscitur, se moneri voce ipsUis 
Dominai, Dea, Isidis, quia per somnium id sibi Deam indicasse ac 
jussisse fingft; sacerdos, et bujus vox ipsi praculi instar divini est, 
vel Deam per eum loqui putat Domina, i^t òtSTmm, etiam passim 
Dea dicitur. ^^ Vocabulum est honoris, ut regina, rexy mater, pater. 
— • Monere et -conila vocabb. propria de oraculis, Diis ac vatibus^ qui 
vel somniis vel prodigiis aliisque signis voluntatem suam et futura 
sipùficant.^^ 

531. *Emf(tìnifjM fl^mixh, q. d. scilicet vel utique dignus est /talis 
sacerdos, quocum Dii nocte loquantur ! 532. Ergo, quia cum ipsa 
Dea eum colloquia lia.bere existimant mulieres superstitioss?, . pneci- 
pue illum colunt — 533. Qui, antistes forte vel princeps saceidotum 
Isidis. grege, dioro sacerdotum Isiacorum, qui et Unigeri erant, 
vel lineis vestibus induti, (ut ipsa Isis, quae regina .£gjptiorum^ 
fuisse videtur eosque lini usum docuisse) et calvi, capite raso ; unde 
lÀnigeri Jugiunt calvi sistrataque turba ap. MartiaL XII, 29, 19*'^ 

^ y. Bunn. ad Ovìd. Met II, 264. et Burm. ad Val FL I, 29. 2S1. etad Ovìd. 

Drak. ad Uw. XXV, 21. Met. II, 639. ai 

>« T. e Ovìd. A. A. 1, 148. Virg. Mn. ^ De ilio vid. Broekhus. ad TnMilU 

III, Uff. 488. Prop. III. 3, 31. I, 3, 3a et Heins. ad Ovid. A. A, I. 

^ ▼. Heiiia. ad Ovid. Met XIIT, 216. 77. de hoc Casaub. ad Lamprid. Com- 

J^roekbut. ad TibvU. I, 6, 5a III, 4, 2. mod. e. 9. Ferrar. Elect II, 13. Hieron. 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 279 

Cansas utrinsque rei pete ex Plut de Inde et Osir. (Opp. T. IL p. 
35^ ed. Frft vel T. VII. p. SQO. ed. Reisk.) in quo libello de utro- 
que .^gyptiorum numlne et de Atiubi copiosissime disputatur. A* 
nubis, Osiridis vel Typhonis filius> perpetuus Isidis et Osiridis^ h. e. 
Lunse et Solisy Comes atqne custos, factus nnntius inter Superos et 
Inferos, (at Mercurias et *E^fMÌs Graeconim) qui symbolice honion- 
lem sive ortum oocasumqne solis ^esignabat et quasi janitor coeli et 
ostiariiis erat, qui soli in hemisphserium nostrum ingredienti januàm 
quasi aperiret eumdemque abenntem in hemispluerìum inferius emit* 
teret : unde capite edam canino effingebatur» quia canis olim aediilm 
januis tamquam ostiarius vel custos ac vigil addebatur hujusque sym- 
bolum erat Qubd caput caninurai ejus effigies^ humeris sacerdotum 
impositum per urbes drcumferebatur. ^^ Hoc loco innuitur sum- 
mus Isidis sacerdo8> qui personam Anuhidis sustinet, forte ut risum 
moveat, vel quod derisoris partes agtt. Alii rationem inde petunt, 
quod saoerdos vel statuam Isidis, aeque ac Anubis, custodiate vel nun- 
cios sit inter Isidem et mulieres^ ut Anubis inter Superos et Inferos, 
Henninius h. 1. conqpiciendam dedit iroaginem Anubidis^ qualis ser- 
vabatur in cimeliis Parisinse Genofevae : est figura humana^ excepto 
capite, quod caninum est, ipsoque rictus ductu exprimit et excutit 
sannam.^^ airrit per urbem derisor, derìdens ipse stultitiam et 
credulitatem popuU plangenlU, cum luctu et planctu quaerentis Apim ; 
de quo v. ad Vili, 29. Poeta forte respexit illa sannae genera, quae 
expnmunt, qui ringùntur vel risu diducunt rictum quique linguam 
exsertant. .Utrumque et canibus proprium est, et hoc quidem cmr*, 
rendo fessis ac sitientibus. Conf. Pers. I, 60. ibique Casaub. Iiìde 
elacebit ars et ingenium Juvenalis, superstitionem subsannantis. Alii 
jongunt verba grege calvo pUtngenHs populL 

5S5 — 541. Sensum et sales h. 1. recte, opinor, cepit Britann. cujus 
hsc nota est : " lUe sacerdos, qui se cum Iside colloquium babere 
«mulat, peft/ veniam mulieri huic vel uxori admodum superstitiosae 
ab Isidei quotici illa mulier non abstinet concubUu cum marito suo vel 

ad Eicclb XLIV, S9. OuieL et Elmenh. Diodor. 1, 18. et 87. II, 4. inpr. Cmi. 

«d Mimic. p. 166. ser** Sjmbolik T. I. p. S93 seq. 

"• ▼. ed XV, 8. Plut. de Iside et "• C£ ApuL L 1. et «imiles imaginea 

Otta, Opp. T. II. p. 355 seq. 368. SSa ap. Stniv. Synt Ant. Rom. Tab. V. 

W7. Herodot II, 66. 67. Casaub. L L Fig. 21. Wilde «in. ant. tab. 31. Gw- 

J^bkmsk. Panth. .Egypt lìb. V. e 1. laa DactyL T. 11. n. 386 seq. et Monu 

T. Ili, p. 4—14. et 35 seq. ApuL Met fauc. Ant. eipl T. II. P. 11. p. 314. 
XI. p. 262. et Apol p. 315. ed. Elm. 

S2 



Digitized by VjOOQIC 



280 COMMENTARIUS 

aded cum adulteris suis ; unde forsan violato cadurco^ lecto^ ì. e. non 
servata castitate kcti matrìinonìalia per eoa dles ac noctes, quibas 
facra Isidis peragebantur : nam tunc nefas erat conjangi marito. Ei 
movisse caput cet ironioos : et pri^eqto ìpse Osiris precibus saoerdotìs 
adnuit ; nam vUa est serpens argentea movU»e captU i. e. adaenstate. 
Ittius saoerdotìs lacrymm m. m. prasHani, ut Odris, sciL corruptus mu- 
aerìbus, non aònuat wemam culpa, crìmini mulìerìs^ quce cum viro con* 
eubuit" ^^ Jam videamus de verbìs siugulìs. — « <535— <-5d7* In sa« 
crìs Isìacisy ut Bacchi et Ceareris, feminee ac matrone, (ut SMjccefofi»» 
t^w^eu apud Athemenses) novem per dies ac noctes debebont dbstinere 
coBCubita et stramentìs incubare in tempio vel pervìgilia in eo ager^ 
quod vulgo dicebatur secubare et in casto Isidis vel Cereris esse. De 
quo secubitu v. ìntpp. Prop. II, 33, (aL 24.) 1 aeq. IV, 5, 34. Ovìd. 
Am« III, 10, 1. et Tibull. I, 3, 23 seq. ubi nota Heynii legìtur, qu« 
etiam ad h. 1. transferrì potest : *' Admodum superstitiosam uxorem 
olisse necesse est, quìppe qns etìam peregrina sacra ooluìt ; nec id 
genus animorum adeo alìenum ab amore esse aiunt" 536. diebus 
.tam sacris et observandis cum reverenda, religiose, pie ac rite colen- 
dìs ; quibus maxime vi(dalur castitas lecti matrìmonialis. Cadur* 
ernn stramentum s. stragulum, lodìx, culdto, ut VII, 221. et deìnde 
totus lectus, ut h. 1. Vetns Schol. landavit hos Sulpicis versus : Ne 
me cadurcis destilutam fasciis (h. e. remotis stragulis) Nudam Cakeno 
concubantem prqferat, ^^^ Origìnem vods docet Plin. XIX, I. Nml* 
bm est candidius (Unum) lanasì)e sinnlius, sicut in culàiis pnecipuam 
g^orìam óbtinent Cadurci in Gallia, quorum regio nunc Querey et op- 
fùdum Cadurcum olim Divona s. Dueona hodieque Cahors did- 
tur. *** 



^ Ita quoque hone locmn «xplicuere intenditur. IlUun vocis vim DotaTÌt etì- 

Vos8. EtymoU p. 87. et Selmas. Exerc» am Isidorus in GUnbU; Cadurcum (nam 

Plin. p. 341. 938. et 117a nisi quod ita leg. prò cadurdum) membrum Jenù' 

perperam putaruot, non muUerem, qiui no, et cadurca labra pudendi muiiebrit 

lacrìg diebus haud abstinuerìt concubitu, mut sponda lecti ; eamque h. L umce ve- 

aed maritum ejus adiisse lacerdotem, ut ram esse, oontendebat H. Vales. miraBS 

Sro ea Teniam petereti magnaque merce, hoc latuiase omnes interpretea. Idem 

e ac pcena culpam ilUus rederoisse. tamen Schol. inf. ad VII, 281. « Ca- 

"* Eoe interpretati sunt Bnekfaus. ad durcum quidam cucidlum dioont candì- 

TlbuU. IV, 2, 1. Tir doctns in Misceli, dum, propter hiemes et nives compara- 

Obsi. crit. Voi VII. T. III. p. 331 seq. tum; alii tabemaculum, ant lentoiium 

et Wemsdorf in Poet Lat. min. T. III. dizere, quibus merces suas protigere 6on« 

P* 96. sueterunt." Cf. Ferrar, de re vest. IV» 

>« Vetus Scfac^. male : mtmbrum mat- 38. Soler, de pileo § 15. et Vess. Etf- 

tierù inteUigUur, guum tU membri vela' mai, p. 87. 
meiif vdf ut'alif est inttita, ^ua lectu» 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. «81 

' 55^. moome caputa adnolsse capite precibns sacerdotifl ; (ut xartt« 
Miftv KMfoùsf «p. Ham. II. l, 594 seq. et aàMMise deam mp. Liv. V, 
22.) nìn malis» movim^ quassasse^ caput pr» ivm, at ap. Horat. Sat 
I, 5, 58. Virg. Mn. VII, 292. ximÌ(Ax( nd^ Hom. Od. V, 285. Tum 
min(MrdÌ8tinctìopo8tt»idtircopoiìeii£la. t;»» e«^ / qaod fingit saoer- 
do6. argentea terpens, simalacmm Isidis in tempio. Nam inter 
varias hnjua Deas speciet ac Bymhoìa, etiam hsc pertinent, qaod vel 
caput ejna vel dextrum brachium serpentibus dnctom est» vel cuims 
dnobuB draocmibus vehitur. ^^ — - 589. mummra, ut fuiurri et >)/<Su- 
f^ft^ poreces (h. 1. sacerdotis) et vota cum murmure s. «UBunro con- 
oepta : nam vota, quse clara voce facete pudebat precantes, in primif 
param honesta vel improba vel invidiosa^ tacite aut cum mummie 
oondpiebantur, ne quis ea audiret, aut fiiceret contraria. Tadtas 
^uamodi preces memorant Sophodes Electr. 688 seq. et Peraius II» 
6 seq. Bene autem Sen. £p« 10. ex Athenodorò : Tunc scUo^ te eue 
nmmbus cupidkaiìbus soUUum, quum eo pervenerit, ut nihU Deum roges, 
ròsi quad rogare poitu palam. Nunc enm quanta dementia est homm 
nmm? Turpitsima vota dm insusurrant ; si quis atbnoverit aurem, 
conikescenl et, quod scire hominem ncihmt, Deo narrante — Qus aperto 
fMt voto nec labra movet metuens audiri cet ut ap. MartiaL I^ 40, 6. 
midi arcano qui roget ore deos» Hinc Pythagorae praeoeptum fktrà 
fmni 8VX*** ^^ nwditata, preedarei quia non sunt jus^ preces, ex 
vero animi sensu profects, sed murmura inania, firaudulenter excogi- 
tata. 540. 541. Facete ridetur superstitio mulierisi cu|us preces 
exaudiuntnr culque datur venia culpa, concubitus, quia Qftm, vd 
uxor ejus Isis, donis corrumpuntur^ h. e. sacerdos munerm accipit. 
Amser vero et popanum s. placenta tenuis (Xo/o^) et Isidi sacra, et 
In deliciis erant saoerdotibus JEg3rptiis> ^^ Henninius: ** Si vìs> in- 
quit, hunc locum p^tus intelligere, vide Petri Bellorii .£gyptium 
illum sacrorum ministrum, cum florum fructuumque primitiis nec 
non multis anterìbus onustum, e manu pendulisy et, ut videtur, qua* 

^ Conf. ÌEliao. hist. an. Diodor. I. II, 4—9. IUmU. II, 1, 84 Mq. et Ho- 

ìlacrob. StL I, 20. Ovid. Am. Il, 13, rat. Epist I, 16, 59 aeq. 
18. et Met. IX, 693. (ubi t. Heins.) ^ t. Jablonaki Ftoth. JEg. Bb. V. e 

Burm. ad Valer. FL IV, 418. CaaaL de 1. T. III. p.8. 9. Fhilostr. mi, ApoUon. 

rìt. veL iEgypt. e 24. Patin. Imp. Rodo. V, 9. Spanhem. Us. et Pr. Num. p^ 

noni, t SS. MoDtfimc. Antiq. expL T. 266. Herpdot. II, 45. Ofid. Fast. I, 

II. P. II. Uv. 1. diap. 3 — 7. pL 105 453. 454. (ubi v. Heim. et Burm.) Fhi» 

— 117. aL Satmaa. ad SoUn. p. 341. lippi Epigr. X. in Bruock. AnaL T. II. p. 

Creuaer's SjmboUk T. I. p. 324. 214. Jacobt ad AnthoL Gr. VoL II. P. 

«M ce X, 889. 29a et intpp. Fen. IL p. 15a 151.etBòttigerìSabiiiap.217, 

S3 



Digitized by VjOOQIC 



W2 COMMENTARIUS 

dni| in qua non obscure mìhi videor obtervare temie popammt. Vicfe 
ejus fi^unun am inctaam ap. Spanhem. de Pr. et Us. Niun. Dìss. IV^ 
p. m. 266. et integram in Sandrart Academia Pictur» Gem. adUta P« 
I. L. II. tab. 4.- De Osiride v. ad Vili, 29- 

542 aeq. QjHmn iUe Isidia saoerdos locum dedit alìis asperathieiiu 
auctorìbud et recessit, Judasa mulier vel Judsi sncoedant, qui co* 
phinofomoque reUcto, h* e. relieta sylva ac supellectile sua, in Urbem 
▼enerunt, et mendicandi et vaticandi causa. Vid. ad III, 14 ieq. 
Nonnulli putant, Judasos h. 1. poni pto Chaldaeis, somniomm intera 
pretibus. Sed de hÌ8 potius agitur y. 55$ aeq. arcanam memUcai 
inauremf in aurem matrone miperstitiosae dam inausurrat fiita ejas 
futura. Mendicare facete prò susurrare, qnoniam mendici Judaei 
auaurrant, vel aimul dam atipem n^^ant. Clam vero vatidnatitur et 
mendicant ac irementes h. e. timide, pavide ; quoniam Judaicam rdi- 
gionem profeasi vel Urbe ejiciebantur, vel gravina tributum pende- 
bant Cf. intpp. Suet Dom. 12. Sed v. aup. Excura, ad V, 11. — * 
^44t. Interpres legum Sofymamm, Hìeroaolymitanarum, h. e. Judaic»* 
rum; nam Solyma olim dieta Hieroaolyma et Sofymi Hebnei. Ar^ 
horit magna éacerdot^ v. ad III, 15. intemuncia, qus vduntatem 
Dei hominibua indicat, unde Jovis internuncii et inierpreiei dicuntur 
augurea et avea Cic Phil. XIII, 5. et Div. II, 34. Jida^ coi fides 
eat habenda; f^^uMuoi. summ cceUf h. e. DeL v. ad XIV, 97. — 
546. Impld et illa Judaea a. aaoerdoa aibi manum praodicendo futura^ 
sed pardu», quam iUe sacerdoa laidia, (de quo antea aamo fuerat) et 
clam. agre minutOf trientibua, quadrantibua cet -— 547* Fallacea 
Judasi prò mercede ad consnlentia votum et aomnia aliorum int^jne- 
tantur, et quae ipei aomniaverìnt confingunt Somma erant aat 
▼era aot falsa, et magna illia olim via tribuebatur ad futura prospi- 
denda, quum natura aomniorum non aatia perqiecta esaet v. Konig 
ad Pera. II, 57. 

548-— 552. Armeniui quoque vel Commagenus haruspe* aupersti* 
tioaia mulieribua, quae peregrinia haruapidbua non minorem» quam 
Romania fidem habent, ex inspectia extia futura pnedidt, et buie 
spondei amatorem tenerumi dulcem vd tenero ac blando amore fi»* 
grantem, illi testdmentum ingens, ampia bona testamento Idrata ei vd 
relieta. Spondere, ut promittere III, 43. aed gravina eat fidiaaimam- 
qiie promisaionem ac prsdictionem aignificat '^ Commagene para 

*" Conf. Cic pro^ur. 41. extr. Se- XVI, 114. et Valer. R, VX, 117. Sùni- 
nec £p. 19. Bumi. ad Ovid. Ep. Her. Utcr Suet. Tiber. 14. ((U infante Seri- 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VL S83 

Syirue ìnter Amanum montem et Euphrateni. Haruspex iractabai, 
h. e. inspiciebat exta^ et quidempotissmmm pubmmem, jecur et ooh ^^ 
In cQiilenitam hujas artis» qu» profecto admodam inepta erat et rìdi« 
cula, non majorum animalium, sed cohtmbcgf puttorum et catelU txta 
memorarì videntar. columbm caUdai, recens mactatae et adhuc fu- 
mantis, vel 8pìrantis> h. e. palpitantis, ^Meufoùifìii. rimatur, soler- 

ter scaratatufy ìnspicit et coBsuHt exta. Panliaaiue (Epiet. XVIII.) 
exta catelU didt ad ritom magica? damnateeque artis tacere, et laudat 
baec Paiiaan. VI^ 2. § 2. verbà: Ovia hoedique et vìtuli exta passim 
oonsulebant haruspices^ edam suis apud Cypram ; canis autem nemo> 
nisi Tlurasybulus augur et vates arcano peculiarìque quodam rìtu. 
552. Interdum et pueri exta rwtabilur, et pneros ocddet, nt ex eorum 
extis talia perscrutetur. Conf. Ammian. Marc XXIX, 2, 17. ubi 
Lindenbrog. laudat Vierìum de pnesUgiis dsem. I, 7- Euseb. hist ecd. 
Vili, 14. p. 98. Ca8sipd<M(. in hist tr^aart VI, 48. Theodoret III, 21. 
et al. -^Jaciet ita, qvod, m alius fiidat, ipte deferatp v. sup. ad ▼• 220. 
IVitrabit infanticidium, quod indicio suo postea detegat, (aocusans fo« 
minam soperstitiosam) ut propositum prsemium debitionis adsequatur ; 
Parrlias. 1. L Ach. et C. Vales. At Schol. vetus : *' Heic Egnatìum 
I^ilosopfonm significi^ qui filiam Barese Sorani, quam, quum ipse ad 
magìcam discendam esset (ita Dorleans legit prò descendiuet) horta- 
ttts, detuHt Nercmi, ob quam rem morì cum patre jussa èst a Nerone. 
EgnaCium auteni poeta ob delationem hanc ipsamsaepe lacecat, ut III, 
116." Conf. Tac Ann. XVI, sa 

55S — 581. Loctts class, de alia superstitione et arte, de qua hsec 
disputavit Koenig ad Fera. V, 46 seq. ^ A stellamm compositione 
et iadinatioDe ea, qua quia lucem adspexisset, indolem ejus et nati^- 
ram, studia, conmioda et incommoda vitse futurae pendere, antiquito- 
tis superstitio sibi persuasit. Opinio hsec, rudibus ingeniis fiumilia- 
rìssima ideoqne et vetustissima, ex eo fonte profluxit, unde plurimi et 
maximi errores, quibus mortales ducuntur et exagitantur, orìginem 
traxenmt Prodivis est enim omnis eetas, a literarùm atudio nondum 
philoeof^ae luce collustrata, ad indagandas causas eamm rerum, quse 
vel magnitudine sua in admirationem sui rapiunt, vel utilitate aliqua 
ad bominum vitam ìnsignes sunt, vel omnino ad genus mortalium 
aliqua ratione pertinent Quo in studio lapsi sunt homines eo gr»- 

iomus mathenuuicus praclara sppponàii Oc de binup. resp. % et Dìt. I, 39. 58. 
•cet.) et Otb. 4. al 

^ Coot loca claik Lucia. I, 6S1 Mq. 

84 



Digitized byVjOOQlC 



M4 COMMENTARIUS 

yÌMB, qtio minore rerum cognitioiie instvucti iUud aggrederentnri 
^um lerum simul exaistentium^ quae nulla sodetate Inter se conjunoi* 
.te eatenty in alterutra alterutrius causam et rationem sitam eaae exia- 
tìmaient Id quod non adum omnibus astrologiae deliramentia locum 
fèdi, sed et mater fuit omniimi errmum, quos quidem futuri pre* 
jciendi amor fovera^ innumeraque mala in vitam hominum induzit 
Quantum prava hsBe studia Ptolemseorum aetate viguerìnt, docet 
Heyne Opusc* acad* T. I. p. 109. Ceperunt autem nova sempcr 
incrementa omni memoria, qua homines debilitatis et fractisper luxum 
et aollitiem corporia et animi viribus rerum futurarum metu cmci»- 
rentur. Ceterum cur agenethliads Saturni stella malefica» Jovis aa^ 
Intaris habeatur, (Macrob. Set I, I9.) ignorabant vulgo : una ratio 
«ifertmr ex Ptolemseo in Fabric. Bibl. Gr. T. IV. a 14. p. 449. Multi 
jam ex veterìbus buie superstitioni anili bellum indizerunt v. e Fa- 
vorìn. ap. GelL XIV, 1. Cia de div. IL et Sext Empir. V. Mansit 
tBoaen persvasio vulgaris, ut, sub quo quis signomm Zodiaci esset 
•niatus» ab iliius sìgoi natura et indole colorem animi traheiet, ut a 
Libra «quitatemi a Geminis propensum ad intimam fiuniliarìtatem 
awbuun, (in boo autem videntur sibi veteres non semper oonsdtisse ; 
v« mtpip. Petron. 39.) malignitssque unius stellee booitate et salubri- 
late alterìua quodammodo coerceretur et temperaretur." Similia et 
alia oopioee dissèruere, quos infra laudavi in nota l68. Astralogiam 
tero bane |Mrofitebantur bomines ubivis vagantes, qui Chaldm, (v. 
553.) astrologi, (v. 554.) nuUhematici^ (v. 562.) Babylonii, astronomi, 
ypethliaei, {rianetarii, dtronXf tfjxomtW, (Germ. nalimiàUielier) vocaban- 
tau*, ut ara eorum maikens, àar^'hiyia vnoMni, ytnthaktyh^ parwfù^ 
yiUf àariiniiM^fuaTm^, Haec ara nitebatur superstitione, quse magnam 
•vana in rea humipaa tribuebat planetis et sideribus, praedpue iis, 
-quae in aodiaoo sunt quaeque eo momentoi, quo quisque nasoebatnr, et 
auigdbaBt et bis vicina et ab iis remota et dengue iia oppoaita erant 
Ex hia aideribua qusedam pntabantur case felicia ac benigna, (àya^ 
«M«^ àari^) ut Verna, (v. 570.) Jupiter, Luna, Virgo^ Libra, Tan- 
rua; alia infialata, trMa et malefica, (xaxùvmi àaripg) ut Sahtmuf, 
(v. 569. 570.) Mara, (cf. X, 818. 314. et Ovid. Am. I, 8, 29.) Scor- 
pÌ0| C ap ricomus ; alia vero communia, {krinonot àan^i) ut Mercurìos. 
Prosperorum tamen salutariumque siderum et conjunctione et oppo- 
sitione (quae proprie constdlatio dicitur) noxiorum vis Lifììngi et feli- 
cissima ssepe genesis effid credebatur. Hinc astrologi iUi e genesi (r. 
579*) 8. genitura et sidere natalitio ejusque inspeciime (v. 579*) vd 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. VI. S85 

oboe^rvatioiie ac oomparatÙHie^ quce horxmcopus et ikemaf (Suet Aug. 

94. extr.) ù^otxóvo^ et Sf/ua, vocabatur» fata cuìvìb immìnentia augu- 

nurì et diem horamve, qua aliquid agendum esset, ut prospere sucoe* 

dcret» definire solebant. Eo consOio utebantur lUnis, (v. 578») sive 

iabdìif, (v. 558.) ephemeridibus {v. 574.) et dlarìis^ qus Gr»ci$ ipi/u^ 

^itg et «fìvexi^ (unde astrologia T/rox/xi)^ judiciaria^ ut contra xcuov/iub 

qnae est dtfffovc^) nobisque Caknder, Journale, Aknanache, Tage^ 

hmcker dicuntur^ et in quibus designaverant ortus^ motus, oonjunctio- 

nes, diatantias et oppontiones planetarum siderumque^ ad quemcum- 

qua diem notatas^ adeoque indicia rm xara^m, inoepiorum> et die- 

rum horarumque> ad quaelibet vitse negotia eligendarum aut vitanda- 

lum, roÌ¥ ifi^w^ruf a. *b^(j^fi€rw et àajàxrw. Coof. v. 575 seq. His 

ephemeridibus consultis et bora inde natali explorata» omnis Astrdo- 

gorum ars in iUis diebus horisve constituendis continebatur calcula- 

tìonibus et supputatione, quse fiebat per Ttutneros, h. e. calculos com- 

patatorios, et tabulam calculatoriam : unde numeri Thratt/ÌU v. 576* 

Bahtflam numeri Horat Od. 1, 1 1, 2. Chaldmcas rationes Cic Div. 

II, 47* et -4^3$; ; ut omnia illa ezpknratio tu XaXdoUw (mMoi in loco 

Luciani sup. ad III, 43. adscripto. ^^ 

555 seq. Chaldaeis majorem fidem habebunt superstitios» mulkres, 
quam Bellonse, Cybeles Isidisque sacerdotibus, vel Judseis et harus- 
picibus, quorum antea mentio facta est 554. Qfàdquid dixeni Astro^ 
lagus, credenti tamquam ab ipso Jovis Hammonis fonte, h. e. oraculo, 
reiaium, pètitum ac profectum esset ; (cf. ad Vili, 125.) et quidem 
dnplicem db causam credent, quoniam tum oracula ubivis fere terra- 
rnm, ne Delphìco quidem, darissimo omnium, excepto, cessant aut 
sileot, adeoque ea ab illis non amplius consuli possunt, tum genus ku^ 
mofuim futuri caligo damnat, Jnvenalis tangit ridetque prìmum et 
superstitionis et oraculorum vanitatem, ddnde. astutiam vaticinato- 
rum, non a Delphico oraculo, quod obticuìsse nemo ignorabat, sed e 
longìnquo mendacia, quse difficilius ita exquiri possunt, petentium, 
denique v. 554. fabulotom oraculi Jovis Hammonis originem. Quum 

>• T. ad T. 574 seq. Ili, 43 seq. VII, 17—24. (obi ▼. inpr. MitscberL Anal. T. 

194 seq. IX, SS. XIV, 248 seq. XVI, IL p. 696—704. et Jani in Excursu) 

4. Oc. Dhr. II, 48 seq. Manil. ITI, 160 Casaub. et Flillebom ad Pera. V, 30. 

seq. IV, 122 seq. 294 seq. Ovid. Ibis 209 Eroesti ad Tac. Ann. IV, 58. Salmas. de 

seq. Mscrob. Somn. Sdp. I, 19. Flin. ann. dim. p. 52 seq. 818 seq. Undeobr. 

II. 8 seq. Vii, 49. (ubi v. Hard.) Pfop. ad Ammian. Marc XXVIII, 4, 24. Me- 

IV, i. Donrill. ad Charìt. p. 773 seq. n^. ad Laert. p. 81. et Herrmann. in 

Bunn. ad Lotich. £L I, 1, 44 seq. II, MythoL T. III. 
8, 55, impp. Uorat. Od. I, U. et II, 17, 



Digitized by VjOOQIC 



COMMENTAftlUS 

enim Bflcdius in expeditione Libica aquee inopia laboraret^ afies 
«abito ex arena exivisse et ad fonlem aliquetn perduxiase Bacdidm, k 
«utem prò Jove habuisse arìetem, et bine eo ioco^ quo leperta A 
«qva^ Jovi Mammoni magnificum exstnixisse templvm periifl)etor: 
unde Hammofds nomen rulgo ab arena, évirh r^^ cqu^tAou^ deducitur^ et 
arietìna ei comua tribauntar. ^^ Templum qaoque Hammonis cino 
tura est densa silva, qiice in ilio terrarum tractu unica est etJoiUe W€Ì 
nmltiB podus fontibus alitur ; in eodem vero vel alio Hammonis ne- 
more e«t Jims SoUs^ fano vicdniis» qui medio die frìget et calet noo- 
tu. ^"^^ Hinc fons h. l. prò ipso oracula — 6ò5. Scc^ce hoc dicxf;, 
quasi illi astrologi oraculorum defectum supplere debeaat; Adi. 
Varifie memorantur caus», cut Delphicum aliaque oracula soisim qÌ>- 
mutuerint ; Delphicum tamen responsa adhuc dedisae traditur Nero- 
«is ^ Jiilìani temporibus. ^7^ 556. damncU, vel damno afficit, vel 
furopter noxas et scelera arguit et punita ita Diis uldscentlbtts» ad ho- 
minum interrogata non ampliua reqxmdendo ; Prat Reliqui intera 
pretes vel tacent, vel nugantur. Saniora attulit Hein. qui ita exponit 
hfiec verba : caligo fiituri damnat kumantim genus, e&dt, ut hominea 
B»pe infelices sint^ sepius in pemidem eoa prascipites dat, qoia fìi- 
tura nesciunt Ita locum quoque expHcat vexatissimttm Virg. £q. 
XII, 7-^7* Qiiem damnet labor et quo vergat fondere kUim* Utnm 
vero rem acu tetigerit> aliorum sit judicium. Mihi quidem et dubia 
videtur illa verbi damnare significatio, et sententia non satis congrua ; 
aptior autem harc: caligo^ ignorantia JrUuri temporìs, rerum fìitomm- 
que fìiturorum, homines, qui eorum prsenoscendorum cupiditate ar- 
^ant> angit^ cruciat. Poete nostri animo, ni fallor, obversabantur 
verba prsedara Horat Od. IV, 29» 29 seq. Brudens fuiuri iemporìt 
exUum Caliginota nocte premU deus, Bidetque, si morlaUt ulira Fa» 
trepidai. Sed prò datnnat, quod ilio sensu non dicitur^ aliud vellem 
«ubstituisset verbum ; ncque bue referenda crediderim, que dixi ad 
III, 116. ^ 

557 — 56é. £o major fides habetur astrologia eoque migor et ecmutt 
et artis, quam profitentur, fama est, quo pluribus flagitìis infiunes 

"" T. Hygin. Pbet Astrom II, «a et Diodor, et HerodoC 11. oc Plin. II, 105. 

de irera bujus fàbube origlile Hemnami. V, 5. Ovid. Meu XV, S09 seq. Lucrelk 

Mythol. T. III. p. 288. VI, 818 seq. 

»■• De Silva v. Lucan. IX, 5fia— 527. "• De Ulo v. PluL de anc def. Oc 

Curt. IV, 7, 16. Diodor. I, 13. XVII, de dìv. II, 57. Slrab. XVII. p. 559. Lu- 

50. Herodot. II, 42. IV, 181. definite can. V, 112 tcq. EusetK pr«p. evang. 1. 

Solis Cuft. IV, 7, 22. SU. Ili, 669 seq. V, p. 205 seq. et Casaub. aatibaroB. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX, VI. 287 

sunt» vel po/duSf quo saepius vd in exailium vel in carcerem vel in 
detertam insulam missi sunt» sdì. propter mala, quce praedixerunt, 
vel motus tam'animorum et civiles, quam bellicosa quos vadcimis suis 
exdtarunt. Nam si eventus pnedictis forte respondit^ non modo re- 
vocantur et libertatem recuperante sed magnam quoque famam con- 
aaquantiir. Hiatoria etiam omnium temporum docet, fimatìcia ac ya« 
tibus eo melioa oonailia et coepta sua proceaaiaae» quo jdurìbus otoozii 
faerìnt periculis et inaectaticmibus. Ipsi Mathematid vd astrologi 
sepioa et in ezailium miaai^ et revocati sunt. Hoc genus hommmn pò» 
iemtibmM ùifidum, tperantibus JiUlax, quod in civUate nostra et vetabUur 
sanper, et retinebitur, Tac Hiat. I, 22. ^^ Prascipuui, judido bo- 
minum vulgari^ est horum astrologorum^ qui sapius extul fuit, ct^us 
cet. h. e. aatrologus> qualis fuit ille, ex cujus affirmatione et tabdUs 
astrologicis (v. ad v. 55S.) apem imperii praedpuam cepit Otho et 
cii|u8 potiasimum instinctu is magnum civem, Gralbam, summo genere 
natum et Imperatorem» (v. ad l, 33.) truddavit Mathematicua ille> 
anùau Othonia» Seleucus didtur Suet. Oth. 4—6. aed Ptolemasus Ta* 
dio Hist I^ 22. et Plutarcho, unde nonhulli putant, haec cjusdem 
hominia diversa nomina fuisse. v. Burm. ad Suet 1. 1. et .Emesti ad 
Tac. 1« e Alterutrum tamen iospius exsulem fuisae^ non alii, quod 
adam, tradunt. tabella conducenda, cujus vaticinium magna mercede 
emendum est Mt prò óbitt. v. Heins. ad Ovid. Fast l, IO9. *- 560. 
Jidu est s. fit ar/t astrologica, ferro, ferreis catenis s. manids. •— 561. 
In castris stadvis career erat, iisque motis malefid catenis trabeban- 
tur. Cf. ad Tac. Ann. I, 21. et IH, 22. -^ 562. nemo indemnaius^ non 
4. nuraqnam damnatus^ haheìnt judido hominum vulgari adeoque b»* 
bere putabitur, genium, peritiam artis vel ingeninm ; nisi malia: ha* 
bebil geniumy Genii favorem, fortunam secundam. Conf. MartiaL VI, 
60, 10. {victttrus genium debet hàbere liber) et VII, 77, 4. {habes nec 
cor nec genium.) Genius albus et ater ; Horat Epist II, 2, 186 seq. 
Vid. sup. ad V. 22. 563. 564. cui vis contigU tam felid esse, ut relè- 
garetur tantum, non ocdderetur, utque tandem, multos post annoa, de 
exailio revocaretur. Cyclada, unam a Cycladibus ins., v. e Seri* 
phum et alias; vel prò quavis insula, in quam damnati relegabantur. 
V. ad I, 73. Seripho parva, ut X, I70. (et sic forte parvamque 
Seriphon leg. ap. Ovid. Met VII, 464.) nam Seriphus (hod. Serjino) 

eierv. I, 12. de hoc Suet Ncr. 40. The- »« Conf. Suet. Tib. 36. et Vit. 14. 
misi. orat. XIX. Theodorct. hist eccL Tac. Anu. II, 32. XII, 53. et Hist II, 
III, 21* Fontcoelle hist orac II, 2 seq. 62. aL . 



Digitized by VjOOQIC 



288 COMMENTARIUS 

patiiit tantum circuita XII mill. pass. v. Plin. IV, 12. s. 22. Eadcm 
ins. deserta fuit et saxosa. v, Strab. X. p. 487* et Jacobs ad Antbol. 
Gr- Voi. I. P. II. p. 175. 

665 seq. Ejusmodi astrologos coiunlU TanaqìtU tua, vaux fbtuia, et 
quidem de lento Jìmere, de sera s. tarda et nimis moratite morte (irt III» 
43.) matris tues> ante omnia tanten de te, de tua nunrte. Postarne, oet. 
Quae impia vota tum temporis frequentìa erant, et de iis aeepiua con* 
solebantur astrologi, v. ad III» 4S. iclericas; quo impia mortia 
spes cresciti Ictericus, Un^i^f homo laborans ictero, morbo regio •• 
arqnato> qui e bile per totum corpus auffosa naacitur et nobis dicttur 
geBmtcM, Gr. Ixn^i, ab ave cjusdem hominis, quse eum, si spectare* 
tur, sanare, et tum ipsa mori credebatur. ^^^ TanaquU tua^ ut ap. 
AosoQ. Epist. XXIII, 31. h. e. conjux tua, similis Tanaquili, Tar« 
quinii Prisd uxori, quas et imperiosa ac superba, et astrologie^ divi* 
nationumque vel coelestium prodigiorum, ut vulgo Etrusd, peritisn* 
ma fiiit ; quod vel ex Liv. I, 34. SQ. et 41* notum est. Alii ti^mSt^ 
ita bonam, prudentem et .pudieam uxorem, cujus exemplum eadem 
Tanaqnil fuerit, dici existimant 567* Efferat domo mortuam, h. e. 
sepeliaL v. ad I» 72. Quid emm tnafus^ optabilius, dare tmmùta 
pouuntf quam loogam adulteri vitam et prsematuram mortgm mar 
tris, mariti aliorumque consanguineorum> quorum opes hereditate 
acdpiat. 

569 — 58 J. Tales mulieres, quales nunc multae sunt qualiaque tua 
forte uxor erìt, astrologiam ignorant ; at sunt aliae bis docdores, non 
minus vitanda^ et cavendae, quss ipse hanc artem callent et profiten* 
tur ; qnse non lunplius consulunt astrologos, sed jam ipaae consuluntur, 
queque manibus semper terunt ephemerìdae, nec quidquam negotii 
sttscipiunt aguntque, nisi illis antea consultis consilioque inde ci^to. 
Hmc, quae Chaldseos consulit, et contra iUius, qua nuUum consutìl cet '^^ 
570. Saturni sidus triste, h. e. noxium, (ut grave Prop. IV, 1, 84. et 
impìum Horat Od. Il, 17^ 22.) Fenais autem laUum, b. e. prospe- 
rum et salutare, v. ad v. 558 seq. quo astro, cum quo sidere (sdL 
eum Luna) conjunctum, laUa, Isete, prospere, seprqferat, prodeat, (ut 
ap. Suet. Net, 6. extr.) se ostendat, Venus, b* e. salutaris sit. — 571* 

^ ▼. Plin. XX, 9. XXX, 1 1. XXX VI, ingultet poeU mulieri, qua ignoret, quid 

31. XXX VÌI, la ubi iim mineDtur sidera cet, h. e. qam 

talù tanto scrutetur stadio, neque cur^t» 

"* Ita bos venus colMerere puto» quos que in rem suam ainu Qu» sentente 

volgo ita aeparant, ut v. 57S seq. novuin quomodo ex hìs ▼erbis ejuculpi poisit, 

argumentum tractetur, et v. 569-^71. haud adsequor. 
2 



DigitizQd byVjOOQlC 



IN JUVEN. SAT. VI. 2B9 

Ctnìbus anni temporìbas sidera vel prospera et salutarla^ vel noxia et 
infestm sint, quibusque vel damnum^ vel ìucrum ipsìs portendant 
imcro deniuTy m lucro ponantur^ sint lucro, h. e. prospera. Cf. intpp. 
Hont. Od. I, 9> 14. 

572. Occursus illiutf tamqnam rei mali ominis, cui vel occurrere 
perìculosam 8it *7* vitare memento ; v. ad V, 71. — 573. In cujut 
manibus cemis epfiemeridas, tabulas mathematicas^ (v. ad v. 553 eeq.) 
iriiiu adsiduo usu, loco sucinorum, quibus omantur manus mulierum, 
qnie etiam globos ex electro^ {bemsteinkugeln) ut alios ex crystallo, 
confectos manibus gestabant refrigerationis bonique odoris causa ; (v. 
ad ▼. 155. IX, 50. PUn. XXXVII, 2. Ovid. Met II, 364 seq. Mar- 
tial. IV, 59, 1. Bottigeri Sabina p. 432. 434. 452.) vel taraquam mo- 
nilia ex electro, qu» ab ipsa contrectari solent ; vel quas manibus 
semper terìt, quemadmodum teruntur sucina, ut àttritu calefacta ma- 
gia redoleant odoremque spirent jucundiorem. Posterior ratio ceteris 
pneferenda.^7^ Hinc forte pingnia edam dicuntur sucina ; nisi hoc 
epitheton spectat potius ad naturam sucini, de qua Tac. Germ. 45. 
Si naturam sucini admoto igne tentes, in modum iasdas accendilur alitqtté 
flammam pmgitem et deniem : mox ut in jncem resinamve lentescit. ^^ 
De sudino v. ad V, 24. (in Var. Lect) et V, 38. 574 seq. Conf. ad v, 
553. et loc. simiL Ammiani Marc. XXVIII, 4, 24. nuUum astrolo- 
gum. 575. caHra tnro pairiamve (ita leg.) petente, marito ex Urbe 
proficiscente vel ad eam redeunte, non ibit pariter, una cum eo, quasi 
periculum ei immineat 576. revocata ab itinere et admonita numeris 
ThroiylUf astrologica calculatione ; nam ipsa hanc artem profitetur. 
De ephemeridibus et numèris v. ad v. ti^S. Thrasyllus celeberrimus 
mathematicus, Tiberii Imp. comes, contubemalis et preeceptor, qui 
forte et libros scripsit de re medica, quos Plinius passim laudat. ^^^ 
577- Ad primum lapidem, milliarium ab Urbe, vectari vehiculp aut 
lectìca, b. e. vel brevissimum iter facere. bora vectationi idonea ac 
prospera ntmitur ex libro, ephemeride. Ad sumroam antem supersti- 
tionis vanitatem declarandam inpr. valet h. 1. rerum frivolarum mini-* 



*** Cf. ad ▼. 572. 601. 65S* V, 54* Tac. num esso speciem bituminis et pinguedi. 

Ann. IV, 60. et Hist. li}, 85. nem teme ; unde h. L pinguia,** 

«• T. ad V. 58. Dio«»r. 1, 93. et Maiu ^ T ''' f "f ' V"«: ^S' ì^,^'^ ^t^^- 

tu III, 65. 5. rmcma trita J V. 38, .^'« ^;'èJ'tvTl v'..^' ^k V 

11. XI. 9, 6. (iiécma virgmea regdata u'rhrast^us multarum artium mentiara 

professus postremo se dedit Platonica 

Gnmgmis : " Agrioola putat, sud- sectar ac deìnde matheai cet.** 



Digitized by VjOOQ iC 



290 COMMENTARIUS 

maramque, de quibus ephemerides oonsulmitttr, oommemoratìou 
578* Pruritui membri alicujus corporis ominoraSy ut et stemiitstio ac 
palpHatio. '79 57g. impecia genesi ; v. ad v. 55S* CoUyrmm me- 
dicamentara oculorum colorìs cinerei ex spodio ; h. 1. fbrsan crocos 
vel collyrimn btà x^xou, quo prilrilum tolli dicit Plin. XXI, SO. 8. 81. 
82. ubi V. Hard. 5Bl,^dederit, definiverit Pelosiris prò quavis 
astrologo^ ut ThrasyUus sup. v. 576. Peiasiris enim ^gyptius da- 
rÌ88Ìmu8 fuit astrologus ac philosophus. '^ 

582 — 584. ^t tnediocris conditionis aut pauper erti mulier supersti- 
tiosa^ mediocres etiam s. viliores et circulatorios hariolos consulet me- 
diocri pretu). luslrabit, adibit vel pervagabitur, spatium virimque 
metarum, h. e. ab umi meta ad alteram percurret Circum, qua in lo»- 
gum patet» inpr. Maximum^ in quo circumforanei et viliores astn^ 
gì, divinatoreSy sortilegi^ oonjectores^ quaestus causa versabantur mul- 
ti '^' 583. Meta, irò^^, tres turricule s. columell», ad tUramque ez« 
tremitatem spinse^ qua medlus Cìrcus erat diremtus, coUocatse, (unde 
h. L ulrimquelustrabU metarum spatiutn) '^ drcum quas currua àms^ 
trorsum flectendus erat soìies ducei, consulet 8<utilegos, qui in 
Circo> foro ac viis passim versabantur. '^ — 583. Jrontem manumque 
prcébehii inspjdendam vaU^ hariolo^ et quidem frontem Metopoacopo 
seu Physiognomoni^ qui ex fronte et vultu s. ore ejusque lineamentis, 
mannm yu^fotl^t^ s. ytt^fiikinuy qui e manuum lineis et indsuris homi* 
num mores atque fata futura divinat 584. Poppysma, 4rk<frutf/Mi s. 
9wnewtiJÀi didtur proprie palpus s. sonus, lingua aut manlbus exdta- 
tus^ quo adaensum vel admirationem significare et blandirì solemus, 
inpr. equis^ qui coirr6^f ^a/> h. e. demulceri et applaudi amant ; (v. ad 



^ Conf. Plaut Mil. II, 4, 44. Bacch. simul ùderum ratione, eiponat, quid aiU 

V, 2, 75. et Ampbit I, 1, 139. Itidor. libet nato contiiigera poMiu Cf. PHn. IL 

Orìg. Vili, 9. eitr. (ubi salistUor dici- ce. ibique Hard, et Lambedi Comm en t. 

tur, qui ex palpitatione membrorum divi- de Bibl. Ctoè, VoL VI. P. ILp. 317 seq. 

nat) Erasin. ad Prov. 37. cent. IV. chiL ed. KollariL 

II. et Scalig. ad Plaut. Pseud. I, 1, ^^ Cf. inoz ▼. 588—591. Horet SaL 

105. - I, 6, 113. 114v Cic. Dìt. I, 58. etal. 

