(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Dzieje Słowiańszczyzny północno-zachodniej do połowy XII W"

Google 



This Js a digilal copy of a book thal was preserved for generalions on library shelves before ii was carefully scanned by GoogJe as part of a project 
lo make Ihe woild"s books discovefaNe online. 

[I has sui'vived lon" enoiigh Jbr Ihe copyrighl to espire and Ihe booklo enierthe public domain. A pubJic domain book Jsone Ihat was iiever siibjecT 
lo copyright orwhose legał copyrighl lenn has expired. Whelher a book is in The piibUc domain may vary counlry locouniry. Public domain books 
are our galeways to Ihe pasł, represenling ei weallh oF bisiory, culluie and knowledge tbars often diFficult lo discover. 

Maiks, nolalions and other marginalia presenl in Ibe original volume will appear in Ihis file - a reminder oF Ihis book's long joumey from Ihe 
publisher lo a Iibrai7 aiid finally lo you. 

Usage gtiidelities 

Google is proud lo partner wilh libraiies lo digilize public domain malerials and make Ihem widely accessible. Public domain books belong lo Ihe 
public and we are meiely Iheir cuslodians. Neverlheless. Ihis work is expensive. so in order lo keep providing Ihis resource. we have laken sleps lo 
prevenl abuse by commercial parlies, including placing lechnical resliiclions on aulonialcd queryiiig. 
We aiso ask Ihat you: 

+ Make iwn-commenia! iise of tka jiies We designed Google Book Search for us^ by individuals. and we regucsl Ihal you use Ihese files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfiom auionialed ątte/ying Do nof send aulomaied queiies of any sort lo Googlc's system: If you are conducling research on machinę 
iranslalion, oplical characTer recogniiion orolher areas where access lo a large araouut of tex( is helpfuL please conlact us. We encourage Ihe 
use of public domain malerials for Ihese pui'|X}ses and may be able lo he[p. 

+ Maitnain atliiburion The Google "walermark" you see on each file is essenlial for informing people aboul Ihis projecl and helping Ihem find 
addilional malerials ihiough Google Book Search. Please do nol remove ii. 

+ Keep jT legał Whalever your use, remember Ihat you are responsiblc for ensuring Ihal whal you are doing is legał. Do nol assume Ihal jusl 
because we believe a book is in Ihe public domain for users in Ihe Uniied Slales, Ihal Ihe work is also in Ihe public domain for users in olher 
counlries. Whelher a book is still in copyrighl varies from counlry lo counir\'. and we caji*l offer guidance on whelher any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume Ihal a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhcre in Ihe World- Copyright infringemenl liabilily can be ąuile sevcre. 

Aboul Google Book Search 

Google\ mission is lo organize the world's informalion and lo make ii universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover ihe world\ books while helping aulhors and publishers reach new audiences. You can search Ihrough Ihe fuLI lexl of ihis book on Ihe web 



al http : / /books ■ google , com/ 



Google 



Jest to cyfrowa wei^sja książki, która przez pokolenia przechowywana była na bibliotecznych pólkach, zanim, została troskliwie ze^ta- 
iKJwaiia przea Google w raniiu^h i>rojektii fswiattłwej bibUoteki siecitłwej. 

Prawa autorskie do niej zdążyły już wygasnąć i książka stalą się c/^ścią powszechnego dzietlzictwa. Książka należąca do powszechnego 
d/jedzktwa to książki, nigdy nie objęta priiwami autorskimi hib do której prawa te wygasły. Zaliczenie książki do powszechnego 
dziedzictwa zależy od lo^ajn. Książki należące do powszechnego dziedzictwa to nasze wrota do przeszłości. Stanowią nieoceniony 
dorobek łiiatorycKny i kulturowy oraił źródło cennej wied^^y, 

Uwagh notatki i inne -/aplsy na marginesach, obecne w oryginalnym wolumenie, znajdują się również w tym pliku - przypommając 
długą podróż tej książki ad wydawi.y do bił^hfłteki, a wreszcie do Ciebie. 

Zasady użytkowania 

Google szczyci się współpra.eą z bibłiotelcanii w ramach projektu digitalizacji materiałów będących powszechnym di^ied^ictwem oraz ich 
upubliczniania. Ksiąiki będące takim dziedzictwem ^i anowią wla&no^^e publiczną, a my po prostu staramy się je zachować dla przyszłych 
pokoleń, Niemniej jednak, prace takie są kosztowne. W związku z tym^ aby nadal móc dostarczać te materiały, podjęliśmy środki, 
takie jak np, ograniczenia techniczne zapobiegające automatyzacji zapytań po to, aby zapobiegać nadużyciom ze strony podmiotów 
kon^ercyjuych. 

Prosimy rówjiież o: 

• Wykurz\'^st;\'wanie tych plików jedynie w telarli niekoiLiercjjiiyeli 

Google Book Search to usługa przeznaczona dla osób prywatnycłi, prosimy o tsorzystanie z tych plików jedynie w niekomercyjnych, 
celach prywatnych, 

• Nie automaty ]^owa nie 'zapytań 

Prosimy o iiiewyi^yljmie zautoiuatyzuwaiiycłi zajłytaii j akieg f iktłl wiek rudzjiju do systemu G<łO(?;łe. W przypadku prowadzenia 
badań nad tbunaczeniami maszynowymi, optycznym i^ozpoznawanicm znaków lub innymi dziedzinami, w któiycb przydatny jest 
dostęp do dużych ilości tekstu, prosimy o kontakt z nami. Zachęcamy do korzystania z materiałów będących powsaecluiym 
dziedzictwem do takich celów. Możemy być w tym ]łoniociii. 

• Zachowywanie przypisań 

Znak wodny"Google w l«L^dym pliku jest niezbędny do informowania o tym projekcie i ułatwiania znajdowania dodatłiowycli 
materiałów za iłtłśreduict.wein Google Book Seardi. Prosimy go nie iisuwać- 

• Przestn^eganie pra.wa 

W każdym pizypadku użytkownik ponosi odpowiedzialność za zgodność swoich działań z prawem. Nie wolno przyjmować, że 
skoro dana książka została uznana za część po^^^szeclmego dziedzictwa w Stanach Zjednoczouydi, to dzieło to jest w len sam 
spo,'^ób tralttowane w^ innych lo^ajach. Ochrona praw autorskich do danej książki zależy od przepisów poszczególnych krajów, a 
my nic inożerny ręczyć, czy dany sponsób użytkowania którejkolwiek książki jest. doz^-olony Prosimy nie prz>'jmować, że dostępność 
jakiejkolwiek książki w Google Book Semch oznacza, że można, jej używać w dowolny sposób, w każdym miejscu świata. Kaiy ya 
naruszenie praw autorskicli mogą być bardzo dotkliwe- 

Informacje o usłudze Google Book Searcli 

Misją Google jest uporządkowanie światowych zasobów informacji, aby stały się powszechnie dostępne i użyteczne. Google Book 
Search ułatwia czytelnikom znajdowanie książek z całego świala. a autorom i wydawcom dotarcie do nowych czytelników. Cały tekst 
tej ksif^ki można przeszukiwać w iuternecie pod adresem [http : //books . google . com/ 



......V 



DZIEJE 

SŁOWIAŃSZCZYZNY 

PÓŁNOCNO-ZACHODNIEJ 

Ai DO WYNARODOWIENIA SŁOWIAW ZAODRZAŃSKICH 



viŁEEi.iiA boqusłavss:eoo. 



02IKLO UWIt^CZONE MA KONKURSIE 

TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK W POZNANIU 



TOM IV- 

(2 »p|,) 



-^m^^- 



POZNAŃ. 

Z DRUIŁ4KN1 DZtKNNiKA PO£KAŃ&)ClE0a 
tCOOp 



U 



Do Czt}tclnlkótf- 



Skła<]:ij:ic tom IV Dziejów SlowrIaAsiciyzny pótnocno- 
lachodracrj iu utytek publiczny, spełniam zadanie konkur- 
sowe, w zakresie oznaczonym w przedmowie do łomu I 
niniejsiego dzteta. Winieneni wszakie do<U£, ic dla uzu* 
pdmenia Dziejów Stowiań5zcr}'zny północno-zachodniej wy- 
padałoby podać jeszcze obraz wynarodowienia Pomorzanów 
między Odrą a Wisłą, Poiików na Śląsku i w Nowej 
Marchji, Serbów nad Solawą a Labą i Lu2)*czanów. 

Zebrane po Qz*iś<ń materiały, do wzmiankowanego przed- 
miotu odnoszące się. zamierzam uzupełnić i» jeteU okoli- 
czności pozwolą, wydać jako przyczj-nek do czterech ju2 
wydanych tomów Dziejów Stowiańszcz>*zny północno* zaclio- 
dniej. — T)'mcza5em tiwaiam ^a stosowne oznajmić, te 
ttczcgóły. dotyczące germanizacji Serbów i Łiityczanów. 
cebnuic są dość wyczerpująco w dziele w)'dancm przeze- 
maic do wsp^ki z ś. p. Michałem Ifómikieni, pratacan 
kapituły BudyftzyAskiej, w narzeczu serbo-luiyckiem. pod 
tyuiłein: ,tHistofja Serbskeho narodai spisautaj Wilhelm 
Bo^^ustawski a Michał Hornik. BudyiJn, 1SS4, in Si, s, 144. 

z mapą. 

Autor 



TRESa 



KSIĘGA IV. 

SŁOWIAŃSZCZYZNA ZAODRZAŃSKA 
pod panowaniem cudzoiueniców. 

DZIAŁ L 

Dzieje Polityczne 
(1171—1150), 

§ 67- 

Walka NlemctSw z Danaml o Słowlańszcsyznę Nadbałtycką 

(1171— 1«7). 

Stnw 

I. PodiUly Icrrltoiialac - . < i 

3, Wdiicritwa krAIa Wildemita n« Pomanc ...,...-->■> 3 

3. Najud Pomorian6ir i LotykAw na Łnżyu (1. 1179). j^abunenie w kłif- 
itwie SlowiiAskkiD, OdpAdni^cifi Pomoni Zachodniceo od Polski (r. 1180) II 

4. Zimieuki ou^d^y kii^i^Umi ilawEiftikimi nTatwiaj^ Kanulowi V[ ifaotdowaDie 

ich iobie (r. ilSj). Cesan lo Entui, Smiet£ księcia BocuiUwa I, (nS7) 19 

5. StowiiAuciytna nadbałtycka pod wtadi% duAtU^ (1185—1137), Wilka 
Nicmcdw i Daiuuni (119S — 1337)- Nowe Eiupowanic u^j wtad£ niemieckich 

U aiemiach pomonkich ,..,..,.>,,,..,.... 17 

Luiyce i Milsko. 

1. Mniko pod wFadi| niemiecka (t^J4 — Hi^) . > < . • 3*^ 

1. Uibko pod wladc% kikiift cietkich 0136—1153) 4$ 



VI 



4. IjotftĄ pod YtkHi) kil^t ŁE^icfa (H09— IM4) tt$ 

j, Od«wiakŁ«iyeoJPoUki CiH4"H5») 73 

^^^K Marsrmfstwo BrtiuletibunEiki*. 

^I^Zł^ńr T«lFovttieco i B*nJirntliWc« ti^n ...* 76 

iii, a . IWMbviiuc Pcaona >•«..,•. <3 

I^K. OpaaOwiBLe rltmi SŁArcirflfhifj (tljO) i Eii^Łch na l.nbuii (UlA) . . , S4 

$. £«Utc> ^ tUmi% WkrudAw 90 




DZIAŁ n. 
Dzieje PolityccDc 

8 70. 

Zdobycze brandenbuTBskie da wschód od Odry, 
w dnigicg połowie XII! i w początku X.1V w, 

kfi^lfUiDk polAliLmi .-.-..,,. toi 

£4o1>juc niAiGr4lAw nflU ^ola^ W«rtą t SoliCi%«i do Dnwy (1151^-1171) jo4 
Wyiwlkl fui Ponuimi wtclinilinnn ilo t. 1373 I taća^M dynutyi R^rf- 

boiowiu-Sw lift 

OdpórmŁTŁ^nfon ^1171—1 378), iTtmyiJiwK 04)iy«kui« itr4tj(i3;A— laU) ijo 
24Ueci o iipalck ociakiwany p:i Miic4ivCF)U IL Wlec tt Slupihfi panAw 
in;mordci(fa (laJl?)- rii«myAt»w II loiiijc k!ii4tc<-~^m kfihowiklm I m- 
■tfpca |vinanlnm {ia90)» jfknufliy wtcijć*, Smiori MiciAoju (139,^). 
^IfucuJe rvciłoiA<i I Polt)L|' Kv^t<iijbJ,U TtKrnyiUw* It (izu6), 

0»i*Uiic cjftbictc inM^rjtfiw w l'<>łKC- Zdr»U Swcncuw. Kixyljtcy ^jul^ 

hiacK Gd*&iki< (1311^% W4rly)Ikif IV f*bicr4 T^^upk i Sltwiu*. Tn^uc 
pfiloUale WladyiprdV> Łokietka, DaUw umachy WUdenuu* i inictt 
)t£0 (1314)' TuwiUiUia w poltti^ , 147 



VII 

KSIĘGA V. 
WYNARODOWIENE SŁOWIAN. 



DZIAŁ L 
Słowianie na zachód od Laby i Solawy. 

§7>- 
Byt i apadek SbwlAo. 

A, Na iltfnttch uJtrimlonyDh prrM Kinriem W. 

Ctfinufft I Tiatyulfita w«dliłC p^ji,^ Yl—Ytll w, TniiŁoiK poJdUf 

V Taijneu |(] 

Mi»nkańqr TYrryngił i ^aktaoH Wscbodpl^ pod wiglcdeta iwrodawofa] 

w «poa Vt— VIII w , ..--..• i: 

ApoatOemie dmrictefticy w Germanii w Vt1 1 viri w^ 'k Bonl&ey. 
Hitknpitwat Wtrafanrpiki*^ Erfuittkit, Ri<>kji1«d<bih ICIm>UM FnldBAikL 

l'ule1aLcv ia< 

UolowAfila Kh<oUii|e4v 4o totutnmia <hrEf^i(LAklwi ni^dcy Slowboanu 

/ui^ I «1»yv4(chtvo luryiiKti ta ciuAii K if Inwin j;oiv i^i 

t ^gfOf M ca&c tan SloYbn pod n^cm król6« niemleckuli w X— KOI w. iJO 
ij V HikuittI, NordImyT£iL I S£VAbanE»i. 

b) w TurraBii i FrapktjDii, 
Erfntt. Po|[ahii(wtj w GciiaiaU « XJ w. Bi>kuplva Bainber)f>l.le 

dlft SloirUn (itn6). Powolry pofl^p cliRtifuntiwa tui^drySJo' 
nutiuai. R^^jut^uiiic LyLu ikh ur XIU w, i , , . - ^ . if] 
SUS pnwfty k ekcnoTaiuny STortu: « «|Wf? X — Xin ur, 

*} HM^ijkua Af vualj|wą ryaotn 1 poddftńlt^rK w G«rtiunii 

w IX— XI V 7n 

^) WUtaoii 4lcih]«ietD«, Ste*ortOVUb Golckb SpoUuoa rf^ > ' ajj 

c) O>iu£ovnky i pocUanL Wlfatle, Smeidy. ChlapL PiawA 
i obokia^ki ich , .«.....-.,..•.,., ^^f 

ItonUuLiie bytu EUiuduircjo i xnlk4ale STowUn ir GomuilJ . > « » l^fj 

B. Hft tl«mitok fdftbytybh pn«i lUrtła V, 

WdeknU 4/0 couvtVł Itr^c? br#«G^ł t^by -.■>., >6i| 

Rod0v^ hrbbLóv Giwckkli 37^1 

«) W UaMmaaa «9l< 

b> W Dii;vu:iub JOS 

<) l«raiaiffKry Wmdland - • 3l6 



DZIAŁ II, 
Słowianie na wschód od Łaby i Solawy, 

Oboćtftf. 

I. Zusid I «r«ćxa kilf=łi iuklcp> 3' 

9} HiMy ftMttnck Hmiykt Lwt do bliliapAiF, NlPporotunlnd* 

iił]fi!xT krcybuliat^nii brniniAłkLit i luokburi-ikRB jsji 

b) Bii^pttwa Li]l>-kŁkfe ja$j 

c) JBaksipitwo RaubarfiU* ,,,.,, .«.•..*. j: 

4) ttikopatwo SivfrrTf,tkH 3Jl' 

«J Dochodr ' pf«r»£*Iprf bt«kupclv JSf 

I) Ab»lDi]r«D lltDrylu Lv« w^ £ut|dii6 hoidoltm ..,-•« 337 

>) Z«i>^ pn«i i:rafi Adolfi. KoloolkL OitkapU Wi«li i GtrolJ. 

Kil%Ł« ttowl^iki Pra^bytUY. Fficz^ikl ehrtciclBAEiTJ , • . ||91 

b) KobaUci. Z«lsr[i i HoIuIaiuI » ditoi^r. U<i»k Slewiiu . jĄy. 

c) UjrlaoU podanU HfrlTAolda o koloiłłtiftch k tychLeiu ff)tcplculu 
SJoibUo. Puiovł«, nUcht* i liiinoU A]cwU6«ka irtjrmjij) tif 
w Xli 1 xni w 3*8 

4) Slowiani* w miuttcb , ,>t.«^. H> 

«} Wiilyw kutuulucji III iniiAuy v ktmfO. S]o«bai« po viiMh 

WłGr*ki<h «i <k> XVI *r - . . . JS3 

O Hft trripki Wibnt 15< 

!>} RDtvl{Uiile triu aMOdo«*go 3S9 

b) f^ldtUr^ pollijrfułc f kolcłrlnc. iMOkt «ytcpiaala ST^jhUd . > J6i 

b) W KTi^Łwifi IUc4bar£iki«iii ' - - J«l 

c) W ffatitwlc DiitiTLriiłrerfiklcrn ........•■■• 373 

d) W £rłłi]Vkv Sj\r4iybikLtfn ..,...■.>..•• B77 

O Zmuny |md iiiŁJikłfin pciciritfi ]i!eiiii<ck.kj ■•■'«>•■ 3^1 
5. W kti^fwi« SfovufSi1io.MeU«ibareikieiii (Ubmltyci WRchodDl i Lniycy 

t) W ulelDOki od kik|l|l iBiklch thiAli dnAibirco (uCo-"i^7) 

Kd|l|U - 3S« 

SiUcliu dowlAAikA 3«' | 

KdkUl 3^ I 

KaUinlki 4«i j 

ZmlADp • ^tvp t poiTtP*™ kolfinUaff|Ji 407 ^1 

b) W iwi4tbv 1 KŁftiĄ Kjeccb^kf od u tat? ^H 

I*.«doTld ir>^^ mtU«Qt>hiT£iklDj 4ii I 



IX 

Suona 

KiiaicU 418 

Silłchia 435 

MiasU 434 

KolODiEacjja do potowy XII[ w. »..,.... . 443 

Daluy ciąg kolonłzaciji w diiigt«j potowi^ XIIT v. . 446 

Zmiany w kraju na korzy&£ tyc^rzy, miast i duchowLeiitiwa 4^3 

Poddaństwo ................. 4^H 

Rozwi^zaDie bytn narodowego - . . . 460 

§73. 

Latycy północno-wschodni 

(CiieiptCfiianier DoI«Acy, KtUty, WkrEanie, tudzicł drobne plemiona 
nad r. Pien^ i na wyspie UEnoimskiejJ. 

1. ZjednoUEtnic pbmioa luCyckich pod wUdz^ ksi^i^I pomorskich . , . . 470 
a, Nieporoiuroienie micdiy biskupami o grankc oa liemrach Lnlyków pótnocno- 

w«chodnich. PrewŁitody piiy urianowienin biskupstwa pomorskifgo . . 473 

A. Ha ^mlaDh de karąstwt HektoDlMfosklaga lalsłącyeh. 

a) CErcapienianie ■■.,,-■■,.. 470 

b) Doleńcy 4B4 

c) Ratary 489 

B. Hm zlimitcii dt krAiMtwa Praskiego nalfliąoyeli. 

Tła PiŁcdnicm czyli PiiEdodrzańikicm Poniortu . ........ 497 

a) Pracd r. Fiena .... . 49S 

Ziemie: Dymińska, GrozwiAska, Hochowo. 

bj Za Picuc 50G 

Kasztelania Goslkowska, z okolicami Łosice i Mi^dzyrzecie. 
Kasitelania Wo^cgoaiczska, sokolicami ; S^ccytno. LeiiEsny, 
Bukowo i WosiToźc. 

c) Na wyspie Uznoimskiej ..,....,. 513 

d) W niemi WkuLanÓw .....,.,•,..■,. . 517 



§74- 
Lutycy północni. 

(Na aicbipelogu Rańskim i przyległym ladzie). 

J. Stosunek k^ic^lwa Kańskiego do korony i wTa^tzy ducTiownej duńskiej 53^ 

2. KiiażęCa i otoczeDJe ich .....,,,.. 537 

Rodowód ksiąial rańskicb . 5to 

3. Kościół i dncbowieńiiwo - ... 561 



a] KtljtchU . . . . , , . . . ^65 

b) knic/yLC ..-.-.... 580 

cf ludność >WDhQ[1na i nicwolna 581 

5, Koloni tatija: 

a) W" posiadlo^cijch Jątluwych » . - . . ■ ■ 584 

tłl Na wyiipiL' 591 

c^ W iTLiA>,tach ..,....,..,,, 5^3 

6, ZwicliTiicdit obycijjów naroduwych ..,.,,, . 507 

7, Upadek naradowo^ci stowiaci^lEiej 

a) W po^bdJabciach [a<lDwych . - , . . , . 601 

bl Xa wyspie . . 605 

8, Rc^^wi^ifAni^ bjiH naniLluwe^i., . . , . ^ ^ , 609 

§ 7S- 

Lutycy Południowi 
A, W posiadłościach Arcyblakopatwi ■■gdabarusMoga 

(MoracZitnici Ziemuycy, Le»iycy). 
B. W mirgrtriturie SrandBnbargiUtni 

(BiZFEanio, StodcirAnie, Sprewiinie). 

1. Uniocowanii: bi^ m;ii{;mfów nad Hobola w XIE w. . . . ..... fiSJ 

2. Uycersl-wo i fcotlaUzm --.,,- 63Ć 

3. Chizciclańbtwu i DucłiowieuTitwił ....,.....,, ... 639 

4. ZniazczEoic ustroju ^t o wian :f kiego . 64.4 

5. Koloniz^cLJa 

3) Lokatorowie <isad Szulcy, ich lart^dy. Koloniści z Niemc6iv 

i Słowian. Lt^nne konie ........... ^ - . 650 

łp) Osiedlenie kolonistów nlemiftckich w lalatiach i wnach^ Wp!yv 
in^tytucij duchownych na rOEwfij kolonizacji kraju i gcrmaDizAcji 
tifowian. Osady słowiańskie i niemieckie, wielkie i małe. Zni- 
kanie osad sIciwiaAskich w XIII i XIV w. Niektóre z nich 
tiwaja w XV w. : 

W l'rie};nizHnaTk . 653 

\V liawcl landzie . ... ^ ......... . 6^9 

W Suchej . . 663 

AV Tcllowękim kraju Ć67 

W Hanimskjm kraju - - - 673 

W Rupiniikiin kraju 676 

6. Ciemiężenie Słowian w XIII i XTV w. Poniżenie ich do sianu rybtkOw, 
chy^arAw, ko!i:iióv, zagrodników i pa&tuchów 67S 

7. Upośledzenie Stov(ian w miaslach 689 

h. Zmiany pod przewagą niemiecka 691 

9, Upadek i puzostale po Słowianach ilidy ..,.....,.,, 69^ 



xt 
Wakiink Abeoadłtwy: 

' StroDft 

a) Imiona i nazwy osób, ludów, plemion, i«to( mitysDych 703 

b) Natwy mifjtcowct podsiałów pulilycisych i kościelnych, kUsttatów chize- 
iciailiskkb, świ^lyń pogańskicb, osad, grodów, zamków, «aroviii, nckt gór, 
jezior [t,d ■ ., ->. . , ^ . ^ Jll 

c) RxeCEy 7Sł 

On-y»ki 7S7 

Objainienia do mapy . - . .'.'..,.... .~ , . ^ « 7S9 
Mapa, 




\ 



KSIĘGA IV. 

Słowiańszczyzna zaodrzańska pod panowa- 
niem cudzoziemców. 



DZIAŁ L 

Dzieje polilyezne, 

(1172 — 1230.) 



C «7. 

Wolka Niemców z Dsnami o Słowiańszczyznę 

nadbałtycką (1172 — 1227.) 

Z upadkiem Obodr>nów i Ran<iw w tatach 1165—1173 ssf 
myka &ic okrM ddcjów niepodległości Stovrian modrta^kich. 
Po/iMial wpraw<l/.i« na Tn»^j?*cu Ucmy Im! ■(|ł>wiań<ki, ale j^odzie- 
lony l6M!«n wypadków na kilkA czyści, pod w?ad£ji cudio/iom- 
ftkich panów. mu^iAl przomocy ulegać, pędzić lywot w takich 
irarunkach. Jakie mu nieprzyjazne okollcznoicl narzuciły. Kaldy 
E nowych wladccdw nual ^vrc wla^c intereify. do których pod* 
dani jv^ sUnovfa^ ^l^ ir.tuii;H. PotoJtcmic pm;x to f^owian nM 
nf Łr^cnitffii, Brat mawiał nier^iz walczyć 2 bratom za cudzf* 
Aprawę, mordować jeden dfugkgo na kony^ ujar^micieli, cey- 
kaj^cych tylko, aby oprdJtnione t mle^kaAców nemi« HłowbA- 
akł« odledli^ kol&m«Umi obcego rodu. lli«torya hidów xaodT£.iA< 

Thb IV- I 



skich sujd «ic wta£ciwi6 historyk paA^cw cutitoziemgkich, udiie- 
l6Jqc4 i Słowianom mięJMio, o tle oni mo^fli na ivypd<iki wply~ 
w*i, A gdy łiię rfobywcy w swych [)o*(atla<:h utwierdc^ Slo- 
wiantd xQKtana ingrrdicntcm na wynaro<iowicn~LQ lUciLŁinym. Wów- 
C£fts hiftoryA opuści idi lupolme, bt> jia kwiecie tak &ic dziewo 
«wycfajnie, te znaczenie i rozgłos posiada lyiko ten. pr2y kłm 
sśIb i wUcUat niewolnicy xa& hiAŁoryi wlasnćj nie m&j^. — Sten 
aonmte do tego, wykład dricjów Slowiiin zAtKlrzań^kich, w cpoco 
o kt6r6j mowa, opidriić %\^ musi na podjiaUch i^rri&^alnycht 
bo chociaż podziały te rac^^j nowo pDWatalo państwa składały 
»ic przeważnie ^ ludnoid %łowUf^vkiej, \ecr. nmji|i: ud ticle my^M 
NiiJmców i D.inów. w«»xly w (6otc polityki c\KUozitTni<ki^j 
i do Słowiańszczyzny naleicć przestały. 

\a początku drugiej połcłwy Xn w., najcenniejszym wladrc^g 
w StowianGZCzyznio zaodrzańftkie] stał się Henryk Lt'w. zawzięty 
wróg Stuwian. Był on juŁ od d^wna kniccimn liawAr^kim I na* 
skim, posiadał liczne dobra, miA«ta i warownio w Niemczech, 
w zdobytych zaj na ^owianach krajach podlcj^eLli mu, jako wa- 
sdltt. lirabiuwie; łinliiziyi^^ki w zlnmi Wnyrńw, riu:rhiirg?ski wzii^mi 
Polabian i zwi(?r^i^&k> (^wory^ski) w zachodni^^rj c/cfici ^temi 
Obcdrytdw. tudzlei kbi^i^ słowiaAhkt Prjiybysław. syn NiWota, 
wladica Tesziy ziemi Obodryiów i Chyiaiiów, — Ostami, za* 
wdzicczaj^c Henrykowi przywrócenie swe do władzy w ojcowi- 
źnie,') był najwi&rnitjszym sług^ i towarzyszył mu w podróiy 
do ziemi iwi^ój w r 1173^*) a po powrocie do domu, s-taraT si^ 
o rozizemenie między poddanymi swymi oświaty chrxe.4ciaiS-Hkiój. 
Z puniocjj Pr/ybysUwA, Iknryk l^;w w1;id»ł Sfowianami j^kby 
jaki króL 



■J DiftU niii3«)it«co t lU, ^ es* >' <'4«- 

*) Ajould lubikilti, ki^nEfrLijdiur k(UQ'ki HdiiKijila, lib. H, up. 3: Pri- 

apii^kc podrił H^nfl^'^ ^^* ^^ Jer&KJrm;r, pawifrtii, łc « ukn^uiicym WiicvL 
iTtnakn »a^il|frpiy t friblittnum irgoluia Obnciituruu, Wybrił 
«3f on 1* pudróŁ t^ St)£cnu i pg jwicdicnLu Je^oMUnir ytAcil da Jgmu ^k' pa< 
C(4tku SitJjjaU r. lŁ;r Po^U, Onc^ Mckkubuii- S^ 



— 3 — 



Na pc^udnio od whdztwa Honryka I>wa, w^mstalo mar- 

i«two Br^ul^nburgskle, zaloiycM kcór^o, ni«mnidj od Hen- 

rylcii mKMbUgany wró^ Slowuti, Albrecht Niediyriedjć jut ntc 

tyl {-f 1170), aio itlec jeg<> posuwania się na włchód i pdłooc 

tnaacn«g:al pilnie &yn t na?^c^pcA «cgoŁ Utto I, scwagridr kbią- 

Trcccim wlacJzcą Słowian, mni^j wprawdJ!id (lrAp1«£ny, locse 
nm^ chciwy, król duń-tki Waldemar, nic^adowolninjąc ^ic 
Ei^ranwm poddanych vwy<:h Ran*Vit', dobijał się ro^«zer£&nU 
"iMAOwania &weK'o nad cal^m Pomorzem. 

Interesy tnech tych wtadiców Sh>v\iL^szcxyzny tooditań" 
1^, dUmiHralnti; pr7«*<:twl«głE^, usposobiaty Ich do ukrytych 
dzialaA 1 pod^tffpów, jak się ^wyctajmo daojo mii^y wspólnl- 
11. klufiy zagrabiwszy własność cudf^, ialuj^ ie inało ca- 
irali, KaMy z nkh ciyhal na wydarcie zdobyciy łnTiemu, spin- 
'1 «by upncdztć wspólników nouią ^abici^, a poniowa£ 
[yf^kie £?*fnii« SJowian poganów hy\y jti£ rozszarpane^ oczy 
tciwych zdobywców zwróciły się na priyIcKid po^iadtoici kni^- 
i% porno r9ki<:h. 

Na potiidni« od n^argrafstwa Brand^nburg^kiego, ziemie 
lowiaAskie nad irodkow^ Lab^ i Sprewj^ polo^onOr dawnit^j 
jut To/:i.£arpaiie były. W dru^t^j pr>ttjwir> XII w. LuJtycami wła* 
dal margraf w&^hDdnt Ditrych; ziemio Serbów załab^kich Hkła- 
daly roargrafwwa MiMnicńłkio pod władza Konrada i Wcllina, 
a kra] BudyszyńskI czyli dawna ziemia Mllczanów, z kraina 
Zjm^ouc2, nalet&ly jako osobna Ć£i«lnica do ksśaJ^C czeftktcti. 
DHcjc trccch lych d/tclnic mało zwljjzku mające x dziejami wy 
1^ wzmiankowanych trzirch p*ństw nadbaliyckich, ti^inowia 
OBo1xiy dział, o którym opowiemy nilej, a tymczasoro uwagę 
mróclroy na dzieje Słowian nadbałtyckich. 

2. Wdxi«r»tw« króla Waldemara L na Pomor^o, 
Od początku panowania ^wego kró) duński Waldemar nie 
pr^eslawal dobijać aic n>z»icrzonia władcy swój podbojem ^icm 






słoirbA-^kh. OpAnow^mc ludnćj i bos^t«j wyspy Rany nto u- 
dowolnUło go; przypominał M»bie obk^tntcc c»ar^ Fryderyka L 
ustąpienia mu w lennoić xi«m pomoTAJdch, uczyniona lut sejrote 
w St, Jean dc I.aunt^!!, w biskupstwie J3c3fta«oń»kicm, w r. n6i^ 
ale od tirgo cxanu okolicr-nofe:! wfelce *ic /mi«iily. Wiedy ce- 
sarz caując ura^f do kfiiccb polskieffo Bole^Jawa Kcdzienaw«^ 
Ok niespełnienie "orAnmlcdw tnkktiitu kryH^kow^kiego r. 1157,*) 
oraa lycz^ wdągfn^6 Waldemara w sferę polityki ce^iarekie}, 
powiedział, te chociaż przodkowie jego nadali ksi^^^om polskim 
Pomoinjp,*) ale ci Ł>b[jU'i4xki swr lenne pełnili upirsTale. 7^ co 
filusznio natcły ukarać ich odjęciem lenna. W-^lden^ar na to 
o£wiadciyt cesarzowi, te gotów jesi hoM lenny mu zloty^, jak 
co popr^^lnik Jego Swen, przed (Ulest^criu Uty w MagcTeburgu 
nczynił,*) Cesarz obiI^cat po powrćcic z Wioch ucrynif r*toso- 
wne rozporządzenia do nadania Icnnoki Waldemarowi, ale tego 
rle spełnił."*! Póinlejsz© wypadki na Pomorzu zupełnie zmieniły 
dtan rzeczy, W r. 1154 Henryk Lew OHtateczntc ujarzmił Obo- 
drytów i północnych Lutyków: w r tififi Waldrrmar opanował 
wysptt Rant;, a w r. 1171 Henryk i Waldemar zawarli pomi^ 
dzy wb^ pamiętne przymierze w skutek kt<^rc)jro n^ieli dzielić 
się wszelka 3dobycz% na ii«iniacb slowlaftKkich dokonana. 1 rze* 
ciywiAdc dzielili iic. Ale Waldemarowi chciało aic wiccĄ. By 
jednak unikn^i^ kontec;/iii)ic5 clzirlRińa nic z Henrykiem jidoby- 
Gzą, postanowił on prowadzić «prawc tak» aby napady jego na 



^ IMal* afadcjuc^ u Ul, i^ 606, 

*) JcK to mnb^«c*a«)ra dultcii ptm BuIeiUw* Ktaywuuftcfu csMitiiwi 
Lotarowi w i. ttjS boMa t Pconoru 1 Kiny.,. DbIfU tego L lit, «. 5«l, 
•) IMriA nlnleJH. 1, TH, >. ^iS- 

nU Pomoii* V ItnDoAf Waldtmarowi ^'nnKCft pot*i«rdionf Wf;^!^- Nt Tudo- 

Kt» GcKhieble T^ Ul) dapiiiiŁBl tno^tbnoJ^ pnr^^tES (yitL<«atf>n DaUemr, n** 

iftilaym t|>OK>tKai rAr nfręli tył j^iiwicr-JiODa pnyv>K'l ceiAtilia (l^cb- <on D9> 
Itcmdik I, Ł. 50^ — ^tĄ\ t Dsdujiifm q^du ti^ iiffwuy libdoryk Qtlo l'o<k, H2* 



Sfowmo oiialy ccch^ odwetu za rozboje niby na pobrzeiach 
duibkkb ^Ticz Słowian dokoniine. A poiit«n^Aż w owym C£&«i« 
grabiete po bni^gach morskich xdanaly mj^ ct%glc, nie tmdno 
,byJo inaki^ powód do odwf>tu sąsiadom. 

ówczirini pi^utTZi^ Sax» Ciramatylc i AutorowSe »ag pótno- 

lych zapisywali wypadki boz uwzgli^ monia dat, a pocz^^ 

LweŁ i chronologii. Innych JEa£ również boga^ch w sccccgóty 
zapi««k hi*lorycinych o napadach Walderiara ra Pcinorze nie 
jy. Zo«i£4^ więc praodrttawić xvyp.idki w ulcim pon-ylTcti, 

' jakim okAl4 mc nain w (K^rówi^diii^j ł UkUuii /ac^ipiu^ymi 

innych iród^,'j 

NieustaniK; napady IJ^nów na Pomom pobudnły Słowian 
do obmyjfenia pr/eciw Iupk-2nikoin obrony. W podobnym celu 
ntitł^kańcy Wok^o^^zcza rczsz^nylj »we warownia, obudowali 
przy uj,4ciu nrcki Picny dwie nowe twierdte. kamieniami i pa* 
Jam! pozamykali pn^j^ta w uj^iach wj;miAnkowanój rwki 
[(it7a.)*J To &ię niepodobaio Waldemarowi, Do ujęcia Pieny 
vMrsei^ iłIi; było trudno, /.nwin^ł nJcc t flol^ do tiji^cia Odry^ 
zt^anefto Swin^ spali) powtórnie odbudowany Wolin, zniszczy! 
pofarz«i« ał do Kamicrnia, dck^d Wolinianie schronili ^f ee 
awym bUkupcm i duehowlcfk^twcm.^) Pol^rm rziuril się na Uznoim, 
w pobliżu którego kla^ior Orobc i okolica rękami chrze^ian 
zhoTMmy zoaułn a n^ltipieJtyw-icy Otiwdli. wrikit d{> dumu, z jul* 
miamm w roku następnym wznowić wyprawę,'") JakoZ w r. 1174 
Waldemar i>apadł na Sic^ecln, warownie którego za niepodobne 
do zdobycia słynęły w 0anii. OblegEuy miasto, Waldemar po- 



t Po v>dtt MBiloYAikiftch Oebbardj, GLcitbicchU, Sulnni. Ebitolda I ladach 
*] Rok OiBMUKiy wv<Jliig i^aHullA, Balu SiW. X. X, >. 145, 



T«fip bfd|fc odd^Hj *^f^ 



ale po- 
Warty 
t budo- 




pODtocskich. 



pn«A£kcdtiło 



Ue Jttthndóy i nnuM^ ich do ratowaniA ^ oci^ciką k« bn»- 
gon FicniL Abaoloa t>-mc£As«£Q, kfV4C i ftot% po morzu kold 






F'et6v, GMhCv KonbM 



9L Wt <t9> KMk«k S«fli. <-»- >^ 
S«C9. B«k. siad. Ł }>— 9Cl 

■f) W«dUc HdBdda CW«. SliT. n, cap. 13. fMm IMm « bmcAv 
**) Smo p, S^a li« ctwpnw prwiptt Ra^iw Tfty-oUTn nm Janmiio 



dogodna chwilę, napadł vu flotę ^lowia^Hk^ vt ńdrtń ^w. MtkolaJ^ 
{t Gnidnia r. 1174) 1 odnicKionufn nad nią zwycięstwem oawo- 
bodul Danię od ndłbojników słowiaMcich.'*) K&t^^ęca pomorscy 
iisculcali pokoju i za pośrednictwem księcia Frzybynlawa Nikloto- 
WICZI, kupUl u WaMemara pokój n^ dwa bta/*) {ii75\ 

Nieu-^Umne obdzierania; Sło^fian be* wu^ilkicgo powudu, 
rwio uku^o goTliwugn obroAcę Watd^marft, jaUm byl Sixo 
Gramatyk. Otoi, ftby choć w cz^ci usprawiedliwcie króla duA- 
«klf^o. Saxo stara elę napady W^ldt^mara upn/.omwa/ r^rch^ 
wc^y &w(^ł. niby w oelti ujrzenia chm^ciańAtwa, ,,bOj po- 
wiada, chociat k^i^l^ pomcrscy s^ chrzoScianami. ale lud ich 
barbarzy^kl trwa \e-sicie w poga/^stwłe." '*) 

Nie upłynęło 1 dwóch Ul od zawarcia pokoju a ju2 Walde- 
mar zralazt nowy powiSd do najazdu ra Pomorfc Jacy^ piraci 
ftłowiań^y iignihili okn;t t^uAski, n;i ktc^rym wracało 2 Niemioc 
po««lstwo duAekio. Waldemar wnet uda! gię do Henryka Lwa 
o pomoc, atooownle do lAyrarU^o w r. 1171 prcymier/a, wed(ug 
kUJrego oiitatri n>ógł otrzymać dla );t(»bię połowę zdobyczy. 
Mcnryk. clio^ już mocno lagrclony był ze strony panówr nic 
miecldch i samego cesar^A /^ lotrostwa w NE&EUc/ech popctl- 
citotie, nie tti6g\ jednak pow&tnymać się od łupiei<rfiia krajów 
^owiań^kioh. bc£ laóni^^o do tego powodu. Waldeiuar stardl 
łię pr/.ynajmntł^j wdżi^rsiwa swe upo^orowat* skarga na piratów 
slowia^kicb, którzy, opierają flig na dwio warownie w ujęciach 
Peeny, nie|>okoili królestwu j^o,'^ Mcnryk jui^ nikogo nigdy 
ni« uanujacy, po^t^pkL swe nie myjlal usprawiedliwiać i m9 
bekając długo, na'padl na Dymint w j^icm r. IIT?.'") Wnetnad- 



>*) SnOk P> 877. ^gltDDiii hic ditt NicoIaI nominc itat, caju *u>pietJa 
ivm CM, u Scbnmn nctcitui nS bac mąne lempui Utniom hOAlUtiet peten 

>S KiiTlli^:> S>ci, 13$, KcmbM. W BiłŁ Stad. r. ■, 77- 

**) AiDol<1 lubckftki 1* c, i^ In dltbu iUii BcaricLU dnx cum cravŁ eipe- 



— 8 — 



bieg) tamto Otto brandenburski, aby coi zó zdohycty i dla 
%\nlń^ urwai'. Oblcfeni bronili się rucŁnŁcJ*) Henryk, dU uU- 
twionm zdobycia iHTodu, kaz^t odwrócić koryto rzeki, wypływir 
J4C^j I }c2Sora DolcAnkiego. lcc£ roilcw wód banliićj jesaze 
przy&tęp do E>yminA utnidnir Tymc/Au-m WjiUlffOutr, |M>1%cxy- 
v££y się w uj&ciach Świny z poeitkanu rań^imi, do reszty 
spalił po/03ta1c w Wo1ini« budynki,*') lupietyl okolice Grotwlna, 
spu«to»3yl GoHtków, uprowadził t %6b^ ogromne atiida bydła, 
koni i owacc. gnał TUft»cccMiw>'ch niic»kaAc6vr w błota rzeki 
Pieriy & pod Dymlii d^yt, tęcz w pobliżu Losie zalali w Lakie 
trzcftawisk;^, t^ inac^^j x nich wydobyć &ię nie mógł, jak zura- 
cal^^C ku wschodowi lo jest w przociwn^ od Dymina stronę,*') 
Takim sposobem w <^i^gii d^esieciolygodniowe^ oblc^enLt Dy* 
mioa, Waldemarowi nie udało &ię połączyć x księciem saskim, 
a tan tnud^ony niepowodtenieni, szczególnie po niefoftunnem od- 
wróceniu koryta rzekł i nie niaj^c nadziei na poddanie się jprodu, 
smuszony został wo}£ć w omow^ z oblanymi i zadowolnić bIq 
dła uniknienia ^rumoty /akł^uliiikami, których £obonii^;uił t^c 
uwolnić i do Brunświku powrócił,*') aby zloić na ^wych n>e- 



łlSen X, &. 14A. 

i«j AnTłal. PalidKKts a, li;;, Hinn^ai dui M OUa morcW ScU»>d fum 
etciciUi pduul. bilfCTu ctnuru Durniu oluiilcrtr, la i]iut oluidtoite decem chOnniiti- 
boi ticłCtiK alt^ii^ntii Hi^ia inlnim n utraque parle prosiratlc. ^dAvi dłUi obttdi- 
buł bc uupli(i» lute* wwjt (EULDCciiiIcTciiI. <t ab arbc iJii«]ilcTent i(np<(ravnu&t. 
W, li. XVI, 94, — Aonal Hł:»invirtił . . , jl HJJ liin Hmficijs el ittta rriarcMo 
brftodtbbułGCiujł «J SclfrTOt prjfccli JHinin obicdcnuit ibi obiUibu tt paa i«- 
C«plił rrJiiruiit. Ktamcf. Kn:<iU T^k i^i*- 

IV) Wolkfl juA w I, 117) iburioPi^ ]>yl pnei Waldeouri, a po oiU:<c«hbi 
inijoi^ajitiia w r. I177 jtil wiccii nic powłlal. MicMkłacy pntbictii tic do Kir 
mlratA. Ilartbulil itnch. v. Fotn. u. KUftn 11. i^J. Glnr^brnM, Wfnd, G^fh Ul. 
1:5- tUAfłffyk- O iincnu e polecę V'(iłct}, w T. III, Si^rolymoAci SJcna, 1865, 
%. 45—71- l*2pl:JnikL T ptzcklddjle Kloniki Ilcimalda w x. UAi. Dodatek I. 

•>) Suo XIV, 9ł[-93J. 

■*! AinoU laUekłlii U, c. Jl. SI laaict* pijicci boc, elidjuribo. itx poit til- 
daLtrn ohiUcŁ. qraH:ft<ii]4Jt vo]ueTt4, offanuitur, M driodp* tribal> cum pm pcnolitanC. 
QiK>d cum dud pUKUUMt, c( »ia buom fduci, qukti infciiii aee^io ict^nu* ot 



— 9 — 

im^clach pneciwDikach wywr»ó, Ods»dt takte z niczem do 
domu niAranf Otto^ W&klem&r laA. pOTOtumi&waiy ng z Jlcnry- 
kkftu prjttdfuMł ro2t>oji-: puKtofijył okol1c<^ Kamieni^t leglowaf 
po ujęciach Odry z na^abionomi trsodomi, ki^reml dwa mlft* 
si4co WQ)sko swo ływił, a na zakoiSczciii^ wyprawy Kpustosj^l 
okropn&e okolice Wolego^cza, mie^kańcf którego, pod spraw- 
Subuława,*") połowę mo^ttu jniuczyli. aby przystęp do grodu 
Difrmotcbnyin uczynbć. Ryta jul je%ie6; Waldemar musiał wra* 
aić do domu, nie wyrzekają się wreszcie zamiaru dalnzo^ ob- 
dderania SJowian, a nawet Edobyda Pomond. cbociaZ na ten 
raa wyprawa ni^Tudata się mu lup^lni^. 

Najaidy Ni^mKćw i Danów na posiadłości kat^Jtat pomor- 
skich ubtUaty godnoAcii cw3r;ri:chni^c} monarchy ich, kf^i^a pol- 
skieffo. ale w cbgu wklu lat grabicły duńskich (1173^1177), 
kfliąlc Mjcuko Stary nic mógł k^^lętom pomorskim poda£ po* 
nocy. Zaprzątnięty całkiem podniesieniem *tadry monar^j i t*- 
forni% mennlcią, znudł do siebie docbowieńictwo i magnat6v^ pol- 
skich, od których ^Toziło mu bHJtsio nicbozpiecfe/Uiwo.^') Kuy 
tęOi pomorscy pojmowali bezw^tpienia trudne połoionio Mia^lea 
I chocial on nic iidxietit im pomocy, Ho^u-^ław w^tikZc osoblAcie 
przybył na £jazd kM^JUjt i pant^w polskich w GnieŁnls cdby^ 
w Kwifltniu r, 1 1 77, a przyjmując udział w obradach vrt«cowych, 
zafiwtadczyl doUdamoAĆ dvrą z PoUka i wiomoAć monar^^c pol* 
akloniu.'*) AJe wnet potem mwolucya dokonana przez magria- 



iviU) «ARtiiRi fiC at miiMia flcsiu« obilLUoocia luiunno 1 a z 1 o r I u t vlTnGC 

Mndlićir wańcikijjf ai^: SuLńuic «i DŁ>tK»]4iii do Walyu, ule v ii-uitumpcfe 
r. IIJI4 I cfyii>inilif. fJoiLUt ^ o Uf 1 1 1 g po}?Tn#łoaa. Sub 1 1 1 a a. Klompin, l^>- 

*^ Na tJakmutiiilc 36 ICwlcinU r. J177 w fiiiiciiiEc wyhlAwtcmym, w h^ 
)ifd Inlfl^ paŁikifli puJpiiaJ aąi BdfCiUiii «iux ?0CHr4njff, }CleTapia, l^om&tr. 
rikwi K. 73- 



lO — 

tów kraJcow^tcb. poibavńl2 KFmtlu trottu, na który R>łod»y 
bnt jcfifo K*ńinirx wprowadzony eosUL Bog^^w, tiznaws^y 
IMwe^ monarchę.** j sam został pn^i ntego v godności Vsl^4 
pomorskiego potwierdzony.*^) Miesffco Sury tuhl »f za gra* 
nic^ snikaj^c pomocy dla od£y?](jin» tronu.^ Kmmin ui, 
bf^fc zmuszonym władrę k^w^ ur ^to^nku do kfd^l^t ^1%«kich, 
regulować orcZetn, nio mógł wdawać się w zstarjn t Waldema- 
recn i jc^o spnymteneńcatn). którzy oblegaJt Dytnin w jesimi 
r 1177. Mof«my winc z pc^wnoicta powiedzieć, lia rouruchy 
w Polscp. po auąooniu z tronu Miciszka StarogOi a być mote 
1 kołatania J^^" " Jworćw /^granicznych o pomuc,**) doilaly 
księciu saskietnu, roargrafoiri brand^nburg^kiemu t krókmi di^A* 
akleaiii imiabdd do najazdu na posiadfcKkie ksi^l^t pomorskich, 
ktdny mik^d pomocy oirr>'ind^ n\« mogli. Z takiegoż powodu 
Waidonar w początku następorgo roku 117S poniczył »ynowi 
fiwemu Kdnuurwi 1 ^wirźo mianowanemu ^urybiskuprm lund- 
skim AbsakMiowi ri>q>oc£%ć wyprawę w c^u opanowania Wole- 
gofiscza^ waro-A-ni« którego pfxy tijłciu rzckt Ticny prtoMkadzaly 
Danom (k> 1upi«ż«rnU okolicy po br/egach wzmiankowanej rzekł. 



lwa obMiiiNiie TCnandam, Hd buUBuiU la mam (Uocoftcm) ot* capouai 
Ooiftft Cłdinifi ca«d«ii hWcm imp^hcs Moa, P«4< It, 397. Tkk mioo \ Bcc^ 

fcL P. II, SJn- 

*") Hnco ««al liU łivnUi qDk po«cr«t coocifiibal ^^prculiODc, npplicabat 
«| |(f«am allcB »d palriaai mtnut: nuimi iDqiika] mter^ fil dgineslkie m% 
Jago, qoaiB osuiltl oŁki»iUl« UbcM<r«. — I>&f-iIatACi U&erw^. Han. PoL II, 401* 

**) Dv itia CQ pdwictiUuM « fo^y^l^ riiifi^^ 37' ^ M^niila ilc 
tAmkA ^>rc|fia ti franlC) *i ^<naoe^ iloduny Łe e«ni, pntt urnihi BiJirttkie 
oki lictac ^DTino««<lwo 1 pokrcwł<Aiivt^ Tak, OUo brudinbuictki olccionj 
bjl 1 ttołO!) UkslTA AfDlcuki: t crSrck MMuka. Jediu tkfU t* Ber«4tatnj traicn 
Ouoai brMd«t^»g i fckco^ drac* Lndmiłi u Frydaryki^m ksifcittn L4t>ryn£tkim, 

cłts '^^**«™_ ctwuta Amaitu^s ta Bcfcałiinn fOnormkiai, pial« Witbta ta «y> 
MS l«coi DofDftUvi 1 ia*eco notldMita. 



— u — 

J&koł flotA duAska. ^aopatreooia w rozm&ite przyrządy do xdo> 
bywiinia j^rcid/iur wantwiiyrh. uiwin^vr^£y do i^j^in Ftirny^ ob* 
l«gJa Wołcgof£c;r. K^^l^lJl Ka^imin i Bogu&tftw, nie czując się 
na Allach by odeprz^ ivrogfów, orax ratując kraj 6Vł6} od zupcl- 
Dego iniucz^nl^ wesili z ntpaMnIlcanil w urnowa i la wypfa* 
cmicm im dwóch tynccy marek nrcbro, spokój nn chwilę zy- 

5kdlL«) 

Podcz49 tych dlugkh n^ilaidów na Pomorza, sąsiedni ksląi^! 
^Oi'«'ian!tki Pnybyslaw Niklotowicc nic wtrąciU się do walki 
fircyjaciól Kwyrh k^tia^t pomorskich Jt D^nrimi, ho on wasal 
Henryka Lwa nic pr«pciw woli jego uczynić mo mógł. Praco- 
wał nad o^wiat^ chrie^UAsk^ ludu sw^^o. był mu ojcem, leczył 
rany pnez wrogów odane, ratował poddanych Kwych od no* 
wych klę^k w razie niełaski księcia saskiego. ZapTOszony przez 
fruz^rena p^we^o ita luri]i^)f^ Vk LuiLt-bur^u, frpdilł x kunla Ti& pUcu 
^Oniiwy \ &koiial3o Grudiiia r. 1:78.*'! Pochowano go w Lunę- 
burfc^* lecE w n 1219 sscz^tki jego przeniesiono do klasztoru 
dcbraftskipga**) Po nim ot^ął rtąfiy syn jego Borwto, ale £ył 
jefiizcasd Nikłot &yn Warty^lawa, powiot»d!Oiii;tfc> i>rzcz Henryka 
I-wa w r> iibł.*") 



Itrai ddiUUfrao t^>i i hhku|>ciwi ^>ct mvnk- Kcmliti. Bili, Stu^l, I. 7K, K)iniov 
Toa«nfl« >Six Ti*» SV, r* 917— *>**', 

*■} W kckrulofM kliuiiim &«. MUIiaU u- LuniHunro j^p^Hun: lit. kal, 
]«L obm J'ralH«Jn«, ftat^i nctlft. — bhae ItL kiL Jan. oWt Pt^hitUat initt 

^«n iktiu f^iH RowtfiPiH ^'.fit Tfincio Michufli in Mivia TiJ)>m SfliiiFnoi*'«, qiiv 
tttM iJkMiu Moiu & MkhAcL. W JutKtJtAhkić; iicki<jluj£u tiiaiHiDucj w Siweiy- 
vio: l*ribicl«u d«i gn. Wiititomra FoUbomm Mni^tiofolt ft Cuinajum rcnuln*. 
Uk f«nAav4l Dotbt^ et Oblil aono dai M. C. XV, Jlt kal. Ju. K<k nirlny. 
Tytku c iwr^uuU w|pitJki>w tuk tŁiile utnAi^tony li;8> Mirkktibuti-iHbc» Uf- 
bvMlfmb«cli L 14^3, S. ll^^-KmMt KJirhbcrg, w XV w. Mekt«ntmigiicb. Kclow 

■'i Urk^fnU Urktindm^ !, K. mi. 



— 12 



3. Ntjaztl Pomontnów i Lutykótf^ na Łuź>oc (1^^) Z«bufi#nift 
w Kllffltwie SlowIa6«kieni, Odpadnięcie Pom^ia Zachodniego od 

PoJshi (r, 1l3t). 
Po niofortunTidcn obl^^oniu Uyntin;t (r. M771 kj^iąJo 5d>^ki 
Hecirjrłc Lew, powróciwszy do BrunJwika, uciekał po dawnemu 
ft^adów swych, szcie^lnb bUkupa hAlbers^iad^klego, a gdy 
się przeciw niemu utwdrcyla koaUcya, na czeJc którój Rton^t 
margraf w*«łiodm Ditrych z iH^ml^ljc-rg^p iamicrtyl prjcc^Lwników 
Bwych: biskupa ha1bers2t£^d^kiego Udairyka, arcybkkupa n^a^e- 
burg:»kiego Wichmann i nuu^rata Ditrycha ntes^odtie wanym 
z dwóch stron napadi^m cnii^czyd, nlyy ])(it<-m midć mc na ar> 
^'biskupa ko]oń&ki(*gro i jogo ^ojut^zników, Wf>2wav;»y wi^ 
(>rfyjdzneso »obie kniccia ponorskie^o Kacirulr^a*") aby rozpo- 
czął wyprawę z północno-wschodniej strony, sam Hertryk. dila- 
taj^G od zAOhodu, nucił ai^ na HalberszUd, który wojownicy 
jego StowUnic jAohywsry bhkupa Ł mnóMwo znac^niifjszych 
obywateli uprowadxiH do niłjwoli, miasto mś spalonym lo^tato.*") 
(25 Wi2<:śnia r. u7gj W iymlt c£a»ie, wyprawiono pne/. księ- 
cia Ka^imirzo, tliiniy F.utyków i Pumor/antjw wjjadły óo Łużyc^ 
Entosły wojsko margrafa Ditrycha (r^^ Wr/einia r, M79) i ai 
dt> Lubina kraj spuMontyty. Pcitem» iwróciwsiy na zachód dla 
połączenia się 2 k^i^ci^m Hcnrykteni, Pomowanie i Luiycy wpa- 
dli do posiodtcfci arcybiskupa magdcburgHkiCf^o i okolice Jutro- 
buga bpobtub/ylł okropnie. Słynny klavlor w Chynowie (/.inna) 
ftf>ak>ny 20sul, opat klasztoru Teodoryk zabity, mnóstwo lud^l 



Llm^n^t DLrnin^ni^ufO ei Pamir^iujruiu pilncei^t. Ale wbri^icc polem, bjd nwie 
w 9kiiic\ n^padflw n^Dk^fr, bic nwik^l jol w Dyiaibie i pi*tt ai) w e. 1175 Pc^ 

'tj Chroń, MoMii Sfrtiri^JłD. U 79, Haibcnlu4 ib hominibnu Htitinci diicit 
ŁLuii ouaibua cc<b»ut et luumMlciiu »u» C4u>U oL — r^j^olnic Ajin#1ri l*c£Avko> 

ooaLiLual. Ctemifibcaui ; a. ii^tf «pl>DU|utU culnia IlAlt*«iiiUteałb cuni (Icru Uł&l 
Umamibiii impir^yise a SłIitii (rfrinKiir. rpkicojnis Ouctalńciit cipltar* fin- 
uUtur, M. & IX< S46. 



— 13 — 

obcjga pid do nfewoli iipf:>wadtoaOt knj cftły a£ do Laby znl- 
aacłony.*^ Tyraczaficin i piroctwnć) strony Łaby Henryk Lew, 
/bti±4>4C ^ic <1o ł.wych sprzymienfiAców, spalił kU^ftor Kainro 
Aftd Lftbą V ten sam dałeń kiedy Jutrobog spalonym został 
(b LiKopuda roku 1170). ZnL-ŁicJiywwy jeszcze c^ł^ okolica ud 
Kalwe óo Frrwr t purjuwnj^c sfc «tgiTT*onyni od zachodu. H&nryk 



•*) Kip*4 Słowian n* Luiy<o w kionl<c MooUi ScKni tj^Iuuy J«a f*iyj 
pod r, 11/91 SliTi LiilicYucD cl PocncTUDi voutianc duciu Hniiid piovtnŁJBffi Ja« 
Uabafc i^FttftuM, ipła^iD* va»tat« «l rcLiiItb irtMfttlis ptutf« ctptł««i^ virM «l fciai- 
^u >MiUTiviit, Abtł» gTlitii niuioMcrii, cjEmcT Cinui flicUuj. «^ui *t prlmilA lUDC 
f«il intdifriii^ H^innrni ttni CoItt, ft iidp protifiCTam forani Dftjue Vra«c ii>. 
c««£o VŁi4Aiit> i pod (, lito: PiKdcr h*^ •utcoł Indaclu cfai {dud* ncnfki) 
ftdtil prorinciain Tlfi^rid gL.irchlunlt in^r^til u^iut I-ubŁa omnu *aiłi«Tmn(. <Jul* 

plotn «tum fidti łUiŁt, I^iEci qugB et TiikikuK d* Btjcniieip cji^liai li KiŁJcmld* 
Octobn* U S*r«» Młflte itpidliii łrt. 

Taki WcfOiycłiL; pcdutl nif«du P^moruDÓw i LutykAir m ŁulifCe w diUEU 
avA(b lal vpnviJ4fl * U^d d£tp|opUAir, kiAri; al da norayc-h nuAw iip«U>- 
iriU d«ra odiiiolo* a^udy, tt^iowait do li|;o jaIg w kreraice łl<mti» Ser«nl Hpj' 
fełna. Doptero nkdAwnrml cuiy nltnikuy b«iiai:^£C> Ta£wiLyvtiy SAkiy I pnrt^wnj^ 
vWf i«U4f<t«nł AfttobU lub<bikił(0, knnDCy Pa^owiki* i idiu> ir&rlLa, pr(y«li da 
pn«Ł«DAiil»i h aAJud odbyt u^ jcdnutAi^nrr w jesieni 1- ii7g> Nk muJtomy wita 
Mitym lotbicrU vuy«iki<h <3robDyfb ncitGOl^w, kifir* poiTuJjf^ badiuou aic- 
micckho Aa iKirWrdt*ał« bI^ wc wcmiiUik^włBeai prtclcoru^tiu, AU klik* iiatif- 
fi«iy«k EK«eg«MAv mof^ pad«f ^okli^lne objiifiifiue ipnvy. t tik: mnlcbr klfl- 
Mlani Uoirlił-^ioiii fiT kfclc między Sc>]bw| a i-al>^\, uphiwtiy Aul^ innitrci ty* 
tam TflCilaiyla ile Bt:JenUir[K pocłiawUteiEa nr l/mle klutCatŁc. Uplt\ tU ktd 
£Bay sati n«jy^kiy diiflń irniirci («;£'> rycana. A poriltVłi ?a i^iail 13 luluLd* 
Ottobfii, vice Mm^ te biiw.4 jc SluMjaSłiml uuIa 11 Vh'iic^ii i. 1174* -~ i. J. 
w««t po wkrootam Słomian eto I.u3y< i jftTndcrnnie pfowie, tta a 4 dni Eylks 
f4Łtticy. j ■■fiiilf IIcfti)LA Lwa iu Jlnlbcnilod »i Wnilnia t. tt^^. -^ M*f* 
fnf Urycfc jraa* w t. M79 tkartyl >■; L:otaiia«i na Hcnryli* u tu|u(1 na Łd- 
łfO*, myirał go lu pojedynek, t skuuk utgo c«>arx j*dcu v k^bni Grudnia 
f. J I7>> «av^ H^afyki dv t^fe^rmnicdliwienU li^, powlduyl to Ij ^i>Ł£uui lUka 
llSOk 3 fODiowsi fUnryk tnoafu lif aif Maunl, pt*Ma ktint^U piftiKwa paitaaofrUi 
p4ttb4vU (O fruyfttkicb pcaiaJłoui E^ukuiys wyivkti ŁLiei7cl]t<> hioeU byi i3a- 
(■BwacUoK^ do tknlkn. bo llfnrylŁ, m3j;i< Iktnfl ucj^kn. waltiyl v Tnryti^ll, 
■ ■ LBJyc*cb ltV4l t^ok^j. — Ojji^u Icfo AiDoti lubibsUh wyiAJaio pt>vriivU, l« 
pły u»» l))l w Mafdtt»un-u. tnartiaf Dftrych ikiityl Alf wu; .pniptei in^^iEii^ 
ttoiBMii i4 (tfNOi rui<«e cre-llliiT: f)«ia SU^l afJIL a tJvtc 4na«^ mrpm lUkm, 
^■*c Loikc ifitilUt bncapcrabLlilcE y^TUr^r-u;!, l^ii:x aJiEcm boc auiiiiailvertGjH, v^ 
Ml noirt. (Araokl II, «, Ii)). iTił If^o Łrinalrt Pc^'^''^'*"^ ^' BoiotlcaBo. Pi^rU 
IL G* XVL. $£cicie6fj V KTampioa Pomucrfcba* Utkuni^cnbuch a, J5— ^ 



H — 



spietjcył na obronę &wjrch posladlok:!, a SJourrdniei nalupUdtywKcy 
dowoH, spokcji^ie i jt^eami i ogromit^ zdobycia <lo domu wrócili. 

Wnawa wojenna dokoła, lupkte i mordcrMwjt w ŁuŻy 
Ctch obudziły dawne wspomnienia Obodrytów o ^wobodiŁe po- 
lifAAskfd} i nb£ale£r>o£ci ekonomiczni] od cudzoiiemskicłt panów, 
którzy ich dręczyli pod&tkaoii i obracali w niewolę. W dyccciyi 
Zwi«r£yAikićj Słowianie, o^lpadlwy od chrzęści a A.<btwa, rzucili Uc 
im kla^^oT DobrflAfEki, połoiony w diidnicy Niklou Wartytnla- 
wowicsa, WftJgA Henryka Lwa. klasztor teti do szczętu zborzyli, 
« ninles^ałych w nim 7$ osób duchownych wymordowali*'; 
(10 Listopada r. 1179]. Wy&tapil przeciw burryciebm wladeca 
Roztoków i ziemi Cinupiemiinów Niklot* w^łc/yl mclnie. lecz 
wibumnio wzr«sUto> a2 nakoniec Czfejpieniarttd laką mu klo- 
akę j»dali, że ledwie do Rozioków uciekł (11 Grudnia r 1179)**). 
Jakim ^po^betn rozruchy le uiinlerzone zotiUiły. z tl/itTJów niir 
wida^T albowiem ówczedini pi&an«, zajęci łfłównie tprawa Hen- 
ryka Lwa z pracciwaikami jego, zamilczeli o tnnić] interesują- 
cych ich wypadkach w ziemiach stf>wiaAskich. 

Wezwany (irzc-z cof^r/a po trzykroć dla usprawiedliwienia 
się £ rozbojów dokonanych w Niemccfsch i zn>,tzcz<mia Luly^p 
Henryk Lew nietylko nie słuchał nitpomnii-ń ce^rskich, ale 
ow^iiem prowadeił dalej w^lkę z przeciwnikami swymt. Miał on 
JiłTzne wojsko / Nitfmt.iJw 1 Słuwian zebrana w^uhłI jt^o Burwin 
obowiązany był do;itarcza6 mu posiłki wojenne i chccial o tcm 
nie wzmiankuje się w dziejach, lecz co wypływało z natury rze- 
cty, Prtyjazny ła^ Hrmryknwi k^ąito pomorski Kazinun cxuw»l 
nad be/pieczei^atwem od południa gro^cem, pmcz co fazera 
strzegł i posia<U(jAci Henryka w Slowiańuczyznie. B^ąc lym 
sposobem ubezpieczony od wschodu. Henryk cal^ ztoH^ wywarł 



■^ Eriiit KlMhber^ M«kl#nbar|EUcfit RtioschroiiJk 1 XV wiitka r. 11; 

W«ii4«]U td. i^ftu Ub. V;, c. a^, p. 141. 

*•) Kitat, Vanaaln L VI. «, iĄi Pcol^ Gatb. Mcklcd 5:. 



4 



I 



— 15 — 

itt pTMCiwnłkach swych w Turyngii i Saksonii; gotów byl xu- 
ft^t ich anisiczyć, — Uopiaro góy sam cesarz h^rydoryk 1 
wjil^płl przeciw niemu i powain^ sll^, Henryk u^i^plt na 
pn«y bnwg Laby. wzmocnił swe stanowislcA w Nord&lbinj^ii, 
tscR^oie pod Lubeką, tŁopŁtnywiły ją w rótnc pirynądy 
ifuchmy wojłłnwł.**) CnsAn: 7j\i^>yw\xy port Lubeki; z woj* 
ikiaoi M Stowian i HolzAtów oblef^ł WArownic, a Henryk nuci- 
V8r)r się n& tcrwy brc^iif ^^yr umkn^ nir; w Sjctadc^t aby w n* 
iSe tbobycia warowni Ł6j, mógł po wodach ratować «ic ucdocik%. 
Na wid-ć o oblęl^niu Lubeki. Waldemar pnsybyl z floi^ 
duAflk^tlo uj^tA r£eki Trciwny.*^) M lasto oUli*£ozie, jdk jtu airony 
I^dfi uk 1 1 tnofia, broniło &ie mgfnie. Waldemar, ^amienaj^c 
(kDnpuć z okoUcino^ zjawił aic w obozie comrskim, w na- 
diitf ifN-łnipni;« ohiRinity Pryrtpryk;i 1 R;irharosy piiłzcj-onla mii 
V Łinnosć ziem pomorskich,*** l^cz Bart^rosa nie lyciył sobio 
nitkanenla potęgi króla duA^kie^fO, który ju£ po pr^yrzecEonlu 
ffci]rAion4fm w r ii6j, opanował wyft|ic Ranę (r ti68), stbywal 
Sneccnoddami WaHcmara, nie chciał nawet widnieć księcia Ja- 
romba, aby ni« uUiŻy^^ królowi du^nklffinu* a tymczasem poro- 
citdei^-ał sŁ^ t kfti^iem pomoritkim Bo^ualawt^m. który ataną- 
*s/ pnod cc^rzcni w obozie pod Lubeka hołd nu ztołyl, 
acffitłrz niUnował go k&lęclem p^Asiwa r2ynvskiego i ;inKzy£ci« 
WTfćfyl mu chor^fl^lew z herbem pomor&ktm, )aUo oznakę nada- 
na Icnnoici ^ii3i)."ł Lubekę iai, odJA^w^y Ili^nrykowi, do ce- 
smtwa prcy łączył.") 



*| AiDold tub4k. L c» J4p Duk łbUdi co itniporc Ltibelcc uDłlitilui crM. 

'naififtu SlAfrsnin ii RdliaEot^im, WiMemanu t|uoqiłt r*i Unnomm tnm mitft 
tlułc vtoM wl OklEuui TiJktKUKi cl «tdc»ji cKt dvlUł IcrtA otuU^uc 

"I Suo XV, p« 953, Annumu re^c, p«itn>i|uc .lic concioocm pct#nu. 






— 16 — 

'Dla czego k^^te K^imirc lue Man4t ru«ai z bratem Bo- 
{puJAwtfin w obozicf pot) T^brik^? Ciy, m^Ltj^c prcyj 
HcnrykA Lwa, nie pochieUl zamiaru braU, ciy jol oio 
obja&niGnia o tern w dxie>ach nie cDaidujeaiy. Prawdopodobni«i 
le w r. 1 180, ktecjy Henryk walety! w Saksonii. Kaiimln str2«gl 
południowej granicy księstwa Pomor^Jcieiifo, nuanowkrie 2iemi 
Starogardzki^', nad je/iorem DoIrA^kieTn. od wd^er%tw mArgrafi 
brandetiburgski^o Onona. Znajdujemy nawM wzmianka kroni- 
karska, le vf potyczoi t margmfem. Słowianie loetall rocbid, 
a ksi^£e Kałimirf i |X)ttLorvki p»n Bork |>Dlt^&.'*) Staif mc U> 
mogło pT7Gd obl^tentsm Luboki wr 1161. albowiem naociny 
Świadek tamociaych wypadków Aruold lubekski wtiniaiikuje 
o śmierci Kaflmtr/a wczeŁńt^, n\l o zbdłleniii się cesarTJi pod 
Lubekę.*^) Wprawdzie Saxo Gramatyk opowiada o złoŁcniu 
hołdu cesarzowi pod l^bck^ pr^oz ksiąl^t ivazimirz& i 
stawa, *^ ń\e informacya jego ni« eafiługuje na zaufanie w 
zapewnienia Arnoldą, opata lubekskieso, ktdry kpiój mógf wie- 
dzieli o Łem ro |kk1 T-ubt^ki^ -msih}, nil w oddaleniu, pó;£n[^ 
w Lat dwadzieścia pUz^y Saxo.*^) 



r obe^l 




■A^tJłfiAH. t^ tu Kwlioin nlCfWlfMbnl* <*tr|Coiiy — objUidiJt t* niUJ 

45 « 4J- 

*^ AmoM- Inh. U, c. 40. 

**) AbaoeTB"^ Su4. TtniporibEU inip«rAiotł« FrUcrid nuii^io >0no 4t 
BrAndfrnbunh cnni łtomlaa '&og\tślu> de Dnnin nminlilE ptoEltam «i SUirl pudlEl 
TKtnia fuzieniDt, JomiDui quot|uc CjuuitTDt et dominu* Bork cam TnaltiladiM 

*>J Arnold, kb, lib. U, <■ 3& Circa di«« tJlcu nurluiu *il CBbEiurniE jjyjin- 
ctpa Pi>aici«iiuiui]i. dubi uuiiiiuiiiiui^ t% OeTcccrtiiil ab co Sit^i. ^uu fifllci cjua 
IfiiEiiUii* imTłftaTort coriiijnctLit^ botnmitm łT Inbol* *i ptnolnt. 

dł^T^^ piM* Sttitottft Gnnaiykłk, Amold* lutwkłkicfio I Anosjnui SakaMi,, una^ 
fłoJTiny jdOiCK w btuaJtc Mvntł<-3cmi widiUjłkę o tyta wy^flOlb |>^ r. 11 
C«uaiimi Sdłłonim priawp* tepłutln* mofle defoMtui mu — Tak iŁmo w Ao- 
a«l«i rCE^ńcii^e" (M. G. XVI). Ob61 i w tych ir&sltotb icbirić KułiDiit4 poprze 
da wyprłwt wurik^ pod Labslic. — ICitrorycy nltjelnokrouiie Jal uiilowAli 
)aAai£ lUt^ hmcrci Kuiiniru. » tworze ob uwbcs ^okurndul ^tv«i Hec* kfijtciA 
^maj w KamicSihi r< liAi kliutoiow w 5lotp!c, iUfEymy«Bli* Łt Łii^Łe u 



^4 
-4 




— I? — 

Wyp4dk) pod Lubeka £m;enity ^iŁn polityciny księstwa 
ShniiaAxlu«^o. ntanuiirk ktAr«^> do r«^SiirKiwa aJt Hul^il hyl ntł> 
pwfty. Wprawdzie Przyby^ław zoMal księciem obodryckim z ra- 
oAmŁ IfcnrykA Lwa i byl iejfo wasaJem, lec/ jut w r. 1170 
Ffyileryk lUrbarosa, jwtwił-rd/ając we Frankfurcie granice bl- 
AspAwa Scweryftftkirrjifc^ do którego kraj Obodrylów nalctał, 
pnrf)|ł do ^t/^i \imkl i pod ^104 obronę k^l^J^t słowt^AskicK**) 
cojedittk nieprra«2kad2a)o Henrykowi rz^AilĆ krajem obodryc- 
Um MmowUdnie af do roku ii&u w którym faktycznii^ straci! 
vUlef. F*>ii l.ubHk.j cc-jit/, miamjji^c ksirda fłoguslawa hrr* 
co^wa, b^z w^tpieniA musiał okr«ćUĆ takie stosunek do ei^ 
fc«f k&i4£4E obodryckich, ale o tern nie eadiowało ^l^ wiado*- 
moM- Rwk:j jMnak janna, l^ upadi^ Henryka Lwa fojwi^* 
oł ciljcJnoić od nicęo wzmiankowanych ksi^f^t, Henryk, bla^a- 
]|c w Erfucti&e iia kolanach cesarza o ułaskawienie* /y^Ocał tylko 
B^ to mti xo9ttwłooo dobra allodialne. z warunkiem opu^cj:enia 
Ofciymy w ciągu tnccch tat,^"t ale k^icntwo SfL^kic i wUdzę nad 



p4i«cv hot-l <*iu>D<ii pod l-ubeki «lr>i|t L«fi cdy nipclA^na praclumano •»{. 
It «i«aakovjny aokwafii r tiKi |f4l pAlni^j ^Uoowanyra (Klcmpin. Ponincf- 

InroliiMKl Kuinrtrn cii^ «■ ?. Iliu — WtłMcił kiUł» Batuitaw w ifokn. 
■nOB «ira«nyia wSwiaic r, ttSt, ^ip^tnitai it brKi« tl«wnit| M Euulpn: btAtM 

wUsi Ic aUdaiDoU S«i*aA GnmAiyka myliu t li k«i|l« Kutn;i(f ai« tkbclal 
Uk pul r^bokf, bn vtfilT ful rir ijL 

*■» A. 1170 Jnttur, : lUlum 1'TanEk«iiVDii, -- pnacipn ttm lUiiu cani 

w nibciiiticiu eraiuie lini>«Tafi7r»i, vmi< tkl pfiltf cjut... Iloc Umm enntra 
iCawi Atf^nulfeB c«Łt Ql p«tHB»muiii 10001, uViciiai|tK tciV4ri;in fulu^l, ikhe omul 

AH4ln r«Ui1rnc* aJ. «u lll>. !fnpn4l0r ducem ti|iiicoi«ur»i t^uoaiwi 

oi taru fjfnioriUr ciiu IMcb tACcie Ani]ł« iniUcilut, ułri iłucatui kjnoit 
In IV, 1 



— i8 — 



OlKKlrytami stracił na zawMR. TAwCitt^Jiy^- tvi^ ninro^:%^nyni » 
po«t^plcom Honryk^ Lvji, kual^ obodryccy. rwcu^y meklen-^f 
burgscy, o«M-ob<xl£iwsey *i^ od uc^tUwcgo Ewicijchnictwa ksic-^^ 
cia agLłki^o, nu nVwT^l z tnnymi k&I^Jętami cc*SHr>twa we^di do 

Co się tyciy pnyjęcia poj^i księcia Uogu?^tawa lyiuta 
h«rtt>ga cesarstwa, to przeciw niemu hisiorya nl^ niole ładnego 
lanutu uccynić. Nie zrywał cm jedności t PoUka dgpójci m^Sf^tf 
bł&kup poinor>ki, nieład I u go pr/uil wypai^knmi pod Lubeka, 
ucz^tnlczył na pamicinyra ftynod^io w Łęczycy w szeregu 
bukup*Sw poLnkich, nie inacar^j jak za Egoda ksiccźa Bo^h!a-.va, 
]ec2 ostatni zostawiony tv1aiinyni ^UoIn. 1)^ ^dm^j od k^^iąJiąt 
poUkicK pomocy, w obdc prurwagi króla Waldemara i niebez- 
piecfe^^ttwa xe ^l^ony Niemców, muMał ratować kraj swi^ij do; 
broirolnt^ro uinantem ^^ csrłonkiem paiYs^iwa nlemfeckŁegOL 
A jak bolcinic postępek Bogu^awa dotknął Danów, poświad 
co uuczypllwe wyrażenie ^c Sćixora Gramatyka, le ,ksj^lcŁa 
pomorzy 2a C7cz<! i blabe tytuły sprzedawali odiieddczoną po 
przodkacb swobodę ojc/ymy. Gdyby wiedzieli w ^akic to za- 
P'^?S*W **H Janmo aa otrzymanie liclw^ ?^nnaty, pri^ni^fiUby 
imtcr^ rud takk; dobrod/JeJstwo, a nawet woleliby p^i6 ż)'woł 
jako prywalni Ittdzir- Pokrywszy >ic oliydnyin ctyruem 
pozorem zaszczytów, prsynicSi do ojczyzny m&wolc^ ubarwioin%' 
w (idftzywe oznaki godnoici*,**) — Dla S^o\7iańs2C2yzny Pomor- 
*kiój i PoUki byłoby zapewne lepiej, gdyby Bogusław prryj^T 
byt wa^^stwo duńskie, lecz tego co w przy^Lzto£ci stać się miało, 
tm przewidzieć nie móyl Cesarstwo bly5£Czalo JwlctnoAdą 









ad A. llSs, OfCft »c«tuu &. J»4bi dxni in «iaiiun ibllt, Mf>. n«r. XVf. ^. 9S--^ 

**) Do tCZ<> (O VTl^i> * priypitku 4: dod^ć: Qm «l tUMCiit, ^uiala meri 

»9 eii^iil pa^nł recepiionc lubuernefcnt, moitem bcccficlu pneiulJŁsKUl, *ui pilTotL 

Implłcatl <Jiłcedunip itiyllutcm UUit difullitum iiuictubu tulonucn in 




— 19 — 

t fotcfpa majoMatu cc^anldt^^o. kt<^rru Mim król Watdcnur 
hti t\^ly\. Ciyt nicwta^ciwi^j było Dogu^awowi Idaniać ^lc 
CKanowL niŁ zdziercy Waldemarowi^ 



iMowtnra k^ ftobje <l1£5;f. Ceairz to itiim. Śmieró Biigusluwa (1187*) 

Po usunięciu Henryka Lwa od xvł^zy 1ii8i)l wschodnia 

ft(&6 posiadloM je^ z tytułem K&ic5tivti Saskiego otnynul 

bt9l margrafa l)ran<ltnili<urg?i1c]i^n Ouollj^ kHij|Jtn BcmhaTil t An- 

ttt^ nift po^i.idaj^tcy ani wzigtoAci. ani «n«rgii, jakiomi slyn^ 

pneciwnik j«go Henryk Lew. Crcńć eachodtua dostała ^ic 

airyH&kupowI koToAakiemu pod nazw^ WestfoUL Tnnl pajiow!« 

^htynmi i świeccy otrzymali mnóstwo drobnych k&i^&tiv i miiAt. 

Takrm 5I>o^obem. lamuai potcJnc^fO księcia saskiego* w pMno* 

a)}cb Nkmcicx;h povrsulo wi^lu mniejsłycli wła^aców, ładnych 

powifkaEeoia 6wych posiadłości. - Gotowały aic nowe caburfonia. 

K^i^b? s.viki Brmluinl, rt^diijj^ w Wiuenbttrgu (BU?o* 

góf7«) nad tjthąf tAauerzti wladi^ £wą fonz^rtyt na n«mie 

alowiaA»kie, któro dawniej Henrykowi Lwu podlegały- W tym 

«ki obwarował on Frił^nlmirg I zatrzymywał przechodzące w tern 

miejscu okręty kupieckie po Labie. Pokrzywdzeni iikar^yU si^ 

ce»anowi,*') lecz Bernhard ni? iwałąjąc na to, chciał j»zc«e 

pny^łauojty^ sobi^ miasto Lubekę, któr^ ce*4arx iyrjyl larriy- 

mać dla aiebic Jako punkt łi^ndlowy na kresach pastwa polo- 

lony, a dla /a.>«|wkojr-n]*t cbciwoNci k^E^cia dał mu niiasto Hld- 

akar, z lawAj strony L.^by poJoJone i jo Undw.^*) Bamhard, 

tem 5ic nic zadowainJając, zabioraT dobra wasalów swych: 

Bernharda grafa raceburgskiego I Guncelinii azwery^nkte^^ 

a u Adolfa grafii holtztyAsktego cz^ poniadto^i odjaL Obu- 

fFBtni tem wuniankcwan; komcsy spiknęti się przeciw kspicciu, 

Ittdanyli na warownia 1^u«nbufg 4 zdobyli j^ leci te sprawa 



■> AnwU i«K II, o. I. 
>| IM. U,c«. 



— 10 — 



u iiroii\a im odpowtcd^i^oicią pn^ Ci;sar£ero, postanowili 
w inny 5po:i6b gwd^h Tswdj ugmatwdć. Zamicuki pomi^y 
ktificiAmi ^loiińAA^kimi Horwlnem a Nikł^tom, t 1ctdr}-ch oeiAtni 
ug^m^ł C2ęść posiadłości pierwszeiiro, wydały ^c trzem gftafom 
dogodna okaxy4 do /AwUtłanU -prawy. WtArgnaw^^/y wi^^ d» 
lulfstwa Słowiański i*go, trtOj grafowic napadli na zamek Iłowo, 
matkę Nłkłooi wygnali, zamek zrujnowali, a zabraT>c pnc£ mego 
grody Rozioki i Meklenburg mowu posiadł Borwio.^) Niklot 
uciekł do ksłgcła Bemh^ud^ a STiaUft^y u brata jego marKrala 
Ottona pr/jtuick w Ilaih^lbrr^. rob:| jit^d często wycieczki do 
zivtni fJowiAńskii^, Tnnjduj^c wspAirin u Jaromira, ksircia raA* 
ski«e^ Tymczawm wróg Niktoia, Borwir*. zapewnił aobie po- 
moc Bogusława, księcia pofuornkietfo* niepr/.yjacteU Jaroinim. 
Duch niezgody opętał umy^ily kfiiąl^t !<Jowi:kńKk]Cłi. Zaraiast 
ratowania się wj^łólpcmi bilami przód naciskiem wrogów, sami 
roaporzęlł walkę pomiędzy sob^. W bratobójczej wojnie NiktoL 
zwyciclyt, zawd;rlcbxaj^ pomocy Jaromira* który kraina Cjsrei- 
picnianów Apu?^to^^ł. lecz ftchwyiany pnci księcia Bogu^wa, 
Nikolot w więzieniu pokutować Borwln tymf^as^m r piratami 
pubtoe^yl br£V>;i Rony, lecz pr^ez Jaromira schwytany, krulowi 
duAAmaa Kanutowi VI wydany został.^') 



*^ Inii Barwią ociywiWi* jnl nismiackd j^R«róbki t iaat^i> Unleni* ilo- 

f, iHRj. tom In, n%tyt VIII, ł JI>^, ptiwiida. Ir (lilyjnł»«ł>fie lormy, jiLr ij Af- 
DoldiL lubcIialdtK*^ - Uorwlnm. lali w innych iióitUi^ . Uai<vin^ HuniiMi*, łtmu- 
wiiurtł kil pTł^rńhkj imitiib Ko(ff-%fi'i|H iltcwlmi /^liońtKiile Imion oaohowycln 
vln dJ< Jcil łl0VidA*Wi«iD, lc<j £fnr«iAibifTn: Alwm, BaMvin, Kru-in, Kdwin, 
Prtvt fuJabicA»lwo wifC biimicniA w &} I wiii, (luuucili Ntcnicy Ji'\tttvttiratAc 
im «4j, uitfpii^ac j« twojUciftn wio. Tak Mno pa«tfpiii mbir, priakrfnju 
MkiEitfij iia Ma4iviii. Do let? atoiL% doJii^ l< b>iu Crtnuiyk Itb. XVI cil. MUlcr 
P' *}7i ^"^Ifi vfniidnkuuar||pi b«ffcii pSłil^ ni>rv«£iuf, co jmcir b1łlć] o4p(^ 
vi*Ji Wein^caru: Bori^tfA). Ale iiil»iuaay itl|if nk trM4U>4 >i| japcwD* 
p łluwii4iUki rcittnit inJtiiLB i pi»t «;: Bur\Lau» C«r»kt k>i%tc Bonyin^ 
V XII V. pr^d plArrin nl^mlcckl^m iVfnł«: U o f v v] i v takirj d^rmif povtanA >if 
tlr^cdmiirrjtnJi: Yiu Vił>t*tii If^floiAniL, Saip. ret. Iiiut. !« :|. 

■^1 A^r^Iil laK tl. c- 4- ?£i* podcijf au4i wypadków. £^j« nl^ Jv oM] 
k^Ulftn wpadli ^ci nitwoli w i, i [Jl^ poJctu wojoy PoRiomm * Kninblcm. 




— 21 ^ 

Rozterki pomiędzy ksląlt^^mi sJowiaAbltiini były wod% na 
mfyn poUtyki duAskićj pusKioo). Od lat stu i ^ótą l^róIoiTie 
dtdbcy starali się rdlni^ między sob§ k&i^^c ^wUAsklcb, aby 
ntitwić ^obic ulobyciG bałtyckich pobrzi^iy, a teraz HAmł ksią- 

do <k>pi^cia dftwnii^&2ych umiarów. — Powodów do com no* 
-Kych zAtArgów nio brakowało, * 

Cesar* Fryderyk I, t^^c niezadoivo1ni^ny t postępków 
króla KanuUt któr>' ni« chcul hotdu wm ziołyt i >tAwit sif 
dumnie, rod był potargać siły duAakie, byle f^memu me wikUi 
się w sprawy północne, bo Ju2 miał do»yć Uopolów we Wło- 
szech i w Niemco^cb. Wa^al y^go, Mm^ Bof^^^Uw, łyrns^ od 
daurna ni^^hc/ do J^iromirA fańskiego i króla dui^skiogo,' goto* 
wat fiic do walki* 'Nareszcie za podnieta cesarza, ^^> xami«riył 
lueapodziewanym ruipadt^m titk J^iromirA 2nidzi::zyć utłf raA!ikie 
i tym itpo<<43bem pozbawić króla duóOciego po!tiflców ni<m>a)o- 
waźayctL Z^brawt^ więc 500 okrętów, popłynął do brzegów 
TmAnkicłi. — (idy ^inić o tinn do 7t>bindyi doMła, Abnalon ro- 
sMtał gońców po WKzyłŁtkicli wy»^ach duńskich x rozkazom, aby 
W ci^gu KcAciu dni tvs£y<itkic. jakie tylko były korabie apie- 
[aryly potoczyć się ł nim. — Tymcfaseni Bog^^aw ufny w prze- 
wag ^^4 *^^ Ranami i nieapodziewa^ac bi^, aby miał walczyć 
lodami północy* Mat spokojnie w pobliżu wyspy Ko% ucztował. 
^Cca* tracił, nie wiadomo z jakiego powodu. Gęsia mgła pne- 
tadead z a J a dojricc, co się u brzogów rańskich działa Boj;u=kbw. 
■bfr/awvy flotę: (nrdemał, Itt to korabie k^si^-ia Borwtna <^^ na 
mu, aitto, łe to flota^ raA«ka» nu2yt wifc na jój spoikante 
130 kor^kbiami, a rcv2tc doCy swój lostawi) na kotwicy, twe 
wszelkiego do boju przygotowania. Motoa aoWe wyobrazić 
pnerai^ni^ księcia pomor»kii^o, gdy ^bliiywszy się do cakryiój 
nłgłf floty. udły.Hzal ziun^ mii dobrze pieiA wojenna Danów, 



«■» fewiWd. Gwb. Rti^n ^, Pommeni n, 366, 



22 



Ictidny vni^hxy od zachodu do pnetanyku mi^d2y wyv[)a Kah^- 
& Ifdem, połączyli się r tlot^ randką i da mcogl^nogo przcci- 
wittka uderzylf) Bogusław cbcut ratowai^ si^ ucieczka, leci 
wiek«2a C3ę£ć korabi jego $poc3r>-vrała na kotwicy, a tu niepr/y* 
jacid w*dadł juj na kiirk i i^omil nieprzygotowanych do oporu 
PomorMnów, WIpIu z nich, szukając ocalenU od inkcTS nJ^ 
przyjaciół, rzucali się do wody i w igielku tonęli. Z cał^j floty 
tytko J5 korabi ulolały schronić się do ujfcia neki Pieny, tęcz 
załoga ich, wybdowaw^ay na przyległy bneg, gtn^a z j^odu 
w^ród pustć) i triotnist^j okolicy/^ Zwycicztwo DanÓw / 1 Maja 
roku 1184 bylu /upeln^^*) a rozgłos o niem uratlowAł mocito 
Waregów, loscającycb na shiibŁe u oesatza bizantyńi^kiego,^) 

j^gTzany powodzeniem arcybiskup Absakm pomkn^ tlotf; 
diifiKk^ <lo Wolegoszcza (t Sierpnia r. itfi4\''^) lecz korabćo nie 
mogfy zbliiyć sio do Krodu, albowiem ujecie Pieny zawalono 
było kamieni^uni, a przt\Mnykł zagrodzoni? palamL Podobnie po* 
4t^pi!i i mi<^sxkań<y IJmoima, spaliwszy bowiem podgrodzi**, 
tamknęfi się w warowni I>Ary, wylądowawszy, nacierali na 
Wole^utłZCŁ lifcz ze ntratn mliJiiri:!, tiJK/it/ylt okotlcę, spalUt dwił? 
warownie przy ujęciu Pieny, potem « wtar^^wszy do kraju 
Czrezpieniandw, a£ do Lubicchowa dOMli,") zk^ zwróctli w oko- 



^^ AtucLl \u\> U c 7; £uOp p. 97S— fi; Ktirtlinfi Saj^a c ia4 po<l*]e 

ftiij bOŁj KVI, taiem ^ictoriin taim Abuloa ipud briinttam incw* 
i&ibiU CiiDkc v<li>UtAtc tulifjkCAni, pOitmoddJti ab «qail>Vat kui% Uac Umponi ifi ot 
tirbo hUpcDdiA mcrentibai, ftfcpiL 

*^ AaaŁtn RytnMi «H. ■• 11S4, EipcdJCio ftcti ut m Wul^diit, Mon. G«r, 
XVI 404. 

'^J Saxo XVI, 9SJv Poie hdsc QTdp»q«iiiiiim dev«XAtn p^liutam paUcfuw 

tjrlko 9kap]r icniaI/. Knyilln£a Si^-i cl 1;^ puwbd*. ic Kiiiut ci^cfiiet od T f i- 
bndti, potrai do Tri pi des, okoUct UtArłj tpolilr póroo^t li^ do Kanpilid- 




— 3J — 

Ucc Dirmma, aiie^kaAcy kiórćj, chocinf libodiy, leci zadowol- 
oisn tf. ftWKgo byiu, sijokujnie ucjE^tiwdli, nitf prxy|iu'x/i:r^ji|r 
W«t, to nieprzyjaciel do ich ^edzib jtil wkrociyt Zt^d Ab«A- 
loł prowadńl 5wych tupłctników do tloty. stoj^iij w pobliżu 
StnaJy (Stral-sund), r sam zdążył do króla Kanuta, zajętego 
|)«5to«z«niem do ostatka oftad koło i,ubina, Tymccascro Rany 
«jkidiU pTXc£ mociary r^L-^ynami drogt^, jjo któró] Kanut 
pneprauńal fwyrh wo)o\vnikóiv do sto^c^j w poblilu floiy 
i okolicę Wosirowa itiisjttzył,**) 

W ji^ir?nT U^ok roku nt\. DATiy, prvtiłkowaiii i^.ncio Ka- 
oów t wy^py i pnyUjSfłe^ l%du obranych,**; tnoci tAi jtiż wy- 
pnirili si? w ifłąb posiadłości księcia pomorskiefro. W n&podii« 
tym kraina Czrezpienianów ogpromnemu «pu«ao&j:^u ulegl^u 
Duy w\zyfitko ofztiit^m ni^zc^/H, tanń(iTzyvfXy f^odcm unuftić 
nicKikA^ców do pfKldafłifi ^ic-**) K»i-|lc Dog^i^ław. ratując lud 
^Ą od klc«k bolesnych, ^itarai slf o polcój- Xapró£[>o1 Kanut 
bowiem pnybyl nie dla uklud^w. Icck toby kraj ujarzmić. Na- 
*mala Ji^ieft, Kftnui po^Tócił tło domu a raTnlarem, w ra<^t^ 
psym roku dokoftciy^ podbój. Jakoi wiosna roku 1185* P^y- 



tlar<K«^*^ kŁ6n bWc tp^il. " Pct^icak ink)u tjrc^ gfcjnŁam WinfiCT. Mc- 
[iJnlk. Awultfl t- 117. 

Trrn Wuatn>«e, U> mioo w pA/nifj I-ud l^fulia. Wif|£«r« }J<k1aii1>, 

^^ ^ijlu xvi, ^ft], AutUTnna ^omi pcnctO| tltioJtaiii niillihut r Rufia 
^f rfn»i_ Tv(b<tAntm |irur;iitii,ni iJhliini «ij«g iwrcniiciD poraiinŁ. Ni ^cOAtiwle 
bbiMfty y"TW***7 ** fwrnik, te t "^ytpy Rs,tiy 1rjtv lA.uo wr>^cvitńków, 
\L U toAnuU «T>er l^j * ^^1 wkku byU 4oi£ u^acłu^. Xe«>ij <ljici«pJt« 
r^cli Mnl«fu, l« ta twło fi^pofnuttmirrrite w tkatffk mylneE^ CfJtloU icŁng Sk- 
d^oJcut nilljbus uiniitfli il uobu i aullibuj, t. > 3,rjCjci tylko, Ptawiacys 
TrffaiBe fTnrt«>r>«) ^5^111 tiyU piici ki^]>i ituO^kleifO h UnootC JuomLfowL, 

ppiudliłici Jti<li włcc |jr(y|HtUc^ ic ptł«itki ii«brAct? były 1114 l^Ika & *yrpj 

r, Wa i r MujdZol<L JdrinitN LjjIJł^jrrK <« Ukirn nrUr lifiba I^JlJC^l BDjo- 

lUe Yfili fltf ibftfuaA, KacV Ku£Ciuch'?oflttacffch« On^k. L iL IS^. 

•*) ArMkI Inh. II, c, 7. Mcjiw p?F k1iqui)t *nnoi MtcflifpnWł WinpUT( 

Ci »e«att. dcpihiti Icfnm ai^nAi, linl* ^mporlonlut* rin* g^M^i occlsioto 

iliilfct III III viH ew^rafil. 



— 24 — 



i 



hfwasy do obicia Swisy, Kanut pu^toscyl okolica Grozwt 
wdxirTal >ic dali^j w gt^b kraju, w tudziei obfitej i Utw^ i4o- 
byczy. I-ud ubogi i nleaamotny w orete. Jtył za swym ksi^wm 
w i^od^c Dftfiy pn^2icr«^ ^c po roicjACo-Aoici błoŁnisu^, 
zn^CiyH mocno konie i si^bic, podywimia j^hrAkło, bo w-Mjittki*^ 
zuoby wyczerpały się, a w wyglodion^ i spustoszonej okolicy 
nlo mołnA było niczego <3oatać. Zwrócili wifc ku bneipCKn 
morJikifn, aby od Boty ^X)2ywimi9 otrzymać i ttan^ti obo/em «■ 
lem ttfrfMm n«ie|«ou. ą4z\4 (lał nie^dyi Wolin. Kanut zwrócił pod 
Kjiniirń i ruj:iKK/4l oblcietiit? ićrj lji?vkuiii^j slolity. Z ITlia^U 
wyficb pn^iw niemu cala kapituła x krTyfami i chorągwiami, 
w ornatach, prootąc. aby oezc^gdził miasto, srcz^^kiic dom, 
Bole 1 aby wydał glejl na swobodne pnrybycie księcia do nleg 
Na to odpowiedział Kanut, ie nic przeciw Bo(^, lecz z ludimi 
wojuje. Cliciwe tupów lołnicrslwo ucmralo lak. że Abeakm 
musŁał pnedsigbraif środki ostro^nońd, aby wojsko w pon4dku 
utrzymać; Naatępnegc dnia ks^i^że Bojfuaław w towarzyiawic 
Abi^alona i Jaromira stanął pried królem, który ofiarował mu 
pokój pod warunkiem, aby tt^Actną sumę picmcin^ wypłacił, 
kraj swój wzi^t w lenno^if od króla duA^ki^go, zobow)i|<iił >ic 
do rocznego trybutu, podobnie jak kM|2e raAski* a w rękojmię 
spcrłnicnia zobowt^EaA swych dał zakładników.") 

Warunki piidani^ pr^e/ KanuU byty liard/o i:ii;JEkif?> poni- ^ 
zające dla k»i^cia pomorskiego, al<^l i klepki od rkieprjyjaciół 
doinanc nic mnićj bolcinc mu były. Kraj zrujnowany przcK 
wojnę, do której cesarz Fryderyk Barbarossa podniecił, nie miał 
sił do d^^Isjego oporu, cu^arz ubolewał nad nicsi(rz^icm k&iccia 
Bogusława. it\r pomocy mu nie podał.*") Opusiczcny przei 
wsiytfkicłi IWgu%law nie miał Innego ratunku, jak tylko zobo- 




**) SuD. XVt, 9^;, KuydiuiftL &B£d C- i)« oiAwl o toacca/tŁ *a>Dacli, 
wy|tlic«nych Kiniicowl l Abi^lanowt. Kombht. Bjaltuch* *itT[)fłt«n f. «6, 

**) lim Kiu*Ł) »di(nolU«r ibtt thul nicblB, F«<k. Ru£CuHb-Pixamen<bc 



— 95 — 



» 



I 



Tiftt^ aic tlo lennoM Kanutowi^-j i cncc dc Wologosaccia,**) 
kadry donuł ^ wicmwniu w4i>4]o\ft'I kriMa iluAsklego, Jaromi- 
rawń Z fiabytkiem tym wiadra Jaromira rozsjsenyla s1$ pnwte 
u c^e Pomorza przednie. 

\Viec/or<*iii k^hi^ Bogusław, bawiąc u Atualona, uk «c 
unciył winetn, zapfiwfw le fjfryzoty, Ic jc^i dać wiar^ krofit- 
karzoni, pnylomnoić stracił. Z tego powodu Abiolon dal mu 
dla sTraly 40 t<An\o±y duiS&kicK^) Nau^n^o dnia ni^n^zc^g^iwy 
fcuąte .BiusŁa] t tott^. dx>e^mi i onL^kiom dostojników pomor- 
ikicli udać >ic ra ukr^l krcjleu-skt i ttać /:łkWhiiki'iw- Tam 
kH%l« rMuy nicpiiecki^'^) kl^cs^c, i^kładal królowi duiS^ki^mu 
bdd, którego kf^ t|dal. nic zwalają na ^iew cesarski. Prxy 
t^ ceremctnW Katiiit, wspomniawNzy iw^iki pakrPwieiSstwa, 
tŁki« go prziix babk^* }4«yly z ksi^lętami pol&kimi, x których 
^lodfiU Anji»Ui2>ii. lofia Bognetawa, podjął wasala sw^o. 
Wiedy, według powi«ici Saitona, nadciągająca burza z grzmo- 
um jwioatowaia koniec paristwa AiowiaAdkiego. '^) — Na lądanie 
K^rmU Tłogiislaw ^ydat mu /rxstaji£Cipgo w niewoli księcia NU 
tłou.-') MaJ4C tym sposobem w rękach swych dwóch ksfąl^t 
llOHiańtikicb. Kanut ounknąt im gębę: Borwinowi wydzi«Uł 
Ooirc^ Meki^nburg i grodek kraju, Nikotowi £a£ wschodnia c;;^ 
lazfi Obodryt^ z Koziokami, obowi^zawsiy ich wciąć od ni«go 
kraJK itw- w iftiino^ć 1 cl^ć ulu /akUdniki^w, '*) Kamit aamier/ał 
lEti}»two Stowiaiuiikie do pjiii&twa swego prjyt^czyć. 



dtattnwkU a ifi. 

"^ Arnold. JubfŁ, h:. y. 

•} SiK.» XVI, 9««, 

*f StiAf U»£«. Sv«no AfonlL KliInHa Kunoni Daalu bmlot. « Łłh* 
fttik* KT. nr. dui 1, 64. 

*■) Afooia luU Hi c 7* ^iqiiv bumiliuu* lunc *łr«« Sl»v(iriio)> «l «cr* 
v«iiwil Duta arnh tribato, inJilu cwttu Wci1]|{*łI Id nstiu ttfia com atwdlbut dno- 

fnc4eT a Cuala rrj* tnfntiitum, vii <iiid ib eo coronail nolurni, et qiiod 5Ij,v(u 

^ Artwld. tl, c 4. 



— 26 — 



opisując powyt^m tdan^nia, iwUdek naocmy Amotd fu 
bekskl przypomina „le ni^K^y^ Danowi«, na vnAr T«uton6w, 
z prostoty odzieży i uzbrajcnU tnidt powierechownoAf rybaloów 
a t«raz (w końcu XII w.) niecylko w szkzT\a.ty, lew w purpijirg 
i batysty stro>^ sic« obńtuj^ w doautki srebra i siote, które 
c»VTxyTTiu34 w samianę za ślnl/ie, / Łn>ki Opatrzności cKr/yaiunp,, 
a nwgdy^ %nmi oddawali tic ^^rabJdŁy rozbitlców inor<lcicłi. Ni 
bmkujo im pi^kitycti koni, wyćwiczyli się w f^:hid£Gt a syoió 
TU oaukt do Paryża posytaj^ Przypomniał sobie Kamil VI, te 
ojcu jcfjfo Słowianie wielkie szkody wyrządzilit a twalając le »3 
pocdubWiRoi pomocy księcia .<*A:tkicgo Henryka Lwa, uajaidy na 
nich roipocTąl*,^ Nie moicmy prcy t^m zamik:i€^ to napady 
I^ratów E obu stron od dawna bywały, ifl pod pozorem odwetu, 
ojciec Kanula W^deiitar opanował bc>{;at4 wyHpc Ran^, u \wxm*.' 
g6^ której ob^ty potów iledfi w2bo|^ił ftkarb król^wnki i dal 
narodowi duiSski^mu środki do poznajomienia si^ t cywijizacy^ 
i^ropejsk^. KanuŁowi W było tego zamało. Cbciat cal^ Sło- 
wiańszczyznę pomorsku do I>anit przyłączyć, ale na przcsitko^lzits 
st»l margraf braitdcnburgskit któremu takie marzyło się władz- 
two swe a2 do morza Bałtyckiego rozszerzyć. — Wypadki szybko 
po 5ob(e nas^tępui^cc wf»trzymyweły ambitiid namiary zdobyw- 
ców. K?d;t^ Bogusław I zmarł nagłn i% Marca r it$7 na pc^ 
lowaniu w \^s\e Scinicy, nad brzogiem morza;'*) tx^a.n Fryd^ 
zyk 1 Barbaroaa utonął w rzece Lauaa w Palestynie w r. 1190* 



i 



«•> Anuld kK n. c ^ 

'*) Dtiiftk ŁmJftct HitguaUwi pniwi^lfja Jribanwnt tfjrdini pnn wdaV| 
^ niaj AituUtj^ tl Mua r. iiift ^ te »1ov«; Acti *um Itc *aiu> doroiok fit* 
CATitAtianit itSA, indictloft* V. XV ulrtid«t )pri1i\ i^W vi(lrlEi:eŁ JŁv, twi ()refi* 
lOi 4I11K ultinun clBiWi tpiHlmn, «od«m>iii4 lo;» qi90 i>bUU 1<I uc In fiivx marMmŁ 
qi]tfB SodidCłu ap^lUnL Hiinelbacłu CodtfŁ N. b^. Ala tok 118& cuciJumiiy myl- 
nl^b chocJAi dakmntnt wtuo£odBy- Zdi^r «f, 1* Joltumenl iftnrif^lłii^ny iruiat 
V Atich Łnijerd Bot;Li>Uui, aIc w otUloun<j mlAkcyi vy^Aiiy póinićj, mijiau«i«łe 
w t. li»». Pf^rtnr, Klffmpln, Pftwmef, CfUnnd, 1, Sj, A Ic ftofiutlm unurt ;»♦• 
dpHiicic w I. I1B7 potwirrdtf la Chr^nicoo Danicum jkb Lano IO74 uw^ae aJ 
ilig» łr bt łlflwj: in. 11B7 tiKiiIiio Uu|i*lno hertdw riuł wl roi^eał KłnuL vcn^ 
niat pro btaeida uio lubfudo; « LuiEtbdu Scrip. nrsm lUnlcanmi lU, SAli 







« jtgo oaslępca Hcoryk VK zajęty sprawami włoskicmi, nic miftl 
aara pnyponniłei: Kanutuwi Yl itrawu xwe do SAowiAdsiciytay 
oidbakyckićj. Korzy^ul z iego Kanut^ gotując się do oporu 
pncciw wszelkim piy^tendcniom do panowania nad Słowianami 
ponorskimt 

^ 5lowian«i6iyxn* nsdbałlyclu pod władit duń«k| (Iia9--I227), WalU 
liimc^ 1 Dinami (1198-1227). Nowe grupowanie «l) wladi ni«fnl««- 
Moh na i lam i a eh pamorikich. 

Nagła ^mlen! klęcia Bogusta^Ya ^prawlł^ Tiippckój nłelyTko 
TU Pooionsu, Iec2 tńkt*> w k^ięntwie RaAskiem > DaniL Dwaj 
łjDoine Boguj^tawai 1, urotl/fmi \3o u 1177: Bogusiław II i ICin* 
min n byli jeszcze diiećmi, matka ich Anastaiya, córka Mie- 
uka Starego, przyjęła opiekę oad oimi, alo tyl jeszcze ksi4le 
Wartjralaw syn iiielxxvc£jrka RuUbora. brata Wmiyslawit L 
W Twyccajfiym czaftio sprawa o opiekę nad matoktnimi ksiąlf- 
Oni zapewne nic zrobiłaby ktopotu, aJc nad Pomorwm sul 
nrienchnfk, król Kanur VI. bez igody kt(5rego nie mogli iia- 
**fpcy BofH^Hlawa 1 pr^yi^ć do władzy, a tymi:£a«era na walnym 
weca odbytym w Szuccciniw wncl po śmierci Bogiu.lawa. ksi%£4; 
Wartydaw wysiąpił jako wielkorzAdzca Pomorra obok Anasta- 
ift. opiekunki syniSw fiwych, przytomni zai kautelanowie i pa- 

» nowie poTtujricy: Janek i Jaroj^iew z Dyniino, SUrfau 1 ^yn jego 
Biaiin X WHciy, Su!iKiavr z Przctnysławia, Przybyslaw x Pozdzi- 
Rtlka. Bars z Kolobc£e(jru> Unima z Kamienia* Goicislaw z 2e- 
dina, ll^^nryk. Doble*^taw, Deflao (Zdzisław?) kaui^Un uznolm* 
«ki i brat joffo radzili o siprawach kraju, lecz co uchwalili w spi- 
nnyni póJnii^j dokumencie, nic wymienili, ograniczyw^- się 
ególm^mi tytko wyrA2«ntami. Jaki xa£ duch o£ywiat przytomnych 
wiocu, Uewo mo£emy pojąć z dodatku w dokumencie, ie 
wała zapadła w r. 35 panowania ^ławntn^o cB«rza Frydi?* 



a^jJ^m. dbowłeia c j&klr^j pcnrodu „ulffk chory* j ttary milul nf 
■• jh>l«*iBa bi poctfiJfu oidiay doó br^egitm mam, I ikonkl pod o<lluy(«tt 



— 28 — 



lyka f , a o uLiJcirrrnle Pomor/ii królu KaDUCie aol ^owa.^) 
Oc2yivi^« panowio pomorscy spodj:t«wAU się, te ce«arz będ^c 
dawniej jut oiccadowolniony z postępków Kanuui, wmięsui si^ 
w sprawę \ wyrwie Pomor/e z niewoli tluiSski^j. Niif zapytawszy 
więc Kanuu, itopuiclli do rządów Jtraju WanysUwa, \Vkróic€ 
jednak po tcm Kanut zapci^-nc mocno poi^roait Pomornuioni. 
pon1«waJ w tymłe jft*JCJ:<? r. i ifi; Ana^ia^ya at \ynami udała jĄ^ 
do króla duA^kiego, aby mu hoTd złożyć i władzę ^'nom ewym 
<apcwiii£,'^j Ali? Kanut. ulajac więct-j powiernikowi swemu Ja- 
romirowi, oJtŁ-ntooeirtu t kki^intcEk^ du^k^.^') nit Wany^ta- 
W0W1, tyczył aby Jaromir zoaUT opiekunom małoletnich k^i^tąt 
pOTflorsklch 1 dla poparcia woU sw^] orętem. wyprawił się z wój- 
cikiem na PomoTKt (m5S).''1 Stało *ic wedla tyczenia jeffo: Ja* 
romir obj^l opiekę. '") a ksi^ Wartysław znikł w d^tejachn ^j 

Po niejakim ri*.^ip opiekun pcx7ał prrywłasrria^ cobiff po^^| 
siadło^ci małoletnich kM^f^t; zabrał Wolegoszcz, todice i Gost- " 
ków. — Troskliwa o doljru d/:icrci Nwycb Anastafya wy?iła1a do 
Nyborga ka<utftUna dymiftskiego Rocliela i obywatela z Dymina 
^awomira, aby prj:ed królem duAskim skargę na Jaromira ca* 
nieśli. JttJnoczfetnle pnred królem fttan^l ! Jaromir. Kanut roi- 
str7ygn^t oprawę w t«n upoftób, aby okolice Trzeborza od rzok 
Pieny i Tr^cbli at do cia?sniny mon^ki^j, dzielącej wyspę Kos od 
l^du, a iBkte okolica Wo&trowa z pobrzetem o(l uj^la Pieny 



^ Anno 11B7. Slj^rMut raiEiertloruin, «pt(EOpiu, ty iTudiu hviie ntcmaric 
Bncailal duciu pclicli ridojk «t ^bo iilli imbormn at WjkitH*laDi nc*d<imj|iitf 
leTTt- Ontna ccnivcDn»nE liiccm <]c lUiu ecttc, commuiilcata contlUa, pUcult omnU 
bu Koc Ud ulubrc iimiluluTn non <t«bor* Btri iirilim, <4d mapk ptotcnu tinapo- 
tli, iSaIł lib^ dirmhuB pAct« icc(pci< ^DcicnicDlucij - .. AcU tudI hec ■. 11S7 iwfic* 
Tsnfe in Hamuii) imperia glorioaiiiimu impertUmŁ Kn.ltfrica anno iniprii rai 
XX>:V. JlAHilbłtb. CoJa N. 61; KUm^la, Pomni«r. Urk. N. loa* 

^■| An, 1 1Ł7. Murlun Biitjid»i lirrrrlrk rjtit Arl tri^rm K^aul Ttfnsnml |3ri 
btot^cio iiiD bkb«ndc>, (Par^v. wyt^j w priypJBku 74.] 

"J D aicokb JuocMift 1 ^tkf kióln Kibuu V, Suhm. SciipU. IX, lia. 

K) Chronieniu Dimcufn ari an, ii^o Kipedlllo ail StP^lnm <acu Mt Jm* 
muiu Iflftus nt Ulor IiUorLiiii Buj^liUuL Lin^ltek, Scnploia IIIi 161. 

^t AmisI, E]r<tiMi ad 9. 1139. Eipedido faciB «ii In SljiviBin, M. G. XVI, 404. 



^ 



39 — 



flf fc Gnlfawalde, jako poftbdło^^ duA^ka loftu^a prfy Jaronatrse 
D« prawM feodalneiii. Iui4ictoia ia^ pomor&kini* jiko i<«piftdck po 
ojcu, przyznał oko]ke Wcl^o^ia^'. Bukowo, J^szAny, Slton (?) 
Imnck Go»tków ł ). w^ki ;^k^ftvr(^k eiemi po lewo] strome 
Pirtif. *') Wrtóli wi^ RfK^hłłl y^ SłłłwrjtniriiTn da domu / nie* 
p«m)r;iina wi&domoiici^, a Jaromir z^^amąwuy cudt% posiAdlo£^, 
Jiltby dlft UK[irAwii9ll!wit;nu chciwości ^iw^j. uciynil £ t^j po«ia- 
dloki iractn^ ońdjf na rxiKi koScioU i wtynU^ jnnzcze r. 119} 
ttkinorccxoi« roŁpoaął budowę murowancf^o koidoła w Góne, 
w w/-%pit? Rdiiie, ahy w nim CystrrM^w oiad/if. Cokolwiek p<S- 
inUj» w odiccć] u k^ąi^t pomorskich dzidnicy Jaromir zalotyl 
kWiór iwany Hilda, po niemiecku HWcna, w xm5;c£dn^ da- 
wniej prEef Danów mł«^jftcowo4cl. 

Panowania KanucA VJ nad !'cmon«ni Jątrzyło marf^rafo 
Ottona U, klófy >am dąiyl 3o roŁ-M/jrrcnia wla<liy Jfwćj ko«Etccn 
Sloflriaił pomorskich. W^zak nie w Innym celu ojcioc 3*go Otto J 
po£(Tie&£yt wr. 1177 pod Dymm, jak w nadjtiel wyna^rrodfonia &ie- 
tóg cu^k^ rd(il»yr>y na k*^micinrh pomorskich, "^f Odfi/f^lł wtrsly 
1 fucMm; póMi^j, «tati^w->£y po ^ironte koalicyl panów saskich 
fneciw fletirykowl Lwu, s^Hjtkał jKilęŁny op6r w SłowUnach 
cttJ wodią Kazicnina 1 pomorKkif?go (11791. ••) NarrMci**, gdy 
Fi>ćcfyk I, strtaskiLwszy poi^c Henryka Lwa, podniósł ksiatąi 
Atowia^iskicli, tud/k^J Bo^u^ława 1 pomarskte^u do ^odiio^i ksi%- 
tąi paAsTwa RjEymsku^gD ui^')^ Otto 1 nio móf;;! bez powodu 
napadać bezkarnie na takiegoż jak on sam wasala ctisarea. Ale 
odk^ Kanut VI zhotdowal sobie Pomorza C"'*5)» stosunek 
OcEona U do kraju teifo calkitiin bie zmienił Odi^ pod pozorem 



^ A. 1194- Kikn^LA Dabotobi AlAu^runiąii* ru . . . Inlcf d^mtnum J<ri> 
fain&n n Jonu^runi Duci^un e: SUuot odcnullc* dittorilU ugntibiTUi, (|uc tcrcE 

«> WyUJ « br«ł4f jm fi t, & 



— 30 — 



avQ stnoj. « wkmboma raki llobob i dofa^ Spo^wi Wsafc 
mdjr olc4Ac« iiiiiraiijimŁii Betfim aakJmlj |tf i wilm > ofk i hB i g do 

Bttmisnfci os w^hód od BMiica mx do gtaucy poŁslbcj, miaoo- 
Tnłt^^ ^eiał do krjpjiw PooucBki^D i ten 



n 



wbaBM hr^ fiMpoin#l)fli^ny ^^T^ nsf^nJoiri, bo pczcfcn acwi^ 
nkŁ ng Ć/ogK do Odry i man^ 

t>4^C do poderwuiia poc^ K^nuta Vl« OKUgraf Ooo U 
fruedl « p or o zomk afa v biskopem S łhai ^ ŁŁ W^demmm, 
któfy hcd%c ostsjalnyTB ijrtiffn KamCa V« fcntn uuuwę, *t)T 
KaBDtt VI porin«V trooD. len osonu oiwiadocrnw^iy «ic o za- 
miaiach btefcopA, tiwicsl e^ w r. tią^ Wtedy Otto II spiko%l 
aw I AdoUcin ffraitts iw^Wyły ^^im t moTmi panuiu ?j*fc.Tmi. 
^qr wspótoiaoBKamtaYI ud«i^r^— PnjrpMtt* w tyiato czańt 
zatu^i AAuCftfyi x J&roauKiD osposofa^r PmiKMMMoó^ do sm- 
kjuua pomocy n Ottona II, a ten, 1conytta}%c s dogodo^ cfawifl. 
pocz|l wynk^ać od K^mita* ftby jntAd sif boldn o» Sfowian. 
Obunooy teto K«iiut vypfawB wnet wojifcp do lą^do Odfy, 
pod teoiPłod% kandem Piotra, btdnps RoAMo. Na poł%cze- 
nte £ Dafiam) poepicBzyS Rany. PohUa^ i OlkodiTci,*<) ktAfty* 
d^i^c po drodze oa Djunn, pcawdopodofanio w ^nolB cza^ 
gród un suuuyli, ilbowńcn póini^ cokolwiiA wxzuianku)« ^ 
o odbudowaniu Dycrnia. Margraf Otto U« ra^%c Ikitte woj&ko 



«} fUdi. Dii 

Banus Ł EL 

H) A>vMkb. V c^ 



IfaA 



I^KnbTtdUwi lY.Knfc 



I 



Ott«, ■ iigi f ■ 4i 



fiOH 






Ctf 



R^i^ MB 9mA^ 



— 3* — 

je Słowian, spotkał niepnyjadół w niemancni nam miejscu**) 
(r. C198). Starciit si^ było knvatt«: nvió«two hAni poległo, ^m 
v«dj Piotr raniony <kiEt&l się do niewoli, a reszu Danów na 
oli^y uciekła,") Trtymał Otto biskupa Piotra w niewoli, ci^ 
fi)C »łc nadiic};^ otr/ymaniA w zamian za niego jł^Aców Kwych 
ibb a^Mkę £Tcmi ^lowiAńi^hić), C2«& płynni, rany biskupa £&lyły, 
< j-dy połvrócil cJo edrowU porojuiniat aic z pr/ł-oiacjonym <lo 
ita«iimia go ŁudoKdm, pnsekupil i 2nik^''^) W następnym 
r. M-j>, ffdy mroxy, idtnąwszy biota i brody, ułaiwity pnejicie 
fj ^n^zklch w 1^ mJ^HCOWo^ drogach, margraf z silQen> w<^» 
cImoi grafa hotsjrtyńskŁejco Adolfa 2 jednaj, a Pomorsonic idru- 
1^ »trony ud«rxyU na ^łogt dut^^kle i Jaromira. Cala Stawia 
mtfcUnburgBkft i^pu^oosion) jrostała, n^eoszczgdzono nawet Trae* 
bftU^ prtez Jaronńra romor^anom odjętego. Margraf zamkrmt 
lttavt wy^^ic Ranę >pu->łtosj:y(^, \kcz tuuU|>n(1/t«Twaniff lody pu- 
^dly. fJkt^m Kanut ściągnąwszy eily swe nad ^^ek^ Ef^cr^ 
Toedw Adolfowi bold^tyńskiemu. polecił knl^lętom Borwinowi 
E Ni^lotowi udenyt na poMadło^i graia Adolfa d»*DafiIe, Na 
fcb spotkAnic wybiegi Adolf dc-Dask do miejsca Warskowo, 
Ytlemi awŁenyńHki^j, nujtła bitwa, w któr^ padł NIkłot »,niai 
riobry i rocs^ny. a agon jogo wodług latopiAca, cala Sławią 
ophkiwaJa^'**) (r. 1100). W odwet la inatx6 księcia, ^owi&uło 
nmónwo Niemców pozabijali, j^tody ich zburzyli do szczpMy 



**J Amotd Ubek, V, 9; in innlliAiLdin* nilitnm ef Slauontm. 2kflt« fif 

ttu R«łhaAtaiiŁ Luccbck. ticrip. Ul. 36^, 

■^ Atncdd \\<. y. E^icopu* Jo cuftlodla ecipliDi.,,. a Łndolfui noa purk 

") Aipold. y, ^ ij. Kkoku* pńor uthuttua m b(»t«> fKJcnt, intaf?(lBi 
BC Tir bMv d prbd«ai, cujiu fuŁda t«TB Mi<b Lt motranm «c rrni. 

W kojiiŁ DtlaoliDKłŁ dobr)iA«li4i, tuhowinćj v Biwer^cifii upinna: Nicolaiu 
M fu. I^ctrftnn tt KltaSnonrm piDcep>v Hic aniw diiL ti-M ooai^o katcmlu 
ftafi liMlfrCMfl tft ir W«rcho. Hittoiyk duiUkt l^tAan J-lf imicrci NiUoti ««ia* 
a|t toUcB 1^1, sic w KJrcbbofu Rdm chiDiiIk ■ XV v. op, iic^ wyniow 



— 32 - 



s^icxę^x% — wdowy wlewają się li&mi, ziemia pcubawioiM ludzA, 
wyK^^^A jakby pustynia of«Tomn&. odłogiem lety. chtra&tem i cier- 
niem pciroftla, ni^d^m ani }^^*. ani spnęiAJu wołów mewł- 
dać*. '^*} Wojna ro^rpalila ł<ic. Dany rwycte£^u graf Adolf hol* 
sEtyAskJ IŁ Łabę ucickfić musiał.*'^ K^nut tryuinfowat. Iec£ 
ntp-spodmwanip umarr**) (n tao?). Brać t następca }e^ 
Waldoroar II doJój wojny prowadzi), c^ta Nord^bineiic r,flobył. 
greia ^xwcryA3kir:gu du hołdu %ohło /niu.^ił. nakotiirc 7. Iicfnrm 
wojfikiom i «ławą iwyciczcy wszedł do Lubeki, gdfie tluiny 
ludu powitały go królem Danów, Słowian I panem Nordafbtn- 
gil (tjoa).*^ Z posiadłości grafa Adolfa jedł?n lylko f-auenburg, 
obijany prztTj? Danów, bronił si^ j<t*^ctfi. Atoli Adolf wnciodl 
£ Waldemarem w układy, dat mu zakładników, l^ucnburjr pray 
sobie xdirzymał» iriekl^ się wszystkich innych posladłoi^^t na 
prawym brzesru Łaby i do SH^e^^o uboj^n^K^ nad Wej^cr^ za- 
k^llka powróci!.") 

W k&ieatwie Slowiański^m. po śmierci b^idzietnego Ni- 
kłota, Borwin ^^m jeden rs^ckił, ^to-Mijqc mc do woli zwierzchnika 
liWffgo. króU duA^kiiłg(j- W;ildi?inar zaA, opii^raj^c ftif na ^wych 
wa^lacbf Jaromir/e i Borwinio, nie zwalał na dobijari© *i<j mar- 
)^miA brandrnburgfikit^» du wł^d/y n^ Słowianami. Dymin 
odbudował (uiij/^) a nUm^w^^ty po stronie ce^rza Fryderyka U 



I 



«ł Arnold, V, i^ 

iphriii* muJtitndiTic vcnll J,ubccam. lbiqu» cutn oiulU jm-tinJibiLE it* Dinuiuiu et 
SUuorum ci ^^ofd»lhirk£ue dvmEti\ik kalalntur. — Ct> ttf tycjy *ialf tfitąpioau na 
Iron WtHcmwi II, U> ]ui Uihliujn. ł:ianLov[iic objunil fGeiElu *. D&noccork t, 
'- 34St tivijp I), Id li^kt ivn ujpBfla otatcayć toUicni t loj. ^goiloic r tcm pfiyfffl^ 

DriiThkiiitiar£ikireA iimiri^Llr piiil 'Itl^ 7 Drcamfira r. Ilo!. Por^mnA) Mckt. UrkUUdeti- 
bach r, N(. 17J> 

•'J Amold, V. 17, et camei a^tulent SchŁwrnhuri; Kucrucm. 

*■) AnnAltf4 R)«futA, A(1 1, ilti. Dini ciUturtł Dytnin riHAifi 
NyiiTitidTy Jotraant- Mon. G«tiii, XVI. paj:- ,105. 




I 



— 33 -^ 

prjuKiw Ott£:iii}wt IV (r. tjii) Mtysk^l Vł Mecu (r. tiu) iffodf^ 
FrycWryk^ na u>t^pi«ni« mLi (>u«iadtości ce«ar«k[i';j i prawej 
ooy Lab/i ora/ pr^yznartic właijzy króla duiSskicgo nad Slo- 
i.*^) NiedawlerzdJ^c wsjakJ^ publicznemu przyrzeczeniu 
emu, Wdldftmar II, za posritdnictwt-m c<?sari;k Fryd«r 
ka n. wymiSgl JCS2CIC od papie^w Innocentego lU (r. Iłi6) 
1 Honorius;;a (r Ui7> potwierdzenie cesyi cesarskiej w nosunku 
^ dóbr duchownych, w zi^miuch przez Waldemara opanoy/^a-^ 
nych.-**) 

W k&i^twie S^weryń>>kiem i^t^dzili stronnicy odtwarza Ot- 
tona l\^ bracia (luncelm i Henryk, (tuncdin miał córk^ Ldc. 
t któr^ król Waldemar Tl syi^a «tvi;go MllcoUja IUllam!a o^timii 
Uk miała ^yisw a (fdy ma,t \ ojciec jej zmarli w r. ij;t, Wald»« 
nur* uMA))r Mrunnikir-in Frydt-ryka IL zai^l połoMrę k^i^twa 
SonryAckiogo dU swf<gf) wnuka, co tem ^ę latwii^j udało. Je 
frtfiŁ Henryka długo nic było w kraju, pielgrzymował bowlom 
do Z^l^mi ^w^Ci^j, Po |KJWróct« do domu, Kntf Henryk u[)omrnał 
vt o połowę gra1»iwfi i w celu powrócenia mu po^adła^i udał 
ń( OMtbi^ie du Waldemara, ale trii iiAJpotcl»iej&zy w owym 
coftAe 1 monarchów północnych, pan nie tylko Danii i zaodnaA< 
*^ Slowtai^zczyzjiy. lec* i oddalonych pobriciy bahycktch, na 
bdrydi obudowany przez niego samek Rewal*-) prrypomfnal 
M9ta, łc ai do zatokj MA^i^j szerzyła się potęga kr6ta duń- 



,.,. dc eoTHAia el roiiwmu fpuncipiiiii RiTriTianl iołfirtU . . . omur% ur* 
«* ikn EJ^AAin *l Albinn Raimcio attincoilw imp«ti>, . , . ^^uU^aid in Sclaw 
KaolM cuav«ntqDi ii>l«tn<j lUDiiur Ulmi^ U^mH, fCK^u ic^iu icJiUdLmut,.. 
;JU|«n. Urkw1«»bii<b I, N. Ai»: - łluMlbaoh, Codn V9nieram»c N. qR. 
^ DfllnacMy i. I2i& 1 iti? w Urklcii. Cr-butK I. SS. Uą i ;)l- 
''J Jmt « XI V,, od ccuA* kiAli diiaslilr|>o Kathie* Iwi^cj;^, |.>iiit pnnd- 
*>ClM*n ^ftira^T k^ btMfE^tn EaC6w « Llup&w, P«f«itio ofn^rłU ^^i Danowic rnle* 

W«łSiqui n w r, |)<^ wyftawYmiy slf > TOOC» okł^lAw, ai ktArycb m*|" 

f^Wało ilf ^^ooj iflofownlkAw, ijobll damy padali, thudoual tanifk Re«jt 1 M* 

nlflijt, — UAintb Wr>ii|{t1U. Cltronik *on R(tb>ul. Dorpat. i»ą$, — 



— 34 — 



1 



&ki«s:o, nie zwrtCAl vwftgi da proiby £rra^ &xw«ryAak1 
fleitryk po^unowlł ftani Mitne >p»n'ttnlliwoAć wymU;ntj£, 
kiwat tylko dog'c>dnój ireczno^i. — j6dn«!go razu Wa^onuir Uj 
g citcrnastohtnim ^yncm W*ldeiDftrenu jul ukoronowanym, po- 
lował na wyspie I.yoe, na potwUnle od wyspy Fionji p(^ołon<^, 
a poniewal na t^j iiie£:UttdnboD6j wyspie ladnef^ raie&ekaniA nii 
było^ umieścił f^c król t »ynem na nocleg w namiocie opodi 
od innych namiotów. W nocy, gfdy król «pał. wpadł do na- 
miotu ^rai Henryk. schwytAt kroku a zawi^^^sz)' mu gębę, 
r4jcein / syiior ji-gu uprowadzi! (Vi przygutHWdncgu t^kr^lu, i"*-^ 
któr^-m IV noc 2 6<go na 7 Maja r, 1^33 odpłyną) do bnrc^w tło-^ 
wiańskich.*") Wyprawa udała się pomyMnie, Uwięziony Wal- 
defnar oftad^ony lostał 1 synem najpnód w l^ciynie nad LAb%. 
który Henryk c^attowo cnynuJ od marji^rafa bf^ndenbarskiejto, 
a po niejakim czasie przcnióał wi^iniów do £Amku Dancnbcr^a. 
na k-w)'in brr«>gu Laby połozonegfo. Sprawa ta narobiła w Euro^f 
pi« wnawy. I^pi«t Honońuu Iii dom&jEii) sA^ uwolnienia Wal-^ 
demara 2 s)'nem,**) lecz Hrnryk znał cctii^ fantu który miat 
V r^kUt t nie wcze£ni^J zgodził &ic na uwolnienie króla- a£ 
zapewnieniu przez cesarza Frydcrjka II wypłacenia mu 1 pizy, 




tleiuo co J« £ivcfynA c^wjada Tolił OUl Chr^ailu, LBa£«bckt ScriTŁon* I. 
11;, O ternie ttmem t/^/tntv\\a m^wi Chtonlma Erict ngU. m. 1. lUj: Wilde- 
RiAmi una cum 6Tio no Wtldenuf? III ^nptl rant Jn Itcdt >uu t comitc HrniTico 
ia Lnibli L^ullie, — liou l«tA>t: Tt]?ut>aioah dunifiJAiik Ml iu« pi«cv«luiue cl 

p*C;( ia citptivjUVc diUuiutu i]ijul-uqi iccuin^ cl iii dlii* iimlUA. LaoiEctrdt^ ScitpL 
1. 1^. 

"} r«.pie£ HoDCrtrtu Itl v i, 1215 liBTetB a dfiU Jl 0<tobi« wiywd gnfa 
HoBryki aby uvo1(iH króU V^Ald«RiAia 1 sj^nm: liitem i dnti I NCYcnibra £a«1«- 
OomU an^bukupA kolo&ikiego o porviniu bróla, 'g<Jy on 1 rodiio^ błvit na wla« 
iuć| w]«piv. priu K<jqi«H Hcoiykju occ« Ulctu catnoi tr»ii>«r«uui iuauiculi fide* 
Ut»ti% . , . vt trłgr«tii«. nociunD ltfciipor« In toaloiliiKi eju« itnt^Dt rum dirniti^ m- 
miU* mitem, arołatut iooDDcm, vMaal]UB d^mjauii, in alial^ nuo JorTnlcatenL^ is*a- 
iłl, «l... tpfcm Te£?n trapie t-LitntnTuin una cum prulato ntio in ayham i|iualanl 
abUuait . , Takici litty pif ici poiUt do ccaana Frydnybii, df> mUiU Lub«fcl t do 
Ifbkupa wudcUicjfo. — Mtkleak Ui-budi t, Kh'. i^ii MJi 'Mt >9f* ^9^f *97< 



I 




p 



— 35 — 

jidołom ]eqo 5D1O00 marek, lud^let iwrócenia wsiystkich po- 
&u<dło&:i pn«£ Danów na Pomonu zabranych."**} Narc^dc, jEfcly 
Waldi-mar II poiJp«»ł zi (jrudnU r. 1^25 traktat* moc^ którago 
in«kl się wsry^ich na Pomonu posUdtoid, » wyj^tki^m Rany. 
i tobowiązftt j^i^ zamącić Henrykowi siweryAskieinu 40 tysięcy 
jn^irek, roulocj jólnytn jiauiuan iiie-fiiit?cktni łKigntr* H^iry i iW- 
22klulniki^Wri*^ wtedy dopiero Henryk wypuścił go. zatrzyma- 
wszy syna ]c$o w wicHcieniu kilka mie^ccy* ai do £łoJ«nia wy- 
kupu. — Osarz \ panowie niemieccy cieszyli &lc 2 lego, albo- 
wiem 0}czy3ma tiiemiocka posunęła się inowu a± do bracgów 
bflltycklcli. Ale papież Honoriusz III, nagania>ic postępek Ileti- 
ryka soweryńakicgo, złożona przez Waldemara 11 przyBl^gc, 
}ako wynausoK^, za niewatn^ uenal'^ i lem rozwiązał WaUe- 
laarowi ręce do spróbowania rax j««7r/n onr^t^nn straty ttwi- po* 
WTÓdć, — Nie powiodło się ma. Zdradzony podczas bitvry przy 
Bocnhuwdc priez Ditmaraów. został pobLtym, oko fttracil (roku 
0^7)'*') i j\it |>otem ani on sam, ani j«go n;xstcpcy straconych 
na Pomorzu posiodłofei nie odzyskali,'"') chociaJt dhigo jeszcze 
kr^n'ie duA^y tytuły krajtW Htraconydi zachowywolL Pamięć 
nrydcztwa Niemców nad "Waldemarem kościelne memoryoly 
w Ubece do^d zachowały. ^'"^) 

Następowało nowe ^upowanie ei^ państw nieml^ckfch na 
fifmiach słowiańskich. Ziemia Wągrów z Nonlalbing^j^ weszły 
^0 składu księstwa Holnzty^-skirgo, £awyj^ikic?m Lubeki* z któ* 
r^ powstało wolnd miasto, nikomu innemu jak tylko cesarzowi 



**■> TtkJl InkUta Ą JiJii r, 1^14 1 17 Xovcmbn 1115 u M«kUab. Ur- 

■*■) Ftiri Obi Chrnn, a. is^b: Alheiiu dui ^<ttC7nu» Ricvl>nTi, H l.jihrk 
neąfh\ itrji LibtfU tu Lotclu d D*uU.; (la; t<IIaiD foit ia Bi>mtoT«d«, rd 
IV«< ff<fdcrv)t, I.HC*!'*^' Sctiptorri I, lA^ 

1^ BoU. titłCk SUrguJ. I, 39. 

1' 



— 36 — 

podtejjłe. W ftemł Potat^aa powsulo księstwo Lauenburtki^, 
d« składu którego iveu1y graf^twa: RAcebur&lcie t Zadelbądzłe. 
Z nrtirtjr «W!mi Totabian i zitmtl Obodrytów odrodziło się da* 
>whiejs2« errafacwo S^weryAskie, oddane \>tLei Hmiryka Lva 
w r. 1167 Guncdinowi n Hagim, ród kt&r^a prx«trvrjU w Sjcwe- 
Tyni« do r. 1359-"^) ^i^naui Obodrytów wi^hodntch, Chyianów 
■t Ccrerptenianćw sktadaly księstwo Mcklcnbur^kic pod dyna* 
«ty:Ł Rnrwlna {-f 1227). Ksl^ż^tt pomorscy iMlzyskali poslailł^^l 
Kwc nad rxeką PŁwią, a ksiał^ta r^^y ouiymali lu l^iie skra- 
tvck licmi ponad prcesmykicm* (t/icl^yni wyi^pc od tądu. Z^ 
wyjątkiem Rany hołilrwnicłi^j królowi dtiAskininu, n*5rta wnnlan- 
kowunych ki^ia^^t i f^rafów hoklowali cewirtfcoń. rcadzłli się pra- 
wr-m pn]ityi;xnrm nTrmitfckiinti* a chociat w lAnsidńr. wcswnę- 
tnnym ob8envowali niektóro dawrt« obycujo narcKlowe, to je- 
dnak ni«pree^kad£^o do zostawania w jedno-! t rzcstą nl«- 
miis;k^. Orltąd kHi^u / rodu Kruka zakładają, pod nazwa^ 
kńat^t nick]?nbur>;kicłi, d>-na»tyc nii^micck^, która dot^id kwi* 
iiite I j«si j>=dyt]4 laiUToil^ puittij^c^ £ dawnych dynastyi slo- 
wla6ftkkh, 

§ 68. 
Lużycc Ł Milsko, 

1. MlUlco pod wlsdi* nUmifokt 0034-1136). 

Oderwane od Polski dzielnice: Lu2yce w r. 1032 i ziomic 
^f]lczan<5w w T. io34> ctsar^t Kunrad I! uddaL pieTw^X4 inar- 
^afcwi wschodniemu Dytrychowi, ^ drug^ margrafowi mi- 
9£nic/i3ktcinu J^^khardowi U,') Odt^ dwie to dzieltiice, roz^" 
CTcne w ci^ti dwikh 1 pół wieków, pod władza równych panÓw, 



*••) w r, IJS9 Sf»fTpł pot^crył tlę t MHEtenbdrcJ^m pod jrflni d/nmn'. 



— 37 — 

ti>^4 ^^*^ cxlrybnc il/trjr. \V«*Jiniisny pcKl ro7^'Agc fiAJ]incóc^ 
MUłko, potem o Łti2ycach powEiMny> 

Dawna nazwa tiomi Milc^an^Sw. ^JAwta się pod piórem cu*- 
ółx>Aetnc6w w rolnych form&t^li: Mil ^z^nt*, M i 1/ i-ni, Mil- 
cinit MtlEtcni. Milzic^nti, Miltizicni. Milxani. 
MII scA* M ilce> Mllzan a, M t icw^ko. Niuvy te powUi* 
TaJ4 s)^ ał do X.IV w., niekiedy z dodaUcl«m: pAgu». Od po- 
czątlni X1J w. wcbodxi w ui:yci« terra, proYincift, m Ar- 
chi- Rudr,sin, Budi-\-HLii, dln OLSróJ.nifrnia. x.4rh(KliŁir*j c;xf;- 
Aa kraju od wschodniej, mianowicie od Zgorzelca z okr^ginm, 
niendei^cych do starożytnej denu Milcz^nó^.*) Na potadnic od 
Mietka kfala c^e&ka lupa Zaj^o^t w górzytłt^j, ogromnymi 
IdA^^mi pcrkrytćj miejficowodBci, bardzo sUbo zaludniono), a± do 
TiapływLi kolonUtów niomicckicli w koiica X]i I XUi w. N<uwa 
krainy Zagost siaje słc m^ną dopiero od r. 1144.'): ziewanie 
»»c M& krainy t^ 2: Mibkiem postępuje i:v^olna, c/^Aciami, 
Xni w. Przodimt pomiędzy Mil»kitrtn a ta^ 7^go?ht ^Łuno- 
ily niefywebyte b^y. wirM których nikt zapewne w siaroiytno- 
i nic oznaczał granic. W póinitijuych c/aHacH tylko w ogni- 
tych ryt-ach granica pomi^iy temi krainami o^nac/y^ ^ie djŁJe 
ton sposdb, to cato dolina ^.ytaw&ka z okr^om nad Ni?ia^ 
a / prawej ftuoiiy rzeki tćj iT^asto Seid^nberg t okrogieiu a£ do 
KwlŁy do Ciech n^Ielały.*) 

Zabra^v-^zy kraina; Milcunów^ conan Konrad 11, wcdK^oby- 



Obateiawf AileJi. t97g, v 57^1 S77 ^ nmtęfu 

dEiHiia ibKlEiił*, pablin* tinm ngiliu fadtnt. Worbt. N«h AiOiiT. II. JtJ, 

&Mh ^il Kvi9f, LtAr* aUB6«iZfl tFfcbłofi » filmikiem, nionrteuln^iiiią jmcia 
V Ł 1^1. poiljiiwiaT w*Ul imca Lr^U WftdMwa L 1 mUnlEiu MuUuaa buku- 
(Wi ■inakfliVlfiT NaboDiec inpi ZiG°'t. oiiOEitlom lacaniL od MiUkA, niJ«iiŁl> 



_ 3S - 

O tcuto^kiej^ stał iiic wMcicidcm cat^ ńcm^ roedawal J4 
komu chcW. i cbowi^kicm slufby wojskowej I upUty du skarbu 
cetJLTsklegfo podatku. D&wni«jsL dzlodzlc^ słowiańscy stracili oć- 
rara pmwo wlasnoici /ieni»kitl<i, a kto chciał utrzymać się priy 
ziemi, mu^inł wn^f j^ y łjL'Jti c:i»Ar£.-Ł w po^udto^ lenn^, sluiyjJ 
wi«nito i podftiki pbcić. Kto u^ obowi^ików swych nlo pełnił, 
traci) posiadto^ zicn]sk4- W jakim stosunku do władcy nie* 
mi^cki^j :fostav/aly gminy Motvłai^!ikie w kraju Milcianów, rago 
^ ir6d«l nic do^trzi^amy, ala o^ady poddanego, jak równic 
i /ittinie iii«)«Ę)dIonc cesarza rozdawali kościołom na wla.%nor^ 
i przybywającym z Niemiec rycerzom -^ m prawie l^nn^m. 
Wskutek tego powitało mnóstwo feorfów, po^iaj^o^d etapowych, 
ale takiego rodzaju w1iL^no»d. jak allody w Niemczecli, nie znano 
w Milsku jeszcze w Xl w. 

Krótki c^as władania margrafów miunie^kich ziemia Mil- 
ceanów (1034— io7j) n>« dozwolił im rozwinąć organizacyc kraju, 
w duchu inhtytucyj niemieckich, ^robionj był lylko wyłom wielki 
w prawic właanoict ziomaktój i połączonych z nią obowiazkAch 
>1u2by wojskowej i opłaty podatków. Wrcwcic wssy^tko dzlało- 
sic na mocy dawnego obyc/Aju, do nagięcia którego na nie^ 
miccki ład, potrzebna była dtu^s^^a praca i spokój. Tymczasem 
C»«an Hnnryk IV, obralony i:lewiernc>^i4 mu margriifa ml5Z- 
nl^Afikiego, po^iadlo^ jego oddał (r. 1075) margrafowi wschod- 
ni<?mii Dedi. a gdy ostatni zniarl w l'aid£^cmiku te^goł roku* 
ceAarz przyrzekł oba margrafcswa: MisznieAskle i Wschodni© 
lut^pić spnymiorzeńoowi 5w<:imu, księciu czeskiemu Wratysla- 
wowi n, co powtórzył w roku 1077. Wszelako Wraiysław urc- 
imm zdobywać musiał puszczone mu pr7«2 cosana kraje. Opa*- 
now^ Donin, Budyeiyn, Zj^orzelec (io;(iJ, innych zaA grodów 
mls2nleńskich pu^ij^^ć mu zdołał.*) 

Wśród gacz^ku orcia w Ni«tnc2ech i Czechach, ijawia aag 



*} IXitU aiaicjti<to T, Ut, •. 474< 



— 39 — 

ttn dworze cienkim gło^y w dzi^Adh komes Wiprccht z Grotcu, 
pocom^k RUro^yln^rgo rodu >^)wtttfi^kie(fo, ocUlawnA OMailte^ 
« Bblć) ziemi, po I<iwój scirome I^by."*! B^d^ »pou^nowaconym 
X tnar^rafem półriocnym Udonem. Wiprccht posiiidl Tangcr- 
Ruindtt i inrł« dobr^i w marce PdtDOcn^, a w SerbU zAłab^kl^j wl&* 
dal iniast«<m Grorcj:. jako wŁt-^tmi^^i^ u11oduilnfl|, /ałoiył w mi^£citt 

tcm 9w% rezyd^Dcyf i od ni«j przybrał nA2^^'bko.^) S^łedzi 

nW £yc£y]] mieć obok si^Ie pricdaicbiorccego i nie^tpokoj- 

ne^ kofiu^SiO, dokuc£aU mu, a on. aby się pozbawić nir*[my- 

jatnych mu i^^dów, przyjął ^luibę a Wr^tysUwa U, który 

wla&ie w tym czasie, wyprawiajcie do Włoch w po&ltek ce^A* 

nowi syna Borzywoja z 300 wojowoikami. komendę n«d tym 

hukcm Wiprochiowi powicayl (r, "toSi), Przy szturmie Krymu 

wtoku loSj Wijirr^^hi odrnar/yl mp mulxvvy<vaJn,-4 oilwag^ i l*k 

^ttlnal eobte cesarza ftenryka IV, te tan udarowal go allodami 

lj*łnik. Dombuig 1 innemi dobrami w Serbii x&łab«kićj, rilm 

UK panow1«^ niemieccy takJc; pospieszyli okazai^ względy sw« od- 

woJncmu koiii£sowi. Arcybiskup kc]o6ski Sig'win nadal mu 

1i ponUdlo^^ Itfnii4 £upc ^rlc. arcybiskup mo^unckł poiUrowut 

1300 talentów, bltikupi: halb(f^^^tad!tEci, «zŁadtiiuki, moiia£t)-rski, 

tyciaibki i opat fuLdcńaki obdursyli go ró^ni^mi poitiadłoicuŁmi 

Idodtodaini a k*L"j/c Wraty^Jaw U dał mu ;a tonę a^rkę ^wą 

Jtutytę i w posagu £a ni% krjij Budy^zyA^ki i 2vp§ Ni£in>*J 

W kn^kitn czasie WiprtKht auI %ic bogatym panem, mieszkał 



iBtt^ i|«44 ^ (^nntłli plflc^ »iivn j^Eta Kljclnm tlmium nuniiu CtoUca, cnm 

; .U Uc^k GvT, XVI, i^<f. llal^an^n. Suipu ici. \u^ L 1. 

<> AnwL. WiEHt. i Vł1> Yijinti cAtnil, (ti^icnt, w KI, Ti, XVI I w H<ti(' 



— 40 — 



z icT>4 sw^ w Bwlystynle, a Jako 2lc^ WratysUwa 11 i ftpr/y- 
ixiienenl6c Cttarfa, c^ut Hic na silach do ^UL^-u^niA oporu panom 
n^cmWkim. Nm^ uuf^t jnlnAk ml td^tn-y pApir^kti^, or^f A|>u»to* 
etenia dóbr vwyrh pnes Arcybiftkupft mAgdeburskiego i biskupa 
merz^burfikiego, ałc zbudovnw6Ty wd(>flniaty kUtMtóf w Pei^awie 
(r icicj6) (jr/iHjMliiał swych prr^f^cmnikAw, nuidiwilc njTrawrl^K. bo 
roebliwA t czynna natura ]«go r.i« dawaU mu ^^pokojo. Ucz^tni- 
<:xy\ onwc WMysikich WAtniejarych sprawach cesjirstwa^bądi w wy- 
|frav«ach (loWłocK Fbnilryi, Wc^er. h^di jako i^oireilnSk w sto- 
sunkach cc^rza z p^kHAmi niemieckimi i Ctrchami. Jemu obowią-* 
Kfiny był Henryk V ocalenie swe po slraszii^j klęsce pod Wrorfa- 
wiem w r. 1109 \ wycofania tA^ do C^Mih.*) - Wmi^Hjeanto ti^ 
jednak t*yna Wiprochtowcgo, tok*c Wiprochla do spraw czoskich 
podlaniem księciu Ror/ywojowi pomocy do :r<iobycia Pragi ł Wy- 
82«gradu (r. 1109) Henryk V poleczył za wtrącenie s.\c do praw 
oestar^kicb, Wlpn^hta >yna uwicj:ił,"*) WiprcchU ojca wygnał 
z WiUka, a posiadłości jego R\idysj^'n, żupę NiJtin. tudzież grody 
vr Serbii: Lennik I Momngrn oddat Ilojtrowi / M^n^fddu 
(r. 11 u).") Wkrrtlci^ ji^drnk inłndy Wijirrrhr /OKtał uwiilnti*ny 
z unciicniA a nawet U«kg ccsarT^k^ pozyska). 

Despotyczne postępowanie Henryka V, a ucsegćlnie za- 
bieranie alloddw równych panó^ir na rz^cz vkarbu c««£irskiego, 
pobudziło ksi^^t i grafów saskich do rokoszu, Henryk V za- 
jęty będ^ sprawami pai\stA'a nad Renem, ro^prawg z rokosaa- 
DamJ poruczyl Hoj^rrowi x Man^fddu.'^ Pnywódicy rokoszu: 

<) D«ł«U aia£«Jiwgo l III, 4^, 

1*) AniuU PouAv. a,D. ittt. Kci Yl^hcttum In 1'»Ga. BorvTl In ybaegnd 

>ccun) tbdiiiit. ctjit^uc in lldmnLcnleln (utlo^ikic mŁudpAvil, — lltrlTaLinii L 2^, 

■■) Antinl. l'ejt»v. ta. vn3 Yigbeftcit wiii0[ conprtlii hi^, []VJtc KfbWnnl, 
(tailur doluit, millc^uc slio ]^*tAo ^htn icJLnici? paw&t, Joncv aiUm LciNUck 
et pBIEot NIscD rl KndctAirap uda curr tmhe M^mni;*-, tr^S truM^U; <|fl*e frolDfi 
lUlina K^cflT^ (ocniti de Miaifell, libi rAmilUrLitlmu, ki Vcncli<iuu let oodcm^ 

*tj Aniuł. S»o, arl sn, ttlj. Mi>a. G«m. \11Ii KckbatiU. ChMn. «d 
«, III] M, C. V1U: KaccłieitlAMi. Goth, TfLibjcciii. iSji, Si 69. 



1.4Jdw{k niargrdf tur^Ttgi^lci, StgFryd pfnbgraf / Orlanulnde 
t Wiprecht ojciec, stao^w«Qr w poblUu Kw-JdlinbcrffA, umi«7XAli 
tr^kiować z prTcciwnikAini, \ecz Ho^or z 300 woiownlkami tiie- 
spo(Li»ewani9 na nith njipadł. W potytiwe Sygfrytl poległ 
tt Wipn^rlit moci>o raniony, tiji^ty, uprowadzony do Wircbur^^i 
i wyrokiem k^u|24t ii I-utego roku iti3 Da icnierć :vkuAnyin 
2««tat.'0 ^^ ^ porada pnyjaclót wyraK>vaf go od £ml«rci 
ii^U^nf ayn j^O. irzckaj^c się nti rzecz skarbu ceaat^kii^o 
Ifiiiuzdji cjctystego, inlaiiowiciB albdu Groic^. WNuk^ ^ bunt 
pn/^i«- oe»aTxow) musiał Wiprecbt Gtary odpokutować^ tn:y- 

Napad lioj^ra ha rokocuanów i xabicw Syfffryda z OrlA- 

imnide vywoU[y prTi?ciw ni^mu wzburzoiiie. K^i^csat^ki \j>x»i 

i ihio / Ralcii^uidLJ suiiclt na ctelł* iKjuł^u ^oko^^u, Dwaj 

flysowio Wipnjchu, Wiprecht \ Henryk połączyli sl^ z nknL 

W zikflzt^j przy Wdfcshott biiwtc Jlojcr poległ z ręki Wiprcchta 

^yna. Hetiryk V falował sif; ucirc^k^ panowie sn$cy ze 2wy- 

dfflwa iryuniiowah (1115),^') \tcL w tymio c<cA»it2 panowie 

Macy, na wezwanie arcybiskupa maęd^burg^kir^o Adelgoia, 

ifM«f«y^ musieli do poskromienia pow?;tania poganów Słowian 

Dad Łab^. Klęaka zadana powstańcom pod Kodniem (Kottcn) 

w r. iiij pr/ynTrkib >iłokAj po Itw^j strnnił* F uby, air w F,l- 

l/nrb i Milsku wypadło dfuźój tvak:jtyć w ot>Tonie chr7e£eiaA- 

ttwa pn:ec&w podntcaionym przcf uclemlęton) ludno^ bod^.^LjL- 

CKini pogafthkifn.**) Walkn zai^ągnę^a ^dę na kttka lat. stary 



^^flłłti, k Vlu Vlpcni, mytaic |ud t. tąt\. Ilortmati 1, 14. 

",i AnuL P«lidi>i««* -d », IMS. «^ O. XVI p, 70: Auuit. t^eyay. ad 

t* UCUf^lj •lUMOacco pwiuottł pcganAw md L>1>{ unlerlb^U upiui i «1li l#eo 

*ff«Jii ; datj poviUAu p«EJ,n^v nk tf non ddkli^nic i^ithc* W oddiŁ^tiu 



— 4^ — 



^IpTtMrlit pukuŁow^t w wicHcifrntu. stosunki mi^JjEy pan&mi aie- 
mificktmi ^rni^ity «c. Wiprechc syn, bł^lcaj^c yic po h^ach, 
prowadei) iywoc nędzny, ^t mu się uddło niespodziewanym lu- 
padcmi /duby^ £amek Deucln (Dfiben) w Serbii j!Ałabsk{ć} i w nłm 
bo^tc lupy. PosiadMzy :VcxIki matóryalne 1 wzmocniony od arcy 
bl*4;upa Adel^Ła posiłkiem 2000 wlewników. Wiprccht syn 
;edobył ojcowUng,, miasto GroJci") (r. tti6), W tymte ciasl« 
cewn Honryk V, Motiuj^c się do nicprzyjaenych mu okolicjrnotei, 
wypust z wic/ił-nift siar^gn Wiprpchta, Ihcj: dwii dni pivł»fllcm 
miody Wiprocht umart (J7 Siycznia r nr6),"=) Powrócił ftary 
Wiprocht do władania allodflmi GrotoEem i Le^ikiom, a takie 
do posiadania na prawie lennem Budys^fyAnkiego kraju \ łnp)- 
Ntibi^^ (r. iii3), spokiSj nad T^b^ trwał lat kilka, al 



I 



BctooA XVI V, at« cauliłipiH **^ i4u£iai& Cyuiy podant et 4 wodę III dsMa 

*>) Ani. Pee». Bit Ł tti;, Vip*ituł junior.,. vrb*ni Dtvin 

tnadso murchiouikii*... Jiiotiu mil^ibuk militem liroucAm obaeiJlI łl obitiruti. Hiłfl* 
mań. li 15. R'>k 11x7 ałnaŁMiny mylniej albowi«(n WJpteclit ^ja unaarl ja£ 

**) My1n« iloly anna1A« p<ta«-ibich t ni<JokUi!Boa^ innycli hHal dlafii 
Gi(» alrŁyni)~vdy biiloryk^w v bl^djiic co <lo u^^u hiulcrri Wiprccfatt tyiu. Mnie 
nuDO* l« on iyj dftUfj nii było i# nwciywiitatci 1 0% t4j fMiiiuwit prt.ypityv»no 
1UU l^Wic iiyaTf lLl6n Jubici^ |ju iailfiŁi jc^a >u£ tif ux]|:ly. TkU* mUoofranłC 
(tarrpn Wiprrrhra biirgraftin ma);*k1^iink ito v r "17 *łAv^wdiio An WipmhU 
>]riu« J«ho wyAiLjriaJfcnlc <H mluni. (f^Jutonc |rriy uimicrKuia po^tnÓtf. (ScbcIU- 

OncIkichU A. l^ittitL, ł. B65, NlrilnkUdnoIć wyriicń ijifub>łf pe£»»nkn:l] ujifowi- 

Mila, któtf V Ł I na bU. ^61, wiiiiiaoŁn3,QC g n^iliajii b^ivfcMur> Eiuuilctmr^lhićj 
» r. 1117 Włpi«hio»i, nie objKiaia kl^^tma: mloJnemfl ety ojcu, b i<«(jvLVUy 
tatcrt) wyditi s Łtinatów pc|;AVikithr podfije moAnoi^ «1o irTLio»kov«ń^ U prc- 
lekinri DfUl.mf byli i^ufiWl. BlUdU nowuycli płłinr Tyjainily. ie tmttt W(* 
pi«chta ayna 4»uJi ł? Juiuru r. iliO, (l^ow, Codci U 145, P^TF^ 1^4^ ^P 
pidii lalcC Ul UA ufljiJłc. iU« pa|Jia«lcaU w iJjn^k III nTnlcLłMC*^ Jtldi, 1. >i7]k to 
ptiy OimifrsanJu pO|fa:i6v w r^ka Iii4l uci^tliiififft WtpnchC oJdffCi a aot lyB, 
ŁrD4ity r. tli6. 

»> Annal, Pt):«vr. a^l a. 1117. Ontnihui <ul> rt mrhTitit (Vnprttu) ad 

tigni3l*t(. rl ul marchia Ł aa cmi ab vo łn^i^ntnCiLia (>roinUU Kiy> Lilcnioriui^ 
«Mf»vLL Koffaaanoy ScHpL I. 36, IV. 104. Zjud « W«>m4iie odbył ^% w »1eii 




I 



— 43 — 



ptMlziowanie ^Wć dzi^^r^wc^w dwóch lennów. mianowicie Łu* 
łjrc > mAr)jra&twd ^li^J::1:f?A^kipgl], ^'ytrułalA m>wr ru/ruchy (i i7j), 
llonryk V, uchyliwsiy pretensye różnyrfi partów, oba w2niianko- 
«knQ tenny oddal Wiprecbt^^wi i Groicxa, a ten 2obow]42at aic 
posUdjine pnez się margrafsiwo Turyngskie ust^pl^ Hermanowi 
^^ Winccnburf^ (ii^j}-*^) Przeprowadzenie kotnbinocyi Łćj do 
^^hojtku oVji/4ito »ic nader trudne. Ustąpione 'Wiprechlowl po- 
^BiadloAci wypadało idot)ywać or^cm, albowiem do MU^na odi>* 
^^cwał ric z prawami aw«mt Konrad z W«ttina, a do Luiyc 
się ^yti m;ir^rifA jicMfłocnf^rt, Albrrcht Nlediwi^di, 
£a£ prtrtcndi^tów wspierał potężny kii^te siskl Lotar. 
yparl oo Wipredita z Mbzna, a w Łutycach Albrechta Nic- 
dfwii^dua oeadzit.*') Xa pomoc Wiprechtowi ru»iy]i k^iaiota: 
i Władyiiiaw L i moraw;^ki Otton. Wojsko ich, prac^^^dl- 
w T-istopad^Ie r. 1125 pogrAiiicjTie g^ry Krua/c^owe, le^ło 
w pol>1Uu grodu Gwozdka, Wlpr^bc zai ze i^wdmi 




l^HTyir, l^itf, C^fei I, If^, preyp. tH6. 
f«vtan«> BAiUatc J«J, obowi^u;ace hiUj^rykAw nia^iecklfłi, i^U (ua ai« m* Łk- 

■wj F*H>«4i |4łtUi4nU prMi l«(4 lab «vf|<« r«^dc{ liialny il^wiftiiklej. W wu(>] 
t"ł**4»ł lob I eii^IaA ołfJTiSnilh l4li liih Ó* jrflf do wUiIatiii Slfiwufiirni, 

^*^^ CoAex S*ii«<ibc BcfUf, L £• h 151, pn>p- tlfi urat imJ oi^idiiiccjnij *lf 
fi^AaCuri*!! ItAiltl- I Ut: AnoiL Pc£ai^ id ju ui). ]f«ntlcUB nurchło Junior 
4lk pn ^00 impcRl(7r Kntriciji Hiiu* rEdri^biuuoi oomlilutl, Wi^bcituiu c|uenJfcVi 
f**™*lw-^ ąl (otaten Hciiiuunuin do WŁactnbiuiL ScJ AdflljcnuA <t G^niidku o»- 

bu itruK ptfitiii, ibTiK dicitiut» In^aducL II<>jrirLaD. I. »7> 

"> Asn. Sao- «. Iifj tn.pfriirir ^Euchtiuii iq Miine Widieilo tiadld^t. 
w l^kteni cun itiii princifitin» iap« hoc ind^nuiitnit BuccJpit btHum, <t ic 
■**■•* KAicliłAiu Cuajiai«b itc Wilia diutil «! cv1tu«;xvfL Qvu fAclv. i.um Adfilboila. 
D«OlUnł« dr fiil|«nA|dr, Dv]ue )tbai<h pro<«iil. fonuiU^u* conMnm i[ai iti 
*'''*^H BAftytj priiutct cruu imto oufchiuttci vn£uU» r<^ca'lti lUłdpluuL 



— 44 — 



ailami D&d Muld^ oczckiwdl poł^Ecnia się z ksi^^cumi, ol 
LoLir, JUtjąvr^ZJ aiaitowi?łku i^oiiiiętłjty ^pr£yl1lleri:eAcaJni, ni« ć<^ 
puścił [lot^^ci^nia ni^ kh. Cztchowtia icntu^eni byli 24 LUtopada 
opu^ić ziemie mi5micl^3łcit:, a Wiprccht, unikając spotkania 
% Lotarem, ustępuwfil, I-oUr ul'^ ni« j^jiotyk^j^c prf<^Uvnika, 
rH£UCil »)§ nOk Lulyce, oblejt^l I zdobył I^bu-^^e.'^) Stary Wu 
prcr,hl, jtnuiony ci^!^ walk^, procwrotnoici^ fortuay i cborob^ 
udał %i^ do 2fiłoion^o pn^:r m^ kla-^toru p^gaw^kiego^ gdtld 
zto2yw5J[y na oJUtai zbroje, pr/y«vd£i&ł babit, poczem wkrótce 
|>r£tffiiiW Min do wiłTctTiuAti (j-' M^jii r. ii.mJ-") W^Ikę pc^ 
piotał dali'^ «yn Wiprc-chta łlonryk, Uscz ni4> ntógł podo^AĆ sU- 
ni6j»^£yni iiicprz>-jaciolORi, kt^y go z Lulyc i MiAzna wygiMil 
Tylko burgrafstwo magdeburgskle i kraj budys/yAskl przy nim 
tttótdy,="j 

Kowoobfojiy w r >ił5 cc^nr I^^Ur, godząc pgwdśntonyiJi 
dtików. niargrafsiwo MUtni^Afikie odjd&ł Konradowi z Wemoa, 
A w 3£gAć kit p6ini^ na ^ynodne w Lecdium (roku 1131) Łu- 
J^rce, odjjjws^y Atyirfchiiiwi Niirdiwi<-dxił>wi» <)dd;ił Tlenrykottl' 
z Groicia.*^) 



I 



"\ Aiuu SaIjo. an. >I3J, Al ^'ibcLtui i^uau fucicnt i«dłli: dul 
Uoanudo, multit aicidUi iii icnun nisun iiHiL i>qi aułem Liud«tu» Lik>LŁi« obtidioB* 

«*TrpFf carthneifr, tnlilt- M. Cr, Vl!I, ^ Lihuja tnu L«itmfe w Har>h««iEiŁiRi 

") Aim«V Płir*v. i[t 1. 1134: Dc fwii^alionc dujnobii BlirAUiccnrin: Vipflrtni 
aisf<hi& to. IU4 cibiit Xt luilfod. Jiinii, Ifollmin IV. 12^. 

*'i Dc fuLiiIdt, iwiiubii Bt|,'aij^ciihE«. mi, i LJ4> Sutie^iL «iu filiuł KiDiittti^ 

tenpiiA IciLuil- Luib^tiu tcfiunitik lltiiikut In cjut fratiAm ic^i?i«>, cara ncopil, ll«)^ 

man. IV. n^. 

*^} Cbron. liloutm Sptcni md -*. iljl- HearitUk mtCilebuiiiflniiU prMlci:|u%,.., 
Iłlmi V)|iuil muŁhliiub d? Gtoii, numlji^ni, quqta p«tr9 *bo tlcTiincio Adclbcniu 
a ng« s(«(OlłbF]Lt, Jun U|:ali rtuipil, inno peut monam p&lrii tm IIX. HoBnan 

<iłni[fC(HtLT. IN AileHienut inarchlo de Saxonin c1ł[łOiiltur. #1 Mtnnci]* liliiia Vip*rti 
pro to manliio in l^^U <9iłtbtuitui> <jUii huc v»-[W ob A«lcLb?ilo ci^^luiuj Fucnit 
Ylolehlei, HofTukAa. IV. l^. Pudub. Aiiii, S-axo Mh fi, Vtt1. 767, 




— 45 — 



TAklm sposobem oderwana od Polski vł latach 1033—10.^4 
hiŁtyoo 1 licmU MilcMmSw połacxyły b\/t w r< iijti pod władzę 
H-nfyka Grolckt^goi ule jtosiawały aa Ao j<!go ^tnt«rci w r. ii^6l 
Brakowało Henrykowi tylko Zjforieka » ofcręgiwn, który od 
r. 107/1 £o%Uw>i1 pod yrUrl^ k^jąi^t cjre^kich,*') aby w^ystkie 

CkAnHv^<^ Bolj)«ława Chrobrego nad Labą w awych rekacb po- 
• 
Z Mibko pod wUći^ ksi^J^I ci««fcicb (n3&— 1253). 
lyn Wiprecbu c Groic^a lieoryk, posiadt.Ki»y kraj Budjr* 
u w r. 11^4 i Liikycc w r. ti^i, zawuł z kftUfcl«m czi^kim 
Sobiesławem lwi. 1028 umowę* którĄ zobowiązał mc w rajńo 
b^zdzłfftn^ ^ii^rcl wuy^lkle swe feody ust^pi^ nowonarodioneiru 
^aowi Sobkdawa Władysławowi U, jako podarunek na chrzci- 
my/') Lecz gdy po imierci Henryka, zmarłego bcrzpoiomm* 
w r. tij6, Sobiesław /amierjył obj^ć priyr7'K-j€>n*t cynowi 
tvt!mu poAiodło^i. manfraf mi^iziiieAski Konrad, opierają sic 
jakir^ pr/yrjtrcKmic a^satri^ LoUita x r lu;. npanowaT T.u* 
*"J Musiaf wi^ Sobiesław ograniczyć si^ przywrocenmEH 
korony cf^r^i^j dawniejsiccgo j^j lenna, mianowtcłti kraju Bu- 
ljuayń«kiago i Aupy N'izin,'^j przoz co po^uidłoAci jffgo rojuri^ 



'*) KABi^nurni K<Mnyrni^iri- Fj^rirm imnpnrp (III6? r]nMi1t>ii ehumiHnnni 
ntŁi^aTETHt^ ąncn ■Ił^łc* Prtiitidi, Ufcoielic^ Ticbow ■pptłaioT. A. ii3< 

MfnlfM lŁb«t«llk, ^aod mtUCŁ h Drenów mmmUTw. M, G. IX. 
^t CcHitiauMor Cviin» ;td l Jtj9. llaiuacut ■Diuck GrvicEiiib . . . tiLio Bolic* 
■łofli S96tnl4i Je tiDiP biMlidFno 1fviIj\ peti <on|nTDiTmnpn> rn vv«ntu mdrn^ 
lotmn plKOf1qn *uqrD« TiJeliect tcrtttm Ba4i>vi>« ut*ntlba» prinnUibu* Sm>- 

**) <3iii». MDaiń Scrm- ł. 1 136. Hcnnciu lAŁTfhło. fiK^i Vip«tUj «d <(iriiiB 
HotftidBe inciicui U Kiilend. J^d^ f™ łiucłt |>iid1«. albo |i GiuiJiiii 
1IJ53 ni i« «aftilMu Mipikbiirewfiti bucc«iail BtttchjffJuL Mitcbiflm fvro t. di I* 
)iai«M. qvBc oant OnefriAlIt liknor, impcistoi Connilo lUAicWiii mimcnti <«n- 
^ '■tl— laUnt praprttUt tu^rci ftctm ruT. qłt1l illnm hapmlcm non b«Vinll. 
TV, yk T^ohnit Ahntl, Sua Ad sn. Djt, 
') Ooni- CmnuK l 11411 SobekbuK *crt dm... Ikci ma^riA »1lcłtDdlot noa 



— 46 — 



nyly się <lo Lftby tak, te n*wGt Riief3co«'o£ć w kxMj poło£on« 
jesŁ Drcino, Czechom N9 do&Łala.*^) A poD>ew4il tcHtAlęCA 
Jul od r, J076 ntymatl Zgorzelec z okręgiem, więc SobUsftb 
w r. 11,^6 Atol »ię p&nen całego kraju od KwLsy al do L^by. 
NirktiWjty hiTiliłrjcy utrzymuje, że wnet jhi ^łmirrrci Henryka' 
2 Groicat, Konmd mtf^meń«ki cp3nov,'at MU^ko,") a]« w tAkbn 
raiio jakimby sposobcna następca Sobiesława 1, Władysław 
^1140— 1173) mógł wzywać w roku 114; prefektów Budyw?y 
i Zgorzelca o dostarczenie mu posiłków wojennych?"*) Wido- 
Cinio Ic po HenrykLi Milski^ii) zawUdn^ł Sobiesław* a dopiero 
póini^J , gdy Władyalaw powypcdiał zbuntowanych pr/eciw 
niemu ksi^tat movaw:tkich |ii43} i ^om przeciw ce^artowi or^ 
podniósJ (roku 1144),") margraf mi^/nie^ki wladajar. jul Lu- 
^cami, opanował kraj Budys^ński i utrzymał w gwem po- 
ddaniu al do roku 1157; na mocy £&> jakich praw margmf wdaH 
się do wzmianko xv;tnych posiadłości, tego 2 dziejów nie daje ^c- 
objaśnij **) 

WladyHław TT, pojmuje, że przywrócenie «!o korony CiA* 



im J 



óercc U. G, IX, iąt* — S^rbl) nuprSDO w Xn w. UtnlTt^ mięctiy SgUvf a iM^ą^ 

f vA% S«ibii, Jo hlói^j Cuirłiutric tiifjc\.1i]E]kTouiie wdbfŁłU >i^ 

••) <i#bbBrilt. AUsemrint UłltgcłrhuM* i7gj, t. Ji, n, Jift 

'') Knoilic. lTibuD(!licłw (irundlAcc la cincr RcdilłKC*chltlite 4. ObcTl*niitJi« 

tej;. 4. 8h 

^ VŁD«CBbŁ utaikiM td A. 114^ &L G, XVII i. <00; bben. R»r«<U £' 

>^ Ddeb ninlejuego L Ul, «. jtS, 

**} C^alln CotniAfi «[1 ■. tljtł. Du Sobvfthuł 4b atorc Yilkberli «IJi|uo( 
caitTB 7MJ tnirdi ttgttiti Tr<itmtt. Była ta dngH łona Wlprechu KuutkuikU^ 
kUn ttuta M iwiala w r. 1141:. tl^oBS C<idc^ 1. ij^). SobieiUw kupował q oI^ 
dob» ■lludiilflc, leuu tŁkkbJt dóbf poula uipCKne <lo kicwaycli, ^f cjy mulj 

rtd otnyuut po hiti j^kio pitwa u Dodytiyn i c.»j mOst bu woli cotua oWr~ 
tDMtf ^ nie wlftdomo. — KlŁloryk tuiyclii ^choli, rE>EVftUJ|c >pTawt □ irltdinle 
Budynyacm, Aiujdujfl mifdiy iriadomoidami r MĄi a r- Hąą apnactnobd I nU 
taołc MttiiiygtiĄiL jakiem praAttu Ki^nr-iil (-lUrnl Uudyttyn. G?»ibicbLc der Obei- 



— 47 — 



alu^j kraju Ihidys£yń&kiego od la^ki i:«sar5ki6j za\el»lo, zadugi* 
wal &lc Konradowi III }ak mógŁ Ucięimiczyl w prz«dslgbran^ 
wyprawie cc:tarzA do PoL^ki v,' t, 1146 na korfy.^ wygnjkAca 
luifrda polskiego WUdy^^ława II, a gdy wyprawa la »ppłzia n& 
nictetOt towarzyszy! cesarzowi w pod/i^' do Zi«mi Świct^jr kr^ 
wid tai icji^o, k-ij^£cta morawscy, wspólnie z Nićmcami ^omili 
w tyin><; czosiri Slc^wUn nadbultycktch (r, 1147).*^) W^e^pienio 
do klAj^ioru mar^n^^ mUznieA^ki^go Konrada W. (1157) iwnot 
potetD imier^ tegoJL, otywily nadzieję Wt&dyfrława II przywro- 
cmla do korony cieKkićj Budyfjyna. Zbliłyl »i$ do coiarza. 
Fr>-d€ryka 1 Barbaro^^y, zobowiążą! £ic pnysięg^ stanąć osobi- 
ld« na wyprawę do Polfikl w r. 11^7, cesarz za^ zawarł > n!m 
prrymierze* obiecat nadać ma tytuł królewski i powrócić Budy* 
ftryn.*'^ Prowadził więc WładysUw II Czechów w awangardzie 
wojska cesarski^o do Polski, przyczyni! się do upokorz^iia księ- 
cia Uolestawa Kędzierzawko i dostawił do Niemiec zaktadni- 
Itów polakich (ii57)» Po Ukicli dt^icro z^%lugiicli Fryderyk I 
ozdobił księcia czeskiego korona królewską i, dla powiększenia 
godiko^i Jego^ nadał mu Budynzyr z okręgiem (M58V^0 

Uwodząc s^ 7byDs:zntc tyniłtrm królewskim, Władysław U 
nuuonial, ic w posiadanej leruno&cj roerządiać mo2e według sw<^j 
woli jakby JwierzclmŁ pan zienit, \&cx gdy jedną OAadę w kraju 
Budy&zyftftkim nadal kościołowi misznieAskiemu .na mocy swego 



M) fhatU Bini«j(i«flo L III. t> S»cx 

**) ViDCBitu uuulu itl «, la^Gw Curik ctcJo dlAdenuŁe d^coruG et In 

Ch^ocu Piilavu: tn 1157' Imp^tt^t FfiJ«ikiu In Winicburc eurtmn in 
Ua» FmbKOilcffi eonvMant. . . ubi lrai:lBŁuni ciUUt . . . ii«chl ki Wiiditlaui Łtim 
yaipĘtKon Mfttn UciliokDoamB proiiclic«T«tiir . . . impcntor ipnira tf^o diad*- 
dcconttt, et in sai honoiut «t uiUJuiU 4U£nłfiJlam u iiiamUit urJitUtD et 

*«(• Bmoim in, p. 1^, 

■^J W dakuiwrcle lA Janujirii r iljS (Krbcn Rci;ttt» N, Mt) O Bldanla 
IKladralB^oiri tl %jtnt% krd]«wvluic(>, «i« ^jmLBokuja 11^ q powActalu ma Budy- 
ftijm, kle tj wiil*j ■ powtŁh)c1i cytAl. Wiciule powi^; OudyMr»* * i- t^S^ 
>lvwyfitvj, prań wtijitkicb bittoryk^w bca npTteCMni* pnnt^y* 




— 4« — 
prawe krótowriuos^* (r. ii6oX'*)' nlospodKi^u^ani^ 8p<Kkał jsa- 

w r. 1165^ lanjiYrtiiy n;uLanic WladytławA tl ?a mewatnif, of^ło* 
sil, te posiadana x jego laski cośarskiój osadę kr6l WłAdy^taw 
zwfdcil mu. a on sam. moc^ władcy cesarski^] nadaje j^ ko^io- 
\<t-vi mt^DieKikiomu/") — Je^iiby^my fuchcioti pojąć dta C2«f[0 
oc^rz dopiero po pięciu laUch mUcEf^ia tdecydowoJ «c 
krok poni/aj^cy godn^śi^ Wladyslawa> wypadałoby chyba przy. 
puAcić. io około r, iiOo Władysław był potrzebny c«sano 
{>n3wai1v;il bowit-m luvnr- Cju9i;TkSw bufo; do Włocb 1 ^am umj 
icia walciyl^ Po kilka latach, gdy Barbaro^a zlamal 0[»5r nie- 
przyjaciół swych, Wfady^law zdawał się niekoniecznie mu po- 
iruthnym, teni hirdflt^. 2e na Jego miejscu gotowi byti usi^|£i5 
tiawiący na dworko ct;Kar;.kim ;;bie>fli z C<«ch kai^źcta Otdrsyk 
i Wacław. Nic wahał Hę więc ducnny BarbaroNi da£ królowi 
czosJcidmu o^iriei^titd, aby pamiętał, te je«t wasalem poti;ftiogo 
monarchy, W kilka lat pó£nidi Barbaro sa pozbawił Włady- 
iJawa lE tytiitii król^tir^kiego na zawsfi^ (r, 117^].'"] ;i1r kraj 
MiJczandu' x Budyazynern i Zgorzelec pny Czachach zcetały 

Następcy Władysława U. Sobie^w U(ił74— uSo). Konr< 
(u 3^—1191). Frydi^ryk do r iifiłj, Wacław H (j 191-^11 c^f), 
ryk biskup pmi:^ki król tiga — ii<)7, WUdysław Ul, r it^7, wfci- 
ddli kTajeai Milcxditijw ra prawie lenueia, b«4 ^drii^go £apf JCfC^miia 
z Jakiekolwiek bądiiurony. W r. 1 197 na itoUc^ czepka w&t^pił m^- 
dry i pncdsiębiorczy Przemy-] 1 OttokaTr a stało się to w cnsiC- 



kraj 
>nra4^| 



omnitwa «uL» aj^peiklicLiŁ etc. EilkM Rejf«u >'. |ori. 

hihphatt |Tit> pncdn «T tncenil>u, (^uo^l MiflfifliŁ> «cctv«^B« inTuTcrit, tu rnUumioAS 

«odMU< cuocisdaiBmitf et »iuiariuie |ir]vtlc:g11 hiif» oionmAfemiia, Krben Rcfe* 

**) Diteli Tdnlclttcyo l III. 610-^iz^ 



49 



po«ruecbn4go Tox«troju w Niomc^rccb. kii^y po Wierci Henryka VI 

<K)nciictw& nie roo^ły porozumieć się wiglgdom cickcyi nowego 

ceurn, Jvdni Jyciylt V\\\\m Hoh^nslaufa, Inni Ouocia k?^i^H:ia 

bmiwlk&kieg^. Pn-tanysl ivmicsxal *ię do tój -prawy i, obie* 

uwMiy pomoc l-ilipowi, uzyska? od niego pr^znaiiid tytułu kni- 

Inr^kutgo dk siebie Ł potomleów swoicb. Pointa, ul^gaj^c woli 

p&^tfi Innocentego lll. FFsemyśl wspierał Ottona iV.'^) Z» to 

ftinmnŁlc Filipa* margraf mwnirń^ki Ditrycli \\] xnisxctyl kraj 

Milcanów zi do Zgonelc*, wpadł łlo Cif^ch^ pustoAj-ąc w^stko 

Mt ilo llnibcj SkalL gdcie mu 4r.cłny wudz e^e^tki Bciii-sa syn 

Itcnnsnów, op<ir Miiwil (iiojK a Eymr/rt-siin Pntnmjjiil. wpadb^ 

do Inryn^ii ai pod liriurt, prowadził wojnę pomyślnie, ulriy- 

m\ hi^ pr£y poc^iadanij kraju Milc/anów.*^} a w nagrodę tx 

w*»gi Otton IV, tudzlel Innocenty Ul poHvierdKiU mu tytuł kró- 

Imkł (i»04).*") W kilka bt potem Filip padi pod mordcrciym 

cjowoi Ottona i WiileUbacłui (izo8), Mo&unkl polityc^o zmw- 

ffilf fcSc, pnyjaiń pomiędzy papie2«m a Ottonem roi^wa^ mc, 

EWm>A pr/ychylajijc się do polityki papjczki^j. wsp^H n<iw»go 

A» korony t>»s3rski^j pretendema Fryderyka IL Holwa&zlauła 

i i^en z picrwNfyeh u/nał (fO ce^tarjcein (tiio).") Wywdcicc^a- 

jp «c Prtemyiftwi, Fryderyk II potwierdził rau tyiul krA/mv%ki 

ft* «i«cxn« cza^y. uwoinił knłłów cf^kich od 1W^zetkil^ ^lulo- 

Doota cc^arsln-u. cot^tawo}^ do w<^i ich: po:«ylać do Rzymu na 

koraiucyc cł^narjta 300 orcłników, albo 300 marek płacić *^} 

% Uli). Wypadki to wysoko podnio^sły tnoczenie Przemyśla. 