^ T. Suidat et ad eum Kiisterus, Plio. ** de qua re ▼. SueL C«s. 39. et 

II, S3. VII, 49. Athen. 111,81. Funnic. Claud. 21. Orid. Am. Ili, 15. 2. et 

Mathes. lib. IV. Pr«f. et e. 16. Ub. Met. III. 144. 

Vili, 1. Jacobs ad Amhol. Gr. Voi. IL ^ Cf. v. 588 seq. Gemer, et Bumuad 

P, li. p. 47a et Salmat. de ano. dim. QuihtiL XI L 10, 74. He^rne ad TibnlL 

p. 76. et 353. ubimonet, eumdem passim I,* 3, 11. IS. et Cic de Div. Il, 41. ubi 

Ptolemaeo 'Af;^«r«* dici, eumque et Ne - et verba h. 1. apta leguntur : Hoc gemts 

cepsum fuissc auctores rné Mkif»m»rti»t»iif divinatiùni* vita jam communii expioni, 

my^nft h. e. artis illius, qua? ex clunac Quis enim magistratut aut guis vir ithu* 

tericorum anoorum enumératione, haUita trior utitur $otiibvs f 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 291 

ly S5J) hlnc fiivor^ assensus, adulatio, blanditiae, quo sensu Mm^en 
aWh dixit Timodes apud Athen. IX, 18. pag. 407- (IX, 73. ed. 
Schwei^). Vetus Schol. bene explicuit : oris pressi sonus, avi (ita 
leg. prò ut) labiorum in se coUisorum slrepUus* Hinc poeta facete, ni 
fidlor» depinzit ejusmodi bariolos, Zigeunis hodiemis similes, quorum 
mo6 erat, per (& xarà) orebrum poppysmOy Yel crebris poppysmìa a. 
barìis jactatis^ rogare^ mendicare, blandiri et ad benevolentiam bomi- 
nes artisque sue uanm allicere, vel bonoris ac venerationis sigiuim 
dare. Sic blanda basia jaciare rhedce devexce IV, 118. (ubi v. not) 
et fulgetras poppysmis adorare apud Plin. XXVIII, 2. ubi t. 
Iiitpp. Hinc forte leg. crebrum ad poppysìna ruganti. Sed pnefe- 
renda eme&datio CK Manso crebrum poppysma sonanti^ et baec ejus in* 
terpretatio : " Tivmrit^w non est jactare basia blanda, sed sibilum ore 
emittere, seu compressis labris acutiorem quemdam sonum edere. 
Stat mulier superstitiosa in circo ùSIìlcì frontemque ac manum, ut 
laeta audiat, divino porrigit Ille non nisi bona videt et auguratur> 
quoque majorem mercedem acdpiat, se ipsum summo gaudio perfji- 
sum simulans, iterum iterumque poppysma sonai, b. e. emittit, edit. 
Eodem sensu legimus apud Tbeocr. V, 89» de Clearista, pastori^ 
capras prseteragenti, amorem et laetitiam suam prodente : BàXXii xal 
fUi>M^ rht oMKùv a KXso^/tfro, Tà( alyotg Tce^iXa/vra, xaì M ri ^rov-zv^ 
>jÓ6Òti, ad quod bene ScboL xcu iòùf nm óv^iifjubhv <n/^/^fi. Transitiva 
autem verbi «onare aignificatio passim obvia, v. e. inf. Vll^ 108. Ti- 
buU. I, S, 60. II, 1, 32. Virg. Ecl. V. 64." Heineckio vulgata lectio 
videtur sana et sensus bic : pauperes mulieres ad vates eunt, qui con- 
tenti sunt et esse debent, si sibi mercedis loco basia jactentur. Colli- 
git id maxime e loco Mart I, 77> 13. 14. IlUc (in foro) cera sonanti 
ai circum pulpita nostra Et steriles cathedras basia sola crepant. Qtiae 
si mibi excidissent, ille forsan dixisset : interpretatio bsec nescio quid 
rìdiculi babet Qua^ere tamen possisj, utrum satis probabile sit, 
librarios roganti substituisse prò sonanti. — ^85. Divitibus mulieribus. 
Thyx augur : nam Phryges et Pisidce et CiUces et Arabum natia 
ùvium significatùmibus plurìmum oblemperarunt^ Cic. de Div. I, 41. 
extr« Indus, non pbilosophus, (Gymnosopbista, Brachmanes) sed 
augur et| ni fidlor, magus : nam India Romanis tam lato sensu dici 
solet, ut etiam Persidem, Arabiam, ^tbiopiam partemque ^gypti 
eomplectatur/^ et Persarum Magi tum philosophi, tum augurea 

>** ▼. Heyne et Burm. ad Virg. Gè. II, 116. IV, 293. 



Digitized by VjOOQIC 



292 COMMENTARIUS 

emnt v. Cic. L e Conductui mercede s. pretto^ et quidem magno. 
Paupereg enim mulieres nec conducunt hariolos, nec magnam iis 
mercedem solvunt 586. astrorum vmndique peritus, Astrologna et 
Mathematicus. Mundus etiam passim prò coelo ponitur.^^— 587* 
Cf. Lucan. I^ 584 seq. 606 seq. aliqms senior Etroscus hariupez, 
Ergenna dictus, qui et fulminum con4itor vel procurator erat et ex* 
piator, quique mactatìs ovibus et intestinis earum inspectia, quid 
factu opus esset^ docebat condii terra, sepulcro ^ìr^ra^ eomm 
reliquias aut vestigia et fulmine icta : nam fulmine icti, quo loco ex- 
stincti erant^ non cremarì solebant, vel inde transferrì» sed vel relin- 
qui^ vel sepeliriy locus autem sepiri et caesa bidente (unde IndaUal 
dicebatur) arisque exstructis expiari et consecrari.'^ Omnem supa- 
stitionem^ quae ad fulmina spectat^ vulgaresque de iis opiniones copi- 
ose exposuit ac perstrìnxit Seneca in toto libro II. Nat. Quasst Ful- 
mina erant aut publica, aut privata, v. Plin. 11^ 52. et Sen. Nat. 
Quaest 11^ 48. qui et plura eorum genera recensent — 588. PUhehm, 
plebeiarum pauperumque mulierum^ faium posUum eti in Circo, 
ibi illis preedidtur. v. ad v. 582. in aggere, v. ad Vili, 43. 

— 589 seq. Ferrar. R. V. " Hic plebeiam et vitse liberioris mulie- 
rem inducit poeta, nudis (ita vulgo legitur) cervicibut hngum aurum 
a. monile gestantem. Nam quum matronae ita stola talari et manule- 
ata opertsd essetit, ut nihil praeter faciem appareret ; centra libertine 
et qu£e licentiam stupri vulgaverant non cervice modo, sed humeris 
atque lacertis conspicuis ac seminudis erant" Sed adversus eum iu 
disputat Achaintre : '* Primum aurum longum dici prò fnoniB non 
certum est ; deinde inauditum monile cervicibus imposttum ; pns- 
terea meretrices monilibus aureis et Umgis etiam omari, minime ere- 
dendum; denique quid ridiculum magis, quam ' meretrices Sjras, 
Phrygias, iEgyptias, ut erant pleraeque, consulere harìolos Sfros, 
Phrygios, Hebrseos, atque etiam, an nubant potius cum hoc, quara 
cum ilio, (huic quam illi) quasi meretricibus matrimonium et partus 
discrimen (v. 592.) sit frequens atque usitatum ? (et optandum vel in 
votis?) Hinc cum Salm. et Juvencio nuUis legimus prò nudis, ut 
innuatur mulier plebeia, (ut contra dives et nobilis v. 585 seq.) qoae 

M ▼. ad Sii III, 611. et Intpp. Ti- viv. IV, 2. Artemidor. II, 8. Lipt. ad 

bnlL III, 4, 18. Senec de Clem. I, 8. Potteri Arcfa»o|. 

^ Cf. Acron ad Horat. A. P. 471. Gr. lib. IV. e. I. et ibid. Rambacfa. T. 

Koenig ad Pera. II, 27. Plin. II, 52. et II. p. 352. De duobus, ause olim Rome 

54. extr. Festus voce. Conditumt Fui- fuenint, putealibus ▼. ICoenig. ad Pen. 

gurùum et BidenttU, Plut Quaest. Coa- IV, 49. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 298 

ttuUis cervicibus, h. e. nullo modo et nnlla in parte colli vel potius ca« 
phis» ostendat, gestet, longum aurum, vela auro et argento distmcta, 
ut matrpme divites." Recte, opipor, etsi legere malim Ctuas fmUum 
ìongU ottendU cermdbus aurum, aut certe longum aurum acdpere de 
smaragdis, unionibas et elenchÌ3, coli. sup. v. 457 seq. ubi derìgnatur 
fendna dives. Qua: virides gemma» collo circumdedit et qua Auribus 
extentie magnai commuti elenchos. 590. ContulU hariolos ante phaia» 
delphinorumque columna*, h. e. in Circa v. ad y. 582. Phalce %. falce, 
turres lignee, non autem erects in Circo in usum spectatorum^ sed 
quce vulgo ab ovali figura ava dicuntur, obelisci aut columnas mobilea 
septem, vel ooorum vel delphinamm figuram referentes, quee in ipina 
Circi ponebantur, et quarum una tolli sive aufenri solebati quoties 
unum e septem curriculis (nam tot fuisse constat) peractum erat. *^^ 
Ludi drcenses priscis temporibus Neptuno equestri vel Conso sacri 
erant, unde machinas illas etiam delpkinorum imaginem retulisse sus- 
picari possis. Utrum vero et cur prsster ova etiam ddphines ejus- 
dem rei causa, ut curricula scil. bigarum quadrigarumque ni^mera- 
rentur, eodemque tempore appositi fuerint, haud liquet» neque satis- 
facit nobis conjectura Ferrarli, qui Elect II, 15. base d^ ea re difpu- 
tavit : '' Quum quatuor essent Circi fiictiones, a tuiup9 coloribug 
diatinct». Veneta, Praeina, Alba et Ruesata; (v. ad VII, 114.) duae 
tamen praecipus et scriptoribus celebres Veneta et Prwnna : nam 
altera Venetas» altera Prasinae adbaerebat Et Feitetoquidem paimttfb 
L e tunica caprulea, a colore maria; Prasinas viridis a porracee 
colore, sive a terra viridante. Quum ergo duas iUae Actiones in Circo 
certarent, ut intelligeretur, quaenam prius metam sepdet flecteret, 
necesse fnit, utriusque factionis curricula et spatia denotaci ac nume- 
rari. Quumque Veneict factionis agitatores essent rd moritimae stu- 
diosi, Prasinae autem reliquus populus continentis incola, ut agrioolas^ 
mercatores, et reliqui : factum inde est, ut Vendas aucigatims nota 
et insigne atque index ddphm esset, Prannas autem i. e. terre^trfe 
studii omm s. lignea ovaUs machina. Quare quiim Roma^ kqge 
major numerns esset populi, a re maridma alieni, Prtmna ftctio 

^ Dio Cats. lib. XLIX extr. de M. (ex quo loco intellìgitiir, htsoe nmcbìa^s 

Agri|»pa: «f» c^ *H*h*t^ w^xXsftifvf ligneas, nngulù curriculis confecUs, non 

r»if MUétvt ^ì rèf rm XméXmw i^téftif deoHim •ppoùu» fuive, sed tublatM) 

;^ rm r*hXf7fmt umi rà tÌM^ infitti' Solmas. Exerc. Plin. p. 64a al. 912. 

ynftmrm »«rf#n(#»r«» Uran It mlftm Mi «ri- Parrlias. Epiit 88. U inpr. Ferrar. 

#««)m rSf ìTUti^ftmf tumhMfùnrm» Cf. Elect. II. 15» 
iìT. XLI, 27. Vano IL R. I, 2, 11. 

Voi. II, T 



Digitized by VjOOQIC 



294 COMMENTARIUS 

prsevalebat Unde Juven. Sat. XI, 196. totam Romam magna ex- 
spectatione fuisse in eventa t^iridis panniy nempe ob victoriam Pra»- 
norum ; etiamsi c(»itrarìuni aliquando Imperìtantis studium esset. 
Ex eo etiam factum suspiccv, ut in argenteis numis Rom. familianim 
sub bigia et quadrigis modo trìdens, modo spica conspiciatur^ ut ilio 
Venetonlm victoria> hac Prasinomm indicaretur." — 59^1* caupone, 
priore marito, relicfo, deserto. 

592—597. H(e mulieres plebei» ac pauperes, quamvis superstitio- 
ssB sunt et de nubendo hariolos consulunt> iamen condpiunt» pariiint 
et editos infante», non sine multis magnisque laboribus, ipsae alunt; 
(cf. ad V. 9.) nobiles vero ac divites feminse aut non concipere solent, 
aut certe non parere, sed conceptum partum medicamentis in utero 
exstinguere et abigere, ut et partus discritnen, periculum vit», quocl 
parientes subeunt, et nulricis lahores vel educationis incommoda effìi- 
giant. fortuna mediocri, vel misera ac tenui, urgente, premente 
eas et cogente, labores suscipere, quos matrone nutricibus delegant 
594. aurato in lecto, qualis nobilium est. Puerpera; vet. Schoì. 
puella, qu» primitus parit ; Donat. et Isidor. quae annis puerilibus 
parti. Immo, quse pueros parit, Illa tamen notio et h. 1. apta. 
595» Afi/w* se venefica?, vel improbae obstetricis. medicandnay 
qualia memorat Plin. XX, 21. XX VII, 5. et 9. hominem, fetus 
Conceptos et formatos, qui jam homines sunt Id magna cum vi 
dictam, ut et mox vocab. juris, facete simul translatum, cmiducii prò 
0U8C^t certo pretio. Nam conducére non modo dicuntur, qui ope- 
ram suam vel rem opusque faciendum alieni locant, sed etiam qui 
illud redimunt, h. e. qui certo pretio aliquid sive faciendum sive prs* 
bendum in se redpinnt. ^^ 

597—601. Lepide ac salse poeta dixit : At gaude, infelix Postume 
8. marìte, quod abortum faciat uxor tua, quin ipse ei porrige quid- 
quid medìcaminìs ert^, quamlibet potionem abortivam ; nam alioquin 
fortaue illa pareret nigrum Mthiopis moechi filium, cujus te pairem 
certe profiteri quemque heredem scribere deberes. 598. DiHendere 
uterum, gravìdam fieri et in utero fetum ferre ad legitimum tempus. 
vexare uterum, quoniam pueri in eo saUunt, h. e. se movent Quidam 
prò parere dictum acdpiunt Nota etiam plur. pueris, quo infor- 
tuniuma ugetur. 6OO. JEthiapis, forte servi tui. Cf. Martial. VI, 

^ Sic conducére didtur redetnlor co- 1. pittor panem molmdum Pompon, ap. 

lumnam fadendam Oc de Dnr. II» 21. Non. ▼. Burm. et Scfawabe ad Pbaedr* 

fnedieus agrum tanandum PlIn. XXIX, IV, 24, 6. 
2 



Digitized by Vj.OOQlC 



IN JUVEN. SAT. VI. 295 

S§. decohr, fuscus, ex iEthiope patre et matre Romana natus; 
quum tu sìs albus. 601 . Impleret tabulas testamenti^ h. e. beres 
aolus vel ex asse, jussu forte uxons^ sprìberetur ; quod non mìnus ad 
augendam rei indignitatem valet Cf. ad v. 218. et II, 58. num- 
qttam Ubi mane videndus, cujus conspectus occursusque tibi sedulo 
vitandòs est, tamquam malum omen. Facete ita superstitionem vul- 
.garem in rem soam convertit poeta, ut v. 572* 655i 656. et V, 54. ad 
qn« loca v. not mane; nam spedes novae et insolitae rei maxime 
in omen et diras vertebatur, si vel multo mane et omnino sub exordia 
rerum gerendarum, vel, ut V, 54, per mediam noctem offerretur. *^ 

6D2— 609. Notantur mulieres divites nobilesque» quce rupposiiot, 
h. e. nothos, spurios, subditidos s. subditivos pueros maritis prò suis 
obtnidunt Transeo, pnetereo silentio, jam nihll de iis dicam^ ut 
X, 273. gaudia patrum de liberìs, et vota eorum, quippe qui om- 
nibus votis expetierant, ut sibi nascerentur filii ; sed vota sape decep' 
ia, quse ad irritum cedderunt ad spuroos illos lacus, ubi olim liberi 
recens nati exponebantur : ex bis enim expositis infimtibus nobiles 
sterilesque matronae formosissimos petebant, supponebantque prò suis ; 
hi autem spurii et adulterini ita mirifico ac cseco casu in Scaurorum 
h. e. nobilium familiam redpiebantur et ad summos adscendebant 
honores. Miseri itaque patres, fraudis hujus muliebris ignari, nothos 
filios prò suis alebant fidsoque ducebantur gaudio, et quidem easpe. — 
6OS. Spurci lacus qui sint, non satis mìhi liquet Interpretes, quot- 
quot vidi, vel lectorem ad alios remittunt et quidem ad Parrhas. de 
reb. per epist quaes. £p. 28. et Alph. de Caranza Mise de Partu 
e. rV. sect 2. p. 359, quos equidem consulere non potui> vel desig- 
narì putant lacum Velabrensem, ad radices montis Aventini, ubi 
doacse (unde h. 1. spurcos) confluxerint At nemo veterum scrip- 
torum, quod sdam, hujus lacus, nedum liberorum ibi expositonim, 
roentionem fedt. Constat potius, Romse infantes recens natos ple- 
rumque expositos fuisse ad columnam lactariam in foro olitorio. Hoc 
autem forum fuit propinquum monti Capitolino et Vdabro, h. e. 
planiciei inter Capitolinum, Aventinum et Palatinum montes, in 
quam ssepe exundabat Tiberis, quseque doads in hunc fluvinm ductis 

** Ascensius : « Credébant ▼eterea, pH» inesse sotent : Ad prùnam vocem ceL 

Ì|uod, qu» prima viderent aut audirent, Ovid. Fast I, 178 seq. Cf. Heynii 
utarsladsqualitatempnedioerent; unde Opusc. Academ. T. III. p. 270 seq. 
lalutandi mos exortus, quo bonom Cic Dir. I, 45 seq. Plin. XXVIII, 2. 
mane cuique rovemus.'* Omina princi' 

T 2 



Digitized by VjOOQIC 



296 COMMENTARIUS 

siccabatur. ^ Eo forte et poeta et interpp. respexere. inde pMm 
mfontes tpurìos^ e quibus sic fiont olim Salu et Scmnri, k. e. amami 
aacerdotes et magiitratus^ vel nobilet. PofUifices SaUot, v. Var. 
Lectt 5aitof exqmaite dixìt poeta : nam non jurenea modo nòbilea 
ad honores per sacerdotia adire solebant, sed in hoc tacerdotnm quo- 
que collegiura non nisi patridi juvenes, iique patrimi et matrimi, 
cooptabantur. Scaurorum h. 1. prò quibusvis nobilibosy quomm 
nomina acdpìunt suppositi illi^ aed falso corpore, li. 1. quia fidao, per 
errorem, eorum filii putantur. ^' Simile tamen aliquid forte aocidit in 
familia Scaurorum, ad quod alludit poeta ;" Ach. 

605 seq. Venusta Fortune imago, quam et peraonam fedt poeta. 
Fortuna improba, ssepe indignis secunda et dignìs adversa, unde et 
exittìmata cascai vc^hiHs, vaga, inconttans, incerta, varia, ut ntar 
yerbis Plin. II. Stai quasi ad spurcos illoa lacus. noctu; nam 
tum pueri dam et exponebantur ad lacus spurcos vel colamnam lae- 
tariam, et iìtde petebantur eum in finem, qui v. 602 seq. designator. 
606. Fortuna arridens etiam prorerbii loco Romania ac nobis didtiir. 
nudis infantilms, expositis. omnes, v. Var. Lect. fovet, adju- 
Tat ; aut fovet eos, ut gallina pullos, ne frigore laedantur ; aut potius 
fivet et involvit sinu quasi togie, (quod de intimo amore dicttur, ut 
in sinu gestore aUquem) vel in gremio, amplectens eoa et vestimentia 
invcdvens. Martìs sic aut nutricis persona Fortunse imponitur. jwr- 
rigii, tradita infert, ingerit» domibus altis, excésk, h. e. divitom ac 
prìndpum Tirornm, vel familiia nobiiibns et antiquis, alti nominss, t. 
ad V. Q^5. — 608. Seeretum Mi mimum parai, ut Joeaiur III» ^ 
Cf. ibi not et Hor. Od. Ili, 29, 40 seq. — kis se ingerii, se oiert» 
vel ae praebet benignam. Malim tamen : bis inadis et paene invitta 
aponte q«an se dlitrudit, iis fiivet, non quassita aut captata ; quo lère 
aensu noe dioimus das gluck sucki ne, et centra de sucken das giSct. 
Ita ingerere prò dbtrudere dixere Cic Verr. Ili, S8« et Claudian. XV, 
IQS. Cf. Schwarz. ad Plin. Paneg. 86, 2. ubi formoe dioendi ingerere 
se et subtràhere se sibi opponuntnr. — 60$. produci, prov^ut ad h»> 
nores et opes, (ut ap. Cic. Dom. 9.) nisi malia fingit, instituit, «t inf. 
XIV, 228. ut suos almnnos; quo senaa talea borainea etiam nobis» 
ut Romania, (v. e Horat Sat. II, 6, 49*) Fortuna^ fin dieuntar. 

6lO-*^26. Notantur iterum» sed copiosiua, non ù^ iy «o^^d^ ut v. 
133—5, magica^ artes et pfailtra, quibus multse mulieres, et auperslio 

^ Cr. Li?. I» 38 cxtr. Oirid. Fast VI, 401 aa^ et UsjiMè ad TibnlL II» 5, SS. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN- SAT. VL 297 

lioas et ìittprobae^ utantur, quibusqpie Bminumquam maritos in furcH 
rem ìiQpelUnt. Nova causa, quare uxor non sii dacenda. Ipsa su- 
pemàào notissima et^tunc temporìs vulgaris ; quam et animis mulie-i 
rum» inpr. misere amanttum, valde arrìsisse non est quod miremur« 
Vb autem inagicarum artium ad ammem tam inspirandum animo^ 
quam ex eo pellendnm spectare putabatur. '^^ Hic magus et vete« 
rator ajirt magioat cantus mulieri, h. e. veiiit ad eam, ut illam doceat 
artem suam ^usque vim, pn^tetur se docturum esse insignem usum 
artia sus et banc oommendat, baud nescius, se benigne exceptum 
in ; kh, iUe, alter vendit mulieri pbiltra. magiooi canius, 1 «i^dà^^ 
mcauUuu e nta. Pkiltra, flXr^, pocula amatoria. Thessala, ut 
Mona et Ibera^ epitheta om. in re magica passim obvia, quoniam' 
hi populi et renefidi magicarumque artium studio olim infames erant 
et terrse eorum feraoes venenorum, fa^iiàxcn, h. e. herbarum> in qua- 
rum sucds non minor vis magica» quam in carminibus inesse crede- 
batur. 61 1« mentem marki vexare, ad insaniam adigere. Sic The9sa* 
hu veneficuf perverse perturbavU famiÌMB mentem meo: Plaut» Ampbitr. 

IV, 3f 10. et venenum exqumtum, quod iurbaret mentem Claudii Tac. 
Ann. XII, 66. Cf. Ovid. A. A. II,. 106. •» 612. scilea pulsare nates 
mariti» facete prò» indignissimo eum tractare modo, ad lubitum : quid 
enìm gravina esse potest homini libero et viro» quam a muliere affici 
hac castigatione puerorum aut stultorum» quibus non modo caput» 
sed et nates scìteis s. sandaliis (v. ad VII» 192.) cseduntur? Compa- 
rant int{^. verba Luciani in Philopseude» (tfai^X^ y% XJS^f *^^ ^^^ 
9vyài, d)tf>sK^ rà irouòta, mtit^òou à^ioi) et in Dial. Yen. ac Luns» ^Hòn 
di naU TXffyài cdtrf inrwaf tìg rag 'nyàg rf aaìfòdKifi) et Terent £un. 

V, 8. al. 7, i. Cf. intpp. Pers. V, I69. et Burm. Antliol. Lat T. I. 
p. 618. Nos proverbii loco dicimus : unter dem pantaffd stehen. 

612 seq. 'A^Mrr^ofi) ad maritum vel Postumum. inde est, ilio j^bil- 
tre efficitur. -^ 615. avunculus Neranis, C. Caligula» frater Agrippi- 
ne» miArìs Neronis, qui creddfotur potùmatus a Cassoma uxore^ ama» 
torio quidem medicamento, sed quod in furorem verterit, Suet Cai. e. 
50. quod et tradit Joseph. Ant XIX. Notissiraus est furor hujus 
monstri» cnjus effectus mox v. 6I8 — 625. memorantur. Verse autem 
immanitatis hi^us causs nec pliiltrum Csesonis» nec gravi» morbus» 



^ ▼. Heync ad Tibull. I, 2, 41 teq. 8, mms yiwk t« If^ ìftnnf, Arìstoph. Tbesm. 
17 seq. « ad Virg. Ed. Vili, 69 seq. 568. 
intpp. Hor. Od. I, 27, 2a 21. ««e^- 

T 5 



Digitized by VjOOQIC 



à98 COMMENTARItfS 

in quem octavo imperìì mense inciditi sed alise fuisse vide&tar, 6é 
quibus alio loco disputavi. ^^ De Ccesonia v. Suet Cai. 25. Plnu 
VII, 5. et Dio Cass. LIX, 12. 23. — 6l6. fronlem pulii, hippomanes^ 
de quo v. sup. ad v. 1 33. tùtamjrontem poeta dfacit propter Bummpm 
Caii furorem. tremuli, treimentis frigore, h. e. recens nati. Ii^udii 
philtro. 617» QuoB midier nanfaciet, quod PrincipU uxor féàt, tali 
exemplo incitata ? Cf. ad Vili, 198. — 6l8. Cuncla, universum impe- 
rium Rom., ardehant (tonante Caio, se. exjurote, vet* Schol.) tanquam 
igne furoris Caligulfle, et mebant fracta compàge, h. e. res publica^ 
capite ejus furente, collabebatur, istar sdium, que ruunt» commis- 
sura lapidum rupta ; non aliter, quam coelum totusque orbis terrarum 
nutaret vel adeo periret, Jove a Junone (ut Caligula a Caesonia uzore) 
in furorem verso, qui res humanas, ut Caligula Romana», regit '^ 

620 seq. Scelus Agrippinw, sororis Caligulse» qus maritum suum 
Claudium Imp. boleto venenato exstinxit, (de quo v. ad V, 146 seq.) 
ndnus nocens foit vel nocuit imperio Romano, quam flagitium Cteso- 
niae, quae venenis phUtro infusis Caligtdam impidit in furorem, quo 
instinctus ille in omnes ssviit : ilio enim scelere non nisi unus, et 
quidem senex ac fcedus, homo, hoc permulti periere. Boìetus, v. 
ad XIV, 8. — 621. prascordia pressit, cor compressit vi veneni, h. e. 
necavit senem. Claudius excessit anno aetatis LXIV. v. Suet. 45. et 
ibi Casaub. — 622. 623. Alia et quidem lepida causa, cur &cinus 
Agrippinse non adeo turpe ac scelestum sit, a deformitate Clmulii 
petitur, qua spectant tremulum caput et labra manantia longam saUvam. 
Res nota vel e Suet. Claud. 30. et Dion. Cass. LIX. caput descen* 
dere Jusiit in ccelum, salse junctisque contrariis de Claudio et de con- 
secratione talis hominis, quem et Seneca in ludo ilio de morte C. Cae- 
saris fingit inter Divos relatum quidem, sed accusante D. Augusto in 
judicio Deorum damnatum et a Mercurio obtorto collo ad inferos 
tractum esse. Idem Seneca facete et deos induxit ridentes tremulum 
Clandii caput vocemque raucam et suum librum non èuictMmn inscrip* 
•sit, sed àiCùJLùKfixiivùùim, quia àirtéibèCiQ Claudii effecta quasi est esu 
boleti, xoXoxuv^; s. xoTioxóir)};, quod cibi genus ei gratissimum erat et 
in quo acceperat venenum; unde boletos Deorum ciòum appellare 



'" Grundriss dtr Gcsch. der Rùiner cct. se amoFem ejus acccndit ; v. Hom. II. |» 

p. 341 seq. 197 — 354.) vel, quod Hennin. sus^caba- 

^ Poeta non respexifc b. 1. vel cingu- tur, exustionem mundi, de qua v. Lucao. 

lum, «tr^àv IfcawTMt Vcneris (cujus ope I, 72^-80. quum compage soluta Sccu/a 

Juno maritum non insanum/ecit, sed in tot mundi suprema coegerii hora ceL 



Digitized byVjOOQlC 



IN JUVEN. SAX. VII. 299 

solebat Nero teste Suet e. 33. Ci. ad V, J47. Vetus Schol. '' In 
cahim ridens prò ad inferos, etapoikeonn deridet" Britati. notata per 
enmdem jociun dìxisse Seriec PasUa quam Claudius in ccdum dacendii, 
et Stat. in Silv. Nandutn stdUgerum senior demissus in axem. ^^ — 
624 seq. Hcec polio amatoria, philtrum^ a Cassonia Caligiilffi datum^ 
pom^ferrum cet, exqoisite prò, effecit, ut CaliguU in furorem yerte- 
retur eoque instinctus^èmo atque igni aeviret in omnes, eoa iorquerei> 
h. e. ezquisitis excruciaret tormentis, (cf. Suet Cai. 32.) et laceraret, 
h. e. crudeliter tractaret ac perderete (nisi proprio senau capere malia 
coli. Suet CaL 28.) Patres atque EquOe*, quorum sanguis mixtus est 
quorum cledea aunt mixtse, h. e. qui simnl ac aine discrimine truo- 
dati sunt Seevitia, qua adveraus omnia sevi, ordinis ac generia ho-, 
jainea grassatua est Caligula, notisaima est ex Dione LIX, 1 — 26. 
Phil. l^;at ad Cai. et Suet — 626. Tanti pretii constai^ conatitit, 
h. e. tantopere rei pubi. Kom. nocuit ; ut noa didmua : so vid katteU, 
so tbeuer und so koch kam zu stehen, parius equa, hippomanea, in 
philtro Cceaonise. v. ad v. 138. et 6l6. quanti una venefica constai, 
quantam eheu ! nocere poteat ! Sed languent hasc verl>a, etai ita ex- 
plicare ea malim, quam aliorum rationes aequi. Cf. Var. Lect 

627 — 661. Ultima causa, quare uxorea non aint ducendas, quoniam 
adi. multae, qusestus potiaaimum cupiditate ve! turpi amore ductae, 
non modo privignia, (v. 628 aeq.) aed et aula filiia, (v. 684 aeq.) quin 
etiam maritia auia, (v. 652 aeq.) veneno, immo, ut olim Cljrtaemne»- 
tra, fèrro mortem moliantur. Oderunt uxorea liberoa, maritia natos 
de pellice^ et nemo repugnet vel vetet, nemo, opinor, eaa propterea re- 
prehendet ; at minime ferendum est, quod Jam fos esty h. e. fka eaae 
Tel aibi licere putant, quod non dubitant aut verentur, prìMgnum oc^ 
dderCf vel quod jam impune hoc faciunt. Novercarum non modo 
odium in privignoa, aed et venefida paaaim memorantur. Vid. ad v. 
184. ^^ 629. pupilli, orbi, quorum bonia poat patria mortem inhiat 
noverca. ampUor res familiarìa, magnae opes. 680. Custodite anim 
naSf aolliciti eatote de vita veatra, cavete vobia ab inaidiia noverciae 
nMlU mensas, ne matria quidem. — 681. Adipata ac. edulia vd quaevia 
opera piatoria, adipe confecta et condita, pinguia ; vel, ut vet Schol. 
interpretatur, dulda placenta. Livida, quibua mixta aunt venena 

■** Cf. Scalìg. Poet. VI. e Goldast ad >» Vetus ScboL «• Exemplum et in 
Feteoa. p. 717. <* Descendere in ccelum Agrippinain, qua prÌTignum soiun Bri 
festive prò adscendere prhnum in calum tannicum veaeno oecavit, ut fiUo suo Ne 
ei brevi post ad inferos descendere,** Adi. roti! confemet impcrium**' 

T 4 



Digitized by VjOOQIC 



àOÒ COMMENTARIUS 

UfidBf pàMÓB, Éen livìdds faciéntui ; nam veneno necati fiunt liirkii. 
Sic et kiridà ac paUida acaniia et vino dicantiir. ^^ — > 632. 633. 
Mùìrdeat, edat, an/e aUqidi, qiddquid cibi porrexerit tibì t^ ^rtos p^pe- 
ff^, h. e. mater ipsa, quaè nonnumquam fiUos ex priore marito vènenìs 
necat, tit secondo gratificetur marito et ad hunc bona vel opea Alo- 
rum tranaferat, (quod raox probatur esemplo Ponti») et pappas prcB-' 
gusiet pocuta, qttod facit prcegustaior, ic^oyiiHftn^, ir^iifénif ièmr^ et a 
poiiane, h. e. minister, qui cibos et vina ante quam dominus aut rex 
^ustaty ut Ì8 8ine suspicione veneni edere ac bibere possit " Duo pne- 
guHatorufn oirdines erant: alii partem aliquantulam cibi edebant ante^ 
alii potum explorabant^ et illi propr. prasgusiaiares, idearci, hi a poiio^ 
ne^ ut in vet lap. Trajani^ vocabantur ;" Ach. ^^ timidus, metuen» 
de YÌtà sua. Pappas, irAtrvrai, venerationis nomen, quo blandientes 
utebantttr in&ntes ; propr. pater, et h. 1. forsan (ut in dosa. Isid.) 
peedagogns» discipuU cttstos VII, 218. 

^^ — 644. Dicat forte aliquis, haec mulierum scelera, qns tam 
atroda sint, a me fingi, ut facinora Procnes et Mede» a Tragicis 
Qreecorum, et e fkbulis vel tragoediis repeti, adeoque lisec Romam'a 
inaudita iis aifingi : sed Ponti» exemplum docet, vera esse, quse et a 
ine, et a Tragicis memorantur. aUum satira sumenie cotkumum, (v. 
ad T. 506.) inducta satir» me» tragica grandOoqueniia et sublimi 
ètjrlo, quo res nimis augerì solent: de quo v. Koenig ad Pers. V> 
Sé Jinem legemque, terminos normamque, prionim poetarum Sati- 
ricorum, qui communis tantum vit» carpserunt vitia, nec hisi vera 
ae nota vel vulgaria tractarunt argumenta, prout natura carminis 
Satirici exigit 6S64 £n grandiorem orationem, qua et Satirici utun- 
ttit, quoties res> quas tractant, eam adinittunt vel adeo postulare vi* 
dentilr* Sic et mox v. 649 ^* bacchamur carmen grande, mag- 
nffibe prò : tragicas cano res divino spiritu ac furore instinctus. BaC" 
cAonfiir proprie Bacefa» vagantes ac fìirentes; bine et poet» sidoo* 
«li^cmj (conf. Stat Silv. I, 2, 258.) ipsique histrionep tragici propter 
oda hiatkmp vehementemque vods contentionem. grande, sublime, 
twgkum. Sùphodeo Matu^ ut S. cothumo ap. Mart III, 20, 7. et 



^ Ovid. Met I, 147. Lucan. IV, sius, quem v. ad Tac. Ann. XII, 66. 

322. et Prop. IV, 7, 36. aL 44. ubi ▼. Ct Athen. IV, 21. (71.) p. 171. Suid. 

Bmdliin. v. Wutr^oty Eustath. ad Hom. Od. I. p. 

'•» Qoem pr«guttandi morem a Pe»U 37, 16 seq. Xenoph. Cyrop. I, 3. Meurs. 



tradociam et ab Angusto de- AnimadT. Misceli I, 12. et £xerc crit. 
mum Rom» receptum su^ioabatur Lìp- II, 3. 



2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 301 

Vìrg. EcL VIII^ 10. prò Sophodea gravitate ac majestate. Hiatus 
(orìft) proprie tribuitur iis> qui grandia sive dicnnt sive dicere conan- 
tor, et bine potissimum vel actoribus tragicis^ qui personas induebant 
e cavato factas ligno oreque hiante, per quas sonus edebatur multo 
gravior grandiorque solito et rebus tragids aptus, vel poetis tragicis 
ac dith3fT«mbicis^ qui ampuUatis et sesquipedalibus verbis uti solent* 
Sic et Gr. ;^a/Miv et oi x/mx^al fuya xéxjif^i ap* Callim. H. in ApolL 
V. 24. et Ludan. in Nigrino X* I* p* ^0. ed. Reitz. Cf. Broekhus. ad 
Prop. II, 23, (al. SI.) 6. intjpip. Pers, V, 3. et Prudent e. Symm. II, 
6é6, 637' Carmen, argumentum canninis, ignoium montiòus Rtdulis 
ccthque Latino, Italiso s. Latio, h. e. rea Romania inauditas, scelera, 
qualia numquam Romse et in Latio edita sunt Cf. III, 84. 85. et 
XII, 103* 105. — 638. Nos utinam vanif mendaoes simus, vellem hsec 
tragica a nobis fingerentur tantum, non vera essent ! Vani dicuntur» 
qui sibi vana, inama et spedosa persuadent, vel, ut utar verbis Gelili 
XVIII, 4» (ubi V. intpp.) mendaces et infidi et levia inaniaque prò gra» 
vibms et veris astutissime componenies. 638 seq. Pontia, Drymionis 
uxor, T. Pentii filia, qus Neronis temporibus, mortno marito, duos 
filios necavit veneno, ut bona eorum ipsa acdperet aut donaret adul- 
teroy sed poetea se prodidit ipsa mortemque sibi consdvit indsis ve- 
nis. V. vet Schol. et Pith. et Scfaurzfl., Martial. II, 54, 6. et inpr. 
ant. lap. in Gè. Fabridi Collect Antt. p. 234. Feci vox reorum 
fatentium, ni fecisse videtur Praetoris s. Qusesitorìs, reo oonvicta cf. 
Scrìver, ad Martial. IX, l6, £. — 639. aconiia, v. ad I, 158. 640. 
Qfue aconita deprensa, apud me inventa. Sed quoniam verbum jmi- 
tent adjicitur, malim h. 1. sic explicare : . Qua fòdnora (h. e. hoc fiid- 
nns) deprensa patent, manifesta sunt. Aptiora tamen heec, si Pontia 
non se ipsa prodidit, sed filios veneno necasse convicta est. Illud 
tradìt Schnrzfl., hoc Pithod Sdiol, tamen, ut antea sed. 641. 
Tune duos -— Tune duos ? His verbis iratus poeta àlloquitur Pon- 
tiam, qus ipd respondet : Septem, si septem forte fuissent. — O «r- 
vissima mpera, immanis bellua, an tu duos filios una ccena ocddisti^ 
simol mactasti, h. e. necasti ccenantes veneno ? Immo septem necas- 
sem fih'os, si septem forte foissent mihi. — Verba tune duos òtmc re- 
petuntur, et abrupta oratto affectui convenit. Vipera didtur crude- 
lissima mater, monstrum hominis, ut nobis natter. 642. Cf. Senec. 
Med. V. 952 seq. 

643 seq. Si nostris temporibus Pontia tale facinus commisit, jam 
credamus vera esse, quse tragid poetae de Medea et Procne fabulose 



Digitized by VjOOQIC 



302 COMMENTAKIUS 

tradidisse videntur : nam todus Pontie multo gravìiis est, qQut iHod 
non aliqua mentis perturbatìane, ut Medea et Procne^ sed certa deli* 
beratione animi per^t torva, saeva ; nisi malia irata. Coii£ v. 
647 seq. Colchide femina, Medea» JEtix, Colchorum regìa, filia 
et uxore Jasonis^ qus repudiata ab eo, quum Creuns vel Glancea 
amore ci^tus esset, liberos suos jugulavit Procne Pandionis, 
Atheniensium tegk, filia, et Terei, Thracum regis, uxor, qus manto, 
ut stuprum PhilomeUe, sorori sui», ab eo iUatum vindioaret, I^ 
filium coctum epulandumque apposuisse didtur. Fabulie tam de 
Medea, quam de Tereo, Procne et PkUomela notiasimse sunt multo^ 
rumque poetarum ingenia exercu^e. ^^ nil contra dìcere oofior / 
nolim negare, hsc vera esse. 6^5> et, etiam, ilUe, Medea et Procne, 
audebant granata monstra, h. e. scelera immania, (ut mox v. 647- et 
sup. V. ^S6. ubi V. not.) at non propter numos, lucri cupiditate, ut Pon- 
tia etque similes mulieres Mostri sevi, quis filios suos interimunt, ut 
bonb eorum potiantur et hssc ad adulteros suos vel secundos maritos 
transferant ; sed impatientia amorisi doloris et iras, cujus aikcta femi* 
neus potissimum sexus intemperantius propter animi imbedUitatem 
incenditur, {notum, furens quid fetnina possil, Virg. Mn. V, 6.) et quo 
fit, ut summa monstra s. scelera minorem admirationem mijoremque 
excusationem habeant, vel minus mira sint et excusati<nra, quam si 
mulier, ut Pontia, scelus ingens sana, non perturbato, sed quieto et 
tranquillo animo, Jacit et computans, cogitato et consulto; qualem 
ego minime tulerhn, quas meo judicio multo scelestior est quam ea, 
quas iracundia stimulante prceceps fertur ad omne facinus. Sic et 
judicat Cicero OflF. I, 8. extr. . 

646 seq. Cf. Virg. JEu. V, 6. Scn. Med. v. 579 wq. et Horat Od. 
I, 16, 5 seq. — 648. rabie, ànvSìg prò iracundia. Jeatr incendente; 
V. ad I, 45. feruntur prascipites, (nam Juror iraque mentem prce^ 
cipUant, Virg. Mn. II, 3l6.) quanto impetu prona ruunt saxa jugis 
montium ahrupta, latere monHs, tamquam fundamento et fulcro eo- 
rum, subtracto et recedente. Prseclara comparatio ex ipsa rerum na- 
tura petita, quae simul animi affectionem re sub sensus cadente adum« 
brat, quod comparandi genus suavissimum est '^ cUvo^ vertice, 
pendente, et ruinam minitante 651. qute computai, reputat, d^- 



•" V. Heync ad Apollodor. I, 9, 28. et seq. et Virg. ^n, XII, 684 seq. ubi f. 
III. 14, 8. ad Virg. Ed. VI. 79. Hcyno. 