TreymAl on na wodzy duktów ai^Liitickich, tr/^*>l -prawami ce- 



^ 4Ji. 47«- l-^y denid IV, r, 13^3 Uo tiriiDcci^U);!^ III ł podjdfkow«ii1aii a 

**1 Li«t]rtiincHP>VkHitU«toOitnftiJViPfi(<ni7iULr.iN>«.KfVRtit^si.f77,47L 
"I AU«Ł U'>|4Tf<Bii^ cH. i^^i K JJJ, — A*cniini, AboaIcs E^L^nm 

■^ IJM ł-tydrtjhfi n J4 króU P<i«a.j£k 1 t. I)I3. Erb«D Rac ar. J3U — 
Tab IV 4 



50 

»anma i o milo, le ale rom^ul losami tegot. Fryderyk 
nadał mu rótnc posiodtoici w IcnnoÓć i obiecał usC^ić zamek 
t>onin, po odebraniu go od margraEjt mis^niei^^kiego/*) Syn i nAi^| 
stępca P»6inyśU Wacław I król (lijo— usi) jeszcze pncd koro* 
tucy^ noMl tytuł łcsiccSa budyMyćikicffo, *^ a chocial kraj MUcu- 
nów dosul się przodkom j*^go iw prawŁ« Icmn^ni, x ohowti^tkimn 
pewnych sJużebnoćci ce5ar&tw\i. xai€&icnych wreMcie pnfo* Fryd^ 
ryka II w r. iiu^ Wactaw I władał nim jakby mtc^^lo^ 
cif^i^ pańf^twa czcfkiogo, h&z na.ynmi*^9t6] zatołnotet od ce* 
aarstwa. Ale około r. 1230 Uolc&law Ly^ ksi^ %D]ckit na 
mocy nmmanego nunt prawa, pozastawiał mia«U Zgforseiec 2y- 
tawę i ró^D uimki, jak upewnb o tern spótczemy bUkup po* 
zoafiski Boguchwał.**) Leci toby Icsi^tęta if^scy faktycznie 
władali Zgorzelcem i ^p% Zsigouci wiadomo^ ni«^ poKUulamy* 
Syć wigc mo£e, \t przy wydaniu c^rkt Przemyśla I Anny Zk 
Henryka Pobożnego w r tziC, posagowa j^j »umA ube^p;ec£on& 
była ia«taw) mia-st wzmianki^wanycłi i ia spadkobierca syn j6j 
marnotrawny Bolesław hysy\ potrzebując ciągło pientędjy na 
wojnę / tira^ini, ^pirniciył prawa awt? du mia>Ł wyJej \^yjiiic** 
nionycti.*') NiebczpiecjEiiiej^e byty rachunki i margraiem bran- 



quac M ill D I Mi-likilL?] J^caiuf, cum tlklicabMl . . . Ilciu. CMU^m L i cb I « mtteiij,.. 
Eidcm cildfn lE^E curŁ*i!iniui In phecduni vt i:n(itinnj[piiB potonLiot>«4 Maattle et 

«'f Au. o:|_ t>v)i llberutb c( Uad^teniit, Ktlicu. R<^, Kr. ttj. 

d dUu pluics urbn crt Aiin^ a incAlit M«iac illeniiil confuw. Uoa. Po^eoLUe 
11, 5^7, ^ WlaJdtroU tf puwtórjyl pdini^j Dta|(ou, b*. VII, GruahBfca, hiot\ii 

«mylt4>*f wijidonioi£ DldfOitu. Wypxia]a iijri*d d4 BogucliwaU dóbr** poinfor^ 

leiMtj liihtycinie da BcleiUva, ale niu rma|ty ^myilaiEiira^ ptwoc pjiw^ 1 iciotf^H 
powsdu, PoT^*, Graii>i*cPn* R«ctstea, t, 1, ». 317. ^| 



^rnlHiTgOcłm Otlonrm HT, xa Itióte^o wydaną byh) około r 1244 
c^fSu Wacława I Bol«na c^yli B«AtTixA i poaiŁgiem 10 t>-»ccy- 
g^^wicrn* ItCŁ Jte gutówki w ^k^rbic; c^r^kitn nic bylo^ pu- 
UETOno margrafowi zachodnia cz^ić MiUłca,'") podobno Rulaod 
iKaAieni^c. Oprócz tego margraf sukurso wal WucławA 1 vr u'alkAcli 
1^'fgrainj, N£«ncaini, Tatarami i władnym tr^ol >ync?nt Pne- 
myilati Otokarem II (t^^S), ponoMł kosfU wo]<]nn(^ gdy poiragal 
t^reemyUowi w czacie wyprawy do Pniu {ijJ4)t w której figu- 
n«al Jako manzałek króla czeskiego. N*ar«szde dawał mu p> 
tiUci w czajiic ogromnych bilcw 2 Wci^rami na polach Morawy 
(irio). Trzymając ^\*^' nstpnód c^d&owo zacłiotbiią ai^ić Miliska, 
nui^raf uformował sobie prawa do całego kraju I oprócz Zy- 
Uivj» c^a krainę blik:x&n6w pr^y aobic utrfymai^^) 

kj^dy c»^u^ w ciągit ^^l sipdmnastu lat w cal«rm Milsku 
OU^— ii53> i &iv fiiedecDdzioei^u siedmiu lat no76'-ii33) 
V ZforEcIcti Ł okręgiem, chociaJE pnerwanc były wd/ltrr^Łwem 
nargia^ misaiwńftkiego do Budysiyna, którym on uładal tr^- 
B&ki<latni44 — iBJTki wstrzymywały jednak nteco rorw^j in- 
AyUcyi niemieckW.h rui 23^nii »łowlański^j. A hibo ka£^£cta 
cziicy w owym cza«ie nie troszoEyH »ic o ;eac]ioivanio narodo- 
**ki »1owia/i^i^j. wsiakZe mowa i obyczaje czeskie, różne od 
niemiwkich, *ame priez sl^ broniły od wynarodowienia ludno^ 
^^4 £ ramienia monarchy czc^kkgo rządzili panowie czescy. 
Za cu^dw władania budyszyfskim krajem margrafa Konrada 
(i>44— 1157) kaaitelanem Budyazyna byt Niemiec Teodoryk,^ 



••J Pabdci. V^iaf II, U, V. dU, Ł, pChl r 1:33, pny[L aio. 

M) FaImU. ^ VTi4iH SclKlti. GtKh. t66. O M*l*«k Zcgruokk I t^' 
I**! pnn BtJrUm I']t«uo pirliJaDycii tvfilm, ror|inwl(OS uifralio w XVI i XVtI 
*' AiiÓ*TAM«lc liiiT«y: Cu^tO:^ &ludl«» t wi«lu Wycb. Phlr^ tr noSrcLaiuM 

") Gdy • t. 1156 m*r(r*i Konrad bfł* ti» ohonu w khutoru iloiTl 
l\tlj| |ai)«JjkiJ. * Kubit twdilkAw b|t; Ttics;«lvrjuu t^łtcllduui dc BuJcMib 



5^ 



ale jut przedtem w Zgoaelcu t w Budyszynie wr 114' byli pr«fel:ci 
C2escy>**ł Po złączeniu za4 drielnic zgortelkkt^ z bt]dy>xynftka 
w r. 115$. inAni yąi wr* 117^ Wok f>refckt budy^zyi^ki, w roku 
1 193 Jarosław i w latach 1217 — a 12 Ber^eu syn nerman<^w 
kasneUnowle bii<ly5iy^^y.*'» Ostatni, Mrsiawiwszy się xt^'yci^ 
zŁwem nad Sajnami pod Ilruba Skalą, tak^ :ti<; cit^zyi w;ticto^t4 
I9 gdy ^i^ wwcr^a xivadsi pofni^^y Prfc?my£lcm 1 a b><ikupein 
praJt«kim AndrzrjeRi, ł3«B«KC icnialo stanął po stronie biskupa^ 
xa co mu papiel Ilonoryus; 111 umyślnym liftem dficVowa1,'^*'» 
PóinJćj, gdy biskup króla 1 kraj imerdyktem obciąlyf a dfa za- 
łatwienia r>pniwy obi« strony zgodziły mc na wyrok papierki 
w liczbie po^6w do papii^ia ri^iof byt 1 Habra prokurator s2la< 
chętnego pana B^n^łs/a ka^ztp^lana budy^ayńskiego.**! Po ka* 
Aftelanie pierwsze miejsce w kraju tnyntat ^udarz, judex provm- 
cialls raz tylka w /nanydi nam /.rcklWh wfruit^fikuwany.*'^ ale 
niowj|tpliwiv to urząd £«dziegOt «udar£a byt to ^amo co advocatu^| 
ilcgu, jakim wimTankuj<: się w r. T245- Berricus advocatus 
w Budy*/ynle-^'i — Pod rozka/aml kAftTTeUiia budyuyAvki«go 
zostawali burgrafy w grodach warownych, buri;wardach,^'i u&ta^ ^ 
nowieni \}TŁvt Nirmców i utrzymani yfrwr. Crcchdw. BurgrafWrtl 
budys^yAskiin w latach 12^^—40 byl Henryk syn SmiU,*") 



I 



piBfffCtM. al f^rLnin tijullam Tiumffr^m A(Ivmiii Connutann ^amlaciDt. Kibco- 
Rq(, Nr, iJl 

"J F,tb(m. Rcfi. Nr. 3S*' *»4* >7A* 6S>» ' 

»•} Eibcn. Reg. Kf. 57*. 

*^) A.i^ju. KłIih pri-ii^uf bIui uubili^^itiB^iailcIluii dcBciiIiMii, EibuLiir' A19J 

*■) R. 134J Bpntcui 4Avocdtui i w f, iS^^ B<r«uui ąuondkin MlnocMMa 
^) W' XI ^.taa.an hyly baruwirdy. HoJfij, Otcwiilcc* Dcj!je«i, Dolfourtoe, 

i. tfftf, im. 

"^1 Knolhp' Rłfhtł-tłffteh. t^. — Afi- r334, 'lelBT*^^fl« praefwmi Unditnen' 
»|i' EibeiL Nr. 85^1 ■!< * fi^l^u "JS j^^ lUnryk Kwi« »i^ burE»viA;fe ife fld.Iiiin^ 
a w rolEA 134C1 burtcnyJiiH d tdimcMUi la Rudiuiin, ^:fbcn. Kr. 674, rao?* 



53 



dine i nuntti to #amo co komornicy, prarystawy- — W n 1214 
Idua YtllicuH in Gorlrjt był iwiadki^m pny nad»ritti poniu* 
'Md kbjoŁoropH X>olmy ^, ^faryl fMari«ntha1i,^*» a w r. 1141 
unio £Ap«wiko Florin te Zgorzelca w^miankujf^ ai^ j«dco były 
kcmban przy rocgmiilczeniu ziemi BudysucyAiki^j od krainy 
Złgotzcz (r, i2;Ss"' Obowi^Jiki włodarzy i nuncyu5£6vr. rac^ćj 
[a?Jaikńw be-zw^tpienia były takiel Jak w Czech&ch. Włodarze 
in1>iera1i po<]atkł, iicx^tnic/yli w !cąd;tch. zawiadywali dobrami 
Isi^lęcemi 1 ludem stuicbnym w prrygroditch. — posłuńce, pn:y- 
stiwy £dgaU 7łoczyAcirtw, ogłauall rozkazy wyfsrych unfcdnik<5w 
Id Ulgach, pełnili rozkazy tych, któny ich po^laH; lupan^w, 
tB^ńóir. włodarzy, "1 A ponii-wa^ wyl^i urzi^dnicy w Milsku 
^t rodowici iUw^howie, mol«my 2 t^o wnioskować, te i nitsl 
ui^nicy kompletowani byli z Iudxi, po»Ła<la}acych mowę slo- 
rańdc^: Czieclit^w lub kT;t}ovL'ców **• Milczandw. 

Pfzy»«dł^y do wta^Jty w Mibku» ksi^ti^ta c»«cy mo tylko 
•fc nigowaU o^ttnlk>nycti ijr/iv niAT)^r4fiJW niiMińeAskicU ryc^rey 
imieckich w pobliiu grodów, ale t no^ym przybyszom nie 
^fbruiiili osiadać na prawie lennem- Ryc«rw w prsygrodach, 
I <ttUims«s burgmany. sledaidS we dworach icurlae», nale£^ych 

tdo grodów, z obowiązkiem odbywania po koLci «traiy w f;nrodzte> 
tt co O3wobodj?cni byli od podatkiSw i cięŁan^w nic tylko i po- 
^Motci grodjEkłch, lecA i ze w^y^Uclch innych w kr^iju polo- 
**ydi<*^ł 2iemi nieosicdJon^j. łzozcgólnic [asów było }ea£C2fi 



Ki. .iJ9> 



") Eib«ib Ni. lOiO w p«iiwn>i;iu < nr. 7^7. 

*•» Jcfccek SloiaTEBk« Priri>, U. ł 1H3. >i>j, 31^ 

**) Pd cJcvw«Qitf Hilfłii pr«c mfercn/u* bnoJcobuftilikh i podjal* 
**4* lrcv pomltdty i^irle Unie roBrifnfaw w r. ija$, Uinnaniono: taKccuMt Biulcs- 
^■iMi U4Ui fffoda ipeciłliloT a artn «t Ivnft< Uddidin domino oMin«biin1. 

'^^ ^rol Jts w r. IJI9 tiri«rdiłl: qaii citMlEmi c»iirl Badiit^^ 
f"T*i>^ ■wcfpnigiy et (k) ■(>cpdilitta fK^iUec^oniA Joace uli fłudcrff, ijuod mg d« 



5ł 



duź<x Ryccrzi;. korzyMAjąc z udzielonych un pr^yA^'^f^ow, na- 
bywali po«iartloiW^ /iffm?*lc^ na pniwie 1piiDv>m. Powoli wytwarTal 
6^ «Un pAT>ów, (KtfiiAdaczy wi^lca^y^h ob&zarów, ale tylki> na 
prawic Imneci, bo nrlasno^ alodialnćj, któryby w spodku pr£^ 
chocLcita na d«i*ci i wnuków. nU było i** l!tUku,**> za wy}%t^ 
kiom dóbr kościelnych^ kt-^rym pny^ugiwato prawo spodko- 
bicfrstwn, rawt?t w bikim nu.if. kitniy dobn poiSubnt^o radmju 
pri^chodiRy w posiadłość ludzi iwiocktcK*^ 

Rycerze przybywali najwifc^j z nLai^raf^twa MiMnleń- 
Kkie^ \ osiadali w okoiłcy głównego grodu Bątdyszyna. W Xl 
wieku było ich \tfaxzfi nie^b-ick^ .w kraju zo^^tawali jc&zczc sa* 
mołni zif-Tiiianie '«łowiii6scy, /. których znany )esi Bor. wlaAci* 
ciel pf^lu oMkd w tupie Nirln, ustąpionych w r. io;i bisku- 
powi miikfnieńfiki^mu nenootiowi. w r^mian^ za trzy o«ady 
takfr w hjpir Ni/in i ówin w MiUku. Umowa zawarta ttusiAh 
za zfTodę dwóch synów Bora, w przyiomnoAcŁ Henryka IV, 
widu kMi^^l i króla BclnłjLWti SmUfcgo."! Synowie Bora no- 
rii! )uZ niemi^kio imiona Wicharda i l.iutge>ra, z czafem 
w Niemców aic przerobili. Z innych rodów mi^scowycH do 
najdawniejszy eh ticz^ się Kietlioza, na/wc których przypominali 
o&ftda KietJice na póhioc od miasta I-ubij- Menryk Kietiicz 



1 



qub ijbŁSncfli, t<it tn fatunun obrintbant^ ili-^norii lamtolii g«3er» 1«ikUMar ob< 
") To o» w dok\tfn«atflch lOwi* 9i% nltkird; oUdiunii oiaicu nU ^c4) 

<') KriuUic: Kcchli-C^Hchkhte r i>, prfypiitk 3. 

*■) Ai lofli llbM boETiO Bor voci1aiu> bBtioDc Scbut V tiIIu pr^dii «ni 
la piovirtcia Nmnrn m biirfivftr4n Woe «Lt» prFvni!biii nc eollŁitdintlTuii it«i> 
bu* tiliii Buia WicWi1« til UulRero in proprion rndi^iit, (nfAnonQM*i) >, , K«< ml 
nonlna V. YiHinim, ({iif u Mitlncnil c]ihcupo Bennunt in cunuimbłuin dale »pm 
Boroni et AIlł fju», Ufia In bqrcwjTdo 2bv>o, Tt«ic«i duv in burcwurdo Bnuuc«, 
Lnctwioe cl WlcttuTElnr tucjl^c. utu lo b«Jixv'Jrdij Gudtiw, Di4|fu1juiTi>«^M» ilcs 
«D« in bfcwirdo Tr<t4tU, Kctcimi... [fW «im ai>irin» vilE»rim, r^ua* Knr vt AlU 
cjui la coiłi^iDiblain drlcruni \Vi;:li4iJut et Z-intliei-ifiiit MUiucnń icclnć« iine wcir* 
flt onitii rofitnit Idiocie: Gofebiidl^ 0ici«, Grodkr^ Cintci, Ludmiwicf. Vt}\^. Co- 



55 

ibm^i wzrolaiilcuje się już w r. itóo. 'Ł tcgoŁ rodu inny 
Hair)'k Kieilicz pfz^nli^^ł się 4!to Polski 1 $tał «lc głoinym ]ako 
artybiakup ^ieźnieński. PBn«iMcz« taki« danny ród mle:)Hcowy 
wlKhi^i, nAzwA klórtrgo pomIa od wia<ly PAncwic^**) w po* 
tiihi ktA^icoru ^laryi Gwiazda (Marionstem) lol^cój. Jed^n 2 Pa- 
wwtcf^w ur^mtankuj^ stc w r. if43 j&ko dobrotŁsi^ kl&scŁoni 
Fnada^anów w Budy^^ynti?. Noitioi^, wpOIu^ duwniejmiych pi* 
tti3y, pochodź) z ludu milcTAń&kidgo, alo dokumontalnio znani 
H^optero od r. uSo jako dawno of^&dły rłid siladieckL^ Ze 
."^Iftka przenieiłf sle do kraju Milczanów 81b*Nl#Jny, ; których 
brxia Ginter i Rudolf byli w r. (217 m&nnami księcia Henryka 
ttgpickicgo i irictl poMadlo^ć ziomsk^ na Śl^ku. Peniig da^iti^j 
Pcnok, rdd tak zwany od o^dy Penc/k na północ od Zf^o- 
mda potc^ont^j. Ród ten kwitnął ju£ w r, \2^\. Soranowioo po 
lieninrkti Bornttwiti, z rodu któryrh f^fj^^niis di* BnnmRwitic 
stjn^ Mr r- \%iOy ate ród ton siudzial jut w MiŁ«ku iv r. t^So. 
niepewne tylko ery był aiiojscowym, ciy pne^iedlonym le Sh|» 
^^^). Xit*povb-r[i--go taki« pochodicnia ród Borków, bo chociaa 
Jłtoi t tego rodu pi^t się w r- 1^25 Ł)itmaru3 milcs dc Bork,"*) 
■fe niekonieczni tr mugl być slowi a leskiego pochodzenia, bo xy<:^' 
IH przybywający z Nlennicc, przybierali predykaty od naxw o«ad 
łtołrifcTNkich- Tak jeden i dawno przybyłych z Niemiec do Mil- 
*Jt» ij'ccf/- B'fnh;ird von Włiia. pn^Udlszy burgorard Kamie- 
nice i okolica, zbudował w Kamieńcu zamok murowany w do* 
itae nad n Hal^^trowem, & nasti^pca jc^^o Brrnłuird tl. po .ipa^ 
knń ^ dawni«j«zogo grodu, zbudował na wigórzu miasto Ka- 
ni«fiicc i fn^ał i\^ jul von Kamcfu. Tym sposobem z]aw9 stg 
w M[I>.k<j posiadacz obszernych dóbr %€n Kamenz, ród parski. 



*"] Vr (rfirfti^h L«ffCk<b jcil <1rif«^ siei Notifirr^ pa RTRiii«<ku NotlJ4, 
"J K»»fh«, G«tiL d, Oberlintf. AJtli tlt>» I4I. 411, 



56 

poa^ło^ci klór^o xw^tio Murft!:haft K^unenz.^/ Takich po^a- 
dloici paAskkh w Milsku było już a- Xiri w. kilkanakie, oale- 
iących do panów niemi ocki^go \ ^łov(-iaAski^o pochodzenia. 
PanowŁo dobra swe roEd&waJl w lenna pottUdło^ nmi^j zna* 
cmym rjrcer/om, ku^ny raw-m / imfmmi skUdali <irsmk r.wim* 
chnie^ pana knju i obok nii^go iuł \vif;cach za^fiLdaU. Byli to 
baronowie i T>obile,"j wyiszy stan obywatelstwa, pT7ez używa- 
nie prawa nłenileckietfo zlewający się powoli w \Mną tiamdo- 
wo^ć niemiecka, w ht<^rć) utonęli i »Jowi;iń«ki<:{!o pochodzenia 
panowli^ ]iit pod rz<)dem C£«»kim. 

Innym wa2nyni ciynntkiem do zniemczenia T^filska były 
nowozakładane miasta i koloniści, których krótot^-ic czescy, ta 
przyk)Adr?m kni-tJt.it1 .^U^^ki<:h, ^prnwWI/ali do kraju w tsuIzIm 
powlykfiz^nia dochotlów, niii pn^muj^c skutków ofitedlenta rm^y 
cudiotiemców w kraju słowiańskim, 

Koloniic! r. Fhnciryi, Bmbantu i natlreńsklcb okolic. d^J^^c 
iA< (tru^i<^] polowie Xn w, do Śl^i^ka, ci<)^cli od £-aby, po tak 
£waii^j <*lra*!ze króicwskićj' przez KGnigsbruk. Kamieniec, Bu- 
ćy^tyr\ 3^ubij, Zgorzelec i J.ub^iń, w których dU odpoczynku 
ZtttnymywaU się na cxas dhjisiy, £iqd pow.^lnły 5tnc>c obok któ- 
rych sMdlili się kupcy, rzemieślnicy i pnremystowcy. Z biegiem 
eeaeu utworzyły się o^ady niemieckie, miaitia: Kamieniec, Bu- 
dyszyn. Lubij, Zgonelcc \ Lu1»/t. w odłr^gło^d j— 3 mil jedno 
od drugił^o, — Z nich tylko Kamieniec podl^a) jurysdykcji 
prywatna panów von l^amimz, resEta ZBi nikomu, prócz zwietn- 
chnSegu pana kraju. nl4>|KKłlt^jij^i:, 4:łn>vzył& się sam^T/^dem, 
przywilejami* prawem niemieckiem, wyrtibiały osobny stan oby- 



^') Kit^tEic, lldtljts. Gcedi. 1 [. 

^} R IJł9 Ciłfwfi u tl. król ctłiiti WkU*, firT^^fafiJac koiciofowi 

c«k«DftltftrŁl» Ierr4cb*«onibui0l nobilibntt sicuŁ moni «itt j i»> 



57 



Hu 

I 



wa mici^icgo na W2i6r cud£f>&i«m&kl. bredni pomlcdz>* 

B> «Upy kultury niemieckiej, protegowano prxc2 króldw cze- 
ddch w XII] wieku. 

Inna cz^ d^gnacych od zachodu kofoniiitów ofJiadula t\a 
poRkowiAch. w miejscowości górayst^j po grAnicy Mibka i ^%' 
sŁa 2 CzethAmt. Słowianie, maj^c po dostatek /łeml lekkiej dta 
upnxvy t |Muc^\Uka po lakach dla trzód t>ydU, nit; mif^H ^trznhy 
fóedKf się w gónch, ^dzic grunta kamicristc, cif^ćj dla uprawy 
fffiKy wymagały. Niemcy, powodując się łaiwo^cl^ nabycia po- 

IiMMci £i«nuki^ji chętnie zajmowali okolico górzyatd, pOTcna- 
i sif nowymi przybyszami wybko tak, ic jui w XIH w. po- 
łudniowa ctę^ Ihltlska I praylegrl^mi okolicami Śląska Ł gór cze- 
dbch w niemiecka krainę mc obróciła. Powddi niemtc^cka do- 
tini^ I c;fpskif'j iupy TagOK/c/, w fciórrj ^.yt.iwa, {iO^ladUM- (»■• 
9£v 1 7,yiawy, ^tiila bic w dii;gi^j połowic Xni w. miast':}m 
■ienleckiem I wt^a do iwi^Kku muv5t wył^j u zmian kowany nli. 
taw j«£ZCio z otAd slowiaAi;kich powstałe miasta były właj^ito- 
k^, prywatna: Bomitadl panów i Scbrmburga, O^tritz burgra- 
iA«r 1 Dontna i Grafcntiejna, Stfidi-ntłfTTg panów BibłTStł^jiwlw. 
^ PMoetati w Łych miastach Stowianio zJcwali się z przyby* 
humL WŁ^<l^tdld tym »posubeii) narodowość i»ieniioLka na slo- 
«rk6$ktćj zi«mi pod n^d^m królów cienkich w Xn i XIU wl^ku 
Ale i« w)ctki<; óiiclo boZc tworzenia narodów niełatwo wcdlug^ 
hidiklch wŁdoków' pr2**raLiia^ stt? daj^, ktalna MilcŁanóWp po- 
wkno napływu Unmów nicmicckicłt w XII i XIU w., ni^prgse- 
Hala hyi rd^onn^ ziem^ ?iłowia/]Ak^. Drjiyby^ze musieli się ucjyć 
nowy krajowc6Wt do któn^j i ko^:6t nawet zastosował ^^. 

Jeszcze w drugiej ćwierci wieku XII Stowi&nin Albcrtus bie- 
^/ w mnwir f^owlańi^ki^j i wyniesiony n^ biskiip.stwo mis:tnt*A- 
M, pomy^nie krzewił chzzeictjaAstwo między Słowianami, któ- 
go boidio miłowali.'*) W początku Xni w. biskup miaz- 



»<J w kroEbc* Albifti. UcUrikU LmJ- unJ Herc-Onjnici *di, IjBfl — IJ^, 



S8 

nict^Klii Bruno, graf z Bartu, posiadający i^^k siowia/iskL, fitarat| 
się o TOi^cncnic chrzc^ijań^wa, rozwiSj którego między Słowia- 
nami byt btirdzo powolny, iMt bralcu k4[>łjui4iw JwiadomycH 
mowy -itowiftAsIci^j. Wybudował wtcc napr^iSd Bnmo władnym 
kosrtnn ko^iót ^w. i^iotra w Budyfizynio (r. i^^i) i usUnowU 
prty nim dzieWnAstu^o. podlegające i«'!er?clmo4cl biskupa misz*' 
iŁt6Aakie(£o. '"} Przy tym d<Tkaoucic midi stc ks/ta)dćiDłodEi Slo< 
wianie, dla pHnicniii ohowi^^kAw kApfaA^ikirh w kr;iju Budy- 
«23rń«kinn, dla ciego Bruno za warunek połotyl, Aby kaptani 
ifulł dobrze język miejscowy, albo przynajmniej jeden xe ^\o- 
Vfinń^\ch jcj-yków. W sikoltt t^, je^rn / krńlów c/j-skit^i 
onioicił pewnego Nicmoa, )«cz ucjcniowie, STowiinio nio lubili gx>. 
na koniec wyg nalL'^ 

Rządy bUkupa Brunona przypadły w sto lat po stlumienhi 
^tf^^^ncgo powiiUnia pogoń ów Słowian nad Lab^* w i.utycach 
Ł Afilsku ([ti5 — iitd],-') Zwyciclcni w bojach pogonie skryli ^i^^^f 
w lasach i niedostępnych młejscowoficiach nad Spreivją, dok^ 
mUyonaric niemieccy ragl^dać nxo umieli. Nic pobisiłliwoić w»cc h 
a koniec/no£ć ^niewoliła duchowieństwo nlenip^ckip <lo uwzglę* ^Ę 
dntenia potrzeby zachowania mewy słowiańskiój w ko^eZe. 
Uporaywc triymanic >ic Milczanów ojciyMych óbycŁ^óm i mowy 
tiuewolito takJt^ wład7« Dionii«cktd ćo ustanowienia dla gminu 
Hlowiaibkieg^o osobnych »adów ławniczych. Tak, dla pod< 
danych Jł w^l biskupstwa MUrni^ń^kił-go u«t:inowiony był 
w Xlii w. OTiobny i^d krajowy judicium, albo Dmgfituhl 
w Hodflju, w kttiprym funkcyonowaU: uf^dnik bUkupi jakc >c< ^1 
dzia krajo^-y (Amts-LandrSchter) ł trzech ławników, wybieranych 
z chłopów innych w,^i biskupich, o w okręgu StoTpnie połolonych. 



B, 53( t4piiana> t< Albcrtiu dl* tn^omoici icttlikso 1 Innfclk jt(>VAv ilowUd- 
tklcb, nlyty ^71 pnei cciirn Konndft Ul (11J7— 11^2) J4k« powl Ja cf^^^i^C^ 
tanra iLmknntla w KdniKiŁntyuopali]. 

**) Jnci, Suwlick^. CiftSk &1a£, Scib. j84q-^iB5i>, Achf. It. 



59 



^ 



SfKiwjr t<Kiyl^y aic w mowie »ti>wuiAskł^> Sąd Ł«n trwał &2 do 
Ł iSio.^) TaIciI Nim Sj|d HłnwiAiSHki (djL< Wm4i^>^Hfr T.Atidg^ 
cbt) w Budys^ynie, ^kl^dat sig z s^d^iogo kr^owe^o (Land- 
t«nt) i dwóch lAwnik6w, ur^^d ktdr>'ch pnccłiodiił vr apidku 
potocnki^w (Erb Landgi^ichtK Sch5ppm). Ławnicy ftami (ie- 
b»^ rwAli Btaro«U«ra jcszcto w XV w. Sqdy odbywały mc w £&mlcu 
bad^-uyAakani |kx1 branuj, lub za dużym sŁotein (pod odkryttrm nlo 
b«ni), zimą w kanoelaryi ZAmkow^, & £aw«£« pny otwonofl>d| 
bnmlo zanikowej. Do kcmpcŁcncyi sądu slowiafkdktego rule^ty 
ale tylko mal^j waJne sprawy cywilne ale takie cicikle krymi- 
mlflc o rany i kalectwa. Podobny sąd dla chłopów slowiaó- 
skkh łLandgerictil) byl i w ^gonelcu* w okrggu którego wzmlan- 
ki^ą V4C w dokumentach Stara ssea a uf dem Land«. Z takimi 
MaroMami w r. 137Ó Undwojt, takie; wasab 1 ratmany ze Ztfo* 
T»lca, na ojrnaceony djtiei^, udali vic z p^inem von Hakebom do 
rnybuzFa *na (franicy w puszcay*^.*^ 



^ 



3. Łufyot pod wfadif margrafów w»oh«dnioti i nni4rni«h»k{cl» 
(1032-1209). 

P«4 ficmi pta^cryst^j i nieurodrajnf^j. »£cr«>koścl cxtcry iniJc» 
od jTwHcy .Aląski^j, pcjudn^owl^ od Muiakowa I Gródka rSprem- 
tttrip'. w kti*runku na jcachód ciągnący się pótnocni^j od Wojo- 
f^inr 1 nojcrswerda)t po dolinie Oamcgo Ifahnrowa aJ do Złc^ 
Kuccorowa iSenfienbergfa), dot^d jes2C2e nier^Iudniony i jtaro^ly 
stanowi naturalny pntcdzial miedzy ^rremi a dolneim Lu- 
i O il^ł prffflrial len pr/ffil kilki; wittkami byl wyrainit*}fiiy, 

og^roctmo Usy i wody, wyż4j Di£ terai na kilka >^tóp podnie- 
cone, czyniły nuej.iCowoW tę nitrpodobn^ do przebycia prawic, lo 
WWno4^ f^lowiai^gka, unikając niewdzięc^^!^ dto pracy rolnika 
wifljłcowości. jro5Ławiła wzmiankowana pracsirrcń jako naturalna 
ETttriicę jnmicfl/y Tc^^itieilnteTni plemionami. Skutki tej^o widocinc. 








6o 



1 



Pd obu fttronitch dci«}u pograrucznogo wytworzyły się <»otmd 
dialekty mowy ałowia65ki^j: inllciaAskI, tenu sórno*}tilyckljf 
ibTf łający się do mewy C7«skiSj i ł u 2 y c k 1, cenu doliicn-lutyckl, 
który duwnićj byl lylko ocino^ mowy polukićj."'" rarreCT^m 
cirniujj^cjrm «lc weJług miejscowości, a i lersLi j^MCie zblU^ &ic 
tiajiłicc4j do mowy u^ywan^j nad Odr^ t Wartą. 

Te£ iiamiy pnyc7.yny topograficKnr? hrtTnily kilka wieków od< 
Tfbnoicl r.uiyc od MilskA i pomimo niv}<^nokro<T»ego pot^ci^nia 
dwóch tych dzielnic pod fedra władza, przeszkadzały wytworne* 
niu siic jeJ(ił*j dla nich [jgóini^ n4;:wy, LuJ.ym? \Hy\ tl1:il^^kD- 
nSemkcką n»jrw%: Lusi c, Lauitti, Lusatia, niekWdy 
z dodatkiem mitrk Lusits. terra Lusatia wzmianki^^ 
»ic 3? do XIV w., kiedy lef^ce na podgórzu cwskiem MIkko 
poczęto nazywać wyfcjtyin kmjem, Obtrland, ezer^^LCO sńc ra* po 
doliracH Łutycc fwano Nicderland, ale do roKciagnicnia miana 
ŁiUyc na Milsko nie rj"cb!o prjcywlo.^t W kdnc^Uryach plą- 
tano naziA*y tak, ie dopioro w druj^^rj połowie XV w. natwa 
gómyrfi 1 dolnych l-u*yc wesila w ^tałł% jmŁ t«ra/-, ulywam^."^ 

WUdal Luiycami, jak wzmiankowaliśmy wyiój, margraf 
Waclłodni Ditrydi od r. 1032 al dlo namordowania go w r, 1040 
prF«3* Kbójców podesłanych od margrafa ml^^ral^A^kif^go Ek-S 
harda 11. Po Ditrychu władał syn jego IJcdi, orodzony zabunt 



*<) To ilOKiij^ Kię do cxi4óv i|«rTol;r^^l>> pAinllj t«v^icni luJuot j ailoBufl- 

wmym w R<]rmrc U Maj:* r. t3S<>* hi^iyin \tk^xł KUuwm Vt kl]|twf «ł>dfŁ]rl 

vi4rjfi«U I-Uidwika KtELniiffCiburakic^c* i kraj< }«|£o. muniAwiciff: martlii anatom Br^n* 
drnbiiJ^Kiioni, icrtam Luint^jtc ^uficiluicai el iafcrionm. ^ Ale LuKcUiy' 
fciplreki wpł'lT4 v/ tanytk^ ho l.]|H«ik biwurtkr utjulDl fylkn Hiihimn t^iŁycnni, 
iit* nic Budym] Aalum krijcm. 

"j Głty iónw 1 doln* ŁiLly<e sciBUWłly pod wlirłi^ r^nki, wicdj w lafl--, 
<C<ktJ^ ciuki^ wytwenylo tif wyni^oiF ^ Uvnt|ue Luuiiu, Har|£ijiriuiia lu Obtc- ani 



I 



6i 



(TTpciw Henrykowi IV w więzieniu (r. io6ł>ł, potem uwolniony, 
' laiWfU IniiiUiwrik, aż nareucte 'poj^iud si^ z c«;Mrj»*nn 
łleniykiom IV w roku 1074, I pornaflfal mu obchlerai^ tuła*- 
ją;<i:o a»c w Ntcmrz-^ch, nipiicręSUwcgo k^ifciA kijow«ktcffi> 
ln4awa (r, ioj|)."i Śmiei^ TV*li w Paid/.ierniku r 1075 przy- 
p»lbi w&rM okropnego ^rzbunsenia w Niemciecłi prwciw H^ti- 
i^kcrwi IV, który, potr/rljujac g'waltnwnic posiłków wojennych, 
jinyrfn*iEł kfii<^u OJ:i^umiu Wr^ty^Uwowi II u-itapit^ margraf- 
«»A Mi&2nicf^&ki<^ i Wschodnie, co poi\vt*»rd£ił w r 1077, — 
Wudk^R Wriiiy^Uw, bc^IdL ;iEmuH£t>tiym zdobywać iir^em UKto* 
ftoe mu krajcr, opanot^ał tylko Milnko i ftup4> NtJtn, sl w Tu- 
łjcicli utrzymał się %yrt zmarłego Pcdi> Henryk 1 llburgfa, 
kkWy w r, joSg otrzymał m^r^r^fsiwa MtsznleA^kl^ I >ył (!o 
rcbu itoj. Syn }eKY> poffrobowioc Htinryk miodu/ t llbungfft 
YkdftI mart^tntwcnt MiK2mcA%kiem i f.utycami pod opieka 
wttki sw*j Gertrudy, któr* »Z do ^miorei sw^j (r. lit;) mcinie 
«lp»?riU wdzter^wa krournyck syna swe^fo do ŁuJbyc. Ale po 
j^l iirriłfTti /jawił mc nipN^iccn^y dla irałolitnił^o llerłryka 
» llbfjrga, pr«>eondent do Luiyc w osobie Wiprechu z Groiczo. 

RozpowŁed^ielUdiy }ui g^o^i^a i poniekąd awaniurnicf^ ka* 
iiTę kornet Wipri^hta ał do uwl^/lenia go w r. 1113, o^wo* 
Mienia x więzienia w r. iti6, powr^i>nia do la.ski ccsarskt*^ 
iutyik^nia wysokiego ur^^u burgrafa magdebutgskicgotr- 1 ti8)- 
A giy inni pai^o^ie niemieccy podnieśli bunt przeciw Henry- 
iKuri V, Wiprccht cic5^yl m$ wysoką pow^ffa i wzi^o^ci^. 
WiCTi ninpoditewAnA łmlerfr di^Tid/le^toU-ini^gii margrafa I Inrr- 
łjtł mlod^;fef!0 z Ilburjr^ Oujł oiwobodtiła dwa lenny ce^r- 
Air. l. j. mar^TtifHwi) Mlsmicń^kie i Tutycr^. Ce^kfir/ oJcSahje 
Wiprrchtowi, \vcz prwcjw ostatniemu wystąpił 2 prawami Kwttini 

ad z Wetlina, Z inm^j strony potęgy k^i^ło »aski 1/itar, 
lot Albn^;hta / NittdzwkHUia, T>nmógł niu do irajęcla Łu- 
Zwi^kovn wyparli Wiprechta i Mi^ma, a gdy t«n unika- 



^ wtiks T- tu 471 ^*)^ 63- 



62 

^c bitwy ustępował na uchód, Lot&r n«d! aic n^^Sycc^ 
Ic^&l i xdobyl L(^>ii^, Wiprccht ro/chorowal sif^ i wkróCce 
nmarl [1124)1 ^ walkf prowadził dal^ syn jego Henryk 2 Groi- 
€£&. Ale popierany priez Lotara Albrecht Kiedfwicdi op^ 
fi»wn1 LuJtycK i trzymał jt; aJl ilu r. tiji, kit^dy LnLir, rostaw^zy 
już cesarz^mt odj^l Z.ulyc« Albrechtowi i wrócił je Henrykowi, 
•w margiafatwie te^ Mi^zntełiskltm utwitrrdfił mc Kunrail z Wci- 
lina, Henryk czując się be/(1fi(?tnym, w^t^t w umoxv^ z knlc 
ciem czeskim Sobiesławem I o u&t^pimio posiadłości swyc 
kfjęciu Władysławowi 11 »ycioviI SobiesUwa (lud,)*') lec£ gdy 
wkrótce potem Henryk umarł (r. tijj)* ^oiar oddał Łuiy 00 
Konradowi t Wcttinau Odt^d l.uiycc, jako pr/,ynalc2noi£ mar- 
grafsiwa MUznlrAskUgo^ zostawały w posiadaniu domu Wec- 
tińskiei^o a2 do n 1304* 

Konrad x Wcttina . przodek obt^cnic kwitn^c^j dynasty 
króWw saskich, ojir^icj: ni-"łrgriłfł.twa MiKznieńKkicgo i l-\tiyc, 
władał jft»£cze krajena BudysEyi^akim i £upą Nizin, a miał takte 
ob.-szrrnK p<>?ttadłuu^:i w Serbii nitedzy Sobiw^ a Lahi^. Był wi 
potcZnyoi puicm, słynął ze sprawiedliwych fządOw i pobolnych 
ciynów, a podzielając faualycmo-religijne przekonania XH w,, 
ucicalniciył w wyprawie krayiowt-j Niemców pr/eciw Słowia- 
nom nadbałtyckim (r< it47l-*") Najzaci^Uzym wrogitm jt-jfo był 
Atbrecht Nicd£wicd£, wygnany przeć cesarza l.,otara z Łulyc, 
a jednak nieprzestaj^cy rwać po kawałku przyległe Łużycom 
siemię słowiaft^tkic nad doba Sprtrwjii. Po &m]crci Konrada 
(r, lli7) potomstwo riu wal t> gn Widkim, alt? polega nasti;|KÓW 
jego znacznie upAdŁa. Kraj Dudy»yftski i lupę Nizin cesarz 
Fryderyk 1 Barbarosa oddał księciu czeskiemu Władysła- 
wowi II *') (r 1 15S}; margrafum mis:fni^^*kim po Konradzie^ 
został starszy syn jego Olto. ale Luiyce do niego nic należały. 



i 






6i 

Wbiul ulnml nasiępny z {ntizĄ^M syn Konrada Ditrych U, 
który pOMadaj^c grat^tiva Lajidsberg I HU&n1>urg za Łabą, re* 
i]pdo^'fU w Landsber^ i mianował atc czc^o margrafem landa* 
btrgtlcini. Uczestniczył on, podobnis ojcu, w rozbójniczych wy- 
pnwich Henryka Lwa przeciw Obodryiom (iiOo— 1161). iec£ 
poróiiiiiA-!i£y ?ic póintćj 1 tymte Ilcnr>'kicm, ^Un^ł pruciw 
ńkfaiL na C7«Ift ligi panów ni^jmii-cktch. /a to Ł!(*nrylc I^cw odo- 
vAń\ mu okropnymi spustos^emam Luiyc przez wyprawionych 
w t^m celu Siuwian luulbaltyukich (o?^)'") *~ ^ pu^ubmn^ 
wnleaianym nam cza^d k^^JEniciki polskić} DobrDgniewy Di- 
tiyeh 11 miał ^yna Konrada,**) ale, ro£&zcdl»y się t ni^ mM 
1 ulof nity innego syna Dkrycha, póJniej uprawnionego i do 
^aobci biskupa merze burj^ki ego podrłi>:»MOni>i:o. Legalny &ya 
if^ Konrad Z|^n4t na tumicjacłi (1176).*') a poboczny nic mó^ 
ijMiUu atnrymać, Po ćmi«rci wifc Diir>'cha II (mBs). I-uiyce 
tetily się mtod6J«inu bratu jvgo Dcdi £ Kochłic,"') który po 



*) CbfDDiia Mpntia Scrcni ad a. It94 TiJ«ricoł oricnuU* MUdUo, filhA 
C*>iKŁ niicUoiBi, ui:nliHlintin Unriit, «tii4 lvn£cj tao/fiOtt dfiinliii nt. In «^ 
Ęfia «tiA B, T^oiUH In łlanuiu Str«niiag ^Uutw... V F^brwuil ^l^faiictM 
^ lik łb uŁ^łc Mt, i|iuc lofcr ifst Mciawtiia 4uci« Felouac I>«bcc- 

te fOłJigB , , , Uoffmu. Sctp, i£i. luTA^ IV, 4C, — Wipildcany Uicmkawi 
**•*«■ krontkau Winri WlDcent>, ihuclU v}-Uu4 plędu li^ciiiw Mle«koWycb. 
^ « tfOM Riftrfnft OLiunc^iłkieifo nic vitnubkvjc. łCioaikiiTi 3C1II yricku Ho- 
n^»l ittkJc « Um m>lc;ti[. )4k lAnniel Jmil lu^Dlkwie i>ob^. — Ulttar^cy^ 
XaiiM«i^ LiUtt«1, Bin&iwiiii ti^fcrali u| kroniki Wincentego, Z rowujdi 
%k Sn^lka cuoiiOW«t> Ic jedu » «04«k MlchJu SUrc^o t^U Ł^of lyn* 
Kavadov<|EU a^rf. Mlłn>J, «lv nin nuirił Jrj po fniiHiiii [Ulankci Stary, «, łl4', 

fUa0e«u IV, 27I, ^ tli omjrlka >v d^ki jA ido^aa uvaW « ijUł«Ko ickulu 

f H ml u lucca bbiii Bnao II76, — W kronk* 4u Uoaiii Scnu «.d u. it^J 
ojUnyi CMTMtai n>avs ^Uut Tldeitel nirebloultr ia neictio mlUiAri, quxl 
f«lfa TonBUMKŁaa roAiU', łuK4m4 icCd* »(i«u «it XV k«lcnd, Pcccnb. 
(UedutiL IV. 4f.) 



64 



kilku Utacl) władania tym krajem, umart (noo), zostawiw&zy p» 
ftobie następcą syna swego Konrada Tl, mUnuJ^cego sl^ mar* 
grafem w^chodnim- 

W pocj^iku Xni w- granice Połski wychylały się \esxci^ 
daleko na zacbdd od Odry, dochodziły do n^ki I-^knicy, wpa* 
dającej z północy do Sprcw), ponad którą m^rsTalowic? bron- 
dfrntnirgski i wschodni Krrrzyll /ahtiry. Griinicw w tĄ* tdotni^t^ 
i Icinój miej»co\vo^ci, żainymi tmktatami nio ozno-czoni^ podA- 
wdly powody do sporów Ł najazdów. Zapewne x podobnego 
powodu ksląie wleTkopoUkl Włady^^hw LaskonogI najechał 
jak^^ po!iiadU>^ć fizwaf^ra &wejE:o rnarfjfrafa Kofirada U, im c<K 
ten odpowiedcial wtArgint^cicm do iictni hibuskif?] i oblęl^nlem 
LubuBia 1 1 2091. 

Władysław, ^tując m$ do od»iecxy Lubusca, zebrał liczne 
w<]j\ko I nił? i-ifuk^jat: na dzietA uniAwiłmy, pod wlec^Ór pr/<*sredl 
Odrę i ^vstąpit w bój x Niemcami. „Joden t pols^kich tupanóvr 
oatrKegfal kticcia**, ie poApiech uc/yniony wbrew umowie 1 prawu, 
za co zgromiony i posadiony o tchórzostwo 1 nSewieftic»j^, tern 
mógł się tylko ucicj^y^, Jtc choA wto^n^ £gub^ k^ięctu prtograną 
wywróżyl. Inacz^ W^dysJawowi wróAyla jakai czarownica, 
która dla pewności proroctwa iwego nlosJa na cfele wojska 
przetak wody bcł wycieku onćj, rokując zwycicztwo. A gdy 
pTxys/-ło dr> sIatcia %ic x margrafem, pirrzrhnęli Polary, pny- 
płacając lekkomyślność klęską, c^rownica zabito, a £upan, me* 
żnte walciąc, t wittŁu innymi pol^Kł. R<;szic uchodzących, kto* 
rych noc od miacza uchroniła, biota i liffawiti? poGłiłcnęly", 
Potctn zwycięski margral zdobył zamek, a. zatokę na szubienica 
skaza!. "*) 



I 



ciUł tjrreilku. iilitrlkri MjfchEki I^iwcijic. Vtebui>\ LjnJIs^ici/ ttc. iiI Oitaiefii 
iDiitTcIiioiiaiiL miiiocnieiii «l DvcfiTn«[D Iftittin cjua tnnaUfa ul. M^afkerL, Sciipi. fi, 3i>5a 
^} Chrou. MguLU. ftcrnU di m, ilof, «|i. llgilIrDau. ^^iy. trt. luuu IV« 
C3- ^Unilft wn tonim, qtii 4iipaa.| iJiiuRliir^- ^ At* cijr w X11t W, ■ F«lK* 
DUjwinii ]«iictte inptn»ttn i!\ovit^i<Aw wojtko^jutb ^ Ddlbj^m7 temu vłKfi t^jfhf 
IdniiilŁ) MdiM- Scrcni plun^ byU w Ta\*ce, Ak tif Ji pionu ca I.iti^. tf<l«i* o t 




i 



Wschodniu u^ić Łulyc oó margrafów nie lalefaU |Kaw!«: 
pny^oini*^] wiodły ich w ikJ krainie ćo-stneóz wc nic dAjc« 
Ułwo Hicc IcM^^cta poWy rao^fti odjrMJtA^ i v/ posiadaniu 
*itrxa /atnymywa^ poffr4nic£ii« okolica hiiyckie. A ^dy po 
t>adaclnq imicrct HcnrykA IL ii^io^ dos^l rilr^: do włiKLj;y 
uŁuZycach prxom4.*k KiarviVj linii Knnnidii W., tnarst^l^ miac* 
(iMi&kt OiirycU lU.^t w&chodnia ccęś^ 1-o^yc lo&uwslft joa w 410- 
?iiaianiti k>]^^ >l4>kir^o Henryka BrodaŁcffu. ZA.ntan6winy m^ 
nid tym wypadkimi- 



Ib 



4 tutyct pod wł«d£f ktiei^t if4«l(roh, (1209-1244). 

<Jd usC4pi«nia tutyc margrAfai;*- wACbodnii?mxi Ditrychowi 
ff n lojff.^t IcMAtrta polscy nic lApominJiIi, te im się iiald^ 
pnv4 do «nron<Łj |V)i^bdlo4ci . Znmy^lal j^ od/yskaJl Holesłhttr 
aai^y. poro£vimi^w«4 m@ £ J^tykami w tym ceb <(o7V. ^y' 
iul blukim MArda ^^; x CRsar^crm Httirykiiitn IV, pni^t^k odbity 
mu jndnAk do ^pcłniimia namiaru kilknknatnr walki z Cm- 
cittsM t pn«dwa:eMiy upa^drk, \V?«póhtavnMlri>c:tvo i vralki z Cjeo- 
chini /H WŁidy^^AWA Ili-rtr-Hiia i Holf-<J.iu.^ Kntyw1m^lf^|> me 
iktfu-jkUJy monarchom pobkim pomy^lii^ nawet o odcyitlciniu 
IiUtyc ho w TAtlc wojny t KiemcamL Ciocłiowie, tnymaj^ ^19 
d^ £ ce^ATiami i pomit^c obl«tTik:ę Henryka IV ust^pienła 
t-uiyc Wraty^awoui U, połąc£yUb>' riic £ NtMnoami, jak 9i^ 
ftihi [>odc£a^ wyprawy Fryderyka I iJo i*ul^ki w r- 1157.'** 
i b>«5l9iii caeam okolicznoAd jroietiity się. Wsp^iawodniccwo 
IMmi^d^y Przemy ^J owca mi A Pbatowiciatni ustało. W A^l«dc- 
rvio £ C/m-hami tniiilli na MA->dŁU ir, iiO^) synowlK wygniu)i?^u 
^ ^olftki Wtadynfawa U, ^pokrewnioni z domem ObsanUcim prjwz 



* Xlii «.» li>£ «|cc n«^ kriiaiktfrc Mouib* Senni nfljtiiM kduDcUtii luh hUiŁitŁf 
•■ł Cłu. Uub.-^KUL mi «, UiO. 
«| Dm|« u^ X, III, O-J. 



— 66 — 



roatk^ 8w^ Agm^«xk^ snajdywAll silne popaicte ^strony panów 
niernieckicb, prutz co moglŁ bez w»£elkićj o1»vry mics£A6 ^c 
w Jc;iŁ.iTgi pograniczne MitMKdnich inargntfów. «~ Przypoiiiii>aj^c 
sobie ddwne prawa monarchów polskich do Lu2yc, ftynowi© 
Włady>Ławn II ninietn^i, ie \m» jako najbUiiizym s^^iodom Lu- 
lyCt nalci^ u^/mianlcowant; prawa, lect Ze dochodTenle praw tych 
oicUtwc było, pnseto ksi%£cU BoIcsUw Wyroki, Mieczysław 
\ Konrad w umowif^ o podziale pomiędzy sob^ Sl^ka ir. itóg). 
posumc^wili, Łn *co się tycjiy I.uzacii, do łctór^J w całości mar* 
grtfowic mi£Znic/i5Cy z roszczeniami wyslępywalu a kt6r^j czcić 
dolna do Śl^zka <t J. do PoUkif nat^fała^ lo ^rawę o xit-inic t^^ 
Z06Uwi«]4 w zawieszeniu, at do j^^twicnia sponi z margrafami 
wzrulankowanymi--*"! Ola^lJcznoAci jednak ni« sprzyjały synom 
Wlady»^l:twa U, aby zamiafy swe faktycznie popttrrać mogli, lecz 
już ayn Bolesława Wysokiego Henryk Brodaty, podcza:; wdz3«* 
ranla st^ Ditrycha Tli do władzy (izio), panował w Lutycacłu 
Niłs przocjt^ iem\x dzicjopi^owie niemiecc>' i nazywają panowanie 
Henryka BrudaiP^^i) w LiUycach dtugiem bezki^lewiera pol- 
sklem,^') Dbłrjmujac j« okrv«inn lal ir^yrastu (Uo9 — t2S2]J^^t 

Kiedy mianowicie i jakim sposobem poczęto się panowanie 
Henryka Brodatego w Lużycach^ tego z dziejów nif^ dofttrzegamy.i 
Prawdopodobnie w^ichodnia czc&£ Łużyc, al do rzeki Sprewl, do 
marfrrafótr oddawnn nic naldtała. Oiyobliw^ze łjowicm okolic/no- 
Aci w koAcu Xn w.» jak napad Słowian północnych r\» Luiyc<» 
(r. ii7qK walka marf^niłów z Henrykiem Lwem (iiSo^iiSi)* 
wnet potem wulkjŁ margrafów hraIlc)tmburg^kidl z Danami, na* 



dicibanl, lam ai Si]«»am ■f«<UbAi. doncc LItiglum łdeo laboflum latti SSoin et 

ab ftiwi> 55" ad M7". Upilt, 1705^ »utv al uftfl, pofi 443. iródla vi«dcmo«d tt) 
aiii0( nic w«k44«L 

v'J 1'icrwncm b?il(j6levLcra polilikm w Zbytach rflcnicy nujT^I ckict 
|3*aavaii|i w lym kt%jvi Rolnlawi ll^^brcc^ i Uiccjyihwa IL (iD03— tC^j. 
Pef6«. dslcił taCD, Ł III, nr. 4;*. 



— 67 — 



TGSicJc inttcTĆ bezdzietna tnorgrafii Ditrycha lEI (r. 1185)* otwie- 
raj ksi^ctom poUkJiu drog:^ do ruj^/jdu s^tednldi okolir^ 
Ictór^cnŁ margrafotirie tylko DOmlnainle ^'huJAli. panował xAi t<fn 
kto Icraj ttiłą tTxym&). Bąói co bądf Henryk iiroclAty. ^afnior^a- 
fą/c olmW: ityna swi!gi> Ktmnd^ / ksi^nic^k) i>ia£ką, pr?em&C£yt 
fnu w udział tiemic I-ubusk^ i f-wŁyc^,**) póJni$) mA cawl«rajac 
umowę i księciem wielkopolskim Włady?<UwMii Ijuikonogim 
I ustępując rau doiywotiiUł I.ułłU.sr, oir/ym;i1 <łd ni^go pr^yr/e- 
CZćmo, ie tfin ładnych niepnEyjacićł nic przepust pRfte gja- 
nioc kibu5k>c ani do ojczjsiych posiadłości IJenryk*, ani dg 
«narcht}i I^Jźycki^j, Umowę te, na prośbę Henryka Brodm«go 
zatwiefdzAJąc papież h^tem datowanym w Rzymie <> maja r. u 18 
juiwuiilomił go o tern i tn^ Aktii pnrea F^^konogl^o uczynio 
Tt«go, powtórzył. »**) — Cay wskutek umowy t^j Lubasz prz«ftzcdł 
*w posiadanie i^fikotio^i^o \ wnrt zwrócony Henrykowi j:o>ŁaI. 
czy teJ spełnienit? umowy ni*? doszło do skutku, wiadomotci nie 
posUdamy. To tylko pewne- fc^ wkrótce po tym wypadku Lu- 
basz w rękach Hefiryka Br()ddtpfc;u po/o^taL W r- itix Henryk, 
potwierdzają przywilej klasztorowi lubEab^kit^mu nadany jo^zcze 



**^ Wtdlfl^ knotki kn^l |?i:Ulctdi| (H«Drinu ctim btflM| Caersdo fiU» 
iKakm procMiu fili«n <iucb ^mOhig rLvp|g&<tae uaiUUul pro certa pvTtiuiłe Icttbiu 
ilU LthtKmem ptrtler rl Lim cl r ilnkgnawcTat, illbpaFif-nt Mmmim^ i^nionm 
AUkm. ht PdloaU z<n<rilhtB itfp^Uuum. Mon. PcI. IIT^ 4I7, T«k tAiao \ w kfo- 
ńkK Fo^^k^ Mon. PoL m, 647, 

l)ml rn» tlił cif Łoicie niMgody. Konrad, uhrany «miiiuk««> rvych )^e^ 
bkA* I lAliytli pr(iwtu«jri, ntuyl pic^Uw biilu llciuykiłui, kl^icjfu 
Kiinry 4l(vy i ilmninry łrh pnpl^nli^ PnyLilA <ffj turria or; prry Scuilmfy, 
aJ^iy Lłcniu « ZMk G^fft. Kanrtil pi^bity Kbronil f!f u cjjcx v GE^^^owi^, 
vki4Ccc puim na tovKVi pny Tfntjwlr Bpidi 1 ktrnii, hark ikrtdł ł tmuŁ ^ 
Cttiii vy(bn[6v tftb fńtpoJobtbl 1 kionll: wymDmttj. lliactjcf'. Kl0>« (Brfef* 
fib«r BrtilBH>» Arndtn [$cbkvic& wic ci w"), Bcbelu fOcKtiiclitir d- touitir tu), 
w\ »4łpIł. It «9}iaco Kotmda «r6lBjr<1t pr^ffiacyl roli1t4« ^turlt- 
Wk&> prcT^cii* Pofoaif} •ktadiibł »i| ł PtłUkAir i LkiJ^UAił^w. 

■••» ITiciotT. Yhptj Mcntłmtcilji lV>loftUp ^ LlLhiunlic (86cl T. i ■. J. 
K. Xn: Proiniti *iixa) pto p44iti am bona fidc otiim olnniat oHibcrc* tic per 
!■■* 4« L<iEf<ii Uiiv<ui*(£4 uocric vaUaiit td tciioc 911C ipfcliiliici, vel M a 1 1^ b i c 

dduic WrcTUp«bkvK T. I. ». gs- 



- 68 " 

w r. tfii,'"^! ^ ^ju/woUt prjc«wij£ii^ comcjEniit na [JimócIt titat*- 
luch b^ cU M>1 prna uily kr&j jego do Gubina albo do t,u- 
buhia, iMÓńtt x%i na rok udawać u^ dwóm atatkom oa l'oma- 
rnn dU (losiarctenia Walorowi iletlzl '*■). PwywU^j len jesi nie- 
lachwianyin dowodem władania tłenryku HrodaUfjfo Gubinem 
I, okoIk<3 rtufi rickĄ N'i?a. 

Pokój pomicdiy HenrykWm Brwlatyoi » ^^iać*yrn j^^go mur- 
Krafem Uitrychcm Ul Irwat &2 do otrucja osiaciii^go vr r. I3dt. 
Trzyletni syn DiUycha llrtiryk ntlAUchtr, tnAny w dfiejach pod 
na2\^'a tliriiryka UJuKUih, jLOtttawał f>od opieka landgrafa curyn^- 
»kkgo Ludwika ^wi^tc^o. głośnego £c swych rycerskich czynów. 
Landgraf bil s\^ zapamiętale z ^^iadaini, — s^Cfeg^ólnie z niar- 
^raferj mib2nići\skłin, a ^dy si^ okryt ^aw^ woj^nn^ w r. 1124, 
/amierzył LuŁyct: /asaTnąf, Z«!b7aw,vy wi^c Hcinc wojsko, ru- 
1^/yl nHglt^ I Sierj^iiU r. ijf^"'^J pr/c/ SoUwę ilo Mis/nu, gtluK 
pr^^rawi«&Iy &ic priez Lab^ * ogromnymi zapasami £ywnoi^, 
na Cfde 34(^ rycerzy do Polaki CL4)£nQL Pr^dnta strd£ mar- 
grafa X 300 wyboT^iwych pancinmik<ivr zlolcna, nk> C7<?k;h)ąc nlfn 
^a 1114 łd^ly Tfj&ua. wojbka, rsucila 6ic na Lubtisi. a upf^hwszy 
uiD<:ik, Mao^Ła ua wzgórzu na £ach<kl od zamku 1 uiy diu oam- 



*^) Grńiihi|-«n, R«|a4Łi t, K< tĄ^ Pakumeot « Bufdńn^ UtbundfA 
'Iv9 K!vtiGił Lcubui. MJb i^ii, tiii, N. XIV, 

nt >ciud tJ) »iinu ani ((-uj^^^t^J^iiiŁ* mIIcc ili^but iuiv]lfiu ta Pucuctiiitiiiiik cl Vit iu 
mnu pro iLtfereDiJo ^U ^tinilicrr ^L^dtu* naitbui m Gutun VTt m LiłEitu iti^jur t«- 
kii«D v^f liOUm icrr^ni nowi donluli Ubcre t^danc huKUlai:, Urka^en d, Kln- 
tUi* Lcui)ut N. X3CXII. — PurOv, Giiriiluiicii Rt^iiiU X. J^J. 

■vr Hi«tr>T}<y i>knni«cff wypm^tf NniJ^rili Ludwik* na Lubuu, odnocUl 
tv]fcuijiiic (Id r. ni%. (WcŁlbiOch. Guch. ila chcbitfliKCTA &i«(bun* Lnubu* !■ IJi 
vri«IU, 0»ch. d. Obci1.i]tl'J tĄj. (rt^thAgfti, Ktttcii. Scbleitent i. 1CH4 I, i \a), 
j|« aoiphu^ hlflWijk tqi)rl*|iiih) KnucliclibjtLiB' nuwA^)w«y srypAidbi. ^tiytut^l ilu 
;jrzclcaniiaJa. Ic IftlcDJ r. Ul) «ypuvj lu Lvbiiu ale ina^U m1c£ itUcJiu, «]tł;.Bkin 

t WiuśDiki I. tsiĄ i4diiych iloliiłcnim^ pitu Uu^Ij^iaTł wyt^abyih nie niA, bu 
wlwindią, t« ir Ijn ttMio 00 mr byJ obccaym w l^uynfEji, KAocb^tnurr, UcKb. 
Iditaiitiu il3 puyp> L Wtn r. 1)34 ijfdUu >iq t <i^pi>hlcia Rociailu Wkciku- 



_ 69 - 



Kiwab fiA przybycie Underafa^ który nare-^zcte pnrybjT^sry 
I WrjŁł-iniu r. hią, >UtMą\ tAnj^/em w dlwaiteni polu. Ka widtłk 
licziMifo wojsVa fiif^prsyjad^lskicj^OL nio^tzkuńcy Lubu.^u wy^IaU 
do ksj^cta polskiego po»)ów l proib^ o pomoc '^*). Zćzimony 
niespod/tewanym rajfizdem landgrafa. ksi^JTę polaki o^wUdciyJ. 
ifi ni« pokuje powodów do kroków nieprzyjacielskich, albowiem 
cn^dijr nim sl landgrabsin ;^nćj któmi nltr 2a.%/la. Ale Un^tfrat 
ZA poradą pfrybocmych, krótko i ittancwcao odiJOwiwdiiał po* 
4łon3, £e taoiiarom jego jest grdd zdobyć i tylko ostrzem inicczA 
TthohiM go od l«}cu pow^rxyma^. Napidtrio k^^l^Jc |łol.skS pr^ł^ 
po«tóifv profti) o pokój \ pnyjaiń, iTjipró£iio pr£c*/ bUkupa'^^) 
Mftr*! ^i^ prrcstrocrą ^ poffrótk^^klonii^ napastnika do u»tąpkniA; 
Ijimt^Trif oiwiddc^ył, ł« c^^ni« i^potkA ksiccU w otwartym polu. 
ft tjtnccasein, we £rodc, roJtpoc^^ł obŁoftenle Lubum. Fo pi^- 
mujrm napadnie, załoga uunku proaiła o uwionentc broni, obie- 
cując gród wydai^, je*li do pf7y«t*go ponittdiJalku nie pnybf- 
da& kfi>^ IW odeiscE. Landgraf zgodiił się na podane mu 
warunki \ wy»Janycłi dla traktowania z nim dowódxc:i6w niK- 
priyjaciotikich pko składników sitrzymaŁ a gdy w ci» umó- 
wiony k^i^jc polski nie pnyhyl^ landgraf i&j^ł f.ubuu. Upojony 
tJaW) zwyclc2K^ odbywał w julobyiym |iT<>dne tumf«{«, pocz«m 
nift^l do domu, '^) zoKtawiwMy w I-ubu52a falog^'"^} 



*^) W^dlne Ainilf* RHnbuilibnincotn kri^ poliki iWhil Vf Zloflitin. 

loDacL ItAiton flcartl Br(>d«ir uvT4(4t * t, t2it Lalmti w do£yvixJ« fGrUn- 
Ufn. K«fMa I, 104: Knofbtflbbotf. (icscł>- TUrtni^, 31}J, AU trdUf ^fityclt. 
IftbiWMi * tyn u»nr władni Iknr^k Srf>d«iy. p«a Łałycj klórr " '- ^--^ !»' 
nrnll UauawowI łubt^J^k^fMiiu pruwotlć tól da LubuuA twj do. (Wotl' 

>«) JOl to l>jl bbkup> WeJlitt WoMbiCcU I :4t1»ltJft; ohnc f.^<iM 

V tfan u%yU*kipi lEiikfcIduiieico, tU, 31J, Aid ■ lym u^ic w LuLntA był 
■kjjfio^y buHp T jurni):. 

*■-; DuJucL Mn ftar*>-onr * F^łal*)n^j. bJ« blfił»> 4«vq4 kr«1kV« Bin- 
laMa*j, «7t3i>vJ w Llpik« u 161J. Wi>lilbt1k« Ł. «« 



— 70 



Jaki t>ył powM ! cel landgra&i LuflwtlcA Óo itapadu oa 
Lutuai, lego 2 dxiej6^' iit« dostrzegamy, Starano się wypadek 
1«Q objaśnić ogriLbienicm w Polacc kupców z Eisen&chu, la 
których niby Undgraf upominał ^i^, ^le wr'.^<^cir /auw^L&jtio. le 
wiadomość o kupcach z Ei^^enachu, do yryprawy landgrafa 
w roku itsĄ pnycjEdpiono póim^-jJ'"^J Nie inaC^j wi^ nftjaecł 
latulofrafji objaitnii^ mofemy, jak tylko inmi^rpm o]x:i»(ivraTua T-u* 
budza, aby ^onuMĆ tom k?(ifcia wroctowt^kic^ lionryka Broda^' 
u*^ do odst^picnid Lufyc, Nietajne bowleiTi były Nieincom 
ówcitfUie labur^enia w Polsce (ijjj— ijj^). Liskonogi bi! *ic 
X i^ynowccni 5vr/m Wtady^tawcfn Odoniczctn lat kilkd, słód, 
powddi I laraui uxy latA trapiły kraj (ufi). łntii diirtnicriwi 
kśł%t^ powa&mimi. co chwila brali s\^ do or^tsi; «n;2^jńe 
wnawa woj«tiDft rozrywała bUy polskie. Nie dxixv wi^* 2c Hen- 
ryk Broiła ty nir- inu^l puspir^/y^ wyprawa <lla odjtytkania 
Lubuska. 

Tymcu^cm ^awit si^ do Lubij.<^;ea nowy pretendent w o»> 
^i« arcybiskupa magdebui^kicgo Alberta, t namotvy kldrego 
prawd opodobnif^ kmd^raf I.udwik precdMębral wyprawę. (Jpio- 
raj^c ffiif^ na lem, t:e po<lcxas wyprawy Henryka V do Polski 
w r iroj. arcybiskup magdeburski udział pr/yjmowat. 2a co 
mu riby Henryk V obif^ał po ^koAcjcniu wojny ustąpić Lu* 
hus?, iinybUkup Atln^rl udawv(y ^ii; dn P^rmy, gd/ip bawił 
cesan Fryderyk II. błagał go o prz>'fączeni^ Lubusza do arcy- 
bibkup^iwa mogdeburtf^klego, p^^wołuj^c aif na /apcwnienie Ł£j 
poitiadlośd arcy biskupstwu pneez cesana Filipa w roku 1107. 
I^nd^ral tgadfal m^ na to, ta wypłaceniem xt\n cnac^nó) sumy» 
a CL'sar£ mienia M^ być w prawie cudi^ własno^ci^ roipoin^*' 
dta^, dokumentem, datowanym w Junil r 1726. utwierdził arcy* 
binkupa maffdebuigbkictfO w po^iiadaniu juimku l.ubusfa z okrę- 



«li#vCih<ka pod rokiacn 1115. Ale ta loonilca x p6iaj4Ji«]r(:ti ciuóv. Crt*K ' "^^J 




gtem.'") Z&pobiedi tój tuurpacyi k,^ia£cta polnej nic byli w aU- 
nuf. Naj|)»t^^nrrJN;y / nich Himryk Brotlaty, łaprosjrony r^iem 
z L«siki«m Białym na xjazd d^ G^^awy, zdradttecko poraniony, 
hidwte umknął, a Le^^ek umonlowAnym /oMal (wj7J. Wnet 
|>ocero zatargi Henryka ł Konradmn m^izowiackim o opUtlc^ 
n&d Bolesławem, ^yncm zamordowanrj^o Leszka b wojna (tiaSj; 
luztiwyuiik' Ilmryka DrodAtego i dlug^i fiiewota jt^u v/ więzie- 
niu Konrada m^iowieckląj^ (>3>9) nie poiwaUły mu upocnnioć 
si^ o Lubud£. Octywi^tir. więc że nie wc£«£nt^ >ak w n t22Q 
H^mryk Brodaiy mógł roirpon^ć prreclw Nkmcom wyprawę. 
Sy* i^KO Henryk Ścią^^ł siły do Krosna, dokąd przybyli 
Witiyncy barutiovkit; krojów du HrodAtc^o natc^cydu tudjŁtci 
krftwnt jifco k^^leta cztt^y Sobii^aw i Bolesław.'^) xapown« 
n»e £ pu*tcmi r^kfuni • z pocztom rycorty, Wqnii rozpocascU 
iicu ale jeili w1adomo4(^ zachowana w wyciągu t 3(agI:donegn 
dokQA<mtu o nadaniu w r- 1230 pnrcz arcybi^^kupa Alberta kc- 
IcioKiwi £w. iNLiuryc^o tr I IjłUi , oftady <'.zv!^uiiowo u divi€ 
mf1& od Lubutfza po4o£on^J, jest tviarogodn^,'*i) w takim raitle 
wypadałoby pr^ymać, tt Luba*vr sooUwal w po^iBdaniu aioy- 
biakupa al do r. 1330. Jftk jednak podobna lXl^iad^}ii(^ byta 



iŁlf giy ynrt wycna hwc/u B.n>vxii. w Kronk poduma C^tnj^Ofrl ilf v^jsir;, 

,. [ii,, Ł — -hłiif, Leubwrf Utkusdł t. rc»7i Gfbbh»ii«n. R^e^ *-! m. m^ ^^^ 3H- 
tMianra Vta vwjkt* nic JtMt^ji jc»ue jilsy wypluwa odbjla •!« w tyiulc 

^1 \t^Ł po »i^in ttj-Jjtny. ftiitvrvc> mnic«n«>^ 1< vfpF*«ft otfbyli ng w raku 

rtoni * i>intt knju, ra wT^^Jlicu v^;io»iva* klAn łKjrłiUkiip [mjr Jobie iitny- 
«i«L — DrtylHtpt. llffb^hłHbnnc Jr« ^ul-llnbe. Iłu L 1. 7tK; WdhlMck. CKtch. 



_ 71 _ 



Adinloną. wslcazuje to njtdante Hptir>"tei Brodatego w r. ti3q. 
albo trcchę wODdtnit^ Ti>rnpbryimom i^o włók latmi we iv«cho- 
dni^j Gi^i £i«mŁ I.ubusVirrj. w okolicy mi^zy Fnlkrmliagen 
a Mflnchebergtftm połoton^j,"') /• ttrony zachodnfo-pofadnlc* 
wAj d<x4^p do Lvbiis£a zaniyk&ly LuŁycc, władając kt^remi bez 
imurwy Htniryk Bnidaly miał uioimA' |łr/t*<uk<KUi^ Nifnnajrm 
do rofgotipodArow^inia ^i^ w 7ii*fni Lubui^klćj. 

W r. Ii35 margraf miftimcńOct i urschodm (lenryk lllustris 
prjryw{l4-J4?rD datowartym w T,ip§ku. nadal miAKni Gublnowt s^dy 
ma^dtiburffskic, tudzicl inne f>rawa» dotycz^o^ ustroju we- 
wnętrznego mianU. VrzywiU] ten, wedliicr niektórych dxiejof>i- 
łidw. je^i pl«rn-«jym z nAdaDych pntoz Henryka 1llu«tris Gubi* 
nowi t fluiy »A dow^d władania jegro wschodnia ci^icin Łutyc 
nrl SU*ikii i>ciwró(:unycli. "') Ciy jwlnak priywilt^j w I-ijjsku wy- 
dany udowdtdnia faktyc/no wUdanW Gubinem i czy nin byt pny- 
gotowany na wypadek- w na^ńel opanowania ^odu t^o» — 
nic pewnego powl^d/in^ nie mo^jemy. Wypadki spótcienne po* 
zwaUjj^ Aprawp tę objaśnić w nx*tt^pny ApoM>tx. Wktiilc* po 
wydaniu dLa Gubina przywileju, Henryk IlluMris ci^gii^c na 
wyprawę do Prus był nie daleko Gubina, przechodził przdc oko- 
licę niezaludnionjj, w kt6r^ po skończeniu wyprawy kla.«x:or 
ftind<»wa<^ ślubował (1735)< Polem zd^iyww.y na pf^łncK^ gromtt 
po^an Prusów w Pomezanil po waryacku napadf na Płock, no* 
licę Mazowszu, któr^ opatiowat. lecf Mazowa^nie odfibrawTtzy 
Płock, nieprzyjaciół crcici^ w koWplt katedralnym wymordo- 
wali cJi^^cią ea nogi wywicszaU, Wierny jodnak ślubom swym 
Mcnryk jł^wczw parę Tal wujuwal poganów i na poslnacH im 
zamek Klbl^t; nad Wiesia zbudował lii37)< J«£e1iby ^iec Hen- 
ryk, przechodząc kolo Gu^na w r, 1235, gród len zdobył, 10 



Aiutjuy jeaimk j dutltun^k t hal^iyą Łuiyc oflnajomiotiy rup*rintflnd«nl JtgaAtbi 
r^ńillł* Woibt filr powolujp łic na pnywllnj Gubinowi i^Uny w t, iŁiS. Psrt"- 
Nenit AnHw. cx|tlć II, r. |3E4- Gc«<hkhl« Jer SMarlamU 1. H3 i »«(1p' 



— 75 — 

ayi mdłrui óo^iuicit. iby poiAJny w ówcsat księże ikski \ kra* 
kowski Henryk Brodaty tmM cierpliwie podobny czyn rozbój- 
niczy } By^ moi^ Henryk lllusirls pri^chodjE^c koło GubtDA, 
po2WoUł łobk! p04tapić po niepnyiaciebku i spor/adiony w Lip- 
sku pfTy^ikj ofidTować -ntesikAńcom Gubina, Irc^ łrby to inialo 
upraivni<^ wdHerstwo Jegfo do aidiych po^iadło^ri, nikt b^rwąt* 
płenla utrzymywać ia^o nbe £echce. Bad£ co bad£ wschodnia 
ctcić Lutyr, pod polc£n4 opittką Henryka BrodAtrgx)^ io»tHi^:ala 
pny Polsce ni« lylko do *mi«rci jł^fo (•J' i& Kwl^nm r, 1^3^) 
Ale i późnij, za panowania ^yoa jego Henryka Pobcfne^o. Do- 
piero '^i>n <łi*uinił?gu w walce £ Moitifolaini nu Dobrł-ni Polu 
{Wfthif^udt^ w r i34T< imicnit po«tikć rz^c^y, uUcwiaj^ Niein- 
od«n wdzieranie się do pogranicznych pobkich krajów. 



5. Od^rwanl^ tul>e od P»Wcl. (1245 -125^) 

Kieftpokojni i cdobyciy chciwi niar;|frafow^)e brandcnburif- 
»cy Jan T i Otto III kilka lat wojowali z arcybiskupem tnagdv* 
burgakim lVi]brjindem i spr/ymitrwAcera jego marefratem mbz- 
nirA^kim Henrykii-ir l!lii*(irls (1^38 — 1244),*'*) w tym właAnlt^ 
cusie. kłody na>aJd Mongołów zmjtiowal Sl^^k okropnio i kwiat 
rycenitwa pobkiego loihiczyh Młodzi syaowic Henryka Pobo* 
Itiaąo «pi«raU Łic między sobą o dzielnico. Starszy 1 nich Bo- 
leabw Ly.-ły, Koealk4 przetwany, wUdal WrocUwicm, Henryk 
Lignicą, Miec£y>lAW I.ubuszem z okręgiem, a Konrad I Wlady* 
afaw wstąpili do «Udu duchownetro. Boleeław Łysy. niecier- 
pifcy Polaków, otacza) »tc Ntccncatni. wjpólnie r. nimi bat%"il się 
jp^bi^t^ i dobra im rozdawał, 7 cz9«em zapomni;!! moxvy oj- 
czyM^ i ulywał niemieckiój ale tak ila Ua tylko ^ioch wzbu- 
órjt^. CliciwuAci i maniotrawhtwa nie znał yraiiic. nie w^dry^ał 
»iQ fujhantebni«j«zych postępków, toŁrmn hy\ wzorowym. Kbtr 
ótM mu było Wrocławia, zachciało 9if dnelnicy ligntckiój, bo 



*"J o ««iaU l£) mccfkAI) w uutifuyni ^ 6). H Sj— 44- 



— 74 — 



ta wydala się mu Ic^fl^ZĄ, Uczynił Henryk uuk)£^ Łganiu braia 
i nu Wrocławiu popr^^stał. Tymczasem Konrad, porruciwwy 
sun duchowny, ejU^duł od Bol^^ilawa cccAci dzielntcy li^ickićj* 
mianowicie? O łf 1^1} wa. Iltuiryk piipirrał iądantf^ brata Korirada, 
Bol4f«taw isJ., mninmaj^c Z^ Konradowi moilna było nic nit} da6. 
A Henryka ł WrocUwia wypędzić, waeedl w zmowę i arcy 
bii^kupeiu niHgilebunj>1c]in WllbranJem i margrafami hrdtidfrn- 
burgt^rai, obiocuj^c wynagrcdiić arcybiskupa Lubustem. kbSry 
po itDierci Mieciyslawa (uj?), pod whdz^ ncłte>Jaw<» pik1|muU. 
Z fiwojtfj strony bracia Heniyk 1 Koarad. vj:ulcajac ^ojuh^ników 
z^l^rauic^ zawarli t martrrafcm mi^znic^skim Honrykimn lilu- 
^om 3o Kwimnia r 1149 pnymlonts. KsL^Ka Henryk, na przy- 
pad<»k zwj-nc2»*'a nad nole*ławwTn Lysyni, obiecał UHt^pić mar- 
Ifrafowi garnek i miasto Kranno z »kn^icm, albo cały kraj mif- 
il/y r;:i-'k;iiiii Kwis;| a Bohr<j a>. i!i> ^il\a mi^-d/y l^twcnbcirgii^Tn 
\ Nattcnburgit^m poJoioncg-o j 2tąd al do gór csefikich ci^- 
gn^cy atc, tudfie£ lio marek istota zapłacić. Za to m^K^af zobu* 
Wiązał <ic, przynajmrt i4^j rai w rok do pofiiadlońci Boltio^towa 
wpadać osobiście, na koszt ksiccU Henryka l utrzymywać 60 
jtbfojoycłi wojowników w Lużyeach lub 2arowle« gotowych na 
kaJde ^awołanm kKtęda, a jedliby t krajów nii^miocki<:h (od ar- 
cybi^^kupa nwgdcburgfkicgo* albo od brand obu rgczykdwt* po- 
cl^gnęto na ponvx Bolesławowi wlęci^j nl2 ;oo wc^wnlkdw. 
margraf tyld poatać k^iccin pr^yrzi^kł, jcldi £aS mnićj.to pobu- 
dzić ludzL swych poj^mniczrych ze St)^i>kif*m do po!«ilkowania 
kńyda łlenryka. W razi^ przybycia jakiego księcia Ai«imi«c- 
kioiro na pomoc Bole^bwowi, manfraf o^biicic prey księciu 
Henryku inŁaJ ntari^ó. Opróc^f itgo ksi^ Henryk obittcal mar- 
grafowi zamek SzydłiW od^t^pić, albo 300 martrk zaptacićJ'*) 

Wezwanie potentatów niemieckie li do wmfc^anla aic- 
w sprawy iląskie pofolyło osuteczny krea panowaniu Polaków 



^"1 ICroniku k«ifi4l pohktch. Moo. t'^L Ul. 491, 447< 



— 75 — 



ratoxt mismieńskiefnu dawnych ziem polskich świadczy, 
LuJycc! )ut do k-^łialft Alj|?ikich niR nalel&ły. W jukini by 
ciasle Henryk llluf^ri^ i^y^l lxtyax — niewiadoma Zw^tfjtjai^ 
jednak na ówcueane wypadki, prtypu^cić motna, £e to się ^ało 
nir wc/ł^^niej jak w r, lijs, kJwiy po skoiic^cnm wojiiy / Bran- 
dcburgciykami (ujS— 1244), Henryk Ulustrii korzystając 2 po- 
wscechnego roiprzcicnia na Śląsku, mógł b«£kamic ^ngam^ć 
[Ziiłyo^. A byó mo^j% Role^aw I^y^y. mamoirawLąc pienł^dw, 
iwial. według .świadectwa wapótccemcffo mu bt--ikupa Bo- 
iwab. róinr niia.\ta od Śf^r-ka otkrwanf?, panom mirmirtkim, 
i i«in ^ wy^uł 1 połiiadlośc^ l^iyc.*'*) 

Wojna pomiędzy &ynami Henryka Pobo£ncs:o. Uk poirodni- 
clwoti bttkujju ivroulawskieg<» Tlln>a^£a. pr^t^rwana zOHtala prsy- 
naicnfai w Gkj^wi« (r, 1J52), Przy i6j okoUctnoici mar^rar 
ffboiid^ki atrzyrrw} Siydlów i c/^^ od«nvanój od kraju Lubu- 
akWgo dernł, od Stydlowa Ł Konoiopu aż do Kara&u, przy 
Fridl&iKUic potoytonijr która w tymlo c^osio do Luźyc przyt^- 
cioc4 coMala."^ OdCąd ^rar.ica niar^<»rstvvcŁ Liizacyt po^uri^la 
il|fna północ al 1(0 rzeki ŚlubyJ^") W zdobytC^j krainie, ledwio' 
Crteiy mifc L) obetfani wyno^aąc^j, l!cnryk llluatń?* zbudował pó* 
inićj klAMicir Nova O-łta zwany- 



t^ak |irudb cl cuiua nihurbit. ut umiiH friŁm «uaa i^cTtniiioi, t^uuh hiuc teua- 

pltRl Ul1>C» cl UUfJ, J liui^U SloiK ftlicimil bUnrUłC, B^U(h*h4Ll, CIlCUlULO. 

'"f b<l>gi'Ai (iocfa. <L L4u«Ut JL 162. h jttkiQ!t ipo*ob«n ctfii ilcml l^ubu- 
tUt) otcTBiUł mUJU, (■ traa ut n^Htcpnym !{ &/ |hiviviiit, 

"^ W t. 1^1 mtnifU l>yua«u (Diurcb ml^Mbiy). łpiMd4j^C LiwMyt ■■^- 
ij^i\ii[iniri iMc<kbur[iŁicintj> Dkr«4lil i:niike jt? w iin upusób; Uatdila LutMlac 
tftdpU *b tLł forte ■qiA« DadiJ«, ci natinel ia ■« i«nwci Zdrowe, llfm pnedicti 
t0r> Uicipil Ab OcŁjIcik tuc" *^ prcicudilur bklilc ad OiUnni, c( ^b CM^ea utc^ue 
Ali AtTiHB Mflhp. M « I1dvio Mabc dh^ap hi fi Uobfn. M ip«uhf« kn ■« ODti' 
art Urraoi S4i«vc» ^*'* *^ Slubc i]*<|ue ^J tl. Bob^n uUnJildr ui>qiir jd larmi' 
om l')j£oi4u, c( m^^tid nJ Umilnuł tcr>.ie UuilliAirjcnAU.., Ucm colilJnct oalCUOi- 



— 76 — 

Ustąpienie lichej zamka ^^^fyttlowat pr/y ujiciu rz&ki Nt»/! 
^KJoiunegu, dotWŁiw« było dla Pobki, albowiem oddawało w ręce 
maricrafa misanień^iego pT2<?prawe prxez Odrę I do od &iatk6iri 
kupieckich po Odrjso płynących. ''"J Nalci4Cv Jo Lu2yc P«/*; 
bui 3 okr^gipir, praw4lnpo<:lobni<- w skutrk utnowy r. 1252, pr^y 
k&ięciu Konradzie ;(loeo'w£kim pozosiaL^") 



§ 09. 

Margrafetwo Brandenbur^skie- 

I- Zabór T«ltoMftki«go i Barnimiki^go krajów. 

'A^lotycM mnrki Brandtmbnr^nkitfj nail r/rk^ [ f obolf 
brecht Niodźwiodi. opanowawszy ostatecznie w n 1157 r1einie,», 
klńrrf iialelały do klęcia br4nibor?"kie|iu Pr/.y by sława.') mi;ino- 
wtdtf okMic*: Mokra, objęła rzdk^ Hobot^ i dU t«go prze- 
zwaną I3awel]andcm i Suchą na południe od rzeki Hoboli, 
ponad ri^eka Nut^ poło^on^, władając tudzież zdobytymi n^cte* 
inidy. ziemią UrzrJtfinów przy uj^u Hoboli do L^y i hipą 
Serbi»zcz4f nad Łab^, — zaokr^UI poAiadło^^ci swe lak. jF«* 2a 
wyjątkiem żupy Moraczanćw pod Mapfdeburjfiem i okolicy Ju- 
trobofra. nat«^£ących do »^cybi^kupa mnędrburgskicgo. — cala 
pr/eslrz*.-^ tiad ITohoI^ i ^TTOdknwą I.ahą do nipgo nalegała. 
Oprócz lego AIbrectiiNlod/^*3ed^ włada} mirka Północną, z kt^ 
T^r) ^ci^^a) wojowników i Arodkl matury al nc*, dla uŁwimlzeniA 
parowania swrgo na ziemiach słowiańskich. Byt on wi^, na 



Ky pobimll civ, wiJtd lo t (trcywiTcju ITearykj Bioddlcco, ktitibora^ tabif^ 
ikiFinD na^Unr^ w r. i339. — Wflf) pnyp' >'->'' 

***) Tak mnimiit Vf'ortłt. opierając uf m lero, te i^rt K<jnrłi1» Pn^m)- 
«Uv i>]r>Uvll dukmnpni dla koidota t Priyboilu. 11 ui^ni Mr7>'niil !>□ po lijcd. 
bt&ry iApvwf]« vJai1a[ Um miAhlim n^ rtwcy podiialti r, rJjS* Kówiri poioalil 
ptty Koiii«l£i< lk>bti«bc]f. kl^iyiik włł^al IIfur>V IV fJo£o««kl I w raka Hl-t 
IkifJ co paml^rtiT miuhlami ^warni, Wart^i^ Niuftt Arr>iiv ccftd I, 1. itOą, •. I4, 
KrHLMhc Gcackidila dc* llcrUfE* KoDiiiłi II ron Glo^iiu. 



I 
I 



— 7? — 

lun czAsy poMntatem nie ^da JAldm, l^dol 2tvick^y6 potęga 

tjmą, altt i^diierać x arcybiskupem lU^tfdisbuTg&kiiti o po-^iaillińci. 

iniynaJi|C« iite w ^t^b tt/rryioryi nurgral>twa, — nio ćir.UI- 

UorpioccRićt i Utiviej byio rwftć po kawałku liemio ^>1owtalk «4- 

lich. 

Brak cUt chrwioJoKicynych tu*; po^^/ak nam o^nactyć ^U 

ik porządek ;xk>bycxy mArgrnrA. Prawdopodobnio jodiuk, le 

:rótce po i^iAnowaniu Brandenburga (^i 157 ), zdobył on położony 

i« p^nou od HawcBandu kr^j Kupłr, x kc6re^ wytfiuLwhiy dy- 

»U; H^owuiA^kirj^a, nftrlał kriij len w hnn.^ pn^tadtrK^' ^r^if^Mri 

i^alMTowi 2 Arn>^»jna.*f Krailc tmi w błotnistej mt^jficowo^ci 

ilołuny. ni« wi«Io mó^t pt/yrucr^ć kor^y^i toargrafowi, ak* on. 

'itntyvr^y fcw**7er/yć sw*- pAnowAtiie, brai wH/yMka, 00 *ic 

t^ fUw4)a. Najbardziej go n^Ho <kp;Łiiowanir: Icitowskicgo 

epfzykrglego do oiargrafsłŁwd £«.- wschodu, 
'o kogo kraj Telto^^kt n^eiał, wiadomości o t«fn nle^* 
o ^t^ Ws/Aklr;- rz^d^^ nim mutfkł JAki4 dynft^u do- 
i, prjtwaur kic^fvniii margraf ktnVi niepr/yjaclłłkkSe ro^po- 
ftJe w tycn£e c^ahu margrjkfowie miszni^Ascy. wdziera)^' 
_itf do ft^^tednich x krajem TfrU(>v»-%kitn okulic So^ny i D^by, krzy- 
^■tovi)i nmury Albrt-chu Nkdiwk^rlzia, pragn^Cffgo wszystkie w 
Htnłe dlA sioHa zagom^ć, Uprz<s3zo)qc więc Mj&znianów martfraf 
^'idobył u w^TzcIiowio rzeki Nuiy, w publihj Trubiim wj^M airłi- 
Wek Litmi, w klór^ f{tówny k^^ lyrow i j^imek bouton*) Jt-jały, 
PocKfn zUkIowa) z prAwój strony Nuty warournic: Trebin, Saar- 
rn^nd I Nwwnburg, z półntłcy zai nad Hobolą obwarował Pod- 
ip I Spandow, u vf poblilu ujęcia Spr^^wt do Hoboli £budcw;ił 
wzgórzu lutd Spre\ri4, nie ^otrkuLli^c d^j &fTriinii» Zitmcrk. Tym 
ibem margraf hrał w kle«zcxe gfówny grbd kraju Tehow- 
EKgo, mocno obwarowany — Teltow, który w Jtwiązku z innemi 



*) Ri«dcL BiUili łfriłULlc-ul>urk: im Jjtlirfi JlSU. T. I. 3;5, 38^ 

Kn^hAUł. LuJbucl) tlcr Maik Hikiudenburg. T. Uf ali. I— 4. 
<| FlilWlu. Dic Imiiorkn ^tt Mirk DrandcDljuiL* 1057. T. I. %U, IlL 



— 7S — 



wrownidini i niq3rjy^tcprą miejscowoid^ tnidny hyi do zdo-l 
łiyda. ZamiłTiaj^c kraj 'J^ełtowskl otoczyć swrmi WAfowniami. 
tnargraf posuwał ^ę w ffórg po ^prewi <Io miejsca Ko[oo>*} \ocz 
^mic-tŁ (1170) prx«rwata wyk^n^jmic zamiarów jtgO- Syn i na* 
fitępca Albr<^chta M9diwi^:eia Otto I, oieniony 7. Judyta córle^i 
BoldfiławA Krzywouste ffo. niewiele idobycto ojca powick^zył- 
Władica Jego poTud doTn^ S^Tt^wta s/ery.yla się ledwie dwie miLs 
od ujicU j^j do Hobołi, a kio mianowicie posun^d slg ai doi 
Kolna, z powndictt nif^viadcino. Wszakże pod koniec XII w,i 
a mołe w pocr^iku Xin w. Kolno nsTe^o JuS do margrafiSw^ 
CHtonu U i Albreclita 11, ^y^6w Ottooa Ł 

Opanowanie; Kolna oddano w r^^c margrafów £ag<k^poda*| 
rowatną i 15 wsUmi «łowiatS&kiomi okolica, w kt6r^] Albirecht II, 
podobno jui w T. 1198 oaadiił Templariuszdw i nadal im osady" 
słuwIaA^ikit?. pt> nił?mił*cku przciwatie: Tcmpetliof, MArit?ndor^j 
Marienfold i Richcj^orf,^) — Byl to przędni poectorunck do dal* 
aiych zdobyczy w Słowiańszczyzn ie roar^afów, Na pricszkodzie 
stał im poce£ny arcybiakxip magdeburgftki WIcliman, ktciry ko«i 
Tjystając z roJicrki pomiędzy Ottonem U i Albrechtem U, wy-- 
mógł, te ci wszystkie posiadło^j ^W4: oddali ^w. Maurycemu. 
stati Alę wasalami arcybiskupa t od itlego w tenną pOHiadłośA: 
kraje swe wzięli (r. 1196).^ Pot^Kicrdzając umowę tę ccsai 
Krnryk VI w r. 1197 lawaruw^, aby posiadłości lenne odda-1 
wan© były, stosownie do prwpi^ów tcodalnych. — picrworo- 

3|>tewl do Kolna, które i^ahyl (MiiW htatt^ I, i. IV1. Pitieńvmt KT.~»l^ii ii^iri^liJ^' 
ię itl^b^ccc AlbrtthtB licb nichl bin iui &pm fHtrc^kTtn, uul jb t^ldcli >ic tich 
tlił luncti ^blmdorf •uiclchnlcfi, 4oili nur daen kldnen TbcU du T«UiOw u.mf4»< 
«ln:i. (Ttber i^e Hntttehuriu Bwlin imd K^ln i66b 

^ O TviSf*bria9auŁ otJ^ w <lilAle (f vyiuri>doviEDiii STwi^Ti ir niJ 
łtwic UmidtabiiRp^falai]. 

*) Ciimiąi;f fntfr lUiA (OlliOElb U) AlbcrTu* itiru <U Atnbutf Uirani tnutti 
hofUlitct 4vvJ>lA\il^ m^itudL ]j] ciKnrm misU tułidcm. lenarum c\ cuimiuni roi** 
){n«m iiarlorn athiHium Misdrburgenit ATthicpi»cojło ti ludmeu |xiiU» in fcodura- 
d« iRAng IfłiuJ fttiłtcpil, — Chrtai, BiamknbiHi: ■ paT^iklm (Cłłiloiyłkkh) rcfcc#- 
pltffd? Tulkanj, wyliriyin v Kocrnłku Taw, Priyjncit^l Ksuk p[>ni, v. JB6g. V.< 




79 — 



itL") Smiefć Ottona 11 (r, 12051 rozwiązali^ ręce Albrech- 
towi n do dabzych z&borów w TelŁow»kim kraju, a kto tym kT&* 
jem w1^;U i kit^y on wpadł w t^c& margrufa, nKTiiviadomcj. 

Na fK^oc od krftju Icltowi^kiego, po pr&wćj stronio ri^ld 
RSprewiu tcAcd^y r^ek&ai llobl^ a Odrą IcMl kraj Barniai&ki, na- 
suń którego poivsta)a zftpewTLe od imienia ksieda pomorskiego 
Iłoroima i i weszła w uiycic xamia5t dawnych nazw: Łupy Sprc- 
wiandw i innych okolic przyległych. Dla zdobycia tego kraju 
wypadało wpr>6d opanować przeprawę prsez Spre^f pod Kol- 
Ofnn i utwierdftf nic na prawym brzcj^ rzek! tij w BerHnie^ 
ktćry po stowiiiń^kt] zwn\ %\^ Barlin tub Bmttn.*) Pnvpravc tę 
prawdopodobnie opanował Albrecht U w r. lao^*) i 2^d fkzerzył 
obory w kfaju Bamin^^klm. ICraj len. o ile z dziejów wnto- 
ikowad mocna, nalelal niegdyś do t^^o umcgo ktifcia kopanie- 
kic^ Jaczo. kŁófy b^^c wypartym przez AlbtMihta Nicdiwio- 
d/ia z Brandenburga w r> 1 157, umknął od ostatecznego pogromu, 
pn*;prawiwuy s\ą potnyUnW przez rzekę Hobolc w Spaiylowie 
i przyjął chncidai^Mwo.*^ Jak długo potem 2ył Jaczo. miał li 
pounniuwo i jakim <iposobem kra) lUmlm^ki przeszedł w posia- 
dania k£A%tąi pomorskich, na w^^-^tkli; te pytania histoiya od- 
|>ow}ed£i n»e daj& Zachowało -óc w.%jŁaklc poduńc, te JacEo, 
przyjąwu)' chrze^ iapvwn« od ł^«kvp<a lubuf^kicgo, zbudował 
Uautdr we w^ Kogcio, (około r. ii6o> w pobltłu teroiniei^/ego 
Stran^burga t że z tego klasztoru oireymai nnididw klautńr 
V Oynowie (Zlnna). ;ealoiuny w r. 1171. KUszbk Kog^Le od 
bbJmpa brandcnburjs^ikiego nic rale£aL'*) 

Pow(KhiJ4C Kjc j^jiTTiiar^m opanowania ziem nalelącyoh do k9i%- 



'} 5acnudvn dMiiaki«nB Cooiilb }«atki« . . , te MccoMiilni primc f^vlvt. 
kUlwttedL Ret- Ar, M>c. I. N. 7Ł. Raanti. Rpc»«ta bnodmtwg. N. lAio. 

■J O p<mŁ4ni« Bcritei hll^. v lUkU « Y^aftEWArlttda SToiiiu w mt*- 

"•) Dtia* Ufo, T, III, S97, 
ik fahńidcnaf <loI(bincttabi< ; s^^lmu £łchov*ly fl^; ir kUsdonci Zian* (Cep 



— 8o 



tĄi pom 'Tdtich, Aibr^cbi 11 iriym^t się sironniclWA cesarzi Oito* 
na IV iprowacUilfAci^t^ wojnę £ stronnikiem Cd^or/a Frydt^rykd U, 
królem dunikim WAMcmar^m U, kióry. jak wrmianlcowAliiaiy, 
wł;uŁ;il w owym c£xmi? S)uiviAAv7C£y7ftĄ pomor^tc^i^j & w r 1^14 
uf>'&kol od Fryderyka U u^t^pionie sobie Cdłego obiiunj na 
whdiód ihI r^fllci Laby do rieki ElUeiiy ii« /nwsju?,'*) iraŁCji^j mó- 
wiąc, c«K4r/ uiŁt^j^owat królovvi duA^fkicmu zdobycia J E^rtrykA Lwa 
i tcm £w\-jUł gramior; w^cbod^iic Germanii do Laby. MarifTsif. 
nŁo m6gl ifiieśf tego obojętnie, aibouriem ham iami«ri»t SJowUA* 
42C£y£nę pomof^k% iaK:3ni4£. atti u^pr^tód wypadfilo króla duń- 
Akiogo pokonać. Spraw* ta wszelako była trudna. /amU^ 
w^c starcia KJc z Wald«»frjtfem IL Albr^^hi U r^ucll ^^ f»^po- 
dfUJnie na po^i^dlofki ksi^Jt^t potnor»k:ch, idobył Pojsćiwolk 
w /ieiiit Wkr^aiiuw, a iLiwt-Ł iiiłtpr^y>trim^ Molu:c PiJinoria, 
ScjttCin, opanowaM*^ 2 pDfnoc^ Ni«cnci^w osi^lonych ua pnwd- 
mieniu &vr. JalcÓba.'*j Zd^ad^Ony priet swycU kolonit^dw* k»i4te 



1 



k«k; An|» iijt iiLfi«Łc ir i \V^itb<i>»til J*i Klo^tif Zmiu BciJ Ikmuu « uiii Cb- 

BriTi-Icnb. I, ^(o^ Niewątpliwe )CcLn«k ta. ic wict Kc^tfck (iciu Ka^lj uaiciiia 
da klucioru Zipnai o cum dokluflnie wt/nitnkuj* ]-j]irltiqcb K;ir{>La tV, r. iJJ^ 
^ Fjdlcib (juwte^ u k)«»tijrK v Ko^clt ^« bMjik titliuj. inuienjniat. ic jnI Al- 
hfffchl Nihlłvi<v1J wld;Ur riLdlicy v klói*J K^i^fflr i^ mj^lujK. {Pnfif-n, l^iP Tc'/* 
dlwdca t, Ktcit Kicilff bticim, Atr jaJ — Ak v|tJAnlc A1bi<gbU ^irdjśtficdda 

''J Chroń. DanŁc 4J 4. i^l* Met Jiaoiuni Wj|Jcq»f» II cA«Łro<n Wot^ 

<ilii AlbiJim LnAtiTil, roUnt cubiri tag^ain pa^"*'* ^*^ '"'^ ^rc^^H ciorLiitani 

rciLu vi|.lc ifiAŁfUuiD, In Eti^itiii dIItj AI1>ivu ni con^crtu* CuEi* vMcllce< ^tif«- 

Tll. V*^:. 2(i|H 

Annat. KyMiii 1. iSt^. iMni nbMtufTunt cAiiti;in -Sl#1yEi ft caalium rnJir- 
c^iijni* MaLf". 'PcrUn M, G- XVI, 4uj.| Chroń, DAih^ruał- «> 1314. £XiJii «ł4l* 
nuciKni c«»crum TSuiin ci citinim nuKblunlt Ojlin. l,Mh£«bek II, nit. IJS* 

A) £r«ba*u Altnehl L J. IS14 PoMMlk, c«whfla «vlbii, »ofel ublt BcŁ- 



— Si — 

sław U uciekł da w^i Czołowo, w okoHcy kliiiEton: JcoŁ- 
batkU-^a i xa.m ^rtoMdywTkl do\t6ty, al kis^l duAtki ii^-y^iMl iu&r* 
igw^iMi PomofM (r. 1114)."^ W iymt« ay w nx\±^x\ym r- ui^ 
Albn:chi U. prł:cdart*i:y łJc pomiędjry blottmi ku Odr/t. ibudo- 

.W łikoiicy I-ipany. p"y u]4ciii riekl Winawy do CMry/=) po- 
.zntMt nn^ Winłiwa inne warownie i tem południowa c/^i^^ 
Ctaju Bamimsklegn nrlti^l od zi^^mi Wlcr^anówr, lonistJĄc^l jesscio 
[pod wliłdi^ k*iaJĄt pwnorskich. 

Wobec groAącpgo PoTOOr/u ntcbcrpicuicństwa. Bo^^uMiiw li 

itfbudowfti oaprj^ciw <>.lirrlK»rga, nad Odr^ ramek Cb1n<:icxe ^Alte 

[Kiniu)'*) i al do imiefci swdj r. tn^ nw doiwolt) margrafowi 

[^■iuycb grabił^iy /trm pomor?vkH:b. Ale /ni^mrzony *yn jego 

' B^rBim 1 k^^l« sicwiń*iki ni^ tj-lko i^ nie postarz się o od- 

^kanie opanowanych prriu Albrechta II po-%iad1o%ci pontor- 

■kkh. leci 3 nwiwjętą nicToiwag^ itst^pil. racJ^j spfxedAl kraj 

b&rninuki na^lępcom Albrechta II, frutr^rdtofr Janowi 1 i Otto* 

puwi IIT w rokg 1*25- *•)_ 



Ulli4ti 0«v5łl»fUiic Mt 4cuIkWa BoitUlr Wi S. Ja«abw *^ fur unllticrtfiiiil- 
"; K. 11:3 EUmim T, nt^ii)^ tCłŁdo^k«*l koltach v«tDv vkl p«n* Scdbicui^ 
■Av( uJ jKHihfc iiv|mfiT*> leThpDre <Up». fum ^Mlti » l'het)iaii^<n iQvuł fu- 
.*.-k^4 tuli lUHttbttCh, Co4l» X, 144. 

^TTuJflh Iri tKi f. IIM- Rbc^d. Cwt. ItiAni, IV. [, ». J) 1 Klcnpin. PaqiiDci. Ut- 

CMtj, Tak idno wt^ila^ mapy dd Tomit [V K«d*kiii WitikcpnUkt^f^u^ Ale 
*14awct Kih^chaii raiuvitkici;i\ th'ij4]v: putluboA bypi'Iuc. ulrjftubja, te Bfln>- 
««l| Cbina «f p»U uuk«^ t pr^^j ^itnny ^Mty, piu?i;(tf U^Tfrbefp fJiic jcM 
iC|lu u Cn«at<ri^ IlABcIbub. CoJcx t- ąJJ. t (o wljiicivi«e hyt lic tdAJc. 
■*J pDk4*i, Cbron. łiI a. it:«v Joh^nrin «l (Xto friim. . , i il<imhio Bir^ 
Bdmpntti et TOiaurt d pdnrcB iliaa ftml tiipii^ UkfnirB ai^U4 ói WdI- 
t^^' tMKr^aOL W<^Itii£ kroniki bFindcbnrfLkt^ » tf^kaplbnle flurtai^iiklrb 
:. 6 



— 82 — 



2. ZholdowanjG PomorzA* 
Ki1kod:(ie3:tęcio1«tnie. uporczywe dobijanie sig marffraf^Iw' 
br&ndeburgskich do opdnowonU Tellowiktesfo i Barnimskiego 
kraj6w, UŁwd/iccraj^c jTiił»mezoncmu k&lęctu pomor^kitinu Bar- 
nimowi 1, uwieńczyło się pomyłbym skutkiem. Odtąd wladia 
margrafów od Łaby i ujkia Uoboli ^zcrcyb się na w«ch«^d łŁ 
do Odry. Ciy ntemomaby posun^^ j^ dal^j: na p^noc do bn«- 
g6vr baUydcich, mocno pof^danych jeszcze prsez jUbri^chtA Nic- 
<1:fwiKdzi'Ł, u Tia |M>]ui1nir w -<(tron^ lAiiycł Afrt z4cho(lnia ac^^l^ 
Lo2yc naloiJiJa w tym czasie do niargT;t^ mi»/nie^kief;fo. 
wschodnia do k:^i4£4t fińskich . nad Pomorzem zaS ciężyła 
Je^c^e ymora panowania duńskiego, bo choclal Waldemar U 
zmuszony był w t, ts:^, w skutek uwięzienia fto przez Henryka 
azireryńskicgo. zrzec się w»zy»ikich ^wych poaindłoici na la- 
odrasń&kiem Pomorzu,*'^ ałe maj)c licnw sity lodowe i morskió, 
mÓffł co chwila orcJtem pr^ensye swe popierać. Niepewność 
slosiinków poUtyr;:nyr1i ^ii^^w^^taln rnArginfów Jnun ! i Ottona 111 
do tpokoinego zachowaria się. Dopiero, gdy rozbity przy Bom- 
howde w r. izz? Waldemar IL nie byl już w :^tanie krzyAuwjk£ 
nieinErck!c? zamUry, margrafowie pofadliwo^ sw^ w ^itronc Po- 
moTZ^L zwrócił). Ale k»ic::two Pomorskie, po oi^wobodzcniu od 
wLadzy duA&ki6j w r, 1ZZ5* bczpo£ri^nio cesaruiwi podSegato. 
kslął^ byli Jego wasalami, a tymczasem margrafom oddawna 
}ii2 marzyło wc władza awr% rOŁTZtórzyć al po brzegi morskie 
OrcJLi?fin ni4'pfH!n^mn fiyłtj .^prawt; tę i^-tliLtwii!- ; 2u*-t3WAłcj inirygą 
i zabiegami prz>'chyłić do sw<>j myili cesarza. Jakim spo&obem 
prowadzono sprawę, — nie wiemy, to tylko pewne, Łe w nlcutek 
zabudów J»na I, cesarz Fryd«?r)'k 11 w Grudniu r. 1231, nadal 



l^jlkiwy, K^r^yA^ki v RoowikTi Tcnr, Pnyj. Nwk T. V. t. lH6<ji ■- J'S- Kro. 
aikan, nic pllnujdc chroaoli^i, pomieŁcif obold r. Ilio r6ipc rdubyucc nArzraTAw 
! lym ■pc«r>bffTii piiyocpir okotiff rtekl Wlllny, którf Bir^im 1 ćajitfTo w roku 
11^0, rucm I okoli- lud Rfeod^i^t i LtknJc^ lul^plt nutstifon bca piMifdty. 
nicJcI, Maik BiADiL 1, ifta-»-39^: ŚuthDLJ Ot^^liicliie IT, )3i. 



- 83 — 

iDAr^Tafoin Janowi I i Ottonowi III nuu:gT^M^'o Brandenburg* 
Akiit zr iA-Kxy-^ikii*mi prawami lemul mafgT^fsiwu i lennictwanu 
cesarstwu pnynaletnemi, pnycttm poi^^ołuj^c atc najnicslu^^nićj 
HA <Uwmejaie niby nadanie ojcu margrafów Albrechtowi 11 
i przodkom ich k^ic^twa PomorskMgo, obdarzy! wmź^ ksi^twem 
iDargnfÓw Jana I t Ottona llj.'*) Wiadomo wszaki^. £c w obo 
tle pod Lubeka w r, 1181, po zg«Sec«Tńu Henryka Twa, c«san 
Ff)'d«ryk I mianował Bogu»Javra I księciem państwa nym- 
akic^o i uroczycie vrrcc£ył mu chorągiew z herbem poinur?>kiin. 
Jako omakg nadania lennu.^*) Bogusław rachował wlemoić ce* 
aarzowi i za it^o podnieta wdał tic w walk^ z Danami, Iccc 
opUAiGiony przci ceMna, po oii^pomyAJr^ wojnie, musiał uzna^ 
siy wa»a^cin duVi&kim (r 1185).*^) Następcy j«go taklo zostawali 
wasalami króU du^kiego ai do roku izz^, kiedy Waldecoar 11 
^r/t-kł się pcniadtotCci pomoriikich. — Pr^.ypoiimijniy przy tętn, 
tm nAta ceKar/ Fryderyk II ir^ckł się w r- tai^ w^zy&tkich na 
wdchAd od Laby poaiadła^i na korzyść Waldemara IŁ.'*) a ła- 
two po}niiemy. ł« tenle Fryderyk U nie mógł nadawa- k»l$* 
fttw^ Pomorskiego Alłircchtowi U* anarłwnu r i=;o> L > pr2<;d 
zrzccfcnicm ^i^ Waldemara 11 pofriadło^ci j>omordkicb. TAU^m 
fKtwotaole się Fryderyka U na dawniejsze niby nadanie Pomo- 
rza margrafowi Albrechtowi II, jtf^t wprost wymysłem, aby gwałt 
nad Punmr/rm doktinAny c^mtikolwlrk i)K])niwi«dliwkL'^) Pod* 
uŁępny czyn margrafów wywołał mtcd^ Pontorfcm a Brandc- 
burg^i^ sMTv^ wojen, które się trry wieki i górą ciągnęły,*'') 



<lbo BraultbbmfnuU, piur «)», d* maitu nuiUt cl ii»pcrii |io»^idtbai, . . - usu 

... d^tKUfmur • > . ctfAlimoŁw tiadftri duc4ta fvm«Muic pruul JitCu (|ttm- 
fottt tt ptediMcuotei «orum nosmeiue m tioiirii pred^cntonttii Erooiite Hu- 



- 84 - 



»p«iKitt8nie 2iemł STargafdfhiei (I2}6> i ramach nn Lubu« (1238). 

lVprovTadz*?fiie w c/yn dtlclaneyi cc»ULr*kittj *> pai^nia 
margrafom /wierzch nic; wa oaJ l^oinoacm, wymugato aibu do-] 
bruwolni^j %i>^y ^^ <o k^l^^t potnorskich. albo ^oparcU orc>' 

"tlana 11, zniemczony 1c-<^ą>^ Ilarnim I (i;j4-*i278), ceniąc wy< 
Jćj (lohfi? ikto*tunki j? Ni<'tnrami, nti sprawy wfacnR^o narodu, 
obcjęime ^Jtchowal Mę Vp-^^lcdein /widrzcbnictwa mttrKfS'<>w,*') 
<ilt- kM^ clyrnir>skl, ^yiL KajdniiT/d LI. W^rly»U^^- ItT, (liti^ do] 
ii&j), pr/ y pomiń Ajac pochodxcni«f wwcf od duA^tki^j kfityiniczkii 
IncArdt^i*^ citm aic S£cxyci1 i na fKcci^i (ifi5) »vrć} tytułowa! 



^) lV)dau<y KoiJckM Pomarli lef£o> ihi^aIt^uj uinńoohoititff Jukii> 
ncsl f, i;j|l, KjLii pyumk jikirm pn^MHi FrVLltryk II niJal rM(|;r4f<^m m Inad 
P«D»^»ff ^nUm TD^wtfi Dletv UtUhnaa^ Kb<iiU nut tiiic llindluji); <Ici Lic^titU 

Itanfm t<0|fut^iwik I w r liBi poci l.uheli^. " ui4f|ftjiE*Łb brdiiii]«buri;«ln<lv mt 
byt*! in^wjr, Wi»ekV JoŁurrtcalu n łmiUihu I'>pin0iu pijcilkoin marrcifi^ nit liy]? 
I nte mA. *e jHi t^ichtiftTU uu*AiiJ. ic ve wŁij^iUch J<jŁufflcBłJ<h Ałl>rf(tila 
3Ci<iJl£itJe^iu i jc^<i lutt^pcA^i nic nu mi jatyi i ccic** moJnub^ wuaiU<iv^ 
o fuUrrichnKtffłe mu^nUtw qji1 f^omon^m, SKUtt B^nlia^], kióry jti^hcc pa 
■ttouf Bruła^bnrEciykAit^ feŁoi, w ^b^cnfm ruyt vr>TAU «if ^utróiot-i Codaa Po- 
mtiAn^c to, 4ii, Ale v^«vc« icacftL6v ilo Lo*]«Liu tt«HBlbpc1ła, Klcmtla otElo* 

« leujii^i^ PoiuGiit- WudkJc lioffoJy ict^^ 14 Uk eLibs, ii J£iwl{ ilc ZylJko £«> 
•U]* ]Mk tnci^l |KkvruifL^ iiiviiiiy pch^ji^f kig Ljtirdfiy oprAWy, nti? imln^UJ^cćij iACln^j 

**| GcriitrV[ ktl^JLfli pmnoncy nauuutne luricTfubniclwo mŁtiitŁ^v ilupAln 
Aiiiiu4Ani hfU ikł Ifja piMffag^ iii«pTA)r^k«i4Ii *lt pr^y pura^ŁLntj ukoluiiioUi ort< 

ifj fi-Mrirj wii*lrtnin*i:i a itm mt poiiajlanj'. NninuKcy hmoryc^n |»t<ir*v 
)i()^c »i^ Et* wyiUiiy j>T«c< fi^inim* I ilukumcol w 1>p4niłt>wic r. 1134 ^ uniljłAm 
TenipUfyiuiom pntiailti^d w ftTłn^ Hant flisarn rul^jnicr appflUiiul, w^kifkkijf 

Ale 4 tym tloUumi^adc tt.< mu ani :lo4j o kDai^r>ŁlJu:Ik, Aydani? jc<> ut v S94B' 
jlowir J4 niircrifi^A tialfiA(;)ffłt m« dcwodii jbucjv, s^iy Hurmiti Umai tlf lotitn- 
kUm aiarcralAur, BdU. Gei^hithlc Surx«cO t, *. 4*' BaitboU, Gc>cłi, U, SH- 

^j W doliamfincLp r. E3=;, Wartidniiit dtit l^fimfinnonim «( Ingni mnci 
ipiiqt -lucuM^ (HntflUuch* CoJ> N, 163)1 *^^ *' ^ni^^B^ .loliumvii(U r. I»7i Bft^ 
iiini Jiu Turaftuiorum et Inticu nuur ifi^iuL. [HiiiMłFiKłi. N. irj4u t (c£u wno- 
Moou, Ifl lBf4rt l>}'b jTiAik^ ni« ryJko U'utyildwji Itci I Bt^rn^mA. t^hoc^A^^ nutajco 



I 
I 




nir iji^j^ ii^nAC rinłA. Tak dAgn^to %lf Ul kilka. Marfir<ito«M 

Aby 90 w Mdh »ir« fłowirl, 

T ymcjufig m laurgi WftnyUawa IM zbi»lcup«m fcjiniMUluin 
K o nraAwa o poMadla«ct l»icieliM^ wiiilfc»»i« aif do ii) iprawry 
kśccift fSi&Hkir^u Wblami L todjSel obawa n utratę fUW fiw 

vyw»ko attoowma. A Alody ki^M fi^' 

ÓioU} iA(4jctf w7p«dM*r ftiź «aftiv liyly 





— 86 — 

suwania si^ dai^j ku wchodowi. Granice po«adlo£ci ich, mia- 
nowicie krAju Ba.mimskie^o ilotykały jul zi«^mi l^buhktćj. 2U!tlm- 
^c^ pod w4ad:f^ kricciA tiąddogo Henryka BrodatagOt do ktć- 
r^gfo w owytn czts^ie Kraków i wŁckua cz^ Pobki naletely* 
Zadiłora^ z uk potężnym monarcha ani margrafawi^, ant zvierZ' 
chnik ich arcybiskup maji^eburj^ki, «yfn^ny z lAibuwsa około 
r. 1236. ^ nie imfcK^ Stnicrf Henryka Brodatego tS Kwietnia 
r, 1J38 ubuilśta nad/iejc an^bUkupa Wilbranda na opanowanie 
Lubtts», na mocy pny^naricgo mu przeE cc^arsa Fryderyka 
prawa w r. U2fi.") Ponieważ jednak tiosiadłoAci arcybEnkiipaJ 
daleko od flfranłcy pol&kićj le±at>', wyprawa na Lubu.'j: odby& 
flic mogła nic inao^j, jak po drogach przez rourgrafatwo Bran- 
drfburgłkłp rio PoUki prowadzących. Margrafowie uwsze go- 
towi wtnię&zA^ fiię do katd^j sprawy, w nad^ieji obiegnięcia ko- 
rtyAd. poro/utniell *ic t WiJbran^tin i r^zcm £ nim na I^busc 
napadli. f^Wł^Tlnnip !,ubu.^2a ci^gn^ło się kilka tygwlni, xatog3b 
£amku }>ronila się inęłni«, ai nakoniec ksi^e śląski Henryk Po- 
boJtny / od-Mecx<| ix»pi«s^yt. Nirmry rozbici, HtnŁCiwsjiy inn6> 
ktwo ludzi, odst^ili od Lubusia-^*) Margrafowio ponótniit rif 
t Wilbrandem i z niepr^yjaznem do niego usposobieniem potirró- 
dU do dorau»"ł (r lijS)."*) 



catiREin olułrtit^ iweran* tlluil iwr H^nncuni imprMiorcTii tcTiipurt Bolribi eipucot- 

<ur;ilui hominam pculitł tI per Pttliłnm *icł«u iiiuełlu* UitcŁiiU Mun- PjI. H ł> 
^ KccfAik \\~i«lktipal>k.i i'i on, 12.39' toJtri^ Jono Uii£r^phi]rj;«ntii rpiik.-npii< Tiil-iiii 
otłKdii^ 9l nuciu fnulinD^fbi hcmiDCni «łcirciua njj p«tdiŁ« ibidem, »pfakiu RcCMit 
Uon. Pal. IIJ, a. — Ualac <ib^Bini«n1e tr«cT(T tr Gronbagcnf. R^sriU 1. 217' 

^1 la dtn l^d«a tor 4« KtciKip vnn n Ualdcburb andc de 3Jartffrvv« vaa 
HFatjdeciTbrcIi vur Lubut uppc Jen KErt^c^iL iau £V]«aca, uudc ttumiftłm dal: ilir 
Wttf viU Lu^« d«tt nrida n* vDnnpTii doch nicht. Ed d« MUcn hcrwird wirJ 
T««Jii«b( uiiJcr dcmt' Bbiliwpc uuJc tl^iu Mflrutrtutn undo łchcrffin *ic mil Um- 
mŁnnfn. Chrnii. l^uiif hiir)*, jpitil Krck^rdnra. Wnltltirikl, Ooch, Lebos L 17. 

**) Kok nlepcwuy. liV«Jtui{ Bosu(.1>«bI» w>T«dŁ fnyj^ la^t n v*d1ui: 
Rectalka WSplkopnl. 13J9. ~ OrUnhafcn prty^malt t. 1239. Eanl r lijj, GiOnluieea 
płiwotuje łij na nlcpłwnoii dircnolosii Bo0ucbv«lB^ który, fcupowił-itiumy wy- 
padki t. UjS, OĄinii ddUj: «Ł irgutuii diił»'> vUc1icei u^tu bnuil Wl<d>iUv Oio* 



I 

4 



- 87 - 



W^cfaodnU acU kraju TeHowskie^o, po lew^j Atrofiie 

Sprrai, gT^nicf^ca od wfchodu z dc^mlą Siof1covniką, ffgłrtyą 

do L«4rc a od pohidnii z łolyclcwni o^dkami l>cbr ft^bako) 

i SoMiy, tni^ w Xli w, swych djmuCów iłowUA^kich, 2 których 

*c^ ■»! glofoym od r. 1157 J^ksa kcpnkid**) S<oHcft lE>l$da 

ti^ Kopnik"^ nad Sprew)%, iród rocinni w6d. brctfiib kr*}u 

ud napadu maiyndSw z md Hobniu a dwie inm^ wmnnii^ 

WortftSw fWttsUfbaoMnt na pogmtkca D^bów t Chudowiiu 

i3liat0w«idr' om po^AAkm Soooów Mukowily obronę od Mrooy 

Łojyc Grody ts z okoBc^ oCDCZon) ni«przcbytcfni buMDi i Uo- 

tUDi ikbdaly odrtbna dmrtaiw^ «lowu6ftk^ Mór* ci«nylft 1^ 

flŁr od hg laici i }ewcjf w pocz4Łku XnJ ińduŁ Gdy jednk 

AJfancta U, 1 01^ 04 w^ły cjmnlenie kf^ Tekowtldcgo, p&- 

iowtf «■( ka Tscbodowi. nsar^raiowie mitfnieibcy te Krooy 

Ulyc «dacnE li^ » ^l^b lr^«<ydi okofic So«M^ i D^)4v« 

r'^b«u ti««H o f ow ali y^ tynr^c i u kop ankką dg iert a wf 

iiaiuy. Aie nu^nf Albredrt O* wrńg ad(ty **^Tirflt^ . 

AJobff gród n^łMfcr% iT««^»at w r. 1213 > nadhigD «.Mv4}»ocy 

nfeir«»L"^ PćM^ aacnaw zupafat dńi6v « fin. e» rię 

*i^ If itai chjw ttkytw dUiAft ikrywa praed Biai ■faąyfci* 




— 88 — 



fccocgóly wypadków i C3a* tdóbycia pn«i Brand^nturgc/ykÓw 
grodu Kopnika. lecz iwiwci luu^c grodu tn^o at do roku 123S. 
^ tego powodu moloaby wnioskow^^. leopanowamr^ pnrz Br^n- 
denburgczyków Kopnika2Aulont6 2Adljęo przed r. 1JJS,"N B^di 
co b^df nicu^unne grabicie margrafów Jana 1 1 Ottona Ul. tu* 
dwirt :^atai^] icb r arcybiskupem magdpbnrgskim / ptMl ^wienrcb- 
nictwa kl<lregQ wyłamyv;ali się, pobudzały s^MacSdw do powScI^g- 
nicnia i^rabicinli- ATi.ybii--ikup Wilbrand udcfwdt »3c £ prawami 
do hr)3downictwa mu marg^nifów. a niar^;ir irisjrrii?ńKkt Himryk 
Illustris, odziedziczywszy po pr^odka^h odwiccm^ niciu^^ć do 
pctuiiikuw duEiiu A^kni^^kitgo. w/iiuwili dawiiltjs^y spAr o uW 
danie Kopntkietn i Chtidowin^ Obuwbj^ się z te^o powodu 
trogny, Jan 1 udał się do Arcybiskupa, aby »prawc t^ laUtwić 
(1n:g^ pokoju i w yiilog doTTyymarin warunków, }aki'> 2 umowy 
wyp&£ćby mogły, oddał mu oba garnki, Kopnik i Mitteiiwalde. 
Arcybiskup obsadzi! jt: w)A.>n4 /^log^ lecc ntedoprowad/hv^£y 
sprawy do koAco, wydal obft Tamki margrafowi mi>anifrń!tki<^mu 
Henrykowi, Przypadło Ło około tego cza>u. gdy po nicFortun- <.~ 
nerj oblci^mu I,ubiiv^ w r. lifjS, irargrdf[iw'ie l areybtskup rojT- 
j^trfCTii pncciw sobie, z wrogtomi jramiarami odcs/li do demu. 
Stronnik WUbrarda. Henryk iilLstris rozpoc^^l wojnę najazdem 
na ?^redni^ markę inovRm cerram*« 1. J. nowy kraj, na w««hód 
od marki Brand etnbur^skiC-j, mieczem i oti:nicm w:»:>'stko ot do 
StrauabcTga ^pu^to^^y^ i obo/cm międ/.y Kopnikiłjm a MUtim* 
waldiy stani|ł 4tj4ÓV Tymcrasem arcybiskup Wilbrand 1 bU 
skupem halbersztadj&ktm, wpadJacy do Surćj marki, stanęli obo- 
zem Li^d rz^k4 BI/4. uccrłkuji^c ]>uł^(j:i-iita hic t nitni iriargrafa 
Henryka llluitris. Xa wkść o icm margraf Jan, poleciwszy braiu 
Ottonowi, aby mc przeciw margrafowi miNtoień^kicmii bronił, 



I 

a 

I 



ftlf Al^tcbli NMlwItilriA w &rjniTentiur{« (Uirk Hrtnd. 1, i. ij. A ponlES*! 

w«l] Kopbik ukolo I. ui;. taprnnc ^i.ta H% Xv alt wuciokj, at pO iiju»n^<U 
koju HiłEiilaai^itt». 



n 



— S9 — 



¥ 



Mm Ł ryc<^xami konnymi 7'or%owdnym ina.r>xeni dtiei^ i nor Oi> 
Sur^j marchii ^i^fyi. d £crt>idvk&ły po drocl£<; £ miast i chbpóvr 
ikimy róbtorodn^o ludu. uderzył nie^podiiewanie nai obozujących 
lud Bix^ nieprryjaciół^ MnÓ!<ŁwD ;< nrch uton^o w rcc-c/e, wi^Eu 
pc^nuno. Arcybiskuji Wilbr^nd mtiioTty, r.Hlfrwul ?>ir viciiiv-k;( 
do Kalw^ 3 btsk(;p I^jdolf pojmunyi fnui;iftł ogromny wykup 
ttpUcić.*! W r. IJ38 uwięziony przez bh>kupa mar^r^f Olto 
kupli woInoCf ftw^ t6oo man*1c vn^bra (14,000 taktrówi; tcrajt 
bi$ktip tak^K sumę za włiisnj} it-oicK)^: zapłacił LiJ4ir*''» 

Bitwa nad Kii^ ^rz»f^^^a1a krdki nitfprzyjacLL-Iskie. Obit^ 
fuoiiy Uczyły rany, flotując sle do nowdj walki. W roku (jjj 
scnymWrtcłiKy napadli nu markr Północna ale Brandcnburotycy 
niAlftilt !K>jUf>jnika w k^iicciu bnm^wiksiem. Wojna zacl^UfO^ 
Wtf, aj oar^sicie Wilbrand a Itcznem wojskiem wdartwy nic do 
lUwfll.indu, prj:r]3raw'il Mc pr2cx rno^t pod PUwnfMTt* ni^M^jtąc 
«4;yMko ogni*fn i mtttcitpm, MArgraf Otto odpierał gro, lecz ffdy 
% most zawalił i mnd$tvro ludA mar^frafa uton^o^ pojednania* 
kfb kunin^zoF*^ Margralowił? ZAwarli pnymir^nr? r 111)41 "1 nLft 
be korzyli, Albowiem Kopmk i MiitenwaJde prry nkh zo«uty.^*i 



Oirnn. U^rf^hur; wtiircf MulvFT«it-lq. Ke^-fiit U. 4J95; ^ AnniL S, Pan- 
bŁ Cih^ t% M. G. XXII. |^ SU< Cliion. Hivtbonit, w LribDfic4 Stdp^ Kium 
i>. lit, J64. 

Uot^ i|VnUim f«i?pc:jL MAfcbluiirt i|p>tl Ulictum rcTinkcrufiL ^ r.łthin, 

W kioflilr? prlncłp. ^lonlu I v einrpuflt « Cbron. BTM'ttnbiir|;, bulittp 
lii M«iWd4» niłwjuy, timlcsi LgJalf^. )U wrdluc b«a«ar aidnin- 

'■} tulUwa kd Ł. 040 (umu«t 1344). I^utbau i U^guc r:ft:Tfndlfl piR ilicli 

oalld U«A iBultifjiu (td[JA ^IwiicrtiTJt. H^cinik Tow. I^i^ Nitk, V, 

Chrfin- płnttfk .SbiuuJw, iiidtiM I^.K^rpU (Inrn. Snnilaiib. « Mnlr^ntHla. 

"> :fi»Mv 4vAcb(Tcb»ffiTff^v UltfiiUDke.irdConk magli lapcmtTiM. Jff««n« 



— 90 — 



S. ZMeąi o ciemię WkrEsnówr. 

PomyAln« skoAc£tini« ^pTaw>* o d^&er^w^ kopaoicką 
walo marp^ów Jana I i Ottona Ul do dah^ych zaborów. Odra 
I bnjigi morskie najbary1/i3) irrh ku sohi^ wabiły. W i4> wir 
«trony uśtowanU £ve skierowali 

Po&iadali inarffrafowi« jul od r. iiij zamek Oclerber^ 
Odr;| w okolicy Llp^my, granicn kti^re} rcamiwity: od wschodu^ 
Odra, od południa Winawa. od 7&chodu i północy rcoka WiUna, 
pOM któr^ le^ła zienim Wkr^fiiic^w. ilo kiięłitwa S^c^eciA^kiego 
należąca. W jakim mianowicie crawle [narf(rafr>wi« zagarnęli 
okolicie l.ipany, czy ymct po zbudow^antu Oderbcr^a. cxy pd- 
^ni^, — t«go nic* wi«my, al« Łe> okoTlc* ta, wriynaj^c si^ dhigim 
czworobokiem w posiadloAd poocrskie nad Odr%, odcięta była 
od nabytej przede margrafów w roku ij5ó tttmi Htarof^ardzki^j* 
pr/ftCo dla po^<^/^ni<-t lych dwócb nabyU:iW' w jc<ln^ caIoM,' 
margrafowie zamior^li po4oAon% mtfdiy z%^imi\ Starogardzka 
a ukullu^ Lipony, ńniTiic Wkr^anów, wtdtuJt ponad raekd} Ran* 
daw^, pod %w^ włodzf zagam^ 

Tymczasem ksiąte »xc£«ciA)ki Barnim 1. ufając £bytoc£oi« 
przyjaźni ^wych luz^rwnów I niepodejriywaj^c £ap»wo« z ich 
Ktrony zamachów, dbał Tj^c^rgólni*^ o powiększenie swycb do- 
chodów, pozwolił Niemcom osiedlić się w Pr/^mystawic (Prenc- 
tau) stolicy Wkrzanów i w samym Szczecinie nadawał tm pny- 
wileje z krzywdą ludnc£<:i !JowiaA»kićj. Oddany dziełom pobo- 
Anyin, xni<tmciony k^^J^i; linjnift iipo%aJxiri«^ klanztnry Ołj&ad/al 
mnichonń z Niemców, wdzierał si^ do WielkopoUki i Santok 
ob!c^'a1 (1247),**) niezwjiUj^c. ie tui na tachodniem pograniczu 
posiaclla4ci jego, maryraiuwie nakładali miasta niemieckie, wzno- 
sili warowoit^ ^omadzili nily wcje^nnc oczywiicie w caborczjrch 
celach. Uległy naJ£upetoi(^j margrafom* holdownik nic przy- 



t7t picem lnt«t pAKiite* ttiotiitta^tft. RkilcL Coki BrtA^' lt| Bd, t, ■, 41 
^<htht, G«Kb, ijć. WorbK N*um Anhiv II, t^ 



— 9> — 



puszciał fMwct ab/ £vHfir2chnky jego mogti mitn^ powwly i)t>* 

iklcb. I^d połtnowtl niesicjęuiy, te u iruncrifr^w po^o^kiw ilo 
tiro«Kicnia prctemyi ni^rdy nifi bmkowAio. Na Um nu mAr- 
gnfo«i>7 pm1jr!i kwrstj-^ o prawach Jnna t. raci4J rUti^i J«^^ 
tf k4)cliucEki dLiński^j Zotii na f^riow^ WoAtgoncu, który m>* 
«Uwal w poaiddttaiu księcia DarniniA I. 

link i nii*do1c>.-ulna<l^ Ankl<<I nie dozwmitij) «|fnwf D «iikc«< 
fjl potooików i^Jtia i pTficdhUwł/^ w należyltiił AwIaUc Z r<V« 
inydt wenyi daejopuów lUJprawilopoflobni^TjiL/^ aU]« «l|f łiy^ 



W r, wi4 Itf^l WaldfTour II, z posUkwnl luIccU faikkli^^ 
Wklwn L ofKnowaJ okolk^ woltyCT Pgjf ky a « r 11J5 pfr- 
tof«lobyexy oddU ponocRttEOwi Kwmntt Wi^f^wowi f,*'j<lrom 

«l lif V ećrfeą W«Idiman Zo6^, kt^, J&k aaMiKMj4 phNirM, 
YdilimB- w pcMApt pruoiiacsył potoivf m4j perfidio fai w Wc^* 
^H^ afe gn^ ten fa krycm ig B«niira I [n«UvlaV,**) j«n I, 
M^c p*^-^^ '^ M Zofii jęte dro a * , odoswat sc z pn^WDi dńed 
•«ydh d» WiTiaiiiiiii i »«#ii asrańt*-) DMmi«^ ■iwiijikcy 

V c 1^90 poai tofcgH>> B t mitti 1, uuiyuijriMlI. Jift Jm I 



*T Ł rt» K;pi 




«^^ 



— 92 — 

nego wyiMgrodzenia. fe Barnim, ustępując ivoli nuz^rena ftivego, 
sUnal osobi^cłe w Lp^ndrnic nad Odrą (r, iJ5o\ uniAcnio prry- 
jnał, h; wbrew AprjLwicdliwo^i pobud^ł Wolego^jtc/n ktdry pra< 
w^m c^padlnj do i«yn6w nurgrafa Jana nakfjLj \ te w wynagrodM* 
ni« £a WoUs;oftzc/. jak rćwnti; i,w>'wdxjc:£&jac aic tu do/nane 
lAnki, tu^^u)!! lirmi^* WkrjjiiM>w, w ^rmu^rh: od r/rk: WiUny 
praca ifodck roitewów RandAwy a2 do połowy strumienia L«-- 
ficy. £t4d do rj:ek> Wkry t dal^j vrpro*it do rteki Żarnott-crj, 
Jte ra;tein i braiem Wanjilłwem pr/yr^ceklt tłuiyd Tn;irgTafoni 
wiernie. Wf^rakźi: ^umicij^j^y dokument ton, po zbadaniu 
pn&Ł l\ASSfi\\iAi:hA, okA£dł «^ic piUmejNjcym falsynkAtfrrił.*') Ziemia 
Wkrfaii&ktt zo^LiU pny książętach pomorskich, a Branden- 
burczycy wieki jcmcec prowadził) dęłką walkę w odo j<^ opa- 
nowania. Tymo/a^em sprawa n %ukri>*.*y^ w rgoilny spnł6h 
^aJatwion^ została: ]&n I, im&2o owdowiały po dfotii, ksic- 
Jtntczci; dui^akti^}, poj^ł c<^rkc Barnima Jadwi^'c. a %yn Barnima 
BogusUw IV oł^nit %i^ 7 córką Jana 1, Matyld^*'ł 

A. Odppwfliiie Lubu«ifa ud Pukki. 



Rwali \icincy Eiemic SłowinD iaodTxuV]?łkidi po kawałku 
dopóki było co rwać, a gdy jul w^ay^tko af do granic p<)Ukidi 
rO£MArpa]i, cciy swe na Lubuse po^^dliwic zwrócili, iirod ten 



lur liŁi«nlU<r JrTilfttraut ułi|u« OjI E^nalnoi int«r1u MniioUtot . , . HAu«ŁhA<b. C9< 
Af% N, itJi Kl(m;»iii, Pum, CU, t, N, 51), poilfjNiwa *iłti7|"tKlnuii W|;ij duUii- 

'*> DAViłlie)iJ plmiff pomoncf: KiDcow. łClcbnŁdi. MILitP^lai. A ta rJml 
i nM£ Karutinric^ mftittnali, U Btrnini u^Jajac ra m«i|;rira Jatm cdrkf iwa J4- 
riirirc* ^J^f^stlyi j| tlcnit^ W\T£>a6w I Je tu iiati> >lc «kr6u< ]>3 iinicrct ZoItT, 

1 inni uifynili urroly, klćic « croiKk rrctir nU tOtłbii^gii^ »pMW). Pbr^Y, ttu- 



■^ Q3 — 



WMĄ aad Odrf« b)1 pri<fdmurit»m E^ubkt od luiliodu, urci^ imI 

nrrapotki^wiuiych iui}u4ów nicprzyjadoUkicłl. mUC Wjiłnyiii 

ponkirm dla Mndlu i teglui^i |ło OdttP. Kto tr^^nidt LuUitw, 

ittA laittl kluc2 do Wi«lki>poUkt, pcMl^Uiwę ilo kroków mcih- 

pnych pfj»ci« nic przyjaciołom £ ^ranfliTburijA i lAtlyn (""iuwa- 

j^ir. sif, Z l-ubułja 1'o^jcy iMymati w grankiwh omiiirkoWft- 

oU poaŁcrunkŁ inftrłrrafów luul iloln^ OJr4 i Wlniw^. / Liibu-' 

«a Aa|latttv^ uMigti piidAWttć pumoc LttlycdJUitĄn \ VtKnur£mtitnu. 

F<»]muJ4C wainit ttucx«nie Lubu«u. Nł«ii>cy nl^f^rtiiokro' 

nór dtibi)ali «9 op^itowaniA i;ro<l(j u^o. {"r^ypCKniił^y ił4^*My 

•iriiiCi mE^nttrrń^kiff^o KonruU II w r. IJ09, Uiti^i^rhU iiś* 

Tr^ę*)d€^ lołdwika W. w r. if J4**f I »rcybiftluipa WifbrAwU 

'^ 1 DMncra&iDi hran4i:t)bunj!Łkiaii> w r i^iH, Uff n*)- 

nu^cli do C4gD M «croay Tokk) pownóOm*'). A ohoftM 

i popfffdffik łrfo Albncht p pwo lj rw^h at^ f"^ t^^^f^ 

■ Qt 1116* prvBs na po*tMtonig L«b««^ / itkrpfimm, rń^ 

j/ury^kcyi iJMcfc own ij iiMnrtiili»riiliii1j im 

pofakMi. ale kxAt afe pojm* rfcfi otiMnfcIi 

ĄiplBMacyi vcyNifai9i^ poc^ MMI «lv#yiMil» 4) 




4 



— 94 — 

Utrz/manbe I cbrona mgrolon^o przez Ki«rccóvr Lubuua 
frtdDOwiły rujwftlnicjszy obowi^/ek k>]4J4t pobkuh, Znuumwli 
to Henryk Brodaty 1 &yn jego Henryk Poboiny, OGWobod2tw«2y 
po dwakroć LubuAz od napadów niemieckich. Ale po £^onio 
HłłiryWa Pobożnego, w watce t Mongołanii (r Xi\\\ nad Ślą- 
skiem i Lubu62€m panował nier^^doy i foEputttry syn jego Ho- 
lG»ław Łytiy, Rogatl(4 \ntt^ivt^uy. Kicu»umi<5 taurgt * braćmi 
i wojny x ksi-|łcuiiri pokkimi wyc2»fpywaly zAsoby Bolesława 
Łyscgts ft patifca go chęć odwetu nieprzyjaciołom. pobtidiAla do 
wynajdywania witelkiiiu hposobjHiii .^riłdkiiw dla łULste^o ytru" 
wadzenia wojny. Po^ahlawial wii^c naprzód Niumcom ró^nc mia- 
sU w LulycAch.'^-') potem wszc^dł w porozumienie t arcybó»ku- 
pem Wilbr^tndeni.^'') ktt^remu połowę /^mku i miasta l^busza 
2 okręRiem odiit^pił, a dnjf;^ pclow^^ wziat od niego w po!ia- 
dlość lenną (r. W4ijł") kcz nir dhigo cirsjtył wic tą pomadłońcią, 
albowiem wkrótce potem sprzeda) ]^ margrafom brandenburg- 
łkim. kt^ray znając djńwactw* marnotrawnego oez^U i grabi- 
ci«la, bttTwątpienia TSiplacUi mii ni<nTicIp?,*'| Ki«-dy mianowicie 



sto HenHcD duE^ VriUAUvttU5l, ^v,i łpnun [naulo i:!!); iiii^^cci aoai iuicUnlUi i^p- 
livjŁvciat, »1 łifltlum in liitri J^ffit^'** "^= łuiloJme *)#rtjuvmii, *Ttmłrł TinilirUirii, 
«utJuiD ŁnbBu nobllc c( liimuia fulrii Btii Mciooiu«._ >ŁTcMe(]li<cpo M*e<i«bu- 
fiffnii, ut lihi fonlia HrriTlcum c!uc«m ptłtlitum fetrel łiullrcj^t, minuk [lOioulLc tlo- 
n»ŁL Matt. Fol. U, $ft4. Todobnłc t Rocf. Wi^lkop. a. 1144. Uoa. iN»t III, 15. 

"•) A, 1249. RcilaJ»t... ih» ł^tłSe cl Foluiikc^-. prolełŁamur, quoJ Wil- 
bianduA Bf«hief>Ucopiu U*gd*bw:(«DBt, <C «ccl«ui vj>, fiobincani et nam hrrfdŁlm* 
DCiUiA fidci pdrJULnn pniiducHiiT ^ucb >ci«al« imcalum ptoponenu^ ubi et «clc- 
Kl« iu« unum <łt cutru Lu^nt, initriiti vjd«1icM «t fifiilCp mPdlrUiciii lardUi dpc 
POR (iicJiclalrni driultu cl łlisKicta* icdus Unlmn [Hntintnlu ad Cubrom CA ttln^lM 
pftTlr Oilpra ńumim% <BłitiiiiJ per mffłtium CC1ŁJ4 Ujaie; alluJ.,, i»civuiHti» (iu« In 
feoJo icucbiiHOł de Dionibo* ni> *t siitcettonin •tionitŁ Juł ccłuo ^^ood habuimiu 
Id paUcnatu rplauifuiui, prrpmiiura tt ufHciu uisŁclł«i;lc, nobu lictłt TmctcnuB sa]- 
vuTii fi^t, UiJcHiTRu Urocfl in ItoAo he« »t> tpio mm rJL/owj Cl UlłnfnUli i^olbut* 
fai}quc,,. KoJcks WidUpoUki IV, N. tc^$. 

M) KmmkiL kiUiV pol^kl^b Cum iiJ«m HnlnUui... cunum LubowiiM 
<iDn ten* mafchkinittat Bna^cnburieDiuU, Jotuant puitef ac Oltont, b*c noa nnag. 
iStbuiieiiii ArcblrplKOpO tradldlsci, Łta circa ]jEu|^jdJji Lefi^m LcfiiicuuKm t\ iuli* 



— 95 — 



.ogałkd aitrieÓŁl I.uli«ivf itłargrafom, t«go i m^n^J chrotio* 
kronikarskt^j nt^odobiia wyrozumM, ale biorąc na 
owagf. ic ju£ w roku iijt łutnyki, wypaduj^i: / I-ubu?^7a, 
gral^ okolicę Zbcjłttynia.^t urj-pada prifypiiici^, łe f&cienda 
fńe p6in\^it >ak w reku 12.^0 dokonana zostata, A tak marnie 
Mijct fl«fai* LubuM £ okr^i«fii^'i HUacofiy, jul wi^j da Pol* 
«kci nie wrócU. 

Ze sttŁią Lubu5£a odpad!* od Polski, po obu stronach 
mkl Odry terryiorya, granice którój w umowie Bolesbiu^a Ly- 
scgo 2 Wilbrandeni w r. 1249 określone ^ofitaly w następny spo- 
RÓK^f Od strony 1'oUki; pocfyruij^c od l^ki Guba nad Notecie, 
laa&i Warią**), przy ujficŁu do nt^j stnunienia Rudny i ćątąc 
(tujE Rudnę i Roj^ do jeziora Wandrine, rtąd do jeziora SU* 
I dal^ do icłiora Prp*ilia'/ potoAont^gn między Wbiką 
a lUł^ wsią,"") pot^m do jeziora PozirzadU i dal4j do 
ini^aca, gdńe Sucha Pilc<(a wpada do Wielkiej Pilchy. iXĄ/A do 
Ijnae ) 2I do Rampie (w pobliżu Odryi. Z low^j strony Odry. 



biji4 Bbctrinc v)£aie|u< Mon, Fol ITI, f^l. 
•■; Moo. Ptil III, le, cjuu nUć) « § ;o. 

^^J Cl*v«« UitVi <MiTum Yidfiliett «t urriiorioDn I-*btioiłiłin. SttaicL Sctip, 
3ilcu. T. n. ;i. 4V 

lyinWM, tt it^ne Sliin». «r ajŁijti« Pr»4łtf«, anod M tiiin Ma|:nun lillam «i 

fttlflHon; itCTA a>^i;< PosifiJidlo, pcjai bcc, ubi ?)4.biL£a fllłcba inUM Mhfnun Pll- 

ncm ui<iui; StiR et uu|u? Hunpke- £1 t>u parte Odcic ładpL«ai ^a Ko- 

vt4iw kd bcam Altiuiem Tmkmlc, «l per ^larn -^uc <łQdi 4* Gob^, i]vqat 

Dd^K ^ Pawodclccii. pQ»L bet; intcE Coruno et Sp]«w«, dcindt ubs(|«tf in 

d« Onln SprtTi Ruviuk pn nwilmm uujne In FtcIiAkl, Hnn nbtąue in 

^Idccad. ttcu ubiqae łn Kóprnnd. Itetn p«r Stobnr^m fidirinn Mi^it in Odti^Am. 

■■) 'W'Avc£Aa Wari^ «d p»t|CiDirr» nf > Kalaei^, twanoj Koi*Ł 

"^ W (luhumruutf r. 114(1 «Mulo>iijn~. i<tJIus w)i1awcAw KoŁ Wid* 

hyi: Młlłtoir. (WohlbiufW. Gdcb. L«ubu I, 39.) Ale jcith b^b Wtclk^ 
iwi, ta nbftfawodnie intitali b^^ i UtU wM. — dl« trro obJ«iai«eie do Kailckau 
rWUIŁ«i«UkK£o tdt,ic kif by£ prawdopodobnym. 



- 9« — 



pdajM^ttc od KoDOtopu.*M gninico sttA do jeziora Trcbule. ii^* 
do ilrugi iici-łwaduc^j / Gubtiia dti Llfiy, dalćj do PowoJc^L'v;rM?| 
]>awm między Koraitno I Splai\<tt do CHam^i i M 0«eni do' 
f2cki Sprowi, środkiem któr^ at do Prcył^ki i r^cćki Lcknicy 
Ipruw^o dopływu Spr^włt. ddl^J do Kupi\uci ciy Kopnnmiy^j 
po nad r^ckA SK^brawa, »i do Otl^zfcy,**! 

PrAytoi:*onc wylćj nazwy po^Aniccoc, nównw jak i mivj* 
licowo^ci po móir^j ^ic granic;* ct^gn^U, ukgły, w ci^efii kiUcu 
o^tfktnich wit-ków, ogromnym ^mianoin. Niektóre nA£wy fnikły, 
irni- pr/f*»brnvity ?^i; du iiit^pd/iijittij. n jnln^k. ro/MMhij^i: do- 
kument r, 1J40. łatwo *ic motfiA prz-rkonać, l^ c^^ć griuitcy 
wKcIiOESni^j, u&t^pionćj Wilbrandowi icfrytoryi, pncypodaU fliff-j 
dnli^ko tprMinwjs/^J ^'fjini-,^y W Kh. PoznaiS^ikiego. Poc^ynaj^c 
bovrEctn od T24*ki Wartr, \v miejscu ujiku do niej r/ixiki Ru" 
diiy i d^ł^c kj poludnioAi do ONtdy Kulny, ^Ł^d ku wcho- 
dom do jeiioTA Wjtndtiro, gn^ntca, nw dwicedfuy <lo E«go jofiora. 
wykr^^cala ńc lut ponad sama granica u-rafniojsr^ W. Ka. Poznań* 
skiegr\ n ohi(-gł!«i/y w/mi;ŁT^ki')U';inr jraiom od w^chEłriu. nnie- 
r/;ila )cu polL]<łntowi> <t} do jeziora położonego pod miastem La- 
Ifoweni. (prawdopodobnie dawniej?ix« }cztoto PofirEadtoj. lak, £9' 
jii-jtirtrcj i jT\\nsVi trf-^uw w f^FAnicflCh uwapiuoej lerryloryi jo^ta- 



i>£i:ji!iiloD,ych. Dla p«i6wuxi» Llckuirkcmu r, IJ49 iD.nmf knuj dohiMKUl ai& 
mifecH ■ >< IJJ^- ^'^ * duLdnwncia bUm icchlm » i-unicff j Icire} tfrsaf Odiy, 
ud KeaKipa pittt izttont TiebiiLc ^ J[»£ii kŁOra piotrjuJLiU « GubLiu 4p Lip^ 
ftiU Ho PMtmitJHi h^riiMch ivihi:hen Cfiniac. Uitd .Sj^m(&v- bil xa cJAtf-j. nn 
O*0m tlŁn£ii lii* MitlG <lc> SprttrB^riutH* hit fur PrcUnhi fcfOff bii 4H LditlaŁb 
(WnlilbtflcU. (r«eb, J, LcLilik,,. 1, J4), R6iitk4 w tluhtmiruŁlr ricmirckiiu i. 1^^ 
liAcli Djjw po^hj^ij^h kufi^wf *UaUai«ut)s:li od lik ich jc iivedJu|; Aolwneaia 

f 0«lfttf ^ 

**j LkElriyci, titre ioijto Uiiry, ii(U^cvJ^e« %i% aa pdlaur orl Labaita, !k fi- 
vidI(;j iiijiiif, hoiyio <i)kW.tuL. 



1 

a 



— 97 — 

W. Ks. Pozn^i^kH)^, ponoiA kofytctn Hiiciy, ift-yplywji}^6J 

niknl^m Słich^ Pikx.i zwartym,**) 1 <bl^ Jeszcze tw uchóć po- 
mni Pilc^ (ł'l(ri.nki:l at pod o?a,d<; ^yrczc (Sierziif], lecs, niedo- 
bl^t^y flo riH^ji /wr;icałA ha pnlLif1ni« wprcwt ku Oilnc^ ^f»^UŁ* 
wiwsKy Żyrc^e i Tr^mpiCd w obrębia u&tąpion^) lorrytoryi. 

Co wi^ lyciy iiTTaiiic lu^pionej Icrryloryi na fOchiSd od 
Odfy. poczynając, włitlhig dokumentu r. 1J49, od KoTMrtopu, *atU 
czoneffo do mioj^cowoki nicodjfttdnioaych."} to w tym ^-ą^lc* 
ózia wyputU n&tłtępne ćm^ obj«iiilt!nłG. 

Pobn<*lA Odry n^ pr/tistrzeiii od Krosna SU do ułomu 
pod Odorbergicni, w skutek wyicwów wód. podlf^Ały widoro* 
kim pertufbacyom. Koryto rzeJci mejednokrotnii* zmlenłało się, 
nodbrrełne }v2iDra inikaty, now^ tworryty fic* toi mno diiało 
j « RjulbnE^nomi osadami; iłowem topot^rafift mif^KCOWC^ci 
przybierała odint«Rii« od dJLwniĄJ&jych k^tutty. Podcta^ ti«c^- 
pi<:njji Wilbrandowl ńtsmi T.ubutkicj w r. iJlI^j, zamek ScyOłow, 
p<Ty tijAHu Nity i obok niego o^ifla Konfuop ItJaty po l^wym 
brz^u Odry. i jak wymian ko wali im y wylóji ^rzez kMęcis Hen- 
tyka ^ roctavv-%kTt;go usi^pton^ K»lAły aiArgmfbwt mi.Hj:tiit;AskiemLi 
H*?rtrykowi lllu«tn& w r- ijjJ,*') Ale jui w XIV w., prawdo- 
podobnie po Mrastnym wylewie wód w r. i.łS9. koryio Odiy 
tmTenilo siy lak. te S^ydliiw j*ostal v prawego J^J br^^ju. a Ko- 
notop znikł, zosetAwiw^y po «^obto pamięć w nazwach młyna ko- 
notopskiago i rzeczki Konoiop na prawym br^i^u Odry. naprze- 
ciw wsi Neuendorf") Tern się ilómac/y dla czego Szydłów, 



**) BotiUbk Muk 0ru4fiib4V): III, v>- 



- 98 - 



obecnie x pfaw^j strony Odry pototony. do dolnych tMiyc na- 
Ift^. — Od Konotopu, wlleglego o '/i oiUl od &ydło^va, granica 
w kierunku lu zachód, dochod;d)A do j«riorA Tr»ble (Treppd* 
See). poCftm do dro^, wiodj^cćj z Gubtrui do Ijpy (Windowa) 
xtąfi, do mlejscowor^ci zwanej Powoditus Powoclwcers, rac£^ Po- 
wodzi«r bo tu w l^t^ryndo Jeiiór, roxI«wótir i potoków była 
pTAwdńwA kraina Powodd. Dalej granica, p^^c?bicgł^/y micd^' 
Karatom, pod Frj-dlandMn, i nieodgadniona mił^j^cowo^ią 
Spławi, dobiof^ała do nieodgradnion^j takie micjscowo^i O^dra 
c^y Osora. jH-wmi^j Oi«rŁJ, je/iuru, n ziĄd du r/eki S^rr^wl, środ- 
kiem któri?j dążyła do Pny^^ld (Pri^bnka) potolonój niedaleko 
ujicia rzeki Lckaicy do Sprcwi, lecx niedobtoertsiy do ornego 
uj^cU Łęknicy, x Przytyki do ni^j zwracała, po^uwaj^c ^c po 
na<l nią w f^órę ^l do ]^l wierechowin i dal^j pnwz nieod^a- 
dnioni^ mi^j^e Kopnuci. cxy Koprlnnii.**) a£ do ncki Stobra^Yy, 
z hi«gietn której dothocbiU do Odnycy. d^rlelacej ciemię Lubu^^k^ 
od Barnim^kiego kmju.^'^) 



4 
4 



**) Wcdlue Ijfn. ZftkitfWaMvi:o> Kopand fciirsif Ka^d. <KaJ, Wldfcopel 
IV, %,} Ale lu oifpnwdopad^bDs, bo Kaceli tlflYai^ Koc^^ 1^^ * EftiBkSLAkitn 
X[ftJiL DkJAltko i^iuicy lubiaLićJ. (Ot>a(i nttpj; v KdidDik Mirk ]liuKt«a£iiir^, 
T, K> O tjm Kogfiln obirpjL i««rfy *\ą legenda, fr w alni byl w XII ttrtku 
kliatioi, I kti^icc^ ni^ hl^ilor w C«r'^^>*i^ (Zinnn) mnictwT oEr«riDAt. — W Jq- 
kiimandr niemieckim i laku 'JjA, umiut K'>pniuŁ, ctyiŁmy Kopilnnti^^ 

^J Nvl fAbjaioithiarn ^rniic 1vtTytarfi oJii^pioocj ^^^^Ibrandowi «l r, iJ|q 

kiia jfiykv, tt-ydany pnoif mAi|pitfx Lutłwibii Tłrdhriebnijikiłjfa ikrc}'hiikupkiivu 
]iu|EdBbd(£«lilciiiii w I. 1336. DoiiiEiifrat liclAikl 1, 114% ' kŁ^rtifo powtlol dukit' 
mpnt t, l|J^. li* l*yl ^^ «n4nym. jftk r6vnttr I ner^hiatAwi, kTAry fflLn[» poprf^ 
iaikfr* poróva»I i ktylyuncmk uv*^«aii obj^icU. (Mark Uiandcnt}, JU, 154-1^5)' 
Z U!|(;xyityi;h p1&«iy in^nliutut tva jciuikuiukEt Qp?4tvwil i. |j. T^aMy Ztknewikl 
» Kolckkie WiElUcpohUni T, IV, pod W. 1055. — Opr4f0v»DA pnci ukao, jc' 
Ayot w twym twIuju in>,pA. OobltoiuTc upiiylcna&ia C"»ii^ od»lfpi<itiytb pT(t« llg- 
!«tli.wa I-jUfO V r. 1249 pofinctli^id, Wypuli vuikJr» cipr^ci dcrprlnicA *tkft- 
unrcb ^r^J * piKjpikku 65r papravj£ bi<c ncki pmec jccroro Tifibule pitcf^y^ 
waj^r^. Hi mipŁt rtrki U wpflda łlo SprtirL^ Jcfl id omyłka, bO do Spr*vl 
w Oinuj^^uLfin mtt]*cu «-]>adi riaku Wolia [Olua) wypływająca t Latj-C, ■ ićvii4^ 
]a|;1c do nlćj (ilyiiiE rfckjt Alubi^ tfy]UyHiLj|C4 w lii*4^h ild Uuiloni Keoc^Z^IEc 
nAtflfcyeb. t jniora \VFrcb«D'S«e t w bii|;u ku pólnacy, rdumolagl* do Wol< 
•cy, piBe(iJyvft preei dulc (cołoro Trappcl-Sce* Mi*UviA po ationic «lvft miu^uc 





I 



— 99 — 

Do Lubosn. według dokumentów hU*kkfO T« U4« I »t»^ 

z okoac^,^*) Ko^ciortyn 1 okoUc^, Tor u m mi^^hk Ifti* 
ndw, Poniin prawdo podobn 10 Panctyn, witnUiiIroMBiiy w tln- 
IcuiDende r. t36;« jako aUodiucn «iv« c^mpuii l*«n<tyn, lnr»f 
w Sti*mbcrgskhn okręgu vu:i Fruuomlorr.*') - lUikciw «m«I 
Stofamw^ i Płatków lutl Odrtye^ 't leyu wUh^, In oiin^r* 
habiuki^ terryEoryi w grankack wył4^ »1imUo<tycli, IUjMaw 
Ły»y odM^pir }e?zGEe arcyHitkupawl WUbrunilowI w r lJ4v 
tioDię Kc4cferzyA&k^, tul^f^cą do WlflknfiiiUkl, titibl*! ^Ufitly 
pomorska Chi ni cx«i do któr^ haWaIa iirteairTM ml|df^ f ^lr/yi>^ 
A Odr^, }ak równir kraina rbiI rcirk^ ^'x^ ^^ Jiótnoi^ iid ilfil- 
n^ Warty pololotu, *— kIoworł wydał wrutfom n«)W4Mo]««K 
pvycyo obronne I tem wł«M)^ oj^eylnif' wyri^fll iil«)HrWMa- 
WiCM' litkody, 

Wtpdlmk ^rabiely roargraUw arcybi«kfi Wllbrsnd, y«»iłl*' 
mÓfc t pn7padko»«j tAtJtjyay dobry JrHirTHtt wMUt ^*4mM 
7 Uana t^ >i±j w uMivf z Wikwptfw kibMkitft WrtMM**fll, 
bMfo opontaa do potMTMM da. i^aiigJbiy I 4rii4»0iiiy 
t l»MAadd ii<rr/Mriyrłi » pnftrfrii i am^eMEmuA tMt^fi*^, <m 

^ kUttptf-a I t^^liyii 40fcim: 3MM, IMte, 

* 




lOO — 



W następnym roku ti^^ Wilbrand wiizedi w iDn% umcwc i kla- 
mcrcm naumbur^klR) niid Kwiazi), o po^iaclto^Lc ^ we w ziemi 
LiibovkiFJ.'"> co wskaaujei, te poĆtM zi«mi t^j pomioty Wil- 
bfAad^ra a margrafami by) jul w r. 12^2 dokODooy* O dalacym 

<lomo£d nte jrachowjkfo :f.ie, ald k dokumentów między r. 12S4 
a IJ87 wydanycti, mo^na wnioskować, ic CKc^ arcybUkupia 
oddana losiała w ustawa mAT^grafom Ouonowi IV 1 IConiad^wl 
pr*£«z brata ich Erika arcybiskupa, prawdopodobnie za udzielone 
mu poftiłlci woj«nTi«:. ''^) 

Z Q|>aiiiowaniL^iii 'Anmi T^bLi^ińj margratowii? tjrandnburg* 
scy znakomicie posiadioSci sw^ zaokr^lUi. Od ujścia Hoboli do 
Łaby cały kraj al do Odry do nieb nalełal[, dolna Odra i dolna 
Waria były w icli rękach, a mocne stanowl&ka wojenntr w Oder- 
bergu i Lubusiu podawały im moŁno^f do bezkarnych naja- 
zdów na PoUkę i Pc^morEc, bo któryŁ / powa^nioaych mlcdiy 
tobq kfti^£ąi polskich ł pomorskich w lym ciasio idolrty byt do 
odwetu marKTafom? Po^niuj^c u^po^KJbicnic i »ity !łą*tiadćw> mar* 
gratnwir ^otnw^ili si^ da niiwych, juA na yitjmiach wirlkckpol- 
skich laborów. 



4 



p. 58gL Z kuJcWłu Ucikcim i^ukunkciii piin!nikaw«| Wk^UlbiOck « OckL, Lcbiu 

^> \VoblVack. Qvich. d. ftitlh. Lcłia* L 412: fktehftUL XlarlŁ. Bniiia. 
111, 16S. 



— lOl — 



DZIAŁ It 

Dzieje polityczne 
{1250—1320.) 



§ 70- 

Zdobycze brandcnburgskip na wschód od Odry 
w drugiej polowie XIII i w początku XIV w. 



1. nii«>ptiy]un9 iidriowj«tco Pomorta do P«UkJ w Xlir w, 
młfd2y kti^l^tami pobkiinl. 



Roiterkt 



ZicEnic Słowian /aoiir7;iń3kicK ^d (lj:ech ni do morzn Bal* 

iyi-k¥^^, ^yly h^* * lKist;wliimu NiiTTn^łW, IIj;ir/miona liidnoitd 

«IoniaA»ka, pod wpływem kościoła i n^dów cudfoztemskich 

wyitt rodów iała »iCi k^^ięu ni<nrczyl( się. ^j;cj!<<i£61ai« pnea mal- 

i«ńMwo z NtwnfcłfniH obyriritj i:udio7leiii*ki ru^*^"*'^' dawne /.wy» 

o&jo tiarodowo, żywioł nicmiocki rozwiclmoiniał się w mia^tiŁch, 

slowrtn jn«niie /dutlr/a leskie iirjte^taty jui do SłtłwWisztjfyiUy 

na1»i«ć. Na tern wysiadałoby ftkoAczyi^ diieje Słowian północno- 

ttchodntcti 1 pnejM do opowtnćania wynariKlowicnia icb. A!c 

Xfemcy» zdobyw&jry mocn*' sTarowi^jka Urid Ctdt^ w połowią 

XlLi w., nit* przesuwali wdzierać ^i^ coraz d&J^j ku wschoduwt, 

w gt^b |)n«iadłoAci poNkich i pomoraklc\ rwa£ je po kawdlku 

w Xni i XIV w- Vtla umpełnił^nia wicr obraiu M4^\6w, 7xvni- 

umy uwagę nft wypadki, w skutek których Polska daleko na 

lyj^hikl od Oilry udffpcłmiclJł /.o4iał4. 

(>d cstuu uinocowanb s^i^ AłbrecłiU Nłediwledjria w Bfan> 
dcnburgu (r* it57)« laborcja polityk* margrnfa iary>owała się 
Ijftmow K^I^lciom potskim 1 pomor4cim wypalało ws^uMiiP-mi 
silitnii 5tawić o;>6t dals^fym u^furpocyoro Brandenburczyków. Ał^ 
powa^nifrni m\^ry 3obi) synowie Bolesława Krzywou^Łetfo, iiii* 
niedbali ^rawy pomonki^, a książęta Ka^rimirz i fktguiław, 
poibawitfnl pocnocy z« strony polskiej. niusi«U stofiować »ic do 



— 102 — 



okoliczności i we}4ó w sferę polityki nlemlecld^j. Stosunki idŁ^ 
diy Folfit) a Pomorzem CKhodnicm ro^lufowaty &ic. W r, 1194 
Pomorzanie uc^/nlll tt^c&d na ciemię Lubu^k^.O Ittór* była 
w pMiAdaniu Wladyaiawa Odonkza, a chociaż nap^ ton spetil 
nji nic/cm, Mr^kAzujf; praeciet na jakie- pretonsye Pomorcanów 
do Polski, PoAwi<vU'raj;j ir> [iń^ni^js/łt wypadki- W KTII w. 
kdi^tęta wielkopolscy posiadAli zieinic Chinic£o na ostrowiska 
otoczonrm korytami Odry i po nad r/ek^ MyAl4 Atcri^i^ '*^>*) 
tudj^^i jlocnic Ko4d«r2yń«k^ nad Waną i My^^ W o^tatnt^J 
WIady5law OdonicŁ nadaJ Tomplaria5zom w r. iz^i osadę 
1Cwflfc^2iiy i. luou Lłui5W'*) Wri^i tyriiit* Tt^nipUriusfUiii Bttr* 
nim I nadal (n 1334) w i^obliiu Kwarcsan osadę Dargomyil 
w ziemi Chioic^e.') co wskazuje, to vr tym cz&mc ziemia ta 3*^^ 
do niego naleMla. Teni^ Barnim mlal jakiei prei«nsye t do 
;ucmi Ko^cicrzyhHkid), tecf nie prsewtdu}^ zapr^wnc moiobności 
po?;L^ J^. rrzekl mc w r 1235 praw nwych w Ko^dcr^nic na 
rtóci Templariuaadw,*) a w r t;^7 napadł i nletipodztewanle 
oblcęł Titaroiytny irród pohkt Santok nad Notecią, zxMtaJQcy 
w po«in:1;im» ksifHTia ligninkii-gn BiklinlAwa I^y^ego. \j^cł g^y 
kdia£o wielkopolski Przemysław i pośpieszył z odsieczą, B^roim 
nocn^ porą od grodu odistąpił**) a Iło1c»law Lyity nie Cfując M|r 
na iŁifaCh bronić Santoka, fwrdcił go Przemy f^awowi I, kt^ry 
-budowa! w r. 1351 nowy zamek w Santoku,^) Ntco£^l^dny Bar- 



■) A. 11^. IliLic CHifllUaDt otfik «t lonm Luboi l-omofBul ilcbclitt- 
tupt. fŁocnrilc Wii-lknpobLi. Mon. P^^L Hf. -J. 

*) A. 1 J i^. Yjwliibiii ilui Pulanic . . . clrJi T<ncral>ili Dunml TiiilHl* Ttnipli 
fntDbaii^ut . , . CUv»is«Qe vl]]Atn lUf^r Miula liu^tum tium, <4iił mdio Oftatlf tt 
(<jt9 iaiti lomirtut illotum. KmkW Wiclhu^jcl. I, M. 141. 