*^ Cf. ad I, 165. Hom. II. N, 137 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 303 

bMity certo judido scelus ante expendit, quam aggreditur ; nìsi ma- 
lia, qiMe, ut Eriphyle, rationem rei supputat vel subdudt, ad calcu- 
Inm quasi revocat fiidnua et emolamentimi, quod inde ad se redun- 
det l^c ap. Senec. Epist 14. Nemo ad kumanum tanguinem propm 
ter ipsum venite aut admodum pauci : plures computani, quam odemni. 
Ntuhim latro trafwmUU. Confer ad v. 199. et 638. Vetus Sdidi. 
^ QjdiB propter avaritiam peccai, tU Eriphylc" Sana, mentis com- 
pos, aine aflectu animi, inpr. ine, quas homines ssepe reddit iusanos, 
fìirentes, fuufofimui. Cf. II, 18 seq. — 652. Spectant ejusmodi mu- 
lieres improbas in ludis. Alcesdm subeuntem Jota Tnariti, m<Nrtem 
prò eo ; vitam Admeti mariti morte sua redimentem. ^^ 66S< per* 
imUaiio morda : nam oraculum vel Pare» dixerant, Admetom, quam- 
vis finitum esset spatium vitas, non morìturum esse, si alius prò eo 
mori vellet 

654. Nostrs mulierès cariores habent catulos suos, quam mari« 
tos. — 655, 666, Romse multas mulierès reperies similes Belidibus, 
Ertphyìa et ClytctmnestroB. BeUdes sive Danaides^ L filis Danai 
et neptes Beli, regis Argivorum, ctpdem die totidem fìlìis .£gypti 
patrui, Memphi regnantis, nuptae, quse suum quaeque maritum, prse- 
ter unam Hypermnestram^ uxorem Lyncei, prima nocte interfedsse 
et hinc apud inferos in dolia pertusis fundis aquam inf\indere dicun-< 
tur. ^^ ErìphyU, Talai filia, soror Adrasti et uxor Amphiarai 
vatis, quae maritimi, latitantem, ne ad bellum Thebanum, quo se 
periturum prsevideret, proficisd cogeretur, monili Cadmeo a Polynice 
corrnpta, prodidit et postea, quum a Thersandro peplum acoepisset, 
Alcmaeonem quoque filium ad arma cum Epigonis capienda adducere 
conata est*^ CUftasnmestram, qu» Agamenmonem maritum, a 
bello Trqjano reversum, ope .^Bgisthi adulteri, bipenni obtruncavit 
656. Vox mane, quam interpretes silentio preetereunt, bis verbis, si 
vulgarem eorum distinctionem et colon post ErtphyUe positum re- 
tinueris, tenebras offundit, quas Hein. hac interpretatione sibi dispu- 
lisse videtur: '< Poeta y. 651. dixerat, talem mulierem ferri non pos- 



"• RoDoCa ex Eurìp. Alc««tide, A- •" v. Athen. VI, 4. (19. et 22.) p. 

poUod. I, 9, 15. al. 231. 232. Heyne ad Apoìlod. Ili, 6, 2< 

*" ▼, Hygin. f. 1 7a 0?id. Ep. Hcr. 7, 2. et 5. et MitscherL ad Horat. Od. 

XIV. Heyue ad ApoUod. II, 1, 4. p. Ili, 16, Il scq. Fabulas turbaTÌt vetus 

268 seq. et ad Tibull. I, 3, 79. MitKherL SchoL, deceptus ùmilitudine nominum j 

ad Horat. Od. Ili, 11, 2S scq. Creuzer*s de quo v. WesseL Obss. I, 13. et Munck^ 

S^mbolik T. III. p. 172. IV. p. 19. cr. ad Hygin. f. 1 12. 



Digitized by VjOOQIC 



t04 COMMENTARIU8 

8e> qtae eompttartt tf/céUs ingens sana faoeret, L e iiuHo ammi ^ 
lectii impiilatj nulla omnitio re, quce judidum et deiiberationem tol- 
kret Jam addit : Jkf on^ CUfUxmnutram nulìus non vicus kabebit, L 
e« Tel manCf ubi tamcn non ebrue sunt nialicres et omnia certa deli- 
befKtione agere poisunt, tanta scelera, quantum Clytaemnestra, ùad* 
«nt. Rara hsc rocìs mane Bignificatk), sed piane ita eft apiid Mari 
XI, 18. Non omnii noHri noeinnm eti pofpna Uhrìs Inoemet dE, 
quod móne, Sabine, legaSé Nescio an bue trabendna sit Mait. X, 48| 
SI. SS. Accedeni dne félio Jocif nec mane tìmenda LUfertoi, et nil, qmod 
ktcuwe veiU" Non rara est bsec to€Ì$ mane significatio) sedfi!eqaeiH 
tissima aptid Horat (Od. IV, 5, $9. 40. in Sat« II, S, 282. in Ejust 
h I9> ^0 Martìal* XII, 12* Ovidiura et alios; nentiquam tc^ ne 
quid gravina dicam, congrua b. L, quo aghur tom de feminis, tnm de 
borrendis earum sceleribos, que ab avaritia, amore et ira ortuntor,' 
non a .vinolentia et ebrì^tate : cujus Titii poeta quidem ipeas quoque 
nulieres insimulaverat r. 800 — 845., quo tamen iOas ad l&idmem 
omnemque turpititdbiefn, non ajd atroda, qme mmc memqrantnr, 
lacinora rapi dixerat Aptior ex bis verbis sensus prodibit, si ea aie 
bìterpunxeris : Occurrent — Mane : Clytasnmestram cet, et ad oocuf' 
sum diri ominis retulerìs, de quo ride not ad V, 54. VI. 572. et tnpr. 
VI, 601. 

657-r-659. 2xaKiT/xfi( didt poeta, hoc tantum referre sive interesse 
Inter Cljtasmnestram et mulieres Romanas, quod illa rudi ac sim^did 
modo, ntraque manu et bipenni usa, maritum ocdderit, hm autem 
major! arte, calliditate ac subtilitate, panra scil. veneni portione dam 
adbibita, ad eumdem finem perveniant Tj/ndarU iUa^ ClytBeHi- 
nestra, Tyndari, regia Spartani et Lede filia. IntuUam et/atuam, 
mdem et inbabìlera, ncque mulieri, neque rd satis aptun ; niai ad- 
jectitra prò adverbiis poaita, vd ad ipsam Tyndaridem refinenda sunt 
" £a hic adumbrator nondum satis iq>ta &dnori vel prò scelens bor* 
rore mente turbata ;" Acb. 659. re#, csedes marìtcnrum. fulmone 
fìòetw, Y. ad I, 70. — 660. 661. Sed Utmen et ferro rea i^reretar a 
Rom. mulieribus, si maritus se priemuniret antidotis. Atrides, 

AgamemnoUf maritus Clyta^mnestrae ; h. 1. quilibet maritos, iisdem# 
quibus ille, insidiis ab uxore petitus : nam modo CÌjtfiemnestr» mai' 
ticMiem fecerat poeta. 66 1. cautus, ut sibi caveret, utque tutns esset 
ab insidiis uxoris, quas metuit. medicamina Pontica re^ t^ 

vieti, antidotum, quod magna arte parari, et quo uti solebat Mithrn 
dates, réx Ponti, qui ter, vel tribus bellis, a Sulla, LucuUo et Pom* 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VI. 305 

peto, victus est ^^ Poniica ab anatìbus Ponticis sic dieta, ob cau- 
sam a GeU. XVII, 16. allatam ; C. Vales. 



""^ I>e cjus tleziphanoAco conf. inf. GdL XVII, 16. Sereo. Saminon. e. 60. 

ad XI V. 252 seq. Plin. XXIII, 7—9. et 62. Martiaì. V, 77. Cels. V, 23. €t 

XXV, 2. XXIX, 1. Appian. U Mith- Galen. dfiantidoCJt lì, 1. 2. 
rìd. 109 Bcq. Dìo XXXVII, 10 seq. 



Digitized by VjOOQIC 



IN- 



S A T I R A M VII. 



1 seq. Argumentum Satdrs jam primis versibus continetur. De 
quo autem Cassare h. 1. senno sit, non constai inter viros doctot. 
Quidam innui putant Nercmem» plures Domitianum> (etiam vetot 
Schol., qui DomiUanum plerumque Neronem appellai, ut poeta IV, 
88.) alii Titum, alii Nervam, (cf. Martial. Vili, 70. IX, 27- XII, 6.) 
plerique tamen rectius vel Hadrianum, (v. Spardan. Hadr. e. 3. et 
l6.) vel Trajanum, qui bibliothecam UlpiaA struxit et de quo ▼. 
Plin. Pan. e. 47. Spes siudhrumf praemiorum ex iis conseqoendo- 
rum. ratio studiorunif h. e. ratio, quare homines se dedant studio 
literarum. in Cassare se* sita est Camenas^ Musas literasqae, 
tristes, neglectas et quse nullis prsemiis foventur. respexU, cumt, 
benigne fovet literas soUu^ quas reliqui civitatis prooeres negligunt. 

5—97. Tristis poeiarum conditio illis temporH}us adumbratur. 4 
seq. Summi jam poets, paupertate coacti, Romse et in aliis Italie 
oppidis ex sordidis ministeriis et balnearia, pistoria, fumaria aliisqoe 
artibus, bis similibus, quas exercent, victum qucestumque sibi qus- 
runt. baìneobtm diminutive dicitur propter summam egestat e m, 
et GaìAis contemtim, de parvo et deserto oppido, ut VI, 56. Jmt* 
nos, ut panem coquérent vendendum. Grangaeus et alii monent, ita 
propr. designari pauperes, adsidue frigentes, de quibus etiam pro- 
verbii loco dicatur, numquam de balneo aut Jumo conducendo cogi- 
tare, ad quam mentem etiam referunt Horat Ep. I, 11, 12 
seq. — 6. Praxones, quorum vitse genus et vile erat et qusstao- 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 307 

som. ' desertis Aganippes valUbus, missis studils^ valere jussis Mu- 
sis, qpéd commorantur in vaiiibus soUtariis et amoenis recegsibus Heli- 
oonls. Conf. ad v. 8. Aganippe fons Heliconis in Boeotia, Musis 
aaoer. ^ CUo una e Musis^ h. 1. docte prò poeta. in atria divi- 

t«m nobìliumque> in quibus clientes patronum salutare, vel sportulas 
petere et acdpere solebant ; unde Bahrdt non male reddldit Germ- 
anlìchamhem. ^ 

8 — 16. Si, studio L'terarum et poeticse non parare possis, qua sup- 
peditent ad victum, satius e8t> prseconiuin ùcere et tam vili mìnisteri'o 
vitam ìnopiamque tolerare^ quam per inhonestas et malas artes divitias 
qusBrere. Si (ibi ostendaittr nuUus quadrans, ne parv^ quidem 

mercedis spes. Quadrans, exiguum numi genus, qiurta pars assist 
trcs unciip, unde et teruncius s. triuncis dicitur. Umbra, vita um- 

bratilis, obscura ignobilitas^ (ut al. nox et tenebra) Pieriay eruditorum, 
vel artes ingenuse, quae in umbra, h. e. domi et in schola^ sive in odo 
et tranquillitate, tractantur; unde docior umbraiicus ap. Petron. e. 2* 
qui obecure in schola vivit, et eruditorum umbra^ umbracula, umorali' 
hs exerdiatìo et olium, quae idi^ pulveri et aciei, h. e. administrationi 
reipubl. publidsque negotiis a Cicerone opponuntur, (Mur. 1 4. Leg. 
III^ 6. Or. l, 34. et Brut 9.) ut causidici inf. v. 105 seq. historids 
unibra gaudenlUmt, Conf. ad v. 156. Sic et inf. v. 173. ad pugìiam . 
rhdoKica descendit ab umbra, h. e. a vita obscura et scholastica, qute 
fam» et celebritatis expers est, ad forum, vel a dedamationìbus, i. e. 
orationibus, de rebus fictis in schola exercitationis causa habitis, ad 
cansas publice et in foro agendas, vel ad orationes in concionibus ha- 
bendas ; metaphora simul sumta ab exerdtiis militarìbus, quse veris 
justisque pugms opponuntur. Sed propter epith. Pieria crediderim 
potius, poetam h. 1. respexisse antra, nemora, fontes, umbras et amoe- 
no6 solitarìosque recessus montium Musis sacrorum, v. e. PieritB in 
Macedonia, ubi homines docti et inprupoetae cum Musis versari sen- 
sutque exceldcnres concipere credebafitur. Conf. ad v. 6. 58. 59- et 
intpp. Horat Od. II, 1, 89. Ili, 4, 40. — 9- Machcera potest esse no- 
men rei praeconis, illis forte temporibus noti, ob seqq., vd, ut alii 
patant, parasiti, ut hacc verba ad v. 7* et reliqua vendas polliti cet ad 

> Conf. 111,157. Casaub. ad Theophr. Edit. Ern. T. I. p. 560. Pausnn. Bceot. 

Ch». VI. p. 185. MartiaL V, 57, 11. e. 29. et intpp. Prop. II, 10, 26. 26. al. 

VI, S,5. 8, sa 

• ScfaoL YCtua: " Calltmachus didt, • Conf. ▼. 91. et ad I, 95. 96. Horat 

fontcni esse Peraiesn fluminis.** Ita et Epift. I, 5, 31. inpr. MartiaL I, 71, 12 

8erf. ad Virg. Ed. X. ConC Callim. seq. et III, 38, U. 12. 



Digitized by VjOOQIC 



308 COMMENTARIUS 

V. 5. 6. referenda aint : nisi raalis tonsorem intelligere, qui olim crines 
non forfice> sed acuto cultro, novacula» tM^ aut òiw>Si iMvxfl^» tonde- 
bat V. Fóttigeri Sabina p. 353 seq. ed. pr. — 10. avcUo comwnssaiSà 
a magistratu^ vel dominis rerum venallum, qui eam &ciunt. Alii 
jungunt perperam vendas cofmmsMa^ qus tibi a dominìa data sunt, ut 
vendas : alii vero non male putant auciionem (Gali, enchèré) commiHi, 
quod licitatores stanies, h. e. cìrcumstantes^ inter se quasi commiUan- 
tur^ ut licitando pugnent^ et qui in hac pugna pluns liceatur, vietar 
evadat remque pretio auctam reportet Cf. ad I, l6S. YI^ 378. 436. 
Audio non proprie vendit, sed qui eam facit 11. ctnopkonm, y. ad 

VI, 426. tripodaa vel mensas vel sellas vel vasa, tribus pedibus 
fulta. armaria, scrinia, in quibus libri, vasa» vestes aliaque repo- 
nuntur. — 12. vid. Excurs. ad h. L 13. 14. Hoc satius est, quam ai 
lub, h. e. coram, judice ùlsum dicas testimonium. Conf. ad IV, 12. 
et XVI, 29. 

14-— 16. Faciant hoc^ qui, quum olim servi fuissent, ex Asia^ Cap- 
padocia et Bithynia Romam traduòti, (v. intpp. Petron. ZQ. et 63.) 
jam per malas artes ibi ad censum dignitatemque equestrem penrene* 
runt Sic omnes interpretes ; at rectius forsan Adiaintre : ** Ego 
non hsec re vera dici existimo de servis ad censum equestrem pro- 
vectis, qui tunc temporis non adeo frequentiores erant Bomae, sed de 
istis nebulonibus pessimis et de industria viris, qui quotidie, u^apod 
nos nobiles fictitii, chevaliert ^industrie, et plerumque twdis pedUms 
ex provinciis in Urbem affluebant, opes et divitias qusesiturì, qaas 
mox per furtura» delationes et peijuria sibi pararent" Videntur h. l 
obiter tangi tum Romani, quod bis peregrinis et infimse sortis levìsque 
ingenii hominibus magis faveant, quam poetis et dvìbus, b»ie de 
patria merentibus, (de quo etiam queritur poeta III, 58 — 192. et 
Martialis passim, inpr. X, 76.) tum Greci et populì Asiae, potisaimum 
minoris, qui perfidia malisque artibus olim infiunes fuere; de quo v. 
8up. Ili, 58 seq. 69 seq. Suid. in proverb. r^la xdnea xa»/ora, Kfini, 
KeunràÒMtg, KtXnug, Cic. orat prò Fiacco, Brunck. AnaL T. II. p. 5fi> 
III. Bottigeri Sabina p. 444 seq. et vet Schol. Pers. VI, 77* cujus 
nota est : <^ Cappadoces dicuntur habere studium naturale ad fidsa 
testimonia proferenda, qui, nutriti in tormentis a pueritia, equuleum 
sibi facere dicuntur, ut in eo se invicem torqueànt, et quum in poena 
perdurarent, ad falsa testimonia se bene venum darent" — 16. AUera 
GaUia, Galatia seu Gallograecia. nudo ialo, pedibus nudis ; nam 

nudi a mangonibus in catasta, pegmate ligneo, servi venales expone- 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. BM 

bantur, ut vttia eorum cònspicua eisent nequ? fraus fleret emtoribua. 
V. ad I, 111. KoBnig ad Claad. XVIII, $5 seq. et ad Pers. VI, 77* 
traducìt siye transmittit Romam; non, rifui omnium exponit, ut 
VIII, 17. — 17. laborem /erre, soscipere et 8iistinere> indignum #<«* 
dus, inbonestum ac turpem doctis hominibua» v* e. balneolum eljurnos 
eomàucerCy prcBconesJìeri cet tup. v. 4 seq. Cogeiur egestate. 18« 
nectit quicumque eanaris eloquium vocale modis, venusta boni poets 
9s^^i^ Eloquium voade, yerba sonora s. canora, fmliivra, A^ona, 
ut ap. Quintil. VIII, 3, I6. Modi, rówCf amXo^> numeri, modulationes, 
(loci) certae ac demenase carminis singulorumque vcrsuum partep et 
tempore sibi aequales, pedes* Sic et numerit nectere verba dizit Ovid* 
ex Ponto IVf 2, 30. Laurum vel ejus folia mordebant s. manduca*- 
bant non modo veteres contra venena ac fulmina, ^ vel sanitatis gra* 
visque odorìs supprimendi causa, ' sed et vates, quia bis morsu ilio* 
rum praesensio rerum futurarum inspirar! credebatur, ^ — * 20. Hoc 
agUe, verba vel bortantis ad aliquid faciehdum, et quidem b. 1. ad 
laurum mordendam, h. e. carmina scribenda, vel animum ad jam di- 
cenda attendere jubentis, ut sit id. qd. attendite, quo sensu passim hac 
formula utitur Terentius. 7 Grangseus et Brisson. de form. I. jam 
moauere, hoc age priorie verba ^sse praeconis, quibus, magistratu 
res sacraa &ciente aut auspicia captante, admonuerit, ut attentis ani-i 
mis, non perfunctorie vd oacitanter aacris operam darent 21. Ma* 
ieriantf occaaionem bene £iciendi et merita persolvéndi praemia. 
Quare id quoque cuilibet agendum, ut bis praemiis dignus sit Dtf- 
e», Caesaris, Imperatorisi ut II, 104. et IV, 145. — 22. aUunde, ab 
aliis, quam a Principe. membrana crocea iaheUcs mpieiur docte 

prò, carmina vel libri a te scribuntur. Tabella b. 1. non tabula cera- 
ta 8. pogillaiis et codicillus, {nmkiòiw, dfXro;) sed generatim scriptum, 
libellua, yolumen ; et membrana crocew iabellce simpL membrana cro- 
cea, quae impktur carminibus. Membrana, in qua veteres scribebant, 
alba erant ab interiore parte, ab exteriore crocea, unde bicaibr dieitor 
Pers. Ili, 10. ubi cf. Caaaub. Membrana etiam sive pelle, quae Gr. 
Òif0i^ iTkfìfia, etrrif^, ftkSni et m^t^kfifut Vocatur, operiebantur in- 
volvebanturque nonnumquam libri, ne pulvere opplerentur ; quae ab 

« ▼. PUd. Vili, 37. XV, so. 94. ìntpp. TSbuU. II, 5, 63. Cassub. ftd 

• A*i. TXT ..irv . n • j Theophr. Char. XVI, 1. et Mean. ad 
» T. Atbeo. IV. p. ]4a et Reimar. ad » „^k- «..; ;^a^ ^o «^ Q/m«Ii/w.1o. 

Dm». T. II n. 1221 Lycophr. qw inde, acque n<J Sopbode^ 

Uioa. 1. 11. p. 1221. Caasandram ìmftnfdyf dìxit. 

• CoaH BeotL ad Honit Od. Ili, 30. * t. c. Eun. I, 2, 19. 50. II, 3, SS. 
16. Spanhem. ad Caltim. H. in Del ▼. Andr. I, 8, 15. II, 5, 5. III. 5, 8. al 

Voi- IL U 



Digitized by VjOOQIC 



SIO COMMENTARIUS 

h. 1. aliena èst Fneteresi estreme voluminis seu convoluti libri ore 
agglutinabatur frustum nìembranse, ^itrdxtw, qnod omalu» gratia 
croco ant minio aut purpura tingebatur et volumìni non modo tegu- 
menti seu operculi, sed etiam indicii loco erat : nam in eo titulus libri, 
irùXka^g vel potius <r/XXói3o;, «cribebatur ut sic voluminis, in armariia 
]^p08iti> frons altera ejus argumentum indicaret^ Hanc croceam 
membranulam si cum Vossio 1.1. intellexeris, verbum impUiur refer 
ad titulum, in ea scriptum. Sed h«c ratio minus forte probabilis est, 
quam si tabeUas crocea* dici credideris membranas cedratas seu dtra- 
tas : nam libri vetenim oleo cedri, vel, ut alii putant, citri, cu^us co- 
lor croceus est, inungi solebant, ut a carie et tineis tuti essente * 
Aliam interpretandi rationem proponit Ach. et quidem hanc : '' Mem^ 
brana i. e, folium (num. sing. prò plur.) vel potius^òKa exmembrama 
eonfeeta, tabeUùS crocea^, libri, cujus tahelia, i. e. tegmen, la reliure, est 
Crocea, Gali, un livre rdié en maroquin cilron. Nam etsi vulgo Ro- 
tnani membranas, unam alteri jungentes, in modum longi panni^ vol- 
verent circa teretem baculum citreum, ebumeum, aut quovis alia 
ligno, umbilicum appellatum; aliquando tamen et saepe libri, ut 
àpud nos, in fólia et paginas dividébantur et tabellis cedrinis prò 
tegmine muniebantur, quod vel ex v^ 100. hujus Sat patet" 24v 
Lignarum aìiquid ocius pasce, ut libeUos a te scrìptos aoeenso igne 
comburas. Sensus est: renuncia Musis stndiisque; nam oleum et 
operam perdidisti; quo et reliqua verba v. 25 — ^29. spectant 25; 
Veneris fnarito^ Vulcano, igni, dona, trade. Conf. Catull. XXXVI, 6 
aeq. et TibuU. I, 9, 49. Thelesinus h. 1. prò. quovis poeta, vel is, 
ad quem Satira heec scripta est; forte idem, de quo v. Martial. Ili, 
40. VI, 50. XII, 25. — 26. positot, repositos, sepositos, dausos* 
pertuttde linea, pertuhdendos, perforandos et carpendos permitte tineis 
seu blattis. ^^ 27* Frange calamos, ut ap. Martial. IX, 74> 9' et Cal- 
pum. Ed. IV, 23. — vigilata prcelia, carmina epica s. heroica, de 
prsliis s. bellis ducum vigilando vel multo labore multisque lucubra* 
tionibus a te scxipta. ^^ dde igne ; vel superiore eaque obtusa ac 

• Cf. VoM. ad CatulL p. m. 52 seq. Horst Sat II, 3, 119. et Epist I, 90» 
Hcrane ad Tibull. Ili, ], 9 seq. et Ram- 12. Ovid. ex Ponto I, 1, 72. 

bacL ad Potteri Ardueol. Gr. T. III.p. 

»38 teq. " Cf. Heins. ad Oirid. Fast. IV, 109. 

* C£ Rambacfa. 1. e p. 34a Hard, ad Burm. ad Virv. Gè. I, 315. et Barth. ad 
Plin. XIII, 13. et Heins, ad Ovid. Stat Theb. XII, 81 1. Sfc et mKfto /a- 
Trìst I, 1, 5. bòre tudatnm tkoraca diztt Sii IV, 434. 

"• Cf. MartiaL XI, 1, 14. XIV, 37, 2. ubi ▼. not. 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAT. VII. 811 

plana styli s. graphiì parte, qua litene» inferiore et acuta parte 
€JU8 exarats> cera obducebantur delebanturque ; vel etiam pu* 
mice, ut poeta respexerit j3i/3X/a 9ra>Jfji^ara, membranas, in qui- 
busy quae ' scrìbenda erant, prìmum verbis concipiebantur, et deinde 
scripta pumice dderi vel eradi solebant ^^ -» 28. Parva cella, in 
qua pauperes habitant, ut ap. M^rtial. Ili/ 48, 1. VII, 19> SI- et 
tenia tabulata sup. Ili, 199. ubi v. not. — 29: veniqs, fias, vel sia, ut 
passim i^t^ai et venire, ^^ Mederà sacra Baccho, cujus comites 
sùnt Musse ; unde ea olim coronabantur poets et oratores, victores in 
s^ne musico ; (cf. ad v. 60.) et Romae in bibliothecis, tam privàtis, 
(v. ad II, 4 seq.) quam publicis, inpr. ApoUinis Palatini, imagines 
(v: ad III, 219*) et status doctorum non modo dedicarì solebant 
praedaro instituto, sed et semper virenti hedera vel lauro cOTonari. v. 
Koenig ad Pers. Prol. 5. 6. et intpp. Horat Od. I, 1, 29*' Itaque sen- 
sus b. L est : ut dignus fias, cujus imago in bibliotheca dedicetur et 
coronetur hedera ; h. e. ut famam nominis consequaris. Imago 

macra h. 1. putatur esse ea, qnse referat maciem ac pallorem poetse, ex 
assiduo labore ac studio contractam, quo sensu et Pirenen forte paUi" 
dam dixit Persius 1. 1. Malim tamen epitheton referre ad vilitatem 
honoris illius ac preemii, quod tum indignis aeque ac dignis defereba- 
tur, ncque alebat, nedum ditabat poetas, qui iUa sitate conficieban- 
tar inopia et macie. Macrum dici potest» quod vOis exiguique pretii 
est, ut sjnon. exiU et GalL maigre, Germ. ac Batav. mager. Huic ex- 
plicationi favent, qua? proxime sequuntur verba. 

30. Spes premiorum hac set^te poetìs nulla uUerior^ alia, est, prse- 
ter imaginem hedera coronatam: [nam Romani divites et avari diser-» 
ios, doctos homines artésque ingenuas non liberaliter fovere solent, 
sed admirari solummodo ac laudare, et quidem, ut Junonis avem, pa- 
Toneni ejusque caudam, pueri, qui cseco animi impetu ac stupore, non 
ratione judiciique subtilitate reguntur. 32. Sed^ dum in studio litera- 
nnn inutili versarìs, defluii, abit, (Ktas juvenilis, robusta viribusque in- 
tegra, quse idonea est rebus gerendis et majorì utilitate impendi poi- 
est pelago, mercaturae, cassidi, militiae,' et ligoni, agrìculturae. De* 
Jiuii h. L exquisite positum : nam fMere et labi dicuntur ea, qua? ita 

** Caot Rambach. t I. p, 300. Cic ad 113. et Fast V, 648. Vulp. et PaMerat. 
Dir. IV, 47. VII, 18. Martial. XIV, 7. ad Prop. I, 5, 32. Heyne ad Viro. JEo, 
•t CatuU. XXII, 5. V, 344. VII, 470. et ad Tibull I, 2, 

" T. Httos, ad Ofid. Ep. Hcr. IV, 76. 

U2 



Digitized by VjOOQIC 



BÌ2 COMMENTARIUS 

fa^tint et abeunt, ut vis sentias, instar rivi leniter flueati^ PoA^ 
en» rei vocatur, ^i laborem cum ea conjunctum ferre potest ▼• 
MitadberL ad Hor. Od I> S, 4. — 34. 35. Tunc^ quum staa defluxit, 
Uedium studii literamm capit ei se suamque Terpsichoren, Musam» 
studia, odit, accusat danmatqne» facunda et ruàda seneclus, poeta senex 
et pauper, aero ddens, se studiis, nec potins aliis artibus, quibus ma* 
jora sibi commoda et senectuti praeaidia comparare potuisset, sstatem 
ìmp^idisse. nuda, inops» senedw, ut ap. Ovid. Ep. Her. IX^ 154, 
Cf. sup. IV, 49. et 81. 

36 seq. Accipe, audi, nunc ^ries, dolos, quibus ùte, quem oolis, sor- 
didus et illiberalis patronus, utatur^ ne quid tibi praemii s. adjumenti 
conferai, dare cogatur. Prinia ars est : ipaefadt venne, ut carmoi 
cannine oompenset, (ita per jocum yices rependisse Augustum hxxp. 
poetse Gneculo refert Macrob. If> 4.) et tam praedaros versus facàce^ 
tam c^^regius ipse poeta esse sibi videtur> ut uni Homero cedai, prin- 
cipatum concedati et quidem non propter ingenii carminumque 
praestantiam, sed propter tmUe tantum annos, h. e^ propter vetustatem» 
quippe qnee a multis magia quam ipsa prcestantia in libris respici et 
jul quam heec estimari solet ; quod jadicium vulgi ridet Horat. 
Epist. 11^ 1, 18 seq. Lepide simul in toto h. L (v. 36 — 52.) per- 
stringitur insanabile scribendi carmina cacoetheSy quod tum temporxs 
tenebai tot homines. Cf. ad I, 1. -* 37* q«em colis, quotidie salutas et 
sectaris, non sine spe mercedis consequends?, reUcto propterea Musa- 
rum commercio et conventu poetarum in a^ Musartim et ApolUnis ; 
Brit Ita et CalUstratus, quem nobilem illam super Oropo causam per^ 
oraniem ipse Demosthenes, Academia cum Platone relieta, sectatus est, 
ap. Ammian. Marc XKX, 4. quem locum, ex nostro expressum, 
comparat Heinr. Mdes Musarum fuit et in prima et in quarta regione 
Urbis. V. Onuphr. Panvin. ap. Rosìn« Antiq. I, 13. Neutra exstructa 
a Marcio Philippe, qui potius templum, non Musis, sed Herculi Mu- 
sarum seu Musagete^, (de quo v. Creuzer's Symbolik T. III. p. 294.) 
a Fulvio Nobiliore dedicatum, renovavit (v. Burm. et Em. ad Suet. 
Aug. 29. Plin. XXXV, 10. et Kardini Roma antica VII, 2.) Hoc 
vero templum nostro loco designari et, aeque ac ApolUnis Palatiai 
aedem, in bibliotbecae usum cessisse atque studiosis vacasse homini- 
bus, ibi diq>utantibu8 recitantibusque libros suos, recte, opinor, con* 
tendit Denti, ad Hor. Epist II, 2, 92 seq. Conf. Widand ad Hcnrat. 
Sat I, IO, SS. et Epist II, 3, 387* ut de bibliothec^i ApoUinis Pala- 
tini Koenig ad Pera. Prol. v. 7* o^de tempio, at mox v. 40. ttdes 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. SIS 

privata domus. v. ad Ili, 31. in Var. Lect — Sg. Milk anni nu« 
menia magntis et rottmdus» sed ad Jayenalìi fere aetatem con- 
gruens. '* 

39 ■ "d/ T» Altera ars^ qua dives patrcmus tuus utitur^ ut satis tibi 
prsemii ac fiivorìs contulisse videaturr Sì Jam<B dulcedine succentui, 
acceiiBus» impulsus, carmina tua recitare cupias, wdes quidem, in qui- 
bna recites, sed ruinam minantes omnique supellectile carentea, tibi 
commodabit, (unde magni sumtus tibi erunt faciendi in conducenda, 
dispooenda ac reporianda subselUa cet) et dientes tibi applaudere ju* 
bebit. Conf. ad I^ 1. et IS. IS. Tacitus vel alius auctor Dial. de 
Orator. e. 9. de Saleio Basso poeta : (cf. t. 80.) Q««m ioto anno, per 
omnes dies, magna noctium parte, unum librum exludit et elucubravit, 
fcgare uUro et ambire cogitnr, ut sint, qui dignentur audire; et ne id 
quidem gratis : nam et domum mutuatur, et auditorium exstruit, et sub'* 
selUa conducit, et UbeUos disperga ; et ut beatissimus recitationum ejus 
eventus prosequatur, omnis illa laus intra unum aut alterum diem, velut 
in heròa vel Jlore prascepta, ad nuUam ceriam et soUdam pervemt fru^ 
gem, nec aut amicitiam inde refert, aut cUentelam, aut mansurum in anù» 
mo cujusquam beneficium, sed clamorem vagum et voces inanes et gau* 
dium volucre. Annotatìo Heinr. est : ** Juvenalb aedes illiberalis pa- 
troni maodosas dbdt, araneosas eas vel textura araneorum, macuUs, 
obductas : nam maculce sunt intervalla textune^ foramina sive apertu- 
ra in reti seu reticulo ; (v. Gesneri Thes. L. L. et Ernestii dav. Cic.) 
inde macula didtur de tela araneorum, ut ap. Plin. H. N. XI» 24. a. 
28. Texere a medio incipit — maculasque paribus semper intervallis — 
indissolubili nodo implicai. Quod sponte inteUigitur^ quam unice con- 
gruat sedificio longe ferrato ac deserto, hincque in situ ac sqmalore 
jaoenti ; quam bene denique reprsesentet fortunam literatorum homi* 
num, quibus ejusmodi sedes ruinam minantes ac plense araneorum 
eommodabantur. Ceterum» si ab usu> legitimo tamen, quaesitioris vo* 
cabuli discesseris, in ipsa re nihil piane Satiricus est ausus^ nisi quod 
multis modis multorum exemplo firmatum esset, quippe nihil fre- 
quentius poetis hac descriptione rerum vacuarum neglectarumque» 
ab aranearum texturis repetita. v. Clark, ad Hom. Od. XVI^ 35. 
Broukh. ad Prop. Ili, 4, 33. Burm. ad Anthol. Lat T. IL p. 564. 
Valcken. Diatr. in Eurìp. Fragm. p. I69. Heyne ad Tibull. I, 10. 

^ Fuit cnim Homenii anois ante Ur- ìntpp. Vellei. I, 6. et Salmas. Ezerc. 
bem oooditam «entum LX. post IHum Ptin. p^ 866. 
captum duccBtis LX. ; vet SchoL Conf. 

V5 



Digitized by VjOOQIC 



314 • COMMENTARIUS 

49. Doer. in Catull. XIII, 8. LXVIII, 49.:Jacob8 in Antfiol. Gr. I, 
1. p. 282" Ingeniosa haec; sed probabilior forte emendatio ruìg 
lectionis, qusp et Schurzfl. et mihi semper displicuit, quam interpre* 
tatio Illa. Omned certe scrupuli haud facile eximentur iis, qui con- 
tenderint> in ilio Plinii loco mocu/o^ proprie 8Ìc dictas (Germ. maschen, 
Gali, des mailles;) et paribus semper intervallis implicalas, h. e. <»nn^ 
ejusdem magnitudinis, designari, et ncque talea maculas alicubi intera» 
valla t ncque ipsas aranearum texturas usquam maculas dici ; preeterea 
has aranearum telaa bene maculosas dici posse, non item sedes araneo- 
sas ; denique vetus scholion (v. Var. Lect.) omnino favere lectioni 
nunc receptee maculosas, sed illud. leniori forsan medicina adhibita et 
sic integritati restituendum : alti : sordidas dùcU scO. poeta vel éUci, 
alii pietas, adeoque illam explicationem ad vulgarem vocis macula 
significatum^ sordium s. labis, referendam esse, hanc ad illas maculas. 
Conf» ad VI^ 80. Postquam haec scripseram, vidi, interpretationem 
illam propter similes aliasque rationes in dubium quoque vocatam 
esse a viro docto in Jen. AUg. Lit Zeit a. 1810. N. 2S5. p. 479* 
Jam vero ultra quesrendum videtur, utrum poeta macubsas ctdes prò 
araneosis aut potius sordidis dixerit, an alia usus sit voce. 41. longe, 
et diu, et valde, ferrala domus, pessulis ferreis occlusa ; ^ vetus et 
ruinosa, in qua diu jam nemo habitavit, et qus propterea objicibua 
datrisque probe et undique munita est servire^ usui esse, patere, 
permitti poeta; recitaturo. 42. Janua propr. est privatarum asdium 
et porta urbis. portas soUicilas, portas urbis solHcitse et anxiie 
metu hostium tempore belli et oppugnationis, adeoque valde munitas. 
imitatur, non minus fere munita est 43. 44. Patronus etiam dat li^ 
bertos, qui tibi recitanti applaudant, et comiies, b. e. clientes et ser- 
vos, comites divitum nobiliorumque, (conf. I, 46. III, 47. 284, VII, 
142.) qui acclament Euge, Bene, Belle, 12(c/e cet quse laudis assen- 
sionisque indicia pretio vestis, ccenae cet emuntur. v. ad I, 1 seq. 
Ordiiiis, subselliorum, extrema in parte sedentes, ne conspidantur, nec 
quisquam animadvertat, quisnam applaudendi acdamandique initium 
fecerit, doctus an indoctus. magnas voces, damores, disponere, 
praeparare vel commovere, signo condnendi dato a fJ^ao^j^^ de quo 
V. Plin. Epist II, 14. — é5. regum; v. ad I, 136. Reliqua verba 
recte, opinor, exposuit Lipsius Epist ad Belgas Cent II. Ep. 48. 
ubi prster alia leguntur hs^ : ** Juvenalis tria ostendit in bis audi- 

>^ V. Salmai. Exerc FliiLp. 649. et Sagittar. de januis, in Thes. Crsv. T. VX. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN, SAX. VIL 315 

torìis fuisse^ SubseUia^ Anabathra, Orchestram : SubselUa, in medio 
ac planicie atque^ ut ita dicam^ xqnore Bini ; Anabathra, àfà^aé^ 
sttbsellia ad latera, quse adsurgerent gradatim et per scalas, theatrali 
more^ subselliis exBtnictis aliis super alia ; denique Oróhetlra^ e co- 
ihedrisy q;asd.m fronte ante ipsum recitantis suggestum dispositi ho- 
nestioribus, extra auditorum plebem^ piane ut in theatris> ubi inferi- 
ore et primore illa parte primores et Senatores sedebant." ana^ 
haikra, v. Var. Lect penderti, eleganter, ob altitudinem: nam 
quae pnénlta sunt^ pendere quasi videntur. ^^ reportandis cathedris, 
quia conducke vel ab suis locis bue co^tae ; Schol. . 

48 — 52. Afiratur Juvenalis et ridet stultitiam poetammo qui> quum 
nulla laborumpraemia oonsequantur^ tamen stolida ambitione ducti 
certatim scribant carmina et recitent. Cf. ad I, 17* 18. Not, bene 
et modeste ; nam poeta loquitur et suam quoque stultitiam damnat 
hoc agimuSf poesi operam damus ; quod studium non modo difficile 
est ac molestum^ sed et praemiorum atque commodi spe caret. tenui 
in pubere sulcos ducimus et lUus steriU versamus aratro, frustra laboi^i^ 
mus et studium in poesi ponimus, non majori spe emolumenti, quam 
si arenosum araremus solum ac lìtus. Ita proverbii loco didtur 
arenai mandare semina et lUu* arare. ^^ aratro sterili, vano, inutili, 
sine emolumento ejusque spe, ut sterilis cathedra et amicus v. 20S. 
XII, 97. Mart I, 77> 14. X, 18, 3. — 50 seq. Nam adeo buie poeti-* 
ces studio dediti sumus, ut, si vel velimus s. cupiamus et coneinur 
discedere ab eo et utilioribus studiis animum applicare^ prava scriben- 
di libido et ailibitio nos quasi vinctos teneant et obtorto collo ad car* 
mina scribenda impellane Conf. ad XIII, 2S9 seq. ambitiosi mali, 
ut amhitiosa paupertas III, 182. Ambitio propr. popularis grati» stu- 
dium et captatio ad obtinendos honores, unde suam quoque ambitio- 
nem laudat Cicero : deinde vane gloriai affectatio ; quam vocis sisni- 
ficationem sub Cassaribus demum in usum venisse, existimant Gton. 
ad Liv. XLV, 36, 8. et Spalding ad QuintiL Inst Or. I, 2, 22. — 
52. Cacoeihes scribendi insanabile tenet muUos, ut <tr^at Hv v6^9 eh diva- 
fjMé dixit Palladas ly^ìgr. XV, 4. in Brunck. Anal. T. II. p. 410. 
et morbum Ovid. TriS. II, X6. Cacoeihes, xaiLh ^kt, malus mos, na- 
tura, ingenium. Medicis luaéfi'^i dicitur, quod curatu difficile vel 
adeo insanabile est, v. e. carcinoma vel aliud corporis ulcus. v. Plin. 

»• V. ad XI, 107. ad Sii I, 128. et VI, »' v. Erann. pn>¥. et intpp.- Ovid. Ep. 
645. Her. V, 115. 116. 

U4 



Digitized by VjOOQIC 



816 COMMENTARIUS 

XXU^ S5. XXtV, 3. et 10. Celt. V, 88, t. Hinc ad animi quo* 
qaè Titillai inveteratimi transferrì potest ; et quidem h* L ad scriben- 
di libidinem^ qos aliis Mct&nes^ prurigo, pruriiMS, insania didtur. seri* 
bendi inpr. carmina, poetandL a^o in corde^ in animo, qui acri- 
bendi libidine et ambitione, tamquam moii>Ì8> laborat senesA, 
inveterascit. 

SS — 81. Juvenalis, cujus stote, ut et nostra, multi erant, quot 
paupertas impeUebat audax, ui versus facerent, (quod Horatiua de ie 
ipso quoque profitetur Epist. II, 2, 51.) prseclare docet, poetam egn^ 
gìum esse non posse, cujus mens non vacua sit curis et qui rei fimi- 
liaris angustia prematur, quse non det fiuniltatem poeticam, a natura 
negatam, sed ingenii potius vires fhmgat. Re vera tamen ingenium 
naturse donuro est et neque opibus ncque paupertate per se aut 
acuitur, aut minuitur. Hec saepe ejus nutrix et artium mater est, 
(conf. ad III, 78.) quod vel ex Horatii et Persii (v. ei. Prol. v. 8 
seq.) exemplis intelligitur. Horatius tamen naturam quoque fimtrì- 
cem habuit in tribuendis animi dotibus nec vitse sustentand» causa 
Carmina fecit, sed ut indaresceret atque in Augusti et Mseoenads gra* 
tiam insinuatus honoribus opibusque augeretur. Neque muki emnt, 
quibus contigerit tom felicibus esse, ut tales patronos inveniant et hoc 
modo sibi comparent ^" 

53 — 56. Ornato poetee egregii descriptio, sed minus venusta, qnam 
Horat. Sat. I, 4, 43. 44. Displicet certe nimium artis doctrìnseque 
ostentando studium ; nam eadem res triplici verborum varietate ac 
metophora designatur et quatuor epitheto synon. junguntur, pabìi* 
cum, expositum, commune, iriviak. Farnabius hsec verba psene con* 
versa putobat ex Aristoph. Ran. v. 96. 97. . I^mam» dì ^ntnrijv S» tvx 
iv^oii Tr/, Znrw àp, ^li ^ifta ytiwikf Xéucoi. pubUca vena, vulgare 
ingenium et facultas poetica. Fenam venuste transfemnt poeta? a 
metallis ac fontibus ad ingenium; unde et nobis didtur poeUscke 
adeTf GalHs veine poetique, une veine feconde et iarie, la douceur de sa 
veinCy Anglis poeiical vein, — • 54. expositum, commune, vulgare, vulgo 
notum. '» deducere, facete, componere Carmen, verbo translato a 
filo vel lana in filum deducto ; (cf. inf. v. 224.) unde ientd deduda 
poemata fio dixit Horat Epist. II, 1, 225. deducere carmina s. 