*) A. iiJł. Ilmnim rloi Sclałlf... in iLibfkillUin tetrt latcit Iluroińllm 
b«(iibiuqiic laiUlic Ucnpl^ wiliam ^^uc ili<iŁvr DAr£iłCEii>i io Unft CUu Jiułjl 4qaaii. 

Pon«r. N, a i;. 

•) RuciiclitttJ, KrotjikA. Von. Pol. U, ^ S6S. 

^) A. 115I> «<luiii łb SŁnEhot o> Łcnipon t^iw u»l«31um ibi>lviD eilAuni* 



■— I03 — 



nim tak^ «lc nionawiki^ d-o kM^ląl włellcopolskkh uniM, ii 
tśe zwU$i^c lu wditerstwa margrafów brand ?nburgsk ich do 
ytgo ponacllo&cł t narzucenia mu swcffo iwicrzcbnictwa, yrycze- 
ki^TAl lylko dogodT>^ P<^< ^^y niepo^^odicnie ^wc pod SiLfito< 
Vi<^m porretować. 1 gdy Przemysław 1 osobiście bawił w Scui- 
inku w r 1132/) Bambn nicniiodjiewftnym napadem Kdobyl 
£ani«k Dr^ffA nad Nocrcia, \tH:t PrzomysUw wnet gr6d ttfn odK« 
braŁ'X WfOjpe usposobienid księcia Barnima i nic^^podsiewane 
j«gi> na P<)!-sk^ itApady, jakby £ namowy manj^rafów pfced^l^ 
braiMk^ b>"ly lem dotkllw^jr^, Ze rcnirywaly siły pot^kle w lym 
wlainic czasie, kiedy je wf^ystkic akicrot^ać naIctaZo dla ci^o^y 
IfFiink n^d doln^ Wan^* s/arpanych pr^«z margrafów i Lubu- 
»£a. Ało op<6c£ BamiTTia, 7vev;nętrxny &1an PoUkl, rofdari^ od 
iołicfci BoJ«»Uwa Krtywou^tcgo (ii,)ł8i ra crtcry dKidnice, nic 
daf^ moJno^cl sku^jienia sil całego państwa dla obrony granic, 
^ach^ca) murf^nifów brandonburg^kich do nowych £&bord\^'. 

Po MrAfifnym nnpAdvił* MongnłoA' w r i/^i cały kraj był 
lisfc^ony, ludnoió w inac^n^j cj^iAH wytopiona lab rojEpro- 
[s^ond, władca nion4rvH£a oAlablona a okadzony nad dciln^ Wi^d^ 
(1^75) zakon KrzylaktSw, ^ny^taj^c z zam1^■i^2n1a, wytwairał 
pa^Kiu^ udaiirirH?, uznające nad ^ob^ £wi«r/chnoi6 cesarz i pa- 
pti*la, ^upntnio i^noruj^c^ prawa inoiiarŁhów poI?tkicb^ ^fa rie- 
|MCZfi^« pgtnuj^y w Krakowii^ BoWUw W»tydHwy 11237—^1^77), 
łciórckfo według prawa spływała wiadra monarchy polskie-. 
hyl i)2di>1nion>in do enerKicinych wynów. Zemkn^wsiy pr2«d 
Mofijjolatnl do Węgier, tułał się za granicą kniju długo, al inu* 
dz^ni nlcohrcnoi^i^ jego Krakowianc, wezwali do rz^ów QoLe* 
»ława i.y^o. r)W prfewid\;j^c zapewne jakiego 10 łoira do 
wtadry doptiicilu Nif^łuj^o ^-T^KUkJie dcscyt się on wtad^. Zbro- 
<3nic/y k-Mą^i* nntzovh ii^:ki KiMmd wy|>^tził go r. Krakowa 1 sam 
rok prawi- panował, ak znal^ili »^ stronnicy Bolała Wi^iydłt- 



*» Gi^y.liiv \*ntl. KnaikA, Meu, F»l, II. 370; Rouft^li Wki]kbp>1«kl. 
UiA tN^L. lit, 14. 



— 10+ — 



[O, kt6r/ powróciwAiy do Krakowa, orężem musiał odpicmć 
riap<tdy Konrada ai Óo imierri o^utmego (w 47). Ufegły d«- 
chowieńiktwut pov^o1ny maff<iaŁom» BoIasIaw Wstydliwy xa oadio 
miał do czynienia dU o(lxy,\kaiiia T.ublittjŁ, opAnriń'iLni^9 pit^z 
DsnicU halłcktogo (i245)t tud^iHt dltu odpier^nta Jadiwingó^' 
i «nrriiŁiJ4cyd\ nonrym rapad«m Mongolijw, aby niiig) rrjyAW 
j^siOM* o Łiclicrtlntch granicach, obtona klórj'ch Iłis/puAreUnio na 
Ic&iq2ctach S^kich i wielkopolskich IoJa):u 

W d2ielnic:y wiell<o|K^skiA], pomimo wichr^^i^ BołesfawA Ły- 
sego i bunlu nA korzyść jejfo wAi;czcŁi?^'o w r. 1*46, ulr;£yniali 
się prawnuki Mi<»^ka Surecu, wnuki OJora, a synowit WJa* 
dysłftwa Odonic^a, Przffmy^law 1 i Bolesław PoboAfiy, hcz gdy 

dxie1iiici* i^odi\6 się nie mogli, rnemyislaw uwiciilF Ikile^ldw* 
w tym n^raym roku, w którym Niemcy Lubusz zabrali (1350).'*) 
Zgodft między nimi n^st^pila dopt<!ro w r. 1153 w tr:n spo«ól\ 
tt* Pr/^my^Uw otrzymał To/naA if 1257}, a Ooi«8bLW Gnf»no 
i K*ii^(t <27q)-") 

Gorzki dzi&So «ic na Śl^ku. Tam Bole»łam Ł-y^y, j«j'i£C7& 
prced spraedal^ Lubusko wdał *ic w bratobójca wojnę t I!en- 
rykieni wriicfawsktm, Br&cia wezwali na pomoc Nlenir^ów, kt6> 
rym ziijmią poUką płacili.*^) Tr/t:ci brat ich Konrad, dobijając 
iic (kiolnicy, uwięził Henryko wrocławskiego (uso),"") w tym 
ftanym czasie, k^edy :^oda k^^i^t byb najpotrzebnieJKi^ dla 
odpierania Niemców, lagrafaiących t Lubuasa nowemi gra> 
blefami. Tynic/**r?ni BoWław Tysy. priirr^bi^jacy gwałtownie 
pieniędJEy, umyślił obodrayć kaiSJtcUna krośnieńskiego Hynkę 

1 w tym cdlu trzyma! go pod atmt^ l NietncÓw £loion4. Obu* 




1 



■*) A. txyx 1'rKaiul tialifitti lUom UDlctUiLm c«plJmvtL Bo|:u<])vb1h X1dii, 
^■^ A* '355. Pruaiołl fnliuo łUum BvU>lHiLni a C3ptlvitjtl£ abtot^IlH Go> 

«') Wjicj S 6S, .. 74. 75- 

^J A- I3$iv ConT*iiu« dul Siwe 4e B^iliom Inlnoi luum fcmijnuia 
lltoriiMm <łu<vm V»tlilivivn«rifi nptitfn^il* BojEOchwAl. Uoct, l'6l. U, £6K; T<a> 
CŁOik WicIlLopoUkl. &R'D. Pol Ur, 17. 



— to5 



rtBoi Uką iiikcznnDoicf4 ksiccU. Polacy powM^U prz«dw nkmu 
i f^wó Krmaci Ir^iu ńfu Kunradowi glc^owitkirmii vydali 
il<5lM'> W« tny bca pófoi^j Pnwnyfbw 1, Botebw Pobo* 
in]r i Koarad (fłcgow^i b&wili się p«scocuea>cn) poMadłoici 
H«ni7l» wrocUw^iego (i754\'') a Bolesfaw Ly^y. bawiąc si^ 
frnbad^ wniercal brata Konrada tachwjrtftć; ket Mm uiv^ 

W d/i«lnbcy itui owijcie UJ »yi>ow&e Kcfuada [^ ^^47) pan^ 
«i£: K^jimin &■ KofAwacli <-[- ii6S), ZiaDowit »8 M^^crnwu 
l| »**»>. Nl^nl^^pftkoinł^^i/y le «ruys;tkich ksJątit Kuitntn 
koiAW^ki, iivic£Hruy brata Ztcinowita z iona f 1^54 , wydar! tnu 
Sitfadi i Lfdyog, wiSoyl tiporciywie i Dde^bwein Póbotnyta 
M fcanteteoię lędzk^ <i35SX DcMeał bbkupa lcu>wski«ffO Wob* 
nira, który wyitobi w^p^ita przeciw aietno wyprawę Oolesja- 
suw Włtydtiwręo i Pobatrwi^ Zi«fnowńa indXowi«ckief^ i I>»* 
skla hałickiegD (r- iJ59<. Nar«fizci«, 3 pięciu j«so ^ynów dwaj, 
],«9uck CjAToy i ZiemrrmysA. pndnti^b/y bum pmciw ojcw^ 
4)panovaH d ii rink w smadzk) i »CMrrocl>w<Jc% (uAih ^ po 
4sńrrd Kazin^rta (1^^) ti^ ^^^ •<ynowie yrgo paiynrali- Wb- 
djihkW LcŁicf^ na BrzHciu Kujawskim, Samowi t na Dcbrry- 
nu. Kazntn na L/goycy.*^ 

Duch meswiKOotó i tfd/a ^ImUy, op a pow a maify tnnjUy 
Acn^ rozrodzooycb potomków Pia>t9, pob udz ały ich do pod- 
Mfpów. cbwyoaia pneciwinków do atewoti^ aby wi cń en fai D 
WKoi^ dc [i<it(p«nr, a w nz£«r utfattcmyn dn prxyw«lpraa&a 
cwdzozwfpców na poityjc pts^ciw rodzonym braoonk O poCnyo 
iwowćj zapotmoiiia kaldy z u d jwiayrt kst^ł^ pro^adJEtl 




A. M51. 

na Ci 

PUa«l Cl M ^m pwtm 

tf>«. r«Ł IL S£^ T*kił K*Q. Vi*pp^ lfa«, PoŁ UL 17- 

4J« ILmł W1*^ IK. P. m, jr. 



— io6 — 

poliLykę na własna ^^?> i^*" /waJaj^ ha tr\ cx3 initi robili. ZlJiH 
spnecfiŁo^ w postępowaniu ksiąl^c wz^^iem państw oJ«i«n- 
nycK Bolesław Wstydliwy, tnymając *ic polityki wcgi«f»ki6), 
wAjłi^łHe -Ł królami Bela IV i Slnfam^m wy«tcfwwa) do walki 
£ l*r/cmy-sk*m-()lt'>karcm W, królem cre-łkim [ti53 t?70>, a tym* 
oascRi kM^ŻcU iT^Miy ^tuAdli pu Mroiitc Ouokara 11 przeciw 
Rudolfowi habsburgskiemu <U77). ZailepŁenle ksl^łąt (vletk<i- 
p^kkh i mazowieckich do^xto do tcf^, U niebsKcąc na gwałty 
7«iVnnu. wrogip sUit^owUIco )G:go wr^glydi^m Polski i pcroiuni^?- 
wanie eic z maf^r^ram) brandenbur^kimt w celu f02£ZArpanka 
tiem pomorskich i polskich, k^i^icla ci poma^ti Zakonowi prze- 
ciw księciu pomorsk i omtj Świętopełkowi, który po j^ wszy za- 
miary Zakonu, jedenaście lal walczył uporcxywi« (<i4*— llSJl 
w obrmiie inti?r«ttów Jtlowiań^kidi I ziiiu-s/oiiy l>ył wcliod^ti!^ 
w b1i2.-u« stosunki z otwartym ni^Tpr^yjacii^iein PoUki, Barni- 
mem I. pomagfa'^ mu w najazdach na granice poUkic nad Xotc* 
civ — Porównywaj^c daf/ wypadków, czytelnik iK>]mit* przy- 
czyny, które niezmiernie ułatwiały margrafom wd^neranie się na 
£i«aiie pol»kle i rwanie tch po ktiwałku, W^^iakJttf pamiciać na- 
leży, U pogr^fona w niemoc dzidnicowych tatarów Polska nie 
była wyjątkiem w^ród otaczających j^ narodów. %xh prtypta* 
dla Kwawolc iswyrti ksi^tąi niewolą taianik^ w ciąg\i dwócH 
wieków. Czechy prze^ warchol,*iwo i tuesfomo^ó Przemysłow- 
ców utonęły w nff^nu; intrrt?<>\v niemieckich, a Nłtmicy rozdra* 
blon« na mnóstwo part^iewek feodaTnych, wytworzyły nwili- 
czon^ iioSć rozbójniczych panów, przeciw którym miasta rmu- 
&£one były pruwail/ii: /aLńijie WŁijny, Pulaka zaA, /awd^JcoŁajj^c 
&warom dzielnicowych k^fi^t, ntraciła nadodrza/tskio i za-no- 
teckie potiadłoki. 



2. Zdobyozi; mnrgnifiw nad dciln^ Wtrli) i Not«^Giq «ł dci Drawy, 

(1251-1272), 

Korzy^ając z nieładu i zaburz^iS w Polsce, margrafowie 
br&ndeburg?icy jak ^py rzucili nic z lAibiuca na ziemie prawen^o 



— 107 — 



Odry: Jan I oa putudnie. a OtŁu TH na północ od Warty. 
Eeć wdzlerców wypadało kiii^Ji^tom wielkopolskim i Al^t- 
kłcn, ale ci kiujitct^ ^ci^aj^c się capiimtęulc. ni« midi cia&u 
li s3y, dni ochoty do waTki 2 mar^afami, bo w wojnie domo- 
rdj oamiętnoici swe eadowolnić pragnął, Wasak w> w tym sa- 
CtańCi kiedy Prr.emy^ław trzymał iv więzieniu brata Bo* 
lawji (1250^1733), kiedy Korr^d i^łŁ3|{ow«ki więził brata 
Lfyka wroctawAkiogo (t^so), kiody Bolesław Łysy pod etra^^ 
mrrTuieck4 Uiyvia\ ka^^tdaiu kro^nieAskietfo I t«m wyw^jlat 
bum obywateli Krosna (1*51), w tym iamym, powiadamy. «a* 
bic priypadt najwtęk^y wylew NicmoĆw na S1owiań-*txC£)'£nc- 
kLu»y kolonistów t ilollniidyi, BrAbantu, Saksonii EagarnąWMy 
alemła »k>wUiń«kie nad Lab% i liobol^, dotarły jui do 
Odry imajduj^c wn^ędzic role uprawne, piękne lasy* neki ob6te 
•- ryby, wm^/Ip mnrSstwo zwit*r/j}l i piaków, a pr/ytem titiicb 
^robotników ac Słowian, wyzutych t pofHadlości d^ciod/ic^nyeh, 
'te wuyscy jednak pr^ybysM docięli atc trudnić rolnictwem. 
Lifdjy nimi mnóstwo było włóczęgów 1 t;ciekAJacycb od kary 
ibrodniany, gotowych do n>/bojów 1 ^rabiciy cud/cijo mienia. 
I )iak w X w., w ^tdnoWL^ka^ nif^micckich rnu^ SoUw^ i Lab^ 
lormcJącA sif ^legiony locrów*" wpadały corocznie do krajów 
iwiań^kich w celu i^rabieży,'^) tak w połowie KIll w. podo- 
Han^iy xt)H*gd1y ^i^ dn obo//iw nirmłt?i:ki<:lł nad Odnj, ilciiil 
'oiwSorjiły łif im widoki tupioJtcnia *icrni wielkopolskich i pomor- 
skich. Jedna i takich band ,loiróW. pomknąwszy się z Lubu- 
nlespod olewanym napadem zdobyła licho fttrzeiony zamek 
^bą^yft, w fftiębi Wielkopolski położony. Poipleszyl wprawdzie 
wojakiem Prvcmysł<iw 1 i zamr?k odt^bfał {'JSOt *^ Jami»\t 
irzykladnego ukarania łotrów, pozwoli! im powrócK do domu 
-nic.^*]^ Zbyteczna pot^ażEiwoAĆ klęcia s^kodliw^ byta, al- 
bowiem zuchęcałit łotnjw do (biK/y<:h grabirly. 



*■) Dikla Biai>ij«uc>9 T. fil, «. *19' 

>*) A. 1351, ■0Uwn liKrancnlJ dc uiuti Lubiui «uunte*. T«o«ua( i4 ciin- 



— loS — 



S'di|iad łoŁrdw byl tylko zwiastunom zbliłających vtf gr 
inkjs£ych wypodków. Wasal nULr^afów Icsi^c S2CicciA»ki Uar- 
nitii I, nieczuły na wydarte n^u prte/ mAr^Tafów po«<»<tloici 
jui Odra I n^nocon^ :c«i«rj!chmctwo br^ndtfburgskie, nl^po- 
dziGwanic na l'ol--vki; udcrryl i mtack Onc6 nad Notecie adobyl 
(ii5JX Po£|)ie«/yI Pn^itiysUw j oó^^r?^ i ^Jimpk i>drhral*")L 
ale; w tytnie c^a&ie maTgrAfomhe opanowali kraj mi^iy doln^ 

Brak wliulnmaici /ródlotvych ni^po/waU nam ilulzid 
po»icpcin naborów marg^r^tów w dolinach Warty i Noteci. Kro**, 
nikjirxe polH^y mitcK4. j^by ule nie ^led^ieli o zastępach u\qĄ 
przyjaciół tUi staroiytnój tiemi pckki^j grających, Tyait:ias« 
ksiflęU E'tv:cmyslftw 1 i ffo!c-t)aw l'obnJny, raj^ci walk^ / k-yi^ 
ci^m Pomorra wschodniego Swił*foiJpłkirni i /ap*Ir.^yw^ iibijst* 
tyka pod Naktem 11255 i tj^bj.^O mm^J bacsyli na to, co fr 
nM\. doln<^ Wart^ dibła. Mar^Af<:»wic /A.4, konryntaj^j^ z ilojfoi 
dnł^J chwłli, ragamrli prawy br^eg Warty in\ Odry AJt do Tand 
berga, kltSry vr r. 1^57 obudowali.'*) Osad/ona w tćj oow^i fof- 
L«l:cyi mHmif^L-ktt^ mluga miała c/uwai^ nad uilerwan^ od Pokki 
Kicini^ ko^ci«»yńsk4 i wypatrywać dogodni^ chwilę do ubio£o- 
nia Santoka, aby zdobyciem grodu te^o uj^ć nadzwyczaj waUtft 
stanowisko strate^czne przy pot^csenlu yot&ci z Warc^ 

JodnocEC.^io z mar);rafami do jifranic polskich wdderali n\^ 
Aojuj^enicy ich k->ii)Ji;Ui ^chodrncgo Pomor/a, w ci^lti opanowa* 
nia lesistych posiadłości pol&kach na £achM od n^ki Drawy, 
ktdrc w r. tz^Z tnenyly się jt&tctc a2 do wierzchowin rzeki 
Krampe1**p, wjuutaj^:*^] do r/inki Iny wyJbt^j nii^ntii Stan>^an 



n 



«Uv po odebmlu ambu miilowal «lc ^kO roitimt. tpun Hbin liberał ad pmptia 

j«diux£fŁcif 1 niipflJem u VrteA BimlnuL Raiimtr. Nłiimnk Hrjnłttnbuif 1^ 4,^ 
•*) God^liw Puek, KPoL 11, 574-Si Roet, Wisik. \L PbU III, 14— >< 
*^ łUunici. ivk wyJt). 4, 



— 109 — 

AW w r. IJS4 kH^łcui pomofscy rofporr^jra|% Jul pufiic^ą po 
f^bchodnićj strortic r«ki l>raw>- poto&jn^,") jakby wta:;n^ p3^a- 
;i^ a kłedyby mlarkowicie j^ opanowali — x pcwnoJcł^ mft 
ly. PrawdofKKlobnlo scaĆ się to moffto pocicws nap^u 
tmima 1 km Dr^r^A w r is^i, jak w/EniAnkowati^my ury^j.^^i 
lakitn spow>bera Ftemim I siaral sia fv,'<vnkowirk wyn;igrłwUił^ 
£ftbranych pnei mar^raf^w posiadłości je^o z lowej strony 
Odry: kraju fóamimhIctfFifo, & t prawej stTuny r/eki c6j, xiemi 
CadaeAfJci^j lOkolo r, 1230), xiumi poUkt^j Cfiintcc^, do ktiJT^j 
Sarnim prawa roteit. ludzici usiczuplcnic praw swych pr£cc roz- 
iciągni^it' fwWfclmiciwa m-irgrdruw na ii^nię Siarogar-i/k^^^j 
XAnt«pokojony wdiit^rttwem nurj^rafóiA^ ^ ksl^ląt pomor- 
Jskich do posiadlo^i wielkopobikich* ^dxivt walką z Śu-ij^opcl- 
kiem pomor>ikim I m^ czując się na sihtch po(toUć ws/y^tkim 



hA*lc&«k.iefna n «ml SittoGflrlfkr^j poi[aLllo>£l, ojLiunjl grantu ]&{: a ponto 

aa n^ftl^ii Cnuinfiie, fjn'^ in llutiaA Crurpel rlirRaii^ tn latia t^ro u 1 4^ u p > cl 

'«|on«t«B t»rmtnot <lir««t«HncapcTilD«trtvin,Ye3«iiift««- 

losctlH lcm|joifcbu» v*t il f bI i (1 1! Łt. KH^rlb^di* Cod?). N. )<f; i i9a> 

KI«ittp*rL Pnrn. Ufti I, N> 4;;, — W t«} okolicy p4^ni4j «bqJaiwniio mlu^o KoiO' 

Itfrc, iłfl ^Łk>nm Illutien^ Pct^wiiji} iiiApf (iiŁci IlAoiniTTa, Ktumitk. Na lUftpk 

*^j W t, 1251 WirlfBtiitf in k»^c clymii^tki, n* apnu^dic hlkulora HuT'>- 
ko^idCCo {Bdbochj du]^ .te^i^enioa miaio* ihcacon lewici In i1cicn<)- c|(KiO Tlifitui 5i- 
ntdńctff cjn* pTŁ^jain fla'Lunł. Dit4i opit ftaoic, : kl4r<v^ itiiłiij, l« da Pcmons na- 
leUi tnij IK lyiko a Umlć}. I«4 <e^d4 i i [4j lUi^af Diawy ^loZonf : & huc lUfol 
li«lifiiai> . - . aJ rivsliiin Wuirawiiftiija , - - 10 *iri|;umn VntBliivi.„ lul moniein In- 
ter nl^f^rA lion 41 p«lurfe>n fitctnici:^, IpiIb •xrŁciŁ» Ad monUm Upddfum Cupna 
mi^snla Młócili iwrt kir ni3mln«i]in» in^Iit *i] ptliMn RrtriTiA blarn.,. in m- 

fvnaipc(4i*. d iii; in kiiik^ittflme |iEulntiealti« yei Bj-lYmm pł iu»lralj 
• rli Dtn«« iac^nirin kig«it m i/bonbw > - < w-pe ad tuea*>'n Vo<uinai>, 
fJBc illiu* bU;!:!!! ullciiat proccdcutcB Dtiaaam Au«mrti altin- 
Pi4tr«, fnminłf. Urlinn^lł If. Nr 5»ft /ii<\Unit klocrinrii. Ołl l''J 
^Ih^. ni* prijKlc ^ ikmkb, ■ vhvat uiĄ ^^jf^y pnotcilJ lu *tataoii {ł- 
\t fnett£k, kt6ri urn uJol^ti o«dc I ^^i^d Wt liche nbiiriTh U«^i do Koileksu 
'i*lk&poUUcs9 T. t\', ts J5g, pnyp. 5- 

■*; Ttk kImiAf kolbseki v r- tlĄ7 oinymul o4 nuiBnfó* p(iivi«r9te- 



— IlO — 



nieprzyjaciołom. Przemysław 1 powriał niefortunna komlńiucyy 
jjcdnać sobie mArffTAfów wydaniem córki swój Kon^tancyi /s 
Konrada, «yna margrafa Jana. W tym oelu iiiArano sig w Riy- 
mle o dyspensę, któr^ papież Aleksander IV ududil w r. 1^54, 
ale nim sprawa irLjiłic-ń!itiva douła do <ilcutJcu, Prccmy^ław 
umarł 11357), Dopiwrn opir>kun rtrim PrypmysUwa I bral i na- 
stępca jego Bolesław Pobożny, prayprowadzaj^ myil niebosz- 
czyka do Słkulku, wydał w f^tmtoku Kon^ancyc zł Konrada, a za 
uroówlonft wiano dal mu w zastawę powiat do Santoka naleJtacy. 
za wyjątkiem samcffo ^nodu (r. i26of.*"i Nic przeszkodziło to 
jednak margfrafom u^r^y^ dalsw grabtele; W r. 1265 bmida 
saskich łotrzyków, bezw^ipienia mai^rafa Koitrada, podstępem 
opanowawszy Santok, wydala go margrafowi, a gdy Bolc^^w 
FnlKi>ny zjawił ^^; t. woj^kienn, ^tan^ł^ umowa, 2r. on %yait 
Draeń a m^T^af Santok-'***! W następnym r, ij66 Bolosław Po- 
bożny ka^ł odbudować w Santoku zamek mniejazy* nie dla za* 
łogi, a tylko na nńe^zkanie d!a księcia, !ecz nkorti odjedial mar 
grafowic obiegli Santok. Obawiając eic o los ludzi w zamku co 
stawloiiycli, Doltoław zamtik spalić roika/ał."ł ICsi^e łudził mc 
nadzieja, le apal(!nicm dwóch własnycti zamków zadowoli spo- 
krewnionych z Hfhs^ margrafów, a ci bczw^tpienia imieli %i 
'W duchu a latwowi^mofci ksi^a. I gdy Bolwłtaw zajęty b 
w Kujawach walk^ 2 ksi^iero inowrocławskim Ziemomyslem pnees 
Krzyla.ków wspieranym, margraf Otto V Długi, syn mArgra&' 



I 



**} Koil Wiflkoir. Ip N, ]i6, dispeiiure cum didcot Ccutndo et CooiUuiJi, 
ul Ban obitDtc (^uid kltflr Łltnum iiuKa i^ontinfDlnJUIi* ^n^ o^nligil, miirtcno- 
aluui cunUiLhfic, , 

■*) Goi3yi|*« Puck (Uoii. PdI. 1T, 5EA) paoiuli pr>d r. iiAo^ l< [k*l4-«1iił«' 
ConsuntiftiD) olim Pnimitlnoia tłuci^ . . , ^lidm Coftndo filio mAfcblonti . - ^ FcdI 
CŁik»iil'Lri in uiiifcni, et łckaiiilutcuj nuitti^iroLii in culro $«Dtlioik eacn bihIocd ł4I«- 
hriLtiU Cui <ait«Jliniiun K4alo»Dtfiai pro <1c«e ciufclera obŁifid^Ll, nd ftoo Ipram 

••) GAily«ratr PtUk pod f. iifti mOBl: ^aldiini SuatM liirtiociiJl, nU vjn! 
") GcKt^iUw Fm«\c. Mon, Pol. II, S9J- Rot^aik WUTlcopaUki, Moa, 



1 1 1 



ni, £amie^^ając kasztelanie Santock^ ufi^rn^ ibudowal 
%y I^buAcem d Międ/.yricc^m xanick Sulęcm ftsóg).") Bo* 
lo^bw Pobołny chociaż j)ojmnwnł, j^ poilobny postępek mar* 
gnte xmcrza\ do dali^^ych uzurp^yi, odłożył w^^zakJe wojnę na 
cu^ spo*obriejszy, a tyikił Micil/.ynuocir kju^ ti^jaczy^ waleni, 
pnekopimi \ b^nk^mi opatr/yt^, — Idcf oiAUf^raf niespodziewani* 
napadJ>4y n^ niedokończone warownie Międzyrzecu, — spalił je 
To Jul pm?:cho(l£iło granice wszelkiej ciurpliwo^cL Oburzony ilo 
£yi«effo Bole^aw Poboiny, puścił sl§ w popoA aa Nieircaral, po- 
pali! oNidy ich w okolicy T^ubu^UL i Sul^tn obli^f^. Kiconcy 
nuiii Polaków kamu;rłiami x góry rii^k^rymi, a Polacy uisklis 
piw$xy si^ pukierzuni i wydeklesy palisady, podpalili jamek, 

Iklófj s lałog^ nWnWk4 w (>opiól obrcicony został. Tylko ko- 
mendant lamku Sabel z niewielu fiUp^oich do nlewoU 9S^ dostał 
Podczas kilku na^iokmich bojów w dolinie Warty i ujęcia 
Notcd, m&rfcr^fowb nŁe laniechaU sxarpać posiadlo^Ł pDlskłe 
da16j na p^oc u iród^^ł Dmwy pololonc. U»tro^ głucha, odda- 
lona od większych goictAoów, pelnA Jp^ior, biot, brodów, pa/ha* 
wionA warownych tfrodów > mało ^ludniona^ a przytem licho 
ttnttona, prmLfctawiata wyborna iiitcJMiowoAć dla p]4tlrowania 
band k)trów i ^lakładania giiia:td łupiuJtnic/ych. Margrafowie ko- 
rzystając ze spnyjaj^cych im okolicfnoict, posuwali się krok za 
, krokiem ku wschodowi, a ksi^fcta wielkopolscy, zaj^i obroTt^ 
L potiadlo£d swych nad dolna Wartą i SotecSą. mol^ 1 nie w:fr< 
^HdrielL J-e na ich terrytoryi, pograniczni ł ziemiaroi pomo^kicmi: 
^Blipany, Pynck^ i Siarogardfkf| gospodaruje coid/odirmcy. Pr^- 
^K-oajauiłdj kronikarze polBcy nic o f;frabiełach margrafów w tćj 
^KiDicJMcowo^i nie zapisali. Mulimy więc poprzestać na luźnych 
wzmiankach dokuirt^niuw. z ró;Fiiyeh powodów wydanych. 



*l A, 1^49. Cttn Miisa EharchioaiB bnii^^ibtirjpirŁiu itn d* SfOntlic, |KHf 

rra9f«Uir UiM. II, Sfl- Takie Koce. WIdtkop. M, F. Ul. JO. 
■*! G^dytkw G*^ 15&, jsr- Moit. I^ul. II* S95> 



112 



Jrftzcicr Władysław 0^otkvcl w r. u^ft iud»i Templańu 
szom WMĆ MyaUibone w JTiomi PirycW*), a pr^wtt»n w n u^ 
klaA£torovri kulbackicmu o&adę War^iri, nie^UIcko ^[y,^libQrxl, 
wJajif Hii? ukl<- w ti&m\ PiryclciJ^,**) ocjya.-]dcie więc. a« poło- 
lona blitć) do granic poUkich i na i,vsch<^(! od rteki Myiii «M>- 
inU TuC£T)0 Uo Polski ridie^dU- Ali? l**^)' nugranio/criiu bi 
kupfiiw LvbaHki«^o i KauniorAKkio^o przoi legata papieskiego 
Gwido, w r. ij66. zlemiA Tuczoo <k> biskupTiŁwa KamieAskicg:^ 
pncyl^CJon^ zoMałft,'*! /. c*ecro "rnitfi^ w)rp;idji, ii w lym czasie 
do Poiitki )u2 nienaleiata^ Op;iD0iVAEi j^ margrjtfy, wedle ptzy- 
pUisjECJwiift niemieckich pivirfy około roku 1260,**] \ u £n&det 
Myflli tamek Soldm zbudowali. Odtąd okolLćc Tucn^o ii«rni 
Soldin prxe£iArano, PćinJ^j nieco mart^r^fowic. odwróciwszy uwft 
Bolivtlawtt PobnJ:iii?^o w ?ttronc Siilędna, nuciii mc nu pocbA* 
wiooe obrony pOKiadloć^i polskie, poj^^raiuc^ne i ziemią Staro- 
gardzka, opanowdli okolicę Chuc^no {Arn^walde) i a2 do wler 
chourin rf**kl llniwy dotarli (r i?69).'-J Tinn tic ji^dnak nii*/a» 
dowolniU margrafy, ^^dza opanowania Santoka i Drżenia ni 
dawała im spokoju. Ł gdy BulrtnUw Pobt>łuy w Lutym r 127 



Im 



•*| A. 11|A WUftłrLiu caaftn cluniuJ mflitbB Templi tIUm . . . Mtctlboii 
ia l«rr« Pinh, (Kotf, Wrdk. 1, S'. )i^V A. IA3<^ Wbdiiliua,,, fnitibat noMrfl^H 

'*J A, iJftb. itfTifB Cołteftn Llcipc«fł< «cdetU LubuctniH pcwłtrf* »l*hł^t, 
«t Innm Tliuti tum m» ^ttfiicaii^t iutc^n Ciiaiiiffn*!* ot^oU piiłtidcluU KaL 
WStIk. t, N- 471: Krflnocn l^ommewlu OrNund- IL N- $n. 

vcr«ui Poluiiitm ^u]Xf tUKimm Tuik ., iuJc Ji Tei^k lUpoi iii*ij:nam ICitik u 

iUm per ipiuni f- Cn^nlU irt T. CfAmpel, itcfll inłł il. Crampł-I łupcr CflUimooiuilt, 
€l (iipff mitnffm , . ir^ni »o|H^r tl. ncillnur, Urm ifc C^UliU? li. iJ>'qac ad l^nicii 
łUcai Dolmen vantu oriccilem, fttm de łUjno Dfilgen iił^ye .vi płlłi" JomiccJl* 
TcrsLU orŁcaiem. tcai diroctc v«nu* oiunlciii iu|kt pairum >liitc<^uift Glot^ tU'^ pet 
medkta klof ni Ciut iut|Ej« ^ urbor^m «i|;n»arn e< aJtvt-iiis i«riii« crt^ntem 
dktccie In DiAV'(n- PtOmciL Poiu I7ik U, N. Rtf<). T*hlin ipOMban oi 
^iian Dulgrn lljn^e Sk), kiOrf l«^r<> ni poffi3ni(xii pL>ni<]ru 1 lirn^ Cbo- 
uiiOi idfC Itu »łcbo3i>wi, edaJMny Jo Dr»*y, P*rń*, inapę -flu Jiił'4 RaumfO 



— U3 — 



bawU w Krakowie, Otto Dhigfi odbudował zamek w Santoku. 
\yf Qdvcei Bole^hw kazał Dr^eA odbudować,'^ Lecz gdy nieba- 
wem t ten lamck wpadt w ręce Ottona, Holc-^bw po;>tanowit 
oba jfamki odiy&ka^. 

5>icios:^Aia w^Tii^ lila PoUki jrnaczenie mfal Santok, kt^ry 
ju£ w początku Xn Wicku ^lyni^ł, }ako r^tmżnka i klucr króZ^- 
«tvra^-^J Pololcny nad Wart^ przy ujęciu Noteci, Ofutdiony 
Memą i^lon ^ kAfi£telanem na cjrt^e, Sintok panował nad ob- 
szerna okolir^ mirrUy Odr^, Tn,|. Drawie, Notrci;} i Wart^, tu* 
ÓJiti nad jedyna wigk62% droga z Polski na Pomorze prowa- 
di^cf. Probo?ac£ koi^cioła aw, Andn:eja w Santoku ' roeci^at 
i(«'^ jury^ykcyę durhowną na cal^ okoltrr^; w7Tniurikotvaną.'') 
Margrafowie, zagarnąwszy kasztelanię Santockf. napdnill j^ 
madami nmnileckimni i TD£^<}*«pu[1arowa1i si^ j^k v$r. wtannym 
domu. Nawet probostwo Otto l>ługi z Santoka do Soldina prze- 
nidoJ.**) Odcyska^^ tę bolesna Mratc. oraz przecie roargrafom 
drckgc do dalsaych gralń^y, stało s\^ konlecmoAci^ Bol^taw 
Poboiźny pojmowa) to i do walki gotował $ic nalciycic: ściagnj^t 
WMy>Łkld uiy wielkopuLskit^ |iomnoiył je positkorit ?,if*morny?tla. 



I 



Jeai pcu t<^Ak:) Uosł Choccnop — OpkrAjac »■( tlj^ ^^iljinjm pt±tt >1kivoji It 

V ArasvaUe. niby w t. ilA<) doWumentl^. tnoi^ ktiWt^' lŁitfll« łmniPiflci* ifptntc 
•w Yiifl w kaaett Ad msrETafóv i gnyrjokl altilyc itn «lttrri«. {PrUmfrt, Pom. 
Uik, II, y, Wo;, W*onvT utifyujuj), ic w tjailK roku ChotJno (AituwalJc) b>|^ 

T. JV, s, 354, Ak dobumcDt m V)'«l40jr e oJpUo ucbfrwititfo v Dcrlhif, t nk 

V nyg^slu, nie uilbfujt ni Mufanlr Qi]jinr1l Fotwft^yv>i> iprawfn prrf^if-ll ila 
pTMlifMn*<j i* Aniffl-Aldc jHJTM ▼ I. u;o liaflo «ic ponKrnkiem i ie WAmion . 

190* WipaAa tuM lo m iiwotlu. JaIło Jtdilck da ot>ja<ni«nlA Ko^lckia Wulkop. 
••) God. PMck, 1. U7D. Mon. Pul, ll,S9&; Rikł Wiclk, Ma». Pol. tH. J*, 
■■) K«^ <ijvIodU Cl flAiit, Ycdlu^ liallimH Hon. fo!\. I, Ąą'.\ 
"') Eiml runtc^uc cAitrum ^anl^k nlim yiłMc niai^mtcn, In i^uo tniilli imlltcn 
M popnlftDarH monbanuu, ei ctlain Ic coilcin a^tra pratiioiliuri S. Anilrtlc^ Cujui 
ttdttsbc fn*Fo«(l4» fa ^mnibm «ccI*(łU iafta <:>dnm, lwim, Dnwam, Warlair et Ko- 
ira tfttDcni Jutipdictkifiaii iudpructiiotiutocitrticbaL Gl>i). L'juk Mon. |V1. II, ^^^ 
**} %t»tf* »ig lo li^-ipi^nj pD imicrci krMi Pncmyklawa w ppku 1196, jtll 
ifawul* fAiaiKjuy koalyuiuŁOT G«iljilawa Piskt. Mon, PoL LL S^J. 



— 114 — 

Icbigcia kujawskiego i do kraju ^rrex ni«*pr/yjadól i:ajc<ego wtar- 
gnął. *- Otto Dtugi, ni« ciujfc mc na »itach, aby raóg\ wojaku 
polskiemu opór ^uwi^. Irzymal się w zAmkach i warownUch. 
a Bolesław ni9 spoikawszy nłepr/yjariół goiowych do l^oju^ po- 
palił of^ady kolon^^tów. 2dobyJ i spalił immek Soidm, tuidzki^ 
kilka innych prodiSw i do domu pojpicsiyl (ijjO-^^j Aby mógri 
poda«^ kKicciu PotnorzA wschodniego Miciwojo^al 11 pomoc, dla 
odfibr^nia tidui^^ka, pf2C2 intryi:^^ marj^rafów. ;r&ło|i:ft icb osa- 
il/tinf^o.") Jłkoł, oilbyws/y w |K9r/,itkii r. i?;; wyprawę \ po 
strA^/rych i^turmach idobyw&zy Odańsk, DoWtaw gotowni mc 
do now6j Wyprawy pn^ctw margrafom dla odzyskania dem. 
które w. roku n^ tvypu--lci1 margrafowi Konradowi w zastawę 
ZA wiano Kor&iancyi córki l^omysława K Wyprawę tę Holt*- 
»ław Pobohiy poruc/ył szesna^tolt^tnieiim Pr/einysUwowi. synowi 
P«emysława I. dodawszy mu doiwiadcionych mciów PrzeJ- 
pc]k« z rodu Lod/i6w, borbu Kadwan, wojewodę poj:naiS-*^k leifo 
i Jankn Zaręba-, hrrbu Grzymała, koGztelana kaliskiego. W obw 
wkruozajj^c^^o woj^tka pobkiej^ margratt^wic, nie imiojac ^tanąf 
do boju w otwancm polu. skryli się, zostawiwszy lylko załogi 
w warownycli grodach, łlufce Przemysława wkroczywMy poła 
Drzf^. w okolicę Dobk^icwa i Wotdcnborg)/') JEdobyly nie* 
jr.n:iny Wnii. /am<-k Strff^Icr, śwufio praw margrafa Konrada obu- 
dowany. Zatoka niemiecka wyctęta, waron^nia i ziemia iró- 
wimna. niedobitki do fiitrtvoli poszły. Pr/iimy-%łuw wruciw-nzy 
do Wi«*leDia, dowi^ditJał ^t^ ia po^iłkujj^cy go Kaszubi, poditły* 
n^wTi^y pod Drz^^ń, podpalili cac5ć zamku: rozkazał więc r>xcf- 



Mj Goilyil&w Pjf^rk. Mon. Fal. U, 59&. Roniiłk WliUi^pp Mon. Pfd, JII. 36, 

") W Houiułku Wiclki3jKł]>hirii cjfijmy {wid r. iZ^f. Pncmltt tjliuh itu(i« 
PKi(nk»1"nit .. . mirt^il armata mmm (Hntrr uIijr DMHn, łiuniłi pMtr mui IVwmnl 
tuliilrial iimivhu<iM C<inr«iiVv, **- inv Jutr liLic vitt. Mnn. Pot HI. IB. ri^iiw, 

PruiiiT^li.v i."lli>l w}'prjiw( ^uIlTd Drdłłfl* r cŁtgo wnirC^ wyłudź, te ilc pom- 
Irn^} V okolica Uol>kvciiicwoi, od kLdfćj tu p^Tut^- t^cbAd ]«l*la cdculkii Cboaoo 



— ti5 - 



Uc. aby ]ą nic spotka) Uki los. j^v-co dajrnato r-sAoga t^m\v. 
Scraelco, poddałj sie bej oporu. PwonnytUw j«fSi:ów wyprawi! 
pod T^ralĄ xa gntnicc> a umek wh&ną zalo^ o§«(Uil U27*\.**i 
Po inuJ^eniti kilknWni^ wojnj; iTr^rtriwników njism>:k> la- 
cIme<^. BolGjilaw Poboitiy, zajęty oi>enicni©m i^yTłowcji swego PrM»- 
myHliiwa / T.ukani^ wnuczka kni^U BArnima 1, niec2ul pck- 
meby roa|>ocjtyna^ kroki n>cpr7yjacirl>ki<* w lym catir, klt»c!y w 
Siczecina pneje£<l£8^ tniab do Pobki l.ukarda. M^rgrafy tJikl« 
rjiprily 91WI? w>tr/yma1i, c/uj^f: się uijroJonynil <^QJus£eiu tircjbt- 
i^kupo nu^dcbuT^^skiccro Konrada 7 kKią^frtamt słowiańskimi: 
Mikołajem z Wcrle^ Guncclinem szwcryńykJm, Wi»tawem U 
ra/kskim 1 Waldenuirem roziokskim, ktćny 1 Maja r, 1177 zawarli 
rwia^ck zaCi:<ypno odporny f>rxcciw raan^fom.*"! By6 moilfi pod 
nbaw^ alianMi Itrgo maryrafowir poj'*rl?iali siłj 1; Midwojcm'") tu- 
dziel 2 Bolealawem Poboinym, k<*iry zatrzymał w swera posbdji- 
niu Dr^di 1 miał t^ pociecbc, /.r- fia spotkanie 1-ukardy w Kipcu 
r. 1273 wyjechał 1 t<mą sw^ IM'>nq. hiftktippm Mikołajem Tkslę- 
ciero Pnefoy^aw^m ai do Dr^oiia.*^) Potoione Jednak na północ 
od S'oti?ci I na jarTiód ™1 I>rawy /iłrmip, [ir/r/ B rand rulni redyków 
dawniej opanowaiK', iud/ii'2 Sanok pr/y nich ^oi^taly. Krwawe 
zapasty w Zanotecki^ kf&mk na kilka lal u^uly,") 



>•} ke«inik WiHkE^pfilikf potl f, I7fj2^ Men, i^l. III, 39, 

■*) DfklifU)* lluEtiiji r. nys. (l^.lfrifTł II, S. 517IIJ i>«« ni ilr. tsą. 

•hDT. ul *1dncl doEuiotDdni (jJuni i:bi>i1iiu iluiJ* nuNilac Hciiiici ilc ViiŁliiiLlncjt, 
^99 <nl niti de hlto ludc BiinintP. Il«rri Kino 1173 iił |nFn» jillli^ Dal«UhK 
ciMi aiłbai JoraioB tfcUii*. umitc mu d tcv<Tcadv pnCr? iIoidiuu Kicikkc cpii^opo 
VI (biti e«atfn ilomiccrro rrttmkłLaor occarrmtii n^lcm itomlno I-unrth(% uv|uf ai] 
DrilidL ft-^-o. Wlclbuf?, iii M^^u ?dL III. 34. 

*■) UaciTd;!)^ Aw«fUitj «»ijic[ki, ■kiL-j^iiii ItiTlhuU (iowlaiIa: Die NUrUei 
Bchn*«ii n^h tUi irj|l«rw«fuii|f*ml:urtJc Mc>l«iiu in J. llJł tioca WiHdntiill- 
ttind RU lloTr^Lui ftvkilu»<n eu habca, Gcacb. v. KAi^tn luid t*oinintfrn< T. JIi 
5ji\ W*Cti*i; AtijOcwA KihkliAii Wwlkopaliblffn (T. rV, «- ^Ci} luiąifd vHJIen> 
poUcT poiAj ktckk^lelal £ aurEiAfiBn uwattk. -* Wujli;« inklMb n\* uirFerarto, 
A tflfcfr jj i ig ir m nif hrom licilr rcpntrntii IrwjiTo. 



— ii6 — 



Dotychczas wid^icU^my tnarffr&fów wrspólnemi siłami ubić*- 
raj^f:ych [>omDrvkin t iwKlcir p(łviiwllo!tc:i, /Aohyrj. b)'U jlii zna- 
CKiw, a CEM od wojny swobodny sprTyjoł obliczeniu idobyciy 
i oddania co mc kocnu należało. Wprawdzie Jan 1 i Otto 111 
Jut \T r, i!55 <lik*IUt ttię rdobycitA, -ilo wnri potc^m prjyut^picno 
do nowego podtiału w latoch ja58-u6o, Jan otr/ymal Cicić 
lepsza, ob^lsz^ w lasy \ \^k\, lii<Uie£ wi^cł^j «Tu rycerzy vra«ali 
niJfc Otto, któremu przypadł jamck l.ubu»i2 7 okolica. Dla 2fd- 
wnowai«nia działu Jan I oddal Ottonowi 111 inne posiadłu^ci 
w margTBfstwłe Brandenburgskim.*") Pod^iai in^al lat kilka, bo 
margrafowie cp rok co> nowe^ zdobywali. i*o śmierci Jara i 
r- u66 i OltonalH r, 1^67, zostali ^ynowi^ Jaiia: Jan II (f i?fii)« 
Otto IV ze stTiSii% (ł 130S), Konrad (t 1304), HM*ryk {f 1J15) 
i synowie Ottona III: Otto V Dłiigi (f ijg8). Alben IJI (t UOi) 
I Ott{i Mały (t^o^). KaJtdy / nich rhcial mioi^ władny udziaT, 
a wuyscy ^oltdamio starali się rwać po kawałku zierate sofii-i- 
ói6vf- w T.tiKycach, na PomorAi raodr/aiiskir-in i wArbodni<<in, 
V Wielkopolsce i Slą^^ku, j^Mli nie or^iein. to tyiułf»m zastawy, 
spadku. poKagi) lub jn^ka hądi focienda, cho<!by najmnirj^Łrrj 
cząstki poMadłoici, dla zaokrąglenia obs/aru, z którego ^awita sig 
w XU1 w* nowa niomiockct kraina Mark^ ^odrzaAsk^ (Marca 
TranuKlttrana) zwmta. 

3. Wypadki na Pomorzu Michodnicm do r. 1272. 
Na wschód otl Kolohr/cga i góry CbHinii jjawiło «§ 
vr drugiej połowic Xn w< księstwo Stowiańskio, pod władza 
potoirki^w R;tcńbłJTa, lintta ksicciii Pcimor/a xai:łiodnii-gri War- 
tysława I, Łimordowanogo w r 1135.*') Jakim *posobom ^fo^- 
mowało ?^i^ wEmiankowane kAtcfitwo, tcjro z dziejów mti dostrze- 
gamy, MuKimy wl^tc /adowolic^ s\^ fakt«ni, ie na obHzar^ od 



aij Dzida ninlfJncGO T. Itr, 1.. S63. 



— CI? — 

góry Clłi^mu*') i wi^nchowln rz*?ki Pro&oicy (Parsanly) a* ćo je- 
oor« Lcby w XU i XUI ur. pAnowdta dyrutstya Rac i borówki w, 
rcMluwikl któr^ pr/rdstuwm sii^ w następnym [ior/-)<lku: 






Clił B*UbI,d«ii 



Knlntn L ftogMtw L SwlĘtopirflL tfar^aw 


Bogutław. 


Malgamlft 


1 r 1 t^Kjy 1 1 A 1 ^ -j- 1 1 


^?. i 


i>7(' ■' Mawftf 


V^rl•^.^^JT^\F^ 


El n^mlufil-n^ 


^^^b Ł Arji>4jiu* 


1-.4A, 


JalLj|uif« 


ifBf, (iL.c(i(iri:' 


^K^ 


i>SlM. 




W ^liiTliC 


aim 


^^^^ i'it-t*Jf. 


,■■]««> 






ir^^—ii^a 


^^H t.tr- 


IB to. 








^^^^ B»9Mlaw 


Kd/imirT 


BoolmIaw iii. 


DobronUwa 


ZwlHllAlHlt 


^^^^^^V WDKtrUik^ 


dyuitt^ 


Ak .'(Inrnh ik** 


i pluO Cf iKU 


i ifiiffJ I. iH« 


^^H i -» 


t ''i^ 


^ yitr<H u ma 


t* G'iyVttH»^ 


» Mk^uJ^ 1 


^^f i. «-..A,wtau*. 


f' llH(4l^ 


UBMIlU*4fe^ 


imiit, y^\<itm 


k^ pIbhAlib 


^H b WmU Sur. 


dttmk* 


Ł ka^niak* 


na bmiĄlii 


t 1 Mh^4 ><it 


^^B 0^^ MłlVlk4«* 




<Ufala 


itj«-it/k 




^H c MknroJ4 1, 




^Al^awfa 






^B vi>Miit«*. 




in«»f fiBliiHi, 






^r ividn 1 Wftrt)«r>w 


ntcibor II 1iltłt«mla 




^H maaŁU^fci 


^\jti\fukV 


:*4 Tj.miitii L» tlcLujVl>i]i t 




H f-ina. 


i ■•<* 


ttB> Hiyifi 


ii<ifeVi>iii 




^^K 




fUTJcd t, IMJ. ■'luwj f"l« 








t 


iiA/. 


m 



\tm IV, Baniln IL Otto L 
<ft«-i>v- H»łłi^«*»orł ur*~oi)- 



GdoccUd ni 

pif uw«C|Aii^ 



Nt wsch<}d od pjii^twa KacLborovrkxów Pomorze gdai^skift 
1x1 dawiui do P(il»ki T^f*^c«, zoslawłlo w drugjrj pulowi^ Xlt w. 
pod nąd^m spokrewnionych t k>i^2cuint juichodaiego PomoriA 
dynastów, stosunek których do monArchÓA- poUkJch nto daje? ^i^ 
w tródtł |łulskidi hlaioryt;/fiych dokładnie okreStii^-**) Wbzakłe 
zwierzchnie Iwo poUkio nad Pomofjr<;in uwato a£ do Świętopełka, 



**) IŁ lat^, łn^blA Cbolla In Chi>]«b«rgQ(ui t«nilaru; Cbluin — Galin ^ 
lUen. ir«4lu|: 1lftn«lb>cba li> iaiiui i:<»: CtiolnE, Ch^ta. Codc\. N. tiu. R. u;£. 
CapdU in CMm V pLjbliiv Kalobiu^j, i*rumcn, It, N. t*>)y. Jrocu w XVI 
vŁ«bii Kwuow pUat* CtK>1(nib«iE, 



— ii8 — 



kiAry wyUmAw^y s\^ z pod władzy I.^s/ka Biitl«gow ublt^^go 
w G>i&&wio 13 LbtofKKla r< 1227, stał uitt nie/dlelnyoL^*) Okoto 
lego cUL-su Swictopdk, po wyg^annicniu dynA^i/ł Raciborowi* 
CiE^w (ukcJo i:iJ7) opanował ich księstwo, nic wijulotno lylko czy 
or^b^m, lub dw^ą spadku po niArce awćj Zwi^^nuitawio. 2o»tc 
^f zdwoją I, pot:hi>d/ifŁi^j |)rnwiIo|K?dnbnm z rodu R^tcihrirowi- 
c£ów.^'^) W ka2dym rjuie, od czatu w którym Swi^top^lk p^ 
czijt wy.^tduiat^ w Słupsku <loku(iienty ud rueci kociołów i du- 
chu wit^A^s twa, ^"^t panowanii; yiga w dzitlriicy RAcibon>wkx6w 
nE« ulega jul wątpliwości. Z innćj strony kai^t^U: sjtc^ecińaki 



Un Iron U* H^?? n^roaih ncpulc S«juboiiu GcdcDADciLii niAftliiit iiitlitglu\ -^ • we- 

of^U irk>lkluil. £Moo. 1^1. U, J97, S50}> AU j«l tr XVI vickii Kiumor im'^^' 
ŁaI m^liiuA^ vl9fToinokl kronlknurt^. Nie iV^)Af ni to, vlci>riciUla kię cTifiidiunio 
jAlmby ktlflcu romam i;^fiAikJ«£o b}H tylki> nacnuttnikami |i«1ikimt a;ł iJi> ^«if- 

TcŁayA. HricUf j«d<uk tmu IfódU pomonki?. ■ których 'lowNdujcibf rifj J« p«cj 
Simlrufcnj ka^^cKni FiKiioiut i^d^A^kK^^ b>t ijjcJct jcj;o Sabiiił*, Ig iv t- 1I4S 
kłic;lem (witcktni byl Gujmliliw, ic ^yn Samboia Mn:iwd| I pul ilc w r, UoO 

UrltiimlnTitłueh N, ^ I i^). t* £vjciap;11i» ptit^c tlę dcl gniltH prinoepi, [|Iii]a- 
wmny byt pnoi Ituty f^ólnacj- „ZwAnctpalU rt* Voin<nnotv.tn (Scnpi. rfnna Pru- 
łlc-Jium I, p. 7j;V A<a1U ki^tttkittit poLity cŁe wieJi(«U, It k«i^cij Pannom 
gdtAtUłtfln, niMATtjDJ* od tnorsrehJ^w polhkich^ roidaw^ll w«dlb|* w^j woli dcbn 
ikniBkicr ułliłitDwiiiłi poJMii i <1gt tpitwui^«U vljilct kudową, uwiciAli £wfą«1ii 
tiiAtUi>tki? 1 rwtfiriAini U*iłJ^i |iiiiiiijnrj(h, vrhf>i1iilt w ttcHunki p1^^tyl-tAv 1 u>Ju- 
u0 t iA)-i<;diiiiiii kti^icUnit, iltj^i^cri, Ic pi>AEiiJk1i vruył(|Łie alUybuty wlŁ^ljy moiut- 
łit). Nownt łipracił-Anir kwłijjH tCj pcMtjłl ^churh w /.dlichrift ,\et \V«lpHUł» 

tiiTD uiiurpaYLt, Boj[iick«:iI pod r. isSJ. Mon. PuL li, 1. 5SS- Pd^^^^nw «**dTiiC 

infMiof vktOnci|i;)t, qiu ku victrłcl irtAmi eicuuEl a Ju£0 prlticrpum P^lonlr vę fi 
łtiH ^illiier tkfcmicDilo. Mob, Pol. VI, jii— 1, 

**! Kat^TJi; łi tpa4)>:ii <ltlnUlclwa pn Riicnstimurkuncb Pii /uwnlilA«i^ loii^ 
Mupc(U)a oJUL fiiwi^lcpclku^ ifi LiLiLi>uiiic opiuotftl iJumkU w Li4UikfUfr SuJi«n T» 16, 
ct^t 2, i. (14. Zd&nlc jci.'u Joai pnyi^ti. KlL-miiłn « Pummci. Hrkuridi-cibiick i. I(|<- 

**J K)[0 S*veaTop«t£ii( Oel fJtrji ilui i^ompTarir. ŁMurn in STupik an. 13^7. 
D«4mb. it, Klcmptcł. Pi>mai«t. lUk. N. JJtr m)J(iif ufiiaei^J r. li\6, W KodcK^iie 
WicIkapoUMm, (loltMUitni t«n ijiliCTiy 1 orjfiniiln in^dnji^L^e^a ilc w Afcbiwuuj 
Kapituły llctrtfoliUtncj v Gnictłnic, Jai«wjinjr j«^ roWitm J3J7. Dci:QinU l( 
Łikic w Slupiku, K(jd. Widkap, N. JcC. 




— 119 — 



Barnim I \ dymł^^kt W^ny&law 111, wa^c praiTa svr& do 
otrzymania f^padku yo krewnych Awych Raci borów icuŁch, ocłc* 
kiirali pr/y]*an^j i:hwifi, aby po^adło^ wygasłego rodu: Sła- 
wno, Stupsk, Białogard etylem d«> księstwa Fomorski^o prsy- 
wri^ić. 

Zagrołony £0 strony ksiąli^t pomor&kkch Świętopełk miał 
tynKtanem niecnało kłopota i braćmi, któny po śmierci ojca 
ich Miciwoja I <r iłiJi panowali: Wany^Jaw na Sifcl^ciu, Sam* 
bor 1UŁ Lubi<i$z^wic i Kaci1>or mi Btatogardzic du<I Lcbf, sam 
/a£ jako najitarszy. r^^dzU calr^iit Ponior^ein ^dańskit^m aI du 
gnuEc widkopołi^kleh nad rztk^ Brd;|, a aa Wisła miał w »^- 
siedIjtwLO tylko co pow^taj^icy Zakon Krzytak<^w. Wortysław 
wkrótce unurł, (uj^), a chiełrńc^ po nim pO£0«ul4 bracia |k>- 
diidili &ię w ten ^po&ób, ii> Świętopełk objai Gdańsk. 1'uck, 
bwte^^ Nowe. Wy^^at^ród i jako »cnior rf^diiił całym krajem, 
pod ^o jta£ xwi«rxchnict^-9m Sambor władał Lubies/«weai,, 
Tczewmo. Starogardem t okołtc^ Wancką międcy Woraya a Wi* 
łJ^: — Racilwir lElrrymał się pr/y posiadaniu Białogardu i oko- 
lica. At« bracia Sambor i Raabur, knując pr^^ciw Świętopeł- 
kowi ^macłty. pciroj:umi?^ali ^ic £ Krcyiakami V>drada )i;dnak 
odkrytą £o«tala.*-j Sambor uciekł do kM^I^t Barnima 1 i War- 
tybława Ul, a ci, ro^zc^c pr^wa do spadku po Raciborowi- 
cuich, )^i)luwi byli ^ku^£y^tal: z ukołiocriiHUri, SAii^upelk, pr/iv 
widując zaburunio, zawarł £ ICrzyAalumi urnowa;, prayri^kł 
vr^<;tkic :4>ory granIcxno dfOi£4 pokoju ^aldtwiaf t ni« wckod<i6 
w stoc^nki t pogafiumi (ujS).**) Ubei pieczy wsjty ilc w ten spo* 
5Ób od wschodu, Swi^jtoprlk rj^urił mc na ttichód i wkracza- 
Jąoeffo z pfnilkami k^w^i^c }h]uK>r?ikicłi Samt>ora pobit i ńo nii?- 
troU u);ił, potom /dobył Biatoj^^^rd zamek Racibora, a nareszcie 
ihipioJył dobra aojuMitilca icli bbkupii kujaw;»kirt:o.^*) — Zwy* 



*') WUi£ lu u iliitiyi i«ŁglopclkA ti« lii*d piEod kc^^^n pt»iiit7r1iiiin w To- 
■•1 lUtHtbacb, Cudu H. :S9^ 



cii im iićdatyt^ tec2 oiewdzi^iay Sambor wnet £ Knyźa- 
kami dAlhf4 kn\ń idr&dc. Swictopdkn poj^WMy ddjJ:«mc 2a* 
konu, 3inii*nił p<;ilitykc i podcmi ogAln^o powUniit ad«ini^ 
tonych Prusów, poł%C2ył ^9 t nitnl (r. 1142), idobyt lamki 
\TjiTi^nbur]^ i Grutlfi^f^ a tymr/asi*m Krxy?Ary npAnowfili ja.* 
mok 2amowi«c."^) Bracia Sambor i Kacibor stanęli po stronie 
^konUf i którym spnyiriienyli s\^. ksi^i^ta kujaw%cy t inajeo* 
wleccy (I143).*') Wojna roctpaJiła słc nad Wisł% i Not#ci%. 
Sprzymierzeńcy zdobyli Nftkto I Wys^^^ród, .^pu-tta^^yli poaia* 
dUtici Swi^npcłka jti do Gdańska, a on naprótno kii«il się odis 
brać żarnowiec i iieuiic ChotouAską ni6jrcxył. Sprawa dosda 
ai do RzyiDiL Pa^n^ nuka/al glosit': w Nirmczt-cli krucyatę na 
wsparcie Zakonu- Świętopełk rawari pokój z Zakonem, a w r^*^ 
kojmic dotrzymania umowy u:^t4pkł Kr^yl^om ^atnek Żarno- 
wiec na l^wym brc^gn Wisły i dal w zakładnik! ^ym swego 
^Tściwoja, kt^^rcg^} Krzyiacy pod straJ4 do Austryi ode^li 
(134^)-*') Zakon nic pr^t^tawat ji;dnak knuć swtt pinUti^imc; ia> 
miary, wyzyskując na &w^ korzy- brak zmydu politycznego 
braci Świętopełka 1 ksIaJt^t poI*ikic1;. Świętopełk cfuwat i ^dy 



*"} R. llnfC naJaAi« SanibofA UiuMorowi Sukowiktemu. łloMttbiŁCli H. 404, 

•") BocucZiv«| pod t. 1243. Mon. i'ol, U. S^t. RoUDik Witlkiip. UkU 
pml t. 1J4J. Mon. Frtl, III, ». la Kiftnliuni ofdJnfct CjucifłfOłtim, — ladilei Ta< 
buła faadilotaiu iiivi)a>terti Oty^ciLAiA. w Mon. PoIijei, \1i yoi^ Hy 

^■) HoEitrhwjI piHl r. I2|j 1 Rmr^nik WitrlkŁipot, Ukir pod t, 1I43. M<jn. 
^■ol. II. 563 i Itl. lOL EioriLuiii Urd. Cruc^fer, Moa, Pol. Vr, 31^3. 

JuJ w r€ku tlĄJ t^iytititc\ itL4;jjirLtckL L ii;yai>vri? jr^-u Kittindin kaJAWiki 

tłttUłWj t 7-akoncni (awłflj. Kltmpui. Fomrocr Urtuudenb. N 4'«;. W f, il|J 
£ikutt uvAil iLOWł unH^ir; je KtcIniirMin kajawakim, SftRiboKm i Riiciborcm o pie- 
iiirad««n)« vejny t ^wk^toptlkUrm fi «lił £wydfl«nU (d, lub Łinuueiiia iTo HWirdi 
J</|;odEiCł;u \Ua aprtymkucAt^Y pobiciu. Il.i9łc1lach, CoJuł, K. ^Sftj Klm]>ii]. I*miw| 
Uik. N. 43J. 

<■> KkardiiiTu On). Cncirer. Moo. Pol. VI, toy BocucHnl, Moa, Pol. il^j 
£&l. ChronJCnn Ouaburf, w Scrl|>tdrv (ttum piumiLiu am, T, T, J(t. 



— 121 — 



^ 



^ 



I 



bnt jego Racibor, knując źćr^^ w £mowi« / lc^^^Umi pol- 
skimi, wracał « Polski* kizat go schwytać i w więżeniu osa- 
dńŁ.**) Wybuchła nowa wojna, któr^ Ul kitka (>Towadju>no ta* 
pamljtale (1^44— 1148). Zakomowl pomagali ksl^źcu Kazlmira 
kujawski i wiclkopo1w;y Pnemyalaw I i BoTe:^&w Pobotny, bwi^ 
tof>ft1k $pii*»tos^t Kx(jawy, domagał się m Kr/yżaków pttwnk;^ 
ula mu syiuw jrbudowat na 2ulawach Eamok Cięcterz (Zantir), 
tnynuti w t-wi} mocy £«?glu£c iw WiAlt^ a. gdy Kfzyiacy amek 
Żanioivi«c bram jego Sftmborowi wydali, Świftop«1k ;umok 
Swi«(^ nad WLhI^ odbudował Sprzymierfeńcy: Kadmin kujaw- 
ski i Zakon, z po^łkami pnyiUnymi od Frydcfryka nii3,iTyjLC' 
kiego, Tu&xciyU na*A'zajem posiadłości ^wi^topolka^ a Krzy/Ktcy, 
Jiapędziwuy »c ul pud Oliwę, dobra kld^toriie dupte£yll i apalUl 
(1246 — 1747).**) Nareszcie la poitrednictwem legau papiei^ciego 
Jak6ba Pantaleofia (p^iniej papićJA Urbana 1V^ Świętopełk po- 
jednał »S^ t braćmi i fawart pokt^J / Zakonem, zapr^ysią^lH^y, te 
nic będńo się emawtać potajemnie z poganami przoctw Zako- 
nowL* a wvt;lkir jtaj^a z .^^ladaini drog^ pokoju julaLwiać ot- 
cbot (1244).**} Racibor z więzienia wypuszczony io«tał. Osta- 
taam6 lai pojednanlfi aic Świętopełka i braćmi miało zajAć 
w Toruniu, dok^ l^gat Jakób wezwał Ic^gcta na d^ic^A 6 Gru- 
dnia r, 1148. Boliatyr pomorski, ratony piorunem Watykanu, 
mtal podać rck@ zdrajcom cjctyiny — bra4:iom i prtywrócit^ im 
udibly w Stupnku i liiatof^ardzio. To mu się gorszym wydało 
nad wszelkie klęski, na jnkit? wojna narazić mogła. Czuł alę po- 
nitonym » zamiast osobiMego st^iwienla iic w Toruniu, posłał 
pełnomocnika w osobie kapelana sw^^o Maroluoa zo skarga na 



pTJCC Miitlcfidka rnlctaiEL Klmifitn. Pam. Urk, X- 414. 

piail«t f^l dtiHhita. lucn ł. t~Ąj ornou tiurrc et |;rAn|^ie ublitik imlc ci|utA et 

i M gtMc fU M> UlyniiK ad cktimuiii tuli dcdacluiu pauper l«lciu» Eiuix1iiini OtJ- 
CrudŁ H. P. V]. J04. 

■^ HwMlbftcb. Codca >7K, Jsh 39!; KodfiU WicŁkopoL K. 373. 



— 151 — 



po^t^ki Sambora i Racibórz, którzy, oknuwg^y Mr^$, oma- 
wiali sjc i nicpr^yjaciotmi, bunty & £rtb.£CMnie kraju aprawili. 
A kM^jtł;loii] pulnkitn po/woUU na jcietni poniohikii^j zamki budo- 
wać. Legat, po naradzie x przytomnymi dof>tojnikami, oskarżył 
bwictopełka o kontumacyc i od KoQdi>łA uiJt<|C4yl (ijjS).*') 

Wr/awA wojenna w d^^u jtd^riiifitu lal nad doLn^ Wi«ł^, 
podniecała ówccc^tig usposobienie rycerskie w Ni<]oiciccb do 
pukania ;doby»y i &bwy w kraju oiemtCi^otiych Prusów. Tłumy 
faoatycinych w po^l;|dach rtrligijnych a chciwych łupi^ly ryci- 
ny &pie5xyły na w.sparcic chwiejącego si^ w -sadach ^wydi 
Zakonu. Z awamurnłkdmi pnybył w koAcu r 174S do Prus 
inaT£raf Otto Ul ze znacznymi posiłkami Zakon, c/uji^c »tc 
n]ocnirj>i^ym, prowadził dala^e jrami^dd^y k^i<|^^*-taTni pciitorskimi 
intrygi. Świętopełk, poj^ws/y lamiary wrogów, pogodłJI hic 
z Raciborcm i podobno w r 1J45 prjcywrtół go do r/^dów.**) 
A19 opętany pTZ*H Knytakdw Sambor ^przrrlal im la ntowielk^ 
sumę pDsiadlo.^ć 5W4 nad "WiaJ^, zamek Ciffcienc (/antir) z oko- 
lic^ (1J51),*'*) czego» m/iirnip vic, Świętopełk ^ierpirć nir mAgl 
i wnet zbrojnie do posiadłości Zalconu wkroc/yt, lecz i w tym 
ranc mti?rM-cticya Icigata papieskiego lOpuo?) aalcgnała w<Ąn^ 



4 



olleriiU non vikntvi,..- pidCfafum dunm Po<iirfiiTi>f Svrciikifiijkiim, Ar honr^rotn 
maitm ccfbtto ««|Ku0iTntit, pra <unlit[npl^bm r\ (oniuflidcils AntHicłit, Hfftitlbicb. 

») NcMbini* kriii Iłiliiwl [lATjjiiiSskkmii \nitt ^wl^iopcZka p<nlaiU«4ct pod 
Hil£rnwiAlil< I. 1:57, ApTild 5 Jjk>A w Slol|iinJ«, kłif^ >if w piiuumn^i ktit^b 
Ki^ilwn. Ilujiih aiilfin ^iicti iritn mcii, Jux ItulilnHtua fij|?i wMci. ll4iMlL>»h 
CoJ, N. 47J; Kr«iiipi». lVffi. Ufk. N. S&Ł 

^) jV, j;Ui Dt(Ciii1>i' ; Aa%. tu Culiimit:. Sufot^fut Jci ziMlii dux Pomc- 
miic. młgivrio ci Imir^lfut domm ihriilfMiri:^ 4n 1Viiu-i;i... immi ^uod in n^-lcin 

W r I3;j iCTtte Sarulicr Ip Dcngwe wyitainl i1ukun«iit, i* «a ilofudtiG ud /dka 
lului;! on m M<rat^ oJMĄpnI ZaUonnwi Minek Zonl^r (Cbfturt), ponu^di^ koni 
iii>»*J A łiarcj Wiłily piilCłJony, |iix?Łt4 wyjiiy acm, Uoth^ pAtiWCiik) piI Kcvc^ 
ltBsen:4cVi, Cod. NN. 4fr;, 4>4. Ptrltach, Pomnii^rclMtfhn Ufkundcnbiich Ji. 159, 
'^) A^ iJglf Jim. (r AjwJ Tboran, Swujjt<jpiaUu» Lmmcinoi buc uIiiŁJb, Amo- 



°^ 



— 123 — 

Cjuj^ słc spokojniejszym na chwilę a» strony Zakonu, 
>«iCtoprtk ją\ mi^ do odwetu kM^ictom pobUim » ich ci4gte, 
nftjnir^sliiWTiit^js/.yrlL ^pMw.idi, |j»[ut?r.inifT Kr/yJt^ki^w. /«mdL:h 
i^twćj Swictopdk fiki^row-al na pogrAniczno Pomonca / Widko- 
>k4 i KuJAWdnu Nakło, które hyn jeifo MictwtSj »if;s|}^ 
dawanym napadem zdobył (r ti^$}. Umiłowania kUccia wlel< 
kopobktego Pri:«niy^ławiŁ I i Kaztoiina kuJAWakic^^ w celu 
od^broiib NakU /ostały bf/ ^kuiku. Wiwly k^i4źi*ia [tohcy, 
ibnóiyttAWszy |>rK»ciw Nakla inny ^amek, bawili *ic wyc»- 
cikajDl I ubijatyk^ l VomoiiŁttAmi, a lyiQC2«aeai zcbfdwuy inne 
lily, fani^ pomor&kl R^ci^t £dobyU> Z awoj^j strony Śtvictp- 
pdk, fwaibiwMy cccAć batogi pol^kićj w Nakle, wyciął j^. Na- 
iv»«:itf, i& poirtrdnictwem mistrza /okoniu Topo z Ojstirrna. wo* 
[}uj^ strony poffodiily »{«."» J^wictop^k zwróci! sUry lAroek 
DRkicbki, a Przemysław 1 lobowi^tal isic zApUcić mu 500 i^r:?- 
i»rien* Pr2«ciwnicy b«zbroniiit rs^^dłsiy się pomicdiy ramkami, 
t^U stc i WHpólnu; obchodiih urocxy^tOE>£ iv.\ Jakóba 25 Lipcai 
r. w Nakle, do którego Polacy w towar/;yNtwir Mmrgo 
śvif;topdka wt.*d;£U/'') Wypadulo picniad£« 2aplaci^, bcic Pne- 
ajalaw nie posiadając gotiSwki, dal Swi^top^-łkowi w rękojmię 
ui^zc^nui się 1 długu dziesięciu zakładników. '^) Wkrótce po- 
tefn Pn«mydtaw I umarł 12371, "^ na^kt^pca po nim Bolesław 



CM. N. 476, Kriccłunlc w Ktontct UllHkl^J? A- 1:53, muliLUda nuo 

ł|«m iMTuni icboi onnl&u «pa|jau. Mnn, Fol. Vr, isj. 

!■) W Lipca I3JJ ;a kt«na juiiŁii inwUm fi>rł ^wifloptlk pnyn«klj J« 
c £jilu>nc» du(bovi na nucy ravftileti> J4vnkj u poiictlniuwcin cidiiJyi- 
J4k<&ka potnojm. KmcThufa. N. 4')£. 

ft> GwIyiUif pHtk, iviilx m—USt Mm- Pol U, S74~6i Rocł Widkop* 
I. l£iS. IIS^ >i^^ '"l^I- ni, 14 l4, 23. 

t*^ BiOcisOL WtwWoi, w Mon. PaJ, EJJ, t^ wjIku ulitaJnjk«v |>o imw. 
ł1i CMfiO u Tuk* sic Ewtdajemf, 



— ii4 — 

Poboiny. goiuJ]|4: al^ do w^lki / Kiairalr£«fn kujawskim o ka* 
5^teUnią l^t^zk^t poro^umidl się t ksi^icm dymia»kim W.iity- 
hUwpm III, który mu pr/ysłał pci>>lfek £ 600 wojowników,^') 2a 
00 Bolesław przyrzekł wtpicrać Wuty&bwa namiary wtgl^ein 
»padku po Rei ciborow kuch, obranego pceci ^wictopdkjL Od- 
zyskali tę bolesna stratę ksi^feta pomorscy przy kaAd<^} oko- 
licznobci ustlowaLi,^^ otwarcie jednak wystąpić przeciw mężnemu 
Świętopełkowi sami jedni, bez sprzymierzeńców, nio £mlc1L Pó* 
moc przyobiecana pn^ kni^cia poUki«go k wspóldzbUnte bi- 
skupa kAinicAf^kicgo, a preytcm wycieńczenie aił Świętopełka 
dlugi(?tni woJDamf, ońmidily Wanystawii Itl do dziAbnia. W roku 
IJ59 sprzymierzeńcy wtargnęli do Slup&ka. Wartysbw, pole- 
ciw?i£y tiiskupnwi kamieńskirmu s[an^«^ ohn/rm pod mi4V-\tcTm 
Slu|)fiki«m dla &trzit£eni:t £dobyc^y, sam ru&zyl naprzód, 1«c2 Swt^* 
topcik, unlkn^w.Hzy ?<tnrctji mf? z knlęcic^m dymiń^kiiti, rzucił mc 
niespodzianie ha biskupa, jnió-fł go do kici^Łli, poc/t^m ^amkn^l 
^19 w twierdzach, a ^V«^ty^law £ niebem odejść mu^iAl^''! Ho* 
lt?J4wowi t»& Pobożnemu Świctopplk odwrtowai, pomi^i^ls^y Ka* 
jńminowi kujaw&kiemu na ziemi wielkopolskiej umek Palcoić 
zbudować-'^ 

Rozterki pomiędzy k&i^i^tami polskimi t pomorskimi shi- , 

**) Oodyrtaw Piicfc, v>idŁ. u;, iłs. Mou, Pol. II, sBii R^łwuik Wldk^^ 
(k r. II5I, Mon. fol llli js— J3. Do lg|p7 Eiattfpny pnypUek 7S. 

'") W u ia$j. BaiuŁm, naJ^j^c pu)«l!fi inUslu SUTi>i:«rc|i>wi cmd iAt\^ 
ln|, wyTuil ■]{, I* fif^'^ Un (ntlajfi pod jego di>3'>rtiti. i^aitncicnk 10 miało nn . 
*£f1cJ«ie louicbitif wujoc ac ^wi^lupctkLeiii. W lymk': i. li^} ll«rniin I i Wutr^ 
Uiw in, DfwiłTfłłij^c niiTAM prłPi Ś»i^lopclki |io<lł4/o*n klii«TftPOwi biłk«- 
Wftkiemu, A^ruili ai^, ii jtUi oholicjt, w ktAr^j Uiy BuUcWj poi4 ich wtaO«f ?■**!' 
ikic, ucHowj]^ v«clki« nailAnu ŚtflętopflliL Si leiiam, in <JU3 Bucowc hlŁam 
M, ad aotifucn dominiam rciira co BiiDi;ci e t, «ti)o«t |io>iHHton«i 
■d ipium Ducowf; pcitiTi^iŁci , . . t^ij^h loaiulU rl , , - dgmiuus Ztw-Anlipokm, — . nUi 
liibrttiniii M immuneiL. Ila^t]b*<h, N< Ą^t. Klrnip^n, Pum, ITrh, N, $72. Ckl r. IJJJ 
Btraim pocE^r uŁywiC pLCU.ct& i riApiKtii: tEhEiTum Raj nimi doi fiaUi kil u 1 1 ti* 
d<cls Stinornm rt C^t^nh\t ByŁ iiwJr, if BAtikim juć v lym ctMlc 
wdticr*) (ic ^o kfiju Kujubuw. KLcmjiin, *. 450, 

™) ijud. ?ftuk. TPict/. 13S. Mon. 1'dI. II. s^j: Kocnlk Widkopulhki pod 
f^ m^. Mon. Pol, III, 33. 

''J God. Faiek. roidE, uft. Mon. Pol. II, sB*- Siiio-łlow. ninucrb =cpakuA£, 



- 135 - 

lyty jedynie na kor^y^f- Niemców. >far^arowie wdilenii «if 

w gbb liem wielkopol&kich i pomorskich, a Krzyiacy, posilku- 

i¥ *'ff p">' bywający mi / Nirmirc ryc^rumi, ^cbilł Pni&ów 

i pod pojon^iTi «0T7ania vjMd pogan chree£ciai^»twa, nowe 

piteiro niemi<^ckie na wschM od Wi^^ty uikł^Ali. 'A k^i^dt 

dowlft^kitb jralm lyJko SwicUjiirlk pojmował j-imiary Kr^y^- 

ków, robi! co mó^, aby wicrosi Zakonu powstwyma^. \tCK wpi^* 

bftuy się do walki i k&i^ctami po1<>kinii (1255— U56), mur^UI 

t gOTycxa parnej, jak na wezwanie l«g3U papie^ki&go Mezano, 

^fitujly do Frus pod wodz^ kMa Cicskicgo Przemyśla Ouo^ 

kua II i margrafA BranJeiibiirghkiłfgo Janj tłumy ryciTidw 

iMtkkh krajów, jak tłumy w dobijały rwi^c^f^liwych Pni&ów 

I u rgbMC2ach 0!(«d ich ^akbdaly miista i zamkL ku ccci wo* 

diów *«rych: Kfólewtpc na p^imiąikę pobyca w Ct«m miqi%g Otto- 

tira U, Itrandenburc w CŁe^f: rurjCTała Jana, Brunsbcrg w cr^ić 

te^upa praJAkirgo Rfunona,'*) jak n^ /it^roiach wydartych Pru* 

tom mmIUU fib( kolonUci niemieccy, powsiau'aly tv-ierd2p i ;rAmki 

ij^ceriy^ rozwijała M7 cud/0£t<mdka ad mi ni Mrący a, z nirabta^a* 

■y» rygorem tłiw#*hijr)ra wsryMko wpdlug porządków jii#mt4>- 

dcich. wylwar/ajijca no obcł^j iicmi novt pai^^two fanacyccne 

w poglądach religijnych, prjcprłnione chytro^ci^ i pr/ebfeglo^l^ 

» inŁryKacli, ciągi© d^c« do nowych zdobyczy, albowiem sił^ 

miecza pow^Uvi-5£y. nńcczcm lylko dal^iy byt .twój utrzymywać 

nogk>. I gdy l^wc/4«ni k^iaJł^u pol^^y obojninii* j:acbowywa]i 

tif w obec inUzcf^a pTZv7 Zakon ludu pruskiego, jeden Swie- 

^opHk wak:xyl fiApamicUle, ab/ obronii5 doln^ WLsIc i nir^opu* 

kić potracenia «3c Zakonu 2 Brandenburc^ykamt, posuwającymi 



"] Enofitloiu Ordinń Cin<i(«Ttirain •. ł. ili^. lUi tOtocw) cum Meidru 
Inntona ^j^ociJnar, (w pobrUu Kt^reaca), Wk1dov (atd Fi^ot^ ni 
TtthOd oA KjćUvca) Tapio. (nad Tifuc^rf) ac vcrtil... ittda fcdjil «t moulcni 
4 td loCTim> uhl DPDC tluim ni cutrutn Knnpkbnf «l pr«r«pll Ibl t^Mtnm nim. 
(ittm c*tect» «of citD . . , cultum ibtJcm (onnlłuitrfunt, t|iioJ nJ nKiuwULn 
lUlMUm wici* preAkll KuniEiiWm upfflliiyciuuL : .. Muu, Pol. Vt. (iiM. — 
HUtoiyi pt t, 1155. W«rt^u^ DnBturgi cattrurn Kunigibftg vct ruw*af>te. 



— 136 — 



Łlo, Prawdopodobnie. >-i> ły?/ laldi^o cnftrgiczn^o i wytrwałej 
ksiccLa, JAkim był bwiciopcik, J^omori*^ gdaiWkic |\ijE w KIIT w 
byłoby od PoKkl odirięfe. Jemu więc jednemu tylko lAwAń^cTB 
S1otvi&AA2czyzna zacłiowanii) kawatha PomorZA j^d^^kle^o o 
ncicsncgo n niechybnego pod wKidz^ niemiecki} wynarodowienia. 

Starszy syn Świętopełka (■}■ ii Stycznia r IJC»6) M^l«'i!^j II, 
cbociai miał brata Warty^Jawa i litryjów Sambora i Racibora, 
j«*drŁsk lit lyna jt^strri^ <^)^U ^^ wyji&idpk wUkh^j Amif-rrt, /^ipiKn 
Śwtef i inne posiadłości, jakie mu w fpadku po ojcu \ bracie 
nalcłri! mogły, spokrewiiiojiirinu a ro<lt:in »wym Udmiinowi I 
kiiędu *j"c/i?cłftnkieinu (n i^hĄ).'*) W j»ktin Cł*lu krok tawi byt 
uczyniony, odgadn^ trudno. Być mokc M^iwój zamierzał zbie- 
gnąć pretensye Barnima do Słup^^ka i Sławna- lub pamłiiowAÓ 
pnetoiuye do tychi« ziem księcia raAt-kieRo WUława 11, Iccar 
włcTÓŁcc ok{uało się, źc podobny wybitrg Mściwoja do riczcigo 
nie doprowadził. Oćy bowiem po imierci Świętopełka Miciwd 
zajęty byl walk^ z /akont^m,^^) liamim naj<^chaJ ziemię Sławitk^ 
triymdł j^ cm* niejaki, a c^cm mj wyprawa Ła skoA<:j^ylA. ni^ 
wiadomo,*') Prawdopodobnie na price^zkodzie Barnimowi Łiał 
Wisław II, który z powodu porsa^o maiki bwć^j, córki Święto* 
pelka, ir/ymał w 7a<^tAwiti Sławno.**) 

Tymczasem na Pomorzu (;:dańakiem gotołvaJo 6ię zab 






Rflrnlra ilJAiiHi Slutciuti^ (luci f- suit tjcteil)lru> tuEiEuliinuk ti dnfiowiniut liitidi Icr-, 

Eiimofe Icmii CBalrh, ciyilfUi - . . tjDc ui! iioi Jcvi>Wi jftjicrmii vel iiv\clTCB(iir i to- 
in nottro et ■ frarrp cum OTnni jut? poti obitum Doitnini liberę fMAldciKla, 
l^iametf. V^M. UtV. Buclu IL N. 760^ 

^ Chrobtcan Umbur^a. Scrip. ict, pnislcoruia L iiS' 

"*) Kroniki <i I4j wjnir miifj^ ^Id wi^iil^inipitć o nic] pradiowAlii tle' 

kTDpprt jp^ rl bciTimiKiii miLi diipcurt' r( illnln, KItnipiri. P(«n>, triL. HikTi iIt. ii^j, 

**> W f. ij;it Wisław tt, bf^t: w Sldwnb, ikiilaJ jMiiIaitti-U ruint« kio* 

utor^wi bubo7Vłlii«DU, rruimffi^. iTrk. Bucli, 11^ N. ^^H; $crip. rrr, prtti. I, 773, 




oic 7, woli Sn-ictopplka mlodik^j ^yn j^go Warty.^aii' po&iadal 
nocny idtnek i miasto fnU^ml: % okręgii^m, *^tAi%7y 7a£ M^i- 
«d« wl&<Ując Swićóom, sCt^sownic do prawft Kwyczajowetro miał 
nad całym krajem wl;ul/c sprawować, a pojCos^U pny iyciu 
itiy)oiriA jego Sambor rta LntńtfiiMwi*, głównym f;nxłzi« ziemi 
Tff^wsktój i Kacibor na Bialogardtie nad J^b^, winni byli M^Uri*- 
vo7r>wi, )ako ^^enioro^^I. pactle^a^. '^ody j<^1ruk Tiit<;dxy kfii^< 
i nio było. Stronnictwo Wartyflaira ^imierzalo wywyi- 
gD nad M^iwojo. W^c^^to ^\% xabtir/enl« (ućg).**! MAci* 
)uż /auUdnąt byt GdaA^łkkcn, leci Wartyniaw 7 pomoce 
ików lewych odbił tę »toIicc l'oinorza> uwicfLI brata i kło- 
poty go trzymał w Raci^tu/*' dopóki ten nie /rjie-kł 4.i^» ido* 
łifoy,'*! Pab}^ n-msu, Mściwoj eamienyt wyKnać brata t kmju, 
len nic cmjąc Atc na iŁiłach. udał .tic do miirgrafa Konrada, 
I pnyrrelcając mu wyi^agroilwnip i xv za^tjiwę lamek j^daA»ki wy- 
^^puji^ć-*') MargTAf chociai ujęty byi pod ówcia?* cictk^ W0J114 
^Bi BoW4Wcm PohoAnym. ktńry gromił Br.indmburgczyk<Vw i Sol* 

^r ■*) R. ia*(L OrtoŁ*. *), V;'»i|iłLHr tf G^aAtku tłwytitl naJ«nK ŁUiti*- 

I fBvł MtDviUcT]]ii, W |i(łj1unitiD«tf bidit M>;i«i>jŁ (Fraroti^ K. 3;u). W t. tt^ą, 
1(41 1. Uc<lvimtf ^i cr»cik Jm IMn«»iianiin, pilurindiU v Slapikn Mdtfic 
wtct Htrt* Wt^tof^k* Lbtitoitf*! l>ułŁoi**k*einij. a tii:<jrnll to vv (injloniaaŁd Bik 

^^^lM|i penif^y SrsJnii Hw^^tf rif nk wcHinidj jt^ w Jratidj Tułowic 1. Il^if. 
^^P "j I4r ("SBjiiIdpDlciit.l. |>u>l >r iliun rvlii|iill HIlDt My«ttiig1iiiii « W^td^ 

^^ llM io^loTm. i^i^B l'om««aiu priibo v>, dommofn ^aban vcl(witjni ti f4ea Aiiiilio 
' tm^ Wjidiliu ffitfca apU «l Ib RciUk i^RduąA) eam Unull ilnt^alulum, Y<Mt% 

^^K-*i» |>«twn» fblim M>«lVTi[-Tiiin lihrrirfitim . , , Kfndiki Ol|4«k« fMon. V^}. vi, 
^B)Ł|). Ali wrllftf CrP^jiU*!* V^\^ nic uUdiLD 1?u aam W-mysliw ntwboiUlI 
*" tiKtfn)!, po fncTsenl* ilc pitn it|-ul OOjiAiki. Mon. foL II, S97» ikkv natf*- 

pflfpiłkTi. 

m^kU. IU UihUm c<ci dimitłC^ cum %\\,\ GiUock r»janim dmnitnanmi et 

KildUbMt... U. P. IL ^97- 
*■) liolytUw Patrk pnd 1. Ii;t Tn-Wi: {[>w (M^no^ mtbWu Animo, df 

i4ll. Ul Pm {URift Itairrm timm XVar<iiljvntTV imitia pri^licTiM o^iejU, M. P. \\^ 

tawoUt ^ pniniMfi hitlui>() nirmin^y, bo tt Ł^kiiu rulc i dokumencie b^. 
Jtt poprlHłieiK » pcipHdun t(c 



din spalił, nie mógł jodnak nie skustć «tc uk ^nyjAJąc^ sposo- 
bnoMa do rot&ieTZtm^ nborów At do WŁ^. Rycer^tn^o nie* 
mi<-rrklf' sjrtł*.vAyły rtt tchu do Gdańs^c:! i /jijęto wnrowniij. War- 
tysUw zmu&£ony u^t^pi6 do Wysł^grodUt zk^d z2m\endX wy- 
praw^ na Pomone, lachcTon-^l i um&H: rTrtoki j«^ poiinMono ^ 
u FrAncitikmów w Inowrocławiu (12711,*^ Mściwoj, pozbywuzy^^l 
się brnta. spodziewał się panować spokoJDi<;, Itct gdy chctal^^ 
wrdd^ <k> GdaAtika, u-ibroniła mu wsicp do /^mVii załoga, 
trzymająca Gdańsk vr imieniu Konrada.^'» Oburzony wiarotom- 
»twem Draiid«^iiburgC£yki^w M£ciwoj. wtzwal siły całego kraju, 
aby oblęteiiiem GdaAska pc>zbawl<^ załogę posUków branden- 
bur^Akich, Lecz gdy Pomoriantt! zamku zdobyć nio mogli, pa- 
nowie radzili księciu, aby sii; łidał o pomoc do bniU ciotpctnego 
i przyjaciela swejjo BoJestawa Poboin^go, przekładając księciu, 
ic lopi^ niechby jut dziedzictwo jego po»iadl Bolesław, nU 
wiarołomni T^iioni, lem bardziiSj, tn Matctwój II nynów ni^miat 
{i;;!).**) JfTSień dżdżysta nicdo^wolita ik>Ieslawowi wtiet podać 
pomoc Pomonanom, lec/ już w Styc/niu r. i?;; woj*>Ico pnlukie, 
potącaywsty si^ 1 atami MMw^oja. na l^dzio i wodach Gdai^«k 
obiegło. Kilka dni szturmowano do miasta. Niemcy broruli sń^ 
uporczywie, wresicie warovrnie /dobyt** a yu^oga brandrtnburg»ika 
w pień prawne wycięła została. Wtedy i mieszczanie Niemcy, 
którjty załogę wspierali, broń zloJtyli. JlolesłaA' oddal warournie 



Ib Wyuf^TtJiUic, Muu. PvL II. i<t% 

hftiictCj powolnJAc lig na lid Mudiju, paplany pruj )ikic|^« nluKcicft Luil,,., 
uwifif w lycn hicie wyniy domlntiioak intn Gdjineniem rtvŁtu?in H n-tnmi 

ic Miuiuj Dslfpll unick GiiaAiLE lA podaną mu pompc. leu te w tym llCdt wy- 
rsJiffnif ni' ju°'r ^^riieniBj^ <Lo'<vi>lA{e myna in pDlv>lJilatnnAłn propric* 
I lir ni. OpiuDC mciloTiiiDlc -liiciopUow nitmtHhJdi oJpajt ]u£ ^i-nuUitralf kil|ilr 
8tAni<1av Kuj(>t w ritiptawit: MkrfnTiio4jr ln^ndrnhiini-y w it/ti-^ich P^znotTiL, 
R<]unlk p^crv«<7 Tnw^riyttwi Naukowego v Toiuntri, *. iS;8. 1. ^o**^!, 

•*) Pitrk [KiJ r. 1371. M, P, 11, i,^j; alt w Rncfoiku WltlkopaltUa 



4 



— r29 — 

i jeńców ^UciwoiowK.^^ PfEekonani o zdradg przywód^cj mie- 
MCiati gcUtekich Jak^b i Amcid. wyrokiem d^du na śtnidi^ ska^ 
janl. dobra za^ ich na vVnrb puhlu/ny n*briii« joitaly/') 

Oswobodź I w «ify Gdafsk od Hmnc1«nbur^£yki^w. zoeUdwalo 
ll»ciwoiovrł roapr^wtó się t WUUwem 11, który uprz^xiws£y 
lobiegi E^AminiA, triym^t SUwrio i Słupsko, ro£por£4il£tił 5ic 
w nich jakby wp wU^inym krHJij i, ja.khy na obriŁ/^ księcia po- 
TDorskiCf^Ob zbudował miasto Rugm^waldo, nsjwct któr^^go pr^y- 
pinnmftla, hi kraj ten tło księcia rai^skiego naJely. Nif;mc- 
inego uTpo»obicnia Mściwoj, unikając wojny, pu^lt &k aa ni«* 
foc/pU;czn% drogę vryi:»cc^ów dyploiratycznych, famicrtaj^c po- 
Mawi^ przeciw Wisławowi 11 i Barnimowi I margrafów bran- 
denbar^&klch, l którymi wszedł w układy. Z^iwowlamy Sło- 
wianin mniema), ie potraii wyzyskać na swa korzy^^. polityki; 
pr7ichi«głyrh AskuAc^yków. SkoArAyłn m^> jt<dnak iimi, 2i^ Mici- 
w^j fgodził ^9 (r 1^75) u»t%pić margratom i waiąć potom od 
mdl w lennoAć iniaMa Sławno i Slupako z okr^ami, tudzići 
przyfukl ustawać prxeciw wszelkim ich nlopnyjaciołom, xa wy- 
jątkietn Bok^ława Fobolncgo.^ Zobowi^jULnic księcia margrA- 



f. IJ71. W, P. la iH. 

•pr^tA UnurflA": DtuKuUi Kiullicia i 1. d- ibAwi urn Miiutuj w piEfwlIeiMb 
' t. I3'J I I^S ni^ajłc poiłailltfici Cnalnipriwi « lada vi bum n Wii^aurouri^ lViy* 
wikt :A Kirtemia c, \lt\ wr^Ui;r prcci R<y>4Ci<iHikirjzo w CoJ- dlp. |>oL II, «. G^, 
I PnIbMfca PoiBmfi«l. L-rUuD^lcobiieh >', \h^. Tnii^f t \. 1390 nitdrukoTinr do* 

Ką](n4. Roanik Tw. Kiuk. w Tgruniii r> i6;8. ■. ^t. 

**) A. 1>7J. ScpŁ^ontrr- 3» in ponic L'iiwv^ MtitviFiu«^.. ilai onium cu« 
TOlaOttt'.. <[Md iloininuiain iłot^prum Jnhiinm*, Oitonit cl CouTAdi rLiAfttiioaam 
Bntft^nburf nMmP . . . ^b cpcm £ivoru tif |-miff fief ri^^n adiUTrtrii perp«iua noMt 
n BOMm pBcrii ficicndł, cudem nartbi^mbut culr* et t>rn* Dutru, icilicit 
^Colp c( Z1»VA, om omolbiu comndem aŁiinciłtll) «i jtirrbui dt tidna noitia 1^ 
lihboi i^i^pBtłnun tt csid«m ttrT*A cum ciiuii fjreDOfnlutii ttodiEi UEulo tocipi- 
»it» «b tbiwti, onuRio <t fii^lluit dcbiu ipj^i fdcidi ti boc ipMim noiini putn^ 
•nuhntjl tavtoUbiliicr, tiifcni bani pan noiTfdm inoriem Ipaii iTitłda umili confr. 
ft«iti... Pn»«ri, FMDmcr. tJrk^bflck 11, N, ^jdj Kod«ki Wiilko^Ukl N. 453^ 
t IMriLM Alcd«ri, ■ tca pncdittku«4l £ KlkIcIuu DtcgctB N, 4£fl, nu^j ł ka- 

Tob nr. 4> 



fówie pujrjcU, ale r wyltonaniern praw swycli nowonabytych 
ni« Ipie^yll^ albowiem ^agroJenl bylł przej: sfoncowan^ w r 1J72 
pncciw nim koalicyc książąt slowiańf^dch. do której i Wi!()aiv K 

4. Odpór margrafom (1273— I27d)> Przemytttw ir odzytkuj* t;raty 

tl2?e— I2S6). 
Natriftnc mtęszante się niA.rgralów do cudzych 5pran\ ci^^ 
głe d^leniff do grabiirZy f^ittdnkh ixx^iad1o£ci choćby po kii* 
wałku, nie gard^^ najlich&zymi środkami, dotrzymywania umdw 
i^-tcdy tylko, kiedy te były dla nich dog^odne. a w przeciwnym 
Taii€ OKjrufttwo i wykroty ditkuc^ły ws^yhtktm ic>i -'^■■iadoni, 
Kajwi^c^ krzywdzony przez nich Barnim 1, nie znajdując w 
bie ducha do diwig^ntenia &ic z poiiiJenia, oddawał aic aprawomi'(| 
pobożnym, szafował dobrami na nccz Kościoła, z ci«go korzy- 
stając biflkup kamieński zaokr^lał sw) tcrrytoryc i jakby 
udzielny k?>i^o wchodził z margrafami w umowy zgubne dla- 
Bamima 1 Słowian pomorskich. Słaba^ rządów Bamłma oimi^ 
lała margrafów do grabieży, nie przepuszczając nawet kTa^£to- 
rom.**) Inaczej stawili się prieciw nim ksl^iFcta laodrzaftskiego 
Pomorza i Wisław 11 ksi^Łe niAski. zawaił^cy zaczepno odporno 
przymierze; z arcybi skupem magdeburg^^ktm (r. ii7i)» Łudztel. 
ksi^ Pomorza wschodniej Miciwój. sprzymi^rrzywRzy lii^ z Bo- 
le^wem Pobotnym (i.'70- Margrafy czuli, ie się sjunt pod 
nimi zachwiał, teni bardziej, te opaTiowaw_K/y cig4^ giimych Lw 
iyCr (1254) uzbroili przieciw sobśe k&i^t śl^itktch ; margrafów 

pWytuM, bo otygłnAłii nie mt, Dngtt cayi«l Vffr9t-. pAirala, • pAlal^Bt wj* 
Jiwcy, p uc t ił. t tu|ii BjiTtuM pityncdl dv irnłuakat It u Wuctaj* byli ajiitf- 
wlc (li«Kh. Kug«n anrL l'oiniDPfn 11, y^'^), WluLoma Jtdnili, i« yitjcmj tynf>^ 
aJc iD»lr « DtcfEj uylflt pri* id Zaira- pkUuit, tuj li^H ntcTiowic, Ruc» I; do- 
ai»dnie oNjalntr Kajol w Kc^i. To«. J^aakoirego v lotunlD iJł^łl, V S^ Wjpada 
■ V Kod«liH< WicIkapbUkiftł popEuirif. 

*"i O irm wyicj w Mcl^cym S ■>* *■ ''S- 

**) Aonkl*! Co1bK<a*a i<I a. U71 Mvchion«)i OljT«ra iduItdc dmmpOL- 

TtniBt tt toum Icnc DuiMkc Je^utATeiUDŁ. ad a, iJ;i. U*icUUiDC» ivnun Stlil< 

onMm «l Pirk»BAfn z™^'** ipoIuYcnjni tt ttzttiitra uoilniD multiun tutidrfnp- 

biTttuot* KWmpb, Fommcr. Urk-buch. ■■ ^It. 



— ijr — 

iiuaitiieAsIcicb* TuLili się wi^ pod opiekę poicłn^go króla czt- 
>kiego PrzemyAla Oitokata U i ufając proi^kcyi jr^a, nabywali 
cuóia poftladlotei za pieni^d2«T, rófnorodn^ facy«nd%, lub tnnyrot 
in^^elkimi iaktt »ic tylko z6o.rzy\y grodkami, me fwatoj^c na ta 
co iwial o nich powie.**) Ale niefortunna zachcianka opanowania 
podstępem GdaAska i wn«t potem pogrom ich w xanotcckiój 
krainie yirtex Pi^cjsmysława !I k^^ccia potnaiSskicgo (n U7i)"*) 
wiŁtnymaly na chwilę margrafów od dftlsiych grabieij-. Wypa- 
dało urcgubwać -prawy z sąsiadami i ijednaniom powolno^^ci 
kni^ia Fomor^A gda/i&ki«gu. ułatwić tmhiK jKisuwani«i ^iy na 
«<scli6d ku Wiftl«. Wftzak k*\^ jul %\^ tgoćtH {r. 1*73) zo«Uć 
letŁnikii^m margrafów ze Slawra i Stapska, byleby nieOopu&ci^ 
w tych ziemiach Wisława 11 do władiy. Tera/ margrafy pire- 
myiUwaU jakimby sposobem pobudjri^ M.^iwoja do wicksfcg^ 
na ich konyAć ustępstwa, Zwabiwsfy więc Mściwoja do Ams- 
wakle, margrafowit! Jan II, Ono Długi Ł Konrad lak idołali po- 
kręcić sprawę, Ig ksi^le. za wyjj^tkiem Białogardu, całą posia- 
lUoi^t^ wlil^^ą, iony i łiryjów ^wy<-h S^rnhofii i Racibora oddal 
margrafom i odebrał ją od nich w lenrość, zł niewielkie 1 ich 
strony wynagrodeenŁe pieniędzmi i obolem samego k^ęda, }ego 
tony i łtryjłiw (t!7Ą)V} Ugoda ta prawdopodobnie jest jednym 
pojao&tałym doktuncntcm w tprawie, ktt^ra się dluiej toczyła. 



HP aii^* S«ctK)-loiyckich, t. iSti, ■. 130; 134. 

") A. 11^0 (iŁmuM ii7t) Afui\ 1. Amttfolde. Kai U«tvtnui.,. m iłgnnm 
itfcr ^bnc&ij CI diUcticnii ethibiu nabii cl unioau iodiitoliłbili* curn di^ii dgmi- 
■IB ftMCrk TuftichłOdlbm contrarte Ar: mera noitii vaLimlaic e( mgło proprto cl con- 
MDHI MnnU IroDA Doitf* et piopiicuicm omrjium t^Jtłomrn BaitroiuTa donatat^ nO' 
tfrh iTtfKbkvtłtia» ^uiedi^tU rctiiLDcUiiimuJ et rcccpimua ab c)*doiD lp» tiitm in fco 
liB, flMui'— i|4it proni jittiLini t\t nbjbtniltt, DicU ■liiai Ima uŁori aoitrt «t 
pnnk »)>Ub Mli* i^oŁlcniibŁił liliejb |iiiA« lytulo it*Ai iruknakusiuut perpttuv |iu*- 
ffj fi^fc^ pr*!^ (wtmm Bel[łft cnm tern ftd)icttil« *i omnitnit Bnłi prttirff ni JI4, 
i|««4 *d bin *«pi hben rtłci^AbUur >., PrUnefi. Pott. Uik. II H. 880. DiłUEitnenl 
fm GfrkMi, DrtfCr» Rj«ilvl t boiłurpiłJiAw. ^fn t^r^i^huilu nie ina, canir.x^i rokŁfin 
l»6^t Uk i « FrunicnA, a1« joi 'Juiudi w B^Ll&cbc Studlco, Toni 15, u 190 dcnri&dT, 
U V r. Il4g b)« idóeI byĆ v>fiiDV, t^b^ba ir u 1)74- I^^k Uq h atoit^Ynein ob- 

9' 



— TJI 



& kt4rói b{il»zQ %icxeg^y nie i^ nam znana Biorąc 3ddnak na 
tiwaifę ówczesne f-Ło^unki. moinA przypu^i^, te Kliciwój ^ziikAt 
w margfratach spr/ymi«rr^co-v pr/łtniw Zakonowi, kfłrpmii 
w tyinte cas>e Racibor po^ia<^ło>ić &«'% Biatogrard upisat. 
a wkróttro potem i nam do Zakonu wst^ptL Ritcibor £maH 
pn^d koftc«fn r. 1275,**) a Sambor i«mknuwvjty do Krzytakó^r, 
prze^iadywAl w Torumu (1276), zki^d uciekł do ^wej córki k^c- 
faiy kujawfikićj Salocneł w InowrodawiLi. 1 tam umarł 21^ Gru- 
dnia, wMIug domy»hi r. 1x78.**} 

PotbywMy 517 stiyjów i pirf^ciywMy ich drw^lnicc 2 wła- 
snym dti^M>twem, \ftci«<y roj!pr»r/adial siUmi rAłi*go kraju 
i już od roku 1^76 tmienit swą polityka i^zf^lęd^m mar^-rafów, 
a ci lymcuL&tftii podpirazyU nabyć od Wi*klawa II ziemię Sła* 
twTK^ńttk^ z xnmk\i!Tn i mhisto Rug^nwAildL* xa 3300 marek (roku 
IJ77),""') co roiumic się nic mogło me oburzyć Mściwoja- Wszak, 
pfietl CiJtetfima laty 011 w/i^ł od marg^rAfów ziemig tę w len- 
noi6 ociywiicie dU ca^o, aby nie dopuścić obaadienia j^ ia< 
logą nic tylko Wisława łccz i margrafów, a teraz w skutek 
umowy t Wisławem, Brandenburciycy zyskiwali mo£no^ po- 
suDJ^ia garnizonów swycłi a^ do morj^ B&Etyckiei^o i odcięcia 
t^m ^podobem dncrławy ^L^ciwuja od zachodniego Fomor^a. 



I 
I 



jAlnivni«nL puyjff Kvji>t w RouDiku l«w. Smk. w Toruniu 1S7S, •, j^. JLIe n4wuy 
pihiii Schach, iil^c u l^iltidieon, piiyioiuiF U4i« t. 1264, ZcliKtr^Ci dti W«ii> 

**') AW R4l>twr f;niorb>«n *or KoJ« 1375, nach dcm YcrtrA^* ^^>o ntutcn 
ApriI 1174: er 1*1 In Jen Ordea cttttlcn, uiul Itkl demidbffa AiiHtdht luIUie Nitcb* 

^) i£ikiabvrlii>... peis?<ii[i«iii« jqI piitftivUt dufldini MpI^u^ii-^^ruKilUc tcii« 
fjiMnm a^ Ifirppui cnicifm in Thonin tollfiEimiTiT, fjui |tn>1ra «* iimiilknc v^lU pm 
fep*(|a WyiJnn tiiaiire, MOte**) «quOi ijucin sibl auji <luciui> Cuiivje pmrJiiiitf' 
rM, lutu et ptii;nr ipod AJUm en dffundab. Kr^milcA Oliwiki^ w Mati ]'oL VI, 

ATTiieK' ^«T1lhn^a njfliępkta » <1. 9i) ItnidniB, nl^wlidopugo loliij. Hratoiycy oma- 
CAAJa piawcłopoflobnie łok I^^Si SdiDcb, w Zeibcbfift ^c« WcMptiuiiiicbta Ge* 
■Cbl<:łiUv«frlTil Xl «> ta 

<*J R- 1*77, JiDMu. 1*. Primo*, Pom, Ufk, Tl, N. lOi^. 



I 



— 133 — 



c^glft CTD^z nich obd::3»raii^a Miciw6j wuadł w idil«j»i« 
stosunki 2 Bolcslawcrn Pobożnym tućxtoł lc«i^ccn pcunańsklm 
Prwmysławwn II. i raiem i nimi rozpoczął w r. tijS wyprawę 
ynecifw Brandeburczykom, jalc Dtu^o»2 utnymuje, w cvla odzy* 
alaniA Santokft. ZdAJc 9ię. t« gn^d ten BoIc?4&w odrazu taj&l'^') 
poapm flot&rt do Soldman gd/i© Ono Ohigi «awił mu opór, iecr 
peldty aa ffłowe. mu&^Al ku Odrze uci^ka^ i lamknąf &ic w eam- 
kach warownych.**') D^tLMych skutków wyprawy tój nie ucho- 
wały dri«}9, Santok urócil do Polf^ki, Mfciwój or^Jrem rojr-^iiekt da* 
vniejsso stosunki z mu-g^rafami i ziemię Slawskjj z Kugfrtiwaldc do 
iłr^j dzierżawy pwywrócłl:'*') wyprawa pwerwan^ ;fostala t»yć 
mote wairutek rojcpoc2«c^j w tymSe roku walki M&ciwoja z Zaleo< 
ncnu Wr<!»jcic imicrć k?i^2^t; Btimima I 13 lAstopad^ r, iJ78,**'*> 
Ftofai^tawd Pobożnego 7 KwiemJa n 1379 i Sambora TI 39 Gru- 
le r. 1278 zmieniła stosunki międzynarodowe* Na widowni 
n^ iEaj^ii główHf? miT?JM:r k.^l4i^la Pncmy^Liw n wielk»* 
ii, MMw^ 11 Pomoria gd^Aski-ago przyjaciele i sprrymi^ 
ntiicy^ do których zblilał h\^ następca \ »yQ Barnima 1 Bogu- 
fhw IV, sfukaj^c punktu opom przeciw gu-attom margrafów. 
Cl bcrti'i«ni. korzystając t osłabionego wiekiom na umyild Bar* 




™>J w iiMI*<^ o 1«« nrjłniiflk; ai« nu, »1« tr dcbumtftcU r. IS7S 4lkE4- 

cudii* Palkko finyntkj w pnyiomflftiti liinlłbrii <aTitci;kiOi;*5 WiBc*nttgr»^ K«' 

VI) Kncmlk rntkl poJ t- i?7^: du BoIrfLliuf l^oloauet HabflM aiTjDlorto 

P»Ł. II, *ł4. S«KgAl<łw(łi I>luj;f>u poj r Ujł^ 

« Słupki ■, *^di^, 1« «■ roiT/^drjl lem mkitlem V0llair i'^) -ttoti. (F'rQiiUft, 
V, I)a6i i3i|.'Pcr1b*ch, PcimmdftU, Trk-biich N- 30E ł 330% SicŁ«i;Mqie nala)' 
loLuaiCDi 1, 13-}^, ki^m ktl^te uc£jiuE nidan|« k|t4XtQr»wl lLi[<iKił«ki«rnLa 1 kc- 
ia»|owi « Sljp>k« licfojreti otul i tfboUr9H»% nit tylko v tTufiki^) ii«mt, 1«ce 
Jfi c«iL«lł«liJia de Huff^lJc*, udiieŁ mv(t1cil na^nM 9n4j od f>od«tk^ j^- 
f^anrtt, Poat. VtV. II, X, tjiĄi |*rrlb4oli, PommcfelL IJr|[--t>UCh N, JS^. 
***) W uidalMli kolbMkidi t^ao DaniLmi pod ^Mą ą LuIocd ur9« »!* 



— 154 — 



ka, fawaHl t nim i Czerwca r. 1376 umowę, mocą Vx6t^ Ktary 
i nicddęiny kflią±« zj^iił ^ic wtiąć jako lenno brandcfiburg^kiD 
w posiadłość kilkci wsi. ktdre on sain ilawnt^j 1 przodkowie jego 
nadali klasztorowi kolbacki^mit"'") MargTAlbwi« przyobiecali 
zapłacić rmi jeazcse i^oo marek, a on zobowiązał stc dostarczyć 
in; n4 wojnę r Arcybiskupem magdeburski m ts* /brojnych ry- 
cerry, którTy na wezwanie margrafów, w ci^u jednaj nocy 
winni bylt na deml ich sktan^ć- Pitmi4<lxti margrafowie mieli 
pAini^J Barnimowi Mpłacić, a w rękojmia ^pcffni^tua lobowi^za- 
wa wzięli cztery miasta pomorskie: Gardcc, tircifonhasren, Piryc 
i Starogard. '^*"'j />api^Ławuy 81^ w walkę z arcybł^ktip^ni ma- 
gdeburgektm, margrafowie znaletli flig w ctęJtkich kłopotach.'**^) 
Otto IV ftt atrzatą, ujęty w bitwie prty l*ro5C 10 Stycznia 
ijjg r., pikutowa) w wtc^teniu magdeburgrikiem, Otro V Długi, 
opiekun matoletniesro krdla czeakieffo Wacława^ ^awikłal się 
w wprawy c2e>kk*. inni margiaiowie ł rodu A%kaA>kiq£o ktiiciU 
&\ę mi§d2y &>h%, a tymc^a^^m książę pomorski Bogusław lY^ 
bolejąc nad strata rycerzy Rwych, polef^łych Ea obc% aprawę 
w bitwie jirzy Frose, przykrryl u>hl*^ natn^ne nar/ucanie* się 
margrafów ze swom zwiorechniciw«m nad Pomorzem, rozpoczął 
z nimi walkę 1 Starogard zabraL'°*j Ale margrafy znaleili prze- 
ciw Bogusławowi w Jegoi kraju sprzymierzeńców: biskupa ka- 
mieńskiego Hermanna, nioktóro mia»ia niemieckie, a nawet mo- 
Knii^szych wasali samegoż Bogusława, mianowicie: Borkai Ro' 



»"») NlekiAtt « lych md: Titbia I Dobnjpolc tudue byty klołłluiijwi 
kolbaekiODu pnn k-iifcia pclpkiot^o WbdptaHA LVLonkd v toku 1333. ^"* 
Mlbull. Co<Jc«, N, Aoą: KJtrutdfl. Płui, Urk, N. 586; KuJcki WidknpoUki t, 
K, 14^. Wtic IV liłuuIiłT rHlic^pil mftrgTJiruia n << pFiyl^ciyli |e do Nowe) marki 
^gra ddł veridil« udarte Gut nah 4) Jtkno wrifJdr tu bckcmm^fi, ciłamI* Buum 
u elnem 10 koiupidl^co Rftfcrdkiui tWb ttntchen.' B^rtbold, tinclL IL S^ 

Utk. N. 1096. 

"*> UUir«iiudt, Rr^eiLa ucbłcp^ ni*cil(^*< * M«cdabaTgi«ch« Sclioppeu* 
rhronlk. Tli, H. joi pod r, 1179. 



— 135 — 

t pomocą znicfncionych poddanych księcia pomorskiego, ^d- 
ffl^ go ie w&£cch siron. Eki^sUw IV mul zbierać plony pic- 
^^e^I^ckkletn^, oierozwain^ politylci ojca &wego Barnima I, 
aołić bont cudcoficmci^. obdarzonych i uprayyrilejawanydi 
n u\iot\Ą nafjdowo^ iBlowtaT^vkif'*j t, /Atniast pomocy wasaH 
fvych, Uagać mieszkańców mtasU Lubeki o posiłki, dla ratunku 
«d udicmicid^ ^dzikich tyranów margrafów brandenbiirgskich" 
<ti96k.^'*> Powodiumie atoli sprzyjało Brand«nburga:>'k(»m. La- 
ttcn r. udo zdobyli Starogard nad Ir%''^] i tak całemu Pomorzu 
Wfchodniemu zagrozU), te nawet kla&zŁor bukowski potldal si^ 
poi ich opiekę j ij8i>,^'^i chociaż ziemia Stawska, w kiAr^ inaj- 
dował .-lic klautor, do k.iiccia Pomona gdańskiej nal^lalA. Ale 
k^ą^p Micinój II, J^j^y w owym cza^^e zatargami z /skonem. 



o*^ R. I3lkv lulii ty TrakUl t^warlj pmu^iy mrcrafciD Albr*£^t«n 

'4tfl Smndmbbi. iłiji. cffffi I, «, 33. N. XXX| Pfrlmm, P^m, UtW, N. i Uf. 

"*; A- Ubci. Juuii )o» Viiij» prottiilń et Łjuitolii Jumiiiu Cvii>Uit>u> tu La- 

cndclmn lyniunłruin. qiii *tn Mliiił tiri4tT9 IntlilrTii tt italhs ndiErtt mcrlllt jnr- 

,OdAcalibw fnAhint nofirum iD^tU' nuchinault)'^ Cani IjCiiar lurori ipiDroot tint bJ- 

v<«|jv Ewa (Hutuniok fitcurtan, pTl^mut onuii Jniurniu jmcKfiiHEeiii veiEtJMb 

isibd* in'<łf>fimam. 4u-il«nii» tilMii omił^um eotEiDrum tligTttiTiiM litt«n4m «l 

liMMum p«Iljctti ctii). H iltjEnjiiid pii^Kin^ pi.tl fdtarti P«ui cŁ Pmill ud 

;illl ftotna ftd traclactani ipiul Ttfafilim. qat difltur Olicn Vhlr. naalcto v«ntalli 

ftdiatoiiwm loWn lubriiiio nAnualL ł r d. T^kicli liiiów ■ nuTtaRii oJmiAmuiii po- 

49 Lubeki diPk: jMrn otl kti^uft Rae^laniL 1 intuta GuŁi<1(o«e. ^ta£l UklC 

■>'} Widii b> V Ctgo, i» tnkijE Albr«cIiU nurinU i tHbkuprm kkmLvii(kirn 
T>So {^yUi pn^F' <°*] '"A^^r ^fl- id <«tf« ronio Surprt in cijo bcale Ihr- 
ttit^^Ł, To wkLflujr^ ie ij Julii Atbtctbi byl uiobUuc w Slui^ifBtdiic 
ic tu p«Jir»v*i wy^'łi aia Slar^fcr^t tulycki. Uci pomcnki mut Ifia, abj»łnil 
)U K) Buli w C*kIi' d, LmiilI, SŁHitriikł. I. 8ij, 

">J A, 13«i. Apnl t4. TTi citrrn lyirgtrture. OlU et Connrim FLunil, mar* 

,ag p iwi i <n mmi* 1»uenkmui cousiiim paritn cl <levłti«tum tU hoit^biu PocnsnAit, 
. Ml p*if«t«Ain hoitniD pTOieclLontm luabpitnut «l Wckm. Prlwi*. P«ai. 



'oi 



alei 



- 136 — 

nie mógł wchodzić w nowe ^esici^^ lAtar^Ei z marfrrafaLfnt. Wa 
tnit^l^ie (Ilu była usuniecie prcteiwyi Zakonu do poHiadło^i, n 
nxevra2nia niegdyś prMi Sambora na Tt9cz Zakonu orist^pio- 
nych. Pnybyly w tym OB&ie do Polski od papi^ia Marcina 
ległłt Filiji FirmanoT wwł^Wiil obii- Mnmy du Milicza, gdiic roi- 
waływł^zy ^prawi^ i xa 7goda «tron obu, w prx3'tomno^i opata ^ 
o!iw:^kieffo kla&ttonu ifi Maja r. 1282 posunowil, aby M&ciwóJ^ 
oddał KrEyfakom r.Iemlę Wanck^ j miasiem Gniewem i piętna* 
sttt wMamii 2a j:r£L'C£eni«[n ftię pne2 nich praw do Swkcia. Ni 
we^o 1 Tymowa, pny c^em KrcyŁacy lobowiaraU ^ic zwrócić^ 
kmieciu gdańskiemu wgj-ystkie dokumeniy, jnk wb%nł* j^^o. lalc 
i Sambora, za wyjątkiem instrumentu, oddaj^cefi:o im ziemia 
Wanck^ [nnr p^«pn^ye KwyłakAw U;^at ^ka?*owal."*) Ma*fl 
iorby M^ctwój na podobnych warunkach nic przyjął ugody^ ala 
w owym cmsic opór Stolicy Apostobkiój byl bard£0 trudny. 
KrjiyJacy Tai, wbrew swemu Kwyctajowi, mui^eli ij^odfić się na 
znaczne uiti^p4itwa, nie spedziewaJi się bowiem pomocy od mai^^ 
t^af(^ brandcnbuTgskkli, którzy w owym ucasiie ciclkie prowa' 
dliii wojny. 

Niepohamowana l^dza margrafów corft£ no\0'*^^ zdcby 
czy 1 chęć kaidf^o ł nich, a było ju2 tcb kilku, nii«C w1asn^< 
dzidntcf, dokuczyły irMEystkim ich £4&iadom. Cickf^^ walka na 
Pomorzu baltyckiem. nad Labą 1 dal^j na 7^chód a/, do Sak^onil^ 
1 gór turyngskich. a w Nktjtek wgo zniszczenic' krajów i Iudó\h" ™ 
trwp^ nap<?Iniata umysły k^i^^t o przy6Eto£^. Na ^e^wania 
więc ce^tarza Rudolfa I Habsburga, aby ziiklócmiy w półno- 
cn)^h Nifłmrzech pokój prz>'wrócit zebrali się 15 Czerwca r> ii$3 
w RoMokach: J»n ksia£e .siski, Bogusław IV k:^4i^£c pomorski 
(_dymiń*kij, Wt»ław II rańiski, Henryk i Jan i "Worl?. Me 




tt<J Kr^Uką ttti4«B9oA{ « UkUpiafń KrryłikoiU Gtii«V4 > al»1Lu, podijt 
Iciontki OllwłW*. Uva. Pi»t, VI, 514, Obincni^f Dlu^k^ poJ i. I3b5- Doku* 

liutui romEii«cll^'£lif* ITrlcflAdoWcb pul t. Mti, NN. 3J&, 317 I pod 1..I3SJ 
KN- 35"j iP^ 




i Mikołaj tinbiountf f^rw^ryłt^cy, Barnard liraliia (l&iinenbergski, 
}^. Httfiryk i Jan mdkknbUTn^^y, }An, Mikołaj \ Borwln pano* 
«tt idorrucellii z Roztoków. mnóstwo rycerzy, prtcdfttA«rlcie!e 
mUi»l: Lubeki. Wkmaru. Ronoków, Stralzundu, Gn;i^wa1dtv 
Sicwcina, Dymina, Anklomu i innych, sJowem wszyscy udii^łnt 
^iTOwic i miasta krajów 5lowuń?łkich» ia wyjątkiem mar^frafów 
bnndmborgskich i tch sprjrjinitrjiłAców,^^') Zi*brani lobowt^- 
uh aic przysięga: atarai &ic o za^^howanio pokoju, wystf|)ovrji6 
przeciw burx3rci«Iom Hpokoju zbrojnie, ubezpieczyć »p(^ó] po 
dre^ch i wodach, icigać raibójniWów. podpalaczy, morderców. 
4 kaldego burzyciela spokoju za nicprzyj^icicla publlczncsro uwa* 
taL Ze iwiązek wymierzony byt głównie prz^rciw margTćifom, 
fa^Jty których od f^nic cfeikich ^ do morea fialtycki^i^o 
YMy^ikim czo£ lic dał/, poucza c tcm waninck, aby kitif 
Ifia 1 panowie, bez zgody mia^t, w Zadne z marg^ra* 
fami i przyjaciółmi ich nie wchodzili umowy."*) Za- 
urir na tl/Uwti;^ Ut ^irzyrnWiw pmlnipsln ^uclia nbywialpli 
ośmieliło do działania przeciw zachcUnkom mar^afów 
nCrwAltto stosunki kojarz^cć] mc llaiuy. Niektóre miasta wnet 
rychylily mc na sironc k*iifclii pumornkit^go ł wymtoił? pne* 
drapie2nof'Ci marf^afów oświadczyły sic» Ale po stronic 
trgrafów stanął arcybiskup niagdeburgski. kr^wiiy icl» Erik, 
niektórzy rycen*. Dania oświadczyła »i$ przociw Ru- 
fowi 1, przez co kt^iaie rań»ki Wbław Łl znabzl nic w na* 
tniitnem polo£f*niu. tx> j;iko sprzyminrzmi^T księcia fłogu- 
kWa IV wipmym był cesarzowi, a jako wa^ du/i&ki musiał 
rć utu przeciwnikiem. Nie powiodło alc mu wcale z margra* 
Wojna zaciągnęła ^Łc, a£ nannzde, xa wdani^n się cvKa- 
Rudolf udało iiśg kfticciu ^^f^ki^mu Albertowi U pogodzló 



>W) FffiniHf, PomiEi. Utk^biich. K> 1266; thUtobarg. tJib^bDŁh Iii, 

iwa, 

***) Ccienn ttpodIriS pi1vci|łn -tl Joniai cun ni»chio;^ibtjB \t} bcttibu 
»Wa cattpotlcłoacM [iremit milUm ńilbuni. tiHt tic cnti uztluiMatc <Łvititcuii 
«4 contMM. T«mfff« 



^- 138 - 

jcwijnione strony.*'^ Margrafowie Otto IV i Konrad zawarli 
z Bogusławem W i \Visł;twr7m 11 13 Siitrimia r. 1284 urnowa, aby 
w dlM Adęcia Św. Janft (j^ Augu^u), Etogu«Uw przybył nad 
nekę Dobf% pod Wifttolciem* dok^d ! tnargrafy przyreokli i^rzy- 
być dla pojednania. Wojna skoAcjryła atc w uciąlUwy dla k«i%- 
łąt słowiańskich (poAÓb.^'*) 

W cł^gu t^] citcroletnW^j walki nin miiiodbal ksiąte wid* 
kopobtki Pnen^ysław II odty^kać zabrane dawniej prje«K mar- 
grafów ziemie za Notecią i Draw^. Kiedy 1 jakim sposobem 
id} to «a1o, dii^e o tern mn uchowały wiadomości, ale po- 
twierdzając w r- tiSo klasztorowi OwiAski^mu dawniejsee nada- 
nie Dobiegnir^wa ''^) (Woid^nberga), Pn:ei:i3r^ław bczw^tpienta 
musis^ł iap9wn« wt^y jui okoUcf x^ odzyskać i wnet dal^ na 
zachód ai nad Odrę si^gfn^ bo )ak^ wytłómaczyć cabieet 
TemplaryuiŁZÓw o potwierdzenie przez Przemysława w r. I2$i 
dawni^jSiZego nadania im dóbr Kwarcian i WielowsL'^^) Zdaje 
MC, Łt! manfrafowie nie czynili mu przeszkód do po^^uwanU się 
ku Odn!«, atarali się nawet byfi z nim w igodzie, aby wiród 
zaciętej watki z ksialętami »towiańikimi [uHo^iz^ą) nio ^civ 
gtiąć na iic gniewu księcia wirlkopd^ltirgo, A gdy przyszło 
do pojf^nanU margrafów Ottona IV i Konrada z Bogusławem IV' 
i Wisławem II. ze strony mar^jfrafdw zaproszonym by! do p«y 
jęcia ucz^tniciwa w traklacte obok króla duAi«kirgo i Prv«my- 
fiław U,'*'^f CO wskazuje na przyjazoo w owym czasie między 
nimi Mosunki. W parę lat póini^j widzimy ju£ Przemysława U 



lAUlv1*iiia ipom k(t^Jt>i brnwiaAtkich i intTgurs-mi, a 7 ^^t*r'kTca I*^Il kIłi; tipo* 

X, ijoj I iJch: Mpkknbufij, Urk-biich. III, K. 1717. i;*8* 

*"^ InłlrumflHl pul(«ju, liomplHłowanj wirio wEhfUnktinl (Ptimfni K IJtl) 

4xl»i Boli « G«łch. fL Limil STorgAatTc, I. ^b — ^7. 
*1M KiKl«k» Widkofi^Uki L N, 496. 

ita-i ^ dnieitj i>olovit uLTcury i4warl«j R> [:4« Aufii',, 15 ońfdjy mn* 



pułffD okoltc Cfapllnk^ i Drahlma w l^st^ na północ od 
wtenchowin Dnwy micji^cowoici . kt6r% Tcmplaryu^tjrom nadał 
tr. ijfi6),'") a ktcdyhy okolico le o(3xy!sk»l, — ni^wudomo. Pra- 
wdopodobnie ^fiak stftj^ filg to mogło podcus walki itiArgra- 
fA«r I kai^ictami sJowiańfikimi (udo— *i2S4). Stnty te m^trufra- 
lowio miciiA mu-Mcti <:irrjiliwif?, a\n %i6)iTo&. }xi\ii&m^ dotknd|ł \dh 
flriącek Pf^efnyi^aop-^ U, ^Uciwoja 11 i Bo^^lawa IV, którzy 
awjM^szy pomiędf/ wb) wieczyslG yrzyTaicri^ w Słupsku, w Li- 
$top#ditft r. iiS?,'**) uniemolebnill margrafom nowe wdiierstwa 
do tych na)bardńćj wys-uni^tych da pótnoc sicm wielkopolskich, 
(tk równie i do [)OQ>iadlo^i ksi^j^t pomorskich, 

9. Zabte^i Q *p«defc oczckiwjifiy po Utoiwoju IL Wlec w Słup»ku 
finów pomortLioh (1287). I^ricmytlaw II loateje kai«oi»ni krtkowikim 
i HMtipcf pomorskim (T290), Zsmachy wrogów. &nik«r« A1lo4woj» 
lt294]. Połqoi«ni« Pomorza x Poltk^. KoFonaoya Prc*my«łflwt tl (1395). 
Zimordowinfe go (1296). 

Wiek podcŁily Miciwoja i brak po rim prawego nafitępcy 
2ao«tr2ały pofcidliwoSć sąsiednich ksi^f^t do odiiedztcienia po 
k^i^iu pomorskim bogatego spadku. Krewnych po mieczu nic 
miał on wcale, lecz po kądzieli spadkobierców nie brakło. Z nich 
Bajuboższy ftyn rórki Sambora Gertrudy, Priyby&Iaw z Parchima 



^^ Mroaf cBflmaj' a pfert« wro ^amńioratD rrarcbiononi ifisiidcbur£<Bł«iun ru 
DltfU:, 4ux PTcmiclo Je K^lK cuiuei Je Lindów «l c^idlulom »ntin nul* 
4«r«i sflci* hoHu mthti ind^diuif — Piiłmitt, fom, Urk, N, IJIl, Wyru lAnt ■« 
Beitnf, itod«, pojeitiiAiiI?. MvVlenib. Uib.-boch Hi, 1744. 

BtU«ic Twpli Jer««otiiniUaI . - . Jeiertum cifCk fluTium Drjtw» io 

tfł^Hnitf. — D*]«J Opi* ATUJc p«tftdt«kl fti <!q kTv>6v Kratay 1 r^kl Pilawy i oA' 
f«Tr«t do Diivf 1 Jubił DranŁukl. KoJtki WJcIhvp. N. ^7^ 

""> H- (3S7, Nov, 33- Mu<(Uj, PrteinyiUw II t łłojuiliiw IV tjt<hvwtty 
tkt * Slu^łiru i pocwicrtUiwMT JAwnlctuC nadaniu klautorowl Łiukow>k.knDD, \j,cty' 
«ai dotliltŁ ilttncn SC ■clum in Małp jl 13S7 In 4Lb ttsOiri D«m«iri», f]i)At no* 
ibUcm dnkiak « p«Tti eoncAiiii^s loicf n>» In* lvi mai pcrpiluit ttmpgrkbw 
tiwMiMHiR olHnrnduni. Kudckt >Vk1llClt^, N. >ftt. Ais w ittuych «r<lftjtiatfa. 
unil^ lKv lv !»■ f, fiyUmy lu d -k t mo i. frtkntcn. Pom. Urk. ^f. '4tl> Pni' 



— 140 — 



(vrMefk1enbur|fu) zwnkiU na wc uwa^ margrafów brandenbor^g:- 
Klc(<rh, klńnty, /iiwit^mj^ / MAdwojmn umow^ w r. i3Óo raczej 
1274 O lonno !^p«ka i Sławna, wtrącili przyrzeczenie kstęclA 
wydać c^rkę swą Katarzyna m Pr£yb>'AUwa.'*') Zwabij^c, £e 
ojciec Przybyslawa byt |ui od T. 1161 wasalem nurgrafów, la* 
two poj^ć; io kł^ążę parcfiiTTiftki miat być i^fra^ek^ w ręku Bran- 
denburczyków, którym chodjcito o to, hyli?by jakim b^dJ sposo* 
bem, cboćby w imieniu wasala swego, ucieplć slf 2a Kukcen^y^ 
po kaSęciu Pomona ifdaibkiego. Pv>wclny zamiarom Drandcn* 
bufCiykAw Pr^ybyslaw /ostał wu^alrm inargrafów Ottona i Kon- 
racUk w r. i28^,<^'J olonił «ic z Kataricyn^ i władał Białogardem 
nad Prt>&aic4 (Parsaat^) lal kilka, zapewne jako u|>o^aJ^^Hnn 
JEony.'*^) Sfstednl i dzleTł3W% MicK-oja ksiatc Pomoria 3a> 
cłiodni^o Bogusław LV, wnuk Miro^aw)' ^ostry Świętopełka, 
zawarłszy pnymier^e z P^ZL'7ny^łflWem IT wielkopolskim I M^I- 
lYOjem w r, 1287. ni© występował w charakterze pretcndunta do 
odiicdziczcnia Pomorta gdai^skiego, — do którego najuuliii<^j do- 
bijał się WUław U na n»c^i »yna ^wego takie Wisława, oie- 
nionefo z poboczna córlc^ Mściwoja H,'^*^! i nłe ewafając oa to, 
t« posiadłości ^wc w Słdwrie i Rugenwaldn .sprz/^dał margrap 
fom w r. 1277, spodziewał »ię poeiadloict tn powrócić sobie za 
przyrzeczona pomoc margrafom, a ci go nawzajem ri^lnemi obie- 
tnicami łu<UiU, ^ Spadffk po MAciwoju, pajęczyna hTundenburg* 
&ka i^ystemaCycznic oplatywała, oby nio dopaicić Ao niego k«ci- 
cia widkopolskiego Przemysława IL kidry Małe byl przyjacie- 



■M} M«kltff>bute. Ufk-Hufb !IJ» >» HiH^i Pnlmtn, K:>ipmrr. Urlc^huch 
Nr. MSS. 

"OJ jtij V TOkn iifls pi«l bec; nnr PriBeco iłel jffacia liicftŁ Ó9 Urlj^in*. 

(i^iliTiFrit N. HJi): 1 vt r. 1391 MizcitiJ mflurłi FribitUui ilumitdlu* Je Bdzud 
C«n«r Dotler. Mfktetib. Utb. tlL ^1^: P«rlbMh. Pomnicr*!!, t'Tk.-bo(1i 
K. 49t: PrdiDflł. Tom. Uik. N. tOii P^nii-i (rn Pn^bytUw sniUl, 

ilWO bnDTch HcUmnlone. K^aiow^ otn*j«iony dobr»t n itoaunluini pomofikimi, 
alnyTS]rv>t, U t dwóch c^iek Sulkł, nitTc^ftlnf^ Um^ Mut^-u ^Ul^orfaca bjU 1^ 



- 141 — 

len M£ciwoj» II, a teop ceniąc tnęitwo ł dsldnor^^ braunka 
««r^o, pnygotowj-wal powoli na-^tęp^wo mu po sobie, Jakol, 
pCK«>>;n3:aj^ w Nakl^r dawnU^M^ nadAfiicf koi^dolowi gntiiinl«A- 
tkicsaUr MAciwó) oświadczył, ii <S}a wtękfizćj vfBJgi dokument 
oitłOCOwAny xu*ttAt nieiylko wl^sn^ j^^' ^^^- ^ Ti4jmiL<u:6gf> bm* 
cuik2 Prxviny£Uvra piec^ficia (r, iift^^^^^j a dU 7b1il4?fiia »i{ 
i nim przybył w następnym n itfts t Mcmyoi orszakiem panów 
pomonkich do Gnieziu, ^dit^ na ifar^Jinii* Jolanty, ;v(1ovvy po 
Boteslawld Pobożnym, nadal kla-<xtorawi Klaryi^i^k wi<^4 Brudzewo 
w|K»vncci« puckim, w pr^ylolnno^ci dostojników pomorskich.^**) 
W pAT^ Ur póJni4j woje\vodowle: Swęca gdaAski 1 slup«ki, 
P«w«t kiecki, Dobicf^nicw bialoiTArd^k], Mikołaj tC2«W5ki, — 
k^s/trlanl; Andnnj gdański. S^tihor iiuckt, ITicronim lc£e\v«kL 
taćiiol mnóftiuo innych dostojników, słowem ,univ«ffrTta^ Po- 
mor&nonnn' na wiecu vf i>łup5ku 15 Sierpnia r. 11B7 uchwalili: 
nie wybierać po imiercf \Udwoja (I taki^o pana, któryby na* 
pnód ni« zatvi«rdzit przywilejów 1 »oju«zów x biskupom ho* 
Oii«iS^im Mermanein ^aw4riych. *•') Krok len sianów pomor- 
skich poboidalt ^siednich ksia^l do cnorgicrn^^j czynncid. Ja- 
koł w« trzy mie^iąco po wiecu słupskim, ijccbaws^y aic tamłe 
3kUdwój II, Priemy^aw II i Bogusław IV ai Listopada r. 12^7, 
uwarli, jak wspomni^li&my wyi^j, wieczyste przymlerM.^'") W na- 
stępnym r> it88 Mici>%ój. będ^c przytomnym na zjc-żdiic w Gnie* 
inicv uKiapil Przemysławowi U zam^k Wyszogród nad Wi*l%'*^) 



U'iiJ>vna ^HjTłłBłj ■ Ann* u Af1nir«fn hoKłlj-^łkim. Komftnila, t. 174. Kriyifle 
tMJt«j, ttb. IV. 

>"> A, tiU. 5cp. ij. dokanwDŁ v Kod«kit« WkUopobktm K. 54ł- 

■i>| Kotkki Wldkopolthi N, SS^- 

"■•l p4r1tM(h, Poniii]o4lL iTrk-biich N, 414; PiAmeii* rommti:. tJik^bwh 
Sł I4J^ 

■*■> A, iiM, ?tUi r^ Ift cccl«4i Pntfuairniti Picmiul iImi Polonie, -. TllUm 
filcnj^oo conmuun cum Mwmajo licea Poniniiiic pfo ctitpo VI«f|;rH;<d. |Ki?iI, 

)lKi<ir«^ runn 1 Frjiajtliwtm II, w piiłilomnoŁd iloalojniki^Y poałorakich uc:jyTilt 



— 142 — 



i w tymlG roku, potwierdzając dAv.-nł«J£i« nadania posiadloM 
klautorowi bialobołakirmu. o»wiadcxył, ii cjyni to ta z^oćą 
przeiwit^Łiięgo ksl^a cal^J Polski, Pn«myftl»«-A.'*'» 

Tymc/OFcm Ami^rć księcia małopolskiego^ LeezkA Csarne^o 
w r. I2&9 sprawJTa ni«pnTtvi<l>watic imiAny. Na tron krako- 
wski rvybranym zo^uJ kei^le wrccbw«ki ]i«nryk Probu«, loc2 
gdy mu wkrótce potem choroba lagTOUla dmicrci^, lestamen- 
tem dnia ^'3 Styr;nla r. 1790 naznaczył po ftobie kftt^iem kra- 
kowskim i sandomir^kim Pncmy^wa 1L"^> Wypadek ton wy-* 
>okn p(Hlnió.sl znaczenie ksifci« widkopdakiego. MAciwój jt^icze 
wiffcńj ibUłył stę do ni^o, a siany pomiOTskl>e w tyni2« r 1190, 
romra^wsjcy prawa i usposłobienic prcldklcntów do odxicdricic- 
Pomorza gdańskii-go. uinały, ic ksi^lęta Wi&ław rabski 1 Bo- 
jfushw pomorski, choctaE pochodzili £ kn^-i MowiaAski^j. alew^- 
snćj narodowoW apn^nkwerayli się, zaniedbali prawa, j^yk 
i obycTajtt itłowiańskiłf, zniic^fali ]• x wyobralcmian)) i fnow% 
niemiecką a prMB lo n\& zastulyli, aby zostać panami Fomor/a* 
kirdy przP4:iwnir Pr^rmysław 11, pochodn^i: x krwi k-sLjJ;;l gdaA» 
£kich, zachował «pu£ciinc po przodkach, a w tylach jego krew 
5łowlaA»ka płyine."*j Po naradzie wi^ z dostojnikami pomoru 



: 



1**} A. 1338, Aocnic U- MblTiau óu% PoaiciAOi^iimi .. . At comenitt vt 
iwionutc domini ducii ilłnirili PrlmmUlti taliitt ralfmia'. P^Tlhaoh. Pommcr, ITrk. 
N. 417- — Pnifhtn, Pobv Urk. K. I470. A|« Pit<nijiU'^ Uk&ft 1^i«y£ sic puem.] 
<*}£} Fobki J^łpkio V 1. iii>i>? Chyba ic pod w>7U«m lollui Poloala*^ 

i**| KuJ. Widkop. N. iHi 

*"J O iprtwlp Mj wuiJonłoi; doii titicgAIav^ podał Kanij* pod r l^OO^I 
PomciMM, k. 375. Tjblff Tlofcnhij^tn ^de^w. DaitŁoUd Gt«ch. llLxj;<n ond 
Fom, lU, 44j, tlobtmkfj mfiwi Sewsitc: K*t tim f^TOrf Poloiułmni, *ninni łH^ft 
Pcm*raetjnjnn U fictim. Coimo<1Uct^ aoadum pofatnnt, f^uoil Juic* ciUii<>ni Pa- 
tnciiiaidc ]TivEUlh S^Monibut fllatUi cunuciitilei »uojt mpeniiH cucni. ti lanliiii nun 
omamu Patria ambip juiiJHtnt. S^ioDn <fQO« T*aConl<oi Bfi^cllsboiOU fin^^itr 

rum ijniit imthicnm n^nt «inlfK«rr inimui ft«?L Kilim id Kngiandt ndti can%Ą 
crAl. JAKiintiLd I eitfnplo Poffictinunuu ticiUtuB !NaxmLc> faTcrc Ł^cpcml, iuŁllt' 

nnt votici^ l\\i\tt Tuccv*ioi?t priDdpM tanio itudio ut i«mpr>iibu>i Mmonm Łi, 
£uti(!ii. Oirdami D*rac«TiJam, Grimma^ TdbuaM, Mcntc* SuOBum coloaUc caicnt, 



— 143 — 

sktDil, M£dwój następca po sobie iMu^nariyl Prr,«fny^awa U, IttA- 
reiiiu suny pcnnorslEie pny&ięgę na wi^mo^ iloiyiy (r, iźco).'*") 
OdŁ^d PridiiywłAw był już prawym dj>ie<Iziccm Pomorza gd*A- 
ftkwg€K lixi \>rtt^ uKjianowunie (iU It^f^lwckja tytułu księcia po- 
nor&ki«co i^^zcz/o nie bnU, a ;«n, zachowując przyjaiA dla bra- 
lADkd i następcy sw^m bawił w Polsce doić długc, bo w Pa- 
idiiemtku r- 1190 w Gnleinle obdarzy! tiojnle Mikołaja wojewodę 
Icajialncgo,'*"* a w r» irgi przytomnym był prj:y potwlerdzenm 
pries PrurmybUwo, w Pofnaiitu/^^ przywilejów klasterów ołi- 
w&ktogo i żamowsecltiego,**** 

Zawiedziona nadzieja na otnymar.ie drog^ układów spadku 
po M.4cŁwoju, pobud/ila kM^łal rań«kich Wisława II i Jaromira^ 
biskupa kamicAKkicgo do umocowania ^ojusj^ z margrabmi dla 
ułatwienia /dobycia Pomor/a ijdari^kiej^a W lym celu Wi- 
ilaw II zawarł z margra^ml Ottonem t Konrad«*ni w Priemy- 
alawie umowę dnia 36 Marca r, 12S9, o podziale po śmierci Mści* 
woja «puacizoy po nim micdiy ,sob-i po połowir-. a gdyby Midwł^ij 
za lycia je«zcz« ustąpił Wisławowi ziemia Sławsic:^. przyrzekł on 
zapłacić mar^fraCom 1050 marek. Za pcAovtc za^. kióraby im po 
Imierci ilfciwoja praypa**^ powinn:^, przyrzekł ustąpić inn^ od- 
powiednia posiadłość, zastrzeg^aj^c wszakle 5obie prawo ustąpie- 
nia mu połowy ziemi SUw-ikt^j- Przy tern umówuim? były zuIk>- 
iri^ianla Co koltów wojennych, jeżeliby wypadło cpadek po 
Miciwoju zdobywać orężem,'*'*) Wypadki jednak płynęły szybko. 



H■J^^Ll» ^uri i^;r iMini hftiul riifnł 1*1^ ffudl 8b lilii cn|«n<nr. Hfitora hnhim 

«Mvki, H. N. Pol. T> IV, 1. ir7- 

>") Kłrf- Wicllwp. K- 6j;, 

"') W doknintocił r. Ił^l, II d. ni* Mni>ci*Tii> itiifljten wycUhii jc. (Kod- 
Widko^ N, 670). LetŁ K«»^]ą«, lv w liuble iwŁadk^a podpU^I u^ □■ jjlerir- 
uck iiiie)icii TunbUn vo}choi1h pofunAfLliI, » polem ilopJcro lAfckAbj wojitwodA 
kali»Łi, gcJn lif wniotkoirać, it ipfinfa u gdbyJa ikf w Po«iuiiiu, 

»*J Ri«1«i, Cod-dipL Brud. H, N, M^ P<tlb«cl), Poofner«U. Urk K.44I 
ProDci^ Pon. Uik, N. i&oo. 



— M4 — 

okolictfioki zmieniaj- nic, ł nim ^przymmi^t>cy j^l ^9 do 
nlmla uowwy, siany pomorskit! pTxy>icsft na wiermitó złniyły 
Praemy»ła*'owi 11 łr, laąou z kiórym walczyć martfrafowm nie 
woiyli ^i^- 0[>nSci lego syn Wisławo U bi&ku(» kainiei\hkl Ja- 
romir od^zwat %l^ zii ^werni j>rAvrAinl da wł&dfy duchownej \ dfJe* 
aLęcIny w tkcniuch StawAlu^j i Slupitki^. Stonęb więc nowA 
yotn^zy mar^dfanii, Wiłtewcm i Jaromirem w ^ngermunde 
umowa 5 li&topada r. wgj. moc^ której margrafowie przyrzekli 
Jaromirowi spn>Mowani« granic międcy dycce^ya KamtcA^)c4 
& Pomof/wn gdal^*ki(]^m, oraz d^it^^ciny z lych rzcŁf:t Pomorata* 
któryby im prjfypadty, Z «woj4tj nrony Jaromir zobowiązał się 
wspierać mAnfrafów i ojca przy objęciu spuścizny pa M^iwoju, 
otworzyć im «wił grody 1 du^iawłac^ lywnoić dla wojika, za co 
margrabiowie i Wiiiaw mieli mu po 400 marek ia płacić. '*"> 
Ala i ta umowa do niczego nie doprowadziła. Jaromir wknitce 
po zawarciu j^) umarł (1291). a margrafowie, zaplątawszy «i^ 
w -prawy hilyckio, mieli doi^- fclopotó* (i;Q,"łK**') i ntc odwa- 
tylŁ się na oiwarra wdiierscwo do kraju, prawym na^tępc^ kió- 
Tego był jui Przemysław II. Nie wtrącał ftie on do rządów 
Mściwoja. <i)« jako przy^y dfiedzic Pomorza. c>dwifid£al go te 
Wfipaniałym or<xaki«m panów polskich, bawił w Słupsku i Gdań- 
Mtw, potwierdzał przywiltje w Sierpniu roku t:ą^ w Świeciu, 
i w Fa/dficarniku njku Ł«)foJt w Gdańf^ku kociołom i Klbl^fa- 
nom,'**) pi<7lcgnuj^ ciaglo myśl wielka: poZ4C£«nia dzielnic Pol* 
ski, rozerwanej od jmicrcl Bolesława Krzywoustego (r. i7j8), 
w j«drłc monarchię. 

fóiny wLck i niedomaganie oddawna ibliiaty M^iwoja do 



iyc pn^jl tylul nar^nFi Jnlycki*^, Witonia lif wojnn o pcmnAsait dutny^h 
Lulfc* W fr^fA*^ x% vdjl lif in«ij£T*r biAnJcnturiftkL J.in, kt^TCjfi; Dyaiłlhii lyit 

&ch4hi, Oficb. <]. Lduiiu^ a, 105— 7> ^ BaGDłJtv»kk|GC Bj* diiejón wrl^o^ui;* 
«k)«k, t- iMi. t, lit, 

««) Kod. WŁ«tkopoL X». 714, ;j|, 71Ł 



- 145 - 



grobu. W Marcu r. 1294, b>t jeK^czo w Kaci^lti, w Czerwcu bawit 
w ^pska.'") we WrzcJniu w świeciu, póini^j w Gdańsku, gdrie 
iMlii«IU Elb^tUfeom pnywlleje, które Pnemystaw tl 14 Paiduer- 
nikA r. t;^ potwierdził.'*') Byta to prawdopodobnie ostatnia 
Cz/RDość k^tęcia PamorzA gdaatkirgo, wkrótce bowiem zraaił, 
i5 Gnidnt& r- 1^94 ^'^» i w grobAch przodków swych w kla- 
morre oUwaklm pochowany £05taŁ"') 

PfiytocjToiitf wyi^j wypAdkI bezw^tpieiiia wUdome były 
mArgrAfoni* którzy* nic wat^ u^ dochcdóć i^wycb zachcianek 
or^m, k<rfauli u dworu cesarskiego, aby choC łł pieniądze wy< 
robić sobie drogę do spadku po Miciwoju, Jakoż w 14 d^ł po 
igonie kni^fda Pomonui £fkŁń^kiceo, król rzymski Adolf B Stycznia 
r, IJ95 udi:icli) nynoni Jana, Konradowi i Ottonowi IV, kredytorom 
««ym na wy«ok^ im nich pcŁycikf.'*'i prawa zwierzchno^ nad 
Poroocsem. fundując 919 na pierwotnero niby nadaniu z r. IJ31 ce- 
sana Fryderykii TI pnodkom ich, Janowi I i Oiiorowl II k*ilc- 
5twa zachodniego Pomorza,'*"! któro do co^rstwa nakJtalo. Ale 
^gdaAskiego Pomor/H» klijrt? ni^dy w Mdru^j ialeinoici od cesar- 
stwa nie było^ krót Adolf nie n\6^\ legalnie nikomu nadawa-. 
Śdlaf nic w duchu zapewne kroU sprzedając mai^rafom cudze 
krajn, których granic ani praw do posiadaria onych w dokumencie 
tkUt okreilUr bo i sam ich nŁa 24vat."^ Margrafy za£ pojmowali. 

*") R- 1394 I>"^ IS y Slttpkko, Mktwoj * prcjtomnokl Pr»nt)'ilauTa li 
k»i«l0l0*i l^ibJUtekltlnit vh4l K^nttiowo. Kod. WlflELop. ^. 71^. 
«**J Kodcld Wifilkop. N. 716. 

c. l^\i [^fi vi*CBU Krk tKtyntt v^ wluDie ud Bu<ce(> NuTodicma, Dokument)^ 

■**t KfDDŁkł UtiTika, MunuRi. PoL VT, J15, T«1>ei1> prioL FuoiUiaruaiT 
Utnto *. }5^ 

"^) Kiidl riTniki Adolf n*n>ciił wdanym w r. 1^9) iCMAl, It ^c 'InLen 
OdoftOtti aiirifrilnitfi hrmdenlłtJrfAkietniL 6tHM> mardc ifcbrt- Gerk^o, Cod. Jip. tV. 
«, 544. Do U^ Gtrktn dodał od Htdti^; E|ł«r Aad«d wir kl<o «inittfi«il* db 
Unacb vftmji Adutf Jem luArcl^rofcu Oltcu kU ^wuaLi^ j;cwoca isL 

)'*) O «arta>«ci pnwti^ i hiitorjcinij nfedina 1 i, lljt >ia*g6^avo i>b|^ 

"*J R. 1^5 bausdl 5 dcU, kt6t A^niir olwUdcnJ|c t« mu piudiU- 



— 14^ — 



*C Sfpargrał pUary pnydft^ się mote, jciell nie im marnym, to 
kipdyi potom IcomJ**! Na razie dokument do nlci4^ me po- 
służył. Przemysław U spokojnie objat władcę nad Fomonem 
gd&^kictn, iLilAnowtl wGJtrwoAó\K: g^An^kiego Swene^ \ i«,'^ 
cki^go Pjiwła, a po ukoronowaniu go na krób it CzerwcK 
w (jnkJiue, pospieszył na Pomorze; vr Lipcu r. ijq5 był oso- 
biście! w Słupsku, |j:i1;u? kT;i-N/ton)wi bjkowskifrnu przywileje nai* 
dal;'*') w ^Merpniu bAwtt w "jdań^ku. Tczewie i Śwbeciu, po- 
twlerdj^ając wszędzie prawa i nadania S, p. MiciwoJŁ'**) Nie 
zaniedbał laki* do herbu awegfo pnylac/yć gryfa pomorskiego* 
wreszcie kaxał mocno obwarować i blankami opatrzyć zam^ 
gdaAski, na który Kny£acy zęby ostrzyli. 

Z gorycze patrząc na w&zy&tko co mc podc^wr/a^ na Po- 
morzu działo* margrafowie nie odezwali się m a^womi preCen- 
syami do spaiiku po Miciwoju, tylko Ujcmoic zdradę knuli. 
Kuroua królewska na glo«rio Przemysława IT i poł^t:xenie Po* 
morza gdańskiego z Polska nte dawały im spokoju. Wspólnomi 
wi^ silami Otto V Długi, Ouo IV ze Strzałą i Jan u&iłowall 
zgubić Przemysława, a gdy znaleili zdrajców z rodów Nałęczów 
1 Zarębów, podeptali swych Sa^w, aby w połączeniu z mi<:jsoo- 
wyml zdrajcami scliwyiali i wydaJi im króla,**') Przemysław, 
objcldżaj^c posiadłości swe, 3 Lutego r- 1296 był w Pyzdrach^ 



msol UQ (1 >■ 1^31). B pntpm od iithta mAuri: vtjx itgtc|ar lEIłutriOBi princtpfrm 

aatrojum OUuuit el C5(irutE TriŁnim, oiŁulhiouunL ttT»nilin^UT£cn9imn< litbrg<n 
■lil4>nJiim Idhmriii marchionia Br>niI*nhnrifctiKEk. ^I^yolb p»clhui raroribfUlcr irtcll- 
oMi urnt«ru et iLn^uU la Miprucnplo (td^Utjig coniinu pirHff fi ooHtipU 
tpprobamaŁ. nUAc«miii. Innoi^iniiif vi |mfrtjii» »ńjMi iiŁiiuctaŁoamCiumruuL Rw< 
UK Cod. BADd. El, N. 371: W™tr«, Pom, Uik. N. 1707. 

^•°) Ni iDccy iTce vlai[ii« dokuRicoiu 1 toka ilOSi "4^ pr^kt fimdowAl 

wfilul *Ł\ai9aki>trgay Jokanictit w Ricin«ri<: Aołfijhniac ^^' Rcchtt Sr, Kc^lgl. 
^Uj^itht vnn Frciuien ani du llfnoifttiLtm PomiuttcTlca, ». «0. 

»i> K&4. \rirfkcp, N, 7J7. 

»H) KoJ, Wtókop. K. 7J9. 7*" 1 " T, IV N, io5fl> 

>W) HociBik Wi«lkop. pad r. 117S. M. P. tU, 40, Kronika Ollvftk> pdJ 
,. IZ96.M. P. VI, 3ii. 



— 147 — 

poCMi 7bUłj'ł *ic rto granic)- pomorcktAj t luitnynuit sl^ w Ko' 
ffofnatf. B^nda zbójców napadła na nie^fo w ćrode Fopiolcow^r 
*Udte vryaionlowttnc lub rojepn^/one^ Prtefnyfttaw bronił %ic 
m^jDle, lecz ar^bany i rar««xcU lamorcSowany zoiit;ił S Lui^ffo 
roku 1196*'^ Zamic^Eanio i bortę wywołane Amierci^ królft. 
trorr^Kiy hudowę jitgo. UiCt, j^j iiJt? wywróciły. Osryn ilokonAny 
«lcasal się nieiniomój donio«ioJici. ^bowinm nio dc^wcŁil mar- 
rnfojn pot^ctyć »c £ KrsyJakami w jeden łańcuch pofiJAdło^ci* 
tt6r*by Poliikę od ujAci^ Wisły odcl^ n^ zawsie, « Kductubów 
dawAoby jai wtrąciły do ^robu. A jak z popiołów powstał Fe- 
niks nowy, lak z M^iwOja I Preumytław^ idei narodziły *Ae p6- 
hń^$z^ wypadki. 

1 Oftla1n!« gr»b)»J» niirgr«fów w PoUoit, 7dr«d9 Swenców, Kr^yłaoy 
ftMfpem Qd«r»k (jpaiiuwujf (i3Q&)- \A/uldemAr ipr/crdaje Krzyiakom 
PwkOrzc gd'ir)9kje (1310). Warty^ł^iw IV ziibierr* Slup»k t Sławno, Tru* 
dM połoitfiie Wf«d)»JtfWB Lokietlt*. D«l«2« zamachy W«ldern4ra, imitró 
j^e (I3fó). Pfzc«iknic w polityce, 

Nif-spod/i cwany /gon Pr/ł^myJaw:* Tl i bruk po nim, z wy- 
jątkiem oimkJeini^ c6rki Kyksy, następcy, wywołały kwesty^, 
kto mi^ koronę i kraje po Pncmy^awie 11 od^iedziL^zyć? W Kia- 
liOwie panował jul od r. 1391 WacłAW król czopki, ale przeciw 
ńocDil waJczyZ zapamicUle Władysław Lołuccck, kŁi5regro gzlacłiia 
widkopołska pan«-ni swym uznała. Nłe zwaMJ^c na 10, przeciw 
Łcklackowl powi^uU: Hcmryk glo^^ow.ski, roszczący M>bie prawo 
do Wielkopobki i Laszek syn Zicmomysła księcia kujawo-ino* 
wTDcbiw^kipgo, a po matrc Salom^ c^rce Sambora^ wygnanego 
DM^dyi z kiBJit prtefi M^woJA U^ potomek po k^drielL kfd^tąt 

***\ AdmW Dłlbawfwn td iin. tt^t. Odtitii (t«l PHrn^ ((k) nri tułania 
t f»dAb n«r<hiftnBn »Uil« ^flo J*c«b KftjftotM, Kl^mpin, Poo. UdL>b«dV 'i 
I. 41$. Roctntk ^wHtOknpkl pod i. W9S- M- ^> 'IL 7^. 

W j«lb ^it^b objuliHMJft umcrriawMiie PrKmytftwa bowu faiilory^y pm* 

o^ >S79k (r*tl« O!* litr '(I nyUmy^ ^pTtfniiklaEii wur^e tm KnmpCeegcn 
JiT U tigt mila rv« Di«a<t<xilrui£ ^ttińlUL" A prj^cicł kiUlku UfO haapŁ' 
kreu Bft piaeMjt do ucunoid i nir^i^^ihittiona pewnych jjUei? 



I4« — 

poinor^ki^ Na wezwiuiie ^bchty pomordJci^ J-escck udał &ic 
d(i GdaAftkA. <^h}al r/ąciy i jiiJ w Maju t. t2i)f> w GilaAsku po< 
twierdził nadania posiadłości klafiftorowi oUwskiemu.'**) Pre* 
t«DAye HeorykA gto|tonakti-|^ Wlodynław Łokietek u^un^ł cza- 
sowo ustąpieniem mu ci^ici WieikopobUci i bw4j strony n^ki 
Obry £Li do Wany/'''^ ale rachowanie stc l.e&£ka grozifo oder- 
waniem od Polski Pomorza i tvziŁowteniem dawniejszych sporów 
dzielniciych, Zapobi^aj^c temu panowie wielkopolscy wspólnie 
1 doatojnikomi pomoi^kimi, nA zjtidzic w Pornaniu jj Kwietnia 
r. 1196, wyl^rali na krńla Wtody^tawa Lokirtka, najsians/«go 
X Ic9iąi%t kujawskicłi, szwagra Przemysława II, zart^d aai Po- 
morza uchwalili poruc/yć straiy ir^cch dostojników: Piotrowi 
Sw«Qcy kanclerzowi, Wawreyńcowi t Jakóbowi le Sławna,'*'* 
Lt)S£ok upokcnyt się. Nowoobrancmu królowi wypadało wnei 
udać się na Pomor/e, albowiem ksi^żu T^gusJaw fV z.amier^ył 
zi^mifi na wschód od góry Chełmu (Gollenbergj do swych po< 
atadlości pr/yłac^y^. lecz lami^-f^ranie w Pobce i ^wyprawa tbrojna 
na Sl^^k w r 1297*'**) zatreymały króla w kraju ul do koAca 
roku. Dopiero w początku Stycznia następnego roku ij^S Wfa- 
4yaław łokietek przyb)'w>2y na Pumonci bawił w Tczewie 
i Gdańsku, gdiie potwierdził dawniejsze przywil^ej"*) a gdy 



*«*) KtDufkd 0!UA^ M, I^ \'l Jis, I*crLbAcb> roinnjtKll. Uik, K, U^ 

*^) A- i?96t ^^'^- ^^, If^ Criv]Ti. DonAntni h ttadcnTei kllii tfirain no- 

iintn uiqaa atl flwMifii qui Obr* dJcituV| i^idpisnila nb oo ^vo am jd^m fluiitu 

Dtfcar, tŁiqiic jhI iturium Wartem, uU [c iiiiLfialDi. d d^ijiilc iJct tlłjviuri Wiul^m 

irilltm YiTm nt m^ndunt Knl. WiHkopd ^^, 74^, Yrbfc r niemiecki EbrbJtr- 
dorf pcd mUttcHŁ Wjdci^ 

■'') Dlu^dłu: puil t. 1^96, PiMcIall buancKiuc PołonUc t^n\ cl duotoi 
PoflunnUe... <on«i1Ja uluntuf in Uira P^meniiiu tr«« cipiEunti PcCnui Schw*fitM 
CjmctUiflut PonłciiuHte, LituicfiLiu* cl Jja^ticj J? ^]4vc. 

^"j A. lit)?. I>ui VU(1)-<Uił« Jrocfk cUdii^ (lim Uti^irit rl Pairmti xt* 
»1M 21o)Ai«i Rocj. Trsłki, X«k lOmtf Kuctikik S^auw^ojt. M, P, II, B$3. £79, 
rftwPk Kaaaik Mblopnliiił, M. F. Ill> 137, Oninliu^en, Octch, S^lilc*, 1, L£6. 

1**) R. tl>»8, Ua, ij. w G^Ł^Atku, WUdytliw LoJŁ^nUk poitricrdiit E]bl|- 

K, 769; Frumcn, H. IB77, 



— t49 — 



yowrócił do Wiellcopokki,^*") Bogusław IV xs znac^n^ silą wiar^ 
gi^ i» tenytor>'c Fomona sn^ań^iego, zdobył Białogard ruut 
PtcDnic^, pjŁTl obfuiSców i>od -AoAżą Svr«n(cy al tlo Bukoi^aL* 
mra>'ł dobrze uprawna pobn!«23. tnorjikie!, ricmic SłAWski^ at 
do lanUcn Dcrłowii. Po^picsłyl Łj^ictck na Vomoric. W po- 
Giftkd IJpct r t?c8 był jul w Stupsku* gdirle potwierdził na* 
<aD# przez At^iwoja przywileje klasjucwowi biułoboJt^ki<!tnii,'*'> 
SHfi opór Pomorzancim lachodnim. Irt/ g;ly w uUrcAif! z nimi 
Policy pobki zo^iaU,'**] rokietek zgodził ^^ usi^ptć BojiTuUa* 
v<avi IV zajfiG prcez DUgo nemie, wfizedł z nim vf przymicric 
fwnet oba ns/imi najc>cttaiA'-*izy r-al>ranit przez margrafów oko- 
Ic9 Choczna (Ara'^u-ald«) i Bcmsztojn ogniem i roieczem ;o 
sposcoszyli ([zgfi)."*) Doryi^-czy napad nie przevJcodzJł jednak 
IDzrgTftfom utwierdzić »i{ aa zachód od Draw-y i w Chccznio 



»J LutiEO ■! do koAc* Cimitco r. iS^S w WkIIcopoIkc bawi. 

**■) A- I93& JdI. 6, tu uUfo SiaEjłcniiŁ WladlilflUi doorinu rrenl Polonk 

■^ Kjncuw, roiacmnU* iS^^ Dlufott alcwyraliiU poJ i. 129S luAwi: 
Fontcrmia i^iior^u* trm<, Sa«otiv« «t hlii hoitH ii*piat gr^tuli pn^dU •; 
»1ii c«J vcTiE«ii:f)tct pienicUinL, 

'**J Anrktle* LoLhtffi^t^f- annci 139^ ^nx Folnni' « cfui łtuctfbut rfnsnn 
Annvi>ldc <\ tcłTSm B;tii»lcft caEiil»ni>ciiiiŁt <t lal«llur rlcv«łtAvininL K]e(ii)>lD, 

^«^vaU w r^liAcfa nuftnfóY, ^A' t. ti*to aiugnf Albra^hT fundowil w IkriL- 

•^J W ndji^iii^eflrach do Kodektu UlelkopolskleKo. tom IV, ł ^bi, «r* 

[nvi |tfiŁn(VnbR-eiylrAv: v lokn 1Z<» «) oni aa do«o p k> 
Itiki CbocjiiA rArTkłvr»M«), WuilomaŁS ta i>pivra lif na dokuiricnciB. kldrym 
'— Zfify pc3t«j#iduł4 V Arutwi^ldc r. ii*fir jt^nifllirUi MiŁuIaru BtinBttta (Rhu- 
tttt, N««««r^, I. K. Rit-ffl« Cod. bnnd. A. XV1II» p, 71. AJr Jnleko Wfu- 
Itk^ intttK pfttd tmicrct^ PriEiay»Uvii U. miduo^ld* i> J3i>t, Apiil' 19, v Ami' 
■dI^ M»fr»fe«1« Kwifid, Jan i OTlc Łi[Mwnl!i kupcom pTtybyw(i)qcyin i F^Uk!, 
P«Krin i Pcnatin Ao AniJA'a1iE« bcipi«<f«Anv i ojtickt Bivtt poduu nojn/. 
Urdfl. om. dł(iL Bf»nd. I. WIlT, K, 3; Piiiiucr^ Pi-m. UiW. N. 15Bi- Wy 
TAiU vifc 3a ob^>iai«a Kod«V«u Wfellcopotbkiflgo irobtA popnirk^, t« pny oiliy. 
A^m ttrai pruA PrHinyibiva II *r laudi tlBci — iłS.^ ud ruLą Dnv^ Ariit* 
polciont M ncbdil od Ifrj nekt, prfy Bnnd?nhitt£:ykAcli lUiUlo. 




— I50 — 






Slr9ly poniesione przez ni^dhało!^ i prólntacCH^o nilod< 
króla. & prKytcm roJtpusŁA i f|fnbi«£ Jeffo ioJnlerzy, c/t^bily ku 
nictnti »crc;L Widkopolanów. WtadysU^' f-olcict^^k ibyi jraic/c 
młody* nwdo&wiadc2ony w ^pr^wach publicznych, gotów byl 
kr4j« «w« pnyj^^ w po»iadtoA6 l«nn^ od pa^uj^cego w Kruko; 
wie Wiłtlawii, "*) Im:^ [titnowid u-telkupoKcy na ij^t£d2ie w 
inaniu ogtoKilt krCIi^m Wacł^iwa H. który na wio»ni^ r. 1300 
ronowanym zosiftł w Gnicini?^. a Łokietek* zapcv^'nc nie bet 
oporu, jmuswłny byl w Węyrj-ecłi schronl^tiła wukai*.'*^ — Dzi- 
wne odt^d !;tonunki na&tawały Vf Pobcc. Naród poUki dobro- 
irolDie obrał n& króla Wacława i ukoronował gx>. a len nicia- 
dowolniaj^c «ic gcdno^i^ króla ob&zpmpgo państwa, wii^t od 
cesarza Alberu Polskę w posiadłość lenn*. '*■) jak ftdyby ce^ar^p 
miał do iM] jak rt?kol wiek pravyix Btr/wiicpit^nia PoUty ^atni mn 
wiedfidi, ttt 9.a juJfc do poddanych c«f^nckich zaliciani. Wacława 
werwali na króla aby rząd mocny zaprowadził, granice kraju 
bronił, a on tymcjasem z najwl^k^nzymi łupiefnIkamS ł grabk^ie* 
lami licm polskich, mai^^^^^^^ brandcnbur^^kimi w poufnej za- 
lytości zostawał. Wprawdzie btanisŁowie jego mocc^ ręk^ pt>* 
nądek wewnętrmy w Polsce utrzymywali.***) a na Pomorzu 
wysłan^lfo prr^ Wisława 11 »yna jego Sambora, grasującego 
w Rug^nwaMr?, Sławni« i okofu^iLch Gd^A^kn. — pobili, (ijoo)***) 
zamki zatog^ cie^k^ o&&dxłl]» loc2 przeciw wdzierającym 91$ 



"') A. 1300 Jhel 39 M«iEunli<i ALbcitaa nemiaomm rtŁ nk^:niAcD pnu- 
dpi Wenceilao n:;! Boemłe.., Qd<mI atUndou noktrn screntiu, tJbl n erbik (po- 
dleli concT^llmiUi iAl qajc<zuid d« Ctrrn illuitTiuimi LadUlii Jucii M«iori« FoIouja, 
qiunł ou;u|łaŁ. libl i^lju^itrc poicili, a iiobia et ilHZto Kctmino loiperio * (? et mb 
henAlbtiB E^^ri ifiUimvt p*rpłC4<> lil^la Fpoilili. Kad. \ViB[kop. N, 6^. 

**) A. i.icic, Słi^ qua ickc Vciii;?iUu rajuliiid pai ci luftida v[£Qil ia P?- 
toaiA. Rorinik Wi*1k, M. P. ni, 41, F(vln<ime Kmmlta OliAtki M. T. Yl, 31A, 

W«tu(itiif RUI BohmcD In Polrn kbaa, hit R- tio ^Riijupet| wieUer hec4Ui łe«trl»- 
ben, und ńUo P^mmnn <i'[cder elii|t«riorHb. Poncnaia SM^ — A, ijoo. UTuboi 
Uiłi:laE; priaotpi t(tr«m Bc^EJi^Aliiiucn et 5«Uivrcnxm DuUiłcam uhiue^ UaquBn 




do Pobki margrafom ntczcfro nie prsedMębrarkO. Wyprawia}^ 

^ do Wf^glnr w roku 130J Wacł^iw TimtAwił w PnuW im- 

■iMtBiki^tn ^wym m^rsjata Hormana, a w roku następnym 

tcafo Hertnati i Otto IV te scrtul^ pnyprow&dzili nu pooił^ 

I "ooo wo}ownlk<Sw pn^lw cesar^owU**) Korzystając więc 

t pnyyiini Wad&wA mar}trafowi« uciakafi Boj^t^tawa IV, Ju-* 

palyB pogT9n:r-£^ polsktt: i jut vv roku ijOj Otto, Konrad. Jttii 

i WaklemAf. pn^artsiy się pT2«£ bi^y nad Draw^. tdtotyli mU-* 

ib» Walcz, n- okolicy klóreg;o rycerzom swym dobra zaamskio 

luuUwaH.'-') W lyinJjt; cfaMtt w r^o; idi wpiiilły Santok ) Drz«^i.^*') 

KfćJ cadsositttDicc. pnyjihcid fnaiyr^ifów, zaprzatni^y całkiem o^- 

^Maicro syna swego Wadawa Ul na tronie węgierskim, nic inte- 

mowiJ filę bezplecj^eństwem i całością granic polskicfi, painał obo* 

j^tnw na ^rabkM« pnyjacióJ Ktt-ych Bramdonbui^c^ykó^Y, pn^ciw 

któo~Ri uncdjiicy j«goxontawA]i niec/ynnL''') Śmierć Wacława II 

3i Cserwca r, 1305. a w rok póinK^ zamordowani© syna jego Wa- 

dikva Ul ($ Sierpoia roku t.io6) usunęły z Polski r24dy creskie 

Vr Krakowi* utwifrrdzil sw; Wtjulys^w I,^it;trlc, a niKchi;lni 

nni Wielko pckuiio poddaJi «ic Henrykowi głogowskiemu. '^^ uro- 

ńsaoMnii ł Salomei aioatry Przemysława U. Posnur/aiiie /ai. 

wygnair&iy lalogl ci^skit;, księciem uwym uznali WladyitJawa 

Łokietka, któremu dostojnicy pomorscy pod pncwodnictwom 

«b«id« sj«fl ««fle hfrrtditkipfD otat^sftiL S«d r»paUt cum W«acni«iia r*% P«- 
liama. EikaMtl, Potbcnaia t. 5J. ^ Por^. N«ruatowi«> If. K. P. ]V, >ij. 
Jnut^ HtOoiU ^llwi Tria. Kii£i<«c, ». t(S- 

'") A. IJOS. Ap, Si Lyvca«Al-l«. Ollo. Couatlijs. Johfta»rt et Wuldctu* 

«lf E« RmlciUo LaWniial poirlcuat. Kod, Widloopi, K> <«$, 

trty Ob)*faJnla a Iffcii poi^ajc Kodein WhILap. IV, j6jw prjyp. i, 
»*1 Uikltffil ijn Wf<U«a tl. lŁkJ« 1\*mU« (Ul) byl JuA prit« Wtcr^w 
ifcwmu ■ »By «a kiCti (i)uiK Ic^j ifily ptfiiL-iw l^n^u ot«ijdc4jt« lif kualkcy* ju- 
fMi ItoallidtA VII], HAbntk An^lfgaWfi^tbiiTiro 1 cniru AIhr«chU. Wi<Uv I] 
łtiipąl 4a Wffłcr, abnt lynA t koton^ vcipcTłk^ i wr6c^t do Ctccfa (t^) 
pK*fn mpocfflA »ftf ««jiu > caamtm. Kłr mtal wl^c Wiclaw OBva da nijll«. 