** Cf. inf. ad ▼. 62. Jani in rita Ho- (ubi t. Spalding) X, 5, 11. Snit. Silv. 

ratTi ad U. C. 715. et Casaub. ad Pen. I, 3, 24. et Tb«b. 11, 188. obi ScboL 

VnA, ▼. 10 teq. Tetut exponit : ikcilet oppido, obriì, pa« 

** Sic ap. Quinti!. Inst Or. II, 5, 19. rad. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII, 317 

^ersmm Ovid. Trbt 1, 1, 39* ex Ponto I, 5, 15. aliì texere, coniexere, 
dHexere, subiexere carmina, nik^àat àoiòàf Antipater Epigr. LXX. in 
ftnnick. Anal. T. II. p. 25. ^ 55» Carmen feriat commuta moneta^ 
camaXe prò, stylo vulgari scrìbat et ingenio parum subtili ; similitu- 
dine patita a numis vulgarìbus uniusque notae ac fonns et, qui eoa 
procudonty monetariis, unde Grctcas voces Latina monda percutere 
dixit ApuL ApoL p. 5t98, 33. ed, Elm. et omnia facta dictaque una 
forma percussa Sen. £p. 34. extr. Cf. BentL ad Horat. A. P. v. 59' 
Moneta h. 1. nota impressa, fonna> x^'^^^ xifi>/Aa s. cf^stfjM, 
Gena. eiempeL Carmen trimak, inoonditum, rude ac plebeium, quale 
canitor a plebe in vicis, (unde maledidum arripere ex trivio ap. Ciò. 
prò Mur. 6. pr. et Germ. gassenlied) vel ex tempore ab agrestibus 
Gomponitur hominibus viatoribusque in triviis, ut otium aut laborem 
£illant. '^ — 56. Venuste de poeta egregia " monstrare, osten* 
dere, vel adumbrare verbis. sentio, concipio mente> qualis sit et 

esse debeat — 57. Cf. Ovid. Trìst V, 12. et Horat. Od. I, 26, 1. 
amnis acerbi impatiens, active^ qui pibil acerbi patitur, nihil mali aut 
molesti sentit. 58. cupidus tibktrum, amans secessus» solitudinis 
agrestis et rusticarum amoenitatum^ quse poetas fingunt» dum alunt 
eorum ingenium et pbantasiam inflammant ^ 59» Aonides et Aonis^ 
h. e. Bceotìse, soroies dicuntur Musce, quoniam Aonia pars montana 
Bceotise et non modo Helicon mons in ea, sed etiam in hoc fonte* 
fuere Musis sacri, Hippocrene et Aganippe ; de quibus qui hibebant, 
repente afflarì numine Musarum atque Apollinis et sic poetse fieri 
credebantur^ quod tamen recentioris «vi commentum esse vide- 
tur.*^ Hinc aptue bibendis foniibus Aonidum dicitnr^ cui tributum 
est a natura ingenium poeticum> quod divino quasi spiritu infla- 
tiun exquisitiores excelsioresque^ quam vulgus hominum^ concipit 
aenaus. 59» cantare sub antro Pierio, fvikèùtg Parnassi s. Heliconis, 
carmina digna Musis et Apollinea h. e. apta et prcedara, non sine 
aliquo coeletti mentis instinctu fundere. ^ Hinc àmfvìkuiì indocti ; 
Grang. 60. thyrsum, hastam hedera pampinisque cinctam^ qua 
Bacchus et Bacchse utebantur, contingere, lue. furorem» hkugMUfAhv, 
concipere^ quem thyrsi tactus et percussio immittere credebatur; 

** Cf. Scalig. Poet IV, sa Casaub. ad *■ ▼. ad ▼. 8. Tadt vel alius auctor 

Penù V, 5. et intpp. TitnilL IV, I, SII. DiaL de Orator. e. 9. ezUv intpp. Hoiau 

»" Cf. X, 22. Ovid. Trirt. IV, 1, 5 Od. I, 1, sa et IV, 3. 10—12. 

scq. Calpuro. Ed. I, 28. ìbique Werns- ** T. Koenig ad Pere. ProL v. L et 

dorf in Poet. Lat. min. T. IL p. 8a iotpp. Prop. Il, 8, 19 teq. 

" Cf. Eogerì CommenU ad Horat " Cf. ad v. 8. Beoti, et aL ad Hoiat» 

loca quaedan ^ 18. Od. I, 32, 1. II, 1, 39. Ili, 4, 4a 



8 



Digitized by VjOOQIC 



318 COMMENTARIUS 

unde Sv^mtX^^ì; intanientes.in orgiis Bacchi. Bacche autemcom* 
mune cum Apolline Parnassi imperìuni poetammque tutela et entlni- 
siasmus tribuitur. *^ Paupertas, pauper poeta. Cf. ad v: 5S. 

sanOf quce furòrem poeticum, hóovfftaafihvp non condpity nec ooncipere 
potest ; quse non apta est furori sensibusque celsioribus condpiendis. 
Poetae autem proprium est insanire sicjurà'ey ^iyéov^iàl^uv, a Bacdio 
aut ApoUine ad furorem et insaniam adigi. ExcludU sanos Helicoàe 
poeias Defnocriiui, Horat A. P. 296. — 6l. quo sare nocte dieque coT' 
pus egetf quae semper fame conficitur et caret pecunia, qua parare 
possit, quse ad cultum victumque suppeditent — 62. Hoc &cete 
dictum prò : non pauper erat Horatius, ivéiot et divinas poeta, quum 
excelsiori * sensu pbantasiae plenus carmina prseclara funderet, inpr. 
Ijrrìca vel adeo dithyrambìca effrenatioris enthusiasmi piena, quale 
est Od. II, 19* nam ejus vss. 5 seq. respexisse videtur Juvenalis, 
quemadmodum moz v. 6S seq. prcestantia carminis Virgiliani ex 
egregia tractatione loci de Alecto Turno immissa ^n. VII, 3SS seq. 
probatur. At quomodo his congruunt ipsa verba Horat Epist II, 
S, 49 — 54 ? Non satis, opinor, est, cum Wielando ad h. L T. II. 
p. 162 seq. dixisse, hsec scripsisse Horatium, quum mens ei atra bile 
mota esset Sed poetse forsan in mentem venit, sibi exemplum 
Horatii opponi posse, qui pauper primum fuerit «iripse 1. 1. confessus 
sit, se paupertatè ad carmina scribenda impulsum fuisse ; ut itaque 
sensus h. 1. sit, Horatium jam liberalitate MsBcenatis et Augusti 
divitem factum esse, quum plurima optimaque scripserit carmina^ 
Constat etiam,. eum initìo plures satiras fecisse, quam odas, nec dia 
in egestate versatum esse: nam ante proelium Philippense percom- 
moda ejus ac splendida fuit rita, et jam triennio post in Mseoenatis 
amicitiam receptus et ex paupere dives factus est. Cf. ad ▼. 53 seq» 
quum dicit Euos, in summo sdì. enthusiasmo, Od« II, I9, 5. 7« ▼• 
Excurs. ad h. 1. et intpp. Eurip. Bacch. v. 141. 63. Qm hcus, 
copia, facultas, ingenio exeroendo ac promendo. se Pexant, vexan* 
tur, agitantur, et hoc gravi us quam vulg. occupantur. domitds 
CirrhcB Nysceque, ab Apolline et Baccho, vel eorum instinctu et 
afflatu, feruntur, commoventur animo vel in furorem conjidantnr. 
Ferri et agi dicuntur, qui nimia animi commotione quasi excsecatt 
nesciunt, quid agant, et vel cs^is vel furentibus similes agunt^ 

•* Cf. ad ▼. 29. et MitscberL od Horat " ▼. Burm. ad Orld. Ep. Her. XV, 
Od. XI, 19, 1. Ha 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. VII. 319 

Cirrha Phocidis urbs et navale Delphonun^ ubi ApoUlnis oraculum 
eraty onde is non modo Delpkicus, sed et Cirrhceus dicitur. Nysa 
vahs vel rnons Baccho sacer. Sed undecim hujus nominìs urbes 
montesque a variis scrìptoribus memorantur. ^ 65. duas curai, ppe- 
tìcae et rei familìaris. 

66 — 71- Magnai mentis, ingenii tantum animiqué generosi et ex- 
celsi, spiritu divino instinoti et magnifìcis phantasiae sensibus pieni, 
nec de hdice, lecto, (v. ad VI, 196.) h. e. cultu ac vieta vel re fami- 
liari paranda attoniti, valde solliciti, h. e. sereni curarumque expertis, 
opiu, proprium, est, adspicere, in enthusiasmo cernere ea, qua} vulgus 
hominum non videt, v. e. currus, equot fadesque Deorum, qui rebus 
in bello gerendis intersunt, vel horrendam faciem Erìnnyos, Furise 
Alectus, qu8B Rutulorum regem Tumum confudit, animum ejus ita 
perturbavit, ut in furorem inciderete et quam fingit Virgilius -^n. 
VII, 450. gemnoi ereaisse crinibus angues cet, et v. 51 1 seq. gravi 
sono buccinai ruricolas convocasse : quam Furise machinationem 
diramque formam non tam prseclare comminisci et tam exquisitis 
colorìbus adumbrare potuisset, (^n. VII, 323 — 571.) si puer, servi 
vel magnus servorum numerus, et tolerabile hospitium, domus, ei 
deesset, defuisset, h. e» si non dives fuisset; tum enim hydros non 
erectos, sed cadentes a crinibus perperam finxisset, et buccina fuisset 
surda, non data Furi» neque tam horrendus ei tributus esset sonitus. 
Hoc vero dictum est prò : Virgilius, si pauper fuisset, scribere non 
potuisset JBneidem, divinum Carmen, quod non minus rerum, phan* 
tasmatum commentorumque delectu atque subtili inventione et nar- 
rationis prsestantia, quam orationis dignitate et omatu excellit Haec 
est sententia praeclarì hujus loci atque nobilitati judicio, quod poeta 
tulit de loco ilio Virgil. ^n. VII, 323 seq. quem egregie quidem trac- 
tatum omatumque, at inventi subtilitate vel sollertia non adeo insig* 
nem esse, jam monuit Heyne. Cf. ad v. 62. VirgUius» si Donato 
fides babenda in vita ejus e. 6., possedit prope centies sestertium ex 
Uberalitate amicorum, habuitque domum Roma: in Esquiliis juxta horioi 
McBcenatis, quamquam secessu in villa Campanice, non longe a Nola, 
(v. Geli. VII, 20.) Sidliasque plurimum uiereiur. Eumdem tamen 
fame et miseria, soque ac Horatium, ad versus scribendos fuisse per* 
pulsum, Grammatici ex Ecloga prima perperam coUigebant (v. Heyne 

» V. Heyne ad ApoUodor. Ili, 4, 3. SymboUk T. III. p. 116. 138. T. IV. 
et ad Virg. iEn. VI, 806. Creuser*8 pw 77 teq. 211 seq. 265. 



Digitized by VjOOQIC 



320 COMMENTARIUS 

in vita Virg. ad a. U. e 713.) — 70. cader ent prò cecidissenL 71. 
Surda et xMf à poetis non modo diamtur, qus non andiunt, sed etiam 
quas non audiuntur, muta^ tacita, ut h. L et XIII, 194. verbere wrdo, 
h. e. occulto, cujus sonitum nemo audit, sed animua sentit. v. ad Sii 
VI, 75. gemerei, v. ad II, 90. 

71 seq. Potcimìu injuste, ut poete nostri temporis, qui ab inopia 
vexantur, ingenii carminumque prsstantia et solerti studio non infè* 
riores sint antiquis poetis, qui honoribus opibusque affluebant 7^ 
antiquo cothumo, pnscis poetis Tragicis, non minor, inferior, sii, iis 
non cedat gravitate ac migestate, vd grandi genere loquendL Cf. ad 
VI, 506. Rubrenus Lappa, poeta haud dubie tragicus et pauper 
illius svi, cujus tamen non alibi, quod sdarn, fit mentia — 73. Hoc 
exquisite dictum prò: cvjus Aireus, h. e. qui Atreum tragoediam 
scripturus alveoht, p^opsides, (ut V, 88.) et ksnam, (v. ad III, 283.) 
h. e. supellectilem suam, pugnerai, h. e. ob paupertatem <^pignerare 
vel pigneri dare s. oppcmere cogitur, ut alimenta emat; nisi com 
Tumebo (Advers. XXIV, 4.) et aliis verba a/^jm ìamam pigneret 
Aireus docte, etsi eodem sensa, dieta censeas prò : in causa est v^ 
facit, ut oppigneranda sit laena; ut inf. v. 135. purpura vendii causi- 
dicum prò : efficit, ut causidicus majori preti» conducatur. Cf. ad 
III, 116. et VII, 92. Satiricam magia et subtiliorem forte ìnterpre- 
tationem hanc proposuisse sibi videtur Achaintre : cujus Aireus, trag- 
eedia, quam nunc scribit, pignerai alveolos jd ksnam, est pignos pie- 
tii vasorum et vestis, quae aere alieno emit : quod idem est, ac « 
obrntus alieno asre creditoribus suis se soluturum promisisset, quam, 
tragoedia scripta et acta, pretium ejus et mercedem recepisset. Non 
male ! sed pignerare aliquid non significat pignus ejus aut predi ejiu 
«sse, sed pigneri illud vel dare vel acdpere. » Aireus tragoedia vel 
ejus titulus, ut Agave, Peìopea, PkUomela v. 87- et 92. v/d Telepkus, 
Oresies et Tereus I, 5. 6. VII, 12. 74—78. Numiior, h. e. Romani 
divites nobilesqucL(v. ad Vili, 93.) pard sunt ac sordidi in anùcoi, 
poetas aliosque dientes et viros bonos, sed prodigi in Venerem uè 
voluptates. Idem valet de Numitoribus nostrse statis. Inf^ 
f^wxSf didtur dives Numitor, qui et infelix sane fuit perverso judi» 
ciò et ùsu opum. v. ad Vili, 93. Q,uiniilUB, amica, meretrii 

» Male alii: qui ob inopiam Atrco um scrìbit, ut sumtus habeat, et m su» 
fenenton rei suas oppigneraL Veius pigneri àtxi o/peo/nf ert tabula calcoiaUH 
Schol. •*Jireut fenerator, vel, quia Atre- ria, luaoria.** 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT, VII. 821 

Patiper.amidlUe quum su, Lupe, non es amica: cet, MartiaL IX, 5» 
1« — - 76* Dìvìtes Romani immensos Bumtus irapendere Bolebant in 
isras mansuefaciendas et in Tivarìis vd caveia pastendas. ^ — 77* 
78. Facete et txùt^aZn : Poeta non tam paucis sumtibus ali potest 
et plus comedit, quam lea Nimirum, v. ad II, 104. capiunt^ 
V. Hans, ad Ovid. A. A. Ili, 757. 

79 — 81* Dicas forte, poetas debere conUnios esse fama, sola glo- 
ria: ita vero, si divites sunt, ut Lucanus; sed quid pauperibus prò- 
òent gloria quaniaUbel, quamvis maxima, si pneterea nihil habent? 
Qftotitsqttitque etìam, quum ex Hitpama vd Asia, ne quid de GaUu 
nottrii loquamur, in Urbem verni, Saleium Bassum requiritf atque 
adeo n quii requiril, ut semel vidii, iransii et contentus est, ut si pictU' 
ram aUquam vel statuam vidisset; Tac. de Orat e 10. M. Annsras 
Lucanus, L. Amisi Mells, fratria Senecce, filius, notissimns poeta et 
ditissimus Eqnes Rom., quem edam Nero Imp. variis auzerat hono- 
ribos. De ejus et patria divitiis v. Tac. Ann. XVI, 17* et Wemsdorf 
Poet min. T, IV. p. 41 seq. Famam ei vivo inyidebat Nero, nec 
tamen mortuo, quod vel intelligitur ex, vet inscr. m. aknao lucano 

C0RDUBEN8I POETìE BENEFICIO NEBONI8 FAMA SERVATA. JaCCOt, 

in odo vivere potest et jacere in lectulo lucubratorio, in quo veteres 
stadere, legere ac scribere solebant; (v. ad v. 105. in Var. Lect) 
adeoque carmina scribere potest in otio, solam sectans gloriam et ex- 
pers curarum. in hortis marmoreis, qui marmore s. marmoreis co- 
lumnis ac stituis exomad sunt et abundant In hortis plerumque 
ettam scribebant poetse ; Ach. coli. Ovid. Trist I, 11, 37. Sed ibi 
finrsan et h. 1. korti sunt ville, ut sp. Hin. XIX, 4 pr. Cic. Off. Ili, 
14. et al. Vills autem et domus marmoreis pavimentis, colunmis 
signisque cnmari solebant Serranus et Saleius, poetae pauperes 
illins setads. lUe memoratur edam MartiaL IV, 37, 3. at nodssimus 
Sdeius Bassus, poeta ^pr^us ac ienuis, h. e. pauper. ^^ Cu Excurs. 
ftdh.L 

8£— 87* Insignis laus StalH poetae et dulcedinis carminum ejus, 
at fette non sine subtili cavillatìone ; quam etiam notasse videtmr 
Soet in vita Juven. (v. sup. Voi. I. p. XXXIX. n. 6.). Rigaldus et 

» et MartiaL I, 105. PUn. Vili, VII, 95. Vili, la et Wemsdorf. Poet 

17. et 52. CapitoUo. in Grordiaoìs e. 55, Lat Min. T. IV. p. 41—46. ubi ei, noo 

JLamprìd. io Hdiog. e. 21. aL Lucano^ .Carmen vel Panegyr. ad Càlp. 

*■ T. QnimiL X, 1. Tkc de Orat e Piioiiem tnbuitor. 
5. «t d. MaitiaL IH, 47. SS. V, 24. 54. 



Digitized by NjOOQIC 



322 COMMENTARIUS^ 

Hennin. suspicuitur^ poetam de Statio^ propter orationis lenocinia et 
calamistros^ ut de lenone, loquì. Vix crediderim ; certe non nisi v. 
87. et forte ne ibi quidem, at v. 82 — 85. ut de meretrice, andca^ cu- 
jus vox jucunda est, que promktii noctèm, qus dtdcedine magna cap^ 
'tos affidi animos magnaque libidine audUur. Idem Hennin. putabat, 
Statium satirica bile in transitu notari ob superbam Thebaidos pero- 
rationem occultumque odium in Martialem, Juvenali amicissimum. 
Sed hlc poetffi nostri locus laudem potius miserationemque spirat et 
Tana stint, saltem dubia, quse de odio ilio disputavit et Hennin. et 
Gevart Lect. Papin. e. 35. Currilur certatim catervatimqae ad jtt^ 
cundam vocem recitantis Statii, quum is promisit, edixit, (nam edictò 
6. programmate redtationes, ludi cet indicebantur) diem^ quo recita- 
ret Thebaidem, carmen suum de bello Thebano amicum, gratum om- 
nibus et acceptum, vel dulce. — 85. Ubidine, summa cupiditate ac 
voluptate. 86. Statius Domitiano propter extemporalem carminum 
compQnendorum fadlitatem gratissimus fuit et ab eo tam coronìs et 
auro, quam agro Albano donatus; idemque ter in Quinquatrìbùs 
^ Minervae s. Albano agone victor fuit et coronatus, quum carmina de 
rebus a Domitiano in bello Grermanico et Dacioo gestìs recitajsset, séd 
semel victus in Quinquennalibus Capitolinis. ^ In hoc tamen agone 
Capitolino, in quo non nisi laudes Capitolini Jovis cani solebant» non 
recitavit Thebaidem suam ; ncque Jregit subsellia versu h. 1. dictum 
prò, non stetit, excidit, h. e. non placuit; quod contendebant Pladi- 
nerus (qui putabat^ salse dici subselUa Jracia non auditorìbus, sed 
versu, h. e. Pàpinium excidisse) et Scaliger Lectt Auson. I, 10* 
quem jam refutavit Casaub. ad Suet Dom. 4. ubi docet, sensum h* 
L esse, Statium veheméntissime placuisse, sic ut applausu, x^&r^ et 
acclamationibus auditorum (sed forte vulgi tantum, infimse plebis) 
subsellia quasi Jracta sint v. ad I, 13. Verba tamen hsec et Sidonii, 
ad I, 13. laudata atque ex h. 1. expressa, ita potius explicanda Viden- 
tur: versu, recitatione carminis sui talem hominum multitudinan 
concivit, ut subsellia tantum oneris sustinere non potiierìnt et fràcia 
sint; ut ap. Suet Claud. 41. — 87. Esurit, esurivisset, post tantum 
favorem et applausum, nisi Paridi pantomimo (de quo v. ad VI, 87*) 
vendat, vendidisset^ Agaven, fabulam s. tragoediam suam de Agave, 



* V. Barth. ad Stat Silv. Hit I, 61 812 seq. Gyrald. hist poeL p. 942 sc^ 
seq. 5, 28 leq. IV, 2, 62 seq. 5, 1 -iq. Casaub. ad Suet. Dòrnìt. e. 4. 
Y, 3f 215 seq. 229 seq. et Tbeb. XK 

2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN, SAT. VII. 823 

(y. ad v. 73.) filia Cadmi et Harmonis^ uxore Ediìonia et matre Pen- 
tb£Ì> de qua v.. Ovìd« Met III, 501 seq. et Briinck. Anal. T. IIL p. 
^^5.. ep. 35$. Alia Agave Danai, et alia Nerei filia fuit Haec qui- 
dem Statii tragoedia neque exstat amplius, (ut nec cannina ejus de 
bello Germanico et Dacico Domitìani) neque ab aliis memoratur.' 
Nec tamen propterea, et quia Statius Agaves meminerit in Thebaide, 
(lib. III, 190. IV^ 565. XI, 318.) cum Parrhas. Quaest Epist. 4. in- 
tellexerim Thebaidem forte tunc nondum editam, ut pars prò toto 
dieta sit. Nam quis umquam carminis, et quidem tam prolixi, titu- 
lum a persona, t^ in eo memorata, et ne primaria quidem, petiit ? et 
CUT bistrìo epicum Carmen emit ? Vendere solebant poetse fabulas 
suas Praetonbus, vel iEdilibus vel aliis, qui ludos edebant ; quod vel 
^ Terent. Hec. Prol. I» 7* Ih ^9* Ovid. Trist II, 507 seq. al. noium 
est Histrio b. 1. tragoediam emisse didtur : sed qualis ? v. ad VI, 
87. iniactam, noyam, non antea lectam, saltatam, cantatam, reci- 
tatam, vel evulgatam et in scena actam, (nam fabulse, ante quam pro- 
ducereatur in scenam, recitabantur amicis virisque doctis, unde His 
necdum ammusa choro cantaiur Agave ap. Claud. £utrop. II, 364.) 
yd fabidam, cujus argumentum nullus adbuc Romanoram poeta 
atU^» tractavit; (ut ap. Virg. Gè. Ili, 41. Horat Sat. I, 6, 66. ip- 
sumque Stat. Sylv. I, 2, 238. Ili, 1, 67.) nisi simul respexit poeta 
illam vocis notionem, de qua v. ad VI, l63. Rigaltius et Hennin. 
hoc loquendi genus petitum putabant a lenone, (v. ad v. 82 seq.) et 
C Valesìus h. 1. ita interpretabatur : nisi vendai Paridi Agaiten iniac- 
tam, nisi ad lenocinium se contulisset lepidamque aliquam virginem 
aeu meretriculam, nulli viro cognitam et tactam. Paridi suppeditasset. 
At leno proprie non vendere solet meretrices, neque etiam intactas vir- 
gines; nisi.dicas^ enm hoc simulare certe aut dictitare. 

88 seq. Salse hsec dieta et in Paridem, qui, histrio quum esset, 
apudDomitianum gratìa plurimum valebat, et in ipsum Imperato- 
reok, qui tali homini etiam honorum largiendorum vel vendendorum 
potestatem indulserat, et in proceres Rom., qui non amplius patroni 
erant doctoruln hominum, eosque nec praemiis nec honoribus auge- 
bant. Hsec vero figurate potius in se et Paridem, histrionem alium, 
qui sibi in delidis fuerit, dieta esse, Hadrianus putabat. v. sup. vft. 
Juven. lUe Paris. militia: honorem, gradus mUitares, v. e. prse- 
fectoras et tribunatus v. 92. — 89. Aurum, h. e. annulum aureum, 
ut sup. I, 28. plerique referunt ad equestrem dignitatem, alii vero 
rectitts ad trìbunatum militarem, vatibus s. poetis a Paride xmpetra- 



Digitized by VjOOQIC 



824 COMMENTARIUS 

tum ac trìbutam, qua? ratio cum ex v. 88. (miìUuB honorem) et gst. 
(Pritfectos facit tt TrUmnoé) probabile fit^ tum ex epidieto temesti, 
Veram h. 1. sententiam jam declaravit Lipshis Mil. Rom. 11^ 9. ìk 
verbis ; '' iBvo Augusti aliud discrìmen Tribunorum miL sabor- 
tum, ut quidam LatìclavU, ^ quidam AnguHtdavu essent ; illi, qui 
ex Senatu, isti, qui ex Equite nati.^ Utrnmque genus ambitiose pe- 
titum et datum ; et quo pluribus gratificali possent, fiictum eemedrtt 
unde semestris tribunalus ap. Plin. Ep. IV> 4. Juvenalis appellai scite 
eemestre aurum, quia amiulo etiai^ aureo Tribuni utebantur, qood 
Appianus notavit in reb. Pun. e. 104. xjpteù^^owts yàg tSm mfirtu9fu» 
nn 9i X'^^'iXfi'» ^^^ 9>mtt6w9 etS^gofoff^inrmt, Suetoniut vel alìus anctor 
yite Juvenalis scribit : SaUram non ahsvrde comfxunit in Fariéem^ 
pantomimum Domiiiam, poetamque F. SiaHum, ejus semettribus mililkh 
Ite iumenlem. Sic appellat istas prefecturas et tribunatos, a temporit 
sdlioet modo." ^ — 90. Camerinoe dixit poeta prò quibusvis nobili- 
bus, ut Vili, 38. fubi v. not Sic et Bareae, quod est cognomen 
Marci» gentis. (v. ad III, 1 1 6. et ad Tac Ann. XII, 63.) Tu cu» 
ras nobiUum airia^ nonne stulti estis, poetse, qui coliti» prooeres ac 
nobilesy nihil vobis dantes per avaritiam literarumque contemtum? 
quin oolite Paridem histrionem, Maecenatem doctorum hominum! 
magna atria nobilium^ ut ap. Mart III, 38, li. y. ad v. 7. — 92. 
Hic versus poetas causa fìiit exsilii ^gyptiaci, quia Hadrianus suspi* 
eabatur, Paridie nomine figurate notari histrionem, qui tum in ddì- 
em aule erat v. sup. vit Juven. et ad IV, 58. Pdopea et Plah' 
melaf tragoedite de iis scriptse, et forsan vendit» vel oblatse Paiidi, 
qui propterea auctores eanun Jècit prcsfectoe et tribunoe. v. ad v. 75. 
Peiopea, nfX^iMt, Pelise filia, de qua v. Heyne ad Apollod. I, 9, 10* 
Alia fuit filia Ibyests, e qua ipso JEgisdinm genuit, (v. Hjgin. ù 
88.) nisi haec XlfXoria dieta, ut et Amphionis e Niobe filia ap. ApoUod. 
Ili, 5, 6. et mater Cycni ibid. II, 7, 7. De PhUomela v. ad VI, 644. 
C. Valesii nota est : Designantur Pekpette et Philomelue, Imtrìooes 
divites et potentes, (de hoc v. Martial. Ili, 31, 6. et IV, 5, 10.) qoos 
nomine feminino vocat Juvenalis Pehpeam et PhUomelam, qtiod hìsr 
triones molles et impudici omnes erant ; unde Apuleius de quedam 
ait : nikil hietrìonie hahmt prasier impudicUianu 

"■ weL EqvàUs iUuHreit qid egregii vo- ^ Confi SahaBS. Ezerc Plin. p. ^ 

enntur X, 95. ubi v. not Cf. ad IV, S2. Kirclunan. de Ann. e 17. et Vir* 

** confi Intpp. SueL Aug. 98. «t Oth. J^ect. 
10. Tac. Ann. Il, 59. et XI, 4. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN- SAT. VII. 825 

93. Non invidendam est vati, poets, (Stalto et $ìm) qui fidralas 
histrioniÌMis PraetorìbiuTe vendendo (v. ad v^ 87*) vitftm suttentat et 
panim inde lucratur, inpr. ai non fdaoent fiibuhe anditoribua et pm- 
dpae plebi, ex cujua incerto £iyore vita ejua ac fama pendet Quae 
miaera omnino conditio est et tamen hac letate sola vitae tokra&ds 
ratio poetis reliqua : nam (v. 94 seq.) ìùà mmc invenias patronos tì* 
rorum doctorum, quales olim fuere Mtecauu, Proenletusy Faòitu, 
Coiia et Leniulus, qui non modo aM|aam ac aubtile judicinm de inge- 
nioruni SCTiptornmque praestantia fenre poterant, sed et par ingenio 
pretium, dìgna ingeniis praemia, liberaliter tribnere solebant ? Pul^ 
fUa h. L fid>iils&, quas veùdit, Tel scena ; non redtatio carminum : 
nam recte jam Ferrarius Eleet II, 11. monuit, nihil poetas recita- 
tione sterìK, praeter acelamationes, Incratos esse, nec in pulpiiit reeì- 
tationes habitas, sed in iis tacite histrìones saltasse fabulas, a poetis 
emtas. v. ad XIV, 257- — 94. 9^. De Proeuleio v. Mitscheri ad 
Hcrat Od. II, 3, 5. Lips. ad Tac Ann. IV, 40. Burm. ad QuintiL 
VI, S. et Hal-doin. ad Plin. VII, 45« De F(Mo Emesti in dav. 
Cic. ** Hoc nomine utuntur veteres in iis rebus, qose liberalmm homo* 
nmn sunt, qaum neminem nominare volnnt, nti JCti fere nomine 
Caii et Tiitt utuntur." Poeta forte potissimum h. 1. reapexit Fabium 
Max. de cujns liberalitate v. QuintiL Inst. Or. VI, S. et Ovid. ex P. 
I, 2. 5. g. II, 8. Uh 2» 1* (ubi conf. Heins.) Ili, 8. 8. Coiia band 
dubie, certe potissimum ille, qnem tantis laudibus celebrai Ovid. ex 
P. Il, S. Ili, 3. et 5. IV, 16, 41 seq. Cf. Heins. 1. 1. Eumdem snp. 
V, 109. intelligerem, nisi cum Seneca ibi ac Pisone jungereliur. 
Leniulus, v. e. P. Lentnlus Spinther, cujus opera Cicero revocatos, et 
de quo v. Cic ad Div. I, 1 seq. et al. -* 96- Tunc uOk muUu ent 
pallere, stndiis adsidue incumbere, et ipso Decembri, In quo omnes 
genio indulgent Satnmalium tempore, ^ wmm nesoire, ejus us» 
abatìnere, ne multo cibo vinoque completi a studila ahhorrerent 
Stadia vocant apirìtus calentes' a ventrioulo ad caput, et impediunt 
cibi ooncootionem crudttatesque pariùnt, unde pàilor contrahitur ; 
Grang. SoUtaria ei volut nmbraiiU viia paUetcore dixit Quii^iL Inst 
Or. I, 2, 18. ubi SpaMJng luec notavit : '^ Pattor, infirmo» vaktudi- 
nis index, doetorum et libris immoriei^ttm non minus est qoam 
amantium ; dum hi curia occultia tabescunt, iUi nimis adsidui domo 



* V. Macrob. I, 7. et 10. Scn. Ep. 18« in Saturn. Decemhri mense solet maxime 
et 47. inpr* Athen. XIV, 10. et Lucian. hictibrari ; Tct. Scbol. 
VOL. II. X 



Digitized by VjOOQIC 



326 COMMENTARIUS ' 

numquam exeunt Inde notum illud : P/i&^ ,* aut amai, àul shtdet. 
Cf. Quinta. VII, 10, 14. Pcrs. I, 26. 124. V, 62. Ovid. Art. I, 729- 
730. In omnibus bisce ezemplìs p(dìor iste est a prius contracto 
morbo, quem aut animi aagrìtudo feoerit, aut solis et aem defeetus. 
Cresnerus ad h. 1. etiam inanimis paUorem tribui, propter carraptio- 
nem a quiete, bumore admisso et exdneo aere ortam, docet e acrìpto- 
ribus rusticis et Vitruvia" Cf. Var. Lect 

98. labar vesier Jècundior, utilior et fructuosior forte est, rei id iu 
se habere dicat aliquis : nisi ironice loquitur poeta. — 99» p^i^» exigit 
certe plus temporis et olei, studii ac lacubrationis. 100. obliia modi^ 
sine modo ac finew ndllenma pagina surgU, ut ap. Ovid. Am. I, 1, 
17. Cf. sup. ad V. 25. damnoia papyro muUa, quia tam mukum 
pap3rri emendum est, etiam damnum apportans et impensam. . Labor 
historioorum et plus temporis, quam poetarum, exigit, et plus sum- 
tnum, in oleum papyrumque faciendorum. De papyro t. Plin. 
XIII, 1 1. et 12. — 102. lex operum et artis vestrae, quas jubet singu- 
las res piene ac piane memorare coque ordine ac modo, quo gestse 
sunt De bistorice artis legibus v. Cic. de Orat e. 15. — 108. Qui 
tamen usus fructusque duri laboris nostra setate percipitur ex historia 
diligenter scripta ? quid nunc expedit bistorìds, res memoratu dignas 
explicuisse et accurate narrasse ? Metaphora petita a segete, et terra 
vel bumo aperta ac reclusa aratra Seget laboris prsemium, ut inf. 
V. 112. messii, — 104. acta, res gestas, bistorias, ìegenti, anagnosta^ 
Vulgo designarì putant actuarium s. scribam, librarium et tabellio- 
Bem; (Gali, notaire, greffiei-) sed boc bominum genus acta publica 
aenatus ae populi (de quibus v. ad II, 136.) non legere, sed scrìbere 
solebant v. Lips. Exc ad Tac. Ann. V, 5. Adsentior tamen, si vera 
sunt, qusp adnotavit Acbaintre : '^ Eorum duplex fuisse videtur offi- 
dum : primum enim senatus et peculi decreta aut prìvatorum spon- 
aiones, transacticmes, matrimonia cet scrìbebant, {in acta refertbant 
II, 136.) ddnde bsec eadem verba legis et actorum publicorum prae» 
coni subjidebant, ut ab eo dare enundarentur, vel, qunm de privads 
ageretur, verba et dausulas actorum ipsimet coram partibus legebant, 
enundabant^ ^ — 105. Hoc est, quod divites nobilesque Romani 
avwitisp suse et bistoricorum contemtui prsetendunt: dicunt» histori- 
cos esse ignavum genus bominum, quod lecto gaudet et umbra^ domi et 
in otio studiis vacat, otiosam et umbratilem vitam agit, et publicis ne- 

" Alii catiiidicum intelligunt, qui acta fere laboris premia speranda esse, mox v. 
foreoiia legit ; at cauddìcis quoque nulla 106^137. osteoditur. 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN- SAT. VII. 327 

gc^iiB, in fóro, coria^ proTlnciiff et castris yel bello agetidis, abstìnet 
Javenalis animo oculisque ob^ersata videntur loca Horat Epist II, 
2, 77. 78. et Ovid. A. A. Ili, 541. 542. Conf. et Senec. Ep. 67. 
(Graiias ago senecMi, quod Uctulo me affixU) et 72. (Qucedam sunt, 
qua possis et in cUio scribere: quasdam lectum et othtm et secre^ 
tum desiderant) Pere. 1,^3. Plin. Ep. V, 1. Ovid. Trist *I> 1^* 
38. Dempster. ad Coripp. p. 76. et Casaub. ad Suet Aug. 78. ubi 
multa docte disputavit de lecto si ve lecticulo lucubratorìo,- de quo v. 
sup. ad V. 28. in Var. Lect et ad v. 79. I^di« tatìien h. 1. de somno 
etiam accipi potest, ut ap. Horat 1. 1. Conf. Var. Lect. et de umbra 
gap. ad y. 8. Ex bis autem verbis intelligitur, fuisse etiam tum tem-. ^ 
poris homlnes, qui inter otium literatum et desidiosum vel honestum'. 
et inhonestum nihil interesse putarent; aut certe judicium hoc simu- 
latam contemtui literarùm hominumque doctorum obtenderent. 

106 aeq. Aptus transitus atque solida refutatio inepti judicii et cau- 
ss, a divitibus Romanis ad avaritiae suse patrocinium v. 105. pras-. 
texta? : Si historicis nihil datur muneris nec dari debet, quia otiosi 
sunt homines, plurimum certe dandum. est causidids; at, quseso, quid 
lucri, quem usum fructumque iis prcestant officia civiltà, civibus prse- 
stita, peroratis causis civilìbus in foro ? -— Pleraque, quee v. 106 — 138. 
disputantur, ad omnes, qui causas in foro agunt, ad causidicos, advo- 
catos et patronos causarum, transferri possunt . Sed poeta simul hac 
data occasione, inpr. v. 108 — 112. invehitur in rabula} vel clamatores, 
quod indoctum genus hominum edam nunc ubivis in foro tinnit et 
verbosis strpphis formularumque forensium notitia aliquam facundias 
astutis?que famam affectat ; de quo causidico egregie Sen. Herc. Fur. 
y. 172 seq. Hic clamosi rabiosa fori Jurgia vendens improbus iras Et 
verba locai, Causidicus quoque semper fere contemtim dicitur. (v. 
Burm. ad Ovid. Am. I, 13, 21.) 107* libelli actionum forensium et' 
commentarii, comites, quos secum afferunt in forum in magno foscCf 
ò^fjtaùoi j3f|3>i»y Theophr. Char. VI. òtfffiai òixaviKm j3/j3>Jwy Aristot ap. 
Dionys. Halic. — 108. Ipsi causidici magna^ se verba, adverb. (ut 
magnum) prò valde vel clara voce, sonant, loquuntur, vocem valda 
intendunt et damant. Doctae dicendi formulai inagna et magnum lo» 
qui et tonare, (ut spirare, promitiere et minari) Gr. fMydXot tìintv, . scro; 
fjÀya f^f^fiv, (AiyoL ^s?P, f goysKr cet. passim occurrunt, sed plerumque ad 
magniloquendam vel jactantiam spectant. ^ Verba seq. Brit. et alii 

«•t. Burm. ad Viaer. FI. I. 262. et Vulp. od Prop. II, 15, 53. 

X 2 



Digitized by VjOOQIC 



328 COMMENTARIUS 

ita intapretantiir: sed ium prwoipue, quum creiUor adeet et auiii^ 
quum prò creditore dìctin^ aut quam adversus creditorem tLgvmt etm- 
sam, adeoque in re pecuniaria, in qaa acrius et majori vocis inten- 
tìone disceptari sokt de jure ; vel ti Udus eorum tetìgii, pulsavit debì« 
tor, cujus causam agunt, (ut kevwn quifodiceè latus ap. Horat epiat I, 
6, 51. et cubito tangere ap. Horat Sat II, 5, 42. et Pars. IV, S4.) 
qui creditum negans acrior est et esse solet Uh creditore, et qtd debi> 
tor venit ad dubium faciendum, negandum nomali, debitum, vel ad 
causam de incerto debito agendam, carm grandi codice, tabnlis accepti 
et ezpensi, ut ap. Cic Verr. I, 36. et prò Rose Com. e. 1. et 2. Ita 
tamen poeta parum apte dizisset v. 108. ^, et grandem coé^cem ac* 
oepti et expensi perperam tribuisaet debitori^ cui nec parvo, nea mag- 
no codice opus esse, monet Ach. Hic inde colHgit, verba v. 109* et 
110. referenda esseadaliam creditorem, cuju's nome», creditum, sit 
duUum quìque propterea veniat ad tribunal cum grandi codice et 
acrius tangat, urgeat, kUus causidici, quod nomen sit dubium aut con« 
troversum. Enimvero locum difficiUimum recto exponit Heìn. hunc 
in modnm : " Didt Juvenalis, causidicoe non majorem fhictnm labo- 
rìs sui percipere, non esse divitiores poetis et historicis, ^negatque tan» 
kicrosum eorum esse officiura, quam ipei jactant> mentiantur, «ed tvm 
prceeipue, quum ereditar audit, vel quum argentarins (ita optime jam 
vetus SchoL) debitam pecuniam (dubium nomen, quod ibrtasse solvi 
non potest) ab illis exigit et cum grandi codice accepti et expensi ad 
Aloe venit, quibus non tuto pecunia eredita videtur. Taxat igitur Ju« 
venalis grandiloquentiam causidicorum, qua utuntur coram creditori- 
bus sub, quum tamen vix illis pnestet eorum officium, ut e paupertate 
emeigere possint Qua re creditorìbus fumum vendere coguntur, ut 
fiuns consulant suse et sint/ qui credere volunt (!)" — 111. Pree- 
dare de rabulis eoruroque fraudulentia, damosa oratione et impud^* 
tia. Conf. Pers. V, 10 seq. et, quem et hic et noster poeta imitatus 
est, Horat Sat I, 4, 19 seq. FoU^, qui auram redpiunt reddunt« 
que, donec liquefiant metalla, non tam ad os vel buccas referendi^ 
quam potius ad pulmones, vocis ac respirationis instrnmenta, quos 
Augustinus de Civ. Dei XIV, 24. dicit ad vocem emittendam seu 
modificandam valere, sicut folles fal»*orum vel <Nrganorum. 112. 
Conepuitur sinus, non unius rabulse ab alta*o, sed causidici fervide vel 
magna orationis contentione, vehementia ac celentate, perorantis^ 
Theophr. ad òu^i^tiag Char. e. Ip. refert xaJ àvo^hmn «M roD 0r^« 
rof, se. rh¥ alàkov, unde, quod ibi Casaub. ex Hesych. et Scbol. Aris* 



Digitized by VjOOQI^ 



IN JUVEN. SAT. VII. 829 

tDf>lk Acham. IV, 7. notavit» ^tdXaxoi dicd u ^^otffoufwm i^tiXw h rp 
ffi&dtttkiyóku, et Attienis Antbnachiu quidam ITaxà^ Co^ominatus, 
qaia wfosi^ìft roùi «niM^Xouyra^ Òìo^ó/uh^. ^ Veram d Ubet, pla- 

cet» vìM, deprendere, cognoecere> meaem, mercedem^ prcemium laboria 
caodidioonun, (cf* ad ▼. 105. et Var. Lect) et trutina quasi exami- 
nare : kmc, una parte, s. in una librse lance, patrimonia pone cenium 
iumtìdicomm, parie aìia^ in altera lance, eolum, patrimonium (nisi «o- 
hm h. L dictum prò modo s. ianium, et suppl. patrimonio) Lacerna^, 
auriga, et videbis, lances aequas esse, vel hanc adeo propendere, h. e. 
lacrum et mercedem, vel opes et prsemia centum causidicorum et 
unius aurigse paria esse, aut hssc adeo majora. Conf. ad VI, 487. — 
114. Lacerna vel Lacerto (v. Var. Lect.) cursor s. auriga ruuatas 
factionis ; forte ditatus donis populi aut Imperatoris, russatse factioni 
fiiventis. Aurigee in ludis circensibus olim in quatuor divisi erant 
factiones, a cdoribus vestium denominatasi Rustaiam (s. russeam et rus» 
som, h. e. rutilam) Prasinam, Albam s. Albaiam et Venetam, quibus a 
Domidano (v. Suet Dom. 7* et XiphiL) ac^ectee Aurata et Purpurea: 
quot vero factiones agitatorum, tot quoque faventium erant, qui in 
diversa inde partium studia distrahebantur. Cf. ad VI, 59O. XI, I96. 
Heins. ad Petron. e 25. p. 95. Reimar. ad Dion. LXI, 6. p. 985. 4S. 
et Bòtdgeri Sabina p. 448 — 450. ed. pr. Russati Lacerna:, ut Ft* 
ìix Russatus auriga ap. Plin. VII, 53. (ubi v. intpp.) Prasinus Por» 
phyrio 8. Purpureo ap. Martial. XIII, 78, S. et auriga Albatus Corax 
ap. Plin. VIII^ 42. s. 65. — 115. Facete poeta judices appellat ducee 
et causidicum Ajacem, respidens controversiam Ajacis cum Ulysse 
super armis Achillis coram ducibus GraKxnrum, de qua v. S<^od. 
Ajax et Philoct I, 2. inpr. Ovid. Met XIII, 1—398. ex cvyus lod 
principio etiam verba nostra sunt petita. Confi inf. ad X, 84. et XIV, 
286. Nomen Ajacis egregie tributum causidico, quoniam vd pro*- 
verbii loco quisque rixosus et dicax homo eo insignitur. ^ Surgunt 

* Flathoeroi ìuec adnotaTit i <* Sinum ni amoliendi causa foctitatuin. v. Tbeocr. 

causidico conspui aiintror ab antagonista, VI, 59. XX, 11. HbulU I, 2, 54. 9^ 

quod BumnuB contumeliaB eaie nemo igno- Flaut. Asia. I, 1, 96.**' (Cf. Kcenig ad ' 

rat, utide detpuere aratf deos, hvnores, ino* Pera. IV, 35.) Sic et Tctua ScboL 

rrt dixera TertuU. de idoU, Minuc. Fé- ** Propter Àsdnum ▼erbonim ter sibi m 

Kx, Ainob. Vili, et Claud. IV Cons. jmu ^piom/, et TÌdentur fiudniim aroere ; 

HoDor. £i frequens sane htec consputa- ut Persius de matertera. Tel, indpiunt 

tio non tantum Romanis, (t. Barth. ad multa sibi promittentes, m sinum ^mertp 

Claud. 1. e.) sed et Judìeis. v. Job. Tel alloqueodo muUum spuuiU.*' 
XXX, 10. DeuL XXV, 9. Marc. XVL 

Poìbìs tamen et dicere, causidicos in prò- * t. e. ap. Claud. in Eutrop. II, S86. 

pnum dcsputasse sinum, quod olim fasci- et in judicio Vespa t. 85. ubi t. Wems- 

X3 



Digitized by VjOOQIC 



330 COMMENTARIUS 

autem dicturì et stani dicentes, at sedent judices et eonim prsetorisre 
consiliarii ac partium advocati, ut et senatores^ qui dicentes audiunt^ 
vel roagistratus sive in tribunali^ sive prò rostris in suggestu et in sella 
curuli. pallidusy sollicitus de dubio eventu causae, vel ob malam 

causam. 11 6. Diciurua dubia prò liberiate, prò eo, cujus libertas du- 
bia est et in qusestionem vocata. Libertas autem vel est libertlnoram 
atque ingenuorum> quas servituti opponitur, vel civis Romani^ qna 
omnia ejus jura continentur. Designantur itaque mais, difficiles gra- 
vesque causs. Has vero causidicus^ cujus conditio eo fit miserìor, 
agitjudice bubulco, rudi seu rustico, barbaro et juris legumque igna- 
ro ; (v. ad XVI, 13.) quales homines et olim, ^^ et sub Imperatoribus 
in senatorum judicumque numerum recipiebantur ; quod simul h. 1. 
videtur notari. ^* Tribus urbance rusOcasque omnes triginia qttinque 
numerantur, ex quarum singulis temi eligebatUur ad Judicandvm haque 
centumviri dicebantur, licet centum et quinque essent ; Ascon. in Cic 
Verr. II. Quo fiebat, ut inter eos multi essent bubulci/ ut apud nos 
entre lesjurés : quod scoptice dicit poeta ad augendum miseriem con- 
ditionis causidicorum ; Ach. 

117 seq. Poeta ridet inanem et infructuosum causidici laborem. 
Rumpe iensum jecur, magna cum vi et simul irrisione damosi rabula? 
dictum prò, omnes irae afiectuumque frenos remitte, omnem iram 
efiunde in adversarium cum tanta vocis intentione, ut jecur fere rum- 
patur. Nam jecur primaria olim habebatur afiectuum sedes, et tu- 
mere vel extendi ira credebatur.^ — 118. Sensus est; ut victoriam 
in judicio et inanem sterilemque tantum laudem, non quidquam mer- 
cedis ac praemii, consequaris. Nam recte jam monuere Granga^us et 
alii, oratorum causidicorumque morem fuisse, victoriam in foro par- 
tam testari appensa prò foribus palma, ^ et scalarum gloriam ìft^rh 
Kug ac ffxu'Trtxuc dici omatum januae, ut indicetur pauperies oratorum 

doif. Poeu Lat. Min. T. II. p. 237. et tator fuit. (t. Lìt. IX, 20, 28—45. X, 

T. IV. p. 814. 1.) Sed incpti certo judids oomen mi^ 

*^ conf. Suet. Ccs. Sa et Ang. 35. b. L consentaneum est. 

* Quidam putabant, Bubuicum esse ** ▼. ad I, 45. Ali! jecur k L pio 
nomen propriuin, et magnum vel gravem pulmone positum aodpiunty ut sola eaqiM 
ac severum bujus nominis virum signiBca- summa Tocis contentio designetur : et 
ri, qui illis temporìbut ▼ìxerit, vel quales profecto intrìnseca corporis indoks atque 
fuerìnt C. Attilius Bubulcus consul ac structura veteribus parum, ncc nisi ex ex- 
collega Manlii, (cui tamen Regulo co- tispìciis, nota fuit. 

gnomen fuit; v. Polyb. 1. 39 — 48.) et Ju- ** qus et signum et prsroium vìcttui» 

nius Rusticus, dò quo v. Suet Dom. 10. fuit, de quo v. Martial. VII, 37, ^ Aù- 

Aptius memorassent C. Junium Bubul- son. Profess. II, 7. (uìÀ palma foremm 

cum, qui Cenaor, ter Consul et bb Die didtur} Casaub. ad Suet. Domit. e 35. 

2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 381 

oausidrcorumque^ qvà, tenuium ac tnendicoruin more, in coenaculia 
plenmique habitaverìnt, ad qu» non nisi per scala* fuerit adscenden* 
dnm ; onde MartiaL I, 1 18> 7. scolii habiio tribus, sed aUis. ^ 

119 seq. Vocis, ontìoDÌB, pretìum, pnemìa muneraque, quaex^usi- 
dicis et patronis caurarum dar! solente admodum tenuia sunt Conf* 
simU. loc. Martial. IV, 46. Horat Sat II, 5, 43 seq. et Pers. Ili, 73 
seq. ubi Casaub. monet» ab utroque satirico et patronorum ayarìtiam 
in captandis donis contra legem Cinciam notari, et eorum illiberali- 
tatem perstringi, qui talibus munusculis illos donarent Petasun- 
culus, parvus petaso, lardum ; et forte posterior, ut perno anterior : 
utramque certe vocem distinguit Martial. XIII, 54. et 55. siccus, 
vetustate exsuccus et ingrati saporis ; aut suspensus in camario et ita 
fumo siocatus. v. ad XI, 82. — 120. CU Ezcurs. ad h. 1. vos plenum 
pdamydum, parvorum thynnorum (thunnfische) in particulas consce- 
torum et sale conditorum, de quibus v. Plin. IX, 15. s. 18. ^ Bui" 
bit qui etiam ap. Martial. IV, 46, 1 1 • inter munera, causidicis mitti 
solita, i>eferuntur, non modo tuberà vocantur vel crassee radices arun« 
dinum, Hlioram aliarumque plantarum, sed plantse etiam ipsae, et qui* 
dem allium, cepa, squillas omnesque radices rotundae ac tunicata^. 
Bulbos vero Romanorum nobis ignotos esse ncque ad ceparum genus 
referendos, docet Matthiol. de plands p. 292. Conf. Excurs. ad h. 1. 
veUres, ob vetustatem minus sapidi. ^7 Vetustiores improbarì bulbos 
et parvos et longos, docet Plin. XIX, 4. et 5. Idem didt, bulbos adeo 
dulces in Taurica Chersoneso nasci, ut crudi mandantur, et post eos op« 
timos esse in Africa, (unde h. 1. Afrorum epimema) deinde in Apulia. 
Epimenia putant dici menstrua, ««y/Efr^wa, sciL munera, et quidem vel exi* 
lia mimuscula ac reluti zenia sordida, stipendii loco prò navata opera in 
singnlos menses collata, salaria, ut mensirua ; (v. Muncker ad l^ulgent. 
in Virgil. Contin. p. 142.) vel menstruam quasi pensionem (ut ap. Ar« 

Sagittar. de Januis vett. e SO. $ 23. * Con£ ibi Harduin. et ad XXXII, 

Werwdorf in Poet* Lat. min. T. 1 V. p. 11. s. 55, Strab. VII, 6, 2. Dioscor. II, 

243, et T. VI. p. 271. 200. Arist. hist anim. VI, 16. et 17. 

« T. ad III, 199. CaiauK l 1. Aldai. Athen. Ili, 85. et 92. VII, 66. et VIII, 

Parerg. Jur. IV, 12. Brodictis Misceli. 55. ed. Scfaweigb. Spanbem. de usu et 

IX, 1. Salmaa. de Ann. Clìro. p. 7a pnest. niim. Pisa. III. p. m. 201. fubi 

Male Tetus Scbol. « tcaiarum, stationum numus pelamydum effigiem eibibet) et 

adi. ad instar gladiatorisB ▼ictorìce. Scàl€e Gesner. de Aqua«. p. 963 seq. GelL II, 

annaria advocatorum vel, ut quidam, ca- 18. Athen. II, 22. et 25. Tbeophr. H. 

9m et statkmes. Cicero in Comeliana, P. VII, 13. et Plin. XIX, 4. et 5. 
Correptit, inquit, m tcalas* Armarla nam 

advocatorum apud Veteres scoiai babe* ^ Cf. Bodcus ad Tbeopbr. VII, 13. et 

bant'* Sdiweigh. ad Athen. II, 64. et X, 58. 

X 4 



Digitized by VjOOQIC 



882 COMMENTARIUS 

mn. Di». £p. I^ 7* et Polyb* Fragra. L^fstpé. quos landavit C. Vales.) 
seu dona, qum Afri sliigulis meùttlnia mìaerint Rpmanis^ ut eoa aibi ooo^ 
dliarent procenimve fiom. gratiam demererentur; vel victum men» 
stnium 8tve demenaum aingulia mensibas datum servis, et qoidem 
AJriSf vilioribusi (7. ad I, 111. et V^ 55.) quae interpretatìo nuper 
oommendata est ab Ach. ^ Enìmvero servi loco dementi non MboM 
accipiebanty sed quovia mense quatuor yel quinque frumenti modios 
et denarios totidem.^ Confi Excurs. 121. Quinque tantam ìage^ 
nas vini> et quidem viliorÌ8> ut Veientani et Etrusd, quod in Tiòeri, 
secundo flumine, non adverso, ex Campania vel Graecia, Romam advec^ 
tum est Vetus Schei. '^ Vinum non transmarinum, i. e. cibariom*" 
122* Si qualer egiiti, perorasti causam. Cf. Var. Lect n cantigU tibi 
tam felici esse, ut vel numus aurau, etsi unus, tibi detur. Ve- 
tns Sehd. " prò quatuor actionibus unum solidum." Maximum pa- 
trocinii honorarium, quod primus constituit Nero> non oertum jus- 
tnmque prò et in quavis causa e legibus fiiisse centum aureos vel dena 
sestertia aut deoem millia HS. (nam aureus vel toiidue, qui non ejus« 
dem aemper valoris fuit ac pretii^ illis temporibus valebat XXV 
denarios vel numos sestertios centenos) ^ patet ex Plm. Ep. V^ 4. et 
21. Suet Ner. I7. (ubi v. Em.) Tac. Ann. XI, 7. et Ulpian, L I. D. 
§ 12. neque ex h. 1. Juvenalis colligendum est» unum aureum foisse 
lidtam illins honorarii summam. Hanc a poeta uv^/SoXixcac ìmminui» 
ttt magìs efficiat pudenda circi artiumque in&mium preda, monuit 
j«m Gron. de sestert. II, 5. p. 82» — 123. Inde, ex eo, parler caduat, 
detrahuntur ; pars mercedis a te danda est pragmaticis, ex f cedere, 
pacto. Pragmatici olim dicebantur juris periti^ qui patronis cao- 
sarum et oratoribus aderant iisque 1^^ ac jura, inpr. formulas 
JCtorum, suppeditabant ; ^^ sed seriori sevo qui, quamvis imperiti 
joris, rerum gerendarum formulas tenébant v. Jacobs ad AnthoL 
Gr. Voi. IL P. II. p. 503. 504. 

124 — 149. Tam trittis etiam et iniqua est conditio causidicorum 
patrónorumque causss, ut ex illis non nisi is^ qui JEmilius, h. e. dives 
ac nobilis vel sit, vel habeatur et se esse simulet, doctus ac &cundus 
esse credatur et bine prsemia tantum, certe maxima, capiat 

« ut olim a Caaaub. «d Athen. L L (do XXXV, la Gron. de «est II, 5. Ili, 6. 

quo taroen ▼. ad IX, 34.) Salmas. de mod. IV, 15. 14. et Casaub. ad Lamprìd. Alex, 

usur. e 4. et Schweigb. ad Polyb. XXXI, e. 59. 

20, 15. *> ▼. Cic'Or. I, 45. et 59. Budaras ad 

^ ▼. Donat ad Tereot. Phorm. I, 1, Pand. IL p. 132. Quintil. Ili, 6. XII, 

9. et Senec. £p. 80. 3. et 9. Godofr. in L. IX. § 4. £ de 

«" V. Hard, ad Plia. XXXIII, 3. pam. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VU. 333 

124— ISS.^Verba pauperum patroncmim, de ÌBdigna sorte sua 

^uerentiiim. 124. Verba quantum licet, qa» nemo interpretum» 

quotqaot coosuloi» explicavit, h. L apUssima sunt Legé Cincia de 

donis ac muneribus, a. U. C. DC. a M. Cincio Alimento trib. pi. lata, 

pneter alia caatum^ ne quis ob causam «nrandam donum munusve 

caperet £a quoque lez ad avarìtiam patronorum donandique facilita- 

tem coeroeDdam, si nrni satis^ certe multum valere poterat temporibus 

libene rei publicse^ quibus oratoria arte via ad gratiam apud populum 

et ad honores muniebatur. Quum vero omnia honorum spes ab Jm« 

peralorum gratia penderete et nuUus fere fiructus caperetur ex patro« 

dnio; quis sine honorario aut mercede gratuitam clientibus pr»- 

staret operam ? Hinc jam Claudius Imp. dona et petere et dare per- 

misit, &cto a. U. C. DCCC. SCto Claudiano^ quo pecuniU ób cautas 

erandat capiendU positus modus usque ad detta saferHa, quem (modum) 

egressi repetundarum ienerentur. Idem deinde sanxerunt Nero et 

Trajanns, nisi ille non etiam terminum quasi, ultra quem progredì 

non liceret, sed certam podus justamque mercedem in unoquoque 

causarum genere constituisse censendus est'^^ Itaque quantum 

Ucel sol. dare causidicis ac patronis, sunt dena sestertia. Designatnr 

et avaritia et auctoritas patroni, qui, quantum licet, et postulat et*ac« 

cipìt et melius tamen nos egmus^ perormnmSf ut v. 122. Cf. 

Var. Lect 

125 — 128. Significatur nobilitas JEmilii patroni et tam stulta, 
quam dedosa et alliciendis clientibus acconunodata ejus ostentatia 
Nota Adi. est : ** Stante re publica patridi soli> nobiles atque divites 
plebeii, qui ad honcn^es provdii studebant, pauperibus clientibus pa* 
troni atque advocati erant, eorum partes in foro agebant, idque gratis. 
At lapsis moribus et virtutibus cum re publica corruit ingenuae hujus 
artis liberalitas. Causidici professio, qus patroni persona? antea 
Aierat inhserens, Imperatorum temporibus separata et plebeiis atque 
obscuris hominibus relieta, sensim mercenaria facta est Unde iUa 
causidicorum prope omnium paupertas ; qui, ut iste MnMus, vete- 
rem nobUitatis et divitiarum spedem retinere affectantes, eo plus &• 
debant lucri, quo iUustriori gente oriundi viderentur." Becte : sed 
inter palronos, causidìcos et advocatos jam stante re publica magnum 

* V. Lips. ad Tacit. Ann. XI, 5^7. Brummer. comm. de lego Cine. e. 4. 
impp. Plìn. Ep. V, 31. Ern. ad Sueu Schultbgiì Jurispr. AntcjusUà. p. 591 
Ner. e. 17. Bach, in Tri^^o p. 92. teq. ec Gron. do pec. vct II, 5. 



Digitized by VjOOQIC 



884 COMMENTARIUS 

mteroesnt discrtmen. currus triumphalis, in quo aliquem taa^<h 
' rum suorum trìimiphasse ostentai. Multi autem .Sniilìi triimi{A»- 
runt, et triumphalia aliaque majorutn insignia a familiia et poatedt 
eorum adservabantur et quidem in porticibus vel veslibuUs a. atriis 
domus. 126. Quadrifuges, equi quatuor currui juncti et non modo 
albi> sed et alti, eximias magnitudinis^ vel alte jactantes crura, yd 
denique in aublime aurgentes adeoque feroces. 127> ipse .£miliiis 
(ut alii causidici ap. Martial. IX, 69> 6.) feroci beUatore in equo je- 
dens, statua ejus equestris. Cf, intpp. Mart. IX, 69> 6. Ha^ verba 
ad o\cationem forte spectant, alterum triumphi genus, certe n<Mi ad 
statuam quadrigatam, quse est figura hominis, in curru, non in equo, 
sedentis. 127* 128. Imago, opinor, pugnae forensis animo poets 
simul obversabatur. Apud Romanos antiquitus Hatwe mq^orum togata 
effigie (etiam paludata?, chlamydatae, loricata^, velatse) ponebaniur; 
deinde etiam hastam ienentes: (qus AchiUeas vocabantur) equestres 
quoque statua celebratas sunt ; postea vero in bigis et quadrigiSf (bigatc 
et quadrìgatae) unde et triumphales natala cet Plin. XXXIV, 5 — 7< 
kaslile curvatum, quo tremebunda adumbratur basta. Tarn affabre 
statua efficta est, ut bastile, quod minatur, intentata videatur tremere 
adeoque curvari et mox jactandum ,* Ach. minatur, intentare videtur, 
128. mediiatur proelia, ut IV, 112. Verbis statua bisca quidam desig- 
nari putant gestum jaculatoris, alterum oculum plaudentis, ut certiiu 
ictum dirigat ; ali! caput statuae indinatum, vel obliquum ac detor- 
tum, ita ut unus tantum oculus conspiciatur ; alii vero statuam dimi- 
diato vultu pictam ; (ita Scalig. ad Manil. p. m. 134. qui talem esse 
dicit illam Sagittari! in palatio Farnes.) alii denique ^milium sive 
causidicum unoculum, saltem luscumr Sed veterem Sdiol., qui inter- 
pretatur, cujus oculus inirorsus cedit, {kolaugig, biodsichtig) recte 
mentem poetse cepisse et talea esse oculos in antiquis statuls, ob. 
planam pupulam, jam docuit Leasing, in Berlin. Monatsachrift 1788. 
Jun. p. 601. 

129 seq. Quoniam divites tantum et nobiles patroni causanun 
docti babentur ex opinione vulgi et soli prsmia, certe maxima» 
capiunt; bine Pedo, Matho et Tongillus, pauperes causidici, ut se 
plebi, bominum ingenia cidtu et magnificentia metienti, commendent, 
simulant se divites esse ac nobiles, et sic, bac imitatione ditiorum et 
opum nobilitatisque ostentatione, conturbant, obruuntur aere alieno* 
Pedo causidicus ignotus ; notior Pedo Pompeius vir illustris e Senec 
apocoloc. et notissimus Pedo Albinovanus poeta. De Mathone t. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 335 

ad 1, 52. 8Ì de eodem ibi senno est ' conturbai scil. rationes vel rem 
familiarem, h. e. opes absiunsit et aes alietoum contraxit^ Hioc 
canturbator aper et maceilus dicitur Martial. VII, 26, 10. ti X, 96, 9. 
Vcrbùm synon. est d^ficU se. se, h. e. deficitur opibus^ unde dejici fa^ 
culMìhuSy nomen defeclum et simpl. deficere vocabula juris.** Aie 
est exUus, finis, postrema eaque misera vitse conditio, ut pauper sit 
dilapidatis opibus. Conf. XI, 38, SQ* £t hanc interpretationem^ et 
lectimiem vulg. improbat Manso, hssc disputans : '* Poeta neque ante 
neque post illos versus sm alienum, quod causidici Rom. contraherent^ 
respicit et perstringit, sed id unice agit, ut artes exponat^ quibus ad« 
hibitis riyales suos deprimere et eorum reditus minuere conarentur^ 
sumtuosum vivendi genus luxumque nimium et ad ingenia fallenda 
compositum. Verissima est conjectura Lubini, prò deficit suadentis 
deficit, longeque ad totius loci nexum et sensum aptissima interpreta- 
tio hsc : lìsdem artibus, quibus ad tenuiores causarum patronos de- 
bellandos iBmilius utitur, PeJo eos conturhat h. e. pervertit et Matho 
deficit h. e. vincit ; nec alium exitum sive finem Tongillus, cum super- 
bia et magnificentia per hominum ora incedens, petit, quam ut 8emu« 
los supplantet solusque in foro regnet" Sed nostrse sententias favent 
tum V. 135 seq. et conducta a Paulo sardonyx v. 143. tum notata ad 
I, 32. Et quis umquam ilio sensu dixit exitum, ut sit consilium, prò* 
positura ? ^o finis adhibetur passim, at nusquam exitus, Mathonem 
vero ditissimum fuisse, Lubinus perperam coUegit ex I, 32. 130. 
TongUlus forte idem, cujus gulam et luxuriem perstringit Martial. II, 
40. ubi tamen in plerisque libris Tongilius legitur ; unde h. 1. Ton* 
giUi reponendum esse suspicari possis. 

130 — 133. Hsec spectant ad luxirni hominis, simulantis se divitem 
esse et populo sese venditantis. rhinocerote, vase unguentario et 
corneo, e naso rhinocerotis, ut ap. Martial. XIV, 52. et 5S, nisi cum 
vet. Schol. interpretari malis : magno gutto, qui, sicut rhinoceros, in- 
gentis est nasi. ^ 131. vexat hahiea, frequentai, ut 1, 100. vel potius, 
molestus est iis, qui simul lavantur. turba^ multitudine comitum 



•• Cf. XIV, 94. Martial. IX, 4, 5. " Vulgo putant, pauperes pitto (▼. ad 

Bunn. ad Petron. e. 39. p. 169. Ernest. Ili, 263.) e cornu tauri, divites e comu 

clav. Cic. et od Cic. Kp. ad Att. IV, 7. rhinocerotis, in balneis usos esse. Sed 

^ in Pand. XX il, 1, 11. XX Ili, 5, ottentatio divitiarum epitheto potiti* m<^- 

33. ctXLlX, 14, 3. Ì?ri8cianuslib. VIU, no contineri yidetur. Allì soliu^ sive 

** Veficio, quando accipitur prò d^felitcor, labrum balneare designar! putant ; alìi 

ncutnim esu Juven. in III. Maiho de- vero irrìdendi carpendique Ubidinem, m 

Jicit." nasus et natutu» ap. Mart I, 42, 18. 



Digitized by VjOOQIC 



3S6 COMMENTARIUS 

et servorum, (conf. VI, 419. 420.) hthdefUa, sordida; nisi intuiantar 
comitesy per luium sive coenosa sequentes dominum aut octD lecdcarìi 
(v. ad I^ 64.) per illa eum portantes. Sabinus designari creddbat 
nescio quos pa^cones draucos, et Valla ceromaticos. — - 132. Juveaes 
lecticarlos premit onere suo et lecticas, quse et In qua ipse gestatim 
iusere, lectica, ut ap. MartiaL IX^ 23, 9* Cf. sup. ad IH, £45. 
Medot pueratf nisi jungere ms^juvenes Medos. v. Var. Lect JEm^ 
iurus, ut 'AXa^e^y Tff^mrotùùfMWi ùvnrifv ap. Theophr. Cbar. e. 23 extr. 
ubi tamen Casaub. moneta ^rruxo^^ova etiam emturientem multa, 
<]usd solvere nequeat, venustissime describi a Martiale IX^ 60. pu^ 
ras, servos. argenium, vasa argentea. murrlàna 8. mjrrrhina 

scil. vasa. r. ad VI, 156. — 134. Spondei, fidem facit solutionis. v. ad 
II, 12. purpura Tyrio filo, p. Tyrìa. Cur sUaiaria dicatur, non 
satis constat Slìatarius in Gloss. vett. igyé/jMKOi, in alits «XanK^ et 
filata irti^rtxtZ (fKofwc c^« Caper de orthogr. extr. (ed. Putsd. 
p. 2246.) Stlaiaris a sUata, rate piratica. Festus : Stlata, geiws mtm» 
gii laium magisy quam altum^ Hinc vulgo putant^ veteres itlatum prò 
iaium, ut sUocus, stìotus et stUs prò hcus, lotus et lis dixisse, (v. Fes* 
tus ac Quintil. I, 4^ I6.) et purpuram stlatariam esse latidaviam. 
At sic sitata certe, non silataria h. 1. dieta esset, et, quod jam Ferrai 
rius de re vest III, 12. notavit, nulli tunc causidici in pretio, nisi qui 
et senatores quibusque lati davi jus. (v. tamen ad I, IO6.) Alii h. L 
purpuram stlatariam dici putant peregrinam, vel sitata h. e. navi et 
mari advectam ; (quemadmodum fere Petron. 55. margaritas appdla- 
vit phaleras pelagias) alii denique propier ea, quee supra notavi^ velut 
piraticam et latrodnantem, cujus splendore spolientur et fallantor 
venditores, divitem censentes, qui eam gestet, vel faUacem et decep- 
tricem. Hcec explicatio, etsi ceteris prseferenda videtur, (ita certe 
efHtheton rainus languet et plurimum habet salis) longe tamoi repe^ 
tita Qst et dubia. Vetus Schol. " silataria, iUecebrosa. Ennius : Et 
mclior natus, quam quos silataria portai i id est multiscmalia, quai 
vulgo dicitur Batalaria^ 

135 seq. Et tamen est illis causidicis pauperibus utile hoc, hsec di- 
vitiarum ostentatio, quoniam hac fraude dientes allidunt : nam pur^ 
pura causidicum vendil, commendat plebi, cui merces quasi suas aut 
se ipsum venditat, vel quam sic allicit, ut mercator emtores laudane 

XII, 90, 1. 2. XIII, 2, 1. rhinocerolis narem rhmoceroikam minori ap. Stdoo* 
nmsum habere ap. Martial. I, 4, 6. et carm. IX. ezu*. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. 3AT. VII. 837 

dis BMTcibiifl ; effidt, ut majori condueatur pretio. ^ Ferrarìus R. 
Ve§t I, SS. et V, 2. '« Purpura, inqnity et amelhysUna h. 1. laoernce 
aothen» purpurea et amethysdiUBy quae Xogtt injidebantur ; nam 
toga Bolla oratorìbus purpurea, sed communis : nec de lato darò in- 
tellìgì poteat» quia non omnea patroni latidavii, neque ullus amHAi/S" 
iùn usua in dava Atqui auctor diaL de Orat e. 39. eornm tempo* 
rum aequalia indignatur, U^as ab oratorìbus depositas et sumtas ea- 
nim loco panutias. Noater tamen Sat. Vili, 49. plebem togatam cau-* 
saa agentem indudt, quie his videntur oontrariarì: nisi dicamua a 
paods jHBMulas uaurpataa» nec diu obtinmsse, quum aequenti saeculo 
ad iogam redierìnt causidid." Sed v. ad Vili, 197. amethytiina 
ac. TeatuDenta, violacea, qui est color amdkysH^ li^idis pretiosi. Cf. 
Biartial. I, 97- II, 57, 2. X, 49, 1. XIV, 154. Plin. XXI, 8. XXXVII. 
6. et 9- ubi prseter alia didt» aniethysto Indicse esse colorem similli- 
mmm purpur» ftlid, h. e. ardenti, qua? plebeis et fuse» opponitur. 
-— comveml, condudt, expedit ; vel etiam proprium et consentaneom 
est aUs rabulis, qui sine tali impudentia et ostentatione in egestate 
▼enarentur. 137* SirepUus majerit census, rei familiaris vel opulen- 
tise, est ejos ostentatio, jactantia, gloriatio ; ^ct«^, ejus species exter- 
na, ut ap. (Tac) dial. de orat 6. qwB m publico species ! h. e. qui 
splendor eztemusl •— 138. Tanta autem est morum corruptda luxu- 
riaqoe Romanorum, ut omnem impensarum modum transeant ; unde 
pavperea cauaidid, ut diviles videantur, ìngentes coguntur sumtus 
Tacere et sic apre alieno obruuntur. Sen. in Epist 50. Non ego ant" 
tUkuus sHtn, sed nemo aliier poiesl viffere t non ego sumtuosus sum, sed 
Urbs ipso magnas impensas exigU. Conf. sup. Ili, 180 seq. 

159 seq. Falluntnr, qui, quinn eloquentia plurìmum valeant, am- 
pia ae sperant ingenii prsemia consequuturos esse his temporibus» 
qoiboa soli divites babentur diserti et bomines ex opibus, non ex 
virtntibus sstimantur. Ftdimus eloquio f In plerìsque libris ìe- 
gitnr Ui redeani veieres, quibus favet, in quem nunc inddi, locus 
Martial. XI, 6, 5. nisi ex eo verba illa margini adscrìpta sunt et de- 
inde recepta. Ciceroni nunc^ si nostra setate viveret, nemo, nullua 
diens, dederk, daret, dabit» ducentos nummos^ tam exiìe prapmium> 
prò oratione : vel Cicero b. 1. prò summo oratore et patrono causarum. 
Poeta supra de rabulis et causidida vulgaribus egerat : nunc docet» 

* Sic et DOS dicimus: Xìeider machen ad t. 73. Hennin. ad h. 1. et Emetti 
UuUf rei, der rock verkauft den mann ; cUv. Cic. ▼. vendere et vendUare, 
et 6dg«, ked kleed maaki de man. Cf. 



Digitized by VjOOQIC 



388 COMMENTARIUS 

non meliorem esse conditionem summonun oratoruin ac patronoram» 
nisi fulserit in ejus digito annulus, insigne Equitum^ h. e. nisi censom 
equestrem habuerit vel admodum dives fuerit. annulus ingens, r. 
ad I, 29. — 141. Clientes hodie non tam dicendi copiam eloquen- 
tiamque oratorìs aut patroni causanim^ qnam censum cjas et luxus 
ostentationem respiciunt servi odo, qui praecedant Tel lecticam 
octophoron portent v. ad I, 64. 142. decem comites, clientes, dedu- 
centes te ad forum^ (v. ad I^ 46.) vel potius alia comitum (rp ^^^ 
^o^ofMvuVf Lucian. land, a Casaub. ad Suet Tib. 30.) turba, ad pom« 
pam spectans : nam causarum patroni ab ingenti comitum turba in 
forum deduci amabant et causis actis reduci ; unde in (Tac) dial. de 
orat. e. 6. qui togaiorum comtalus et egressus ! Rabulas quoque bene 
comUatos per forum reduci dicit Quintil 1. XII. an post le «t, 

gestetur sellUf qua, si libuerit, vehi possis. De sella v. ad I, 64. to- 
gaii ante pedes, se euntes, v. ad I, 96. et III, 127. Ciffcvmpedes sunt 
obsequia servorum^ Antepedes amicorum, Agroet de ortbogr. p. 2274. 
ed. Putsch, et Cassiod. Varr. VII, 5. unde quidam h. 1. antepedes (qui 
anteambulones dicuntur Mart II, 18, 5. Ili, 7, 2. X, 74, S.) una voce 
scribendum censebant : id tamen non necesse est, et ante pedes h. L 
opponitur yerhÌA post te. — 143. ideo, ut dives videretur; quia talis 
divitiarum ostentatio utilis est causidicis patronisque causarum et 
clientes allicit. agébat^ ut sup. v. 122. et 125. Paulus, patro- 
nus causarum aut causidicus, (ut ap. Mart. V, 23.) asque ac Cossus et 
Basilus; sed hi pauperiores, vel qui divites non habebantur, et bine 
miftns celebres. Delicati illius, ut nostre, setatis homines ornare 
manus annulis, vel etiam onerare solebant, iisque pretiosissimse gem» 
mas incluse, inpr. sardonyches, ^7 eonducla^ ut, quum pauper esset, 
dives haberetur, (v. ad HI, 180 seq. et VI, 352 seq.) et pluris pretii 
flgere^, pretio diceret majori, vel plus mercedis accìperet. 145. Ex 
ofmiione plebis rara est facundia in tenui panno, in vili et sordido 
amictu, h. e. in homine» qui tali vestitu utitur. Contrarium docet 
poeta VIII, 47 seq. — 146. 147- Quis pauperi causidico committet 
difficilem gravemque causam, v. e. eam, in qua mens judicum misera- 
tione permovenda sit, et hinc flentes producantur in judicium ac sup- 
plicantes matres, aut uxores, sorores, Jiberi ? (Exemplum v.. ap. Cic 
prò Fonteio e 17«) Quis judicum et litìgatorum ^re/ aequo animoj 

«' T. ad VI, 382. MartiaL IT, 29, 2. Pen. I, 16. ibiqiie Casaub. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 8S9 

nedom libenter ac studiose audiet» Baàtìum, etsi bene dicenlem, diser- 
tissimum? De Basilo v. ad X^ 222. 

147 — 149. GalUa velpoHus Africa accipiai, recipiat, te, h. e. eam 
pete, eo te recipe^ si vis linguai, facultati tuse oratori»^ mercedem pò» 
mere, pretiam statnere^ (ut Gr. riStvoi aiSXa, proponere^ constituere 
pnemia) h. e. digna et ampia eloquentiae premia queerere ac conse- 
quL In Gallia et Africa viguere eloquentia atque oratores. ^ Sed 
malim h. 1. ita interpretari : Gallia vel Africa aecipiat, conducat /f 
patronuro^ ad te causas deferat, (ut Afri ad Plinium minorem^ quum 
Ifarìam Priscum Proc. de pecuniis repetnndis postularent, de quo v. 
Plin. £p. II, 11.) si ampia eloquentiae prsmia postulare cupis et ac- 
dpere ; quse tibi provinciales, non Romani, dabunt Nulricitla et 
mtlrix omnia res dicitur, quce nos nutrit et alit, ut Gr. r^fh^ et 

150 — ^214. Jamde Rheioribus, et v. 215 — 243. de Grammaiicis 
agit poeta, dooetque eorum laborem omnium esse molestissimum et 
viHssimam mercedem. Prasdara et consummatissima pictura, cui 
exqutsitissimi oolores inducti sunt, quos fere singulos ad iniquam 
miseramque conditionem eorum, qui nostra state puerilem statem 
atque juventutem scholasticam ad humanitatem informant, adum-\ 
brandam transferri posse, quis non videt? — 150. v. Var. Lect. 
Declamare, h. e. exercitationis causa dicere et argumenta, vel ficta 
vel vera, themata sive theses, tractare, docent Rhetores. pectora 
ferrea, omms laboris patientissima et omnis fere sensus affectusque 
expertia; qualia debent esse Khetoribus nostrisque setatis puerilis 
magistris. v. ad I, SI. Vectius clarissimus Rhetor, forte idem,^ de 
quo Plin. XXIX, 1* Vectìue Valens adulterio MessalituB Claudii 
Onairis nMUtaiui pariterque eloquentiai adsectalor fini. h. L prò quo- 
vis Rhetore. Cf. Var. Lect -* 151. Classis nttmerosa perimit sanos 
ii^anmoi dieta fere sunt, ut I, I6. coìuilium dedimus Stdlw, ut cet pro^ 
ingens discipulorum numerus dedamat, vel recitat orationes de peri- 
mendis tyrannis ; quod thema Rhetor illis tractandum dederat Tot 
dedamationes et quidem ejusdem argumentì, forsan et dictitatas a 
magistris memorisque tkaditas, quis patienter audiat, nisi %aXxfox(j^^ 
iiog et etin^^v, cui robur et ss tiùplez circum pectus sit ? Argu- 
menta quoque earum spectabant fere ad vitam, mores et facta heroum, 

» ▼. adi, 44. XV, 111. QuinUl. X, «• Cf. Wwscling. Ob«s. II, 17. et 
1. VoM. de Rhetor. in Praf. et Pithcei Bartb. ad RutiL p. 89. 
Pnef. in Quinti!. DecUni. 



Digitized by VjOOQIC 



840 COMMENTARIUS 

ad quaestiones et res^ ad vitam parum fnictuotas. ClasMea -jprapne 
sunt ordines puerorum ejusdem scholae. v. QuìoctiL J, % 3. Volgaria 
autem themata s. argomenta fictamm caiisarum, qu« in sdiolia JRhe- 
torum tractabantur^ tyrannicidìum et tyTannicidanim pnemia fue- 
re. 00 — 152. 155. Nam quascumque sedens modo legerat dasaìa oume- 
rosa discipulorum, ut memorùe infigeret^ hax eadem stans- (nam stsn* 
tea dicebant) proferel in medium, dicet> dedamabit» aiqve eadem cmh 
tabu, recitabit, utdem versibus, indsia, periodis vel membrìs orationis» 
(nam versus etiam xSfXot, membrum, dicitur) quibna sedens icgent 
yel alii recitaverant ; ut mox erambe repetita, vel ap. Terent Phonn. 
Ili, 2, 10. cantiUnam eamdem canere, ut noa dicimus bei àner làer 
hieiben^ dasselbe herleiern, et similia alii (v. Emesti day. Cic. v. com" 
tilena.) Cardare quoque spectat ad vitiosam dedamandi rationem, 
cantui similem, quo vitio sepe notantur diadpuli ; Adi. ^^ — 154 
Crebr» dedamationes disdpulorum, in primis eorum, qui eadem vel 
causas ejuadem argumenti redtant, miseros magisiros ocàdtent, fiuddio 
conficiunty quemadmodum brassica saepius apposita rd recale£u!ta 
nauseam creat stomadio. ^ Vetus Sdiol. '^ Crambe repelitac prò*' 
yerbium ùJi x^/t/Sij ^évaròQ (nam ita leg.) omnibus trttum, quum 
nihil sibi tam fuisse cognitum significare voluerunt tractum a nóus 
fVequenti relatione histori» sive fabulae ab aliquo tum script»." Sic 
et nobis in proverbio est : aufgetvarmier hohl. Cf. Var. Lect. 

155 — 157. Omnes discere cupiunt artem oratoriam, aed nemo ma* 
gistris vd Rhetoribus debitam dignamque laboris molestissimi merce- 
dem yult sdvere. Colar, y. ad VI, 880. Colores tamen dicnnttir 
etiam ornamenta oradonis, que e triplid ejus genere, sublimi, medio 
et tenui, oriuntur. y. Cic Orat III, 25. et 52. Causai gema tri- 
plexy ddiberativum, judidale et demcmstrativurn, quod alii laudati- 

** H»c et alia memorantur inf. ▼• lepide de iit disk : Oi «W^ n^ m «»• 

160 — 170. sup. I, 16 seq. et ab Auctore riif rUt mvrtìs vk mmu) et Pratù: finS' 

Dial. de Orator. e. 35. Senec Controv. cumque sedens prsccptor modo legeni, 

VII. et QuinctiL in Declamatt. et Init. k^K eadem Tel ettdtm iute i\mtk, dascV^ 

II, 10, 4. et Petroiu e. 1. Minus prò- lus, stane redtabit. 
banda aliorum interpretatio: O Vecti, " Lubinus: " MìselH magìslri dum 

sane tu ferreiu, quem non frangit dooen. tdies eamdem cibum diacipui» nik pw- 

di labor, quum ille tam durus sit, ut mandere et prsmasticare quasi ooguDtur, 

etiam uerot tyrannos excarnificet iisque vel dum eadem discipuUt suia totics i«p«- 

Smmmte Tindict» ac poeu» loco a tifa incukant, t«dio et molettia |mÌm 

iis imponatur, ut Dionysio SiciliaB ty- ocdduntur.*' Non male; verba taflM» 

ranno. crambe repetita et pnec non ad magìt- 

^ Durìor est expUcatio corum, qui tros, sed ad discìpulonim declamatìono 

nngula ad prieceptores referunt, (eo s n. tpectare videntur. 
su, quo non nemo, a Grang. laudatus, 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 341 

vnm dìcunt ^ Quastio sutnma in cansa est status controversìflc, m 
quo rea maxime vertitur^ vel generalis quaestio sive constitutio. ^ 
156. Sagittes 6unt argumenta vel firmamenta^ quae adversarius o(^- 
nh : nam eloqueatia et causse forenses pugnas^ Marti et armis compa- 
rantor ; tmde Martem foreniem dixit Ovid. ex Ponto IV, 6, 29. et 
Saet« Cai. e 53. Peroraturtts, siricturum se lucuhratwnis suce teluth^ 
ndnabtthir. Cf. sup. ad v. 8. •«.- sagittce ditersm quas veniafU, V. Var. 
Lect 

158. Verba disdpuli: Mercedem appeUaSf memorasi dicis? Quid 
ettim sch, quid a te didiei ? His respondèt magister : Culpa docintU 
argtdtur, in eum transfertur^ cet. Ex quibus verbis intelligitur, 
etiam iUa aitate, ut nostra^ non defuisse^ quì^ si juvenes haùd multum 
inrofieerent in literis, omnem hujus rei culpam in praeceptores confeir- 
renty parum reputantes, non^ ut e lapide aut tninco signum aliquod 
vd anago a statuario exsculpitur^ ita eie omnibus^ etiam nullius in- 
genii, pueris^ et qnidem paucorum annorum spatio, viros doctos ef- 
figi atque f<»tnari^ neque ex quovis stipite pulcrum simulacrum 

edolari posse. Ck>nf. v. 237 seq 159« SciHcet, v. ad II, 104. t>i 

ìava parte, infra laevam partem, mamiila:, h. è. in corde : (conf. Pera. 
Il, 5^.) nam cor ammaUbus ceterU in medio pectore est, homini tantum 
imfra ìasvam papiUam, Plin. XI, 37. s. 69* Cor autem aUis animus vi" 
detur : ex quo excordes, vecordes concordesque dicuntur et Nasica iUe 
prudens Corcuìum et egregie cordatus homo catus MUus Sextus : Em* 
pedocies anmum esse censet cordi suffusum sangmnem : alii in corde, 
aUi in cereòro dixerunt anmi esse sedem et locum, Cic. Tusc. Quaest I, 
9. -^ l60. Nil salii, nihil ingenii, nullus boni et pulcrì sensus, nulli 
ìgniculi ingenii emicant jùvetn in corde, h. e. bebes et obtusus est, 
ingenfum tardum et torpidum, cui nec yigor nec acies est. Contra 
cor tibi rUe salii ap. Pers. Ili, 111. et Sen. Thyest 756. Verbnm 
saUl ad id respicit, quod cordi praedpnus est calor et palpitatio; 
Brit Arcadicus h. 1. dicitur stultus et stupidus, non tam quod op- 
timi erant et maximi in Arcadia asini, ^ quam quod stupidi habe- 
bantur Arcades, unde fiiwuéXnvot poetis Graecia dicuntur et 'A^xdòtov 
^ì^AarnfJM in proverbium cessit Arcadas rudes esse suibusque simil- 
limos, tum propter alia multa, tum quod arborum fructibus ut pluri- 
mum turgeant, monet Philostr. lib. III. l6l. cujus Hannibal, decja- 

•■ ▼. Quinto. Ili, 4. et Cic. Inv. I, 5. •• Confi QuintiL III, 5. et 6. Cic. Inv, 
Alia et quidem quinque caufltirum genera I, 6. et 8 seq. 
recenaet Cic In?. I, 15. * ▼. Vanr. R. R. II, 1, 14* Plin. 