***) lt«ni)k Ul[ pri>t>o«Q do Wktlk^pottki pi>i|H«H)r|^ Je Jtił JóAacuiU 
tjni V l^yttlrłch pnyuileje p(Mwl«diiŁ Kod. Widliop- N- 9^- 



— 15^ — 



Piotra Sw«ncy priysis^t **<>*/'» *"*) (Uo^ł- Nit wl«my =e p«wno- 
£ci^ citim Lolcifitek obraiił Swonców, którzy wkrdtce po je^o 
ortjiridrift poTJu^i łcnuf wlradc. Piotr wojewoda i syn jego 
Piotr kanclerz, pod poborem odmówienia przeć Łokietka wjtmi- 
tfrod/enia ich za wydatki nu potrzeby k^ic^twa, podcEds rojifu- 
chów po śmierci Wacła"va uczynione, ^amierrall wylairaa^ ilg 
z pod władzy króla pobktcjifo i samJ Pomcrieni r;:ad£ić> I^kto- 
lek prxybyw»ty z wojnkii^m na ?otnon:r?. Piotra kandi^rz^-t pojmał 
I do Krakowa pod ^trai^ od««Uł. Swoncocn wład2^ odi^ł> Pomoi7« 
wypuAcił w dzi^r^aMirę synoi^com swym PKomysldwowi i Kacimi* 
Txoi*'i kłŁ«i*ctoni kujawskim, a ntra; zAinku gOań«kif(go porjciył 
Bogu**y, iŁcdiiflinu pomorsk icfnu (r, 13071, /a wstawieniem Mę braci 
Piolrowych. Łokietek uwolnił Piotra, lecf zatrzymani w jŁakłaOzit; 
bracia, przekupiwszy stra2«. uciekli \ wa«t wft^yscy Swencowle 
weszli w porozumienie z marj^afem Waldeouircni (r 130S}*'*), 
Wystąpił t^TfU na sconc najwic1c*^^y z gralncieli brartden- 
burifskłch — Waldemar. Star^ od nfeofo AskaAczycy wymarli 
jut do te^ c/amJ'^) ZosŁawaia ni<;Ucxna latorośl. pr£ed&taivl^| 
pdtm której był Waldwnat syn Konrada,*'*) opiekun małole- 
tniego Jana, syna Mermaaa, wreszcie ło^tał Henryk, >yn tald^ 
Henr^-ka brata OtliMia IV Lt ^Uzal^. Nad/wyt^aj ruchliwy, rhciwj^i 

"*ł Tftot ruiM-ritii, tiptilłU BahfiuiŁ vo(iiT«fT3Xit eoBCordUcr daccm WI^^ 
dUllLiŁiu, q«l ic««pi> onmgio ti lideliuci* furuucnlo a millii^ua viiJcli4cC Pfltra ^t 
PoAaowi }<ftk(](ic ós SUwft et LAiicntio (!c KuytiwilLic cl illit millLibui univ«nl> 
dqt uwiot PotnCTflnt« pfoclimftlai. KroaŁki UhWfki, U. 1*. VI, ł ^17. 

'^) Clitcntu OlłTtokb M, P, VI> JlS. Dlu^aat tli p^i r, 1JC17, KiaioY* 
Pcmentnii l^i. Suty Nwtncii, tprKd«>|c Ji Czcrrc* r- l}uft dobra iwc pal Ka, 
uAlina (KćHlia)i rultl. ic picn^C do doLanantu pnytoiy i Tioti ii I>4ui rrobU 
Je tfr*Ułi >ua UPtuoi uimtTtl. ^iiod l'cuu( mllu iJlctu* ie Ncucnhare ci^ruuk fraier, 
(Lanrrfttii rt Johttiaii) « cffitiiiialf lihcnlor, Bvthcli1 lU, •, ft«), Z lr£0 widal. 
le Ploir Ln/Bflny był w nt^iitnin % r» IJoS. 

•'^ 0»o V Dlu^l r 1:9^ hnciii jr^Ai A!ViTwrM f tJOl, Otta MiEy 
ł iJ^i- *Jii Oitgn* Dluj;i«g9 HtimaTi ^ ijc;, O1I0 IV u (tiutf f 130S, brfti jcfo 
K*>LttAid t IK^* « *^i* jcKV Jui ł li^i. 

1^*) Xl<truur Conculu*.., W^ldcrnktum rtlrnłfv«» htndtei, r^al uZm pw 
(cm uikI>or«» frtfTum vldd^ce( OłUpeui tiui liiic liercda Jcc<«t«r»l cl pdld* >ui id* 
hcA Conrsidi ici^ndflin »buepiC. Pulowi^ Chron^kK, w Rofiniko Tow. PrfjjjciU 
N.ak fM. \\ 331. 



— 153 — 



i 



^cibyczy, n^ gardj^cy fjidn^mi środkami, Waldemar hyi osu- 
tnim i najwybitni^szym uo^bicnicm wiarolomnć) polityki Ar^kan- 
ców.'^ Buttowal on )ul od r, 1305 ssmki i miAsU ruemif^ic 
m wftchód od rzeki Drawy, bez wfCMlIcIdJ prze^lcody ze sirony 
\sóU Wacław.i, cxybał n.i dojrodni"j porę, aby 3uibor>- hwc dal^ 
na wschód poKiiną^'. Zdntd» Sw^nct^w ratcłiTujla gn myTt);^ oja* 
Aowania PomcfTa sda6<ikieco, lecr wypadało mu &koł)Ciyć wojnę 
Ł Bo^ustawmi IV, kt6ry mu^iał izuciĆ na pftMwc margrAfa 
cały kraj na wichód od g(iry Chcłrou 1 riekŁ Próżnicy (ParsaTHy), 
aby własny kra; nad dolną Udrt^ bronić. /Vf->'cicxki mariirral cisnął 
&o^u*tfdWA do ujjicia Odry, r.n\sicz*^nl9 kraju przybrało ogromne 
romiiary, nawet Siedlca biskupa w Kamlenm zburzoną zostBhL' 
Bogufflftw IV w {[JodcMcłym wieku, znużony itfojns, ztfodi::^ ftię 
tima^ iwiprjfhnirtwo mflfgrafnw, a /a lr/ydj:iłł.stolKtnip kłnjłnty 
i wojny dostały mu b\ę bezludne i dzikie puszcza bialogardzki^ 
u wicr/diowin rzeki ProsnJcy.'*^ 

Ub^TptirciywKJty sdf tfi Ktrony BoguUawa, Wald/^mar rzutU 
śic na Pomorze wschodnir', nickii^rc zamki popalił; — Rug^en- 
mkltr, iSławni), PolnoMr, Tucliolc \ Nowe (Hldfił w dzierJawę 
Sweocom, z pomocą których dotort ai do Wisły i GdaAKk ob* 
Ififii (130^^ Zamku broniła mc^ie załoga polska pod vroÓ2Ą 
Bogus/y, len gdy >)'wnc^(ri zabrakło, Bogufiza po naradzie 
2 naczelnikami zatogi i ezlachtą pomorska, udał flie do Wbdy- 
ahwa Łokietkd. bawi^ce^o w Bandomirzu, doradzając mu wcz- 
WJut na pomoc Kr/y laków, przyjaznych wówcrsk^ Łokii^tkowL 
Zgoda króla na podobny krok oznaczała to samo. co wilka do 
ovrcjuirni iłpuici^. Misia Zakonu Henryk do PloUeke cficUiie 
2goći^\ £ie na prz^o2enie Boguazy, aby połowę zamku gdańskiego 
bronili ludzie Zakonu przez rok cały, a dopiero po upływie roku 
pnyst^pt^ do obrachunku kosztów wn^>nnyrh. Oprócz tego 

*^) OpickujM łf^ »icro(| J»nefA, WaUctułt (tJi»iBl milkf 1 krewnych 
Jma ncl flpirkl, irjyiiul fo w tt1;^lririq, r powodu crreri vynikU kl<)tn&ii. Jaiu 
wjkwnóh kr«vu i prifthon^ywdf v SpKŁd9vie, Ita WAFJearair f^pjiadow (Jobyl^ 
Jfua ovi{tn i Uiynul cd «i 4if śmineL jcfo w 1. III7. Pulbj^^A, jak wyićj. s. 5J^ 



— 134 — 

Krxy£acy zobowl^Eali się po u^^ywie roku ust^pif^ 2 umlcu, bez 
iikdnych pretekstów na jakiekolwiek Hjrkcily, bcKwoninkoA^o, co 
^ysięg^ \ óokumrntami «twi«rd£Oii>e zo^uJo.'*^} Wniwcniona 
zirfoga zamka broniU ^o mc±D(e t ntespodzi^WADemi wycie- 
czkami rtękAl^ nieprzyjaciół. W&ldcmir, ^traciwa^ mnóstwo 
ludiEi. I n<i<1zi«ijc zElobycU zamku, nucił obl^i^w i odsinlł do 
domu zoeuwiw^y wre^icM załoga ^w^ w mi^io: Polacy z Kny- 
ŹAkAmi wyciąws^y nioprzyjaciól. opanowali mla&to, przedniej^ 
mi^Hjczanic Niemcy, ktfWiy Brandenburcjykńw wspierali, jako 
zdrajcy dali su'o g^owy pod nuccz kau, a bwcncowtc wyrokiem 
królewskim pofbawienl zostali dóbr swych w Police: Zbiazyoa. 
Babimostu i Trzcieh (i3oS}.***j Tymczasem Krzylacy umyślili 
zdrada Gdańsk opanować. 1 £dy %tc w mkidc tłumy bczbron* 
nrjjij li]<)u na larg zsbr^y. ni<.w|K»[l/i:-ui4rir pod mUswm 4**'i*y 
sif nienueckio burce* Rycor&two polskie i pomorsku* walnie 
X hidem kilka dul mcijiy 0'Jpór napastnikom ddwałot Icici j^óy 
niaiklóny z mi«)ij:czan niemieckiego nnlu i:drada wpi)!tci1i wrogów 
do miastA,'*'^ wScieklo&ć krzy^cka nicznala granic W noc 
14 ListuiMtda r. ijiiS Kr/yittcy, wyiiturJowawuy io,orxi kidj;! 
oboj^j płci i dziwie***) opanowafi miastem Po niejakim czasie, 
zburzywszy warownie Gdańska, pozostałych mJe»kańców pize- 
nicfili n-i Inne nad Moiławf miejsce,"*) 

Zbrodnia krzyżacka wywoływała koruccznoić odwetu, ale 



^ Ckron. OlWtouli, mdiiti iftboU bcoificiAruni, M, P. VI, |iS, 357. 

*■*} Fnodr tO^aamni dfititn Tbntanlcei^ Dłiifou, III, ki- tX. 
>**) YkUMu aulfln cit4t. ^jaad Jrndof f^tuadą ^oninonMn rrnslM* nem 
Ttlcrioi B4C ulhun p«>CTkE UtUfc inJcuiplotcoi, UflUUiu Uaiiilctuut, (|iuib dpai*! 

wt mólMi. Cknn, <HhtK« iaŁU T«b«li boMfid«cvai M. T. \n, ji^* jit> 
AiL tjciff d. 19 Jaali Artttk-tc. — Ncntattna vm M DOauina |Mrqakt ndlnab 
^w4 dOftcd Al* aobiłii lin YluiMki Cnco«tM «l SuidMoWit dod* lcni» bortl* 
Ulti *Mli(ii1fjŁ(«», t* uv^ic GiJulłbu ulIrA dc<cn uiHi* liufflianin zbd^ 
pimBRuni, inr^DlibiH Tafii^oiibOA in mmt. iMflM cuii«tn Ikln«f<«, t^ittn cIUm 
bortb iJ«l pcp««dMeL KoMiijr* p*p«iA KkmcuB V ■ D^d*. Codtx dipL n- 
fid Fobouf V. Ki. 17. PV' ł& 

"■*] Fmm* 4oi»iDl cndCeri st^-^ibiAB tkt^tm InsOUn Ttlria. t— ''r^nwi 



— 155 — 

Wtody&taw Loki«t«1c maj^c pn^iwYiika iv Henryku g1of;^oveklm, 
kti^ Wielko-Polsk% wlulał, ncuszony byi postęponi-AĆ nader 
DBlToini^. Próbował on tjUai1»nii z nuHlrjtem Zatkttna CMobiicie 
abtwić oprawę, xaniófił »karg^ do ^tottoy apo«tolsktdj i oczeki- 
v«l od ni^j wyroku^"*) iiioc^). TymciaMm Wałdefnar, korey- 
snjfc j jamles^anla na Pomoriu 1 trudnego pc^oJlenia Łokietka, 
wdeieral nic w zanotcckic strony, Kn-yiacy faś nicufaj^c vmT- 
todci pmtmjiyi su'ych Ho Gdai^^kA i [todcuwaj^ potT7e1>c, ^^^obec 
wmifAtaDia się stolicy apo«tol§ki^j, prawa swe moralnie u-jtmo- 
CBić, umyiUUi nabyć od WaLderoars prawa, które margrafowie 
od dawna do Pirnionta robili Jakii^j wartotci były tr prawa^ 
waniankowalifoiy o t«n niejednokrotnie, ale jak ton^y chwyta 
tt( bnytwy, tak pot^dliwoić krzyiacka zdobyczy lada pobory 
lovł)a, aby cbof czemkolwiek łudzić* zwodzić, czav zwłekai^ o«iu- 
khrać i nowych wypadków dia wyzyskania na sw^ korzyść 
cciekiwBĆ, !^p6«go kontrabenta od Waldeirara tłaturalnl« 
Krzywiący maleić nie mog'1i. Chdwy a aaw&ze na prowad£«iii« 
wojny potrzebujący pieniędzy, Waideinar chętnie zgodiU się na 
epnedał Zakonowi [iniw sn-ycb do Pomorza. ractĄ nabytego xa 
piicni^dze od króla Adolfa w r. if^5 prawa zwiarzcbnoAd nad 
Pomorzem.'*^ l,'kUdy z Waldemareni początkowo prowitdzil 
mistrz Hwiryk do Piauen, Iłłcz w tymla czarta wiirlki mistrz Za- 
konu Syfffrid Feicbtwagcn. pricnió^szy rctydcncyc sw^ z We- 
oecyi do Marieiiburga nad Nogalem,'**) sam ^c wriąl do pro- 
wadzenia tój wainiś] dla Zakonu sprawy. Pierwury targ odby^ 
t\^ w Soldinie (1309'r. Zakon igodiil nic zapłacić 10,000 marek 
Waldemarowi, a cen zobowląrat się ustinjt^ pirti^n^yr do Pomo- 
tia s;da^kiego k*)ł%Łąt Jl^k^ch i rań^kicbi poczem dopiero tran- 



ciiiuib pcfimi tlatniMnuii cc »viv4to pro icn^fv cutto atUDitui... Cbrop, 
OBr. H, r. VI, 3<9. 

i"ł W^Mi • hWłcjm % petyp- <*»• MO- 'i"- 

■**) Dti-b*!];. Chtonlta Umv rn»Hi«, « S<rrf4arn terom PruWcaras 

HTM IJS- 



— i5« - 

zakcya osUtecjmic taw^rtą być miotaJ"^! — Sprawa jednak £a< 
riiigni^ii ^17, ftThn\wt«m k^t^^ęcA iI^M^y zgodzili się na v^iapieTti« 
praw swych do Pomorza marjfrafom Waldemarowi i Janowi nic 
wcr&Anit^j al w Marcu r. uio.*"'*) a i Wisławem Uf trudniej 
jtiH/cifR było ćajkć t\o kcAc9. I.«ci gdy I len ta Kwi^CnU r. 1310 
ZTTOkł się praw swych do Pomonca gdańsk ic^oy'*^) Waldemar 
Ł wklki irtincrj: Zakonu Sygfńd. vjf-chatvis2y 51^ w Slup!(ku» za- 
v^arti na warunkach umowy soldińdki^, trftntakcy^ la Cterwca 
r. Hio, moc^ któri^j Kr^yfocy ncbowiąiali ^i^ zapłacić WaJd^ 
niarowt 10,000 m&rttkt a ton prryT^okł wystarać i^if o własnym 
kosECic potwIcfdKcnio oc^ar^kic sprzedaj Zakonowi gdai^kićj, 
tczew^ki^j I iwlerki^} kasftelanijl. ^owam całt^j^o kraju od Wbły 
na aicłiód a£ do Łeby 1 BukowłnyJ*^) — Połażone ^aś dalój na 
iach6d jdemlo Stupska i Sławaka miały priy margrafach poxo* 
sta& A cak dwa gniazda prryhyuów na z1emf« słcwU^ski^ 
z najwi^k^^ bczczchio^ci^ tart^waly się o cud^ lyła.sność i }akby 
na poimicwiłsko uciiu^ chr/cWa/j^łkicft, w /-iwiirt^j miłjŁljry !łol>4 
umowie f^To^ily, 1^ wg/ystko co czynią na chwaJ^ bo&ką, dla cd- 
pUMCZonia ^xi:ch6w i potłumicnia pot^fgi |>02an6w. '^'j Zetwo- 



*W) Chroń- Oliwn*., *, t. i^<Ą. M. P. VI. JIC- I*>ktiTiieiit 1. Ijog dftU 
IJ Sł^Jlcinbij (10 rticnUcdło pluoy. g ("ulbłctB. j^nnmcKlUłchcł Urfcujidtabgcli, 

*^ A. i^tO fcrk Biit* <]i«n B. A'lfiioi. łlinricat, Coniadut tt IMttboi 
dtiCfA sinUf pioAicrtnr » nihil JurU hjbcfc En Łcrnm Ti^JiLciułiac^ UvidE«ti. 
Cod, Vn, Nf- 43» Ł iił- 

■'^) A* Lliu. Apiil 13, TiJLtco. 2r4cuaiiv >^ Wblnvft Ttt pr^w it> 

IV, l6ł. 

!••) W rtoiomcncic j. ijitłf d, u Jaa»i, * Stu^iłku wyJAnfoi, Wdl^cioir, 

cnnicf oitiijiłoiiycb pwla^lokU Onnicii U. poctjnkjm^c q4 djAcIa rukl ^<^)f "^* 
ku bfl|u<Sciovi V £i>T^ [M L?bif ila wtt SUTtcIc. dal^j <lo mirj^ci Wjniowi wodi, 
j«slora WoIkj, wc^Aru Bobolic i ncuki KcMJci i L d, A<U BoraktAo^mn III, 

"^j Ali UuleiB « hłjjjorun Dei. <l GlonoiAe Witt)* łj"' Yifgini* MłhŁ« 
et in tnntiiloRni noilrjrmu rt proifcutlotum rołli^nim p«c*iiiiottui . , . WiMcmłr 
npnwniA ipnodŁl Ł*kooa*\ Cdftfitki, rc<eVA 1 £vtedi 1. ijli. Jiłłii i\ \ii curit 
Btcilcad. DoCitl CoJ, IV, Kr- ♦?; P*rlWh, Pa»» Urk, Nr. 701, 



1v3ur; cesaf^kit? /aiuillo juJt 27 Li|M:a r. ijio.'*') lec/ Kr^yJUcy 
niradowalniuj^ się tętn, chcieli je>^c/6 mieć w Awych rękach 
iSokument cciiarski, poiwicrduj^cy n^byie przez nich od Waldc* 
mun po»aidk^L Nieodiru^wit Hi-iiryk Vn iaÓo^^ uczynień kh 
proibi^. lecz w dokumencie 12 Lipca r. i^u, jakby medovae' 
naj^C Icgalfirmu pcntępow&niu Zakcu^u, urobił ^a^trrcicntc, ź« 
nA^'i«k ponHenJia, je^h l^^lnie byl uczyniony,'".! 

Wbey&tko to stało się w tym czasie kiedy Władysław Ło- 
ktt^tpk w <:tfJikich kłnpnLic;h b^ł pogrążony. Sinien^ Hernryka 
glogoufikii^go 9 tirudnia roku i^cm/ £dasvała t\^ być KWi^tunk^ 
pokoju; WiHkopoUnie opAmi^taws/y $ię, uznali panem &wym 
Lokieikfi, iti*^ ksł^Jętfi i\^scy^ tLd/.it-ł miasta stołeczne pr/e^W* 
nione Niemcami, wroj^ na poł4C£Gnic ziem polskich patrzały, 
lamicrzając wygrUM^ Łokietka. Rogaty micMCianin Przemko z in- 
nymi Niemcami, wpu^iw^/y cichaci^m do Poznania ludzi ksl^- 
i|t sło^owskich. podnieśli bunt, poskromić kt6ry oTcl&m Łokie- 
tek tlił? omirs/kał (r. ij<o)u WkrótO' poi^m bum w Krakowie, 
pod prxett^odnictw«m ws>ju Alberta i Henryka opata miechów- 
4ki«gOh popieranych przez iniemczoDCgo ^I^zaka Jana Mu^kai^ 
bi^upa kmkowskir^o, zniewolił Ijoki^rika do »itłumii^ma uibu- 
rzetiia or^icai i Mirourcgo ukarania buntownikoA- (przed so Gru- 
dnia r. 13^0' Kz«h:z j^&nd, ii wJród takich okoliczaości Luki»t- 
lek nie mógł or^em powstrzymać wrogów od saboru Pomorza, 
nie opuszczał Jednak z uwagi ^nprawy pomorskiej, ocz^kuj^^c do- 
godniejftz^j chwili, 

Waklemar spnedanrs^ Pomone gdańskie, zatrzymał dla 
Ktebic zirmio Słupska i Sław^4 X Kugenwalde a£ do góry 
Chełmu i wierrchowin Próżnicy (Persanty)J**j Al« do tychte 



■»•> pMtbMh. Pom. Urk. Mr. <UA, VoiS<. <^ncK tV, ^66. 

***) A. Iliif JuIm li, Be»«^ M«iTi<UB f»... o>D&r«i«inui itt pcrpcCuDsi 
ttodfn fncnboa, et Oftiiiłl ^g, aoinU bon*, jtui umnni^bc pmcwioiLfi, qi)0(UAqDC 
>oc«Mu Boratot, «ain omoi uUlkAi« <i bo^OT, ip^mm w tona PonwiAcie, qiu« 
■11 i)ve lullliliii toiptUMiii, «U4 aIiu |bit*« ux]uju[uau ijiu1l> jui pciniiJcnl, *imX 
ta pMtofMk pMDcruni idir^licL UifilcL Co>)«i [V, X. tr>; pprlbach. pocn. tTrk. N. 700. 



- 158 - 

ńem ksią£c pomorski Wartysław IV, syn BogfuslBiini IV, po 
przodkach ro^it sobie jkawa. NŁ« wleniy / ^lewnoi^l^ Jftklm 
sposobem W^rty^Uw dobił alc wimiAnkowAnych poisladtoścl : 
mocą or^. jak niektórzy dawniejsi bistoryc>' podaU*^*^ — cxy 
drog^ ukla^Aw ia pomoc ck^^n^ Waldemarowi poclczA^ wojny 
t Datuuti;> Jak inni mnkmaja /"*] do£ć £6 od r. 1J13 Warty- 
»ław IV przybiera tyŁul księcia pomorskirgo. a w nantcpn« Ula 
paiiow;tmt? jego w lój cif^ci Pomona, — niew^ii^iwe,'**) — Po* 
ł^Cfonie obacarćw atowUA^icb od Brandenburgii ai do Wisły 
w mt;pnr;rwany łaAcjch nwminckich pi}siaill(ł-4ci na Łt?n rax nie 
udab sio. Za to Waldomar wyna^rradwl ódbie, wdzieraniem się 
do 1c»»tych i maFo zaludnionych okoUc poroicdiy rzokami Draw^i 
Not^i^ i Cbudą, opanował ]e wraz z Wieleniem, zapewne w tym 
oasl^ kiedy Lokietok lAJęty byt po&kromicnicm buntu inieu- 
ocan po^naAnkich i krakowskich (i^to — 131 0> ^ JLiż w r- tjii, 
umawiał sig i bielcupem poana^skim Andrzejem o diiesięctny 
L okolic Kowegpo Kaliiita, Tempftlburga (Czaplinka), ArneakroAfi 
(Walc/.al, Falkiłnbrrga i WirrleniiiH***) W tymhc stiimym błjx- 



tpiMdAiu[a Zalionovi PoninnA. '^<lf°^ uiR»f|;o dnJa pcliaamr>cnky Galeonu od- 

NK ;oi I 70J. 

"*J Kttneo^ rotpowiula, Ił (Jf WiflyłTaw IV ilnurislttar tlj o iprffulał; 

n]rk0« umki: Miip«ki> Marno. KugenwAldf, Polnow i Inne i t»i%nt )«. ^ i«eq 
vyeik[D wojna t WilUcmticru, Wutrulnw brt>nil ftif v»lectaic i cdobycc «Ltcym«l. 
Pororianlu, b. yjj, ^ Tikicifu idinb tM>m«t »iv NiriuAiwuj, DpicnJ-^i; «i| u 
blkiiteduu HiiL Nje. Poli. IV, poi r. 13M, XV, 3ht). 

'»] Sirtbold, (kHJu UJ. I. ist. 

**'") JUiku l|t| kLctu ibi WuLysUw IV lyluluwal »g kti^cicni pomortkiiD. 
W roku il\i ukifEd lytiiTu ufyw»f ]UriUrn> ryn CJrtou iiCKdri<k1ri(n. W roku 
1J17 \Vfcity>Li>w ŁV w 're(ta[JhiLle poivicrdEkl paywiU^n ItUuloru blfllobol*hi?£o. 
mnboliJ rilL 156) pu^otujc lic '^ ilukumenty £«t>»ac pna Df«i-«n a <1oCtl Jiid 
■ydan^ DakEinwnt i t- 1317 [>riytciriohy « tlfiel* Scbuil^enA \ KtciilSA! NjKb- 
1c«e Diid HiiŁotic Tcn Obci-$«c]i«cii 111, £4, Dokomcntr pooiDislnt w)\koc dol^d 
m Kadtkiit frflmtru licfAj^ ito r. ijcu « w KAdekiłe HerTbu3xft pa f. 131S- — 
Dohfy cia£ ich potn^^U 4o wy^alnianiik Ińj 1 wiak Innych h«-t<tyl i óatj^ 
PnniiiTU, 



— 159 — 



tratpienia a^^ Waldcrrur pozabteml pogr&ntcfne z ziemią E^- 
bask^ pofliadłości wic^kopobkie ol do r^ki Obcy, przyiujmnićj 
od MiędzyrzecEA po Skwier/ynę^^*") 

ZaUrgi i waJka Waldemara t kn^lcm duA^kim Erikiem VII, 
tttdiicl £ ksląż^tuml msklcnburgiskiini i rań&kun Wl^awem Ul* 
po <^n>nin których siancU rójtni panowie h niektóre miasta 
poołOrskie (roku i.)i4— t^i?).^**') w^tnymały daJ^c grabiei« 
Bnind^nburczyków w WicIkopoUc^;, Wyprawa WaWifinara do 
jiittai Starogardikidj (xa Odr^) w r. 1315 przyniosła mu wielkU 
wydatki i szkody. Fotnwbowa! pjeniędty i £apewn« l tefi:o po- 
Vp-odu sprzedał Wm!«U>iii w roku ijift Międtymc/ t ka-tftela- 
rO^***) i Ottonom w r. tjt; Draeń c okolic%,»°*) — Wladytław 
Lokicteki samierj»j^ fMouyst^t x. okolic£iiu^t. dogodnej dla 
odwetu margrafowi zawarł e królami: duńskim, wwedzkim i nor- 
weŁ^tm. tud;!icl k^i^/ctami mnklcaburg;vktnii, ."słowiańskimi \ rań- 
ifcim Wisławem HI prryniierj^c j? Czerwca r. 1515 dU w»póU 
Atgo wy«%piania pnseciw Waldemarowi,*"*) Aliaa^ ten wszaki« 
I niewiadomych powodów apdił na ric^cm. Waldemar ta^ £a- 
pl|tawKry hi^ w cicl3c^ i ni^rpomyitln^ walk^- i ligs^ knl^^i sto- 
wiańskich (131^ — >3<^)i zostawił ^r»nic« Folski w pokoju.'^) 



>*<) Roku 131?, d. 34 Mu<B L 37 GiuAcIi. WflldfinaT nadajn^c ldBuU>rovi 
2«mbii pofebiJMci* ukfcilit ciahUt, któcc wtkuuJĄ. ic putif;7Li]dc vd fiulaJnib 
HlfJiyTł^ W , a d»MJ tb via de McKtiU vmui Zwnyn (^kvj«TtynL). Ifuiy brug 
06v| fn^nAiniiW} o4 Mifdjjnccc* iJo Sliwicrifn}' byl w i^ku nurf^fai IColeh* 
W|rik«p. NN, 9f3, C^S PAfnkjttc tłotwłerdjcule ra»(:nfi Janji v r, 151S Kod. 
Widlie^ N. 97IJ. 

**^ O l|t1] uurgKta: Kaocuw. Pumnank iuj^jt^o; Knoą WkodiUa liU 
Ul. £. 3; Sch«tm. HI<I0»4 Aah p»riiu^ KdglM t|o; HMithoU, Gcfl«b- Itl, IJO ; 
fcCl. Gcack d«> Laiłdtm 3Uii£iud, T. L 131. 
**^ Kodtlu Wt«|lropol«kl N. g^. 
«»■) KoackJ WUlkopol-ki N, 99^ 
«•) Koftcki widkcpolikl ». gjfi. 

■*ff W obJiAniiDiiGti At> łCotltkaii WitlkopolkLlOfEo u^tucy priT^mtc^imi* 
WaI4<mir« v roku 1316 u WIctko|x>1ikf, a 10 na mocf dokunjmtu 
IJtt, klAcy f>CkJa{e abrscti^tfAnu micueuo Kóntiftberga 4 Woldcmtrm <t k» 
» potttota** p«7 ohlficAUcb Wronek i Diitoilowa pod Kitakov«łia (Kodclu 
llVMkopk T. IV, ł. s6ij. HoiiTjiiJfc vuaŁuiko<v<[iy abfubibMk « r. 1316 (Kod- 
['WMaOf. ni, K. a<^)Ji wjpada iutpi*6d nadcDi«ii£, U v liUeh i|ił i iji£ Wal- 



C2A9.y odzierania się maiTc^ów w gŁ%b poaiadłoki polskichj 



niH krunikarf 1*a]lAvi n>ćwł: idem ^'oUciciiiut rxrKłl«) muhltuctiac ianj^rcfritt 
SUrjcildrnBBm (errani in|Ervuii* pftltntft <l'tuuitr nm mrifidiii et rapinik, tj*il>- 
Uiltm pi'^*"^ WclJc<^kc nomiuACAiii oLiitkiis Iciej;(iiii^uc nioitica lr*]t<DB ibidem 
la «>|tij« Et jhU miillł 4la.fii[Enii Hutcrpr Ijiliorf^ ino fniktiTtii. » Fi^l^^^jih i Imydk 
J*6d*l dowiiii)ij]«my iii2, Je w r. tjiS WiUtiuai i 70CC <ipaiiccrfl(-n)«h ryocny 
uledłftl cicmif SEkioi:arJfkA fd^wsl^ R»tjrAw^« Hlcibjt Fuiiluil^iiffji, oblr^jJ kilka 
«yi;i>^Qi wtrowotf WolJtSj li«akalcŁfnŁt, ■ 1 pi^woJa blotnin^ mif^KWoUI i |iLa4ii« 
■ŁiiLiL JOOO kcmi ł tnąc wjcikic tl^W^ ponUitt. Nic luiiaJŁi; tJ^ ioJ»4k tein piu- 
u-idiil rlal^ B-allcc i ll*t)ryl(iem Lwpm, Iril^riPm (npLltnbiirK»kirri. ■ tyintr>tr-m 
pnyjiictcl )<K° W^rlykUw tV pomonki pobilkcmkl ^icttattn itmUua Jakich, ibno- 
t»wanych prinlT iwrru liil^du Wlifiwowl JIT 1 i\it^tri\vK\ Uitt\i>^\ 'iufihłfRiD 
ErikoHi — W^lka pomtfdiy WoldemdiciB a kaltden mtklnbartikim Henrykiem 
Lwem lo^i^aliU lit na Łmlcrt I £jdc, PVitkAVA powiada: WoldflnwLii cu^n mm^Du- 
fWlVEi«i Hmrtco «?Um conSTtdilLir ia coafłidnm, ^uopum lotea tcrnrm juiU GtaiK 
accc patcrUi iDcTCWuj boBtiHiC) dcTfldtłTcni. UniJc bcllum duriMinuuiBloici alrot^M 
gttrirur JiucUl tflUm We)tefifmr[v ubi l\<:tK p\ntn la nwcttu Mdcnapnlratf qQjłin Wal- 
<l«miH fui»<nl, vtmrn tdiii«n IpM Wo]d«iaknit Tl tui macit tndMlfr ^ fCranuc pii- 
l>i)ivFTui)t. Umie Mcm WoliJcmiins utii dum* kiu nutijikuk, i^jul^l) btoDluhui 4 ftiiii 
it 5^nwlio *Fl rf^idui «T pfrdiltv SaTi« circurndanlibm tum Knittci* ti rum ńiU* 
limcTt lolrhilbua rtii1<» iiuiifHni Wcdjijc tle Flul? itktni kupaivcni?(it Uc |ivtcat^ 
ipiuiD rrłpnJI nwtlcorum. — Uitva pnrl WchtndnTl tr poblfiu linikiH milA ir SIptm 
pnia r, l^ifr^ vo)iu ciaipiflA «i^ al do (im;. nłjcmcK iŁfooy cmikmc npju, t^ 
pirign^ly r^liojit kli^ry lAWirin v iFmplinle ilop^ero 15 Noremtm roku IJI7, 
^ButbciH, Gach, 1[I, 137^149^. PrnCf. G«ach. MekUnWt|:v 1873, >. 76J> 

w Kodckki? Widbu^uUkim (T, tit, N, fo^l j T. IV, k. S^^— !)» ukmujc li^; 
I) rnyniony « t. lytt obrpfhun^U kotfl«w inir<fcu>ł K<iritgibtT]i«kłch. lyny i1f 
vyprł«y WftM<m*ip rie iId WieUu^pohki jjtk wyd«i*c>' Kudckau Wiclkapo1tkic|>o 
nttiymuj^ lici iJl> tittM Mirocimliktg, 1 w Łappwne u ifknijy poni«iiriCkt v f tjij 
podciM obtfisnia WciLdcc^f. ij WumUnkowaby w tlokumcacU N. Sn^J cufnm 
Vr ti t 4 < G £ V nic JcM Vr'oIdcnbcrŁ*ltin iDobieisalf wcn])i jak objiŁAiiicnu mylnie 
w Koó Wicikop. 11% ł. 7&3, Uct >Vo]ik|>k v ficwi Srucfimljikićj, prry Jroda* 
1 Pidiilau do NoDCK^-DunJcitbgfE** oblcccuj^ w t, 1^1$. ■ Lałem i rachanck kv 
Łttó^ u[1iil*i£ nilaiy 4o r i^ij. Jl W dokumenric N- nm pawUrimno: ,»CDfn 
nlamlnui Doilei maTchio cłicainvjlu4e( ciriiaieni Wold«|;j;o**) Uca ]clcLlby pod 1^ 
iiaiw} pojmować Wiildrnbcr^ (Dul>ic^iiicwu\ 10 )akhiilc kpdiotjcm WaldcniM m6cl 
«bl«gB£ WoldtnburfE, ^lody «n pHiaHol |^> ytl f>d •cntoó}t(,vt 4} Cailtum 
Xwaiivirow Mcklcttbuti^kiciii uiauy hyX ju£ krutiikuBUwi Ił^i^dcbiiratwi w XTn'] 
wiifkg fMoo, KolAnia* 11. 4)11), t nif mnt* hy& hrany tt jr^nn u mia |>iirnriowa 
pod KUAkuwcru, j^k objaJcLcnic KWcknu Widkop, podaje (f. IIJ, i. 7ri5}, ti«^ 
Ł powodu Drldal^ia inł#jic» tr^o ml ^^nicy pmrmmkifj, bo jtkinift tpotobem niO' 
pnyjacJeL nn^l^y tip^diit iłf w vm frr^dck WJilkopoliki, tia wtcbód od Potni' 
ftia. gbLc)*AĆ aauick i ni« ^rpralAd wd)dj pgwuecbnćjr T0C d uk walnym wyi 



— i6t — 

i bdikwujrch grabicły a Wald«fnara tryumfów**') uBtaty. Orfa- 
bionj ciclka walka w latach 1315 — '3i^ ttle odwaiył si^ no- 
wvmi wdnenitwAini drażnić łokietka, porozumiewa! cię cylko 
t ksi^JtcUini it^«kimi i u uHtąpdone im Żi^afi i Krt>fino nabył 
uctioJtii bkrawok polakićj bierni oJ^ do r^eki Obry i Micrlzyr^i?* 
cił'**j Kftgta Śmieró jego w BerwaWe, lub zntkiil^*ci(; dotąd nie 
ob}«inione. w jcftjenl r. IJ19,"**) p«wrwala dal«c skutki umowy 
I k:^^łct»fnt ^j^^kimi ^^iwart^j. Opi^kowany prusł Waldemara 
Oftrs^raf Jstn umarł wc£o^l^j r. I3I7^ & osiatDl z rodu AskoA- 
»kieg<0 llenryk. kdwio kUkA miesięcy pr«ź>ł Waldt^nara (f li^-o). 
Rjtttłci ton, nirspoko^ny a chciwy ^rabtitly .ród^ w IJnił m^ikićj 
wygfafiłt lofitawiwftiy stworzono przez sj^ ha steinl Ałowiaf^-^ki^j 
EC^argn&two BrAndenbtirgskle, natcłintani? b^r^ tSaIttycb rdo- 

Dobiogliimy do cx;iiH^w pr^ffsilnnia w dxl^ach SlowiaAszczy- 
my północno-zachodoićj. Przowroty poWtycino w raftrgrafetwic 
BnŁntimburgHkif^m pri wygA^rimm A.^kafc/yków (i3Jolt wy* 
iwoletiie fię Pomoru od 2obowi^ai^ w^gl^dem raai^ratów, 

r&fiio od margttfatwa 1 preyląc^nie do Cz^ch gómjch 



faiUtt ni«ui>Jb«Miy knnilfan* I hitlorycy «ificnn«i«£, — ą pow«4«« dh Ict^, U 
WaUcbai. t>^cii|c w t, ijiti t lt«(ii)Wicał uidctcJLttiic^ai i fc«|)MSi|^ lu ntbtLUi 
1 miln- m*|' petfłfiĆ i o /irintłTir, Mtai S)'van aid rf*k^ W^nma^. nu pMnoc 
«1 Wt<le, 5) CttMniita Wrodic. ved1ii^ ^ibj^ic^niB K. W., mt b|i Wianki, 
Jaojrtil hc> 4«vodA«p Irci ic «<ij]ia roajti t\^ w XtvklciibfirBtkTeja lam *ic^ 

oAj^b^ VV*Hlócnun na WUlkojKibkę . d iaice w^^iiJd bt^dy vobj4- 

V AfBsiL Sim 1*1 JftknDcnl r. i)(4, Sr. S043, myUie b4l>tii]4)iriAjr I ait Ur 

*■■) WoJdfniavt tTih ani3n Aaimui 1310 norhUf *t In ic^a^flin* ■aonm 
'pcnslook ia CburlscsH BKauteiio tcpclituf, rutc4Tj, Cbmu, — Einal Kircbtrciit 
▼ rfwwTMłl) Kionict, cip^. tfii ^ tjrt iiifllp nchle i^uam ln fin. IkirthoM, 
0«tk. Itl, i^J- NrcVl5ny aticnafn. Ic <1itk.ib ivwR{U f clurTy Waldcmrt w U- 

TnlY. n 



— l62 — 



LuŁyc (r. i3t9U wygiiimeme Jyn^tyi Kruka ro Aniordą Wl 
$lawa III (13J51 i połłC7«ii« k-Męstwa RjińT^kirgii x Pomnrtrm, 
pod Wartysiawen IVt ukoronowanie Wtedysława Łokietka 
(1330) i p&dnieM«me monarchii pol^kli^j, — małteftatwo król«* jd 
wicz-t Kaiimira z córk^ Gedytniaa (r, 13^5), pnyjoiA z Litiv^ ^ 
i £ }ó) posiłkami odwc^t t.okiccka lirandcnburczykom, na)a^cm 
i zoUjcj:eniem margrafstwa a2 do Brandenburga (13^6% wrewcis 
oderwantd sf$ od Polski i pcł^^t^nle z CzechAinl ksi^l^i ila^klch, 
alowcm tyle nadzwyczaj ważnych wypadków, w ciąj^fu kilkuna- 
sta Ut. łi[>rawUy uirlki zwról w d/-tł»janh piiń^lw i ludcWy Sio 
wia^czyzny p6tnocno-zachodniój. Wynarodowieni k^i^ta 
klenburg^cy. pomorscy i i\^bcy^ pomimo pochodzenia stowiaA 
s^klegOh nie JbiiJ:| o narodowość ludćtw im podd:inych. ow 
sanit poma^j^ do ich wynarodowienia- Pomorze ffdańnkif^, za- 
kute w taAcuchy Zakonu, przybiera bai-wc cudzoziemska: Lo* 
kietek pomódt mu me mole, bo Krzyżaków wtpiera cesarstwo 
niecnieckie, a pomoc im zawsze gotów poda£ król czeaki Jaa 
lulcsemburg^k!, Porótnienin Polski 7 CztKhumi Kprowadta o«ia* 
teczne wynarodowienie Sto wian zaodrza^&kich- Odud dzieje 
Słowiańszczyzny północno-zachodniej reduku]4 hic do dzirjów 
dwóch paA<(tw: Polski i Czpch. A ta. co po za ich obrgbein 
zostało, ginęło w sapomntenin, — wynarodowi^b się! 





UviK«, Na Mrunic) 3i. tntci! BcugutlawA II, titniiLn t. itiu «yp»da, > 



KSIĘGA V. 
Wynarodowienie Słowian. 



DZIAŁ I- 
Słowanie na zachód od Laby i Solawy. 



§ 7L 

Byt i upadek Słowian, 

A. 

I. GerTn*n1ft t Turyngii według po)ę6 V1^VII> tńaku. TArrytoryi. po- 
dtialy i grafiłn Turyngii i» oxatów Mprowm^ów- ObJainJsnie nazwy 
j^j. Svthy w Taryngii- 
Starotylne oUedlLTiie Germanii dawniejsi huttorycy p^ 
vs£ec>mic przypUyu-ali Icutononu cl'^ których uiliciaao wszystkie 
haóy tia przestrzeni od Renu do Laby osiadłe. Ale w bie£^ym 
wieku Z}awily się inne pOf^l^dy. jedni utrzymują* te od Teuto- 
Dów wypada odróitni&ć Swe w ów, którj:y zamtcKzkawAzy pola- 
dniow^ i w-^cłutdni^ G<^rmanij^% do Słowian natefi^li. inni mnie- 
ictai^ łe Swcwy byli talc2^ Tcutotumi i nad StcwianaTni w Ger- 
nnnii osiadłymi pajiowali. — inni ^uowu upatrują w Germanu 
IC«}tdv, którym pŁerwotne osiedlenie kraju obok Teutonćvr 
przypisać UAiKiją, a ną jc^sicn; niezaprzeczone świadectwa bisto* 
lycane o napływie z« Skandynawii w ct^^ widu wickl^w Sa* 
fetonów ) rdlnicy ich od GUrotytnych Toutoni^w, z którymi 
dopiero od czasfów Karola W. olewać bię poczęli w }eden tcra- 
ioiejf^ f»ród niemiecki.') 



■) o un nrrsiklcm toipowi^cUlapo * T. CI n1iuff|n4ij fncf' 



u* 



— 104 — 



po-fl 



Kwestye te długo jmicj^ ujraować b^<^ badocty, nim sij 
£ pomoce AFCheologit Hii|^istyki i euiologii ro£JaJaią. Nic po-] 
ruHiaJ^ vr^ w niniejsfem rrtl^ftcu wzmiankowanych kwo^lyli 
zwrócimy uwagf na byt Stowian vr GormAoii od ceasu, kted] 
pod wla&n^ n*2W^ dali się pozna£ światu- Nic orzekamy przeto.' 
abyimy wątpili o pobycie Słowian w tiermanit pod iitr>9mi na- 
zwami, nim s&Q nuano ^ov/]«n w VI w. rofpcwMachmlOi 
ieby WKfdk^ w^tptiwoc^ ii»uił^ć, pocziucmy wykliid iulu od 
Iowy VT w., bo od tego dopiero cz&su iródU hi»itoryczne po 
dają o Słowianach wiadomości ni eup rzeczone. Dla }a:^nic}sjs«^ 
jtai pr/iHliUŁwitHiA fjrłfCJiy, p(x:«]iKmy od elno-geogmlicfineff^^^ 
opisu GcrmAnii. I^^H 

Według pojcfi pbany VI i VU w- Gorinaiu}a oie b>lA tai 
obsa^m^. jak Ją «i&rotytnI nymicy 1 greccy ptsarte pn^sra- 
wialt,*) ani JAk% pd^nit^ nie sula., W VI w. Recyo, Wind^licya^ 
Norykr chodaJ^ lo^uwaty jui pod władzą k:siąląt tcutoA^kichi 
al« do Germanii nie nalelały, tak samo jak Bur^ndya i Frań- 
cya. które mając na c«fle k^ijsiEf^t takte teulońnktego pochodie-1 
nT;i, flo Głrrm;inii ni** /alirxały się. Właiciw^ GrFrmanic sklit> 
dały ludy leutoMkio poDod Renem osiadłe: Alcnuinni i Szwaby 
na poneczach górnego Rc;nu od Hriwccyi vf dół Al do dolnego 
Menu. łtenąc »&ę na lachód do gAr Wcge/iklch a na wschód- 
do Czarnego Lafu; ilcssy ponad środkowym, Kryxy ponad Dol- 
nym Renem i brzegach morskiph a£ do rEt-ki Ami^ji (^^^)ij^ 
da)&£0 zai brzegi morza Pólnocr^o od Fryców a£ do rz^i E^-^1 
dery. tudzii*ż ponad rzdc^t Wezerą zajmowali Sak.wni. Kaldy 
z tych ludów ittifll swych władnych k<nąf^c, sw^ otirchn^j pnlUj 
tykę o il« pozwalali Merowin^'!, kiórzy w VI w. poddągitU juir 
pod &wą władza Szwabów, AIcn:aiinów, Ba\var6w a nari 
Fryzów I Saksów. 

Od wchodu Gcrm^iAia graniczyła te ^owia/iszcsyzną, 
kt«)rą Jornandes w polowie VI w, nazywał Scyilją,*) a w t^j 




- .65 — 

Lurynji^ któr^ \r VEI w. do Gennan]t )dsiCZ6 
tłM ttEcuno.') Południowe i uchodnic gT^nioe Turyngii, j^k 
UKOSÓW fiyinfikich, uk i w VI w. si^gKlj do mefc Rz«iny^) 
I AleouDis, gór Q*ftm«ffo Lasu i Bukowiny.*) Te same rt»- 
nicp w VT i VTI w. tUielity TuTyngi4 od paAsLWA Bawarów, 
ktAny 2dobyv»y okcio r. 500 poeuuUo4ci rzymskie, ^r^zktm 
pBMm ciągnące »c po brzegu północnym Dunaju, w Katy^bo- 
fM stolicę swą założyli. Za cxasów iw. BonifAcego, w połowu* 
Mn w,, rzeki Rzewna i Alemunift fAItmiJhJt nie przestawały 
hyi pograniczem Turyngów z Bau-arami. Mia»to Eich^ztadt nad 
Aiwmunts licjyło się w Turyngii przy granicy bawar>fcirj\ a <lal«j 
ki jcachodowi nad t^i rcek^ w j^au Schwalefeld miasto Soleaho* 
ien Iłczyln się przy granicy turyngo-btiwamki^j: Sakburg w Sale- 
glu i Fulda w Turynf^t ilalaly^^} Wircburg byt stolicą ksi^t 
tucyngskich, lym spo&obccn w połow^ic VUI w. juichodnia gra- 
nica Turyngii posuwała się al do riekl Wamicy. która póJni'^] 
icab się ro^^ranicfianlem plemion teutoA»kich: Bawarów od Al«- 
nannów. W^ihodnia czcić icrrytorii turyngakićj opierała łic 
o ffófy CJTB^kie Szumawy. Solawę \ Labę, północną i^i granicę 
,SAftCiyły pobojowiska i ko^i polefflych w walce z Sak&ooamt, 
^iadomo bowti^m, te Saksoni, wdarłszy się zdrada do krainy 
In*) i opono wawiiy wiarołomnie grody Tuiyngów, «tali ti^ 
zaciętymi wrogami ich."? Boje toczyły &ic wieki. Turyngi bro- 



RourilkBcH Tcnr, Pn>|, Nniik Fmr^k^Kkiriiił, T, XX. r. lA^^ 

*) Ga4d9 R4>T(u[u». Uh, IV, i, i(; Ad frODltm puriu FuDCOfon RUbtu- 

*) OuM? KiTmaim IV, 3^- 1'or ^um llłoringocum pitrijm ltaii>«DM plu> 
risA AumUii* intcf <j?Łcii Bk (N«b] et Rc^uuin^ ąnt lu Duiubfo OKrtuaui. 
*) Porfrw. KIjipm, Atlai AnhiirjBL 

*) Opii \nia7 Had«It Djif^fy ojkicoi lAUy » Wtut^, v Jtidc ^nonytnuci^o 
iŁ tUiitrolOfUi hłtiufł<a Hit icl falvtpnn««heT Mtikbf vaD deoi LittiJ« H«Jeln. 
1711, 
*) Wtddklad. I, c 9, ofiinjfc podbAJ Turyngii mAtn^ placutt Thudenco 
(raga) fOMief* lU cutń et iMtlon a^ SaŁOnot ^ui Jam «]iin «r«Bt TuTicf iH 
■ciiilołi beiiei^ U. O. V. 411. 




— i66 — 






AiU si^ matnie w pogranicznych grodach na otokach południ 
ijtych llarcu.'^ Pi^ioićj SakAoni, w iinowic i l'VAiikannL, ro£^ 
biw«zy paiSfitwo Turyngdw (531), podiielili się zdobycE) w 
6pQ&6b, tG Frankom dostała »ii; południowa, a Sak-^iom pótn 
tx\ riA^yd lTn-<itfiity rxn£ć knju TiiryngdwJ^) Od Ł«*g» C7a54i po-' 
d^ dńoiii^ Taryog^^ na P6lnocn% (Nordthuringia) i P<^ii- 
dniowa iSudthunngtdf. któr^ Franki do krdle&twa Auairazji 
wcitflllL i 

PiNanci; wieków ^rndnlch |kxI najiw^ Turyng^w piidm^ii* 
miewali Sto\«'ian, Historycy nowych wiaków, wbrew iwiade- 
ciwora dricjowym. utrzymywali i« Turyngi byli takinn2 jak 
SjEwaby, AlF?RiarnL He?«ay i t. d, dobrymi Niemcami") Ale w bie- 
lącym wiuku zmieniły się poglądy. Narodowość stowbńnka Tu- 
ryngów coraz IIc£nii^&£ych znajduje prozcliiów. wszdkic lAi uaI* 
łowania badaczy do wyprowadzenia nazwy Turyngii i TuryngłSw 
t mowy nii?mic;cki«rj lub keltyckićj, zostały hez skutku. Zostaje 
więc !ipr6bowa6 na£wc tę t pomoce mowy ^ł^>wiaft^kirj nhjaAni^^ 

Złacinlona uazwa Thurtiigia w dawnycli pomnikach zja- 
wia ^9 w formie: Doringia, Durlngia, lakte Thoringia^ 



4Qfl 



"'j Now)i b*dac*c maicrdAJAt U prud poJbojcin Tar^tiKu w r. fjl, rnoioc 
jĄ oó SłkfOońTif fUnowlIj^ viTOirni« po lirni Wfilflł-hMi, KJlnrh. WincfTmffrl. NłH- 
hoC T*iml>ur^ Stocke^, Wcmigerodc, Wollrudc, Buchlo. BfcUłiiwOr^ii, Hei]iKai' 

"J WcdbJt; AiJ«jaA BicDiDAtkkuui Sa^ty otttynawuj oit Tlcmi;o pis 
ct/oo!^ Im Cfl^if Tcryn^tl* (nIelJ 1 Tiitri4f« Kr^ncot «l ^n«<ii Thurlnganun, 
pCB^cc^bi lionEjltt turhd non tc1i£iL| «lvc-»<.pf Aominbi Ua>tTi>dc dlrimuDlur. |£, 
VIL llb, i. W kioEiłce iuftUinbCTsikitfJ iiptiano; Tbcodoritain njieai SauMilbOK 

(«icladaau Eldurd* Dc Kbu« FnucUc Orldmolu, 1. 60. — DłhU Dlak^uec^ 
T. 11, 319, 

'*; Byty i wyj^Łfci* Tkk «ilici«t w pA^crboin Gobcllau*, w Intiorri po* 

Kila la Suouift hoilSctiiftG p«(te illi j^ Oct^i^l liiwr* * SuouiŁju» o(«a)jaŁ«c rint, 
Alio* G*mknicof, iru T^utcmiajt, qui hcnlic nomeo ohlmtal. P^tri Albini !>prd- 
Rieti hiiEuiik? Tbulłiigoiiurłt Jfck» dodattk A9 SajflŁUriOM ADlUfoUaŁct regni , Thił- 




— 16? — 

Tliuringfia. u arAluktcIi plsAriy X w. TurandJtAn^ (Tu- 
ryo^ł,'*! IctkJ ijl4. któremu h&zwa u przy^ugiWAla, charaktery- 
eijt piękne dolmy po Mokach ^r Lasu Słowiańskiego {Saltu» 
Skvonin)f i Harcu. W sUrotyui^j mowie ^lowiaA^kićj dstr, 
t Sfftów nad ŁAb| dOTi dorina, {od piorwia.Mku dr-u, dr^) 
MMCca to 7«ino co dolina, dół, a w dalAzjra rozwoju wyracu 
dof. donna powsiały: dorink. dorinek, mieszkaniec dolin, 
d^rioskfti kraina doim* podobnie jak j^órska, horska, kraina 
(dr.^) A [Kinit^waJt ^Łaroiytni Slowianir? przyhipT»li nAJci^icl^ 
niwy Łof>ograńc2t>9, ni« wyda się więc niedorzeczne m przy- 
ptucneiiieT le krainę* napełniona mn^iwem dolin, nazwali do- 
fiaska a }^j mie^^akońców dorinUi. W^^ak u Słowian mie* 
ttki^kCdvr pól zwano Polanami, na błoniach ^ Btonianami, na 
l|bcfa. ttag^ach, łol^ch — L^czanami. Ł^iżyczaoaml, w lasatii -- 
Cregowtczaml. Dzlado^Janami, na girach \ hrbach — Góralami, 
Hm^itami, w czachach — Ciechami. ciomukhy micTikaiScy do- 
ria nie mogK /wa^ »ię Dorinkami, a ziemia ich Dorinska? 
Preyjaźń Franków z Saksami trwała niedługo. Merowingi, 
|<^^Iiwi chrzc^anic. pogodzić sif ni<? mogli z SaksonamL Do* 
ńcki, w nadzjii oswobodzenia się od Franków, porozumkwaH 
»i( z iakimi£ jak sami poganami ^Saksami i wspólnie z nimi 
:iw Frankom wa1c:z)']i i,r. 55jV za c:» król Klouiriu^ 1^9- 
iby ich &pa«to«2yL''') W tymlo czasid Franki Eiedlilt nad 



^ V«cceiui RriiUuii (jm pułt; TDiiitifi; Slloaftti ApolUAiiUi (451) To* 

LUr^ ^ Tar^-nCi. Cłiarmoy Mamoiigi 4> rAc:Bikinie f^ci Sciencti dt ??. 1^ 

"J Pfu), abjilolijfc tucn-nl* wytaiu J □ 1. durins. ^abu p(iyVUil £or* 

awMiU »1 MJW łd V)T»iu dcf, pifyUfui DfttMn pod biidy4f)'ixfim. T *i- 

La<l nlutculo w duTiui< iKń Dit<iivm. ^Łbylki iluiiukLcje teib«^ujr. C^ tfib 

ia88 r. V 34. W unikrytlum daiDi. darT, dolina, kjumni, £toU, od 

ttnifaMŁ* >ł7, Jjtii^Ki «!'• il«> ij^aU Ttc uklc v totink dal, tiiidi, pir> 

uri^dirtf irbo dątl » AlDYltfflłkUl fiaty, doHai. ricici. Lr* urt£Łau 

:tpit<4 t, p, IJ4, 

^i Dticte nlaiejucco T. Ul, 1, iS, 



— 168 — 



Tiek^ Bod^ Saksów, ^pewne pokonanych w bc^u> ahy grao1< 
vreiCłiodniq ubejEpiocsryć od ntepf7yjaci6l. Ale po strasznych m 
Ihid^ich Awarów w r, 56* i 567, Saksoni, opuiciwMy wymi 
C2one im nedjiby, pow<§drowali z Longobardami do lulii vr Gcic- 
bie 70,000 ir, 568»« a na ich miejscu i roikazu kr^ilów Klotara 
i Stf^twrta. osail^^eni zosuli S/wahy.'*) Od lego ttpewiie i:£a^u 
nad n«fkanii Bod^ i Sdawi} zjawia nc S^waben-gau, ByJa to 
pierwsza, o ile nam wiadocno, osadcona w masie koloni^acyft 
niemiecka w Turynj^i w»chodn!fj. Wkrótce potem powitanie 
Watinów nad \Viraw% (Wcrr%) w roku 5^5 nową sprowa- 
dziło klęskę. Krdl Childtfbert lak •yira&inle nwrdował powitań* 
cdw. \Z 2 nich nŁd vndu zc«tało.'^ Na fn^}5cu wy-nii^czo- 
n3rch WariDÓw, koło Gerstungen D*d Wirmwą, według doany»lu 
badaczy o?uuLzf?ni rosukli Hessy, albowłem w okolicy 1^ majdu* 
}ony teraz hMlnoi^ he&kn a nic turyr^ką,'^) W&ród zamiesza- 
nia nad Wiraw^. Awar>- wpadłuy do Turyngii ttk mocno 
przycbD(li Fnuikdw, le cl drogo opłacić się ni\j«i«U wodzom 
Bajana łr. i«>6i,'»ł Gwahy i zabancnia w Turyngii, tadzicż ucisk 
Frankńw wywołały przeciw nim powszecłine wzbutrr^nw. Znane 
%ą w dzif!}ach vopAdki. spowodowane powstaniem Słowian pod 
wodzt Samona i wyniedcnic go na króla, a gdy po wieikich 
bojach Słowianie przemogti Fnnków i Turyngif a* <lo cranic 
Francyl spustoszyli (r &io). wtedy i Derwan k^ąltc Serbów, 
któny podlegali Frankom, poddał %\^ pod tiladzę Sanwna 
<r, t^ij.^f WiadoTDo£(^ u przez współcz^TSnego kronikarza po- 



Piwcl roicoa. ni, ^-7; dtkb tBr>< 



T. II, K JI7. 

"^ A. 595. \tnS tkti (« CidM&Ęm ntt Fruorum) m ptnm n iliit 

■■j Ob«D«Ilcr, 3*ckra ind S^hici^ XVt, su Wtp«^ i«iiT*l«£t *« 
iDlU Kto ntOTft Turyici b^ Kołtuni a u* Kiwpc^Ł 

fCCtu^ Km emu <aiv M^eaenai. k et rc|m«A SuMni <«b am inJtlil. Fi»* 
d<(«, Ck«L t. Aa Hk vtfia«k WWdi ttiwMlam nMM im TtaiB^w <t 



-^ I fig — 



d&na/^^ mu dla ras wa£ne znaczenie, albowiem wskuuje, te jul 
prxdi wf^n4 r, 6jo St^rbow^e, ktiirclt^m których hjl Dr?rvrAni 
podtt^li Frankom. W jakt«jlG to krainie być mogło? W^sak 
V 5«rbat między SoUw^ a Lab^ Franki nigdy nie panowali 
I lad«i z Merowingów nie zaglądał nawet na wscbód od Solauy. 
OctywL^cie kraina, kiArą władał I>erwan, leJ^Lla na zachód od 
Scitwy, vie wscbodni^y C£^i Turyngii, gdzie źywio? ,stowiai^5kl 
trtnl mocno jestcie w XT1 w,, a ni© w Serbii międay Solsiw^ 
i Łib). iak t-^ryczajnie historycy utrzymują. 

Po zaciętych bojach z Frankami, Samo cala Ttiryngic 
DpattoM-al (6i3j, W kilka Ut pój^nićj, wit^lkorz^ot Turyngii 
Itjdulf cboctat dal odpór Slowlanoni. lec^ lamieriywszy vBkr7e- 
a davn« PaAmwo Turyng^kii- i sameinu paao^vać, ^przymic* 
wfi aic t Famni, jednym / k^it^t^t bnwfir5kich z nnlu A^Uofm* 
t^f podniósł Tokos£ prz^w Dagobertowi kr. 640} i %xn mc 
bókro Turyngii uwai^l, a dla zapewnienia pozycyi ^wćj. zwi^- 
ak 2e Slo^^ianami lawarl (641].**) Syiwwie i na!4tg[>cy Radjlfa, 
Ransy Uetan i młod&i:y Gozbcrt, ro;£ydiij%c w Wtrcbur^, nic* 
l^etitie od k figlów Franków, Turynt^i^ władali.*') — Rzecz 
jatna, te w podobnym połoieniu rusiczy, ani Radulf, ani ^-nouirfd 
jego nic mogli wymaga- od Słowian iwrócenia im ićj krainy* 
kiór^ ni«>gdyi wlAd^ł Derwan. T^m d$ ilómac/y »^kojn«t za- 
iwanie ttę Serbów w^t^l^ero Tnrynjpi w cJajfU całej^ wieku 
g6vĄ* W diirjacb i/ir ma ^tadu jakii7gob<|i!i ^Acia po^^rd- 
f-niczmrgo Surbów 2 podwfstdrymt Kadulfo j jego następców. Na- 
tomiast Serbowie musieli mieć baczność na Saksonów, którzy, 
Iłor^yal^l^c Ł zabur^nii w pa/L*^twte Merowingc^w. pustoszyli Tu- 
ryngia, vrd2ierali i^\^ na ziemia stowiaA&kie w NordturyngU, 
'milowaJi mc z osadzonymi w VI w. Szwabami w pa^ Swe* 



'j Fiedcjcar, Chron. c 74, 74. a?. 



— I70 — 



von"') (Schw&bofiffatj)i t>rxec co laj^ralali Serbom ruLd SoIa\v^ 
Kft)axdy Sftkft6w sprawiły takie &pu»Ł092«nia, g^ód i [)cd£C w Tu- 
TyngH, iB ivf. Bonifacy z towArzytoamS, przybywuy do tego 
kraju, nie znajdowoJi polywienia. Z n^y x obawy o tycl^ 
thimy micsikAi'H:u^ ciMięty się ilo wdn>wDego ^'roda. ^ikia 
w ciasnocie o głodjte \ strachu pędziły czas dhigl, ociekojac nim 
poł^cEone niły kroju poispkiszyly zbrojo^ pcKnocą* dla stpeiirnic 
nut im bezpiecznej powroiu do domu.*^) Tak s\ę ciągnęło a£ 
do ciasów P^lna Krótkiofrot kc6ry, objąw^^y &ter paA&tw& 
Krankdw, zamierzał porci^ek przywrócić j zbuntowanych przez 
wlAKtitTgti bniu tiryfona Sak^w do uWgło^i zmusić. I^i^^ 
przeciw bratUr ktdry t Sak^onami obozovrał w Orii«im nad 
ctck^ Owakr^ w SikM>ni; WM:ho<lni»^ (747*- "> P«p«n ^p^zymirt* 
nyl ste z Serbami, pn^hodiit praez Tufyogifr, zdobył na spr^- 
tm^rzef^cach Uryfona gród Hokseburg;. pociem 3xeA do Skah- 
ninccn nad rzek^ Mt.^sawą (Nf<ft«au).*-} 

PrzyloGtoiut wiadoir-ości pofwalaj^ choć w praybtilent^i ob- 
jaAnif ^ihCieAay ^itaii etnograficzjiy Turyngii WhchodnU> I tak; 
1. CrTÓd^ IV którym, w«dług biografci^' iw^ Bonifacego, ludność 
chroniła ?4c od napadu Saksów, bezw^tpienia był Erfurt, o kt6* 
rym iw. Boniny w lUcie do papt^bi Zadiarluoa pbal. 2e jui 



**) o a«Ł*4l^a StnMw w jagn Samu, wrdlup fiinfum t Tat, pcK 
tnoiiAuut 9jią « bUlf^yn S m. i6<. O ^^^^y « iikv|tlkl*j ap«m« ikoki 
Mteilfoi V cj t*d sickodtl«j pifu S«r«DO^ •)vtait«j|c < Jwbott&d * dfcu d«Acli 
wick^, tuynJloY^U iif a mi«i 1 v*p4kk ptttckw Fnakwii l S«tbo« «nnfpqv«ti. 

**) Tvic vkai tM. Im 4c«U«niitfi p«n««Miv. ifiacnuii TbBti^cittt. . , . 
u UUtt ya^<i*mi lani II um paf>«lnm fllHi^ M itl M ■Bm lalMfcr «r4 tn«m, 

riM tM«... Lider, (a YHi fi. BaDir«rłL WwM. Uhl 11, :i;. 

>^ A. 747. Fni«r Pfppfal... Cri^^... ooIkcU m^n in S^wmiMii profcyi 
oeBttipg— Saiaonm cacnita tipcf Jmtm 0<mt« Id kcob 4|al <lkiuts Orbdau ooa* 
«*da «t Fipp««i..t ptf Ikinipini pfc4K<nii Mąi t wa ł hc ^u*^it<|iM tn^t ^ 
RttB Uluik« In locot ii«i njcMmt ^^*'*g' £cinb«c^ AaA«k*. M. G. X. 137- 

"J A. J%K GrrpbD lą Sa«i«n tTH^ ft f piBBi wro łSiŁ^ j ■Mfciia per lh*> 
tiBfiw m ^^■**^*-' wCBłCB fi mm 'tłiirri—i, 4vo> Nordot^wifll* woM, om y«1Ua 
■aiM UEnrK. Iblq«e d«ca cenils apcnc Sdwrana l« oceonan ^« TWwt 
anjąjBił tUMBKn SuMWM Cwt pai^L p«c>*****i ^""^ l »M M Bl itftlk.^ U «■!«« 



— 17" — 



byl grodcfn pog^anów rdlnilci5«.**) W Erfurcic podcias 

iw, Bonifniicpgo, 7at7^d był chrze^ŁańskJ, a zaiem gród 

tm tuttetal do tronków, — upranice t^ Serbów nic dochodziły 

w ym wf. do EHurto. 2, Gród Hokscburg, wf^dłu^f objaśnienia 

lidiczy, l«źal nft gón^* pny t«rair\Mffii^ wsi Sooburg, w dawnć) 

Husttgrftu, nft e:ranicy pmwie Sjrwftbenffau.'*) Z tn^ wniosko- 

o£ wypadŁ ił* Siwahy, rac^^ lEa-HymilowAni -Saksy 1 Siwaben- 

gtv, opanounUi aajpÓKRuJj vr picrwssćj połowio VIII w. CŁc&ó 

ikmi slowiańłkł^, w kt^^j gród ten letal."^) K^«pin toK dla m- 

di{c«nU spnymi^rretWi^w swych Serbów do dalszej walki 7 brn- 

Wn i SAk»onamt, umy^il najprzód HokMbur^ odebrftć. 3. Sut- 

Eowinko S^HÓw w SkAhningm 1 Orlirimic nad OwjJcr^ wnka^ 

nii«^ t« w połowio Vin w. Saksonlja wsctiodnU lUcgalA aż do 

ponec/a Ory, poitftd któf^ błoui Dn^mlinsf iwand aunowUy nic- 

jTiebylj| granicę inii^/^y Suki^mi a Słowianami ^w*^u bT£4?^u 

Oiy. 4, A gdy Karol W, doUrI w r. 780 do ujścia Ory, aa- 

tocy Saksondw Hif^aly jut do brcegu Laby,'0 pomiędzy uj* 

idami Ory i Solawy. Zachodni* zai porxocxG Solawy nal«£alo 

)estct« do berbów, rociój Uorinków, nicpodIcgfo&6 których upa- 

dlji dopiero w koócu VIII w., gdy SoUwa staia big granica 

Inryngit od Sorbów") nŁopodle^^ych, l j. tych, którzy między 



•■) la loco, -jni (Eidlnr Kiplicibrt, <{vi lui! jam olLm iifł>t pbjBOOtaoa fUMi* 

t^ tófH, *. J74. 

**> lIMcic^mriC leru ruiny «unku r^ KÓne ptty wii SgcbiiTS v «iicliodn>»- 
IbooiĄ «>cŁcJ Huucg^i!, CrTi7«Icr, V Zdnchhft d. Kau-VcE«fiU 1H74. ijH— g. 

i tlcbu, ■ iliki fi^kif^r ^«*l«ic- W tlukunuattc r. 979, A «aiiiiniUTC ^allU 
ibi w Sac«o#i ■( Ttonr^i fJitjd^iinl ,,, Wmck. Hcit. Londg, tJrliufidenbtu^h » 
Ł fi4- ■- 3Ł — Gf*J Howfltiwę Iftiłl u YAtrm po ilroni« Turyngii, kolo Mww- 

•■ bCDk nbi Ora tt AIbU cunfluuRŁi cl bslicLiJit tUt)vA cufll<j«jti» un ad te^ Su^ 
Das, 4Ui cMciOmn, <(WMn ^ SdA^omni ^iiU tiUniortiTi fliimmU Tipum incotUfiL 

iL a. 1. 161. 

«) Efl^ktfd. V1«i CaroU M. dp, XV; Ssili Turineoi vE Sunbcu dLviilit, 
WaAc Potn, YwdtmaK u rt^iojc il^ Jo vyp*dkA« r. 800. M. O, U, 45^ 



— i72 — 



SoIaw^ a Laibf bytoiralL Od tego wifc dopiero cnm (r. Soo) 
WAchodnu sfronica Germanii posunęła się do Solawy^ l^by I Ory. 

2. Mloiiluhoy Turyngii i SiktoniJ wtohodnioj pod wzglfdti^ł nirodo* 
woid w cfkOM VI— Vltl wieku. d 

W wieki ircdnie^ 52CfC]^lmc pricd KAroknł W,, ni*; tro- 
KZCBono ińc wrale o rAhiico etnograficzne Uidiw. a uidowalniano 
się podziałem mieszkafkców wediujf prowincyi lub mniejszych 
terrytoryt. W Turyngii, Ictdra clo Fraticyi wschodniej t»dnźAT4, 
miesilcaAców powsiechnte nazywano <>>:t' fruń kami, Austraiia- 
nami, TuryDgawi, a w Saksonii wschcdniój wazystkich zarówno 
Sak^onami, Ost-falami, Ofiterliidami. Cjna^Hirii tJU bli2s£r?yu ojrna* 
czeaia zamieft^ckania, mówiono; NordturyTi^, Nord«£waby, Grab> 
feldi, Waldsasi'^ i tylko w rano konieczności odrdźniano p<^ 
chod/imif? Itjddw^ wymieniając na?wy narodowe: Weneti. Winedi, 
&]avi, Surbł, Warini i t d. Z tego powodu wypada mieć nx 
uwadze:, ic daty zjawienia się w dziejach na£w narodowych ni 
oznac£a)% wcale amsu csiedlania sie ludów, a]>>owiem ti* ra 
wiele wieków dawniej pod innemi nazwami •iłynąć. Podobnia 
stało s\^ j. Srfrhami. et których w^niiankowAl Fn-drgar dupi 
w r. 042, ''j chociał mo uloga' wątpliwości, M nim »ic oni zJoli 
w lud osiadły, zagospodarowany i fiors^izowany pod wtadz^ 
kn^Jtcc^, dtugo J^ musieli przed lem nad Lab^ i Solaw% byto- 
wa6.'*) Po Frcitcgarzę miano Serbów znika na cały wiok. cho» 
clai nie tajno byto, 1^ nie lylko i, prAWf^j, lecz i z lewiiij strony 
Solawy, Serbowie szerzyli sio na zachód az do (jaranie Sakso- 
nii.'"') A jednak Serbów lewe^j^o porzecza Solawy, zwyczajem^ 
wieku, pod ngóln^ nazw4^- Turyngów iDorinkówt podriągano, 




**} Za pnyklad potlułji notę liM papłcJi Onegoru tli t. ^y^ piiany do 
Tbnriocoi, el H»itOH, Btnthkica* Kkjtft»», W«drewOa et Lo^nu*, Sailu«o> «( Giiib 

■*t W««eiDiij jcAłCJc, b« w IV k, Yibiui SeqiKtKt piut. Altiu Gcr 

Itcom qtil Jl^Kui Aftue- GciU «plicopo[um liiIbrEiUlleiuluni M. O, XXtn, Su 






— 173 — 



taV» I* obio le n:tiwy jednitmu Itido^-i prrytług^iwały,'^ W grun- 
cie ntiCzy nic w tern nicnnturalnc^^ nic było, albowiem .Slowia- 
nk turyitgK^y, Dorinki, nali^£eli óo wielkiego pWnienla Serbów, 
ofoyzru kti^ch Serbia po obu stronach Solawy i Lab/ a2 
pod M^^burp, w K w. »lyncta Wielka ciyit BUI4 Serbia, 
okb^) KonstAnty Pnrpiirororlny pi<;ał. 3łt riiw>rhrj;cona, / tam- 
l4j strony Turkii 1 Węgier), graniczy z Fran^i^ iFrankoni^} 
i Wielką czyli Biatą Chorwacy^. pi^lcjfl^ Ottonowi wMlkicrmu. 
Irtbvi PiangU ł Saksonii.*"} 

Ciy Slowtanir nu z^rhAil cx1 T^*<ij S1owiaAskt(*go <S3ltim 

Sbrofum) zamio^ikaH w GTabfoId, Tulilcld, W^tfiior-g^u, Salgau. 

Buchonil \ pncykffłych miejaccwoicLch iaklt do Serbów nalr- 

>»^ dokumentalnych wiadomości nie posiadamy.*^ Źródła dito- 

jwt VI— VIII w. wzmiankuje w Turyngii tylko Słowian obok 

Niemców. Jedni Warini z nad Wtrawy przypomina]^ nazwę 

pWniiAnn%, co wr^zci« ni«i pr];4>^:fkad:'2ło im do Serbów nali&bsć, 

llbowicm według obyczaju narodowego, ludy ałowlnA^kie oprócz 

ogi^lnego miana Słowian, przybierały fe«zcz$ naiwy pl^mlĄnrte 

i miejacowć: Byli: Słowianie* Wdety. Katary: Słowianie, S«rby, 

GłomaciAT i t. r1. Mogli podobnicl by£ I Słowiiuno, Serby, 

i- 

'Ku południowi iiediriby Serbów sicrzyly się do wtorzcHo- 

k!n Thfcnu i gór SoHnowyi:3i. gdiir? aic prjcjynaly siedziby Sło- 

do uczopu occfkio^ nalolacych. Tak pnr>-najmniój wnto- 
wać wypada ł nacw miejscowych i gco^oHcinogo potożti> 




r 



IŁ f<. tX. !^ OpifŁoim icxo TulkiWA mUnsJe TnnmKitn ' ScfbJi rod^ta. Zyi:iniini 
hichiy** w KownoŁ:n&i Łcciktiij r, i>>| pbul: .yiiróJ, htAiy w iłenii Tutytie- 

"*) t)« *ilmuiiiiUiiiUir ItiipcEti c ^j, JjJ. Mu^;, Pul. 1. 

Ł%. 9 nrfti*e tta0|tf«J 2 c ty. p^^lobnii? jik «£ Sltiwiui Icchic&fch. ale * 1(«i;tlvic 
AlJek, *jrru len w lormic ebm, «li«uft pn^pomtiM jil fcrbib^ lao^f. UoU 
komu «da ubmC *lcc*i pnyWlłilów illi ^iiriówtuitu^ 1m4:«i»i;l.i. 



— 17A — 

nia-"> Górzysta kmina hosny i obok oi^j uktc gón>"»t* Wun-, 
Mdelsko bjrly naturalnym krewieni, do kuSre^ swobckdnle rozwi 
3&( 6łc nH>(fły plnniona sąsiednie; a rucm stanowiły przcKikodę 
do toczenia &ic t inic?rania się ludności po stekach gór o»ia- 
dl^j.*') Naturalna granica ta pomi^zy plemionami «tała się ra* 
iem i granica politycmą pomi9d2y Turynfci^ wła^w^ & Fran- 
koni^ gómji (OberPranktin), pu£ntc^ mianem Pa!aty:utu ŁŁAiczy 
cun^, Pr7*chodiimy do roarwaJanla iwadoctw o Sl[>wi-inach w> 
Frank oniin 

Krainy So^ny (Wakl»a&s«n) i Wunsiddsko (Wuiujdel 
xatni««xkate prz^z ludnoi^ j^nako«;ego 2 Czubami pochodzeń!: 
prawdopo<W)bnio naklaty niegdyi do rze^y lud^, z którycl 
puAM-Wu cj:i?ikm wytwiłrtyto się. Pod niJirki^ nii?priy?*ti;pnrj mir)*J 
ftcowoici \V'um<idvlc:ani« nMzyli się niepodległością al do IX w. 
icm się ttómaczy. dla Cfe^fo widka droga handlowa za oaadw^ 
Karola W. i Magdeburga itzła prz&z Hrfurt, HalsztAi, Forbtfan 
do Rcf^eiisburga, a nio w prostym kierunku przez Bayrcut**) nafl 
zachodnich stokach gór Smerczin połolony. Z Wunsidcłska 
Czechowie w pocrąika IX w. przedsiębrali najazdy na posiadło- 
ści Iranknkie nad ncką Mttic^, gdzie zamek krokwnki Koftjgą^ 

hourn był pograniczną przrciw C*cchom warowm^t-**) Sie po"^| 
wstrzymała warownia ta Czechów od lupteiy i uprowadzania 
jeńców i okolic Milicia.'*) w skutek ccego mniazki kla52ioru roi- 



**) Or1eliviu ftuvŁUria ^ n»vr mlejioowe ni Icnem pon*uu Soliwy. 
u »nb«kic i i4 S4tbcwi9| otruć tif ku ficfaodowi, pomifti ił| da ucbAd «i •• 
?5oUvc. tminticłi. Bic tUtluhcn Ontimnen tu dn liidllilica ObttUodu. it^i, 

nKuch tkwlAAłkkhi pnpu<^] do frałkaunin, Ło kning Iwin^ uludaito plcmjf 
do ncMpo (Ktkic^ Dijlet^tc. Archh nir GocliLcblE uud AllenhonukuiMlt nm 
ObcfCranlini. 1\ il, cff^ć J» t. tl9n t. AJ. 

'*) Hollc, w AfUiki' r. Uocb. >c>n Obcifrtbfc. T. II, i. |34»> 0^*4 I, >. al 

^ KuniBthoiim, j^uciil ni in tDOftijmEt cnntn Bocmliim. Drt^nke. Cod, 

■*> Aq. Biia MilUf.,. ib iticutłu tM^anonim ScUuoTun lUellctt qd e 



— 175 — 



I 



opuioijrał dopkro margr&f Tatculf (849— S73), rodam z Wun»id«l* 
ikit oeoAu. Mnłulony FraDkom, ktAr^y go zafizciyciLi tytułom de 
Boemia corai**. Po przyłączaniu (1<» Nitwiiec kr<»łna So*ny 
pnexwftnQ zo^ula W.-Ud^izij (Wald^a-^cm^ i pod t^ nuwa zjawb 
»ic w r. ^y-**) Na McJiM od ^ór s^^iedtiich, Sme^rczŁii, poło- 
£m<: Kronacli (Chnna) nad Białym Menem i Creussen (Kru- 
uno) na południe od Dayrcutu. były lamkami prefekta poflpn- 
woa Franków przeciw Słowianom al do por^^tku XI w.'^) 

Xa południe od Wun^ideUka. wzdłui Lasu c^^ski^go (Słu* 
«BW>'), ponad r^k^ Nal)4 nifrrryły ni^ ^icdńby bkwian Wini- 
dicni nranycłi. '"^^ Nic znając bliii^j nsiiwy plł^mienmy mieszkaA- 
cAw t nad rreki Naby, zowiemy ich swyczajcm slowiań&ktm 
NabAnamL Z krainy ludu tiego Frankowie utworzyli w IX w. 
olręboa dzićlnicę Nordgau, która si^ ał do fp^nłcy bawarskiej 
Włl rzek* KicŹoą 5ZeTzy\fi. — Obie wimbnkowjinc krainy: Wun- 
ndrtcianów Ł NabanÓw były rdzennym krujem słowiańskim i ea- 
^Owsły narodowość swa a£ do XU w, / tego powodu naswy 
roi^%(owe ^łowUAiikte doiijd przeu^aŁaj^ mctnicckic-**) 

Na lachód od Nordgau Ł Wunsidelska ponad rs^kami Ra- 
4aicąi B^nic4 bytowali Poradnic^anic (Radantz WŁnidl), w ob- 



C^» a«««I» ceplut tTTuptit^Dcm ft»i( et homtiin «bclur«rf if»tvbam. Dnmlie 

"J Ismic, EtSbb N. 14. 

••) Ad, aSq. Amalfiu m* cnnAnnat Amocri «pbci?pu Winiburgoiit J*d- 
MiaiffEtoŁl de pultbiw Oricmkllum KriTioaiiiTn ^ri de Sciatis,,. di pagu Uibl- 

MtrUB w okotiey Kroo«h i Cr^iiwfn (Knuinn), łłsfDVBl nintynfa, preftkia pi> 
VmJ<h. UcBiUo em Umiii Fruicoiuio prucfeclu*. VIU łltnrwL [lł>Uł, w Archir 
iGtKh, Oberfnnli, If. ci^U 1, k Ji. 

*''4 An. S63. Hliidovicm rcK prttbfit inoaMl«rio Alub«iua vil]«n3» ^uim 
i«vatT X«l»uninjda joaU Tituluoi TrctJnaai. Erbso, Ect> ^* 3l» 

tkrigŁ^LicAi « SotnHJ^ WumiiJ^ltku i nad N>b>. i!aiilei£ je nminik w priucb 
HftTle. V Archrv ffir (>nrh, Ob«iftvn1i. t- 1«47, T. U. <^U I 1 Giadl^ « l>'niJ« 
iMU«k I. tV?t. T. XVIII, c^Łć J. 



— 176 - 



SUttn^ RAdai^tzf^au, mddeż na znchodnidro coraczu Rodnicjr 
w ^u Wolkfcld. Obok nich na pdlnoc, ponjid jró^kowym Nf^ 
ne?ii a> do WircburgH, SJowUnl« w TX w. pod narwą Pomo- 
Hanów (Moin*WinidJ) styncli, Jftktdby n^^wy plemienne prtysta- 
gfiwały SłowUnom n-td TjRkanii DubrAw^ (Taubrr) ) AU^^, tit* 
diSel 6a\6j po ^nnicy z Alcmannami i Bawarami — utriadomoćci 
nic pof^iadam/. W kfild/m razie Słowianie franko65cy «£ do 
gór CzAntego I^^u I Dunaju bezw^i^tlenia do szczepu czeskiego 
n^leleli 

Co M^ tyczy Słowian w Saksonii zamtosckałych. to £ ohru* 
%jyn mowy Słowian luneburgskich wnioskować mototny o przy- 
naleinodci bh do ucfcpu lochickiego. w ^zc26gdlnoki do 
Obodrytuw, o C2«m dokładnie powiemy w dAluym ciągu ni> 
alejoi^j pracy. 

Takim sposobom f^xcp &łowiań»ki w Ocrnunii od Vi w« 
wy?(tcpu)« wyrainte obok Teuiondw. Frankt^w i nSaksdw* Zo- 
6U}e latem do rozwidlania ciekawe pycani^^: jaki by) slosunek 
liczebny pomiędzy ^trmUnkowAFiymi narodami? 

Z now^Jiycli badaczy niektórzy zgTidzaj^ się na to, iw po gra- 
nicy z Czechami w Wun^idcL^ku i w Nord^au, a z Serbami ponad 
Solaw4 w Turjngii kidna>ć ^lowuń^ka iO. do X w. przcwfiiała. 
niemiecka, a!« co do ludności zan^i^iKzkalAj dalćj na zachód: nad 
Radnie^, środkowym Menem, w okolicy Kriuftu i po stokach 
gór llarcu zgody irfft ma. I gdy jedni mniema]^, ie Słowianie 
w tych stronach byli mnicjf^zo^ci^^'^) inni utrzymują, le f;tówna 
maa^ca ludności składała się le Słowian, którzy, podniiM.-^zy kul- 
lurp rolnic/^, zbuclowa''V*{jy i^rody warowne I ro/wlnąwwy prz^ 
my&ł wiifjHkit byii prawdziwymi £o»podarzami kraju al do pod- 
bicia i ujaremirnia ich przez Tcuionów,") 

**] Z no^uj^ twUciy Gtidl: J>k Oitiajtmcn un F1cbul£*l>Jii!G utn! \n 
Ąąmia YoTllodt, uŁnynujt. U oliclicc g6l So*nowycli acito óJtftllłme h^tj prT« 

llMit da ilarch llfftiiuht vrfE klethfrcn SlAV«n Kolonln bm«itr1l«h Ltndei du- 
itelkft. AKlklv f. G«tcK, voii ObctTonk^n XVltI, Uh j, ». 33, 

»>) Hollr. « ATcIitf t Gtkch. v. OłiCffiau. IT, *. l^-^Jo^ U«Kl1iau,»eo 



I 



I 



I 



— i?7 — 



Ni? uwoclf^i^ HJf^ iiiil/tTm /<1«nic^), wydobywamy xfl Jródct 
łńiuryccnych wUdomoSci, i których cz>'t#1n)cy sami mogliby 

Podanu ni«mi«ck(a gtosi^, le Sak-Moni wymurdcjwiiw^^y 
• fpHi pukdw iuryivgskich l&^ow, prsywta&zciyli sobie ńcnue 
ich, b-d te calegi> kraju uaietllić nie bytl w suuie, mianuwicie 
wschodniej cx^i, ]>oi£woliU zostawionym przy >yciii chłopom 
Ybdać nemią £ obowi-itkium daniny i flulby. Z I&e^w uis 
hAny lic pnenipwiPTKyli, po^tli robocnicy,") Tym sposobem 
ahidnienie Sab^onii wachodrti^j, tudstef Turyn^i pow^Aalo x dd- 
wcfcgKych mic^%£kańc6w Turyngów i pÓJjmtĄ:Mych zdobywców 
SakMCK^w, pr3tyc£i^m dodamy ie t i Franków, którzy M^^pólnle 
cSAkdOnaiD; oburzyli pa^Mwo Turyn^fów w r. j^i. Dopóki 
w Turyn);ai:h upatrywamt TeuloniSw, kv/^Lytt tftnokjgkJtna nir 
Tzbudula int«ro«u, ato gdy ^ic pruikonano, ^ jak nazwy I&zów^ 
bk i w ogóle natw miejscowych, turyrg^kicli £ mowy nlemle- 
d:i^ wyprovfadilć niepodobna zwrócono t^c do K«ltów, cho* 
OAi o pobycie tch w Germanii wschodnićj wtadomo^i ła- 
dnych ttni £tftdu. 1 gdy niektóry in bdduc/oni wyd^wuto &ic 
mo£ebneca dawniej^^ acofiunkł etnolof^czne w Germanii w^cho* 
dru^j objaśnić £ pomocJt mowy kcltyckićj,"** inni otwarcie wy- 
mall, te dla nWnajomo^ci języka Tiiryngdw, niepodobna obja- 
da Uripninc und dic QtLindlA|ten dci V^fiuxm)£ iu den iUrtkclica l-Bo' 
fdfra DmichlAndt <;^37 L-i n il i u, Dle Tpnldoticn tisi, takie: Xi*i Sialgui t9&3- 
BflMRikof li> ThuFi%«ii iM3; J ft eo b i, SUv«a il TnlMhUun 1^56^ Ha^ą 
to S1avffn-L4ad«i an dit AiKh u, dor CbtEicb ifli^: Scball«ii. 
dM >1lrflciithDnt S*clii«n-CE>burg ?tu]kUI, r. Itlu 

^t Cnad vordcitD. din brr łh Un^t ^altaca uud dic Ł^urbfic ■ciŁHb«li| 
hMtrt ta AltVŁTukt» hcic ^ew«iel; . ,, &A ir tiS vii nkliE vii wa^ du M d«a 
'aUfli nodttta k*^*<Bi *^'* ^^^ dniiajccKbcoi hmii cnL^cn und vinrib«(i« 
W liMa ■!« dic tetAic ił[ih:^^l£='J ihiucn uBdv taoliltcn in i!cn ockcf tu itliA 
l4|1>n*w r<cM«| ali m (iDch dii 1\h łi^ti -W ib <j^intb dJ4 lAitn, Yon dtu 
dk lich ^«t«i>EtlrULi j^i lime ^cUilc, kiiil buOLCP iltc taf^woichifu. — 

rc'), f^i- WKLtkn lit?; hui-łi Ml, ar., i|. 

^*j Jfijl. kflljcki i^^pudjnic v)'tpU Imany bjAii n* kf>TA)iu niemuj^jtn^. 

1Vtfbclm UlKiTiiUlki W)^ft1(iijc £0 w inny ipciłńb. \V^]tj|; nlca^ luiya^i byli 

Kclunł, do kl6r>vb iłu^mlttuli M^ SlawUnie, tna^tc^^k •&> SlD^jariie ka n^tnm 

iMCn .fit* der U«baicavt dci *lLk«lEtichct' Bcvri|kcrtiit{; Oilcurii|«k t«t. wcau iulIi 

r«BlT. t± 



— I7S — 



&nić na£wy turyngakie.^') Tymcubcm charAktcr o^iedleniA kraji 
staroJtf tnt? pnljualy roli, zabudowanui ohm^ wu^>kich i ifriKlói 
grobowUka, nidń^i poJtoi;Uło£ci ^wyciajów prawnych i towarj 
3kich, jak równie cechy fuyc£ne ludu obecnie* w tviela miej: 
woiciach Gvnn&DŁ, bytującego, wskaj-ywaJy ilady wiekowego" 
pobytu Słowiao. Faliizywo jtHlndk poj^e patryot}';£Tnu W5tr£y* 
mafo wiciu hadacjy nieraieckkłi od przyznania naleiyir-go miPJscA 
Slowlaitom w Sak&onii i Turyngii, chociai nie u]ną im byU 
z dawnych pomnik<5w ^\oi^, obja^riiaji^Gał te pod Turynjjfami 
wy|xwl;i Slow[*in ijujnrnwa^:.*"^! Bj^/ u> byli, juituilnirmiK 'l\i- 
ryngii i SakK>nii w ^ocd VI— VJII w, by!o miff^^ane z tubyl- 
ców Turyngów (^owUni i zdobywców; Franków ciad^oduiSa- 
kaonów t północy. Nad R^nem Ł jfómyin Dunajem zostawały 
juipownc !^ciatki Rzymtar i j:łacinionćj ludnoici kcltyckit^ i i^Jo- 
wia^skićj, priynajmnićj w miastach, kcz ukowc utonęły w tłu- 
mie plemion leutoAskich. Jedni 2ydzi x czasi^ur priedchry stuko- 
wych, oftiadhzy w miastach n&dreńskich. cdrębaoSĆ ^w^ utrzy^H 
mywali, bawi^ mc kitpii^cln^ni i lidiwUrstw^m*") a jako wrk*^^ 
Utie siali sig pray<3ain>Tiu krótom Franków uk. Ze nawet w po^^ 
dróladi tychie czynoo^£ faktorów aprawow&lL^') ^| 

Co do ^to^unku liczebnegti pomiędzy narot^ami Turyngii 
i Saksonii Wschodniej, to kwcstyc to objaiiid modemy w nast^ 
pny jii>ostil>. 

\Vc!dlug pcKlaA niemieckich Sadu^nów zamalo było. aby 



**) F^tłLMUii Ortut.Łacn, %. qi6. 

litt min lir Norltloria^hc, yl wcicu ^utr nciiit itcbtt doctEiehc.** — ElcilcL Di? 
Wirlt UFindtribiiiA im Jłhtł tl^i^ X II, ł. ij, — W XIII w, Jjin Both latow 
I Uluw £j $Iuvj4ii pu<j)ti!. Lcdtbui. KoiUthuiifjKCU und ilie UcitŁimiiJuieE odcr 

1eC« »bjuwnie Obcrni0llct« * Aildt S^kcn un«i Sa<liitn t377t Vj 74 — 80. 

»') n«inn(, BclltH^ «lu (J«fCli, der Judcn im vanD3rijfta Ffintenib 
B«;kułU V Aichłv» Ł OfwŁ. v. Obeifiuken. T. tit. t^%U t. ł t. 



1 



— 179 — 



» 



lir^ zi^obyty osiedlić mo^li, jo^itawtli mcc przy tyciu chłopiAv 
1 dtpolconiych pitnów, aby itt^mi^ uprawiali, daninę Tskłiulali 
I roboty epc^nUii. To samo zA&K^<yv73LĆ daje dfp i do Franków, 
htjSny ruc- wyclii^t do .^cc^ctu ludności albowiem pojmowali, że 
zUnita bi:2 liKiii nie przyno^t polytku. 0&ad£<:m p^ ^^rod^Lch 
^raty z £atog% fronk^kj^ ?labo tyllco żywioł cud202icm?iki riŁ zie- 
miach słowiań&kkh reprezentować- mogli, a o kolonistach z Frań* 
Ww w VI S Vn w. nie noSe by^ mowy. Paszcze niepriebyw 
pokiywały góry Wo^Mkift w VII w., które przechodził Irland- 
oylE iw. Kolumhati, ^dy ri^i ;ipiiMi>1kc dn Gr^rnwinii d^Jyt 
b9C — Oto}- Bukowina (Buchonia) nad rzek^ \Vłtaw^ (Fuldą) 
l)k w początku Vm w. okolica dxfk4 1 niezdtudnionj^ góry 
ui prjt«:inaji|ct* Turyngię, Jwane ra^tnu Słowian skini, puiaiój 
<^ wieki jeszcze? były kryjówka Słowian i gniazdem rozbój' 
aU:ów. Królowie Franków w W i Vn w., będ^c zmu^^eni 
incować nad 3caludnten\em i zagospodarowaniem, z pomoce ad- 
minUtracyi ko&ciolnój wschodnich czc&ci Francyl, fadnym ^o- 
50bem ni© mogli *-ysyLt(^ m!t>;iini knlonisrów do ^dobyiych /ic-m, 
któro dla rolnictwa wypadano wprzód karczować, a pnu:a ta ci^ka 
ooe wabiła Franków, tJopóki &l2irczyło bn ziemi we wlaMiyni 
Icraju. Wrorticie najazdy Awarów w latach 562, 567 I 556, po- 
¥/9ianK Sarooiu i Dcrw&na 1650^631), potem niejednokrotne 
naja/dy S«rbów i ŁpuAlosienie TŁjryntcii, n ipirr-^/cit? iiabur/enta 
Ts paA£twl« Franków w koócu VII w. nit sprzyjały koloniiacyi 
trank^ki^ w zdobytym kraju. 1 nic wcześni^ jak od czasów 
Peptna Krótkiego roT^cryna się «poka pownlnngłj jiosuwania 
kobnificów frankskich ku w&chodowi. Było kh jednak tak 
te iw. Bonifacy, ź&kŁidaj^c klasztor w FuTdzie ir. 740), 
skdKł na ziemiach klaKzlomych Słowian, których ^najbrudniej* 
azym i najobnrydliwszym (udem na świecie" nazywal.^^) — 
Kie uczyniłby zapewoc tego, gdyby kun innym mógł pusiko- 



»•) WtikSc cjo Edbłld^ kiOU Meiiyi r. 74S I v, BoaifKr pluł ; ct^lturil, 

■pfeid Scmitum. Ni, 19. ^ Erbcu, ReecfU Ki. £, 

U' 



— i8o — 



I 



}ią iMiadniL Ale Franków bnkotwało, Alccn&nni i Szwaby naleli 
rcie ńti^: miPjMia dU ni«lli^ii« aic dju3 Nck«rc«i i górnym ^ 
Punajem, a Sak?^^ bawiąc i»i^ bwi«ctW4sro i ro;iboj«m, byli jCNfcz^f 
ózicz^ Dieprzy£wycxajon§ do Życia osiadłego i rolnictwa, Jodni 
Stou/Unie z obyczaju narodowego rolnicy, a pnyipm miejscowi 
mk^s^kaAcy z nad Fuldy, si^Hi^e jui w r. 73(1 thim ich apotkat 
Aw< Snirmi/"J naiod|Kłwi«lniej^yiii l>yli iywiołem di> ^iigo^poda- 
rowania d2ikich obsiarów kla^utorowi fuldt-n^kt^mu nadanych., 
A gdy na Jt^danio &w. Bonifacego król Au&trazyt Karloman po-< 
/wdii (r. 7-11 1 Mł^dlić im ziemiach kl^^tomych SluwUii jako 
C2yn»iowntk()w (bargildi),'^i apostoł zapytywał ^pic^ Zagharia<* 
ua: ciy godii »ic pobierać G£yn9X oci Słowian na licmiAch ko*- 
icielnych o^^iedlonych? Na 00 papiel w r. 751 odpowledilah 
j«żoli od Słowi&n czynuu i\ie pobierać, moKUby / cjsomcc 
chciRĆ zieniic na wla-inoAć windykowiLĆ, w pncsciwnym £jA ra^ii 
nie będ^ iriHi powodu posiadan;^ ^icmi^ ia wla^n:^ u-aażać.'*') 
Ro£atr£ygni$cio w (en sposób wjcmiankcwane] kwe^^tyi miało bafdso 

YcaJEnr? Knacunic; dla Słowian, ktćaych, jak opitwinmy niJtitj, tyi 

siacami na ziemiach rolnych klasztorów «tGdlona 

S. Apoilolowit chrretoinńioy w Gi^rniAnH w VII \ VIII w, Św- Bo- 
oifaojf. Blftkijp«twB; WircburgbKt«, Erfurlthie, Clohtrtadafcte, Kliutor 
FuMeiraki. Puttelnioy. 
Królowi« Frankćw, pnyj^wsiy chrzei^ctaAstwo w końcu 
V wieku i opierając się na duchów te A^two, które iradycyc rr.yniNkm 
i ciwiat^ anlyu2n4 przechowywało, uniłcirali ^KUtjźn^ monarcbig 
w środku Europy ueruotować. Szorstkie i napół diikie obyczaje 
Franków ochnconych podnosiły £arox umiało jć ich o wylsłtukzi 




AJ 

1 



*vj Viti. S. :Stiin&i, M. G. U* 5&4 

***] ETabard, Vt rabu» Fnnciac Oritntalu I, 393^ 507, >»- 

rvn labtbluntltiułr it aportnu ceniaffi icdprrc, inirnnifitli, (itiier. Hnr ijuMem 

iptjLiu iimDilłjiiuc pioprltm dbl icuiliiAbiim lertiiu; ki vi;iu iribuium dcilcrint, nomni 
JoniicAloHiD ipnrn hab>r* i«mni. SermńiłB, Mq;aacuc4nuti nnun libh qgiDitu* 



1 



— i8i — 



«lun^ nad poganami, których do p^-iw przyrówńywriH.^*) Km 
nk^ »tem wątpUwo^ i« w zidobyt^j prz^ Franków Turyngii 
wirikorz^dci^atni i grAfami mo^li by^ lyllt^ clirzcs^anit^ Wielcy 
puiowńe^ którym Merowiogi ben^na w Turyngii uditebli, ni« 
t lanego rodu. jak tylko z Frankuw byó moglu albowiem z Nicm- 
9v twu tyiktł Siik»y, W^ cakir AlrtmiiTini, Siwdby, Heft^y, Fry^y, 
BuTftry byli jo^cze poganami, bc^w^tptcnia w ciu^u dwuwiis- 
koirego panowania Franków w Turyngii, chnc^ciańAtwo mu- 
^do sie Jut ugruntovb*aó na dworach wielkich panów, viT6A 
uki(^ i ufTędmkóWf masa jodnak ludu w poKańftwic: trwała. 

Kie brakowało ^>o^uicceni^ stc w kfipUnach, gotowych na 
vttetki« mady i niebeipiecieA^twa, aby ewangelię rodsuerzać po 
Mecie. Sw. Sewc^n juX w koAcu V wieku opowiada! naukę 
durdSoai^nk^ w okolicy Windnia;*") £w. Marcin w |K>towir VI w. 
wal 1 Italii w tyml9 celu przez Alpy i Bawary^ do GaU 
) iw. Kolumban. rodem Irlandczyk, id^c na apa<>Lołkc po 
iwiecie, pc7ttchod:tił przt^ g6ry Wogifiki^r w r. 590 jnacit* rl« 
£i>adnioo6, a o&iadhzy w Bro^a6cu nad jcfiorcm Bodam&kicm. 
około r, óiOj próbowuł iidwra^^ić S/w^bów, wy^uAWiiów Wt>- 
4Ana fOdłnai, kcz to mu %i^ nia udało, namierzał naw«i ruiwra- 
<a£ Wonodów, których Słowianami zwano/^J lecz 
wmja upą^nila go, ae lud ten ni© da się nawrócić,"*j W r, 687 
iw, Kiiiaii, rodem Sikot, o-'<iadt^y w^nid po)fan na górze koto 



I iwiecń 




^ Wi^A^ h) n itów Atcbra potEa DofoborU do Simoiu r> Gjo> Siclut 
akpodoUeiUt^c. aby chTzdclanle I ilod^y bały w pny]aiA ■ puniL wct»' 
L Fr«d«c>r, Kranilu cap, 61- Pur6w. Dti«li uawjtŁ T, EU, %. 22. 
"J Eoppiua, Viu S, Se^cfiuL PArolofcii* X, 6i, .. 54*^. 
«) Ven«niia torrmthtut. iti Vila S, MaitmI. P>ttulogia, T, $9. %. J6t> 
*^J laI«T«a e«EiLBlia in nKUtccn <ah ni Wcncttcraoit qui «t SWij 
<]1cDn lUf. tcnniaum KlbcŁ, tiaccjaituE nianlm ffTKij^cliM luce ilłaalnEct. JmiU 
tsoucbu* h<łbi«Biii, ia Vila S, C4ł1u(nbani» Patrologia^ T, Sj, i. IU4], śviaelc«lv« 

cs|tha VII V. A j»il]h}i l(tf> rhriAl powjliif wu^tomoii* pn^ptiiu^ iilaoroni Jo. 

V o^ottcy ión)«co Pump ) Krou Jkck w X] ». byiowill. 

**^ HlatoiK dn antctin Socru. Doen-Kfiny-Oitrier, T, XI, v ii4. »li^ 
łslrala V ttttiiattK £«. Kolambaaa nawracać SL>viaa w gkolM;) Bregafto. 



— lS2 — ^ 



Wircburga, nawn^cit widu ]}xói\ i tamcczticco {^rari Gi 
na chneiriaAstwo, a]*^ pculcMs nieobecfio^i gT;ifa w tłniru. pn^i 
v<lowc po bracie tcsfoŁ G«ibnc namordowanym lostaŁ*'} W 
<:/;^tku Vni w. iw- Etnmerani, Frank rodemt iidai;vs£jr się di 
Ratyt^bony, trjy lata na dwone księcia T4>odo ewangelię opi 
władał, locK spotwarzony praec Utę, córkę księcia, jftkoby chcił 
ji| zbałamticif, niu^UI lajemnie opyScIi Ratysbonc, dognany y 
dnak pniez brata kfti^tniczki, zarąbanym ito^tal.**) Nie brako* 
wato więc ^rliwych mbyonarzy, aJc okolicmoici me i^nyjftly 
uwiTowanfom kłi: kult pogański ufttępował niełatwo, — dwa wl^H 
apctótolstwa pomiędzy Nif^mcami nie zapewniły powodiefiia w§r6d 
nich cbr£fi»cia/]:stwu. DopWrD ^w, Bonifacy nad/-wy<:iajnj| cncr* 
gi^ i wytrwafo£ci% zdołał uftunąi^ prioeikody i wprowadzić po- 
tudniowych Nwmc^w do furerega ludów cSrzc^ciaAskicb. ^ 

Obiegając w róJuych kir*mnkin:1i GeriTTanii?, iw, BoiufAL-y^ 
2najdował i^runt po ciagAci yat przez poprzednich mfeyonarzy 
przygotowany, W Turyrjgii panowie frankscy ł ich domownic 
kami bdzwatpienia wyznawali od dawna jiU ctirześclańitwo,"*) 
ale mtt5A ludu w pogaństwie IrwaU- Naucrał on w okolicy 
"Wircburga, w Turyngii. Bawaryi, podi^lawal do Riymii dla za- 
pewnienia j«dno^i no^o^nawracanych Iud<5w ze stolica apostoł 
-''k^. urr^dzał dla Bawaryi katedry bbkupif? w Salcburgu, Fr«* 
singttn, Pflłi^awifł i Raty^bonie, a zamtctr/aj^r: ustanowili tr/y 
jeszcze biskupstwa: Wircburgskie dla Frankonii, Buraburg^kie 
dla FIc^^ow i HrfurLnkif? dla Turyngii, zapytywał o zeftwoleoąc 



i 



*^) A. 6S*, S, Kylbaui RurtyrJAatur. An?at« Wififiilfi:eni«H M. G, 11, Jjł), 
■k V AucUihni Crv]ulfiUi0Q>c uptuno pud r, 69^. Kyliłnui ApnA Wircbuich^— 
TUMrtyric «OTOiifttiiT. M. G, IX, 5^ Dttbi« objifAlenJB: lVcnc|r, H«BtHhc LAn^H 
i]«*^Mhiabl«, Ti II, T. 17S4. t, 3Mi Dom-Remy-Ctillifr, Hiiiotr*... Xni, ito, ' 

••) A. 706^ Hi» lmn[iariboł S. Kmmerwiua tpiicapoi «piii| Ranipamm rtiftP- 
tyna carwAldr. Anetuinis, CnmiCaneniei >^ G. IX, £)!>« Do Ufo LaHtci, G«Kh», 
Oc* TculKb, Yblko, ni, 6<i^ 

«p, ;j, iL G, n, p, 3H. 



- iSj — 



tt tD papif^ia ZjichArias£d< objafniai^c prcytem. le na stoKcc bi* 
skupia wybrał Erfitrt dla tF^o. ie ten byl ]u2 dawniej grodem 
focuiów rolników.-^) Podobne objaśnienie było kor iccznc, albo- 
wiem wdUug ówc^eKnpgo Awycxaju kościoła nym^kiego, kats- 
dfy bi&kupi« mogty być fundowane tylko w miastach oiocjeo- 
nydi murem.''^ Erfurt upewne nic byt jeszcze obmurowanym, 
ile jako główny punkt Turyngii w^chodnit^ i poi^iadaj^c pra- 
Tid^podobnie ko^i<^ dawnió) zbudowany/^*) najodpowi«dnkj»zera 
bjł niiti}M:eiii dU n^ydencyi bUktipa. W Erfurck £w, Bonifacy 
aloljł w r, 743 dwa klaK/tcry: Hnncslyktynów i mmj;xok ^w. Ma* 
lyt") Pierwsiym i ostatnim biskupem crfurlskim byl Adclar, 
po śmierci którego (r- 756) bbikup^^lwo w c/a*l<* wojny Frań- 
Uv z SakK>nami upadło. Biskupstwo Buraburgskic Uktc nic* 
Algo trwakj; zostało tylko Wircburgskie na granicy ir^ch lu- 
Uw: Frank^^w, Saksi^w i Słowian polofóne,") 

UatanowMmic nowych bj^^kupstw naru»2a1o dawnicjuc sto* 

Cl administracyi ko£cie1ni^j. Turyngia i cala przestrzeń nad 

a£ do (franic Baw:irów i Szwabów od biskupMwa Mo- 




; Utuu «»4 lOdcm epwopEłim ilfi;r<*innia tn CHtitlo, i^uod didlur Vln*- 

Er^^btfart, ąni hit ^om ol;m aibi pa^oorinn wtlMnno. &iOini| Ma^acfacarw 

■Bnft lit^i i|wiu|u^ *. 374. 

"j Wt4lu^ *łi<l«niotfi, fmyłlonij tu fiAlakJiiym milp. pjkplfl nitl albf 

ildpa«l*dcicć . <i i^uił Kifuiiljji niriLdiun muit»D cmU^ fuit, cpbcopiiK ^^ucni S, fi^ 

ttbcfni lb|>l«m omiuton, nan fnif canitmuiiiL S>j;itiuiTks, Ani^aiiitu jimllftc* 

Mi fi (^fkibntuiin^ Tarin^Jł, l(£t, *. i3t. 

•l Wedlu; ł^okirnwoiu iraKllancKo «" XI lub XII w. kt6l DiV<jbni inl*1 
44 w Erfvi¥>t kolciól iw, PiaiTA r. 7"6, jU dcliii mniłE |j£iiiłćj i.ii.Ljil^ny la 

j ImlciuU odtit)««> tło i. 636, Kuuchriibiijcrt Gach, ThurŁn^coii ■« 155^ 
^j Z pDl|acnt<t uloloayeh prt^i fv. SonifictUŁi dwAth ktuilcJTAif w Ef- 
'"^^ *' 7t3 {'UinUlfl CollTiiftI-^n CU & Mfldcn Atr Dam. T4 k«11ej:JAti tl 4o 
XI w. tiyU Jedyna knlctotem » ŁrfuTClP, Klanioi iw, lloln, pisypikiwuiy Da- 
lobMleiri, iitoioar «o«tAt <3cpivio v XI lab Xlt v. Mqlv?rfle<ri. Ihcrogriphiai 

bforlemU. 1JI67, s, ^ a. 

^^ BflrgfcOTdo ID loco (]Ul voc»tur Wlrul^ntg rljgftllilli officium del^fft- 
ct cCdoiu itt confiniiit Fraacaroni, et Saionam, 4l<iftc 
cUvnriiin w> nllria r1tp*i4vkT, WlhtiiM In Vlu S. Buniffidi. M. d. II, )«>, 




— i84 — 






f^ncktŁ^K^o odFKulb na T7eC2 nowych biskupMw, ku niezadowol- 
nicniu pa?<tcnA dyccctyi Mo^acki^' Haralda. ktÓry podttfgal 
iv^-i^r2ch norki arcytówkupa wormu&kU^o. Ale gdy Harald, mąj 
rycerskiego ducha, w niofortunnój przociw Sakrom wyprawi 
|K)1i-({t IW iJiipr<Jt<«i4 katedrę powotany to^tał iw> Bonifacy 
z udziftlcntism mu wysokiej godności arcybiskupa ir. 7441. Od* 
^d nowoi^kładanc bi!»kup5twa w Tur^^n^i i Prankonii podle- 
gały zwierzchności arcybiskupa inogunckii?go. Oko4o trgot cEdMifl 
iatcdono biakupetwo Hldi^-2tadfikid w poludniowo-aachodni^ Fran- 
konii-'^* i*46u 

j^akladaJĄC bl^kup^twu, Aw. Boniny uznał koniftc^netn 
łojenie klasztoru dla kstutcirnia Icaptanów i ut^ncnia w 
nuuiu oświaty chrj:ffikuaA»kiej. Jeden z najgorliwszych uczntów 
jego, ^w. Sturmi. wybrał na ten cel miejsca w^riid puszczy, nad 
rzeka Wttaw^ iFuld^j, w pobliżu tćj wialnie miojacowoid, giUie 
nic]jdyi on spotkał ihjm Słowian kapiących mc w n0Ct^ Na 
proibg iw, Boni&acego król Kartonun przeznaczy! duły obaiar 
rtemi dla klasrtoru, kti^y miał być re^ly Hencdyktyndw na 
WJ!Ór słynnego kla^izioru MonU-Kassino Wypartałr> uzyskać le-j 
Zwolenie papieża. Wy&lany w tyra celu do Kzymu ksiądz Lu- 
lu^, wiónt lifłt ^w. Budńfa^-trji^ z oświadczeń lenik ie zgromadzeni 
w kTasatorze mnichy, zachowując ici^tb reguły Benedykt)' nów, 
wzitrzymywAĆ się hcd^ od pokormow mięsnych, a zadowotniJ 
»ic lem, 00 własna prac^ zdobędą 1 3,t^ klasztor *itanie w miejtico-^ 
wo£cl, do koła której miuii/kaly cztery ludy przez niego nawró- 
cone.-^) Po tuyskamu konfirmacyi pa^nclA Zachariasza (r. 7^1). 



'*) A, 7461 & SoDibctv<.,. dvp> u pdfochU tu* «p]«Gopire« r#cU« Wtrd»; 
t>iii)[C£iJEJti Kłlitctt Cdi S, BurbtiiJu^ii et EictuttlcDacRi, cui S. ^^'i1lib4lt)uln.,» iiiiiwjt 
«piiCopo» orrii[uvti. K«rirran A^iif^cniił. M. G. VII. 9S. likZt AksUlt in Vini 
Siuznil, i^Uo i< EichuUŁ iiftiyv4 HMpted- M, G, U. 344, 

^) QuaTiic<( Dittiiiu pupull <{afbuft vnbum Ouliti. pcT gnUam t>el tlhlmiti 
Id drcullu loci hofcai httiure <.Uooicunlai, Sfrtrti, Mofticbc rei. l 414. JU:n lo 
cilory 1iid> r Jedsn t iiowujJj liikCDLłli^w uimiictkiŁh^ v irikrnk iii uiDŁ4i>tcni 

^7^: fta^TAcy, Flanki, TutjTij^ i Hcbj. Gi^cibaicr w JthrgtbfTt^Hl CymniiiuiD >u 



I 



- 185 — 



^^oict^nń hojnie kUszior obdariyl, ^w. Bonifacy z«^ wprowa- 
iuK^ dy«ypfinc kościelna, tt^tanowil, aby mnichy wwtrzymy- 
nlŁ ftię od ubywania wina. a ladowalnialt nic piwem.") 

łZafołente klasztoru fuldeń^luetfo, fiUnowi^c bardzo walAf 
«^*ltf w iliiciach Nicfnicc dla Słowian nie jcfit oboj^Uie, Od 
tigo bowicfn cn^ti Niemcy w Turyngii i Krankonil poc/^li 
I wso&ttĆ liczebnie. cywili£<»wali 6ię pod wpi/wom nauki chrMH 
knfittki^, Sluwijtnie utA ponil^mi i pu^bawienl olwłAty, trtAiniell 
pcgańnwi« i ciemeiocio, A jakim !ipoM>beRi bieg ówcxetinych 
Ik^ fozwijat się. wnet opowiemy, 

Zf^ruDUcU^ni w kbHftorie fuMeAskim 150 mnichów, sU)m>- 
do reguły Bcncdykt>'T>6w. oprócz pobożnych piaktyk, igra- 
li umy^owo. Pi^l^nowali pisino i &£tuk9 piękna w ryftun* 
:h i omanteneach w księgach przez nicłib' cierpliwie, czc*to 
d|gu catcgi> życiu piaanycK Oni pierwsi pcNtnajontUi Nianc^m" 
snuk^ pisma i pi(frvr<^cłi x rodu niemidckirgo kaploni^w 
wykflstaIdłL Kbutór odran &uł »iv przytułkiem ot^wkcaA- 
sych ludri i nankL 7, centra Łe^ cywiluacya promicniftmi 
WTfni, JAk sMicm lionu^, ogmwać miaU G«rounlf całą. KU* 
tJtsf sicsycił się catynami Awnemi iw. BonilKeifo, a g4y m^ 
niektipociuiy, opctwladaj^ nrang^ift Fryzom, imwrf m^a^AakĄ 
COoa^t^ (r. 755). '^^ kiBzcor miał w ntm patrona mfcz«n«ik«, 
airc«b któitgo gł0»ko poniuila tmy^y ledwo Od odmco' 
aych bd6w. Pobola! JplewyB do Fiikły nlMylko z modlkwf. 
ba i z bojn% o6ar% v dobracłi iinnakicli, z domuni, lauioi 
i róioymi docłiodanu. PoMAdlotó kUMion>e w oladlBgiin er irir 
pnybr^y obu«nM niitsiayy. Wypadało }e i9go»pod*rowa^. 
CifiĆ MBi ms J9Ź iw. Booifacy owdkł tlowia&Uuflri C7yiuf4>- 



I, ^ ota 









— i86 — 



wnik^imi {barj^tdi),^*! ale mDÓHtwo ptuikowi Iciało }c^cf« ue^< 
rem, bo koloniici z rachodu powoli bardzo OM^dali na £-.cmuLch«. 
kióre wypadało wpnód wykarciować. Dla lego w V[TI wiekoH 
znajdujemy nadzwyczaj mało o»ad, na^wy których powitałyby 
od karcKJwi?Oc^ '^^^^^ ^*C '^ koiScówk^ rodr;.*^ (fdr7y?>U! xa^ 
miojscowoćci to«Uwały w fiunm natury, bo pocoi było Mt 
w góry i pracę suricks^ać na uprawę trudno dostępnych wyiyn. 
kii*dy na r&wnlnach pełno było urodujn^j roli, tylko j^ wypa- 
dało wprzód wykarczować, co porur^ino Cf^sto t^lowUnom.*') 
Góry D^kowi/iskio w sąsiedztwie klasztoru riad^w^ły okolicy 
uroczy widok, zdobiąc pyszna, clioclai bezludną dolinę nad rteką 
Fuld^, Picrwsiy opat kU.-^oru Sturmi. zamierzając ciywić miej- 
scowość ptiM^ bijdnw^ł w doliiiif^ w/mlankowAHi^j noki cprlln, 
w kiorycli 350 mnichów osiedlił/') Z tych celU powstały 2 cia- 
rłcm wsi, któro od celli nazwy przybierały, jak Affccella, 0^0- 
dksna pr^^ Słowian jut w Vin w.^*) NiAbrakowało i w tnnych 
stronach Turyngii pti^tclników, którzy osiadłszy w górzystych 
niitfj^ŁOJwo^acli, obyczaje ciidzuAitfmHkir; wAnid Słuwian szerzyli. 
Ci pustelnicy byli pierwszymi pionierami a budowane pnfoz nich 
kaplico picrwsfcmi etapami do nawracania i wynarodowienia Sło* 
wian. Za przykładem mnichów, inni neofif:i Liorliwle troszczyli się 
o szerzenie chrzeiciaAstwa pomiędzy Słowianami, którzy v zacho- 
dniej cze^i Turyngii. JLi£ za czasów iw. Ekjrtifaccgo cbrse^ przy}* 
mowaU,'*> 



n 



"^J O puwiUrtlu osilI aa kAjviowLł1fdcb « T. O ntricJB^f] pncy, a. ^33. 
*■) Jnl w VIII wii^kti sTitwunif^ liadueli w oudich klauloni fUUeAłkle^ci 
BB Itu^oTialuch u-to^iinycb. A^biiCtfoJc! 

•'} Obennlilln, Hrmn Volk«<, i^ 66. 

"} O luuwflch od wjntu celi*, w T. U alnif^M^ p"<yi *» ^M-— W P*- 

in«r««]l*. Lq&<ttQ, Tcfltur. i^% U3. 

**) X D. &»nLfjtcio piinktu in TndnEi* clirtiti4Bii> biptidtiu en, iMbilk i«- 

bcii* «fllcłiat d«dit, ip»equo i4 ]l<ił«toi nou yUłi?ł profcttan muhot ad tiritm łon- 
vtnit, Vlde Chroń. UcnakL. Qcm. <ap. I9S uli ^J^ilur Atifbcn:^ Uipluilmn e>«f. 
«t ban«t qui« ««1h3a# d«d«rit, InJM* circi Ordurfum, AlbiBBi, 5p«irri<Ti hiilnrltt 



— jS7 — 



Z^począikowan^ /nakomicfe pr/ear iw. BonlfAC^o w Ger- 
nuaif chrze^aństwo popif^rał z nadzwyczajna eni^r^rij Karol W, 
2amen^ on nictylko ugruntować końciót w obrębicb pnei 
««. mccr^ennikfl zakreślonych, \^cr. r pomocą kościoła poleczy* 
pod awa władza w*iysiłcie w Germanii zamios^kak ludy, nie wyła* 
cujfc Sdk?łów i Fryzów, Znane s^ vr dziejach krwawf^ rojtprawy 
• ci^gu tr£ydzi»Kt<>4fttni^ walkt z Sakfonaml, tudztot ticxn^ 
wypravfy Karota W. pnsociw Słowianom, których do chrseńciaA- 
stwa nie zmuszat, a tylko pod *vr% \\-ła<lxc podd^gn^t^ pragn^. 
Otudioc£^ ni^podległojtć ludów i monluj^c, ^tofowmd do po}^ 
fl. nkpok ornych Saksów, inonarcba Franków tro&zcfył 
o Kwwó] dobrobytu I ośwlaiy bertu jego podległych ludAw. 
Cbza^dańmi^-o, j&ko iródlo oświaty. Mato na pM-rw%cym pLani^^. 
Wklki monarcha nic ogra hŁcmI się fornulnem przyłijczcnwm do 
^ fcotctołą poi^nów, ustanowieniem biskupstw i fundowaniem kia* 
^BvtOTÓw, lecz Ham osotnAcie przewodniczył ni«}t*dnokrotni« na 9o^ 
^Finach docłH>ijmy<t1i, pgbuilzaj;ic duchowieństwo do uporządko- 
^ irtiria zasad wiary, dyscypliny kei^y i oiwiaty w*£ystkich pod- 
dtnych iwych. Był on bezw4tpiłmŁa Idealeni autokraty, jaki 
tylko być mógł w owym napót barłiarzyńtkiTn wi«ku. Tk^lyl do 
opanowania Słowia/t^zczy^ay, nawet ujarzmił Słowian lewego 
brzegu Solawy i Laby. zhołdowal Obodrytów i lAłtyków. za- 
wdzięczając ich plemiennym rozterkom, ale ^potfcaw^y mefny 
opór C«chów 1 Serbów, ograniczy) się obudowaniem pograni* 
oaych warowni i nip wyicJal potęgi ^w^\ aby Słowian chrzdó 
fwaltem, jak to z ^aksonami uczynił, wt^l bowiem mieć w nich 
przeciw nieprzyjaciołom .^^wym ^U!«zników. Z jak^ za.% troskli- 
wości) dbał o ugruntowania wiary i oiwiat^ poddanych mu Ki- 
dów, w&kaiuj% to posunowlenU odbytych w jego przyiomnoici 










— i8S - 

^oncyliów duchownych, 1 tak: hjl soborze frankfurtskim r, 794," 
driykuleni ^i posUnoAiono, \i nikt nic powinien rnnteinAĆ, aby, 
Tnodlii się molna było tylko we trzech językach; modlitwa 
Boga fano^ić można w« w&zolkić( mowlo,*'^) Na eobone nu 
guncktm (r ^13) artykułr-ra 45 ptisUtiowiono, 4liy ksi^Ja ti^uc^^lT 
lud Wi^rig w Boga i Ojcstft nasz pmynajmm^j w movri« 
wulgarnej.") Na drugim laś soborze mogunckim (r. 847ł. ^rly- 
kul«n) 2 poManowiono, aby bUkupl mieli homl11}e tłómacfone 
na języki m^tikaino-rz>'Tnski i tcuioń5ki» dla ułatwienia ltid< 
poznania zasad nauki clirzcicia^^ki^j.''! Niczalcinif? od wtadx] 
ducłiownój, Karol W. polecii bukupowi «H-ircbiirgskienm Bpi 
Mholfowi, aby dla now ona wrócony eh Słowian nad Mohanem i Kj 
dnic^ /budował z pomocj^ prtrłuJbnych nad nimi grafów ii 
kościołów, w którychby Słowianie mogli przyjmować chrzi 
\ nhichać nauki roligijni^j.^') Otwierały się tym »po30b<;m dla 
Słowian wid(>kl ctr/ymanii oAwiaiy, a prz^z ni) równouprawnie- 
nia z innoRii narodowoAciami, które do okładu monarchii l-ron-H 
kó;v wchodziły. Ale duchowieiisiwo nioinieckie, dołwohw^y na 
%oborz« moguncklra (r. 847) uiywanta w kościele mowy niemio* 



^] Ul DuŁlu crc^«BŁ f)Ui>il iiuanifti lii Idbiu liu^uu Dcuk oiuilu> itlt: ąnl 
irt crmni linfiub Dtiit idfintiir, et hfrmi^ fiacirUliir, ti incte p^Ti^tit. Canofin Ci:>iiCiUt 
KrABcfLitdkDŁ^i Ul. ;^ł, c ja, [W kApilulctim i}'DOflu fnukrurtttcic^ i. 744 ojda- 
C£onr} Cip. %oj. Msiihi. Sicnjium C9t>d1bn»jn CMkciLn anaplkti^nia. T. XIII, 1747. 
p^ Ąo~. A|]p«A<]i:i. p. 19^. — W lunDiucb ntt wuniaokuit tt^ Jaki4 t& if trqr 
jfcyki, ^ puwhj,cicluii« loiiuiniiiiio, le hebnjthi, łjncki ^ )rtL~ii^Ki. DoiOfKeiaj' 
CeLlEicT, HłiioiT« G^n^ralr a« ^mcurt ufrfi. T. XIII. a.^ 57, pije. 433. 

"^j £1 nm alitcr non {Kituctiti vel in tn* lid^oA tiiHat, M«ii>i, ConciT, CoK 
XIV, 74: Dtm-Rpmy-CelHm XIII. fi^j. 

'') in ro*Udu KonttruLui HiŁtfuam aut Tbooliitam, MuW| XIV, p*;* ^t- 
Dtnn-Iicniy-CcJliu, Xlii, Cjj, 

■*) ITi tn tern ^t»t<>ntm, ąai i«1cm iititr llomani et Kidurćim ffaricM, 

cOidcni :^d«'aOi connUaii cr«nt, procunueot* ai Inibl (Icui In cetrr^i {hrbldanfirnnL 
lodt «cc1»l:i« cohitiucnniui, ijoaŁtnuA illr p4pulut, novMa' 4«1 chfU- 
tlanuatcm cajivci»u>. hibeic iioiubict, uUi ti biplIiiniiiR) )»acit.EKl, et 
pntł^icilionim aiłdinl.,, Wyjitak 1 rU^kEimtuii]. kii^yrn J.uijwik Ni«c&iMkl r&ku 
44^ pfiypeiDinflt U t*k poitciDonU tcucic KviA W. MoAbiacDia Bok^ Ton 
XXVtU I, p. ^Oi F-rboo, Keg. N, ih, 



— t89 — 



d^ o slowiiAakS^j 2amUc2alo, a hei wyraźnego upowjtlni«ni» 
vliilf/ ducbownćj łodcn ksiądz rzymski nie ^iii wprowadsoć 
da luboleńf^iwA nowego j^yka/*J Stowiamo mieli wpnwilzie 
pnvnacioae dla mch wyf^c^nie ri koAciołów. a biskup wirc- 
twrsski Gozbttłd upewniał nawcl cesarza Ludmkd NtemicckM^o, 
it w sjEuU^k ru/.kA/u Kanjlii W., dla Słowian zamir_tLAkrtłych 
sifdzy Mo han om a Kainicą biMcupi wirt:burgscy BemwoUi 
Lkdrid, Engilward i Wolfgar, i pomoce przelotonych nad ^'- 
Jiunami grafów zbudowali 14 kociołów, cesarz ia£ poiwicrdiił 
V r. S46 dawnii^szc nodaniA ojca i dziada 9yvcgo bi:>kupstwu 
Vircburg^kirfnu. alt; to wsjcystko do iiic2Qgo fii? doprowadziło. 
Slowiani? nad Mohanecn i RadiiŁcą zo&tawali w pogańatwid, |^- 
dli podaptki bbkupoin, a nauki reli^T>ćj w mowie ojczyM^ nic 
ÓXMkali Mc mi <to wyruiroŁlowif;nia. 

Zbudować iĄ koT^ciołów i zaopatrzyć ja w aparaty ducho- 
VGc i ksic^ w IX w. daleko irudni^j było nil ler&z. Kościoły 

k^tairlano lylko w mWjM:ach większego »kupt«nia laę łudno^ 
I to w znacznćj od sicbtc odległo^. Kz€cz jasna^ Łc zamierza- 
||C ibudowa^ 14 kościołf^Wi Karol W- iriuMał mieć ita uwadze 
toeowna ilo£ć iniG»£kaAców, a la b^watpienia była znaczna* 
ho w przeciwnym razie nic byłoby konieczności ftiic^ tyle do- 
m6w botych dla -Słowian, kiedy tablet i dla Niemców na gwak 
hjdować wypadło. Godzi się wiec mniemać, te aa porseczu 
Uolianu i Radnicy ludmy.A^: HłowiaIS^ka w IX w. dzi^^tkaini 
tyńfcy ftipdziała,'") Ochrzci^'- i oiwipcif lakii maHę łfC^^*' o*iia- 
dlych Słowian, oznaczałoby powofać ich do rozwoju po drodze 
cywilizacyi, otworzyi^ iiii dcmtęp do gud»ok:l duchownych, a prze^ 



■'J W <ki1»inwock I. liĄC Ludwik Vleiałeckl v«inhnVnJąc. i« fCarol W. 

■i^aiBił- Ul iiukijUii ^dcm uibuUtiŁ ia couu <tl Uibuiu v>1m«k dcUcat, )ioc lo^sim 
4 putra nnifylrm *i:i:1«4fAniiii nonni irmpArr |irrti)lvi4ii(. Idon. Bi^lCA XXVttf I, 
|u 40; £diC4« R<t- N- 36^ 

^j W ilobrACh HuiDCo bltttluru (uldeA*klci;u byt0«ib> około 10,000 SlO* 
«Un i i]rt«l * dotira<h lilduloru heHftlllkkgOt a i]«il Lo Slowiiui ini«4t1iłta ot 
iKuti^i taojrcb kliBcŁuriji^ , itHrAicb* i*if-riycb ^*aAw I wFuuijcb? 



— I90 — 

to t^uno porówYU^ 6^ let^&lnie i KiecncamŁ i być moM utworzy! 
JE Cfoaem w Gtrnujiii odrębni^ kaic^^two ^łoiA'iAń&kie. Odwkc: 
jodnak ni«nftwii^ Ki<rtncćiv <to Słowian, która »ii^ t £w. BoniliK 
oeoni udsetiU,^^) popychała duchowieństwo nicmicckio po inn^} 
drodte^ BiAlcupi i^wczc-^ni ntr byli wcal« \v£oreru bogobojnych 
I cnotliwych nifiów. godności »>we otrzyroywjdl nie w Ucut«k 
iak»ług o pmx pfotckcyc i labicgi* Kfodko z nich który po- 
iwiccal &ic gorliwie obovwią2kom ^iwyiu, czcicif^j bawili »ic w r^ 
ine 5peku)acy«» obdfieraJi ()odi(l;in>*ch s^^-ych lub Da wojaczkę 
puuciAli się* Przypomnijmy ?łobic pracrdmicstnikii ivt. Boni^* 
c«go, b't»kupA mogunckipigo lleraldn, \tt6ty w boju z SitksotiiimjH 
poleSfł. Ten przynajmnićj w imię id^ri chn«£ciAństwft s poga- 
nami walczył, ale inny biskup wSrcburg^ki Aml. któremu cosaai 
AmuK povwl«n3fłl (r. 8S9) nadania pnodkow Pepina t Kario* 
mano, tudaid oj<^ »>wrgo Ludwika Niemieckiego licznych dóbr 
^ podatkAmi od Słowian w kilkun^tu Turyngii pagach,**) — ^^^| 
Amt ^-ojownicitfgo ducba, i<lyn^t z biegłości w sztt;c« woj^nn^ 
i rai clclkaciem wypravkit &if na granicę MorawiL aby wmca- 
j^cy I Czech orszak we4«l»y księcia Świętopełka z natTCaon^ 
jego Ludomira złowić vr wywozie (r, Kji). Późnij podczas 
wojny z Czechami w r. 692 Amt wpadł do Crocht lecz po ntflfl 
fortunnej wypra^H^, wracając w okoUce Miszna, tamofdowaoy 
zosUl/*) Gdni^i mu było my£leć o nawracaniu i odwi«c«id^_ 
SJowŁanł fl 

Nie lepiej dóalo nc w innych Mronach Germanii pnczSło* 
iriftiL fafflitffcalych. Klasztor horsleidfiki s^odcny pfz«z arcy- 
biskupa l.uTu» w r. 7^ i wtedy ju2 150 mnkhów liciący, cbo- 
cial uk hojnte przer c^^-iarzów byl uposjtłony. ii w dnrgl^ 
potowie IX. w. posiadał w Hassegau i Fmonteki dwiokio Idlka- 



yH... q«ie tK^idca flloroB Ita^iMa SEtora «il Oktaiiloopfaft 
DalMj d|{ l uŁMi »ni> MfD pitti >iUj v pnjp. lOJ. 



— 191 — 

ćdesiy OKwł,**) nic i>rTPcie t\\(* ucstynil ^ta oSuraty Słowian, 
I klórych podatki pobierał*'^ To &amo o innych kla&2iorach 
powH!(i2ic?(^ wyp;Łc3fi- A igdy nd!<L}pił w. X, Niemcy ochrtcftni 
i TuncTAni w in^g^ pAltoTA wii^ku, po;^nAJomiIi si^ z pisTm^mj po* 
jbywali sip pncs^ów, mioli pi--^rey hi^^toryc^nycH, cywifitowoJi 
sa*. Ł SfowUme po^r^eni w poga^iMwi^ i cleruDode nie mogli 
Jol t\^ t rimt porównać 



^ 



S. Zarafd i obywk^Ul^two Turyngii la 6ia«ów KiMowingów. 

Państwo Franków ptjwstAłc £ podbo)6w, organizoWAlo ń^ 
V &)}os6b milliamy, zastosowany wreszcie do urządzeń rzyni- 
dlnch. która Franki w Gulhi n^bdowali. Obok kiób !it&U wy£si 
dcAin^nicy w«j%koivi, nod/owiA i grafy (:!uct», (tomttr»), tu^jdt;2 
ottfpcy ich vicArii. albo vic» comite^ W Turjiigii wladii; 
iprftwowaH wifllkort^dzcy alo lylko do Karola W., póini^j pa- 
guni, ery fi /i^^mUini, po tf^ulońsku gowt*, goti. Mn^cUaii grafy 
łcomitos, gravio), Mniojsio podziały 2tfini$ki& zwano marka, 
alt V mowie U^dno^cl ukiej»cow-jj uiywanc jc^u<:£e w IX wie^u 
oanry kru);, i, j. okrę^.**) W obszerniejszych pagach bywało 
P*dn*óch grafów, alp j:dara:ało *ic i iak« io jćdcn wickajty graf 
Jart^dzat kilku inriej^iymi pagami. W ogóle, jak pagi bywały 
F»łnych obfizarów, tak i ^rafy bywali więksi, zwyczajni i mnierjsi, 
We w£glcdjnc adminiAtracyi wojnkow^^j pagu ciyli kcroit^ity diie^ 
Uytię na v«Uiio (ccnU^naM, a t» na diti-si.-jiki (il^^curiah albo de- 




ao « >Uutgw 1 Fiii«i>fclJ 139 oi«d 4j«wii^łki<.h (kit oukiArt pawt6i£oitc 

*>J Dlitttftinj pobiccuo tylko od (LrwkUa, a ponirtfU od Stowj^ ^ 
^uo poJłlki ir b^Łwłc, ■ ais djsioi^ciny, Ło Hiacx]ri £b * koAui IX it. Slv- 
•itftt « tlabrtch klnMorxi h«nfvli]iklvso tmit ifnrw v pogjfhtiwift (iiAilfr, 

**) A. a^a Ux Cblmlcha CI dOJED unftin luncm jttioouani. Djunkp> Cwici. 
fallcMtit, — A- 804 jn tilU ChUeicbi vt In miłoi <Ja>«i«nŁ vUJde, Ur«akv, 
Mci K, 33|. Ugw« lii o CbyJyutłł fKutinKcii) ukI SaIi rraultcAik^) kŁ^tc 
IcarTA Ji>k4fnBb.->c laUno]) ti%: Lm^*^ nr mnjm: tlUItTA. WfMJ T. II n[fikj- 



— 193 - 



CAuŁas), którocDi 2&r/4dnli p>«tnicx (cencurion^s) 1 ^^nictnl 
(ilecurionm, iJbo di-cnni^ W miałU4i:ti <iiniwnwali Ł^n^ pr»- 
^ka (prefocti urbb) do których i słownictwo naleJtalo, 

U Sak^onó^ kftifictA wUsnego radu, ctioct&i często wujo* 
wali / Prank^Lini, iłIo zwiorzchnictwo Franków ntrutw^lL fCa* 
roi W,, inifliczywscy eutoftomic Saksonii, wprowadził w nWł 
i^rt^ podobny do UHtanowlon^go w Innych prouincy^ich mo- 
narchii i«go. 

Wylszy stftji obywatelstwa Turyngii, od podboju jój w VI w. 
okładał si^ t duków, komesów i innych ^'^■i^^ frank^kich, któ- 
rzy |io?tiadali ódkym allodialn? i poci «łal>ym r^dem Mi^rowm^^ów 
rozporządzali lo«em kraju. Autokraiyczno aamiaiy Karola W, 
niepodobdly s\^ tiu. Uknuli zmowę ahy go pojmać i ^bić.**}! 
Zamach nie udał ^i$. Niektórzy ze »piłkowych dali głowy ftwd 
pod miecz kata. ^ inni ssukali ocnJcnia u i^bu ^w« Uontfi 
oego w modlitwach i hojnych ofiarach."^) Bylt jtrszcze wasale 
królewscy łva3fii re^alesl, którzy diit^rlyli ziemie koronne na 
prawie lennem. Wielcy panowie midi takie wa&ali swych, z tego 
powodu byli: vas«i ducucn, vassŁ comitum, eccIe&Uo, episcopo- 
rum, abbatum i i. d-, etó&ownie do te^ jak od ko>^ /lemic 
ir/ymali Tacy wa^al« mi^li ]rr.\tCM- ^wych wahali. ku'jTym trzy- 
mane przea się ziemie wypuKZC^ali w dzieriawc. Wasalami mo- 
^li być ^Iko ludeic swobodni* którfy dzielili sx^ na: swobo- 
dnych-szlachetnych i swobodnych, nie«£iacbemych. 



1 



ilf pAaAW tmrnł:ibich pftc^ur KimloY! W,, a o ucicf talach umUcu. b)^ mole 
i powodu addatu w uruchu ^j^rboObc^u *yan R^tulowci^u Pcpma. AU *v ■nna- 

tiriuiu, Anii*!. N4Uf. U, Q. I< 4I. 

ul pcT ncdCri vc(]cnEii>iicm(|tic tptiua «Ancti.,. Ani*!. 7fa4«Tidiu kJ ■* 7^^ ^^ 

fKybiłkupu LdloiB ptM]ii«9ioao do F^My, Rok v^pidka Łeto i;ie«rifttlumy, ah 
f4Łrj£0tuvuk cfobu i ^^tnie«uunifi w ttim iwtołi Bi;<MnwkA tuil|pllo Ąa^^itn 
t, *19. — AŁplui in Viił *. Skarali 11 C, II, 37J, 






>SpUtniPri mkntfin iwyccttjnie cle^^ylS się uwolnleat z poddA^ 
.**) Swobodni -/c krwi Fraulii^^' stczyclW się fti1an«m h o- 
.Tii«9-Franci (Franlii)< Z bicgriwn ccł*^ inni Tculcai w pań* 
twie Franków korzystali z legol miana. 

N^jwa^nidl^jCA preroRaiyw^ ludw s\^*obodiiych było prawo 

* ttosKnia oręla i ucz^^^tn ichnia w (wyprawach vk'OJennych. Wa- 

«ak kriSIcwiŁcyH k*!*jaccy, komł*-<tó\v, biskupów, opatów t i, d.^ 

rycukjtkio I o u d e fi ^waci, zbierali si^ n^ wyprawy wszyscy. 

»bodni tec£ ineA/U[;hetii( s/;U lylko tacy. którzy posiadali oa 

lotó, Łub na prai^ir lt,-nnT?in rrtymali niemniej cnerecli Ł*- 

tvt: mnieju »klAclali się uUc, aby cc c£t<^rcch btiów jednej 

wojownUcA wypraw iłi-.^^^p Ltid^e nieswobodni nic mifrli prawa 

ncfiictiia or^ i broni. - a kto t«n zAkoK prjest^piT. podtogat 

Aru^^Diu kopji na ^zbiccic jcgOp'**) 

^UAjy siAn obywatolscwa Frankonii i Turj-ngii okładał h\^ 
i nufnuiRtny Słowian i litów, obok których wjirni;mkuj% Mg 
* mruejsji'] Uc^bii* ninwolnky, (-irrvif maiidpitt i ^fd/ieniegilzie 
kiobntici, a cd początku TX w. priybywaj^ pnesiedleni pr/ejr 
Karola W. ł jeAców wojennych — SaItSoDl. Ciekawa n^atą 
byłoby p<unać byt SJowian spoino władnych rolników, lecz podo- 
bni roiricy nic mogli hyĆ pncdmiolcm nadań parom i koAcio- 
toct. ^ienii« ich Uczyły si^ ^^(asiio^ci^ monarchy. któ4^inu po- 
dUsk płacili a na to dokumentów nW pOBiadamy. — Tjjstały 
muMklc ślady podziab Stowian na ^(wobodnych (Ubeń] i shilo- 
faoycłi ffi«rvteiites). u lawue Jako rolników, goApodarty i pnfi- 
ląydowcdw wbeiskich. 



**) Ptck t* Rl^crom non Dobikn. luoA impfljłibihi ad, pott libErtiicin — 
lifunt la V1U LuJt^vivi FH, ^ 4«> >'' O. II, >^^ 

A hsatno pFT^M. *^T* ftim tmiitn' iiiutr. Man^t OłntijlliituTri n^lEc^ XIV, Ajiprn- 
*b 1«tfU, p, 335« fo<J f, St3. PctU c^iiśnn. U v>'pad& r. So^ uiuuyA' 31. G, 
in>x«-, 119. 

"^ C«pU«kt, lUi. tQ$, c. 5. D« diiTLlt- lufii |>HrU nan porlanifij, łJ ««( 
M^b «Ł bucels d luiltb. El uŁ tnii Ltntc» dtfn i^odciLl, et qui imrcatuA funil 
pn haeaim, lia^i frEk^ilui in Aotm eiin, M. (»- III ^lefifłj, iJJ. 

I4B IV. U 



— "94 — 

Do kate^oiyi Slonian swobodnych odnieS^ wypada 
ktijny według dokampnRi r. S89 do skarbu królewskiego co- 
roatnie skUdali trybut w mowie ich zwany Steor» albo 0?=tJir* 
stuopha. Dziesi4t4 ci^U trybutu tego przodkowie krńla Ar- 
iuil£a Pepln i K^Łrlomsn. ttid^ieJ Ludwik od&t^pSU kościołowi 
wtrcburgakicmu* z ozn&jmlenUm, tt trybut miAł być iłkładany 
hędi miodem, bs^dl płt^mein, b^fJJ inr<*mi r^pcKuni z 17 pngów 
Francyi wschodnii?jf ciyli Stowuuj. Pagi to obejtnowiły torry- 
tofyc biskupstwa Wircburgskiego od gór C;car»ełjo I.d*u i Bu- 
kowiny at do CiechJ"') Wynika zatem pytanie: jak pojmowsć 
wyrażenie dokumcrtu r- SS9; de pA^tibu^ OricDtalium 
l^rancorurn vel de S<: la vis? Cty to ma inaczyć. te we 
FraDkonii wschodniej obok Franków gi^d^eŁi Słowianie, — czy 
to, tu Slowidn podbitych przez FrankiSw nvano Frunkami w?chO' 
dniml> ]i»Ji'Ii jłninalt pny^it^- na uw^go katr-głirjczne nbjai^ni&- 
nic WiUibalda, że ^w. Bonifacy ^akJadał biskup&two w Wirc- 
bargu nn pograniczii trzech ludńw: Frank<^vr, Sa- 
ksów i Słowian. *^^) wtedy jafino »q$ stante, 1« ziemia sło- 
wiańska w IX w. ai do Wircbufga się rozciągała* i le miano 

'^) Ab- li^^ Atnulfiił t*x ci^iitiTmnt Atni«ni fFpd*cupn «iicib<iE)jrBM . . . 
dcdttMUi tribali, ijuja 4c ^udlbiu Oiicuialluuł I-'i a £ł< łk«i uii. vel dc 
Sc]avit arl hfmti cfcrmniruni mmiAtirn p^^«nlv4TF %ii^rhiri1, c^nS' mrcnnAum iflji- 
nun lingunm £t«oia v«t 04(JL^9luup^4 toi^iAliit, ut Ue lUo uibuio »Ji< tc< 
(liliL tnul* >iiii|:tillK pu» (JtftfmiT Ad putdlciuin Incuui |ivrBulteRtuf« ttyt ja niifLle. 

OricnUliuju i'liibl)ulWii fJCTfoI^TtcitUi, Id virt; -It p^E^ Waldtufi. (8fMnf),(!c |ij>ko 

kKiu), il{J*1t£caai (pd^uJDip^TicJ 0I pt-ptictni^j ;tii^ ucWą Mai, r. UuTalia, «ru 
Maubcli]. Nicthar^rrłu! (liŁd NekaitioJ. f< i^łiochm Kenii lOiit jkU^ CocIutia. Co- 
Łliifij, łnr.-ił KochttJ, « Iłiiołjcuui, il Gi;ilUh;,-4Uili, « lph|-c^iii, Ua>:i||cvuL, <t Giap- 
fcUł, 71 DulUrckl) ^Ahf cwi. Uueihitrcuui. Gtji^fclJ. cl K>tlaQaht:cuui. cl OccJnuiii Jr ii:v~b 
iloBiinicii, )i] fil il? hijEuluThfin^ ]^at1«IJ iu Kinjccmc, Roudeihcf it Kolkirlilon 
('^'Uuc |Jc1e1, siI Cl^iiiuiidlid d Keibtchi, cŁ Ocbuplctflai, cl Albilctl, <1 Oiunin^ 
l^hnfa i4 MjmJniiiTiiirj, H IjiilUhnfa, p( B«TViilivim, H lkH«n1ieim. c< UnleUnitsfatlJii, 

ri^^iLc, CULinin|;<»1iiifc et kun CLiunint^ilu^e ?l SjIj. cl llaniulmthuri:^ . et l^tuhi^ri 
«l 1 het i] bach. «( in BIdiMtU, H llnnicl^rmao vi Lewici. Mun. E&uid XXVlil 1. 




— 195 — 



r Franków w^hodjikb pny>Ju]{iwalo Stou-uuiom, którzy do Fran- 
cyi w^€hl0dl1ić!j wcieleni 20«tala. — Hyli więc ^owonie w biskup- 
stwie WirchdrgAiwii lu/ic-mcami, a jako lacy i^iUlU się. (mi?d 
lip nin leniem ich przez Franków, obyciAj«m wlatnym, wodhig 
(którego fiwobodi osobinta i po^i^dło^ ziemska nti}\vytój ^\ę ce.- 
uily- Zn»iUiwsxy poiltlanytri KrankÓw^ Słowianie musieli podle* 
gać prawont frank^kim, wedluff których ziemia tic^yta się wla* 
snolci^ nKrnarchy, i 1a?iki ktc^rego osiRdliini nu nt^j ludzie mogli 
wtadnć tizitviz\c£xw* (allod), ;ilbo na prawi> lennem, i cbowi^- 
żkvcm 5tulebnoici Na jakiem by prawic niedzieli .SłowUiile yv^ 
wonlankowanych 17 pogach. Jla braku widdDniuA^:! powiiH!xit?(^ 
nif; tnoletny, ale biorąc na uwajrę. ic nadania kojCciołowi wirc* 
buT^kic^ pcdatkn od Słowian mic^dcm lub płótnem było wie- 
kay^f^, a intern od rolników osiadłych Małe w pewnych miej- 
9»ch, £6 ffdyby ci Słowianie byli czymi^wnikamL to na icłi 
micji^u imigUby oni^i^ ciyn>io«rnicy bin^ naroilowoW, a w ta- 
kim raiie nadanie królew&kie nte midloby polądanego «k(itku, 
^L tyiiKiaaeni biskup Amt tądajac po upływie cd<^ wit^u, po* 
^^ twierdzenia ^Tznr. kró]^ Arrtnifa naclaniu pr;<x1kó^ kn^Um-skich, 
^m nio uczyni) ładnej wzmianki o jAkiójb^i niedogodności dla ko- 
1^^ Jdota d^is^i^azego nadaida, wypada mniemać, te /obowi^^ani 
w 17 pagach do po<UŁtku Słowianie «edzMi na złcmiach koron- 
nych dziedzicniic. — W s^^sicdnićj e Frankom), bawar^Jclć) Ir^un- 
gau nad Dunajem, Ludwik Poboiny nadał w r, 828 kla^Etorowi 
w Kremly tcrrytory^, ^a wyj^tki^m wła»io4ci swobodnych Sło- 
wian.'^*) CQ oznacza, le Słowianie posiadali dcmic dzi<?dzicznie. 
A te 1 w Turyngit d2iedzk^nyml po&iadaciami /Irmi Słowianie 
byli icMCZC w XIII w,« nic t>raknio na to dowodów.***} 

Do Icatcgoryi ludzi swobodnych naWleli jenzcir Słowianie 



nlrit tjmcd p<opłirtiUl>u* lxl>c«łtiim Sflawiuio. telłcjtJcjfŁ tflTn. Kłj N. 31, 

'*'} Dokument i, 1136 Cfir*n. te Słowbnk *~ BtŁiteJa bt r cUita r io 
far* «b44B d«mi|. Inny dnlltinkfor r r 1^37 — poiwioilM lA. SAue^r pny- 



— 19^ — 



4 

n 



tkicriawcy riem królewskich, ko^idnych i wielkich p€ndw. Do-^i 
kumifi^t krńla Amulfii r. 588, niMlaj^cy o^utowi Siidpuriinowi^H 
tTnCy wtóki nad r^ftk^ SkaUh^. klóm pr»!<lt<Mn Sti^wunio Wan- 
man i S«xo U^y znali, ***^) dobitnie wyriLŹA swobodne pr^osiedla- ^H 
nie liy Stowiaii on królewt^klch nawet li^miach osiadłych. Byli ^^ 
to czyniaownicy, podobni do tych, których 4w. Boni^cy na iic- 
iniaich klA»(tomych oKad&nł (bargiMi), 

Nidzmiemte waJne wiadomości o rolnych kondycyach sco- 
Iccznych Słowian, na cudnych ramiach osiadłych, do^tarcfajc^. 
3tapi\ki kliL'«li7ru fiitilfri-»kifj^;o, |ir/r*/ mnichii Kb^Hinfrl* w Xn w. 
lebrane x dawniejszych iróóeL Komplektowame dóbr wrmian- 
kowanct^ kIa5£ioru dokonywało Hę w ci^^ kilku w:eków. Po- 
€x^:kowo klas/tor pos^aclał Iłwieficya r b^ki krótów. najwicci^i 
w ob»:drach, które dlfl otticdlcnia wypadało wprzód w>-karcKO* 
Włi^. a,h już w drjgi^j połowie Ylll wieku mag^nati akladAlł do 
(ffobu iw, Bonifa<:ego w ofiarze dobra /Łecnskte t dOfDami, labu-] 
dowaniami, młynami, poddanymi oboj^j pici i rolnymi docho«< 
dami. 7- cJa^em kompleks; dóbr klasnomych fiiaw^t ^lc daiwną 
ibieranin^ osad, zalodnienie którycli róiniło ai^ nie tylko kondy- 
cyanii osiedlt^nia, \t!Ct i narodowui^ci^. O^ady po kilkodiir^i^U 
Ttbj i więct-j gosj)odar/y licti^Cft były mii;*xanin^ Slowun. Ittóur, 
Icolonistów* Franków, Saksonów i poddanych rótnych narodo- 
wc^L D/B ooady Ut i pow^Uilt; i nich nii>4^ta Jywi;^ ludność 
niemiecka ale zajrzyjmy w gł^b vri«ków a łatwo pr^okonamy 
atc, z JAkich to rozmaitych Ływiołów w wieki brednie wytwarzał 
si^ teraimejsiy naród niemiecki, ^^wró^my n^ szczegóły uwa^e. 

W &zer«f{u miewkańców dóbr ktasftoru fultk^iUki^^ spo- 
tylcamy liczny Nton Słowikiti -^wobodnycli (SUui lib^ri), którzy 
składali podatki owcami, łwiniamt, ihotert\, Icurami, sianem, 
wełnij, ptóincm, tkaninami i t d>'*'> stosownie do obszaru po- 



^iii rirum SoiUlui* in coinlljiii Arboait, ^ii*i pritit dna ^cUvi, Witrlmn 






sUdAn^j iietni. alboin^m jedni siedtridi cum pTeao betiefi* 
cio, a inni tylko cufn dtmtdio ben eficio.'^*) 2e tacy 
d^icnAWcy o»Jkda)i wmlług mv^' woli ta Hf^mfach kb.vtomych. 
v«kamj^ to podAw^ne im przez admtniKtrac>-c duchowna warunki, 
ii w pjerwafym roku ptac^ mniój, t w następnym wicciijj**| Ki- 
ł^ od Słowuin Kwotx)dnyr-ti slalt bracia idi ■iłuŹ<?lmi (Sctart ^<;^- 
vt«iitQs)r klony pewn^ iloSć dni w cio^ roku odbj-walŁ rfiinc 
pcehigi klasiiorowi,"*) nic tylko mcikw lecz Ł ieńskie.""ł 4le 
ukl^j kondycyl ludzi spotykamy niewiele. Cic4c!4j wTmiankuJ% 
9c Słowianie 2 ojtnacjumicm pobieranego od nich trybutu, be^ 
Gkr^li^nia ich »unu: azsM byli ^wohodryml, lub ^lui^bnymt? 
^McArUn kolontstó^^' w dwdch tytko o&adach znajdujemy.^**) 
W ogóle kompIek«i dóbr klasitoru fuld«A.<^ki<:go, wcdlu^f »pt»u 
ElwrliardA, lii:/yl w 3<j o^ndach 1365 go%[łoctar/y Słowtin,'*^ 
^ oprócz nich, w nidctórych osadach wznuankuj^ Mg je^CJ^ 



>*) )k IjMltn... Seljvt cuni plon? ItancLicio ii, ciina diiiHclie bMH^icio 4- 
1*^ A<i H>gn SdHi !>■> ■mjj-iiljt liTfn% lim. am|;iilciitc|aff Iac1vcn duplim. Cf 
dma pJiiOt Tl 9 lodiro, TD ^rcc^tłtlo atirin tc^ lod^cft et 9 portU et ItTlEikn 

afinuk tłcs Liitut I. Ser^Harum 14, Seirientct ?*cUrt Jj, VlUlfU» I łłiwdium man 

■") !■ Ilrellcnbich, Ut ScJavŁt lhul«in t^^mmorantlliDi 9 Hbtii* lifil fi lotlflfm 
MdU 4i-*iuC| d palunkd UlUein boNuntur. F.t mtuper ^ «lc1l pro hU(D«lL opc«c 
Bdkmni r^douiur- 

>'■) U A£*ctli» ScUyi 37. 4ti:intni (luUciu* aO, iJuU amtiUl«« Imum dii, 
H t. |iiltcniai il s >n«łlJo» d^cnnac. Adbacc t»M H colaoi, ąni nddtant denflitoit 
-• bi f Krtłi«ifl. Siiai i!ii S£ljvi caloni, ilfienlM porco*, liajpilai ovłł debtntdi. 
JhsMa vbi BingBH liaeulu iiialai mollU d«b«iiti t1 Jao >> iltnuJok 

ali 3. G«tbIu 55, Salmcg*!! J4, Łupcim 78, lldf-^n 130, Sumtrdc ij, 

ten J, i-iiicibiiFc 5i ^'■■^■'iiK*'' iS^s lUnn^^n 5r> -t- ?Ji Mfiriftii 7. Aj[«i:«]U j7- 
[-BuitJAcb 33. LulctcnbuicU Ji> Spiodo 76, BibcTuha j6, Sucnburh ą, ^'duLi lii 

Ren 7j, HJiMphc«Ui ji, lluMifolt j>, NiEfa^iitU-nhiitm >. OałilluŁ-h ^, Rkclicii- 
ih»be ^ AMaIntodc SJ, V|et>bcr£i! *}, Lustra 13, Łi^clniArtftdt <>, SubljA jf, <;in- 
11* w UV^tc 136^- 



— 198 — 




SlowuTiie \ye£ 0£nac£ttiua icli liczby,* '*) w innych osadach w/miaii- 
kujil »i^ tylko łany fkTowiańKld^J^^) W^y&cy d SłowŁimie &1lU- 
dAli podatki w natunc: prz^dz^i lniAn;| na kamizelki^ płótnem, 
przykry wad lairi (koMrami), wetn^, tkaninami wHniartemi, Ico- 
źJtroi (skórami), kurami, buunami, Awiniamik woUmi, zbotem^ 
?iiancm, miodem, piw«ai, a w kilku opadach płacili denarami i mo* 
ii«tą zurani| Kiclu«.'^'^j I nigcbir* ni& ma w/mianki. aby 8to- 
wianJe w dobrach klasztoru fuld^Askicgo ^bowią^ani byli do 
dcikity pr4M:y kolo iiprawy roli, wr? ilni ici^It- okreAlontr, y%k 
wxgicdcm innych kaiegoryi ludności niM] zobaczymy. 

Po Stowianacb, jak wnioskować molnA j:c spiMt dóbr 
fizioru fulde^skiego, najliczniej s£^ ludno^d^ wiej^iką byli 11 1 y, 
któny c£e^to w jednych te Słowianami czadach mieszkali, l«C£ 
na innych całkiem kondycyach. Gdy bowiem obowiązki Słc^ 
wian ogranicfaty nt^ podatkami w natuno i pi^ni^ucb, a bar- 
dzo rzadko u»hi£i} oaobist^, obowi^ki litów były daleko d^- 
szf, pont<*wflJ rolłł klnsi^ujmr iiprawWr mnstf-li. iJiy riziplili się 
według ob&^aru wypuszczonej im ziemi na pełnych (lidi pleni)* 
połowicznych <lidi dimtdi) i trzydniowych (triduani). Lity pierw 
<fych dwóch kla-H ubowiaiant byli uprawić w cE^gu roku pe« 
wm| przestrzeń roli kU^tornćj. Obowiązki trpEydniowyd\ nic ^ 
objaśniono w iródlach.'*'i, lity cies/yli mc &wDbod4 osobUi4. 
obowiązki ich określone byty przepi^mi i bczwątpienia mogli 
opu^czać złcmitN no których Mcćzicłi.^*'"! W każdym razie lity ^| 

ren id tir,SfUratvm. Ib A£n?cUA hpn#Afii mni Zą habur tl um tlt Scttth. Ir tlTPt- 
l«iih<(>i d« ScU^ii ibiticm i:<iiii^ni«iŁatlbus. Sunp^cb cum inhAbiUntit^oi ScIayUi 

»*) la Ulrict]if«hu<a« ScUvt nmi i r, iino«qui«|i)« pttB0lvit Ficto« ^ 
*") In TUdiaJocf IniiliuU U. In FuIUiKfidoif vi JŁ»łdaba In biB In- 
trmffi nrrdfrt H tnm li^bcut XX1^ fiili ^«nj, HAnim iiniitqLiia(]iic io uido 
•^o* i«<aU LŁJWcTO Itmidi aIu XXIV. ^nurum ^Au^uii^uc lAmUłMr to mno 
trilmt haifi fS a^>t um. Tridaui XX. 

łi*) W VIII 1 IX V. t;lk« niewolnicy. f«r^ byli «l»cnpu elebj^ sk^^U 
IWiHi>)U *>c i UK<ant0VAli iE«i)J(j V ^?i>iau^»i vt«ki> Ale lity uc^-olAikacii 
nil bjlL In KlchenbMht l>4k X «lim «fŁBL lidiifi df ;»>ltirlŁ Car v)-irJt1if 
r«inM U twręcf void£k£ om «a|;li, — •!(« irynjetti li^. 



I 
I 







nie b^li poddanymi t nie n^e^elt do nii?^cco jeszcze stanu 
ilu(f (s4r\-itorG3), obowiązki któiych dbo wcaJe nit* były okrf> 
Uofw^ >lho pobitłani^ tylko ^Anotowane. Byli to w jfruncio rz^- 
oy poddanti nieliczni jeszcze w Vllf i [X w., albowiem do- 
iero pó/iii^j ntan ten p(>mTu>A/t si^, a los j^go pogorszył «ic. 
koniM: oAObną k^tegoryc ludności przede ta^Jaj^ koloniści 
(coloni), pomiędzy którymi Enajdujeroy Slowiati.'^*), o»iodk}iiycb 
oa nowaHacb, najcz^^cł^j pny w^iacli, r-imic^katych priei tudzi 
tiiftych kofKlycyi- Koloniści płacili klQ£:2rŁorowi denarami Itibda* 
nimf w natuae, stosownie do tirnoi^y £ w1odari:mi, ktńry ich 
0&MxUit,*'*k W cUbie rjJinorodnych i^fyn.szowników klASjrtoru ful- 
deAskiego, m tylko znajdujemy wyminie wzmiankowanych Frań- 
fc6w,"'> rai Saksondw'**ł 1 klika ra/:y irybntaryuszów, których 
ani narodowość, ani obowi^ki nie są objuinionc wcale. '**) 

W oBaraoh ^kiadanych do gr;>bu W. Bonifacego w YICT 
i Dt w\ wimi&Tikuj% się niejerSnokromi^ łudziło z Ich rodfin^imi; 
ancipiii scrvi.^**) al« w ^pi»lc dóbr klasEtoru łuldci^- 
tadn^ w/mianki o ludziach takiego sianu n1^ znajdujemy* 



(■*) o luloitUuch StowłiajKh vnU>nhiLj« iłf vyr*in1« w <)vr&cb ■rii^ch: 
c < AfiKalk (*T^| F^^łT- **^J< ^ iimycb vtucli <t{<Ui obole SlaTW 
1^ «ic koItmikL tle ciTk>r 4o ?ilowUin luS Innj^ch iiModavofel nileŁBlf, — 

laihlinii modiOk In lltTin^tn, Coluui 6 uogub^ poKOt. Ad bace ia iu> 
Vj Wi><^a tleiiftiot icJJtmL El luupcr 1^ Cotonl ctUjD <lcukr^ EtJJunt. 
mot tUMcm coaxiiltitL 

*'*) tn iMpeoto 4 . . iiinptt J*-' ^^^ł KcM->f ftdduiM. H łUI 55 Fiftnd >(mf' 

I**) Ic Ren — Ił^i lE, Mrnb»F«» ;>. S^ion^t |V. Sflurl 7^, rolom J'^ tfU 

iS. BliUcyik uooi^EA* ni« ma. 

fj In RifUnb«ch« tidk t4\ taloni |S, SelAf4 Jc\ lemions IS, tillwurtl |..v 

tam »M> debhu.i. AU v Bibcnh*..- Inbuuiit ta, ijiii traim t^iimam 



il«b Cod, i£p. CuUcu. M. 49^ Coot* IkiahMdiu ti R^Jbrio U«i3ii S. Coni- 
htoks «ttA in KnufjetSoułn. '|uod ctl In montutU cimna BocmUcu cE Scliebcv 
ff^^TLIUf) lun f«młUi9 et prole <onini. Orookc, TnaJJrione^ tt Aiitiqiiil, 

vtU Bitdr«v>WKB <t iwHa wmm paitftit BifiAl. IV«ak«, TtstSiioDc^ ]^ 19. 



— 200 



jUanui flug (»cn'itorc$), albowiem kościołowi chnc^mńsldemu 
nie wyp^idfilo toleroWAć niewoli i nie tolerował J4j. 

ZasŁan&wiaJ4C się nad rófnorotln^ mi^/^uiin-j 1u6noAci dóbr 
klauioni fuldeńikiej^o, biwo tzuwaZać, ii tu c»lo jł^j. w »|ń«ach 
klaiSKtomych najc^c^iój wzratankuj^ się lity. którey gftówne iró- 
dla dochodu stanowili, bo uiirauńalŁ mię. a pr/yiein byli Uczni. 
Po nich twyczijnłe w^miiankują «ic Słowianie^ potem koloniści. 
»hidxy, trybutAryuv^ Słowianie Ticzcbaoicią dorównywali Glonu 
|)oinicdjry którymi nie brakowaJo^ chociażby ju^ wynarodoirlo* 
nych Słowian.'*'^* Tym »paHobem JEywiol itlowiańaki najliccm«:j 
reprczcTttowany by I wtród uludnir-nis dóbr klasztoru fuMcVi* 
£kie{^ i teni «ic ttómacicy trw^o^f w niektórych mi^JscowoScŁach 
TuryDgii obyc£aj<&w atowiaiUkich, dot^d pQKO:łtalychi^") 



***} 7-ktit\ ki^ nttlfJi w ti«iTTi»tii IJEy^ ZanitalAno, tf w Tfatii toini liyl! |u^^ 
w ni vitkD Iłil, \m. prŁArilifpudt^lmk wytw^flcAt; i Ki d;ccl"J««. HŁllficicu) 
róifiycłi lAnpni. rtini^ hth vif(#j iwrb^-iiJTii. rnmiiiiiych nnmJnwr-tri. W >'«utii 

ruiri BatJiyufuni rt Erntilłuni ^fiTrurum* p»cf;(tua LActorum tfrAnconim. LIdkudca- 
4luin Ł t. <i CWAtrei. Htclitv9ChLchŁe ^ 3^>— J9&' — J- 'mmm^ D<iiUc1u; Rcchlv 

w roku 531. Ent£fi;«n aT>ti ittl^l, <Li]i iłch au> kcin^i dcnUchcTł i^tjnilAit cin 
tlcXfnrmt£e> lat. lai, vnt tnnn tt rir>rh MVh Htii^ folifAm moup fudiwdffr lUf 

AlŁn, 30«. ^ JWnnie Giimmi poiUifhl GtilT, AlilicKtiilcuWcIicr 5pLachuU oitci 

btnciT^iiinc 1-łł crklBiT Gilinm. Rł<h- Atlci. je* oU" let. !*«» f»k<*il> kiicdit' 
l«iMii> •jhicchit \i^\ ^'^j^nMitU ta etItfJn uiJ lielerł. Wct iler oimen lku«n ani 
kClc (ril«i. IłPik) flikUiicH »iU *iift Uutvcihhlmiw< Hurcli dnanUcf ntid i^chlj 

\Vcd?ti; OUimriilcm: l><li. Uaii. ttul* n R-iyimifl Li AS ł I, po hdl- 
tkv I i II I h, tiu i ti A. 1 1 11 1 li ml, w <ni^\< 1 uJ ^jowtiuU £ GcidudAw poiJbitydi, 
luli prKłioiloftj-ch do Cr»]lił. w rfym«ki4j ilnibic łj^iiUjłcyth. W KiVHici«<b wicho- 
rlnidi uc}r Leatc [KBtll wtęknołcij* oJ WcuJów. Dk Ikwo-Yolkcr, 1874, 

liiińw ł litńw pulti^yl WjcIrtł-AkkMiiJcr Mł^łłjowłki* JHcfw^JtM Diiejr ^fl, 

riij W okolicy <iffrjtun|;<n. {^ilaie irink^iUn Slt^wiiii tif^lEiatf* na ntintacli 



^ 301 — 



Co s^ tyczy otr^ne^^o zaludnienia dóbr kUsftoru fulde^- 
^i^o, to w nlekti^rych wsUch ^icd^i^lo po kilku i kilkunA^tu, 
w iniiych po Icilkudiwn^cJu, po stu i wicci^j go>^po<lArzy, i któ- 
rych jedni uprawiali role kUsziomef inni karczowali la^ i na 
nowalucli UMuly /akłatlali. umi |)^nili róliu* rot>tJty i posługi 
iii(xki« i j^^Hkti^ do&tarczali wgiy^tkiogo co było poiricbni; dU 
utnymanu ronicliów w oóńtly. pokarmach i napojach, la wy- 
Julkiem wina, bo takowe wtr^lłuj^ reyu^y Wa-«iorn^J, zabronbno 
\3ffto uiywaf mniOiom. Nic brakowało im i pieniędzy, bo kolo- 
Dnid i nicktórty ze Słowian obowiązani b>li placiĆ gotowa mo- 
an%*^'f 3 7A r^gutarneca wyegjekwowwiiem wa^elkich nalelno- 
kj kb^xU>rowi dbali włodarza któny posiadając wyznaczone 
tobie Inny i posługa lurl^i bi^tj>lacnip-***) wyręt-jali itinirhdw w trt^ 
ducb o byt ^ekonomiczny dóbr kta&ztornych. Podatki v naturza 
bydlecD, owcami, baraitaml Awimami* kurami, ziyotem, idancm, 
nlodem. piwem, przędziwem, tkanina Inianij Tub w<*lnian^, ko* 
tami własnego wyrobu, a niekiedy t tua^^ Ewierięc^, o ilo siQ 
tb spisu podatków klATt/iomyrh wyd^ji*. nin ^yly uci^iwe. Dd 
pow1$kiiZ«nia za^ intraty przyczyniały etę młyny, których w do- 
brach klasztoru fuldcAakiego nic brakowało, "^i 

Nadużycia mogą być w?u:i,?(]zi<;; mo^ly hy6 i w far^adne 
klautOTiiyni. ak* Hneac ymr) rmm/Agę warunki oif^Wia rAJt:u>< 
rodnej ludnc^K byt jój w YIH i IX w< wydajo &i^ nam zno- 
iaym. Mnichy nie mieli po^^odu rk--tp!oaU>wać ludności zbyte- 
ctnymi poborami, bo nikt z nich nie muil prawa priywłaazcza^ 



«it i1«o Tod hjnaui* i i3dl^ ^fiwd w hUiVił jhf nvmif^;Vt). )łk dof^il Łptevijf Sto- 
■■cf; t^nm utKmr u nii*>.- (ScWldt Gli>ba*, (876, K. 19). Tamie v ekolicy G«r- 
iMncrn (ii|a*lfłct o^ichmldi ufocaytlotf UU. ctrjLiif lotiftkl w «tc:llif -InU At. Jjinł. 
nfałnlt Uk urno pk tr SlawŁoAicciyniak 

■*'J W SuUliii ^iiiim 17 StdwUii, kt6iij tLImJltl iK>ii«Uk pT^^^^t l»^>in^ 

■loa v^ i)cnii. 

<**) fo Rd^iaJ^if httbl inr>)cailin*E 4. *- tn Afcc«l1tt noU I ild c«nvta,^ 



"^ 303 — 



sobie dochody klaenome, ktdremi rozpomd^ałt opaci. — piei 
wotni mi opaci lud/te pobolni, cbowla^^ni byli prECntrug^i 
Ałowa /luikcTmitego prryjaoi-lt KAroU W, AUculn^r \1 wypada 
dba^ wi^c^ o dusze nit o ogzckivcv/aDio dziesięciny.''*) A jeJlt 
pr^ypomDimy, it w dobrach kla&jaoru futdeń^kie^o ntiesfkdłu 
około djlesłgciti tysięcy Słowian, niemn!^ lirów i opróo; nich 
wic3c jcsKcae inncjfo ludu, tody prjcd ocry nam staje obraf ob* 
*>^cm^, wybornie prowadzonej ad ministra cyt ducbownAjf ktdra 
podnosiła kulturę kraju i wptywsla na rotw^j uporządkowania 
społaotne^o. 

Adminisrracya kla^^fioru fulripfiskipgo, j;iko najdawntejt/^o 
i najęły Dni frjszc^o w ii^imaiiit, była wzorem dla uru^dzt^nia s)^ 
innych lU^^ztorów. Jiikcf, /nUiiony w druyi^j połowie Vin w,, 
takie nad ntok^ FuM^ klai^tor hcr^foldłki, hojnie upo)>ażony 
pncz Karola W., upors^dkowaf aic na wzór fuldcftskicga Ad* 
minifttracya her^feldska, troszcf^c się o sian ekonomiczny obszer- 
nych dóbr we Frankonii, a więc*] jes^ntUR w Ha&s«fi^u i Frie*' 
senfcld w Turyngii wschodniej, sporządiiła w końcu VIII w., na^ 
£^danie arcybiskupa moguncklego Lulusa, wyka^ dóbr I docho- 
dów klanftornych. Uik ^wanc; Brcvianum S. IaiIi. W brewiami 
tym ni#! /najdiijnmy wprawd/i*^ takirh n/r^^pgAłciw jak w ^pi^ip ^j 
ddbr klasztoru fuIde6ski«go, ale zyekujemy wiele innych wia< ^M 
domo^ cennych. Dowiadujemy się bowiem, tQ jui w koftcu 
Vin w, kliLvrroT hi^r^feld^ki posiailal lo^o hi»f i 750 lanów^'*') 
\ kilkadzii^i^Ł oead. W tój Uczbio wzmiankuje s:ę itz huf po* 
siadanych prz^ Słowian w 17 osadach zamieszkałych, bez oma* 
czenia wszakże podatkUn ktńry bezw^tpieola klasztorowi pła- 
cili.'*^ 1-icz^c fo jednej huiie (wtóoe) na każdego gospodarka 



"*) DeJU Inipcr, Cuitlui tuTUuTlpi-U łiibnu Wisiofcłliuic ot »unt iblbubf 
niuicut in lUk,... !n CtłblaUt d Danj:*^< il ^u^beihuiai habM i3 Ct S(]avi 



— 303 — 



łka, musUto hyi wtedy w 17 osadach oajroni^ 112 rodzin 
dowiańskldi. W IX w. kJftsitor hec^f'dldski posiadaj daleko 
obdfemiejsie dobra w Turyngii wschodniej, Wc^h^ spisu, ^>o- 
^—iz^dioneiro prawdopodobnie w t. 899, kU^ator tm Ikiył 175 osad 
^Hiir Ha«£«gau i Fries^nfeddt indii^ kilkanaicic osad w innych 
^ppagach TurynfTii. a oprócf tego pobierał dciestęciny w kilku* 
nascu miasiach. Wickwa cicićoAłd hersTeWsklch It^hila w kraju 
<2yKto 3^IowiaA«ktm : liasscgait, 0*tor-gau (Hucitin) i Norrftu- 
lyncii. a poniewal £ o^ad lych klasztor pobierał podatki w i\a- 
mne a n1« dile^ięclny, mamy przeto zapewnienie, te zariU^- 
9jka!i w nkh Sk>'A'umi<; do ko^oła chrzc^iań^kicfro w koAcu 
DC w, jc««c niti naJrJcUJ'"! Co się lycxy lic£<;bności Słowian 
ir dobrach herEf«ld£kich zatni^sjckatych, ta takowa pneM'yl£2ala 
buwratpienia HccebnoM Słov^'iAn osiedlonych na Kiemiach kU- 
I utoru ftiMaA^ikieigo, bo oiuidy hersfrtdKkie po wi^k4^^j c/:ę4ci 
^f-Jaly nad Sobw^ zachodnie por^ecze której gęst^ osiedlono było 
^^ferUum a2 do XII w 

PB Wprowadzimio chncKciaft^twa w Germanii i 2afoJenle dwdcb 
wielkich kla^torów na porDcx:m Fuldy ?prawiły ogromne jnniany 
w lewnętrzi)^ połaci \ etnicznym sŁanfc- zaludnienia Turyngii. 
Panowie frank^cy od VI w., osiadając w nadanych im przez 
kr^ów dobrach, budowali sobie <iwory» którym daw^i naswy od 
unioTi Mvych z dodacktem ko/icówki hof Siedziby mntńj la* 
noJnych parńw często przybierały nazn-y takła od ich imion 
takc^ctcni&n na hau^, httiin, 3iladt, ft?ld, ber^f, furt. 



jauciH V Tiu^Bcii: ra CeJiJfl^ Wcttl«»li9ien, łn We«nł£C bulw 30 fi ibf SdtYl 

II. — In ISttLfciUt biLbc i de ScIatii ntuaLtibui. bx Zj]?*do]f habc 4 ^^ 

mucfllibiii, In IJRitbe^^larl tinU; J de Sclsvit muitnl^Nit. In Rtindunc^ 

UnfH Wh* } SrlivU cnAiiffililitiK W^fłcb flr«tlHchfrLiPdts|EeublrhEc. CifcnTt- 
tb rum Zvfbu BJ. x rA— ii. 