Voj- II. y 



Digitized by VjOOQIC 



342 COMMENTARIUS 

matio de Hannibale, deliberante, an pelai Urhem cet, miki nùserum 
caput implet, obtundit^ h. e. non sine summo ta^o audienda est Cf. 
X^ l67* f^ta quaque die : nam Rhetores deelamationibus certum 
•diem definire solebant (v. Casaub. ad Suet« Tib. e 32.) dirus 
Hannibal, cujus nomen jam horrorem incutiti ut ap. Horat Od. HIj 

6, 36. et IV, 4, 42 l62 seq. H»c notissima ex Liv. XXII, 51. 

XXVI, 7—11. Polyb. IX, 5 seq. et Sii. XII, 489 — XIII, 93. an, 
utnim, pelat Urhem Romam a Cannis, post victoriam Cannensera, 
quod Maharbal sapienter suaserat — l63. post nimbas et fulmina cau^ 
ius, territus fulminibus et tempestate, qua bis acies dirimebatur. 
Circumagat, reducat a moenibus Romae ; ut ap. Sii. XII, 663. — l65. 
Quantum vis stipulare — audiat, verba sophistarum, qui hasc uno con- 
clamant ore cet. Quantum vis posce et confestim tibi dabo, si effeo&- 
ris, ut pater filium suum toties eadero recitantem audiat, quoties mihi 
audiendus est. Hoc venuste ac lepide dictum prò : pater ipse num- 
quam sibi hunc laborem imponi patietur, vel, si eum subierit, sentiet, 
quam ingratus sit et molestus. Stipulatur, qui interrogat et poscit ; 
spondet, qui respondet et pollicetur. (v. £m. clav. Cic.) l66. ut il- 
lum pater audiat toties, quoties ego, rhetor : nam pater nonnumquam 
filios in scholis declamantes audiebat et amicos quoque adducebat vel 
cognatos. (v. Quinti!. II, 7- X, 5. Pers. Ili, 47.) — l67. sopkista^, 
rhetores. Qui proprie sint, notum ex Cic Acad. IV, 23. et Fin. II, 
1. — 168. veras agitant lites, causas perorant in foro, relieto raptore 
cet. h. e. dimissis fictis illis causis et declamationibus scholasticis de 
raptorihus, (v. e Paride, qui Helenam, vel Jasone, qui Medeam ra- 
puit, et aliis) de venenis fusis ac pellici, v. e. Creusae a Medea, vd 
conjugi et aL datis, de malo ingratoque marito, v. e Jasone, Theseo 
cet qua? sunt vulgaria themata seu declamationum argumeùta, in 
scholis tractari solita, de quibus v. Quintil. de Dedamatt et Senec. 
Ck>ntrov. Sensus est: pertsesi miserrima^ et umbratilis Rhetonun 
vitsp a schola transeunt ad forum et ex Rhetoribus fiunt patroni cau- 
sarum, quorum vita et ars minus molesta et qusstuosior est l69* 
sHent, non amplius ab ipsis tractantur, vel discipulis tractanda propo- 
nuntur themata et ficts causae. 1 70. inortaria, fictum thema de me- 
dicamentis in mortario tritis a Medea et iiliabus Peliae, cceci veteris, 
senis, traditis, ut eorum vi pueritiam redderent patri. ^ Alii exisd- 

Vili, 43. 8. 68. Plaut Adn. Il, 2, 67. 24* Oyid. Met VII, 297 seq. et Diodor, 
et Pars. III. 9. IV, 51. 52. 

•• De qua fraude Medea v. Hygin. f. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 343 

manty dedamatìonem designar! de filio phai^naca ad sanandos esci 
patris oculos miscente et hine a noverca veneficii insimulato^ ut exhe- 
redaretur. ^ 171 seq. Ergo, has ob causas (nìsi potius dictum prò 
enimvero aut profecto) idem ille, qui ad pugnarti, veras causas in forg 
perorandas^ ab umbra rhetorica^ a scholastica exercitatione et vita um- 
bratili rhetorum, descendii, transita b. e. Rhetor, qui patronus causa- 
rum factus est, si nostra eum movebunt Consilia, sibi dabit ipse rudem, 
h. e. etiam forensi ezercitationi omnique arti oratoriss (quam parum 
qusstuosam esse, sup. v. IO6 — 149. poeta ostenderat) renunciabit, 
et longe aliud vil(B iter ingredietur, — sibi dabit ipse rudem, tropice, ut 
ap. Horat Epist. I^ ì, 2, et Martial. III^ 36, 10. De proprio verbo- 
rum sensu V. sup. ad VI, US. — 173. v. sup. ad v. 8. et 156. et 
conf. Sen. Pra^f. lib. III. Controv. — 174. Ne ad incitas redigantur 
et exigua quoque pecunise summa illis desit, qua tessera frumentaria 
venit, venum it^ venditur et a pauperibus emitur, h. e. qua summula 
panis ematur. Frumentum Romae distribuebant Curatores annonse, 
datis tesseris frumentariis, sive s3rmbolis quibusdam et frustillis qua- 
dratisi signo quodam et certa notatis forma, e ligno aut plumbo: 
. ea^dem tesserse (ut et numariae) populo et pleruroque definito civium 
jiumero (v. Casaub. ad Suet. Aug. 42. et C«s. 41. Dio XLIII, 21. 
LX, 10.) dabantur ab Imperatoribus, ut animum plebis, quae duas 
tantum res anxia optaret, panem et Cìrcenses, (inf. X, 80.) a novarum 
rerum studio avocarent sibique devincirent, et quidem non in ludis 
tantum muneribusque a se datis, sed quotannis^ etiam et ssepe ac po- 
tissimum, ex consuetudine, a Gracchorum temporibus servata, Nonis 
cujusque mensis. v. Suet. Aug. 40. 41. Ner. 11. al. Quantum fru- 
menti cuivis esset dandum, scribebatur in tessera, in tabulis autem 
ceratis seneisve nomen cujuslibet dvis, cui tessera erat data ; quique 
eam acceperat, ad horrea publica ire poterat petitum frumentum, aut, 
si hujus non egeret, vel alia de causa, illam vendere, v. Lips. Elect 
I, 8. Casaub. et Koenig ad Pers. V, 73. 74. qui etiam nostrum locum 
recte ita interpretati sunt, si tessera? illag gratis datae sunt populo ab 
Imperatoribus : et sane P. Clodius rogationem tulerat, ut gratis dare- 
tur frumentum, quod e lege Sempronia C. Gracchi antea semisse ac 
triente dabatur. Sed Imperatorum temporibus non piane gratuitum 
fuisse frumentum, probabile fit ex Tac. Ann. XV, 39. ubi v. Lips. 
Tum potius designatur h. 1. summula, (temi numi, parvum modii 

^ Conf. Ovìd. Met VII, 276. ibique Heins. et Biinn. 
Y2. 



Digitized by VjOOQIC 



344 OOMMENTARIUS 

pretiam, ap. Tac. 1. 1.) qua testerà venti, venalis est^ vendìtttr ìnopi 
plebi. Verba. t;t^ yrumen/ì junxerim^ quod scabiostim far Tocatur 
Pera. 1. 1. ubi Koenig indìcari dicit munusculi vilitatem etfVumentimi, 
ut in granariis publicis sa^ accidit^ a gargulionibus exesum sen om- 
•nino situ corruptum. 

175. Hasc merces pneceptorum virorumque doctoru|p lautisstmùy 
«mplissmia est, quiim habeant accipiantqae tantum pecuniae> quo 
fhnpentum emere poseint — 176. 177* Longe amplius est citharce- 
domm pnemium lucmmque» quam rhetorum et caitsidicanrai ; bine 
auctor tìbi «um, ut dtharoedi artem discas et profitearis. Tenta, ex* 
plora, exquire, quaere, quanti doceat, quanta mercede lautonim, nobilium 
ditiorumque, pUeros instituat Pollio, scindens, proacindens, deiidens, 
ariem Theodori rhetoricam, quum ipse plua lucretur arte sua. Theodo- 
rua Gadareua, celeberrimua rhetor. ^ De Chryèogomo et PoUione 

T. aup. ad VI, 74. et 387. Quidam putant, h. 1. ea quoque Rbetorura 
eaae nomina et aensum bunc : quanti, quam esigua mercede, doceat 
Poltia, artem Theodori rbetoricam scindens, in minima mansa s. minu« 
tatim quasi dividens et iiigerens. Sed verum forte h. 1. aensum cepit 
Ach. cujus nota est : '^ Non possum, quin mirer facilitatem, qua in- 
terpretes contraria contrariia jungunt atque Chrysogonum et Pollio- 
nem, quos poeta sup. VI, 74. et 387* ut citharcedos adulteros et quasi 
laaciviae magiatroa citavit, vertunt nunc in rhetores. Ego etiam TheO' 
dorum eaae suspicor citharoedum, qui artis susd regulaa acripserit, quas 
Chysogonug et Pàllio tcindunt i. e. docent pueros, vel alium forte de- 
fbrmiorem, ad cujua cinaedicam artem infandam isti nebulones sub 
specie artis musicae docendae informabant pueros. Nam in Hesydi. 
Lex. ad verb. 0e6òotpc sic : &soò<a^vi ÌKtyop ol xùùfiixoì rwg tvp)^ufxrwg, 

178 — 187* Divitea Romani nuUis aumtibus parcunt yi balneomro, 
villanim vel domua et epularum magnificentia ; sed (v. 186.) inier hot 
tumtus, quum tot aumtua in talea rea impendant, duo sedertia, (cave 
cum Ach. auppleaa mHHà) ut multum adi. dicam, h. e. summum, 
Germ. kochstens, (ita Gron. ad Mart X, 11, 6. Scheller in Lex. et 
Hein.) eufficere putant vel darissimo optimoque rl^etorì, qualis QtoK- 
iilianus fttit, (v. ad VI, 75.) loco aalarii prò liberorum ihstitutione. 

^ ▼. QjumtiL. I, IS. Ili, 1. et 11. IV, .et sophliCa Theodimis Bytantiua, qw 

2. Stnb. XIII. p. 685. XVI. p. 759. Socratis temporìbut vizit t. Quìntfl. 

Sueton. Tib. e 57. Lurìan. in Macrob. Ili, 1. Laert. II. 104. et Ernesti cUr. 

et Langbcoiut ad Longin. c9, 14. Fiùt Cic 
2 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. . M& 

Balnea sexceniu sestertiia» h. e. sestertiorum millibus^ adi. ocmstant 
vd ezstruuntur. <» — 178 seq. v. ad IV, 5. Irrisio luxurl» facete 
mest in v. 179 — 181. Anne serenum exspectet dominusy dives no» 

bìlisque RomanuSy censesne ei ambiJatianìs gestationisque «empus 
difeiendiiin esse» donec serenum sit tempus? an curru yefaatur poit 
plnvìam vel per coeDosas plateas^ ubi muloruin pedes hito sparganhir f 
Quìn potìus hic, in porticu, gestabttur vel vehetur^ ubi ungula: ac pedes 
multe nUeni, luto non inquinantur. — 182. Parte aUa, in superiori do* 
mu8 parte, surgat (v. ad VI, 529.) comalio, triclinium, ,/W^ langis 
coltttnnU Numidarum, ex Numidico mannore,?^ ^ rapial, excipiat^ 
solem algentem, tepidum, et matutinum et hibemum : nam tridinia in 
▼illis septemtrionem plerumque et orìentem vel potine merìdiem speo* 
tabant, ut hienke plurimum solis versus merìdiem aperta, sestate minir 
mum ^eciperent. 7^ -—184 seq. Quanticumque pretii domus sit vel con- 
stet, hk e. etsi tantos sumtus in ma^ficentiam domus vel viUarum 
impendant, non minores tamen faciunt in lautitiam epularum, mini* 
mos vero in honestarum artium prseceptores et bonam liberorum in*' 
stìtutionem. Jercula, v. ad I, 94. qui f eroda docte componU, 
perìtus structor. v. ad V, 120. — 185. qui pulmentaria condita fadt, 
ooquus. Pulmentaria dicuntur qusBvis opsonia, vel quae cum pane 
eduntur, a pulte, quas prisds Romania loco panis erat. (v. ad XIV, 
171. et Plin. XVIII, 8.) — 186. 187. v. ad v. 178. Grangaeus hunc 
locum sumtum putabat ex Cratetis Thebani ephemerìde ap. Laert in 
ejusvita: Ttén fjbcvyti^ f/,KÌg òixa, tar^ ^X^4^ xò'Kxxt raKwrra òixa, 
^vfi^ù\(fi xflMnòv, wó^tri roKafTW, ftkncòf^ r^/a)|3oXof. Cf. Cratetis Fsagm. 
III. in Brande. And. T. I. p. 186. Ut muUum se dicam, ut ap. 
Mart X^ 11, 6. 188. JUius, bona ejus institutio» quse tantopere ne* 
gligitur et seepe committitur param idoneis prseceptorìbus, modo 
sumtu mìnimonconstent. 

188 seq. His, quae inde a v. 150. disputaverat poeta, facile prsevi* 
dei opponi posse : unde igUur Quiniilianus tot saltus^ tot praedia, tan- 

* De bàliieoniin magnificeotù tunt lo- '* v. ColuixieL I, 5, 6. PUd. £p. 1, 17> 

ca dasa. Senec. Ep. 51. et 86. Plin. Ep. 10 seq. et Càaaub. ad Soet Aug. a 73. 

Il, 17. y, 6. VitruT. V, la Montfiluc et Ner. 31. Platbnerus 1i8bc verba ad he- 

AnUq. T. III. Mafia CoUect Sutuar., liocamiDum refcrt : Erat, inquit, in cco- 

Tbes& Gronov. T. IX. Gnev. T. XI L naculis beliocaminus ita fabrefoctus, ut 

et Sallengr. T. V. The Baths of the Ro- vaporano quodam solares ad se quasi ra* 

maos by Cameron, Lond. 1772. peret radios, ita ut pottinodo calorem 

^ V. Plin. V, 3. XXXVI, 6. Bartb. quemdam per parietes efiunderet ; de quo 

ad Stat Silv. I, 5, 36. et intpp. Uorat. t. Senec. de prov. div. e. 4. et Plin. Ep. 

Od. II» 16, 4. II, 17, 2a ubi cf: intpp. 

y 3 



Digitized by VjOOQIC 



346 COMMENTARIUS 

tum agri ac divitiarum, habet, si tam misera est rhetorum conditio ? 
Respondet^ illum now, insolito, singolari ac mirifico fortunce beneficio, 
non bominum liberalitati opes suas debere, eique uni (qnamvis non 
indigno) contigiase, quod nesciat an ulli. Putant etìam latenter innoi, 
eum non tam eruditioni aut virtutìbus, quam fortunse tantam felicita- 
tem acceptam referre. Cf. ad VI, S80. Salse saltem dieta videntnr 
haec: etjaculator, et si perfrixit, cantai bene. Versus quoque 1 po- 
lpe, ad Quintilianum referendos esse crediderim, etsi non certo con- 
stet, eum noòilem ac senatorem, nedum consulem fuisse, (quod multi 
collìgunt ex v. I97. et ex Ausonii Gratiar. Act. ad Gratian. p. 712. 
Tel ed. Bipont p. 29O. Quintilianus, consularia per Clementem Flavium 
ornamenta sortitus^ honestamenta nominis potius videtur quam ijtsignia 
potestatis habuisse) ncque etiam probaverim vulgarem explicationem : 
-Quintilianus est fella: et pulcer et acer; est felix et sapiens e*., vd 
Jelix, h. e. fortuna? beneficio, est pidcer et acer cet Ex illa ratione 
vox felix ter posita admodum languet ; ex bac duro et alieno ab usu 
loquendi sensu accipitur. Mentem potius poetae ita espio : Jèlix, h. 
e. qui felix est, cui fata favent, et pulcer et acer et sapiens et nobilis 
est cet, h. e. ei omnia bona, et corporis, (pulcer) et animi, (acer et 
sapiens et orator maximus cet) et fortunae, (nobilis et getierosus) af- 
fluunt. Similis orationis color est ap. Horat Epist I, 1, IO6 seq. et 
Sat I, 3, 124 seq. Sed quomodo Quintilianus tam dives dici potest, 
quem Plinius Epist VI, 32. Trajani adhuc temporibus animo qui- 
dem beatissimum, sed modicum facultatibus fuisse tradit ? IHves vo- 
cari possit respectu aliorum rhetorum, qui pauperrimi erant, et ino- 
dicus facultatibus respectu Plinii, qui ditissimus fuit Magna prseterea 
eum gloria et in foro versatus est, et rhetoricam docuit per viginti 
annos ; primus quoque scholam Romas habuit et salari um accepit e 
fisco, centena sestertia. Cf. Martial^ II, 90. QuoniAn vero tot ha* 
buit salt s, tantas potius opes post epistolam illam a Plinio scriptam, 
Hadriano forsan imperante, acquisivisse, atit Plinius ad alium Quin- 
tilianum scripsisse censendus est, aut alius sevi istius rhetor designa- 
tur nomine Quintiliani, ut nomine Paridis alius histrio sup. v. 87 seq. 
Conf. Dodwell. Annal. Quintil. § 34 — 41. et Spalding ad Quintil. Inst 
Or. Ili, 1, 21. p. 438. et in Prsef. p. XXXI seq. — 189- Exemplafa- 
iorum novorum, fortuna? insolita?. Nova dicuntur, quas vel numquam 
vel raro antea visa et audita sunt acer, acris ingenii judiciique: 

nisi ad acrimoniam et vim dicendi spectat epitheton propter locum 
Epist. V, 10. Ne videar tibi sub hoc quasi hyperbdico rhetorum catodo* 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAX- VII. 347 

gq blandilus quidpiam gratytcatusque solam iibi acrimoniam QuintiUani 
pompamque PaUadii comparari non ambigo, sedpoiius acquksco. — I9I. 

ftobiUs et generosus, v. ad II, 145 192.'In8Ìgne senatoruma/ato, 

h. e. calceus ex aluta^ corio molli, quod a cerdonibus liquore corro* 
denti aluminis (alaun) mollitur, (nostr. Semisch leder vel Corduan) 
cui apposita b. e. adsuta vel subtexta erat luna s. lunula, qu» non vi- 
detur fuisse litera C, nota numeri, centum scil. Patrum a Romulo 
creatorum, sed fibula, sive eburnea, sive argentea, in malleolo pedis, 
lunss speciem referens ; rh (fùfifiokov Tra iòysniai ^Tt^ifj^fimg rf &9ro&7-< 
fjMrr TovTù òi tsrn hri(jf>ù^m (fibula ocrese) tXsfdvnvw fifivoui^, Philostr. 
▼it Her. II, 8. p. 555. ubi v. Olear. Cf. Plut. T. II. p. 282. et loc 
class. Marcelli in Brunck. Anal. T. II. p. 302. SOS. v. 23 seq. ubi 
origo hujus ornamenti derivatur a Tyrrhenis (cf. Serv. ad Virg. JEn. 
VIII, 458.) et a Mercurio, qui, quum ^neam Graecis eriperet, lunam 
in talaribus fixerit: àers^étvra m^ì iffv^à rld/Xa, rà >óyowfi %aì *E^Ma 
^ofivai — 6 Òi oì w$^i ^o0Wr Sao^rii^ ^ofifavóuv hsxuro (tikfifatfii xuxXo^ afyXiìi 
cet V. Jacobs ad Anthol. Gr. Voi. II. P. II. p. 392 seq. et Visconti 
ad Iscrizioni Greche Triopee ora Borghesiane Rom. 1794. p. 83 seq. 
ubi prceter alia monet, in Tabula Iliaca Mercurium esse comitem 
iEnes, et in gemma ap. Augustin. T. II. n. 3. Mnees fugientis viam 
ìilustrari luna. (cf. Virg. ^n. II, 693.) ^^ De calceiSf soleis, {óavòd* 
Xoig, schniirsohlen; vincìis, (eleganter geschniirten und pantoffelartigen 
sohlen) socds obauratis v. Bottiger Sabina p. 372 seq. ut de aliis vin-i 
culis s. fasciis, quee illis vinclis soleisque in superiori pedis parte con- 
stringendis adhibebantur, (ansulWf 7Xwf'ra/).ibid. p. 275. aluta: 

nigrasy ut ap. Horat Sat. I, 6, 27* nigris medium impediit crus PeUù 
bus; sed coccina aluta ap. Martial. II, 29> 8. et contramrea ap. Ovid. 
A. A. Ili, 271* ubi V. Heins. 7^ — 193. Jaculator &cete dicitur dia- 
lecticus s. sophista et rhetor, qui dieta et argumenta in ^versarium 
quasi inculcatur. v. ad VI, 449* 450. Sic jaculatio verborum ap. Quin- 
til. VI, 3. Et si perfrixit, frigore rauctvs est factus. 7* cantal, 

dedamat, recitat, bene ; forte ob vocem muliebrem, quae, asperior fiEtcta» 
auribus gratior est. Cf. ad v. 188. et h. 1. Var. Lect 

*• Nm% hettéma tedet lunata lingula Ada Cels. e 5. p. 16— 2a Ferrar. Ana^ 
pianta, MartiaL II, 29, 7. Hinc de no- lect. e. 31. et 34. 
Ti. nobiUbu» proverbu loco dùrebalur: « Memoranlur etìam calcei mullei, (t. 

V. Junii Adag. Cent. III. et de caiceo P. ^^^ ^ ^f. Ferrar. LI. ^ 
senalono lunulsquc in eo sede Heins. ad ' 

OficL Ep. Her. IX, 60. Rhodius de '< cf. Martial. III, 18, 1. et FronUn. 

Y 4 



Digitized by VjOOQIC 



3*8 COMMEN.TARIUS 

19^8eq* Hioc iJ^Mxc5( dieta et per IpdibriuiQ de supetsUtione, 
quam poela poenin exagitat v. ad VI^ 553 aeq. 2)t«la< «ntm, qMos 
sigerà cet» magni interest^ num benigna Ubi oaa^ntì aSulaerint aido^ 
rat an maligna. 196. aihuc a matre^ materno sangiiin^^ rubentpn et 

197* I9B* Conf. ad v. 1S8. ad III, 59. 40. et vit Juven. chroooL 
ad a. U. C. 797* de Frontcxne rhetore> qui ad Qonaulatiim perv«iit; 
it. Suet de ili. rhet 0. 1. Quo9 Ubi^ Fortuna, ludo^ faw9 Facis 
eHim ex prrfessorìbus senaiores, ex semOoribui prcfeaores, Plin. £p« 
V, 111. ubi de Valerio Liciniano pnetorìo agitur> <;^ exsol de sena^ 
tore^ rhetor de oratore fiictua est. *' Plinitta ai noatris tra^pcnribiia 
vixiaset» quanto juatiua exclamaaset, guoc Ubi, Fortuna, ludos Jads !^ 
Ach. Multa esempla mirabilia fortuna&> nec tamen rhetorum> Plinios 
Vii, 4£t aeq. raemorat. — 199* P* Ventidiu* Baaaug, homobumili looo 
in Piceno natua et bello sociali Inter o^tivos Picentea et Aaculanos 
inànu matria vectua ante cunrum triumphalem Pbmpeii Strabonit; 
deinde rfaedariua ac mulio ; tum amicua C.Ceeaaris ac L. et M. An« 
toniiy quorum ope tribunatum plebia, praeteiram, pontificatum conau- 
laAumque adeptua est; tandem a M. Antonio adveraua Parjthoa mia* 
sua, de quibua primua triumphavjt. ^^ TuUiiiSt non Cicero, aed Ser« 
viua TuUius rex Romanoru9i et aenrs vel oaptìvse filiua: nam ad 
eum spectant verba v. 201. servU regna dabuni Jota, ut reliqua 

ca^ivUfota triumpho9 dabunt ad Ventidium.. 200. Qfiid aUudy quam 
stdus,ceiL, h. e. quam esempla via aideria natalitii» (v. ad v. 19é seq.) 
et potentias miranda^ fati occulti? — 202. Felix ilUf taXìs, qualia 
Quintil lamia. corvo rarwr albo, proverb. ut simile VI, 165. Hjne 
oraculum Phalantho redditum, t^ur r^t x^^^» <W x^foxi; Xsi/xW ymm 
rat, ap. Athen. Vili, 16. (6I.) p. 360. Corvoa noonumquam alboa 
inveniri, dooent Anatoteles et Ccelius Rhodig. XVII, 11. 

203i cathedra^ aellsB magistrorum, b. e. rbetorìcae profeasionia, 9U* 
riUa.; v. sup. ad v. 49. 904u Tkrasjfmacìd, Rhetoria apud Athenaa, 
qui suapendio periit, vet Schol. Hunc memorari a Piatirne in Dial« 
de re pubi, et passim a Dionysio Halic* in fhigm. anf/ xmi àfxaim 



Strat. l, 12, 11. Schol. yet. inflig^datu* in A nton. Opp. T. 1. p. 91. Dio Cts« 

fuU, XLVIII. XLIX. Appiafi. belL cìt. I, 

"^ Quales in&ntes tanguinoUnii dicun- 47. (ubi cf. Schweigh.) Ili, 66. 80. IV, 

tur JCtis. Conf. Barth. Adv. XXIII, 2. V, 31—35. SO. 65 etb. Parth. e 71— 

16. 74. Pigb. Ann. Rom. ad a. 707. 7ia 

'• V. Plin. VII, 43. GelL XV, 4. Plufc 715. Ernesti dar. Cic. 



Digitized byVjOOQlC 



IN: JUVEN. SAT. VII. 849 

Jffifgii^ «Miiet C. Vdenos» eunsque inofna labocaotem rhetorica prò- 
fbnone datitisae, tradii Fhilostr. Suidas: e^curf^p^oc XdOiXffiùuoc 
t9ft^rÌQ h Bshfl<f, U «{Srro£ «v^/odoy xo^ xmX«v xandfigi 3iai rlif nh rjfg 

nS ^^f«fo^ hr^»^ ^ufdfiwktVTMùòg, rtx^n^ ^ro^ìf, ^afyma, àf9^g pfn^ 
{«^77 Secundus Carrinas rhetor^ qtiem ad ìncitas redactum 
Atfienb Eomam mìgrasM et in ezailium a Caligula missum esse, quum 
oontEa t^mnnoB dedamasset, refert Dio LIX, 20. 78 — 205. £06. 
Hsc 9Qerbe dieta in Athenienaes: Vos, Athenienses, hunc Secundum 
CaiTÌoateni^ («eque ac Romani aliof tìtob literatos) ab inopia vexari 
paaai eatiSi neo praemia contuìistìs in doctores juventutia vestr», aed 
iicuUun^ venenum^ qno hausto Socrates, tantus vir, interiit Hunc 
CamnatBm esse crediderim^ non'Socratem, qua vulgari sententia ordo 
verborum turbatur. Nota Socrada et paupertaa et mora vel ex Laer- 
tio» qui eum etiam aliquando riietoricam docuiase tradit Id ai vai 
minua oooatarety tamen ex noatra interpretatione apte laudereturh. 1.^ 
obi non tam inter rhetoraa et aopbiataa, quam inter pn^ceptorea inopea 
sefertor. Cicuta quaevis canna, intua oava et inania, it. lathyria, 
bikra et pitnitam purgans ideoque aanandae inaanis adhibita; (v. 
Koenìg ad Pera. V» 145.) h. 1. xcuifiov, Germ. schUrling. Cicuias 
geSdas vetua SchoL exponit: morti&raa; mora enim frigida eat 
Sed melioi^ docet Pliniua XXV, 13. a. 95^ 4. Cicuia quoque venemtm 
€$i, pubika Aiheniennum pctna invila. Semen habet noxtum. — Semini 
dJblHs refrigcraipria vi$ : quoi enecat, inàpiunl tUgere ab exiremiiatibus 
oorparis* Eemedio est, priu^quam perveniat ad viialia, vini natura 
excaffacUtria.. Sed in vino pota irremediabilÌM existi$Raiur cet. Eadem 
tradit Dioacor. IV, 79. et in Alex. e. 11. Scrìbon. Largua de compoa. 
medicao)». 179* Cicutam potam caligo mentisque (dienaiio et artuum 
geiatio insequitur; tdtimoque pra^ocafUur, qui eam sumseruntf mhUque 
sentìunl. Schol. Pera. V, 1.45. Cicuta calorem in nobis frigorit sui vi 
exsHnguU :. unde tacerdotei Cererit Eleufiniw liquore ^us ungébantur, 
iU a coacMiu abstineretd, 

207 — dio. Pnedare monet poeta, quanto aequiua aapientiuaque ju- 
dieium de dignitate praeceptorum pnaci, quam recentiorea. Romani 
tulerìnt, eosque propterea poat mortem etiam colendoa didt et amore 

^ et, Cic. Or. Ili, 12. le. et 32. quumfugeretpoupertatem." ìfale; nisi 

OointìL III» 1, 10. 3, 4. prò SocraUs auctore Scbunfl. legerìs 

* et. Tac Ann. XV, 45. ibique Llps. Sec Carinas. 
Vetut ScboL <* Socrates veneno pentt, 



Digitized by VjOOQIC 



360 COMMENTARIUS 

votisque prosequetidos. Utinatn et nostra etate tam parentes, qoam 
liberi eoram ipsique praecept^es probe memores hujus judicii. essenti 
Alexander^ Aristotelis diacìpulus, olim dixisse fertur : Ptweeptonòiu 
fdura, quam ipsU parenlibus^ debemus, quum ab his vivendi, ab Ululate 
vivendi ratùmem adipucamur. Cf. inf. v. ^SS. 239. Sen. de Ben. VI, 16. 

extr. Quintìl. II, 2. et 9- pr 207. Dm se date, s. dent majorm 

nostrorum umbrit, Manibus ; non sepulcrìs, in quibus arborea umbri- 
ferae, ut putabat Grangceus, qui tamen mox monet, xeteres Gnecos 
ac Romanos credidisse» in ipsis sepulcris mortuorum animas una com 
corporìbus s. cinere aliquantulum residere ipsaque mole pooderìs 
affici, unde solennis veterum mortuis bene precandi fc^mula, in sepul- 
cris etiam obvia S. T. T. L., h. e. sii libi terra levis, et Gr. x«vfii yi 
roDrov xaXórroi, (ut b. L tennis et sine pondere terra, et apud alios 
scriptores, sit levis cespes aut cippus, et moUiter ossa cubent vel quies* 
cani) ut contra inimicorum exsecrationes : sit tibi terra gravis, w^eat 
ossa lapis, duriter ossa cubent. 7^ — 208. Priscis temporibus non modo 
tumuli mortuorum sparsis floribus corollisque omabantur, sed bine 
etiam bomines credidisse yidentur, in iisdem flores suave olentes 
sponte nasci Manesque adhuc coronis annuisque libati<miba8 delectari 
et vere perpetuo fruì. v. Suet. Aug. 18. Athen. XV. p. 679- Anthd. 
Lat Burm. II, 4. epigr. 99- 186. et 247. Anal. Brunck. T. IL p. 25. 
et T. Ili: p. 303. quse loca laudavit Koenig ad Pers. I, 40. ubi iuec 
ejus nota est : '^ Beatissima mortui conditio, cui vel natura ipsa infe- 
rias agat, florìbus in tumulo sponte nascentibus» videtur indictrL 
Privata quoque nonnullorum opinio fuit, ex fabulis beroum in flores 
post mortem mutatorum fortasse nata, cinerem in flores mutari idque 
contingere non nisi probis ac pulchris."^ Crocus et unguenta, 
inpr. crocina, non modo in convivila et tbeatris, sed etiam in funeribas 
adhiberi solebant et vel rogo infundi vel ossibus, ut suavem spirarent 
odorem. v. Jacobs ad Antbol. Gr. T. II. P. I. p. 78. 

210 — 214. Olim prseceptores summo honore colebantur, at nunc 
vel ad discipulorum ludibrium recidunt Id probatur exemplis 
AchilliSf tanti viri, qui jam grandior natu Cbironem reveritus est, et 

^ Cr. Jacobs ad Anthol. Gr. T. I. p. qui docent, flores bene olentes atqne odo- 

]53. Kirchroan. de fun. Rom. Ili, 9. res non modo in lectum feralem, in bus- 

Brisson. de forni. I. n. 146. Casaub. ad tiyn, in ossa ab amìm coUecta, sed eùam 

Pers. I, 37. in urnam, et quotannis in sepulcra vel 

^ Cf. etiam Oisaub. ad Suet. Ner. 75. tumulos sparsos esse, veteresque etiam in 

Vulp. ad Prop. I, 1 7, 22. Kirchman. de suis testamentis de annuis reditibus ca* 

Fun. Rom. Ili, 5. IV, 3. Ouzel. ad visse, ut corolIÌ9 parentaretur Manibus 

jMiouc p. 109. et Gruter. Inscr. p. 752* suis. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT- VII. 351 

Ru/i, summl rhetoris^ aliorumque recentioris sevi prceceptorum, quos 
dìflcipiili non modo derìdere^ sed etiam verberare audent. Reverehtia 
ìlla tfXAKrr/xa^ desìgnatur verbis metuens virgce, et in ludibrium forte 
Orbilii piagosi ; at simul ferox Achillis animus^ qui non nisi meta 
virge frangi potuerit, innui videtur^ et poeta, opinor^ memor fuit loci 
Ovid. A. A. I, Il seq. Versus autem 213. ad rem sane mirificam, 
qiue tnm contigit, spoetare yidetur. mehiefu virgce, v. ad V^ 
154. grandis corpore, non annis, Grang. quod Achilles novem 
tìx natus annos secesserit ad Lycomedero. Sed poeta forte alios 
scrìptores sequutus est^ quam quos nane habemus, et profecto inepta 
est Yulgaris narratio, ex qua Achilles ne decem quidem annos natus 
fuit, quam et pater fieret, et a Graecls heroibus expeteretur. ^^ 211. 
Cantabat, non, canebat laudes magistri^ sed canere discebat fidibus ac 
cìthara; unde mox cttharoedi magUtri. Conf. Horat Epod. XIII^ 11. 
et Ovid. 1. 1. patriis in montilnts, in Pelio monte Thessali», quem 
Chiron aliique Centauri inhabitabant y. Apollod. lì, 5, 4. Chiron 
prceceptor Achillis aliorumque heroum. ^^ Idem Centaurus fuit, et 
Centauris corpus caudaque equi tribuebatur, quod commentum poeta 
V. 212. ridet Facies Chironis Centauri etiam tunc temporis cuilibet 
risum excutere debuit ; eo mirabilior est reverenda^ ab Achille^ tam 
feroci juvene, ei prsstita. — 213. Rufus rhetor^ quod ex hoc versa 
probabile fit, sed ignotus ; forte Satrius Rufus^ cui fuit cum Cicerone 
csmulatio, si probanda est lectio vulgata in Plin. £p. I^ 5, 11. Forsan 
Q. Curtius Rufus, cujus nomen in rhetorum epilogo tantum exstat ; 
Grang. GaUus fuit ei valde disertus ; vet Schol. — 214. Bufum, qui 
tamen darissimus Rhetor fuit ipsiusque Ciceronis smulus. Voces 
proprias saepe repeti^ sed cum additamento, quod vel venustatem vel 
acrimoniam (vel vim oratiuni) afferref possiti multis exemplis docet 
Schrader in Obss. p. 17. Aìlobroga, Allobrogice potius ac barbare, 
quam Latine loquentem. Alii suspicantur^ Rufum in declamatione 
quadam ostendisse, Ciceronem cum Allobrogum potius legatis, in 
conjurationem Catalinae pellectis^ sensisse^ quam cum civibus siiis> 
cujus et Sallustius eum arguat Allobroges populi Gallice Narbonen- 
sis, quorum caput Geneva. De vitiis et obtrectatoribus Ciceronis v. 
Auctor. Dial. de Orator. e. 18. et 22. ibique Lips. Quintil. XI^ 1^ 3. 
XII, 10, 1. Geli. XVII, 1. 

^ Cf. Barth. ad Sut AchUL I, 503 in Opusc Acad. T. V. p. 9S seq. et in 
leq. Antiq. Aufsaizen P. I. p. 32. Creuzer*s 

* ▼. Heyne ad ApoUod. Ili, 13, 6. Symbolik T. II. p.356. 



Digitized by VjOOQiC 



352 COMMENTARIUS 

S15— *245. Ultimo loco, poeta de Grammaticis agit oatendiCqii^ 
eorùm candilionenL non meliorem» quam Rhetcffiiin> et diflSdlioittn 
molestioremque esse laborem^ Grammatici fuere olÌm» qui sane 
Frqfessares et Magiari ariium Uberalium dicuntur. v» intpp. Petnn. 
55. gretmo offerì, in gremium sinumv^ aedentis docendsque ìofini- 
dit df&xxr^y. Encfladu^ (al. Ceiadus) etPalcmon Granuaatici. Dt 
hoc V. ad VI, 452. de ilio Var. Lect. 

216 seq. Conf. Palladi Epigr. XLVI. ia Brimck. AnaL T. ILp. 
417* Et tamen ex hac tantula mercede aliquid pramordet, fnrtim 
deradit) abradit» h. e. intercipit, subtrahiti (ut mox franget nbi) éi$* 
cipuli cuitos ac ductor, peedagogus» serruB, et qui dispensai^ dispeosa- 
toc, de quo v. ad I» 91- Psedagogus puerum ad scholam dudt et 
piarter Ubros afiert etìam ò/òanr^v, ab alio servo, dìspenaatore, ìpà 
tcaditum. -f^ 217« on'a, merces, salarìum. Accnumoeius, v. Excurs* 
adh.L 

219— 227- HflBC cum miseratione quadam dieta: C«2^ aliquid de 
jore tuo et patere equo animo, te parte mercedis tibì constituts ac 
promiasae defraudar! vel a servis, ne illa tibi tota pereat et nuUnm 
tam molesti laboris premium accipias. 220. decrescere^ diminuì* 
non. atiter, quam inslitar de majori, quod postulavit, merdum pretto 
Bonnihil remittit, ut vendat eas citiusque distrahat Apta compani' 
tio et, nÌ8Ì fallor, non sine acerbo aculeo. Notatur exììta non modo 
iniquitas et avarìtia parentum, sed etìam illib^ralitas Palsmonis, qui 
offidnas quoque promercalium vesdum exercuit: iv. Suet de ili* 
Gramm. c« 2d.) etsi hsc magis excusanda est, quam illa. Vdlem 
tamen prò Paìamxme alium substituisset poeta : is enim locum quidon 
ititer Grammatiooa principem tenuit, sed vitiis quoque omnibus infii- 
mis fuit et quadrag^am annua cepit ex schola, nec multo minus ex le 
familiari, v. Suet 1* 1. Institar, ut Terba Jani ad Horat Od. lil^ 
C, 30. mea faciam, dictus antìquis, qui esset praefectus (instaret) De> 
gotio gerendo, b. e. negotiationem quamcumque et mercaturam vd 
domi vel peregre domini nomme exerceret; (Gsli, fadeur, commis) 
quique nomine patroni (nam institores plerumque servi erant aat li- 
bertini, interdum et ingenui, de plebe) singulatim venderet in taberns 
merces, vel circumferret etiam. ^ Institor vilis supellectilis, tegéi 
hibemcB, lacerne vel tegumenti crassioris lecti, quo frigna arcetuTi 

•■ Conf. L. 3. L. 5. L. 15. D. de institor. act. et Broukhus. ad Prop. IV/ 
2,38. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 353 

(vet. Schol. male, aedifioii frigidi) niveique cadurci. v. ad V, 8. et VI, 
537. — 2S2 seq. Dum modo non pereat, inutilis piane sit omnisqae 
pnemii expers totus labor Gramniatieoroni, qui tamen molestissimus 
est Romas ludi literarum jam prima luce aperiebantur, quoniam ea 
est ectima diei pars ; nec tamen medice noctis ab hora, quo res auge- 
tur. ®* — 223. Sedei pr»ceptor in schola (ut disdpuli siant t. 226.) 
et prìus labori incumbit, quam aellularii artifioes, qui tamen jam sum- 
mo mane operari solent. -— 224. obliquo ferro, earmine, (pectine unco 
ap. Claodian. XX, 3S2.) vel hamis ferreia oblique in éibnlam fixi9, 
loMqm deducere et adtenuare, vel esplicare tractam et a sordibus pur- 
gare, h. e. carminare. Cf. ad v. 54. et Hejrne ad Tibull I, 6, SO. -^ 
225. oifedsse lucernai, gravem earum odorem ac fumum. — 226. de^ 
odor adi. Jutigine, fumo tot lucemarum. Flaccue et Maro, Ho- 
ratii et Virgilii carmina. In scholia tam Romania quam Grsecis om- 
nia inatitutionia studicnrumque initium a poetarum, et quidem optimo^ 
rum, in primis Homeri, sed seriori sevo Horatii etiam et Virgilii, lec- 
tionc capiebatur. v. Petron. ^. Quintil. 1, 1, 12. 8, 5. X, 1, 85. Pneci- 
pna quoque Grammaticorum opera in poétis interpretandis versabatur. 
htrerel, adhsereret, inhapreret 

228. Non exigua tantum merces Grammatids solvitur quceque 
dimìnuitur servorum fVaude, (sup. y. 2X6 seq.) sed eam quoque ne 
sóle lite quidem et cognitione tribuni obtinent. tribuni, non plebit, 
qui j US haud dicebat, sed cerarn, qui de levioribus potissimum causis 
rebusque pecmuariis (unde an'arius quoque dictus) cognoscebat. 
Notum enim est vel tironibus, judida, quse primis temporibus penes 
senatum fuerant, lege Sempronia C. Gracchi ad Equites translata, 
deinde lege Livia et Plautia senatoribus et Equitibus data, tum a C. 
Sulla aenatoribua rostituta, et tandem lege Aurelia L. Aurelii Cotta? 
tribus ordinibus communia facta esse, ita ut exinde senatores, Equites 
et e plebe tribuni lerarii judicarent et in singulis judidis e tribus 
istis decuriis aliquot legerentur. Tertiam quidem decuriam, tri- 
bmiorum serariorum, C. Caesar dictator sustulit, sed mox restituit 
Augustos. 

229 Mq. Nihilo sedus parentes exigunt, ut Grammaticus omnia, 

I edam levissima, sdat et (v. 237 seq.) quoscumque filios ita, ut optant, 

et fingat et amet Ad Grammaticorum artem Cicero refert poetarum 

' pertractationemy historiarum cognitionem, interpretationem verborum 

M Cu Martiia.lX,69. XII, 57. Fera. Ili, 1 seq. 



Digitized by VjOOQIC 



364 COMMENTARIUS 

et pronuntiandi quemdam sonum, de Orat I^ 42. Plara QuintiL l, 
4. Sed vos imponUe cet apostrophe ad parentes : Agite ergo, im- 
ponite cet verborum regula, qua? nunc proprie dicitur graoniu!- 
tica. — 232. nooerit, iamquam ungues digitosque snos, vulgaris ac pro- 
verbialls locutio. Eodem fere sensu dicitur digerere in digUos (Quin- 
til. XT, 3. § 114.) et nostrum auf den Jlngem kerzdklen, — 235. In 
ihermis sudare solebant veterés, in balneis lavare. Balnea fhaài 
putant esse balnea Phoebi, liberti Neronis, (Tac Ann. XVI, 5.) vd 
balneatoris sic dìcti, vcl rivos aut stagna et flumina sole caldacta, 
vel Cùmas, ubi Fhoebus cultus sit, unde Phosbi vada ap. MartiaL 
VI, 42, 7. Vetus Schol. " Privata balnese, qua Dqfàes appel- 
Jantur." 

234 seq. Ejnsmodi vanis quaestiònibus nugisque olim et vexari 
solebant Grammatici et delectari, (ut postea Scholastici, et majo- 
rum nostrorum temporibus ut et hodie, nonnulli Philolc^orum, 
ìnpr. quos Pedantas vulgo dicunt) quasi bis etiam levissimas res 
et quce ex historia non constent, nec memori» a quoquam sint prò- 
dit», ignorare turpissimum sit ^ Nutrici Anchisce Tisiphones 

nomen fuisse, docet nos vetus Schol. De noverca autem Arcàemori 
vel AnchemoU (v. Vàr. Lect) Servius ad Virg. ^n. X, 389. quem 
locum Juvenalis respexit : <' Hsc fabula nusquam invenitur in Aac- 
toribus. Avienus autem, qui totum Virg. et Livium lambicis scn'p- 
sit, hanc commemorata dicens Gracam esse. Rhoetus ergo Marrubi- 
orum rex fuit in Italia, qui Anchemolo filio Casperiam' superduxit 
novercam, quam privignus stupra vit : quo cognito, quum eum pater 
persequeretur et ad pcenam vocaret, fugiens ille se ad Tumum con- 
tulit." Archemorus etiam cognomen Opheltse. ^ 235. Acestet, qui 
cevi maiurus dicitur Virg. ^n. V, 73. Quot urnas, cados, vim Si- 
culus rex Acestes donaverii Phri^gibus, Mnem et Trojanis» hospitio bis 
ab eo exceptis. ^ 

237. 238. V. ad v. 158 seq. Ex h. 1. et Suet. ili. Gramm. e 25. 
intelligitur, morum quoque puerilium formationem Grammaticis fiùsx 
permissam. Teneros mores puerorum ducala fingat et formet, animo 
eorum, quam velit et optet, formam imprimat, quemadmodum in 



« Cf. Suet Tiber. e. 56. et 70. Geli. •• v, Apollod. III. 6, 4. ibique Heyne, 

XIV, 6. Quinti!. I, 8. Scnec. de brcv. et Scbweigb. ad Atben. IX, 54. 
vit. <\ 18. et Epist. S8. 98. et 108. et 

Jacobs ad Antliol. Gr. Voi. II. P. IL p. " v. Xirg. Mn. I, 195 seq. 55S, 570. 

178. V, 55 seq. et ad haec loca Heyne. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VII. 355 

plastica arte et figb'na lutum vel argilla et cera, ad ignem vel solem 
emollita, aliave materia in varias facies ac figuras fingi solet polUce. 
Sic vdum et molle lutum es — Jingendus rota acri dixit Pers. Ili, 23. 
24. Artificemque tuo ducU sub pollice vuUum animus idem V, 40. (qui 
locus Juvenalis forte animo obversabatur) et Pollice de Pylio trita co* 
bimba niiet Martial. Vili, 6, 10. ^ Eobora in rectum, quamvis Jlexa, 
revocabis ; curvatas trabes calor explicat et aliter natce in idjtnguntur, 
quod usus noster exigit : quanto facUius animus accipit fonnam, Jlexi* 
biUs et omTÙ humore obsequentior, Sen. Ep. 50. Hinc Jlngere et Jbr» 
mare menlem, ut Gr. vkd(S(Suv> ^ Cera autem, ut ensis, duci, cedere 
et sequi dicitur. ^ 239* ttt sit et pater ipsius ccetus puerorum. Conf. 
ad V. 207 seq. — 239» ^t turpia ludant, ludendo exprimant ; vel tur- 
piter ludant, ut verbum ludere ad rem Veneream referatur. ^^ 240. 
Ne vicibusjaciantf inter se coeant, se corrumpant, agant et patiantur : 
turpis res, verbis bonestis expressa. Cf. VI, 311. Facere de re ve- 
nerea etiam adhibetur ap. Petron. 87. et Pand. II, 14, 27» 

240. Verba praeceptorum : Non est leve, facile, vel parvi mo- 
menti, cet. 241. Observare manus, ne libidinem exerceant, vel 
prseputia ducant Conf. VI, 238. et Martial. IX, 42. oculos in 
fine libidinis, vel ea expleta reductos in angulos ac moUiter tremen* 
tes. V. ad II, 9*- 

242. inquit pater, ut vulgo putant : sed praec. exigile. Conf. ad 
III, 153. sed quum se verterit annus, finito anno et redeunte 
Martio mense, quo òiòaxr^v magistris solvitur, (v. Macrob. I, 12.) 
parentes dicunt, Acdpe aurum, quod victoribus aurigis in circo ^ vel 
gladiatoribus in amphitheatro ^ vel histrionibus in tbeatro^ popnlus 
postulai, dari jubet. Hi itaque una bora tantum praemii consequun- 
tur, quantum Grammaticus per totum annum.' Cf. Palladae Epigr. 
XLVI. in Brunck. Anal. T. IL p. 417- ibique Jacobs ad Anthol. Gr. 
VoL IL P. IH. p. 226. 

■ Cf. Keenig ad Pers. V, 40. (ubi Ca- Epist II. 2. 214. Ovid. A. A. II, 389. 

saub. ^erbsL pollice ducat translata putal)at et Her. XVII, 17. al. 

a stattumìs, qui taxnea non ceram, sed » cf. Martial. X, 74. 5. Bulcnger. de 

marmora arte elaborata ungue cxplorant, circo e. 31. et Xiphilin. in Heliogab. 

de quo T K«nig ad Pors. I. 64. et intpp .^, -,^^ k^f,^rni^reZ.ro. xa) ycty^m, 

X, 284 seq. Stai. Achiil. I, 532 seq. et ^^ „ ^. , 

aiv. IV, 6, 27. Plin. Ep. VÌI, 9, II. ^- Suet. Claud. e 21. et Lips. Sa- 

» De quo mulu dixi ad SU. I, 441. ^^^' Serra. II, 23. 

••▼. Burnì, ad Valer. FI. I, 122. •* ▼. Lips. Excurs. ad Tac Ann. I, 

** Sic ap. Martial. IX, 26, 8. Horat. 85. et Salmas. ad So)in. p. 911. 



Digitized by VjOOQIC 



IN 



S A T I R A M Vili. 



1 deq. SiMiLiTBR auctor paneg. ad Pisonem, qoem Javenali pre- 
ivisse puUbat Grangseus» v. 8 seq. Nam quid imaginiòus, quid oMs 
fuUa triumphis Airia, quid pieni numeroso cmsule fatU Profiieritd, d 
mia labat? perii omnis in ilio NobiUUu, eujm laus est in origine 9oLl — 
Ponticus vir igiìotus^ nec tamen illìs temporibus ignobiLis : nam ad 
ap^m provlnciae alicujus oblinendae eum adspirasse, ex ▼• 87 seq. in- 
telligitur. Oriundus forte a celeberrimo ilio poeta, qui Thebaidi 
scrìpsit ^ Siemmaia, 4^/jkfu»ra, a ar^m, circumdare, conmure, prcH 
prie dicebantur seria seu vitte, ex herbia €t florìbus texta^ qvbn 
cìrcumdatfle Unete vel funiculi linei ad imaginet, (v. ad III^ 219) 
iamquam rami (virgae v. 7*) ex stirpe diacurrebant earumque ìnter se 
relationes^ adeoque familiae sucoessionem s. genealogiam mdicabant, 
ut in oculos incurreret» quis esset pater, filius cet v. ad IX, 12S. 
Hinc Hemmata quoque vocabantur ipsse majonun imagineSf qua» otft 
aigna nobilitatis quarumque jus dabant magistratus curules, qnos 
aliquis vel majores ejus gesserant ; unde homines nobiles, novi, ^no* 
biles dicebantur. (v. infl ad v. 237.) Istse imagines ordine disfwni 
solebant in poriicibus (cf. VI, .163.) et inpr. in airOs, (v. t. 19i 
20.) et quidem in ligneis thecis s. armariis^ qam natalidis alBsqoel 
dlebus festis aperiebantur. ^ quid /aduni, efficiunt, juvtnt, 

> De quo v. VV. DD. ad Plropert. I, 20. loca class. Plin. XXXV, 1—5. [^ 

7. et 9. atque Ovid. Trìst IV, 10, 47. v. Harduin.) et Sen. de Ben. Ili, 28. 

* C£ Lips. Elect. I, 29. Budsus ad (ubi y. Lìpa. et Rubkopr) iopr. E 

Fand. p. in. 52 seq. Sigon. Ant I* C* II, EicbitaBdt comm. de hnai^n&His RoBb,(i 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. Vili. 857 

prosunt. ^ WethsLjacere et prùdesse ita etiam ap. Martial. III^ 75» S. 
4-. conjungontur; Grang. — Imgo sangìdne^ ut alto s. ap. Virg. Mn* 
IV, 230. ìongo generis ordine, longa majorum serie^ generosa stirpe. 
2. pidos vuUus, tabulas vel imagines majorum nobiìissimorum^ quales 
fuere Mmilianif Curii cet 3. ^miiianus, ut v. 11. Numantinus, P. 
Comelius Scipio JEmilianus^ L. ^milii Pauli filius» a P. Scipione, 
Afiricani majoris filio^ adoptatus^ qui Cartilagine diruta Numantiaque 
expugnata sibi cognomiiia Africani mnoris et NumatUini peperìt 
stantes in curribus JEmilianos, statuas eorum vel curules, vel trium* 
phales. Cf. VII^ 125. ^ r- 4. 5* Lepide {vo : statuas nobilium majo« 
rum, diutumitate tempcuris jam imminutas et humeris, anribus nasis- 
que mutilatas. £o generis antiquitas designatur. Ex gente Curia 
in primis inclaruit M'. Curius Dentatus, qui Sabinos, Saranites et 
I^rhum vidt. Corvinus vel Corvus cognomen Valeri» gentis, 
quod M. Valerius M. F. Maximus primus tulit 3 unde ? vel tironibus 
notam e Liv. VII, 26. Galba cognomen Sulpidorum, de quo v. 
Suet Galb. 3. ibique intpp.^ Curios jam iUmidios, h. e. imidi»- 
tos, mutilatos, ut dimidios vuUus XV, 57. et dimidios Crispi equos 
MartiaL X, 2, 10. Cf. ad III, 219- et XV, 5. humerosque tittno* 
rem Cormnum Grasce dicitur, ut ap. SiL III, 42. frtmiem minor. C£ 
Valer. FL I, 582. et Lucan. II, 717. humeroi docte prò humerum et 
ambiguitatis/vitandee causa. — 6 seq. Similiter v. 135 seq. et Pers. 
IV^ 46 seq. capati, magna, tahula generis, genealogica. jac 
iure, majorì cum vi dictum, quam v. 2. estendere. — 7- v. Var. Lect. 
muUa contingere virga Equitum cum didatore magistros, h. e. summos 
magistratus cognatione attingere. ^ Virga, ut ò xKdòcgt id. qd. stem- 
ma 8. linea. Vid. ad v. 1. Persius simili loco Sat III, 28. dixit: 
Stemmate quod Tusco ramum mille^me ducis. — 8. Fumosos Equitum 
— magistros, imagines eorum fumosas, ob vetustatem et culinam 

le JvpiUr Olympkn ou Vari de la tculp* * Imaginef majorum babitu tnumpban- 

iure antique et polyckrome consideri par tium pietas intefUgebat Wermdoif Poet. 

M. Quairemèrg de Qidncy, Paris 1815. Lat. Min. T. IV. p. 238. 

p. 14. et 36 saq. ubi monet, dÌTenas fuis- * Stemmata barum aliarumqnegentiura, 

se imagines, in armarììsseiratas, (imagines qu» in bac Sat memorantur, concinnavi 

ou poruraits de famille, abnenbilder/ganze in libro, quem inscrìpsi : TabuUg gertealogm 

bìisten mit dem anfang der bekleidung s. tiemmata nobiliuim. gerUiun^ Rom, 

aus colorirtem wacbs) a simulacrìs cereis, Gcetting. 1794. 

quet in ezsequiis, anteriore capìtis parta ab * Minus placet ea interpretandi ratio, 

imaginibus detracta, larvarum loco adhU quam proponit Kcenig de Sat Rom. p. 67. 

bita sint (sìmulacres en ciré et en dra- frequenter imagines vetustas ostendere et 

peries posùcbes, wacbsbilder.) in eiplicandis Ularum titulis sibi pbcere, 

* ▼. Burm. aid Ovid. Tnst UT, 8, 83. ut ttrejactare t. 6. 

VoL. IL Z 



Digitized by VjOOQIC 



»58 COMMENTARIUS 

fumo situque obiltas;' nam in atrio pneter annaria etiàm ctilina 
erat ^ — 9. Lepidi clarLnima ^miliae gentis familia. coram Le* 
pidisy ut mox ante Numaniinos^ h. e. coram imaginibus nobilium ma- 
jorum^ quarum adspectu alii ad gloriam virtutesque eorum aemulan- 
xlas incitantur. Et hoc dictum prò vulg. etsi a talibus viris originem 
ducas^ vel nobilis bìs. Eff^* quo sci!, spectant, quid prosunt, 
quem usum habent, ut v. 142. XIV, 1S5. et XV, 6\. * — 10. Ludi^ 
tur alea (prìm. caB. prò sexto) pemox, per totam noctem ; quo lucri 
ludéndique cupiditas designatur. Prsterea Romce turpia fuit alea et 
legibus vetita. v, ad I, 88 seq. 11. Ante Numantino», v. ad v. S. 9. et 
144. dormire inctpis ortu Ludferi, summo raane> post et premito* 
ludum et oomissationem^ vel convivia» in primam lucem protracta. 
Lucifer h. 1. non Vesper, ut quidam male putant, quod vesperi etiam 
castra moverint duces. Idem tamen astrum Lucifer vocatup, qBam 
occidit, et Hesperus vel Vesper, quum oritur. y. Plin. II, 8. dncet 
illiy Numantini et Lepidi. — 13 aeq. Q. Fabius Maximus ^milianns 
AUobrogicus, qui Consul cum L. Opimio a. U. DCXXXII. Censorque 
a. U. DCXLIX. fuit et AUobrogibus Bituitoque^ Arvemorum rege, 
devictis, illud cognomen accepit, ^^ filium habuit Q. Fabium Maxi- 
mum Perdcum, cui ob perditam luxuria yitam et summa flagida Q. 
Pompeius, Prsetor urbànus, patemis bonis interdixit. ^^ Ara mag' 
na h. e. Maxima, prope drcum Flamìnium, ab Evandro Herculi di- 
cata. ^^ Natus in Hercuìeo Fabius lare : nam Fabius, auctor gen- 
tis Fabice, ex Herculis cum Vinduna, Evandri filia, congressii pro- 
creatus dicitur. '^ Plathneri nota est : " Lares qaidam perpetai 
erant et totius gentis, qui cum familia transibant ; lex siqnidem XII. 
tabb. erat : privata sacra perpetua sunto. Hi Patemi inf. XII, B9* 
patrii ap. Tibull. I, 10, 15, et Synes. epist V, 72. et Di penaies /w- 
rentum familiasque Lar pater ap. Plaut. Mere. I, 5." — 15. Venus, 
vanarum rerum studiosus. Euganea mollior agna, cinsedus et 

pathicus, ut agna Calassi moUior J'halantini (h. e. Tarcntini fltivii) 



» ut «p^ MtrtHi). VITI, 6. S. {Jumom " ▼. Valer. Mal. Ili, 5, 2. et Sen. de 

stemmata) Cùu Pis. 1. Sen. £p. 44. et Ben. II. 91. IV, SO. 

Horat OA III, 6, 4. >• v. LW. I, 7. IX, 29. Virg. iEn. 

• Cf. Sigon. Ant I. C. II, 2a 7"Jj ^w!i^^»'' ^T*^ "^ ^"^ ^"^ 

• /^* TT • j ^ -ji *, Tr .. I> 581. ubi cf. HeiDs. et Bonn. 

Ttr ?^- ^""»- •^ ^^»^- H*'- II» 53. et I. ^. piut. vit. Paini, Sii II. S. VI, 

^^>^57. 627 aeq. VII, 55. 44. 48. Vili, 217. 

*• V. Plin. VII, 50. XXXIII, 11. Ovìd. ex Ponto III, 3, 100. et Fast. H» 

Ut. Epit. LXI. Fior. Ili, 2. et inpr. 237. 375 aeq. Macrob. UT, 6. et Creu- 

Ernesti clav. Cic p. 165. aer'a Symbolik T. II. p. 257. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. Vili. 359 

Martiali V, SS, 2, et agni lana homo mollis et efleminatus proverbio 
dfcitur. Euganei initio Inter Alpes et mare Hadriaticum incolebant, 
deinde a Venetis pulsi in Alpinas partes, inter Athesin fl. et Larium 
lactun, secesserunt; (Liv. I, I.) unde et Veneti aepius poetis Euga- 
nei dicuntur. Veneti» autetn opp. Altinum/ ad ostium Silis fl. situm, 
alba mollique lana olim inclaruit Velleribus primis ApuUa, Parma 
secundis NobiUs, AUinum tertia laudai ovis, Martial. XI V^ 155. Al- 
ttnates etiam oves prsedicat Colum. VII, 2, 3. et Circumpadanas Plin. 
Vili, 48. 8. 73. et Pollentinas Martial. XIV, 157- Epitheta vero a 
prseatantiore aliquo genere duci, satis notum. — 16. Pumice, pice et 
resiDa, cutem terere vel levigare mollium virorum est ^^ Caiina 
8. Catana, Karàvfi, Sicilite opp. prope ^tnam, ex quo monte pumices 
ejiciuntur, quibus ipsa demum urbs obruta et deleta. (v. Oros. V, 13* 
et DorvilL Sic. e 13.) Epitheton cum delectu positum esse, intelli- 
gitur ex verbis vet SchoL '* Colina op]^. Sicilie, usque ad probra 
diasolutum notatur, ut Bibaculus: Oscesenex Catinasque puer, Cumana 
meretrix ;** quem versum in Servii reliquiis legere meminerat Pithoe- 
«8. Grangseus notat, cinsedos Caiinenses fuisse dictos et Lentulum 
inde Mimum inscripsisse Caiinenses, de quo v. Tertnll. in Apologe 
17- Squùlenles avi, quorum status et imagines ob vetustatem colore 
sordido obductae et situ obsitse sunt ; ut squalens vel horrens campus 
et ^Tufiki yéhf didtur campus, qui nimio solis ardore exustus, sordido 
colore ac nitore pulverulento obductus, tristis adspectu et incultus 
est ^ Nonnulli exponunt rìgidos, severos, munditiem corporis ne- 
gligentes, vel pilis horridos, intonsos incomtis capillis adeoque pumi- 
cibos non levigatos, /eaj) òfwxwtu^iHiMWi ; alii lugentes, quibus squalor 
et sordes tribuuntur. TraducU, risui exponit, contumelia afiìcit, 
vufdtàtiyfiarif^u; metaphora ab iis petita> qui ante oculos hominum 
traducantur, ut spectaculo sint ^^ Gesnerus in Thes. philol. suspi- 
cabatur, poetam respexisse ad pompam solennem funenun, in qua 
imagines majorum traducebantur ; quo et seq. versum vulgo refe- 
rnnt. emior veneni^ veneficus. — 18. Qui rei capitalis, et venefidi, 
majestatis, perduellionis cet, olim damnabantur, eorum et nomina 
deleri fkstisque eradi, et statua? atque imagines a furiosa plebe tolli, 
vel scalis admotis laqueisque injectis in terram detrahi, solo a£Bigi, 

»< V. ad li, 12. OWd. A. A. I, 506. '« Cf. XI, 31. Liv. U, 38. XXXIII, 

»» ▼. ad Sii. I. 211. III. 655. IV, 23. Suet. TiL 8. Mirt. I, 54, 3. Ili, 74, 

375. Virff. Gè. Ili, 161. ApoUon. II, 5. VI, 77, 5. al. 

1007. 111,411. 



Z 2 



Digitized by VjOOQIC, 



860 COMMENTARIUS 

conflari etjrangi sotebant '^ Junestai, polluit, eontaminat» dede« 
oorat 

19 seq. ComparaDt verba pnedara Sen. £p. 44. ATon facU ndMem 
airium plenum Jumosis imaginibus. Nemo in nostram gloriam vfjctf, 
neque quod ante JvU, moHrum esL Animus facit noìbUem, ad ex qua* 
cumque condiliane tupra fortunam licei eurgere. — Qiiù est generotus 9 
Ad virtuiem bene compoeiiui, Conf. edam Auctor. Paneg. ad Pison. 
V. 5 seq. Sallast B. J. 85. et Komg. ad Pera. Ili, 39- veteres 
ceree, iroagines ceree majorum, ut ap. Ovid. Am. I, S, 65. ubi v. N. 
Heins. qui Juvenalem ad eum locum reqiexisse putabat. Ahia, v. 
ad y. 1. — SI. Paulue MakUm, Coesue Cornelìe> Drueu» Clavdie 
gentia cognomen: qus familiae summif et tam rerum gestarum, quam 
virtutum gloria conspicuis viris indaruere. — 22. 23. Hos morea 
bonos antepone nobilitati aummisque magistratibua, vel illi prin$ bis 
adaint : proprie, eos pone quaai et oonstitue ante inuigines in atrio, et 
fiuna virtutum tuarum prcecedat quasi virgas, Uctores, n contai 
fueris. 

24—^0. Verba praedara, profecta ex mente, piena honestatis aensii 
et miseradone temporum, quibus rara erant yirtutis et rarisaima no- 
bilitatis cum virtute conjunctae esempla: Ante omnia a te postuloy 
ut animi virtutibus excellas. Nota Ach. est : *' Tria sunt bonorum 
genera ; alia corporie, valetudo, yelocitaa, vires, dignitas orìs ; alia 
Jortunm, ut gmus, educatìo, opes, clientelai, amicitias. Ha^ sunt ej%t 
ierma^ quse, etsi hominem deoorant, non tamen yirum eflteiunt nilqno 
aut paruod ad communem utilitatem profidunt Alia doiique sunt 
intema et vere animi bona, qus Consilio et cogitatione nostra oonatant 
et a quibus pendet pid)lica felidtas, adi. justitia, fortitudo, prudenti» 
et modestia." Si eanciue^ probus, juHusque fueris« agnoeco procertm^ 
te nobUem s« numero nobilium habeo ; talis eris mihique rìdeberia» 
qualis haberi ac videri cupis, qualem te esse profiteris. Tum dico, 
eahe Geeiulice, seu tu Silanue audias, seu quocumque aUo de 9angkim€ 
vd genere, etiam infimo, ais ; rarue et egregius civie es ; h. e. tum te, 
tamquam yere nobilem ac generosum, yenerabor, nulla nominia aut 
gentis originisque ratione {labita ; tum gratulabor patrias owtnti, ]»• 
tanti de tali cìye, qualis nunc raro reperitur. Justìtias tenax did^ 
tur, qui summa constantia animoque in vieto justitiam senrat. Salve^ 
ut Gr. x^» ^ vocab. pietatis atque honoris s. reverenti^, quo, qui* 

" Cf. X, 58 wq. Plin. Paneg. 52. et Lipt. Exe. aà Tic Ann. VI, 2. 
9 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. Vili. S61 

cumque ea dignissimvi est et cujus favarem ezpetimu«^ sive tit Deus, 
àive homo, 8Ì?e adeo rea, numinis loco culta^ compelUtut. *• G»- 
fuUcMS cognomen C. Coraelii Lentuli Gossip quod ei devictis Gaetulis 
datum est v. Fior. IV, 12, 40. SUanus, cognomen Juniée gentis. 
5B9< Hsc spectant ad notum morem JEgjptiof um, a quibus forma 
%K>via colebatur Osiris, qui agficulturam et vitìam arbonimque con* 
serendarum artem invenìsse, cujusque anima ra bovem migrasse pa- 
tabatur. Sacerdotes eorum hunc bovem, quem Apim vocabant, si 
oertoe vit» annos confecisset, merswn in fonte necabant, et cum 
lucta planctuqae qusnrebant aliom, qoem in ejos locum substitue- 
rent; quo invento, ipsi cum populo l»ti esdamabant: tb^xa/Mv, 

30. SI. Egregia sententia, qos v. 82->-^8. aptissimis exemi^is 
illustratur. — generesum, v. ad II, 145. — 32->-d8. Cave, ne per 
ludibrium tibi magni cujusdam nobilisque viri nomen inditum videri 
posnt» qneroadmodum nanus, (vdm, pumilio, homo suoi brsviier con- 
erdMS in arius Prop. IV, 8, 41.) ^ nar àwff^n %al tJ^ttntaf, ab ìrri« 
dendbas vel adblandientibus Alias s. gigas, JEthiaps, niger homo, 
tgamsi quck candida avis est, vel parva éUstortaque puetta Europa 
vocari solet : hic enim mos est adulatorum ; sed wa^^iac xai àXf^iiat 
ff Xo(, oli( i "KmfjuìU^ pfi^f fa tìvxa 6vxa, rijv onàffi» òè sxàfnt èvofjbA^u, 
Lucian. «Sic Uìitro^af cvyyfàpm csep, 41. C/onf. de ilio parasitorum 
more Athen. VI, 9. (41.) p. 242. et Horat Sat I, 3, 44 seq. Eu^ 
rapa puella formosa eamqae ob causam a Jove amata.— 35. Levibus, 
depilati»» scalne, pilis decidentibus prse soabie. Cùnes sicooi lam* 
henUs ara lucernai, h. e. fame confecti et torridi macie. — SS* Ne sis, 
ne per ludibrium voceris Cretìcus; vel potius, ne nomine tantum et 
genere sia nobilis. Cf. v. 5S. et Var* Lect Cretious cognomen Q. 
Caedlii Metelli, qui a. U. e. DCLXXXIV Consul fuit et anno seq. 
Cretam in provindee formam redegit '^ Camerinus cognomen 

Solpicte gentis. 

39— -74. Subita ad Rubellium apostrophe affectui poets admodum 
consentanea est et valde ferit lectorem. C. RuhdUus Blandus, iìlius 

* V. intpp. Horat Od. I, 83. 15. 280 mo. S97. 398. 346. T. II. jp. 9a 

>• Confi VI, 534. Herod. Ili, 27 seq. 143. T. III. p. 142 seq. 307. T. IV. 

Plin. Vili, 46. Lactant. Inrt. I, 21. p. 260 seq. 

Jsbkmsld Pandi. Mg. lib. II. e. 1. T. I. *• ▼. GelL XIX, 13. et FUn. XI, 49. 

p. 122—156. et e 6. p. 258. 259. Heyne ** ▼. Dio Casa. XXXVI. et SallusU 

ad TilniU. I, 7, 27 seq. De Osiride ▼. B. C. 29. 

inpr. Creuier's SymbòUk T. I. p. 154. 

Z3 



Digitized by VjOOQIC 



362 COMMENTARIUS 

Rubellii Blandi et JìiVim, qaee fuit filia Drusi, neptis Tiberii et pn>- 
neptis Livias ; quce Livia Claudio Neroni abducta et gravida Augnato 
Dupsit, nepoti Julie minorisi sororia Julii Ccesarisj a quo Imperator 
ìlle adoptatos et in gentem Juliam receptus est, que ab Inlo, Moem 
filio, originem ducebat. Idem itaque Rubelliua per matemam ori* 
ginem pari ac Nero gradu ab Augusto: (v. Tac. Ann. XIII, 19* et 
inf. y. 72.) nam Nero Imp. fuit filius Agrippinse, et haec filia Caesarìs 
Germanici, neptis Druai et proneptia lÀviss Aug. De patie ejns t. 
Tac Ann. Ili, 23. 51. VI, 27- 45. de ipso idem Tac. Ann. XIII, 19- 
XIV, 22. (ubi laudatur) 57- 58. 59- XVI, 10. 30. — 40 seq. Singoli 
òufui et prseclare expressa: Superbis, quasi non fortunse beneficio 
contigisset, sed ipse meruissea virtutibus tuis, ut summo loco nasce- 
reris, utque mater tua esset ex antiquissima ac nobilissima gente Ju- 
lia, non meretrix aliqua, ant infima? conditionis mulier, quse conditela 
mercede texit telam. Tmnere, superbire, ut infiari^ (inf. v. 72*) 
f\)6^¥, fÙ€fifiM, fyxov^eu, o/xo;. stemmate alto, genere antiqua ▼. 
ad r. 1. et ad VI, S85. — 43. sub aggere, vet. ScfaoL in castris; 
Ferrar. Elect II, 6. in castris Pnetoriis, vento pervii^ a Sejano ex- 
structis murisque urbis oonjunctis, ut mulier paupercula, mflitis forte 
alicujus contubernalis, designetur ; Grang. et alii, sub aggere urbano 
a. Tarquinii, ubi plebei» mulieres texere solebant : de quo Lipsius 
Mil. Rom. V, 14. extr. it» diq)utat: •' Plinius ait, (H. N. III, 5. «. 
9. ubi cf. Hard.) a Tarquinia rege structum aggeret^ opere in primii 
mirabili, et Dionys. lib. IX. Vrbs ab Esquilina porta CoUinam us^ 
opere munita est ; namjbssa cingikir lata centum pedes, et suprafotsem 
muro swe aggere alio et lato. Strabo lib. V. hunc agger^n in sex 
stadia producit. Vetus Schol. Juven. ad Sat X, g5. Juxta aggerem 
primus castra posuit Sejanus, L e. super Diocletianas ; qum dieta siait 
castra Prastoria"^ Ipse Juvenalis Sat V, 153. VI, 5SB. et VIII, 
43. ostendit, viliorea et paupertinos illlc egisse. Victor ponit cam- 
pum Viminalem sub Aggere. Conf. Horat Sat I, 8, 15. Suet in 
Calig. et al. Plathneri nota est hsec : '* Non qucelibet paupercula, sed 
meretrix notatur. Primo enim meretrices in loco i^obiliori, in ag- 
gertòtf^pomoeriorumhabitabant; unde et submcenianas vocantur, de 
quo v. intpp. Martial. I, S5, 6. Lips. in Elect et Godofr. in L. IV. e 
Just de Spectac. Deinde lanificinam quoque exercebant, prsesenim 

" De quo cf. Lips. ad Tac Ann. IV, i. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. Vili. 363 

(j^uìbufl stas amtmentiam induxerat, de quo Tibull. I, 6, 77 «eq.* 
oonducla, quce operam texendae tels locavit. ^ 

44 seq. Oratio superbi hominis ingenio aptissima. Pars uUu 
ma, infima, vulgi, fsx populi et urbis, Germ. das hurgerUche pack ; 
Gali, la canaille* — 45. Synes. adv. Andron. 1. ''At^^mn^ oùx s^w 
fMI IfùfiM woMw, dXX' o&df 9rarf6i. ^ 46. Cecropides, reg^tif certe 
amplissima, stirpe ortus. Cecropi Athenarum conditor prìmusque 
rex, a quo posteriores reges, quamquam non ab co oriun4i> omnes 
Cecropida: dicti. 46. 47- Sarcasmi passim obvii yim fiicile sentici 
lector. Similis oratio et sententia est ap. Pers. IV, 20. GaudM^ 
commoda> vel gaudium hujuB originu causa, Wi xa. 

47 — 55, Tu quidem nos despids et hominem prae te putas nemi- 
nem ; sed sdas, multos infimse plebis homines patriae vel eloquentia 
vd yirtntibns utiles esse, quum tu contra rudi inutilique tronco ac 
stipiti simillimus sis. ùuwg et vere, etiam de Rubelliis nostre setatis. 
Conf. Cic. Tnsc. IH, 23. Horat Sat I, 6, 6 — l6. et sup. ad VII, 
145. Ima de plebe Ctuiritem, Romanum; quod nomen semper ad 
jus dvitatis spectat et in sing. num. non nisi a poetis uaurpatur. 49* 
plebe togata. Romana, quoniam tpga propria dvibus Rom.,,et quidem 

h. 1. infima plebe. Conf. Var. Lect et ad I, 96. et VII, 136 

50. nodoi, difficultates. legum asnigmata^ yerba obscura et ambi- 
gua, ut ap. Justin. in L. fin. Cod. de Legg. ^ — 51. 52. Homines 
obecuro loco natos stipendia, in extremis quoque imperii finibus, me- 
rere, ut ferodam barbarorum coerceant, et ita patriae saluti prospicere» 
apte notat poeta : nam Equites aliique, cum divites, tum nobiles, 
dves Jam inde a Mani et SuUce temporibus militi» nomen dare recu-i 
sabant 0t sensim se buie oneri bellique laborìbus subtrabebant Acer- 
rimi vero €$ valentissimi R<nnanorom bostes tum temporisi praeter 



' ** QL HbulL T, 6, 79. ibiqtie Heyne. jam Ksponsa et lolutiones Pauli JCd 

•• ▼. ad IVf 98. el Cerda ad Vifg. £iu audiren^ aote quem eorum nomen inau- 

IX, 343. ditum. Sed quid si dicamus, poetam ad 

*» Turnebufl Adv. Vili, 19. et Pul- sigla JCtonim, quibas actionum formulas 

nannus ptitabant, h. 1. deugnarì r«W Xv- notare lolebant, respeiiaae. (t. Ernest! 

«-•»#, aolutores, qui jam tantos progressus claT. Cic ▼. Nola,) Sub Iroperatorìbus 

habucfint in jure, ut de eo respondere non tantum solcnnes juris formul» et 

prope potnerint et quaestiooes solvere, actionum tituli notari ejusmodi si^Us 

Plathnerus hiec notavit: <* Absurda est ccepti, sed inlegrae etiam leges, constitu- 

Pulmannì sententia: non enim XvVm illi tiones, quin et testamenta, qusB^ omnia 

studiasi dicuntur, quod ipsi jam jurìs no- reliquu veluti lenigroata incognita solis 

dos Bolverent, quod olim principali tan- Notarìb et Consuhis patebant.^ Hs ìpsae 

tum JCiis licebat diplomate, (▼. Pom. not» ecnigmata vocantur Justin. li» 1. § 

pon. in L« 2 ff« de orig. jiu*.} sed quod 3. C. de vet jur. £n.** 

Z4 



Digitized by VjOOQIC 



364 COMMENTARIUS 

Britannos, Dàcos, Suevos allosque GenDaiKW^ eratit Orìentis populi, 
in primis Parthi ac Syri^ (unde h. 1. Euphraies, qui tenninns impem 
Roin. in oriente fìiit) et Baiavi, a Civile in arma rapd ; nec tamen 
doliti, sed pacem pacti. ^ 62. aquilas, legioned. cnslodes, miH« 
tet Hmitaneoa vel pra&sidìa. 5È, Cecrapides, nomine tantum ac ge- 
nere nobilis^ re vera ignobOis et degener. v. ad v. 38. et 46. trun* 
co shnilHmus HenruB, ut inmcus atque stipes ap. Cic Pia. 9. Sic et 
^XiX'K 4ixit Lysippus ap. ' Dicsearch. Herma HoUdissmut Sidoo. 
Epist IV^ 16. Reliqui de factùme sunt inertissimi nobiles, in qMus, 
sictU in statua, prteter nomen nihil est additamenti Sallost de rep. ord. 
orat II. Oò fi^ f^mi€Ù\ «T ntnaf òo^afffiÀrw Ukri^ii «rXaioltfdf ; nf ^ 
i/uyJef jS^oroùc K^th^'n, xoU roìi ^kt/v tùùs ihymT; ; Ol yàf rotbvroi rag <r»- 
Xug ÙÌXÙV&I9 fS KùJ òitìfiaà*' otS de gdpxxg uì xtfai p^9uv 'Ayà^futr àyofii 
ilé¥. Earip. in Electra v. S8S seq. Herman, w ifAto? signa sivc ima- 
ginés^ vel deorum, vel faominum^ inpr. Mercurii, quibns caput tcI 
solum vel una cum pectore et ex varia materia efformari solebat, noit 
manus et pedes ; unde inertiae notio h. 1. ita exprimitur. ' Conf. 
Lessingii Laocoon e. VII. p. 88. ed. sec. Eorum inferior para, quse 
aimul basis loco erat, sive acutus, sive quadratus palus. Inde nomen 
habent, (i^fiahi X/Sog certe Suidas expom't nr^dyutvog) vel quia Mer- 
curìus f EfM?0 '** plerumque effingebatur. In Grq^a vero ante 
fores templorum cediumque, (quod vel tironibus e Com. Nep. Akàb. 
5. notum est) et, ut Rome, in viis, compitis, agris (termini, termtes) 
et hortis ponebantur. Caput marmoreum^ adeoque sine vita. Cf< 
XIII, 115; et Martial. XI, 6I, 8. 

56 — 67* Iti brutis quoque animalibus non genus, séd utilitas, qnam 
pariunt, bona indoles et virtutes quseruntur. Cf. Horat Od. IV, 4, 
29 seq. et Martial. VI, 38, 7« 8. Poeta egregie exomat sententiam 
suam comparatone generosorum animalium, quibus olim, ut et ho- 
ule in Oriente, sua quoque nomina erant et fiunilise vel geuealo^ 
già. *7 Teucrontm proles, jactator generis, ab lulo et Trojanis 

ducti. v. ad V. 40. fortia, nostrum brav, 58 seq. Grandi<»r est 
oratio omatusque exquisitior, qualem ludorum Circensium mentio 
admittebat. Cf. Stat Silv. V, 2, 21 seq. Colum. VI, 27. et Flin* 
Vili, 42. Facilis poetis didtur, qui facile se. movet s. movetur, 

»• V. Tac Ann. IV, 12—37. 54—86. dorf Excure. X. ad NemcsÙD. v. 241* 

^'..•tr*^^- ^^' '^ ^"- ^"' ®^ '» Po^ Lat- »>n. T. I. p. 260 seq. «t 

■' Cf. Sut SiIt. V, 2, 22 seq. Wcrns- Drakenb. t^ nos ad Sii XVI, 328 seq» 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN, SAT. Vili. 865 

tZTtifìiro^; (ut facilis cardo IV, 63. ubi v. not) hinc agilis, velox. ^ 
Palma, wakdfirif plurima Jervet, eleganter prò, multis spectantium 
manibus plauditur, tanto ardore, ut manus ferveant. Nam equi 
etiam, in Circo ad currus juncti, non dubie inUUectufn adhoriaiionis et 
^oritB faientur, ut utar verbis Plin. VII, 42. ubi cf. Harduin* 59. 
ExsuUat Victoria in Circo prò vulgari, Circus h. e. populus, qui in 
circo est, (ut ap. Sii. XVI, 534.) exsultat viatoria. rauco, qui 
multo datnore plausuque resonat, (ut clamosus circus IX, 144. et ap. 
ìiàrtìal. X, 53, 1.) vel Circo rauco, populo, qui usque ad tavim s. 
raucitatem damat, ut rauca cohors VI, 515. et r. vidnia ap. Hor. 
Epist. I, 17t 62. 60. gramine, pascuo, agro, loco. 6l. fuga, velo- 
citas, cursus. cujtts primus in mquore pulvis, qui primus, ante alios 
eqnos, in stadio pulverem excitat s. movet, xov/^i/ s. xwki <nòiotù. — 
62 seq. Pulii equorum etiam genérosissimorum, si degeneres sunt, 
Tenduntur, tamquam vilcs equi. Corythce, v. Var. Lect Hir^ 
pinus nomen equi generosioris, ab Hirpinis forte sic dicti, (un coursier 
de Kaples, Grang.) ut ap, MartiaL III, 63, 12. {Hirpini veieres qui 
bene novii avos) €(t Hirpinut nepos Aquilonii in vet lap. ap. Lips. 
Epist Cent III, 26. Confer sup. ad v. 56 seq. Vetus Schol. 
^ In interioribus Sabinis Hirpinus mons est» ubi optimi equi 
nascuntur." Confer Barth. ad Grat p. 106. si rara, raro, JugOj 
in cnrru, Victoria (nam ita scribendum, ut persona sit) scdit, 
h. e. si raro eqnus in certamine curuli s. ludis circensibus vicit 64. 
iài, in bis eqnis. Umbra rum, Manium, h. 1. id. qd. majorum. 

dominos mutare juhentur, venduntur. epiredia, v. Var. Lect. 67. 
Segnipedes, ^^ùiroòiQ. MoUs versandis in pistrinis adhiberi sole- 
bant asini mulique senes, cantberir debiles, qui palea vesci ictibusque 
exulcerari solebant. ^ Nepos molitor, cujus et Martialis nìentio- 
nem facit 6S seq. Proedara admonitio, omnibus inculcanda nobili- 
bus, ut miremur te ipsum tuasque virtutes, non tua, majores'tuos 
eorumque imagines, ^enus et gloriam. Aliquid preclari da, eòe, 
fac, age. Incidere tiluìis, basi statua? tuse. honores, titulos majorum 
tuorum. 70. illis, parentibus, quibus debes omnia, omnem honorem 
et fortunam! 71. juvenem^ Rubellium. 72. Nerotte propinquo, de 
quo magis debuit erubescere ; vet. Scbol. plenum Nerone vropin^ 
quo, qui semper in mente et ore habet propinquitatem Imperatoris, 

■• Cf. VÌTg. Mn. Vili, 310. Burnì. » Conf. ApuL de anno aure olib. VII. 
•d OWd. A. A. I, 160. et Valer. FI. I, et IX. Ovid. Fast. VI, 312. 318 seq. 
109. 



Digitized by VjOOQIC 



366 COMMENTARIUS 

quae ipsi magia tacenda est, quara jactanda. Conf. ad V. 39 geq. et 
ad Sii. I, 345. {kausius meduUis Hannibal). — 73. Acerbe^ sed vere ! 
Senium communem Casaubonus ad Suet Claud. 21. capiebat de oomi- 
tate vel civilitate, quas conveniens sit civi, qua civis sit, et quae Suet. 
Tit 8. popularilas, Platonì flr»>ur/xj| et Senecce juris civilis agquaMas 
dicatur. Conf. Faberi Progr. de sensu communi. Anap. 1774- et 
Bentl. ad Horat Sat I, S, 66. Eraesti in clav. Cic sensum commu^ 
nem Ciceroni monet dici naturalem facultatem intelligendi^ judicandi 
et, quod bonum rectumque sit, cognoscendi. Sed Spalding ad 
Quinti!. Inst Or. I, 2, 20. (Sensum ipsum, qui communis diciiur, wU 
qui* discel, quum se a cotigressu, qui non handnibus solum, sed wmiis 
quoque animaUbus naturcdis est, segregarti ?) docte ita dispatat : " Ex 
hoc quod subjicitur post sensus vocabulum, apparet vulgo ita appella- 
tam fuisse hanc animi facultatem ; quod, ni fallor, astate Augusti de- 
mnm fieri coepit, Ciceroni non adeo usitatum. Apud hunc enim iioet 
satis frequenter sensum communem legas, adjungitur fere aemper ali- 
quid, unde prò vario nexu disputationis variam locutioni si^^nificatio- 
nem tribuas. Id tamen per omnia ejus loca (v. e Piane. 13. 14. de 
Or. I, 3. II, 16.) observare licet, intelljgi id, quod omnes homiiies 
sentiant, rà; xoifài imia^, si ve in ventate rerum judicanda, sive in 
honestate. Non igitur proprie dicitur a Cic. sensus communis^ ut per 
se possit et debeat intelligi, sed prò re nata ; et interdum prò eo est 
communis prudenlia, opinio, mens; (de Fin. IV, 27* Off. II, 10. de 
Or. Ili, 29.) etiam communes sensus plur. num. dicuntur ^e Or. Ili» 
- 50. et inpr. Cluent 6.) piane prò xwat^ imtat^ Scriptores tamen sub 
Augusto coque recentiores absolute usurpant, ut Horat. Sat. I, 3, 66* 
Phsedr. I, 7* Seneca et Juven. Vili, 73. quem locum nuperus inter- 
pres Gali. Dusaulx bene reddidit : Ils ont rarement le sens commw; 
qui etiam in nota recte revincit Sfaaftesburiensem cogitantem cum 
multis de popularilate. Sensus ergo communis etiam hic est notitia 
eorum, quas nosse et sentire homines solent ; prudentia, qoalis in 
quovis hotnine, modo inter homines versatus fuerit eorumque mores 
et instituta cognoverit, exspectari debeat, sed potissimum qualis in 
usu hominum familiari est necessaria. Orta sane appellatio a con- 
munìone talis sensus inter homines, sed quse sensim in prudentite to* 
tins significationem abierit, ut posset hsee de ea ludere Voltarìus : ^ 
sens commun n'est pas si commun. Ncque hoc solum est vocabuloiD' 
quod jam ab argentea, quam vocant. Latini sermonis aitate caepe^t 
in eam significationem defiecti^ quam nunc tuetur in lingua Franco- 



Digitized by VjOOQiC 



IN JUVEN. SAX. Vili. 367 

Gallica. Ejus generis sunt hsec : renundare, privUegium, pubUcare, 
qae piane recenti sensu leguntur jam apud Senecam." — tu iila, tam 
ampia. 