***) Abo K*^'* Kiitle >^tri nciitLlETi JjtliihuiidctD, ik (HUkhe, fwil rciii ilo- 
v«(Ł« ltUA# d4t ootdlkh«a ItuHfAun D4(h trieb icit A nidccnimnj i!cf ZtnU 
pRkchloi ^bncfct, d, U. owli nicBl ±viei CbiiktcntTitiiu bckcbit ^f«r, unrl <U» V)cb 
^i* nmlHcbc^ ^«tvh« Hallip itir«v< lirhilM »rtl whi^i* Pf1a|^4t>lEci] dd CbdAjCTh 
IbWM lUlit. GrSoWr, v ZdtKbtift d. HtfJhYcreliu 1I741 i. tiS- 



^ a04 — * 



flft]€i9&ci^} HA bach, chociaż osutni dcdatck %N-calo ni(-* 
c»ł, «by OMida nad nek§. strumieniem lab potokkm 
laJtałaJ*'; Taki był obyc2aj Franków. Nie wypada jednak ranie- ^ 
mać, aby nazwy teuto^kiti priyshig^waly o»dom w^-l^cintc^f 
|iTxex Franków mloJtonyiiL Chcs2«rr, i1akumj>nŁalnr dowtjdy |kv 
siadamy, 2e uuniast dawnie}&zych nazw Blowiańskich. Teutoni od 
niepamiętnych c/dsów wla^me wprowiidzali,^'™) lub słowiańskie! 
pni^kręcali do niopo/Tiania. Od zaprowadzenia za^ chr/^^ciań- 
5twa ^Awify się w Turyngii i Ł*rankonii nazwy nowego t>'piL 
i /akoAc£eiiiem iia rod« i cell«, dla o^>ad powstałych tia 
karc^wl»kach łub w pobliJtu cłiatek puste3nik<}w (c«Ui) zaloto* 
nych. Do ŁcgoK czasu ^to^ujc się wprowodicnic w Turyngii^^ 
i Frankonii najcw miejscowych z zakoAcz^lpm na dorf, co^H 
wfika^uje po&uwanie Bic kti południowi o^ad SakM)nów» kc6ryc)i 
Karol W,, w cią^i tn:yd*tc.stoIclni<^j walki, itumami pr/.csictllal 
Vł 0%b monarchii frankski^j> Sak^oni w Turyngii li^li cudzo* 
^iemcanii tak. £e w IX i X w. odr^iniano ich od Turynów 
i dla lego WTrniArkiJJ^ Saksonów, dndAwann cihJHj^nittniir r^^^* 
rych Kordal bingami ^owi^.** ^'*^) Mi^ezanina ludów r6£nopi«mi«n' 
nych W2ma|fata hic, Mo^funkt ekonomicrne imieniały się; w»£ysŁko 
to było na nit^korzyść Słowian. 

Dopóki pogaństwo w 1 uryngii trwnło, Słowianie ucisku do* 
chowtigo ł-e btfony takicKZe jak oni pug^nów Tculoa:LÓw dozna- 
wać nio mogli, a chociai ujanmleni nie przestawali być gł^^wni^ 
gofspodarzami \cm)\.u Oni ix»wicm jedni bawili m^ rolnictwem 
I praemyJero, poniekąd i kupiputwcfm. Od raprnwadArnia lai 
cbr£CAciań£twa Słowianie spotkali tpóizawodnictwo kolonistów 
1 rolnych z. Franków pr/^ybyjiiów. którzy bieglojsiymi od nich 



I 



sl>hatł». *n. jM—Uą. Roib, Klrlac Brltn^f Xl, JJ I włfl* Sanjrch. 

*") W konunnicyj UUon« JU r. 99& -Uweicjiiycli ptf)wi]«j4v bliUuptlWA^ 

firt.cn, R«^ X, EJ. 




Hi ob 



205 

wyrobtłtkami przymiotów metalicinych« fzkbnnych, far-' 
Urslcich, mcctidniczaych. oru wscdkkh n«c£y te s^nką i upt^ 
Ic^enlami i>oUc/any<:h. ^oimo vyf«a kuhura Fninkćw, pro* 
tigowanycb pn« nąd t ko^^, d^iwata im prt&w^g^ nad 
oicią podbita t pogard;oB4. Słowianie miu^di znajomi^ się 
obyc;eBJaml \ ifiow% panów ^wych, sidsowa^ się tlo zaproira* 
danych przez nich pon^dków*a chocof i chnciciańitno prr>-j* 
nDwafr. por^^wiu^ %\c z. mmi me mogtL Franki bowiem i inni 
T^utooi «ttichati w« wlagn^j mowie nauki ko£c>eln^. mieli swe 
y, a SJotyiaaie p<Mb«vrif;ni te^^o m&rnidi w ciemnocie, Cic- 
łch osady sier/yły -iii; }i>x/]C«? do samego Wircburg^ który 
««dluff capftwniiinu Willibalda, kOal na granicy Franków, Sak- 
I Słowian,*'^! ale napływający w tym cfaaie kokmlici z £a- 
dt<Ati osi^all obok Słowian w opadach, nosi^ych juJ: nazwy 
mtoń^klc'. atbo pod wpływem cudzoiicmcSw pnybieraHCC inno 
^^^JKTuy i bfzmiem**. Tak do polowy Vtn w. pijano jeszcze: 
^Htftilta/ Yultaha, Dubra, Mllise, Hamulo, Salze, 
^^Ek.ix2lchlt ^c wkrótce potem weszty w użydc; Fulda* 
™ Tobera, Mllseborg, łlamalttmburg, Salzburg, 
ChiiiEicki \ Ł d. Nawet poduały terytoryalne: Graby, 
Wi 1c /«f pu I p, Hu-s^itin, Sosny jamienionr jui były pnnu 
Grabfeld, Wolkfeld. Ostergau, Waldeass^n i t. d.'^> 
e pod koni«c VIII w.' zjawiają si^ nuutisze posladto- 
fit?m.^VI^ v}crQdioni», lamkni^Kt, zwaT>& hagen. a przy- 
jąć" podobnym pońadło^om prawo, jus inda^inis 
rouDaito^ Wdj-uiik6w osiedlenia i mi^sjEaom^ róJtno 
rrylnych obyczajów, '"j Słowem, z rozwojem chrzetóaA&twa i p^ 
Waniom iic ku wschodowi koIoniMÓw* surzyfca »ic kultura 
nia, a / ni^ ra^em mowa i obyc/^je Łeutodskiei AU* te 
djuło bole, pomimo umiłowań ludzkich, zmienłać ńę mole tylko 
dro^ powoloegu poatępu. przeto na ugruntowanie ^; Teuto* 




^Kacbod 



Mi) O kai^RKb I |« *Ma^«, V T. II, L 135. 



— 3o6 — 

'tim HA ziemiach słowiańskich wypadsJo cz^kaić jnscz* 1cl!kA 
wieków. 

Tymczasbem SlowtanW doiy w;iti wieku swego ni« tytko w Tu- 
ryagfit, \ccz i dalq n^ itCLchód od r^clc Fuldy, Dubr^wy, Wamky 
t\A iiem.lŁ€\\ HisAAów, Alem&nn6w. Szwabów, o czem poucraj^ 
wUdomo4cł następna. W konwencyl ^Awan^J w r dt'5 pomię- 
dzy bwkupcm Woltgarom a* opatem fukleńskim RctfEarera 
wzmiankuje się o odstąpieniu ostatniaitiu w r<i1i?j Biichcnii dilc- 
HlgcUiy X U:6w trrydDtowycłi, ludrl swobodnych, kolonistów i Sło- 
wian.**"} — Osadyi iiAcwy któr}'ch pcJąc/one 39 £ wyrajem 
windt wjtmiAnkuj^ mc i:z^tij. w Ht^^^yi; WindhuNt;n, Wind* 
hettn, Windorf, Woinocken i t d./*') wo Kninkonii 
u wiewcbowin rieki T«uber iDubrawyi: Hernwinden i Reis- 
wincIdD, nidudel południowl^j od źródeł nekl Tauber: Grim- 
schwindcn, w Bodcńskiem, w poblUu g^ranicy wirtcmbcrg- 
ski^jf Windiscłi bach, i dalej ku południoA^ń w Brcb^u 
Wi nd Lech Teu toru'") — Być może osady le zn^Wly się na 
porzcczu Rf*nii w »kutck przesiedlenia jeńców ,łłowiaAslcich od 
czasów Karclrt W-, byf moie 7 podobnego powodu, pomi^-dry 
n«kainl WUloch i Wisgos (Wei^hniuj w papu l-oboden&o, 
nii^j:y T^Idnheimem a Dornhcrimc^m >ied2ie4i wzmiankowani 
w dokumencie r. S77 Słowianie na tatiach stuiebnycb,'") ł1« 
jakte wytlómacayć zjawienie *ic w Hc&&yi oi^ady afówiańskiój 
z fiAzw^ patrony mic/n^: R ud e I wl i z'**) ^Radlourfce), która 



ruftt t| mbutfonjioj pratiliu tl bontńdi« d e lidkt triduani, ni>«rit| «:i>- 
lofili, Slatti « quid«|vM hujua inc/tLi. Cckhirdl, De f drui FitmcEat Oiku< 
«Ui> I, «. J69. 

**') KOkhanitK auyr |Anlolin>vh vy-lku AtJiaTi!tt Apticdclbuicft u. W| 

***J BidimmUt, AlcmniiiuJie WwidEEbii|:vii,*», tS^^d 

'"i AlIh A77. Keo LuUhcnu rlgoo per bet len^immiuDł aJ ^Nkisituni,*. lx 

łiibU«i>l h-łbo* »ni1t4 U«f. M. G. XXI, 37^ 
*^} AtooU, AaiicOcl. a. S- 



— 207 — 



^ 



W 



» 



Ib 



tylko I To^rodji^nia i^\^ pcAom^tuit ptcriA^si^go i'dłolyd^ld powitać 
inojtta, by podobna nazwg otrzymać^ Zk^ćie «ię wcięła w pajfii 
l.obodf::nnc. na ńi^mlacli Wangiunów. kiózif do Teuton^ nii^ 
oaleleUt cwadA x nui^^ PosemugnU ktdrą Kami Ki(tmc>' za 
sjowi&ńską. w (t&wDLcjazćj formie Podmokłe, uŁnaja."*] — Lecę 
n« IKTO niP koiiin:. Na prawem pur/:Ku/u Kekam w ubwoibiit 
Oehnng^n (w kzbił^^twie llohen-Lohui w/miankujo ^i^* w r. 1^64 
Windeschcn Phcdclbach, mara wcicśnićj jc^o^c w roku 
1037.*'^) a ilal^j ku pofudiitowi w obwotbif* Guppitigeii. u wlerz* 
diowin TTftki FilH (WiU),'*'-) dopływu Nekaru, w dolinie pomi^ 
dij gi^rami ilftdy pobytu .^owi.in /ACłiow«ly się w Aucndorf. 
któr) datmi^ w dokumentach zbMi« Gaslosen, Gadtto»en 
i w JEcpAfUŁdj formie Ganslo^en. W r. 1100 niejaki Kuno z Len- 
ningiTn od^tipil kl.w/ torowi ^wtrall«^\kiimm pT/-y OuKlnwą^n 
kaplicę i sł*^i^ 1anć\r, któr« jednak, jako polo- 
ione w&rdd ludno&cL £Op&utdj i prjce wroniej, po- 
lni £j zamienione by^ mi A ty).'**^) Jedn^ t osad t^j ze* 
pHtt^j i przewrotnej ludnockri priypomma istniejąca dot^ u ixń- 
dd r«fki Taubtrr u^aila S <: h łj r n d o r f> dawniej zapewne: 
C£arna.'**j Oi;^y słowiańskie na podgóriach Ct^mtg^ laKu, 
vedl\ig badaczy nicmiockicJi, powstały i przesiedlenia się w i^ 
strona jakiejś Iłordy Slowbn podczas gmlnonicbdw/ Jęteli je- 
dnak wcimiumy na uwa^^s la Jul za rzymt»kich czasdw tnano 
było w lK-!wccyi mlil^to Windoni^a. i iti w poblilu nua^U 
w Br^ai^cu bawiąc iw, Kolumban :Eamicr£ał około n Oto 






*"J A, JOJJ PJudłltiŁctiH 1364 WlnJŁichrU 1'brUdMfb. 

i^j Apud GaitttM »<«UuBi tt piAiuia st^ <|<u* maca ji^^^S a^poU i a 
fteilio bdliuii* pr«vap cl p«ivfria« tito* ^ unJcBiuur byi ntUtjr, 



ao8 ^ 



nawnu:ać sąsiednich Wimd&w,'^'^) ledy rod^i &ic padkonani«. ta 
u wicrr^chowin Dunaju Słowianie Mcdt^cU jut x& cza^w rzym- 
akich \ %o *ic fgndia r tem. co w VI w> Jonuind^ rosepowie- 
dzial o granicach SbwiaiWcKytny z Niemcami, jatc n^wnłe 2 do- 
Icboir-iitmn r. 881^ którym któl Aniulf, naiitj^c bi^kupuwt wirr- 
burgKkuimu trybut do partibu* oriisntaliuin Franco- 
ruin vel dc Sclavi9H obj^ł zicnńc t><^otone ea (frankami 
Turynsfii, mianowicił* w Szwabii: Ja{;a.s^ew«, Kochaoffewe, Afu* 
lachffcwe, Gola<:h£uwe,'*^ Kłf-pochlebna za£ o Słowianach w<^o- 
licy Gasloscn wzmUnka dokumentu n iioo poiwUdcza wytrwa- 
łość ich w zachowaniu narodowoitct i uprzedzenie NieoKów, któ 
rry ochnconych nawet ^łowion ta co$ sorn^ctfO od pranrowicr- 
ujrrh Alriuanmiw uwalali. 

Krótkie te wjcmiankt nie da-itarc^j^ xvpraivd£ic matcryalu, 
abyśmy cokottviek p^wnt^gD o c^a^c of^iedlenia stę Sto wian 
w tych odległych stronach powif^zioć mojcEi* ale pamięć wy- 
pada, tA^ pr>rr-rc/H Rrrtu 1 wTrrzrheiwin Hunnjtj, (ipunowftni^ pn^i 
Teuionów w V w,> lo^tawały pod władzą zdobywców, djrtkie 
obyc/ajr których nie wabiły da -%ieble na o.iiedlenie Słowian. 
Latwii^ pnypuirii^ mołna wf-if^m^l^^t: &Mtłdleme m« Słowian na 
lieniiach podaipojskich, ujarzmionych najprzód prz^z Rzymian, 
pófni^j ysx^ Teuic»n6w. pod psuowaiitem ku^rych nieliczna lu> 
dno^ ftłowiańika, wycieńczona długa niewola, padz^A na u^tro 
niu żywot w obyczaju narodowym do Xli w-, a kicdyby się 
' wynarodowiła — nie wiemy, 

Mocniej Słowianie; trzymali Mc 1 w pokajEnii^SkZ^j Ikzbie 
występowali w granicach dawniejsze*] Turyngii, nad środkowym 
Menem, Dubr^w^. Warnice. Nabi), Kadnic^ z jej dopływami 
Bagnie^, Ai>/4, Wr^h^. Tu osady kulomstów posuwających się 
zachodu po4rótowaly cokolwiek ^led^thy Stowian, dwory pa- 
nów frank.*ikich po»un^y is\^ al do granicy czeskiej, ale obawa 






— aog — 



► 



napadu Cjci«hóvr S SerbiSw, wrębcie ogronme lasy wsUiymy 
waij oAĆiońomców od upu&fctaoU się w gt^b kraju niecna* 
«gO. gff^to prici Słowian osiedlonej- Sara Karot W,, pomimo 
jwycigzki^o postini^ia ubladzy f^wtrj ai do Solawy i Czech, nie- 
pewnym byl utrzymania się w zdob>tych poKiadloicL^h, usu- 
WWłI pograoicfnc markiz a jako ulał^ granicę cc*ar4twa od 
Kfcbodu iftinaczyl rmi% t północy pn^ Frfurt, Hjil.sxtat, Bre- 
imtRrE: <^o Kegeiisbut:^ Poetorunki L- ranków pr^kroaat/ 
wptawdzie wimtanowani^ Imiję, w^iKi^lly wAroxviie JT&mki nad 
Sobw) i po granicy CKOcb, ale koloniści nu< waiyli ^^ tak da- 
kko pomykać- Kraj nad Moncm i RcuSnlc^ znany byl w IX w* 
jdK> Oedriba MoU* Win idów Ł Radaniz-Winia d w, 
bnj t«n dokunnenUlm^ narywano ,B.efi^io Sc]avoruin', 
ilbo po proMu Jn ScI a v t &''.'^'') — Tu chocIaJt szcriyU się 
(randa OrientalLs Ale gdy chodziło o btilf2e określenie narodo- 
fttrfci miłił^kańców. cesan Amulf objainił w roku 83q, tQ pod 
fujwi] Franków wjsdiodnich wypada Słowian pojmować,'**) Tu 
JTody ces&rz Konrad w r. gii s!owiań:ikimi wyraźnie nazwał,'**) 
awr. giB tenlc Konrad rozkazał, alcby sędziowie koronni nie 
wn^calt «lc do sporów w po&iadtokiach biskupstwa Wircburg- 
sliego. ani do mi«»kańc6w, czyli SJowłant podległych jury&- 
dyfccyi kojicteln^j."^^) Nm |K>c!]r^ wi^tt walpliwaśi:!, J« aż do 



W 



'*') A, Sił, Tvrpbilin juu ripam tlutniJiii Uoia in f«Kiaiit 5c|av4^ 
fun. Praoke, Co>kx N. 4jo> — W kufli:!! Vtll w, łIi>dAUl.,, fuiti lipan du- 
ntbU Fj^ip (Atua) ■( jutU U«djjacli ... ia o^iiBmSclaifotDm tigkauc 
rilUs Lii; TuicDateJPt Lobcnial, W^cl^cujoi!*, *^crjp4cb et SuUli«tb . , . SioapAch 

jMNe roaipifwotibu.,, KflMD, Kejt- W. So. ^l^n)lIod = Ji» V»««h pM Kła»* 
bcrpou 

*^f Id j|Tilhu^bet {iigU vt1 UTTłŁciiit Inrta ifhlaarai rfgnl noitu Jnsic tfl 
■IffiUlct pouijit, "ni qiMtf Jłincflp* in jor< ipiiv> ic^looiu, tifq ałcoIai vel 
cift V U3 lu db lUMiuAD] tc(n;>ocv AUdcat Isscedt. .. %*>tL iWlu. XXV|[L <55 
EdibMd. D« fib^E- Fen . Cika. t, $CC. 

ta IT- I* 



— aio — 



wygftAnienia w Cermanii Karotingóvr« z&ludniente Fr&nkonti od 
Wtrcburg;i [ WAmicy na wiichód do OcKcłi I Solawy |>TZKwaJi' 
nie było słowiaftekie,"*; 

W X w. stan rico:/ nie wielce stc Emitinit. Koloniści po-' 
suwali sie zwaln;^ nA w^tchód do Smercsin, Siumawów i wier?' 
chowin SoUwy; nawet z południa Baw*ry o5Udali u ^ródct 
Menti,**^ ale ai do koAca wieku dyplomy L-esarskie, (lotwlerdza-* 
jąc dawnic]K;(o prcywUcjo biskupstwo. Wircburg*ki(jgo. nk»trz«- 
gaJ9 mu TÓtne dochody de pArtibua Orient alium Frań-* 
corum vel de Sclavl s,'**) Słowianie po dawnemu njj 
cłiynsiownifcaini na ziemiach bir>kupich. podlcj^j^ juryftdytecyi 
^cliown^j, o utTfyiT^anle którt^j, bei wtrącania »jc komesów 
1 B^dsdów krajowych, iros^aylŁ slg saciefifólnie biskupi wirchitrg-- 
aćy,"**j nie dbając wcale o oAwiatę Słowian, którjxh thimy 
w pogartMwip ai do Xr w- zostawały- 

6. Pogor«nni« losu Słowian pod ri^dem królów niomiookioh w X- XIII w. 

Zaprowadzając reformy w ducliti władzy moMUchicsnój, 
Karol W. regulował stOMinki społeczne, określając prawa 1 obo- 

*^] roOobitc pteckonADic iryelodll |ul: r 1E42 Hv\U. w AtLhŁ^ fUr Gci(1i, 

ileu EbiitL Fltołcbcb. i3j9i a. I(X 

nem w X vicku. knraowalj jc £ poaict^ ^wlan i dh ł^oiciwiflm ^j^hliili &a- 
WOiOw. od kr^rycti aHilt pnybraU nuwf Bai«ricuth, wcmlsbkowftn^ pltnm^ ^^ 
w r«kii il94< llTALbwIc loicli tu tweli a w roku 1331 Boyrfuth ve4iiŁak«}e v^ 
Jot Jako ;:fvtlaii. ^ DokDłn iTir£r» Irfjj) ntblr ^Irwiafti^lfir- łlollt^ ^^cfacr Unptnuf 
der bUdt BAjrruih, w Archlv fur Ctah. vou Ohcrfiiiakda. T- Ut. CJf^' )r *- I^4S- 

'^^ Au- ^yj. Oitu III m nrmiViLi[!ti rti{*(i'pb Vif^buf^asi JccLimui 
tribub 4# pitliltuŁ cffenlAl^uiił Fctaeonim vol Ud SUtU |icHoltVBdL Hon. Boic* 
XXVI:L Etben, Re,;, N, 8i, 

"*•] Roko ł><>ft OHo III, pMwicidx3|^c bitk. witebiiła- Hrłitjliowł rfłłoSpj- 
uc pritynrilejc (rokni S69 i 445] rukl. 01 nollut umr* vf| pnblicftf jaAcK cjcu^cm 
«wlctbf scTvOA. vet Sdiiiroit BEvft parOL-ho*, riiiriA nnri^iltli^i] illcimt, wd Suatio, <|Bi 

lue pTii«liid u^uicoto. ijul ic ic1 >ua nOv*1ii, O tifiili tii1vA fjclji> ici Juh et iii i^lfaTo- 

XXVUI. Fjbeu. K. *3. 



211 



I 



iwoknia mon^irchy, zabronione zofiuJy.'") Ludność, pozbawiona 
prawa ii05£enta orc£a (Sof),'*') mu&iaU ulegać prwiDOcy grafónr 
i rolnych pand w, którzy obcf^^ll nl^say sum obowiązkami 
i w poddanych obracalL Nadużycia ma*^iały być wielkie, kiody 
Ludwik PciboJny, wnet po objęciu iroiiu, powzt^w^iiy wbdo- 
rooić o nadużyciach ministrów swych, pr/ywracał spnwiedH- 
woić, n^rrabione ojcowimy napowrót oddawał, a nieprawnie 
obróctmyrh w niirwotę hidri — oswnhań/iil (fit-i),***) Nił^iadołfc'^!- 
nieoŁ^ wszak^ irwalo mocno w ludzie. klMy Lotar, powslawsay 
przeciw braciom (S41]. Łatwo mójft pobuduj Snkmon<^w > fiŁów 
do powtLtania, obii^cawH/y im winowi^ wiece i swobodę dawr^ 
(pogaAAk^) pnywr^t^*^ Powstanie ni« udało się: nad tudem 
p^u:owitym Mt>ga niewola ^aci^ła. Dutkngjo to mocno nie tylko 
SakM>wSw, ltxt i Słowian, których ma«$a obok Sak.<onóvr byto- 
vi^ w kraju Osdal^w. a nic brakowało ich i pomi^y litami. 
Po odł^cieniu Germanii oł3 monarchii Franków (roku 843) 
i wyniesieniu na króla Ludwika Nicmiockicfifo los Słowian po- 
gorszył Hc. Daui-nii^ Franki patr^ali na ujarzmionych Słowian 
2 gAry, korzy^tatt r ich pracy, \^i nienawUci narodowej ni« 
iywUi. Teraz sto&unki rmit-nity tiię. Król niemiecki init^wolony 
był uw/glęilniaĆ lyexrntji fkanttw .saskich, dnp^is^caUi ich do wy* 
£oktch godno£ci, a Sak^niję na stopidA księstwa podnio^ (roku 
850). Znana w dziejach chciwość Sak&ów prai^ncla na.sycić .hic 
it^dzieranłem Słowian.'**) Okotic/noAci spnyjaly ui\ !t/£vcgólnie 




KaJpaiAtl w Skktt^irłr: r:ifiti]1aT Fddf^linrn. an, 7^5, e. 34. IhT^rrlimut 

naX4t ór terbu a^flni ęcs cotifrcpirit frc^Hi. SH anutaiitiiue ccnin la mio imnt- 

ttcrio ptseitj ei }»4(t^ faciai. Et hoc «d uocrdoUlsu* eouidcnt«r, ae tlilcr 6Kut 

U. ti. UL (lcc«i) p. 4$, Y^fniij imwo ui I do Snii)ri;h uckl mouArthll udotoimo. 

■•■> Uc umh Infri (lAtfli non ponanilli. C«pUuUT kl «o5. M, <«, tli, 

*•*) tW^noi In Vii* Luifarlck VH, poił r. HtJ- Pibr^nnUi of^rcbii «<!■ 
Mit, injitftu Ąil prrricnm iTiiKnit^^ abkio1vi4. U, G. U, j^y 



— 213 

od czatu, gdy Turyngia doautA ^ic Ononowi klęciu sa^ldemą^ 
i za panowania ?<yna }c^ Henryka Ptasznika, j&ko osobne ksi^ 
stwo X ksl^twi^m Samkiem pol^cwn^ zofttala.^*^^ Wypadek tca| 
dał przewaga Sak&cm nad (''rankami. Pani>wte sascy^ podc23L$ 
Wftiki Ottona t pi7x^wnikanii, zabrali wir^Ic dóbr Franków w Tu- 
ryn^i« « po wyni<?*.iimiii na Uua HcJiryk^i Pu.untka \r, 9ig> 
sUnovrc£% przewagę nad Frankami wzięli Dla Słowian było to 
(lDtkliw4 klę^k^. od tego bowiem czasu po!^zonc sity Saksonii- 
i Turyngii poczęty z M^rzeburffa xaffraM£ olepodleNloHci Sło- 
wian prawego brzcęu Solawy i Lahy,"") tudzidt mocnićj priy- 
clsii^ly Słowian w granicach Germanii ujarz miony cit. 

W jaki zad sposób pogorszyło %\ą połoiente Słowan w Ger-, 
nanii. poataramy ^q objainif, poczynajcie od rozwatania ftto»un* 
ków AdtniniNtrai^yi kn^nifiW-j, hii Ui w IX., X i ^a^^Tpnych 
wiekach najwainioj^ wply\v na byt moralny i mai^alny Sło- 
wian wywier^. 

Od mi^pami^tnycfi cza^dw arc^ybi^tkupitwo Mogunckle rojE* 
ciągało wtadfc sw^ na cał^ Turyngiję aż do granic Saksów 
I ni«|3culbgłych StowiAii. Ale od u^iauowlenid v/ poc^^lku 



t. ril (UIUli Dlhkjutc^ tir S^Pi pnryp. Ai, KcIiu^M uleżeli uokioiołc KOtuyl lig 
chdwo&d^ Si»4w. W li<^ I TTUii. lA pi>itliLda, iK ktli^lJL ftucy ftfnjig i cjrn \*^ 

anokl do biJvocłrv»UlvA powiActf, ^ <lilfrj v nud. ai mA^i innvii ^o nicfaiy. 

'"J W IX »Uku wltlkOfUi-lcjiiml Tułynałl Tij-wilJ Franki- fct^ry cmintll 

kklcm 2AvliłJ^wji1 BtiEh^t], k[6ry poElccai luipftdLi W(ctAv loku ^nS polepi w boj*, 

(ifliui. Ni MiCLic (|4.LCJU"% ;iic)r|]4'IkLrAV vj'»uvifl hic ^^"i k»ti^C maki 1 tEi^C*4t J*^ 
wl»4iy m:id TiirjTigi:^. Zimictunic w lUrynjEii i nawy ta^d Wfgtair raku cii 
podliJ> OUaDPwi iitnoo^f isolfcriontiui >LLiiqi fUk&jaLl t Turjrncii T>okoAai pracd' 
vn[k^w, ktcunytłi BurUarOu, i cynowi ^wnnu Mtnjykn\r\ PU>^iiikowi ptiuwUnif 
Turybfil uf«vii.iŁ OłtAUii, prfca tv^iiik railfiebki i c^ki^ Zrwinn. uc^lnikd 
V Ucifcbmc^, |AMkiAt vliKKriEc clutim w Hhuc^u. piteittÓU my4lca«]rf vii% ili^ 
MCTHbar|;i i la I]rcl4 joaicł* ^mnitgn i Kam^łtj;^*. kh?ila iConraJAi alijAt 
dwaiia kdi;tlw«iiili SatklsB i Iiu^u^kkitiB, a fOiili^^afy kiOlcin uicauccktm (toku 
9"ł). IłOlęctyl Turjiitlę r SakMffli^ — Knfłtbrnbaiier. Tn^ł), Tbarin^^nu. S4->lkk 



4 



— 213 — 



CU korty?^ mtożonego w n 803 bbkupntWA I lallkcn^UKUklcł^ti 
aeŚd kraju tu p6lnoc od rjteki OnKtnity. ml^diy córami łhnru 
A Labą pototoncgo. Od u?go csuksu gt^nlCA blAkup^twA HttllH^f 
ttfadHkicgo, dotykając wierzchowin nA\ UtwiriAy I t\o\4yw\t 
i^ lltłnany, pomykab się ku wschodowi widlu£ d«wiiyoh i«ii- 
Uv ffnnkmych Turyn^i z Saktonami. a dalA) ftf do SoUwy 
i Uby dotykab, ^:Upgc ji*dna1c roigfan)cz«n<0 dy«c«9y) ftW* 
fe^to jesKTo w ŁX wJ^O W kaJbdym ruie potoltnit Aa p61i»(>c 
od l'ii5truty i do Turyngii nste^ce^ Altg^wd, Kab«łffowo» ffnlni- 
(«««; Huaigo t Fn«««nfeid podlegały iwleruhntctwu arcybl- 
RxigitDckies:o* oateł^ce sii do S«k«oitH w^hodnlAj (OkI' 
[Id) liAni^ koln Haroj, do bt^kup^twu HAlbBr»ud»kl«go 3e«l«- 
[a^ si^ WalMlnum w H«lnigowa Istelo w poUlta d<y«t fry. 
do kfidc^ g»ak» UberwadffIcA iiigyftk,'**^ Na 
fdlMc od łlalbmztadilckgo Ittalo bUmp-itwo W«rd«Mite «l 
i» Łafej wenw:^ tic; » &» cadiM od tegot btafcap^wo HUda*- 
Trty wrmamkowmr bńkspftni pfwTbgrf/ nvfav^ 

ft M Im ^togli mćcmf 

gi y»ly^i wiadosio^ci o Sfowfaoacb acho«il» i<9 « V- 

V jtufotiiyywyu i fdfscB irafcu* mdJwf ip Dtnn^ 
UL o- 




— 314 — 



stwc Wcrdcńskwoifc (©rrytorya którego a* do Laby sięgab. 
>[iu^J wiadoiuońd po&bcUiny u Sł:)wi4iidch w bi^1cuJ>Mur;4; Hil* 
tleabelniskiem, R«lzi« £ywiol alowuiń&ki wcz^oi^ prtet Saksów 
pr^yd^niony. r^Aabo jut Mtf d^ćj objawiał, la wyjątkiem ujarz- 
minnych pr/H/ Karols W, na wsrbrtd ad I jinnhurgwki^J PiisJEttjr 
Słowian, o których w drugiej polowie bielącego g odr^bnio nw-. 
powiemy. 

?- ustanowi^m^m biskupstw pow^tawAty k]a«£toTy^ pr20£-4 
które nio tylko chncScuń^two i oSwlatA. locz i kultura kraju 
M/cr/yły %ic- W IX w. ktałłiitorów w Saksonti b>!u nin^lpf?: 
pomnoiiyiy i^i^ «iaa:nio w X w,"^") Na i]po,i4i«niL' biskupstw 
i klasztorów cesarze i Mńck.-«i panowtc okładali w oHatzg dobnt] 
itt^rtkHkie i ludimi oboje) płc), pr/f;wAJLni<^ o>^Ady słowiańskie;. 

Jislon * najdą w niq Mych w Saksonii Wschodtitój kln^ztor 
Korbojski nad Wf^j:cr->, od pociotku IX w. poAiodAł o^rtiiy i li* 
tów, tex o^nacz^nia r&rodcwo£ci \c\ al« ło posiadtaki klasjc* 
tQm« kMly najwi^cćj w okolicach, przez ołowian zamica^ka-^j 
lyck,'^ nie uloga więc wł^HłUwniŁd, żi? w tlumin pniMunych 
kb^atornych nio brakou/ab Słowian ju2 w IX w. Potwierdzają 

kitu, tftiałoay ckotu r Koa; ^ o wo k o i b«)t k f aid Wcitri^ (Mrb uy flzj)^ 
(iindcrthcltEikt U3 ;^?r»uii I^iny (3^1}. Kil i* ^- uiJ rwLi MiIJi v NorJ- 

«£u (037); Kwcdllnbuictki (937) h Wit]0tabua«a w Harcu; okototoz^i <c»ii, 
V«««9 (Fnn*) iu pfnreuu Laby (^SO): HillCTtlcuc dii pon^cni Otf (9£ii>; 
tl»ii Jer ale vo nai! B«d4 0^0- CAmroiŁo w ftticu (9&5). 

IW) A. Ksj— HZ&. Trii^lMIl lkni>]«fJu» ułLriiul Cocrier^FHil b lai;L> Nardtlm- 

{w NoidturraKi"\ — Błamer, Rłt, N, ?i, fj. — A. fttó U* SSJ, TiaJi-tcuuŁ- 
AiId st Uda [nvxiih(t, t^rbejindj Id wjllu WłJlfTOł, SłlEhłfc*, WUdc^li^r OWj 
fw Naii^ar]££lO: ^ C4bU> (ihi^KLii (munu<t Co«b4|C»jiŁ) ^mdquid faabwf in p^fu 
Mwfili et \n fl^piloniTi pjiTTe flałi^ i^uJ woauiir AIMil hittnicr, Re^;. N- 74, 7>- — 
A. fiSft, AftiulfiH TB» ati>n«*lrn Novc-Cort>ei™« io Oricniall puu ahrt Awian^ 
O^oeram (Mrion! In bcncftflum ODnccrti: (n Dalcm . . - ii» RoJcucłlct* litoi M\ uuii' 
■d» Co <w NatJtiLtyi>i:ii}H R^ditior, R««. K. lo?. — A. Ktju bit cito. Afłiign In^i- 
dli <'au3U. Corbe)) uimu fiiutTl^in in Ucrbtorpr- RaLimci N^ laf; Roll^fcr^ tn- 
tLdil (mnna*. Coibcj) untm Urmlum in Cfrici.li (łiiu Sicron). Riijnier, Rcj. K. IttJ, 
^ A. 9^ bU ft)&E KotVrf^i'.u» tradidit (moci. Corbfj), 2 nuiukti H ą tnMeJpit i» 
Adalir^rnctlmpr {yr '^atAiatyn^^}. Rftomer, Ref, lo6 L U tU 



4 



— 315 — 



pteau dokuMsenUw w X w^ owiama ccautt Ottaca I ccM9 
doltłidno&dif umijcii-iili faci5v i fic^iy bd^ ^^f^v^* Slovim 
n Dact koMoldw podaromojrc^ — Tjik r dotaBMOta r. u6 
oowiuujGnj' ^*9* ^ OUD I podaroww W*f*?TT*Tt \"^f"*t''"'|C' 
slckitn, opróa %Sku ood. 15 rodnn tkmsftdckh wn Wnńe 
tVitM> t ^tai w Kalb«,'~>> 11 radon ilMm^Uicb w oma 

iBtf ktomofowl oiao^ ZjcbRiwioc; po *****"**^%'" jol SfpMwty 
mi^ '^ a w t. qs^ joaMW scś6 oaad. w oiccicj iipany. 

HoinoU oamkA V wfanmc ond tkm«A>kidi u met 

Wc>Dł]r w l Uf drt wtg u, kióf7 miał ńc aUi£ iu . y de»c y % cosr^ 
9ką I g >aropo ll§ cłtraeWatewa S fc i wiiAM tjyniy na wvMd od 
U3)y MŁ óo Wnłj cisz^c^ of. riilnIwMai wi^ w n 437 1c^ 
fcidom W. M«K7oeF> w U^de^mfo Obo I eadił w Suro- 
MryonL oprocf ^nsu <vttd« 15 rodzn MDWBdnKB V GfflSSf^ 
fe«o, twddct docksdj f fótB}FclŁ poMdlo6cx n ^ i pwłw^ tf y ^T 

■v% ttttr&t a to aft Ic^Ot ftby pasiictaS łe pod pioct^ 




— 2l6 



12 rodzin slowLdAsktch vr Bulcowle, tu62i(*l mnóstwo litów i fiie- 
ffolników w innych osadach, ^^*^) W parę bt pójni^j bzezoćro- 
bllwo£ó cesAn*kB nowemi poMadłf>^Ami opiitrK>)ji koAciól nut- 
gdaburffsld. Otrzymał on w roku 939, oprócr mnóstwa Utów, 
niewolników t kolonistów w MA(fdobur£ru i r^nych o^ftch 
w NonHiiTj-ngii, jw^rwł wc Wrarir łlFntte) i&, w Fn4ulicacb S, 
w Trampdcach 30, w Wltrich«sdorf 53, w Puanicoch 7, w Fri* 
d«fnare»1ewc 56 rodzin ałowiaA>kich,'""l W następne lala mnó- 
stwo o«ad X nazw^imi *łowbń*kiemi 1 niemlecklenil w Nordtu- 
ryn^ti Sjwabcngau i 2 |>raw6j strony Laby w żupie Moracza- 
n£w.*^*f punino^tyly znacmio bogaty komplf^ks dóbr koiciołA 
£w, Maurycego, 

Z przytoczonych wyż^ nadAA cesarskich koidolom okazuje 
cif, 7f rojitAmwywantf 0'<A/1y nfuity rnuwy nlc-niir>cki«t i nJu- 
wiaAskie, 3iW to nie oznacza wcale, ^by w pierwszych mieszkali 
iiryt^cznte Ntemcy, a w ostatnich Słowianie, Podarowana kia- 
<£torowi 1ien(f«?d-«kiemu w r. *}\B parafia Widf^rstedt w Snva- 
bcn^^au. zamieszkała byU w XII w. prztu Słowian i Saksów, ■'•) 
|)Oilar(jwan4 7^ kiiAciotowi niug[1<^bur^%kii?m[i w r. 971 ofuida 
Chotirodizi, w Nordturyn|jii,'*"J chocut i^towtan^k^ naxw{f n^ 



«^ilfrnuniu ei^Mn conjtrtfalieiTik* tJt ^ui^lkAC esrun {Otsia nullft ni>i iui«i'00ilo 
JutlJtJMjt Acculaitiu L^K^u^uJ ^nc cL imWi ii\tn c>dcxi cu\\£Tr4;nJoni tntlut Vt lila 
Bili D*o tf Hnrin, Ttuł łingnln umiti tsuiIuth cfgi ntium canllani łcnUułt *l luccaai 
«l klw cnł»q» Ocni, ut ttiniit i(ii[iUD4tb(icdlut«ciiiv vłłct. llcl- 
Ti«ntBD» Cod. AnhaJlloUK. N. \ 

«") )ti pa^ Konlibdrint^ . . . in OanrntkrTf 11 furalliu co1ooorvn vt łfi 
WTIiiMnlcTt D3 riTnlliii Imn KrYoK cl Łiil^l, Dftinut In enrlcm pi^to , . . 13 riitiSlił* 
ScUfCiiwu ifi viLlA BucIk^ et to Micdtfliurcb dm («rli« vt tanitonwn tl trtt ft- 
■iłlicik (Vluu»oii|[|]..> b KuohAius-luj c faaiilliA liltiTum O d m Olatlc^c {iuuU» J. 
I «1 tu SnlHorp 4 Eam, colobnerrim et ttt Xldg*d»tKtreb 4 &mil. iicnunin «lc UfhK^ 
ntan. Cod. AnłiJi, S. J. EŁłOmer, Rec. N> ijr 

»") HMnmuiT. t^o.l. Anb. K. j; CrreWcn, Cd<1vk. T, VII, «. g; Miilt^- 
ItclE, R«gc*l. ArtfM«plM9i>^ Micdck^UTC. N. ^S- 

■»J LM UltoTUi buiupŁ ^IbenŁUiktec^ r. 1113 lU dramt uoMltun n1h« 
MMiiMlu WuU«iHtii1e, Ua a ScUrtt c|itfin SuDnftuu nlrfiLdi, Enilii Cod. Queil< 
Bab- a. So. M£tf pri^piwlt 191, 

<**J A. 97I1 (irudium Cliotir«ilii in |)dKo ł^^ttlibriuf*,*. «d Oipiu gf 




— JI7 — 

%ttexavrodnie itrtet ^owian hyh. dJ4.U>}w\^^ magla hyŁ jediuk 
w X w. jul przez Kieniców xamiiuixk&J^ Bnk dokunwnUlny^ 
wiadomości o pochodzeniu mieukańc^w osad i nazwami nie- 
mteckbeinl \ §tow U Adkiem J, nie dotwala naw^ w pr^ybliJ^eniu 
olcr«itić ffdifce (aJci^ narodowości ludzie mic^kali Niewątpliwe 
10 tyfko. io w X w. w Nordturyngii i przyległych okolkach Sa- 
tcMHiii ludność hyb mty^zan^: obole SłowUn niedzieli lity, koloni- 
ści, ni^wolnicyt odęscanina betwatptcnia z rolnych narodowo^d- 

W tnUMacth, kiów pmrhLiwaJy na pcidwalinach dnwnycli 
jjfTodów rłowiafitikichp w Nordtur>'ngii i Otlalit z osi«dł«iia Fran- 
ków i Sakfon6w, nte brakowało i Słowian. W&kaiiije to nada- 
nie Ottona T w r. 961 kojlciolowl 4w- Maurycego dzftf\i^^ny, 
kt^r^ T<Mitoni t Słowianie, nalcdący do Tnia-*;t: Mo^cburgai Fro^c 
fiarfaie i Kaiwe ptacŁlu Uczyniwszy Łąkowe nadanie cesarz za* 
stn^l, aby d^lefł^lnf płacili corocznie weiyscy \nn\ StowUnte, 
którzy zbieK^ do miast wiroiankowanycK^^^f W dokumencie 
nie objaśniono zk^Hby /hk*g1i Słowianie mogli w miaAbich onia* 
da^t n^ trudno jednak po;a(, Ż6 uctefni^fenie 1 2diiersŁwt> pa- 
nów ^ankich zmuszało jut w X w. Słowian nzokać w miaMach 
znofinu^Kritgo Uwu. 

Za przykładem monarchou'. panowie niemieccy u^iosaJAH 
kodeksy, Enoinitf]%t zakładali kla&£iory, które obdanall hojnie 
posladfa)£c^ zlem&k). róJtnymi dochodami I poddanymi Najho}- 
nićjT^c jednak nadanie uczynił prec^lawny mafgraf Gero, uja- 
nmiciel Słowian. Zało2yl on w r ł/>i kla^^lor mniszek w miel- 
ąca Gomrode, a po stracie jedyneffo syna Zygfryda, poleftl^ffo 



'*') A, ^1. Otto rex ad eulolst) S. M^uriCii in M«K«^l>ure <k(i(ii«% ^uu 
TtnAbii 'I MnH *d fan^Fv mbwf Magfit^ti; pvrttnPTit« ;ftm|T«tv il«b«a|, ri« 
*Mi tbm^ funtńnm Ttcrtonic^wn tvl SJaycnn Jdciinitm kJ cittCiCcin Frc>u ptiti- 
■ra|l«ai, et Idin, q«ain TbcaicDtcl ci &U*i [crwiwir debcot id diuutcia Bnbic 
pr«|tfccłTU«^ <t illłs deHmsdoncm TlieuMbkomrŁ tl Sloronm łA Utim xMiśU» 
'|Ht ilifiiHi CaIyh. pctŁiHiiliaiib doDAl, tt jiibei ot «iann SclAtiml^ ^l *A prm^G» 

Bwt, tup H. łBy, Uutvctiacik, Ket- Ar<h. Maj^ S'. t$^ '55* 



3lS — 



W boju Ł Polanami tr. 96.-1* j:n»artwiony margraf zneti hic do- 
statków ziemskich i catu swi» mt«nl« poiwifCil z^iloJtonemu przez 
się kULsitorowi, pnctofoną którego lostala mtoda po Zygffry- 
dxjc w<Sowii Hdtuja.*'^ ?Ja uposażenie klasjloru Gero przyzna* 
csyt miejscowość Cremroda z o^dami i kaplicami, klasztor da- 
wniej pn:ei niemot £ałatony we Froxc,""i .^amc lo miasto « dwiema 
|umriiami, pri«»jto 60 owitl w N.^nltiiryngii i pagu S*ftWon fSzwa- 
bongau) t ko^cioTami, kaplicami, zamkami, lasami, N^odami, trt\y* 
nami, rjrb[>łow>twr7mi lar^uwinkami 1 L łI., tudiirJ cał^ Aupi; ?-yi- 
munty w krainio «<rrb)^kiój polo2an^,'^*) Sformował ftię oI^:riM^y 
koonpldcft d6br duchownych, do ^ktadu kti^ra^o wo»:ły o^dy 
z roŁiTiaiiych epok \ warunków osiedlenia. Spotykamy tu bo- 
wk^m o^ady rociowi;: Kumt^lici^ l^zarkowictt. Stronice, Fada- 
licc, Borkowice; wyiiolkij Jeziory, Str^cz, Drobel* Nicndorp 
(Nowa>wle4), Balberge iBIatai^órai. Włeprz: zamki: O^^ierogo- 
ton, WostcTOffolon :"'*'*) o^ady i nazwami od Imion wła- 
ścicieli Diemieckich: Gncz^ndorp, Daldorp, Bmc3idoq}, 
Ammcndorp i mnÓ4tvw<o innych z podobnemit nazwami: dwory 
panóiA' niemieckich: AUlcwc, Awncrslcwc, .*^in?Jffwn Uad- 
m^slene^ Gatersl^we, Welpslewe, Alv©ns!owe. Rptmt^rłiiływp, bez* 
wątpienia przezwani:? od imxon wła^Łcieli^ na eposdb slonńatf^i* 
z :EAkoi^:2i^tfTm na 1«-wi?, Itswo;^") onady na karcaowi- 



>«) t»i«i> ninii^tupi T. in, 1. in 

ikJc i 4vi« rńnratuin 0«|E*^f i Fntbu^^d^ ł ptitOfintitfTin . Hrintnnn. Cod. 
AuIiaIt. N\ 1}. 

■") A. 464, CucntlŁt, ZtulKirifi, SHonii, PbUlii, IIuc|£vwU. I*«r, Klrtłł, 
Dr«lwl> Nt«n<1onv BoJbfn^r, Wlppcrł, W«lcr«toloa, Oktcrt«clon ^un* pctv ci.telkt 

»"J Ż« na/wy lak^&uonf m l«wc. Uwu nic ołii»:tK}c jili niylaii: 

iLtawJhiii piocy. ł. JoJ, Jnk niwnk i ł*>. Je iłkokwalł fl* lo^o oie b^flo 
HfMłE^lfjtii wylwiiMm *ni Tui^pfi*^* [Dar(nk4vJ. ani Sikłudfiwi dc 0|:^lDcm łlo- 

i Wurj, iiirlłjrt Łi ljVił w ifitcTni:jii>n&]D kiltv,Wtc Luuci™rc»Wicin- Po kilku hudi 



219 — 

dncTod, Abenrod, ludilftl z nazwami niewyrOituinuJemi, prawdo* 
podobnie ze słowiańskich prcekręconeoii.'*^ O Stowiai^ach w wy 
mlenkinych osadach ani ?^owa: imiona podtliinych wyl^.nio 
nicrtlicckic C/yihy aami Nit^ncy w dobrach Gorora bytotvaIi? 
Dynajnmi^jl Dobnt jego Icialy w okolicach, tudDo£(5 ktt^rych 
w X Vp przeważnie jeszcie byU słow^ańsk^. Po^wiadciaJ^ to 
pr;>'toc£onŁ* wy2ćj wiAdomo^ o rodcjoach słowiańskich wt Frozc 
i w -%^%itf(lnirh <vuidju:h. k\6m Oltn 1 w tatach 936. <)J7 i pl^inil^ 
rojcdaTDwyw;Łł kw^dlinburgi^kitłmu i magdebur^gfskteinu kocio- 
łom, mdzicl nafitępno wskoAdwki. W s^ied^twic t\6br Gerona, 
w połudnfow^J a/cid pa^u Swewoti (Sj!wabengaii)t i pólnocnćj 
c/fści Jia«.MKaa, na pomjc^u Wippcry, p6£nt^ w k«i{t&twie 
Man-^fpld:skicrn, 12 OAad i sj^siodnia okolica w r. 973 całkiem, 
a pi7}'najmni^J po wicks^^j częScł pnsi Słowian osiedlone bylyJ**) 
Podarowana koic£o!on*i kwudlinburif^kiemu w r. 97^ słowiańska 
OUiwA r. okotic^ w >fordŁuryng]i 1icj:yla ^U; \n partibu:s Sclo* 
voniaeJ''*'i TaiDle w r. 1015 wj^iniankująsig: stowUń^kie osady 
Bteni i Mulinga-"") Parafia WidrrAtidc, nad r^ek^ Wippero. na 

>QCVil«iiU uuTiiItfP^^I^ mi w tej kucflTL uiiiMów, ł^jiythi^Jfi dv i'iKtlt9n^9ii^ Ir 

iHol lęa mi tfónutupfp ni4miectjc v n4£VAnii prtu HdnemDdFu U ctylnc pa. 
OlŁiaopi- Utuv«Jii|C puckUJ aLcmleckl v T)^l4Tlm nofTniŁiiiii » S«rip> t«r. 
lQ««fi;)tvni tV. i^^p (nijlnff-my nAJwy Ał^il « nomuti fotmic, a ntektAic u^e^plocc 
iMteui: f>Mu«tq.U Mmuu Stromi, lllF(l«vt jarnidfl S^iuUwj lub (lodvi«; TtiUOTp, 

**■; A- f)73, ■^un<ifji'l tn t>tnk»filfib« łt ScckpniT^iIi łl Ainvri «t 1-rfmhłki 
tt Fa(2«t<t*wl c( KŁiEin|EuEV4^ cl MibucafiM cl Du[|<J<>a<lc>ip c( HoJo[Lvim et Mcu' 

f4ni1i*« itikabiŁanC tUlncRUiia, Cadci AahAU. N. S4t DioiJui CoA. 
Tubt X. 7M< 

^ A. gT^t, iB pariibai ScItM^-alat. AdAlDUfI pirttm bintlłOi 
ludldiC wai^tnibtailitiui QuiilUiiii-alłijii;TnH4 cocucbil, t^oub dicout hUronicc Ol- 
łlfldi. fimth, Coilo, ł. 15; Riamcr. Rt^. N, 377- 

«••) Włdliitt Ridcl* Coi Jip. BrłsdtnV*i(- A. XV«, p. 4^—5. ■ w^- 



— 220 -^ 



północ od MansfcMu, vr Xli w. mlaU ludnoi^ mięseui^ r« Sło- 
wian i S*ksów. A nAl&l<f<:a do tt^j irjrafii wir.^ Warnricc zwala 
nią w r. 1133 vina sUvonica.>*'> P^jłno więc było w Ncrd- 
curyn^ii oud ^towi&ń^ktch a nic bralcowaJo ich i dal^ na Ut* 
chńil. TaV, dwił* Mpy w Harcu Niemcy w IX I X w. nazywali 
Windgau i Wender^au, ceem tami poświadczyli, ic ziemie te 
były pTuez Słowian umicMlcałi^ Wv:yMko ta ra^m wii^ti; ]«• 
«no w«kazuj«, *e chocial w X w, ludno^ w Nortituryngll. Siwa- 
beng&u i po ^ok&cli s^r Harcu była m?c&2&iiąi {flgvrnq jednak 
tnon^r. ^kłiidaU jt««£C/^ Słowbinie t dlu tKgn «am1 Nlnmcy irrry- 
tOfyc biskupstwa Halbenstadskie^e sa kraj sIowiań.ski uwaiafi. 
W biskupstwie łtildcsheimskjem* które sier/ylo *lc na za* 
chód od poprzedniego biskupstwa, fywlol ^otwiaA^kl, wcn^ilniój 
przez Sakw)nów przyciiiniony, truriiłi^j doilcdzić się dajc- Ale 
ic i tam Słowianie, pod opi4?k4 rM<'dostypuych iiitffJK^owoic:! pół- 
nocno- lachodnlch wyiyn Harcu dhjgo rarodowoić kw^j Żywili, 
wskAzu]^ to lu^^fpne wiadomości. Miasto Gosłar, w Weodgau. 
wedhig podaA założone niby protez Franków, osiadłych m dla 
wyrobu mcrtalów, be^wątpienta było nicgdyA oi^ą słowiańską 
nad rzelsĄ Gove (Ho2^» od kttjrej nazwę otrzymało.'^*! Siady 



dlqt Hdacttaau Cod. AnkAllio. K. loo ■ tii4ie£« t^boplimb r- loit, ^rmUribtije 
1^ wlti EHcfC tatcni. Cbrr iWcIfitku 4l4VLCcJ i vil]a MulUz^n 3l4tumn. — O l|ri:h 

ciil Gr. M&btbticu i na M^bi^tl ad Kiciił MAbtłi);:ru> dvit^(1 istnieje Woulbcbc Muk, 

"0 ^ Li>J' Otto bukvp lalb^ruldtbhi uMancriiił . ot, <]uik ipM io iMi«(i- 
U11 Wid«ifHtide arcIiiprttbfUrliŁUTn c«noiilc« icDtLlc ile nnirl riov»U lam k Scl»' 
vt» i^nant a Saioniboc in to^tm paiocbia d>Jiic*p< utłtpruiJu. Jtciriic alH 
ia n conce-Afeloiic, i^aumliu vtn:, prracnŁeniur, jpot cnoilcm t^io tuani iiL uUlUaifia 
HOMftomm tuoracn cMint tSi nil«m m Mden laroelua iri wrafric^ ^^«4 
^cIati Icitftm illAiD ttm piioi łuIIacd dc*cieiticii alcut 
Wirvtiv in vi1l)i »c]>vnnlfi <»nivgli. n\tiixia a^r«««iTU# tit][;tntt 
indc AJccaBCrint d ?^CiV?nc» cid oanilGn] termni colcD^Jam A^liirriut. liiuŁ 3i;f4n Stt' 
iHin csi, ile declmb flat. Kłstb- Cod, Qucdlinb, *o. llcinfnuun. Cod. N. ipi. 

i"^) Goilkiii, GUi nomen a tUu id C«*ni flifium «it iiupOłiŁum. Ctironicoii 
cDcni^tilł Macitit l^raiicoiujn GoiUi(m, 169?. ^ W ^Liliiu Gc-.|j|u t^t^JJt v T^rUlc 
iłbfiti. nrlf t^ KiiLi>kv]łtiTtrg od g4RiikAiv, hprciwadianreh u Ol1&n> I i KrarLWrnii, 
AU v«dlui; |>cvabiMTŁ^ podnik e^knklwa tiL p«dn1ni(in« dopkro «r XI vkka. fu 



4 




— ^ai — 



^ 



pobytu SJowiAii rioJcota (.^laru pozostały w nazvr2ch miejsco- 
wych 1 i^budow^Łiiiu o?uu) spuMibem .HŁuvUA^kim okr^l;Łtvo, 
fiiczes^^lnle w BruDftwikHkiem.^*") JeAu:xe w końcu Xl w. oko- 
Ficmi Słowianie fi« targ do Go*U™ pr/ychodrilt*") W na- 
Ił-JŁiici-j (lł> kUfuttoru korhf?^skipgo wsi Serd«lewe słowiańscy 
Amerdy i wićaiit> ^iodziolt jo^icfe w f- iio(»J^*) W iJc- 
YiAjferode i>o<l lUnnow^riMn U> iwany był w r u^i pr«;i Nicm* 
ców Fortt, a prx» krajowców (indigenis) brok. rac2^] b6r, 
borę k.'"j OcfywiScie, lje pod hazw^ indij^enis pojmowano Sto* 
wiAn, (fc^tn <HindlF*niit których n* |K>r/rc£(i Li*jny i Wm^Ty licym^ 
^robowi«ka wyraźnie wsJuuuj^t'*') tud£t«t2 s£C£jjtkl Stowidn nad 
ŁcJD^. pr/euwałe aJŁ do XVII w.*'*> 

Na półaoc od bUkup^^tw Kalbersurtadikiego i tUłdif^lMnni* 
!4iego locrzyto u^ bUkupstwo Wcrdcńskic od Wezery ai do 
Łabyi do ^ikłftdu którego we^^ly fi^iuie ^dt^byte pr^^Jt Sfiksunów 
)eucxodoc2Ji«ówKarob W., tud^t^^ ujarzmione pr2ex Karola W, 
oa wbchód od LuncburgskWj puszciy i r^cki Ory ludy słowian- 






itetiom ime«Il Thaiau ^i^hrndfri, iCfm^^r |ii*(Drihchdt B#nchl *an Aitndir-lt und 
A«Jfest Jer EkiL'veikc łii u^ii auf dcm łUrt^ OiUroiU und KoiiITjauscu 1&7S. 

ia«(a piciiciM, Oni to be«fr4t|jjciiiii mtylt SoJtsów j[Ariucl«A « Klicu, 

I) W JocnFidt, innilMio S> Scmcti, pUuićj |W toku lo0t^ cijUmjri «Et«iQ 
ScImL quł boc (oiivenciLiriL -ul luettaruin TOotUilH},^ Mon. Gar* XII, i'ł9. 

■•■) O Slowiinarli w Słtliilewi- "iWj, hi fltHin, J^o. 

"*) A. i^jJ, lhviii£c(oJc tiuja ^uir ur0 ^inm i4tni qD4m «ul|:iriicv v<ir«t. 
mplrtin. iUnbdtnqt. qu' Htv.n ih m'h^<n»i» fi 1 ach ftUBCiipnUfr, W Imiym doM^ 
— ■otc (ejtti lOku, MniUit Bfoih ciflamf Biuk, w tmam i*£Oi nka; «jim 
wica Brok cumkuitui, a o ii]di(BQŁ* jui id« nic winiiuLuic- — > Gnspinu, OtlEl- 
MB «t anU^^AiH Eboooiftr^dilŁ Gotlingtn 1740, *■ ^4- 

**^ r^a (r>i4«)łiu # lokcL 1816 paamA ^jic^k pij diOdŁc t Ni^aborta nid 
Wrnri do Witlpe. kdkiaalti? p»uAfkOw nl(»:try i>f |>rornłvi«kini\. niiłHnjabtinl 

^t'*łT< F>roDŁoV)'niJ. ŁcUeujiciI i t. J. — Pi>Jo'iiicr grulnubki udktylu ukie od 

Itllies I Kai>>t«« trojch. fcititkiiJt <Ur mtlgi,-\Vmni Hii NirdctiulEteiB 1A671 



|p* 



J K^l«ł W 1deJq(r»i ^ 1, lM< 



— 232 



Bkie nad netami Umenawa i Labq. O Slon-l&nach ve t^ itóej-l 
acowoici f odpowiemy w dmg-icr dziak bic£^«^ § liteitt B. 

tifnrt l'oj;aA«ŁWd w Gcmuiuł tfo XI w. l^iihup»lwo BiimbcttiŁie (iciofi) dU 

ich w Xtn V. 

Pod wpływem wypadków Vin— X w. do fikład^i włafidw^ 
Turyngii wcsj^ły dawniftjrje t>odd^y lerrytoryŁlnc: WeetfirgMi, 
Eichsfeld, AJTgau, Kabiłlgaii, Hplmf^ngan, Kngdir, Wijpaai, Ua**- 
«c^au z Frie^enfeld, Oater^piu wyli Ilusiiin i Langwizi, a w*^Rt- 
kle te ^s\v)j\'Kr. wr wi^li^dric} admtnbtrac}'! koi^ctrln^j pod £vv;crz- 
chnictiV6m arcybiiikiip&twa Mogunckit^go ^ostitwnTy. Do Turyngii 
£alic£Ał bit jeacczo pagu6 Svevon (Szwabongau), Lecz ju£ w IX w. 
ilenua ta do biskupa lwa H^Uitir>;tl±id-NkiKg«) wcitdona^ xo-*Ł*atA, 
Qa.\^ 2a£ przestrzeń Francyt w^chodnii^*j, polo£on^ n:i poKidnio od. 
Tur>'ns" właiciw^j, pomiędzy Czechami a górami Czarnego lasu 
(Siv/SŁTCw;tld) :fwaU hig Frankoml^ wyższą, Ober-frank^n, w odrd- 
Jtoicnic od I'"nmkonii nadrcAskJój, Unter-frankcn. Tym sposo- 
bem ziemie na pułitdnit* od LdMi Frajik orskiego (Sallus ScUvo* 
rum) po n^d MenerOt jak r6vml& i paj^a Grabfeld, gdxie byl 
kUsjctof ['ulda, od luryngii zostały oderwane. Pod względem 
;a^ adminlsCTRcyl ko£deIn^j, Frankcnia w«chodnU nalegała do 
bi^up£^w: Wircburg^kiego i EicbitxUd&kiego, pod zwierzchno- 
Aciij iitryhifikii(Hi mogunckurgo. 

Suro2ytny gT<id słowiański nad Solaw^ Mi^iybor, prz^ 
2wany Morzeburgiem, Htat 5ic za Henryka Ptasmika rezydency^ 
królewską i placem broni pr/eciw Słowianom prawrfgn por^^cza 
Solawy i Łaby, ale gdy cesarz Otto I rezydoncy^ ^wą przenić.sl 
do Magdeburga, w blerjiebur^a pozostało tylko l»skiip»two, £alo- 
2one vr r, 90S,"*; główoem za4 (niasiem Turyngii pojfostat Erlurt. 



I 



>«J llUlEU|itlwf} lkUndbar£4ld« ixiciatkowo obc^mownjo. oprAca tvnyti>ry1 
PA mtli^d od £«Uiv> V Stilili, jwctt i» CAchćd o^ !^oltwy tutyacaliie cicmk 
HuiMcin I SAwsbmcart. air po Anifflcntu tAikupilwa Mf[*rtiiirpkt?2i> r. cfti, tPi- 



223 — 

jui sfjŁ i:XiVłdw iw. BonifACi^o Jdku ^Utrc^Jtytny grM po* 
gsnów rolników,*** ł UiLtanowiony pn*i KaroU W- w Erfurcie 
wielkorz^dzca czuwał n&d bezpieczeństwem gn^ajticy cesar&twa od 
rbow. Tu Ludwik Niemiecki przeinaczył w r. fijr ini^Hca 
iUa odbywania *^-]mów: tu Ludwik Dziecię, objctdloj^c patA- 
itwo. bftwil cŁAf' 6\\itsiy i iwolywal sejm; tu był p^tac ce;ia^^kl. 
* gdy syn poboczny Ottona T Wilhelm, zostawszy arcybisku- 
pem mof^unckim. otrzymał w po^iadłoAć Turyn^n cala, Krliirt 
^1 «c u!uhkmRm intrjsc-łfni |nibytu anrybiiOcLip^ kti^ry go obwa- 
rował i oJywił pobudzeniem wtelu paru^w do zamieszkania w miej- 
icu obronnem. Zachowując dobre stofiunki z na<]tępnynń \io Wil*- 
btflc)i«> ;ircj"bl okupami; Krfurt wzrat>t;il w /amoinoii^ i znaczenie, 
fto^iada? od dawna kla5Etor, ale wp\yvł ycg^ na. roEwój oświaty 
ckncjciai^ki^j w okoli- oie hyl a£ do polowy XI w. doGo^ny. 
Wałitiełsze pod tym wicglgdem miejsce zajmował kbwctor w Me- 



9 toku lOuff trlko iki-Ł«c!i dcnii poJ ^Łmym Merubuiciciii piif UiLli;jiIaJc yir 
JOMl. rruift ul Di1ri|Ci^J da nte^a ifrryiutyi na iLich5d od ftaliay^ « Inryngii 
M Hvu« (/-r^cm^ a orti l iŁ Zmiany imytai^ m«rHbgt);thi4J pru:dfUvU dokUdait 
■ UhMuic raix« T. I. 

■"J Kichl^iy 1 ncnuoiAw feuccib mif. Ar ule moŁu n»c«y Erftirlu 
■4 MWy *10«idA*liUi wypiawaJuć, pmiicwaJ (nijuŁij, ttloiŁgnc {jfui iiitjikłfcu 

JB«OAi pnypocnniJ, II wiMini^ jtuctc nini ht^ cjiwil Eifeis upe^niAim^ i* pOtl 
■« hjfi ibuJowaiiy itmj Mc»łvtiiM pnnilki Mrrowina**- 1 łc ki&l Iłojfibpii do- 
bMWtMin il>tOvdnyiri mhy w r. 70& (ilulitu^ii^ni m XJt w.j nadpl licfiag potu- 
A*iŁi kukitłioYi iw. PioUi -w Eifiirdr. WkuoMj ati\v ivr\%tic ai ilo XVIt w., 
lM<y n^ ^(iwi«<łiUno, ił Kfhiit jawdiicun pocijlęk (tf<<j)a{cxinijj; Krii>ovi. Roi- 
l>^|alaiłi piMrac, ak dając wiaty bt|k<jiD, pttyuli do prukonulti. h od uck 
J«n G««i portwdrl nftivA Ht^rofordłan JororofdU lau KtCurL (Oloariui, 

ad Jttua fuin?Li» « qiio ^iua uoam U(cf»iŁ, >lLa oL DtcuciLih. tw4,'njfvi 

ifli bjZ davuTDj ^LO*Jtm tK<*UA&kii;ip powUib iv Kii Łm. ItouiŁicrfb ilo pt^irtł 
ZAC&uiiiu= FipbrhftitT, i]m frirl pni ntim ('th« ]>ij*aiiOTtiin ra^ticomm (^14^ w Me- 
^t|<7Ri { pTiyp. 70). Wreutic mmo ubudowAutc Etforlu v ftmiiic ^uiWr^ny, inki* 

ra tfffertu potiU oi broda a* rMCS Jitcj = Ur&-I»id. tMJbf x*4 o Erfaie, rc' 
:*>n Jil^jtyLicb Kifuflu, pi^rauiii wypaJt. 



— 234 — 



mifilOTre, ufiUMlow&ny pri^ Ottona IT. aa pami^ik^ zgonu w tern 
miejscu o^ swego Ottona I i d^Uda Henryka L'*^) Obdarzony 
hojnie debrami jrHimskif^mi nad r^i^k^ Uni^trut| i w St^ii mię* 
dxy Solaw% a Lab^, tudfi«l prawem bicia monety i pobierania 
cb, klasztor w Meminlewe sajaSniał b^e^actwem* a licznie osad^i^i 
w nim mnichy krmwili clir/ttAinafi^twu w g4u Frit^nnliefld i h^- 
siddaich ziemiach,^') wsp^ni^ z mnichami innycli ldaiu!tor&ih\ 
»ci«g<ólnLo futdeAskie^ i horsfeldftkiegfo, ktiSro podadaj^c ob* 
sjpetne iło cal^j Turynjjii dobra, fibyczaje i niowę niemiecka sm- 
rzyiy. Alo te to był kraj rdzennic ?^lowiaAski, wynarodowienie 
więc ^wian powoli Ejardzo po&ifpowałc>. Większa czicU kh 
w Germanii ai do KI w, w po^'af^stwie trwała. 

W hlitoryi Niemiec vriek X .-iCanowi jedną £ ciajświctnidi^ 
s/ycb aT|K>k jłol^^^i paAsiwa, hlt^iku m^ji-siatu r<T%ar.skit^Q, u pod- 
nóia którego tłuni>' k^^ąt niemieckich, wlo^ich, ^towlańiikicb, 
duA&kich oCi:elciwaty rvjwiq£dni& icH »praw i dporów. Olto 1 
bezw^ipicnla był najpot^^ir^j^^zym mooinen) w X w, Zaml*^ 
rial on siaroiyioą władcę cesar/ów nymskich rotstcrzyć na cale 
WlLH.hy i Fr^itkimirr a2 ńu ujtU^ Rt^nu. na t><^t<iocy xlicfdować Da' 
nÓiv i Nonnanów, a na wuchód zabory swił po^unąf w stronę 
Wisły, Miecz otwiera! drogg do panowania, ale cesć^rc pojmo* 
wal, le miecz siępł^ ^g moi^. zamknie m chwitę uiua pokona- 
nym, lecz uczuć ich nic; zmieni i ht dla zuipewnienia wtadzy 
w fdobytych krajach wypadało na ^iłi; momln^ yi^ uprMĆ: 
w halii na poui^agę papieską, ^ w Słowiafi^zczyMie na chrze* 
ściAństwo, by z pomocą kościoła podbite^ ludy z cesarstwem ze- 
H|joli<l. Pjuui^nt^ )f-<i ust;m(>\\-irnie! p^^ra^ nit^^o an:ybibkup»tw& 



Thtetnur Uł 1, ^>Ł^^, lo. lu- 11. fw4Ł 17^ o FAloicold tanlt opMtwo, ThiPimuf. 

puitaiMrt w Sabll mlfdiy SaIbw^ a Ij^, dotnniwhl r 981 w CoileiL AaIhIl 
S« 69( w Chi, &ui»iai< K. :1^. M^im Połać do tc^o looiichio ob^bik pdtMtBie 
niilq»ixiiVQicL 



- 225 — 



Stowi«ii prakwcgo bncgu L«b>' ha chrio^ciań^two, JLaCwowicr- 
tioU pnypiftywaU ccyii ten l)ugi>boji;o£ci i religijnym uaiuclom 
cesarta. Loci jeśliby Otto 1 rj<^czywi^ia dbał o rozaz«rxeni6 
»»d ewang^ti. to ciy2 nic wypadałoby mu raji^ć »ic gorUiri<: 
riAJpratód oiwiat^ chrze^łańsk% wl^isnyrh poddanych StówiAti, 
których tłumy vr samym środku Gencanii, nad Menem, Ra- 
dnk^ w górach Tutyng^klcb i nad Solawi} w pogaństwie Lrwały» 
a poi«m dopiero nieść światło migdyy barbanyAcdw, kti^rzy Bóg 
wie kiedy Mać ^c midi poddanymi ccsar^^kimi? I-ccf miayonar- 
aiwo ir f^wiańfuuLyinie na wHcbdd od Laby było tylko mane- 
wrem politycinym, Cejon, wina-^ąc py&nae ko&cioły nad Labą 
i upo^aiaj^c }e hojnie dobrami na ^^fowiftnacb zdobytcmt, nic 
Dft lem nie ira^ł a maje^titt swój podwyf.^ał. nia nawrAcenia 
aafi SJowlan w .^ami;] Germanii nic nio uczyiuł. bo ety owianie 
zo^taliby chr^r-ACiaitAmi* c^y poganami, byli jui poddanymi ce- 
)>ar^kinłi. materyałem do ro/por/aditania, a o r<*sztc w X w. — 
nte irodzceono sie. 

W |jiH7^tku XI w. ki«Mly w Polsce jut pi^ biskopMw 
taoTzyly c^wiatę cbf7eściań«ką, a CzDchy od dw6ch wiaków 
z gdrą były kmjcm chnedciańakim. w Germanii na lacbód od 
Solawy i C/ech milionowa ludność sloHiar^?tka marniała w cle* 
mnocio pogań»ki<fj, A preccici był to wiek wysokiego podnie* 
v«nia ucxu£ religijnych w iipołec/eń&twic ot4iC£aj^<:m tron Ge»r* 
9dci. ni^kupi niemieccy cie&zyli się wład/ą ksi%lgcq, ogromnymi 
dochodami, bogactwem, wpływem na sprawy państwowe, ni^ 
któr/y nawtTt ucj:omt^rL| wysnkn ■tlyni^li, ali? dudłowir^ń^twu 
pT2«d«i;rsiy«tkt«m cbodjńfo o dochody, o exainpcy$ dóbr ko- 
Mclnych z pod prawa publicznego. Wimiaakowana niejedno- 
krotnie pr/e^ Adama Brem^Ankie^fO. Helmoliu i innych pLnar/y 
„niepomierna chciwo^ SaIl^^w" udficBta s^ic nlagom ołtarza i tak 
opętała biskupów wircburgskich I innych kdcgdw ich, le nic 
ipicnyli 2 nawracaniem Słowian, ^u^ch czymzowników i pod- 
danych. Biło to w ocry oAw;cccńw:)ch łudzL Sam cesar* Hen- 



iwiv. 



ij 



ryk II. iwigiym mianowany, pojmował nlewła^dwoiĆ uttzjrmy* 
waniA pogaAftwa w s^mym środku Europy, Zdradzić temu mo- 
^hhy fiaJUtwlej arcybi^upi mogiin^^fy. al** ci dygnUantP Am- 
chowni nt« (lopu^ili ualAnowieaia w Turyngii bUkupfttwa. jakowe 
Aw, tlonifdcy a-unienuił ufundow«i w Iti-TurcH^ « n«tocnia< wo- 
leli koMoly mi^fcowtfi i clochoćy ich przy arcybislcopstwio 2a- 
nryma^. Spierać aic £ ukim potentatem, ]akim by) arcybUkup 
mogunckin trudno było* pr/nto Hi*nryk H udat Kię do biskupa 
wircburgi^ki^go o ii-^t^pwf^io c/.ętci lorrytoryi obe^emego biekup- 
biwa. dla jsatotoiiia odrębnego w nanil>*;T^>u bi.^kllpfilwa wyl^* 
cinie w celu lUwrócenla okolicfnycb Słowian.'**) Biiikup, nie 
tycxąc tracić dochody, nic zgodat się na lisI^ pienie C7cAcl 
icrrytoryl Jurysdykcyl jeyo pDdł«;j1^|. Wtedy Henryk II udał 
siq do po&rednictwa bi-Oiupa hoIbcruutdKkicgo Arnolda, który 
w r. too6 priypominal koledze swemu, tt z zarosłego, lasami 
i pr7M Słowian zaiivi«ukaŁego krajj, rradko bardzo, albo I ni* 
^dy przen bif^upa n-trcbur^f^kicgo odwiod^anych, mole tylko 
mi!igł "n mi"?<^ dochody "^*) Otnymaws^y nareszcie ^i^zwolenle 
biskupa Henryka na wydzielenie c£^i turrytoryi wircburf^lć], 
roianowtcic Radati/gnu I czf£ci gau WolkfHd do rznki Aurotb 
łWrahi)."^*} ce^rz HenryK II /ałotył w r 1008 bitT«ł;p^t«o 
w Bamber^, a fa j^r^eczno^ć łmkupa Henryka Łl wywdzięczyć 
!ily piitwH^rd/^nij-ni w IntAch mu i tn%R dawnirjszydi pr/.ywl- 
lt\6vr bbikupo^ vrircbur^£ki(}mu na wyjęcie z pod jury^dykcyi 
uncdników koronnych, niie?tz]uiAr:ów dóbr kościelnych Franków, 



**^ Ot cf ipacjiujonat ^cluwniin Jt<tftt«<*Łii'r. E^ndiu, TetriKfi^fi TJt. 
***^ Si na Sti Cftccti tdlcC ^pucoiulaiii. ftcilc Llliiiik ii^dt^c (mc quad 
liłn Ktiliut (4*f1, |km*# trilnurri -* tf panum ij^ii* (TUcCum hitn^n-, toum lllm Ht' 

Un Tfidjti*. ilollc, w ArrblY rur G«Hh. «on 01i«Tfrivl:«rr, JS^:. T, II. t, II, 

idtnuia flaoitn et tit tntU Jrcmtiim etutdc^ Aftm&rid ia Uoin «( nłe Ki nviłlum 
Vi(4i1iidl JfkiIc ul fjpui tlutdcio (łvmll tt^fji' i^u otiuifDC et proniaio ^icrwuiii 
p«1ot sil Yrths. llolk, ^k a^Jcj, k il. 



— 327 — 



poddanych^ Słowian i S^k^^ów. tudrJcl o^v:ob04l;:onia od podat- 
kaw iMiiWwuwycli ludu w^jclkicj uarodowoicu na jakichby bądi 
warurtkach^ Kib prawach na ałemłach kościelnych zamie^iikall^*'^ 
W ptędzic^-i^t bt po 2aJoicntti bi^kup^Łwa l^mbc7rfi>kiegD 
okazało się, 7v pogaństwo trwdfo 'yr^rrn' rn ^it-mi^rh biskupstwa, 
po wiak&Ećj cz^^ci przez Słowian zaludnio- 
nych.**^) Aby iiatiiaj^ opór poganów, bUkup bainbenpłki Gun- 
ter jwobł *ynod w r. losS. Z tego powodu patrynrcha akwi* 
lej&ki, w li^ie do biskupa Guntera^ wyraeit wielka dzi^kcfynno^ 
Bogu. it m Ji-^o putntJCii ud4li.> ?tii? biskupowi n^d »if;i>r£yja- 
ciofaiu rodu tudtkiogo w ^t^if.dntm lud*i" iiłowi;ińskira odruefó 
irynmf i ronó»two rodzin cdrojcm chrztu odrodzić.^*! W gTur>- 
cte neczy było lo pochkbsiwem, albowiem wfcks*o4^ Stowlan 

V btakupMwic Banab^srjpikicm. JAk równic; i w obnfbic nrcybi- 
%kupMwA Mogunckił^go, długo j^^sŁCic w poga^stiAric i ciemnocie 
mAmtala. ZauwAlmy co naslępuje. 

W (fórtyłtćj miejwiowoici Turyn^i południowej, wdowa po 
Mirrjyjiilftwir I!, króloH-fi pol'ika Ryxn pn-dadatA motamy obsjtar 
2 miastem Koburfj^em i zamkiem Saałfdd nad Solaw^, tudaot 
liczne dobra w pnylc^i^łr^j iuptc Orli. Poboina pani, clolywając 
w Saairrldiii-* lat póinych i nie^ m^jac potomi^twA, ^api^ała dobra 
Kwc kościołowi 6w. Piotra w Kolonii n 1057. Zapis sf>or£%- 
dia[iy /o^tał w Saalfeld w^dlujj praw t zwyczajów ta- 
rn»oznogo ludu.'"*') Po śraiwrci Ryxy r- loó^, arcyM-tkup 

XXVUI, NN. iji, ^, 

'"O A. [-ri^H. I*ri£ talm p1?bt hujm ^4n>pll (^c^ ftAioberf) ulpM? m ^tt* 

***J OmnlpiMfnil TIM immfiuat ufjNtJoi rcfmfaDUi... ci dv Intmiow hmniirl 
ptmtti^ in niciitu Sl^rorum ftnlc*. Dto apiliiJdntic, liiuinj>l)«bil et inuuioffribtlcai 
fEnflUm per laTicnini rv|;cncrJUonli libl cnuItlplKablt Jlolk, (mk wjli^ 1, i%. 

*^) U «3pi*it H}xy iiHJvi uin A<c;l>ukeip Aflou « dokotnmicte iliCoviifl}tu 

V SmITiU as C«CrNiU I. it>ł7. lnic octtn&rLc dilA 4oui(iuai l\l(b4tAai rr^inani 
tĘpcr fjiJtiiuAim rr^Uts SiŁiwU \U<Uc<l Cl Kahnrh,,. ^iltrrliJon utielliim firm 
cvTTtpii 1x1 1k< p<TiiuBlili4> unii >c riMt > ^ < f«Hrilu<> si ifnrTi|ULH ipu r Rutica) 
lu OiU (<ii:fvict«lJł hflbctc «1» cli. cuvpib Kf^ieoilbsiw S. Tcuo Colooic tA utum 
ttth^^iidici . 4 . En it^Jdliocl ItaoTi:, ul iptlu* fnia nilmctam <Iumma fT^lfiA 



— 228 — 



koIioAiiki Anno /alolyl w r. 1071 1dfls:{tor w S^talfeldii? Łn re- 
gionu ^lavorvum i nadał nu dobra Ryxy, położone w iu- 
pte OrH, która ai do t«^o czaiiu byta j«s£cxe na 
pól'pogaA»k;|-»") Pon^dkuj^c xapis Ryxy, Anno w do- 
kumencie r. 1074 wyraził 5ic, źe klA^tor zaloAony wstol w cdu. 
aby zabobony i jKjj^-ińMwu Imlu nieokrxe?vjinr^ii, rf^1:gii irttne- 
iciański^-} nic pojmującego i odpych;i]ąccgo ją, /A-'ticwcn:) pnwdy 
botój wypłcnić.'"') A pnoci^t lud ten ujaritiiicny w koAcu 
Vin w. jeszcze Karol W. polecił duchowTefi^cwu nawnicłi opo- 
wioduniem nauki chTycJciai^aki^j w zro/umiałój ludowi mowie 
i w lym celu zbudowA^ 14 kościołów nad Menem i Radnie^ 
Od tojjo czasu duchowieństwo niemieckie powtarzało niejedno- 
krotnic o bezboŁnoAci, br2ydkich zwyczajach i zabobonach nic* 
okrz4T«anyrh SlouriAn, pohił*ralfł y iiirh pod;itki, Incz ni« sprćbii- 
«rato w CŁ^u trzech wieków opowiadać tr^^ang^lt^ po^ajiom 
w znjzumialćj tm mowLe. Arcybiskup Anno, podobnie innym 
pa^lerioni zamierzał £ pomoce mnichów ntemłeektch w Saalfd* 
dzle wyplenić poj^aAstwo i krwiq slowifiAsk^ organizm niemiecki 
zasilić. Omyl:? %ic. ftlowiiniie, lU*? pojinujijł: nauki niemiecki^'}, 
Cn/mali ai^ lxigów swych mocno jciucz«x w XII w., nad czem 
ubolewając papież Honoriusz, pf^ypominot w r, itZ2, t^i choctat 
arcyblikup Anno. zbudowawszy kUsztor w Saalf&ldiw a w ok 
ticy kościoły, nawracał poffanów tój ziL^rni, leca oni al do tego 
cza&u (iiaj) pół-pogaii;iiTU zoMaj^"*) 




nt^iie iu finem \Ht me tertcftU Men. PoL L 551. Ale v t«m wykiwa opuicwoy 
JodMtk: fMU «i bM tn/liC>o jn S>]«wldac, ■•enndiiDi Ifgcn et fitnm 

[fiiM* uii(iv Pwc. Cod. ?^L. Rctfii?, rf. I ta- 

■^B) K. lOJt. Brcyblihop Anno fi^tdij^ k1uiEoravi SailttUikłfmD Atibn 
Kfif. "Tiłiil s>t; h^va irrnAc Orla, qi)A< pie^'*' fuu <i adHuc *c- 
mipacin*. Sfhulus Gcich- <!«< FOnlfiittiiltti SiMluFD-CobuTB. Sulfeld. ZwciU: 
Abtkcl1«ac, N. I> 

■■■) A. 1074, Ul populnm ntlcm a chrinii.n« rellcioii^ trisciajn fi iznaii^ 

bfDcdictndBoi IłłduecTciii. Sctia!lEi> fithch, tl. K- III. i. ;. 

*"J buli* 1131' Kt qiwwtwłłTi**<lncn C^i* illim (■'ttbo pnuiiqnani iFfwrtbfl^ 



— 239 



Doteft fcróEow^ £^yxy w Turyngii poh^dniow^, nolo^ły 
do dekanatu effurukie^o i szerzyły się po obu stronach boni 
:UowUAxki«go, Bór wn, £wany l^sem Turyng^łcn lub Frankoń> 
skim. tudticjt SaLtus S1avoruin, nosił vr Xl w. inn^ jc9XC2« 
najtwę: Lovla.r lub 1.«via,*'*j napv4mony był mnóf^twem 
dnLpi&łnych iwien^ i >^oai. a Ukłe roibójnikami i^fowiaA&kiini, 
kLóny w nii?<)o*itcpnych kryjówkach bezpieczne !ichroiiic«iic ^naj* 
dowali i, / lych powodAw g6ry turynf^nkiF* /y«kały ro/gtos 
A wieko pisarzów wieków średnich intcrc^iowaly. Mnich bnin* 
willcfniki w koAcu X! w. ^/c^e^ółowo opowtedziat jdk ollir^ymi^ 
ffwLkoici nicdżwiodzi^, niezadowolniaj^ ^ię poJKłranicm jeleni, 
k6z i innych zwierząt, porywały w przytomności ludzi woły 2ł- 
pn^n« do wozów i plug6w i wn^tje połer^. PrreraZenl d^- 
E^om nicbcxpicC2«ń»twcim mie^zkaAcy ni« widd^ifili oo poczuć 
£ }ednym drapieżnym iii«Oiwiediicin, gotowi byli opu>ci^- siedziby 
Bwe, wTdsi^te udali &\^ do pabtyna Ottona, krainę którego koło 
Steifddu nicd^wif^di stra^^ie pu^^tofizył. — Działo 5i€ to la pano- 
wania Konr^dA IŁ PaUtyn, pmyłhyitwrsi^y m^ do protby mi«- 
SEkańców. &xc£wal ogromnego niecllwi^zta na<Uwyc£6J sElnymi, 
z kotunatym karkiem psami, te słowuińnka 1 1 c i H k a zwanymi. ^**) 



titf, tHa SUvea kii TliQilnłtvti. iDH^, i. fr, e F^kenitcjiU Ttiflnfl, Ctiroa. U. l3eV. 

*^*) MnKh BtmJwlUcjiM ptuh Fiut in »Uu ScUvorvnł« c|ui ob dciAilalcEii 
Mfwri* umbtDMRi jmiU Hni^Tmrn ccruin LeviA illtrtnr (Mon. [\J. I, 347J, Upi- 

(iSon. Fol- I. i^ft)^ W ilalEamcnck KonnulA 11 r. icjg Ut len ftwif tif va>lA 
t^litu*!^, * dokamtna* lUnryba IV r. 10+4 - Scoiiuonbufi; m confirii* 1 o t b ai. 
W ak<lc fu-OiAjŁcyt kb><tVLa ReiiilitfiJłlłiuuucii 1. I08^ [iiiniOklciium iHuoi ia ton- 
6attv loiba* kilv« (CoJ. Sa^cn- I, N. t6o? 1 lak ibrio v piiywiltjii pjipl«ia 
UrbftftA n r. lOi)B' (Cod. 5uop. 1. y. 168). RaiirHU)|c obj*i«tcal« lUłity tei 
Sc^mn powiada; Ich nSv nichi tm, wjmm iran mil G««bIi ifcn Kunm tu riiienj 
inucbea UAC^«n will, d« er dfnh dn^aUuJ^aeTrgMMa fi^rtia daciŁlf tU^iscb* Ga- 
bM ccbisutbL. virii rji^ni Municbui biuii¥vi1lcttn*iA «u>clruik1idi aI* feb^iiLli^i Wijit 

<b«DAk «la<iuhvn Oitc». ciklit sbcf in aniVra rcin Jcnitcban GctŃclca ikb vor- 
&nJ«1. Di« Maven in Tharlngfiij it. 16, 

***) Conilnnlt 1i( 1 1 cfti (jooJ Ml |;eau< ciinum juHa ifłdetU villvana UqQ« 
(oobłbnnsL. Mnkh BniiiwllTcT- cai>- 17 M, P. 1. i4& 



— ajo — 



O iyc1i£« g<5rac!i ro£poAviadft i3okum«nt niby Vif^ Dagi 
<fatKiowany w XI lab XII w. Fal^yfikator ro/powiAda, te D^gi 
bert nadal kościołowi iw. I^otra w i^rhircic las. który od mnós- 
twa j«leni Ewa) &1c Hlrs^zbruUs na cał^ prxe&tT7»nl ku wscho- 
dowi ai do rcifiomj Orli, i £c tcntc D*igoben tkuIoI poIoŁone 
w yłębi la>u ti^aJy Miiw u niskie : Tunecdorf, Tagcbfacliteslct, Tu- 
id««t, Ntruktnrodo, Hochdort" i mne nad tusk^ Ja**^ ^ poddanymi 
i potomstwem icłi-'"^) Mamy więc niewątpliwe świadL^twa, te 
w XI w. gt^fy turyng^ld^ umiesikiwali Słowianin w nsa<I:ti 
panów nicmiockicłi. Słowianie ci ni« mogli sprawić 8i§ t )ednym' 
nŁctlj?wiod/icii\ a dla citi^o — (3omyAli^ %ic nietrudno. Od cm- 
«4w bowiem KarolA W. przestrzegano, aby lućtńe nUsiego sta^ 
nic noaili pny aobie orc£a.^*'*j Nie wolno było nikomu, nawi 
biskupom nmlawai^ i siiruulawa^ broft, ra wyjjjtkiom wa^al^^r 
cwycbi postronnym ludeiom, wcieR-ilni^ ciit!aori«mcom. ani trzy-' 
ina^ }^ wi^ttTJ, nit dla wasali wyp^I^lo^ jcicliby lai w koMririUj 
lub innem por^wieconem miejscu znalazła si^ broT\, re4ccor ol 
wtj^zany był pncprowadiić Slędnwo*^*) 2 ciAHan, gćy rycci 
Ntwo niemieckie skonsolićowało się w osobny sian, nikt, opróc; 
nieffo, nid miat prawu noi£4>n;a broni. Kupcom pozwalano niloć 
w potlrói.y mipcXt Irc:* niit pr/.y iioku ;ilr w pojir^tiik na siodło pni^ 
fiob^ Chłop lubrojony i^^ydawal się prf&bt^pcą ł^odnym najcici- 



ilduiiii i^Ij^a acbisim^Ji a^icQ^<^ł, i&:i3i; acl Irriui^ini rr^^onń OiH«. DrdŁ n^lilloiTiiiii 

Tu|:tbi«ch[fłttfC Taildalc^, Kiukcui',^. HuLMmf et Mlh* pluio* t% ii^usu Ocrw. . 
Tudamt, Uiplcmib ric II, 370; lloflioun, Scflp, icn )i*« T. IV. ł 130. F»l^ 
tl<Ł4t Dli Huv»itl, i< u DiiiEubctliL bJG ki^-eIo W^ ^((a « TuiTbElł tewl »k< 

natupilD fiit^^. Kcrki^l l«, Pfclra w Frit^idc iiUlony w X lub Xr w., ł il-;ki 
mfiiUihlc wtA^iii) (Ju^Jicra €łd t, 1104. Alt titdt^Mntiy Jłikumnif mi rlU i4iir^* 

• •) Ca^uJjtf. tn, Snjf |>f>rAv, wjJ-łj P'iyjX lor, 

mltocił^ XIII, p. iiń;. 



— 331 — 



sf^ feary. winowajcę pry^i^^ywano prted kociołem do płou. 
smsi^anu po ciek i w1o>y rm na k'<>w^ »tUzy:UjtKK*'^) PotlcraiS 
walki Jienryka IV 2 anticesar^iMn Rudolfem i ^akatoiunii (r. 1073), 
)tronntctwft uzbrajały lud wińsku Icca na ujętych w nic^-olc 
ditopoch u^bmjonych. pasnrioDO się w haniebny sporsób: lc&^ 
trowano Ich bowi«m.''^] Nic więc d£inrn«)^, że Słowianie w ffA- 
rach ŁuryngAkicli nin mugU wic ?«ii)Tawtć 7 jmlnym nicdiwicd/icm. 
W Xl w, gńry tufyngtki«, równie jak i wyiyny Harcu, 
były jeduze prxewaini« lerajcm ^!owiaA<skim. U podikSla gór. 
na ai4vni;u:h dla uprawy ri1aŁnyi:h pan«wi« ni<-micc9Cy iUde^niJilŁ 
£}ovian, kuSrzy pod opieka ni^ogt^nych mil^j^cowa^i s^ukaj^ 
znoiniejsfego losu. Ływili nictiawidt! przeciw iwyoi cicmic^ycic- 
kro. Po bliwle Henryka IV KR.uc^olfem i Saksonamł pod WpI- 
ricluAadt we Frankonji ^r, 1078). umykający z pobojowiska bis- 
kupi zalił^kaU si<; w krjyłwkach IpAnych i wp.itili w rcoi? njx* 
Wjmków^lowwńskich. ]rrti-r x biskupów kokuI przeszyty ^ir^sJ^. 
inny oifr&biony, skrępowaiiy. głodem morzony — umknął, a tne- 
ciffgo Slowbiiit** Ht^nrykuwi IV wyiiali-'"*'i Wyp^Hpk ti-n |m- 
twierdia to 00 z. innych irddcł wiemy o nioaawS£ci ludu praco- 
wttRKO w Tutyogu i Sakfonti w&cbodni^j do ^£lachty mciniei;ki^j. 
Gdy bowiem w r, 107^ Henryk IV <:isnat panów saskich, którzy 
na pomoc wzywali Jjjtyk6w i gotowi byli wszystko zmszczyć 



I 



"*J Di*t Kiii?vt iL f\n Iranie Buocb, 1 KII v. {blfea fnart^w i UnUi^ir;, po 

ib tou 3nr TutłJtJi <— m^Ei sjI iu motta [tfcunitci] — 1U9 Jen Kli^bfunt:'. ** 
at bjb4 n«a Jda kfCłłiircii — undc tUli> Iid hat md łui ibo. SiRLi^K^ki, He- 
tl|d na Dacje Sbwiarj 587. 

■■*} Pojciu wojny r. lojl. Butlienili el Ar^tnhtwiUEt ł»iE«pitftipla %n\. 
r^Cd tUpd rud , , - nitlffiiM|flC q«frB ptf «»auulaf »ihi AdjiLMtoi ia ŁKUliaTn ini'1iquf 
GWcennŁ. n pvtc eh o u eh I iit i*. W Insna nlcjfecu MKiEiiicT Hcm^Lii IW 
fpbkow>t:fa ccntMMrUł cuDucbiialU dlmUłbaot. B«clotdl Aannilfi. M.G. V|[. ytX 

<■■ pltTi^jUP *\it\ ul)! p«H<liOEu* r«i. DCC non 1 titioikibiit Sdlniii in 4ilii». <|iii> 
blLbulunt p|4«cict4u(« cprcupui P-iillicd^rpcIiUDiu n£i(Ł' pci^ukuk cł(, fiAj<fbraO' 

Ciptiu, R|:i HdarifP cum Hfriaianbo nobili ^uc^d*m cdniu <an!Mi!i«lua «il U, 



232 



a potem kraj opu^ci^ łud prosty po^ttnoitfit poddać si^ oosam^ 
itfi,^") A diocial w iródUcli rie objaśniono n&n>dowoM ludu 
itpTiyjaj^cdgo c«&arzowl» niewątpliwie jednak, i« hid«n tym byli 
SłowiAnte, którzy w Xl w» »kłiidaU jesecze wick9£% C2ci6 nuesE- 
ktAci^w Germanii wschodnii^. 

Hojne nadania cesarzów i panów niemieckich na r£«cs ko£- 
dolów I klasjEtorów w X, XI, i XII w^ wyczarowały poddańoe 
OMŁdy «lowiAA?<ki«: do mndanta iry^tuwatu nS«!wie1«, at. osady 
swobodnych rolników n:o mo^ty byi^ przedmiotem nadań. Z tog< 
powodu w dokumentach Xli w, znajdujt^my ]uŁ mM}, n\i w po*' 
priednk wieki, wzmianek o Słowianach w Turynfrli i Frankonii. 
WrcMcle powolny w ciągu wiŁ^ków napJyw z rad Kcnu osadni' 
ków, usiłowania kla-^norńw do wynarotlnwimii^ w dobrach ich 
poddanych Słowian, twda^ wpływ dworów pa^kich i ura§dni- 
ków koronnych podkopywały byt i aarodowoW Słowian. W oko- 
licach wicU^^ych miant, szcitfgdlnie w itronach zachodnich^ 
Wzmianki o Słowianach tnikaj^. — we wschodnich fdiir£aj% sie 
r/adxiej, ale het byt narodowy Słowi^m n\n ro/wi;|/ał nic }f??wu3ft? 
w XII w. wiikajrują to na&t^pne wiadomoiltcL. W Baek«tttdo pod 
IMurtcm wtmiankuj^ się w r, 1 15(> chłopi slowia/iscy £ imionami 
niemieckiemi : LuKicho, Herold. Odalrich, Kuno."') W Hassegau^ 
okolice Quarfurtu, Storkawic i Uphuseii w r. 1147 Uczyły sdc iT> 
SC I avi3-"') W r. 1 191 Słowianie w Rechsiele, w pobtit^ 
Erftirtti, chociai ochr?c<^ni, tnymali się jeszcze pogańskich prz^ 
s^dtiw."*! W r, laay chłopi słowiańscy (rustici slavi) razem 
7. diłopami niemieckimi iiiił^s/kali w Hrmsudt pod Erfurtrm-"*) 



\ 



I 



"*) A, II9T circ4 KrpIjHdcnM: tetriii^riHni hi iillt IlccHtlcle ilieicrwi qu4Ci- 
4ain Mgnilin comlfft rt per fefvon]m pouionti tÓ mrenu il«i1ncl Em tninn 
*ra* !iUvle*« t«ntłł Itomiium imc feiiŁii in HCfiuilinurn Ubnrwttcn, non pc*4 ^«i* 
c«htfD ntanił miJvr*i ii MoomeaiU tcd«^4tkii. M nt unaiont et cuchubtłJGcuti- 
■■*) t-uidiu T«mlar. 377 ^ S^buii^U. Ylj^Uciuidt Hlterciit? II, p, lit. 



— 333 — 



V6hn<etj wxmuŁ»lu o Stowiar^ch w Turyn^fii i Fraiikoiiii zni- 
luj^"*) byt ich ii;iro(lowy widocznie Tczvr\^a]e )df, ale pojodyń- 
CK rodziny i gdrk nicgdric osftdy* wynarAdawUj^c się powoli, 
w ukryciu od świata £ywot sw<yj wlekły^ Dkich iJowiaAsk^ ulatywi^ 
Ale przckszUkłcaj^ca się w Niemców ludnof.^ slowiA^^ka 6tu^ 
jeuc^e Eachowywalft. a w iti<rktórych miejscach dot^ xachow»j« 
obyczaje, całkiofn od Tiiffmi«ckic1i rółne. W XIV w. ntid doln^ 
Werrą, w Westernu okoUca Wftolnda sjyncla pod nazwu 
WindtHchii Mark, klórą m/^iii 7. Waiifndc^in w r. ijo6 du 
Hossyi pr^yłącziOTio.^'*) DtuJ^j n^rodowoi^ »lowiań-Kka utnytny- 
ve^ m^ w Tur)-ngfii wj^chodniój i jcsfczc w XVi w, Luter gor- 
szył sig tern, £e w okolicy KJsleben mowa słowiańska nte£4marła 
al do jojco CEOsu. 

7. $1an prawn) i ekoriDmlcrny Sfow&an w tpoce X — Xril w, 
t) &h^ulU ćf yuilitira* rTccratirft I poliaństirn t (kriuall w DC— C v. 

Pojęcie o waialslwio w CTermaiili pocięło siu ro;cwija'* pod 
rt^em Frank i^ w. Monarchowie iłlnUr^i-iIi %ług swych benefi- 
dimit L j< dawali im dobra jnetnftkio w po^adtośf lenn^, z obo- 
wi^ikicfn odbywania ^u2by wojskowej. Obdarzony stawał się 
mjgfllom inoniirc?iy, Ksi^cta, grafowic?, biskupi i inni winlcy 
panowie micU !iw)'Ch wasali, rycerzy, którym tnrymaac pncz się 
ternie na prawic IcDncm wyposzciaH na warunkach cicjt&zych, 
nH itaml posiadali. Mnolyll slg cym sposobem w X i XI w, 
nnk^M i wick^ rycerze, którzy icieSniali »wobodc i byt ckono- 
mierny ludno^i wirjskitij, ohc!/!rtVŁli jij, poclr.iijgali pod dart, 
aaroi sij pomiędzy sobą czubili, a la wymiar ^prawi«iJiwości ila- 
iyU tm siła t CO się £walo prawem pięści (iaustrocht). Tymcza^ 
wm wojny cesariów le Słowtarami, Danami, Afadjarami 1 nitru* 
etanno wyprawy do Włoch, tudzież zatargi zu ittoUcą apostol^k^ 
lA^yjaty aoarchii, która ni{^ mocno rorwm^a w XI, XII i XIII 

*■*) 1^ n«<jŁCiia OUoua %. Kiicbbcrc r. lAtłj urc w»i Cti^K^yiU wfiobiiikujf 
n| UcrtTistDii et SUyhi. ilu ciyttt icb prKPtwtifcA^ cij- pochodurnie nu-rodawr pej- 
n»«ai ■rP'^^ — BicwijidDUŁo, Schcttin- Dic SUv<n In ni(1riiiECn« 5. 



— 334 — 

itfuluch. — bunty k^it^l^t przeciw wl^uliy c«ur5ki£) i fchdy po- 
między wielkimi paim«n,'") c^l^ibiaj^c: ^Mi-w-Agi> insiyniryi pań- 
stwowych, pcdwyisj:ały znuc^cnio jurysdykcyi dworu rycerskiego^ 
Duchowif-ńrfwo jui oti początku X w, dobijało się ekTr-mpcyi 
dóbr knidrinyrh j pnd ^downiciwa krajowogo, uxy^ało od 
Ottona 1 i jej^o luutĄpców maBf^c dóbr zicfnskich 2 poddanymi, 
wyj^tycłi / \>i}ó jurysdykcyi s^jfiów i iiriędników koronnych. 
Juryfidykcya opatów i sędziów ^Adwokatów) bi&kupich regulował 
:ft&n pr&wny I ekonomiczny w ŁyM^acti ospd, ailudnicnic któryci 
w /nŁ^mt^j, n\cif.t* n;twKt \vlck*/Aj rTic^i, hylo słowiaAnkie. I>o' 
«ądów koronnych midi do«t^ rycerw (milesy). tudeiei niektóru 
^tany lud^t wolnych, jioiostole z pnrekKctałoRtiia dawnirjseycli' 
uT^^dzeA Silów la^^tk ich; rt»xta jEa£ ludno^i wit^Kkiój podl^ać 
musiała )ury«dykcy) dworów paAsk^clit a w dobrach koronnyci 
ur/cdiilkom itioriArs^yiTi. £ p&nów i rycr^rzy sl^tiuwiuiiyni. W niui* 
Mach obywatele miejscy korzystali zpoloJtenia upnywiliowancgo 
i mieli swe odrębne ^^dy. 

W^ród powodfl anarchiczni] dawny ustrój obywatelstwa 
niomicckitT^o rozwiązywał mu. Z ed^ltnjfów tworzyła Hę a^y^to- 
kracya, frilin^ pr^tcobru^tli i*i^ w ryccrry i nobilów, liiy riShriych 
kondycyi mogli, stosownie do praw jakie posiadali, podnieść filę 
do >tanu milcitów (non nobili) prces za^hjjfi woj^kowe.^'*} ubo±»i 
A nich pr/fM=hoi1jf)!i na. c/yn\7.ownik^w, ktiWych panowif? ns;ulx4li 
w dobrach swych na prawio ciynMowcm je«£CZo w XiV w,;'**) 
poddani i nicwoli;lcy do ml«&: ud^kmli, bo lam kaidy wolny, 
ety niewolny, xami4fSJEka^->3y pewien pneed^ ciasu, tuy&kiwal 
wolność. Nad ladcm wi^skim sroga niewola raci^ła, jeńcy 
wojetini dopełniali masę ludu niewolnego. pcdiielonego na ro/* 



**") C^tĄit ttcfir^h IV, V firifHl^Jce Jorarnfintnti] pacu Dłi (r, lOS^J 
tuki: ti climv( iimn pathae eiditus futri^ urmnli «<(mi?ii ŁEiK^UMMar.. . Qq4 nnt 
0hujt* l»tvĄt,h\li «««Mit*itf *c Łiiltri»th ^., fi ttmt gol litCi.r ąoioiiut lO&a^ 
r^noltcl. ant cuŁcm tŁ uplllga poiiłl* M. G, IV, 54. 

***) A 1351. UrnLiqne miu Ticmitin jn rc lll^nlco ^ qaacui»it 



— 235 — 



maite kat^gorye pod najcwami: ».cvrvu<;, muncłpium, an- 
ciLIa, tr^!>tndus. po niemiecku: knecht, ma rihu cp i t, 
«Chalk, ihea Cl co pmcowalł koło roli iwaU si^ bervi 
rustici. rwticani, a nalci^cy do korony i k^Mob &«rvł 
fiscttHni, bervi ecclesia^tici, beneflciart, mr 
mMi prawa skaray^ ilc t\a swycłi panów i przedw nlra iwUd- 
ayć. Lo» ich od woli pana KolcŁol.**') Mogli być npnredawanŁ, 
roedaroiftywAni I al <Io X!U w. mnóntwo ihtopdw JUuinćj wł^i- 
notet nieposlad^to.**'^ Z biegiem cz&su, zamUsi dawniejszych nastw 
iŁ półHwobodnych i Tiiewolnikdw. vrchodxiły w uŁyci<? mnc: 

hoFa&Ioute. hofhorigeleote, hausg^n o&sen, Gottc^i- 
hmu^esleutc, hob&J«uc«, heuber Ł L d., a obok nich 
ipwity ii« przekręcone w słowiaiSnkicli: kulope, klob^leute. 
bolElcutc, roba ten, MnurdK withasi i t d l'odobna 
.roEniaitoś^ kaicgoryi lutUi nii^zego stanu byhL skutkHtm podboju 
\ ttjJLTzndenia pnez panów niemieckich ludności oii^untfj nie- 
ni^cko-slowLaAskićj. Naa obchodd głównie loa oMamićj. prawa 
cpole*!/"*' kiórłj latarte pomrok^ wieków, odgn^ba^ Hiot^ w r/c- 
ict uAilujemy. 

\] Thi>aaić driaisMnn. StorosUrie, Sosol. CpoUona ręka. 
Ko^\b%i3a]^c c£iedleni» dóbr kościelnych, wi^kauliimy, le 
irickMa czfić Słowian samles^katych w dobrach klasztoru fu]dcA- 
Ucle^o E innycK ^ktadahi n% y \wU\ s;wohodnyc1i, LvynwoiAniWw, 
ktćny mc^U bvz przi^^-c^kody j.e :^trony ^dtninUtracyi duchownej 
i iwicckićj opuszczać pojadane ^teTiiie, Z lego wynika pytanie: 
jMtn by sposobem Słowianie ci atradl! prawa wlasnoici vWn- 
ftki^ j cay je po^iadaii? Brok hróM hiAtorycEnych niepoccwala 
nam okrtiiWf: ^k\ti -%UTUi posiadłości ziemskir^j w GnntiAnii ii^ do 
połowy VUŁ w,, kiedy ju2 dawDiejue stosunki Epołecino > vko- 






- 236 - 



I 



nomiczTU^ Słowian, w skutek podboju wielkim zmianom ulogly. 
Z ogólnych tylko wiadomo^ wnioskować moiemy, hc SlDwianiei 
zamiłowawszy iy^^ot rolniczy, sioda^Ii w ^wycfa osadach stale 
w ciąsc^ wieków, a ziemią władali diiedftcznio. Zdobywcy, wy- 
jruwttj^ Słowian /. włdATui^i /i?-tii4kiej, ptuwolnU ini inie&fkAĆ 
w o«adach swych na prawie ciytuzowem, niektórych obracali 
w sJugi i poddanych, a czyby zachowały się jakie osady aio- , 
wlai^NkEe władające zi^mi^ d2leditczn^t\ na 1o odno^ttie do Tu-^H 
ryngii aachodni^j, Fninkonii i OttiiftJłi wtadomoid nie posiadamy- ^^ 
Dy^ mo2c. dawne budzo ujarzmienie Słowian w tych kmjacht 
eprzyj^o wczesnemu zbiirzentu stoioZytnego ustroju gmin >!a»^ 
wiuńftkjch tak. i£ wiadomottd o dziedzicach aJowiaAskich ntodo* 
chowały się w ^rndł.-K^łi hL%toryŁ'--tnyi^h, «!« co tlo kr^jiSw zdoby- 
tych póioi^, ZA Karola W , mianowicie Turyngii w«cbodni4^J 
i lewego porzecza Laby aź do Furczy Luneburgskicj. grdzic 
lywiol słowiański trzymał sii^mocni^, a u«irdj i^inny miał wic- 
c^ czasu do utrwalenia Bic w pewnych formach, to w t^nn wzglę- 
dzie znajdujemy windotrio:4ct, rzuc:dj4ci* Światło na stan prawnj 
i tutrój społeczny Słowian w tych Ktronach 7airia£2kałych. 

W Turyngii, we wsi Uackcatcdc czterej Słowianie w r- 1 1 jł 
otrzymali od opata klasztoru iw. Piotra w Erfurcie tny łany dla 
o&iedldnia, aa co od.st4piIt opatowi włókg ziemi posiadana diie- 
dzicznie, poczem włókę tę, wraz z trzema innrimi, wzięli na- 
powrót jako lenn, z warunkiem. Łq po imierci katdego r nich, 
synowie lub krewni z^^cą opatowi 7 Aoli<iów i dziedzic- 
two po zmarłym w Mikci^y^? obtrim^*") 



I 




CI flub!ieqiimlliu, ^"t**^*™* 
nKtiunra piopna |jvcttaii tlC puomm ta irtlU, i)tłH Błck««Łftt J^cttur, tmii** tmc- 
togiic f^cno pr^dpi ApOtulMiitt coencitAiji|i>t pnolicU iiitHloll umtmoiłAliboi in 
Fvtpr^it 4b*:iE«U' Ir^iditff pro slnUuM lołirH tiTar »lmar iivmtiii)C oce tton 
oruftAJ^ł putBtwa cocajaetusituo Sil«te; ^fo <|uo piaoiiJ^ nadcU^o »d Łi«o1cft' 
ilum iledertifil pro nłitllnf ubon Uiai<n H iv rr d i I a 1 1 1 pTBedU 
JKtOlil }Xtm f l(ł' < - > AAC^ pcih>rf» ThlidA. II o « p I 

It % Ljr&rrkt igmii . . inŁ cionfaK LuKbUi tCnull, Oibi-' 



^ 



— 237 — 

w tmnukcyi pomiędzy opatom kościoła £w. Piotra w KrfaTci& 
Ł Słowianami wai Ermatete vf r. 12J7. c«wArt^] w przytomności 
pndolon«gQ IcoAdoZa iw. Maiyi ukJu* w HrfurcŁe, o cUi^i^nc. 
Kolnic>* StowiiLnic w^si wimia^nkowanćj pr/CTznaciyli opalowi ko- 
kiułd ivk\ Pic^lrd połowę dziesięciny, któr^ co rocxni« Ataru- 
»c« wsi i^j powinien byl za nich opalowi skład^^. 05>róc2 tego 
Kowanie £obowia»ilt się w razie nabycia badi kupnem, b^cl:^ 
«yrtii^n^ łanów ti^uinń^lcirh w ii<j2p wki, plAriń iliit-sii^cinn lAk^. 
)Ak^ płacili TeuConi: I«cz jeiliby Teutor Dabył od Słowian b^dj 
kupneiTif b^dJ^ innym ^pu^obsm tan, w takim ro^ic dzitr^ccuia 
lyTko od r<?sxty łanów ptacon;} być mlała.^"*^ — ■ OczywUcie*, te 
jak w l^ckntotc {r. 1136J tak i w Ennstcti^ C*"?) roinic>- Sło- 



lAik. Cunu: li] 4|u«luoT liri lUKtrcfunt ptMt^ln* <)UiUuat maiiK>p, tum illucHf r^Hdm 

ha* r »<d i tati n Jqr« pM^i. ila, I7t nm qłti« lilorum ohiwk, Hłiui rjiu tut 
fROShlona propSnt^cru ofTtnt Alibaił imciJiLli LOeuubU V!t Kclidut cl id Ii « e i ^ 
4l)«l«m ilrlmicli ni^cedit: tolmnt aułem TinM^ctt SUn itr m anfULin unjEuht vi- 
t»VA» X1tf toUdoi: !iDc t^itm ptapŁcr pTtetHcUtn oT^h^ticmen ■!> AbtłjM iopeltAraat 
^il Al'vo»Ii? nollum pliCltiiro ptnoUuni: drrrr* vfto 1«i£Ml(na Jura 
S|mv4i«t(i. 411* ccniiiilfllji mai pto caHłbui vt] furio a1!lr«ifuc ciil|^i>| (jmc inb- 
^ii piHciijaL tciBpoT« it1 loco- <[ILD AbLkit] pUcoeiil. fcnolfcic Ji^brbuuT. — Scliui- 
tik Die Sl)*«n in TłiCTŁOj-cti IMI'|. f ffchuibaU, ViDdemi9e Llller»>l*c II, I. 

*"| NtfUL* Conibll praepCAlli b, Maił«c &ptord, pro in^ubiłi cctfupcu- 
tlMc Itiiu tnicr AbbMtm 1- F<in ibiAetn «l IiuoIm S1»vd* vlld»r Emiitete *. C^ł?. 

CflttMi^ <łti iftitłŁ PraflpoiiUt ac Mjutiad b I^rfoid, Uriir«ivłt ^"otornu* cud 
^Wdtciiu*!. i|Uud MLjicr cj;uu Jlu cunm nutiii viraUl«la ex paitc ttncubUb ilomici 
Htłnrt^ AbłMtU ft Lłpitali ■. iMn li- tifor^ia. fX nud, tt tbUiłm S^atc* m F-rm^ 
■Irtt et smte altcij, ptu i^uiUitii '^L^dms juut <lk-Uc cc<liAit< t^Ht UMii9**^*> Mh^oi 

drtECi ^nnaitjK EiCiut), rucnłui^f liik^ulli umi F-r^n^f^j Alibjtti ptfiolvf odum ib illia 
]intoalh i(ii«« mlifiTtur in r»<1»ni yHIi Aldormsn ap|irHaaŁdi, Iq- 
Wpft, *i SU^ vel r^MD icl r|itaGvi<)ac cuBtrriLLUiloQ« tlbi ccnrtiunLot alicptCil mu- 

ipMfli Tculookiit iu(!» ptnolvil: ti im lcoi4>ai<«i « blivo 1^14 ciDfmn«ip *<l t^unli- 
cvnqu< iii»io Euniua comiziot^n^l, cłi^drn decun^A HcUuin pnedicio »»obió 
■1IpA« itert ti ilr rv|if)iilii fn»ni<ii tD\t Fik^h^l. Mrrnuri ctLom d?cirTialk» a prif< 
4leCo AbbttCf iliidfir iiuniiuU pcrpTiuo pArrisncbil, t^uatnm XVI ciotnplaburjl nuL- 
fow ErfOTUbMiii. ^ &hoaia. Cle 5Łivco la TLoriiigctł. i ScbflnnjUi Vła^* 
Idi- U. 1. 



- 338 _ 

wiania flrfadalł jricmtą dziedzicznie, byli pniwotnocni iJo zawiwa- 
nia wstelkieafO rodsaju lunów majatkoi^ych di^browolnic bex 
ws3Qltci«go wtr^tanłi si^ j;ikił>gf> b^ z«'i«ncchnikJL — SlowU- 
nio w BackMcco mianuje się g o d ć ni I f hospkee)'**} hrabiego 
Ludwikfu byli zaiijiii s\vnlnjOixL oil /olHiwU^aA dwornkldt, i od 
opłaty adwokatowi iSi £awarcio umowy, mioli pr/y tum KunoTTąd, 
albowiem .iwcdlug dawnycH pTAm; »lowla6»kich. 
astano wionych za labój fil w a. /łodiiej^twa I Inne 
winy, któro zdarzyć się mogfty. obowiązani byii 
zapłacić w miejscu i czacie pi ze z opaia wytną* 
czofiycK*' — Jełii to Jnana dcbr/« w calój S*owiaA*/czyjrni^ 
odpovncd£iatn03Ć gminy, »połccłnj| rękłj rwana, Znocw 
nin j(^j objainiliimy w iamin 11 nmi^sjc^J pracy, a ni dodamy, 
tA dokument r, 1136 wnkanij^, jak mocno Słowianie pod Erfur- 
tem. cliociaż ochr^ceni. trzynali ^it; pra.*^tarych obyczajów, w tym 
warnym czaicie, k^edy t>r.tciA ich w ^rach turyn^kicłi, zo^U^cy 
9fi£Cio w pogańriŁwi^ rz^dtih się w postępkach fiwycb sccun- 
dum legem et r&tuin gMiiituin illiu^s,**^ Godut? awa^ji 
t to> le Stowiantu *iied£|c w HririKtcto pomif^dty Niemcami, s^ta- 
nowili jcMCXc w r. atj O!sohn% ^minc* w kliirrj urc^d ataruy<^ 
sprawowali starostowie, iiuni ca Laba w Dr^wlanach al 
doXVlU w,"^ 

Obyczaje prawne, któreini rzi^d/iii «if Stowianio w Back* 



*i>obixtoq|o, cj|f^nii-;wQ^Ł^, R, IJUS ktpłliiLi niUniicitsha, spueitajfC po«l«^oU 
««^ u* wti ?klivhrwłn rłiłiifkim. nirkli: pnrfIkTi aiilnn riikltd «t conun hemie*, 
qa[ vu1c«rlf<i i:«»IŁ itŁc<l«łoiiłr, kl> bu|ii» moii łv*ilixtc 4t «tcro aoni •»*n,'^Ji 
■ tMi, »tiy Rjrnii « naivn? 1 pl^ni^dnch vłiUJtJ1t tfimA^if. Cod, Sul. Ke* 
fb I, Nr- Snj. Ci K * ■ I I w Serbii byli bicy )«L hoipitei v Tufyn^. 

jKti 1 Gubloi jiodil ilo uHoJoiDokl* Je Oiickat I 1tr«1 ci<*1ij. aioijwtty 
mtulo Ż^ldW|, V celu iciąsoiniU tfifknii Ikiby eoii^i {*.M cro^e tmitaa <Vr 
CUlc) potUnowit ubr^ eoIuU luiizic/i)^. S^iifi. if^. ln^AŁicwn. Nc-iic Fnicr. t^fjt^ 

t"f Ki:^ V kolącym g <1iJal B, b r>r«viłttr- 



— 239 — 

^et% 1 Kjfn«tot<» nw; niog'Ty być wyj^tkic«n a wypływały z ojjról- 
ne^o uiŁtmja Kjiolrai^fństwii słi>wiiiA**kit?g« i Ijr/ w^/4t1ki^j wątpli- 
wości pfsysJugiwaly ni^^yi wszystkim lA-spólnowładnym osa- 
dom Słowian w Germanii tak samo. jak i w cał6j SŁowiM^/czy- 
tni^^ iy!ko, **> w iródlacli hititoTyczTiych wzmiankowano o tom 
li^Mkiktudnic. Tak w dokumencie r, 8i8 król Ludwik Poboiny. 
tjijc kU*/tOTOwi w KremJ.y p«wn^ terryioiic, rtvŁl: „za wy- 
if^kiem wlasnok:i Słowian M^^obodnych* (fialvis tamcn propncia- 
tlib«i3 Uboromrii Slavoirum^*"] a cliociaJt jEaniUc^ał. te tu tiyU 
lo&ć d:(iedttcj:na, alt* namo >u^ prr£>/ ftię rO^uniic-, te tnn^ być 
mogła, bo była własnoM;!^ gminy. vf której kaidy członek 
^'1 ilc tlziedzic^m ziemi du gminy nalejącśj. Tam wi^c, gdzie 
V dokumentach nie povHodziano wyraJEcnic, ±u Słowianie sie* 
tj«li aa prawie lennem, w>'pada pojmować ie wlodaJi ziem^ 
clcinla-'*) 

Wła:tnoA6 dtiedjEicina, uiilrój ssnuny, ^pc^^c£na ręka niepny- 

l^dal/ do wyobriLteń teutoAskich, a jednak ^nowze niemieccy nie* 

tyli Me 2 uftuniociom tych niozj^drycli z ich poj^amŁ oby- 

prAVfnyr,h Pao NirmiiK, władają oMidą nłowiań^k^. nic 

ił «ic zludimi pojodyiHcio. Iec2 z całą gromadą, pn^z st^iro- 

« (Adlcrmanaj.**'^) albo włodarza (villicus), albpwiem pojmowana 

hi nuhiwsrj tiKtri^] Kpt^lno władny, lud/tr* w <i<1rKnt)nirntu ^mar- 

[^ a pan straci dochody. Zostawiono więc mtrój gminny olI 

łj wynarodowienia Słowian. W^jakłf; taro, gdzie interes pic- 

ilfiny zachęcał, panawii* nt'Tmiłtocy, jik opat w Bat-k-Stcte (r Mj6) 

rchod^iili JE rolnikoroi slowiai^skimi wum^wc, aby » pewne wy* 

nagrodzenie zrz«kli się prawa dziedzicznego i ziemie swe tytułem 

pnoego zobowiązania posiadalL Niao^wobodzało lo przecie Sto- 

ian od ciężkiego obowt^iku odpowiedzialności za winy w obr^*? 



•-) WrUI pnjp. 104- 



— 240 — 



t3i« jpDit^y dofcooaae: pas ■i wn jg rti j ot tt w M Slowtooai kłi 
|ir»va objrcia^cni^ bo be przynośmy taa zjrak* bcic koeai6v i klo- 



i« eirM»nd«7 1 P«U^: Wli^i, 



f dWvi4<^ 



«J4c cn*ifdldni« dóbr klaMlorów (iildd^ J 
Alavi, rostlci Alavt. j«ko -lud^H 



Kft zufimach luMiących óo dochowieAstwm i paa6w świec- 
kich bicd^blo iDo^wo 9«obocinycłi i ałuiebnych Słowian, którty 
f A ivypuH/cxan« tm w pmbdtoi^ ri^nńe, ^IcbdaH pod^ti^: w na* 
tttvz«, ft niektórzy pwtiicdimi ptocilL Ronnaito^ i miarc podat- 
ków w&ka;fAllAniy r(»:ihal.iJ4c cn*ifdldni« dóbr klaMlorów (iildd^ 
KkUffc i innycti. Oudników 
i pAAhkich Łstano w o^l« 

tni^Ifii^cycłi &lf wyłącznie rolnictwem, ałe 1« pomiętlEy &i«-obo- 
<lr)ytni Hr^^a^Unomfi byli )c«2Cic ludzie ifincf|:o powołania, lOkano- 
wicio wojownU^y, ni« braknie na to AavfoA6w. TaIe, w nale£^- 
<!4j do kUuioni korbejHkief^o wsi Serlislew«, w bt^upAwie HU- 
doshftUniUcicin. znajdujctry, pod r. ito6. osiadtych d£ic«'icciu 
■ ]avoiilcl tnliltes. jt którydi kstióy. trz>'msj^c j^n^ włókę 
vlnni. obowi%»iny byl ^ktad{l^ klasztorowi porlatck w naturze 
i i4uty^ opAtDwi komio.''') Cf słowiańscy mtlesy beiwj|Łpi«nia 
byli to ««mo co wtćaxif^, jnkich znajdtijijfny pod r. iiSt w do- 
brach klajutoTU I^utorborgskiegu (l^fumi^^Sereai), w k^cie micdiy 
Sulaw) ft tsh^, obowiązanych ftluty^ klasztorowi tconno i mają- 
cych tloilcp do sąMw krajowych,"") co wakazujc *<? byli ludfmi 
swobodnymi i ni«puclle^aTi jurysdykcji pairymonialnój. Takich 
iTri1«»ów, wifajciów, treymaJ4}cych ziemie ciidi« na prawie len- 
nom i /lqd Ichmonniuiil przezwanych, majdujcmy mnóstwo w F-u* 
lycach i IŁrardiinburg^ki^j iii*rc€,'**) Mo2eiry więc wnioskować 
U nlatylko w Seiti^lewe, Icce i w innych miejscach M Lab^ 



•U, 4U, pt^ 44. 



^^ - 241 — 

\ SoUwą, miliTtów ?tluwUA?«kicTi Tna*uala być wi^C^. tylko te wu^^ 
domowi o nich nie zachowały si^ 

W Łcji« wsi SertisJerwe. oprócr g wtók trzymanych praciŁ 
niltsów ;^owiaA-bkkh. khHftór posiadał j^^sjfcze 1? włók, na któ- 
lych siedzieli sine My, cbowi^zani do wickM^j nii mile^ da- 
niny, A Tuultu okładali jiietii^Jzłf /a odbywanie drogi do Go^lara 
(itor i^uod dobenc ad Goslariam facere),***i Pisarze nt«m!«ccy 
iDJCBttj^ stnerdów z litanti,^'^) ale ic ludzie noni^cy nazwy te 
rótalU fiic warunkami o^i^dleni^. wska2uj« to wiej^ SertiMcwu- 
W tii^i bcwiem. oprócz 9 milcs6w ?4ovrłaAskich Ł ii smerdów, 
siedzieli jeszcze na SoV> wlokncH niemieccy lattcn. którcy da- 
ninę w naturze daleko wick^z^ od smerdów skUdali. wozili drwa 
do dwom, a wiosna i j&deni^ oaobtst^ ^£bc pełnili.***) W do- 
brach kI;Ls^nrii Kaltrnbrtm w Turyngii smi*THy obok lassdw 
i gajowych (Heyeni siedzieli Iiii3).""( Nie mo£na uigc 
^mcrdi^ brać ^a j^diio t litaHii. W Polsce i Serbii nad F^ab^ 
smerdy podobnio j^k na Rusi siedzieli na ziemiach do monarchy 
■aleJ^ych. ale loi* ich gor^iy byl mi na Riul Wiadomo be* 
winm, *r Mpnryk III cpsan w r. [0|i podarował rycerrowl 
Markwardowi 10 amenlów i żonami i dziećmi we vrta Tuchim, 
« żupic! Szki^dycach, a Bolesław Chrobry nadał klasztorowi 
Tynieckiemu o«adę Czulow ae ^merdami^"") Na Rusi smerdy 
cieszyli się dtuj^ fnofnieJMEym lodcm, aż z czadem w ma5ic 
poddanych uton^i. Wzmianki o umerdach na ogromnych prze- 
itrzoniach Stowiań^czyzny od Dniepru al za Labg w głąb Tu- 
ryngii i Saksonii wak^uuj^ le ItulnoAć ta była liczna wytworzyła 
Uc z uMroJu tpotecrcAstwa i^łowiaAi^kiego zapewne w przed 
monarchiczne czaay, wy£ć) 5tała nieg^yA od poddanych, ai na- 

•") Wy*^j T II. «r. 4U. 

**•) Dił ubrlgm LiUnj eamlieh di* ZmunJi, d« Tff«ft4kfi(t4 ItuUo. Miii- 
■medu IU£hU A»M«pt9. Mał-delHUK. t, 679. 
K ***) Ltndiu. Dai SłIijuL 13. 
B **^ Scbelu, GoUi. Jer LauńU, 571, « Sch^Ifien^i i Krcpij:**. Dipto- 

T«iii IV. 16 



— 742 — 



fimMchK Un* kię ]^) poyor&fiył \ do nil&j^ warstitfy uludnienia. 

NŁl^J od ftmerdóii' f litów stall chJopi; culope. maiw 
cl|>Ia, Hiirvi, ho ci, jako nłewolni<--y «*ób prywatnych. Ła- 
dnych praw nic tniuU: niofcli byd ro^darowywani 1 &prMdavp"anL 
W i\ I i4<i Jmlyta luieni kla^^toru Kaltli^at^kic^o, w bbkupMwie 
lllldeehMmbklefni nad \V««r^ rozdarowywała rólnym oeobom 
Oftftdy ł chłopów iculopc) w Barde^fau, na pomeczu Ome- 
nawy,'**) W XIII wi«Vn chłopów z^ano k lohNl cii t*?,"*) 
a I uru JmucM pToAci robotnicy w Westfalii iowi% si^ k t o b s- 
laut«, I nad noką Alkt^, w okręgu werd«Askiau klepp- 
1tiul»>'") W SiloKwiku cblopów na jiłdn^ włóce idedi^cych 
TWano boi frl«uta.*"> w BawaryŁ \ Austryt robathon iro- 
ho:owJBi •*') i robwakŁ*>*> 

Hyli wtcc Slowiaoia w X— XUI w, w Saksonii I Turyn^i 
rMtnaityvh kondycyt: jedni skdficlt na ft'w>-ch bcmjacb dne- 



rAtorm 



•») A. Iltfr— H|7- JwHki ftbbaAcM IMC a»«l a« 

«MbtufeK |>aafc|aJ « i J *»a«lł M. Dt utm C«kabftf (ap«4c* 

«i»iMHB fgakutf ca> IUfcbc«fe» tdrwMfta «Mdp*afe ttoacnw i*( 

■ ąlO^« (C«4»ri)... «lt cam ^ VUii» RJkbtfW nAk^cjto 4«A ticńfli qmaur 

mśhki^ff^ ątk lEiMakB ^niMnii ca]«pc (c&lupc) I U|x4ca Ktc vkle knajrcb 

odLAi « «k^f WictaABHhMBi B*d DSMUW « fałilMiciM, a 4«« gl i wic T - 



=s 



^ui«««au iP«aM »• ^^ sfawiH 31N j*Ł 

«^ ttnJ r«iM 1iMv: « m| niB ^ B«ad» nltr dff* Łbiw «U- iMnr Bołi>^ 
«iai»VlMl4aButavrtft te kaOM hAeIk* Bnlw. ^ a^om AiMttfr W««* 
toflbiMa Jbt Ifctlnli^jlIiB WM»tet 1774— iTab X. Ł. 7^ V- ftal>. 

W^Mtaa «bokni tirvuhiiic« ode* w ftlBanateh 

^fci^i bi feT iK ]W*ip« OuiiiMkŁ ttttt aOtt^ t^t ^^tei. AAIwfr W^m-H 

b«jK r. UJ- K !457. 




— 343 — 

diicn&le* KacKowuj^c praw^ obycujowe, u«trój gminny ae 8tafx»s^ 
tu ci«1e; który odpowiadał ra pon^dek w aminie i od j^j imi^ 
nia rcolEczal lic z probQ*tj:an?in i mił-jitcowym panom osady, — 
innJt o««dloni na licmiach kościelnych i r62nych pandw joko 
caynsfownicy (wlocijici lub na pewien cias — tego le irMel nie 
wlda^) ale w kaMym razie zalei^ii od juryjfdykcyl patryTnonialn^j, 
Łft wyjątkiem wićaziow, podatki płacili wcdHig: ujnoVfy, kafdy £a 
>ir1>ic odr^-bnii;; nakotiiec chtopK w £ct^em uuŁCZimiu poddania 
bmpTAwnł, Ale czy w^ stłum jednakowe polotonio ekonomiczne 
pny^^hj^wa^o, / pftwnoicią nic wiemy. Iccr. jcili do biedniejsrych 
1 nich mgrodnikdw sio^^owano prawa, jakie m^mieckim me je- 
rom pri>>iu^wałj-, to io& kil godnym byl politowania. Wia- 
domo bowiem. 2e po inilerci mejera lub Jtony jego, ct^tt hj^u* 
^Luiy, pod nazw^ HeregeriLthe ]ub Gerade juła na 
kony^ć pana; jonart pan — cblop £nowu podatek płacił; chciał 
Kły chłop tnwlt, musiał panu podatek za po^ewolenie zapłacić 
^Bedemundi: zechciał pan — cłilopa wnet wyf^icdlano ; ojccw- 
sk^j nicdciby (abgemeiertX kiór^ oddawano inncmLi panu. 
lub lagrodi; do paiS^kich posiadłości przyłączano^ prze; co mnó« 
stwo zagród zniszczono. Położenie nili^sego stanu ludno^Aci, po- 
gor»Zjij;4C ^ic od wi^ku d^ ^\ir;kii. ^prAWll(l w koAcu winkdw 
irednich kri^*awe powitania cłilopdw.*^^ 

Pozostawienie Słowlancm w niektórycJi miejscowościach 
praw obyczajowych nie byio dni Usk^ dla nicK ani szkoda dla 
ujarzmicieti, W owe wieki prawa ntii były jeiticzif ^'^kodyfiko- 
wane tak. aby Ziirówno wuystkicli poi^danych pastwa zobo* 
wiązywały. Rządzono ^ty po większej cz:e£cl prawem obycza- 
jo\i'em i nie 2ywiono takićj zaciętej nienawidci międzynarodowa, 
jaka »i^ pćinit^j wytworzyłji. Szc^rgólnie w dabracłi kościelnych 
adminUtracya nie icie^niala rządzenia u% SJowian prawami 
własnemi, byks uiścili się z ccyn^zu i otłowiązki swe pełnili. 
Tak było przynajmniej w krajach, które pod zwier^hnoicl^ 



^} Gnibot EK« lr«DUc BT«u4idwcJ|C und Hiaiiav» 1 19— iA9« 



16" 



— 344 — 

arcybl^lntpfitwsi Mo^^unckle^ jroauu%ity. Luijzic mistcąo sunu 
cculi. 1« byt ich w dobrjich duchoirnych uioiniejszym by\ od tego, 
w jakim io«tawalt bracia icli, obróceń) w pod<I«Astwo panóv 
świeckich. Z tego powodu ^tare pr£y»t£>wi<! ^losi: ^ui^^*^ ^^^ 
Krumm.HŁdb wńr j^uL wohncm- (Pod pa>t<jrAłom dobr/-r byIoiyć>.**^ 
Do priytocionych w ogólnych zaryfiach praw słowiańskich 
w Garmanii. niektóro uccegóty i objaśnienia dodamy xc Zwier- 
ciadła SaskUgD i dokumentów wn vAa^\\Niim mtejftca,*^*) 

B, Rozwiffumc bylit niirmlDwcgo i ifiikumi! SJowuin w Gtrtnnmi. 

At do C£a>ów Karola W. Słowianie składali g1ówn% masę 
zaludnienia Genrranii w^liodniój. Gospodarstwo rolne, przemysł 
wiejski, kuplectwo i kultura kraju »poccywaly w ich n^kach. 
Posiadając wyiwar/.ony i. ducha nunidowrgo UKtrdj Kpotricuiy, 
prawa obyczajowo, wy&cklo umoralnienio a przytem sil^ liczebną, 
lud słowlańńki mógt skorzystać i zabur/eń w rodcte Merowin- 
gów w VII W- i jeili nie w całt-j Fmnkonii, Turyngii i Saksonii, 
to pr2ynajmni(3j we w^chodnićj czc.4ci ziem tych szakal ocalenia 
w /wl4£ku £ ^silednind Czocimini, Serbami, Obodrytaiul. Bra- 
kowało mu przeświadczenia o konieczności organtiacyl paA- 
st\vow6j i wojennej. Idea poleczenia Sło^-ian w jcdi^o państwo. 
podiłieMona j>rxflr/ Samonn w VII w.. pobudYJU Serbów w Tu- 
ryofpi do powstania pod wod£^ Derwana; okottc£no£>ci &prty< 
jal/. Ale po śmierci Samona dzieło jego rozprręgło mc. .^owianie, 
marniejąc w bycie plemiennym, niezdolni byli do «Uwienia 
oporu przemakającym siłom Franków i Saksi^w. 

Wprowadzenie chrdieśda/istwa w Vni w. olwier^o Sło- 
wianom w Germanii drogę do oświaty, porównania %\^ ze zdo- 

^i;ntticcht, «fliflc Jla dłitj<i* S^^wUft w Palalyniclp (r 7;?lj, — mc T*>-ro mi prayifcpTfł. 
WnJtic n«'"'«tT(1' ^^aA ScnJrcchl, u«bnofri«n« dla mi^uiaiiiy SluKiaa i C«<ctćv 

nAcDi cŁiuic^Wj^b MicmciW % Slonńuu (<[ui» imiua lfl£ii cc fcnlit aon nul), iSJ* 
1fUtfi« ah lUe SUwcn td »tc(c miLooLOt ijui oct paao u«c lec* ^iILu utUilLui, 



— 245 - 



W 



iini. j«&U tk\e we wiu;yfiŁ1cich, to przynajmniej w 0K^]nyf:ti 
prawach Wdw chrirc^ci<Łńskich i zacbo^^anlA narodowości wln- 
&n^. Rozkai Karola W. o zbudowaniu 14 ko£cio4<^w wyłącznie 
dlft Słowian mu\ Menem i Radnicą Jidawol aic zapevmia^ im 
oiwiat^ <:]nvHunAA-%ki^ w duchu nar(x^owym, Nin cicuzło do 
t€Sa Ni9pr7}^AJtni Słowianom biskupi niemieccy nie dopuścili 
używania « kociołach jcjyka słowiańskiego, a czy mtcH jak^ 
tnotoi^ i ery lyatyW Słowianie dobljat^ się nauki w mftwi*- 
ojczystej, Władomo.4ci o tern w dzidach nicr znajdujemy. lym- 
c^OMin Niemcy, prcyj^wsiy clirzot w VIII w. i organizacyc 
pgiAstwową w !X w., cywiluowalj się. Nieokrzesani panoivie 
ftiMry, otac£a.j^c dwór monarchy, j^najomili się zo iwycKajami 
I ogtAd^ 7arhodni^ klai^tory wpriDwa(^/a1y naukę pi^ma i w tA" 
gospodarowaniu kraju kultura wy2&z^, ^r^^dy Głnwiań«kie, na- 
pełniając ii\^ przybyciami z Francyi i Italn, i^tawały ^l^ o^ni< 
«kami pryi-mytlu, kupif^ciwa i wyobraidS cud£On(?m<«kicrh, mowa 
niemiecka na dworach paA^ich, w kościołach* £Ądach i na 
wypmwaiii wojennych ^Uwała sij- jc/ykiKin powwticbnyni. 
k^talconym w sokołach, oblatującym wKeyMkich mio^^rkafcow 
kraju. W£ri^ podobnego otoc^eria molnicj^l Słowianie s\o- 
sowa^ *tc musieli do zwycaajłłw panującej narodowości, »a*kar- 
bb^ łaAkę monarchy* powolność władz duchownych i świeckich, 
zb&la£ »tc zxi zdobywcami A jak /^wfrz« 1 w:»icd«ie obaw^ 
o *iracenift do-^utk^^w ^Wmskich pobudzała mołniejszych oby- 
fli do bratania s{^ z ujarzmić iclami^ tak i w Sjowlań^czyinie 
lAskit^j prtfłłlkujnicy firinjilowi stan w.lju^hwtki n;ijpr/iid od 
narodowości włatndj odpadł źródła nie dochowały wiadomości 
o panach słowiańskich, którzy od narodowości władnej odpa- 
dając, w mas.ie nobitów frankom Sem!t<ckjch utonęli, ali- łe w iy- 
lach tcrainicJTizych panów niemieckich krew r^tachty slowiańskiój 
płynie, poświadczają to wEmiankI dziejowe,***) Niejeden z pa- 



***) Thicim^r^ It. c li puwLJŁ. 2g Wilhelm, tya ca^a* Oltota h uro' 
■1*00/ ifpnirilnp ł rTdlkl niCRc lnicy i SloiA-liokt Ict* lodu tzimcbf- 



— ią6 — 

nów tych nin ćoTPyi]^ nię nawet, le ród J«go poC7^t«k iw6i 
i sainofność przodkom słowiańskim KLwdsiycca.^^^} Niejedna 
bugata ofiara ticmiandw Stowian doi^d idobi kokioły nie- 
mieckie, a potomkowie ofiaTOdavn:ów nie wicdi^, to przodkowie 
ich. unikając upa^bd/cnU la 9W% .*itoAviaA5kic pocHodzenitr, kryU 
się 7-e svv^ namdowo^ią, czyniąc /Hpisy koic^wJom,"*^') 

Mocniej i dlu£o] nafx>dowoAci słowiańskiej trzymały Kię 
nj£fln stany, pozbawione widolujw i nadziel na otrzymanie łaski 
1 priyJAini tijarzmicicli. Byli to ftwobodni rolnicy-dbfledilce. c/yii- 
^^owDicy, wi^-^c i różnych katcgoryi chłopi, .słowem ludność 
wiejska. prAC^ i lie/na^d^ sw^ iniponuj^ca aJt do X w. Ciuli 
to panowie diichoiA-nl i iwteccy I Ju2 od początku IX w. starali 
oie o wzmocnieni*: żywiołu niemieckiego w Germanii wschodniej 
.spruwaflirftilictm knloni^ItW / ziurhodii. < Jprrac^.yii Ui d^n^la sac 
wieki: koloniści pojedyAc^emi rodzinami fiicdliU si^ windd Sio* 
wian, Iccf pustek b>1o du£c, a kolonUtów w poka^nicósfcj ikiki 
nie było zk^d wjrJii^, bo i za Ren^m ibyiectnych r^k do pracy 
nic było wcolc. Niespodziewanie 600 rodzin MoUotów, unikając 
trwogi w ojczyiiiie jłWt?j. OMiuUy i-v t;6rach llaica*'*') około 
r, 1071 i odt^d dopiero narodowo^f ni^^niecka lyskaU «z^rszy 
rozwój w tej czysto słowiań.-Łkicj kminie^ 

W [łołudniowrj Frankonii o»dnir:iwo franko-ntt^mirckii* juł 
od czasów zniszczenia Awarów przez Karola W. w koA^^u Viii 
wieku, puouwalo ai^ ponad Dunajem a£ du PannoiiiJ, tecz zja-* 
wjenicF ^ift w koAcu IX w, Kladjarów nad Dunajem, pogrom 



ulcu ^i«fUikuj>a tr^nicAskiico byl IIcnriŁu SIayu* hs^— Dii}. W k*i(3iŁ«ic 
Ujipt rM WcnU^w de Crutrruiein *e XrV w. iwil ti^ )tuctt aobiMf »!■• 
rut. O IfJB n>ilu« niiqj *- 35S 

**) ^lyaay iiichcolo^ MinvcTit«di utfjiyiaajc. ic ciucnu cjfU ukchij aic* 
oiccku*) )rtt poe]i[>di«iiia «>avi4^<kuc»^ /riucbrid 4. łlut-V*niAt, 1S74. tfrfU 
7 i 9, MuiifeKki Aitdtfcicllvcblti- 

<*>) W tlf^tiM onkrw)«v^v klnfiomtn tiilili<Atl:lcfBii fninni aithlArych 

I t 1 K. 1136 ^tiif^un malirr Goiłwlia^lłi onmbr fsm «łii( libcTB> 4I1 
SU^t «4l<iit ou<-* d«k^4i-rl t'! i>ftT« ■ G«cirfii U Gtibenbc;..* Kfbeo Rrc- ^*' 33! 



— 247 — 

fEtiaazny Niemców r. 907, potem najazdy Majarów 1 i^puston^enU 
po c^lej Gcnudfiii odrzuciły o^itSnictwo frAnko-nicmicckic na 
2ach6d i %em na cały wiek w&lrTymaty posuwanie 6.\ę kolonhtów 
ku wschodowi. Dopiero po odp&rciu RladjarAw i vrznowiCTnu 
Xf3irki \Vsi:boilnIf>j «Or!^>Łi;iTPtL:h) w koArm X w., a h^iTriziej 
w XI w., osadnicy z Baw&ryi ponad rzekami Nab^, Rzein^ 
I Kubq pomykali mc ku ^ranicon^ c/e^kim I na karc/owbk&ch 
w gdrach lakładali osady. Juko prj:ykł;ul podobna kolonizacyi 
iDoiocny prj(ytoc«yć oi&icdlcnic sl^ pustelnika Guntera w Nord<> 
w&h nd pograniczu Czt^cli. M^^ Cen, podiodz^y / k&i429C«go 
Todu iurynf^'Aki^Ro. krewny króla wigierskiego 4w- Stefana, 
prrywcliiftl habit rt-guly iw. IScncjdykma (r> loou) 1 h^:^ Joi 
mnichem kla^Jtoru dolnc-Aliab^ń^kiogo, csiaHl (r. tooS) jakn 
puetelnik w Nordwalt. f^dzie pocjąt pracować nad podiiias^ieniem 
kraju ££^ nUnu n^lury. Owrrcc pracy jogo były znakomite. 
W r, Ini9 hi<kup pit-vow«ki Błtmngar, priychyliw*?/ »i^ do 
pro^y GiinlCTAi poświęcił zbudowana preee tcgot kaplicę -w od- 
dal^nm iu\ xiimip%ikAnhi tudii w KanlwalŁ*. W ilzi<!?t^ci^ bit 
pćintiój c^fM-£ Konriid 11 nadal koSctołowi przei GunUn^a sbiw 
dowanemu w Nordwalt. obsiem^ priealrzeA wzgórzy, po nad 
wierzchowi Od ml rzvk: Rzełny» Kuby, RStnlnawy, &wdrcawy aź 
do granic eze^kicłi. Gunter rbydowal inn^ kaplica w mieii^cii 
Rimirabfi i ^cielkę pticz g^ry do Czech przeprowadzi. Z^i^tugi 
Gllntera w ożywieniu dzikie) miejficowoAcŁ cesan Henryk III 
ottoboym liftem po^^Aiadczy) ^n io4o)*"*i, a w r. to.|f po ttjte 
iUHIeJc4^ BTi*v,nii:kij zwntii*j, wUrgn^ł ilo Czpcb. Sam Gunipr^ po 
io letniej ptacy kolonizacyjnej, zonarl po stronie cie&kiej gór 
w Breinlcy i pochowany w klasztorze ISnwnowaktm (1045^ a Co 
w lym jul e/a-Hii!. kił?Uy ruch hiindlowy lak %U^ po ur^ad/fin^j 
prjcz ntcnfo tek2cc rczwin^f, ic ksiąi^ Hrzccyslaw I u^^anowil 
na niej komorę celn^*^^) Do zbudowanych za^ przez GlInterB 



*•*} Citai. tttj. Ni. <ja, łł, n>s. 



- 348 - 

iJcU^ów i^romadnli &]C sąsiedni Sło^Ante i Bawary, okolica 
zaludniała Aie i zniemc^iata tak, te naw^ natury miejv;ow« aIo- 
wiańi^kifl pr74<obraziły sv^ eto nicpoTn^nia, 

Podobnie dziato się i w innych stronacłi Ciarmanii wscho- 
dniej. Polwine dti^tn budowały kaiiUcc;. kołaty, klauŁory, 
"kiór^ !h20T3yfy chrze^ciaAttwo a nzcm mowu i obyczaje nie* 
rnkckicn Okofo tych domów bo£ych grupowali się przybysiCi 
osiadali i pod protekcy^ rac^dow^ czuli się jakby we własnej 
ojoyiruci. Ale priyhyfa.6w nicdostawulo, aby mofcb żywiołem 
^wym osiedlić gcMo kraje na wschód od Wctcry połocEonc. Do- 
piero w XII w.» gdy vfy\evry morski*? dokuczały llolimdroir. 
Rtle^kaAcy zagrożonych pr£«r fale morskir^ okolic poczęli sl% 
na w?<:hód wyncisić. W r, ifo6 t błntniTttytrh ukcilic uj^ R«iu 
koloniści hol«nder%c>"t OEiadtsiy w biskupstwitr brertie^ikieER, 
Marzyli się dalej ku wschodowi po ziemiach slowiafetkich-*"^ 
W polowie Xn w. tłumy FUmatidów i Holendrów na wezwanie 
Albrechta Niedźwiedzia. Ilonryka l.wo, arcybiskupa majifdcburg- 
*tkiego \ iimych panów niemieckich, spieszyły na osiedlenie 
nad Labtt,, w SorbU^ t.u£ycacb. Starej marce, w arcyblskup5tvle 
magdcburikicm i na ziemiach Ohodrytów, z^ztc im na dogo> 
dnych Wftninkrich oddawano /ir^mit* i osady rato, po wy^anitl 
a nich Słowian, Z iłtim^^w tych co&uwato cokolwn^k po drodae 
dla osiedlenia na zar.hód od I^by i Soluwy. Pracowi^ch Mo- 
Inridrów s-indtono najcKy4ci'>j w mii*j*i(;ow<>!tciach po<lmokłych» 
aby wznosili tamy i osuf^ali ^ki. Zachęcony przykładom in- 
n3fch biskup Ualber^tuilski Ditrycłi, prj:«EMat/ywszy dU osie- 
dlenia mokro przostrzoniir ]>omicd^y rockami Oker 1 Bod^, po*' 
dzielił j^ po so huf na h&tdą now^ o»adc i takowe a pomoce 
Szulców /aludniiił w r. i ił^o."^") W tym£e prawie r zasio biskup 
hilde^htimski Mcdlil między miastem Hannow<*rem a MoriUbur- 
giem rękodzielników hoLendersklcb. którymi szczególnie opi^ 



N*) Klndvn 



Vt\Ht 4ltft RMiUboDg Wetlin o* IC6la, 7ąT- 



— 249 — 

się (f. >iyć>,"') MlaMu Han3w>wł?T olculu t^^jjoi L\/ahu 
tH^^Mlillo ^iC Tiaiullarzami i rękodaridnikami z FUndryi, Włoch 
i wfócx4cymt ^\^ p© świecie Cyg^Anami,'**) WogróJc drug^a po- 
łowa Xn w, \ początek XnT w- celuje pTv«rzucan&em się ilu* 
mów i zachodu na riemie «.lowiań&kic. PrzybyB2<! r>chło ir^tali 
się L ziemia. przywławcr^-Ji M>bic usposobienie panującej ra^y 
i na równi 2 Nirmcami te w^cgstrd^ p& obdartych 1 upośledzo- 
nych Siowian pamali. Z swojej strony duchowieAstw^ nio- 
iT)i«:kii*« d^ekie od myAIi iiduc/a^nia SluwiAn w ich mcwiK oj- 
caysi^j, nic: db oświaty m<! zrobiła Słowianie ts^i, nauczani 
w kokicle po niemiecku, w s^dacJi wysłuchując wyroków a od 
ponów rorkaadw w mowie nit-mleckiej, dcciskani Ołl pnborców 
podatków t niopot^iadajijc Godnych środków k^zulccnta itię 
I pomoce mowy ojciyiitej, mamicU w ciemnocie, przywła^ac^ali 
^bi^ wyrazy niemieckie i do obyczaju cvdzoziemc^kiego sio«owa( 
M^ municli. tak ^c imion narodowych słowiańskich w Grrmanii 
nic spotykamy wcale. 1 jedliby w doknmcncir; r, flflfi nir wyrnian* 
kou'ano wyraźnie, że czynsjwwnicy ziem królewskich Wariman 
i Sd.\4> byli Słowianami,'**) nie podcjr^tywalibySmy nawfrt aby 
u Słowian podobne imiona znaleJlić idę mogły. Tak Kamo nic^ 
powierzylibyśmy, te chłopi w« wsi Bakstcte (r. 1136), Luzicho, 
Herold. Odallcłi i Kuiiuw mo^łi by^ Słowiaaami, gdyby o tem 
było w dokumencie wyrainie powjedifjano,*") Nadawanie 
łtyn-ia-nom im»on niemieckich t*kr)'to pr^cd polomno^i^ masę 
IemIu słowiańskiego, a bELdaczom przi^szlci^ci odji^^ło moino>ć wy- 
rozumienia iródrf diiejowych we W2^1$dxio elnoTogicmym,*'') 



**') Gu>kc t>lc L^iiJr tf[iii]iitc1ivcic u. łtinno^^er. 14^ 

^**) O tiloUniu Htnanwcrn, Mcf<]|Al]r w T. II, t- yi% niftkfuej pitj, 

vu£tkłe prwkngcbf na ni*intvcki Ud i umitil Cłtch. P|«ku. Knm«<, Sj:«^c, 
Lu plM{: OuluDCi* Btikcip Sdmeulcr, Sdititiet, Fijcli* l I. ^^ Mo ikl ŁiuŁhImćj 



— 250 — 



Dopóki Powianie trwali w posf«Astwi«, patrzano na nich 
juk nu b&rbarzyików, niegodTi>ch porównania się i chrseficia*- 
naiTu, A gdy mc HtAli chncAciAiumi, okalało mi?v te Id n!>^o*(ta* 
t6C£no było <Ua porównania ich i Niemcami.*^! Adoby uniknąć 
wzgardy i poniienia ahrze^danin musiał io&iać Niemcom* a do- 
póki ochrzcenl Powianie tnymotl się DarodowoM własnej, do- 
póty mcprzcfrtdwali być w ochach Niemców natio prava et 
per V er s a.*'') Tymczasem slgsunki ekonomiczne od wieku 
do wieku poR;ar»2a1y łi^*, pocfwalcenie swobody osobistej i su- 
rowe obchodju^nic ^i^ p>anów nicinieckich i pcx1danynii wxra* 
9tta1y, niim4wij^r^ do Slowiitn i pni^luinwanir ryi^atiow^t nuro- 
dowcici ich srolyły sŁ^ corai mocnioj. Wszystko to podko- 
pywało byi narodowy Slowiui. Zbulaln pr/r/ wlf^i umy^^ty 
przytfpłały uczucie narodowe, bławaty slg obojętne na i^wt; oto* 
cxonte, a raz zArwawiosey z tradycy^, ^tacaa^ się w przepal 
£wątptf;nia jak w piekło DanU, be£ wszelkiej nadziei ratonkti, 

W jaki sposób proces wynarodowienia Słowian rozwijał 
^ic, nikt c<!go nic zapii-al, prawdopodobnie jednak, £c iO£wtj)- 
janip bym narodowego orl bywało się powoU. Po dłngtpm 
i uporcfywom w iń^gn kilku wteków trzymaniu się starych oby- 
czajów i pDgańKŁwA, Słowianie przyjęli i:hrzc?^ciań>two wtedy, 
gdy jul Niomcy wypn^fd^iU ich w oAwiacio i rozwoju ma^ 
teryalnym, pr^ez co imponowali wy£^zościf moralna umiejęt- 
no Ac 1^^ bogactwem i położeniem politycznym Słowianie z a i, 
pozbawieni kLuiu prz^wodnicz^c^^ oświaty, nioinoicl ksztah 
ccnia się i do ^Unu chłopów zwrpchniccl. wiedli tywot marny 
w ifOftkach o b/r codzienny, nt do zupełnego stracenia mowy 
ojczysto) i poczucia odrębnofici narodowej. OkrtrdbÓ cza& wyna- 
rodowienia Słowian w każdej mirj^cowo^ci nitrpodobna, W^ka-* 
zaćby to mogły kti^gi parafialna, ale cakowo znikły, w ni*- 



*^ A> Utjf' 0(lo Irarer Wtfldml umkIumiUi %tĄ nMirŁmoaio Im* 
^Mii, 4ai«f t tli lc«i tlstici attui, l<t«»ei- n«i^ Xi, 553* ^ lum- 



— 25" — 

których cylko miejscowościach, na mocy ;fT<ddlowych wuulomoJtc:!, 
nołwiby w prxybli2«niu ckrc^li^- gdzie w jakim czasie je«£cze 
ai^ mymali Słowlitiir, «i gdcic jui się wynarodowili. Tak, 
s roxpor£ed2^nid biskupa halberstadskicgo^ G^rdol^ przecl «mier* 
ci^ jego r. iioi o uwolaieniu mieszkańców wsi KJcin Kaltcn- 
born chI i]xicNiR<:my Hłtjwmi^ftkittj, muił-tny wiiionkuwaii, Jte 'W lój 
w«i Słowianie w końcu Xn w, jui ftię wyn:iro<lowili.*'*j W iu- 
nych miejsbowośdach Słowianie iwymali 5ic d\Mtć), ale najdłuić} 
w niektórych mla*»uch, z praylt^yłeml okolicami. 

Wzmiankował ii my jni, io rolnicy ^owi&Ascy, unikając bru- 
tdln<^go obchodfCniA si^ panów i idncr^tw* ich, ud^kili do 
nowo zaldadanyck w grodach slowiafekich miftsi niemieckich, 
gdcic przytułek t ulgę w niedoli majdowall. — Przemysłem 
1 kiipirrtwmr w mUst^irh bawili ^\^ Fr.inki i ?^ytHi, 4lif ich było 
mało, a do pracy Itidzie potrzebni byli. Przyjmowano wi^ po* 
CE4tkowo Słowian chętnie i jui w X w. musiało ich być w min* 
9Uch dużo, klndy Otto I w r. 961 roceka^, aliy w.<uy-scy S^o* 
wianie, którty iHflifti do miast Krozc, Barbo i Kolwc podatek 
kii:%cici1uwi k, MaurycKgu w Md^lfsbur^u coroc4(ii»f i^dtl.''^) 
Domaganie i;ic panów o powrócimie poddanych ich w miaittacb^ 
osiadłych, wywoływało kweaiy^ o prawach osobistych ibiegów 
\ otrzymaniu po nich spadkUp do kcArego panowie prawo ^lobitę 
roidli Jak KiłAtwtano kwt^^tyi^ tę w X i Xl w. ni« wiemy, 
aJe rzec/ pcwnći, iL- Słowian uU' wytlawaiio panom ich, Pó/mt!J 
wytworzyło si» prawo, ktt^re znajdujemy w statutach mia%ta 
Goiłam, potwierdzonych liftem ce^arsa Fryderyka U r, 1219,'^°) 
sfoinnitliiWAni? w ti-n -spcrwt^b: kto /^mli->xkał w Gii%far£», nit* 
b^d^c w poddaństwo zwrócony, ^adku po jego śmierci nikt nift 
ma prawo potrzebować. Kto rok I dzieA jeden w Goslar^e za< 
im9££kal, ji^t wolnym i narówni z Irnymi mieucfanaml po^li 



«■«) £«nxł>cia D. Ftar»-V4Mni, 1174, Hftl# |l«ff, 4. 57, 
*-^) WyUt |«*jp. IB>. 

haKir|uiiA^>uu G<r>tMUCL^i'j3i cl ficLuoium tccioniiKi trbil ici 1^-7. liK Jl, p. 3i^. 



— ast — 

prftw&.*'^> Podobne prawA pn!y]i;hig^waty zbictgom wiejskim 
i w tnnycSl północnych mio&tEich, a dla Słowian scaly się ko- 
twica ubawienia na pewien czas^ bo pófnl^ (fdy lazdroii^ kup- 
ców i przemy st owco w ^aKktch sroiyla się nienawiścią do Stowian, 
odmawiano im praw micr^klcb, wy\%ciAno z cechów i do nauki 
nemlosł n\e przyjmowano. sJowem ogranicsano swobodę pracy 
i urobku. Zubo^i Słowianie muabli mieszkać najczęściej w oso* 
bnych dKiplnicach Tnia?.u lub na pnctlmirściacłi, ciętko praco- 
wać na kawalele chleba, w ncd:cy ^pomina^ o wszelkich Inte- 
resach duchowych, wynarodawiaf stc- O tena wszyMktcm bc- 
clłifmiy ntipli ircctnuSi^ w c^gu ninit-jsjr^" |>r4try, mAw:*^ obs/nmi^j, 
a t>'nicxasoni uwagę zwrócimy na wiadomości, jakid fiic echo- 
wały w dziejach, o SłowiaracH w miastach. tudz1e£ w nittktń* 
rycb okolicach Germanii północni]. 

Do naj dawni q.vcych mia^ niemieckich i grod<iw slowioA- 
skich powstałych nalefy Cios far, okolice klijrego, jak powie- 
dzieliśmy wy^],-~*) zaludnŁusio były przez Słowian uf. do Xtl w. 
W pobliżu miaAta. góry obGi« w metale wcześnie wabiły do 
6191^^ yórnikłiw z Frarkonil 1 Czech, gdbzio górnictwo kwltnęło 
J^ prted X w. Cudzoziemskich giSrników Saksy zwali ogólnie? 
Frankami"*) ale por<^wnAiiif' gwary w llar»^ wskiwjjjr wirlkit* 
jój podobinAittu<o z utywAn^ dot^d w zachodniej czc£ci ^ór kru- 
szcowych (Erzgrebicfffe), gdcie górnictvro scarsEc- posiadało uzdoU 
ntonych g<Smików Słowian, do Frankonii natttJacych, Z tego 
powodu wcawan>'ch do Harzu górnikiJw zwano Frankami- *^''"J 
Typ ludności pracowitej i wyrazy w inuwtłt ^órnic/^j nieniLEfŁ:kif^j 



JaIii nad Taz (Ł. )i. lutli uchtlMcheo Rccllc i Jikr, 6 WutTicn, ,\ 7t^) Is 
HcMlar £flrbt lut. itf ft*i nrM\ taA mtt *^m iibncfn niifffent ztfieb«t Rrclrf. GuUir, 
T3|« l^riik Di*iiiuefc«dft und lUoMtwr. 147. 

■ "^ Schrtttviv i{i»Kńi<|ic« Bcriebl von Aiilfciuft upĄ AmŚtog ón Bcry- 



— 333 — 



przypominają (luvvny wpływ Jtywiolu M^owld^skieigo na zadnie* 
nie nńdj&cowd;''^) a kL6dyby &i^ SlowUnie w GosUrze Ł okoUc/ 
]e^ wynarodowilL — wUidonioSci nie posiadamy. 

Na północ od Goftlaru znany był w X w. starożytny gród 
KłowbAslci l>ji1ftj, fK> ninmWlcu D^ahUim, mul n^k^i Owa- 
krą.*^') W grodki') tym wójiem dziedaicznym (jude^, adroc;L- 
tufl) bywa) jed«a £ rodu ^!achetne|j:o, kKóty według iturutbzkA- 
nia, d/idll «tc na von Dahlum i von W<^mk*n. Pototnkowie 
tych dw^h latorośli jodncgo rodu na przemianę piastowati vrla- 
dflę ( na pr;rylł?t;ł-Ł okotijjc jurysdykiryc hw^ ^erzyti. Ale^ gdy 
w f^Tfied^twit? nad Owakr^^ ze !ckcpi<Tnia ludnoitci nalei^c^ do 
l>ankwardcrod<^» wyrosła osada brunswik. kt^rćj Henryk 
Lqw nadat w drugii_'j polowie XTI wieku prawa miejskie, zna- 
czenie grodu Dahtum upadło. Wójtowie t rodu Wendów 
i T>Ahlijm cic.N^yli mc jestcŁe usccj^uplon^ wład?% mŁ do utrwatc 
nia Mc ustroju miejsldego ze wero&tem patrycyu^w i cecliów 
(is^6— 1370J, po ccem wti^d^a wójtów upadla, nacwa Dahlum prre- 
inienita sił; w Vpgi«Ulum,"*) ale spo^b labiidowania osad^ na- 
jiwy muriscowe i zwycMJe ludu £wiadc^^ ie w tej okoiŁcy potom- 
kowie Słowian mits^ka]^*'^') W Brun&wiku.znanR były w Xin 1 X.IV 
wieku ulica i brama Slowiai^^ka (platea Slavorum, valva Slavo- 
nicn, Wcndo-dort), częU miasta zwala ;^9 Sacke. t }. zaittek. 
Jakicłi pełno w miaM^irh ptynrjrnycłi Nitimitłc. Wendi?-Thor 
btntaJa jeuc^ii w XVn wioku.^*^) 

Od Bruniwika w stronę póhnocno-zachcdoiąp na prze^trzani 
j'/r roili U, znajdujemy 9 <km«J ^łowiańskicłi x XI» Xn 1 XUl 
wteku, ktÓTrt <]otad. pod /mienionemi nieco nazwiskami, i^tnit-j^: 



»■) MktWi Utruni, Tojiograpbła und Eigtcllicho B«Mbr«ibtinj: J*r SOU, 
^hblMti aach andocf PUUc uiul Ocrtcr Eu dnien H«iwzih»mcr fiiaQBKbvvłc 
ttttd Łniufaitrt* <ASl* *- S^< ^^I^i -^ Oudw. Ute Landt.-, t^i. 

••') Jłkotu. SUvcn aihl Tbiubtbduini f> 



— 25+ — 

W«ndeii,a) od mćj na £ftch&^ gdziie rzelca Schunter do Ow&' 
kry wpada, jut ;v grankach Hanno weriłctch Schwulper»6) 
i niedaleko zU^ó Odpór, c) — Dalćj trochę na cachód dwie 
osady: Wendezell I \Vf! ndeburg.f/) takłe Zwcidorf 
i Bortf^ld,0 a od nich na północ w panicach hajinower- 
ftkich Wcnsu; Kwana Ukic WendcnY) 0«cwiat4 oi^ad^ była 
spustoih/Ala jót Won d«r but 1^,^) trochę pólnocnińj ot\ W^n- 
d«n, w pobliżu vf« BickhOT&t-A) — Oprócr tydi daiowicciu o&ad, 
znane %ą jł*^/c/e Wi^ ndtiu.st^n na p»1nnc-/ai::1iód od Brun* 

iwika nad męką Schunt^r, Wdnde&en pod Wo1f«nbuttel nad 
rtioką Asae i Wendfeld na w^l^od od Stederbuiga.') 

Mieszkańcy Bonfit^W, Zweidorf, Wi^ndenburga S Wendwi* 
zt^ tak wt^ »cczcg<^lnych cech w wyobrażeniach, zwyczajach 
i w mowI«, a w BoTtft^ld nawet w odzleiy (sachowati. ic niua£4 
by^ uwalani Jako potomkowie odrębnego ludu, A'j Znany badtici 
tych micjiscowoici Jakobi twierdzi, te na póhoc-«ichód i wschód 
od Bniniwika micTszkańcy widu Wb%. z powodu wlaAdwydi im 

tylko fwyciajów, sa potomkami Słowian, a jako xvy^tn% w tym 

wrglcdxic o^adę w.-ikAJruje Rortfcld u milę od stolicy polofoną^O 
Ka wschód od Brun£wika i rzeki AUary, po granicy z mark^ 

Północną w biotach Diuirlinjf cwanych, na brzegu neki Ory 



a) R. I<^J| w IUTnv (i D i XI Ol li om: mą RilrliTin Ar Vrvrttibrn, Anilrp* 

f/l H. M9t Su' i 1 h r rCi 1 nieco w<tcint^j -. Vl11a Swulbcre ałno ri 
Aniul» StciIerVurfCi»<t. M, O, XVE, h ^fj i iOq, V/t^tvg tadoccjr ^nj* po- 
bjwł liflłwy Ijj jon: boi = KiłcrvraM, Andrec. ^ "TW) 'i'J- Z«i*aJłtny» ic 
-rio l«j D>jv^ i!oil4lek m ł fi D r wtkuaj4. J4 j> oiIróiniAco od wi^ktf^j lA^-i^jl* oa- 

df] Fictwct^j jiłiwy kktfukiiODO v doknoKCiUcb, diuca wicniwkujc »&( 
-ł r. I lvi » (ofnilc: WitinlebŁri: i 'WinAtsburf. Andice* t. lię* 

f) It, ti%t Tirtdoffi 1311 Ilortvtłdc AttdTCc, a. 159' 

/I R< iiS; WcE£xc1, ułfn, iiyj WiuGdFiilbuaei]. AdiJm. 159. 

jł B. tOf^7, ArtoL MMnburgciiKi. ii, G, XVl» & 301, 

A) ViJU Wc*4vbuU* af»J EiAiotn. AnJicc, *, IS9> 

/} PrM*tioUm Wimede^ri ad^tttnt iMuttrrli. SAulerbtirf. M, G^ XVI 217.. 

A) llivf)uift. Dic SUv. Aiui^JtilshŁ f^- 

/} JakoM. Sbvea nad tmuclubcK^ ^ 



— 355 — 



mamcie KAlv5rde, wedluff podaA niby przez Karola W. jcbudo- 
vany/'*) panował n«l prz«prawi| przei triy mosty w tój bło- 
tnistej mi^"scowo4ci. — 2. Drfimlifig Słowinnte ^rtez Brkkewiu, 
Boa, Cr^ge wpudati <lo bntitówickiego okręgu Bortfold^, gdrio 
BsT^ttu I Warmenttu JoUil mi^^a ndj:wy słowiańskie. Dla po* 
mtrzymaaia napadów Słowian :tbudovrano na przeprawie w Kal- 
v6rdc /amłjk murowany Kcmnadc. około którego wjroftto p6- 
int^j miasto KAlvur3e.**^ W poblitu Eamku tego o»da E^m 
(]«iioro) »puttto!(xalA tak, te vi XII w-leku tylko ruiny ko^tob 
inkj5cc pobytu ludzi znaicfyły. Mieszkańcy lij wsi przerue^U się 
CTc^ci^ do KaKorde, cz§4cii do I*«rnliagi?n, ^achon-ali (Uwnt* 
obyc£a)«, »we clilopskie prftwa (Bawrccłit) i wUsnogo ^kuIco. 
kińry wr XVn wieku /wal m^ Wni-Scliulue.'") W jródłow^j 
wiadomości nieobjainiono do jakicjby narodowości mieszkańcy 
v&l 3«*3orno należeli, ale ie to byU znicmcacni Słowianie, któ- 
rym jenzcit w XNni w. obycŁa] narodowy pr£y£wif9Całi w tcm 
nifi moht hyi wątpliwości. — Xa p6lnoc od b)dt Dromling s2e- 
fxy!ft 6ic Wiiiingau, gęsto tiiegdyj pn:ci Słowian zamicMkała. 
Wnlćj dwie osady, w parafii Hannekenbfltel o tnilc napoludniw 
od Wittingcn zaludnione były prauz Słowian jesjscze w latach 
I?a4— la+s"*^ * natóącc do tojJ* pamfil Betzbom i Wcsierholi 
zabudowane byty w formie okrągłej, co w&kuujOr ic jo ^owia* 
mc Mło£yIl"'j — W benliafr^n wxmianku}e iic roltu IJ65 dwór 
1 pnylcgł^-mi oftadami jJowiań<kierri.") ^ 13al*^j ku północy Sio- 
urianie bytowali dłogo w pu5XC2y !AinebuT^»kiej i w Bard«ngau, 
o c/em powieEiiy nllćj. 

^"J OioU^filitt. )tui> per umpli^^io C*1tvn]c UEncruiei woiJ?a- AlAt^jtri 

occanm Warahaltitiiin tvm <iuAhiji panii Mlba. i|ua* bl»v| folcbant 
Ą Humrkc*biitel«nti luc istkiiic u^dhłt- Orappau Orlfiiact Gcmunk^c U* l$l- 
*] Jikobii Sl^^^n unii IntKhthuoi. ■, 13. 
**) A. H(t%, catłe Iicnidfcti tillc^ue łlAviC*)b «3łA(<ntiik M<liI«abartiMb* 



— 356 - 



ZwncaJ^ ku McbodowL spotykamy ^taro^to^ oud^ ^Zo- 
wuifbsk^ HAd nstika Lejną. Godin^f^, Gutiinfi^en a nareszcie mia- 
sto GottingCTi. W mteAcie tern i oterech hr-im jrdna w XV 
wieku iwAla r^i^ W^nder-Tbor, ai pny nićj sura tfde^ slo- 
wiAA.'^ka i^atŁqua /illa Weoden^is), Pod miasum g6rd Hun- 
nebATf^, pr/ejEwiru pń/.nit-j Haynbttrg, pny^uminaU ud* 
legie czajmy, kiedy nabytki, po Słowianach pozostałe nazywano 
huA^temi, W okolicy Goitmgen Us W ender- Wa Id w pic- 
kin''i miejscowości, bli7ko 7Jł!?gel-Hijtn? jfu W«ndł*n, gd/ie 
riccika W<,*nda £ pc^aczotiych kilku strumieni gór^icb, pc- 
d2^ ^ybko, wytryskuje fonunc WcndcfSp rin^- Pod 
miastem ismiala w r, 1466 wiei Weenden z s^i^niemi osa- 
dami Gladebeck i Potenaen, które podc^an wojny domo^ 
w*^j spfltiłjji? /iiuliily.""*) Ali? i b?rdx w cikiJicy GiHtingrn ^^ osady 
Wendnn i Bo w ond en, a wpoblizkiem Heiligenf^ztad 
dotąd ulica alowiaA^ka (Windisch gasae) pobyt niegdyś 
w mieAde tein Siowi^Ti pr/ypomlna. W^yitko to rajrem w/icie 
w&ka£ujc. ic w XV w. Słowianie w okolicy Uoctingcn ntc 2u- 
pifhtiti jtfszc£3 był] wynarodowienia u c^eru tem bardd^j wnio* 
KkowaC fnolemy, fe 1 w niedalekim ziąń Granowie; (Gronau) nad 
Lojnj} Słowianie jctuczc w XVU w. bawili 5ic rEcmiosłaml, a mtt- 
siało byf t<:h nirrmalo> kiedy opchy n^miniŁInirw w r. iń6o uchwa- 
Lły aby synów balbier^y, c>rulikł>w i tych, którzy fi^ pocho- 
dzenia fitowia A&kiego me przyjmować do nauki r^emio^L**') 

W pobHżu Gronowa, cokolwiek na zachód pod mia:fiem 
T^ueni^n odkryto w XVni w. obsremn grribowi-ska napełnione 
pepiebtcami w jcnaczn^j ilości tak. ie w jednaj kupie znalazło 
nic V' popielnice ł mnicJHcenii nac/yniami do kutLu pojfr/ebo* 
wwgo Tuliskaceml, otoczcme mocnym murem, z czego badarze 
wiiiosikuja ic tu musiał by^ chram pogai\ski.'*") — W bi(^£^ym 



kHfKi 1 \ IX. 