74 seq. Poeta a Rabellio ad Ponticum redit. Censeri, judicarì, 
antimarL 75* Nikil laudis futura (ut laudis posterai ap. Horat Od. 
Ili, dO, 7.) agere, h. e. nihil, quod laadem apud posteros mereat et 
consequatur. 76 — 78. Praeclara sententia^ gratissimis imaginibus ac 
metaphoris ezpressa. Misera est conditio hominis, non propriis, sed 
majoritm virtutibus laudibusque ita innitentis, ut^ his subtractis^ ima- 
gìnarìas honor totus corruat, instar tecti^ quod^ columnis subductis; 
collabitur^ vel vitis, quse humi jacet et marcesdt, nisi ulmis sustenta-, 
tur. Quemadmodum itaque tecto, ne coUabatur, columnist et viti, 
ni altius se a terra tollat, ulmi fulcro, ita nobilitati, a majoribus here- 
ditate relictff» ut splendeat, propriis mentis opus est — 78* Vites in 
Italia, ubi altiores sunt, ulmis, vel platanis et populis, adjungi s. alli- 
gar! solebant; unde vlmos prò viiibus dixit Juven. VI, 150. et ìnarp- 
tare populos viiibus Horat Epod. 3, 10. et platanum ccdibem arboresque 
Muas (h. e. quibus nuUse vites juncte, ut b. 1. vidìios ulmi) idem Od. 
II, 15, 4. et IV, 5, 30. ad quas loca v. MitscherL Conf. Heins. ad 
Ovid. Mèt XIV, 666. 

79 — 134. Poeta nunc egregie et magno verborum sententiarumque 
pondere docet, qua ratione veram quis nobilitatem ac gloriam conse- 
qui possit Vox bonus cum vi repetitur. Arbiter, judez ; proprie, 
qui non e certa f<Hinula, ut judez, sed ex arbitrio, ex sequo et bono, 
litem dirimit Inieger, qui ncque prsejudicatis opinionibus, ncque 
meta, ncque gratia et partium studio, multo minus pretio ducitur aut 
pecunia conrumpitur ; sanctus et religiosus. 80 — 84. Ne imminente 
quidem vitae discrimine a virtute et honestate deflectas. Id quam 
magnifice, et quanta gravitate ezpriroitur? Conf. divina illa loca 
Horat Od. HI, 3, 1 — 4. et Epist 1, 16, 73 seq. Notus est Pkalaris, 
ssevisumus Agrigentinorum in Sicilia tyrannus, ejusque taurus seneus, 
a PerìUo fabricatus, in quo inclusi homines, subdito igni, let^e torre- 
bantur; quod a Timaeo perperam in numerum fiibularum referri 
mcmet Diodor. XIII. p. 211. Cf. tamen Lucian. in Pbalar. e. 11. T. 
II. p. 197 séq. ed. Reitz. — 83. Summum crede nrfas, animam, vitam, 
presferre pudori, honestati, bonae famse et conscientias, quse mox vt- 
vendi causcs vocantur, quoniam faciunt, ut quis vita dignus sit : qui 
enim non secundum rationis virtutisque prsecepta vivit, ne dignus qui- 
dem est, qui vivat. Bene Koenig de Sat Rom. p. 68. ^ Vivimus enim, 



Digitized by VjOOQIC 



36S COMMENTARIUS 

ut virtuti serviamus ; virtati ergo vita cedat necesse est. Kostrates ; 
Da9 Icben ist nur mitlel ; der praktiscken vemunfì gemàss handek^ tócA- 
ster zfveck, welcher einem miliel nie aufgeopfert werden darf. Gravius Sa« 
pientia ìpsa nihil potest dictare.** Est vero hcec sapientia potÌBsiaiuii 
Stpicorum. Cf. ad XV, 106 seq. Plin. £g. V, 5, 4. Qjui voluptatìlms, 
ìnquit, dedili quasi in dipn vivunt, vivendi causas quoUdie Jiniuni : qui 
vero posteros cogiiant et memwiam sui aperibus extendunt, his nuUa morM 
non repeniifa est, M. Antonio, lib. VI. ^ xa^ò^ r^( It/^s/ov ^a»9^ 
htàùisii ò^ia xrù T^a^tg Jtotvmixal. Cic. de Fin. II, 18. ArisMeles aiiy 
hominem ad duas res^ ad ir^elUgendum et ad agendum, esse natum^ quasi 
9nortalem Deum, ^ — S5. Dignus morte, qai propter flagitia ¥d vitaiii 
parum honestam neque aliis fractuosam non dignus est, qui vivai, pe- 
ri/, periit, jam vivere desiit et inter mortuos quasi referendus est;, cornee 
ìicei ostrea centum cet, h. e. quamvis voluptatibus et divitiis affluat ^^ 
Comparant verba Plin. modo adscrìpta et Plinii majcrò H. N. XIII« 
8. de luxuriosis : Q«w non merito Judicet pernsse tales f Forte tamen 
poeta? animo obvei'sabantnr confessio illa Tiberii Imp. perire me quO" 
tidie sentio et quse ad eam commentatus est Tac. Ann. VI, 6* loco 
preclaro de internis tyrannorum tormentis, expresso ex verbis Socratis 
ap. Fiat, de rep. IX. p. 579- — 86. Osirea Gaurana^ prope Campa- 
niam capta, Baiana in primis et Lucrina, quce ceteris prsestabant. v. 
ad IV, 141. Gaurus certe, (bod. Gierro) mons Campanise vino no- 
bilis, ad Baias Lucrinumque kcum pertinebat, et Plinius H. N. Ili, 
5. s. 9* Massicoruro, Gauranorom Snrrentinorumque mcmtium men- 
tione facta, hsec adjicit verba : kasc Utora preeter celerà in iota mari 
conchyUo et pisce nobiU adnotaniur. — centum, multa. aéno, non 
solio, sed vase unguentario. Cosmi, viri divitis et luxunosi, v^ im- 
guentarii. ^ Jam non lini tantum, sed perfundi unguenOs gaudent 
Romani, Plin. XÌII, 3. 

87* I>iu exspectata, votis a te expetita. 89 — 98. Gauss graves 
provincia? bene administrandge, misera conditio provinciarum prò- 
vincialiumque, (quae v. 94 — 112. exquisitis colorìbus adumb^i- 
tur) praemia, bonis prcesidibus tributa, et pcens, malia ìnflictas. 

^ Cf. Casaub. ad Iratnprìd. Heliog. e Destate Toluptatibus m hntiier^, omnioo 

5. extr. id. et Kanig ad Pers. Ili, 66, perit, nomen et fama cjus omnioo eiatin- 

67. guitur et in obscuro est, de quo nulla um* 

** Grangaeus : Qui aliquod facinus quam fiat roentio. 

atFox et capitale patravit, licct sìt inter " ▼. Maitia). 1, 88. Ili, 55, 1. 82,96. 

^'vos, tamen millies in die vivens morìtur. IX, 27, 2. XI, 9, 9. 16, 6. 51, 6» Xll, 

Brìtannicus: sceleratus, qui relicta bo- 66^ 4* 



Digitizedby Google 



IN JUVEN. SAT. Vili. 369 

éùtiorum, provincialìunì> quo lenlori nomine etiam Cicero Verr. IV, 
35. et al. atitur. — 90. Ossa regum vacuis exsucta medullis, prò, 
▼acna exsnctis medullis» h. e. ipsos reges (quod Cicero in Verr. et 
Flnt. in- Anton, tradit) ac potentiores, (v. ad I^ 136.) aut socios a 
r^bns nu8 ac potentioribus^ in primis a Romanis, provincite praefec-^ 
tìs, (conf. V. 93 — 96.) omnibus bonis spoliatos ac nudatos ; ut nos : 
einen bis anfs tnark aussaugen, et Galli : succer qu.jusqn' aux os. Sic 
et exedere^ meduttam perhiòere, omnem succum ingenii bibere et ossa de^ 
iegere, Mndo aeraruy aliaque bis similia, et contra piena meduUa 
19. Calpum. V, 115.^ — 91. Cìtria^ senatus, qui provincias decer- 
nit, easque juste et majestati cUgnitatique populi Rom. convenienter 
regi jubet 

92* 9^* Qui bene provincias administraverant, its a provincialibus 
{nrseter pecuniam amplissimi ac divini honores^ v. e. fana, dies festl, 
(ttt Marcellea a Syracusanis et Lucullea a Cyzicenis) status, ré^p/^o-a, 
deoemebantur : qui male, repetundarum, peculatus cet. Roroas accu- 
sali poterant Julnùne òtttug prò gravi pcena et ira : nam ut £uU 
mina vi sua bomines vel res, sic et judices et leges judiciaque capita* 
lia reo6 prostemunt ; nisi forte Senatus Rom. b. 1. Jovi, qui^ iratus 
lìilmina mittit, comparatur, ut Augustus ab Ovid. Trist. V, 2, 53, et 
sA.^ — 93» Capilo^ Cossutianus Capito» Tigellini gener et Cilicise 
prapfectus, lege repetundarum damnatus. ^ Numitor forte idem» 
CQJus poeta VII, 74. meminit Cf. Var. Lect Piratce, direptores, 
spoliatores, CiUcum ; salse, quasi prsedohes prsedonum, surami pra^- 
dones : nam Cilices infames fiiere pirats?. 

94—112. Notatur iniqua et provinciarum et judiciorum conditio, 
ut I, 47 seq. conferii prodest. 95. Pansa et Natta ignota proesidum 
Bomina esse videntur, ut itaque sensus sit : quum malo prsefecto non 
melior, sed vel pejor succedat. Nonnulli nomine Naiias h. 1. Ma« 
rìnm, et Pansee aerarium vel Consulem a. Prastorem vel totum potius 
senatmn Rom. significar! et ad damnationem Mani Prisci, Proconsulis 
Africep, respici putant, qui ob innocentes condemnandos septingenta 
miUia aoceperit, que senatus non provincialibus !reddenda, sed eràrio 



• ce BentL ad Horat Epod. V, 37« 3. xaì yk^ T»yt iMir«i)<««r^»r«f »!{«:/»«««'- 

Casaub. ad Pera. VI, 52. et Hdns. ad 0m ^af*u, 
Orid. Met. XIV, 208. » Conf. Tac Ann. XI, 6. XIII, 33. 

•• Cf. Sii. I, 421. Stat SilT. V, 2. 102. XIV, 48. XVI, 17. 21. 28. SS. QuinUI. 

et Meura. ad Lycophr. p. 194. ubipnetcr Inst. VI, I. et Dodwell. in Anna!. Quin* 

aHa budaTÌt Terba Artemìd. Oneirocr. I f , ti). § 6. 



Digitized by VjOOQIC 



370 COMMENTARIUS 

inferenda censuerit; de quo v. I, 47 seq. et Plin. Ep« II, 11. et 12. 
Htiic rationi conveniunt, quae moz sequuntur, et poeta consulto ser- 
mone verbis tecto uti potuit. At senatus vel aerarium non eripiài 
Afris, quce Marìus iis reliquU, sed quas hic iis abstulerat^ quseque Oli 
frustra repetebant ; nisi forte dicas, Afris reliqua fuisse erepta accv- 
satione Proconsulls, • quce et magnis impensìs comparanda, et Tana 
fuerit Natia cognomen Pinariae gentis, de quo v. Ernest! day. Cic* 
Ali US videtur Natta memorari «t Tac. Ann. IV, 34. et Horat. I, 6, 
124. et Fera. Ili, SI. Pansa cognomen Vibiae gentis, v. e. C Vibii 
Pansse Cos., collegas Hirtiì. 96. Chcerippus, nomen Cillcis, judìce 
Grang. inde effictum, quod ClHces vt plurimum equis gaudereuL — 
Circumspice prceconem pannis iuis, qui pannos, quos solos tibi praefec- 
tus reliquit, sub basta vendat, ut sdì. habeas, quo Titam sustentare, 
vel unde graye, quo opprimeris, tributum novo praetorì pendere 
queas. 97* Jamque tace, patienter fer injuriam tibi factam. Fir- 
ror^ insaniai est, post omnia, post jacturam omnium fere booomm, 
quae avarus provindae praeses tibi extorsit, etiam nauhtm, 9auk89, mer* 
cedem, quae prò vectura s. navigatione solvitur, perdere, h. e. Romam 
navigare frustraque postulare praefectum de pecuniis repetundis.^ — 
98. 99. Olim non iidem provindalinm gémitus audiebantur, neque 
etiam sensus dolorìs ob detrimentum, ab hostibus victoribusque in 
bello acceptum, tam acerbus erat, quum opibus affluerent et praeterea 
vincerentur tantum libertatemque amitterent, non v»o ab avarìa 
Praefectis expìlarentur, qui non ditioribus solum superflua, sed pau« 
peribus quoque necessaria auferrent : olim etiam opulenti hostes dirì- 
piebantur, nunc pauperes amid ac socii. ^ Vulnus h. 1. mentis; 
dolor, aegritudo, ut ap. Virg. JEn. XII, 160. et al. passim. — 101. 
Chlamys Spartana, purpurea. De Spartana^ vel Laconicae pnipurse 
prcestantia v. Plin. IX, S6. s. 60. (ubi cf. Harduin.) XXI, 8. XXXV, 
6. et Mitscherl. ad Horat Od. II, 18, 7* de chlamyde Bòttigerì SaUna 
p. 64. et 85. conchylia Coa, ut ap. Horat. Od. IV, IS, IS. pur- 
pùrtR Coa, vestes Cose concbyliatae, b. e. purpura infectae, bomb3rci- 
na?. De vestibus Cois (noa Co», de quo v. Heyne Obss. ad Tibull 

** Quae interpretandi ratio slmplìdor verbium GilL il est ti pauvre, pì'U « < 

est, quam altera, a Lubino et Bahrdt. pas de guai poster V eau* 
proposita : Vecordis est, accusatione proN 

aidis ad eam ÌDopiain redigi, ut ne trìena " Mentem poetae, quotqiiot comolui* 

quidem restet, qui Cbaronti, inferorum interpretea non recte ita ceperunt : OKo 

ponitori, prò naulo porrìgatur ; de quo t. non sic direpta sunt bona sodorum ; sed 

ad 111^ 267. Grengaeus comparavit prò- viz vel recens ficti iterum flonierunc. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. Vili. 871 

II, 4, 29.) tenuiaeimiB et bombycini* v. ad II, 65. VI, 260. Plin. XI, 
22. et 23. 8. 25—27. (ubi conf. Harduin.) Heyne ad Tibull. II, 3, 
53. 4, 29* et Bdttìgeri Sabina p. 376. 377* ed. pr. Esedem tingeban- 
tur etiam purpura, et inter insulas lEgssi maris. Con et Nisyron s. 
Porphyrin, magna muricuni copia capiebatur. ^ — 102. Parrkasius 
Ephesius, nobilissimus pictor, cujus ars et certamen cum Zeuxide 
passim memoratur. ^ Micron s. Myro statuarius clarìs8Ìmu8, 
Eleutheria natus, cujasbucula 8. vacca potissimum laudatur. ^ 
Phidias statuarius omnium celeberrimus, cujus Jove Olympio et 
Minerva in arce Athen. nihil in eo genere perfectius fuisse didtur. ^^ 
eémr vhebai, h. e. signa ibi erant ex ébore tanta arte sculpta, ut vivere 
quasi et spirare viderentur. Quse signa poetis viva, spirantia et anu 
ma$a dicuntur, ut y^ofi^ra ifi/>\^a Tbeocrit XV, 83. ^ Poli/eie^ 
ìms Sicyonius, indytus pictor et statuarius, cujus praecipuum opus 
Doryphorus. ^ 104. MetUor eximius caelator et sculptor, qui scyphos 
prcecipu&s. pocula exquisita arte cselabat ^^ — 105. His opibus avari 
provinciarum prsesides ad eas expilandas incitati sunt, vel, ut com- 
mentarii loco utar verbis Ciceronis Off. III, 8. de utilitatis vi dispu- 
tantis, kinc furia, peculatus^ expUatkmes direptìonetque sociorum nasce- 
haninr : nam furta occasione gigni, vel proverbia docent; ei Dola- 
beUes, Antonius et Verres, infames provinciarum direptores, exquisite 
prò furtis et dirq>tioiiibus sociorum dicti, ut similia centies obvia, v. 
e. Cdatto inf. v. 130. mea Clotko et Lachesis IX, 135. et alia. Conf. 
tamen Var. Lect Dolabella b. 1. vel Cn. Cornelius Cn. F. Dola- 
bella, Cos. cum M. Tullio Decula a. U. DCLXXII. Proconsul Ma- 
cedonie, a C. Cssare adolescente repetundarum postulatus, sed de- 

" V. Mìtscherl. ad Horat Od. IV, 13, Or. 2. Valer. Max. Ili, 7. ext 4. et An- 

13. et Harduin. ad Plìn. V, 31. s. 56* thol. Gr. epigr. I, 54. p. 71. ed. Steph. 

*▼. Pausali. I, 28. Athen. XII, 11. ubi illud siroulacrum Jovis eburneum in 

(h'2.) XV, la (35.) Quinti!. XII, 10. septem ita dictis mundi miraculis nume- 

Plio. XXXV, 6. 9. et inpr. 10. Prop. ratur. 

Ili, 9, 12. et Hot. Od. IV, 8,6 seq. ubi ^ v. intpp. Virg. Gè. III, 34. et ^n. 

cf. MitscberL VI, 848. Prop. II, 31, 8. IH, 9,. 9. 

• T. AnthoL Gr. epigr. IV, 7. p. Burnì, ad Valer. FL li, 460. 466. et 

302 tcq. AusoQ. epigr. 57— 6a Piin. Bartb. ad Claud. beli. Get 612. 

XXXIV, 8. Pauaan. I, 23. II, Sa VI, « v. JEUan. V. H. XIV, 8. Pausan. 

2. 8. et 13. IX, SO. Petron. 88. Prop. II, 17. 20. 22. 24. 27. HI, 18. VI. 6. et 

II, ai, 7. Cic. Verr. IV, 3.43. 60. Ovid. 13. VIII, SI. Cic. Brut. 86. et inpr. 

P. IV, 1, 34. Mendelssobn pbilos. Schrif. Plin. XXXIV, 8. 

ten T. IL p. 179. « ▼. Cic Verr. IV, 18. (ubi cf. Gnev. 

«' V. Plin. VII, 38. XXXIV, 3. et 8. et Emesti) Plin. VII, 38. XXXIll, 

XXXVI, 6. LVI, 5. Pausan. I, 2. 24. 11. et 12. 8. 53. et 55. Prop. I, 14, 2. 

28. VII, 27. Quintil 1. l Ovid. ex P. III, 9, 13. MartiaL III, 41. IX, 60, 16. 

IV, 1, SI. (ubi T. Heins. et Burnì.) Cic. XI, 12, 5. 



3 



Digitized by VjOOQIC 



87S COMMENTARIUS 

fensus a Cotta et Hortensio ; ^ vel Cn. Dolabella L. F. Pnetor COi- 
dsd, accusatus a M. Scauro de repetundis et condemnatus ; ^ Tel, ja* 
dice Manso, Ciceronis gener, notissimus Ole in secundo triamvintn trt- 
bunus legisque de novis tabulis ferendae auctor, (v. Dio Casa. XLJI, 
29. ibique interpp.) P. Cornellus Dolabella, post mortem Cflesarìs et 
C. Trebonii, perfide ab eo a. U. 712. Smjmss interfecti, (v. Dìo 
XLVII, 29.) hottia a tenatu judicatus, de quo socer Hiilipp. XI, 2. 
Cum hoc hosle beUandnm est^ cujus taUerrima crudeliiaU omnìt InuéanM 
superala est. Quid loquar de cade civium Ramanonim f de direpiiane 
fanorum ? Qjuis esi, qui prò rerum atrodiate deplorare lantas coUnmia' 
ies queat ? Et nunc tota Asia vagaturt volitat ut rex ; nos alio bdio dis- 
iineri puiat. Poeta tamen trea potias 'Dolabellas illos, qoam unum 
respexisse videtur. Antonius est ۥ Antonius, M. Antonii oratoris 

filius, reus factus de repetundis et de majestate, a Cenaarìbus a. U. 
DCLXXXIII. senatu motus^quod socios dirìpuÌ8set,8ed a aeqq. Cenao- 
ribus restitutus et Ciceronis in consulatu collega factus. ^ 1 Off. Verres, 
C. Verres C. F. Prsetor Sicilie, quam provinciam tnennium obtindt 
atque ita diripuit, ut nihil, quod ad oculos animumque accideret, ne- 
que privati neque pnblici, neque profiuii neque sacri, (unde Sacrii^ 
gus) in tota insula reliquerit ; quod Ciéero dooet Aot IL in Verrem 
Or. IV. quas de signis inscribitur. 107* Referebani occulta spoliày non 
palam, ut spolia yictorum hostium, qus^ in triumphis praefari atque 
ostentar! solent quseque proprie spolia vocantnr. Occulta spoUa, fìiiv 
ta, rapinas, quas specioso spoUorum nomine adornant : nam furia oc- 
cultantur, spolia oatenduntur; Ach. plures triumphos de pace, de 
pacatis populis ac pacis tempore, quam alii de hosdbus et in bdla 
108 seq. Nunc nihil fere superest provincialibus, quod iis eripi possit, 
mnijuga pauca boum, grex equarum (v. ad SiL III, 463. et Cerda ad 
Virg. .^En. I, 185.) cet — IO9. pater armenti, taurus vel equus ad- 
missarius, quo erepto etiam spes prolis geiiérandss prseciditur. 110> 
111. Eripiatur etiam simulacrum Larìs vel Dei, quod unum {deu» 
unicum) ex pluribus reliquerant priores Praefecti. spectabile, o 

aere vel ebore, marmore, auro, argento. edicola, sacellam siw 

excavatus parietis angulus, in quo signa deorum recondebantur, 
(Germ. nische. Gali, nické) vel in aedibus privatis vel in templis, et 

*» T. Suet Cw. 4. Cic. Pis. 19. et *» t. Cìc. C«L SI. et Vat li. Sdlwt 

Brut 92. B. C. SI. et Asoon. ad Oc Owt ìntii^ 

* V. Cic. VeiT. I, 4, 15—17. 37. 38. ciuid. p. 979. ed. Ora»?, 
et Emetti clnv. Cic. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. Vili. 378 

quidem in eorum cella s. penetrali, nfuw 8. 0^x^. 111. Hax denim 
tunt prò summit: nam sunl hcec maxima^ hsec^ etsi vilia^ nunc avana 
direptoribus (nisi malis, pauperibus woàÌB) summa videntnr, et recte; 
nam re vera jam sunt maxima^ summa, optioia, quae sociig restante 
bona. Famabius et Bahrdt h^c ironice dieta putabant hoc sensu : 
haec enim melius conveniunt summis viris, Romania rerum dominisi 
quum majus, h. e. melius nihil supersit Simtliter CI. Ahlwardt in 
ver». Germ. Steht in der blenda ein Goti, auck der einzigef Sindja der-» 
gleichen nurfur die grossen, und giebU hier betseres ? Reliquia quos 
consului» interpretes^ prster Prateum, qui varia tentata quas tamen 
minus satisfadunt, silentio prstermittunt faune locom, in quo semper 
offendi. Verba saltem nam sunt hoec maxima irrepsisse ex glossa, illis 
Jhbc eUnim sunt prò tumms adscripta, et, ques poeta eorum loco scrìpi» 
ait, ezcidiase crediderim. Malim tamen vel Consilio Heineckii ejicere 
verba ìubc etenim — maxima et unus acribere prò tintcu^» vel suadente 
Manao, (qui, neminem interpretum in bis fhiudem aliquam auapica- 
tum case, non recte notavit) duoa veraua 111. et 112. propter tot tam« 
qne inanea et ingrataa ejuadem aententis et eorumdem verborum re- 
petitionea reacindere : 

Ipsi dónde Lare% d quod spectabile signum. 

ForntBn imbeluV Rhodìos unctamque Corìnthuro 
Despicias merito erf . 

112«->124. Mordaci joco poeta avaro provincia^ prefecto auadet» 
quod aponte eum facturum eaae novit, ut scilicet imbelles tantum gen* 
tea deapoliet et parcat bellicoaia. 113. Rhodus, celeberrima ina. et 
urba in mari Carpathio, in quam, ut in CoritUhum, divitis, merca« 
tura parta?, aummam invexerant luxuriam et moUitiem.^* linda 

CorifUhùs, ut u. Tarenlus ap. Sidon. V, 4d0. qua? mMis dicitur Qorat. 
Sat. II, 4, 34. et madida s\x^ VI, 296. Epitheton non tam ad divitiaa, 
quam ad voluptatea et famoaau mollitiem Corinthiorum apectat» quo 
etiam via verbi xo^/idia^fiv et forte proverbium oò «'avrò^ àìò^ìg h K^^/nSov 
ict ó TX4)Sf, vel Non cuivis Itomim conlingU adire Corinihum (Hor. Epiat. 
1, 17, 36.) referendum.^ Simili sensu dicitur /vere molUiia, djf^ 



«Conf. VI, S96. Strab. XIV. Plin. lege quidem cautom mw^ ne quisrada. 
V, 31. t. 56. Pind. Olyinp. VII. Geli, tur, sed neminem propterea aocosarì ac 
VII, 3. Plutarch. Opp. T. II. p. 525. puniti, quod omne» radantur. 
B. ed. Ffft. et inpr. Athen. XIII. 2. « Cf. Geli. I, 8. MartiaL X, €5. E* 
qui prater aUa nemooO^ apud Rhodios rasmi Adag. IV» 4, 68. 

Vou II. A a 



Digitized by VjOOQIC 



874 COMMENTARIUS 

ftuere luxurtaf vino et unguentìs madere, madidum esse, irrigan, ififan» 

Hngui, prduere se, B^^xf^tu, r^tf^a/. (v. Drak. meamque noU ad 

sa. XII, 18.) — 114. Reumaia Juventus, levigata reBÌna, quae evel- 

JendÌB e corporìbus pilia adhibetur, è^miu^otuni, xwrtMrtrrmffuni, Hndc 

mox entra Urna, et centra Hispania horrida, aapero duroque cultoi 

adsueta et bellicoM. v. ad II, 12. — ll6. GalUcus asis, ccbU tractns. 

Alii Oalliam, respectu Bxmad ad polam Arcticum s. septemtriooe» 

▼ergentem, alii vero Galles, e redis vel carris pugnantes, (v. Caes, B. 

G. I, 51.) dcsignari putant GaìUcus axis docte didtur GalUa, ut 

niyncum mox Jlfyricum latus, quoniam in Icmgum est porrectaro, 

•ecnndiim litus nAri« Hadrlatici dextram. Cf. Heins. ad Ovid. Ep. 

Her. XII, 27. Cum delecta autem memorantur h. L bellicosisfflini 

populi, Hispani, Galli et lUyriL Horum (Illyrionim) teoria vd 

tironibus nota ex Liv. X, 2. XL, 42. XLtl, 26. XLIV, 27- Fior. Il, 

5. et 13. In Hispanìam Illyricamque luxuria nondom immigrave- 

rat, et Gallia semper indinabat ad seditiones. 117- Messores h. 1. 

non simt -^Sgyptii, sed, quod ex v. 120. ihteUigitur, Afri, qaibus Italia 

Tia-rimam frumenti copiam debebat Sic et messor Arahs Mart III, 

65, 5. De fertilitate Libyce, unde ingens saepe vis frumenti Romam 

advecta, et de classibus Alexandrina atque Africana, quarum iUa ab 

Augusto, h«c a Commodo instituta, v. Plin. V, 4. et al. *<> Locus 

noater, judice Grangso, desumtus ex Varrone de Re Rust ISanus 

movere tnahieruni in tkeatro et circo, quam in segetibus ac vinetis : Jru-^ 

meniim locamus, gui nobis advehat, qui saturi Jiamus, ex Africa et Sor- 

dinia 118. Poeta facete suadet, ut Afric» parcatur, ne Romani 

esnriant, et ^apuurtxS^ Romam appellat urbetn circo scenate vacane 
iem, h. e. ludis drcensibus atque theatralibus impense indulgaitem s. 
ìntentam ; quo simul innuit, Romanos et ab agro colendo rusticoque 
opere Alienos, et moUes atque imbelles esse. Cf. III, 223. X» 80. 81. 
et XI, 58. Henninius existimabat, acerbo etiam morsu vellicali 
sococdìam populi Romani, qui, ludis deditus et arte dominantium ita 
occupatus, de nulla re minus, quam de amissa libertate recuperanda 
cogitarit. vacantem òrco, ut v. ludo ap. Rutil. Itin. I, 877* ubi v. 
Wemsdorf. Poet Lat min. T. V. p. 559. Circo scenasque vacantem, 
ut ap. Tac. Hist I, 4. pUhs sordida et circo ac theairis sueta. — 119- 
Quantula etiam spolia referres ab Afris, quam parum commodi per- 

*^ Boidiart. Fhalcg p* 555 seq. Barth. «d CUradiso. b. GiUL t. 51 se^ et Ups. 
Eleo. 1,8. 



s 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. Vili. 375 

ciperes ex iniqua iUorum direptione^ (qns dka culpa òimi^ dkntur) 
qaum naper eoe expilaverit Marius Priscus; de quo v. ad v. 9^« '— 
120. ienues, jam exkaustos et ad inopiam redactos. discinxerU, 
facete prò spoliarìt, proprie vestimentis. Grangaeus putabat^ id die- 
tom esse prò : zonam abstulerìt, i. e. pecuniam, quse in sona fereba* 
tur, (v. ad XIV, 297.) poetamque consulto usum esse hoc verbo, 
quod Afri vocentur discincti Virg. Mn. Vili, 724. Cf. ad Sii. II, 
56. VII, 153. Vili, S4. et Ernesti dav. Cic. — 121—124. Sapiens 
oonsilium dignumque, quod animo sibi infigant tyranni. 122. Farii^ 
bus, iisdemque miseris, inopibus, ad pauperiem redactis. 

125. Qfiod modo proposui, dixi de provincialibus bellicosis ac forti- 
boa non injuria afficiendis» ne arma capessant et desciscant ab imperio 
noBtro» non est seutenlia, mens tantum mea et vana opinio, nisi mallsy 
non est sententia arguta, (miziger einfaU Bahrdt, Gr. yiKÓfJi^} verum 
credile, me vobis JbUum recitare Sibiflke, illnd non minus certum esse, 
quam quod oraculura aut Sibylla dicit; (ut ap. Ovid. A. A. II, 541. 
Hax Mi non hominem, sed quercus crede Pelasgas Dicere, et sup. VI, 
554. credent afonie relatum Hammonis) vel, quod malim, credlte, me 
non vana conjectura augurari, provincias male adnmustratas olim a 
nobls defecturas esse. Sic raa^jia vis inest bis verbis et civibus snis 
admodum salutaria suadet poeta. Ncque inanis videri poterat tum 
temporis base praedictio, cui etiam eventus respondit — 126. folmm, 
oraculum. Sibyllam enim Cumanam, priscorum hominum more, (de 
quo V. Hard, ad Plin. XIII, 11.) in palmarum^ò^w oracula scrip- 
sìsse, vel ex Virg. Mn. Ili, 445. et VI, 74 seq. notum est. 127- 
Cokors Pretoria dicuntur comites eorum, qui provinciis prseficiuntar, 
medici, scriba?, prsefecti, haruspices, prsecones, accensi. nemo, 

nnllus, Acerucomes, àxi^xó/Mig s. àKn^nUfiìn, intonsus, (quse perpetua 
Bacchi et Apdlinis epitheta sunt) formosus puer, et quidem h. 1. 
cinsedus, catamitus, pathicus. Si nemo, tibi gratiosissimus et corw 
roptus ab alus, vendit tramai, sententiam a te judice ferendam. — 
128. Si nuUum in conjuge crimen, si conjux tua neque ipsa quid nqpit, 
ikque te cupiditate vel rapiendi, vel, quod se corrumpr passa est, sen- 
tentiam inique ferendi indtat Cf. omnino Tac Ann. Ili, SS. ibique 
Lips. 129. ConventuSf urbes, in quibus forum s. conventus judidales 
agebantur. v. Emesti dav. Cic 130. Cekeno cohors et conjux tua 
avara atque insatiabilis, vd potius avaritia tua, h. e. tu ipse, qui ava- 
rus et rapax provincise prsfectus es. (Cf. ad v. 105.) Proprie ita 
dicebatur una Harpyiarum, de qua, ut de rdiquis Harpyiis earumque 

Aa 2 



Digitized by VjOOQIC 



376 COMMENTARIUS 

forma, nominibus et rapacitate^ v. Virg. ^n. Ili, 211 seq. ibìque 
Heyne in Exc. VII. et Hemnaimi MythoL T. I. p. 400. SimilHer 
RutìUiis, JuYenaleni iniitatus, avaros iniquoaque judtcas vel praefectos 
dicit HarpyUs, quorum decerpitur unguUms orbis, Quor pede gltUmeo, 
quod letigere, Irahunt cet in Itinerar. I, 609 aeq. — 131. Picus^ ù^ 
bulosus Aborlginum rex. Saturni filius, [later Fauni, avus Latini ^^ 
alia, prisca et magnifica, v. ad VI» 385. — 182. TUamda, Titaniam, 
pHgnam, h. e. Titanaa, qui cum diia pugnarunt De TUambusr. 
Herrmann. 1. 1. p. 40 seq. et de Prometheo p. 48 seq. — 134. prtM- 
vum, generis auctorero, si ve majores. 136. 13?. A lictoìbas dves 
vel provinciales, ci^te damnati, priraum virgis csdebantur, et deinde 
percutiebantur securi v. ad v. 268. si te deUctant hebeles lauo 
Udore secures, òtnttQ ac venuste de snmma sevitia, qusè sic et XFV, 
1 8 seq. adumbratur. 

138 — 141. Pulcra ac vera sententia, a nobilibus numquara ex ani- 
mo dimittenda. Conf. praeclara loca Cic. ad Herenn. FV, 47. Sallust. 
£. J. 85. et B. Cat e. 51. — 140. Crimen conspecthu, magia conspi- 
cuum. (v. Emesti ad Suet Claud. e. 4.) — 142. Qvo, quare, (ut v. 
9* ubi V. not) fnihi te jactas, vel quid prodest, te nobile mflii praedi- 
care genus, qui gloriai majorum tuorum labem adspergis? Magna 
vis inest in bis versibus, quibus filii soelera parentum virtntibus op- 
ponuntur. Sed minus illi plaoent, quoniam eadem sententia repeti- 
tiir, quam poeta jam v. 6 — 18. simili modo expresserat — TabdUts 
testamenti m (empiii deponebant Romani, qus tuta erant rdigioiie 
deorum militumque ezcubiis. Cf. XIV, 260. et ad Tao. Ann, I» 8. 
lUdem quoque scepe tignabant, ut ostenderent, fidem religione maxi- 
ine constriiigti Britan. Prseterea h. 1. memorantur tempia^ q^sfeck 
avus, condita a majoribus piis et religiosis. tiainam ante irwmpkn' 
lem parentis, ut sup. v. 11. ante Numantinos, — 145. velas adoperta, 
^it ap, Virg. Mn. Ili, 405. cucuUo; v. ad III, 170. et VI, 118. Qudd 
ad sensum attinet, cf. Horat. Sat II, T, 55 seq. Plin. Ep. Ili, 12. et 
Propert II, 29» 12. ubi v. Vulp. Santonico, Gallico, epith. om. 
a Santonibus, populo Aquitanico inter Ligerim et Garumnam, ubi 
nunc Sainionge, ^' 

146 seqq. Poeta perstringtt mores sui et potissimum Nenmiani 

^ T. Heyne Exc V. et not «d ÌOrg. « Cf.ad XVI, 13. MartiaL I, 54, & 
^n. VII, 48. et 187 tra. Creuzé^i etinpr. XIX, 128» 1. Gallia Sant0nico 
Synibolìk T. II. p. 482. T. IIL p. 298. vestii te bardocucìUlj. 
T. IV. p. 461 seq. 
3 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAT. VIIL 377. 

sBvì, quo primores civitatis, praeter alias artes parum honestas et in- 
prìmU soenicas, etìam aungationem exercebant» esemplo Imperatoria 
eique placendi studio. De Damasippo y. Ezcurs. ad h. L pitr- 
ter majorum amerei atque ossa, in via Appia» Latina, Flaminia et aliis. 
V. ad I, ITI- Vox ipie òutSif repetitnr. 148. Sufflamen, f^^ovid^, 
Hgnmn vel ferrum, qood per radioa rotarun tn^ectum, earum cur- 
aomsifltit; linde Biis sufflamen, mora cgus et dilatio^ XVI, 50. et 
Ateriu9 no9ter (c^ator) n^fflammandMts eH 14». Senec. £xc« Contr. IV. 
Fnef. Nota F. DidoH in edit Adi. est: '< Forte sufflamen vox efficta 
a JuTCD. ex «tfò et Jiare, onde Galli feoenmt souffler. Ita umlio suf- 
ftamne est multo et vdiementi anhelitu; quo recte afeque satirice ad* 
modum pingitur Damasippns pinguis et corpulentus, sudans> anhe- 
lana et stfflans in rota currus stringenda." 149. 1^* Tarn inhones- 
tas artesy qu» ne dam quidem et nocte obscura exercendae sunt» 
splendente luna factitare eum non pudet Luna videi, sidera teste* 
hUenduni ocuhs, ut VI, SII. ubi v. not tempus honoris, consala- 
tus; quas summa dignitas pudorem ipsi incutiebat. 152. Trepidare 
Gracorum mcn^ cum quarto casu etiam jungitur X, 21. ut tremere 
ap. SiL II, 53. (ubi v. not) et Val. FI. V, 520. (ubi v. Burm.) vel 
horrere passim. amici jam senis, ostate meritisque venerabilis. 

153. Virga adnuere, flagello signum dare, (ut III, 318.) et quidem h. 
L honorìa ac revcrentise, h. e. salutare. manìpulos, fasdculqa fa^ 

nL — 154. Omnia vilis agasonis munia implebit; Ach. Infundere 
JumenHs kordea, ut ro% ù^ny'mg i/àfiaXtlh rdv xk'^ ^P' "^^ophr. Char. 
IV. Hordeum, non avena, Italia equis pabulum, unde hordearium 
css, quod prò hordeo equiti Romano dabatur ; Grang. — 155. lana^ 
tas oves. torvum epith. om. perpetuumque boom. Nam prsecipua 
frontis asperitas in hoc pecore apparet; Adi. Juvenali h. L et XII, 
5. ante oculos fuisse Virg. IBxi. IX, 629* suspicabatur Pith. 156. 
casdilf in abdìcatione magistratus alilsve solennibus. more Numas, 
non r^o, sed palam et prisco ritu, pne se ferens sperìem religiosi, 
qudis Numa fuit ^* Quibusdam h. 1. Numa satirice tangi vid^tur, 
qui, quamvis religiosus videretur, tamen nulla religione tenebatur, 
quique apud ethnicos auctores politicus magis, quam pius judlcatur; 
qui demum, ut alt Lactant I, 22., qmm aUos fallerei, se tpsum non 
fefdlit;** Ach. jurai dam. 157.j«rfl/perllpoffflm,ut^»VAwrowf 3fo6^*^ 



» V. Herodiaiu II, 10. et Tbcoait XXX, 22 seq. Cf. Broukli. et Hcyne ad 
TibuJl. IV, 15, 15. 

A a3 



Digitized by VjOOQIC 



378 COMMENTARIUS 

Ejxma^ dèa muHoiurai; SchoL ^ Jtmt airtem qvkqae per em mk^ 
mina, quse maxlmi facit et unde sibi bona sperat; «t puer ìDe ap. 
Aristoph. in Nub. Ni) ròy Uintòv rwrwì th l^nnw^ et indignans pa« 
ter, /(*ii fui yi rouroi lunfioLftZn ròr Tgrtnov, qua» verba poets ante ocnlos 
foisse patabat Lips. Epist* Qaflest Lib. II. Ep. 9- Conf. Var. Leet. 
facies Epons et similium numinum. 158. Gtuum, aurìgatione, vel in 
aliqaod tempus vel imminente noete intennissa, flacet Laterano^ pth 
pmas instaurarci r^ietere, denuo invisere : nam et hoc facit esemplo 
Neronig^ de quo y. Suet. a S6. pervigiles, quae per totam noctem 
patente vel in quibus per noctem vigilant et genio indulgente qui eas 
frequentane ut pervigili toro XV, 43. et vigiles fenettra III, 275. — 
159. Syrophcenix tabemarius s. unguentarius : nam ex Syria <^ma 
mittebantur unguenta et qui ea oomponebant. Cf. Heins. ad Ovid. 
A. A» I, 76. Vetas Syria fuit triplex, 2v^/a K0SX91, ^onfxn, IlaXaitfr/fv- 
Sed passim etiam incolse Ccelosyrias vocantur Syrophcemces, (v. Bo- 
charti Cban» I, 1.) Amomutn frutez, Armeniae potissimum ac Me- 
diae, et deinde unguentum inde paratum. ^ adsiduo prò adaidue. 
Oìmus currit Damasippo, laetue ^us adventu blandiusque eum ezeep- 
turus. 160. Porta Idumaa portus vel opp. aliquod Idumsese, per 
quod^ tamquam portam, transvehebantur merces ex India et Perude 
in Rom. imperium ; ut porta Syenes XI> 124. ubi sermo e9t de den- 
tibus elephanti, qui ex ^thiopia in iBgyptum et inde Bomam adve- 
bebantur per Syenen, penins. in finibus ^thiopiae et ^gypti, per 
quam, tanquam portam, transttus est in illas terras. Similiter fere 
Janna Baiarum dicuntur Cumae III, 4. nisi porta h. 1. prò urbe posita 
est, ut forte XI, 124. et Valer. FI. I, 676. ssepiusque vvXvj, ^^ cet 
in sacris literis linguisque orìentis, quoniam porta fuit prsecipua oppi- 
dorum pars, ibique f<nrum, comitia cet. Calderinus et Ach. Iduma* 
am portam dici putant eam, per quam triumpharint Yespasianus et 
Titus de Judaeis» et fortasse arcum triumphalem Titi, juxta quem 
firequentes fuerint popinse. Idunuea, quae proprie pars Judae«e est, 
poetis tota dicitur Judsea. I6I. HospUis affectu, blando cauponis 
sermone. Dominum Regemque salutai Damasippum, ut ap. Martial. 



•• et ApuL Met. III. p. 97. (p. éPfiUn 7trr*r».) et Gniterì Insoìptt. IV. 

141. ed. Elm.) Mìnuc. Octav. e. 26. et V. p. 87. 

(uHv. CelL) Tcrtull. Apolog. e 16. p. » v. Di<»cor. T, 14. Plin. XIJ. 13. 

Ì59. (ubi ▼. Haverc) Prudent. Apoth. XVI, 32. Martin, et Heyne ad Vìrg» 

265. Piut. Parali, minor, e. 29. T. II. Ed III, 89. IV. 25. et inpr. Heiiu. «d 

p> S12. fErr^ ^ di^^ '£r«M v^mic» «-m- 0?id. Ep. Heroid. XV, 76. 



Digitized by VjOOQIC 



IN JUVEN. SAX. VUI. 879 

I^ 115, 1. IV, 84, 5. X, 10, 5; Onog. dm gtdidgem herrn und kohem 
gomner; Bahrdt 162. Gjfanef tabenuurìft, vel fiunula et pro8i3m« 
ìwaau succincia more eoanam, qui togam saocinganty ut ezpeditius 
ministrare vel opus qnodcumqne fiwere possint, adeoque ledulf. Gf. 
ad IV, 24. lagena^ vino. 

168. Defensor culpa, qui vìtia hominum excusare amat, vel 
qui Damasippum defendit, cjns amìcus.— - 166. cum prima bar^ 
ba re