— »S7 - 

w£e1eii, poczyiujac oit r. >$i5 archeologowier ibAd&wscy po* 
nrc^. I-*gny i Wrjł?ry, f>lkryl> innóMwa grobowii^ jw drogach 
od Nienburgo nad Wezeri)* prowadzących w r62ne etroDy, na 
tfr^ch<^d do WOlpe. na pólnuc do lloltorf^ na po1jŁLni<; do Lin^* 
burgfA, £t^ na iv^ch6d do NOpki; i ]-[a^n» tudxio2 ^» kliminłcu 
£ WcTxi^ do Lutum w poblilu r^cki Alary, jak równic w klo- 
ruiiku o*\ Ni<;nburga na zachód do Stol^enau i lA>he W^^ystkie 
te grobowUlca, ci^tin^ce fll$ Dajczcicićj po wzgórzach piasczy- 
fttych, napełnione sa mnÓAŁwcm naczyń pogrzebowych, t niedo* 
|iak>nhmi k<jA(':iiii Uid^ikirmn, wyroi ami bron/^wymi, ic1<m^yml 
i I, d,*"'> Słowem okolico Nienburga na porzecuch Wezery^ 
Lejny. AJary obłiCui^ w lak licxnc grobowUka pogańskie, It nie 
zost^e wątpliwości o gj^atein ni«ydyi taludiikniu t^j strony pr£;Nc 
ludnoi^, którd popioły zmariych gncbata w popielnicach, usta- 
wionych gromadnie? uk aamo jak w okolicadi ria w?4chd(l od 
Laby, ra ziemiach polskich, łużyckich^ pomor&kjch. Podobnego 
rodzaju grobowiaka cnogi) być dftełcm tylko Ludu osiadłego, 2a- 
gDKpcKlaruwAnftgOf leci tiio koczowników, jukimi byli Sitk^y ai 
do Vni w. A j©ili weimiemy na uwagę, ie w okolicy Nien- 
bur^ca, lam wła&nłe gdue ^c groboivL>ika ivipólne Tiier^, ottady 
Wc^ndi-n i WvndenborftŁ«1 dot^ wtnicj^, it między 
Granowem a tidttingcn była wie^ Weodfcld, po którćj 
^tady w XVU1 w. Jesifcie istniały.*"') ie w ok<^]cy tiOuingeu, 
Jak wspomnieliśmy wyJ^j, doi^ są Wenden t Bowenden, 
laa Wondcrwald i recka W cnda, a osada Wcndcn btniala 
nr r. lĄttb, Ui na/wy minJNCowe poleczone z wendnn, win* 
d9n, jak o«ada Windhetm nad Wetetf, południowiój od 
Nienburga. iWondenhau»«r na wscltód od ntldt^^h^lmu, 
powuir2aj^c się cz^Hto na porzecj-adi Lł^jny i We/^ry. ^wiudcza 
o li^znctn zaludnieniu nief^yi przez Wcndów tćf .•(trony, lody 
pomimo woli ziadza «ic puekonaiiie, 1« wzmiankowane w>'lej 



rii N[«dtiHdiiH'i. 1067, jie— łiow 



- 25S - 

grtihowinlcii 9^ jwsDbtalou^i^ |h> W^t?n<Lu:h' (SlotfrUtui!li ^, któny 
od Vin w, ĆB.^ sif pojmai^ w Germanii jako tud ootiadły, ugo*^- 
(łocl^rowany. Itid któfy d^la umarłych palii n^ stOi^i^,^*') a po- 
piół/ gnehal w naczynUcTt glinianych, 

Fo^ady Wcndów szt^nyly mc a2 do brie^w morskich pt> 
między ujściami I^by i Wcr.cry, gdzie byt ich po>wiAdc2ony 
J^l łilstOTytinle. Tftk w kr&lnle Hadeln, l*J sftm^ W kl6rd] 
wedłuic podaA nkmieckich, Saksy wyladowawnjry opanowali 
7i1nipd-j gfłiy iiibyli-ńw, Turyn^aml /iTanyrh,"*; w trfj, |mvria* 
d^my, krainie x pi^u pira5i w XVn w,, jednJi 2WJib się 
Wannen, £&wd£icc£aJ4(; njuwa swą starożytnym Wandom. 
W pobllłu w^ t^j parafialnej leiat folwark kv)j|iccy, który 
w d£i«riAvHc trzymał j«dun xo f^flochctnc^ rodu Wannów.*'^ 
W x6}hc krainie Hadeln dot^d jeM p^faTm Siejiiau a w a^- 
siedzmie j^j wsł: Oppeln, Riukau, Bełum I BaHe na pobrzeiu 
mor^kit^m. 

Na ucbód od Wiwery 2>wioł >Jowi«Aj4ii wc^c^nićj i mocnii^ 
prsea Saksów prayci^niciy tnl na prawem poraecju tój rz^ki. 
doti^^al jednak do wieków .średnich. Na Hi:c/C!if6ln^ uwa^ za* 
AJoguji? kMir\two r.ipi)<-, w kidrvm mta^to l.cmgo nad r/e1c^ 
B«gą 1 okolic) zaludniono b>-to po wi^kuó) cięSoi prrcK Sło- 
wian. W iniekie cem jt^dna brania £WAla się i du^d lowu! ^tc 
porta Slavorum iS1avvnChor). Ku murach mia>ita, nad 
bramą, zawichodc były i^^odla wojenne Słowian ; smok albo 
gryf z korona nad nim. Staroiytna wleta w I-emgo iwala się 
JtiiŁ-rbock ijutrobófj^), a jedna z ulic slowiaAsk^ (Slawen- 
,nlf4»Mj)- Ulkę tę posiada! i ciyns* z domów przy piij zbudo- 
wanych placil wolny pan von Wendt, rdd którego władał w oko- 
licy miasta lictnemi dobrami. Kronikarz XVn w. Pidentf, 



***) O płkoia b SIdvuu twlok amurtjcli wiroiłfilGomJ L B«»f*ey tv Lt-, 
de f. 74$ d» EdbaliU, hrAlA UenyL CrbetL. R«£cii!i >.«.*- PdKY T- 11 

1*^ O pR>t)}i:la Siktów do inbif llinJcln I c^naontmlt ifr^dAw Tutyr- 



— 259 — 

twmłanktij^ nuny o»d i gmin w otedky mUfU, twierdzi 9jQ 
dAwnić] Dftzwy były słowuiAskie d pófni^j dopiero nBemiccki^rmi 
zastąpione i(wis\y. Rofl U'endlilii'. po niRcnit-cku i! c W en di*, 
w dokuinenuch pi«ał ^ n obi 1t^ Sla vus; Kronikan pny- 
tacia dokument zalotonia klaf^ioni w Ncwem miecie l^mi^a 
w r. i3o(>. w którym ii> doloimende J>ko radicy I ^A'3adlcoivia 
wtmi&nkuja się: Lubert, Hcrnukn, Fryderyk i Hcrir>'^ ^^ Wcn- 
d«n.***^ Wrdlug podań, ród t^n. nM^gdyS kś^A^cy, sinłiial 
w okolicy Lttchowa, w Lennegau (Lwigow), lecz w C3»«ie iabu- 
nccA pr£«Tiii^Hł >ii; do W»tfatii, ^óat osadę Lenttfo zbudował, 
DApuNTC/iuTiy. i? potlobny wypndi-k niógl s^ti^ słc TTwrn'iTi4clłr, 
Al<t ?Ą zaludnif^ni^ strotiy lOj prze^ Słowian był^ dawniojcz^, po- 
wiada lo sam kroDikarf, według kttSreh^ nazwy Dsad w okulicy 
l.emfęo były datip^nł^j stowbiWkie, później dopiero niemieckiDirt 
xaMt}pioTi<r. Priyicm. 0!*iftdłoAf SlowUn nic otfraniccUa mc ok<K 
}\cą miasta l.pmga Wz według tegoJt kronikar/H. o?4dy około 
Dctmokl \ Brake, za Jego ataków, t. j. w XVn w.. ivraly eif 
Wcndcnbórde.*") Ród Wendtów byl mocno roErod^ony 
tHecyłko w k<i>p<twie Kippe, lec; \ dM] na zacbód w obwod^i^ 
nona&cyrskim, gdzie panowie mofneco rodu Wcndów de Cras- 
-'ł«n*tł^in.'***> Wfpólnii* j: Todf*m KcirfAw byiiali pTM?ic>ł.onymi 
^6w wolnych 7tl^m>'kich ^b^i d«r wendtschen Sp*cken" 
pod Kapp«ln. fw zachód od Osnabnick. W taciA^kim języku ci 
W#Tłdtowle irwali ^ic yawsie: .Slavuft (de <!nts^'n!4tł'in).*''> Nie 
£oeta><: wifc w^tpliwoM, te w wi«kach średnich ludno^^ s»ło- 
wUA?ika siedziała obok Niemców w księstwie l'ippc, szerząc 
się daWJ na vackód w obwodzie monastyrskim, a le i na po- 
łudnic flęifala wskanjją to następne wiadomo.ki. 



■*") PidniU. OŁroDiDOD comitattta Lippic*c. Riatelft t&lT, p- ^63, 3^11— a. 



— 3«0 — 






W pobtifai piHudniowćj granicy ks^fiotwa Lipp^ da ctied* 
misAchi Pad^irbonu, mifi^j^kaAcy lowi^ *% Okt;r-Wa1«ii 
(Wllacho nkht d«macb> u2yw*j^ <1oł^ i>i«c»gi)Inego dUlektu, 
2 mnĆAtwcrD wyraidw cudKukiD^kich. &Iowa Łch i«ucze nie 
xb«dflnJi* a jednak prxwdopO(Sotmie, wvd]og mniemania badaczy 
nj«mi«ckłch, 1q tu jak w innych miastach północnych safikictv 
StourłanJo emus/eni byli wynteńf się na pfzedmie^^, budować 
utbin nad wo<l% chatki I w nich pyddć ływot ai do vynarodo 
wlotiiA****) — A 2ie Słowian w okolicach Padcrboina nic brako- 
WBk^ wvkazuJ4 to naxwy mi4^«i:owo OKad, na mchód cxl miasta 
tefto, W obwodzie hag«A»kim pototonych: W^ndon. cz^i 
Wongorn, Windele, Windgarten. Windhag« 
Włn cl haram, WindbauM^n. WtndhAr-wcL Opróci 
togo, po drodio £ Limban^a do Słcgcn, n& polnooiych stokAch^H 
gór Wi;»tenvald, cntry wm pra^kkift: Ober- i Nied er-Drełe-ł 
mindorft Luiiel i HolzhauKt^n tvrorz^ oHobn^ oko- 
licff, któm lowio m^ iliockongrund. a jćj mic^kMcy 
HItfcken, h% bemr^tpl^nla aJowlaAsklego pochodzenia. Ko* 
bioty z £achowani« ^^ i odiidty podobne ^ do mies^konok — 
FrŁulj X okolic Kc/yi i Siołowicy, gditu podobny firdj jsat^ 
w titywanlu. Miki, w*edłii^ daurnego obyczajj, wstrzymuje taf 
o^ powtt^mych małlei^stw,"") — Wiara w moc czarodziejska 
i gu»lar»two kwilnio u nich w najlł-ii^i?. — Tamlr vł Wcster- 
wa!d iiu<vc s^ dsady Mekesó^', bawiących się wyt^czme 
liarncamitiif eiTL Wyroby kii H4 bardzo podobne do noczyA i gn^ 
bowł-W NloxviaAhkU:h wydobywanych. Mekcfty od ntopanu^tnych 
czA-sów iachovru>4 odr^booić sw^ maltoAstwa tylko pomiędzy 
aab4 zawierają, nazwa lai Mekesor oznacza (pogardtlwtej 



Tiiłr% ^ad CMi^ wiiflą ft«MPf i UdńAUago UctA, ca |io ttowi«a*Łi 



*— 26l 



łpin>carta.***) — WsiakSc, dopóki pochodKmi© tych jratncaray 
nic bcdiie wyjainionc nal^tycic. dopóty o nich nioietny mówić 
]ak o m^tszaninie różnorodnych jywiołćw do Bkladii lAludni^ta 
Germanii wc^jtlych, bei o^naCEenm tch narodowością 

Nie i>asiadaj;|i: dosuiteof-nych wiadomu^ri hihluryiifiiych dla 
oświetlenia tego, coimy w>'2ej o SłowUrach na zachód od rzoki 
Wetciy powiedzieli, priy toczy my na&tępnc konjektury. 

Nazwa k&lęstwa Lijłpe oio^fła pójtó z mowy niemieckiej 
lub słowiańskiej, bo te dwie t>'lko mowy nad Wciera w czasy 
hUtorycme istniały, W niemieckim lippc znaczy WEirga. 
iwta, w słowiańskim lipa, gaainek drji^wa. Pnypu^i^, aby 
od czcici ciała Itid^kieji^ mojfta cóy^ nazwa micj^owoAci — 
niKjiuiliłbna : tańcn lud nit? naj^ywat iioildhnym spoM>hRm x\Km\ 
sw^j. Wiaroffodniejs^em być się zdaje wyprowadzenie nax9p-y 
t^ od wyrazu Hpa, raczej U-sów lipowych, na co w^kazuj^ 
nazwy gór T_ippische Wa!d w poh;dniowi'j czcici k%i^ 
ftCwa Lippc położonych i tuż na pohidnio od gór rzeka Lippc 
Nie wyda się to be/z;isadneiTi skoni uwagę /wrócimy na po- 
bliiUe JElimii^ nazwy których od poroiUi l«iny€h powstały. I tak'. 
V Mc?iyi, na JUiciód od rzeki Fiddy górzysta kraina w ^taro* 
łytno^ci ił wała się Bace n i s silva, w wieki irednie Bi:- 
chonia, kraina buków, Bukowina;^") twt obok nićj, z prawój 
Ntrony rzeki Fuldy ob^zcmii lupa« gau G r a b f c 1 d w^Lięła 
nazwę od slowtal^skii^ najwy gatunku drz^wA grab, c/-r;mu 
naw«t niemieccy badacie nie prieci^;*""^) na wschód od nio). po 
obu Mironach do!npj AVerry znan4 l>yla ^j^am Ele he^feld 
kraina dubów; — ht^^^icIit s}owiań%k^ okolice Sosny Niemcy 
WaLdsasscn pnczi^ali."') Mamy więc nicw^liwe Awia- 



*"■) Dr. Ktebe Mck««6v iłIMO d« ItesaOW^ M«(Uiivi«l w firtrh poloaikAw 
Sknlfl* ip«iittł*, Poj^d na i^tU^e Slow,, y^t. 

»j Nlnktnćt pncr T. J1. i. ttiS. 

"*) Grab (V bhd. niłd Odh. pr»tun« Todtic, Ftnm bt «Wr Boch co b«* 
meikcB ikuł Gtilt tudi «Ih clmtcni łUibiltu Nnine... ober In der Bcdenluns 
yOB buc be. I*c« tOTkotmnL k'^ort(inAiiD. Ortsuunre U, 593. 



— i6j — 



rWciWJi, t9 w Karnym Afodku ij^rmanii, }jUc i w cal^j f^wiań- 
Kioryinlr. ^leitito pnjUenJy tidcwy od tfatunku Ift»6w. a 2&Łem 
fllft nim pr/«Tiukody do lutonominut t<fgo£ i»po«obci twonenia %i^ 
iłoni«nktatury mi^JMcwej i do vyprowad2«nU iuzw>- k^n^^twa 
ri|>|iii Q*i Uftów lipowych* Kraioa ta mo^la fwa^ ?iic i-ipy 
lub Upnny, jAklch mnó*two w SowIa(Va£c;tyinle aa wschód od 
Laby. Niw«tt w Gormanii, na uchOd od Laby. w Surij marce 
iloliljuliila \tfM fnaną kraina LIpany.*'**) DIa ostatecznego za^ 
iilwlf<rdi«>nU nau«|fo przidtonanla, t^ cak było r2«czywińcl« 
a iilct tnncii^J, wypadałoby dodać. Ic w k^ticniwie Lippc 34 albo 
hyly laty hpow4>, o tpm jrdnak wiadoinoici pewnyrli nin po- 
•Ułlamy.""! 

W okotk^cb H^nltfdiikh / kiicHtweni lJpp« o{>r^C£ prj:y 
locionych wylłVj na2w mii^jpcowych. połączonych z wyramn 
wind. wond, fa»hiifuj^ na uwa^ Je^cco na^ępn«. Nad rcok^ 
WfiłKf4 dwa inlanta: Bloiho."^) nll^j tnU^oa Khceiru 1 PoMe, 
na północ oil łli«\t<rr; Borcktfn nad r/ok^ Sj^n-Alm na t^anicy 
k«ifnwa Wakłok I Borcken na <aclhVl od Muusier, Belicke 
w Wft^ualił na tachdd od Paderborn. BieUtein taml« na 
l>*łiioc od Swi^t-n, Bella w km. l.tppe. BioUcld w k*. Rawenn 
bary, Ldbb^cka w k^* Mind««i na uchód od miasta Mindm, 
KawBii w obwodd* Haiwnik^m oa uch6d od Uppaud; Kau- 
nita (^Ku»k«A M poludnW od lipp^oad i na aacłkSd od ^r 



aM»4 i^ 




— «*3 — 

Uppischc-Wald. tudticl na£w/ rzek: Begfa pod Lemga Llppe 
1 Wipper, wpadające do Renu rritój Kolonii, których to n«w 
nikt £&pewne z mowy ni^mlucki^j wyprowAduA na pod^tuwAch 
lueaaAdnionych ntrr Aloła.'^') >nlc nikt nii? inoJts zaprz^^zy^. Uf 
n&2W* cał«go kraju W^stphiilen dawni^] Uast-falon wzdęła 
poci4t«k.od słowiaAskiego wyraiu: pole/*') 

Terrytorya ksicitwj* IJppe t przyległych niieJM:owo£ri, o któ- 
rych mowa, miiU ku północy rcokę Warmmau, torai Aiid, 
która Ol do Xli w, stanowiła polu^lniow^ ^rankę Aw-mi Maro* 
lyinych Saksonów. (Terra aniiiiuorum Saxonumj,'") Ociy- 
wiicic więc, ±c a± do XU w. kd^^twa LIppc do Sjiksonii nio 
lallcfano, ckociat v niem Sak«onowie od dawna Jul nad mtej- 
wowym ludem słowUAskim panowali. 

W celu daJ*<xr^ wyjaśnienia kwtstyi o zaludnieniu prw- 
Ktr/pni ini';d/y W-^/rra a dolnyin Renem, jiwrócimy jesjcze 
uwAg:^ na zabyiki archeoIoŁpc^nc. 

WitniankowalUmy jut o ranó>Łw)r! grubowi^k po^&A^kich. 
odkrjlych po prawym bri^gu WMery. uci«gó1ni9 w okolicy 
NiC'n\>urga, tiad \ą Tz^\i% położonego, Od tegot samego Nien* 
burga^ ^tĄc po li*wem porił^c/u Wd^ry w kierunku na północ 
do I.oho i na południa do StoUcnau, odkryto w bioi^cym wiftku 
OkDÓ&tno ^robowi«k> napcłniorych popielnicami t niedopalonemi 



I « mcm 



^^*) Na iii«iiuh iKJi-cOlowyclL fiiuliub) il^lckg fri^^] podobnych njJn 
D«Ui«l*f, aic pri/t«ftfŁj|C iu«tt natw w^tplfu^FCb, Uklch Jak: ]-««n|[o, Dblm^ld, 

i t.4. 

*■') Obrimllllcr. heieAj^c tlę owtiry nilcJKOVe v Gcmmll wyprof>dil£ 
'ołcnr^ Wilł^c^i*!, pawiarli: Ciju UBtl-laloa (FaI aJ^r bal tal ^■^Ei F«Mbcr)^ 
Bcbliruli. fHriAut >pŁiic( Wetif>1ii1«b ceblldel wuiilc, do AutiJmck. Jei ibei ui 
ditwor KL^rni łrch Mot *iLf diu FfehUnd, KlAcblanil, «JiLviAeh palje In Wnt*n Am 
Weut bccJcbca loDte. Sackca uikI SachKitt 1870, V, jC^ Wtdtui; AdclonO 

^MuH ■*! lu U, U fii4mi4ckjc falah pil ti> unio m dowo palab, po' 
laaifL T«k ih^jwuuc. «t« Vkui^^ lu uw4tff, U uje SluwiMik picci*bu1i 
ftuwy nł«niit<ki* iia wfainr, a na odwrót Ni4mcy lawu* nuvy ttnwiaAnki* pa 
iwcfcma piMiabUlj, wyp&da, le 1 poUnŁrLa powitaj bUk, t olc £ UUbA polmlo. 
p0Tó«r, Mai;lfJov*km|;n fiinwoinr Dafcje. «. jl. 



— 264 — 

ko^mi lLidxki«[iil i tnnentl luc^ynuiim gUituuwiiti, ktdre 60 kultu 
pogrzebowego itułyly, Ukdiiel ^yrohamt broniowymi: uusmice, 
giuiki i fdun^^mt: igfy, dfutA i t. cl. Posuwając sjc daWj na 
zachód w okolice Osftabrflcka, odkryto uk^ nta&« grobourUk, 
a w nich tyle rótnych przedmiotów, 2o okolice t<r mołDAby na- 
zwać kopalnia archeologiccn^. Wylic^y^ w»ysŁkie nuejaca prze; 
^inhpologów zbA^ATif^ nkpodobna w zakresie niniejszo] pracy, 
^^skAlemy niektóre tylko, I uk: po drodze: od Osiubnick do 
Mundim pagi5Tki w t&uch oka/aly %ic obc^jcmr^mt ^o1>ouiKknTni 
2 mnónwem popielnic, cx^to jul potTuc^onych, Niedopalone 
ko^i Iwkkie t poplami i r^inynil przedmiotami metalicznymi. 
n w jediu-fn mUjitru padorki -szklane błękiuic, /mW^k/ant- / lU^ 
mi), WTilcazują ja«no, te tu dtugio wieki bytował lud o^i^ły. 
posiadający umiejętność wyrobów ceramłccnycb, a nie brako- 
wało mu pojęcia o pięknie, ToŁ muho znaleiSono w kierunku 
na zachód do W<--ct«^-KappoJn, sadzie chłopi w Wii vricku 
^mnóhtwo grobowbk 7n^ > ozylL Je**ijCŁc dah^j na zachi5d, w ob- 
rodiie Fiir^tenau pod UtrfTt^A i Merseo, obszeme grobowJska 
z pothiczoncir.i popidnicArai. a i>ny nich róine wyroby meta* 
liczne i z krzemienia stnafy, kliny (dlóia) i t. d- al du gnni< 
HoL^Iandył. Podobne zj^wiaka okazały etę w kierunku od Min- 
dtm nad Wt^z^r^ precz Rebden do Mi^n^Łer i dal^j na zachód.*' S 
Wydobyta t tych obGzemych, na wicie mil rozk;głycb grobo* 
wi^k, przedmioty nale:^^ do rolnych epok archiKtłogłacnycb, od 
bardzu stanicy Uiy<:1i oi ilu p(ic74lku wiekiJW ^rcdaiGh, paed 
wprowadzeniem chrM^ciaństwa-*'*) Do Tealowiw naleteć nie 
mog^. bo ci, pcdiĄC iywot koczowniczy, ntc mogU mieć gro 
bowisk gromadnych, wreszcie według obyczaju swego dala 
umarłych grzebali w ziemi a nie palili na eto&ie. Ocaywticie 
wii^, ie wzmiankowane grobowUka >ą pozotftalo&cia po kidirie, 
który »icdz^c na mioJM:u pne^ wirki* napełnił koWmi *w>'Tni 






^ 265 ^ 

i rólnemi wyrobuni znaczne przestrzenie tak oblicic, źc pomitno 
ogromnej znifizcjenU w cii^n kUkLiiiasiu włeków, ztuutu 
jeszcze dużo ^a pnysz^ch badacxy. 

Strcsicuj^c, co wyJćj powiodziftno c .StowUnoch w ksi^ 

p6byt Sło\pian, xxtóz\et kult ich, wedle którego cioja umarłych 
palono na stolic dl do YUl w. w Turyngii, niepotSobna nie 
nabr.-u^ l>r7irk<)n.inU, le intecl7y WiMerf a dolnym Rr>n6m ływiot 
słowiański r^icrzyt nic w pricdchrie^daAskic C2&sy al do Hol- 
Undyii ydzie w VII i YIl w. byt swtij mocno mina czy t.'**) 
Jak2^ pO)fodzić z lem i^Uclectwa >taroiyinych pisarzy, ki6ray 
oad WczcT) I dolnym Renem pognali Tcuionów i o nich tylko 
mówili? R/?C7 ja^na, te w 6wiecEe itn^lo^ po^Uda t«fi, przy 
kim i\Ładza i eila, — o ujarzmionych nikt &ię nie troszczył 



Ro£ powiedzieliśmy o SEowbnach w Germanii, ujarzmionych 
]ui przłtd l^arolwn W,, lo co nam dostarczyły materyały hi^o- 
rygjuie, iitL-dostatcczne wprawdzie dla odtworzenia obrazu bytu 
społecznego braci naszych, ale w kaldym razie poiwiadczaj^co 
pobyt i wzajemne r^to^^unki od ni c-p^ni istnych czasów dwóch 
w Germanii Uidi^. A jak /awszR i w,<rcdzM-^ tak i tu lud zd<H 
bywc2y rozwijał &\^ i mnolyl eiq ko&item ujaranionych, Sło- 
wianie 2a^ pozbawieni praw obywatebtwa i znienawidzeni za 
»wa odri-^moi^ narodowa, trzymali Mg j^j jedn;!ik jako najdroł* 
at^j po przodkach ^^uSdzny al do wyczerpania «ił moralnych 
i njattfr)'ahiych. Ko/wiązanie liyiu ich narodo^^g^ wcześniej 
nastąpiło w stronach bardzii^j na zachód wychylonych, lecz na 
wschód od Wczerj" .Nzcz^tki Słowian przetrwały a£ do XVU w. 
WKBekJ:« i pa ztmm «c 2 Niemcami poro*italy iłady Słowian 
dotąd niezatan^ w obyczajach i mowie,"'-! a wyra;Sni9 poSwiad- 



^ "r Dinb amUjBHtf« T, HI, tt— 14. 

*3*> Opis u1j7lk^iv j;q SEb^ laiJtitli u Gtrjunil (ictŁnUtitL iiA ih4I(i ob' 



- 366 - 



aoiJiew wytwomnW ^ z u^milacyi Stowian nowego Joda 
miftckiego< 

Nlektórjiy ftutorowE« nii^ml«Ccy S ^uwiaA-<tcy uparc/ywle ad 
rzucaj) wioelk^ mydl o ^tarodawnem o^cdloniu Słowian nad W 
infĄ, Dawniej inacjój my^Unc, Autor opisu wojny kaiccia 
bniniwik-liin^burgiltiego t miA^tem Bniniwlklem w roku 1 19'. 
okrciJ>liwFuy gnuiko bruniwickl<;, mówi: hot ciuidcm ch<cu»ja- 
cifEiLnt rlitcst hotltc omnuK SaxoniAm iipi>rllant F.t^i etfam lattis 
«xtf*ii<iUMf H.IIOS terminom Sjixonu f«raiur, homm cam«n eKiiet* 
nonim ptonque finium oUm nugU Slavis qvAm Saxombu*> fu^ri* 
tlrpuUuL Scil cum 4iixonicam Imguam tnuhum hu^htił, fuHur^ 
tiooM IrigidA ot to*curu\a hominum altirU, tairen maMme ampUi-. 
vh ip^m pot^ntiam principum, s|ui ^k^k moum«rabili-> 4epd 
populi^ atienos terra^ puisb vdt«rlbu<t habitacoribiK coluerant/ 

R 

Na ileniach zdobytych pnas Kania V. 

I. Wci«ltnie <!« v««Br»Iina Irwegu purrecu L«b>, 
W tomid III nini^«£^ pracy ro^powicKlziffliśmy, jakim »] 
^obom KafoJ W^ regulując łj-fawy po^anicfae nucdiy SlowŁa- 



n 



ljB||li. SjhitfofL, ri HaUoTMK HanwUBic^ VłrrŁiti(lfTk<h, elf ndsi^E jol d 

IoMkIb iln*liiiiV[rh « matit olcmiccklfl I uk- w w«idiAiL klnop JUtakc. 
klv^lc«i«, raAv«AlCT, cUopL W N — m Mem: <|i « l^ttt aaocUł EC«T< 



i 



-AImji i AMHk' plUf. 4l«kl. kul«, «■(«>. krajT, Łt1b«r, •«ki«hi^| 
Ub c«Blut mH H>t*. lHaw. timk. du SUtt*-U»44« m J«r Al^h). 

V«a^ akxMfkai V4««4b>. b*J|i«i« :Am^ GMm vtTi)i 
^Dfitr, 0)la«i. poka^ k t* n. ckuiiu. peittck. bŁu. l'ci)ch.Al 
pt*o|«: g«ABt. ŁkvŁ*lj iłbtl, tttbU; JtaŁfUlf. HcrfgtiŁ 
tUciM Bdulcv, Ibft U. Ml, 

*^ IjłttalU. ScTi;4di^ hm IciwaihopatfaA. Tob I^ t^ 91^ 



^ a67 — 
narol a S&k^onftmK dotart do brceg^w Laby. obozował przy 

gromił Wiłlctów (r. 78^^ tX)Zfi%d£Al fiprnwy Słowian w l^ni«^iku 
fr. 7c8]t a obvrarowawuy Curiónr przeciw Magdeburtfa i Halle 
nad Sobwa, ludzit^Jt Horhbuki nad Łab| pr/^iw L^c/yna, po- 
łotyt koniec niepodległo^ Słowiftn 1civcgo br»^gu l,ab>- i >>o- 
lawy w r 811.*"*) 

Wclelajj^c do c«Mir^va Słoi^-ian Talabsklch, Kareł W. rAa 
cmuaut ich do prtyjęciA wnet chnoAciań>twa, jak to wx|!flcdcni 
Salc*orńw wr/ynil, Podatki i po^iłkł wf>Ji?innp o<l Słowian więcej 
na s^alł polityki cesarski^) woiyly, ml nominalna ochr^conie 
ludu, który pod nacinktcni gwałtu łatwo nidg^ł a»c z Saknonatri 
przeciw ci?*ai>twu połączyć. M^dry cuarr podobnej omyłki ni» 
octynil. i^owiantc^ zachowali sio spo1<o]nic i nic przeszkadzali 
osa<lia<^ na tcłi Ł\*^mi ^drnt^ony fr^ink^kit^ -i c^^ar/ iiie ^abrdni-it 
bn czd^ swych bojj^ów i 2ywot według dawnef^o obyczaju (lędzi^. 

Za panowania J.udwika Niemieckiego roipoczicly się często 
wojny z Obodrytaml I Lutykami nie zawftie dla cesarstwa po- 
myślne. Ur^tanowicni jeizc^o przez Karola W. w Bard^wlkii 
Ł Magdeburgu wiHkorz^dzr.y nii> mogli powstrzymać napadów 
Słowian prawdo porjecia Laby. Wypadało wzmoeotć pogra- 
lucee \ w tym celu uManowiono w pc^owie IX wieku w Białi^} 
2ii!fni mark^ S<3l twi^dnl. Trochę pt^fnir^j /jawifL mc m;irka 
i angermunde, która prawdopodobnie była to «anio co 
Soliwedel.-'"* 

Na piMnoc od wzmiankowanej marki «krawek ziemi od 
Laby do puszczy l.uneburgskiój i wierzchowin rtcki Ory otrzymał 
odrębna orgcini/acyc, o którj^j a£ do połowy X w. nic prawie 
nUr wiemy, Póinfój kraina ta z grodami Bardewlkiem i Lunę- 



'■*ł Djicla uiiLiB^u«EO T ttl, 17— 4J. 

Attumt lrti;ril1cnt «cr Uit aIu MiiiU uml onbilc L«octe< dMbt? i\^i. Jci ^iv^- 
ftulh licnun tu hal, Mdi-drbLirjf, 1S79> — ^ Rl«dc1. Mirk B(»rh!ffii1}UTic- — Klodcn. 



— t68 - 



burgiem, doKUtv!^ (if księciu «ft&kiemu, otnym&Ła rótną n^ 
od iRftrki Soltwcdcbkt^j (Stancji or^onitacyc. Tym spo^obein 
IcMł Słowian załabskich, pcxirie!f>rych między rAtnyck panói 
stanat w /awii^fo^ci od woli i usposobiei*i daiclniconych władzcó^n*. 

2. W mircł Pólnocnój, peini«J Starf zwin4rj. 

Oorywcso ustanowione w IX. lub X w. marki posfranŁj 
w Soltwedel I TangenBunde, dla obrony ot! iiap;idów Słowian 
|3rawego hne^ ^b>-, ^tu^yły tak£o db utnytnania w cof^lix* 
^cństwic imcs£kaAc^ Dialćj Ziemi, ^urotytna nazwB 
kiór^ lacbowywała ilc w uri^owych pismach aż do polowy 
Xli w..'*^» t. j. a£ do c^a^u u^fruntowania »ic marki Pćlnoc- 
ti i'^j ,'^V Jt której rozwinęła się w tymże czasie marka Hrandetn- 
burgska na -n^gchdd od Łaby. W zachodniej czę^ Bial^ Ziemi, 
okolica (Lipany w/mianktijc ^ic w X w^^^^ł we wachodnićj 
cicM Ticmi t^' poc^mokła pr74s%ir7vii nad ljibf{, na północ od 
uj^a Ory, od JX w, zwała się ]\il M o ^ i d i, M a r £C i n e r-, 
Und;**') pń!nł«:nił rzęii': S(iin*j marki, ^dtie ArtfmlsłM-, SeliuMMi, 
Sokwed«I a± do wierzchowin n^ttk: Ory rwała ^^ Ostor- 
W4ldo.'"j 

O ^tanii- Słowian zamTeMkalyck w Bial^ Ziemi.***) jak ruwr' 
o tom coby ^c w tć] krainie dcialo w LX w^ fadnych wiadi 



•inuUm. R4umfir H^ficAU NN. ili, 3!^, 470» 50^1 |«l, 5i)l C«d« Aaballjki 
■''J K. no6 Mucłib A(|uilofluit: t. iii| NcrlmiRkij. liMRtM Ri 

*«) PdcAv. niUj pmjp. 317. 

"^J R. 931 M&wli, f. <^5*) p«£iii MimIc; I004 JllijłiJi, Raonirt, Rtj N?i 
!>'. 179- JS*. P^tnlij Bi/wi t« JEDika, a l.>aw-n »i^ Wk^hc 1. il^ł U 
<1mJ Tiilyo Wlłthe. (R^oiucr K. H57) ( * tjirtJ* diikumnot wtłtliB 

3«K- — U łUlnii>1d;i U«r«cln«iUiii, od w}ju*i luncb. tfw. 

w rach łfcccp obodn^H inni do S«tMv ^<lii 

i t ](V^ titrny ikilticj l,iVy hlktoU niU. wr^ 



— 16? — 

THOJci nie poriAdAmy, ni do cua£w. kiedy cesarz Otto 1, n^ 
rżąc chr7«£cia6<nro nftd Lfib^, poczet liojnie uposażać kcn^Ioly 
I kJftSKtory oaadaml alowia&skierai. Z nadań jcfO prEi>konyvriiiny 
się, ie w X w. Ucinc owuly .słowiańskie w BUtćj Ziemi hyiy 
]mz w podUa^Ktwo obr^on*. Tak w r. 9^7 Otto I nadal ko- 
ściotowj i. Mjuiryocgo w Magdeburgu, poloiono na północ od 
rz^l Ory. osady: Mosan, PeHaŁce, Dudlce, W mh^ 
bory* N Leletlce, Z^IaŁtce.''*^) któr« odt^, wspólnie 
s osadami nicmiecklemi (w Nordturyngti.ł, xo5tawa1y pod lAti^ 
d«n adwokata <scdzi«^oł ka*kiota magdeburskiego. W r. g^ty 
teate Otto nadal ko£cio(owi kwodlinburg»kifimu, w okolicy Li* 
pany, vc>ć o»ad ^owiań:«kich : Lubino, Kliniczewo, 
2abino, Tulcy, Kazino i Krywicy.^*') ZaJolony 
w tym^ ciaaio na porzcczu Ory klasztor w Hillerslowe (około 
r. ySSJ,'**) I cokolwiek pń/.m^j kliiHflur Benedyk ty nu w \r Arnu* 
bur^ ij* 977}>**'') obdarzony c^adaini jJowiańskicnii : Klonowo, 
Ceatonic, capewne Swcntonie. t j Święta i Seyeroying^ulf. 
Ł j- SJe*'iemy w^leł."*^) były pierwsiymi w BlaK-J Ziemi roi- 
siidnikami chrjcściaństwa- Adroini&tracya duchowna obejmo- 
wana już loacznc obszary 1 licenc os^dy >lowiA^^kiL% rycerze 
&pte8iyH I Niemiec do Btal^ Ziemi. gfdxie i taski c^sar^ki^j nie* 
tradno było otrcymać bcnrrticyum 1 karyerc w wy^rawacli pne* 
ciw Słowianum prawr^o brzegu L^ljy xrubić, Ale w koAcru 



hMlftb nlfdy nit kianoviI)r gntidcy plriwuinych luJAw. Kiju ntbtlt n;L jcdnyo: 

«• %if\ 349. 

"*) A« ^$6 mtri4 (impritUUi iv muca Lipkoi. hoc viiil YiUae VI: 
iMmu. Kli3Jtui, SOhiic, TrLld, Kuin*, KrLbId. Ktiih, Cod. ^ucdDnbuizciuJli. 
"'lit. LtKitDii dautwhfc Sti«n«ii, iHSi. v t^t^ 
nJl? »^ 11, CDUndin A<idJiii«łmar, |>vŁiiitli Ariuboicbn 

ttntUt ^ir.j.jruutt tuc jtic łn luiŁi ^tnuidoe Clcdoliic. CcQli>ak. 



— 270 — 



w««*ii© Słowian w r 98J I napady ich nx posiadloki nEe- 
cnieckłc 1 lewij strony Laby pololone, wstrzymały na długi 
a=as WTTOłt iywtolu nłe*ni«:kiego w BSał^j Zi^ml Cee&rstwo 
wytcJtelo siły dla po^lŁ^omi^?^^a roi^zuchwCLbiiych Słowian. \pcz 
nir wMAiite było prwaikodził^ im kJa^^tor w Artiabur^fu sipalić 
(r. W7)<*"'ł ^ powairzymai Mficlwoja obodryckiesro od iburie- 
r\\A kU4Xton] w łliltcrilnwo i uprow^dzcoia ZAkoruitc do niewoli 
ir, iooo)/*'ł Wkrótce noiem z^pęd^nie wc Bol^^lawa Chro- 
biego fti pod MagdoburK i iw>cicj.iwa jego nad Niemcami, 
pobudziły cesATiM llcnfyka II do luka w egu poM^^powanla 
se Słowianami, a nawet bratania tię z poganami Luty- 
kamu*"") lwowianie oiywialj fiic nadzi^^ Icp&cij prrywłofci. 
Tiłch wzmagał się po obu br/t-jiai^h l-iłiy, Kipmcy /3i\lt!pokoj«ii 
w b^alój /iemi. siarali się, wstriyma<^ przynajmnićj popędy 
Słowian na porz(*cze Alary, W tym celu tnakup hilde?slielm&ki 
Beni^vard kaiat fbuikiwai^ w r 1013 twiordz^ Mundb^rg 
prty ujściu Owakr>' do Alaiy***) i trochę póinićj twicrdię 
Warenholt na półmic ud poprcirdni^. w błat^rł^ nad irHcą 
lf4j, gdue 2w>cxajnicr b>'wata stacya hłowian, po odbyciu trudn^ 
przeprawy pna błotnista nad nek^ Dr) okoUcd DrumlUg.*"^ 
Dość &pO}rsd6 na mapę, aby ske pn^konać, te w błotnista i b- 
wimi pokrytej micjscowoici międay rzekami Ot% a It^ doqd 
iwanfj Wc*Hter-becker Moot, mii^jdiy B«wer a Izą 
i ŁM o Ł t « vb)oŁD) blił^j do War«nholt, najazdy Słowian 2 nad 
Ijiby na oddalone po>iad)oitci hiidcdlMimAki?, mo^y mc odby' 



«*J lt«a I pvBb«dt unuilottiy: *ft ajr looo? For4*. Wicfcr. Mc 

W) DcicU «AlciHrc« T. lU. 3ti- 

•Mj Con^^ rjomoai impODaes itilAri aalŁo taodp y jw w t, qvipł>c Łum 

UfSU foKiloDf pet r«BBm SusoiiiK tBOlbat •« latekrau Vjtt Ikm^^L ipnć 
t^ffl^U Sfnp, nr. brAatóe. E. 444. 



— 371 — 

nit- iivAC£Ć^t yak z pociioc^ prze^-odnlkd^ miejsc owj^cli I pny 
juruffA usposobieniu młe^złca^cóu- &iatC*j ZfcemL'") A fe cl 
mieukaAcy n>e siedzieli :»pokojmc w XI w. t w;tp61nk< £ innymi 
Słoui^nArDi uczci^tniczyli w wyprawach woJL^nnych poświadcza 
to podftnie o księciu lucyckim Wilkv, kM>iry osiadluy w Białej 
Zieint* przcdstębr&t wypmwy do kraju 1.utyk<^\v. dla poiH££Cxe- 
fua uciynion^] imi > br^icm j«go krzywdy, /a. coojcotv»nif «\ia. 
grM Poz<cUvro1k lupiężyt.**^^ 

Za|»l^a^e pr/er tniitcłia Wla-ijctoru w^ P^gawie podanie o k^^ę- 
ciu Wilku, xry|>ada w<H3łtig ws^^tlktc^go ^raiA-dopodobŁeńsiv,*a poj- 
mować w iMt-^iępny j^posób. Wygirany z ojcjęyzny k^ii^tc lu' 
lycki Wilk znalami pr/ytuletc u kióU iluiSskie^o, który ceniąc 
Jego przymioty, wydal xa nie£o córkę &Mfa, Ale pófniój Wilk, 
będtc jfnuA^onym opuścić Dauic. opnnowal zapewne pod czMy 
cgófn^go pow^iAnia Slowiati if r ^S^ ci^fici Białi^j Zipmi, na 
póhoc od TttnKermiindc. w oltolicy Stendala i Arnaburg^, Syn 
jego I k>iclnic£ki ilui^i^kT^j /rndtcmy Wiprrrht I, pnyj^wr^y 
clin^iciaAi^two, oienił »^ z Siegei)^, córk% kometa dp lx>iger 
która mu prjcyntoAła w po>a^'u Morungen i Gatcr%lcw<L Z ma)- 
lefifitua \^^t> urodzi) się Wipnrcht 11, który po ^mi«n:i ojca 
ir toso) i wyj^u matki Siegi>ny powtórnio ał crt%2, pozosuf 
pod op:irk4 grafa Udonn le Stadle i od niego posiadtoaci^ Tdn- 
genrGnd^ obdarzony zoMat.'^^) Graf Udo I, po śmierci ojca 
sw^go WilłH^lma poległego w boju Jte Słowianami pod frzc 
łIay^ {t, to5<i),^'*) aoMal n\ar^rafem północnym, Wai jut w r. 
1057 um&rL Syn i na^ępca po nim LTdo U, lamier^ywsiy »u* 



**^) VUa Vi(>cfit. af-uii Ifirflpiaiui- Suifl nmn IU;uU«BfBVk I. 1. 7, 
bUM4l t Hlc^l i>odfciŁLt EDjitchi p(£«»9klcic9 U bajli^ po^iUli, M.U juA R«UJIICI 
«i«ibll pfUiik; JtkiiB ie ftpcoubem willOnacyi to. łe pajitel Fduh»JU v Aak.\x- 



7^2 *— 

lc&( 93ECZę£cia i sławy w walce ic Słowidrami, praj^n^ł po^iai 
okrawek BUl^j Zteitit do Wipr«cłna It lulifi^c^-j t w /dinmtię 
xa tę posiadłoś dal mu miasto Groic/ x okolica w Serbii 
<r. lOTo), a zft Tangermundr inne alody. Wiprcchl II i«w 
fftmym glo^ym w dziejach komec#tn, kt^ry o2eniwiUEy się 
2 córk^ kniccia czc^kief^o Wraty&ława II, zo^u\ później nuu^ 
grafem łużyckim \ ^att^ycicltriti ntt^dlugn trwałt^j dynasty! hra* 
btów icrolcktch.*") genealogii; którój dla dogodności czytelnika 
pf£ud5tAwiamy, 

Wilk, 

biŁ^ IlUHi X^^. 



Otto. H&rmin. Wipr«oht I, 

i- SteBOMb 

^tn^mlc la fantu trr^cT^i^n > LMij^iftU. 



Wlpreoht fi, 

«Mtai WniyUŁH* U filtijin 
i, ilrap Kiiiieguada 



N, corkk H. corkt. Frydttryk. lalpętrdli. Qo«wla. 



Wiprocłit Ul, 



t. Kanegundt, i ,,«|. 









J«ti«Mc»* tnna, dotycai^ca Białej Ziemi, l^«»da o !cslc- 
stwTc ^owiaibkiem w okolicy Soltwc^id w Xl w, W»><iług^ ićj 
legendy Słowianie od HiedlUk swych w £ara>ladk w^ród treciny. 
Rohr-Wondon cwani, mieli władnych ksią2^t, a po imierci 
osuitnic^o z nkh AdBu (r. itii). k^cstwo ich pod wtadf^ 
margmCi pólrłocnego podpe*dlo.»*V Niw uki w^tpliwo^i 






— 373 — 

W XI w. nio inngln hył. w Biał^} Ziitini lue-jKidlt^glc^gu k^n^lw^i 
fttowiaiV5kid^o, ala wzmianka o Kohr-Wondich nio jf>«t od Tzeay, 
Cieroicteni pr£«£ NlemoSw Slowiaiue pukali ulgi wtrM nl^do* 
a^^yclr. błotnistych miejscowcAcl, a korvystaja|C z puwa/ech- 
Tiego roc*troju w Gcrmanit w^hcdniń:) podcTAri d^ugićj walki 
Uenryka IV i Sakami, cic&zyii się wi^ksi^ nit dawuit^j swo- 
boda. P6inićj uitargl Henryka V z paploiem Pa^balbein, bunt 
w citlćj Saksonii pnM^ciw wyklcLemu i £menawid^on[!fnii cctta- 
r/cwi. -I raknnii-^t powstaiiu* jiogatiów riAd T-aIi^^ i Sol.iw^, ^>od- 
dniecuio pniwdo{>odobni>e przet Henryka V pn^ciw niepokor* 
nym mu panom saskim,^*^) .Hpr/y]a)y kryj^cjm yS^ w błotach 
Slowtanocn.'*',! Zgon o«ratnii^o klęcia ich Anika w r. 1113 
przypadł J47(3nocj:oAnie t powist^uiicin pot;an6«\ po fD£gromienm 
którydi. w latacb 1115 — md, lus Słowian nailUb^kich moaio 
h1^ pogorszył, 

W^miankowatie k-gcndy o 1c>i42^UiclT słowiańskich w Uiał^] 
Zismi prxypomiiiJiji^i Ic Icraj ten w KJ w. przewalnie liył sło- 
wiańskim: lud miejscowy nie stracił je^zcifc tradycyi o dawnych 
k^iaż^rcacł^i lew potomkowie kniatąt łych ibcmijsc sicz NiemkamL 
jak \Viprł?cht / Sił^gima. pr^AwracAli *ic w XieiDCÓWp w ^iugi 
i WAsali cesarskich. Wczesno zniknięcie w BłaJfj Ziemi ^Uchty 
slowidA?^ki^j, która C>inc£aMfni tuJt k pntw^j stnmy l.aby, w oko- 
licy llawelb&rga, trzymała M^ mocno w Xł1 w., pozbawiło 
ludność, stowiań^kj^ k3a&y priewoonicz^cćj, a ducbowte^two 
niemieckie nie pocjiuuało się do opfekl nad poganami. W«cak24} 
ludnoi^ ta gęsto csiadłai pracowita i oddawna zaj^pmlaix>^^-ana, 
pomimo naporu cudzoficmców trzyntahi isi^ mocno ohycis!jitvf nn- 
rodowych »1 do poło\H-y XII w, O lych dawnych czasach 
słowiańskich wspominano joaccKe w IcoAcu XII w.*'*j 

«tkttu^ t-ulycr, jHb* w« w^ Hocków^ ieeul iiiMt]e o^rfA^t ■« Itt^- 
YJiUit kuJEj firf«< Ni«>:oS« PurJ»B, Dutifla putii^cu^ 111, ^5, 

'Urn ir. iH 



— «74 — 

Zarząd marki PÓhiocn^, jak mmiankowAlUmy, ^pnt wow«1 
w XI w. m&T^rafou^te z domu Stade. Z nich mo^rgraf Henryk 
umarł w r ii^c. a itAMępnie po nim Udo lU. vpl4taw»y »iQ 
w walkg 2 graf«n aiikań^lcifn, Albnichtcm Nir^JwicdriBin, po- 
legł w boju pod AsL'hcr*Icwe is Marca r. 1130. Marka doetala 
>]^ Kuiira<iuwi von PliJukj^io. u gdy ten w grudniu r. 1 1 ji i;^ni^1 
w boju pcd Monza w Lombardyi, cei^n Lout włetkorz^dztwo 
oiarki Pólnocn^ udztdtł Albrochioni Niediwi&dziowi (r. ttj^). 
kióry po objęcUi włcłd/y wn^t roJipocj^ł wyprawy w celu ujarz> 
tniunia Slot^iian prEiwefi^o brie^u Łaby. S^czcicie sprzyjało Nu>- 
dfwicd/iowt. Or^teni nie mógł pokonać kniccia branibotnkiegOii 
Pr^byslawa, ale pnei' mlryg^ jdołal g<> xba)amució, w^^ 
w poroiumieniu z ion^ j«go Pctra^ i 2 j6j pomoce opaitowa^ 
beiC boju kb>^wo Branibor%k'^e (1151%'*^) Odt^d marka Pdtnucn;* 
&tała «if mi«)«cem zboni rycerstwa niemieckiego, prowadzonego 
pncz margrała dla u^Tuntownoia władcy jego w non'o zdobytej 
krainie, Wypadało jednak w Ham^ marce Północnej wzmocnJĆ 
żywioł niemiecki, bo zaludnienie jej było feszcze przetindnio T^to- 
wiańskie. 

t^ połowy Xn w. roipocjęło nIc najwi-k^ze parcie ludów 
pochodzenia teutoń&kiego ku wschodowi Wylewy morskie po 
brzegacłi Fryzyi i HolUndyi,**''^ tuilzit^ wojny domcw«^ w Br«* 
bancie t Flandryi zmuioały mieuka^ców do wyiŁiedlania si^ 
t ojcąymy.**-) Kox:^uJ4C z tego potcnuct nicmiflc^ sianli 



V BhuiwibiŁkiD ^w% Un.y m r«AJeU f«Uac pek)> 'd^iJjt CwdkliB & Tj 

■") Mac** Ckion. K^I^Ue ttd bo. t'7v- ■i l >h w twi > -wnnw ^■ ■j wr» * 

1154 «^ K«iM». Ilia « V*«nb»Ł I Xor4h»<, « a^A^ OuMhl »««» 

ItnBŁ lUft^M, Scrtp r-t Ui rV, \l. 

■**) Aiucla Oi4.UMCUiift ^ 4. 1159' łi'11»W gi un iiiiw ibIct Ja«o !.»- 



— ^75 — 

o zwftbknie co naJwi^kAz^j liczby kolonistów dU osiedlenia 
T^ ńetnlAch slo\naft*ikkh ti* WM^łidd cni Winery. nad F,aU|, 
SoUwą i dal^i ał do Odry, Ato £e koloni^w byto nicwiola 
A po]i>'t na nich duły. starano się wigc zachęcić ich tiłatwi^iuecu 
osiedlania t 2Axytxci^7emŁtm procy >m pnty Takładanlu osad* 
W tym celu Albrecht Ntcdiwiodi powypędjrał Słowian z drie* 
d/)C2iiyGb osad I takowe rozdaJ Hollendrom, Zalandom, namin- 
gmi,"*) Przybysze sledllll big koto Werbna nad tab^ (roku 
ll6c»— 1170) w podmokłym zakątku, zwanym wische (pratum), 
wmosftl lamy i groblp, «r7?jd/ali się wrdłiig wla^n^gf) obyr/AJu, 
a łany i*-«diug roiaiy holender^i^j daielili'*') W tymte csaeio 
pocZ{;ly u-£ra>tać miasta niemieckie w Staraj ciarce. Wie& 
Siendal jefijcie w r. 1151 podni6i1 Albrocht Niedlwiodł do go- 
dności miafta, ł udzieleniem mieszkańcom jego pewnych Ig-ot 
od cla w mia-stach: Briuidenłnir^ii, Hawł-lbprjja, Arn^bur^u, 
Tang^rmundo. Ostorburgu, Soltwedclu. "") W kilka Jat pCinićj 
mmia^st wygnanych Słowian, Robr-Wcndami iwanycb- sicdlili 
^ l-[ot]i>ndr/y w Tangermunde, Zelandy w Seebusen, FUmandy 
« Stcndflhj. Wcrtłali i S:ikf«m w Wnrbniu i Gardlegen-**') 

Jednocj!«^nił} £ napływem Żywiołu cudiozicmskicgo do 
Starćj marki, mnoiyly si$ koicioty i kla&£ióry, obsadzane wy- 



nnbti bcHlU rcDwuil, «f9t «i»C(t tacmdi* etc pci. la łdswi, Kitama, Rc^. 
Jti- I i 17, 

"*) AThcifm iwfchjtł StUm <«|m|<it Icnam num c(xupavj| HoUctij^ Sc- 
tandrtŁ « FlainIniciJł- Albert StAulcnv w Kiujm^U K,Cf. Nr- 1517- — Oowit* 
■iŁttimy Af <> iTBi JLni#«aliatjr w dAlthi^ ^'3K>yi Hcimold, vfobniiI wMe. lv 

«idBł» tŁ (k> Ijby I J4 UiTDHini Slowtarae fnrodiil vy|[tL»ni toiUlk (Chnsn, I. HM), 

*^ W biiUniu mAif^FAU Mbtxi:Ui^ Joiiiudunu w Wcilitid r. il6o wtioiju* 

"ft tlcuunjb. Oji.kr AuhilŁmnł, I, Nr, 5^'i- 

"*; Wrdhi2 KvVvT(litrinik I Incycfa wluloir«^ pn]1rxion]rch v 1lamnvn 



— J76 — 



'a 



ł)C2ni« duchawifiAKtwom ni<tmt<wki9m» która nie tak o u^ 
jak raczej o wynarodowienie Słounan się tro«£C£ylo. Do?^wud- 
ciyly tego najprzód osady stowia/iskk>. kt(Sr4?ini fnonArchowie 
1 TÓlni potentaci hoJnl« domy bofe tiposai^i, Taik klAsrtor 
vr Tlil]cr\lcuc miMCj^my, i&k wzmianko wali^my, w kuńcu ^H 
wfeV\i i odbudowany w r 1096, obdarzony został przej cewan^H 
Lotara w r. 1153 corocfną danina, woiop Ewan^, t. j. esypk^Ł 
jibola X iJwdch wm Podgorice 1 Ba^c«,***) Tak^t ^^^l^^l 
<wo20p) składały ktaK^ttsrowi w r. 1217 ye^icz^ dwie Wfil: Krti- 
sjrycc i Wolchvry,^ co vr^ka/uje. Iłj w tych wsiach Sii 
wianit? miesjfkati. Kb^/tur Auj|tu?ityanek w I>ii?%dori !ii»u 
B> Alaria^t, w północno-zachodnim ^^iJc^tku Staraj marki, obda- 
rzony był w r. 1160 oimiu osadami ^wiaAskiemi i n^wiskaTidH 
n!flmlecklemi/**> x c^ego wnosić niofna, łe tu SłowbnI« o*a- 
d£cn> ^o^tali w osadach przcse Niemców załolooych. Klasztor 
ten poKladat inne Jeszr/e osady: Kuzeresdorp. Hon1eg«. 
Modenbruch, nileiukaAcy ktdrych, SlowSanŁ^, chocial lici 
Mc oddawna chr^cktarami. mocno jednak trzymali się obyczaj^ 
pogai^sklch. 2 te^o powodu posianotułono w n 133^ -budów 
kościół w i^^^j z Łych ostxó, a w dzle^^d lat póinł^j z ro£kax 
biskup^i M<?inbarda (r, IJ45) wgrroiono Słowiamtra, ic jcAll nic 
nyncekn^ sif dawnych obyczajów, na ich mioj^cu o«dxvfli b^d^ 
katolicy Kiemcy.^^^) Zt podobne pogr^łki nie b>)y poetmcbom 




***) A. nJS' LttUtitu inf^-' <Ba(ulL piutito nmiliri (be«Li> L>i«r<iitl« 

duMi ¥illul«t ii)^t |i(»|>c: ■JjBDcnio, <^iiAium noimiii, mul bcc ' Polgoiui «i Bojttjr, 
Rrirtcnuti. Ggd. Achati, I, Hi. iij; Kicilel, Cod, Btui^lc^itr. I. ;:, ^li- W ii 
njfh Jr^iirAdi «*itu4U Bdiji tji^ta alf BoitJi?^ (ir^lc^ LcŁtccn il«a(MS MTfC#f.., :jQt 

Cniciltlie et Woich*!.. cccdHłde tn llildctlcic corunlrmm. Ritdel (>*1. Bran.], 

***) A- n6i, liliom Dtab«iL et odo łilUi liddkiet^ Błudiiocie, AWttłi* 
tiotp, VArtiilb4jrpi Pv>h«nuini« UUubc^j. W^lic^iltu, tla4eii^td«, i^hatiitb i 
colkic KtbiK filiivi cianu Nvwd A>]D«J pwJj nk wyimemoiu. &11 
CMtcli, <)ir Chitrnark Hnamlcnłnuf, IV. Afitiiin; 7. Oaly t« tfliii«)i ^ Wtvi 

»^) A, I2l|: cum hoirihiFi <^iiU!iiri ^niirimcŁnL vfUuMin ^<Iv1lttl Kner 




- 477 — 



tylkom 4 mogły by^ rifctyvf\ic\e wykonane, w<ika2uJQ lo wypa<lk1 
2 oasów EDATiirrafo Albrechta Ntedin*iedzia> który nie walial aig 
powypcdiać Słowian a clHcsI^LT^nr ich ovkdy koloni^^tom rwc- 
rt46'**) Poflobntfłi opat kta^^toru Cystersów w Xyen- 
dorpt ;iłod4leko od Ciardkgen* karami brc^fiemi suiral ^^ urao- 
mić vf iimłf!tciAA?<twie Slowun,**^ racM^j aduc/yć icfa uil mcłtu- 
w>-v.-AnU dawnych ob>xiajów, aby się pr^d^} wynarodowili. 
KlASjEtor Keyndorpski poMadat w X[U w. osady z na^WAmt 
Tuenileckl^roi: Odig^torp, Donholte, WolcveMe. Quer' 
6E«de i inni% ludjf»e2 zq ^Icwiańskiemi: Pobylic^. Nypyz, 
Gri^wcnii2, Borewys i inne, ale z nich jedim tylko Chy- 
nów, (Sinowf iwał& &ic w f. 1279 vllla eUyIc^Hs, a przy Żele- 
chowie w r. if;S iSiaT)ą była «pus1ocha nłowiaiS^Hka".^') -^ 
K IttA/ 1 ur tnti ts£ r k ^akri n j ń Br noilyk I a w A rni<^«ip, 
aatoioAy prx«dC margrafa Ottona 1 w n 1184, otnymai od nie^;^ 
w tyiD^ roku o&ady: niemiecka Kaullts i ^wia^kie nad 
jefiorem l>tx oznacienU nstzw ich,"*) PÓJiii^j margraf Al- 
brecht 11, potwierdzając r. 120S prawo klasztorowi temu przy- 
sługujące, wzmiankował cztery osady ^bwUA?tkiti, ki6t^ klas/tor 
ptMiad^ł i nadał mu prawo pobierania podatku zboJbam, zwanego 
woiop,'*") Z inrłych po:sia^ło^ci ktasiioru Amsco, osada G u* 



dtrp, Kffckc^^ >lo<1«iibot|i ci ii«m ModCDbon; od «crl«tiLiTi Oiitnrp pfrfUnen- 
tfon niuidum E^cfii uthnlicŁin aĄ plenum łijac;(>nint, kJ iidbuc i^mbuKbUD l«jic- 
vniir pisinii miłmt irntlli. Prtiutimtil opat itmAawaf ko^cit^l. ICteilrl. C«deK 
XVT> ■. 400- 

A- IMS- ^^ duLcm v»iiiŁti Ł^^nin» Sbvt idUtvi> tub ritibui KDuaUiic 
DolucnBt. TtalonicE ctlli&UcA* fuSei nlE4rc« tub^liiUiiiitEtr etidecp..- UUiUI. Miik 
SiicuL L 61, U, M, C«ikcoi Cod. dipl. X1jtk Duad , II, i(3^ ni«dcl. Codcn 
XVI. Ąqt. , 

M*) KlciSiL ftUTk Bund,. 1. 61, 

•*^ A- u;9r fUric^ru viEh Sinow »Ui jciiti Giłdel^et. Uif>^*U Cod«i 
XXU. ^J)- A. 1)7^1 lilLi ^'Tclcyuw ttim J«>ctttf S!4vLui^ jHJciu, i:i- 

***) A nS|^ ccrkftjf m AtfiK? v]1bm imtrmir^m, <[»' dictfiir Kaulili, Ft 
tlwim Tillo* eidcm htaiEuo 44]acratck lut^m^ju? sol^mlii^cm 4 ti^uLo, c|iii iticitur 
MUioWi Dii^ ail nDiinm, i^i^i Tncstur Hliid^n. Cud. AnhilUflaiw L Nr. 6jil. tJ nlf* 
klAtycb aatDr^ umiatt KtnliU — KobŁlili. 

***J A. iJi^: lilLm Aninc et tOlam KfnrliU cl feUvku tillu BuftbUeiłc, 



- 278 - 



pod nuw^ Ga3ttii,*'M teras Ge&u«n. W t«^ miej^cowoid 
kl«Acior Benedyk t/n«k, o milf od Sdiwpdcl. laJUOony 
w r* IJJ4 we wn D%bek, posiadł dwadzieśctA kilka o^ad, 
ouny któfycli poiwudcia]4. le b>ty plcrwouue sAoiriAft&kie,**^ 
chociAi o Słowianach w nłch zamte«dcały<cli wtadomośd ida 
fn^di^emy, być rnole dla tcgt>, ł« podczas akdeon khazMcu 
lywidl ałowUAsJu w okolicy i«goJ był już mocno pr^ez cud^o- 
Auaców pcrydjolooy. W kafdym ratle. bior^ na avragciiia«f 
osad. ktAre do kUsitor^^w: AreodMe, Diestorf i I>«bek tudcialy* 
pmkonywamy \i^, iż w północno-iachodnim KkrAivku raatl^ 
PólnocfM}, w okoticy Sokwedala iyv»6l słoYiaAsln w Xn w. 
byl JeftBc^e owcoo rozpowaicchntony 1 to aac cgadca £ podaniemi 
alendecUenil o Rohr-wend^li w bkats^ttyA min|ffrowirfiiaib 
koła Sokwodda, nuk^^cyck «««body. Tam oeciyw tfc ie do- 
dioindo się dot%d wWe ooad z rtMrteseń ^towiaAskieAl do tó> 
ftaycb epok oat edtotila oatet^oKsi, co lue pcuau^a wcala Atcis, 
abj Slowmoie w pÓtnocao-^acfaodnka lifcie Staf^ vafki i»k 
anMBułl nMEJAny badicte, bjrl pr^by^m^ t patnfaj^iych 



Sowiaiif ŁUkiy do Mamoioa ^^ 
p aw nj F Łh nia posudmy. P odaa fc m ai^ne 
w kr^ dofana a i^ ospoda w agyai aie bjł ibyt 



^nw-*^ \f4-i'r-». S*fc£K3 «* 



■niiL^-C pC^^ fłTt eŁiJl=SS» -~|Vn & fc,'jd ■ - 

>S75« 




I 



D«tak 



— »79 — 

udąlllwym, al« w marce Północnej, zrujnowano] wojnami w Xl 
I KII w., ne<ka inocno C£uć ^^ dtiwiib. Wieś M oso lu po- 
ri«ccu Ory obowii^jina była Gkładaó kojotowi oiA^eburg- 
^kiemu coroc2nie u siyltnfifów. &fó ibłedni&U Stowuuiie nie byli 
w stanie i icgu płacić : wybi^ratio więc t\Ai^^in^ z po- 
moce ekxekucyi wojennej pnez iołnior^y mjtrgrala Albrechta 
(iH5)>***) Sulo »ic to jut po ujarzmieniu pttjti inargnifA 
Słowian prawdo brze^fu Laby, kietly panowie sascy i ko* 
bni^i z nad Renu śpicMyti do mairki Póhiocnćj, nie oba- 
wiając &ic napadów nicprz)-jacióh NdplyA^ rycerzy i kolonbićw 
wypiera! z Ć2\eói\cinych pof^iadlo^cl Słowian, kiór/y, zmuszeni 
hcd^c ooiadać na ptiMkowiach bczTolnydi. Gccsto nad wodą, 
aby kf6 t rybolów»tw-i, poi^Ź<idali jfdyniit ogrody warzywfw 
i nie mo^\\ opbczć podatku z^ypka ihois* Zdzldratwo i chci- 
woii pandu' obciążyły jednak tych biedaków podatkiem w na- 
turze kurami, «^tanoxvTac pr/^pis^ aby chały, niepo^Udajare roli 
a tylko ogrody, po dwie kury na Bc2« Xorodzenie dawały."^} 
Tym !Lpoai)bi-ni rozmnożyły ^\^ osjidy kurzt-mi wsiami 
(Hlibnerdorfesł zwane. '^^) l^^kup haTbi^rutad^ki Fołard. odst^ 
pi44c klasztorowi jerychcwskicmu w r- 117& dziesięcinę ze £bo£a 
i by:!ła we w?d Wancleivo, wymtenił takZe diie-ńcem^ kur 
(HOłtncrzchnicn)**") a w balbor^ztad^kiem potttanowicniu syno- 



***} A' IMS< ^ill^ Vo*# jrttnfni <ulifav irM^boil. fsrllm StflłfOrum fl«ckD«ni 
1MB Mlv«Ditniii iicir»hie tiM^ftiitur, U«oque J^ctioam vtt oulb mi wl «■ uinivn 
4ffuat iitiD linodilit juUkU 'Tli militi;!! YblcMiA ^itor^^gbit, jicr cK^titmem ttnum 

BiWhL A, X^i'' 4J'> M{LlvirMC'ii. rtcs«nU AnticpL Ui^i^^TC L k \^% 4Ć:. 

**<) R, 1104 w nifUn^u JtcyMiku^ \V1chfnanA klJutOTi>vl Ł M4UFyfe|{ti 
« lUTIc »fHAei iiin^ik docbuJóir, JHt<'« «iveia Ztni *od *v4i Hułin«r, t« Waih- 
luchun «on Afn ttnjdncd HD^tiellcu <klu]c Aclitr. MDImueA, Rtffetu ucliic^, 
Nk^ 1. N. lt,7J. 

*-*) W Mnric <«]^kiclł Stonua, jak rfc&BCfr (r, iM\ fnut: uu (łiu< 
bovie V kfieyti ilt»» i«chor«1tł. ITal v Ct. Mi«. ^frlv iMj, t. isrt). 
W Dtfwle Ptsuuii6w; hcuiiidi od kur, kocul, «illa£ SchlcKhcri t ickcl- 
*• n, mtc^dy kAj^ni, O pTirtTinLctdJcl): korr^Ei. lirbMvt««. t)anrfc«, 
ItgUiiAtf * miBtticli Słowik') jattabikich, pjirt tiil^j w rluclc o Drrwlafijjch 



— aSo — 



1 



dftlnem r. 1513 ii-yrainie po^^-if^3ń3no, le od iteoti nie płucem 
uprawiABĆj a tylko kopani], dcieskęcioa ale ma by^ pobier&n^. 
\ttu 'kury."') ** Z tego wypada inuoskoifjt^ te podau-k ku- 
nmi foocno byl roipovrsu»dinioQy- ]akol na 2»ctiodnim brtegu 
r«ki Ory, w K&lvurda. naleŹ)D-m jul do k&t^twa Brun^wik^ 
WolfenbGnM. pn«ainlc£clfr dot^ i«ie fl!ę H£ihn«rdorf: rot 
Mcao i pod T&ngcrałiiDde.^'^^ Pmdmioicic Sottwedcila Perw«r 
^kliidało w r. 1375 prz^otcnemu ko£ciola Mi)nred«Ucle^ p 
kuoe z ka2deig<^ domu.***) 

Do tc^ samego co kurze m>t rodiAJu OMdlflfiil tu!rU1y 
K i4?tzv, nci^g oudy z domków, chyl*"^ nad wodf* lub pod 
miasuitii, zbudowanych na zienuacb mar^rtldw, klaaztOfóft\ ko- 
ściołów, mLi^t i różnych ponuir, w kturycb zaroitfst/kaK S1«nrla- 
nt« luurili »if ryboJowtiw«to* prTtfwozeiD praei ri^ki, dofitauii*^ 
drew i nSźoe poMu]^ pełnilL W Sreklorp pod Tan^ermutidc. 
SlowUnŁ^ IWyfi hŁc ^lugurol Rur)^1<5u', m<> posiadali ci^fnl, 
bawili się rybt^ow&twem, a margrafom płacili denary i dnra 
dU Etich ribftl].'^'! W KaU^bowie* takie pod Taiig<-Tmundi% 
Slowiaaie za>htłyK i^igl^y margrafa Ludwika, któiy podarowa^^ 
im w r. 1357 ny&pc na Labie, pascwUko, c£^ dochodów od^ 
eta 1 od poiirut!chn«go potlatkti ńseńkisgo {b«de) uwolnlŁ*^ 

"*<) Q«Bi dc «c« <!•« 4>Mro MB <o1/t« Md »1o fau«Łt B«b 

^, Bonie Tńi dM X«mta Ri^odotf daJ bri KihoiŁi^ Ja 
^ iL Mck ^M. Kt«* L«>k. >l<«iB XK1, 2SS- 

^ Waflw I awtiTh Kuoli IV i. aj7S. Pnni tbbatbtum Ibfb 
-tbM, ..«t iM ^Hl^ct ift«w> I palka... — «. ll;: ł^trwrt dai)ri twir lif; 
pn^mti^ SitenklL N«c Lhw SUc XXJ, ass- 

irteAskiet ckjtte, aaiapoL cbyii. ww^Jt <hi;i)rat. « Ocduck ndW9 

CŚmlidi Sfc>vua lifllMCWii ■■thoinkłw o uob pwkiftf «v *U>u«am ttkjiCL- ^1 

**■) A- I3J9. SE ^ Mn r p tlMkafi* tUi. — pAUMj « t, tiJS- ScMiflap 
fl» UbM Hmo* *c4 BSItteBl tt Je pfcigmna..> tJUmi woi utikŁi bJ icttBdsB 
lifB> A AtMMr^l i ff iBf T fam I>f0 mną fbida^ LanJtiadi i>;j. f. 119. 
'») H^T^^Mf, Guch. <Ut ChonMdi Biapilcbcis V. ■- lvi. 




ZoftU{4C pod £aT£^dem oKibnego ^zulca* ka1eljowK:y SioirUni^ 
Obowl^aol byli dostarc2«^ do garnku margrafów tv wSgi% Bo^ 
irgo XAr<Kl£cniA, w Srcd^ popielcowa i w wi^Ii^ Widkiójnocy 
ryby na dwa denary, przewo^i^ margrafa z ro^lziiią jego prze/. 
Labę, dostarczać do kucłinł drwa t inne roboty '^petnia^, za co 
oir^ymywali poijwicnic na 7-amku tangcrmiindłkim.*'") — Wpo* 
Ciałku XV w, nnędnlcy xvygTiall Słowian z Kalebowa, ale mar- 
^af Jan, Jtlttowaw-tiy nic nad biedakami, poxivGlU im powrócić 
i iiłWtWkrw dAWniZ-j prvy\vilfjł» |ioiwM-TTl/ił'"M (t, r^JÓ), Ci«sjfyli 
»itł wl^ kalebowscy Słowianie ła^ą rrargrafów a2 do koAca 
XV w.'*'^) W Arnebur^ Słowianie liciyli mc tak£e ^ług^mi 
margrafów ji?«^zcxo w polowie XV w. (1441, i^sj).*'*) 

Ro^nrcjonie bytu narodowego Slowi&n w marce Pdhiocn^, 
rorpof-r^ii się w poltJwifT XII w,, kitHJy pod nadskił-m knloni- 
»ctów, Słcwiario 7mu«/«ni byli ust^pywać im osady dnedztczne 
I na pustkowiach o«idd^ ^aruJo aic często, te wygnani 
Słowianie hudowali wbii? obok dawnej nowa lakbejte nsxwy 
oAadc. Ztąd powsuly osady jednakowej n*Ewy: wiol k te 
i małe. Grutitn i Liitkt*ri, nit^iiiiłfrkir* i %hiwta^-' 



'*'! KilSa f^'yp^ TŁrn;crniuftJt jmliod tn*icŁiooi, IM non »om nilfuli 
Md $Uifi itóJnu iriiiitfMiir. '^L nuilrintur de ^iilłciiun. n<\ont tujtu iriicnini. dt^ 
moa Tr<rchioi>i m ti^łlifl Chriili cmtiyiUCU c)-if|itt< ipłoruiB, jmłentirc XV ncułfr 
cii]'j* cl toti^iu In \Ik ciDCTUm d In vJ£llJ4 Tuchc iioŁlibot pbna pio II At' 
Urta pT«irfiiih^T iJ otiimm... Landbiicfa 1375, c 350, 

*'*} A. M36> VnB«f finipdeaU In iwr«UrElca OOHt V<^e dk ttx Cilbo b«y 
laiitenimni.!e ^f1e|>Cfi wonlultlf wirm vi*rlr#łvii, rfcn wir tlimiil vir1rT rlMwlh florT 
Cłlb« ID bwanca Gcbohen hftbbcu, widc nu lUcf^lItti nusn WcdJc flr imi k«inin«ii 
ińu utiJ uiiA flcinii^tklirEi ^rWucn HaIich in bUc \hix (tri^th m cnnfirmufb, dc« 

UlDJel. 0>tl, diij, btuinl, XVr, h ^9. N' IS' 

UCfreił nbattca boć fiCmoTi^e inironcr uiłKn dgrfTc» Ctlbuir, (H^«icl' Codii 
XVI. 1, Ul, X. 149^1 ft1c w t. [47O' ^ wy unnd dbic herKap ouer ttfo faofT 
and ibU^1ich«oc 10 KjJbow un<1 AU WcQd« AłtiuIdm Mlicka jarlkka r«nLv 

^^J W liTagb 1441, r453 Ritr^ntly piult- tifint* di">lliirłtii, di* W«ade to 
AriKboicIk. lEJnlclp CuiTo, T. VI, >. ic^ 24, 3;j i i. lory N. 175. 



— 28z — 



8kte.'^'i Zwyceajnk w wielkich nicdziedt Nioricyr a w nutlyd 
S40W1III11C- W K\U w, narwy micJKOWc Ało^i^ńskii? ulc^^j^ 
ztpsudu. niemieckie p^mnAUj^ Bi$; aazwy ocęi^cl kraju, pro- 
wincyi, jak Balsamerland, Bcl»hdm, Mo9»di, Otterwulde znikają. 
natomuiHt jjika ogólna iuxwa kraju uiywn Ki{* juJt w Xn ^i\ 
muchia SeptenCrionalis, (p(Mni>cfuX ale tuA wchoid i&niiaM 
nW} DUwft Stara marka (Marchia antk|ua» dU udiólnienia ixl 
nowHf^j marki Bran<li!fibu r^k i^j.*^^ — Kraj przybiera powiitrt^^ 
diowno^ Diomiock^, osady sfowia^skic wzmiankują j^ic od po- 
lowy XIII w. riiidko, jakby Myj^tkowc. nu^ te narodowo- 
rojtbitat po cięici wynarodowiona, lub lepclm&eta na ustronie 
kryje aic w bloCacK na prsedmic^iach, łab w chatach nad 
wod) pcdii n^ny ŁywoŁ rybaków. We XIV w. o Slowta^fl 
nath wzmianlcujd Mc jeszcze rsadzi^,'^) a choctał niektóre 
o^ody 20wi% »i9 w źródłach hbtoTycznych sJowia^zJcienii 1i 
niepodobna poj^ć a:>' lamieukaU w nich ładzie trzymali 
jfiucio lurodowoici dłowiańaki^j, czy jut byli wynarodowienia 
— Natłok koloni^w, iicirtmtHtmiw piwldanydi rńlnych panó\h% 



^ 






•") Wftitat LMd^cb t. I57S' fonw «|: Ccatnilc nitu i LcOra G«r- 

avHhM I^t^bi^. WnicKlm 1 t>ai«b«« Bunted^ Pótei^: i«3i. 
tittUM* 145* W f iM ca to Otwttitraa. 

■*•) ftUnU* ToauJbeiin a1» M«tee Ant*q« Uudift Ai^m 

■^ E. 1114 k1iu£or DkutoC <itnfma d>« O^Mjr vc wri Wlakda*^ 

Bw arfiM « Bickudn l« dwbu «rai iUSeu n itdiiiia ótM ■ m i a4ciiu» 
iMiUw A^iilth*c i4>. W t. I17S vto* Wk>Miic4c ilo UujUmu Dk»U<{ 

«fft il|. » U UAj«b n^ifh i:ovU*Alr«d «««aj«^ « XIV w. po«i^ aił^. 

I li^M i.r> paaiv>^ uMb«a l ijts »- -ts^ ww ti |c»t>« * t. litt 

1^ SUtia Q»l0U <Mkm. Codo. T. Via •. «H' 



— 283 — 

nienawi^ międcy Ntcmcami a Slom&nuni spr&wUy Rzkody eko 
numicnw, /ubo2«W% iipadi^ ni>;lctórych (r«d, brak r^lc > kapi* 
talów do pracy> tak* 2e w XVI w. lA-icic dawniejszych, zago»* 
podarowanych osdd puMk^ jui sUly. a rnwuk^Acy het lótmcy 
narodowości, tlónuci/li ate, le z powodu uMscwa n(e rnogf 
podatków płacić,'") W n 1375 Mpisano, tis kanonicy słWn- 
dftibcy pOHodali vre wsi Gar Hp -u ł^iny, z kiórych 3^/, stały 
pustka 1 w cłą^a lat i4 nie <lawały kanonikom udnego do- 
chodu, staną xa^ wlei na dwa lata pired r, 1 ,^73 „przei nieprzyjaciół 
Itraju** lAk hylii .^^piisErisycTi,^ 3p. {Uid i^/as >piKanui ksif.^gi zi<;ni7^kiAj 
(1375) kanonicy ju£ dw^ lata nie mogli zawrzoć na wypuszczanie ji^j 
w dEierMwc^"*) umowy. Jacy 10 b)'[i „niepr^yjacide kraju^* tago 
wiiem«kii^J kticdicnie objaśniono, ale seamo to, te łany 2ą bt leJaty 
odłogiem, a oeada (iartip pu?tk4 ^tała, nic znajdując diicrtaw* 
ców, v/fik4zuje nienonnatno^ć htUHuiŁki^ w vr poaiadto^ctach k]a- 
utornych. Dla porównania mo£emy p^zytoc£y4^. Is o kilka mil 
od kla?iEioru stcndalskicgo . klasztor Mcdingfcn luid Jimenawą 
w Bdirdangau, trapiony nocnemi napadami Słowian t pomogą, 
tmuszony byl w r. i^m przemoc się na inne miejsca.***) 

DU dokładniejszego upr^yiorinienia sianu Słowian w Star^ 
Marce wypada pr^ypomnić, te marka ta była unaduniom wo* 
Jeanem w zaborczych celach i Łt z te^o powodu uprowadzone 
w nWj prwr margrafów w XII wieku por^^ki liyly wcdle 
inno nii w ^^iednich wtadztwach niemieckich* W Starój Marce 
□i« było siarotytnych rodiw panów nicmił^ckicK którcby z an- 
teneców poiiadaly dobra allodialne jak wo Frankonli I Saksonii, 
Tu rycerza pochodienia saskiego ftiedhli się jako wa*ale mar- 



**> A. IJ^. Bacę (BucU>... « wnl nW ot>łftfiU 1 Aotaiao marehlnoe, ncd 
DOb pctdpJE toŁnm piopt?! pm|tciulan ruliKmuiii ul AicwA rilLftiil. LAudbiub 
t. >37. — PoiloboycK pTijklaJ** molńaby ^nyiiyziyi wicołt- 

Nil 4diDiiiO dtictti combu*t> St*, <p*d 'Jonatii* <Jiflonldi ailb"C 



— j84 — 

tlowi&ń&kle DA pf&vi€ k-ancm &hi£yly iródłcm dowodów, ztftęk- 
u^^ loów |niw>vrle letmi otacląlaH SMrlan nlepocDitfiiyEni po- 
borasti i jui w X£1I wieku obracali ich w poddAńatwa^^^) NI0 
£na|dajaDjr w Sur^ Marce iUdo ntrohody błowiao do roipo- 
n3)itaiila w1a«u)fcŁ) zJemcką, ahI }»dn«gt> dokuiiMntu. któryby 
Awifedczył, podobnŁti jak byk> w lurytitni.'**) o oiDo«'M:h rolni- 
ków ^trUAKkM:li w prerdiniode nabywani* \ aliencyi właMioki 
amttkićr) kib zan^du gmin pnm ttarcH^ców wtcjtkich;^^ iugdzi» 
ani WftpomaiCDia« aby opr6c£ cKłopów sto« uiisJŁich byli jeszctc 
lu<l/i»- jimtfgo powułiiiiU, jakich ^HMjtJujciry w Oobrdcb bŁ?»k«p- 
<twa Hikle«bttiinski4^o> w arcybUkupttwie MagdeburgfJciem 
i C d."*^ A preccicJt w czysto ^owIań^Kj krabue, )ftk4 była 
Scara marka, musieli by^ m-ićafie. smerdy, &T^jo«tow1e gmin, 
wroMde sflachta, podobnie jak tui nad Łabą w Hawdberptktcm. 
dokładnie znane w X[T w. — W źródłach odno^ych do Star^ 
Marki nigdzie o cem ani słowa. Objaśnić to moŁemy w t«n 
tylko 5po?<db, te od ujarzmienia Słowian prawego brzegu l-ab)* 
umtrój słowiański Sianej Marki odrazu wywrócony /of^I. Lud- 
no^ cala F^prowadwna rycialtowo do stanu chłopskiego, nad 
którym władu panów lennych i adwokatów klaAclomych tnocno 
zaciążyła. Mar^p^afy wyp^iall Słowian 1 o»d dziedzicmycb 
dla osiedlenia Icolonifitów. a panowie ktm I klasztory obracali 
ich V poddanych. Słowianie unikając udemlflenla. z r<^&ków 
ftiawaU się rybakami lub óo m\A*t uciekali, a oput^czone przoz 
nich onady puMk4 w XltL i W\ w. stały-**'') Wreszcie zabu- 



***) Tamie. prr]f(i. 134. 

**) O »JĆuuch i imerduh w S«rlultvtr *Vi«t ^ bldl|GTiD | ■■ MŁ t 
puv(^Vi Z4t, J45« Umie o mifitlMb w ilubiicli klk»4lviu Łwbtfbcrfiltiego 

*^) Z. ii% uMd V StsBĆi Maicc kiJhAbfJFbic bftir jul * f . ij;^ taXlKltu 



Hk 

j 



- 2&5 - 

TTODia V Staraj Marco, wojny \ roz^rdj spokcitły w XIV Mvieku 
spriyj^y ^f^f^eniu niewoli i napiętnowdtitj Słowian ti^iJoinym 
cnaki^m podda iS§tn'a, obcl^aj^c niektóre oudy podAtkiom 
nranym Werstjjitfcld albo WcTAcnpcnningc, co po- 
itwiadrjcA /iftmskii księga r. 1^75, w^mi^nkuj^c wyraJnIe, ieini«- 
eik&iScy wsi Dałem obowt^^anl b)^i pUcti plebanowi ftUmdal- 
^icmu wersenifcld,^^ Fodati*k ten. jak fH<3ni i^wicrcioidło 
Saskin. ustanowiony by I \iru-x arcybiskupa Wtł^hmanna dla 
chk>p<W/ gtowiań^ktch, aby ^wiadciyf o ich pocbodietiiu pod- 
dańt:j?«TL""l 

WyjaMk t ogólniej ma^y ludno^t nit^woln^j ^tanowi^ poj«* 
dyAczy ludaa w pomnikach Xll[ i X.IV w. zwani wultike. 
w[c£k«*, w mowitf Drewlanńw wuc;; ki> po polsku wilcy kL*'''f 
Ci wilczki o^bi^cic byli swobodni, uwolnieni od podatków 
I eta.***} a jfa jakif^by zasługi margrafy zR52C£ycili ich ła.-sk*) v.w^ 
I pnywilejami, z dziejów nie doscn^amy. W xlefnski^j księdzit 
r. 1372 wsmiankuja Alę dwie o^ady na^wy \^tlc2ków przypomi- 
nające, mianowirip Wy i*4icy Wiilt/kow i Mały Wiilt/kow. 
W pierw- mie^kało kilku WiilUk^iw. którym wieśniacy po- 
datek iitaclli, oU: ci WulUki, wa>alc marjifrAfów. c£y by!i Słowia- 
nami lub Niemcami, niewiadomo."^"] W kaJtdym razie nader 

'•'\ Daltm, ^ Vjli«MDl4 płenl(d«y 1 AqU rOioym panom, ilrm lUidtm 
MKiJjEi 6 wti4<^» JfiMdoiuni. ltem 4 i^O^iilo* ^mAriorun pro Vei*evic«lJ. 

LłoabMh. iin,t. 337- 

danh ńj£ hc Wtitdm cAli <Wni« wcntJUclicii niere i;c^j&rcji: dc« co Łit Llotb nic li : 
•>ttl ihc £d?CEi it b1imcC« inn< bcnn^ łli <ficL* *1« ii* m\ii iicm«n, Ltiwn «i« 
ciKh Iren nao. i1j yimltiLb itUjI 1%E. uc niOurt ireo iicma dic rtncnpbcnirtKc 
f«btii» ]u łinJ dfi v-7hiŁliDgf. Si<hi«ntpif^l M, Wdtk*, lB77< i- ItL 

•«; W ifoirnlltu IlcnninfM 1 XVnE w.. Wolt, waui^** wdlik« 
lw«oU. wnicick, u.lk, wUciek. prut, Fomnikl P4>UTiiiii, w Cł Mac. 

«} W pnjfótku <!o Specaltmi S»icnum <J, Mw: WuiiithlfU 
£r«r4 L««L< *«ft ZwL W UaifidrnJj rOfimnlU-Ffe XV' v, wnlikrti (|H>fóv. 
ItikiM. <lIo*t. leeridii, umU Płci) uk sit ^UiJa ; RiuUci SUt^ ffiuittiai *™ 

^fltoY., fl ĄĄ, puyp. ł<ł> 

"J If oe^n \Vnltikov, Vi|lsH Tiilm « in«niot. Je ^wbm dcdnui- 



— 286 — 



^9 W)flc- 



szczupła ilo£ć wilczków niewi^e na ^z^W sioeunków społeczny 
■iraźyła, potykamy ich jćucse w XV v. cŁ^azacych mc w^flę' 
thum margrafów.***) 

Wicfcf^zy intcros budzi los ShwiBa oeaadłych w 
\\o&c% w miadtach Staraj Ihlarki. kióre margtafofde fltandi d^ 
polowy XII w. na wiór niia»t lachodnilc urzaddć."^) Dla zwa- 
bienia do miast pracowitej ludno^i. mar^fraiowic posługiwali 
«ic zwyczajem, wprowadzonym jeszcjre w X w_ a dozwalającym 
o«iada^ w mianach zbief^oro wszelkich narodowo^]/"; Sto* 
wtanvc zai, korzyMaj^c z ogólnego prawa, tę kto w miejcie pe- 
wien |jr/vci^ cza«u zamieszka, jesi wolnym i na rciwni z innytnl 
piio&zczanivini posiada praws,'*^J osiadali w miastach l^ezw^t- 
pieiiid w znACZiiej i]o.^ci, kiirdy mar^^fowii; Jan i Otto n« obda- 
riaj^c miasto Kowy Soltw^^del prawem miejtki^m [r, 1247), uznali 
pou-zcbc oświadczyć* ic wszyscy zbiegli do miasta wieiniacy 
Niemcy i SJowlante zarówno podlc^ga^ maja jury-ndykcyi A^zlego 
ml ej sk lega'**) K6wnoprawnc£ć wyraiaU fi^ takie w dopusz- 
czeniu Sl<»wian do urz^Ów mtt;J!>k)di. Tak w Soliw«ddin Jed« 






EUJ V]tt iiiuu pleboncł vl]U« lldcLciiio WiLlIaVi;v cl }ao KoaiteAa. rhuilSft, U 
piccfLflA tt picio... Th^«J«k< Wulukgir habt^ Ibt cuiiam cum 4 uict»b t 
I.ullccQ Wnltikow,., lola nlb pnUsat Frtdtriu ii* <Ju*ff«. Rpcid 

**) W T, lĄU^ rlfkirtr ^ryt^ryb ^akntrk prnthy Hf^ryka Wnltikt 
^•nik, ciwobodldl cU»pdw oiftdy ScUcMorf c« pDiwkrdut w u ty^ tkkUtą Jca-^ 
cluni. tijiuracr, Cncl. dtp, iTrtaH. Cfiktinuttuc 1 r. ijSK *> M4- 

*"^} A. 1151. AlUrtu* oiMChla.,. iti icitii, ija? iliciUit BłUib^rUnl, UftwBi 
rauRi t«(ialivra inititui iJi pn>pii» \'t\\a we»t (ivr App?]dlm S(«Dihlc, klbiX(uu prsf- 

Otto n i Albr^ctl poddftli 1iodki<^lowi iw, 3hUbiycc|;o w Mł^dcbnica trt allodjr: 

OAtdelcfeii tcillut ci SaUwciIcIc. Inn cciiiB ciuaiD appldo, cam oninltnu pcrEincntllf 

«l jEta viEon;iDqii«i citiUlflcn StcndkU et >■- bcc oppt^Ai SchuKnii Bticbitacu, 

Wiibnifl.,, Amcbiirc, Outttbim: cc TaiJi:eTiiJUiiC«... Coil. Anbali. I. N« 718- 

•«) Wjri^i ^ blei^cytn § pii^p, tSi. 
**) Taki* «f, JJi, 251, 

loDld liic 5lavSt tnb uDhl« tri *ntj qiii^cnDituc muicnicbt cutatn judicp clviiaLit <fu» 
■Inn 4bt«nl jv<11ci<j c^iam t« J« hli, t^ulbui incmali [vcruit, rtt|«iu\łit. ^fd«l| 
U4Tk BiaiiJcitbute U O' tudiiaŁ O^lu. Kotu«. di|i. Biand, ^1V. N, f. 



1 



— 28; - 

Z rodu Wentów byt ławnikiem (ratnuuiem) w latach 1331—1336, 
W Stendalu kUku ławników i obyw^Lttrli miejskich Słowian 
wimiaokujij kic w XIII i XrV wi«ku-***) W Wortmle znany 
byt w r. tjji obywatol miej.^ki Wed^kiniŁs Skvus. Byto bea- 
wątpicnld wielu innych SIowiati. kCur/y pinsnijąc ur/ędy mi^- 
tkle. posiadali wlamoif nieruchomj{ i itaufaniem %i^ cids^ytj, ale 
p02Ra6 narodowość fttowiaiVik^ motemy tylko z nozwisk Went. 
Weode, Slavus, Innych zai, którym naiwy niemltMrkłe przy* 
iłuftiwaty. odtajnić o<l Niemców niepodobna, 

R^wnoprawno&ć Słowian trwała niedługo. Kicprzyjune uApo* 
sobii^nie in[^jr3maroclowe ilało <x1 wi^kAw. Kiemcy, patn%c od 
dau'na na Słowian jak na nU^^ rosę, pof^^ nie mojfU. jakim 
»pf>«obrm Slt^nianK! mogliby byd w prawach porównani / tu mi, 
ki^y nawet Niomiftc x« Słowianki urodzony, £Cał 
w ich pojęcia nil 03 od Niomca urodzonego z mar 
tki Niemki?*^/ -2amxamLałoW i wrodMoa Sahsonom Chd- 
wo^ pobudzały patryciuKZÓw inia«t do wyrugowania Słowian 
X cechi^w I n'Ledo|Ki&£C£ditia Ich do uncdOw miejskicb. Sprawę 
e^ 1'ozpoc/^Ii solŁwedalucy kramarze i nie rwataj^c na to, £e 
licznie zantici^zkali w Solcwcdeiu Słowianie poalodali domy, xira* 
dilli w roku ifjS, aby o<l każdego członka cechu ?^wego wy*- 
maniąc ztoienia dowodów, i^ on swobodny czystej krwi Nto- 
micc a nic Słowianin,'**') W Ganllogen piwowary wymajrali od 
c;;lonk&w cechu «w«go (1450—1555) 2loh*n\^ dnwot\óv^ Jtu oni 
Mini i 2ony ich bą ludami ^lA-obodnymi. czy£ci Ni^oocy a nie 
rinwiaiinkipgo pocihudicraia. '^'; Ijec£ te^o okazjo »i$ Łd inało. 



WcdicKfr Went i^uo; ulouhuwn («di6« 4u\itiituk6ir : Jwobui Wcnl, Itcjrne 

■'^ł IT LuBbctU AtufcnlłaiifUucKD pod t. 1037 i Aanftliit| Samu ccy- 
UDif; 0tv> frjr?t Uuilidiui nurcHuiui kU moirtmoDto Impad, m«icv tclHcet 
SlftTica iiĄ<Uk, Rauw?t. Kt(vaU N, J^S' 

*^) Dit be *T cdnc uw) icdiŁt Judcich ande Alciłt wadbdi. Itlrtld, 
C<tón XIV, «. 341. 

*^] W ^Uiaiaoh [fiiiULa GMdJtfCta fo1(« HJO pualtt o<) ocuuki: Jot tyc 



— aSS — 




Slowiiii^ pobiidiiłjr gminy Surcgo i Nowego Sokw«d«li do po* 
rafHoibM^ ^, w rolcn 14^0 »^y SlowUn nlolopuuceić do ba- 
bywmnlA 1 poitoAiota do«óvr, ncacffiUnic pcwowami, źc aiSla- 
wiannm wjrpaiUlo ctemkolwiek nc ajtaow^ oMUwioao Irn 
pmio drolmy hjuuW w «klspil»cb 1 tfAttoh."^ Pny««ło 
B4lUttt«c do legOh te dfowkAakte pochodienie ctlowidu aV4- 
lano la. ci4 powiła jypycŁ Z it)^ iwwodn juC od pocc^tkn XV 
w i< ta > «ctodaly v ołjci* aiwijictwtwa o orod2«niB 
[^WbHmlMic4e)***t W roku 1411 W3rdAno H«naaiMMri Dkrgbat 
(MO^ tbf^fOM loh Dfo g o ta ri v EnWten ^«iad*ct«^ Ao oo 
■V tt idort i fetoch rodnców pdcfaodD, Pdiaic] v iNiwIwiwiiIi 
doUftdm^. te t^i D» a ojra i madd i«t ciTiqr N»^ 



Bb«l «ptt Bf^. 



•UiM.C««n XXV, Ji|«. 



««M 



wOr Mv4 «eMlc •■■ «rwc <9cvm ^^lA «A( cpH« ^bk 

flMŁ AMM] «A «r« aŁ aKlM s««>4ia te Ynmei^. <!■* ^ 4d(l 
C«Wai Ilia u Ot «Ml ■■i»n. f« «»« <lvr to «tfdiw 

^■a* IK ^•«ł -rittBiwil ^^ ifc iM^Or 4|fa Vb1 



M 



ImtM 



^^ ■■*tirtJ «itfi ll^ir wir aaa^Hlto < jf tł w. HhiImi. au. 



— 289 — 

fwycu] niedopusTCunfa Slondan do c«ch6w, a w XVI wi^ku 
w ?Sodtwoddu uwalano ju2 jako darniy zwyczaj, źe urodzoity 
z <^c^ Sio^ffianina lub inatkl SłowlacikJ mle&zciantn nie niógf 
by^ Uwniklem ani cf)onki«m cechów icukiimnikdnr, piwowarów, 
cłotników, ^£«wc6w. krawców* pickany, kolus^ików, skórni- 
ków, kowali, — w Innych lai mnJ^-Jszych cechach <IopiiszcŁano 
I SlowiuL le <zwyccaje »tAro£ytn«' potwierdri! elektor Joa* 
cfcim w roku 15*7."') 

Ponitant prx»i Niomców Skwianle stronili od nich i w od- 
rębnych Jj^idnicach miesjEluiU. W St^nd^lu ulica Stowlań^ka 
(Pbtca SliivoruiTi), wniuitnkowttnu w roku 147^ obok tilicy 2y- 
dowfikió] (PUt«A Judconim), w rugo^irAch k^da-^tralnych roku 
1576 £wk* się Wendenstraase,'*^ W Soltweddu, Warbnie, Ton- 
'gemtmde i ini^ych miastach ucj^aiki ludnci^l ^ciwiaA*kl4] kryły 
»ic na prcodmic^ach a± do znikni^a. zo hvnatiu W Suppiin- 
gen Słowianie i Niemcy micstkidi w odrębnych cx^M;iach wsi. 
a kaKla oc&f nalała osobnego «nilca, co przdtrvvato a£ do 
roku 1800. 

Zfł zluwkii wyuarorlowionych Słowian i kolonistów, zabra- 
nych £ całego Łwiata, wylworiylo się leraimejsze zaludnienie 
Starćj mnrki- kolcitki iKityg^i pańntwa Pru*ikicgOL Kraj przybrał 
uwnętnno ciKhy, K£cccg6lni« w miastach caysto niemieckie, ale 
wi^slui ludno^. pomimo prceslawnC^j jcdnoki niomicckić], dot^d 
nie pTTMlstawia jednoUt^] narodowo^!. Wptyw stow&ai^§ki od* 
b^ ftię w mowiti mie)%cowój>*^ w zwyczajach pozo^ulych 



b OB i o^W I nutki ci5»tf NłtnHG « ni« Slcwaiun. (RmiI*], GiJai XIV, i^ 457,^ 

tL tM4 1 1711 foHnhnfp w WnUiniLiiiitn 1 i. Ą. 

<"] Rledel. Coif. J;|a iMKirL XVI, 365, K. £34. 

^'^j Olupaji, iflapKlien KurI "cf gtapU<i Lunk, vc*litluDg s |^1ib< 
fftfUtleliŁ >a uulD pifofmfl w kuuklo podkowa ^pot^kk fueI ŁfflH^- p^* 
i|«^^kpl0ik»^ faiiTinHf h^pleiti%Ji; larach vr ^protif. prou^.qr: Gil i' v 
ffthri^ Ti>di4ciilkh ^ cnifi V, ul|ira ij^ w pćlaocatj Ufki Altmuk; D ur u i tt c, 

Tm it. 19 



— igo ^ 



w niektórych lak^tlutch,***) & na]bardj!i^ w noitwnkUtturi^ mid)' 
SG0W4^ I zabudowaniu o»d.''M Cechy fizyczne \ charaktcty In* 
dxl ndjrozniAtt62e a według^ zeznania samycliie Niemców, mle- 
szkańcy pewnych micrJHCowoici nierozutniej^ mowy sąsiednich 
okolic'^') Toi ^mo dzieje się z obyczaijami i tradycy^. Nic 
oryginalnego, zbieranina z całego świata b^z ładu i myill. Jest. 
lo prawdziwy Stoais-Yolk.***) 



t miadu i ^o^y, Plt»ch ^ wioito iferokici, ci«thie> op^fliu. 1^of£w, Pcfw^ir* 

mi fUgnoeudoifer) pod K^l-idrJf. laocTimaada i nr imijtb mic^iciiii dot^d k>- 
foif, Jftnt Laiiattr. Ua^ln T. XXL i>S. O gratMWkiltatfa v tylcolify SilcrodtU. 
uCHcólnifl wo waUch rat^djt iFo^iafukicbj Ch«iił« fChwojn^}, Zuk»ul>rr|:; Biłtfi. 
Sdilc ftub;-. podobnie Jak v IbDycb strtnuch 51 awU hucz/my. orrfAŁane lu włf^ 
nocb piuctyilych, okiuuly 'if nafi^lnimi* innóitv*in popislnic. aymflrycłni* uiti- 
M-L^Uftli, <— poJiI tukiwc wiidoaioUJ DłiJkciI, i?Wlvi w Sati^edcl. l^■Llx Kiutt, 
Demtfhf AUtrrihummi^r, T. I r. 1)14. «, 4H— <i3. — Kilka ci«kdwycb outifirnckl 

p<ieun«1oK po Słowianach, podalt Kubn i Schwii « M'irkifcbv ^e^n ntd Wr- 
Utn, BcrUn 18*43, * 

**^) rodnu i(i]i»[iU ZleiTUnkl^j kilffll V- r, tj;5> ncrmenkbran mfejsomd 

nrł^kAJd polowj £AgWwyvKl4 \tnxŁ^ ió^my i lUwi^ki »1?wi»ii»kic. Od l£) pvi3' 
npTyiifJo JUT pic^łłT lii f ft^i mnadwo Oiad no*7ch * muwinil <tyiLo nffmkt- 
kiomi «vnianjly Llft»al*jłŁc łto^iiiAAkici aoiUito ifduk vj«la uwdŁiiuaJŁcycb po' 
chodzenie >vc mo«i« iŁowfaAtbitj. 

Ofady oki^Uva L v podkowf iŁndou^Aa* Jot^l itfiLi«jae«: Audorf. Ap«B- 
bcrg, AiłJuif, Bkum^iitra, BudcltuaŁidt, Butiabsk. Boiiteuticu, Ilr>ini«(W F>4(*ek4Ui 
n»iirhj, l^U1«b*iir KbmdcH, likhhonl, Einwinkel, l^lw<nvlorr, Er^nc^h. Qt4«liidt 
CK4a unJ kUkLi> GLicbau. Gi^tcriti. GvlauĆ0r{, Cbcbc, ChclaKci lltnniriftDi Łloli^ 
hjmiien, Hf^iadi, Cłiiiilltr. KcmnU^. Kiibbpiiu. Kontnhrk, KiintyilkJl, LftnjECbek* 
MtliU, M<jłvnitti, prty uićj UdciU r Ii^ka, NcicniU, Fckcołcił, PsakwiO, Pap«u, 
P(jUlliuv, ^uinnbcck, l^lhiJcbcn, Rr4dl£Bu. RgckTDlJn, HuMAiljci^kH ^iduu, 

Dit $Jjiv. Annicdclaagcrł. 

**'} r^icifgń1ni4 \r kiria «H Stli^irodd Ao DicnorT, w »k jwinyin Hus 
JohaDn WmkilH St1b«t Ucr, welUict der rifilidiutjtii i«(1i1 mochtic iA> kaD lidi 
mit e[ii(in H^nijodiim WmkMr Mfhlefhl vertlAn<1ie noA da lUttllchn DcvohncT 
(lei AlCmark iriifdc di«c» yiubitiin ■!> dnc (r«nd« Spr*<h«o «nchvin«iv DAii«il, 
WiJEicibatb ller AliTitSikluLhcn Muniluri, %, lą^. 

*"} llluctiAfy^ podłft mleJHou-ych v Stflr^J mnM podaji HbrUM prui 
TtniTae tHe B0]ku|:cEi dci Ahm^ik i93v< Jut to abiói lAtiiyclk koac^pcyl lironi- 



I 
I 



— 29' — 



N» lachod&iem porzwciu dolm';j Laby at <U> PuMczy Lud»* 
Lrftfikiijr w wieki brednio awanśj deeertum 5lavtcum, 
hyiow^y dnibrie pltrmiora Mowl&A^ie, po ujar£nii«Eilu których 
Kftrol W, uftunowił ć.\x dozorowania Słowian widkon^cbcę 
i komorę ccLrt^ w Bardcn-ika nad doin^ Umonawi^ (r. 805).***) 
Al? ijh^ieAni^j jesicie Saksy, opsnowawuy puszczę I.imebijrg«k^> 
p^rli wę do rieml Brd^Ln^w ponad Umenaw^ i przybierając, 
zivyc»i}Gm niemieckim nazwę od zdobytej micj^cowc^. prze* 
awan^ Barrtpngau, jftko 03i;abno plumic ntcmitH;ki« RanJrtw xa- 
rfyn$li.*"j — Zajmując przestraoń od puszczy Luneburgski^j al 
do IliTicnawy. Bardenf^u azerzyta mc w^iikim pa^<;m i po W!*c1io- 
dnim brze^ rzeki ićj od Łaby na południc ai do grantc Staraj 
marki i dAwrtćj sienni słowioikskićj Wittingau, ponad Labc) za^ 
sikała w dól po rzece at do Marburga I rfeki Sewy, a w górę 
a£ do Blekede. Że Bardengau była ni^^y£ ziemia słowlai^sk^ 
wskazuje to: najpierw Raz^va głównego jój grodii Bardewika,*'") 
od którego i ri^mia nazwę przybrała,^'') a powidre w ziemi t^ 



lataM Siir^j muWi i l d. SAtn tuiar pnyrttiijB. ir nkktdre peJinU t) Wproii 
■B^MMy, albi> tryeJA|p j Iiranlk, te tt <iąx^ ilwuktci^j pracy irudno ran było do- 
pju£ «it cokolwiek u Indu k le poilanU w Miró| msrce dlliten rOine ^ od po- 
(ld£ ianych prowincji piuikii^k. Nic vr l*m ^iiwiMBol Lud t tołmiiilych pnyliy- 
ttAw MltjtoD}^ \tlMtiiv [JuJitulft w ^JLiyntic fjjaluwil, iiA uuurcLi; uticjKu ti.iiiKgXf ule 
poj^l, pEfm cc RiLi tnilmtjttry na^tdali^ al* h*lrt oryeinalnyŁb. fafiluyi pMljcr- 
nych. UfilOw pfyn^cyib i uwidbicJiU lutmy nic Oiłdul, nic po^^l 1 lŁl(^Ły ^ul IcU 
nh iliMcjriy, 

***> jHifU niiufjłłtco T- Ul, 29, 34. T. tT, 144, 

**^) ObcKTtic i«|[ii«j«i bmlocct jul'^ puelconani, Ic aiŁwt Eltrda* m ik^ 

'") t>ukluv1i4.joiy Cu m^wi uciutły NiojuicK; BAT^rvick an kici llnicnau. 
vłr dOrlen vrrmuth«n, dui c« eia» nrapmfiglldi »Uvttobe liniaduai war. wte «Ji 
btblDAl bt* <tM« djc Skrcn ^iłcl friłber aU Jic TtutBctEn Stadtc lu bauni ui^c- 
IwniiCn fubcEi. nod dt33 ei danD TiriJelchl durch KrabmLnjE Łn dte Hladt do Sa- 
Chjen libeTSAnecti i>t tiad teino Nanisa nAcli dna Bardtnfau vmp(iEijE. Gułl», Uifi 
Ilyd« DuuBdi. u, Minnuwi 14}, 

*^^ Błrdrngiu (cliun duicfa aeinu KAupTort, ón ihm nfilłich ijtn Nam*D 
I H ibtPt d«Kh di4 ftlu Konij;Bpf*IU lUrdcwfb. (icbŁ « aicL ib bnprnu^licli ałcht 
tu crl«ancn. t^ndan, Tdiiicirłen iSi. 



— a92 — 

spotykajny od nicpamif mych cjuu6w grody: Oli- »x no (UDes* 
heim) uni Ueltuen, Bohiburif (Bunj^ibudiburg), Suder* 
burg", Hrtcnc lArtlRabur]^)^ które moj^ly być obudowane pr£C£ 
SlowiJLa tylko* bo u Xk-mc6w wbsnych nua«c i grod6w »f do 
X[I w, nie byJo wcaJc;.***! Osiatni raz nazwa Bardon^au wżmian- 
kuJK 7^1^ w r. I ^o^, póJ^ni^ ^ontlit-Hl tii^j /jawui sl^ t c r f d L ii*^ 
nebttr^.«»») fl 

W pocf^tkach panowan':a Ottona I, księciem sa&kim został 
bogaty i jeden le raakomitycb panów saskich Ilernijuin B»Vłng 
lacicty wrójąr Słowian. Widkorz^ztwo jego roiciągalo luc na ti^ 
włainie a^ Sak^^mii w^hodni^ ! Puszczy Słowiańskiej, gdzie 
obfi^md dobra BilItng6AV Legaty. Do niego nalei^ dozór gra- 
nicy le Słowianami prawego bnegu Laby, dla po^r^uzytnania 
który^^ BtHing zbudował nitń rxr?k;| Tlmf<naw), na górzn wajńcfn- 
n^ zunak Lun^surg, ale głównym krainy tej grodom był Bar* 
dewik a£ do cburzeoia go pnei Henryka Lwa w r. n3q.'*TM 
Lutieburg znscawal lytko r^zydency^ Hermana Billlnga I Jego 
nwtępcóW) ai do wygaśnicnki rodu icłi (r. 1106), W lane- 
burgskiiD kU&ztone Derwdyktyiiów. Moan Calds, zbudowanym 
na górze wapiennej w r. 971, pobierali nauki i^sledni Słowianie. 
Tam ak' k^nzŁałdł lui^t^ obodryclci Gots^k (loji) gorliwy krze- 
wk:tfl?l liirar^^ańKtwa w^ród Obodrytów. W rjjnt^urgu na 
dworze Billingów ksiąt^u slou-iańscy znajomili si^ z obyciajami 
cudzodenoftkimi, przyzwyccaiali :uc do mowy nt^roieckt^, zawi%-^ 
zywali blli<tze stOKunki z Siemcami, a wr^&zi4- potT7eb>- pr/ytutekjH 
i pomoc w wojnach domowych przeciw rodakom fnajdowalL**') 
Tamlo Icnuły się zam^hy ua niepodległość Obdorytów i skrycie 
gotowały ^le na nich napady, do czego BUIbgi u^waU Bardów, 
z&wu« gotowych do łupiclcnia A^iadów, Bardy t^k dokuczali 



*■>) ll4BnH«uUi. Der fUr^cacM 75^ 



— aw — 



Słowianom, t« nx \Ht wy^jrant^ iclt £ noj^kit^m c^sar^kiefU tlo 
nonu Lutylcdw (r. c<ł7). I.utyc)' w odwiK napadli na Barćcn- 
gaui'**) niopo wstrzymało to jednak Baidów od dalszych na ^o 
wian w XT w. iiapadÓw. Limeburg siał się pamiętnym w dzie- 
jach SJowian nadtab<Ekich* a w ^v^ł«cio £:loinym jako pOddjsce 
pograniczne z Luiykami"/**) cłiocU^ w nccrywistości letał na 
iwgraniciu i ObodrytamŁ 

J«dnocxe^nid z pcdboji^ro }>towJan catabsktch rozpoczęło się 
BjarxiiiienT«7 ich prtez panów titRinii^^kicht x którymi r^ka w rękę 
4%^'t rogimnnt ko^^ddny do ro2>2«rxanU ^w^j jurywiykcyi i po- 
większenia dochodów. Nim jednak bi^^kupi werdoftscy, do <iye- 
ceryl których naleJtaU Bardftnyuu, zdobyli s\^ na wyprawienie 
mtsyonarzy nad Ilmenaw^ panowie chwytali wszystko, cseffo 
tylko wola ce^raka nic zabraniaŁa. A gdy iiaresicic, pod ko- 
niec X w*, walęto hi^ do s^erz^nU chrz^iciaósnip^a w Dardengau. 
obawa niepr£yiazne(;ro lachoinanta n:c ^oivian wstrzymywała 
duchowieństwo niemieckie cd posuwania <<nc na wschód od II* 
Z tego powodu klafizŁory zakładano tylko po »trom& 
zachodnia rzeki t^j : w Luneburgoi iLl o n ,s C a I c i » ( 07 1 % 
w 01den«tadt, przeniesionym do Oleszna {97^1, W B a rd «• 
wtku (1154), ^' Lti ne pod Lunoburgiem fi 171), w Szar n* 
b«komiIeod Luaeburga (1244^, w A ]Ł*Meding«n o i'/* 
fnili od Luneburga (1153*. Te sz«^ klautorów, widhu ponad 
Ilm«aaw^ na przestrzeni 7—8 mil po1o£oc, uzyskały na utrzy* 
manie swe inaczne posiadtok:! w osadach sIovhiai^skieh, niezaleZnlc 
od koiiciołów parał^alnych, które tak£e w osadach frtowlaAskich 
upo^ienie znajdowały. Mo£na więc sobie wyobrazić* jaka to 
maut osad słowiańskich na ponecEU Ilmenawy podpadła pod 
wladię duchowieft^itwa nieinieckiego. Dla wy^czcgólmonia csad 
Łych brakuje matury aló w tii^turyc^nyiłi. Zachowała się tylko 



'**} A. 977, InpMłtor' StoJarłfiUrri, c^uac] KtY<11ti& .iicŁtur, iirmato pslou 
nllLte.., Oli liac hotia notuŁ UuriJcutf*]! tuimiotm iziwl- Tbic;Dm IVi ^ 



■ — 294 — 



o^lna wimtankA vr dokumencie U&kupa werdcAskbego r. TI4; 
o poisiadtoiciach klasztoru ULIesheifnskicco (C^sm(y) w osadach 
slonia^bklch pod Ganowem.'") W tejAo miejscowości pooad 
llni«iiaw^ licme oftady nal«£aly 40 oddalonych kUi^ftonSw kor- 
b^ltiego'**) i kemiiuiskłcgo^*ł nad Wtzcr^ Stci^^y o po- 
EdadMciacli ostatniego dofitarctft dokument r. ii.|6— it^S mocą 
ktiófOjfO Judyta ksi^ni klasciOfu keminatskie^ podarow^a je- 
dnemu z« swych adwokatów 24 chłopów, nalcl^cjrch do dworu 
W 1 d e Ł e, tuduoi rozćala najprzód ^o o«ad stowiai^skich, które do 
Wichmanesburga nalefały, yefkzcze potem is\t osad fiłowiaAakicli 
mi^zy Bodenhusen a Stutherburgiefri położonych.*'^ ZuboJtalo 
oi^y słowiańskie nia by^ wManti; pUcićdzie«i^;ny, a ducho- 
wieństwo oie ladawalniaj^ się daiiiii^ w iLaiu»e, pr^emy^iwało 
Apoaoby podniecenia dochodów. W tym c«-1u kla^nor oIokc- 
nio69ki lamicruł jai w XU w. o»ady >wc kolonizować Xiem- 
eamł. kt^rzyby dziesięcinę płacili „a je.^li by l należących do 
klasctom osad słowian rkich niektóre prz>-J4^ chraeMaAstwo, 
Łąkowo dzlesięcuię taktc płacić miały.***) Podobne wymaganLa 
odstręczały Słowian od chrze£ciaó«twa. Zostając poganami opła- 
cali dochowieAMwti daninę^ w natune, u Słowian prawego brzegu 



***) Hlłtnp vrrH^«lEł rMrtmit; w nftrlinhi blftotnmwl 1Illft|i«iaitki*inn 

**'*) Rfgismini SancłmniJt ibŁiutS* Cortwjcnałt pamS^ky r, lojl a 1071 wy* 
m»u* dotifa kJuiloTne v tAlnpch ^nwIntftA. a v liuluc łeb t v*f«gii Btndani^ 

od ILIekvd«| ZJoilcmkkrf l^n* bchulfrndor( i'jg miti od Bod^nteLch; GrtmoM«iliaEDA 
jj^iuićj Hiuiiliaceii md [ImcnAVf ; D*iciiJoEf, Uolico. WulbLoff w obY^djk Laur* 
bucgiliiin, MolMTi I Nitn^lmf wol)wr>dar Oldmtliili- Time f>n*iMfni«l korbcjikl* 

bnrgtkifh. — SlAVMi nnd TculJclitLini, A4 i ilalur Wr<llu|; wiŁuciki r. 1106 du 
litS klujtAi kotbcjiiWi pokipdalT m KUtkMUd VII f&mu* M 4 ł*l^ *t > '»*'<* 
dptt, <ii)M didrni calo|>« (cUopił. Elnun«ivkfai. BMil«afcu <!<«. 

«*|J H«uyk U e«i«rB n^Aiyl hbulOr IdOBkUttlil in Bmlanga w t- lOfi^. 

I. ist Poriw, *yUl w tti-' *- r^t^i^ m* ilf. 343. 

"') Si i^ujc 4« K < « petilsraifbet « cbrittUjiif 

«1iac r«<i1<it, -dacśm wini ' 1 . , . 



395 — 

l^hy biskupów II ic^ £vranii Pocói im hy\a Hptc^yć ł pfty* 
}ęchetn nowój wUry, kiedy u ci^ry £wjfk«ałA? 

NIefdoławs/y poci4^>n^£ Słowian do diri^j^ciAń^twa i dde- 
itłędry, duchowleViMwo fi^Urało Mg o aprowAdmiU IcolonUtów 
I FlAndryi i Sdkksonii. Przyby^^c puli się nad Labę i wązkim 
pd»em ZĄj^wsiy briteg r«łki na wschód al do Bkkralt^ i wtru' 
m lenia ChotomIi^»kJ^ga, wyparli Słowian z por^ecia Z^by- 
^n^} strony koloniści* posuwając się od \V(;i«ry i pustciy 
^un«biirgHki^<J na porzec/e llinenawy, «iied1łli ^ic w dobrach ko- 
icietnych t ró£nycb pan6iv, wypierając Słowian z ćziećticznych 
osŁÓ: koloniMów jednak nic było t^k widc, aby w krótkim prc^ 
ciągu cijuiu kra} cały osiedlić mogli. 0«ady itowiański^ w XIII 
wieku by^y \ebzcze liczne, chociaż nŁZvey ich mocno xe«2peoono 
ni^mcjcy^tiniŁ |if>^wiadcfaj^ wptyw pDsaw4Jj^-^j sit; gKrmnnicaEiyL 
W r, IJS9 Oito ksi^lc btuniiwik-lunaburł.ki, nadając opatowi 
konwentu w Uilesen lOlle^EDie) osady slowiafiskw w Bardengau 
micdiy Olewncm a T-uchow«m i Wostrowemp z naiwaml [|iam!ec* 
kicmi i T^lowiaiSskifimi. dodał jr^sicfc sicdm o»d słowiańskich, 
w Drewnianad). mianowiae: Kromiemyil. Cetno, Mal- 
»lewo, Cacliow^Cybelin, Pokleace i Xiendo rf"*) 
W XIII i XIV w, ijawiają się podwójne na^wy osad: wielkie 
i malr, nipinipckie i ^iłowiaAfiki? w rl^mi oltw^nifT^^ki^, «CjC9- 
cdlni^ na połudnlT^ od Oleiina do Bodonteicb/"i co wahatuje 
^wt^k^JdJ4cy ^ii^ napór kolonWÓw. Alt* Słowianie Iriyroali aic 
tu morno, opierając *i^ na £%«iedni9 okolice Staraj marki, gdiie 



Itł^C Kmmyc, fctknJikc, ^loylca* S<ui«Eor|>c. Surofnc. S«um*e, Dołu. Gro- 
oaoW {Kroirńtmrll ^^ Ctuvf (tfm aiithfn^.Muhi^nc fMoljiPtu. Kioilluc {CcDlUfl}> 
»Uldc«. Uihe^ (StCiMti), T«i1)clEn (2«b«lba), Ktut (KittenJ, FoklciTitK (Cbm*). 
SStadcrpt, Oiłi«v« f<laii»u% SUlowc (Schlikau). Kjsikitrui|JC. Iloncelhco *- 
4*<tf«ctocL UfkwMlcn lUf Gpftchkht« Jer llBrr^^gf %t>n KTannichwcIc rind Uine- 
■ V. i«i* r ]. ł, JiŁ 

*■•) LletfeiB gfCK nnd klfiJu w poblliu Old«DfUdti H«UGltck ftoti und 



— 296 — 



Słowiann w okolic}' kb^^ztoni DwFtorf a2 do |M>tovry KIII w, 
w povaAHtW7« trwftU.***) WicA Boicncin diiclU* sl^ jul 
w 1393 nA błowia^^łk^ I niemieckjj.**^ W s^^^iedni^ nai wMihdd 
cd Ófimi 01«czn»A.<ksó], okolic^' Bodcndik wiel« ff.-*! »Jowisuukicli 
I pojedynczych dworów, (quaiQ adhuc 3U\-u5 inłiAbiut) wimian- 
kują się w XTV w^*") co porwała wniOiskow&i6 o bdtfdJO po- 
w<rfni;in bierMniu się w ti^J mieiftcowo^ kultury niemieckimi. ^^| 

Na \KAn<K od rr^mi OI«unicri»ki^j, ponail Arodkow^ Ilme- 
fuw% sx«f7yta si^ ziecma Bewensen, w« wschodnia ca^ici 
której, pod G&rdiUciin Usem tet&ta wie^ •>towi&Aaka Toden* 
dorpr* 1 takif?]^ nsLzwy w roku 1341 widl niemu-ckjt.'^^ Pod 
Wichmaiuburgiom w polowie XII wieku Uczono 20 ocad eło- 
wiaAskkb,*'^ ft w ko6cu XU1 wl^u (121^6 — izQT^ wimiankuje 
«Sę lyDco w1«£ Nendorpe, w ktorćj Euoeburg^y panowie d^- 
Widdorpc mi^li prawo sądu n4d £2e£ciu Słowiftnamu"^) W tejj«| 
nem ucnymywało się jes.£are w XTV wieku dawne ^towliiA- 
gkie prawo djtiediiczno-*") T>/i<»dziivw wodlug pojęcia Sło- 
wian, rófcnlU słc od ojcowizny 1 nie mogła być ustępowana 
w obco ręce hei zgody w^zyMklcb, naw«t najdalszydi ciIor- 
ków rodu. 



I 






WfłQ w btcć4i:rm ^ p^y^ 355 

A- i3$J, Diidmli RnllR»*ci u Wfn4iirh fialkru^n HiSBiRtffiD 



"") A- I34<> V^l^ ■UYicdu Tro ^Dr^^L. yŁhti<i tylko curia Tro. quUD 
Bciuriiu, lUin SUtn qiio*4ini. Sli^ui inliAblUi (HanoMruete 474)' W KPT «. 
pod BodMdik vAaJftnUEJi4 0% j^rcili^m ■li^kum S«4pCvUclt fdorf S(b«f««d»1>. 
hiA«» » 1. iioi fiif Wcmti ft Łubowa OAbrl oA ki^ulr wtcdńiki^ (lUtdtL 
Cod. (łlp. XXII. t. »»> W PdI«vU fioddani UnHiAKj vmttinlta>| 4ic je«KBr 

**J Daitocfaw T«d««ćofpv (ThoodotO '3i)< IlAiiłatnc«m» ^H* 

■"J A4n<jiia yi SUuomn in Kwidorp*^ &(fL)«nhorciicliti Uf%n4dnbadi 
T. ni N» 343<- LcbafoUc i«i (nTcn ^ma Sctmda qU«i łbrc Bobiooftm AOf łUf 

*"f W c 1354 ryctnc m Sc*cf]rB« pofliaJAli vid K^bbeblorl CiUD m»- 
lokliDo v|ciim|crf«l4irlcd. ^Bod Dtdtnih *a£ilvf. HMwnwiłiia 
P77. Wrdłs^; V«<ibił1u(«m V<o«iIciifln Pr«fŁin£en r, t6^-. Dcilao w Dh«wt« 
DtE«iu&v XVn imk« mnmic; hviiiiei, cibc. Vtd w Ct. Mm, Scib, 



— 297 — 



Mode&tcrpe £ ^odem Luneburgieoi i w B^Eiednich, przy 
vj^m nmenawy, c^Eolkach Barde wlk I ErCenaborg spo- 
tykamy }*^Ktc7i' w Xin i XrV w, tkrnn kl»dy 09AdT).ictvrx fiio* 
wiańskKg^o. Takf r. prawćj strony Ilmcnawy, wsmiankuji^ fnc 
w Utach uSS i 1391^ o&ada Nulhilike^welde, nalel^a do 
kliu^tora SchAmb«k I prttz Stowtan jEamle^fkala, ale w &%»le- 
dnkh 2 oią, fit«g^yś słowiańskich opadach Wrrdhauacn 
i Siiibek w koAcu Xni w, jłit chłopi niemieccy icled7ipli,***ł 
Osadę Harendorf pod LuneburRiem traymal w t* 1J67 LHt- 
mar SlowiAniTu*'") AV R n m en .h h orne micfukali w f, t^32 
SłowianW.**^) W Wendisch Bori^t*! (uraz Hohenboatol) 
md llmen^ taklo Słowianie w r 1.114 mieszkali, ale o ^iedni^j 
wsi Gronrhagnn w r. tsiĄ nujwiuno, ii- tu łiyla nii^gdyfi 
oaada eJowiai^ska i zwała ^\^ cngfi Boy toldo rp.*'') Ostftinia 
naxwa nimniecka dawr^o jii£ musiała zast^pi^ dawniej&E^ nazwę 
alowiańKką. kitwiy vł poi^^iku XJV w. o Boytddorp mówiono 
jako o daI«kK-j pntsdokA, W okolicy mio^ta Luncburge Slo- 
wianiR, {Hntd^iTn ksi<-c[a i paaiłw nleniieckich w XIV w. ko«y- 
Mali z udzielonych im Igot pny opłacaniu podatku od f^oli.***) 
Pojedynczych osadników słowiańskich w t^ micjscowoicl nie* 
btakowało w XIV w,"') 

Na wnchód od ;:icmi Bewon^en I na póJnoc od lasu Gardź- 
kiego, pomiędj^ tiJcki^ NeUr; (Nircicrcl^), wpadaj^c^ do llme- 
nawy» a strumieniem Cholominom wpadającym do Laby, leaaŁa 
ncmia Dalenborj;:. GI6wny gród cierni tćj zwal mc pierwo- 









HaonPcnUln, 3^1- 

IbWcm Ł 3iJ. 

A, t^iĄ Gronehu^cn cguoc olim \ilU ilfttica c( So^rtclctorp vOc»b»lur. 

Tom I, t, }iĄ. 

"*^ Zotliulk a. U4** SUłl domini Jud* tle ŁuntlmiaJ" fi«l warco omnM 
CtmilUm «ivE I:imuli Jomini linci* mnrin1«B iit [*ttł. itffir SIati trii Ihcutanlck 
JlUnim GroUcił et Ulorwn U« frUJinf*:, Hi^mtitipefai 13?. 



— 298 — 

tnie Dalcwo,'**) c c£«^o Nicnicy pncrobili D^lenborg. W po- 
hilta grodu irgo xnajduj«my tisić. ŁAhq Slav1cum Blekdde, 
w okolicy którego. rac£^ t\oyvGgo miasu Lowensudta nad Łaba,, 
Słowianie wzmiankuj;^ mc w r. 1209,*") póini«:j znikają, tylko 
mlęcLcy rybailumi wzmiankuje %i^ W«rn«k« Wmirl- W t^26 
tDftOJscowo^ wieś RadcgasC nad Lab% oczywi^ie słowiańska, 
lec£ kleiły \ jakiiii >tposobein SłowiantA tu wynE^fczieni luaUilir 
wiadomości nie znajdujemy. Mccnió; iywioł aJowiaiSs^kt utrzy- 
mywał się w oddaleniu od brzegów f-aby- W Chinowe (te- 
raz Gienaii) Słt>wianin Werner w r 1317 hył smlcem>*'') bea- 
w^tpienia nad rodakami, albowiem osiedleni w tó] miejwowoilcl 
Niemcy, Ale wzjfLędcin Sto»ian uAposobitmu niczjfndziliby^y się 
zap^wnt^ pod Karz^dem Słowianina 7osUŁwa^. We widach X i «<- 
porwicc i Pomoi^ell, nad sinimicnicm Chotominom pola 
Jo iiitidawrłego csa^iu dzklily się na dwie c^^^ci, a kaJtda x pa- 
Atwi&kami i traodanii stanowiły dwa odrębne folwarki. Hyly to 
akutki wdxierstwa Saksów do sie^by ^owian* którzy nieły- 
CŁ^c t^ciy^ ałc i przybyszami prowadiili gc^spodarstwo odrę* 
bnc-*"j Jak w Niepcrwicach tak i w innych oi^adach Dalen- 
borg^kif^j bierni, spot/kamy je^łicie w XIV wieku pojedynczych 
osadnikj^w Słowian,*") nawet o^^y i;łowiaiS«kie.*^'^J alepraowa^a 



I 

I 
I 
I 



***) w XIII wieku Do£tiLliv«} plMl; m»Ł[iieji DaU^j dicFuiD, qaoil Ddlcy* 
horf Ttitnionld j|ippllinT. \]np, Pni, II, ĄtK^. AIa cnj T^n l}\\ey niaJn« np:(tTy- 
«■£ 11 Dj,k]abi>rca. i*k uynU bAjicic rtLfmkfcy* Wftpliwt! Pi4wJopodoT>iii4 
ftukaf (p njyfaflLi vr Btun^wLHLfjmi. i;djjc by\ v X wieku butjfimrl DAlchcm, 
PoMv, 4ji«U piniGjiH£t> I. EJ, Ł. 17K, CtŁf^. itl?. 

BI*IeM«,.. lnc«lli *«ro )4iii ń\cu cir^uilk ci>rkloHmut . . . 4d [iirtijin pofcuniin t«r» 
cAcn arbanin in Vetil<biir|;iph uUn Albiun communiu puciu cvn SU«i* in ftcraure 
fal B«BCiin vt SapcIU. ^fekLrnnbarif, UfkunduibuGb T, I. X- 191.1. 

^>J A. 1317 viiU Chinouc in i^u udM SUvm Wnnenu doboIdi mag^iŁtr 
(hibUL — KiAuDfCiiicin. BuiUuaBd ^ ZJJ* 

^') TsaiU 403. 

*'"} A> iSCi? v^iU StŁamhop in «{» naac ft^itl SUrut «o(nuie Tbicdcri- 
(Bt. A. 1334 Tflla ffŁcprrdftu. iiBim euec Vo1kfiiAnu STiiui atUt et Inhabllnc. 
^ I3S7 *i^l* S«i«(Klii4 prepc Diknbottk tWA, ^uatn laidArn SUtui nomiti* Ar- 
Dckc nniK luhkbiuft. JUiBJMnicłii, lyh 4D<t 

^ iflrrwi Sc*Jo4l t. IJJ7, TafU« fOl. 




— 399 



Ni«fncdwju£ widoczna, 'Wst4^^^p^^wice władał v r. 1354 Bntram 
Puseeke, potcioek znicmciony ałowiańskidgo rodu Po^ków/^^} 

Pnybyurający do Uardimgau koloniści z ii«id Rtmu w/r6- 
tniali się tem. i« do uprawy roli mywali pługi, a SlowUnie ra- 
dia. W regcMrach ricrai Old^nbru^e [tot »mo Wodehlorpe) 
t. i4;i> i>1ugt w-zmiAnkuj.j vlc lylko na r^cłiód nd tlmęTUwyt ria 
w«chodni«tn ui j^j poriec^u w 1; wsiach płtiffi a w 13 mdlą, 
W Deacach Eweringen liczono trzy całych t pięć p(^łpłu* 
gói», a ur WendescHert Ewertngen cztery rjulta i C d. 
Z tego badacfc wnioskuje, ło w XV vr. potowa prawic mic52- 
kaAcdw BtŁnierigAu po wM:hodm^j ?4tronje cł&)l\ Ilmeiiawy skła- 
dała słc }etxC2e ze Słowian. W niektórych opadach z nazwami 
alowia^kicir.i jak Rathomar (KatiRiir). Wendhuscn. 
Wcniip kot9 fwendska chata) wrmłankują ^ę w roku 1450 
T^ffi, co wAka^uje, 2e po wyp^krciu z tych o«Ad Slowiao^ kolo- 
luSci jui w nith osiedli. **^ 

Uciemictónie ekonomiczna i t«p1yw Icc^cioU po«uw«ly cią- 
głe naprzód wynarodowienie Słowian, kti^rry odczuwając mocno 
nledoti; sw;[, odpirrali j^k mogli wrn^<^ pryitciw ntm mtnoji-My, 
a £a wyrz^£Ono krzywdy nocnymi napadami i poźog) tak zruj- 
nowali kLa5Jtor Kfr^dingtrn. ±e mnichy zmunz^ni byli w r. 1333 
prienieśi swe siedlUko na lawy brzeg Ihnenawy.'") Wizakle 
duchów ifrństwo niemieckie nicprze stawało i nadal -mrać tiic o ry- 
chłe wynarodowienie Słowian, odmawiając nauki koiciclnvj w zro* 
auAilat^} ludowi mowii?, nadając przy chnde imiona niemi«cki9, 
^ nazwUka tpredykaty) słowiańskie przekręcając na niemiecki 
ład, 7, tiTgo powodu Imion słowiańskich w Hardt^ngau nit- zna]* 
dujemy wcalt^. a naxwi!»ka takie, jak Yacidat, Prilop, Kitt* 






I^iiebc r 1137 Jem Ntotc, CAch W«ndiMh«r AKVi»fL TamU 495. 
Hammwmł^n, RaMpn^J" Ijnr1fcCb[iłrt£tnoT, l 27G— J17. 

ttaC H noc^mii ^lafotufa jucomliiip .. , pfieJ.idiim monoiiler^mn in Incnm, ^^ui rlici- 
tsr ThUcoco Hipci Awiitm E!nłCTtoirc> ttUMfcicnil). ^'fcfiLiLtcr* HittuiK... T. I» 

o«Ulnlcli M u>;icmi^nk priwciL-iii^ki (f«u»Łi«clit) — 3lAr«n anJ Tcntich. 9I' 



— 300 — 

zeken, Kothitkno. C1*vea Caasube.*") Clav©s Snit^r- 
dea,^ ocaywiścic h pochodzenia ^^towi^fiskicf^o. 

Osiami m Słowianie w okolicy mła^ta F.unf;burga wznii&n- 
kuj% się vr T. 1501, kiedy ksł^fc luneburg^i 2wolat okolicxnych 
Sluniau i chłopów (Wcndc und Buroi) do Banfcnrode, dla Jibo- 
dowonla w tera raicjscu iro%lu nu J-ahir, Irrt hambiirgscy i lu- 
bek^cy Knte«u»:£afiio przepędzili k£i9cia ze szJacht^ i chłopuni, 
|a mnósiwo StowUn yj niewolę uj^ych. wkrtkce patem nft woI* 
noćć wypuiciU,*'**) Póioirj rie znajdujcrmy juJ wiadomuśd o Sło- 
wb^Lnach w Bardcng^AU, ale to nic oznacza Aby ich byt narodowy 
s^konai Pr^er^iJEeikl uciAkiuin i srugo^cl^ pniiów swycb. ŁLidii«£ 
z obav^ profcktów, którzy w sąsiednich prowbcyach hanoweiv 
>«kic ostremt karami pow^lagali ubywanie mowy ^owU^skićj. 
StowSanld Iiitiebiirgscy troi.wli <kryvnić narodowoś** cw|, pod- 
szywać się pod Niemców i pr^ez to samo powoU wynarotUwia<ć 
się, Niemcy ^ai pojmując chyl<?nie się do upadku iywiolu sło* 
wia^&kiego w ksi^«twie I-un^burg^ki^m, nie czuli potrzeby o Sło- 
wianach mówić. Zdto w miastach, gĄzie kupami Slowiani« wcdHdi. 
obratona duma niemiecka i interesy maLeryalnr?, jMitr-wiiIiły Kimn- 
ców do pozostawienia ram obfitych o Słowianach wiadomości 
W miejcie I.uneburgu Słowianie oddawna bawtU aic rze- 
mioftlami i pricmy»jem, lec^f nienawl£ó do nich i nitityczenio 
współzawodnictwa w pracy, pobudziły mfi^^tmt luncbur^ki do 
uchwały w rcikii 1 |ov^ aby ładnego Słcwi^nina nie przyjmować 
do stanu mleszc/ańskieffo,*'^*) I niepriyjmowano ich i^eczywiid^ 
półtora wieku z gór*^ Dopiero w r. 1570 magistrat 1 miesfCfa- 



«•) Jl>mmłTrtcin 586, $%% 

KTncrd« aitwy niŻBłf^ u słowian tiuu. 

*^) Kionikt Idbckłkfc Eciffiin Kebk jEloiii I^cr Wca^T tnoAna «g11« n>a 
dło Lubvckoa teftaifcnj owcni de wjlc idi itUc inne, veihnnEcrork Ind* vrran, 
litlibca den Iwrr* tn«a v»1 Iho «Ur i^wta btsn nnil -ji«i: ibo kip«n i-tdo^fU — 
Tfu Kok ił k* ł \ 4 I w l^utK^ I- iiifl-^iłO**. MtkJenUurii- JnhJlŁtlicf X!, 10;, 

<*^ Di t« fmMotbr kdnen wendui^hrn mann to hor^n athnuo vdU» 
v*nlii rlal u>den icr Sud lo inrican Vordervif:ta koinniDn mocclite dOEch dci 
«kik» aMUWl* wUlea. JaIłoU, Alttc 92, 



— 30I — 



nie lunoburgfscy z^ali się dopuścić Słowian do kofTysianift 
Ji pr^w miejskich, ale wkrijtCR poL«ni /^broiibono Jtt^iiii^ nic jei- 
Słowiankaml (r< 1619). D£i«ti z podobnego małi«fi«ttvra nic mo- 
gły do IdKlnćj korpofAcyi nale£y6. Al narc^sccic w r. 16S0 po- 
zwcił(ino Slowianf^m nabywA^ w Luneburgu prawo m\eszczxftsk\e 
t do cochów w&t^powoć. '^^> Od tof^o tApcwne cutu xjawil nic 
w Luncbargu ijtsohny cech piekariy ^towiaAsfcicb (grobbttcker). 
SłowUnut w l.un^burgfti mieszkali w odr^bn^j diŁelnlcy miasta. 
dot%d cw^uiej wsią 3lowiań»k4 fW^ndinch^^ Dorff, a jeal ; ulica 
!iłowuŁń-*iVtt (Wł?iulU*:hr! Str^Ł**!**?). W mipJifrip ITIlKsttn (OlcA^nir:) 
nagUtnu /^bromf w n lOi^ Jton^ć &ic £0 Stowiankami. Dmci 
X podobnych inaUeA^lw niedopus/c^ano do urzędów miej^kicli 
I nietrydawaTfó hn świadectw o Ufgalnem urodzeniu iGeburtie 
briclc"") W wclnt^m miejcie Hamburgu a± do r, iSit wyma- 
gano od ost^b wst^puj^ych do sUnu mie^i/c/dń^kiego świadectwa, 
ie nie &^ poddanymi I nie słowlaAaki^no pachod^nia.*) 

PoniJŁentc w ci^u wieków, obdzieranie przcs pan^w du* 
cbownybh i ^wieckioh, woła których w nicjie nie byU krepo- 
wana prawodawstwem ai do XVn wieku, przywiodły Słowian 
do ubótiLwa. i zniktzrmnicnia. OLwartoAć i \Di:rnro^. n<irncluwa 
iami«niły się w »kryu>M i podojntltwo^; lud pozbawiony luuki 
w ojc£ysló) mome nictyłko w szkole lecz i w kodcidlc, tępiał na 
u^ly4^ iK^d^wał się nH<lu/yciuiii, (lijańslwij, ptaHjECfyl hię pr£r^ 
wrogami i do romty juikcKomniał.***^ ^ kiedy mowa słowiańska 
nad lIoienaw4 zffasła — nie wiemy. Dziś zuicmczcni potomko- 
wie Słowian na wynpACh Laby pod Hamburgiem, cak -twani 
Vierlandcr ^achowujj^ odrobno.ić ^wa 1 strój narodowy* nie lącz^ 
lic L Niemcami i celujjj /nakomti^ upraw- 1T>^lln warzywnych. 
W okolicy Ueluen (Olewna) sniemczoca ludność słowiańska 
takie piclt^nuje :>tarannic ro^ny ogrodowe, a^ccćBfólnic kapustę 



"^ Fictiint:er, Iti^aric I^ijji lItonln«i,DMll*tinonr, WfoJlBnd^I.wŁbciriflfiJ, 



— 302 — 



Icwas/oną na wywóz ńo Ameryki w :rn»cm^j i1o4d, uXyw« di 
no-«A8ki«Ko n&necza^ a)e przybywając na tarfi: do Ołesjsa. zniem- 
C2cni Cl Słowbnic porocumicwdj^ się raictlfy M>b4 2 pomoce 
Jftrgonu, aby ich ni^ pojt^' miesiczaoie/*') Na lachód od Har^ 
dci^fAu w pu»cczy Luneburg^ki^, tnajdujenay w okoJicy łl4n- 
NEtt-iu, tiad r/rkf? Aue w r. ijju siowlańNkidi cłiluiHiw (Wł^iJtf- 
&ch«n Lud«) poddanych grafa Adolfa S^aucnburgitkicgo, ***) 
Mma 2ai osada l^$xtcdt m sposobu ubudowania w okrągłej 
formie pr^yp^mlna, le ją Słowianie aałoiylL'**) S^ tt> iiady 
(itorożytncgo s^icncnu luc SłoiA km al do brzegów mona PóJno- 



ci>ega'"j 



Z południowo -w^cbodri^j strony od Bardengttu, nuijdTy 
Lab^, la.<cm tif^rd^kim i Siar^ Markj^ szerzyła się w formie trój- 
k4U kraina s)owia/L^ka, ytjd u^óhi^ 114/W4 Dnfwiany puw^izecb- 
nie znana. Większa cr^ić krainy tćj jtajmowały siodziby pl«» 
niicnta Drcwianów, którzy mi«li grody; Wosirow, Luchów 
\ Wydziert (Dannenberg) nad rzek^ Jas^a, Łuczkow (Hitz- 
ak«r> przy ujSciu rzeki 16] do Laby, ijor^ko (iłcTffcn) przy 
granicy ze Siar^ Mark^ i KłoAsko (Clenie) na północ od 
Górska. Na wschód cd Drewianów ponad Lab^ bytowały dwa 
drobne plemiona: CheSmianic, w k^cic mi^zy Star^ Afark^ 
a I^b^. midi grody: Gordi^ko iCiartow) \ Gadijgarrl (Schną* 
kenburB[j^**^> tudnci L^czanie nitój od Chełmiiinów ponad Lab^. 



4 



■**) SttdoiOoif. ITikuuiJciibuth. T. 1, N. ^84, ł iW, lo KducsIciIc,.. 

**■} J*kot.i, Sl*ven,., 87, J 

'**) GiAuice Stat^ JdarUi flavaic| wi^BW^tj ^ JbI^ ku p^nccy oiJ lvni^ 
IV I. 1106 elwlit* od Arradi«t do Lu(ticva B4lH*łs do Sur^J bloifcl i ł*^« tif 
LinrgOD. (KMdtl, Marie Brand, t, 33^ Kuwa UatKou powttal* od rLtrvT lulu. 
w Vin i IX ». lUuni. L^dodo. L1u*1, jifici Siifaiiyka i^«ftj]>ch OliatuaniŁi 
1 irpdlit mtgo pEickcniTiił ludtk itn rvn\ tif ChctmiaRimi, Objatoilem Eo 
W Tomi« ni na «. S4 Ł SS diicla Bif4cjH«tv> ^ *^k poi^^iuaiA wypada twi 
livicc na to, co W lym piudmiod* mAiri Jikcbi, Slirtrt, *. i5r F"yP> ^<- 



— 303 — 

Za panononia Ludwika Nkinleckief^o. kiedy jut Słowianie 
lewfgo brzegu Łaby wcieleni b>lj do ce9an»twa. roxpoc<cly »i^ 
wyprawy prw»dw Slo^Kianom prawego braiegu rwki W^ nw 
iŁWiie dla cesarstwa pomy&lA^ W r. 869, kiedy wojska cesarskie 
w Morawii pciniosły kl^kc, SJowianii? w SaksunU j;aini<ts^k^i 
przeciw królowi Ludwikowi or^i podnieśli, lecz syn j*go Ludwik 
z Saluonaini po^frcmił Słowian. *'^'^) Jacy to byli Powianie «w Sak* 
*oniJ jramiesjFkali", — lego w <iiiejach nie obja^mono. Wiadomo 
jednak, Ic przeciw Chefamianom, między Labą a Jasną, Ludwik 
Niemiecki przebsiębrał wyprawy w latach 858 i 877.'*") By^ 
fflote c\ CbełmSanie s^ wU£ni9 tymi Słowianami, o których ana- 
lisca Hinkniar piaat, te «w Saksonii mlchzkaJi^. a to dla tego, 2e 
w owym cfa-Mn Słowianie Ip-wi:!{£0 porfccza dolnt^j Laby zostawali 
ju2 pod wiadra lc«fcda ^aKkicgo/^") W każdym ra£i« lacicte 
walki £ Obodrytami i Luiykami w IX wieku niedczwoliły Niem- 
com utwierdzić ftlę w lesista i podmokłej kramie Drewianów 
i Chfrhnianów. P6ini6j, po bilwio pod Lacjyn«m roku 9J9, 
Niemcy, chociaJt Smitlćj nacierali na Słowian prawego brscgu 
Laby. ale powszechne powitanie Słowian roku 9S3 i zwycięskie 
n&pady Słowian w końcu X w. na poModło^ici niemieckie, atarły 
po»Łerunki cc^ar^kie nad Jlmcnaw^, a xymctB^xn bytujący na 
j^ porattC3u Słowianie w niedostgpn&j miejacowok:i ływot w sta- 
rożytnym obyczaju wiedli. Tym spoaobem niepodległość całkiem 



•••} A, St^r HliidOvlmi rtgłi filim cum Siuumihtił contn WttiłJoi, 
^hi im tflcionibiii StKonum lunl bitluni <onUUDB| rłctariirn adeptne, 
Klncmu- AiuiaIm. lf<m. M. G. L 4^5, H^bkTiuir unjh. relanskt koni>uuowal 

Fiiuki^H, ujUf Ijefwjflpicuii wiulumoik-i JoklmJiiic, 

"*) PikI mkirK Il6g, IMy wriiln^ Hlnhmiiri kr<>1rv1ci Ludwik wyimwłilt 

!■ S«iby t Sulf. w policnjiiu 1 Cutluml I iucymi i|dacluiil upidlŁ ha Tu- 
ryagl^ llldtf lupieiyli. Vi'if< tr> byl jednocutcy rueb &b«tin u L*^ i ^liwf 
pu««>v SitoicŁiiiL. JclcUby £41 prA^pubsaciiJc, 1« ayu kióU Lud^rikł trakAyl 
puMitf ChcłniŁłnom akiiata .i<; niyincm. to pfiłciw JSLbimif Słowianom w Sak- 
•unii Moicukalym taitgi \iiiikvia odbyimĆ wypr^inc^ 



— 304 — 




pnwie w cl^ra dwóch wieków iSoo - looo) pozwoliła SlowLanom' 
na porzcc^u Jasny ćłntó}. nil bfacioni ich w Ban]«agau, noro*, 
4owoić wla^ii% zachować* | 

N^jdawniojua w'toAovaoit o DrcwiaDAch lenajdujcmy dopiero 
pod r. 1004, w nJuUniu kK^^tnrnwi IcifninAtOŁtinnii rutd Wez^rA 
o«ady Ctaniki in Drewani,'") po gJowiaAsku KtoAsko 
drU KJoiłc«. Okolica, w której lel^U o^ada CUtiiki. prawd' 
dohiite urchodztla w XI w. vr obr^*b Sur^ Marki i dla tf^go w 
iuej ulc^ przemocy mZ ttinc w Lasach pobtone oudy D 

Ziemia Drcwianów^ o których kronikarko polacy XLII wieku 
midi dokfadn^ wladocnoAć«*^ nalciala do xan^u księcia sa^ 
ki«go, z ręki klArego ustanowieni grafy w cnacznWjsiych gro* 
dach aprawowolt władcę nad okolie^n^ ludnością. W ŁuchowŁe 
^rafy ijawiaj^ -lic juŁ w n ii44« w Luczkowii? (Hid-iakcri 
S^fy od r iifij, w Wydziertu (Dann<^nbnrgu) grafy w KD 
byli Ju£ wa&oJami księcia saskiego. Władztwo osUtnich 
nylo <«ic i nu prcifciw1t?^y bnt?^ Laiby, na xi«ime DercccyAak^ 
i Jabelsk^ o których powiomy w«:xcgótowo w diiaie o wynaro- 
dowiemu Obodiytów, 

W drugiej polowie Xn wieku ksł^lem sA^^kim był Tlenryk 
Lew, ktdfy rezydując w Bruniwiku, p&nował w GermanU pót^fl 
nocnej i w 8łowiańs£C£y/nie Zaodrzai^^^kićj jakby jaki^ król. Ale 
po od}gciu mu k&i^twa Saskiego w r ii^i, pozostał tylko pncy 
Mvych driodficjinych po^iadlottciuch : Brunświku i Luneburgu at 
do imlOTcl (iii>9). Synnwin jegn il/irtlili m^ Hpadki«*ni. al naf*^| 
resjtcie wnuk Henryka Lwa Otto, złoiywsjy c«gancwi Frydery- 
kowi II na nejmift w Mogiincyi r. 1335 dobra awe dzicddczno 



«z#4 



EfiouiB KORiea M<cp4tp lum nrevn7afi)-* ■ lisimi miiicafDntHT. 411if. Bcgiu4)V 






303 — 



Irmno^ ntrEymał )v i tytulpm ks^i^-^lwii BriinAwik*!.un«* 
burgskiego. Tic^nte rozrcdzem potomkowie Ottonft, diie- 
I4C ^ę spadkiem, tworzyli rótae drobiie k&i^twa tak, te Brun- 
Awik i l.yn«burg ó\xxg\ c/as stanowiły dwu <xUchnis wladitWA. 
TyiDCiascm osi<Ldti w tamkach panowie, ć^t^c do powigk- 
uenla Hwych pusiadłci^ci i utnocuw^riijt władcy w okolicy, aUraU 
i<i^ o ro2«zor£anio sw^j tcnytoryi, a dlu zjudnantA ^bic: ludności 
^towUAskii^J oszczędzali J^ Burgr&fy IlitiAkcr. utwierdzając pa- 
nowanie swe przy ujęciu r^elcl Jasny, spotkaH niebejcpiecnie Kpół- 
ctwodnictwo w crafach Donncnbcr^kich, klfirzy kierując ^19 
m|Of^ polityka w pobif^TBniu umiarkowA-nych podatków i sluŹe- 
biioficł, otwierali sobie do Drewianów drogę, a wsj^l^y w l^tnne 
AŁosunki do biskupa racebui^kicf^, fapewnilt sobie pomoc 
w nui» pr>tr/irby. Podobnie postępowali grafy; Luchowski, 
WuetrowBki i Gonowski. Wszyscy ci panowie, manewrując 
zręcznie pomiędzy k^^iąictaini lunebargskimi. potomkami Hen- 
ryka l.wa X rodowymi ich wrogARii nuirgrafamt brandenburg- 
sktmi. tak się r^uiwili, io ani k»i%2cta ani mor^afowie me 2do- 
Uli ich du hwych wladriw prtył^c/yi.*"*) Nareszcie ostatni 
z dynastów Danncinbergi&kich MikotaJ w r. 1303 ustąpił d^iulnicg 
*w% księdu brunświk - luncburgnkieniu £a coroc^n^ rentę.*"*) 
Cftolo irgoi ctasu dzielnica l.iichowska takJttt du kaicda lune- 
bUTf^kiej^o powróciła. Tym apo&obem kraina ^lowiańtka na po- 
nccta JttMiy i f-aby. w pierw?»ił^j polowie XIV wieku, potaczyla 
iic X kstesiwum Lum-hurgskiem, a jednak odrębnoii? j^j od innych 
Euncbun^ktch posiadtoSci (Uarden^au) tak sio w powszechneiD 
pojmowaniu zakorzeniła, te w ustawie celnej r. i^ąo odróintano 
\eucze Słowian Drewianami zwanych od Słowian 
kalęcia lunebursc^kiego/'") 

WUiiaj^: Słowianami nad Ja^n^ i Łab^ grafy l>anncn- 



«") M41UI Marian*. Topo^iiphic. . . 71. 



- 30<S - 



berg^cy i Luchotir^cy dbaU pncdew^^^tldean o swe osobirtc 
intef^sy i &io6ovral] zmną/^ swój do potrzeb miejscowych, Admi* 
nl»tracy& UA r^tniU &if vieke od lun«burg»ld4j (w Bardengau)^ 
u tcm Wrdzi^ od br»ndcnburg9k>6j» cdujfc^j drapielooici^ 
Sln^i-UciMT zachou^^waG dawny ustrćj gminny t diodai obok 
nKh ^Mdlili Sfec Niemcy, ale posuć kraju byU jesicce UowiaAską* 
Wpnwdife Mert^ce aic w Huropfe j^rznia poddAńcfC doduk^ 
\ w tytn Talcarku n«ady «Jowuń<tkE^, Ictófi? .\prrM!l2wano I rozda* 
wano kbsctoroin i rólDyiD panom w XIII t XIV w.*^*), wpraw- 
dite i iu icieiniaoo ?»wobodc ulytkowaoU ptix£ SlowUa Usów 
i pftnwisk poiud rteka Jatof, przykUd cze^ tittjdttjefny pod 
f*acbowvi]i w o:wUch Rscctycc i Błoto (r, i^i^h*^ ^^ 
to były t^amoaoKiac łnt«rBsy gr^&w, di* a^ Vod1d do wyna- 
rodowWfiU «łut)c^ DU grafi^w weiystko jedoo bylA. kto za- 
rxądj:Ał chlop<um o»a>i poddańciych i ii& jakiero pcawte ^odóefi 
mieSEkaAcy: nwmWckittm czy *loiHaA4ktii?m, b^lfr naJehio^ do 
dvoni *peJnkm| lorta l a, Zawditycta^fC podobnym ^ttw na kogu 
SlowiwM w gim&CwjKłi Dnmeobefgsldeni i Ludkow^kiem swo- 
bodnie nU w bm^wrg^ki^ Bardeegau loogfl oarodowońć sw^ 
Jywi6 i »taro|ytno arradzcnia dluA^ ctrzymywać. Pnelolefb ottd 
onaduni ^wUA?(kjcnu !aak;y swaH uc ^taro^tAiai al do 
XVIII w.*'^ gdy TyiDC£as«m w Baid«ngau nrano ich oddawna 



te Ca^ ' lute T^H, E sjton b -dm^i 1 JD« *« 







— J07 — 

borsDbtnuni (Bvniiei»tcTt Baucrnucbter). Do utj^ej auro»tdw 
przywiązane było prawo posi:idatiia od^ku ziemi, iw&n^} go- 
icinicf/^^ która pterwomie ;EmieniaU ei$ prty W6t%pleniu a& 
ui74d kdidego nowego ntaro^ty, tle [lóintrj idajzalo »i^ cfc>to, 
1« d^-ór paAłiki pokłada! taki ucr^^k d^imlficzuW i ra£«m i w)d% 
spncdawal prana starosty (BaucrmcisŁcrrcchl).*^*/ Było to jui 
naŁlu2><:M te fitrony panów, klóray obrdciwi^y w cłilopów dibe- 
diŁcAiych rolniników, obd^t^rall ich I w tym cefu ur£)d ^^taroiitów 
sobie pnywla3£CMlL 

Z uriądieA iSemskich w Dre^^unach zasługuje na uwag^ 
t uch ty, iTuchten], w Bardenffau 2wane Vee& ten.'^) okręgi 
»%dów nti»£ycb, o których bardzo mało poMadamy wiadomuj^c!. 
albowf^n) w ^iddnich zt«jniach bninŃwilc-luncbur^vkich podo- 
bnych ureądj:^ nie było wcale. "*^) Frn^^dopodobnie s^ to pc- 
£0-HUU^i £fs sti&roiytnych ufdAÓw, ktndy /wi4iEkt rucluwc £a|]RW- 
niaty tobk^ wymiar i;prawi*dliwo&cU późnić] zai, pod wUdz) 
tdcbywoów, takiego rodiaju instytu^c gminne stały się faktoreiii 
zan^du ziemskiego, pocl^gaj^c związki rodowe do robót publi- 
cznych i obrony kraju. O ttichtach wzmiankuje się pod r. 1310, 
egiystpncyA ich przetrtvala dot^d z obowi^^kieni poprawia'^ 



■- 



I ID «łci Z<il«(i wciin dic Voi;If luUen iJi DotC ittktfiEUucb, tu kit uc den 
liiilt« WFii1t1ti«n ]T>Du. fafum SidIc. h:>n)v, JUII«n]]tu;A, IIiK/ETmiiEU ^ajdijCIT^iTli 
B»n^ iSsCt j. 5f^ PfuM w C. M, & Mą< ». 191. 

'*'J R, ijis utciiiki Lrticke 3|^(td4l kti|JctotB Otu^Dwi I WiJbdmDwI 
btQpftwlh'luTiebur)t»klni «i«i Frcewluk^ (Pnwlijkt) 1 '4 JiidJntl t prtTfeHJ 
1««ra>ŁT aWid 4al BainiiiUnif^t iJeiC nj^nlCkiti (lic ŁcŁcd iu Gu>l«n«T(«v. 
Stdanilorf, Cik^Mlen, II, S, il'. Da lega ob^tlnifnip Kimmtrilcliu, Bit- 

*^) \tnt dsctnm ftlidilmi judidom. hjud alło puto ile ctnM ąaam a bin> 

**^^ lu Li^iJ^cNclłt Wjuiniitn ... rtKŁdacD cIjiuCaIi kane Ycolc. Hau*' 
Bt<jV«łi^ I. 44I. Ak ^tdloE JthobI « Włtlingln, poMotni* jak i w BdrAn^^n 
byty Ycntelni Itu imtuntA cuiry lij aikt * lUnuoitctfc u1i|4^lu aic irUtt. 



— 3o8 — 



się I 



drojzi i mo^y/*'i Nazwa tuchtów ntemiock^^ dotąd nw' 

T^Aidno^ <ivi«jslca w Dn^wumAch wyłącznie [>rawle *(towiań* 
aka at do XŁli w., ulcgia vr no^tępno wi^ld napływowi Ni«m 
tńw, kldrzy w?łi>ńlnm *« Slowj&iiaim vr nicJtlórych osadach pod- 
l^gaU judiwmtJ pana. W Bardeogau laludnieole skhulało 
w niektórych wsiach z litów i chłopów (cutope),"*;! ale w 
cllacli do Drewłarbdw od nocnych |>odobncgo wyiszc^cgólni 
poddanych nte znajdujemy, Nłew^ipUwie Jednak. Z% mUno 
chłopów po c^ćj Słowian jŁ*ca:)"xnie ^DIpows&^chnio^e. nie mogło 
być obc« Ort* wianom, t^rm hiirdxićj, te i w ^Mi?dnif-j Wvstfaln 
znano jo dokładoio. K(4nicy słowiańscy, strąconi do stanu 
chlop»ki«go* utonęli razem zti MnenUmi w aumie poddanych, 
chłopów, wcjf^nle juł zwanych Bau<?rKchaft. Póinl^j iJileraczem 
Drcwianic chłop;L zwali li o r od nicmiocktogo baucr.'^^ O lu- 
dzUch !iWobodnycłi osobiście w Drewianach w^mtanki nie td&J* 
óujeiny: byĆ mole sJcrylł sig pod og:ÓIną nazwii wojowników^ 
milosów. Ze »iUchty słowiati«ki^j mani ^ w XIV wieku Dar- 
gasie,"**) w okolicy UWz-aker, mote przyhyU 7 ziemi Obodryiów, 
ffdde ród ten kwitnął dłuj^o. W r. 1510 wzmi^nkuj^ ^ia w oko- 
licy Luchowa dit: »lcchte iir I>raffencni do których ^icz<!Tii 
fĄ: Wustrowy, Płatowy^ Dannenbergi, BuJowy, Kn06et3«ki» 
iiroty, Badcndorfy/"! bezw^tpienla Niemcy, a cjyby między 
pnodkamŁ ich byli jacy Slowianw — nie wiemy. 



M 



■<iiift ^t^ hiiior Ypraui fUi Ski^itadun, lSj6< Nicttnjc, %. 131— <J^ 

4njtay: ui MichtUaTcIil Vlt nuinu» <l 4 Utoi «i 1 Dkknctpis, 4Ua« dicuntur c n- 
lupc di. EiiiUmicc, «iiuclnr, Run«t cnlultc EffiuDaL łlamttHnlelc, 1B4. Myl- 
noij p>]otjnp)cu wyklidii \ ctyunu cniapc timiui culop* inkaialtin w 

w L&fi*ł:«r2U T. iBp ciytamy : B»«ncluft ;a SmuJj. W Uomilliii lltomni^a 
t riMOWa: Badfi = KC^r. ?fuhl » C.;. M. Serb. ift&i. l im, i^a W ■» 



We n-zględde administracyi koici^^ kraioa Drewianów 

nie dmieli ^apuicić t.\ę vr gf^b Ichiat^j mi<:^iooH'osci nad rzck^ 
JaMi%. PognA^twn tu ni<> tnniifj jak na |irawyni brjrrgu l^by 
kwimglo jQS2a!e w XII w. Wprawdzie papie2 Celestyn 111 j>o- 
chwaUl vr r. 1197 zamuiry Bembarila ksi^^^a saakierf^o osinilc* 
nia w jHTwn^} cj^id jt^o •^-\M\r.\ViSi cbnfe^ian, by słowiań- 
skie barbariy iS^t w o i niecxy»co^ć dziczy p o- 
faAski^j z obrębów chrzeiciań^^Łwa uauną^,'**) 
ale w owe burzliwe ask^y słaby ksfąJę saskt nie posiadał ani 
energit ani >ily tytc, aby Jywioni^ pneciw Slonianocn jamiary 
wrogio do skutku doprowadzić idołat. K^i^fc łgał prinl papie- 
J^m, pfTypiguj^c Sł&wianom poniewieranie sakramentów ko^iel- 
nycli i mianując ich pnciladowcami chr&eician, kiedy obróccmi 
w pot!dań«two t docUkani pruit: poboft^ńw duchownych podat* 
^^ów, Słon'ianie zmuszeni byti unikat chrzi?^iań;&twa, albowi<>m 
^^c^iuowalt. Ir / chr;:eAi:iaAMwvn:i pr/ez Niemców Azer^onem po- 
suwały %ic: ni<;woU, dziMi^ina zamiast podatku w tuiturse, 
ujarzDiienie i wynarodowienie. Woleli więc kry^ ^9 x wiar% 
^Bw^ \ dawnych bogt^w na pomoc wzywai^ Niemcy xaA, pojmu- 
^^c po .swojemu, io nawrócenie znaczy tyle 00 ujarzmienie, ''^j 
starali sif gwahem poci^gii^ć Słowian do chnciciań^twai zagra- 
iaj%c w>'gnaniem niepokornych 2 dziedziczonych po&iadtotd 

E***) A. 1197 JibHE. i^t I*n UM »jq(iiJein litlou lUittin cal uitibM iiuS* 
ft, "jiiłil cum <)uecj«n p«rt Wrre ifte JmilŁ eiWnt, illi Ttm ■ ^nthiLitlJTO 
i* bŁfiiIiDMil* fonU iciutił scd <cdciitftio coniccipncatibfib HcnmcnU, aIU 

d»tii ta« o)« f « cbf M t i an am cl KclAvoriin bbtibftiLem «l fa- 
Zis« feiUaiU«|)urcicUm i chrlilt^ats fiaibut ■motcie Her- 
cfmia- C(Kt*)Ł, Anhklljnui I, M, 714. D<f jfikichlc ^lowlAn {MWj-ftry llti most 
bji bthauHiiuyr Pu uai*uj^viu Meuiyk* Ltł w r. 1181, Yfoda ktifda *Mfci«^ 

^^ Atnolti J.gb«ktki w ^u^tku XIU w* lwntnut)4< kiouikt ł!«1(MTJii. 







— 3»o — 



\ o^&dteniem na kh miejecu Niomc^w.**") Wobec podobn«20 
|}0*lt;iK>waiiiA wtadf ilucłiowTiyi:!! 3 Tiitfpoiniemt^ chciwo^i Sa- 
ksciłów, rozdra^i«ni« SJowi^m mu^bło być nAdfwyciajc, kiedy 
kUsnor UJe^in^eo nocnemi napadami ^owian 1 pożogą zmu- 
%tony był w roku 1^33 przenlei^ się i prawego na l&vry bn&g 
Jlmcnawy/'"! Tak ^ utały ipmwy w Bardcngau, o ilci ifore^j 
Ćń^6 s\c musiało w niedostępnej Aród btót t UnSw krainie Dra- 
ganów? Diieje milczy o tem! Ale biorąc na uwagę lachowy- 
iW&ntc obrjc<łów 1 zwyczajów pogrA/ir^kkh w »^Hiedni6] zietni ja* 
belskii^j w XVI w„**") motemy wnio^-kować, ł» lak samo było 
i w Dr^wtanach. Ludność UowiaAskA Uczyła 6te ochrrconą, lecz 
tU^iie obr/ędy i obyczaje LachowywałiL, n nim duchowieństwo 
z^bnJo «if do ugninCowania wiary chrz^^ciańtki^ t dyscypliny 
ko&cicln^j. piorun nauki tutorski^ strzaska! w Saksonii ^T^^^^^b 
ko*£e1oł;i katolJckiega i notf% wiare .Słowianom w plerwo*] p^ 
iowie XVI w. narzucił. 

Dopóki SłuwUntt? na1r?lv!i do kuAcioł^ ko-IoUckiego, Numm* 
niem ich kierował kti^dz, który b>'i kownopolitat pny mszy 
^w, używał łaciny, a nauczał jak mógł, po ^łowiaA^ku, cbociałby 
w zepsuiej mowi^ lub po niemiecku: o szcLa^A\ne widoki nie* 
nu«(^i« i pańiłtwowe nic bardzo »c troszczył, albowit^m miał na 
rzględzic wl&^iwc sobie ccic: ugruniowanlc ludu w po^Juszc^* 
F^Łwie władzy koSclelnĄJ i zbieranie dziesięciny. Apostoł luiersJct 
nie zadawalniai 51$ tem. Mistrz jego J.utcr nauczał, ie Słowianie 
Hjj bydlcumi, najgorvzyin nArodem na i^wiecir*'*^) — czyi warto 



*••) yffjU^ w blO. $ pusfL 35S CB «. 376—7. 

«*>) Van AJI*q di* lr|;iU iM ful *t)a Tiatign .In W«n't#iv d* unt OoU con- 
£c4oifcp liPkŁ. DciLn Gurt weiEdcI hiiJi fuut i^LbliiniiikETii Yclkc. Trie tt dJr 

tf Jl(łł, So kcdiimt łutb CŁtiłUił hichci imici Jic WcuJcn, d4Ui <r de* lauftU WefK* 

VIII l><Fnt Volk wilrc, den dic Wmutarit u tnu*i« Ju HyBcicclIam dti^lbit «Lngt- 
Uti)C*a wino. Takie nyili tia»ow*1 Liłlri tłu Scibo' LuŁyciAD. fo Utinkc 
« HodOUni ScT, nr. luf. I, iSą. 



\o znthiA ^c do uJywanU przy naboieArtwi« mowy chłopów 
«1owiaii«kich > Wyrugowano z lu^dola powagę Stolicy Apo- 
stolski^] i Tn»z^ łacińska. Icot jtami^st Papieża gto^t kotóola 
stał słc panujący monarcha, a pysinc ceremoniały nabożeństwa 
katoltckiei?o la^lapiono ipi^wam^m pie£ni nabotoych. kazamaml 
i wogólc ctrrmoniałcm skromnym, chłodnym, wyrozum owanym, 
mole i stosownym db ludai filow>Jianie wykwtalLonych, a!« 
tfeyt oii^bjym i nicprj?emawiaj^cyni do duszy wi^f^kio^ pro- 
siakA, Zarofunsiali teolodzy ze ukoły Lutra. ni«nawjscnic u^po- 
40bten) do Słowian, pair^all na nich i góry, jak na nt^u^ raSę. 
dopatrując w nich jedynie lud*i tc*pych i nicokrxc»nycb. l^tor 
Wendd w Hidzaker (r. 1536), gorsząc mc tem. źe nalr^cy do 
ndejACOwego koiciofa Słowianie nie pojmowali kazaA w nlemio- 
ckl^ mowie, uwalał ich za tak głupich, it niegodni byli nauki 
Chrystusa, ,Ntff nsocajcin p^n-ł wił^prKom pud nogin powianal 
gorliwy ^uga nowo sformowanego ko^ciolft nioiricckiego>") 
Kło^&anle zAh, nt« pc^mujac nietylko mowy niemiocklf^j ale i kultu 
prx^ kilku lat}' wprowadzonego, c^yj mogli mieć jiaufanii; do 
podobnogo pastora i szacunek dla religii gwałtem im narzuconej? 
To leź nic dziwnego, le od cza^^u' reformacyl nienawj&ć Słowian 
d<» Niemców wimajfala się ciąf^le, wtedy nawet* gdy narodowodt^ 
słowlaA^ka wym!>£C2ona 1 przeiladowuia w ci^gu wieków, do 
upadku się chyliła. Tak^ według wustrowski^igo paMora Chry- 
styana Henninga 0**^' — '/03)- iadcn Niemiec nie mós? mieszkać 
dtui^j między Słowianami, ponirrwoż WM:clkir?mi ^poM^^jami pr^e* 
^dowali pr^fyby^hja. dopóki nio oddalił ^i^ x ich okolicy, A je* 
icti jaki Słowianin okazywał chęć uczenia się po niemiecku, są- 
siedii nie p^ze?^1awalk lajajĆ go obeliywemi słowami...^*') Było 



•^ Nu tyruh dc wcDdachen ludc ko umjTotiMadlc. duh lek wcynlfb 
Ftac^t rloiTch myro pnditalicii hm óon, <!«« uk d«DDc nu froth b<u<i«r myner 
C4ii>d«iukD Jfjfit. wcntht ich włtb wol, vąl uty Cittim niyn hcytjuU hłlft 1>cuo)«n 
Młttri ^n iltn Vl[: ilu tchalh ^Lt prttfn niclil ym df luye «eif«n. ^ Meklen- 
fcarfixh4 lAhibuitici, 11* % i»7. 

"*) UniS bl tnir crdltlet wordcn mu von Jen binlt^cn WoiiIem, Jau kdn 



.12 




niecD od bds ttrigtkkgo. Aby £ic wyrzekł cmiwy od Bofa mc 
dan£}. A |JCiaie«ai kd alowbA^kl stal mocno pny narodowtidbd 
«w^ doM wrogów w zapanuculoid Kiak posuafU si^ do tago. 
te prefdEd mfajagwrw pod zM^n^Btaam dętkjćj kary, zftbraniaB 
wleśnblcoiii Blywaida mowy c^cjfst^ Utnld) w^ bfeda^ 
u(Uwa& te nic roiunucją po »Jowiaó:tku. chocui stMnk doskonale 
maw^ -wUmą zrulL'") W Ijjciurtńc mowa »To«'Uń^ka 
nem roq»orG|d2eoiern rz^du w X\ni w. takte tabronloną 
>Ula.***) Nicdriw w^c; te chłopi Alowuńacy, obawi^ac 
arpiagów i dotx»kcivli, gnali t<t >wych orad pnybyiJtów. 
mlko^ć pffMAtodowania u to, te nie urak^^c po niemieckiŁ. n^ 
wlft tak, jak umtdL I to w&fystko dtolo mc w koAcu XVII w„ 
kiedy mowa floiriańi^ka mocno jut icpmta, lunia pnei >1^ wy- 
clwdzUa z o^cia. Mlodstc pokolenie uczyło ^ jut po 
niieckv, a MarsŁ, schotU^c do gfrobu, pr/ekazywall poiomkoi 
twym aienawiić do ciMniciców, ktony ich f^nętri^ dhigte 
podatkami i roboumŁ gwahem je&jtcM imusiaM do wyneccenia 
liif mrodowo4d. 

Scftto ftię nakoni«c wcdk; tyczenia idobywców! Po dzie- 
więciu wiekach opicrBnia ^if przemocy, lud ^owiaA?iki poor^t 
bełkotać po niemt^ku, zaponunal mow^ ojczy£t%t ^^'naradaft-ial 
aic. Starofyinc nazwy: atarodta. ^tmcrd. ^^^iadiast^- 
pion« zcujJty nii^mirckkmi : kzuIc, b5n (bau^r), nabari (nachbam),. 
zamiast wyrazów: komnata, &tół, stołki* tawkt, suknia,^ 
spodnie, kołnierz, guzik, ttzklo, widelec* most 
podfto mówić: komcr (kamer), dajsko ^ti^rh), Rteuly, banklaj, 

Wkkoi, Djinu joch ołnri tim tltn^a cltolkch Inncu nulUtt, bl er ivcb Ar^iM 
bwc Map C BDcdn, Hinnlnf « «Mor*ch L^jbclc^, PdiL L\ M. S. tS6j, >, ^\- 

***} Dciiai <|uul<ni buOLinn bajD tolu -lui^nJAiri uun *iia Hag** m OOitm 
SnoalbM WNU •uot, *C lun IlUiu i ptMf^Liii graii mb pofna inl*rdlclo^ pir- 
liiV^*« <yM M furoi CHC iKOsrant, quo betain, al mlet Kniora dualuat mri- 
wlu i1tv«^ EiXv<lt, HiUDhji SludU KlymologKl. ItuncireT, ijii, caii. XXV., 
Ttktt fnftoctaay nr w C M^ S. i44j, tmtfi II, «> ii3. 



> nic-^ 
mkoafl 



ruk, bnichu^, krogo, knup, ^\osy, gabel br\lkka I tak daJAj we 

AV£jeyiŁtkicb pntMlmiotach. otaczających ctlowl^ka. — Dopiski se- 

p»ucie pgsŁępowAlo \r ricciownikocht mowa, chocial 2C&2pdconA 

ctj(|juiz!einskitnl iTyra/ami, zacliowyAcLta je^Kczc c^^hy >lt;nviań'- 

utkic, Iocj: ^ko^o KC^pNUcie dotleniło słów i form gramAtycznych. 

)jdy umia^t; bud owa ć, my&li^. rnodliĆ, pina^, mni^ 

TOam, chcę — poczęło mdwił*: hCiwłti, t^mikoli, badjolt, ichrib* 

lot, jchs mahnafiłf. joha ^ng, gdy zfinnia«t; on & przedaL on 

xmArl mńwiono: nios piłrdon, ]<i umiany (or ist gcstorbcn). 

wtody język, tracąc cocky narodowe stawał s^ę lar^onem, prze- 

iBtociuj^cym aic w narzecze dolno- niemieckie, jakiego uiywaj^ 

Satofy, naJlicfniŚ] osl^eni na ziemiach Słowian załabskich. 

Pod kontpc XVni wieku w Drewianacb wielu ]u2 Tudii od 
narodowości wl£u.n6] odpadło, ucz^gótoie w miejscach bard/l^ 
dla Niemców dostępnych. Ponad Labij mowa ^łowia^7ftka zomic- 
Tata* granica t^rrytoryi sIowiaA&kii>j zwęiały t\^i lud jesicze m^ 
d^al, £« Ig/yk )e^ jfjst ^liwcnstja, lecz w tymf^ czacie na- 
zywa! go już wondskim* wen s ki a go ren t. j, wcndiach »prc* 
chen/^) odróżniał Sak^inów (Sjosky. Sasj od innych Niemców 
(Nematt}, czem wyrainU; odrębność pochodzenia Awcfco zazna- 
czał. W miA^^łUch nicd>ostrziedz juJt Słowian. W Lucbowic tylko 
poza bntmami mic^jtkiemi w XVn i;t-ieku trzymały si^ dwie 
osady kórnico zwane; ^alcwcsdelska i DrewiaA^ka, w których 
tzienni robotnicy I InnA najUndniejsi Słowianie mit-ijfkaU- '"') 
tna z bram miejf-kich w Luchowio zwała się w XVII wivku 
Drafeinsche Thor, od któr^ droga prowadziła w gl^b 
kr^ny Drewlanów.''^ W początkach K\^n wieku upadek na- 



'*^ UMhaci McrtAMt TofMtfropbU 141. V WcfAoten hórcyts o El 
T»cbar«l£e m Vors&hiadL Ycabulariun Ycntdinn. Pfał C«. Mc 8*ib* 
1B63, a. 1)0. 

'**) DitM «umi den Thoteo t^lecndu Wolinuui,TD» stuJ ton A1i«ts 



rotlowo^i ^wiaA^ki^j byl widoczny: jedni chłopi w okolścjich 
l.tichowa i Wo«irowsŁ mówili po ^owia^Kku i to tylko suriy, 
bo mlodde^ rurówni z Niemcami, tuii^inicwała mc x mowy oj- 
ców. Rozkład rtarodowoAci był widoczny, Wipdy dopiero pa- 
storowie htency w/igU się do poznania mowy uf^^aj^c^j, i na 
t^danle znanego w kwiecie uczonej LcibnUa. po^ttor luctiow-^ki 
Mithnf po<iUł mu (r» tńgi) krótki ibiorpk słów t modlitw wend- 
ikich, Wtedy i Pfeifinger w Luneburfru cebral (r 169S) setk^ wyra- 
zów. .Ojczenau* i opowiadania o wr-rd.tklent ^^e^lu* Około le- 
got cia&u paUor wu«trowiki Chryi^tian H'fnning. rod^m l^tily- 
cunin. wziął sif do spisania słownika rschodz^cćj ze świata mowy 
I |>rz«itómac£ył ^OJczeiiau," Zo wszyMkitli jednak najwięcej 
>lf pnylolył do zebrania pn«dAmkfinych zabyików Drewlanóir, 
rolnik ze wni Siith^n (Cetcno, Ctrtno), nalciąoój do parafii Ku^tcn 
w DmwiiTidcb, Parum Szulc (1676 — 1734)- Mnogie lata praco- 
wał on nad ułołeni«m kroniki wsi sw^j. ssapi^uj^c (około roku 
1715) wiadomości rolne i ?<poitr/^ieaia o u rodzajach, padzie^y 
bydb, łcprzfldaly zi^m), weselach wiej^^kicli, n.i/nacxi*niu now«ga 
pastora hib kist^ra, w oc6\e o zwyczajach i obyczajach, których 
trzymali ^i^ jt*^iix:if. Dr^wtanie, atbo o których KłyT«z.il od ^tar* 
ftzych hidzi. Jemo najci^aw^zy zbiór wiadooko^i o Słowlanacłi 
sabbAktch, bez którego nie mieUbyAmy pojęcia, ani o wlaici* 
wofci mowy Drewlanów, ani o nazwach roiejv.^wych f wMu 
innych rzeczach, dotyczących odległej tego zakątka Słowiai^- 
«czyzny. 

Kiedy wzmiankowani ladrie pracowali nad zebraniem o1cru< 
szyn »pwi^ jul mocno mowy ^owiaAski^}, upadek moralny 
Drewianów po%on^t mc d(> takiego 7tto|vnia, Zr? Hrnningijwi ntkt 
nie chciał tidzWG^ wiadomości potrzebnych, albowii^m w%iy%cy 
przekonam byB. le pastor wyciąga kh tylko aa słowa, dia po- 
imiewiska. Jeden tylko Jan Janiszka. rolnik z KiMiowa odwa* 
lyl ó^ pomódz pastorowi do zbierania pozoetałown mowy Dre- 
wianów. Nadzwyczaj zamilou-any w rzeczach o^czy^tych Pantmi 
Snkic lak jul byt przesiąkł niemczymą, l« mu trudno było piJ 



?^V t Ridw]^ po .^owU^ku.'**) Dziad i o}d«c ]«go dokljuduie 
sEnali jeucw mowę ojcfyKta, fŁo«tn rozumiała niewiele, a brat 
srołoiluy r^c jut niopojmowal' Lud cały ^Oicpowaf <lo grobu! 
<^£UJAC to Parum Szulc, pb^I: a gdy ja 1 je5EC/« lo tr^y or^oby 
-^tfc ira na-*a»*j aeror/^my, nikt już wi«d£i«£ nid b^tid jak po 
Ałowlaósku nawet pM narwać. ^ Niektórzy utrzymuje. Ut zmarły 
"^m roleu 17^ we wsi Kn?intini« rolnik Warac umi^l ;«ucx0 po 
£>ławUAdkvi „Ojczenasz* i te ostatecznie mowa ^owtaibka ia 
}^bj} u|^Hla w prx:xąiku IjntfJt^^eifo wleka^*) Ale vredfu^ in- 
nych wiefct, fiUrcy ^n> w«iacht Z«bo!m, Romami, Bro^^^fu \ Wit* 
(aif jeazc^e w potowi« baei^cesfo wieku znali mowę ojczystą.^') 
J(^dnoc£eńni« / wyn^irodowienkm Drewianów post^o^TAł 
uparli>k ich moralny. Luil, jHi^bawiciny (iŚwUiy, o1>rói^«ny w pod* 
dań:6two. wyśmiewany pr«9t pastorów ea j^w^ narodowoi<^ a pr2«i 
uncdntkijw koroniiycli prześladowany ca ubywanie mowy ojczy- 



W 







***) Jik mi^ciłu brł Łevtaiy w puce^lku XVtII witku i mtli* F^itib Stul- 

cowi suBy Jfiyk ilowuAhkJ w DiewufiBChr wibkiuj^ to j«goJ objiinlcnU: CU e- 

eiil ^veJb*eui<) ktiia nua «li;eallkb ni<bt wiaicu, wk o «uf Uitl«ch luiuca 

ic ^t1 bIi Vicb hUUri, dfn da wint dM M^h J4 dcf llut lUcK rfir ll«ide 
K rcmJn ^ tfkrumieftl bcfui ki \bl alt dl rlcl klEin aicinc linJ^^ 
rU« klcU* ^oiiu beineo Krcnln- — T o r • i O (pflrLfia, bloM* a l-It nnin^i p o r /if 
ifi M tkl *lt Dieckttiick^ uJvr iŁwa nir UEe«cu >lw FtiliBlca ie*"*"^^*^™ bal, Ule 
«C*d«n aoth P n r g iE«itunt mtętn thcer DfHk: v«An nuiD datinf Intl. alMO hrf« 
iftct «• ttnd >p[EllMl I>i«(k bcnat. 51 «& 1 a o c ii3 1 a f«łuknaica)i ^ bcbtl nutc 
rahfo, ^ SopilDi1«V ^lO puntccn, upałem) łidttlt blnt«r iTen Wfi*. Wc)- 
bciiff: panel (pm!, pf£|- KUibj^itAb^drn (kisibjoitc, kl]>tUita> hl]bu*Ia| 
Ł t. 4, ^ Te 1 tym po4abat obj^Uknl^ w^iu^iw drcwUAikUh Piium Stalc». pi>- 
diOB %Ł w pnock: HiUai-^ltnca, IJaMimiKCU itaptiu >UiAfCNVk .l|h>iuinnit mba 
l^lid; rfoJA. l-onuiikl rubtii^L w C. M. S. iD&i. x igtp^igi. Aiuoat lUlJnO. Jim 
Pttoni SjDli:rj[^>, Mnanik j^jyka iioJłhiki*^ tl^i, t. A^^Ó. 

^■) W JciF^brin Ji(hTlłilcbtt( Jnr ilaviu-h4< Liimiliir i. lA^^ hm ntitinky ijf 
podaoy t S^rtnkKh Mc>«io N. 37 vyił^ e Uiiv |)ev««iro Serb*, ktAnma du£tun' 
fioH Sflulu w BewctiUJi* njdnwitjr Stfib 1 Luchowa, tikoiminikowkl, Ic ItAth 
ira *t vttKh Z«bcUaH K*eu>«I. Br«itl«Li i WtlUU iniijf Jm*cm Jt«yk o)«Qit)v 
U &a Um ac j iiTtTi «ncDUiKai;ti Icl^ łM irobctcli hamiciiit t wcnJikimi njpiunk. 
IfBłr jH^dr^Jnlk i5r»«ti>lŁlBf fi; od dokMra S(hi>nfrl<lA, tr itn fiu loda kl^ 
■my jcMOc pa wfsditku nióviŁ« Sclic>afcH Dbiccjl dufi mu obBHnueju icticj^, — 
< cfoa *li U fprawi tkotUiyU — wlAdoiudicI nk poilidmy. 



4 



4 



— 3"6 — 

st^. pr^pominćil lepuo czaimy i nirfAwi^L^ do AW)'ch ujarzmi- 
ci«U pal«t. ZdzŁerfitwo zoi^wotUo go kryć się 3C6 swym dostat- 
kicnia ieinyslać i kłamać. Uciak i mbotcnic prowaddly do nad- 
użyć, rAxh:iSk\(Ac\ pijań-Mw;t. Nił^^rofiiiniAla mu nauka w riuiwiti 
ni«fQiecki^j odftr^csaU od kazAń i naulc koiciolnycht od laufa- 
nia pastorom, a to prowadziło do zamknięcia ii^ w chanyni 
obr^t? ^ó^ wiejskich, do wicn^mia w f^t:^, prt^s^dy, upiory, 
w moc n;td2wyc:2ajn4 duchów i TAntd^tyc^nych istot"") Wyty- 
kając ziiieniczotiym Dit-wicuioiii wady i zoikczeranlenie moralmr, 
Niemcy chyba lapomaielł, £e nami to przygotowali. Ko^dt lu* 
tenski i rz^, nic^baj^c o o&wiatę Słowian, pragnęli nhi z nich 
conajprcdz4Vj Ntemców. ^owiante lAbelkoUli po ni^mtocka. upa* 
dli moralnie, ale dot^d w Niemców ni« prz«k&ztałcilit tv^ 

St;irolytnn zirmia ]>rffwianów, z przyległymi do tA&j fitedtS- 
bami Ch«łmiftnów. w skutek rupłytini Ntemcdw z nad Ikncn^wy 
I Laby. (udziel ojp^d^iiia ósmi slu^hlafekicli od narodowości 
wŁavn^, zi^'^ialA ^ic- powoli w ciągu uHeków, tak i^ temz 
daleko mnkjsey niż dAwni^j obszar zajmuje. 

Obecnie kraina, w klór^j pozostali zniemcz«ni potomkowie 
Słowian w odwiecznych »i«dzibach, zwie się Wendl:ind. 
Kruina ta nd dwie równe prawie częici mką Jasną rofdzicloiui, 
tworzy w formie trwljk^ia — terrytoryc od lo do t? mil kw;idrAto- 
wych, Of^aniczon% od zachodu paMncm w2g<ófTy jTlliuaato-kafflie- 
nistych, poczynających tiu^ na (c^ranicy Starć} marki, w pobliiu 
wsi Dariskau (DarZków) t nreczki Dumm«. Potolona od 
tych wTgfdrzy na each&d parafia Bergen (Crorska) ju* do Wcnd- 
landu nie iialidy. W kierunku na północ ^franka pasmem w/g6- 
rzy dobiega do wsi Witzetze (Wosieczei, zkąd, zwróawszy 
w aironv wschodnio-p^noci^ dochodzi do Laby pomiędzy w»a- 

■kicll t(itk^v. J^Jd4t>^e dathy, tuttite ^uKOdj onintŁcii * j:6t«b i prcydn- 
,4^ <Jo bJfl ir rńiryth potrTtb«<li. Adalt C»my. Mftbbkc byin^l 3«tbOw 
w Ci- Ml. S*rk. iflSł. 1. 4S-4^. 



^ 



Etl Prfitzetze rPrzesieka^ i Lasse (t^zf), maj^ z pdtnoc>- 
^Htno mocaardw, blCt i na jłobrzcłżu Laby szeroti^ wód rozlewy. 
Od Laby gtantca zwraca na południe pro^t^ lin]4, a ;fOb(awiw^y 
w obrębie Wcndłandu witri Prcyinllfi (PmysWc). xd^t do SurAj 
raarki* pótnoCTUt któr^ granica jest razem południowa granica 
AVcndlanda. W takim ohs^&ne Wendland jcs; tylko w pojęciu lv- 
dowem Ł nienu żadnej styc^noAd t pod/ialami administracyjny ml. 
Wcdłu;^ pojmow^ania młeMEkańców^ W^mdland d^eidi ^ic na 
triy cficici: i) Drewlany ^Drawehn) obs£emteJ5£a od innych 
urodzaj n lej s£a czą^^, zajmuje całą pnenneh na zachód od rzeki 
asny i na wschodni brxćg jój pr^chodzi, a docIŁ się nA: lu Oborę 
Drawehn«, gdzie parafia ('lenUe^ Kus^teTi, Satemin^ okolica potu- 
drUi>wo-£achodnia t^j cłzielnicy* gdaie Cl&nue, zwala hic dawnie 
Chwojno, X cze^o Niemcy przekręcili Chcin, Gayn, teraz Ccin; 
b» Untere-Drawehne. gdzie parafie: Zdbelin i Cnimas^l i c, Gro- 
dnie Drawchny, gdzio miasta Lucbow i Wostrów, s) LuctG, 
zami^isj I.imdł? od slow UA^kif-gu wyraju l^ki, luyi, na klóryi:!; 
«i<»dzicli niegdyit J-^czani^ Toraz ten skrawek zi^mi naInZy do 
okręgu Danncnbcrgskiego, narówni z catym Wendlandem i obej- 
muj© wile Pret/elj^e I T^zy nad I^b^, jedyne miejsce zecknlęcla 
Wandlandu z Lzbą. Dzielnica ta od biot, Brucłi, zwie się Bro< 
king i Nobring. 3» Lenigau staroJtytne siedziby Gidmianów. 
pogranicy ze Starą mark), ^^^^ Frodel, Presier, Simander, 
Schmaruu, SchlcCau, Lomitz, Prctzolle* Reszta I^mgau. wokrę* 

t(rartow«ktm potoZona, nie zaliczft si^ jut do Wendlaodu.*^*^ 
"•) WU*lojna4cS o WendUrideit gWraie łAWiUłccumy wyboru^J pncy 
>n» Jacobi; Sli^tn uod Ttulichlum i. fft^6 I llilfp(dineL>wi, bl&fy podtU; 
Wcntllindu iruche Iniicifi ail JaholiL pncdtuwlf, Jilcobl dUcU DrcwUuy uji wyŁ- 

^pncy, I t«m pr*ei>WAt owbiiiic w umym WcuiIUikIłIc (i. iS^frJ. ^ułlii iłj mnlt- 
^B|i£, ir wykljil twAj futcw>«a[ do pojC^ inlr«4kaAcdv, bu |ioi3d«l ]hrvbiii^w oi 
^Hryiif*^ m^u i lr«dnifr jetl ijlUo pomyilcni tutltl nie ui untd>>ur)in- Dla Itso 
^^bodctU Dicwium^w, taitotuiralcni dv wiidonn^i* iwddinjtb itm HHInAln^u w tli^ 
^^aOia do pnty jcjfo: ikipi^fii CuniiHi> ci> Uiumun.r. iBtt, i. g;— roi. 




- 318 - 



omia-fl 



iOająic kraj o^czyuj Dreniuue nie opua^ioaB om 
1 nlily rjn lic ł KWmcac4- To z&cbmnlo oyttoić rodowa I cin* 
tmkttej^yuac cecby ft/jcme uczepu słowu^akśe^o. £>omci& 
ttowf o^cgrM^ ^ 'i'!^'^. te H pochodz^nU słowiaftatiego I b* 
ffilwrti]^ w osjmIa^ przodków. ReCbmy ekooomkzno v bi?- 
t|cym wieku dolcooukr, dodjkły im otocb^ i idoc do otrz^iaimU 
sśf s wad dhłga t^^wol^ jaw cjg piowy^. Dawny charafcttr cli> 
wiflbln począł odlywwć; od s%suuldw Nkmoów odziiacc^ 
wjttxą noTAlooAci^ "^t i dofarobytcan, ktAry lawd/ifczaK P' 
wHoici nrij, gorfiwoici w gospodarstwio, hodowK owioc I tnmo^ 
jętaie prwwadsooeau psictebictwu,*^). Oudy ich cabudowaiw 
ft) flpo*ofaeB> starotymym, okr^gUwo (nuidlhig) w ionrae pod- 
kowy, na^czcjct^ fwd ttruott«fiiera hib mecikf^ po zachodiuo^po* 
l^oiow^ pocbytośd wigOr^ których p«;liio jcsi po c^ym kniju. 
Wyjtde z oMdy, jrwyczajnle }ediM> tylko^ do struroteiUft hjb nec^kl 
cbrócolkc Jctcli obok taki^ oao^y ^rajdric się drvgi nnticja^^i , 
na pćlDOcnyiD sloko wzg<k^ położona, bo takowa je«C przy«łdł^^ 
kksL Podotee pr7>'&i6Uci dawnie xwane: koroic, kaurnlc, 
nazwf poybraily od podatku składanego kurami. '"i Dotay g^ 
MO zabodowan* obrócone $% do pbcu majdającego »if w kałd4j 
oftftdd^ Do XVII w, w środka w6i aa placu 6t&ł ^wyctajoie 
dm gnunpy, w kióryni hćhodiill ^^ go^podaro; na radę. Tera/ 
Da placu fojcscfciĄ rodnio dm^-o roiloty^te, pod którym cbra- 
ds>% mieukańcy ooady. Poia domami, zw^^czajcm ^owiańskicm 
mi«uctf się obory dla bydła ) ogrody warzywne z podwArT^m. 
za któran agroda clanzcy zwaru,"^) dal^ w tyto Jeaicae 



» ■f«*i»Mk kwiT<a, l< pro)ikifrv*BD oakmf £ fo aifitoM, ?4««ea a. T«ct4<h. 93. 
***j Od ■ innu iitHwi « ku^Btc LkMbvc»Uaii bIAw >Ti<*B)r k^M^A 

^i]iw akukad^MiBc db >klada dn««i i ufl^Ui pscnb EWł^ltokiUi. Pli 




— 3<9 — 

nl«l&ce do Of^dy przybnn^ obecnie p r t £ i n g (raca^j pr lysi^k^) 

zwAne^*) i ogrod£on«, & nft koniec pol&ome i diiftty Łch H 'y* 

wvin odiwicrctaditfnirm ^taralytn^go obyuaju, dot^d w innych 

C2C&ciftch SlowiAA«zc7)'iny Kachov?uj^c>go $i§v MjesikflAcy Wend- 

lattdu 94 AJuAtnego w^ro^tu. dobrze £budowAnK wytrwali, dostarcuj^ 

i>ajUp»zych do wojska pruskiego fołnieriyj pojętnych \ po^łuunych 

władiOBi, A różni- mc od Niemców t«m, fc powróciwszy do domu. 

choćby po najdluf^^^j *4u2bke wojiskowi^j, trac^ nkrótcs po«t&£ 

\ przy2wyc£ajenia Jtotnierskie, ffdy tymci&^em Nietniec Jołnieri 

n« i4waxc cechy wojaka £AGhowaje. W życtu domowym ocho- 

wiij^ dawnr? ohya:»je, oryginał nosfitrii^ Mic^urgt^lniiT prjty lawirra* 

niu fDal2«6Gtw, nacechowana. S^ roli0jni, w pojęciach kcn»^- 

uatywni. ucboAUJ^ poniekąd w^pólnoić k<i^'io^~1^^^ Dom 

t labudowanianii ł ogrodami uw^iaj^ j:a posiadłot6 indywidualna, 

pola loi Itcz^ &]c własnością o^óln^, t>'lko dniały ich słut^do uiy- 

tku guf^poclarzy, pełnoprawnych członków gminyi bo wyrobnicy 

I ludii« mail uwalani ^ J^^by siojący po^a ^min^ i głosu 

w obradach wiejskich nic maj^,**^* W r 1836 liczono w Wendlan- 

dfie okol>3 3^/^00 mi^sikai^oów, — [pr^ zapewno trorhr wi^tcrj. 

Nitdawneoii czasy panowało j09£C2« powszechno urojenio 

w um/t>b^h badaczy, jakoby Słowianie na zachód od Łab)' byli 

koTonittami r Vn£, IX, nawot X w, Dzi^ \ul colnirj>i uciunl 

innego s^ przekonania. Do wyjaśnienia kaestyi o c&icdkniu 

Słowian po lew^J sironi* dolnej Łaby najwięcej przyczynił się 



PmnjMld Polohfn, v C. M- S iSt>^ l tśj^ W#dlac K>lmt ■ wjnatD Ouietffjr 
iV«j t. $n. 

la^iegOL ilk»i 1, ^, ^4it> i« miejłce od oirAErtf^o pc>)^ pr«TbnDC dli wyt^u- 
Btfo lUiikb BDapadiraOi |t>l prtj«i«kf, itkick uajdn* ^f wicie na Uiv^ie. 
Rtitl \ w Pulice. 

•■*) jtfobi, SUmd m, iS- 17. 9J; Ofetba U* Uoda... I|1, i|i. 
— O ladciach lulycb i kc4«lick, ZUhtB w f«wicki; fiboein ttcki, w pra^y Jcf£»: 
ft««chl<tilr nnd 8tM«r mi dvii u^n^Wchen Volli*Wbfti K. 



DZIAŁ II. 

Słowianie no wschód od Laby i Solawy. 

§ 72. 

Obodryty- 



I. Zarząd i władza księcia <m!>h)ego. 

PocfbA] dokonany pr/ei kmiecia sankic^go, n.ijpr/ó(1 Wą- 
grów i Połatnan łii3ł^Ji3y>i p6źn\6} rc*ity ludów obcdryckich 
(1160 — 1164)*^) spr^iwil w stoaimkach Niemców <lo Stowiau ra- 
dyk^ne zmUniT' T>aivnł^ Sc^^l^ta saicy, dc«onijąc pogrAiifcjre 
SG Slot;\-iuiiami, \vd/u>raJi się do tch poniadłc.k:ii lupic^yli i od 
cxa»u <kf c/;łma iwitr/clinictwo wT.^-sn^r narzi^c^ti. a\c u^trdj kraju 
t lw<lu ełowiińakiejco jwstawsl metkntęty. Od czasu jtai ujart;- 
dienU ObodryŁów w^jiyMko aic zmieniło, zdobyty kraj i mic* 
KxkaAcy jpgo »ia!i %i^ wŁa-'%iio*cia księcia %A«ki«go» Ilłmryka Lwa* 
kt^ry chociaż zostawaT pod zwieochnictwem ce&arta rtymeko- 
mt<niieckit!f{(>. n\tt w Kdiil>ylyni kraju hyl absolutnym imm^rduj 
I 2 c2ynno%ci «wC*i nilcotnu niv ;:dawa) sprawy. Uk Linowi imi 
ptEee Dicga gfflfy obowi^^ani byli, 5toM>wmo do pon^dków too* 
daltiydi, ^ktiidłit^' niu liotJ. [>udatkl z poddanego \m ludu wybl<- 
ra^, kontyngenty wojenna} dosturc^ai i po wiercony in im krajem 
n^^ńt, stosując się do jego woli. 

W obec podobneffo «ntnu rzeciy, los pokonanych Iud6w ^a- 
od charakteru 1 ubpoiftobicA kiiccia śląskiego, a poniekąd 
! od sŁAiiovriony<:1i pntef niogo grafiW. Xa nteuu::£cJ^ii; SłowiATi 
ksifciem tym byl Henryk l.dw, itiany t niepomiofm^j dumy, 
chciwoici, okriJtneyo charakteni. beiduibuiy niszczyciel yłs/ysi- 



TanlT. 



;i 



323 



kiego co mu s-ic nic podobało a przyt^m iftcięt)- wróg Slowiaa 
Wprawdzie* podbój Węgrów i Pdabl&n dokonany był jeszcze 24 
rządów k^t^a oskiego Henryka Pyćznego, e ramienia któr^o 
graf Adolf hob£ty^»ki zarr^dcał podbttytn krajenu ale to ci^- 
gneto się niedłuyoH albowwm Honryk \'yiij:ny zmart w r. i>34 
a wład£c po nim nbj^t syn jego Henryk l*«w w tym samym 
c£a»i«. klMiy uypadało rozstrzygnąć kwe^tyę o zarządzie podbi* 
t^j krainy. 

Picrw«yri, jak powiedzieliiiny, n^dzc^ Wągrów t Pola* 
bian był Adolf holMtyński. atoli poitczfL% wojny domowej Hen- 
ryka Pysznego z margrafem Albrechta^ Niedźwiedziem, graf 
Adołf £Ohtat wygnany, a miejsce jego zaj^ł Henryk z Badewide^^ 
Alłj ]łO ,<m!en.i Henryka Pysjfn^o C"J9) łT"**^ Adolf, cies^c^ iic" 
przyjaźnie Henryka Lwa, powrócił do swych posiadłości, a Hen- 
ryk z Badewide« zburzywszy twierdze Siegeberg i Hamburg;H 
zemknał, W innem miejbjcu i czasie za podobny postępek Hen* 
ryk z Badcwidc glow^ swą zapłaciłby, ale w ówc^c^^nycti Nicm- 
Giech anarcbfcznych pieniądze przed wszystkiem waiyly, Zapla-, 
ciw»y wielka »am^ Henrykowi Lwu, Henryk z Badewide U2ya< 
kał. iZ ten zdzierca ograniczył po>]adki^i grafa Adolfa ziemi 
Wagn^w, a ziemif Połabian z Raceburgii?Tn oddał w letii 
Henrykowi z Badewide (i)4Z)'*j Ci więc dwaj grafy, pod kie-^ 
rtinkinr Hrnryka Lwa, rozpoczęli dzieło wyt^pirma Słowian na 
kro^ch zachodnich Pomorza Bnliyckiego. Sam zaś Honr>-k LeWffl 
dokonywając dalszy podbij Olwdtyló w, wyniósł na wielkorzędzcę 
Szwłjryna grafa Gunceliriii / Hagen. a innych was^U swycb w 
tnych grodach obodryckich osadził. 

Według planu, zamierzonego przez Henryka Lwa wytępił 
nia Słowian, oprócz bruuln^j siły, głufyĆ miały: zaprowadzenie 
dircećcŁańAtwa, kolonizacya zdobytej ziemi niemieckim fywii^ema^l 
tudci^^Jt /aprowad7«fn]rt porządków fecxlalnyi:h, jakipmi cieszyły mc 
Kiemcy w XII w. Rzecz jasna, i£ tak obuernego zadania nie- 



apla- 
J2yaS 
efni|S 
inoM 

na 

1 

>1«^ 



■) HtbnoU. I, capi (4. 




— 323 — 

podobna hylo pr£«r[>Towacl£i<^ orl razu; fu to )>otru>bny był czan 
dtnt^t spokój w«\iii^tnny w kraju, a. tymcuKMn wypadki <Lii^ 
jowe iiieje<lnokfx>tBie przeszkadzały do wykooanla lamlanSw kilc- 
cta I 1nn&, nłi nIc spGdxIewal, u-iilowanb j^o wydawały mul- 
ta^. Ale niepomi<rm^^ earozumialo^ci k^i^ciu udawało si^, te 
woli jego luc Alf oprzeć nic zdoU. Nic do^ mu b>1o, że we- 
dług ówcfesnefjfo zwyczaju rl^mleckłego zdobyta ziemia siała się 
jego wlasao^ci^, fe ziemię tę rozdawał komu t>-lko chdał, £e 
waAaJe jr^o wyzuwali Wagniw t Potabian z dziedzicznych osad 
1 obdzierali ich do ostatka, niepodobalo się idu, 2d Obodryci 
w&chodnś imiełi stawać jeszcze w obronie niepo^eglości 5w6j. 
ogło»<ll więc powszechna pro*Łkrypcyc Słowian:') wieual i mbijal 
majiami Słowian. ;i jeśli wf^yethich Obodrytów nio \\'ypcdi!l z kraju^ 
to dU lego tylko* źe w podobnym przypadku Mracilby dochoily, 
o kiom najbardziej troszczyli się wszyscy ksi^icta sascy.*) 

Pro^krypcya blowian a z tiia zaburzenie w cal/m kraju 
Obodrytów; mordy, pożogi, głód, wyludnienie okolic calycti towa* 
Ttyttyly regimentowi duchowieństwa niemieckiego, które ^pie- 
Si^to opowiadać poganom zasady ewangelii, o miło^i bU^niegol 



2. Ustanowienie hierarchii kośclelnćj. 

i) Eardy sIoeoiicIe Honryka Lwa do ^akcpow, Nieporcz^mienie 
ti^igdsy arcybUkupami brositśuisi i hanbur^sklm. 

Wnet po ujarzmieniu Wągrów i Fotabian arcybiskup barn- 
buig^ki Il&rtwig przedsięwziął odbudować ^lolici; bi5kupiG: AJ- 
denburgsk), Raceburgiik) i MikiKnburgłŁk^, kiijre w roku io66 
^wkickloSć barbarzyńców zniszczyła'^. Pitywoial więc k^ędza 
Wierna, który od lat 30 nauczając w Falderze Nordalblngdw. 
.niczego tak nie pragnął jak nawracać Słowian na chne^ciaA- 
stwo^, i wyświęcił go na biskupa aldenburg>kicgo (1149). Potem 

f IttimoL'!. I, (, ńt. EfT dtdlt CM (btaocnj dUi tn fttwrtptiontta^ «t Ucil 
Mnnn >ua* paritai eitc iii cŁpecIiŁiDiiDirL l«nipoic PKtm. 

*) O tJlEi«ni*Kh k>i%/|c tiikirh porów. dbtU Blnk!)U)ts<^ '^- nt, t. |». 
44<- 441- 



— 3^4 — 



M M«kiipfttwo mikfllnbur^lcie wyinń^ił Enacbarda I ^wysłał icb 
do fitmi n^iy i gk>du, gd/ie bylu .HkHUUku ^^mliha i micsjikfi* 
nit w*f4*lki^ffo ducba nlenystego**. Stało m^ to bez luiacU^a. 
k\^ i tul^ci^m J!rmrykJj:m I-wcm i grafem holutyń»kim Adolfem. 
kiArty wn« <bJi poccuć biHkii|Kitn niiv»i7o\^-in3pnip <wre. Adolf 
^^B^fPHlł ^^ diłoftł^cinc, j«ka się biskupowi Wic«liaowt za cftfy 
rok nawiała t ol« lOflUwil mu ahŁ cc^sŁeczki. Wiceltn udał &i; 
do łlinirykA I.wa, który o^ńec^ał mu .turę względy, atoU pod wa- 
rtinktiTm. aby inwestytura biAkap^ z i^k j<!go pr2>'|i|l. Warunek 
tnti wyiUil *ly W&kupowi zbyl twardym, nieodpowledniio przyjc- 
lytil iwy<tui}crD, poiik'w;Ł^ biskupi do owego cz^^m inwestytuiY ud 
Jtfdncitci tylko co»anki«|{0 majoAUŁu otr/ymywati. Wicdin wa- 
Iml nl^ to ftnariniruiia xa^homwat, pAfAttAnm tktii^ly lecsyl 
%Łq w IWrdewIku, a gdy stan zdrowia jeg-o trochd gi^ polepszył, 
pojechał do IWamy, aby nt^ porad^tó a arcybbkupem I docho- 
wiiH^hŁw«(n wj^lf^tlem pr/cJoteA pn^ ksl^a mu uc^rynio- 
nycb. DttChowiijAMwo jcdiiosMruo wyriakhy^ Us udztolatite tn- 
vNvityŁury Unkupocn &&mfiinu tylko c<*«arskieniu majestatowi pny- 
aeoi. i» B^^ k444l« saskt, w lapan^gtaloki sw^J. był nadal tiio- 
pobunowattym, to ciy; nic lepMj moaii utratę ddbr, }ak ccci? 
Nlttch nbUraj^. ji^ dtc^^ dnoMccinc, ni<ich niiakixwalaj) iiaw«t, 
jttii ^ ta podoba, w«t|pii d« dy^cmy\ przykroić taka b^dM 
{•BKM do iniw&«nl^ — Wkelbk osłochaw^zy rady d«cbovrMi- 
«nfia biwpateUogo^ ^oł na fiwen suoowisku wbc«w woB xarc^ 
iniaifc>ripi l»ltG^ nradal kolcioly ffv^ djrKvyi c^yott «» 
orfc* * ub^bTaie. graf Adotf bowkn 0^^ ma pcavo wybma- 
«la dw»i(Oiny-^ 

IN^mgikJM <m^ WfaAi «dil afda 
Ics^db • laslnw* «i^f4y dh smco bfata|Mnn. KjgtĘfę t^Skpo^ 



4 




1% 4» 



— jas — 



nadjŁt biskupowi wi«i Bufoe (Boiowe) i nalef^c^ do 
ulkanic^. a 2a pnykladcm księcia gmi Adolł u^t^pit 
^V kellnowi połowę dziesl^iny-*! WiceUn zamtB?^al we wsi 
Boiowfr, pod dr£etvem bukowem, dopóki mu nie wybudowano 
domu i ZACU^\ biido^ać koi<:i<^ł lu czcić iw. Piotra. 

Tymczasem dwaj naJTiir-vpofcojm<i)M alobywcy SłowittftsTCJy 
£ny k^iąłc suki Henryk Lew i margrraf brandoDburgf&kij Al- 
brcclit Ktf^diwicdi kl<^cl1i 5lc o |joAiadłoŚci. Dla Talatwienui tni^^ty 
nimi i^poru jEwołunj' został w Merseburgu s^m^ na kt^ry pnj-* 
byli Hortwig i Wicciin (nsA Arcybi&kup i ksi^lc spicraJi si^ 
t hotią du kogo wUd^ stanowif^niA biskupiSw naIeŁyć mUtA. 
S«jni &i^ ro2wiĄ2ał. Arcybiskup i ksi^lc rozstali się i nieprzy* 
joziUTm ku sobie usposobieniem, a Wicdln, powróciwszy do Bo* 
Kywk^ po dhigi^j chorobie imaH i^ Grudnia r iiS4»^ Kwestya 
o prawie stanowienia biskupów w zawie&zeuiu została. AX& ksi^ę 
^«A.*dcir korzystając / pnyJAJcnrgo ku :^bic uspoi^obienia cesarza 
Ffy<lpTyka 1 Barbaroi^y, wyjedna! u n\9go w r- 115-1 udridenie 
sobie prawa inwestytury w irtcch bwkupAlwach: Aldenburgskicm. 
Mikilin^iuTgskirm i Rat<?burgskit'm,'') An^ybUkup Hartwijj mu- 
^lAt mi]c2o£ i przygnać następnym po Wicslinic biskupom aldon- 
borffakim Gerolda, którego papieł Adryaii^ wbrew woU Ilartwiga. 
poiwlęctł w Rfyroie, ito^ownie do Jadania księcia saaklegot") 

fManowicnic ftolicy bdskupićj w Alcklcnburgu wydało się 
n>tdogod[icin. ponieważ S^^ ^^^ zofitawał jcsccce w posiadaniu 
księcia Niklota, Aldenburg mA podczas wojny t Danaml losuł 
jtnidzczony, przez co biskup Gerold starał się o pnenicMenie sto- 
licy bi-^kupić-j do laibrki. rT^t;t\ta ^amoJinego i cibwarowanugo. 
Sto««wnio do wzmiankowanych okoliczności Henryk Lew, powo- 



Ibid- t. 7>- ?i- 7S. 77. 

Dyplom csuihl r. 11^ w MtUlfn^urglBcbn Urkond«nbueb L Kr, S'S 

Uwaira. roaj<vU .a* kodc^ nicklctthuiietkl u^? p(j«oZ>haJ ti^ wy- 

pstft <lva inicy^y U. II. 
KcInoliL I, <. Ho, 83, 



- 326 - 



łujfc y$ na ucUi«lanie mu przea cesana fmwft in^restytury vf tntci 
bUkupstwach, naioaczy! Btollce bbkapie -dh- Lubocc Raceburgu 
i Szw4TfyTT[«, a na npoA2«nto luM^mu bUkup^twu po 509 łanów 
przeznaczył (1154)***) 

WykonanŁe woli cefiaraklćj o w^Ttowirniiu Lrjsc^.bihkup^tw 
i prj«ale«i«nl6 fitollc Icb prfei lui^cla lUAkitgodo innych ml^jnc, 
jak równie nusTani>a:ciiic dyccoyj nie mogło obc)3^ się bc£ £0- 
zwoJpnia stolicy ajxx^tokki^. a przedewszysiklem wypadało za- 
łatwić nieporonimldnie miedzy arcybiskupami bretne^iskim I ham- 
burg-ikim o jtiryjłdykdjc w bi-«kupMw;vch na demiach Sh>wian 
£aodrzA^kii-h ustanowionych. W XI wi«ku arcybiikupi haii»- 
burg^ rozciągali wUdz^ sw^ w bUkupstwacb Aldonbufgskiem, 
Mikilenburicftkleo) i Raceliui^skiem. ale prtedw tenru oAwiad- 
CiaU slf niajednokrotnie arcybiskupi bremctS^cy. któny chci«II 
wtadię swą dalćj kia wschodowi rozszerzyć. Upadek chrsc^ciań* 
fttwa nA wschód od Laby w roku iob6 zawiesił iileporozu mienia, 
ale po wznowieniu bl£kup.-itw w roku 115^. konlecmic wypadało 
usunąć je. Sprawa czysto koM:ietna splątała slg z polityką. Obaj 
arcybiskupi w nieprzyjaznych stosunkach z ksigciefn saskim zo- 
stawali, jcr^czniejuy z nich jodnak dypbtnatt Hartwit; wyjednał 
HAJpnód UTZwoIcrmK papir^JtA Adryaiiit 1V/M a w kilk.i Ut póiniiTJ 
dyplom cesarza Fryderyka I, który, powołując «i^ na dawnioj* 
Hce rozporządzenie cesarza Ludwika Pobożnego, założyciela me- 
tropolii HamburgHkl^i dla lutló\** Północy. Of^losit w roku 1158, 
te prawa arcybUkupa łiamburpskicpo i jurył^dykcyg jego prry* 
inaji* na caJym obszaru od ujścia Laby do morza Oceanu al 
do rzeki Pieoy { ujMa j-^ do morza Wschodniego i dal^J na 
w5£y!Ftkie koAci^y Dan6w. Szwedów. Norwe^^w* Farióvr, Greń- 



pctil it^ ano jaic ioia^iiiioi, tl U. Nt. S7' 

'■t W lAMUch bwubur|£«Victa w^aUnliaj? tic |!Otl t. 11541 '* lUnryh t^^ 
vjie<Lut u p>t!**la pnywilt) k^icioWm haiiibvijfiy«iiiii et hoc |>iivjłci;iiini Ml m 
«cclMb Himbuffftiii. (t^«tr M. O. XVI, ^RlJ. Ale im pn/TlkJ inDit. J>tiat 
ot4ifaiIrue « łL U. Kr. 6>. 



— 3=7 - 



la półrKłcnycb.^') W rok póinićj papie£ Adryan I\^ ukttf^ 
granice I prawa arcybifikup&twa H^mburgskiego pocw£^d£Jl. 
(1139).**). Nt«p««rwalo to jednak ^oni między arcybi^kupaiDt 
olytut ^rrybiHkuf)A hatnburg^ki^-gti, co fttoBca apostolska starała 

B Arcybiskup Harcwig. opiemj^ i^c ila pr/y/jianif? mu p»cx 

Fryderyka 1 1 potwierd/enie papte2y Adryana IV (11^9) i Wik- 
tora IV (itOo),*") praw metropolity koScioIdL fui ziemiach o* 
wschód od Łaby poło£onyc1i, i pDwoł;iJ4C :U? iia wypadki, w skU' 
tek kKlrych up^<1ta w XI wieku metropoUa hamburg^ka p:)ła- 
^■Ciona /ostała 2 bremeAsk^, oglDsil w roku i<6o, tt ponieważ 
^Bpr podbiii^j )ul w jenacznt^j n^^i Sbwii ustanowione jostały 
^pri« Henryka Lwa trzy biskupstwa, prurto on arcybUkup po- 
stanowił, l^ VL'£mLaiiko wazie trxy biskupt?twa podawn«mu podle* 
gał majij meiropolii hamburgskiAj : prawa /aA t /wyczajr koAcio- 
Idw hamburgskiogo t bretncAskiego. połączonych w XI w.^ wiecznie 
obserwowane być maj^ i tem, l& -prawy ko^cIoU liaznburtfskiegu 
la corocfliych synodach prowincyalnych Cł^albiAU^ich^ a sprawy 
loAciola brcmcAskicgo na generalnych synodach rran»albiA5kich, 
, jak £wyc2ajem ustanowiono, rozważane h^ći^.*% 
H| Zostawało rozgraniczyć biskupstwa, upoeaiyć je, ^bucJowaĆ 
^i opatr2yć koicicły parafialne w aparaty i spn^ty kościelne, za- 
prow4Łbi<5 dy^cyplirę pomiłHj/y duchowiirńMWf^in , — lad 1 po- 
TJ^df^ w administracyi W^^ystko to wynu^ało dtu2s£d^'o cza^u 
i spokoju. O środki tiiateryalne nielroaxczono hvc, bo zdobywcy 



r 



**J M U, Sf a;. 

fc>«]ftkie£0« iefUvŁt lUcm UrtmeALfaim i hiunbbr^ahtA ■ffjbbkupem. Ljppcnbcij^^ 
rnbmuiKlH] Cikundciibucb t. N- 71B, 
»J M U. yi. 60 
'*J M, U- Sr. 7tv 



- 328 - 

pnenocą labisrati dobfa słowiańskie i nirmUn^M-rdnur obd^HeraU 
Słowian, ala tak p<>ftcpovp-^ mof^li tytko w ujarzmionych jol ik^ 
nńacb WagrAw i Pobbian. a nie w posiadlodidach kaSęcui KSklou, 
j«SK3« niepodległych KtenkCOOL Prry^piono «i^ do faktycznego 
,it9lanowKnu biskup%tw Lubekski^go i IUccburg«kiego. 

Nft uposaieni« kaidogo z trzech bd&kuf«tw, jak wzmiankowa- 
Kmy, pffwgnaoono byk) po soo tanńw, tudiic^t pewne posiadiofci 
i dochody. Ate nŁepomierny rdziprca graf Adolf holsnyA«kl 
pt^iwlasscnl sobie dochody, które do bbkupa lubckflkk^o na- 
l^ty^ ituały. Bbkup GeroM, udawaa^ S4C do k>i>^2 llcniyka Lwa, 
Rknkal na dworze jego rok cały, o^wudaając, t9 n\e ma t czego 
tft. KŃ%tc przyponnial AdoKowt o przeznaczonych dia biskup- 
stwa 300 łanach i ti*m zniewolił gr^^A do la^^^k^w^ri^ wig1^«m 
fabkupa postępowania. Adołf wyznaczył biskupowi w po£iad1o£^ 
dawny gród i«lowia&9ki Uttnę t wiciGainale z ich (my!c;głoib* 
ciatni, a doddbr Bólowe dodał dwio w«i: Goieswelde t W^b» 
(WobkoK w Aldenburgu zai d^ mu posŁadło^A do rynku przy* 
lykaj^c^ Zo«tawUo uregulować «tprawc o 300 łanów, ktńra obej- 
Tzaw«y bifikup, jak równio i oMdy s ataMkaćcami, pfsekonU 
ac. Je wyznacrona mu posiadłcicU ziemska uwiera Wwie Mo 
lan6w. Okazało sif, to graf AdoJ;. zatnlerzajac o$zuka<ć bisJoipa, 
lotkazał danię wynuerzyć krótkim* nic znanym w tieou Wągrów 
aowr c ai , a oprócz t^o wymierzone były błota I }»ay, Sprau-a 
wytoci)-la fic praed księcia saskiego, który polecił dać Insku- 
powi zionuc podług miary owego kraju i nie mierzyć ani blóL 
ani U5ÓW. A ji-dnak, powiada proboszcz t>ołow^ki Heławld, graf 
AdoH tak umiaJ spraw- popro«-»d2)ć, ie, pomimo nattawania 
biskupa Gcrcdda. przeinaczono posiadkiM ntr niolna było od- 
zyskać. Musiał wigc GeroU zadowolnić tAf tern, co mu eic do- 
mOo, Zabudował miasto Utinc, targ w ni«m un^dcśl i dom 
dla si«M( wy^uwił. ?^ zai w biskupMwic Aldenburg^kifim nie 
było tadaego Jgrocnadienia ksicly, prócz tego które £39 w Ku* 



fc 



EkTiAM majdowdo. biskup, ui tczwolcniem k^^a, pnenlóiif ^i^o- 
mftdseoie to Óo SŁegeberga.'^ 

Doktim^mu, któryby określ&ł granice biskupstwa AJden- 
tr^skicgo (Lubck-skiego) niepaniadamy. Wiadomo jediuk, ±e 
EOiiaiikowane bUkup^lwo ohejmoxvalo ^itrrni^ Wągrów, która 
od lachodu mtata kraj Nordalbingów, od pdłnocy posiadłoś 
duAskif, Dli wsŁhotlu i puAudiiia bUkupslwo Kac«burg!ikie, Gra- 
nice vń^ £i4»mi Wągrów ro^taty i nada) granicami bUkup«twa 
Lubekskiega Wreszcie granice ze strony biskupstwa Kaccburg-* 
skiifgo objawimy nilAj. 

Łc) BlEkupstwo Saceburgskia. 
Z pr^emaczrinych w roku 1154 na up0i)^loni6 bu^kup^twa 
burgski^gro 300 łanów,'*! Henryk I-cw w roku 1158 wy«ia- 
150 łanów w ziemi Bytin, na pr£«F^trzet)4 od. potofon^ 
w pótnocn^) cz^ici zi&nu t^j, Rfeki ksl^tęcój w ktt^runku 
na południc ai do la^u Manhag«, w pobliżu wsi Karłowa, 
tud2ie£ do Usdw i bl*^t nad Tntk^ I, incycha i ponad jAj 
brzeganii na zachód at do ujścia j^j do rzeki Wochnicy 
(Ragnicty); oNtiitiiit^ ml ju ł^jów, a u/lerma usadamł: Rado* 
Diy£ I, Szczytno. W o chow « I Kołacza Henryk Lew 
polecit grafom Henrykowi [i Badewkle) i cynowi jego Bemar* 
dowi wyznac/yO w aletnl Rac«burg»ki^j. Oprócz tego na u*)"- 

Iik brskupa Kwcrmoda i nastcpc<^ jego przcfnaczonc £0Stały 
wory; w iicmi Raccburgskić] Wcrchowe ł w aotni Brdtnii; 
iM Lubomira tudzl«t osady Malianty i Grcsow^ ~ 
w Waninc« — Maiki, w ziemi Boiccnborg^kiój — * Bonin, 
w Zad«lhailiiii — Putrowe, w GHinraie (Jamie?) — ir/y łany, 
a przy wsi Darczewie {vt Br&2iiie) — Blsk op^ntorp, 
tiidilftŁ buM po&iadŁo^ nadane przez grafów Henryka i Der- 




1^ UdDwld I, c. ^2- 

*>} Tffmn ttfliii--, A rivulo Dncit uujuc t4 cuoiulim lapłJun propc vil- 
BuiM»orp> ^' *^^ P" mediom lUzniun UpCi et abbinc dlrccto UAqiie nd 



— Sio — 

T^rrytorya bUk^pstwa Racoburg^kiogo jtil od roku tisf 
obdJEaowatA zieitttG; Kacebur^sk^ z Z Ailelb^d^ te m, 
Wlltenburg4k% \ Chi>ci«bu£!ika»*'> a od r. 1158 do 
togot biskupstwa nalAiAt/ ziemie: Bytin lub Roitin nad nek) 
TfAWn^ po ^auicy i biskupslwem Lubekskiem, uuUit^J nad 
Lab^ ziemie: Boicenborg I Wanlnka."^* W Xl w. do 
tegtft bł;«ku|Mtwa tiale£&U jeH2ci« xiemiA /.mcrzyńskA, ale a 
porom mienie EH Arcybiskupa ll^rtwiga z If^nirykiein Lwem o pf7«- 
ni«si«niu stolicy bi^kupldj i Mtkilinburfrit do Zwierzyna, fii^A 
ZwfórtyAAkfl odpadłd od dyecc*yl Raccburg^kWj, W wynagro- 
dicrnr? ia ic «tTatf biskupstwo Racoburgskic, dopiero po osu- 
tecznona upadku niepodligtoici Ubodryt6w, otrzymało v r. 1167 
ziemia Br«£nf I wy*pc Pole w t«toc« Wy-\A)iiilrjikw-j."V 
Tym «po^bem t^rrytorya bUkup^twa Raceburg^kiego zyskała 
granice: od wschodu zatoka Wyszomiraka, a od nW] ku po- 
łudniowi linia graniczna szła pon^d rzekami Stywin:^ i Luinic^ 
a£ do mioJKca, gdtio si^ »chod«ty kn»y ziem J^ro£;ti^«ki4j i Zwio- 
rzy^sk^^j. a daićj ku pc^dmowt at do ;nt«j^ca, gdzie rutkrn 
Tri^nica wpadała do neV.\ Sudy; tu granica zwracała ko w^ho- 
dowi i szła a>, do btoU z którego Trisnica począcek bierM. ztąd 
wprost do rzeki Eldeny (Jedlny), gdzie *ic zbiegały kresy ziem 



<|iMnflATn laplile^i lUJi^num, H ah mi tA fCKtiminim iilviiii »l Iotuid. ijui vii1gf) 
Utfihasc difiiuc pf^pc KirUw^ cl in 9i!v« ve»u> v{|Uni ZUvti pe\aM Ripcc dictA, 
M r1vijlat Ltociki, tkUL jffrai et irj^fnr. UHqiic 141J0 WucalulDcn lallimt: qtj1cqtdd blii 
loelt dfCiimiChftiii laiorltosc. pro duucnli» st ^uEtki^atcInti nuiub, iIyc iccroiCflli 
>&vr d4i;rwtalp cpitf^upu 4i«i£navuims. Ałios L iiiAnm ouu v11lii <iQilugi: Kyile* 
m^llc, Zlclhcne, Vvrchawe. K^bUii. «t OEOOkbał eorum ftllidcniiu de vo)i]iiUlv 
llciatid <i Bcnurili comitun Mb t«d«ni luiii lłborl4lc supplc^imoa, Curie vcro 
<pIicopal« hec iunt- In RAC^harK . V«Khawt, In lltcun- LabimArl YilJ^m, Ma- 
UuiliC, GrtHOwBt in Wmiifci: ■ M4lke, in Royc^nbnie - Bf ala, ku Smlclbnndta Pu- 
tnwc. Łn Oitnitja Itu mtuhOK, in DaitfiO«c - Blacopeilorp ac. M- V. Nr. iVs> 
TłfcU V f. 1174, M. U, Sr Itt 

^) A. li>4, M- U. Ni- S9 

^} WldJd (O ' buli ppirJi AiliyAiia IV t. m^% i ^lyptomg Henryki Lwa 
I. II5S. U, U. NN. &l i 6S. 

**) A. iiA7» S«i1 qałi propifr pAc^^^^^um b^rtiarlem leiefn «pl(oopaknit L^ur 
ilfa «Al!qdD liMrM tft JlAgD^lŁ.., itt Z^crm Irtnhlulimu), pr9 trm !^4xrm«n»jum,>i 
tcrram Bri nanQiUJ» R»t.ctjut£in«ł r^ifio^pu in ittmtrm [Kompcniwlinni- M-TJ.Kt. Aft. 



— 33> — 



Kói 



Zmenyńskit} i Wancbur^kt^^ a <!&I4J e biegiem Ełdeny do 
Laby I po i^ rzece aź do u}^Ia ilo ni^ fzekl Blllny. Ot! za- 
chodu lofato bbkup«two Lubek*4kic> od którego ^antc<^ bhkup- 
»tw<R RAC«bur^ki«^o maczyly błou Glind^brok zw^tie: od nich 
ku północy grank^ pomykała si^ do vrody Stiikntcy i pnei 
T2ek$ Wochntc^ do wody zwanej Reck^ kai^^c^ a dalćj do 
j:;i. brzt-^*ił?ni kliireł;o d^tyła do Mtoki Wy^jominkkił^j. — Od 
ói GUnd«)!brok ku południowi gnnicę mac^yły wody: Gri- 
nawo, Bemico. Lowenca i Trutawa al do tfcki BilLny, po któ* 
r^ miodka graniczna dobiegała do Laby, rozdzielając dyecezyc 
RacebuTff&k^ od Hamburfc^tkii^jp") 

^^^fa i) Biskupstwo Siweryiiftkie. 

^^^H Ponicvra2, pny wznowienia bi^kup^^tw nu ziemiach obo- 
^^^^Ttich w roku iiSiU scolica Mtkiimburgfka zostawała jeszc7« 
w posiadłościach k^i^ia Niklota i niewiadomo byio kiedy Niemcy 
^idobęd-i okolice Mikil«nbur^a» arcybiskup ll^irtwig z Henrykif^m 
^Lwem, jak w/miankowali^y, tind^iti Ktolicę MikUinburg^ka 
przenieść do J^wiarzyna, Przeznaczony wi^c początkowo na fito- 
lk:c mrklł-nhurgsk^j KwrtrmtHl iik do śmiprrt swtj (itjjf j:OHiavrał 
biskupem in partibui^ infidelium. Takim£e bi6kup<fm mu.<iał być 
następca Hwerntonda Berno aŁ do podbicia Obodrytów i prze* 
^■piewaenia z Meklmburga ittolicy do Zwierzyna w r 1160. Ni^ 
^nrcsG^ić) jednak a£ po ostatecznym ujarzmieniu ludów, które 
"do państwa Njkłota naJelaly, mógł lictno przcdsicyin^ ml«yc 
we wschodnich c^^clach zdobytego kraju. Przyjazne zachowa- 
nie ?ic k--(iaiat pomorskich Kazimirza i Bogusława ułatwiło Ber- 
nonowi pobyt w Dyminie i »>£erzenii7 Ghrztt£€iaA-Htwa w ziemiach 
Czreiptenianów, Oiyłanów i DoleAców,**! w tym włainia czasia, 

I kiedy Dany z<lobywali wynpc Ranę (1168). Berno poipi^flzyt na 
pomoc biskupowi roskildskiemu Absalonowi, który gorKwie na* 
ntt. 



») Drplom llenrylti Lw> r tl67- M. 11. Xr *fi- 

*■) Dyplom ccum FryJeryka 1 rokd If^O- Htmtyboich, Coden Pooenb* 
nlie V. A 



k 








/ ktt"^| f^Umf i'f^Amyk I ItorbAftM, podoootc wysoce 

bilf^^ł |i(«n*i'Mktf'łi iHiMnly^ (iftfim n* wy*pi« Ranie podooi 
|V|rtvM«^iiMU i^uA HwHfilffttllri, ««ilti:/yJ do bu»liup«twa SiwerT^- 

t MltitH M«t'H «>tl * gi'^ >^i> l^UliuiMtwu lUwdbergfikicgo zati- 
tWUd M|kuU* lM||ii IIaiIwiima |»My4iuil Ti4t«i%coml do biskup- 

Vy«(tV Hnuy, %\<<^i% tiU< hUi" «o vrvUI * V^^ wU^ UftkupA 
^Ytt^tMAlW - \^HW*I llwrykiiwi Lwu pt»wo wl»- 



V lAt I. «.«\ *v3L, 



«V4Ka X ffe 



\ fc *? '-5*J^ ł 



1 . 




- S33 — ' 

konanie *wc n roku iidg i przygnał Bcrnonowi jury^^idykcy^ na 
calt^j do Henryka Lwa nA}ejt4C^ lerryioryi, ilu ktiW?j wszystkii; 
kfaj« od Zyłleriyti^ na i^ichód ai do ujicia Pieny i morta, 
% njidto polów; wy^py Rany Łulic^yL**) PóinlćJ, wklocini<: nA 
t%danin nemofla. papiel Urban ni, powołując ^\^ na Alok&an* 
dra 111, ji^nice bi^kupdtw^ fKnv(^ń»kie^o na potowę wy^py 
Rany rdon^^n^l fiiSO).'") ^Jakonitic pdptcź Klemens 111, powo- 
łując się na swych poprzedników, granice biskupst^^ Seweryn* 
akic^eo okTl^i1it terrytory^. która od Zwierzyna nicgała do morza 
I wy»ji>" Riiny» a ł*! t^j wy.spy <lo ranki Pirrny, tecx o priyna- 
leaaoici do i€go2 bUkupslwa polowy wyspy Rany — tomilcsal. 
(iiSc.)") Musiało to mocno niepwlobać Mg kapitule SfweryA* 
Kki^, ki«dy !hm znalazł gorUwy o j^ dobro talMCn, ktiAry »fa* 
bryk o wal dokumc^nt roboracyjny, ic^dany niby pucz papież 
C*>FesLyita III w roku iilj7» a Tozci^yaj^y granice bbkuphtwii 
S£waryń»ki4!go aż do wyspy Rany, po^tadloSci jeai ra^skte (1^* 
dowc?)L jako podwhdm^ kaicciu saskiemu, do obrębu biskup- 
stwa Siweryftikleijo zaliczający.'") — W^iystko to do nicrego 
niicdoi^ro wadziło. Wy^pa Rana prcy biskupstwie Ro^kiklAkkoi 
a2 do Reformacyi w XVI w, Mj^uila.**) 

Co bIc tyczy upo^olsnia bł&lcupstwa Szwery^skiegOL io cho- 
ciaż na ten cel jc^^c^e w r. 1154 prc£itnacxono było 300 lanóWi 
ato ^ittifi i]htunowivnii? hisktip^twA il<>?^J<) ilo skutku nlRwi:^>d«n)ćj 
al po zwalc^niu księcia Nikfota (1160). Potem upłyncto jeucfo 
Ut kilka nim hi^ j.tkiekulwitik stosunki ustanowiły w kraju mo* 



^y K. 1177 rt iltm t^^Łc Zwcnii ytt aai\UiJit RuUni Iniulfliłi lp««m 
RiAUn tonltm iHmiiltitna inctadtnc, pcrytnit *vijh ni bo«itum Prnv llmnŁnK Hx^ 
MlbKb. Cod. h'. 44* ^^- ^^ ^'' **4' KJnui^a (wd >. 117! N. ;^ 

<*) tŁ iłA'i Urbinai (III)... pt<r pmTincUl Aik\» H«snd- oHiitie iii niAic^ 
et MC jonu maiifimiim pcr^cnit Ecrmlnuk cpifcop^lU u*que Im Rnyiam, l|H«ni lntq|am 
dlmlil^KB tuJudtni. M, U. Nr 141: HiUMltuidi pi?i t. It8s N. ^J; KJenipu pvJ 
r ilK Ni. 09^ 

■ ■^ II- U- Ni. 149. KUmpin I'om[ii«i<ch« Utk. Nn iij* 
*■} y«bylikjit im w M. U. :^r. i&i; v ikrAfrntn « KtcmpliiH l^om. Uik, 
ff, j^a* V koialuw Huvtlbac1u ni««rAicttcacDf, nut jodaftk nacunia |>so(j<LAcni<. 
"> HAMtitaCh, GxUi *. AJ. 



— 334 — 

cao mluciooyiiL DoplefO po prz y wróce ni u Ic^fcń Pnybjniawa 
do włftd^niA ojcowim^ (ii66r i o»pokojeaki toltł^ngo &lf polA- 
a^di bdo, luM^tnb Ukt^czna n>odnw^ usUnowienu bierArchU 
duchów*^ Wt«dy dofieto cesan Fiydcryk I pocwMrdtil u>uno* 
wieate biakspotwa SnreryAbkiego (1170)^ % Henryk Lw ouia]- 
mil o ludann bbkup»twa tentu 300 łutów I dwóch wsi, takie 
dwóch dworów z oBodów wb«nych, miu>owkie b o r i » t w Zadol- 
b^diia, wieś Wircfaitn i i Obady w Todcodorp. PcGiMSkkki te 
wc2cM£j jui były w pceladanhi biskupa uw«ryAskiep>: do nich 
ks^tf dodał (1171) j««rccc: dcnuc Butysjowitk^ nad nck^ 
Warnaw^, dziflffi^ oAad w aetnl Ik>wski^. mianowicie: Stare- 
llowo. Myil^dartice, Gogolnlce. Jascrowo, 
N ietta lNy»chita>, Pa akowiec, M^ntyuo. Kwacu- 
iitio> LbtJEkowo. Gne/dic'*>wii>iSvODdnhar(la, 
pnodtco Godara k iwaaf, lakte wiec Woteok$w pobiŁta 
Dyoiiia. j«dn4 mid w Uorycki^ dnigą w Warnowiki^ de- 
tnłack 1 dwi« wni w pobUtu Zwii^nyiia: Ranpt^n i ^J *^ 
kowc. uiacsG) btar^-WEi^ nranc dwk wy»py: jcdn^ pod 
Zwierzynem. drug^4 xnan^ Li bice pod D4biaeni<ii74)"X 
Do tego na plerw%vy nut bojnego upo6ai«nla. przybywały pó- 
inM] liczne darowizny, pt^ez co bbkupgtwo SswerjrAftkie posia- 
dło ogromna obsiary. wtba^acalo ^ nowymi nadaniami zSem) 
dodiodów i pfipTiIe|6v. 



•I Soohody I pftrtgaiywy Uiltijalw. 
Oprdcf uposal^nla ^obr^iini /ifrm&kictnt, bUkupstwa kony- 
stały z dziesifcinyt wedtug prawa kanonicznego. Ate obdand, 
£nń£CEeni \ rugowani i dziedzin Słowianie niewiele dać roogK, 
a kckmktów mąko ]«szcTe było w XJI w. Zmuuony wi^ byl 
książę aadki pnezaaczyć na tJtrzycunie duchowicAnwa inno re^ 
smy. Kijpnód, nadianc kaidctnu bc^kup^twu po 500 tanów 



**} M. U. Kr. ł(o T« mo 1 wkwl tułwJwawl v JyplawiŁ p^ttciA 
tnr. njt, RU. Ki. itł- 



— 335 — 

uwolnił od w&ielkicJi podatków; 4:tcia.rów publicznych i płaconego 
pne£ blowian do skarbu kMalęccgo podatku wojcwodnicą 
nrnnr-go/^> kary pi«-nic£n€- la winy na przestrzeni 300 landw 
dokonane, k&hątę praeitiaczyl w ilości dwóch cząM biskupom 
4 trz«cr4 cxęU adwokatom, mmęjsize £A^ tiprawy s&dowe, oprócz 
»^raw ^anlU \ ręki. zostawi! do rucstr/.3rgania bJvkiipom łub ich 
dyitptnfiatorom.^^) Na korzyić biskupów Słowianie obowiązani byli 
składać podatek, j^ki płacili Polacy i PotnonaoLe. inłaitotfricie 
t kaMego radła po 3 miary (korcy) tyta, sold T, mocek lnu 1 kurę,*') 
pnyc£cm k»i^±^ zapewnił, Jteji^dy po wyrugowaniu Sio* 
wiać ziemia obci^lona toatante dziesięciną, ta- 
kowa całkiem do biskupa naletyc bidzie.**) 

Podczas fundacyi biskupstw n^ ziemiach obodryckich, mie* 
%ik^i-.y kraju obowi^^ani 1>yli sprhitać ro^kaiy k^ięda sa^kiifgo. 
Jako zwi9achnii?go pana ziemi. Na je^ wezwanie stawić sl^ na 
taiBfOwbkoch na ^^óy zwane marketink (markdin^]* odby- 
wać w pt^wnyt--)! porach roku expłfdycye k^^lec^ w cznaczon^j 
Bczbic szczytowników/^). tud^icl budować warownie (borch- 



**] w dyplomie biikupft. Huccburpkicmu II5V: i:oiutituimui fitnailpet lubi- 
btMOK ot vi\\\ llc«Al in titT<łJciił EtLOR^k*, illrtait tiAdLant* v«l p«([|io9«« l«c*i«. 

M. U. Xi. 65. W iiyt<]oiDL« tr»Di blitlmtJOiii 1. 1*69: Kd icanmntB lint ab omni 

W d)rpl«nłJ4 bbkujMlwu Kucibutj^kicnłd r, 1174- ■^'^ liberi tint a\> nRini i;tvii^ 
•)tne et 4 wogtWDtntra, ^f i:«i]fii« dudi dudtur M* U' Nr lij. 

•■j Dyplon/ r. n5>. "'69. 1174. K KL NNr. «s, 90, 113. 

■^ W 4fp]ixłite 1.IU utcch bbkiił)*tw I. IJ^^ «c[uiif luUm ^klsiu^nstb dv 
niuftut* (lici, -^acd Jicilui k u r 1 1. t( toliJm onut 'M. U. Nt, <}0> Ak 
^h biłku|Hr«L f»tbi]<t.'>kitmti u 11(0 i i'74- «tiiu> jiDt«in ScLiiionim 
pn omnb tcrmLnn* hnrnm lilum epiic^ftatarn cttt de ddco Eie« nirruufc iH^itU, ^m 
^laMu,r k a I Łi. >oU<Ju» ijubs toppiu lim ubWi puLlo* anoa (M< U. Kt. 65 r iłj)> 
TfBiciAKia vccllu4; HcluiuMo, lUatyk Lcv fojkdut :^LfwluK>[n, kl^rty po^atUili 
w nłmi W«Gr6«, 1'olflbiifl. ObodnŁSw i Chj-ŁinAw, aby pUdlj poilalck bitkupo*i 
Jftki pUi^ Fuliii:) I PudJuiuitJFp boG cat dc tiiitco Uft> PLodJoj sUlgau «t Jnodcclm 
iinnui>M tnonfia^ pnMkar, MAdii» ml^m S|iv4riim rA[Mitut Iłrgiu ^oran f tt i i 1 1 c. 

**) A. tl^fll Poitąuir* lutcin Scluvt> cEccib Ittia ileclnuilb hcu fucrU, il^ 
fLfliB IM* luubd epMcopo, BiL V. St. f»5, 

**J ^ (lSB> nipcJitiobcdł UmCD iJucił cum tri(&oU Utiluin cUpcu Kinc 



— 336 — 



were). Obowt^ki te ci^lyly i na osadnikach d(ibr ^acho- 
wnycK Aid biskupi tu nemłach obodryckłch io\eAy jul suraii 
słc» podobniti jak duchowieAMwo polskie i cconklć o ok^empcyc 
ilóhr kofU^irlnynh z pr>i] prawn krajnwngo K>«iaJt'^^ nic? oi1ni:iww1 
swó) ł^ski i w nadaniach duchowieństwu dóbr ziemskich pown% 
Hczbę ich od wuniankowAfiych wyl^j cictarów uwolnEaL^ do- 
pełniajcie jtóhit^ I^Hki ftW^ nowymi pnywiTc*{Amr/') i nadanmml 
pOMniJloici ziemskich. 

Pr^:e/iuiC£ony bi?ikiiiiutu (jrz-ta k^i^ctA ^ł^^kn-^o poduiek od 
Slowi&n, c«nftij& f^vorum, jit« Slayicum, collocnin SlsŁuomm, 
Tflf mowie ojczysŁój Slowifin rwat st^ b i s k o p o w p i c q. Na£W$ 
tę ^priiykamy w Llokuintrntacli otlnoAnych do biskupstwa Siwe- 
ryńskiefco, Ł te w X[II wleku,'^ ale 2e tak Kamo twot^ 5J« mu- 
sika vr bukup*łLwacb Lub^k^kicm i Raceburgskiem» to/da}0 nc 
ni«ul«gai^ w^tptiwo^H. W r. ij^^ kanonicy ^rw^ry^scy z^wdrU 
z rycen^m Detlewom vot) Kewentlc umowę o d^iosi^iny w tch 
dobrach, /lh wyt^c^nmE^m jc^ln.ik b* >lc i^tpo w rii c y, która prry 
nich potostać miała, *'t Opróci t«go Stowianio płacili biskupowi 



Hi attnt) ul vex ^^ilaittaa, et hoK, tnfia AlbiiUn icqiiAiilur, et boKbwtic tUCaliui 

TjMhkin wŁ OBUnnHiun^i raktyi^fnir, kleiij Jtii lltU^ pT«yb>tTtv pi>irrlidt do 
Wilde;, -^ Uui« ^iia«»ly pDr«^4Wi. 

*^] A, ilS^' A ^BV Iłiucn juic cuLlibci rpiHu^HJium ]jb?i« iecem Yori 

'*) A< 1171. Ab lii* lAmcn, i^vc juie duuLm tiui owat-neunij |>U MOtlU^ 

<l CMirorttta rtf^cfunt, t|ii«« «iil£*n»r bui|iW4r? voun'Ui' Somlna vfrc YiJUrtim |>r- 
len* 4c!|uoiuUjŁ pJjtJi^*: In tcrri 8iltf u Tktla LublrDatl, MilUntr, GtiuL^ftc, ia Wuij^t 
M«alkv, in l«rntono BoictahuriE - BcaiiiD, tn J^jJ^lbiuiilił - Pni^rnw^ M. U. Nr. <ł^|. 

<oll«cton Staiionm, i|uc httco povDtibi dldttir. BI U, Nr 177: ^t^' 

Hj R. 1)54, Oifl TłiaiiilLCiten (ca SUiwtrLn} ... \tt brliivn windUchta ^M*'' 
f«n lailon »U di« Gvre<liiick«tt. di* 4i« Hitkapniiir hdkun, bclulifii laAi 
hom^ » dJ»c iłt: Eiu ialn Wendt, <lci a Ochacn IihŁ, v>U i^bca 1 ick, ruckcn 
notHT >niiv <1iF *» Cv r M n^n^rn unJ 10 Pf. orni t Eoji flachi; ilct 4 Oiłufa 
liCl, loJl ^lappcU H ^1 c^bca . ,. la Jorf* ll*lIorp« iolltn dh CŁunUi BUc(>|K 
iriu nciMO. U. n. Hr 7J8. 



— 337 — 

raccbur^kiiMnu inny jc&zcJc podatek kuciowc rwAny,**)łii jii* 
kiego hy powodu {Joddiek Wu ununowiotiy był a* Pouuorzu ia- 
odnaft&kiem władomo^ci nie znajdujemy, Ale :«aina no^wa po- 
datku tego znajduje odgłos w Fohcc, gdzie skórkami kunicn^ 
w X— Xin w, zaTai^iano opłaty sadowe.'*) kunrc) taA na 
Kusi £waf si^ podatek, według dawnych zwyczajów, okładany 
panu prirz poddankę diie\vicc, wycho(3»tC4 r^mąt do innł''j waL") 

O Absolutyzn Henryka Lwa w zanądde koidob. 
Szafując dobrami slowiańitkiemi 1 dochodami na korzyić 
ducbowie^stwa, k^i^ 5aski wymagid ta to uległości mu o$ób 
duchownych i nlezwalaj^c na prawa arcybiskupa hambur^kli^go, 
tam mianowa) bUkupOw. Zdor/yło ^ie. tl podcsas ni^bytnokrl 
k$i^a w jego rcrydcncyi <— I.uncburgu, ^mail biskup Gcrold 
03 stycznia r 1163), prriei co «tolic& lubekska :fos<aWBld nieobsa- 
dEona aź do powrotu ksii^cia, który, wc/wawaty do ^obi^ ducbo- 
wfeA^ŁA'o lubrk-^kic, przt^^tiiic^ył mu biskupa w o^<lhu: Konrada, 
brata rodzonego biskupa <!i<rro!da (tit^^). Nidpodobato »iy to 
arcybiskupowi Hartwigowi i xv^/y3tkim Lubeauinom, wȣakle 
wola księcia pr/ctmogła „a i^j opicni^ »i^» było ru>cu| ni^beapt^ 
c*n%."*"ł — Konrad celował wyk&«alcomom» krasomówstwimi, 
iKi^ioócii^ t upr/i?jnujici4. «Ii? pił;krir ie tctłiy obiiiiały się działa* 
nicm bc£ n^myiilu i niedotrzymywaniem obietnic. Z duchowl^- 
[»twem Konrad postępował surowa uwalał je nic jako braci, lecą 
iko niewolników. n\e słuchał kaphuly, a których k?*iciy chcUi 
po^^bi^, tych albo zawicaiał w obowiązkach, albo wykluczał 
X. kocioła. NapomnieniA łcsiccia saskiego nic wpływały na po- 
frt^powfuit^ biskupa Konrada, odmrychn^l sig od k?ii^ia« sprxy* 
mierzył się z arcybiskupem Hartwigi«na i nuem z nim wj^^dł 



iv1o3il txia\ oBini ;urc, ccnsu, tdUcct iłecimii flC Ghu»0WEi In «3tii SciiiiD. ia 
WMBkbaKb. M. M. Nr. ISI. 
>^) Mrb błoi^juciio T. II. t. $Ąi> puypbcfc J^ 
H) Sifif^f V Miciejowibirgo. M. r. S IV, § 401. 
") lUlcoU. 1, c g*. II c t. 



- 338 - 



W porociiniłenł« f kAij|£^nu niemieckimi, nhy w^pólnfoii uluid 
^l^wii oyót pnc^mocy księcia iia&ld«KO. K«i^ wym^^Lt od 
U^kujM lioldu, |>owołu>4C iic na udxidone mu prr.cz tXf>&rzA 
prawo Inwefttyiuiy, a gdy biskup n« to ń^ ni>«agocLdt, ksfąt^ 
roikauił umknąć mu W!>tcp do dyeoezyi* ubrat w»xyMkw da- 
Ghody bUku|>i«^ Obnwiaj^c nic dAluycłi gwdlliiw, Kueit&iI jui po- 
rada ftrcybiftkupk łUrtwiga,'*) udil »i^ do arcybbkupa magde* 
tiurynkU^o, u kióf^tto part bt przewidywał. (larcwitf takie do 
MftgdcburifA uctrdcł, a lycu-^asem UAńieri^ jego bronili tamk6w 
H«rburvA i t-~ry1>orga. Po cal^j Sak^nonii i^wnolo M^ffu; wzbu- 
rtenle WMy»cy bowtem ksi^l^^ broft przeciw lloorykowi Lwu 
podnMB. Ninftid« u. wdaniem si^ c^Aatza, pokOj na chwilę 
ftnywTdamy lostat* ArcybUkup, powr6ciK-»y do Hamburga, 
wktćiosp pot«m umari, a blokuj] Ktmnid, dii^wiark-zyw^y widu 
nlepowodieA 1 luporoiiuny pnei onana. aby oddał księciu 5a- 
Kkimnu, co nic nalflalb, ^toł Mc |>o powrroc&e do dyocciyi powol- 
nto]nytn, bronił diichowi^A^wo od napadu lc»^l%c I panów. 
MCMgObu^ od iz^'iA^w opiekuna maloi&tniego yraia bobny6- 
uktf^ AiKilU III. ^ndA llt^iryka i Turyn^L"/ ti^c**^ ^'^ ^^'^iV 
Mc aiM Boga ani todii nakg&l na «iX»Ór dobr kaplai»6w^,'*l 

Prtytooociy wSi«mnek i^^io^ co mc w bŁ?JcD|Mwie l^bpk- 
shltKdriaK la gaaow ptobontcia bolowifeaigo Halmolda, mica 
laAfcMW^ $«iatto M artiiftnhie po9bCPGVMte Hcft. Lwm w sąoano' 
l»cli <fe wiadjy- bi^knpM^ i dwdMwMbtnu O «uuak»c^ w 
«<ciK»R M łfc ^8dL^ < ui \Sgw^tcytefcfca»iiie po^^ 
wtedMMrfci McaocAowycit ak iv wala ksap^ bpfai > w ^cii bi- 





— Si9 — 



mu cnisu do xrv4t1i7^\vjini^ xAmbr6w Mvych. B4>2UHUnr<* irild^ 
rtiue B>$ d<» cudzych praw, grabi«2«. 2<lzier^twa, niepoharaowanA 
duma i niepnebicranie w v4rodkach do €>\uyfnienia s^miarów do* 
kuciyly wszysilcim świadom. Obawiają 'iic grtxbi^j koalicyi 
książąt ni<;mieckich, Henryk X-ew ujrtat 9Jc w konkc^no^i po- 
wrócić ojcowujit; k^i^u Pr/ybytstawuwi (ii6£;, prowad/il spory 
i WAlciyl z kKiąi^ttami paAiit^a i samym ceunctn: $końC£ylo Kśc 
p<ubawicnicni z^ wŁadzy i wydaicnicin z kraju (itSi).'^'] Ufun- 
dovjine i bogato pnrei niego upo«a^ne b4slcup&n^'& siały czas 
dtupfi jak teauy btz pubUcxTu>^i Byli biskupi kapitutyj k^ic^ 
purafic*. kUn/Łory, idc chraeScUn, oprócz garnki Nirmców, nii^ była 
Słowunie tnym^W ^i^ pogaństwa. Wypadało ich jednać, do ko- 
ścioła wprowadzić, przekonaniem, nauk^* het gwałtu i ucUku. al« 
dttch0U1e|'l^twu, napujotin itienawL^i^ do Słowian, db^łu głównie 
o powiększenia dzi«9^i^)ny i w tym kierunku czynno^ sw^ rozwijało* 
Z kolei wypadałoby opowiedzieć prac« mi^yon&ny nicmicc-* 
kich poml^fy Siowi^inamŁ w Xli w- ale prace le identyfiko- 
wały fti^ £ kolonizacy^ obcego iywiotu na ziemi stonnań^i^it 
a przytcm odbywały »ip pod wpływem n^dów i okolicinok:! 
w nSinych djlelnicach niejednakowo. Dia łatwiejszego wi^ 
upnytomnienia pnedmiotu M^źmiemy pod rocwagę każd^ dfiel- 
nic^ mlr^tniłT. 

3. Wągry. 

a) Zarrąd grafa Adolfa. EolonltcL Bltkapl Wi&ellc i Ontll EtEął^ 
■ławlańsU Przyb^aław. FociąŁk£ chrtdśsia^wa. 

]C9£C2« przed ujarzmieniem Wągrów zbudowana była, z ro«* 
kazu cw^rza F.oiara, na w^ka^an^j przeć księża Wieelina górz« 
Alberg, twierdza Siegeberg, z ktdr^ Niemcy rozpoczęli podb^ 
Wągrów <t]J4-*ti39). W SiegebKTgu zbudowano ko^ół, na 
uposatonie którego ce^rz Konrad m pn^tnaczyl w roku 1139 
okoliczne o»ady: Ritteri^torp. HegeriMorp (Kuzalina), 11euvele, 



«J Wy«) <■ 17. 



ta' 



— 34C» — 

Mofinke I dwk^ WitMnbume/^ W« my lata pófnićj gnf 
Adolf n holsztyńsld, utwierdziwszy się w zierot Wii^rów (i 141^**) 
pcd^c^t lieiDig tę z IloIs£Łyi/i^, lytulotfAt stf : ,.comes Wdigriae «t 
Hol»tiae", 31 chociai byl wasalem kmiecia ^akloga rz^U zdo- 
bytą krdin^ ^mowliidTiic z^unit^r^Jii^c posi^^ ja dl* sw^ dyna- 
styi d^ediicznie i na niemi«ckt Uci pr/orubić. Nie gardząc wi^ 
ładnymi Srodkuni dla dopicia celu. grąi Adolf, oprócz brutalnej 
aiły. roLpociĄl dzieło wytępicnb Slcuian i poOMK^ ducbowkA* 
(twa mefnie<:kJ6go i kolonuacyi . 

Rozc^awazy gońców do Flandryi. Holaadyi. Utrechtu, Wcst- 
~ul!i i Fryzyi, graf Ailolf wzywał w^zy^^tkkb, którym do uprawy 
bvBkowalo X]£Rii, aby przybywah z rodzinami ^wetni i fttodliU sb( 
za ziemi wybornej, rozlegićj, obiituJ£^c^j w ryby. imęso i dogo* 
<1n« pfv^twUk». Holzatom zad I Stomarom mówih ,,C2y£cie 10 nie 
wy podbili demig ^owiaAską i nid kupitl krwią braci waszych? 
Bfdide więc pu^rwsi. przc-MedUjcie vc. do tćj ziemi ipol^danćj, 
zamicszkaijcio ]%, ubywajcie jćj rozkoszy, wam bowiem mt^e^y <i^ 
lo, co w nii^j jest najlepszego, bo wy j^ wyrwalikao z r^k nie- 
pr/yjat:u^Ł*" — Na ten głos .,riezUc^o:ie tlrnny" £ r6*nyt:łi naro- 
dów, z4brawMy swe rod^ny i dobytek, ^przybyły do kraju Wa- 
grdw, Herwai zajęli siedziby liolzaci w miejscach najbezpi^- 
cznl^mych na zachód od Siegeberga. około rzeki Trawny, pole 
tiwdntmcfcid i cat% ziemię rozci^gaj^c^ 5ic cd rzeki Swale do 
Aktrlmensona f ji^ziora PłuAskiego. Ziemia Ditrguńak) zjcnie* 
czkali We^-ctfali, Utyńska — Hollendrzy, Susl« — Frjzy, ziemia 
Płuń.ika była jeszcze niezamissznal^ rpr^ez Niemców). Piętnie 
r*4 AWfnbiiTg^k^ i T-iity!enbiirgsk^ poniwl mor/ein graf Adolf 
przeznaczy! na mieszkanie Słowianom, których dannikami swymi 
uczyniK W tymte czasie graf Addf przenió&t miasto Lubekę 
na mie]!^c« /burzonego dawniej grodu Bukowa na ostrowiu, oto- 
czonym rzekami Irawną > Woctmic^ (Bagnie^). Tym .^^o^ot^em, 






— 34< — 



po^bdft proboszcz bożowski Hebnotd, z^cz^y alępuMe prze- 
strzenie W«gryi uludnUc i ficzba w ntch mif;^£luLńców pomna* 
iać-**) WNiysiko to działo si^ j«rsxcxe> pn«d wyprawa krzyaow^ 
(1147) do ziemi Obodr>iów. 
H Napływ kolonistów do Wągry i oAmit-Til misyon&rzy nie* 

KmłOckŁch do apo^tolii^wa wirćd Słowian. K»tądz \Vic*lin opo* 
Hviadal już od lat kilkunastu cwang:eljc w okolicach Taldery 
B'i Siegeberga, ai nareszcie, po wyfiwigceniu go przez arcybi»- 
^^nipa Hartwitfa na biskupa alclc-nbur)27kiet£C> (1149). udat &ię do 
Lubeki, gdńe kaplicg poiwi^cil. potem do Starogardu (Aldei»* 
burga), mir^«kańcy kt6r@go cicili bo2ka Prowe. NaczĄlny fla- 
nUn rwał się Mikę a ksi^ łiemi Rochel e rodu Kruka ^wielki 
Hrittbójriik mOT^ki". Wicełiii upomiiuil pu^j^nów. uby po^£udvr^£y 
Bsvi-« bałwany po^^pie&zylt ,,do kąpt«Ii odrodzenia'*, rozporządzał 
Imdową kościoła w pobliżu wałów Starogardu, dok^d ludzie 
1 okolicy na t^r^ mc schodzili W tywźt* c/a-sle poświ^onu ka* 
plicę w KuzAlinie, tnacaćj Hageritorp zwanej, **| P<yinićj biskup 
■Vi*»c«lin zamieszkał w Boźowie pod drfewem bukowem. spro- 
wadzał sprzęty domowe i nanędzia roEoicze z Faldery i Kuza- 
Uoy. iyf w ubó&twie, albowiem bitkkupt^two było jenzcze bardzo 
iibogit% » chriwy graf Adolf me>pT7yjał Wir>^]inowi i co mńgl 
dla siebic zalrieral.*^ 

KadtępcA Wicclina. biskup iicrold, zwiedzając Wagr>'jc, 

iwiał w kaplicy ^urogardzki^j, w Styczniu r, 1156 fiabo- 

co, na kt6r«D przytomny byt k^iaż^? i^Iowia^^^ki Przyb>*^\^^ 

kilku Innycli SłowJau, ale w g^rodzie było zupełnie pu^tc^. Po 

[Onem naboZeA&twłe, Pr7yby&łaiv zaprosił do «wego domu 

biskupa Gcrolda. któremu towarzyszy! Helmold. przyjął ich 

grzecznie i ucj:lc wyprawił. Zahawin*;^ parę dni u Przybyslawa. 

Gerold z towarzyszami udał eie w goćcinc do możnego pana 

Cieszymira. kidry ^h do sicbic zaprosił. Po drodze biskup ipo* 




MJ HelmoM. I. ćg. 
»ł tbirt.. I, 71, 



— 342 — 



I 



ilff^t> HOlBj|i.iy boitUo starami dn^wami dęby pońvięcon« 
hogJt Oirq tłm! Prowerou, otoczone podwórcem. któr« opuy- 
wił pftrium ^unmnir t ilnnwA ibudocvany, 7. dwttnui brarwuni. 
MloJ4c« to było iwiftcfci% c&Jego kraju, miato dla siobi^ orcy-fl 
kapłana, tam ^c odbywały uroczyuoM 1 róŁne ohru^y. lam 
00 dnigl dzieA Ica^ego tygodnia Itjd okołkiny ; kapłanem 
i księciem mryklc xbtcra£i się iw ^y' Wbicie na podwdne 
było wsiyr^ifn wibrot^one, oprócz kapłana 1 przynouących 
ofiafy« bb tych, któny &AikaU b«ipjecfeA$twa od śraierd, ,ta* 
kim nigdy fnezabTmniano pnydtępa' — .SłowUnie bowif?ai taką 
mk^ crr^ dla <w>xh iwigcofct, t* w obrjbw świątyni kalać 
knrl^ nawot w cia»« wojny wzbraniali ** — Pnybywsiy do 
owego ^miejsca becbolmiM^, bbkup nakUiiul towarcywy aby 
odwafnie pny^pr!! do £iii»2Cz«nia ga}u. Sam uskoczywszy 
t kofiM. ibil dr^gieni troncowe oodcby bramy. towany«» jcyo 
W«stli IM podwórce, znUmyli cal« ogrodmike kolo drzew iwl^ 
tych i £ kupy drtewa ulolywsiy fttos, podpaŁili ogieA, nic bca 
obawy wszakle by iłum mi^rsikaAc^w nie wpaiH na oldu Po 
oora tMskup 2 towarzyszami mrddli w stronę do dworu Cles3!y< 
mink który przyjął ich z Vi-idkim pr a epyi J >etn. AtoU uczta nie 
imgtA j^głnddłf pnykn^ wTAifmia na widok ^^y^*" 1 rót- 
nych nangdńt |ak»Qcni mcoom cfa r a ofai an t Danti uprowadzo- 
nych. Pomędzy wi^ioiamt zna^waB m{ kaptani, którym bbkup fl 
nie iDĆgl ani prrt^nioca. anf pnkib% dopomódc — > W oattępn^ 
niadriotp bifikup naucia) nbrsny na tar^ w Lobooe kid oko- 
Bctoy, ab^, pOTTociw^j^ bałwany, oddawał cc«i£ DognjedyoeoM, . 
pn}'ł)t chrzett i wyirelcl się iłych cpraw. ł ). hipiecrwa 1 nor- ^M 
dowuia ^wnetekm* Gdy bi«kup skończył prtemow^ do Itidu. 
PaytT^w, m p c iyi wotooMp innych, rzHcł: i^owa twoje oci* 
godny Makt^ie s% to ełcma boie i do tbawMnia prowads%, alo 
jakie wAipimy na te dnifr^ gdy tyle def^o nas otacza^ }«C«fi 
wtfC cbcou irocBinM «inuin« połotenw nafo*. ciarp Il Trio filAw 
laoKh pof4taclu;i Ind bowiam, który tu widzifii, jaet twoim lo- 
dem i !4us£nj| j«!4 rzecz- abyjm^ d n^izny fnan nasz pmlo* 



— ,143 — 

łyli, a wtedy do ciebtię nakłoń b^jt»c hyi z nami ra<cit) ubo* 
lał, Kinl^icta bowiem sa^cy z tak^ ?urowoAcią obchod^;^ się 
enftmi. te 2 powodu ucł«roł«£eA podAtkami i niewolĄt imier^ nU 
uIłw iyde wolimy- Olo. w tym rokii ray mii^^lcińcy tCK^ ma- 
Łii:kle^ ^kątka zapłAcili^my księciu ^askidmu looo iriarek, ^n* 
fowi hoUztyA»kt«!mu tyl« to 5«t i je4ic£o modosyć, codziennie 
kriywdc) njift i ri«mlcŁj| Mł ilo jcupehit*go £iitN£C/enia, Czyi nio- 
glibyimy poiwiccić się nowój nfligii* pobudow^ koicioty \ chrzett 
payja^, kt^Oy nam codziennie; ucieczka pricd occami ntoi > 

gdybyimy mieli przynfijmni^j dokąd uciekać"-' Pójd/ił^my /a 
Trawnę i tam podobnei niouczc&cia. pójdzltimy nftd Pien^ i tam 
to [^mo. Cól wi^ nam pozo^kUJc jeleli nir; por£iici£ n&4£4 zie- 
mię. przenieSf Mę nad rttorz^ i zammikać w chatkach rybackich'^ 
1-ub bcdiieł 10 nA^zą wina. tfdy wygnani £ o]c/yrny, zaniepo- 
koimy rn"r/-« i jahipr/i-my od DjinAw liih kujH^ów po mur/u Ze- 
^'lujących. co nam do utTiymwiiA iycia j«st potrccbn^? N!a bc- 
dziel to win4 ksf^i^t, którzy nas do tegro znaclaj^? — Biskup 
ti6macz>'l, J« w ziem obchodzimiu <\^ k?il^flai i« Słowianami nid 
ma nic d^iwacgtk, nic uważają bow-iem za wielki ^r^rcch ukid 
po^t^owariie / bałwochwsilcaml Czy1i£ Saksy i inm? ludy chrtr* 
Acbfi«kie, mówił bir^kup, nie pt^f^ żywota w &poko]tt^ ladowoJ- 
nicni ze swych podatków prawnych? Wy jedni t^lko, roini^c 
tic od w^r)-«kirh u-lar^, w! wfi/y«kich tftł ri^rpicH? rahunuk." 
P«ybytilaw ra^ rwkł: 3eili k?tią2c i ty chcecie. Jtcbyt* 
roy z grafem jednf wyznawali wiarę, nieclilc 
nam dadc^ prawa Saksów co do dóbr i podatków, 
a wie^y chętnie zostaniemy chrzc^ciansmi* pobudujemy koAcioly 

1 zapliicimy i^r^ynat^łn^ dii^^i^clnę," — Na taki mocny argu- 
ment odpowicdi była trudna. Biitkup uchylił alg od odpowied2i, 
albowiem dobrze wicfUial. £c Słowianie z góry okazani byli 
prz«/- Ni^mcńw na wyccpienip Sam wreszcie na sohi*- do^wliitl- 
ćsyl nidpomtern^ chciwo^ i zdzłeritwa grafa Adolfa-^*) 



") Hilmold 1, r. Sj, 



— 344 — 



DU bpełnLenU toU^yt ewćj w^ród Slt»vŁ&n, Gerobl grzywo* 
tal t Fałdcry ksi^dzA BALnona, którc^^ do Aldmiburf^a prrczna* 
ciiyl, Bruno, przy&Ąp\w^zy 2 wńdk^ gorliwo£ct^ do diida bOr^| 
lesfo, obalał ffaj^ i tępił „iwictokrodzkie obrządki.* 2e zaA 2&- 
<nrk i 1nuL^t:]. w kti^rcrm nif?>^(l)'^ hyl k»^:iól katedralny, ^^y ^ 
puste, biskup uproKlI ^raF;i AdoH^ aby tan kolonistów Koskkh^ 
oaiedUl. Stało się wedlo jcgx> byczenia. W Aldcnburgu wybu- 
do\b'an<) okaMty koAdół, opatruooio go hojnie w k^lc^l* obrady 
i &prz^>ty potncbnci -sJuiba boAu pnywróconi w^ród narodu 
bezboiikenfo 1 przewrotnego*', prawic w qo lat po zburzeniu pienv- 
u«go ko^i<rfa. które się sialo po latriclu księcia Goc^zalks 
{r. 106&K 

Przytomny przy t>ofrW]ccmiu kościoła aldeTiburgskie^'o przifz' 
bibkupa Gorolda „lacny* graf Adolf polecił ludowi błowiaft 
»kicTnu4 aby ^vrych umarlycli przynosili db grzebania na podwó* 
Tzc ko£ct4*lnv!, a w dni uroi^yvtr* scbodńti się do kościoła dla 
słuchania &lowa l>ol«go. „ks^dz Bruno nuewał kąsania ur j^ 
zyku slow l«A,H kim ^pi^unf?t którn ludowi zrozumiale 
tvyktadat-*' Zakazano tcl Stowianom zaklinać 1^^ na drzewa, 
zdroje 1 lukmtenic. obwinionych zaś o pnest^stwa kazano pro- 
wa<bi£ do ksii^la, dla wybadania za pomoce lelaz^fl 
lub łemie»zy.^*) 

W owym czasie Słowianie przylwli do krz>-la jakiego 
Buftcayka. Bruno doniósł o lem grafu Adołfowi, a ten zwo- 
ławszy Słowian na !«ad, naloiyl na nich kar^- pieniężna 1 znk^ł 
zwyczaj prrybijanLa do krzywa, 

Kslcup tiefold zwaiaj^c 20 w Aldenbur^ połotono do 
fundament. uniyAlił w zietni Susie kościół budować, i za zgodf 
grafa Adolfa posłał krd^za Detlana ^do ja-nkini zbójców*, racafj 



1 
I 



>bry9 
rodaV 



"*] VC pr«w»daw«(wic wieków Łitdnicli liiJAw leutoibkic^i^ pochod««!*U 
|»dpikQ. PrAb* OKnift była Ciojiilu oiLaii^a) ntitul lrfym«£ w r|k« lujpaloM 



— 345 — 



Slowiuw ktÓKy mieszkali nad tstk^ Kt^ta^ T^m byld zvy- 
czajna kryjówka rozb6jn^kW morskich. Deibn zamiei^zkal mi^ 
dzy nimi. stut^c Hc^ wjró^ głodu, pr»£n^tcnia i nagości ^bu- 
dc3Mv^no także koM:io1y w Lutylenbur^ i Ratekowie, a graf 
Adolf odbudowaw£iy Plun^ zalolył tam mLa&lo \ taro:* Powia- 
nie ii5tcpovali i miast a. Sak^y »icdlili mc w nich. Powoli, po- 
wiada HeUnokt, SłowUnie całkiem z kmju :^ic wynir^ln tegbwatl 
po monu i niszciyti kraje duńskie.^*) Wszystko to działo się 
jm^iczi? prwfc! ujar/mŁemem Oliodrytów w r ii6ci, pocipm do* 
ptero stolicę bi^kupi^ i AUenburg:a do I.ubftki przc-niniono. 
Odt^d bUkup G^rold mieszkał w Lubcco, zarz^dt^ dyecczyą 
t umocowywał w wierze- Rax zauwaiywscy, tst na targ w Płu- 
nio schodzili hc oo niedzielę Słowianie i Saki^y, którzy za]Tnu]:}C 
&ię kupiectwem, zaniedbywali cześć nalctn^ koicołowi. zabronił 
targi, a za naruszenie' pnsc\^^i lego jFagroził kar^ wykipią, "^^j 
Podnos^^c powagę reJa^ bi»kup dbał f^czeffólnie o ffodnof^ 
4>f(ćb duchownych i jrdtic?go człowieka Awiecki^^goi za spotwarza* 
flie osoby duchownej, kazał surowo rózgami wyćw'iczy^, ^by in- 
nych od bbiniersiwa oduczyć.**^) 

b) Eobnhsl SatargI i Eolzataml o dsled^cbiy. Hctsk Stowiao. 
Koloniści jsrzj'bywaj;}cy i nad Rcfnu, ludziei przcMedleni 
X s^siedjiićj Nordalbuig^li HoUaci, pnu^vaJni« rołnitry, ^joirzi^Ł- 
kowo a;ajmovałi gotowe osady x których Słowian wygnano, 
a gdy podobnych osad niedosiawało, musieli siecUić się w la- 
bach, kraj bowiem Wagrf^w. ci^temi wojnamł I napadami Da- 
nów mocno byt zniszczony i wyludniony. Tan, gdzie dawniój 
były uprawne role i liczne osady ^^owiaft^kle, w XII \viekTi jut 
na łin?rokith prze«tneniach t/umiały Usy lub pu^ki świeciły. 
Kupcy, rzemieślnicy i przemysłowcy w niewidki^) iloici a^iadaH 
V opUHos/jJych grodach słuwiaA^ikicłi* za wyjątkiem Lubrki, 

*^ Hdmold I, c. ej. 

**) SiaIo «i| to npswnc wbnw voU Adolfj. bt^ry u^iawił titf w Plunla 

■«l HeliroW I, c. o*. 



- 34<S - 



3 



która ful vr XU w, podrasuU do ntacwma /^mofitego miA^ia. 
Dwór gnb bolbflyAakle^OL przyboczni j«gu ryceru; tiirizlel du- 
cbowiańiCwo i rodzinami 1 donw^^nikamt swymi tworzyli p^| 
dątkowo gromadę, około której g^rupowati się prxyby?vttT w oA^ 
r^lrn^ «poteciTio&6 t\» i[^n\\ stowiaA^ki^J. Z« Skiwianami pny- 
byue npocykali ińc na tarach i w kościołach, a jako ludnie 
swobodni t pod opieka pmwn krajowego ŁtMtM\ą/:y, kony«i 
a Uprzywilejowanego polotmlfi: rz^dtUŁ się wlaanemi prAwaniU 
midi ?«imor24d ł^inny a prt^n lo wyMj od SlowUn stanęfL 
Swobodni n^obiMta^ ntr/aTr>tioC^ Rlc<m<miic^xii», oAwiata m&głjfu 
w zrozumiaf^j mowi^, a przyUtn pewność stanowiska sw^go do- 
daur&ty kokmintom energii do praciy, dorabiania %ic dobrob 
i molnoibci pbboonia rognlarnir* chlrndęciny wył«z^ nad poda: 
jaki płacifi zubotali i obdarci Słowianie Nic oboszło aię wsta 
bia taurgów duchowieństwa / kudoiiistami o diW&iędny. 

PraosMIftni x Nordalbingii HoUad. nie lyceąc pładf dri^ 
Modny, wynuguiój od wch przf» admtntstracyc ko^ciein%, x 
ÓimIi ^ oddawać to» co dawali* gdy JdsJCEe w bierni 
fnic9<tkali, mianowicie: smeiit małych miarek od phi^a. ftUkii 
(lerold mrażaj^. te Po]abiani« i Obodryd, «kl6ny kic wiród 
gor^^cego pi«ca znajdowali-, płacili wszakl^ prawem pnepi- 
.^Dc dztcńcciny. — tak^j sami} i od Holzatów xal4daŁ 1, 
biir^iwy :^-nmrAl i uryfio wiedział, JU? nigdy karków Mrych m 
podda tym niowoŁniczym warunkom. W ^prawf tę wdał Mf 
tfraf Adolf, l«cz IJoUacI o^wi4dc£yli. le nie dadi^ dile^ccla, 
których ojcowie ich nłe dawali, 2e wol^ racz^, i^paliwszy wtusoe 
domy, ciemię opu£ci6> niż zno^tić jaramo Ukił^j niewoli, iiamy- 
ślaJk zabić biskupd i gritla K caiym luduni przybyszów, kióri; 
djiesięciny płacili, wszystko w kraju spalin \ do deml duA%k 
wynieś nię. Wznowione jednak przymJorce między księciem 
-■iaskim a króli^m du/i-sklni, na mcitry kióri?go niif wolno było 
przyjmowali 2bic^6w z jednego do dnigiego kraju, przeukodzilo 
wykonaniu tych •bozboJtnycli zamiarów." Z tego powoda Hol- 
zad, koniecznością zmuszeni, zawarli w obec biskupa i ksifcia 




"9 



m 



— 347 — 

tiTtiovfC. tt bcAą oddavr&Ć wi^kfjj^ dr^iccinc I pticić z łanu 6 mUr 
łyta i S aw«a, padhig i^ miAry. któr^ li^j u Indu henn- 
«i«th& (hitnote^ 2owie> 2dby Kai n&stepni biakupt nie dręczyli 
Ich ci^Jtaracm, pro^Ut aby ta umowa ^tffa^ą księcia I bdskupa 
ftTWl«rdxdna j^octala. Gdy uA noUTyuKjc?, podług ru-yczajów a^* 
iłowych, »U^dali jednej marki złota, lud t^o „nieokraesany" od- 
stąp\\ 1 racłcz poio^t^ nt^nlokoAc^on^ ; Lem hardri^, \t biskup 
wkrótce pctefti umari, kraj zagrolony by I burz^ wojenn^/^t 
a niebawem i graf Adolf w boju £e Słowianami poległ (r. 1164). 
— Ptacw i lampntuj^ t t^o powodu H^lmold, według kidrego 
sprawiedliwo^ i pokój kociołów, po imierci dobfeft:o opi^una 
f Adolfa) fdawaly hic być r. gruntu w^tre^uione ; on bowiem wy- 
konEeniał piT^sady bałwochwaUtwa i zasadzał now^ winnica* 
ktdra miała przynieść ibawicrnne owoce; póki 00 tyU żadna 
pr/ykro^^ duchowieństwa nie dutykaU^' "') Zapumni:il chyba 
llelmold. co sam o nim pisał, ie dochody biskupa 1iibek«kiego 
zagrabił, przy wymiarze 300 łanów oszuka utywszy fałszywej 
miary, i le obdrierał nletylko SJowtan, leci i bUkupdw.**) A co 
ac tyay easadioni-j pr^cz graia holsrtyA*ki<:^o nowej winnicy, 
to kapłanowi nii;mieckU*niu łielmoldowi nic mogty nicpodobać 
ńę usłłowai^ia grafa Adolfa^ do wytępienia pogaństwa i Słowian, 
cierpianych do cia^u a£ koloniści ob^ied^ role i djtieiicciny pła- 
cie poc«n^.**i — DuchnwipAstwo ręka w rękę :d^i: /, grafnm- 
ttaralo eic^ zwaloaj^c pcgaAstwo, nau<;2yć Słowian pokory, po- 
ahuKcAntwa władcy duchownej 1 Wiecki^j, cierpliwości w obd* 
gach i ufnoici w pomoc bo^k^-'*)^* Poganie 2ai, doświadczając 
codtień krzywdyj poniicnia Wf^zelkicgo rodzaju i niedopURzanie 



*■) H*!mold r, C gi. 
«•> ItiU«D LI, c S. 

) ^ Syp\vtak Htntyki Lwa bi^kcpotri nccbLfgtkiem* roku 11^1- foA- 
Mlvm Sc\iv^ flccrli EfTM dicinul!* CiCU tuńt^ declro* lot> TiciUt tplKopa. 

tJ. Nr. 6S- 

•*) Porównaj »Jpwi biikui^ Gcf^W* du kil^cU wienkUt^ PnyfcjłUwa, 



— 3*8 — 



ich do równouprawnienia x kolonistami czyt mogB mleć Jaki 
kohhick lAufamc do duchowieństwa niemieckiego? W skotok 
tego chrze^iaństwo ponii^xy Wągrami szerzyło się nftdzwycia] 
powo^ ^ Przyjmowali Je tytko zarootnie^sl ^iesnianieb a likliie 
wygnani 2 oud diied^icinycti. ic^^wali po morzu i nnbf^&ni) 
£dobyurA<^ musieli podywif^i^ dU siebie a pi^ni^dzr nA oplata 
podatków kfiicciu saskiemu i grafowi holsztyAskiemu. Ci za&, 
którzy zostawali na ladzie, ^v wyznaczonej im na mieszkanie 
C3§ici kr»ju po bnregacb monkich, Hicdlili «ic w lauch. tul 
w blotnistój miejscowości tywot nędzny wiedli* 

ejMjlncac poiiaia HoImc^iJa o kolonlttach i rychlcm wytęplonk Slow^oa. 
Fui&wio, siUchU i ludnoU tlowŁuflka trrymoją si^ w XII i XUI w. 

Adorator Henryka Lwa probOi£2C2 Helmold, komponuj 
dytyramby na czeiti bohatyr& ^weyo i cie^^ac się x kl^k £ada' 
nych Słnwianom pod wudx^ Nikiota, w unif^^^ii^niu wołał: 
gdy Bóg hojnie księcia nasngo i Lnnych ksL^i^ zbawiontem 
1 KwyciM^wy olłcLtr/^ Słowianie wsz^/it: ;'usUiU wytopieni, a od 
l^nic Oce^anu cprowadjrone /c^taly ludy «Jlne i ntittlicasoo©, 
które ziemię ^owian posiadał>\ pobudowały roidMa i ko&ciol 
: urofiły w bogactwa nad wwelk^ miarę." •*) ^ Ze mia!{ta W 
gryi napełnione były już w tym C2a.^ic Niemcami, temu nte 
pizeczymy» ale o zupcłncm wytopieniu i wynigowaniu z kmju 
Słowian, wiadomo^ Helmolda mocno je&t pT7esadzon^. Wszak 
:(am on powiada. £e gnJ Adolf łl. ^picaząc pruectw kaifciu. obo- 
diycktemu PnybyKtawowt. (r. 1164), miał w ^^erirgiich »>wyc 
Słomian aldenbtir^kich. którzy .b^ac połni chytroka^, poro*' 
zuroiewali aig te szpiegami Priiyby^lawa.'^) — ^bM:z3'my. te 
nietytko w ziemi AldenbDrg'skiej. lec? i dalifg na zacbód, osady 
słowiańskie wSród ci^le napływąjacycłt kolonistów, dłu^ nc 
utr£ymyvł'aty- loao:^) być nie mogło w kraJM rdzermym sło- 
wiaAskkn '— Wagryi. która mlala sławną i boj^t^ pr^eszlo&ć, 



**j ildBK^j II, u 4. 



— 349 — 
o cusra wspomnienia głęboko tkwUy w umysłach ludrf Xli w,**) 

zdobywcy ^taiali ^l^ wyrugowmć ich z kraju, k-c2 ni« odwHlyli 
«lę wymordować, bo lo było ntemołebne i niflkorrystne: kt6Łby 
bowiinn w podobnym ruie podatki ptacit? — Ov?Ł£«m. źródła 
hutoryr/ntt (looouij^ nas. itt w Wagryi tdk s^mn, j^k w Innyoh 
kra>ach słowiańskich, byli właśni ksi^^^ui, szlachta i lud wiejski, 
przewafnic rolnicy. — Poiwiodccai) to wijiilanki o k^i^f^tach 
mlef«»wych, jui po uj;drznileniii W^jtyl, Rochclu i Przybyila- 
wio,^) darninie Miko, mocnym panu Cics^ymiric, które- biskup 
G«roH w lowarzy^twiB llelmoliJa, odwied^^il w r. 1156. Dyli 
Inni panowie I szlachta, o których, chociaż nieznajd ujemy wia- 
dofno&ci w źródłach XII w., ate potomlcowic ich wzmiankuje si$ 
IW XItl i |)ńJnii»jtzych wi^jkanh. 7appwn« w Jltad w ksiccirm 
Praybysławem, moinie)ii ziemianie p«yj§li chrMściaAstwo i we- 
AzH z Cia.sdni vr poczet rycerstwa ntemiecki^^, ale nadawane 
twyczajnit- na chr/cio tmiona bib1ijnoni<*?nii<;ckii? okryły |>ocho- 
dianie stcwiańikic. Masę ludności wiej^kićj ?^kładaU rolnicy, lu- 
dile swolKwlni, a niKtiriikuwalri i n](iwolnyi:K któr/y ia ilługl 
zostawali na podacxy, o cfom nu^j powiemy. KolonUci nie 
zdołali zala^ kraj tak, aby dla tuziemców brakowfUo miejsca: 
£abi«rBlT o«ady Słoxirfanoni, a cl usuwali alg na wschdA al© te 
i w lachodnićj cx*^(ń kr.iju pozostały ot^y ^lowiaAskiei to Slig 
okawjc z dokumentów X.lll w. Koloniści, nic 2aakUmaty&>wawuy 
wię je&zcze w kraju .obiecanym", imuszeni byli ^tosowa^ «^c do 
ttf^O, DO W tym kraju znajdowali. Podział wl^ kraju na zicun- 
ttwa, ^tnnjlyinn ^^rudy, ncimt^nklatiira mit-jsc^wukn, utrcymy-* 
waty sic mocno w XII w, Zdobywcy korzystali z tego I w do- 
kumentach zapijali. — Kolonizacya ledwo co rozpoczęła si^ a tym- 
daaem upadek Henryka Lwa roku iiSi. zaburzenia, wdn^ra- 
mo tic Danów i wyniesienie Waldemara U na kn^la Sło- 



«) lldiodd U ^ ił. 



— 3SO — 

wUn (roku noi}. wrej^zd^ ziteci^ms ug ct^rca FryU^ryka 11 
(i;i4) w^2y5tkich poeladtoM na wschikl od Laby, o* konyk 
Wakjenidra U, >prawily iii«peijvno^ Mosuiików poHiyuoiych. 
Graf AdoLf lU hol&ttyAflki został wygnany z Waiifiyt, a 4ła pŁ- 
nuj^crgo nad ru^ krob Waldemara U vr»ysŁko jfdno było kto 
w t^ kranie mieszkał: Slowianif^ ciy koloniści byL? podaUd 
płacili i obo^i^i^Łki swe ptiłnilŁ — PoioMali iv W^fryi panowie 
tiH^mitrccy i duchowici^two, podleg^ijąc władzy duńnkii^^, nie u* 
ni^hali wprawdzie usłłowaA do wynarodowienia ^ottian, ale 
takich gwahów i rycjaJŁQw)-ch rugów t d^ediic^nych oaad, jakie 
M^ dialy u n^ddw Henryka Kwa. ni^- mogli juJ pnrtjdsiębrać. 
Profikrypcya Słowian Mraata moc €W^ Panowanie duf^^ki^ przer- 
wało j^j w^tek i chociai nic na kociyić Słowian nic uC£yniło» 
ale ju2 »amo uchowania ^l^ bionuf, w :ttoMinku do dawntejiuycb 
porc^ków pr2C2 Nieitc6w £aprow&dJEonycli, prxyni>ftiło ulgę Sło- 
wianom. Siara szJacłita «łłowiaA?>ka chof^ w cjc^i ocalała, wcho- 
Ć2\c w pociet rycerMwa, klóm ówc£^<tinyni zwyczajem dc iroioa 
wlasnycli przybierało predykaty xx] d^ibr posiadanych. W oto- 
czeniu biskupa tubeksklego znajdujemy w r. uio, pomiędzy in- 
nymi panami. Henryka Domasia i Domaniowa?} Slowiantna'*). 
Pófniój jcdm Ł rycerzy grafa (i^rarda hols7:ty^7<kicgo nabywał 
^% Wende (1303).^') W ziemi SUrogardzki^j miał^zkat w r i36j 
ToŁe « Ayiwmi Elcrcm i Henrykiem StowianamJ. deicdzic na 
8 włt^kach wv ^m Werchomily, kcńra do i>araG) Grobe nalriała. 
Ten Tote oświadczył przed srałem holsztyAKkim. to » zgod% 
synów i innych HiJailkobiwrcńw hwyth. sprzedają d^edzicŁwo 
scholastykowi Ll>ik>kifmu. a uzy!kkjŁi.vsiy na to zgodę grata 
w przytomności tegoż i za zgod^ spadkobierców hwych, wcuran* 
kowanemu schoIa^Mykowt d/i»Klz1ctwo odstąpił. ^ Wiadomo^ 



*>} n«ntfEii« D1RU4 Sliuat, luiiflck r. iitn. Orln l.ubccciuis tl Al 

**) KcKninu ndlltŁUX]» illŁi tiubUtuiu łiouuwiuiiU lUitL Iik^i Wendt* 1^1 
bct;^ Himburfitche Urkuadtobiutk. ia4t, T. II. Nr. 671, 

'*} Totc tiktuł Ćo Vncli*miL« . . > ^ue iU« ai ta t<r» OldttbunE. ia 
ffaii Orobe... Codct Lub*Rfv tL Nr. l(7> 



— 351 — 

la poucza, te ye^zcic h dnigji^j połuwie XUI w. w Wagr>i uiriy- 
mywaU ^g dziedziczna «^iJAchUi i-towiań^kA, prfe&trz^gaj^ca pilnte 
MATOiytny Dbycxa^ wedle kt6regx> wtaMic^ dricdficma nic mo- 
i^łn być odMępoWjŁiiA hrx z^ody nie tylko diieci, Ale i najdal- 
hiych krewnych cakg[0 rodu< T^ki^ ^fUchty daiedzictn^j prz«- 
clło^^-yiyalo ^i^ niemało we w»chodni^) €£cAd W&gryi. w oa&* 
d>ch H2Ucl»(?ckii'h, u kturych kmntk^irz I>jnVwiirUi puwiada, It- 
w Wagryi j<»>t prawciiiwa ufica szlachecka (dto rechte Adttlgatko), 
p&ni«wał jedna poaiadto&ć dotykaU drugiej, a na lym małym 
cbuarze siedziało wl§c^ »2łacbcy. uii na caiój dyini3T^o-lioU&c> 
ki^ ńtml razcon wj:ictćj. łłogab^ lycci^two a pnybylych Ni«m- 
cón- 1 dawniej?(£ych panów słowiańskich ni« chciało tych woja* 
k^w uwalać la rón'nych sot^e. ^tyczono Jt nich pn«2 wiaki, 
tytula}4C Ich 2aunjunk«r,^ co mni^j wl^j jo&t lłófnacx«nietfn; 
KiUclicii: na /agrwUif. 

d) Sbwianio w miaiUcb. 
Starożytne ^rody warjf^kiK. inccno xnLiju:.ecinv (jotlcfo-H walki 
V N1«mcaml t Daiiami o niRpodli^to^^, napełniały tiy juJt aa r^ 
d6w grafu Adolfa U [-f- 11&4) cudzo ńemcami i w miafta nicmi^ 
cki« pfł<.'k^;łt^Ii:ały ^ic. Na/wy ich pn-eobfaJaly się na »po«4b 
nłemieckt, nawet pogranic^oe na terrytoryt Nordalbing^w poło- 
ione miaato FaWm-a, pod poivs7,cchncm naciekiem nitmceymy 
pnu;iwaivj Wippimioqj '*> -Słowianie w miastach znikli, praynaj* 
■mu^j w żródiocb Xn w. nio wuniaokuje bię o nich. za wy|ąt- 
kicrm Lubeki, napełnionej Ni^mc^mi joi od początku Xli wieku, 
a w r, ndi podnitsione] do jj^odno^ci woIn«go miasta. Jedynie 
od wUdity cesantkiOj /alł^inogo."') 



^'} SłcoEAwiki 1'u];1nd 04 iiic]« ^toiir. Z^ch -|>dliir 5S|, p««otij%c •tf na 

*>} Mclmoia, L c 95, 

^ Lubciu fderroUue IcUIb ii*d ituką BtKMUw^, ptif vjkŁ« t^ d« Tm- 

ft(6^ w r. 1145 irtirffhaAcóir l.ublcy iln Bukcwu, {inj p4pt|CieiTlu Trivity t \Vocb< 



— 352 — 



4 



Od pn^niei^enU stolicy bii4ciipii*j t Aldcmburga do Lubdd 
(por. 1160) flkoDceatrowaU ^ic w midócid t«na ówczesna !ntcJlf];en 
cy^ iuemi«cka i duchowieństwa i kupców złożona. Mlftato wzra- 
nało V zamofDoM, a po udzfffleniu mu pnez oe«ana Fryderyka I 
(1 18Ć) pr^wile]ów i obszcmó) po za obrębem miasta tcnytoryi.'-> 
»tun^o na czde ^wi^jiku mLi?vt han/yatyckicfa.'") WtUJeraiim sl^ 
na Pomorze Danów spr£/jjUo interesom LubekL Król Waldc- 
mar III potwierdzają w roku 1301 dawniejsze i nadaje nowo^^f 
prrywii^e, okroił gTAmce t«rryiołyi liibek^kt^ w \vu &po<łóbr^^ 
Od miasta w ki«ruoku na wschód do nekń Slubnicy a od aićj 
w gór^ «i do rzrJ:i Radogosc. — w kierunku na południe a£ do 
j«2k)r raceburgskich t djil^ do Raoe*barga, — w kiiminku zai na 
iach6d a£ do rseki Qkmcy a od tćj nroki a2 do jeziora Mulne.^ 
Tym spusobein terrytoryd Lubeki ^up-ti^ się na kilka mil kwa- 
dratowych w około mla^ia, cjbj^a w pobliiu Icłfce o«ady f^o- 
winAskic. 

J^amieukawhiy w Lubectf, jesicxe za ciasdw ntepodl^loAcJ 
Obodrytów, Niemcy puzDajomili siu ic- £wycia}amy Stowian t od 
nich powficli pojęcia o go^^cin noici, prawach 
aiylu i swobodzie bandlu, co lupełnie byto gpnecznefn 
t obyczajami w &cnnanni iatniej^ymL ZawdńQC2ai4c przywla* 
niCŁOuym od Sk)wian £wyi:£ajom 1 prawom*^ (>Tzyljy»:e /yThkali 



Bkk [Bdfaio), fdac wnat ^nilo ludiu i banale aiute, klon soMurftto [kkI wU- 
dtf K»f* hgtu: j lUkififo Jo i. %\^i. )utcm iwJ wlkli^ kii^b swkiCfo łleai>k« 
Lvi 4i do poibawinii £a uladij ktiiŁfC^j w r, ItSl. Wtedy cmn Fryderyk J,, 
oelo>|wMr Uibckc nolncii oktMUiii* v(WUl i^ do cc)itMv«. Włi6| «, 15. 

"J M. U. Kv, I4i, 

'*) 0|pocłio4Htih ^yrua b«DHod JcirtłAtkl<ya f«ft> (%«t)i p^owr. 

dl%4 JrObkIC łOJ1l»C. 

t, XL tJ. Xr, 17J. 

*^> Wa^hftłcst kaaJcri bdltJlyAtliE XV£U w., irylii^ywuy Ł«yujjc i i;tń- 
irnlt^t iifavi Siewko. « potłilcbn/ 4IU vJch ipo»Ab, fuwUdj: jm AUtnn Lub«< 
feue • •wiittU SJaukva <« irłuia» Jft cau*i ^tun ^iJctafr quad ia kci*.] 

r. I, ^t<«ik> p. 130. 




— 553 — 



sjrropatyo kupców- i t^\Ariy zagranicznych i wm wprost Lubece 
apcwnifi. Ale jakie niewdzięcznie odpłacili Słowtaiioin , grdy 
Ifneai wyp4(lkdur pr/cwag^ ]>o1ityc£n^ nad nimi poKt«dlil-. Uby- 
^i^telanii iniafiLt (civ4ft, burgor) wył^cinio stali fiq Niomc)', Sło- 
^lAnic sa4, jako lvid podbiły. uwaJUmi byli ia nieswcbodnych 
: bardzc pod^^^ne iiaiiowiiiko 2»Jinowall: Niemcy pog&rduli 
i nieŁycjyli wchodzić z nimi w jsikiokolwick stosunki. Ponilo* 
mr. SlawUn odbi?o jiic w |jwepisach crfnych r. ijjo~ijj6p we- 
dług kt^cb obctąlano ich większymi iu£ obytrateU niemiec- 
kich a navrec Runinów, Norweg&w, Szweda i Liwów pobo- 
rvnL Cd -iprzi^d^y funta tKiwiim .Slnwuinin (iliictl po dcniirzti 
ft oprócz tc^ po derwnc od głowy. Słowi;uiin, pnEybywfzy do 
niiA5tai f^cil po denarze od spr^dały towaru warto^cl^ jeden 
sold. a od sprzedały towani wartokl^ fenona, — po 4 denary,^M 
I^odoboe przepisy stonowane w Lubece tylko do iydów, ktćrych 
XA nkprzyjacii^ wutry chT^^^ań^kićj uwalano. Nienawi^f do 
^cwlan wyraziła się jut w Xni w. niedopuazctaniem icb do 
^wiadc^cniA w .%prawacTi ^i^dowycb* za wyjątkiem tylko tych, 
ktłSrsfy gwlni byli po^taŃi^ prawo obywaił-la mirjłkitygo,") AIh 
takich dostojnych Słowian oka2alo &ic nadzwyczaj małe. Po* 
ty inł&!hdcaAcaRii miA.ttA w ct^gu XIV w* pn:ypadkowo 
:o wzmiankuje 4ic kitka OMSb pochód jjeni a s;towlaA^kiego 
a ocDaczcnicm: ^>la\'us, Sla%icar Went.**) Malźc^two ^Jon'i;iiiioa 



'") Oiio]4^inr]iłe punt Sliiiu ven<11i. Cot il<n»LOi IhelociMbll; <!i !iea;p<r 

mlidum, dal Jeaailiicn; ii wiUtt fciLOUcni. mici wniiii, ilut t dtdBflg*, Dt nulla 
E^f «< Bull^ humulo, i{9od potlni in if^rto, &poil#l iphucr iłicloaun. ^ Lftbckl- 

^} ł-n wffiiE iIm wRjikch ««Tr, dif hc twri^r vcr<1«i wuc FauU. LuIk^ 
kudic SuunJt b Aofug il« 14 Jaliihund. Lub«k. iBfft ■> 5T< 

IłhUni lutuRi cM, c)UDi!t Slimium i^Ufru et m»picii kpie kłuIa XII Atiletil la 
tpprvbrLiifa ci iav«tiTtihr adeo ul S]ahVi rjui»< dicti fufiim mancipiŁ, na\i. umuiili 
jura tlviU upłrii-ii<iiv <1 tunuubiuli QciiLiitukv ilutituti uct *4 i«»UD\L>nLudi <lk(a* 
ittn kft t'oi)(rł(Hbuł, iri cfwriii rl diftlnm.thhuł ,irTi[ilmi ciuti, Wł>l|ilialrn, Wciit, 
uvliU t, (U 1 m. 

■'j W AtÓdtAch lnb«kikjch wiiaiankuje »!( r. laói. Ałlo ^aiiiu babit Cri- 
^tkw ^l«^ H3l^it isiłuiiifD XVU wlidM (Cod. Lub. 1, N. 1&9). R.. Ii9£ Chrw 



— 354 — 



z Nkmk4 1 ha odwr^ uwalano je» nadufycid, a dxLecl z tak1e|^ 
raAłl4tA«iW4 utyAlaiiD /a z^ur&^eitie, tUetfodoo pnvr ludii awo* 
bodnycH I do «f»dku po ftwobodoym ojcu, lub swobodnAJ matce 
nippr*tfomo<:nych. TaIc słc ciąt^n^ło wieki i je^icus w r. ngo 
*i<|d 1\lt>t*khkl odmówił prjy^nanie pewnemu dx»ncka prawA do 
^piidku po ni4TCtt fM mocy t^^o, te on& jam^ w>'Kxla za SJo- 
wlaaliM, ktdry b urodjciiU me byl J^ równym,*') — Upofiledf«- 
nli^ SfowlAn a pr/yŁ«in chciwość pndnkcily cecli/ r/«mie<lnicr« 
do u^uwAfiin ich i korporacyj miejskich* PrAWO r 146^ kutK)* 
włlo. lo tovr«r«yvAtnl glld>i motfU być prawdiiwi 1 swobodni 
ludilo nloml^klpifo, a nk' wendjki^go pocbodtenfa, urod/enl 
t poaacift^ych rodiiców. nicstkoz^it^lni i noitni do lajijcia Mr>xclk]ch 
vr clldy! uncdóA-/'^ Tokane 1 kramarze, trosjc^ąc »ic o c^y 
»to^ kiwi swych towanywy, uchvra1tU w n 1507, wymagać od 
kftMtff^ wfttfpujiii^go do cechu człowieka dowodów, te on 
prawiltiwy Niotniec a nW Słowianin.**) W uinych miAi^^ch tiol- 
MtyAikich, iak równio Ł w Lubcct- a2 do XVIU w. prziaKtrza* 
Ijam^ Aby wst{pu]^cy do cf-clni byl (:JEy^tfrj kiwi oiaoteckiń^ 
a nił* slowiaruŁkŁćj-*^ 

i) Vptyv koU&l:&^ nj laiasy w InjTi. Sh^linii pc wdach 
iragnklch ai d» XI7 ^'ek^ 

W Wa^yi, prxR<itrrrA kcón^j około 70 md^wyno«la< a& 
aakokrnUowana pustych obecarów do££ było tulka, najwigc^ k^ 
kanaJfi* ty^fCy Wzi itpcoiraidzić* aby z pookoc^ brnuln^j aily 
^rafa hoUztyJbtiego Słowian pnycitti^^ XtjfictniF}wy kontyo- 



(Cal U* t, S. *M^ W !"« <i*«ł« On»o •»"» ł** l^iflŁ ^ »FlĘ ST- 

4*. Dtt <a* mkU «baf«a •» ««>«• ^ t^i^^^t^ iJn^iWŁ fn^ I^ł 

«1 S^tat w4 fVaBCt «« I wl i ^ Vhl kIm PlłJlI U ^ H ■ II *r 

«*) fMa^ Aft iMl Xff«o 1>ih>^^MC iK^ kk OL ■. ffc. 



— 355 — 

gien^ koToaUtdw closUrczyU t A^i^iedri^j Nordalbinglj HoJiaci, 
kt6ry[n nietrudno b>-ło z rodzinami i cat)-iD dobyikicrn preenieAć 
się do 2icmi „obtfTT^ncj", gdci« znajdowali gotowe £>o wygna- 
nych .*!Ś1owiaTiActi o^^^dy, uprawne ro\& i Ukł, — Ko^niici z od- 
^^daloDych krajów: Fry^yii Hollandyi, WiwifAlH, Maniiryi przyby- 
^^Himlt vr roiiii?JH£E?j t!j4ci,^) a ka^y k nich iir7^xat gospodarstwo 
^^Bivtejshi« i^o<llug wUfinGt^o obycuijii. ^Inotyły si^ tym aposob/^m 
^^■OMdy TÓlrtych typów, bo jfamk^^kal? \yrtei ko^onUiów onady 
^^K|towi^A»ki«? f^ininiit*. t1)Uilotvaii« w ku^itf. it^ w<;pólii9Rii polami 
^^rB<L t^y icnijany podj:kIf>iicm]. mocno ^ic róŁni^y od no<cvo£akla- 
danych zwyczajem nii^mUcklm po]«dyt'icxych osad w oJdalc^niu 
jedna od drugiej polfiionych. Osady kolonictów pnybitinty nix- 
zwy niemieckie, najcxrAcwj od imienia lałotycicla lub posiada 
CŁ*, ż dofLntkk-^m koń<:(łwki dorp, rrawm feld. berg, 
bu rg.^*) a niebrakowab nazw innej formacyi t różnych powo- 
dów powstałych Wi^ks£a cz^ić nazw miejscowych »łowiari>kich 
s«!7c^/»tnie rjrwk, ^irutriienin jf>/ior urociy^k ai <lo połowy Xin w. 
howywab picrwoinc forray, tracąc tylko nickt^rL- diwifikt. tru- 
nif;j?i^c do wymowy cudar/i^iK^jm; łatwiej pudlct^uty i.n\t<tnnzrj\- 
tu nazwy Oinać, któr« czysto zomiiMiiano wprost ni^miockiomi.*^) 
Koloiii^ci z nad Renu, prtyrwyczajeni do uprawy gleby 
ii^j. wprowadzali pługi (aratrum), -i miejscowi Słowianie, iLto- 
\c do U|>rawy ńvmi iokkiój, ubywali radta (unctu). Kolo* 
itc\ dzjditi /.i^mic na hufy wickMycti wymiarów, ni/ iftlowiań- 
$kł« !any (mansus^ I-JTu^ niemiecka %toM>wałA ^c do sJowia6- 

**) OkcJu r- 1160, Itcfba FiytSur otudloayc^ v tkau SiuU no^b v^na*i£ 

[Uilii KiItltTf'^, n^rilcj; nil wy Ntu^rniicitier, ^Iaiid jc»«uc iui.vf Wt|i]icn1ur[i. 
UlmoIJ I, 9tX W '- ii;? <k> Hflhupb |ab<btlŁ]t|<o (i«l«lary viii IiD£tul<«d(, 
!lme. GlukbnrE "wi^U/y. GUjIcbure jiłiiie]«x}r i SlubbchciLuiłJ. AtauUl liibcktki 
r, II, e. Ił; Cod, Lub, 1. N. 4^) 

') Od uieiiŁiai^tnych cu»^ StAfO|^«rd prfccwmo A]deDbiiT)[icm, {r^ Lu- 

U»-LQl|lmbdf|£Ł«n, Patc mhl ruL] swiuln^ -^ 7,vi!illnf{'?U UkŁe łtCirub«v«Ll«^ 

kŁnkf )ui poi rr%d«ra nitniicckiin, Bałi^wc} prAcumno 3au, BnUft, Wcbicc — 



- 356 - 



«kt9go Unti jafc 3 : a: niekiedy Jak » : i- — Koioniicl, po^UdaJ&c 
prawa sivob(xlnych \u*.\zi. 2aMfby majątkowe i cUrmo otriynun^ 
złamię w wi«c£yMc posUduiic, mitr!! itto^noJć płaj:cnta pudAiktiw 
wt^ktt^ychr nil obftrcieni ci^araoii, prubawiem praw i niep«w 
jutra Słowianie / tego powodu n*jbardxif^ ducłiowieństwo »ia 
raio Łic coiwjpr^d^ój A tliJbr swynh \ni£)jy{: się Slo^łiiii i a\:tńuć: 
Niemców. Tak samo pcaiepovva)i panowie i rycerzAt ui^inl^ccy. 
Ru^wanic S!ovrian xa ciasów ITonryka Lwa oilbywato się bru- 
ulniif, ntemUosierdmp, pdjni^, ze /mtari^ oko1ic£ria:^ci, srojfie prze* 
dw Słowianom £rodk) stapiały, tylko nit^nawi^ć do nich Niemców 
po dawnemu ^cttata. Ni^^Awi^Ac^a i pogarda Skiwian MCte^ói 
niij ct'k)wali Sak«y, którzy nie tyctyW wchodiić w }aki«b^di 
fiucki 23 Słowiatiami. micuai big z nimi, ^mie^zlcawszy wjednój 
w&i. Z l«yo ptiwudu Sluwidiutt mu,Kii?U TTiit?t/.ka^ iKlr^bniH 
Saksc^w, na folwark^&ch, raczej umy^łnit; irakladanych dU ni 
o^adAcb, które »ic zwały innicjszcmi w odróJnienio od nkmiec- 
kich wigksfych. Pod koniec Xn w. kolonlfacya obejmowała 
]ui prawio cala Wjffry^% tylko po br/i^^ach morrtktch u^ady 
.^słowiańskie gc&to si^ tf^ym^ly/'' Me że i w głęl^ kr^iju, po- 
między osadami kolonistów, n^t\-«t di na kr^eacłi uchodnich 
Wa^yt. utrzymywały rl^ dtuj^ osady słowiaAakie, to po^^iod* 
c/»i^ n^*(t^pnt? wi^dtmiuAi:!. 

W ziemi DarguAski^j, w okcdicy Swg-tbłrrga ifitnula w rolof 
iięłS wltfi słowiaiiska Botele. ale w roku i<ti6 Uotdo iu2 s 
mv naxyw;i iłowSaA-ik^.**') W ilemi PłuAsklej wsie t^owłaAsk 
pod Boi owe m i Malkiewtcami znajdujemy w r. 1115, 




i* 



Akt [ciddjLCyi i npoł»Łtfiia biikupttwi AtUeriLmc^kicCD lAiaconjr. W dokuj 
XIII wLtkii viE]ilAi;kuj^ 9k mekn^ uu^tf k^ScJutoiD rudłnc, bIc uudjr 

|i«iijiilKtłujS« jak osidy 4jlcitk«iiei MUchlT> o IciArycb wipomint ksonikA 

•«) R. M9B tUI* S3fcTl» DbUlt, Cod. Ltik. I. N. I9; H. tJi& Bott1 
Cod. LobL H. SI. 

"I R. 1115 BdAout cum r-c^d nlti^ S]a:vic4 ^U^i crini nmlenilln^ AfljacFDIA. 

ftlilknrUa Odl aujmliw u Sinica tilU<.. CoJ, Lub. II. N. ii^ 



— 357 — 

'stowiAńskich rolników w r. 1216 tur pobtiłu klasztoru 
Porockiego oAd rrck^ Swantin^**) a w r, 1149 w tqic oucjsco- 
woM wzmiankuje >ii<if obok niemieckich słowiańscy karczo* 
iticy na nowaliach o&iddlenL'^) W r. 1247 grafy hoLocyńscy 
'apmoddlj mie^icfariom lubckskim Clmpclsdorf ze wsi^ 
głowią A sk4 \ Pod el liche (PodłwgtP) takie ^ wsią sło- 
tauska.**! W ńem Aldjenburgr^ktd) znana w r, izis wbc4 
K.ikcwlŁ póvnirj KakcdiA mUla ubok ^ic^biy w r, iiBt wieś 
lo wia A«kł.'') Tc* wsift ^towtai^kio, bc-z naiw, widocznie 
iwstały p«C£ wydalenie Słowian ic wsi Gmpcbdorf» Podtug^le 
\ K;ik«?wiee, dU osiedltmia w nicli kolc>i)ist^w- W Amin Susi* 
'zmiankuja «ic w lat-ich 1^94—1304 Pufttin słowiański 
Ptistin icutoi^ »ki.**'l Pod miA^tcm Uiiną wic5 niemiecka 
■y ućh^tp Wab w parafii Kuchele słowiańskie (roku 
ij"!)**") W AMtnbunjski^rm v-£miankuje się wici Timcn' 
dorp t«utońska obok mmi^jiizcj takirjJLe nazwy wsi Nlowiań- 
|, w T. f37Jt. TanUfl w r. 1574 mały Poryo }estc/ie się 
'fli^ ?ilowiań^ka nazywaL'"*j — Pó^ni^j w/mianki o wsiach slo- 
-wlafi^kicb /nikaj,-|. raj:;\y r^nad NtowuA^kich pnr-rhodj^ w nie- 
mieckie- Tak* dawna vńe^ Lankowo fozd^telila się w roku 
.26,1 na Johanni5feld« i Hon b e rge.'*^) W mnkidrych 



''I R. Dli. ia «ud14dJi 4ilt» dr« f<lno« colter*!. DyplouataHun 1cIm£> 

^ Rokv ii4<) per C9di74itc>nrai uatoaLcoirain vel fiUnonun Co4» 

**) R, 1147 liiU OtnpclKtorf <U(n tloMM «nU «t Til];i Podduche omi tk- 
rks t-Jla, UiWumlciaaniiniitijj; S^Iikuntf-JłolKbtelii-t-ulOEibMii; 1* X> 45, CtnlfJE 
Ib. UH- 13*. 

*^ R. (±32. Fei teiiitortd Alicflbaia Kii«(lit cum tUika ttkU adjacniHi 
LdbM^ti. II. 74. sSa 
■^ R' tl94 ^eJoehen PuLin; Hoku IJ04 Potlyn itayiulia iprMd«) op«£ 

CUMr 01 I.ub. II, N. 5;i l Ąut, 
^ K. t]]l i«TjMi;łVc[iii^ Nuchtle, aLum ia piriOŁbU ^achaJ« djitiulEa. Cod- 
LBbo:«i, U, N. ĄĄO, 

'*■) R. i^j. Ł«B{1cow« qtj< naoc dMsi ^ )a d«u vlIIu, qwiuii uiu 
zajuu JohvtaUi«Vk iJieri HonberEe. Co^ Lub. If, Kr. itO. 



- 358 - 

'v&ch w£miAiikoJ4 &Ic pci^yAay ludfle t iioKoiiaiiu ^lowUA* 
skiemi. Pod Starogardem w« w^i Ch walćzok, w ktdró] h* 
czylo ^c vr r, 1340. tr^ydiicM łanów, rolnicy Blitoc i Worde- 
micz trfyrnall po }ednym bnie, \ rape«ne jut ?ii§ do Kiemcdw 
Ikiyli, albowiom na ró^.^tti z innymi oftadnikanii aimuate kocio- 
łowi płacili.^''*). 

O Hi wytpie "JTątTifl. 

Ka przykgtćj do bnegów aldcnburgsktch wy^ie> któr) 
Niemcy £waU F^mbro, a Dany Imbra, ti-edtug spUu sporządzo* 
w r. ifji.^^'] mic^Lmt>* iię nlemkcki« ee »to^'3ań*ik)cnu osady, 
wick«oić których nontU iia2wy pon-^taFc od imion za1o£ycwl 
£ dodatkiem końcówki d o r p. WsiakJe niemiecka nazwA 
niekoniecznie omocala aby w tald^] osadzie micMikali Ntei 
Przekonywamy ^i^ bowitnn, Ir w Łaktch n^atUrh, jak Slave 
torp, Ketmorstorp, Tcssomerst orpi^'jmi«sikaJlSł( 
wianie, gdy lymcza^m w Precnic ihrzeimcy) mieszl 
Nleiocy^ Ró^iGŁ, vn.\ Diemieckich od ftIoti'iaf\»kLch pclngala gl{ 
wnic na tcm. Jo wo wsiacb nicmiockich wymiarem ziemi i po- 
datków liczyU *iic Iiufa iitianhu^), a w »lowiaA?^kich radio (uticuj^). 
OióJt na wyspie Wębrie, oprócz vt%\ zakolonizowanych przi 
NienKÓw i [>Anów. liczono 16 :^łowia6:^kkh. a było jeszcze 6 
kich, w kióryrli ni7Pin Słowianie i koloniści mieszkali; pji 
licfyJi na radta, dnidiy na hufy/**) a oprócz tvgo w liczbie w 
niemieckich zapijano dwie, w którycb puio.-tLily jesficzc rrndl 



IbiiE BlnelKc uDum raauiitn) Nicol^ui WorJ^rDitK □nuni nt«^n'vii. Cod, Liłb. 
Kiirorr 443- 

^**} Loncfbgk, Scripl' Tiran tknic^Eura, VU. Ub« ««wu Daniu >. yą.\ 
i!>i S4i< Co >lf tyci) i»tv) vyi|»T, klÓTf AJa^i Bicma^fk] n Xl w. au^ 
Wffintir*. Ktlndld w XII w. W«ih«i«, d dnAtkkh piuny lm^rUH % Uraj: F^ 

br^ (« Gobanin A]ij£]ihtnvi1(l^jk, W^lirowc v Mucwuu, lecbickk «- ^ b 

*") Z«lo^c3cbnii u»ai1 tych Iryli. &U«4 Itaiiuut, Cjcłiyiuii. 



— 359 — 

jftko pamiątka po bJowiatuu^: Uawldtorp ^ i l^odgrg- 
dzie 2Q radeŁ^"^'^ W j«kbn by czasie Słowianie ua Wębrjc 
wynarodowili sŁc wladomcfcl tń& po^bdamy. Dodamy, te nA 
tn&pftch urzędowych du^^kich XIH w<, wy^pa tvne ^ic Imbria. 
a gttSwny ji*] grói) : B i> r g i to na wschód al do wyripy R^ny 
morze 2wana: sinus sla vanicuE;.>*') 

g) Boiwiąz&olfi hyiz nuodowtgo. 
WagT>'» pozbiiwif-ni prjtw oliywai«Kkk:h, nauki chnfiic\nń» 
ikli} w zToiumaH^i im mowie, a przytcm obdzierani, pogardzani 
prte£ ducliowicńsiwo i w niewolę prici paiiiiw nioinl^ktch obra- 
tani, czyi byU w sianie obronić narodowość własna od zagłady? 
W»ak£«, po ujarzmieniu, wiek Jcmcj:c z gór^ opór bierny Wą- 
grów itfstTityTnywAł ^/prjj-niir *ic g<>rmani/->ryi. Ryt ich narodo- 
wy poc2^l się rozwiązywać dopiero od polott^ XJn w. Do tego 
bowiem czasu trw^y j«»zc£e w pamięci ludu dawne; 7n-yczajiT 
prawne, kfi^rf^ rawi*t grafy bols/tyAv^ uwzględniali,"** Zob> 
wiązania dłużnika względem wicr^ycielOk znano u Sło^nan po- 
niori^kicli pod iia/w£j puilac^a, utr/ymywAły mc we wm Sib- 
raodeadorp, wokoUcy Udny jc^szcza w r. 1251. i^*] W unio* 
wach majątkowych, dla pewnoki wyrafenia co znac^ mansuf, 
4lodAw;tno 7.\vycT^']n\e ie u> jesi la n, co wskazuje uiywanie w po- 
x^C£n4j mowie wyrazów »1owiui\skich jelcza w dru^ćj połowie 
Xm w.^'*) — Pdini^j n^owa niemiecka zagłc^^yla f^łowiaAsk^, 
po któr^ gdzie niogdzio tylko poprzekręcana wyrazy po20£taly. 
— Dłużćj utrzymały się ewyczaje ^owiaAskie w zabudowaniu 
oaadt cudzlei dom^w, kti^re c1:ociai nic; uk iikajuilt- jnk h(ł1Ił?n* 



■••J W>iĆj Łi« t», JSo. 351- 

>**) A. 1151 In T-iLU Slbra«il««i&ffł, «xetpto «i, c^tiod vulgo Poduch* 
didliiT. C«d«i Lbbcccni tl, Nr- 109, — Ob|«lni«al0O podtu^ b^it fiUj, v iUlil« 
4 vynin>dovl«Kta KbFiAw-, v«ilh]]^ i^^plomii f^tplHjj Griegom IX t. tłj^ 

dboid V r. U5O; pro Uibiu m^jiiLi 4ui Likcn il^dtui. alk>« Uo niinjioi. tf «ic 



— JÓO — 



dcr^kic. leci pod wzglgdcm óog^odno^i ^spodarczych xM,wat 
były cenione w HoUtTynti i D^nii. l,\idno4ć inmmna ćii^ Je- 
6xctt w ten sam prastary ^po^b buduje now« ^locny, albowtem 
to najlrpinj Ł>dpoiwiAdA celom ffospcHU^r^twd wirj^kieifO. I>Dmy 
i^JoxdaA«kui iiZCTiii ^c po Hols^ynti. Szli^zwiku a£ do Danii.'*') 

Potni^djEy nsUchtą holsztyńska w Utoch 147^ — 14^1 wunian^ 
kuje się muiny pan lltnni^ PogcmrLscb, kitiry, i^amteukawuy 
W zamku Tundem^ dopustczat nł^ oknici«iSi(tv na swych podda- 
nych: obrzynał no^y, uAJty i piei^i kobieCoin. Król Chrystian I 
potępił tyranirj l\>głTwU?a. Tłm chd»ł się okiipt^, \r^.i gdy *ir 
to majdało, z&mkn^ł do tiustrowa, w nadti^i na protokcy^ ketff- 
cia mekl^mbuTif^klego Albrecliuu Tynicfasdm dobra jego na 
Hkarb cabran*- /ostały, a sam PogBwi.tch w nędzy uniaił vf Gu- 
^trowic. "•) Ród logo l'ogcwi»cha wywodzono od wyra/u laka 
wJhCh,"') Wszakle necŁ j^na, Ib przodek jego iwal się 
Bog&vicZj iniemczony potomek któr^o Hennig j&6t okazem 
pr2cdxicn:gania ^1^ i^ilachty stcwiań^iki^) w niemiecka, aż do na- 
pomnienia pochodii^nia swi*go, 

PUarx Ł połowy XV[II w., Dawid Frank upewnia, le al do 
jc^o ctAM^w zachowywał nic w l!»lut}iin zwyczaj juipi»ywania 
TV iwiadtfciwach (G<łbi]rtsbTi(*tie), I9 przyjmowany do r^tomto*) 
uczeń mc just wcndskłcgo pochod^cma.'**) Podobny zwyciaj nic 
wy[jada bra^ /a i!uw^ pubylu SłuwUn w HoN/lymi w XVIII w. 
}tiii to radćj xabyt4;k dawnćj międzynarodowej nitmawtści i jEa* 
ro£unualo£ci Niemców, którzy starali się poniżyć Słowian, a d 
w odwec clwnlglycteli swych do djabł&w przyrównywali'**) 



TI-' 



■X} Sicuaw4ki. PokI^J yi4. 

"'i Lambeitl AIoTdi' Het NorrlilbloEiac w WMtphilni*' MonuninitB 
edild i, t. iS^^, 

4<]irflłtfn Ift fteJfldn moefa tKjrbehillfn wŁrd.— Alt u, N'eu« Mckloati, lrv llI,%.Aif, 

*>*) W Jfrw m Łh SchuUt (U<>litGta liicCikoa) fcAyCocimo pTHblcAatiP o boi' 

uirA«kle; |ji«l ^i -^ Diiudicr fnLccli dc JCkmlc^ pL>iwit). Tu .J>ui9<bfi'' = 



- 36i - 



4. Połabianie i Obodryc! zachodni. 

Od utvneixUon]a się w itcmt Pobbian gnifa Hcnt^-kA x Bu- 
ivnńt! w T. 1 14;* bi<trxe pocjE^li^k gr^f^two RAcnhuTg" 
ilcio, do którego w^si^ ^iomie Potftbun : Raceburgska 
Zadelb^dsiom, Witloikborgakft, Chociebuiska 
Bytyi^ska (Biiitbi),*'*) Reryduj^c w Rał^eburgu graf Hen- 
ryk tytutowil się: comc* Pola-borum, conieji de KACoburcH. 

Do Polibim idUcaryć wypada jtiGmię, poznanych w IX w., 

tytcAców mid tahą* gród kl6rych ByieA< lub Bylom, pnre- 

^aiiy póinl^j Bolc«>nburgieiti, dal !tw9 nu»rc ziemi Boi- 

enburjjfskićj. przci:nac£on<5j na uposaiimio biskupa race- 

urg^kicgo. od którego fiooiia ta wifC^j ml od grafa racebuig- 

:iego zaleJtalŁ'"). 

W lymfd C2a«ie po nad Labą. na południc od r/cki Sudy 
do riit^i Hldy blatni.^tt? tnitrj^cowo^ci ponad rockami Wale* 
row) i Eld^, gdxie były dawniejsjre ^i«d«by ScnoliAoćw^ ziemie: 
Jabciaka* Waninka i Darccsynka dontały nic grafom z Dannco' 
berga I w&f<iły do ^ktadu graf«twa DannFfnberg)^' 
kieffo, które po ^ri^ksfój cte^i «^f£y1o si^ po lachodniem 

tiritfCjcu Laby- 
Od ^raffŁtwa Racebu^r^łcgo na wschód a£ do jeziora Zwi^ 
yńaldcgo i na póhioc a£ do moruw ziemie obodryckic £ gro< 

^'*| Widaf to f (typlomn t. nj* (•¥'*! P^^yP* '9)- tnlfirt 1 ntpfttritim tlcw 
ck9iJ<^ U»ivp^ nubunCAkicco (r. 123^— UJ4), gAt\m wyrłinf? pobiediiiao: iu Iri- 
biu |iriijvtftc{li Racetjar^. WLUcnbur^ et Oodfbu iJem ][rar[(;iu «om«fl (ds UoŁirede) 

cMni Bytm to jal w i. it&A Hcarrk Leu vyncU: Lceiuj l^riln cum oitmi nĄ 
rf<M« — prn ^50 (nindt -^ tpucopd atBijin^iyimui M- U> Nr. ^5- W dokumen- 
t I. 1167 |i1l4 piiyuitlcituui^ kuKi^U iu«buietkl<iŁi.i. takJc wynktenLouc 9% ri*aJe: 
RaMburg. Wiitmbnrf, Co^IpSiii i HytiiK M. \l. St Att. 

'*^ hheh-f Henryk Lcvr paJ*! ^ufoiu tfictlmr^tkitfii £Jcm)^ BoIieabuTit do- 

■na«t^t kury^ cjiUkopdnn: m BoiHnbur^ — BcuJo M. U, Ni. &5^ i^r4v. Wlg^ci, 



■ber 



- 36> - 



ckm Zwt«rzyfMfn njU^tiły jesFZCsr^ do k&i^ia Niktotaf ftld po zii^al- 
czeniu g:o w r, [i6o kM^ic 5&»ki Henryk I.eu^ osftddł w Zwie- 
ranie Gtinceliaa z Hag^n. PóJlniój* gdy oVcAiC2j\o&ci amusUy 
Honryka Lwm do zwróc«oia f^ynoTi Niklou, księcia PrzybyfU- 
wowi ojcowi/ny. oprócz Zurierfyna x okotk^ (r, 1168), GunceCu 
utrtymał się w ZwierTjmie k odt^d bler2« początek grafetwo 
Sarweryńakie. 

Piod W£glcd«in adniiniMmcyi ko^cielndj, biskupstwo Race- 
burg^ie od poc^^tku swogo rozd^g&lo juryedykcyf sw^ iw c«lI% 
terrytor>'9 STftfhtw ftaccbursakieifo i Dannenbcr^kie^, a na 
ziMiiif Zwit!f/yi^^4 cf4V)wo tylko. AIr gdy jci*rmia ta w roku 
1167 odorwan.) została na korzyić btskiipfttwa Sz\i*oryńf^kiogo, 
biskupstwo RacebuTgskie, w wyna^odzenie ia ponie&ion^ str&ic. 
otrzymak) jłemle: Br«2aAsk), Darciewską Kluck:^ I *"y*PC P<^1^ 
w ratocc Wy!(j!oiiitrukivj. Ziemie^ te od roku m68 do k£icKt%v^ 
MtsklmbuTgnkicgo nalcfaily,"*) 

Tym fiposobdm terryiorya bi&kup5t\ca Raceburg&kiego obo]- 
mowała nictylko grabtwa niemieckie; Raccburg^kie 1 I>aiineii* 
berg^kip, !rc7. lakJp C£^£ k&icstwa SlowiAńskirgo, kiArp pod rzą- 
dem potomków Niktota roetawaJo. (xrafatwo lai ^zwcryAskie, 
jak równic reszta po>iaclł(j,4ci Niklotawicrów do Jury*idykcyi 
bifikupa ALzweryń^kiego natcialy. 

Ustanowione xa pr^yt woleniem stolicy apo^tolskićj 1 cesarza 
Fryderyka 1. władze duchowne t ńwlecki^ rozpoc/cly, pod Icle* 
runkiem księcia sa&klego Henryka Lwa, pracę nad poł^C3«* 
nieni podbitych ludów z chrze^ai^Łwem i NiE:fncainip nie- 
gardzą Ładnymi iti^kami. byle co najpręT^Ti^j po/być się Słi>< 
wian. a ra \ch miejsce Niomców osidzić. Usposobienie i charak- 
tery rf^df^cycb pdnów niemieckich. wAranki miej^ojwc i okoli- 
cino£cl, zu*>asj;cza po upadku Henryka Lura (n8i), spowodowały, 



dla 113, c«di4et mapy: w Schłrm^tcbpn. beLii:kge rui GHfh. EU^kknb. w KMnif 11. 
i L4pprn1>fri;a, HamUirijuichE Urktmdtnbuch I, ], mppa l^uknpMw: Liibflkakkfie 

i RjL«cUui(ilclc£0. 



- 363 - 

r^nka Arodków do dopicia jamtersonego ceUi. Zi%d cijnno^ 
i rc«vltftty unlowań były niejediukowe. RoEV&£niy Je, 

i) V s^afstwio S&ceb-oTgGldam. 

Od 2aJo£«nU i u|Kwa2enifi biskcp&twa RAcebur^fskie^o w L^ 
t^ch 1IJ4. 11^8, lYyTusfowaniti Sł:>wuin 2 po^iadłou^t jCieimki^ itt 
ia»2dc poftt^powanU rxAdciwrtgo przyjęte /^wtalo. Al« ?/? to nm 
fGOffło Etaif F^ic rychło, k na utr/ymanto biskupów i grafów po* 
ir;:ebnd b>ly grudki maleryalnc, po»UnowIł k&i^JEc saski *by 
Słowtanio ^ktndali biskupowi, według dawnego /tvyc7&JtJ, po da- 
tek słowiański (bi^kupownic^J, oi do cjtosu. gdy po wyda* 
leniu Ich iLeniu obciążona /octanie diiesiccin^ i takowa do bi»* 
kupa na1«£«ć będzie."*'} BKkup Ewencod aaj^t się popako- 
waniem dóbr kościelnych i ti pomoce gjnfa Henryka x Racrbiir^ 
kolonistów tyi^ĆZT.)^ W ziomi Fołabian pocr^y mnotyó «if ko- 
^oJy,'") x)awily się dwory biskupio"'^) i osady kolonistów nie- 
tiii"rf:kM:h. "'j Tł/iało s.ic ii> iHii'-czt? m c/ft?>uw ni«|jłjd!«głoW k-M^ 
cia NikłoU, a gdy bohatyc ^owiAńs^ki p;idl wboju(M6o.i, Niemcy 
ośmieleni powodienicm księcia &a5kie];:o, poczęli ft^cgać jiic do 
StowlaAa^C£yzny» by uprawiali ziemię rozległą, tirodiajn^ w zba*e, 
obRtą w pastwiska, boj^nt^ w ryby, mięso \ dobra Innejifo ro- 
dzaju*. Graf Henryk z Raccburga ^prau■ad/iw^xy ^ihitny* 
We^lfalów, rozdzieli! pomiędjty nich xi(jnit« w<»dtug wymiaru,'**) 
,1 fockreewito sig <l£teło Bof« za czasów Henryka (t 1166). ob- 



^^t A. HS' puitąuiin *aLcm ejcc lY • Scl«*l* leni dHlfadis Cict* fi^- 
lif dHlnEA lou Micibit ^licopa H, U. Kr 45. 

■*^) tn (CTTA PolAbvnvN molU|>ti(«iUe tunt ecclcfiar ksiUncu d^mknii Kwti' 

<*■) A. UjSCdrUe epiicopolar In H ac«burg> Wcrcbaw«, In Bicseo-Lttbl- 
Oiut vtlU, In DaiUOv< -^ DischciptilDrp i ionc. H- V, Nr. 65, 

<**) An. 115H. In lerri K)tla'HuaUiDrp. M»n£ha£c> Ad- ^6^ Boyccnc 
Wtlcodc4aeth, Vr«iied4l>i> Hwlv[1t, Scowe. AfaitmuŁhar Rjt|£t1 (Rutntkj, Walim^tl- 
tarp, CuclliA* — wify^ikifr w DhiJelb^ttjlu. M. C^ Si. ts i ;^, 

'**) lUnncui coDi«i >ElrtuiJt niulcitafłiti^m (WpuToTuiTt da Wtttrslia ul 
jnwilmol ttiiBiłi PolBUrruiu, et lii^bil ci» leit^m luuiculo dUiribuU^au. Hel* 
molil i. %. 91. 



li łyn* Jego B«m&rda,***) m6ry coraz bar- 

r pr7W<?<lMnU of^ rodiików ^wych proboszcz bolowski HaLmold 

|riMl- rtCnlM fbiitilA itlowlaAOu. rozcl^ga^^ca się do rukt Hg^fy 

«f«r«^'ji tlę pomlyflry mur/Jim Boltyclciem a ŁahE| przeć długiit 

irfW'1 |>ri««(fr«nl*T Ę^f ilo 2wi«rijrrui, niczyi vtT3«zaA rozbójm*- 

rtmii iCAHNilck«rn1 i prawlir ^uaUi. dzii (n itjoi 2 U«ki boskiej 

lin t>niwin w itit\tią o«a«Ij} u^ką ^mlenfon^ fostata. Buduje 

ntf tAin mJAttU Ł w*i«, roimnalaj^ ftlę koAcioly i powigk^u się 

lotu ftlu^ boiyc:h*. — pZc uA cbójcy ?FłowitiA»cy nkpokoili 

inmtów. kti^rify w Zw1«r£yoł» \ obcybw i«go inie<s<k&li, prte^o 

^KitKi^iin. UĄtUiti tamku, mi^Jl ddeln^ & ftlugru kodciota, polecił 

■wiUin «kuro tylko upiłstrzpyi^ ko^nkolwkk ar .Słowian id-jcych 

'tmn\[ clToirnml bo* Uftprawiwlhwifioia priycayoy, iaby ukich 

}hw)'ull I iiaiyihmULit wluualL Takim ^po^bern Sk>wianie co- 

tolwtok n\ kradfitUy Ł nubojtW powMrzynwmi zostali*/**) 

CytUcint^ tLi tt^iowUiUnio kapłana nit^mieckiego jftst wy- 

l^wn«*itŁ <wiMlKtwi*m |fOt^c«t^ pragi^kefiia. aby neraia »4o- 

tA)Ji« ouMJpręili^S w oM<lf a4iJc% umienioo^ fostala. P&- 

|C IM iryumi i.irfla ciiomWcfci«8r, pobotay kapłan nmicnial. 

n>ipoir<ii;^v' Ui dni }eso d^Mo vytfpi«nia ^ovta& JHi i& 4q- 

ŁOuaiM uwalać molna. UniM ^^ w zapała p^tryucyCiaym i staa 

v«y vr mocno prt«Muln>Ayn obrwe pmid^tawiŁ Xt« prs»» 

ctywiy, Ib m dni t«vn aaroch>woU ało^Wbka v laakY^srne 

RaggfcMyatown bwiio Jut byk ^^ty^ińoaoo^. w ciągn bovia» 

»?i Wm*H'g f H ^m^ óimtiĄ I\>bb&M. ifi^f f a ew b—yr j d . 3 po- 

t|wr«y a Nho^ec pnybytyckk co^wBld kidanbtaati Rac«» 

K «M» oMd ^SlMrtMM« iiiliimli ikwlii— h4il m nfcto 



1^*^ 




- 3«5 - 



mocno po>?bdlo£ci deied^icznjch. d&wnych twycaaiiów i mowy 
ojczyNti^j. Oo |k)d1co(KuiiA bytu M:h narodowego potr/^bny był 
dłu2&zy i wi«lki« u«ilowanui> szc^egóbito* gdy po upadku 
Henryka^ Lwa (ii3i), brutalno p07^tci>owan)e Aiobywcj^w, nioc% 
okoliczności rługodzito ^l^ na kor^yiĆ SJowian, I^od n^fimn 
duA^kim n^c mogli ju± grafy wicnco^ Stowian wodiug władaj 
woIi> jak «9 d^ato la Henryka Lwa,'*^ ant oiah^mi ludnodlć 
fitowSaósk^ wyp§d2ać t osad dziedzicznych. Jak uczynił w Wa- 
gryi kT^af AdoU holutyńskł: wypadało imieiuć politykę t ^larai 
HiłT łagndnym spoM>ln-m, hrx gWpUtii u-Nunii*^ Słowłun, dla o*iłedle- 
nia kolonistów, a pozostałych, z pomoce chrz^ciaAatwa, a»>ymi- 
Lowo^ £ NienicamL 

Najbardulój aktonnymi do godzenia się z Niemcami okazati 
9,u^ mnanii?JM /Jpmianm JuwUAsty, ktdrry pr/yjmujijr na chrzcie 
imiona powi^echno chr^«ci;iAskii.f i nauky religijna od kapłanów 
nienudckicK przyzwyczajali się do mowy i zwyciuiiów ujarzmi* 
d«Ii swych. W kniju Połabian ilolt juI było lyccrzy ni«miec- 
kicb. którzy zojtaw^y wa^salami grafów raccburg»kich, d&nn*m* 
b«rghkicU i siweiyfiskich, ^łf^ybiefali do imion wła>jiyołi pn^dy* 
Icaty od dóbr posiadanych, W IcoAca XU v.: w orszaku biskupa 
reburgskicgo figurowali: Fryderyk i Hagcnowa, Ifrmyk z Bu- 
>wa. Bernard z Malc;fan, WilhHnn i Zagoran. Halinger z Dan- 
ktMrga i kiJku innych,'**) a v/ liczbie ich szlachcic słowta^^ki 
tmysl i K1odn|b, wsi pod Wiuenburgiera. ''*) 11191), Pó/* 
lUj, P'^y potwierdzeniu pnrez bifkkupa Izefrida posiadłości mni- 
ik klasztoru Renę, w północnej cfęSci ziemi Chodebui^kićj 
[r. i/j:), spotykamy WarlUŁia i Henryka Rybę prawdo-] od cibn ii? 
ichtę ftłowiańaką."") Tenie Henryk Ryba zjawia aic w roku 
\z^t przy roboracyi po^iadloL^ci klasztoru Cy^tcrok w Czam^ci- 



^*') Toi^w. wyićj prjypttck ia£, lu>iiict powiCHcoi? pncs Henryka Lwa 
1164 kil^di W^ityłtŁWji \ kliku fiinAw plD^t^afLUdch. 
^"ł W \mio<h 1190—1194. M. U. Kr. IJO, IJ*. 
'*^ R. ugo— iiŁ^i D4izvai?>Klr dv Cli^diuUi M. V, Hi. lyiŁ 
^■>) R, 13J7, Wuthus HcLfirf^uk Ribff. M. V. Kr. 471. 



— 3« — 



nic, w jicmi Wiitenboi^W'^,'*') O innych rodach s^Ucbcckich 
w ziflini PtłlahLan wUulomoitci puwnycli mr'rna)^ulemy, 

Trudni^ua sprawA była z ludem wiejskim. Rolnik ftJo- 
wtaA-^ki. 2Arntlowai«vs£y nitfdziby duci/ic^nc i Atcmie, kiórc po- 
pioły prAo^C4^iv krył/f rif*usrcpovt:it / nich dohrowolma. a ijm- 
ciawm ponowio ntcmioccy gortico prai^n^li pozbyć się conaj- 
prt^^U'-] f^owian i na Ich iiuf^iice osaniilŁ kcAoiiistów, ktńrryhy 
dziesięciny, wicksie nil podatnie ^oxvijiA^ki wynosił, pUcitl,, 
Z tego powodu pogoń za dcic^i^cinu. jAk nić C2crivoaa po pliS*' 
lnic, jaskrawo w ficosiinkdch ówczesnych posUjIćŁCzy ziemskich 
pr^cbic^- K^ldemu chciało &i$ ookolwiek ur^^t^ £ dztcsibcłny, 
nl« wszyty ji^nAk mogli j^ \iori\»tiAc. bo -wytr/ód tr/^ba hyto 
zAkolonl^ow^LĆ /i«ni:f, a to wytrngato wicie kłopotów i kosfiów. 
Najłatwiej sprawa U ^a biskupom moeburff^ktri, którzy po* 
Mjuił-\/y fi^ruiime obeiaryi mu^U rujrpuT/^JzaĆ IcolaniutLy^ w h/c* 
fokich lofmiarach i 2C inacxnyc:h dochodów konystiLĆ. Panowid' 
świeccy, unuz^aj^c się do docliodów biskupich. wchod/Ui ł bis- 
kupami \y urnowa o odMiapienx& im na prawio Icnnt^m potowy 
lub o£^'\ pobioronć; w pcwnćj mlcjfjcowo^ci dnc^i^ciny, pncz 
t^o kontralient stawał do b<*n'.-ficyArora w sta^tmkacli leod&lrych: 
£a otrzymane! boneticitim &ia6 pr^y nim włf>rni& i pomoc oj^lm 
nic»ć mu w razie poCneby. Dla bi,ikupów był lo tntcro?^ nji' 
der połyti^yny. ho po/byw^ij^^r- si#j klnpoiów administracyjnych, 
otrzymywali wynagrodzonie matcryaUic i pomnażali pocztu swych, 
wasalij ktdrych w potnit^bic prceciw WA/.dkim przjeciwmkooi wy- 
prawiać mogli. 

Zwyczajnie t^prowAdzanicm i lokowaniem ko1oiii&t<3w bawili 
tłiC ajulcy, ało lysWi t dile^i^in pijdniecały mo^nycli nawet pa- 
nów do zaprowad^nia wl^^tnym koan^sm kolonizacyi. Tak, ko- 
mę* Tctmar!ł6w Kcynold, oiriymaw**y od bi^tkupa raocburg- 



ponacnLBt »Łc dobrami i k^i^cicm btantArtluliiaL Lappcrilicrc, IlainbUTS, Urtdndta- 
bocŁ 1, N. 7^, BSy. Cl ryetru łUtbt i« bttb miati rjb^. 



— 5(>7 — 

sktcffo w<sk Lutow«, w Zodelb^dziu, ^'prowaidzU w ih\ w^ 
dziesięciny, a gdy kotncs w walc« £e Słowianami pod DymiDcni 
poległ {z. i\t^}, dało^ięclna przypAdU btskupowL'**) Z togo vsU 
dAĆ >ak wc^einL' pocfcto w bhkupstwia Race bu r^ akt -^m wpro- 
wadzać dzIrNicciny, a dlati?gci wypadało wpr/ód wyilAliLl Slotfiaii 
I kolonistów c^adiić. — Al« po piflfw*iym naplywlis koJonictów 
p«cd potow) XII w». mewiel« ich pray bywało. WctJrowflli tac>"> 
kliWym ^le było w domu, lub w skuiek wylewów morsklcb, Ja- 
łcie »i$ c2$9ito w Xlt w. po bruf^fiLch Fryzyi i Hotlandyi fda- 
naly-"*) Takich jednak przesiedleńców rozchwytywali arcybis- 
kup nugd^-biirgski Wfchman, margrabiowie: brardenburg^kS^ 
nisim&e^ki x tuZyckL. ^af ho)&etyAi>kt i inni panowto, Pof^liwy 
dcldi^iny i^raf datinc:nbi;rg?ski, f^hcuil takie w Xn w. kolonuo- 
wa^ poiiadlo£ci biskupa niceburgskicgo, \\sct to, jak opowiomy 
nUćj, nicudalo się dla braku kolonistów. 

Kokmi^i i zacliodu iL^lyll po bli^sjuych \ latwlejszycłi da 
pritdbyc;a drof^aeb, zu^j^mua po wodach i dla xx^go wczo^ni^j 
/JAwili ^ic iiad dcjlo) Labą. niż w mifJ5Cowo^Uch od'liib< 
Tiycb od x\\^\. Folotone nad Lab^ a£ pod Hamburg Zadel- 
bfdzie wc£uśnl^)i nł2 inne prowincyc biAkup^twa Uaceburg' 
ski<rg<\ uk^to pmrd napływem kolonistów, znajdujemy lam jut 
w r, ti63 osady niemiockio z nazwami sakoAc20nemt na torp» 
fitit, muCht.J*0 W r. 1180 jinowu kilka osad n;c[iłi':ckich 
tamie inajduji*my,^") Na&tfi^a wygnanego w r. iiSi H<*nryka 
Lwa, kfiialc fuuki Bomard zbudował nad Labą zainok Lauen* 



AKlmim i«Dntr ib fplifopo KrymtJtA TDmei, i)iii rsEioBc bflnc^cii ifTM ^IIU dc- 
■luLuta* iecit, t\fiQ ^'atau cum roiDJu AfklTo <H«bo, dtdiDd via<tt cpJtcopo ti '»- 
CA M. U, Sr. jji. i/i;7. 

btMlA Fr^łyl, lUddn. dolnej Lib^ 1 WtHicry. WJiiaUnknjc KelmoM. C)«- U, 1, B. 
'•*) Wytcj pKypi»*k 111. 
<*>| Koku utto tbkap licfriJ. luiacunui^c (ranict kolctot* Scrccadoipt, 

M*, Orftinord* cl onincs iafft BruntaUk^ cl LoiiAUti habiUDlB*. AJ. U. 
Xr, iji. 



— 363 — 



Jto 



bitrg,'**) GO n>owu do rarwoju kctoUAcyi 2adcIb%dM pr^c2y- 
nllo si^ Slcmvm cSogodne połoŁenń- »«d wadką mkf. w po* 
bftiii huMUowcgo Hamburg i ti^sieóiKwo i ctysto rtkimccki 
NordaJbingi^ wmbftc) do Zaddb^d^u przybyMÓw. którzy uk eig 
RinofyU. te z Bdcnych w r. 1230 w tój Icminw 5S Q\ad, ^i no- 
siły ouwy fiłowua^duti a 35 nŁemldckiei Oud&mi ,6 1 o w i a A- 
fliki^iat- xww>o tytko o«>e(R: Lelekowe^ W^akelowe 
Etiabor&t, C^meretorp, Grabowe, Growc>, Slav 
cumpAmpowe i Putrowe, ale w tych oeftdftch slowUń* 
«iki«ni fWfinyrb, porkibnif? JAk 1 w iiniycb w ZulGtbfiliSu. był^ 
jui wprowadzona hufy. Godna uwagi. i« z 56 o»d |*dna tyJko 
Sftbcoico (Zftboice) nosi nazwę patrony mierna, tnnc ca^ &I0- 
wiaA^]« pochod^c« od imioo wtAsnych, z zakoAcwnlem 
owe, poświadczają to w ifadcJb^duu, zamiaM dawni^»ceo ro- 
dow^o ustroju, io£wV}ńfy się o«ady indywiduabych wla^icieli. 
Thide zaA osady .słowiańskie^, jak Elmbont, Ceoorsiorp, Slavi- 
cnm Pampowc, jak równio i Wcntborp,'") zalołone zostały 
Jul pod r7i|d«m nłecnieckłm. Z* wszycikicb osad w Zailf^rb^dziu 
w r- 1230 biskupowi racrbargskicmu, zamiast dziesl^ny, skła- 
dano po cztery miary £yta z kaldi?^ łanti« co przyplsjwanu |>o- 
SMtalo^ }aki^o£ najgorszego zwyczajtt.*") W gnawi« rzeczy 
była to pozofttalo;^ d&wnicj.^^o podatku ^^owiaAskicgo* PA£ai^ 
o Słowianach w Z^drtbAd/lti JMf Mf; nti? wuniankujt^ Koloniza* 
cya krainy toj wcz^^ie dokonaną została. ^1 

W ziemi Racebur^tkl^^ w«Uii£ regestrów r. iz30*iiS4^^| 
w« 14 parańach, znajdujemy 70 dawniejuych osad slowi^AskicK^*") 
a 40 zakok>nizowanycb pod rządem mcmieckiiD. Z ostatnich 
wic* o«ad .AloiAriafi&kienii" zwanych; Karlów o, Turc 



I 



"^ AnHJd Ubeecab Ul, C •* 
^ Ottte WcDiJorp. T fatifl Bcnrcdgif, JaŁ * r, tZI7 fna kolomatdi 

aa ^Kfibct ouDiOb U. U. Sr. 375. 



— 309 — 

Ct^hzry, Sethorp, Zagor^ny, Sirlkeitw^Me, 
ŻarowOk Parkęiin i Bog:aczc''°j ptacily diicsipciny, 
IcŁiSfe bUkupi raceburgficy wypu&zczali w po?stadłość tenn^. Tale, 
w Karlowie połowę diiasi^ciny tnymal Godeskalk, w Turowie 
— Otto AlbuJi, w C^ahari^h — Walter r. Panic, w Sethorp — 
Rł-infriil, w ?jirowM' — Klckh-in!, w innych [i*4ula<^h i3/ii?*icciny 
nio były ]C5iC£0 wypu&ECzone vr d2ier2Aw^. Czy we wamianko- 
waoych ^ oudjtch mf«s£kali jesiczc Słowianie^ czy jut Niemcy, 
wUdotnośd nie znajdujemy- Tylku we cŁierych osadach: E 1 \- 
zabeca^ SlowiaAnki Parkętin, Słowiańskie Bo* 
gftczc 1 Sciphcribt wyminie wzmiankuje ^c Słowianie, 
Ł objaćnieniem, 2e w tych o&^ach nie ma l^nnów. .Sclavi sum 
millam beneficiuin."') -* Naiwy „słowiańskie*' pray^ługuj^ nie- 
którym u\ałlnm .\i tlo XIV w., cboclaż pix!otni« osaily m<igty 
być ju2 wyiiarodowionc, ^") 

Z pfzyiocionych wiadomości okazuje się, ic do kolonuacyl 
ZJem btp%tcupich nietylko Ni^rncAw, lec^ i ^owlaa dopitszciano, 
co daje powód óq mnicrmanid, Jtc pomimo wstrętu do hłowiafk, 
ntMAiaikO u2ywać ich do osiedlenia pu:^cych pric^ŁTIc^i, dla tego 
le innych osadniki ia* bukowało. 

Wcftcrtich o^dach ziemi Raceburgski<^j : Kadomy^lu, 
Szczytni r, Wr-ri:howit* i Kołaczy Hc^iiryk l^w w roku 
ri^fi polecił grafom Henrykowi i Bernardowi wyd/iolić ^o łanów 
biskupowi raceburgskiemu.'*') Radomyśl i S<ec/y:no wjcmiankuj^ 
al{ jes2cxe w r. 1194,"') ale pófni^j w nit^znanym c/a^ia Rado- 
myśl precszcMSł w rcCc Ni^mcdw i już w r, is^S, w okolicy Ra* 



•"> In 9ivlcD fCartu^r. SI. TuriłSc. SI. Tutlitrr. SU ScllutpL Al. Skk- 
l«ran« t>U SinkuwdJc, h). Saiowr, SI. firkrlin. VL foffiUt M. U. Nt- J7). 

*'*) VilU EliiLibc: toiA tlavicj eti, uullum beiicricium <A. AA ŁUvibuia 
ratknin SdJvi łum, miUnm hritHii-wm -*t. Tilt «m<> • Sfiphorrt ) fłłgłlłf. M. U, 

»^ 175 

»■) A. 1291, SlavlCAll« vU1i STivkFiA-ddv. M. V. ^t. 109), A. liiS. Sil. 
tU4li* 7<GluTt. M. U. Xr. ^13. 

ił*> M. U- Ki, Ii4. 
Ił. 



— 370 — 

<1otny£!a lJ^uczy^ko prmmuiu po ni«nW;cku Hal4;nun^i% Hnliu 
brok,'*^) a w dnigićj połowie XXn w. t&meczni chłopi no«£4 jiU 
nJemleckk nazwiska; Nycbur. lk)ndc, ŁloUnt, BUnke. Fub^ 
t«m(t, Luhke, W tymłe cz^^łe (r. i2B$\ radomy^l^y Słowia- 
nie, po upływie terminu dfiertawy , w skutek rozponądzmia 
kapituły rriccbunf»kiq opu.^ciU oii^y nw«, otrfymawsiy u domy 
1 ogrody wynAgrodiłtniiŁ'**) Siccyttio taklo ^fabrall Kwmcy, 
a w>'daloni z lój wni StotrlAnid obudowali sobid inną takiej^e n&- 
jEwy OT^adę i }uł w roku ^3^ /jawiły mc dwa Szc^yUm wi^kjułr 
i mniejw«.**'J WSiciylnit mniejHicm Slowi;in]b by- 
towrali jeszcze w XIV wJ^*) PołoAoną pod Kaccburgiom wic£ 
Słowia/k&kle Bogaczo mi«u££anin lubekski Ewerbsrd 
Brake, wpnsedawftzy kbts^ftorowł Rednfeld^kłemu w r. 1150, 2a- 
wATowal w umonHc^ aby mnichy jiami pa^^UraU 519 o wydalenie 
/ i^J wt4 Słowian, spokojrym spOM)hpirt, w ci^gu roku, z zupeł- 
nem kh wynasTodcemefn,**') Jak aic ta spnwa akoAczyia — 
niewi«donH>, aIc .sam ^ikt jMwarciA podobiM^ umowy wskazuje, 



>**} M, u. Nr. 4*J- 

»*n R. i?as, W. U. Sr mt, 

"'J R. Ui«. Clkn« hU)iu et Mmuk IL U. Ki. 44>»- 
■■^ K. 139|, Cyl^n* cl Cfunt Slaviulił, M. V- ^fr. IJO?! K. UJ?, 
C^thcao i1avjc«1i|j. W. U. Nt. S7g6. — Nłckińrry baJLUc, tfpicnff^ t\% ni ikiku- 

iut6w w? ^rfintli; RdJomyAlu, ^ł^c^yiiie. Wcrcliowc i Kcifjiciy, l>«i OŁcikCfniU 
tf jHkł^l TDunow&cir |rrj«iiK;ri uuil)' tt 1et4ly. tilkij^i^ reylnir wM srciyinn do 
frruwinc^i HyiiA |PvTWoU TrrpHiliiiiimŁft 143)- A puoidwal w <1c1<upyvqcu tdLu 
1)^4 wyrtimr tieviod£r4no ^ t4 pJwLikUji KAttltur^b, m paircclili >, Gtonfil, Litft 
iHCribin kidti^ak^imiii . H»Io{t»«1c t4l*m i^I*tii, CiEhcDc totum,.- (M. U. Nr. IJ^J^ 
nic dOi »^c pn«ailb Łilicud Siayiiift Jo iLomi B^U^tki^j. tnof twmilaf, £« 

{Enut V SchifibKlicrL Bciliiu?.,. tt, t, 56), W Hokom«nei« r^ lajS winiŁMi- 
VoJB h^ tfpiAwtlile ciutił Scbytti]«t ale nk pcrwitiJiiJjiu IcUy lo nuiKailo S£vf|p- 
tM «l»«i>Aiikiv: Tnlwbrk mń^l hyf sataioay i w niadiid ni#n;i«clii«j ł nu Biv inie£ 
wipAlucto 1 SKfytTiciTł Btowiu^skiam, któit tadnlilo ^oKic vr roku IJjr. Mh U. 
Nr 579ń 

davkaiD PdCliJ rt DuaaŁk apatowi klMBiots ReEDfddtklft(>. wynAclU: &1mq« 
^ Point p>bli(« «t «mie* Bniovnc «Ł ihmpEU (ivt fam Ipurwn (-leaiik rttpon- 



— 3/1 — 

fe Ni«mcy inudrcni dlugrim pobytc^m w >wryGh posŁidłoścJ&ch 
Słowian* udawaH się do wyclaT^flia ich gwałifm. 

O Sfo^-kuiJU:h w eamym mieicie Raceburgu wuidoiDoAcl 
ni^po^LAditm/. W.HAŁkie by^ Um mu8£e!i. kiedy probo^ca mic}* 
łicowy w r. 1341 winian był 4 soldy Grodkowi Slowiatiłnowi-'*") 
W jc&emi Wittonbor^tkie] lici^no w r. 1144- ^^ ot^od, które 
bbikupowi dziesięciny ?ik)adad miały, ale 2 tych Qsad 6 tylko no- 
siły nazwy niemieckie, a 20 słowlańakl^.**") Około r. 1230 w 10 
|Ninxfłach ricmi Witlcnborgskićj, dawne osiedlenie ałowUAskie 
przedi^iawiAły jpsfx:jc^ 73 nsady, a ko1onijac;ya tylko ty i»M\ dot- 
knęła. Słowianie jednak wxmiankuj^ się wyrainie tylko w 4 o«a* 
dach; Vi A. Gore^lawc, Scarbenowe» CctsiaJf obja- 
ii«in lo w łych osadach benł^iciów nie ma,'**) O^t^ća Slavkum 
Fienthorp płaciła yul diic^^iny. '*') W kilku o:>adach choc^sl 
dxlt^1ęcilly były ju£ ^ntinacnojw, ale ł^ny /osuwały jeszcze n\^ 
wymienone \ w dzitrŁaw^ ni« wypu!uc£on<f. Koioniiacya vrł^ 
rie była ]cs£C2c do porządku doprowadzona. Założony w roku 
i2Ąb w Czarnocinie klasztor cysierek i uposatony 60 łanami 
z o^ad^ Marswi ttistorpi^^'; $tał m^; nowym faktorem ffcr- 
mani^Acyi, awIaszcia gdy Ouncrlin fc^raf siwcryA%ki powick»iyl 
dobra klasztoru nadaniem cy^terkom wsi Skon«n1o j 4 tanów 
w Hohh^sen r 1248."^'^) W okolicy klaaztoru CEarn^ciAskie^o 
znajdowała ^i^ jeszcze w roku >:^i wł«4 S1avic4 Woki^n- 
dorpe,^^') — potem \m1 się nic V2mianku)o» alo inna w tcjie 
fłtronie wwi Słowiański Welcyn, wzmiankowana w U- 



"") A. 1541 liTOleWcd SUuc M^ IT. Nk, 6uS- 

iKiketi- Milcnibccbc, \kt9Wt, In p*ri. DobaM Rocbuik. IkflilLin; Iji ]>air Ituchc- 
nnw«: Mnclindc, Toriio, PtftlTri';how»; In purr- Yilsn: >pBi łlllł, fŁintcp. DtunpMte, 
ll(»lbli><p, PabUp Balbiucli*; tn parr. K\ircbo«<: Xvrt, Frot^loU^ in \^tt Ctmln; 
ipift vł1U- ta |>ut. Pju^m: Pu4;tcHc. U> 17, Ni. 154. 

'"J k. n3<i— "334. Ncijtri »oDl nuUam błuctk-lnm wt M, U. Nr. $75. 

'^J Ad SliTitam KicDtburp dit^iiJUin (teciro^ni K»b«l łUimiim". Ki, J75. 

«) R. imA' M. u. Nf- 1$^ 

***) lijj. Viłli Slnlu Yokcadorpc duucujukl M. U. Ki. 7J7. 



— 372 



uich 1J84— 1346,'*'), ttidileż podarowana klasncrowl CKam^^iA- 
itkiomu w r, Uj6 wiei Pamperin słowian ski,^^ dwład- 
c^ą o (lłu|jim pobyciu Slowijin w t^] okolicy. 

W łhsmi ChaoUbutfkifj (Godctbua) vt\a^ont<M o po«iadło- 
AcUch Hftkupa rAcebun^skk^ znajdujemy dopiero od roku 1144- 
Wtttdy on (x>sLutał 4 OMuJy 74uwMńbkie i 1 Tiit?riui?cki( uliińj^cjni^ 
Ju7 dzłnMccfn^.'^*! Według reg^trćw ujo— 12^4 r. w K£i>Aciu 
paraiiAch licfylo »ic ^b osmć dawnych ^owiaAskich m 20 now- 
uych yri^i kotonliacy^ powsułych. Pięć osad: Nleszowe* 
[Ir ut^okow (7, H Lndenberge, Knesen i Sadewalc 
iwał)' ftłf %Iowiai^AkicmL Do nich dodać wypada Kow^ wlcń pod 
TurbofłiTL''") W Ntcsiowir i Sadewalc diie^ięctny bytyjulwpro- 
Wttdionoi w BTut««kowiQ Uny ju£ wymMinoao, ale w dsieriiiwe 
josucj* al« wypwcfonf*, w innych 4 osadach tany itke były }e»4,i:sxt 
wymlcrnone. O Słowianach w ^ wzmiankowanych o^d^ch wiad^ 
moicj nio podano, akr i« w nkh ołowianie reccrywt^e miottkalu 
nnioa lo uwalać i lego, te w opadach t Łakicmti samefni nazwa- 
mi, kok»nUci Aifldiioli- Ocayw1ścl«, l^obok r^urych w^kolonUtom 
oddanych. Słowianie /bodowsti iktwc, z ukicmif jak sUrc na- 
iwan^ \V\ieA Nksiowr i^k)wiaA<Jcw obok Nii?«zowe teuŁo6d<tego 
fc»aiala iesacce w r 1144 i p^Uno^.'*') 

W ńaań chocbebuiłki^, według reg«sućw r. 1^30—1^34, 
obok w«l dawnkjsaych UowlańsJdch f pnei kolonUtdw aa«kich 
nkbidaiiych. ijawUy ńębageoy: Hcrborde^hagcti I Val- 
kcnhageii.'**) Ryły n> o^ady po^rdyAciych posiadacfy. bo- 
kr^ct^. r4telfc« sjf typf abudowaaia i porrylkami gi^aftemi 
od Ywycajoycb oaod Wrtkich, o csem nił^ saocK^lowo rcMpo* 

<«) Vrife d^a W«ivvm, W^tM. Wł^tWa tr«lto* ł tlti fU. U. Xc 
|j)0^ *. I3|^ Oij. Ii45^ M. u. Sł i^L H^ . b4^ 

1-) R, i^ak '^i* f f lO i ^>mI^ iiM ta f^m^^m Ccimm. 
It IŁ 3«i^ «J«A 



373 — 



wierny- — Wzmiankowana dwa łiagcny nio miały jc^rwc wy- 
niier/łłTiych Unów. W ugiili? koluo^cya ^tenii Chociebufski^j 
w pterws^^j poFowio XII] w. me byU Jesscie uport^dkowan^, 
widocznie dia braku koTonistćwr. kiedy Stcrwian tucdłono nar^ni 
z Niemcami na larach dal^stęciną obcia?/»nyrh, W rnlcu 1^$.% 
wimiankuje *^ic wttó „Sjowiańbka Rozetnie a."*"*) 

Ziemia Bylcnfkt >binowila pt^yniilcJinoAi: tcrryluryi, klór^ co- 
Tn«« Poiabonim opanow&l (1139— ii^j)."*! Ale w r. 1158 H^n* 
ryk Lew ustąpił nemic tę bbkupowi mccbur^slcicmu m 150 Ia- 
iiAw, ktiłrr grdf Hhnryk olKiwioany był w po^iaJłoitrUuh !*wych 
vffyin:iczyL^'*^) Kie wiolka ta kmina, na pdtnoc od raceburjf- 
Akiij parafii KarłowOp sieriąc» się do njicia rzeki Trawny,**^") 
mato zaludniona, liciyU w t. 1194, u owd. i których 7 nosiły 
nazwy słowiańskie.'"') a 5 ntcmicckio.'"'*) Lor^ osad tych ni<* ]eftt 
nam znany. Nip wf.NEly one do regestrów dochodów biskupa ra- 
ccburgskiego tr. ujo — 1^341 zapewne z :e^o powodu/ Xe x\&mik 
Bytbi, stanowiąca wła-^no£ć bi^^kup-^twa,''^") uHczona była do in- 
n^j katRgnryi ddbr ko^Telnych, ^ił n«^dy /których biskupi do- 
cłiody tylko pobierali, 

e) W grafstwio rionenbargtldemr 
Pri(r<>V^ powiększyć dochody x posiadto^ci miedzy rznkaTi? 



Nr 4»J^ — H. 1353 łiriŁ łliniri Rownili*-. W. i;. Nr 7644. W i«|!«*1nch 
lljo— ia)t viBiitnkiijo ffif jruci* l%o*«niTf« w parafii KAr1ovo, wUmi KKtbttg- 
tki^. i1b k|ovlii!)«X4 nk fijcyw^U kię, Mogl) t^' ilwie Ri>Ju:iicc: jnlim w Raf«- 
liorS^kićj, iTłu^ w Cbtłcid bu jakiej tiafrij- A mot*, w tlcnttk tmiAb v pc^jjftluh 
lenji^ifl^f^^ * ^>4Ki^ utcKU wichu, lEoUiikę ulkunu ttt. Ju JciId^J, t^i^f ntt 

»*•) Wijy^ei, McMcnWTt- Ano; Jen *. KłJ' 

■*^) K. 1150. Tfrram Mytln cum omnI loa lMergTltai« , , , pro iinc«Alii nt 
«|nlliqiU(rinU cnaDsia epltcop? EUiiciiairimiia, M, V. Nr. 6^« 

'**) foliłttfile ilcnl Wj^ln, paiff wyltj pnyp- 10, 

i*-J L4furłii>wv, Falingo^itc, Wattont, I^wgn, TłtrMCowt (Ciotko vaj^ 
3t«lK>«e. Diiftaowre. M. tJ. S( 154. 

"'J I_fl]rfrr»łorp, IjtCttiir, Rnbincittr-ip, Pft«r<^fr|;«. Niłfiłntarp. M, U, 

N.. ist 

*^) R. tl^. Pnninrya Bnlhin, ijar Ha* mi «ccIi*tLu, M. IT. Nr- 154, 



Siul^ Elden^ \ Ła}>ą położonych, graf Dann^nbergski Henryk, 
mieniąc nic być przyjacifiiLTn bi-^tkupa rac«burg5ki«go licfiidi 
i priypominftj^c mu. Ar ^ Ikjcne u»liigi kościołowi r^ocborg- 
ski^mu, tadn^j ben^fitcyi md <Artynut uprasial o ustąpienie 
mu potowy dziesięciny, jak^ mogłaby być po cdkoŁonifowft- 
niu Atnn Jabi;lskii^ i Wjininki, itrŁyrmkiijąfz lUMler konyntnft 
db biMkupa warunki. Zaintore^ow^ny obiRtnic:^ molno^o pana^ 
bUkup Izcirid pospiesryt do Hagenowa. *by owlnście porozu- 
mieć s1$ z grafem. SiancU w tam nil^'scu r 1190 umowa, t& 
biskup uMapi Hi^nrykowj na pncstr/eni między rzekami Wala* 
row^ a F^b^ d/ir^]ci:in}\ j^iko beneticium, w po^ijidloAć Ictin^ 
z warunkiem: dopóki we wzmiankowanej mi^*cowofici siemię 
r^yrooć będą Słowianie, dopóty biskup zachowa nad Słowianami, 
prawa titowiaA-skit?, wmlług pr/ywilejii księcia Hiinryka Lwa, ;i gil/ 
w tej miejscowości Of^iad) koloniści niemieccy, graf pofii^dzic bo* 
neGcium i dziesięciny ointyma.'"^) Co się lycry ricmi Jabdskiiii, 
mlfdzy Sudaj a Walerów^, to graf jobowl^/ał sl§ wproi»vadzić 
w ciągu dziecięciu lat dziesięciny, połowę których wymówił dła 
siebie w posiadłość lenn^. a druga połowa do biskupa naleiyć 
miała.'"} W rezultacie okalało filę, te biskup lepiój od grafa 
stan rzeczy pojmować l-Colonizacya nie udała się, biskup pobie- 
rał dochody według prawa ^owia/l^kil^Ll ii graf x niosem po- 
zo&Uł. 

Po upływie lal 40 i góra, Mati Titciy nie wielce się tm&e- 
n\t W i\€mi J«bfrUfci#j międry Sud^ a Walerów^ gdzie graf 
i^ienryk jeszcze w Xli w- ^amicruł Słowian wydalić i Niecaców 
osiedlić, Słowianie, jak widać z regestrów r. iA3o^i.±j4> zosta- 
wali na miejscu, biskup, korzystając z prawa słowiańskiego, po* 
bicral z radła po tniy korc>' tyla. motck lnv, kurę i aoli jc- 

■'*J K. 1190. ^4iiLTnd1u Scfavi ilUm (trram kn^okreitT, K >f «bnrgi?mis rpU* 
<opiM tBlccnliicr >iipct omaei ScUirot feuo <cUvlco fuic £idil<tctf «cut in priviU|^i*, 
Dfii. IIfuMcI Sfliói^um flUfU pci toium eplMopalum luam [wr ^ifUnoi «ipr«ium U 
woilni- Cum ivUm in tandem Utnm Theuioaici colanl intraKol cl J4cimAm ilngnl/ 



— 375 — 

^.fitfi^*^ Z tego proboszcz miejscowy owiymyipal uzed^ miar^' 
łytft i dwie monety. — O osadach ^wiaA^kich w t^ krAinic, 
w pit;rwix^ połowie Xni wi^ku źadnjrch wUdomoict ai« znaj* 
dt^dmy. 

"W WtnInM oklęKky Walerów^ I Lab^* a w górę pu lutbw 
aż do Domełlc, grafy Dannenbergscy, oleoio roku tJ^o tTiynulI 
dzkttiędny od binkupo. oprócz wsi Małki. któr» do hitkupa 

'Aakiała i Br/, o£ow6j<góry, któr^ biskup Gouzalk 7a 30 
marok nrobra od grafów nabył.'^ Jakieby oeady Danoenbei^i 
takoloniiowaiŁ, windom oik:i nie fnujdujecny, Z kr^tklą tylko 
'wzmianki o tein, St*^ Tf^odoryk r. Hid^aker trzyma) od bi^^kupn 
ddo«:^iny we w«i Mol^^J-*) wida^f £e kolonizacya bardzo słabo 
praed rokiem iijo dotkii^ Waiilnkc. Obie kurye epbcopaloe; 
Małkł i 6rzo£ow^-g^rc ^m biskup trzymał. Więcej wiadomości 
ładnych z tego cza^u nic powadamy, lecz z póJH^icj^fych -łródel 
dowiadujemy łiic, ie w XIV w> osady w okoltry klasztoru !vW 
de^Bkłe^o no»łly nazwy wyłącznie słowiańskie. ^^) 

W Deraocynct nad Labą 1 Walerów^ Słowianie w XIU w- 
byli zupdlnyml gospodarzami kraju. Biskup raceburgskŁ cies^l 
się swem pr^wein słowiańskiem i podatek (bbkupownicc3 pobie- 
rał, tak %ilII1», jak w Ktr.mi J^brJ-ikli^j- W Uucll I3JO — I?J4 

***] A, 1330—1154^ Medlo ^«ro umport £clftvJł ibłdfm tslilMilibii*, tola« 
cplkcoput (in Eottm irfmn ipKjm «łIbvlcu jurc Kaudtbat krcutuJuiu pińilcjciutu Kuce- 
bir^tmi «e1bli(, Dybunl tiiln Sctiii <Sv iinca irM mrutic* id^giiji^ i|ui tUcitni 
kaiic, lDp|juin UnL unum. |jullut& uuum et loLJdmti nnum.-. M. U. Kr. J7S' 

^") A. iijc^liJt, li icrr- Winlnb' , critntif* Mtim ttrcim^m hiTir- 
ba»l *b Gpi"»po, prtlcr vilUm Maili?,,. 4qc mu al Je cujUt cpŁ><opa]tbui . . . 
Cl pTClcr vjtlnin ^ttt^ott, ąaam Gadaulcu. nceb cp-ns ab •liil«in cocniUbaH pn> 
JU ntLrw BiK^nli omU . - Al. U. Kr. 37$. 

In ^lli Hdlgot rhvodińciii d« Hiduckcr toUm 4Mlal«m hitwt Rb «p1«Qłpo M. U 

N". 375- 

ł"J Z <1«Acb /akumpnlAw r, lyA prici Itflftfl Tśaduen-Wtnefibat wyiU* 
vl0bj4h klfeMlOfOvl Iililt&ł^kmu, dtfwiaónl^ny tii. U w okolicy Llui^a by\y 
OukAyi Gafsr. Kirnli. GrUlc, Sy]vA Lfpc emu «ilU In ca itl« 
Siykc, 5liii«, fir«it|;«r, łtłlch*. Gl«ija,3<eh«ca,Mff]fii« 
oiglorj^tmuni ]uvu DdOKoii (ltta4 Duiohn], v!lla K o no iF c. OoUndiautD Wale- 
ra we, motBndinum St ra i «. M.^ V. Nf. J^l^, J13i. 



- 376 - 



ÓwfKh tytka fwn^ nł«tnł«<:kkh posiwiali x fasld bblnipa benefi* 

ikl«ifcv imnrwIjJlł Mpór i )u^]%ciem nanklm o ponuuSo^ nad l^b^ 
W podrnolcJi^j mŁflffcowo^Ł vr okolicy Bl«k«det T«kowa i w D^ 
riiC4ync«V*^> Spór tva Akońc^ł się w roktt 1^58 porosumi^niern 
pofnlQil'X kj^^źcuuni, klór/y ^fM^iiunirili kolonkomć w/tnuin- 
koWAnn fni«łi<cowo^l I pMtAiAć *\^ o wydalenie Uuioncópr, 
i« wyna|{rotlz4-ale ich tnną po^i^lo^ci^ lub piemędeioi.*^*) 
W kKttA Ini inSJny-j (roku i26i)fnaivu pomyślano o kolonua* 
cyt Ufiroci/ytiki"") i £noift'u bei flkutku. Slowiamo pomimo na- 
puru Nttimrdw eo Mrony ItUtkcdc po Lahlta długo ^i^ jcMcxe 
w L>itr^ciyiir4> trfyrfMlL 

Juko pnyciyni^k do koloniHcyi po^iadlo^i danaeDberEf&kich 
mul lji>v), 1'-htnn4i Sud^ 1 W^row^ /^imowit^ wyfK«rt« ^iło- 
Ittlittk priei bUkupa lioi^alka klat^ztom cy^t^nów fud mek^ ^^ 
Kidą w r* 113^ Udficl prMf grafib DAnncnbcr^kie^ miasta Gra- ^^ 
bowa. takJr hA(l rifkĄ Iddą w r. 1159. ^ Kla&nor op^Atnony pr&sc 
b(»k\i|M dot-IwMlAtni, 4 od rótnych ponów Jicinemi dobniDi tak 
lutłnK II w poci4tku Xlii v.\ posiadał jul w ^ cDiefscowokiacli 
lany, ri**ki « mtyiwuni \ rybolAfitwera, rółn« dochody,'*^ namt 



«lMi^ » |pMM> «k«UteM«« ttek«4Ł wTtMOit mm wr^n l«4a uaE%avie 
T A. «ia<C tte «Mi 




I 

1 
1 



— 377 — 

wła.sriiJB^ ko^aiijw vr Kunł.nri«J*^ Cysler?*!, / pcjwiłłantn rol- 
nicy, i»x^r£yli ktilcur^* i obyczajir zachodnie w Waninc^ i «%si^ 
dmćj Dcrcczynce, giue grafy Danncnbcrg^y usiłowali koloni- 
zacyę Niemców rozsKena^. Druf^m etapem germanUacyi yhich^j 
nad TStkii M\ćik n)i«J3cowo^ct Hiało się midMo GrabóK'^ do kió- 
rpgo jdrraf Wolrad DaJinpnbcri|r!iki ńci^gał mic^^kai^ców ze WAiy- 
tkw:h stron *wiatA.'''j Przy j-iło3i-*niu miasu Orahowa przytom* 
nym byi miles Herman UurgoslawJ*'! cJonek 6ŁUcheclcie;co rodu, 
który w niicjstcuwuf^ci daiI HIJkuji tli^bra posiaddL Ród Inn xntif:m- 
Ciyw!(;:y Ki^ jo«3Cz« taC Kto x g<^r^ wla<1at w legie miojtwowo^ci 
ob&£i;rncmi dobrami a jodcn i niego Werner sprzedał ktasziorowi 
Etd«;iVHkiemu w roku 13^4' jednego kosHla we wsi Hertt;«* 
sueldc,***! W któn^ ju£ prced Tokiem kl^^ftór kupił od Iłcn- 
tiinga Kcunkcrkcn pięć buf i \i ko>at^wir. 1553).'"), — Kołaty 
składali *-^ i najbledniejsKi^j ludno^t Uowiai^Hki^j. i^caeinl^J uja- 
rcmionć] i w poddaA&lwo obrócono] — CysUjrsi, krzewiąc wió- 
rowe rolnirtwn, CŁyi mogli MC Wv*itrKyinać od tnirmc/rma pod> 
danych swych? Na ^^^indnią jodnak r. Wanink^ zi«tnię Jabel- 
ak^ wpływ klasztoru liW^ńsktego nic byl donoiny, kiedy mie- 
^Jca/itry t\i*m\ t^j. Jak powiemy niżej,'") \eHicxe w XVI w, ir/y* 
muli się mocno obyczajów narodowych. 

d) W grafstwle SiwsryWkienL 
Tcrytorya grafciwa Szweryńfi^tlego, od u>itanowi«nŁa oti«i;o 

'^'J A, ni2^ Not Vcilutliii_ . ąUDdiUdi opjildoii] doniliir Gubouc Tnnila' 

**^) K. 1:^2 <lokiiuitDl piidpiuJ: HrrnuiTiiiH DiTgtuucbwe mlUt, M- U, 
Nr. fi6j. 

>**) K. 13J4 WrTTłfi niTtnlŁW. w |iT?]rinmrolri H*nntti£> i Hp|<f«|# hnrt 
jtKC^ taiif Jci lanunkAf faitiiiłii94 Hcm^rL* Du^IiuIcUyc łpucJ^l kltuloicwi KUct- 
tkinod hfta (inm <«HłlJ m xi]U HmftiiHflf U. U. Nr 7<)^L 

! la bnBiów wg Hii llcitffnncUc. U« C Nj. ^53- 



- 578 - 




wkk^. Iiucs4j Z6^9iMt*kĄ nt wi^hdd od jedon Zwicnyńskicgo 
polofOfM, iiiiliUił ilotnlf Boi^frnhorg niid Łah^ a od r. 1741 zbe- 
mlc r^«fti09 (Br«iu>'**) po wschodnia stronie ^6mdi E\dy, 

W graTilwuf Sxwirrjfok»Ktn uk nAinn, JAk w iimytrh paA 
MlWArfi nlnmlffcUch, powstałych na gruzach Obodrytów vr X 
tirhiku, zdobywcy Htarali »ic gt<i«ftic o rychłe pozbycie się 
wImi i ouilx«iln na ich nil«]«:u kolonI&tAw nfemieckich, 
nyby itodpiamlt wł^di* mk-jncowe ł d£Łeeieciny ptactlL Mdvrbono 
o Irtti otwarcie I na Uoga pokładano nadci«jc, tic z )«£fo pomocą 
iifla nlc Tiakonhc d^nl^dny £wyczaj«m €hr7«£daftskini wprowa 
dii^. ^**) Okiuało fti^ Jedruk, le pozbycie dg Słowian, choćby 
w«4 gwah«)ni, nta tak latwff byh\ jak mnieirali Xi«!mcy. '^^^^ 

NAJUitiUtr^j wysunięta, tposia<Uoid iŁJrweryń.<kicH, tu zachód 
tfiamia OoUtnborytln'*'! wcto&n&e oittMała ulcdz przed nApty^-em 
kolonUtiłw, ktdny nty parlJ od Hamburga po Lahlt w ffArf 
rt#«e tV»|, ItfCft f> Ich oMidach w Xii w. wiadomości ni« inajdu 
jMny, Wlrnny tylko, t* jui w r. 1158 biskup raccburig^ pcnia* 
dal kuryc NW) I osad| Benin"*}. Około r t?3o w ztemi Boi* 
mMibiiricnki^j Uciono ą o»d t nazwami alowuA^kiemi a nic omićj 
7 I Qlonikcklond.<*«) W kUku as«d«ch */, dzicf^i^ny naSelałydo 
yrala ituncttlina Riw^AryAikieco, osada B«nin. uwolniona od w«mJ^ 
kkh obovH4iki^w i ciurów lionn^dcich MaoowUa wyt|cai4 wU- 



wa*^! 



»« A. Mrcv *M AM D«* *MMte 4*«Aa 

««) i p«Mta wiAwfciiya ■q[a*«« 1. Uje— 09^ 




Ł«*^ JIŁ 



— 379 — 

sn<M tnsknpn, w innych o^adAch lany Jako bcnoftcjum o<l błskupa 
róini Nwn^y tr/yindli.'**) Z tego wypada wnio^tkcnnu^, hi kolont- 
ucya t^ niewielkiej krainy byŁa jui około r. 1230 ikoHczooą. 

PobierAJi^c dzif;:«icciny z <3ćbr binkupich gr^^ siweryAskt byt 
jv(fo inbpn^^ficUitiłrpni, a JAko xwi<rr/jchni pin /inmi posUdal w nJ^) 
pr&va administracyjne, z powodu których wynikały spory t bi*- 
kupeiti. Aby ^b^odzić podobne >fi^ry. ^raf Guncello. o&wiadczyt 
w r. t2Ą^, i*^ pko wasal biskupa 1 koAdola ra4:^bi;r^kii^o, 2St 
bondicyc chco ukie beneticy^ odpłacić i trzokt stc przy^u- 
gujących mu w osadach Bosowc. B«nln 1 Dadowe praw: 
«kspedycył wojennych, reperacyl grobli, mostów i waroi;roir po- 
datkc^w, ^ądów ziemskich (lanlhdirc), uichowawszy :tob;c tylko 
wytszn s^flowiłirtwro (j 11 d 1 r i u m 4: f H t i im m ^ n u ^), '**) 
Wszystko to razem W2icte uwydatnia wysokie znacienie władcy 
biskupimi w licmi Boicenbortfski^j* orać wcieano przytłumimiie 
w iriemE <^j rarodowfiiti łłowiaAłkif^j, o kiór^j iródla hUlory- 
duko XU1 w> milerze 

Do bi&kupa racebur^aklogo, w grafsfwie szwaryńakŁ&m, 
OprÓEiŁ pwiiadto.4ci w ucmi Boicenborg^kl^, nalclala jtsAzctis pa* 
rafia Kxen (Kcyń^) w północno-rachodni^} cjtdtci ziemi Zwi** 
rzyńskićj, na pograniczu z ziemia ChociobuŹski}. — W parafii 
tój. około ruku izjo wprowadzone Już były dziesięciny, z których 
*/, w piHciu osadach pobiera! graf szweryński.**") Tny osady 
nic miały wymierzonych łanów/'*') co wskazuj*!, ie kolonizacya 
nie była jes^cw u por7^d kowana, O Słowianach wzmianki mn 
aiajdu)emy. 

WMihodnia ccicSć grafatwa Sfwfiryńsłdcgo, mianowide zie- 
fiil«: ZwirrzyAska i Zelezieftska nak<^ły do jury«dykcyi bbktipa 



^) M, U, Kr. J7S. -- i?*- 
IM) R. Il4£. IL a Nf, s£fi. 
^ ^ Wfld[u|- Rfuti^w t, 1130—1134. CoRia hftbffl <!iiu paitc* ic<.tm« 



— 380 — 



Ol' 

i 



iawt^ryńskiego, który [Xkstaut;ijac licme ilcthni i riochody w k-%ii 
6twi« StowiAMko-MeklerbuTPkiem i Zade)b%dxiii.*^*) skromna 
tylko up0SBieni<¥ vr grałsCvri« S^wcry/iskwm otrzymał; dvr^^ 
oaańy w pobliżu Stw^na Rampen i Lyskowo. para- 
fię vr samym S^wi>r>-nio i pciowę d2ic;<tccin w ziemi Żckrii^- 
skić]. które podc2A» upo»aJ«:iid biskLpsŁA'^ roka i i^i* )&^^x& 
o!9byJy wprowadzone.'*^; Z tego mo£na wnioskować o powol< 
nem bord/o rozwijaniu się kcloniracyi, pomimo oHifowaf^ w tyi 
kirnjnku grafów s^-W»^ryi^^kir1i. Po'HwUc1i~^f'.*k to nAilAnie pr/i 
nich Johannitom w roku lai; wsi S u t o w a , o której w d« 
lcum«ncio nadawczym ol^a^niono. te jui była pn:AEniLCfon4 dla 
osiedlenia w ni^j kolonlntów aiT?ml«!kich.*^"'j Ocxywi£d« i tilH 
jak w ^ąsiwlnich grafstiAacb cierpiano Słowian dopóki me pruy- 
będ^ NicRicy. Słowianie ia^ sami nift wit-d/it^ll^ jaklt? |iusiiidali 
prawa, ł ni&pewni o Jutro, cl^wyU się ji*4li im swobody 09«bU* 
t/g nhe odejmowano. W podobnym połoiontu znalciti się oiie^- 
kaAcy w^i BruKJcewic, i» których w«>tawila mc Oda łona 
jfrafi Guncelina. Gfaf kazał w roku 1210 publicznie na rynku 
w Siwcrynic €?g\o\i&, te na prośbę J.ony mvćj Ody podarował j^J 
na wla^no^^ Hrusit^wire, stói;ownii? do jttj wolt nadal brus3:4>vii* 
cktm Słowianom prawo niemieckie, przyciom po&Unowil, Łe je- 
dliby którykfilwmk ^t? Słowi;in iipuAcIł its^d^ sw^* 1^1, wMiJug 
prawa niumieckiogo. podk^ kar^cT pUm:cfn^j^ Tr/^j Slowtanio: 
Wit, Bachor i Dargruj. tiidzict IJcnryk ^yn Wita otri:yniali wtij 
vn\ my lany i młyn tia prawie feodalnem. z obowi^kiem c£i 



JWj TV djpltimił r, 1171 llłfTyk* l,wi, pny npnulwiu łjinkopMTa tt 
TjAiUego, Jiodfil ijuwictlf-imio it tu tccca kinoaikdv kfiUiuty wcn^AtUćJ lu 
praniucin: mf^ifl^jtrin il^nmc in Hil^^tir, ifrdani parłem cffuicnr ia Michłloabii 
leicimftm pirlcru i:^etfuic iii Ilawc .. . dc uUiii tlo-łiiiio. Ou>u ^'<ri> d«cltii« Sd^ao* 
mn Lrmw tdnl^ ili* int firkn'łiKii>i (inAnirii mtrrirr ail 4TJjłrnclli un itcpittiEe >u 
i»(u cum lico ilouftaU dccNfic poaltODdnm Icgc cbHili&nor«m «ovi«iUtttfiTH 
U. U. Ki. Mi. 

*^) A. 1317, VlllAm S«ulove- contmitUiinui łd p«F|icluii(n . h > in df^tm t 

n l\ Sr. 330. 



1 



- 381 - 

wania, ab/ bni9jcwiccy Słowianie zobowiązania x poftiadtoSci 
swych itirmskicli pełnili dokładnie.'* 'J Talcim sposobem SłowLa- 
1116, sa otrzymano lny huty, tnMi jakby 5XuJcy dozomwao^ .^iwych 
£]omk<^w. aby rcgulamtc podatki płacili, 9. na wydalających się 
nikkhóAĆ kary. Graf, 2god£iw&ty »i^ udzielić Słowianom prawo 
monieckie, zasłonił ich od niecHybnegro wymtcowania ze w»i, 
ale ni»* udzieli! im prawa ohywaieKiwa niemieckii^go, ^>Jowianie 
bru^jccwiccy m<7po/y»ka1i ^^no^i vilani lub civ9s, nie 
otrzyiDol! szulca. swobodnych huf i dnosiccJn w lenoo^ wypu- 
szczanych. *"') W kaJEdym rayle^ aawdtlęciai^c wiuwleniu aig 
hr&buiy Ody, Słowianie briisicwiccy, wSród nira^taj^cćj powo- 
dzi niemieckiej, ocaleli na dłu^o, bo je^Kie w r. 1557 wi«:j^ jwata 
9iCL SJavica B rusd witie,*<**| — gdy tymc^^a^dm braci 
ich tjTdfy szwcryń.-łcy nicmilosicrme rugowali t Ańtsóucznych 
Taki gntf 1 Taimold* spn^d^iw^zy w r t3^$ k1aK:ttorowi 
ftntcldskiomu wvo3 Łosice, w pobliżu miasta Hagenowa 
(w bierni WiiUrnhf>rg?iki^j), cQb[>ipvi^£al m^ <bam wydolić Słowian 
i innych tnies^kai^ców t^j wci i tak st^ 2 nimi urządzić, aby po* 
rxuciw»iy w^elk^ nadzieję powrotu, dobrowolnie fcznali, to to- 
dnych praw ani wlasnctó we w/miankowan^J wsi 'nie posUdaj^, 
a jciliby którykolwiek z nich poczuł w pr^-«iło»ci niepokoić 
klasztor, grof ^obow]4zał się osUŁaieiiiu padać pomoc.*"*) Z lego 
sif okazuje, ie w Łosicach obok Slowfan siedzieli Niemcy (cłvd6), 
dU kórych powyl^za umowa nid mof^id miei^ azczoffólnic złych 
skutków* albowiem polo^mic ich okn^ślaly ustawy krajowe, *"*J 



■") knui. w Scjilnnachera Ucitrlgc, U, ft. 

••*) M. U, Nr. 3|i>i. 

*°^) A, ijA^H vcl1nmł d <l«bfomn( omaet SUuoi ti ti^n vi1Uin Li^iif mnc 

tnUfl, cUminiic, «1 ainc otnai tpfl nrcnionlf hoc cum cii atcrc, ut V0lun- 
leccacnJa nihil JarJi Hut prcpiltuUi M hiteie Id tKIb c&d«ni pnbUoc nu- 
'^^biHcutlp cl li faftD, Ł\uod abtil, ^ditąu^n «onm prcdlctAnn ecclctiani proplfr bOC 
inoluUi« Tolucrit .m fuUraai, uus cU Ła bot cite ^u^lUu Jcbcajnui, &L U, Ni* 



- 382 - 



^e co mielt począć Słowianie, kiedy « owym czAsie navr^ w 
^och niedlif mc im xabmnUno?*") 

Rugowanym z o^^ wi^skich StowUnom ^onuwalo Kiodfid 
eAq w niastach lub i^ na parobków do NiemctSw, locr w mia- 
stadi ni<^ udiielano im praw obyw^tchkich i nknawidiiaiio tdu 
W Szweryn&e od początku latoienU miasta w r 1160, ob/watd>i 
bmi miq:;kictni wył^ctnic byli Niemcy, a o Słowianach, wodlug' 
znanych nam ijM^l ht^^lorycznycb, w Xn i X[n wiekach nit 
wTmlankuje się wcale. P6inifĄ dopiero zrtajdujtmy um Slowia-' 
nma Hermana, który, Apri»*dawHj[y w ruku 1^28 TUiynk gfra^wi 
MwcfryAskt^mu f Ipnrykciwi, .skti^r^yl pi> pnyjaciHsku spór i 
tom kla£2toni R«inf«ld£kie^a*^0 Chyi (KioCz) pod miastom' 
Ne]5ztadem, wzmianko won/ w r, 1,^76 pcjwladc/a, ie ttt aieitdyA 
w podmokłej mlejscowoici Słowianie tywoi pędztU. nim się 0Ma< 
tecznio wynarodowili,*^^) Wcdhig statutu, udi^icloni^iifo mia-ttui 
Chocicbuicowi w r. 1325, kaJtdy zbing, nawrt niewob^k, pne^j 
roi««ckAW&zy rok w miecie, uzyskiwał swobodę,^"') — Podobnftl 
prawo poTtętnr było dla Słowian, ale o pobycie ich w iriio^e 
lem wi-idomości nieiinajdujomy, W%iakJ"-(? r h y 1 pod Chociff- 
biuriem, wzmiankowany w roku 1302, przypomina pobyt vr tem 
miejscu Słowian.*^*') 



■)1Ł£ tA\ V latacK. ri^Młlhach, Cni1«i c Jl^^ — Srtw^lar/iij a tym prredmiricJi 
powiem aitkj « AtUW •> w )TLdrud» wleniu Bvi6w. 

''') K> l^iA Kami]1uu'k nit«Hfft Sfw«nnu ap1«ali; qijQd E1dnn:uiułi Slinutt] 
noitw coaiiodfili* « dvił. rt nti bticjca |>ropni> ihoI* Iłbett v( ibłoluic reiiicmi' 

inATiUł nob&lli viri Ucnrick comiCit ZvfriineQKii - - Sk oninii ii>areryi ditiicnHlorUA. 
c< ilihtafdic, ^ju< vcrictuLiii jnur . . . jtitiAism *t (uiłirtnium i^clcuu 3ey]i(vdd«i^j 
■li <!t pn<11ciuBk Hermannum SU^Tun, rm cmnlmode imifablHici ttunlnau Ctiopd 
M. D. Kr. ą^i. 

***) ClTltu Nun, Kou^<Jt Dd pJluduie od taiuu SiYcrTu. itad n«k|| 
£U{, yryitj od mb^fu Gaboua. MakJBalHtt|t, Jihrbilcbcr. JV7^ T. XXXIX, ■. £4,1 

"*) ^ puy^ilfjtł Horfvkii4 kk mcUcD bu i|;i Iliado niianu Cfaolebiu t, i^lj-i 
^ininqn« «rrviiit Lntua v«di>HI« d JinDO lAMii roam^fil, lihntillc pffrpftm rnutui^j 
M, U. Kr. 31S 

"1*) R. i^ioii Ul Kiie prapc csmkiu fOodcliuie) civliaiem, M. 1T. Ht. 3777*' 



- 383 - 



e) ZmUny pcd nAdtklcsi pnowigt ahmiocldlj. 

Pod wtad24 dGSpoty'ctn4 jn^tów rwrcbur^ktch, danrwnberg:- 
skich { szweryAsktch. tudifił^. księcia t&uenburg>ki«go,'^') Pola* 
bianur i Obodrycl zachodni, /ostawszy pojibawii>nynii w^elldch 
pnw {ludzkich i oAwiaty n?ti]iEijn^ w mowie ojczyalij. nie ino|^Ł 
się porównać / nufl/nwircami, popWanymi pr^rr. Kościół t hru- 
talaa slłe wUdzców niemieckich. Niemcy wzmagali tn^ rocwi- 
jaI) ni;; umysłowo t kuluirnie n Słowianie, ru£fuwanl i osad dile- 
d^ic^nych \ niepewni co jutro ich ^potkan marnieU w ciemnocie, 
nędzy i poniioniu. lii^mc aa^howanic się KSJowian nio przesska* 
d^fiło zatniarom ujarzmi cieli, aby kraj zdobyty w prowincyg «a- 
t^ką ifamieni^, ale 2« to byt rdjierwy kraj ^owiaA^ki, kultura 
klórt^ffo wytwon^yta ai^ naturalnym roiwojcrn, w ciąpi wielu 
wieków, z pirrwfłtnffgn oHimlWia ?(łowEaA^kt?go. iLsitnwania prz«to 
£dobywc6w spotkały of^omn^ pr^e^zkcdy. Dla dopif^m Mmia- 
r6w ich Ajrpadaio wsiystko dawfurjscf^ ^ł^nu^, itiUiCzyć, wyple- 
nić A nowe, z właMi^gtt JTywiołu i ducha siwonyO; uporządkować 
1 myi\% natchnie, io pr^ochodzilo moralne siły zdobywców. 
Pr»>cł?s wytopienia SJowian /4cij^n%t nic ntt d^ugu. ){<mnanu4- 
cy» kraju po&tcpou;ata nadzwyczaj powoli, przypadkowo, dory-* 
wczo, jak ^dzic *lc udało, * nim seata niemiecka zdotnia okryć 
kra] slowisAski. i^ama mc pnedzi imwtU i dotąd jeescze nieeu* 
pełnie wyreperowan^ zofitaja Przypatrzmy się MCZt-^iMom, 

OvMadajac w kraju słowiafHkim. p^zyby^^(; udr^r^^yli najjirr.ód 
na nomenklatura mitfj?krowa, do«^koiul« uporr^dkoiraną, ale dla 
cudzoziemców ntcpoj^ i dla wymowy niemieckiej trudna Za- 
mienić tyal^ci? nazw i^owUi^skich na nir^mmckie było iiic-iM>dc)- 
bieAstw^m. KLtka dziesiątków nowo-wprowadzonych nazw o^^ad 



ikUi na rom^ifiu ^duJruA^teai w i. 1117^, pv«'>liilD umć t*ihx kłictlw» Lhllcei- 
biir£ikit. 1^(1 vl(t>HLi kti^reja w^f«-Ely: /jiclp||iirixitf i ir^mic rfrrhrir|*tkir j wyfl^j w m- 
nicJ4(}^ U/nat t. 3^^' ^ tycpln toku IJ'T hcieoj; S^ehłca-LAucatiurjE mm^t ^*» 
fpirł M«rcryAtki?n^u w leiiE»| (>c>tbjralĆL ftoitciiborz. N-liwfrtn I WUlonberc pre 
•vnld»j t\naA nobU #ikib«T t«l tihilwr« poterŁl. M U. Nr, ^33, 



- 384 — 



byty kropla w morru, a cati itkft^ naxw £ro»lych ł ziemia, jeo- 
ftUU lylko nnodyAkowAR^ w uBUch Dberolecludi; Race&but^, 
Zw«nn prawdopodobnie zamiast R&cibor. Zwi^riyn, Boyc<»iborg 
s ByteA, lub Bytom, WittfHiboric — Biało- jfórn,^'*) Chotebuc 
^ Cbociehu/- T^bnlcf? := I,uhkA, Holiin = Bylin. Brenii ^ Bry- 
nJo^ Dirtiitn^o = Doroc^nka, W^ninge = Waainka i L d. 
NftjtnocnM^j irtym^ly stc nu:wy ukoAcume na i c a ice: Sbui- 
bri^i* SK- Sławobar/yri-. RoM^rik^-ł? ^ RAjEATiica, Mazl>;witc ts Ma- 
Htowicc, Skftlifo — SkałicA, i t. d. N^izwy zakońcfoni? na In, 
jcachowywały ko^iL(!fwkc, i^rAwtdłowu: Mu^Uu, Pdrkcijiin, Bmltn. 
Bi3{itin^ lijinsdn, Dusin I L d., 3i izkoiiczocta lu owo ti«[o 2mi«- 
tiiikty o na i;: Muchowe, IJtychowc, Samkowo, Lankowo^ Turowoi, 
Ltilowo. n^wi^-ki nomowi) występowały )fliicha, niejasno, adjtwickl 
Jtmt^kcion^ t ^ycząc^ uległy mocnym przeobrażeniom: Tscbaman- 
Cln — Ciarn^ciTi, Kampowc — K^powo, (Kępa), Bcntin — Bc- 
ŁJB, KJodrArn — Klodr^b. N<^m>w« — Mirs/nwo, PogAU« — Bo- 
Ifftcr^, CUhtine — Sfcsycno. Tscharnekowo — Cz^rnkowo, Sito- 
wa ^- Zamwo. RAiljiniys!it — R^HomyA!, Scbeulowe — Sulowo, 
Domer«i£v - Domicidice," "J Bo>^ow« — Boiowo, Radelubo — 
KA(3oluby, T»ach«r« — Cf&haTy?, Sakkeran - Zagórzany, 
Taabdo *• Ciapl«?f, Jeseritz — Jt^ztoryce, Kne««n, — Kniei^no. 
Ptwoko — FroosatiUa, Prcdolc — l*r«jd6ł, Peicke — Piaski i t. d, 
W drogii^J połowił* XU1 i w XIV w. iia^wy inicmczofie prrybi^ 
fały jueucJ^ wi^j diwi^lci i formy mowy niemi^ki^j. Brem lamwt 
BrenU, Po^au ^miosi Po^ac-^ Suti^orf famiJuA Schulowe itd, 
PóinUy doiń^ro, gdy mnói^iwn o%aLl 9^wiaA>kich iniklo. gdy lu- 
dno^ nwmiMka po upJywie wiokówi pon^dawaU wljiiin* nizu^y 
o%»doiTW górom, rsekocB, jcAifom, uroc/y&komi a SlowŁan nie 
titato. wtvdy dopiero nomenkkŁtur4 niemiecka wdęU pnewig^ 

t*') W Wkllopubct DunuicJUKt v «ieU fa«4A^e. Coda. JipL iu}atto 
IV, L 11^ W Cwfc^K V <Ł1I ł « XIV «, Dom*bk« i Doqi«M. 
KflbM. HcccłtA ft. 7Ł4, 



- 38S =^ 



iiaJ ?ilou-W«k^. — Zniknięcie w ci^gu Jo-!eitiWJ wo{rly miłóstwa 
dawniejszych osaul i 2ałoleni4'' w pó£nii-Jnym crasie nowych, 
prcycjrymlo ai^ do roi«ccrz«nia nomcnklntury HTcmicckiij, ale nn- 
jnvy pozo^l&le w formach jul ukonnol) dodanych, wlf^cinle pr/y- 
poninać bed^ 4e zdobywcom nie suiło konceptów do dalazej^^o 
tworrmia ilj:iwo1^j|;6vr* w rodzaju ukich, jak nojcwa Gadebu?^, 
o której tylko i dokiimcniiSw <lowif^d£ieć się motnai, łP »)^ti|pila 
Chociebui. 

Kokifiiuicyo, na któri) zdobywcy n^jwi^k^^'} noilzttrj^ po- 
kladati. xac{ągTT4^hi «]c n:i cały wiok 7. góra, Pomiino więc co- 
r^cgo ^yc^cDia co uairychlój wydAftĆ Słowian, musiano cietpicć 
kh w osadach diSed/icmycb, bo któlby poj^tki płacił 1 rotioly 
pełnił? Skoro zaA znajdowali -ti<f koloni^i, gwałtem wydalano 
Sh>wian a ci, ^zukaj^c priytułku, budowali obok wsi pr^ez kolo- 
nif^ców zabranych, noui^ iakicli£^ n&iw o&ady. Paw>ytawaly lym 
(poeobcm wick^fl? — nienńeckk- i mntcjne — >lowiaAflk)fi je- 
dnakowych nazw OMdy- W ^owiniS.^kirłi mimonn xir,(nic 
tia ntdU, wynosa^ce 15 norgów.*") w niemieckich na hu fy, lany 
we dwoje wickwe od radłŁ 0-^ady ^łowiań-nkie zahudowtine 
były groin«dnif% dom obole domu, ogrodzont. z je^^nym wyją* 
zdćm ZA WM zamkni^ym, wyrAinie rćiniły mc od osad niemiec- 
kich zabudowanych w/dłu£ drogi. oŁwiirtych. rłiemcy niegardziłi 
ws^kie osadami słowiańskiemu i chfftnie w nicli !ł)edLtti s\ig, 
« łfdy nie ^tawdto gotowych op*d 1 uprawn^ roli, kołoni^i CK^iadali 
na kaIC£owi^kach i, zwyczajem frankońskim, nakładali hageny, 
t j, siedziby pojedynczych s^^^P^^^-zy HŁ|ce«l6Tfer. indagine. 
■odróinlfij^ce aię od innych oAad t«nu te posia^o-^ ka£dtgo go- 
spodarza hyla odrębna, o^odzon^ l\ib okopana I nie miała wspól- 
nych / innymi gfospodarzami pastwisk i roli uprawmSjt"*} Mageny, 
początkiem ^iwym fiiygaj^c ktjóca Xn w., nmoityly sif; w X1U 
ft bardziej w KIV w1«ku. 



**>) M II. T. X1J. pnrl wyrantm Hiffrn. 
T«nlT, as 



- 3»6 - 




pod 

WaMMfa^ fttg«H»i» 
2 t«ff» powód* gwyca j n c 

M^ jdt lu^My M fc«rci«nnakacK 

LduMofMni kdkmUnóm iwyczaJoW b^wd szafcy. hntie tniri 
wy, swMki: ytittcw, pnwbor Yille, na^mof dvttxra. a v haffeattdi : 
lugttiBinffblar« maiffafter fridA|fniŁs. — Tacy bk-ituTuwir oCrgnnyr* 
Widl dal«dxkzii« prawo imlców, j&kby surostów oudy i pnwo «%- 
dowBktWA otłitMgo; łMgennMiuuy midi pf^wo sadownictwa wyt- 
ungo< raWBt ifAfdU i rclcL 

/ ilorał podmłoo^ na hufy i wypuseczu^^ w po«iadŁość 
l«iiii^ Mulo ou^ymywał c£c^ i5ncd«ic£nic^ i oprócr tego ^wobodn^^ 
hufip, w pMadloAć lenoji, dU wUi^m^j kultury, F rei h uf o.*>*j 
Takk wynagTodHmifl «walo się settinkc, befr»otink^*'~j 
1-* Wymiary huf tiyły nii^ttloakowtr l stosowały się bowmm ilu 
swyctajów kraju, / kl6rvgo kpioniftci przybyw^dL Zwycmjnic 
na huf^ IŁcfono to morgów, ak w hagcnach na karcrowbkach 
fjikloiliLnych, lilgeffev:h« inor^gen miary flarnaaddcif^ ^y^y ^^^ 
lUH od jwyc£a]nycti, iilbowlom morff w tuf^enach zawierać pra- 
wi- 1^1 morgów tnugdoburgvkich, 

Kolontki* jako dfiod^tczni ciyris/ownicy wypu^^zcioni^j iiu 
ii«tml, pUctIi ptwŁtidacfum dóbr c2yn&£ (p^ictus, c^nsatn) pioniS' 
duni I w imturtP, puiUiok iwierzchnit^mu panu lierai (prccaria, 
b9dv), koŁciotoA-i df{v»i^ny, którt> rwyc/ajrile były wypuszczane 
W luiinn ]x>»iadanie gniom. ryci>r£om» nawet nzukóin. 

WytwanaJ^ca Mg w tcD spooób pori^dki n'icmi<xkie. w »* 






- 387 - 

mych zasiodach niezgodne z prjiwom ftłowi^ńskiem, podkopywały 
jrn«c<cntG i byt oiUtn:ci?<x Rolnik ^łłowiaft^ki, traymajac »ic wIa- 
iin«go prawa d^iedzicnit^gOp narażony t>yt na wsjelkie^ rodj:AJu 
^^olegtiwoAci. PrawA jego w oczach Niomców ladncg^o znaczenia 
nie miały. Ktu i^i\i\ s\t- Mlntpjs^ym i^n je gu/akił. iiemi^ iable- 
ral. t o$ad wyganłaf, w poddaiS*^two uj;inrniUl» a ujarzmionych 
jak towar .spr/rdawoł,"*^ Wymiar sprawiedliwości ni<; istnia? 
db nich, bo rr^d. koAciół, panowie i wszyscy przybyto s^rry* 
etęgli £1^ na tch zagładę. Gdzież sii^ podziai^ biedakom? Sld- 
dlić .się w lasach zabraniano im: uciekać do mła^t nifiiiupelnle 
było bełpie(-'jrne, bo do upływu roku famies^kani.i w iriie^iCj 
pan mógł poddanogo i^wcgo zabrać Kto mÓgl uciokał w d».i«zo 
«tcony, albo musiał w podmokłych mii-JMiowo&dach p^^ić lywot 
w nożnych chyrach i znikąd Jadntfgo ratunku nio ocreklwać. 
Rozpacz podpowiadała a<łnir.tc. l'u.'i:ca:onc z dymem dwory i fol- 
warki przypominały panom niemieckim, te na ^wiecli? e^zysiuje 
prawo odwetu.*") Nie wyrzekając cię więc przyjęta z ^6ry za- 
sady wyrugowania Słowian r odwiccjtnych ich siedzib, panowie 
KUrali się aby ^K-igndj-ił^ oprtr Słowian i « tichłf wynagrtyl/cnie 
pozbyć się ich-"**) Stało &ic nakoniec wedle iyczcnia panów' 
niemieckich. Stuwianic na ziemiach rac^burgftktch i !ij:weryń* 
fikich wyti^pieni zoiiŁalL A.U; ht»torya. oceniając wypadki na mocy 
faktów, wyrzcr musi: duchowieństwo niemieckie, stawiając In- 
te^e^y kwiatowe wyiAj rsad ewangelię, frymarczyło sumiimEem 
«wem 1 odmawUjac Słowianom nietylko opieki chnrti^ciaA>ki^ 
łecc i nauki religijnej w zrozumiałej im mowie, razem z rozbój- 
niczymi fyn»T7ami dokonaln dririn wynarodowienia i wyicpi^^ia 
Słowian! 



*>^ EJłkup łCYci^ftihl Bniiiv»ti,1 ik^rt^l ti^ w UUbh 13J3 i isjt, U id 
Qll»T7 Jt|-D mlc^lTfU&B iv1aiiiat A nr A\v^ pariliZuw-jiic b)ty tupiitdEiii wydalunyLb 

O EiijcuTcli i»t)iJ*Łh I piAlOfKb prK4 Sloiriui kUulora McUia^cii w mku 
»ł3J. wyWj ni «t. 299, 

"ł") WyUj pJtM^ 146. *«. WS- 



38S - 



5, W księstwie Slowiańsko^neklenburgskiem. 
i) W uleśnuci &3 kiiąiąt uddcłi i krolft duńiUłgO. 

Wypadki polityczne w kraju Obodrytdw, za cu«ów księcia 
PrfybynUwA Kikłotowicu (tiCg — ij;^). tucUlct aa&m»c^ jeigo 
al do ti|Mulku władcy króla WAidrm^ira fi w r. 1227. 0|WU^ie* 
d/kliimy vrylćj,'*'j a tti, dla uCTzym&niA por^lku daUzcjjfo ojm- 
wiadaoU, podamy u t»kr(5u;niu wiadomość o wcwnętrjcnym aui' 
nte ksłęfitw;i StowLiAsko-MekJenburfi^i«go pod \vbds% dynAft- 
lyi Nikłoto WICKÓW, a£ do onwobodcenia się kh ł pod wbdcy 
króU dui^iikingri. 

Po Przybyt^wie ksi^two Słowuifisko*Mvklirnburg^ki« ro£- 
ptdto MQ DA dwie dzidruce (ij7m— i'oo)- W t^chodnii^j £ gro- 
dami M<*kleKburglt?iii i llowirm władał syn Pr^ybysiiŁWd Henryk- 
Bc^nnn I, tytułując się: dci sT^^i^ Mji^opoliLuiorum et Ky^^- 
nonim prinwii>s,'"ł we w^diodnii^j pdiiowol ^yn powicaion^Ot 
|rt>ci tliiT^ryka Lwa, ksl^Ui WariytAiwa, Nikloc. ki6ry wladaj%c 
kraina Oru/piimianów i ifrodesn Roirtokami w ńomt ChyJ;andw, 
tytLiłuwul -'łic diłi gniii^L Slavciniin |łriTirł*p>.*'*j — Hył to m^ 
diiiłlny« z ui^pofrobionta prawdziwy Stouńanin, uJtywat pioci^t 
z wyobrai!Ł-ni«m jeiduca, pędjc^oot^ na koniu osiodłanym, w pra- 
wem ryku ji-Jdiict infyrna cujfl**. w Te\i-*m iniec^ prof^ty, podn!«f- 
^iony jakby do udorionU na wro^ja, noffa prawa w litn^mL^mu, 
na głowie pr^ylbicd. a w otoku pieczęci napis; Nicolau^ de 
Roncvc.*"j Nlkłoi pa(ił w boju ?. Niemcami (iioo). nl^ioccawlw&zy 



ttij WyUi i. i|, ao. Ji- 

*^) Ilnkuininl r 11S9, &t U, Ki. J47, I4S. 

••"I Wic«[Q>icV pŁł<cf;l priy dokammd* r. llf^^ dMoi/aoyin w Koito- 
kmch. M. i;. Nr, tąy. 

W nakmluK^ t^ '>**J i«piuii«: Nicolaiu J. g- Cuiciaorro «t KJatiaoniffL 
ptlocepi. U. V. Ki. i66> 



poŁombtwa; dEicdzictwo po nim obj^ł wrAg j«iro Henryk Bor- 
win I, który lym <vposobein ioz«rvrAne cz(£ci kfticstWA w jcdn^ 
calo^ polącaył. 

Wflrirranic nic Danów n« Pornoroe £uorir£aA5kiti w końcu 
Xn wipkii. ogln^iftntR w Tabpcp WitTdifinarA 11 krAIttm DRfiAtr 
i Słomian i pandm Nordalbinsf^w (r. t302], tozw\^^o ZAleJno^ 
k!iic!itW4 Słcin la^HkcyMeklenbur^^nki^^o od księcia saskiego Bern- 
hard*, klóppoio rhdało nii' pwywróeiłf^ władcę swa| nad Słowia- 
nami, pk byle do upadku Henryka l.wa <ttSi>H Ale t Walde- 
marem 5(>Tawa była trudna: Henryk-Borowin . omymaws^y od 
nkgo z\^ni^ Chociebuisk^,'*^) władał jako wa^al duAski calem 
k«c»Cwcni, w*ip6tmc r ^ynAtrii ^wymi; NiktoŁi^tn, <ixyli Mikota- 
jt!m II w Mi.iklłmburgii i ?Jpn Tykiem- Hor winpm II w Ro^iokAcli 
i WoHach. Pił^rwAiy z eynów zmarł r. iaa4* drugi r- U26, po 
nich wkrótf^t? i ojciec j^caicdł ze Awiata [iff^). jtoMawuj^c wla- 
d2!C cilifiwn łynom Hen rylca -Borwtna TI, 

Zo!sX&wiiy waflem duAskim, Henryk Borwin I, zitalaft mc 
w barcł/o uc^c-iliwKin dU Ttfirawy narodowr^j pijłDftrnm^ mdgt 
baz w«sc«lki4j przestikody lud sw^j kutalcif i rorwijać w duchu 
lilowiaf-fikim. Ale, ołeniwuy się najpraód £ Matylda c^rk^ Hen- 
ryka l.wa. póMti^j / nir^aką Adelaid^ pnesi^kl nieTnc/yzną 
i mpetnie obojętnym byi dla »prawy narodowej. Pamif^toi ic 
ojdec je^o Pr/ybyslaw pochowamy byl w kU»iŁorzf? laneburg- 
skim M i;S). Li|UMaJtył Ktm klositór i zwłoki ojca do klasztoru 
Dobrańskicgo przeniósł nai»— tiift).*") W początku panowa- 



H(rcr^ikien>D. a ChadrTnEiik^ Hrnry1(uiri<B«twinAWt I, Iti6i7rti WuMpruir v^t- 
łf*l, łby mu pfwłkl vo]eiiD« Jwuirajli (Arnold LuboccEU IV. ^ 15), KurIgIh 
cbocIcbuitlLi i.otuX lenrtlciem llenrylm fiorwbui J, kt6ry v diłknn3«iitMti r. il<i3 
i tli7 vyrsrhl^ rliltctu u A>f4lia no«ttr Hvnrifiai cBAttllDIiiu dr Gcdcbm. M. U- 

"«> M, tr, Ht. 36^ 161. 



fdA ^iw^gjg^dfffi^ lig izbt^u Kłowiań^), ale pnyjmujac do or* 
S£ftku 5wcgo cudzozicni5kich rycony, kst^ pod koniec paDO* 
wanift ujrul kic w atoczŁ*niu napól inic&zAiiem StourUn \ Nieni*' 
oów. Dopuściwszy cudzoziemców do wyi^iych urzędów cywil- 
nych i ducbcwnych, k^ąic starat się dogodcić im, ł dl& wt&* 
fcnRgo ludu nic nit* uczynił. 

Z C2t«rech wnuków EJot^inA I, dwaj slsni Jut i MikoUł 
podzidiH »ic księstwem w ten ^po>bU tit Jan ocr^ytuol dftdnkę 
Meklenburgik), a Mik<^J (NiUoc) Ul Ronoksk) <r 1139). Gdy 
2a^ dwaj młodsi bracia zapragnęli m»c^ takie udziały, nastąpił 
nowy poti/iat kraju (f, uji} na 4 cic^i. Jan 1 otfiynuł dzid* 
nkf Meklenburgsk^ Xiktot c^li MUeoUj m — Werbk^ łl«n* 
ryk*Bocwin HI — Roztokiik^ Przyt^sław ^ Parcfairaaką. 

NaAŁuli^fC cudcoiimirów k^i^tyta dK^efi niMwU.*«« hańty 
na tarcack i piocxyciack. NiUot syn powi«»on«g^ Warty^lawa, 
utywal i^iZ vf XII w^ jak wztniankoiAfammy, piocz^i i wyobra- 
ta^mn jeidica pfdi^cego na kontu. NitprtyjacDy mu Henryk- 
Bonrin 1 poi^arał ^if o gryi^ z ToipuMCtoocaM skrzydłami, 59- 
pim ^ditobem, dutenń u pnednicb tap siponamL a u tykiycli, iw^ 
ksnah nóg ko6skxh, s ruewidklrai od kopytdw pazurałni i dhi- 
gim. ^k u hva zakręooDyiD ogooeaw W ocoku pieczęci napb 
glOsU: mf^iam ft^rwM JH^atf /WttmMt,"') Tiki^Łe [ńno^ 
w fotnio serdca, oiywal syn Borwina I» kGt^ag rowolski Hn^- 
ryk'Borwm II, ałe iaay sjn ugot k^ęda Mikołaj U. kAt4lQ 
rnktenburg^ki m pi«czi(d owafaWj mUl głowę t\ita, tub byka 
a wsaati i ro^asai do gdry podniesiooynn, bidnci j p rtep a^ką 
a dołu rog6v,**^ Gryf i bycu głowa ulywaor bjrfy al do Aabem 



gtt^i^rtMj-- Blii t I (M_ r. Ki. imv w Jiik BM uMM Ł 1193 A^i w 



— 39" — 

1csŁ)fc|t i cjca ich Borwinft 1 (r. 1116).^*') Wnuk Burwirut 1, 
Jan I byctą głowę ozdobił korona 1 wisami {molu kUmi?} Gryf 
zjawiA si{ r£4dko.*'°) a {ako herb dynutyi mcklcnbuTgskiSJ 
uiwi^n^ZA »1C byaa głowa,***) prawdopodobnie na mocy da- 
u-nych tradycyi. poaoitalych moto ze starolytnej^o Jcultu byka 
«IA p6lwyspir Cymbryjakim,"*] 



Sflachta Słowiańska. 

U Obotlrytów, pałobciip |ak u innych Słowian, wytworzył 
HC od niepami^ych czasów &can indywidualnych wl^cicicli 
iłemskicli, wy^^y nad »tan ifitiinowładTiycH rolników. Byti to 
wojacy, dorabiający się fortuny pr/y obronie kraju lub w wypra- 
wach przeciw zcwnętTKnym nicpriyj&ciotom. Szczęśliwsi j^ nich 
dw^hoŁUiU d(j wysokich godnoici ^taro^^UW. jupaiiów, ^Uwuli >]c 
Icnęziami, t, y panami posUdaj^ymi powagę i itucunck w kraju* 
Podobnego rodjiaju panów znajdujemy u Ubodrytów podczas po* 
wstania synów bohaiprskiego NIktota w r. ii6j, mianowicie 
<iambc Ł Przybota.'"*) Sslachta w owyrn cia^ nit miała jeszcze 
nazwisk podobnych do Łctainicjfi^ych, Kaidy *wał Mg imieniefn 
wJaiinem, a dla odrólnionia od innych przybierał nazwę patrony- 
miczną to jest od imirnia ojca tak samo. jak dot4d uiywaj^ 
w Kuny i- 



£ bUlcgo *>n*ku in ^jt atricjn^ tnittit n albo tt ruMX> ^Lorlbm pcad^nlibiiii, In 
ąnotuni piiiuo icilptie*B tu tkitit rera «t łMUEkdo c^pat bupbkli ńnc aUai Wa;> [tta 
ligali ciEirmnl. M. IT. Nr, Itl. 

*"") WuttuncW prr^ JokwifAck r, )»). ^f. U> Nr. 370. Prry dokunwn- 
rie r. lajii katfljt Jmw E [ MTkoUji wip^lny herb cryC M. V- Kr. 3,Sl- 

■■■J Wii^mnU tiyutt £tctvy ł kcron^ pnf dokufiifilUcb Kiku iaJS» lljfl, 
1140. M. U- Si. 4U- 4J6. SM » ^ *'- 

>■*) Hnilcrii (i«pia'lii ttk J^tJ^- Cymbfy iCLfrnMi prut R<]mbn nad 
rsftkf Ail}'{*j ^vmIl ktpiinlacyi; 4 doEwoloiie im tirobodnego p^wtolo do domu 

bykiŁ mLediłu*GO, kiArri^o p^ibitj R«ymUaiv itdobrLi, I Jtko t>«fTii» irojenna v do- 
mu Caiuluu t (TyunłfSdł »łi>Ł}h. FliiUrcIir b vtu Cail NtdriJ cip. 4rJ. 
W) Dji^Ia niaiejtifgo, T- III- k *»36 



— 39^ — 

W początku Xin w. spotykamy u Obodryu>w r6d Ratib<H 
Towic&Sw. MUDa nd£wd kiÓKifO w-shamje, Łe ludzk ci pochodiJli 
Ol! Rjitiburji. który iy) ^ape-wne w dnigitj polowie XIT w.*'*J. 

W Douku NikłotA księcia roztokf^ktogo (ii8t— tioo) 
w^ml&nkuj^ »ic panowie. 2yró^aw. I<Ado» Wołkcrwicf. W&nc* 
gÓT, EUdomir.*"'^) a w otoewctiu ksl^a Henryk«-Bofwina 1, 
prsed r. t20o. lii^rowali^ Wanc^^k, Wojwod^ Marcin, I^onkA^t^ 

^l^no^ó ksiąląt &ToiviaA^ko-inek1anburt^kich od Niemców 
t Datióvr. ttjdftf^ twi^/ki familijne £ cudKO/ii^maimi otwierały do- 
%iiffp do dwom ksi^K^:Rgo rółnym prvy1iy>A>4n. W otot^jcnniu 
^ikl(H» ro7.t6ksktegx> znftT^iŁi »% w r. 11S9 Bruno do ChubaASO 
i Gerard Pr^lle."'ł W otoczeniu Henryka-Borwina Ł cudzo- 
ziemców nie znajdujemy w Xl! w. Ale kM^J!^ tón u^t^piwsiy 
w r. 117C Henrykowi z BtityHKOwa połowę lAmku Madow4 r ^ 
ommUku dla koIoniiacyL a w roku uio roxs/«Tiyw&£y lena^ 
prawo posiaółóńci r*j na aone Ł *yna jeg*o Teclewa,***! otwo- 
nyl doAi^p di> dworu tiwej^o panom Henrykowi t Buty^ow^ 
i <ynowi j»^o T*rclł*wowi » Marlow*.'*") — W <i^u na'*tflpnych 
16 lal (iJto^if26> ^ orsffiku Henryka-Borwina 1, zjawiają ^i^* 
cudrjOŁitimcy : JohfinnaH de SnakeiiboKlu I.,odewicua, Herman dc 
Rodenbekc, Hunricus Mol/aiuv LudoTf de G^r/own, Hoillardus 
dc Vitle* Thcodoricu!^ dapilur. ~J hcodonciis dc Otbowe. Petrus dc 
Griwole. Flermanus. Mfnricua d« Gni^mare, ConraduH nu^r^ehal- 
ci», Arnoldt;^ de TCunef^, Engelberttis, Lippoldus RetnboldU!; de 
Cktdene, Thcodoncuf« Paganu^ Bartolda^ d<: l.ubowc. w cgóie 20^ 



Ul rriblalh*li) iŁcBi «iikm hftbabani illi» ijui iliccbaniur RtribuhM. M^ tF> Ni. i^h 

*»J K. MlV' M, U. Ni, 147. 

<•-) R. 1141. M, U. Nf isr 

•"> M, U, Nj. M7- 

"•» *l, U, Sr 1*7, io». łłłci#e**"*" "'**)■ 

*") R, llKf. H(D(k1i Ton But>«i>wr, ■ w 1, iitS en«liiT tl; Tlłctlc^ il« 
UulMre^ M, U. Nf. ]4t- lUi1i«M ullcuj^ icb wprosi 'lo Nl^icicdw. ('□chodit- 
■k jcJA«k p«a^v tych VAlpliv?, M')|£]i tty^ i ^»wUaUoL 



— 393 — 

W <Koc«sniu tegoi k-^u^iA od r. utd wunuuikuj^ sięSIo- 
wuuiijt: C/yJ. Jordan mil*^ / Wtfrlr, Sł^wtłCiT^cli, He<iryk GiimłiiŁ. 
Wartus£, Uomamir, Przybu^j, Be^pr^w, loma^. Ndkttn, J^nok 
i Henryk jArocnirzycc, Minxi2&w, jMiek* Newopir, J&nok Stoj^la- 
vrovrJC2, Nikiel, Jfinuk brat Miro^Jaws, Manb, SUwoclech z Ma* 
techowa, Cbcłcimir i Jan z IlAWclbcr^a, łan Sco^kUw, Unisław ka- 
sEi«1an f. Robolów. Hftiiryk Gmba, /uliti pn»law*"'i i tnakomily 
pan DdtJcw k^t^tebn chocŁ«b(J^i<**>) W ogóle iS. 

Z piJtyiociODych wiAdomońci nittnidno xau«nżftć, ho w końca 
psnowamu Henry kA-Borurina I ^-f- t^^Ó), nn/ak jf?go {nkladał ^^ 
popotowie prawił! ^ aibchly hlowiai^Jki^j i cnidicnri«moów- By- 
\Lrr mnoidiic; 3>ic cudxcuii»nc6w prcyptsaC nale£y f^taraniu Mc 
kni^J^t ftlowuŁ^Nkich o pcxiRii»Jcni<; ^^wych docłiO()6v> prre;; wy- 
pU3jfC2«nio ziemi w posiadłość lonn^, rozmaitym pnyby^^m, któ- 
rzy pt^lailaj^ kapitały wi^c^{ u\l Słowianie zapłacić mof^^U- Oprócz 
tf?go £wż^ki malł^Aakii^ k^ii^Jt^t 2 Nii^tncami. uUtwfaty o^tataim 
pnynti;^ (3o dworu lui^ŻcctTgOy pla^towdrue ur/ędów dworskich 
i nabywanie posiadłości liem^klch, Prcybysie do Imion własnych 
priybiofali naxwy mifiJHOowości. z których pochodali. Tym »po> 



***) V pidanfu koiciolDwi EjnkicAiiU fVA fknri\B i w r. ii^t, oody 
Tithr«A«e pnd m- Jlorm. w Hcible A*lAd|;<)V wrrnUal(u]% ił«: ZultP. Pil»* 
l«w, tliH« 0i4by (M_ \S. Nr. 3^1^ »^ iVt\. TymcfAt^m w wyilAiiyrn prt** Aicybi*- 
kU|m r)Jk^ct;a Jaoa h r, itBj tlokijnłfiDifp, w klóitm doktuwnk priytaciony 
Itkd n^danii Borwirii I t, 1*^4 [kcm^idluid Tii1itktiv:<. <« liuln* iwiklk^W porl- 
plłiny * k(>A<u: Ziilin J'f Łii4V, )t!ko )^iu aiobt. P»){AniŁnawy -lokuiricnl 
rnkq ;]A:. n» nlrwlDlki^j f^wtailcr urkattA, Offlfilil^m v MHrytr Utr^ikir] pn:y 
ScDA^ * Peleial-ui^ w t. rSłti (PAIoit^ Metryka u prHni«1ciif u»uU is Wo- 
■kay) Z ilokumpniu MtUyU Utewiiklij 'tt\^^ ^i»]i(j, £c Ftifltw lutwi nto 
a«pby, le<i mt^lU' W ntiAtfh Nie^oAv nuitA u «tari tif imAkiUm r^ditay 
Plif»*6tt, o ki^jćj w dtWym uu'U pt«i.-y niniciućj ~ powiemy, 

wifril, Łr bu»kup Brnnward był ■ pnkKwicćotwic < Ddlnfun « Ckoctebittu 1 1 rodu 
iDimt rańiklcł] pnchcTdell (jBhrbfldj- I- Mekl- (jMch. XIV, łi— 134). Ply TrewLCle 
MV BranwbtH w t. (}j^ oiTiot^tiyt, i« ryctn TlwUra ilt Gt^bu byl mu krwr- 
nyn^ («ia>ł£DlDviu), pi^di^bnD wujeni (olidiiih ł^h podAn*: w M. tT. Nr. 44L1, {cAy 
nU nTA fHiwodu nlicuć U^a DrClr^K 4o NlemcA*. A tn lA^ tycty ImlnLtt Det]«if, 
10 w XIII w, było \%k V knja OboJryt6v MryuiJ*n d» Imion ilDwisAtkicłi do- 
{1«w>ć nlnnicckic, Hh ponin^wijiy tEnTUftAkle, vpriH( nlenikcklf aidjiWKC. 



— J94 — 

flóbKfn w kole ryc«f^wo m«?k1t^burfjxkiego Enaleilt aic puDOw^: 
it> Sniik«nberga -^ w Staró] nurce, z Hol^acyi, z BawAiyi i t. d. 
InnŁ pnybicnli tittrwy od po^iadto&cl w k»c»tvic Mcklcnburg* 
ftki«m: jak Henryk i Butytizowa. syn J^o Thetłpw z Marlowa, 
Baroki z Lubowit i L d. Od tych przybyszów uerzyly &i§ wyo- 
braiLenm nłcmieckfif o !tto?Łunkach feodalnych. cereraonialack 
1 uri^fdach dworskich, Jako2 na dworrf? Hnnryka-Borwin^ T, 
Cllftieill f^ic )UJ(: ttolnik T^odoryk i mar&załek Konrad obok ha- 
atlelandw stowiaAskich: DetlewA z Chociebum. Unbbwa c Ro- 
lioŁdw 1 ifiyclL Maj^ przód ocjtami mtc^tiaTilD^ duróch narodo< 
wości, kni^c Itorwiii I w ^pranacli watni^sjrych wyr^lał sac, ie 
co czyni, U> w pr^yiomno^ci moinowładzców podległego mu 
kraju tak Słowian, )ak i Niemców. ■'*) 

Silttdna ^owiaAnka trfyo^Ala t»ic jCMCie obycu^ów n^rodo* 
■wyrh, uływała tinion o]ciy»tych, al« nitktóny pociynali bra^ 
itnions hihiijno i narodowe meniidckie. K&i^ia Kikłcta III prtd- 
awano Mikułajun, ^yti MlronłAWJi zwn} si^ uik^a Miknbjr^n, 
iryn Jaromira piryj^l nnic Henryka. Inni pnyba^ral) pr«dikaty 
od awych d6br: Slawocicch z Klałachowa. Jordan z Worie, lub 
lytulowaU się >praiA-owatiym urtędero: UnisŁaw kasrteUn z Ro- 
bolów. Nawet nii«2y %lufebnik 7-ttlin pomictat. i« je^ prista- 
wem,***) nhn pod wpływem nienueckim, pry»taWa bodolem 
fcmwana*'*) 

Koicfdl. 

Jury«lykcya ducbowna, na terrytoryi ksiffitm Słowiań- 
flln^HeUanburg&kicgo, do m«ch bn^kupAw nałeiaiŁ Kajwi^k^^j^ 



m V t. iląfl p I i ■ I » 1 1 i fBMwlhKk, CoAm Ifc. fOc^ *. ta?), w*h «f uL «aB» 

«Uł*%V«tL U i KiĘ^t m t k^ n, Pł St tt. g !» 
^ FM*. Ł f^ mm ę^mmm f. ta*t « ll«J>iiW 0»ta Ib. ^uu 

I, a»7- 



- 395 - 

cicif kucstwa obejmowało b)skui>bt\ho SzweryA«kip. gr&nice 
Ici^rego iftkręi1on« b>ły w latach IJ70 — 1177. '**,i Pierwszym bi- 
itkupcmAyl Bcmo (ii68 — 1 1^1), gorliwy krMwiciclchTTCŚciańptwa 
i wply\fc'u nirmieclciego al óo wyspy Rany.'*') UrJ'^ał nn oh- 
szftme po^dlości bi^kupstwa^ tzciregfóUile w eieml Butyt^owskiój 
nad środkowa Wamaw^, gdne połowa prawtr o^ad do niego 
nalefała, ibudowal tlla rejydencyi sw^j dom w Warinłflf, porwjd* 
kowal paratiG w ziemiach : Mcktenburgskićj, Jłowskiej, Ro^okeki^j 
i {'hyMAjikiKJ, wylcpiaf yd^it wóg\ poga/islwn, 7 jnS" |mWł?Tna 
wycmano gA}<^ bołkom słowtaibikim pcśwń^cm^, hunono staro- 
iyine chramy i^owia^j^kic, a na ich miejscu budowano kościoły, 
Ksun on poświęcał cmentarz?, gdziit miały byf grzebanr? ciała 
iim*Hychr a lamiafit czcaoneKO w Wu.^trowic, Malachowic i in- 
nych mic3^cactl boty»£CEA Godcrag^a. polecił ludowi oddawać 
cneU biskupowi Godhardowt.*^') Za jego starani^n ksi^2g Przy- 
l^i^aw Niklctowicz lalciył klasztor Cystersów w I^braniu, ob* 
sadzony mnirbAmi z klasaoru AmHting^bom w SakM>nti iroku 

Za priykładem k^i4i4t, moiiiirj-ii p;knowie ^łowia^^cy przyj- 
mowali chrt*,^iań»two, a ntirbrakowalo i wyinawców łitaroly- 
^lctf^o ktUtti. l>o takich nnlcłał ^Had^ca mocno obwarowane^gro 
zamku nad je/jvrtim Teletowskicm. w ńemi Czrejipitntant^w, tihj- 
jny pan Chocimir, który, uratowawszy się sic^^ślime, podczas 



M»ł Wji*i priyp. >;, aft. 4^ Q> ft. m-y 

**'} ^ftpc. ruKsrtt dcmonam vlliiiini*ir, Inroi (aetldil, «Ł pro 0«n»- 

W dokummck t, ir?) ciytjffiy: irtlla wncti <rQi1«hird1. ąiie priui Oodmc dlccb^ 
Ipr, U, U. Kr. 100. Goiler«k lcra« Gctunt^rf (uraJMl GodcbaMitorpł, gdiit we- 

***} Kii^l^ PiiybysJoHr ■ ioo^ WcjitLiw^ itloŁ^li kbittór [ikj()n6(l w SU- 
ryn Dohratm {»«« AUhof) » r. M71- M. T, Nt, fl\^ Ale po ihunttiiu klui- 
lorn Ułco pirtB pocjn*« w r, 1179, mf Pnibjłlawa Ktntjh-Borwiii I ctlbbdovaI 
UiiłioT lam, ^Aiit i»»iritejuy Dobcnn. Ll«ch, Jabib. II, 1 1— jA; M- IT. Kr, qfl i 



- 396 



HA grodu jf!go prjce£ Datii^w (it70>*'*) pny}^ clin«at 
i pocaątok kliLsnom w Darjjfuniu pdotyl tu;?). KU^/cór t*m 
ttbjęU cyater»L z kbfuctom l-:sroni iw wy»p%c Zdandyi.**^ • uti^* 
dfttnŁ«ni j^o uij%t się biskup Bi^no, wyjnlnaw^jiy u Kafjrair/HA I 
księcia , pofnoi^kk^o hojne upo^aieni^ dobrami ^iemskicmi i r^ 
inymi dochodami przybyłych mnichow.**"ł n* koriyić: któi 
Berno odstąpił dnosicciny. \^ktn pobutraT x o%stó ludi^i^cych 
sUrcifo grodu DafRrunia (iini*'"''! J^ pr^yktAd^nn bi^ku^ 
1 k^iiccU mf^fTuici painor?u:y pnyc^ynlli s^; UkZe do upcfiaiifnij 
bracis^k<>w, prztuco dobrA kU^ilorne roiroUy vi^ w o1 
terrytoryc. W n&5t(pnym r. 1174 k?ii4£c Kozimi rt I, pomni 
J|c granice posiadłości kU^itoru D^rguAslóp^o, pozwolił mnkrhoMt' 
sŁcdltć w <lobrach awych Uadćw. X>ecDc6w, SJovbn i ludu 
w>«dkićj rurodowoi^ci i powoUnuu**^) 

Dwa wnnUnkowar^ kUAiiory. a obok nich kodci^ pa> 
nfi^e stały się roiaadnikami chrzeAciańi^iwA i kuhury ni^. 
imMrkit^JH DuchowiaAMwo miio>y!o *ic» *i ko^/j^ Prryby- 
slaw obodfycki t Kuimin pomonfki opatrywali potrzeby 
kltt^ztOTÓw, w nekdiiel. to mnichy dołot^ aUrAnia do wy* 
koru>nit4)U pogaństwa. Sprawy kocioła rorkwiiły uk, ie Btmo 
miał ivź możność zwoUnia synodu w Szwcrynio (roku 1176). 
a prz«koQaw&£y »iff, le kAi4£cU mocno popierali chrzt^Ari^iSonto, 
wyjechał do Rzymu na koncylłum, która odbyć luc nuato w ba- 
tyłice LaŁefaA^]^3,*^') pewnym będ^c* łc £a kT^^Źccami lod rały 

■**j Divt> rtiii)M<(>. t. lit. 1 M>i. 

d^tk Dwia« Cfcgc^i ibttlanł bplk^ ks&n Uwy vmi — ^^rml »>)«i 
■ArfIL O pn^bTlta mkMw hrOtUt t]rit» wrnliaU p«ai.fatt|r: A. 1171. 
vęstin raaA bt Dui^bb, ^ A. I171, Cofffi* BiUJtw 4t IUpma to 
U. r. Ki. Jih- 

^) IMttm. 1173. Hnrniac^ Cod- Xf, ^: U, U. Nr <ii. 

*M| D«bML 1174. IŁMi*lteJL C*i N'i. 56^ 

•^ Daki^ 117^ H iiw th ł f fc Cod N^r. ]&: H, U. Xt. ii«, t^k*^ pod 
*iflci&«a t*ocn6i m^^t rm 9 * y mę ttaom f tą ^MBwUfc* fc^wiU f ci i^ p, foa^ 
rC«U Y Ou. Uk. Satv >< iMj. L 11} 

Ik««>\ glfc y te lit « asa v> 117^ ^ U, W i;«. 



- 397 — 

przylgnął do chn^iciaAsttra. Ale jąkał go bole^ oganr^a, ^dy 
powróciwszy do Seweryna, do^riedjfiał bic, £e kJafiztor Dobr«iukt 
£nijnow«ny £o^Łjll prutf po^iMtó^-, któny u^yniortlowdli mni^ 
chów i koloniKŁów (1179}.'^') a leUiurtór D%rguA«ki, opus2C3oay 
pTzet mnichów, suJ si^ przyTutiski^m deikich twleri^t i rojbój- 
ników."") - Ksiiiic Praryliysłiiw jii>- iiir żył (f ti?^): krajem 
obodryckim rz^dfilr ^yn Przyby^Łtwji Borwin I i »yn powiu^o- 
nego WciTiy&lawa Nikloi, £Wvcr;:chm laA pan kraju k^^^ fUŁ^ki 
Henryk-I^w pro^bAd^łl walk^ / cesarj^em i w lymle cmsie poztw- 
wiony £06tał wbdzy (d^iK - Powstanie pogaodw było »ilu- 
mionc, a w kilka lat póJni^j Borwin I, óiw'igr\ą\ z upadku kla- 
RZt6r Dobrai^tilEi (iiSo). Nik(oi upOKO^yt go fiiScj,**^! aile w mai- 
aach ludu £akor2eai}a ^ę głęboko nienawi^ do duchowieństwa 
■ rftlt^ii, kiórc? mu jul/itrr-stwu i nit?wc»1i; pr/ynuMtU^ 

Tro^ticz^c f!'\^ o b<7^picc2«tAsŁtwo mri(;hó\v dobrań^kich, Xi- 
kłot osadził w dobrach klasztornych Dalika i Niwara. aby mni- 
€łi6tt' bronili Lud^ir* cl nuij^c od księcia podacifj, winni mu 
byli: iJalik ;, a Niwar 1 markę srebra^ którt- to pi<m>j^xc i Atu- 
&}b«o^ k^si^lc na ticcł braci klautomych od^i^ptł/^N Ustano- 
wi) Łakl^* Nikłot, u^^pólnie z k&ięciein Borwinem. te w kraju pod 
icb wtad£9 £o&taj^cym, ludnie podejrzani w sprawach ilodjcit^- 
Ktwa, Foctbtijjtch, lub inny«:h knLywdjicH braciom diibrańskim wy<> 
nudzonych, w nzie zapiorania r-i^, ptitfz dxi«wifć rozpalonych 



***) Mifidiy iTai^u&tLT uciekli iu Itiliif po<l GrcIfiWklde. g4ike ^fCAnińi lxi< 

AfLi^hŁim t klutloni OobnkibklejcD dopltin v 1. tit$. ForAw, Hwifflbiichd. O 

**') K. 11S9 ., . . prHiuoi qaod Wflttit tlkiiur.,. %w% «Hua maroi p*t im- 
toku «niioi in OuiJcnc <k ulKm* clhicnii-, M. U. Nr- 14). 

»J flcTfndeirdum jp*OB efraim) in vłlh> coram potni: vt it^en iLrfnlum ili^ac Kr- 
TlU<ni. kiiioil mihj ilrbcburiit, frAtdbat Inpcndi lii»V tnif^ quw <^>i^ oomini- Dalie 
dM* rpAtcu, tItcT N>viir un«ra il«b<t. M. 17> Nr. 14^ ZimcmoU podici^ ob)m* 
lal| aLKj L^r «y|iaJnifi iu^*i£ <• poAiKty ci« iryspit K»mc, weJIui: ity^iloaiu po- 



— 398 — 



lemlony badam być mielt*^^ OczywlAcie tMzpieczeAsttk-o mnt- 
cHów dobra&iktch wyaiA|;^o mocnej za^tępatwji władzy ksią- 
ifc^ aby ich uracomć od nienawiści iudti> Podobno owoce 
iru^dsM fbiftrAHOt gd2i« w intaf^^ach państwowych rd^^ ne- 
njono gw^ic-fn, a nie l^odnena pnekocijiniem- A c£ył liistory^ 
mote cunUeitn&e [Mwied^i^, te duchowieństwo fu«mi9c)de ^tt- 
Tiy\0 w ^owiońsfciymic chrzciciańatwo bez gwałtu i zdziersiw.***^ 
Po Amierci Bemona (iiqi), kapituła s^w&ryAska wybrała na 
biskupa H^rouiu, proboszcza kat«drutnvji:o, ale przociw temu 
oparta si^ sclachta ^lowUńHka. podając n» ^tołicę biskupią swego 
«kkca dziekana katedmlnpgo Bnjnurjirila, który byt blizlclnn kre- 
wnym znakomitejfo moi^ow)adzcy Detlewa z Chociebuzia.*"^ 
A gfiy IfnTTnanp j.iki) ftlftkt kapituły urf^dowi*^ wynicpowA^^ za* 
cz%ł, p^nowi^ słowiańscy, wpadts^y do mi«&£kania zmarłef^o Ber- 
nocio, w^cy^tk^ ^najduj^ca się tam księgfi pozabierali, Jakici to 
były k«i^? Motały lub inne llturgicEne księgi być niP trojfly, 
bo paiiowio ^owiAtUcy nia bawili się liturgią i zabranie t;Ucich 
ksiniig do niowijoby im nie posłulylo. Najprawdopudubiiiój. ie 
były dokumenty, zawierająca w sobie przywileje fundacyjne i na* 
dania. Panowie stowiań.icy fnAiemali. ii; zabranie dokumentów 
poci^i^te ZA Koi>f utratę prawa posiadania dóbr, pn«z nictite 
zabmnych lub pnei ich przodków kościołowi podarowanych, te 
skoro nie Manie pargaminów z pieczęciami, kanonicy będ^ ze 



*■*) A. [|Z^. CdbUitm trrlifti c\ini nepolc mn Hiirv|nc, ut, ^ui(i|i]ifc ih inrru 

IrihuŁ, tl argncit. por oanm uom^m ij£nitci« ciAonlutcliir. !il Iłomlna At damo 
łu« vel Tiuloiiłcł io vitli» eotum fa^mt d«mpiłiiin p«tptnii, pttitfTam 
uwi\it\t iudłcrniur, M, Vr Nr, 14S, 

beil. - I>« <!? V^tn>lc celJlV ifCiahtoilŁ, DahiT fit *Js«r4Uta *iadi — V«c Lo- 
wrr (OUiibm) oud OeharHualidt, Oa Ut dc Frucbi dc GciichkciL Fiauk. AlL 
u. >l«ar U«Uepb. U, *. t. 

***) O p6krc<ric6it«ic Brnoinccla ł Dttlcwcoi Ccodcbuuhim I t codczci 
kft^ly raatluch. Uich, v Jihrniirhfr XIV. Hy 7; HA««Itiiirh. Co4«, I. &S6 



— 399 — 

««ych posiadłd^i wywci.'*'j Kanonicy Jednak nie myśleli żc 
swych iJóbr ustępowftć, Ro2pocJ:$ty iic, cwyccajem owego wieku,, 
imjąfdy na dobni Wo^ittlni?, ni«]V)lcojii ) grabinę. Mo2ehy pro- 
tektor kapituły TUwcryńtlciA) gmf Guncelin Ofglem poparł cieku 
lIoTiDana. ale cia& iii« spr^jał temu. ^Uf^i ^siednich wład^* 
oów nłemi^kioh z Danami groziły wojn^. kt6ra ii§ m^bawerth 
rofpoctcłat aamemu 2a£ GtłiK:e[inowi rzucić sif na prc^tnołn^ 
t wojownicy :i£łucht^ >lowia/isk§ gtxj/ilo wielkirm nicbc^pit^cz^rń- 
stwsm. Obrano wi^c iikr% drogg. Kapituła siwfiryńska łanio- 
ała do Stolicy Apostobkić) skar^^c na oiogodziwo:^^ pncowrotnych 
\\to2i. Paple£ Celestyn III biJl^ t dnia 24 PaJdzi^mika r. 1191, 
biorąc kocioł ^iwłryńfeki pod t^wa opieka, potw:«rdiei> kanoni- 
kom wolno^ wyboru proboszczów, dziekanów i kanoników, 
o prawie t^^ wyboni biskupów, jak równie i o wynikłych za- 
tarffacti pomi^d^cy &ironnictwami obu eloktów — iaroilc£ał,*"h 
lapcwnc w skutek ni^dokUilnych i nic^sprawdionych inform-icyi 
NMOsi^gn^wsty |>ot%dan>rgo skutku, t^uonnicy elekta H^r* 
mana sfah^owaU dokumeni dotacyjny. rzekomo prc^ Henryka 
Lwa nadany, £v itcinlem okr*^l«niera prawa wyboru biskupów 
i praw kapituły w ogóI«.***> FalszŁsratwo nic pomogło, Stron- 
niciwa elektów jeszcze lat trzy szarparly się wiajemDie- Nare^ 
^cle papież dla zbadanU -prawy wyinaczyt komisyc z biskupa 



^**) Abjr »f pi«elun«£ JaW ^riclk^ W4(^ Iciittit proki fitli icucc< ^rtyyri^ 
tujf do itttyth (loktjmriil^tt. wyiUrciylotiy Hi^l^i^nąć v |>|ucbe uk^tli lAiwy 
1 ««tr<UI(łcgi> PoJesia. ^Ł\t J(vbn* ialAcbii uchowujt v ikiiynlicfa od LitkiucE 
U; dokiLi4em]r * iitc^wnciumi. — uatJUJt jn jak rdikvic 1 mkumn o lAnuł^Llu ol^ 
^atfpDjŁ O \}v\ wyliic byZo tdiaenw I poiuDCuriDi* d^^kamefildw pireamlno- 
T|tk V Xlt Wicku? 
. ^ •■•> M, y. Nr, (ji. 

***) Wf^uf UKba dokijmcriŁ gfjJiKttfhuj^ byl poaufcjjty r- tli)! a tt^i, 
|inn bAnonlkaw uikkh» aby ^AjłewaU luptiulc >jwefybiktf:j prBWi» o kiarych Ao- 
fcwnłnt J4l«cyjBy H^nryJiA Lm lotjuio «lf ^/nia, a ktAr« dopiero t>LjlU C«U- 

|l Ctrtwca 119} Uri prEyajrloif EipawDiona BMoly, Z lom ii^ rg^ilo [łturin r^tf^ 
vr«qc^ JdkmPcuiu* kt^it kIajc li^ !łjv i^akUid <HOby a onuku biikvpn Bitnonii, 
Lttch. M«klenharEt4che Urkundcubuch, T. III. 47. Do obJ^iniflA iluiy IluKlboctift 



— ą/oo — 



i kaiwailtf hibekikiego I-kmuna. Kuooky s t»«yto y tat 
hak nkf Rocić na ucaPcłwoA£ Hmnvu4a pcdejrxt4»i« i 
4» rt%d6w I goftpodftrstvn W • n <) a , otnyint)}^ 1« óobc* iDi- 
^bilpe t panocą *wycli knfwnjrch wctrw-o aić oote^ ?>tyMi a* 
Mfi, abf 2»nroivftn«i] xo>talo, te bel Kum ltala to fi tti ty. fai«lc«- 
powt oiewoliK) nic z d6br wych ftHcnow»ć dro^ ^medftł^ri dAn>- 
meny, umUny, rnii»wii, lub b§di w ttuiy jafcikohndt fipDftóh. — 
KlMavodfil« Mflkup Jzeind t kolorami, ludii^l ^r^i Gucrfm 
mdrl b)'!! by pomódl lionikom ^w^in. olc ulachu ;<łowiftAAlem 
M«la mocno pny iwwin ^kci«. wojna co r4iwtla wybuchnąć 
nwfk, Zobnne na koniec w Boycenborpi 18 Cierwca r* 11^5 
iirony i^oAxily hś^ pokiży/: konW TOJLtprkom w ten fipoei^: 
i> Priywilitjft k<KU.iola >/w«TyA6ki«go ina>% po30«iać mdtknt^t^ 
|ak |>r£Gz biAkupa, lak i pfjce/ Słowian. 2) K^Mmlkom aJuiy 
prawo wyboru binkupi, rUiłfkanu i kanontka. j) MM b^d^ oni 
t<t uni« ftwobody i prawa, j;ik kanonicy hambufg»cy i lubekscy, 
4^ DocłitHly kaiłcmlkdw niaJ4 być odŁUidunc <jd dochudóur bbJcit- 
pich: kanonky inaj^ pr^wo rojporzadTać w^hij; wlasnć) woH 
w Ich (lobracłin ^) Bi&kupowi nic wolito nic i dóbr biskupich 
alhoowa^ br£ rady I z«jrwo1«nia braci i <^]jichty. 6) Gtlyby wojna 
wytmcbn4Ć młata pomiediy Ni<^tncami a Slowianamit wnic bi»Jcu- 
pil? i kAnonik<^w Słowtfuiir; mają W£ią£ pod sw^ opiekę 1 obronę, 
7) Kafiomcy maj^ po wicc/ne c^asy biskupa obierać w Szwery- 
nic, zwotawuy urn iiprc<:Eilnio s^achic rilnwia/isiki^ a Slowiame 
mali obiór len uiiiać i »4 takowy przyKta^- — W końcu iif^dy 
dodano: kal^ bUkupa llomona ma]^ być koiciok)vi iwrócond 
J w fakryniyi i tolonc/'^'') Obi6r Brunwarda papiei Ceie^tyn 
HI 5 Merpnia r. 1 nj? poiwierdziŁ'""^) 

Wyniesiony na ^Łolic^ bi^kupią^ luwdti^cujiic i«dymo oner- 
gUrmrmu popaiciu ^^achty obodryckićj, Brunward w ci4gu 44 



I 



>> U. U. Ni. lOi, 



— 401 — 

l«tni«go (1195— 11381 jari^du obs^em^ dyecpjyą Siw^^ryfeką. 
postępowaniem nw<^m zniweczył prjic<lwc£tiftDe upricdzwie kano- 
ników uwpT^óskich, te majątki ko^ndnc lo^tru-oni^ mole Ow< 
ftpem. o&2C2ędno^ią i «tosnnkamt z bogatymi krewnymi* panami 
i k^tiafctami furłduwówr ko^Hnycb nielylko nic uszczupItŁ leci 
pomrn^yl. jwimimn ^tiau^^nych wjiliilków n4 upor/;i[lki)iv'.-iiiie! ko> 
^iola w kraju na pół-pogańfikiofi. Za jego »tarani<»n k^i^Jr^ta 
hojnie opatrzyli klasztor DobrA^fiki, z ^T\iz6vk' divri^ncli Icla^itor 
X)afgiiAitki i pomogli do ufunJowania tiowych kia sztorc^ iv : btjn«* 
dyktynck Campus Solis (Sonnenkampf, Neue Klostcrt w Ku* 
fictnic ?icmi Iłowi^i^j ł.r. 1119), cyMm^ów w Runiu, iicmi Iluty- 
szówfiki^j {r. 11^3) i benedyktynów w Dobrotyniu, 2i&mŁ Warno* 
'waki^. okoIa n 1215, jak równie i Azpitali dla chorych. Boleje 
nad k)»rm mxbirkńw mnrrskirhr który* h po br/cgacb ribodryokich 
niemilosidr^nio obdzierano i do niewoli zabierano, Brunward 
pEiyceynti 5I9 do zniosienia ^unez ksi^ia Borwina I tego ohy- 
dn^o zwy«aju» Sirandrwrht twanł^go (r. uło)."') Calkiipm wy- 
my na ushjgi chnc^ciai^stwu. Brunward nic wahał &ię osobl 
t&cie prj:yJ4{^ udział w wyprawiit kr£yŻov^^j r, titi^ dti bnt^óir 
Uwów,***') ni dpT^e widując be2watpłania, le multatcm podobnych 
wypraw będą podboje i ujarimknie młodzieńczych ludów. Wa^y- 
atkio tfl dzieła chwal^bne^ okryły ^ław^ Brunwarda, ale co po 
tern wuyMkiem ludowł słowiańskiemu, jakA mu konyi&ć z tego* 
le biskup był / ludirm jt?dnr^o t^oehodzcnia. kit:dy pasterz ter^ 
zamiast otocxiMita miłoa&dą cbrt«i^iańi>ik^ pro«tac:fków i poalanla 
Im kapłanów uzdolnionych do nauciania w zronimial^j mowie, 
pulffal oa łłwytli ziomków, j«k na ni«jkr/esjin« LMnty,'*') bar- 
łwrijf,"*) a kolonis-tów nad lud wlaM^y przekładał.*- 'f Prie- 



«■) u. U Nr. a«*. 

"*1 K. I11«> No* >cic ia I^utbuu jicjcf riimiuii M. U. Nr» i^t. 

*■) R. mg, Bi rotlj ficpuTo ptr iiri>!lii]m fntroltuin fiiJe> pcnuKitalur. M. U. 

*^) ft, I>l9: in fixv1u parł* mmU* dwcaafi rropŁW bfttbirlffit 51* a- 

''jOtMta... A Jntć) p«m nli^ pn^P- 3^ 



— 4^3 — ^ 

fl^kły wyobraleniacnŁ cttdtf»ittmk>emi Bruaward mol« 
wdoie słułyl wnaroo Bienuóckan. sluiłyl aic, te koloni 
postffK^ o^cszak;*^) lecz dU podnt9sl^f)u bytu nutoryakMgo 
i oświecenia laboloUĄ I obdtierao^ lodnoid jJowiański^ nic nie 
pnubi^ii^t GudnoAć wysoka I powaga na (lwor«<ch kaific* 
cycb podawały mu mdJttoAć uloiMiia ftxkoł>- dla ksiialoefiia kA- 
plaoów oarodowych, jak lo ^wcfo^ni biskupi w Czechach, Lut^ 
cacb Ł w Pobce czyniE Byl on jedyna osobł&to^i^ w ręce któ- 
r^ los ałolyl kierunek roiwoju Obodrytów w duchu narodowym* 
N ic poj^T wysokiego 9Uoowi<tka swego i ?j}y. jakd w ręka jego 
tpoc^ywała, dat uę uwic^ prądom german Tza<;y)nyin a wypi^f^ 
i:nowai>6 przet wego. £ cudzoficfnców zMone, instytucyo ducho- 
wna, fatnite jadem nienawi^i narodów^, »taly aic otclił»- 
nl^, w które) sjtatany kuły amachy wytępienia Słowbn rockl^n*^ 
burgskictL 

Co się tyciy innych biskupstw, jurysdykcya ktdryob roi* 
ciągała stc aa terrytoryc ksi^iwa Mekłenburfir^kiego, b> z 
walnićjaic znacicnic miało biskupstwo Raccburg^kśe. do nW 
bowł^tn nalegała obs^^ma c/^ić. k^^i^wa, mianowicie ziemie: Bre* 
Ina, Darccewgka i KIuc£. I>o Lubekskiego xa^ biskupstwa 
lala jodna tylko wy.ipa Pole w taŁoce \Vy^2omlr^kil^j. 

Jeiucre przed ostateamem ujareaucniem Obodrytów w roku 
11Ó4 , Henryk T^w inadyjl w grodach ohoiiryckjch grafów 
swych z falogą i c^prowadfonymi dla osiedlania Niemcami [r. 1 160). 
Niedługo w*Ł£akle trvt*ał spokój. PowfttaAcy r. 1164 r^uciwMyj 



vi9d wjtmtt. ik nu ^Uwmi umŁmil sT^I tf knlonlMiiiI oiMttC^ ale fnn pnstjtn- 
awlT <i*J*oucob i aapA^y wytUlASfch t uiĄ 5kivka; ac« proptcc nut itianrnł S^a* 

«>Ł«iBW. 5L i;. >'Ł 454< 

•^1 W T- lii) BiTHMiri oiwiadc^lt U ibl piccdfflkMiiik j«c^ Bctdd, pD> 
0)1 klaftftar irfitki V B;iju»wl« faodow«f, ak nn prmkumtf tupady W«r- 




— 403 — 

się na hlamandów w Mcklonburj^ ivszyjiŁkich pozabijali .i nio 
xo5Uło z nich ani jednej tyw^y dus^y, tony tai i dt\cci icU Sło- 
wianie do nJewotł uprowadfili".^'^] Niemcy osiedlem w Mab- 
chowie i Kuc>Dle r^odziU &ig opuścić krftj ObodryŁów i xa Łabę 
wyprfiWMibrni jtostili.™"') Preyby^.c? poT^cuŁali tylko w 7-wlłiny- 
nio i Uowio, A gdy w r. ii6S ksią^^ Pnybystaw, pojodnairssy 
się £ Henrykiem Lwem, obj^ł ojcowjanc. oprócz Zwierzyna, nie 
mńgl X poiOAtalymi w Iłowli? Niemcami posUpić po nł^przyja- 
cichku.''*} Tym sposobem Niemcy po2o^tali w llowio, jak ró- 
wnie 1 Vi ogołoconych t micMkAńców zicmiacb. t\A zachód od 
zatoki Wy£zomir%ki^j położnych; Brotai^sIcl^J, Darczewski^ 
i Klucki^:j, piervrN£y zawiq.7ek w k:^c^tvrie Moktcnbur^^kicm k:>- 
ioni/Jir-yi niemirckirj położyli. — SprowfuUnfki w tym c^^A^te^ do 
jałoJtonngo pricz Pnsybysbwa klasztoru I>obrAfiskiego, cystersi 
z Amelun^'3born, mieli moinoić z miejscowych kolonistów choć 
niewielka czj^ić osadzii5 w nadanych Im t2 opadach. x których 
OMiam były ^itowiai^^ie z dawneffo OM^dlnnia, a cztery nowsza, 
w okolicy Chubanzc lub Kubance w pobliżu Dobrania, iiiian<H 
wlcl€' dwie o^ady Brunona d? Chubanze, vłlla Bruze I vll!a G«r- 
mari (Jaromira?). Prawdopodobni^*, z crnzaka kMccla Niktota 
WanysUwowicza r itfig rycłjrz Bruno dc Chubanze byl założy- 
cielem dwóch o^d, którym nazwę sw^ udzielił. Inna dwi« os^y, 
być moie tak£e przet Niemców, lub j^niomc/onych Słowian zalo* 
ione,*"**) A Jp w dobrach klasztoru Dobrańj^kii^o \vcJ!i»4ni« osiiłs 
dli kolonitoi, poświadcza to dokumont r. [i^, w którym wyra- 
inie w/nuakowno o Niemcach w osadach klasztornych zaiuiehz- 
kałych.'-^ Cokolwiek póioli^j ksi^Zc nieUenburgski Hełirylc 



1"! H^imoia, n, Ł 

•») KcimoLd. II, 3- 

)^k ParAw ńtifli nim?jir#fn I. III, itr. 63^. 

***\ R. 1177 bdkup Berno njJal kUuioniw^ DoW«h*kivmu UitUfCiiiy, 
w dobnch pnci kbifcii PnybytU^d fn titsu IklDJLjiu pisouacwiiytL: Dubci^iU 
Fiir|iuVtn> "illa Slł^ica DotWmu. 1/uitfbA, StuLu*. Kat^wlf, Crnptihn, Wi]atŁ4, qai> 

Efr 1)1. VtlU Gtrm^rl niol« tyt iKomuii 
*") For^. YfleJ briypbck M, 

a*" 



— 4^4 — 



Borwin J, upos&źywwy klautor jciLCzo siodmiu osadnmt. okro- 
Jiił iibuar clótir klo^/Uirnycb ^niTrLC4 ua tachód i\o DcAircmirH- 
górki, na północ do mor^A, na ur^chód do dęba pny drodEO na 
kresach wsi Wiliny, rt^jd wproMym Icicrunku do morKL.''*^ T/m 
sposobem sformowAł *ic obci^^rny kompleks ddbr, ierryu>rya, 
któdrych obejiTiow^la okolica Kuba»ce» n^ wschód od Kozoków 
poloionq. Zft potrijcęnienn dw<jch oetad Brunona i dwóch x na- 
zwami witpUwi^go pocbod^^m, 14 otad notify niizwy *ilowiaA- 
&kio i zAbudowano były vł fomio okr^cłój. Mio£Zkft6cy osad 
lych wynUuMJ4 ^iy dot4d od im«s£karici^\r tts^d nit-mienkicb, 
fticto^lólnym rodcajcm odzłely, iwyciajaml ^wadziebni^m: Ji maK 
leAstwa pomiędzy Mb^ tylko joiwtcra)^ Wszystko te wskakuje, 
żtt dwie wille Bninona. a moJ^'? i will^ ]Vuze 1 G^rraiar^ oAtedlone 
były przez kolonifiCów pozosulych w Iłowie z czasów praed ro- 
kiem 1164.'^) 

Stra&zno znis2C7-t^nt« kraju dtu^nlł^tnia wojn^ starał «ic jui 
kfii^9 Pnybysl&w wynagrodzić odbudowaniom i osiedleniem 
znis^cj!iinyi:h o.saiL Brakuwutu !ud/i. KonJeczjioW wsk.t/yw^ła 
sikorsrysŁać z cudJtojd^mców, W t/m celu Henry k-Borwin I od- 
stępu w r, ti79 Henrykowi £ Butyiticowa połowę zamku Marlo- 
w«. l. J. połowę należącej do zamku lerTytor}^!, z 9 osadami „dta 
podnionenia kuhury 1 ticr^ymania posiadłości w dobrym stani©"*'*) 
Wdzieranie 5vc Dainów na Pomorze w ko^cu XII w. sparaliżo- 
wały zamiary ksią:^t i nowe zniszczenie sprawił/. B/ć mo2e, 
ke k»ią£cta prsedAicbr^li krcki dla zaludnienia i upomdkow^nia 
puMknwi, ali^ dokuint^nty o tem inilc^^ al du r. uio, w którym 
Menryk-Borwin I wypusjcczon«^ Henrykowi x Butyi^owa pcsia- 
dtokd nadal mu, ionic i synowi Jego Dcticwowi wiecsykifi 
w lenne posiadanie, mianowicie połowę zamku Marlowa i g oaa> 



*^J R. 1192: EybenU, YUpoi?. Radcmlii. I^tu. Konrttditn. Ol^ne ic 
prv4tunł in Tolf. M, U. Nr. 151. 

"0) Urcb MfTlmi* wuder la CdlLiwina and io gtiltn ^IaiiiI au brlnjz^n, f-to* 
li itekoiacal r itTg. U, U. Nr. 13;. 



— 405 — 

Ib ml, połowę o«id *t<lownictva w jt?«ni Mariow»fcivj, i^ądowni* 
Ctwo vr Zmyltatorpy sądowmctw^i karcEmy w Rybnicy-^^^) Nazwy 
nleniieckie g osatl wslc&ztija, 2« Henryk i Butysiowa wlaflaj^c po* 
low^ lien^l MArlcwtkTijj. u«G^pion6j mu w r. 117^, pr^robU oiady 
Alowia^kW na nposób niemiecki 1 zapewne koU^fiUtów vt aich 
osadził. W lymJp <^ainym c»«ie Hetiryk-Borwm T poroiu miewał 
się £ l»tikup«ni lubtik^kim o kobnizacyc wyspy Pole w eatocc 
Wy>i*>mir>kićj <n ijid). Dziesięciny iwyspy t<?j i jtnln^ Q^a<I^ 
podarował j«tiCM w roka ii6j bitikupowi luWki^kmu Hiwiyk 
Lew,*"'') ale nieliczna i zbiedniała ludność słowiańska niewiele 
dać mogła, a kolonizować wysp^. bei po£wol«nia księcia, biskup 
ntemćgL. Uftt^piJ wi^c bbkup k^i^ctu na prawie f^odalnem po* 
Iowę dn«:ticcin. które miał od Niemców pobierać, a ksi^tc po* 
iwolil mu kolotii/owft^ wyspę.***) Koloni^acya rozwinęła się by- 
stro tak« jo w XTV w., Jak wdkatomy nitójt Powianie rzadko 
na wy?»pie t^j wj:tntankuJ4 y\tj. 

Z^ot^zm\'w się ki^ięcla na kolonizację wy^py Polft nit było 
wyjątkowe, a wypływało t dojrtołogo ju2 namiaru koloniiowa- 
nia pu^tycli ubFKfArów pnf/ cud^uAteincdw. PuŁwiefdj^A)j|C po- 
itiadłoAci klasztoru DobraiSskit^^o w r. t:i^ H<inryk-Borwin I 
udjcicitl mnichom prawo ^gptowadi^ i wicdiać k doWach fdasitot^ 

Ćsiffi ufytKorraTtm pracy ich*.*^*) Ludzi za^ ki6rzy mieli być apro- 
wadzeni i o-slcdleni, kfti^ię uwotnil od w^^zdkicb podatków, od 
budowania grodów, [Macania myta, cła i od wszelkiej innt^-j, jak 



'^\'i B. iaiOi,DIc okinea der 4> DGcffei Kb dl9c:CoPcaoobCrpHM«. J^ulUc*- 
ih<ftp. R 4i«TnirrtliŁ;rp. Cppalwnihcif^i^ rhpmktaLłirirp, Gutnillhłip. dn Usclun net 
var der Su-Jt IjgI, llftUiAtWborp. U. U, Hu 193. 

'•»J iL U, Ki, 7«. 

nurwm tt paiLciltlcm Lommum (<Dlb illius C4m ncoJcrc non Yilcntiun ptincepk de 

<**} A. I3lf, dedJniM* li^triAm potataiiifa yorudi md h tt coI]4>»nd> ubi- 
nDUpic tolucrial Ib p9Ht»ibti4 picfiiU cccl^iic (ujuKumLiTje it^atli cl tujuKUmąuc 
crtii hcnimCA cl fpytc Kim «iTrtf«a<li. M. t\ Ni- tlf. , 



— 40* — 

r|tt» Bofim i kłantotę^ 5łul«bi>iAri.**'t Zamiary ksIceU dobił 
«rynult Uikop Bnnward w r tztą. Sprzedając kluztorowi 
św, Jftna w Lttb«« połovk-c dirksiccin v dwóch osadach Krai- 
nie I /m4]^r<ttini<*, ha.^kup wyrzeka ie ptmier*! w^kna ctfół 4^ 
e*t}fi jłg* frr« bmUwif Sio^ian ^ioło c^ła^tem^ pr:4ł^ Jt^śfia tac 
(ę^ nKtrzf i raMIfo, kcz hUU JuJsi rWif^nycA fprwpąrfjgJB, «^ 

scy Muul tfigo n»o wymyćlifi, loci »di po drodie utarta wcteiid^ 
pntM Iuii4l4t po«norskich, któny )ul w XII w. pozwaUlt IcU^tf* 
torom aprowAdia^ t osi«dta£ w dobnch swycłi Nieoiców, O^ 
odw, ^o«iin t IwUi m^dfcicli innych nftrodowoM i powoib* 
Tila.**^ Wyplywife to t iMtmhM^ M^nu knju m^ AlDdnji[> 
atffo i dłogtani wojnai&Ł vyck«4k30n«sxx — PoditieM roUctn 
i prttsnyafewodf. otywi^ kupiectwa poatnolyi kapitały i ImAaaiŁ 
w kni}u by^ rwcią f^walsbof i poiytrcfn^. WypadaŁo ytiśemk. 
dbtć aby koloatacya codnmmodw odbywała op het ter^ o dj 
i ocsMra aiaDOKi tnttmuM!}> iwsią^ęca xDViaa9C^ nncn A^pes^a 
BWiWoK po tMPA, ala te bralcowafo pnafonMści poftyiaaij I x^ 
ariinnaia bda uhmata, S p a fcja wara a y »c prmrwi^^i cal- 
irifltJe 1 niBiiaail t Danami^ p owialw rie NiUoca p^ałi^c- 
dtf »toW «yofan*aia cadteitentkfe Ł aa oOep 
vrM.4tir«tt oMBiBCkkn. kxióf« uwjłuł >*r 

i 
afcHlfCA «obec 





— 407 — 

Zoliny w knju : postępom kolorlzacyl 
Pod wpływem przewrotów politycznych pi>dJtaly plemienne 
Obodryiów tzły w zapomnienie, natcmiast wyelępywaly podziały 
kraju na ii(*mie, okolice, gminy. Niiitwy iiartxlowc; Olxxlrylów. 
Polubiui, ChyJanów, Carezpjonianów utrzj-mywkły »i$ jesicze 
w początku X.lll wicku,'^*) ale wkrótce poicra znikają. Nazwy 
Waniów i Moryc/an^w utrzymywały się w nazwach liem War- 
nowski^j i Moryckle) w c\ąfi\x XIII wieku. Z ukrycia wystę- 
pują flavb^rT nazv,'y podziałów licm.łkkh. adminUtracya z nich 
korzysta, zutłAs^jrza rjirrad duchowny, u-ttanawiajac parańje i do* 
kanoty. Fo grodach wt^k^^ych siedtą kasztdartowte i adurok&Gi 
(będziowir) ks^lęcy. alf* ^toóy xamitłniaJ4 >ic w ttiuala ntemiec* 
kle I wlaMieiut prawami «tc rz^za, a któro z nich wczcna przo* 
iraffc. gdzie ^ip urządzenia slowia^kic dhiiój uirzymają. to df 
plero w przyszłości okazać ^lę mlalo^ bo w pucz^tku KTTI 
nicwiadamo je^izc^e tyto, jak f.łc cudzoziemcy pr^yhy?.;:e ut^ru- 
pu)4- Alcby chot w cz^^i uprzytomnić stan ctnograGczny księ- 
stwa Slowiańsko-Mekleiiburgskiego w pierwsza 6wi#rci XITI w„ 
.ĄrT^P<*i*in^y ł^akly wedłoc podziałów geogrra^eznych , raczoj we- 
dług zlmn, \iinr.r.yt\aji^i ud Zachm^u, t. j. od granic Rf^crbufg- 
fikich i miasta La1»ki. 

Na zachód od miasta Mf^klcnbur^a i zatoki Wysfomirskie;, 
Lty trzy iilewWIkl« zleml«: Brenna. Darcyewska { Klucz, które 
trif^ędzie Juryulykcyi koicielnćj od biskupstwa racttburg- 
zależały, 
W ziemi Br^ln^J biskup raceburgskl )u£ od r 115A rr^al 
^ftwe dwory w wiUi Lubomira, Maliantach i Gry&owle. Powianie 
skł<Łd;iH mu podatek w naturze, a IIenryk-Li?w pr/yri^kł, ic 
gdy po wydal<miu Słowian wprowadzona zoRianą d/imi^iny, 
1akot\'9 do bidkupa naletei bcdą> FÓini^. gdy ziania ta po- 



<**) T^dtit^ pfbcip* Chicbtmei Łnroł ^a r, IłZci; ptiucepk S1avi«c jJawił 
^ynupcnii. U, U, Nr, J^J. ^46, 475, 491. 



— ĄOS — 

nio księcia «Mki€gx» ntd mogto być ptz^z wasala je^o zmie- 
niona, w interesach e&£ bbkupa było »iarftć alc o najrychlf^j^^^ 
ofti«f1teni^ kobnUlńn-. W roku t222 kfii^Łe Henr>'k< Borwin t 
wwndi V Lmo^c z bt,<ikupem o zapewnienie 5obic ha prawio 
(t-o(l4 lniani |}o)ovry d;w»i^iny, pnya^frm iwdal ku^clulowi rnctf 
burskiemu łany w wflli LLibomlra. MlrUdorp I Grysowio, tu- 
diic£ od»t4|)il wif^i Maildrowe z warutikiom, aby mio^skaiScy 
u/M (ej i;t.v^lnU:i^U w rib warowaniu Mt^klrnburgA, a inne dwie 
WM Mirisdorp i Grytowo uc*c«tniciyly w poprawianiac)i gro- 
dów i wyprawach wojennych. Z umowy tej oka£uj«: ftię, tii 
bu^up wK^dy )u£ (roku if2>) pobkrał dziesl^cmy w oKadach: 
Begorovit£, Yńtmundii, Vij:ondorp, Roimans- 
dorp."^) oczywiście przez kf^oni&tói;r o^edlonycb. 

Dokładniejsze ^ładomoM o poi^ięple kolonlzacyi w Brełnic 
doatarciaj^ r^efttry z l^t iiiO-1134- Według tych regestrów, 
w f pareif.ach ziemi Brci^n liczyło sj^ 06Bd dawniejszego o&is- 
<lleni:i ^lawiańskieffo 34 a kolon łzacyjneffo 40. Słowianlo wzmian- 
kują Mc w IZ o?iadach. z których Marmoczc, Barnekc* 
we, K ranków «, Klicie, Skarbyc do dawnie)tvych na* 
]«i4, wiUe zai Waltora, Maurycego, Hermana, Kon- 
rjicia, Gozwina, jak ruwnie willa Yulne.nto rp zaloźcjne 
były pnoz Niemców, którzy w nich Slowuin oudzili. Xakoni«c 
Uałe Warnowc osiedlono zostało przez Słowian, wydało* 
nycb z Wi^knego Warnowau^^ We wszystkich wyićj wy- 
inicntonych OMidach. za wyjątkiem Marmoczdw, hny nio były 
powi^kMCJ cic&cu ^"ymlcrzonc, nic było inbcncficyaniów* a co 
Słf tyczy dochodów, to w regestrach zw}'C£ajnio otfjaSninno^ 
^Shm*^»tif wm^U-^t — io^^ch bentficy^tif fircna.* CiorpLano jMnak 
Słowian, bu zki|dte wd^ kolonistów, kindy nawcft w dobrza 
aagotpodaron-anych Marmoczach^ gdzia 1>Ukup posiadał b6nl^fi- 






— Ąog — 



cye 7 dMi^ch Unóvr wypusicifonych Walterowi, ccceklu^no pny- 
byda koloni:tt6vr ntf^nicckich, aby ich na. tnicj^cu Sbwian osie- 
d]i£> — o CJ^m otwdfcio mówtono, *•') W ogóIa kotofii^acya 
afafmi Br^tat^^kii^j okc?o r. 1230 nie była j^^zcze upor^dkowan^* 
W it OfiadAch ł^»ku|> nte roiał Ładnycb bencficyów do ro^po- 
rz^dztfiild, u 7 usuil (KI n^uwarh lylWo w rrgifurach TjipiKan^t 
0C2ywU4:ie mu były nawet wymicraonc 

'liftmiok DarciewskB (D&rtsowe) na lacbócl od BreWi!>ki«> 
nad <!o[n^ Stepnicą i roilewem u}W Ttawny, około roku iijo. 
w <lwdch parsłłuich liczyła 39 os^od, z których ć <ŁAvrrttC)S£3rch 
&|jvriAr\:fkkh 4 ts kolonijMcyjnych, Słowianie w^miankuj^ się 
w Wotunicach, HrkeA se Słowiańskiej, Łudiiel w osa* 
dxio ^łowiaAskio} na polach Rolnwarda willL*"*)' 
Osady, w kuWycli ^uwtante niit^scknli, bidnych lunti^ficn^W rin 
miały, a1<; i nidniockKi nieivic1o pożytku biskupowi przyno^My,- 
albowiem z nkh 6 ni^ miały taktc bcnoliciów, a o dochodach 
z 10 Inoych osad nl« wzmiankuje &Ic wcale. Wrębcie o ow- 
dzie Trammc powiedziano, ic 14 oały kwartał po^iAdał niclo* 
galmf? RcinMtl, W ogóle zicmi-i T>4rc£r:w^ka, chi^ciaJ, jui miala 
łany wymierzone, al« osiedlonych tuaIo^ a wi^kszoić osad i 4 
bagfeny, przez Niemców założone, docliodów nio pncynotiily. 

Zirmi^ Kiuoka, po brrfr^nch mtJT?«ku:ht w U-<uich Klucz (klutKu) 
zwanych, z dawni<risz^o odedlonia mało miała oi^ad, ni^mi^cka 
ai koionixacya rocwijnla się na karczowinkach dopiero w XIII 
wieku. Las kfucki Kamlerzano kolonijtowa£ w r. 1222 i w c/c^i 
2wan6j iarnow&kim la^cn budować kościoły, rac£Ój kolonizo' 
wać,"*) Od lego więc dopiero czjl^łu poetko w la^acli tych i»* 
ktadać niemieckie osady, 00 wskazuje nazwy zakończono na 



**<) SliTi tHbl. uuLluiu b«fivfi<luiiił M«iniol*c SJ4*k4 viltft. Dmiu TcotouEri 

•un nnlliim bpii«iic(iin m. ^ lu i^r^ ('il^* K>^iiTircIi) c*t 5Uvl» vLUa, nuliunv 
bM«ft6um ti(. M- IT, Nr. 37^. l ^71. 

"^) A. 1211; i]li«t <|>tf YDcłJuff CtulH, |>ctttijdxiu culU fuaiit. In tllvifr 
AnUm {flfne«^i cccletlu l«A<lftn-l;u tp-m doiikbtL ^1, U. Nt. tI^. 



— 4'o — 



łiagfcn. horstt brok* Oko^o r. 1^30 w 4 parafiach 1a$u 
kltickiego lir/ono ft osad dawniejszych -Łłowiańtlctrłł, n 13 Icolo* 
nic&cyjaych. ule jedna tylko OBada Tamowice xwała eic S1owia6- 
ftk^.*^*) Nt«mcy wdzierali się do Tarnowie prxfic co o^aia ta 
Tozdrii^Hfa aw na dwie, Tarnowiec Stowtań«kld znano były jmz- 
C£0 w XVI Mneku. '-'"*) 

O kolonizacyi ziemi ChoctebuJ^kli^ rozpowledzŁeliAmy Jot 
w dziale o gra^itwie Racebu rakiem,'"] do którego zlemfa ia 
aż do początku Xlii mcku nabfala, a gdy prtcTida pod n^tadt^ 
k^l^ia mpklcnburg-skiogo llunryka-Rorwina 1, Słowianie w nW] 
byli jui moaio przycifinleni i w znacfni^ czcAci z posiadłoś 
aJeTOftkicTi wyzuci. O koloEiicacyi wyapy Pole która do bt.Hku;>- 
etwa Lubekskiego nal^tata. takłe w/niianlcowali^rcy.**') Zowtaj« 
prz^sjić do roitpatftenia kcionuacyi liom, na wscViód od jcriora 
Zwief zyi'isk iego i zatoki WysKomirskii^j połoł.uriycłi, 

Kolonijzacyc wschodniej C2ę^cl ksl^^iwa Mekknbur^i^kl^^ 
naju^lnićj popierały kla.^^tory. Dobrai^ski osicdlaF kolonistów 
poio&talych 2 czasów Honryka-Lwra w Iłowie, a otnymawsiy 
w r. 121S prawo sprowadzania i Medlenia ludiri wszelkiej naro* 
dowoici,**^} jcorliwif? riJKkrjtttwi^il kolonizacy;^- w dobrach »wych, 
10 szkoda Słowian. W ni^twielki^j od niego odlegloćd, lałołony 
hyl w r, iJic w Parkowio^ pod Nowym Bukowem, w ifluchćj 
nittgsi:uwaAci I dlattigo fńepTj^yuos^cy poitylku kta^/^tor hi*Tie<- 
dyktytick, który kiciąiu Henryk*Borwin I pr:tcnió«t w r. IJ19 
do wsi Kuscina. Klasztor nazwano Campus Solis <Sonnenkamp), 
teraz Neue-Klosrer, a na uposaienie go ksi^ie przeinaczył: Kus- 
cin, Parkowe, o^dc Marcina, Gusni* Malbodco- 
dorC \Vichniann«9dorp, indaginc Bruneshowede 



mnUlif, W«cir1rak« TiTnmltip, r. 1^19 lak umo, Altlilcnbarg. jŁlrliiiclM* Xl, ^j 
|09- Iftbnccitlcf dci Voi:1ci GrcWdmulUo «bł Jen Jahim i^oi^ijig^ 
«»J Wjlpj fil «T. srx 



4-11 — 



(V zirmi ITowskićji, tud^i^ w ziemi Koftokskiij dwte osady* 
Łtilre zACHos^w Trzybysldwa 1 iidleżały do wlachty; jedna do 
RatiborowicJiiw, druji^a do Ż.y rosła wa.***> Z swojej strony bdAlcup 
Brunwdfd. przcinaczyw^iy na tzccz nowo-uifoloncgo k1a5£toru 
inne posbdłoścł, poirtt^diy lEtóreini mala/ł fiic Waldenha- 
ffdn, oiwtadcfyt, K' wacyMko to czyni, a£«by „ta straszna id£jka 
pustyniA tatu-Ei'^ mc jutudniŁi I aby / przybyciem luJxi witmc^-^ 
<ych, «i*ac?4^pila *ic wt^m windzie nieokrzesanym" (iJtg).''*') 
W lymic czasie Hcnryk-Borwin 1 w ucDC^cnl49 mnichów, którzy 
jsa cióiióyr cjca jc^^Of pT£y1>yw>/y t bnjnAwlkskif^l^u kla^cuiru 
Ame1unf,^bom« osii^dU w Dobrania i pogaństwo \vykorzonill, na* 
dal klaszloroifti Amcłungfsbor^kicniLi dziesięciny w Żatowie^ 
vf okolicy T>4>brani&,***i W f!aiowte slangi kokl6ł, na vyposa- 
łcnie którci^o Hearyk-nom-m 1 prze^tnaczyl w r. 1224 dwio w5i 
^owidA.%kii?: R nd ogo? £c£ i R a d«r ^k i tud^H 4 Indaginy 
przez Niemców i Słowian osiedlono. ..*^<) Mnichy gospodarowali 
wybomift, bo oprócf ciiorcch wzmiankowany cli Indof^inów. falo* 
iyli jł-jjrrłł prj^ folwarku Żatowip rinwij inda^finc,'^') W tyiniis 
Czasie k^U^ie obdarzył ko^idł iw, Maryi w RydJto osad^ Tat©* 
kow«, w p;>bliiu tłowa, z prawem wypasu ^-nWi w lasach przy- 
ległych luj^?,'"') a nicjapomiriał i o mnichach klasztoru liin&- 
burif&ktf^go. którym w r, 1214 podAfowat osadę Ccsctoowc,"*) 
w [joludniuw^j cizciti rieini Plawskt^ji 

Porównywacie połoiunio geogroBcnne wyźćj wymienionych, 
pTtea kaifcia mi^lenburgsktcgo. róinyiD ko^ołom nadanych 



"»! R. 1319. M. V. Xr. *=*. 

■*^) A- 1319 trmnok In AmciM^^b^n . , , pnJwB, iinod tbIio vtx*ai ^i- 

*') hLV. Hu atn 

M. L'. Ki JJ^ 



"•^n et kfrŁii^uics i^4i 



'j 



I 



— ĄIZ — 

c«ftd w ziemiach Iłowakiłj i Roilokski^j* nietrudna zotnratać^ io 
prieitrfe& od dolncrj Wdrn^au-y lu xiu:h6d do zatoki Wyazoudn- 
śk\^i, a na północ ul do brzegów morskich, obejmcwato kilka* 
diie^tat w^i, ktdr^ ^o^taj^c pod zĄnąćcm cud 7:0x1 emskich mm" 
chów, j>r«ks*Uilcaly ii« w o^atiy niwnieckie. A jeAli pnyiłom* 
nimy, te podobnie diiato się 1 w zachodniej cięici ksic&twft 
Mek]cnbur|f!Łk)t^o, w ^i^rmtAcH: RrcAaA^ki^j. Darciew^ki^j, Kluc* 
Ici^ i Chociijbuzkii5j, 1 A& bi«kup!«cwQ Sjiwrryń^kio z nstAxn\sL 
r 1171 posiadało mnóstwo owid w tychŁo wemiach,"'] lody w>'- 
I^Adait! ^Tiyauxi. ir jui 3UŁ paiiawdnU 1 Ic^aryka-Bur w iiiA I iralA 
czicAć północna ksicslwa pokryta byta ii^cią kolonU niemiockidl, 
na wiór których mnichy. panoxv]e i uuni ksi^tęta usiłowali 
przekształcić pozostałe osaiy słowfaAskla 

Na pobdnit? od ^UtihJ Ro/Ułkski^j, ponad irodWow^ War- 
nawą, le£aU li^mia BuTyiiowikg, a od ni<^j na fachod liemla BryU 
•ka (Brillc) ponad Warnaw^ na zachód ot do granicy Kwcfyń* 
sln^j. Pierwsza z tych ziem Już w r. 1171 nadana była bisku- 
powi siweryfwkicmL.^"') W jakim by ctafn^ koloniści tu osiedU 
nie wiadomo, ale w r 1x2^ wzmiai^kuja «ic w t^) kramie ą in- 
daginy, wc7ie£niej prz^z księcia nadano kościołowi ftatowKki«- 
««.•**) W r- iżzg biskup Brunward przeznaczył koaddowi Bu- 
tysuiwhkkfTu dftKsi^ciny w Luftowie, W e I t en dor f lo 
\ St 1! i n ha gcn,^^") co w«ka2U]e po^t^ koloni/ocyi. J^nakfe 
i dokumcnni r. tJ3i doskonale uprzytomnia się, te ziemia Bu- 
tyuDwska mchowywała j^sjicze charakcer słowiański. Na^wy 
miejscowa rzek, :;truinicnii jezior, łąk, lasów, uroczysk nieul9;);ty 
jcdicie zniemczeniu- Kre&y posiadłości ^emskich oztuczaho 
j«s2CM wadtug siarołytnych pojgó i nazw; Wanowe mogiły, 2y- 



^jiiaoao w £Lcmi Llowskići Jo siuit M. U. Nr, LOO. Ob. wflfij n^ t. ll\ 

"0^ W naiUfiiD Mtkiłiiowi uwtryr^tklpntn r. Il^l: JH^nnilmiu Kmm, que 

voc«Ui BaiiHove, M. L\ Xi> 100, 

"*> A- 1334, qukŁuar iniJaflncaa Gcfirdl, MatriDATJi, SlavIi;Alb et liem 

U. U. \T, JOD. 

"^ U- laa^ M. U. Ni, 365. 



— 413 — 

WĄTKÓW ta*. Mochnaiy ^g, Tr7c!tiTiy ł^g, Wocłrowy las, Hcłiy, 
PnedoJy I ł d.*'*) W zitmi BryUki<^) Henryk Borwm I uposa- 
żył w r. 1222 szpital Aw, Antonirgo w Tcmpcintc; ziemnk^ 
postadloi^ci^.^'^) S2piul t^n obwtdzony byl TakonnlkAmt z dy«cfl- 
ty\ ^fo£funckićj l nicule^a wątpliwości* Ic m^rtylko dla chorycti, 
lec/, i dla celAw j;enr>aiii/;«cyjnych bj! polymr^ayn^ W tejh* 
ziomi Warin »ul m)? od roku 1229 n^dcncy^ bUkupa ezw«' 
ryAskif^, 

W zlemł Warnowskl«J, nft po1udnJe-xvschód od T7ekŁ Warw 
lULMry, kUs^tor beni^yktynów w Dobrotyniu. /ułożony około 
n uzj,*'*ł kricwil w Mmym Jrodkv kmju Obodrytów chraci- 
ciftAscwo i kulturę ni^mi^clc^, dorabiał się truLJątku, korzystając 
z Bsceodrobliwo^ci ksi4^t Wodług roboracyjn«]S^ dokumtjnm 
r. 1337 k]a-<t£tor ju£ przcnltem iio^iad^t, oprócz w.si Dobro* 
tin a, ot^ady: Ktodno, Wolframciihagon. Lomno 
i łany w G erdeshAgfen* Opalu; w ziemi Robolskićj łany 
wStłowle; w il^mi T u rn o Łosicez 40 łanami, tudzież 
30 ł<ui6w rniędzy K romomire m a Zwcrticami; w ooa* 
Ozie Mały Swisiow tiklr- łany. Ogromny obwiir po^iAdlo* 
Śc\ klauiomych obejmował kilka dutych jezior: Jawor, Wonro- 
wice WoMerim. Gardne, Boitzer Spandtno^ Łużoowe. - rzeki 
i smifiiietiie: Jagienkę, Milnii:c, Bnrtrmi:c, Gartln^^ które łi|czyly 
wody wymienionych j«ior<**'j — Osady z nazwami zakoi^czo- 
neml na bał^en wakazuj^ ie byfy cnet kolonisttiw założone, 
a te (l/ie^icciny w ziemi Wamow-nki^j były \%it wjjtowad-Eone 
precd r. iz^o, wskazuje to umowa 2awarta w tyinżc roku po- 



***) E. J^S' JcitoT*: Wftnn, DnsciCt Oy*ti^ PAnn«nv, Gimt, LaaMtŁhe, — 

Stiadł«n, Duiniihi, Farmtnitk*. - lity: Sywanof la^ W«linw^ lii, — Mata i ora- 
Ciotka: GuvlciiJLke hiU}* ALiuliikfcl Iuk, TicuUui luf, U^licmrct Dul[c lutfi, FrnluLL, 
J«i»1dI» Warfiw mf^^gili) l^łt^vi, T^ilanihi. M. V Xr. I9S. 

*'») M. U. Nr, a»l. 

*") Tytkci prnn imjtłlLAriilG irnlci*kuwj£ Atoi^ia 1 dokumentu r. 1127. Łv 

***) DokumniL i> i«57 (M, U, Kr, 4&1} pniJ vi|clf<Jcm ti4i^wi>tjrcuijni jui« 
wnikaj |>fui 1'[iil4.. V Cl- Mlc. Serb- r- ll^bjii 1 tli 



— 4U — 



Joeni i PrtfbfitMrcm atJilibargUdBifr 



BnmwaiteB o nragulo 



'Vanicr 



dpoa gci n i d&br adft- 



i T 



potakuni wód, małtt ra^tAiml^t^ | tr*- 



Adii^ sit cifi6 pAmKos 
Lwałf w pc^mAstwk i Lum^oHLŁmiii od — y iyw tt 
*- K9^fte HcmyŁ-Borrai 1 zafoTjrl nlasa "Fmrt^im 
i Ptewy, Ictdre «i»cc NitcDCf obcMdfi. Udńdai^c Fudinosi 

cad dwonJw, nkAił-lcolDBistkiri t UltiiiTtft I ^- 
lekkb stfw,*^ Wariw^ Jeoae {r. 111^) fańte bbU koieio- 

Usbcre paawaJL Omdt. u fefe^ v p nł rfA w i ^ i c^Ad ani 
od kiir^ lc« wB ch Pdftwi aaewyfa «ic ponad fiai^c% 
T om i rtA a ai do UorydkMgo 

Mtrów M jn 




— 415 — 



cłiowieńsŁwft s£ctzy\y kulturę i obyceajc niomicckic^ Alo tymoP 
fiłcmruAnki po wbUch Uiyiiial ^ic w t^} stroiiitf mocno. C^y nie 
w Kkutolc Uigo koloaiftcł niemieccy, ktony w o»dAch sIowIaA- 
skich osiedli, bardzo dlugt cnL$ zatnymali nazwy o«ad tych. bcs 
wszdtk^j zmiany?'^"") 

Prz«chochimy <to w&chodni^j częM k£»^wa MeUenburg^ 
akicgo, CMcdlorii^j przea l^ićy szczepu luŁyckie}^ 

W ticmi ChYisnów, jul Henry k-Bor win 1, jak wzmiankowa- 
liimy,***) n^ul^ł w r, ntn HimryTcowi / Ruiys/owa w ^tosiadlotó' 
lenn^i połowę zamku Marlow-^i z okręgiemt 9 o&ad osiedlonych 
przez Niemców i ^owUn, (jolcwc sadownictwa i karczmę w Ry- 
bnicy- Północna ci:g4ć ^fiemS Chytaniw, po briegu morikim od' 
uj^iA Warnawy &£ do uj^ia Kcknicy^ oCrfynmb w XIH w. 
iiAzwę: Terra Nowa. Rybnica leJala przy uj£ciu rzeki Reknicy 
do zalewu morsklega Tym sposobem koloniiacyja jui w po* 
cfi^tku XIU w. pomkn^a !łic ku brecjcom mor%kini w najbar- 
di!^'j ra wschód wyMini^^tyra /nk^ckiL Ojifócz tego i dokumentu 
r. 1233 okazuje aif, ie biskup Brunward wczeinl4j jul po&iadał 
d7ic!ŁJf;ciny w miricie Rybnicy tudslel w 11 osadach"! ^bagc- 
nAch,"'ł co w<ka2ujv macmy wzro«i kolonUacyi w ziemi Cliy- 
ianów w pierwMÓj ćwierci XIII w. ' 

ZiemU Cirezpiemanow w druf^l^J p^wio XII w. naleiala- 
do kni^i^t pomoT^kicK od których klasztor Dar^A^ki jui w r. 
1174 otraymal ;K)iwfilf"ni*j siwllić w dobrach kla-Vftornych >ri9aŁ' 
jOÓw. X>anów, Słowian i ludzi w^^elkich narodowości i powoła- 
nia.***) Kla^ftor len. opuAicioity prze/ nmicliów w r. 1171^, lelał 
;w ruinach, lecz vr r. 1209 podniesiony przez cyuenów z Dobra* 
otr^maJ od księcia Ka^imirza II w r, 1216 wieś Po^lclh^o- 
fp t pUBtocb^ Giersaowo inaczej Kowale zwaną,***)^iu- 



■_ '*^ 


E«v(. w £chlnucher« BcLtiifc . , 


,.IŁ« 


^ '-) 


PorAw, vyJ^ P'>yV^ ^30, 281 i» 


i. 40i. 


^P »h 


H. U. Kr 4^1, 




r- ,^, 


W, W) N 3^fk 




'"1 


i><^kDiDr«]i T. iii«v Ar tl. Nr aj 


J. 



— p^ — 




fĄ tm* f^f. / w M awt * fCutelrta n v r iit^ wW War- 

*(< /p^lbMMif WfM itauł Ci/ «v itf >iw fl<r. fańn pod mb^ 

|f«j łjUf/U^M i u|M»ftlMkft w r. tub o^ud&m) 

ir */Mt<'tf łłiwufłrtm ttiilow«, n«lkow«, G«nt«ow«, 
flt^fft|fi#fn, liftami w ?. titiowU, KAmUniti, Karowie 
I lAlArtMl \ńtiwU»i^n%\.*'*' / <tr>kamitnlij dotikcyjn^go i potwi^r- 
itfWtUi |ifi«f# l'>«kti|iii l^ninivihrtU w r, uj9 pr»vr i poidadloid 
tmitlllilr, nhaitih «tf* l« JiU wt^dy dibAl^clny urt^g^Iow&nc były 
W Mii4<tii iift«(liM<1i **') AI9 « lymiw cfuto wlwlfę w GuurowW 
)»4. ^ Ml «|tr«wti willi <**"ł — Wr«ftxcie kokmiucya liemi 

t *> Lipknt wtlru||Mj|>uławU I wkoAcuXUI w. doko- 






«H* % Wmmn^ M^««i MMtoMS I^Mk., ICii«tt> i 



M^Vl 



— 417 — 

ónu Ci^ ziemi Czretpwiuandw pnesda pod wluU^ meklen- 

burgnlcA w r. 1^36. 

Z kolei W)rft;ulalc>by Wfi^ó pod rocwag^ mias-ia mekleobur^ 

skic, aIo IV epoc« o której tnówimy, oiiasu w ksic^twid Milion* 
[rgfiki«m ledwie wzr^suć poczynały, mne póinicj utoŁonft 
łtaly; wlakiwi^J więc będzie roz powiedzieć o nich w periodzie 

Ciaso, po podziale księstwa pomi^y wnukAmi księcia Herykfi- 

Borwirm I ^1129^1^51). 



b} W firij)ikii £ Sseftti) in»iiilocką od r 1227. 
DiieJnics. 

Fo upadku władzy duńfikić) w r. 1^38, k«t%£fta mdkfónburg- 
&cy znAleili się w nadzwyciaj szc^c^liwcm poIo2cnlu. Dawniej* 
fiza zale^o^ od księcia sa*iki^o, strzaskaiia przez Danów, upa* 
db na zawrze; potomkowie Henry ka- Bor wina I zyskali «ąino* 
rcąd w połączeniu z Germanie, podlegając jedynie kn^lowi me- 
DUdckiemu. "Dwaj M^rsi synowie Borwina It początkowo rz^- 
diili; Jan w Meklcnbur^u, Niklot ceyti Alikotaj w Roztokach^ 
a gdy młodfit bracia zapragnęli mteć dzielnice ^we. ]>cc£fU> dzie- 
lić się, zmieniać dzielnice, co kilka lat Erwaio, at nare&zcU dyna- 
gtyA rozdzieliła się na cztery linie. 

Dla łałwiejszego uprzytomnienia pod/talów kslę^łwa Me* 
klenburfif^kiego pomiędzy czterema t^ynami fiorwina U, wnukami 
Hcnryka*Borwina L iiz^^tJjO* przedstawiamy rodowód dyna- 
sty i mi^kleDliur^kiej. 



17 



4lS — 



Krak sya Gryna, lifAU R«h&v, ksi%f^ oboJrycki i, 1066 



Bury*ł«w 



T noŁ 



Akbbor 

ii<i-h4.4|, rvi4enŁ 



Oonunlr 



NIM«I k*. Lubłijui -J^ *^i«ł" >«*»/» "J^ "l^ir^ k»łif44 Ratę |t, Raa^it 



FffyliytUw 1 k). 


\VtMiyklinv lu. 


Pu)ft1iir 


^ 


i:irtjpi*iiiin'>« 


tTirunDiir 1 Yfmu 


Id ma 




1 Wulffi^uf lAlB 


uao-u» 


■ Wdroaun 




Ua*-1L«4, 




Hot t n« 




k«< (Jbtfdrjwn un 


fi/wltntnt 1144 


W}#lfell7, 




f ILIŁ 








IL W4j>l4wa. 








Hcaijk-thjntia L 


Nlkl«t 


Kjdui. 




ki, [IL#lElfDll1IVhkl 


hŁ RiKtakikl 


w Pinii 




nn • ![». 


i mu 


[lainiiJil. 




r. HUfldi e<tr. 


bdpotaaiiir. 






Rforrli^liiiA' 












I. IJUlitlM* 

ImhurfłUiin, 



Nilc^ol {Mikoifljl UL 
Ł Jktt iiihtlUkŁ 



IW.1 TTirait r. UiA. 

lLt(KDt?Cl- 



I fh ryli- Uor WIE] 

ijii— ]sm 
I- Edftt duMtŁ 



III 



Frrybyilaw II 






Książęta. 
Cbriefciań&two, hołd i wiernośf królowi iiietniocki«iTiu za- 
pewniały ksi^ictom mokl^nburgskim zupełna swobodę urządw- 
nia wrwni^ir^ipjfu ojczyzny, stosownie do potrzeb ludu, rojcwlja- 
nia go w duchu narodowym i dorabiana się w nesxy momio- 
ckl^j takiego JtaDowiaka. jakie posiadały Coechy, kiórym Kole- 



4>9 — 

lno£ć 0^ monarchy nt^^mieckief^o ni« prx»kadiala utrzyrna^ słc 
przy 5wćj n^rodowo^L Ale potomkowie Nik}oU 1, uwikławszy 
&i% w polliyk^ paibSw niemiecldch^ nie i^jolall wznteAĆ słc na 
Manovn5ku polityki narodowej, bohatyrsk^ gmierci4 przodka I mi 
r/rń-ttwinn cjtłitgsi narodu w jspadku im prł.t^uuAt\^. Pr/yby* 
ćUw 1 i Niklot syn WratysJawa byli jeszcze prawdzimymi Sło- 
wi&riAmi. ale jui syn Fr^byslawa lienryk-Borwin I Ign^l do 
Niemców, a oŁeniwszy się z M^tyld^ córk^ mordercy Słowian 
Henryka Lw^ powtórnie z niejaka Adelałd^ obojętnym »tał Hiq 
dU sprawy ojczystó) i nic nic prttłd.^iębrał w duchn narodowym- 
Ouctol iic ż pow^tku Słowianami, potf^m coraz wigc^j Niem- 
cami tak, i« pod koniec panowania ;e^o cudzoziomcy napdniali 
dwór k\i^l^cy i mocny wpływ na zmianę wyobniJtł^ń. /wyc/ajów, 
mowy i urządzeń iJowiańskich wywierali O Kynie jego ITen- 
ryku-Borwinio II mało wiadomości posiadamy, ale maheAatwo 
księcia tego z Cłirysiyną, być tnole duAsk^ ksicJnicck^, nte wró- 
iylo pomyćinoici dla ludu Uowia^ski^o. Synowie Borwina U 
wychowani byli w ducliu cudzoziemskim. Najstarszy syn Jan. 
w mlodoici wysłany do Paryla, gdzie pilni? oddawał iie naukom 
i Icologicm przezwany, a przez lud władny kaicciem ]anikicm*"^j 
nazywany, byl w duchu Niemcem. OJeniwAzy jac z I^udgard) 
[ftrtneberg&ką, otworayt na o^ie2 dw6r swój dla Niemców t być 
moŁe mowy ojczy^tćj capomnlaf. Bracia j^go, pożeniwszy się 
z cudzoziemkami; Mikołaj III z Jul:^ anhaltsk^^ Henryk*Kor- 
win lU z ZoHą duńska otworzyii paiiom memieckim drogę do 
jiabywaiiia dóbr zieni^ich, urzędów nadwornych i wpływu na 
sprawy księstwa. A ponieważ w kMęstwie Meklenbur^f^kiem 
duchów ie^i»Cwo f^ktadało »i^ wyłącznie z Niemców, przeto nietru- 
dno po]ft^:« jak łatwo było przybyszem doTabia<^ sig fortuny 
V kraju tłowiańskinu Wielkie znaczdnie panów niemieckich poj- 
mował jul Henryk-Borwin X i£^y sprawy waitoiejnze dopełniał 






— 4^o — ' 

vł pnytomnoia d<wtcjników kraju SlowŁaA i Xi€iDców'**) Pbd 
nędem zaś wnuków kni^cia tego ^no^zca^ie panów ntcmicckich 
yztohIo ntezmitirniff. Wprawdzie do połowy Xni w. f^bchta 
£tovia^kA pne«-&lftłA ]e^2Ci^ w ziemstwach, ale n& dworach k&i^ 
t^ych €ud«>zieincy w^ino^U się tłk, bs wahiit-j^ic >pr4wy ksi^* 
tęta prztfd^ębrali w otoczeniu i pod wpływem panów niemie- 
ckicłi. ZARl^dnijmy do s^cecgółów. 

W d^elnicy Parohimtko-ReJDhf»nb«rg»ki^J najmloduy x wnu- 
ków Bofwioa Paybystaw, oirzymAwszy zJemic Warnowaka, po- 
nad góm^ Wjtmaw^ a na wschód al do rzeki Mitdcnky, — tu- 
diieJ nad rzek^ Kld^ mmie: Parchimsk^, Bryntt^, Tury i PU- 
wsk^, zwaną takie Kucin, byt pierwszym i ostatnim księciem 
dxlelii1cy t^j. W latach 123S — 124^ mianow&l hic dominu^ 
Pauchem, póini^j od zbudowanego na kresach zachodnich lamkti 
K«icbcnbcrga, przyjął tytuł dominus dc Kichcnbcrg (iJ40).'"*^ 
Id^c w £Iady dziada, który kolonistów w ziemi Wamowfłkt^J osa- 
dzał, PrzybysUw chętnłe przyjmować cudzoziemców, raieuczanów 
Parchima i Pławów cbdartyl ptzywitcjami (12^5 — 1^38).*") i po- 
magał Niemcom do Młócenia miast Szternberga 1 Gold- 
berga. O^ilatnio przerobiono zo wai Gołczy, Prtybyslaw 
obdarzył prawem parchim^kiiTm w r. 1246.'") Mie&iczanlc par- 
cbimscyt korzyii-taj^c z przywilejów, nabyli w r. 1240^ za z^d^ 
księcia wieś Bichury,***) a nuastu Pławom ksiąic podarowat 
wie* Slopcowe (r. i?j4)"**i i tym sposobem do spełnieniai 
niemieckich A^piracyi sam »ic przyłożył. — Z wasali księcia je- 
den tylko Ratys£ zachował imię słowiańskie i to lapewne dla 
tego, 2e mieszkał w ziemi Crre/piCTiianów. gdz^e na prawie len- 



M.) wyi*j pnjp. Ml. 

•*^ m5VLk| Pliwum t. IIIS (M. U. Ni. Ąit) I FAtLhimnyrl u U3< Hp. 

•«) yL U. Nr, 509. 

ił»J W, U. Sr SoS. 

•") aL U. Sr. J60. 



— 4»i — 



ccm poBUdał wiai Dar^ob^d, pod DAi^niem."') R«*2l 
waMli — Mmi Nieracy/**J — W<law^::y się w spory z biskupem 
s^weryńskim Rurlolfom i uwic^iwsiy go, Pnyby*law pojmany 
póintój przez teg^oł biskupa n^ polowaniu (i^5^^ '& od^yskani^ 
fiwtłbody uipłiicił mcsc/tjTiteiii si^ władzy w sw^J d^ittliilcy. któr^ 
bracia^ jego opanowali if6t. Mi@s;ckaf on w Wolinie aki do imtercl 
{[J70) Potomkowie jc^o tut&U si^ n& obcxy2niG aż do wyga* 
^nieoi^ rodu ich w r. fiis-"*^ 

Dddlnicę Parchim^ko-Roiohonbcn^k^ rozebrali: ksi^te mo- 
Wemburg-^ki wzii^łSttcrnbcrg, — ksł^tc werbiki — Goldberg i Pła* 
vfy, graf &tweryń*kl — Rmchenbwg i Parchini, lecą póiniri Par- 
chim dostał si^ k^^ęciu werl^kicmu. 

DjEidnłca RottoA^ilui obejmowała p(^nucno*w»diudi]i4 czc^ć 
kłi^fwa Meklenbtirgikiego, po obu fttronacłi rzeki Warnawy, 
miar^owictc ricmic Chyżanów i od nićj na południc ct^ w?łcho* 
dni^ /iemi Cjrezpieniandw aŁ do klasiioru OarguA^ktejfo Rzeka 
Reknica od^anfcsata dzii^lricę t§ od poitiadło6ci pomotKkich 
1 raiVskic1i. — Okolice Roztoków ponad Wantaw^. jak wtmian- 
kowaliimy. Jul xa ksi^ia llenryka-fiorwina I pokryte byty ko- 
lonłjami niiimieckiemi. Za wnuka jego Heoryka-Borwina Ul 
(iJJj — ijóft), i/wif>l nirmir-cki mno^ł Mc, W pocr^tku pJino» 
wania ksi^ia t<(go, szlachta fJowUAska licenio jeszczd figuro* 
w orsfakn k3i%£ccyni, ale pófirić} na ptani'&ZQm miejscu 
[awlaja ^ic Niemcy; moiny pan z okolicy Dobraaia Jan le 
inakcnburjfa, t okolic IJargurtia tudzict moiny pan de Bune* 
z innych okolic Jorki, Ilamburgl, Szwcdy i inni przybyu)c ^py* 
;haj% szlachtę ^owiaA^k^ na podrzędne miejsce, Niemcy eiedliU 

[»ll ynt poupilertt, M. 11. Nf. 593. 

'*) R. rs^u: Arnoldui Ar MaUptltnCi. Naeo dc Lcalaia, Hemaoniii Coul (M. 
U.Kr, Sf\A). K, 1341 Jotuaact rtc SukcDburch. KfccTaus delUmburch. Uern^rJui 
<l Iltvn4nu< dc H3lŁta)«<«i« <M- U. Hr. 311^; R- ''49^ Nia'> dc I^tuin, Atiiuldua 
ei Deia*idi]« dc MoIcnllDO, Xhc«iJ«iku> Uoicr, JobaDtifi df Khlckeilorpr. tw^nu* 
«1 rCiciflauK fralrr* d* Btlowts M. U. Nr- 63|. 

f^"') J«lubćich«i r. MekL Geub. X, j. Z4: UkW XKV, «. 7J. Llicb, Cb<r 
Jl« NvhkAinmiD dr% Fu(il«n FrihibTJtw rnn Rrlctie:i>lach. 



— 4^^ — 



się w miastach, a h^^Jc uwig^l^niaj^c ich obycajOt udzicUl Tor 
prcywłlc^ w sEk<Kl4 kraju i sVarbu wła^n^o. Tak w r, 1253 
iidzł«bi}ąc przywilej miastu KCalant, lut^fa uwolnił na £Aws£e 
inic»crAh od podatków, jakie u Niemców, w^Iu^^ Kwycsajów 
mi^^ikicfi, iiŁtnialy.'^*) W dzielnicy tffj załotoni? były irritł mia- 
sta: Kfopelin, Kybnica, Gnojen, StkU, która nie- 
mieckie tylko m)efi2Czań,itwo ly\ri\y. Z wy gaj(n leniem k^l4Ż4t 
rozlok^kich w r 1314 dticinica ich znikła. 

Dzielnica Wtrlika obejmowała tcirytorcję od Srodkowćj 
Warnawy 1 >1Ui]t*nicy w kittrunku iia południa al do po^iadło^ 
brandenbur;3[&kich, a na w?;chód aJt do wi^^rzchowin rjeekl Pieny 
i Dolcń»ktcgo jciiora,"M Tym aposobcm pod wtadzą k^^J^t 
wKrLskich to^oawaly: wi^sia CłcA^ liemi Cine^pienianów i T>o- 
tvAc6w, tud£i«t matę obodryckie okolice: Warny na potooCr 
Turao na południe a Wo^trow na w-^chiM od Moryckic^i je* 
xk)T&. Po r, za4 1156 do diiolntcy Wdrsakki^j przyłączona zOKUla 
JGJi^zG wschodnia «cić dzielnicy Pardiim-KcjchenbereskJ^j, Głó- 
wne oiia^Ła były: Worle i (ru-^itrow, pó/.mńj innp przybyły. 

Plerwaxy tej dzielnicy księże Mikołaj III, oceniony i Jut^ 
Anhalt^ika (u3i), powoby wpływom cucUoiiemskim . oUc^a^ się 
NiemiTiimi, którym pŁerwsjieństwo przed Sfowiaiumi udziela^**') 
miasta Matachow, Maichin^ Penclin, Robole, Ławy 
(Lagę) i Teterów obsadiit NiemcaniL Małachow i Malchin* 
wcześnie obdarrone zostały prawem Łtweryńskiem njs—d-*"} 

Po śmierci Mikołaja III, {1277J dyna^tija wcrUka rozd£ie!it& 



***J A. 1353 tb omni fiiLOCtionc, qat Scbott v<ocatur» licut Dcuteche hAlcnt 

**^} NftdBDid w r. IIJC ptttt MikotaJA w«ljl(ic|;o kUlłCoKiwi Bcodnlucma 

KOtt, BŁ»nwaiiH ■ Woi>trowi« {w nitciii Wcitn^wikiC:]}, tudtieć AVcjiiEitia, Wf tl(«iicuui 
i NWndorp \w aicmi SUiK*'JtkL<t) wikAiul?. Łt vlaiUŁ i^icij %ititjlm sif aŁ do ]4- 
«inr» Di^lFAtkicgo. Xl, IT, Nr, J77- R. ilĄft: tj^iiut inim irrn >f4lc.-]um afi niti d»e- 
■faicl, V dokumtotiff MikaUjk wcr^kicf^ klASbli^fswj Uki^uAłkierau, Al, \3. Sr. ;i^, 

•"J R, ttyj: Hiark l-Tuen, Hitirtc V|olovc, Rcrnr Pli^iirl, aawci Sli»- 
leudotp, I kfiEk^y: Prjidetiur, Itiut muJ GttflKtUII bi^dn, M. U- Nr, 377, 

■■'J Mlutu MB!fl4:boiir<nvl t. 1135 1 Makhimuwi l:]4. M. U. Xi. 4^^ 449* 



— 4^3 — 

się na dwie Imijc: fTi^strowska i ponrhhn^ą, lecz vr Hkutek iA- 
htiTitłt po /an^^oriiowanLu księcia gusirow^lcicgo [Icnryłca prze 

'Tamych synów j^o,'**} linlja ffu^trowskA straciła pof^i^toici, 
ktÓT<; dosUly się linii parchiraski^i około n tiąy Kdi^to 
mmtrhcy, bciV|<^ }u£ z preekonań ^wy^h fii})etnyini Xi<tincanii, 
8BC2yciU &\ę jednak jiochodieniem za eturożym^ dynAStyi »ło- 
Wtafiskićj. Jeden c nich hiiiaiżkr ^pnncep^ Sljuiorum, domiTtu& 
terraruin Werle, Gu*irow ftl Wame*, w przyiomnoicl bUktipa 
h&welbefg^kiego r. i-jtS poleci) notonu^Howi, aby wi^lug da* 
wnych* sŁarycłi ksiąg g«nealocicJŁDych królów \ ksi^Łąt słowiaó* 
fikich, Miwiadciyl, ae on ^BjiUaiar Ł bracb Jecro Wilh^m i Krzy- 
sztof pochodzą z rodu królcwrakiego kśąź^t -lowUń^ikich"-'*"^) ^- 
7 tejfe dynascyi k^^^ pnrchtm-goldenberg^ki Jan IV (ij&3 do 
1375), podobnie jak Jan I moklenburgieki, nazywany byj „Knese- 
Jantke^."'} Ojciec zoi Jana iV. MikoJaj IV nosil dziwne; prze- 
zwisko: Poyghenogłie.'*') 

Dzielnica M«klflnbvrg«kt, według podzj^a r. IJ2^— 1^31 obej- 
»wa}A ziemie: Ddrczewsk^, lv)uck4, Bri*ln4, C1iudKbu2^ki| , 
lekl^nburgska, llowsk^ L j. czcić północno-zachodnia kAi^^^cwa. 
r. IZ56 dzielnica ta powiększyła aic czcicią dzielnicy wy- 
lanego JE kraju Przyby^Uwd, księcia parchim-relcheiibtTrg>ikle- 
a wr. 1J04 przybyła jeszcze uemia SŁaroj;fard2ka/'V dawna 
[emia Katarów, teraz ftlcklcnburg-StrcIiz. Po wygiunteniu dzie< 



■M| Syn Mikobjf IIE tl«n(7k mjal lyoA* H«nr/k4 t Uikol^i, n* kUifcIi 

pŁHJcirKtilc 4iu>jidu*«rJtA v)lx CkiuiM (( «|ji«vc uUu^aIo ii; ŁJuŁfd ładu* 

^eilc^ iv ScUtOKbcn Bciltfigc - . . II. 

***> Dr (rfb »lupt, d« pdndfdtiiu SUuorumi Jihibucber iiu otUcnbi 

***\ Jotmuiiei Aliu Ka«u)iDfk« ItUw l^icoliJ tVi w gcacalozil do1>«rafiAkit| 
Ł p«rcbtifiik]q Jnhf^achcr XI, i. ib, 17. 

4«6cb wftMftw tloifmt. Pnut^lAhK na^ht^alaw. nagx; więc ityi taalc- Ża- 



— 4*4 — 

dx1c2nych k^^ąiąt roztokstcich i Ycrbkkh. do ksic^tw^ McJclcn- 
burg^kiiOgo prEyl^czone zostily: (UieliucA Rozlok^^kA roku iJiS- 
W«rl£ka 1436. ft po wyij^a^Ienm grafów 5xweryAskich r. 155$. 
całe f^&two £ miastami Scweryticin, Witti^borEpem, Bcmd^- 
hnTgii"Tn, Nfłjtytłdnm t Kiywicami, Wł^włn do slcIaHu kst^^<(twa 
Meklenburgekiego. Oprócz tego j«d^n 2 ksi^iąt moklenburgf- 
akicbr H«nT>'k-Lew. korzystając z tamiea^ek w margrafAtwbe 
Bnind«nburf{!ikiem, po inłkniccJu mar^frafa Waltlemara r, 1319. 
ubrał okolice Grabowa pofiad rzck^ Hlbą, a w r, 1312 vrypc- 
(Izlł Danów z Wamemunde i Dtinbclienburga. która al do te^o 
czasu w ręku ich 2oeiavpaIy.'*") Tym sposobem ziemia obodry- 
cktc, od podboju przez Henryka Ltt* (r. 1160), rotdddone na 
kilka cr^^i, które- w H^gn Łru?r-1i wlrkiSw róln^gn Ioau w« 
wig[cdj?ie a<lTTiiiiifttr;tcyi cywilnój i duchcupnoj domawaty, poł^- 
cEyly »ic w XIV i X,V w. w j«dno państwo pod xvlad/4 sUr- 
9.1^ linii potomków Nikloia. Obszar pafciwa tego obj^tl prj^rt- 
strzeń od uj^a rzeki Irawny na w«chód al do ujścia R<(knic/ 
i wmr3M:1iowin Pieny, ydzie mocuy łffóii Dyinin wstTsymywal 
da1«ie posuwanie *ic na wschód kst^^at meklenburffskich. 

Pierwszy k^iątc mcklcnburg^iki Jan I Tcolojr. pncni6»ts*y 
f^zydencyc sw^ i ubogiego i podupadłego grodu Mi/klenburga 
do boE^lefro miasta ntemieckiogo Wismani* znałaś si$ w oco- 
czema ciy^o niemieckiłrm. Syn tcjfo k-iięda Henryk Piti^nym 
(1164 — 1303\ puAciwi^y %lt* w podri^f do Ji;ro3:olimy, wpadł do 
niiiwoU w Kairze, gd^ie ^6 lat (1371—12^7) w nędiy i niodoli 
pr/rp^d^ił, ix krajem rj^dzita Jłona jego ł inałottiŁnirnt s/Eutnii. 
Wykupiony ta 0{px»mD^ ftume^ powrócił do kraju. Pu nim wła* 
ĆE^ obj^ł, na j waleczniej ?^y ze w?półcxc^nyGh ksi^t^t, syn jego 
Henryk-Lew, 7acii;iy wróg Brand «bu redyków, sprzymierzeniec 
króla polskioffo WładysTawa Lokidt^ (t, ijij), pogromca mar- 
graf WaldCTnara,"'^'') (i3i6ł. 






— 4^5 — 

W pocj^tku p^oowanh JanA 1 (r. %2tą — ais) vf ors/aki 
je^o tnr^null się Słowianie; Unisław, H«nryk Warguszcwic 
%Volcz«k, Henryk i Jan Bydcwicci Ciestymir z brytom, aU 
yi p6h\\e\s>iyTrt czasUs przy baku ksłfcU zostawali tylko Delłew 
»%aszte]an chodebutski i Henryk Jasiewicz. — reszta Aamł Ntem- 
cy. albo zniemczeni Sbwiarie, imioru których biblijno-nicnndc* 
kio nie ilazwaUj^ rozróżnić tych panów wodług narcdowoAd 

Szlachta. 

Za prxykłai1em k^l^ł%t szlachta obodrycka zblUata *:c z ry- 
imi niemieckimi, według: łch obyczaju przyjmowała predy- 
Icaly cwl <lóbr ^wyc^^, urxcdy nadworne, na piec^z^iach herby, 
a imiona naradcws »toi^-taftijki« zamieniała imionami biblijncmi 
1 narodowcmi aiemiec3diQL Slofrem ulachta AtowiaiS?^ka, pod 
wpłyvfem dworxi ksi^cego, n1emt!zyłA *ic. prrywła^j czata sobie 
inryobniieiiia o Stosunkach feodalnych, zlewała cię powoli z ry- 
^cerumi w jeden sian rycerako-nieinirtcki. Nit- w.v-yfscy jrdnak 
'ne ssiachty mogli się podnie4^ do łn;icif?nia punów cudzoziem- 
skich. Zalcfato to od stosunku posiadłości licmAkićj do władzy 
ks]ą£ccc^j, Ju?. bowirm za cr^^ów I lenryka-Borwlna T. naf^ywa- 
z zagranicy rycerze brali od niego dobra ziemskie iv po- 
lio^ lenn§, stawali «ic jego waWami* z obowiązkiem suć 
łny swym jjanu wiernie I *łui>ć mu w wyprawach wojennych, 
rmianie słowiańscy mo^ieU zwyczaj len nd^[adowa6, bo książęta 
^dibaU o to z widoków mdteiyalnych i dla wzinotriiienui władzy 
Nie k^ióy wszakże szlachcic posiadła) irodki matoryatno, 
>y mógł skutecznie dcpełnić zobowi^uania icanc. Szlachta, wła- 
(c ziemia dziedzicznie, nicza przeczą nie, według prawa ^o- 



*■») R. IZJI— lii?. OitmiJui claplftt. Grtaiilm <!c Mitfn. GiMUlHdttt dr Hu- 

Fe, Glutenu «d*ocilui d* Bucowe. NicoIaui da Bni««<riEi«, E(z*^«'dui GaUu*. 

L«Jolfu> aiiUTiu*. Gfianlu* L^pol, Yułcwinu* de Lantiudlclc, The^JfłTkui <3c Dy 

re. Joluiin«t itf Bnlcwf^ Hrnncui Pnm, RaJaKuit oipalbitnii. OmJaacatcui ca- 

rin. S«fi<boda d« Hollarp, Bmrbdrdui Lnpm vl<^ hL U. Nt. j6ti| 45J, 

ki, 407- 



— 4»« - 



wlaAsklego, uUcht^ zoscanala, ale godnokl^ stami ry<:rr%kirg<^ 
nld d^Acyta sic.^") Niektóny sjikicbcic«* Kubotanra^ lub £a<llu- 
tywncy aJ^, imuftirTiii Irylt dobra swe sprEedawać,'*')^ straciw-H£y 
potiadloif df*m3^kĄ, fAktycnie tracili przywil^s runowi Kzla- 
chockiemu pr2y&tu^ui%cc schodzili do gmtnu* SecŁęŚliwsi, po- 
aiada^ ziuc/ntejsee niaj^tki, lub [lid^stuj^^ ur/city, mogli stać 
si^ wasalami ksi^iąt, a pncz to wejść do stanu Kxlachty no- 
wego autcramcntu, U y mcmi^cko-iDcklenbuTtfski^i. do ^zercg6vr 
"któT^l ^piRMyli I całego iwiata włóczęgi I awanturnicy. Cl przy- 
byfiSdt 0&iadJs£y w ramkach wurov('Dyth, bawiU &i^ ros^bojami po 
drogach kupieckich. Prł:ociw nim wakzy) jut Jan I k^^Łr; mc- 
k1c7nburgvkt i gniazda rozbójnicic burzył, al« to niewiele pomo- 
gło. Kycer^Cwo ntQ[niecko-ineklenburgskie ^tynclo z rocbojóv 
aJt do XV w. W ktjlts ry<:iTr>ttwa tego utonęła starożytna fulauhta 
»łowiaA^kA, Alady której choi^ w cj^^i odgrzebać usiłujemy. 

Gamby, w dokuroeaUcli c£C5to Gammę, przodek których 
padł ofiara wiaroIomMwa Heoryka Lwa r. 1164, glośnt byli Już 
w X.U w., <:o ivska£ujc nazwa caluciu rodowi na^^ana, kit^dy 
8£lac1iŁA innych rodów zadowulniiiia sig jeszcze imionami wła- 
dnymi, a powióre Henfyk L«w, blor^ zakładników od ksl^t 
obodryckich, nic mógł ladowolntć tią jaldmikolwlck. a wyma* 
gał do^tojni^j^zych obywatdi, ktdrzyby głow^ .sw^ i Ibrtijnjj byli 
mu rękojmia dotrzymania prz^z ksł^cia Przybysława lobowi^- 
nia. By^ mole naiwa Gamba ma zw^Kck £ wyrajem gęba, ale 



'"J 'IłIlLui tryli ifilochU (kcj ni* aniU«y) RB^tborowicw rolnicy w >i«nl 
Nr. 3H. 

anekt tif pnv iwycłi na u^ci te^vi llontlum, M^ U. Kr 3Ss> Wyniitkjwc (|o- 

DłffUi^tkicfio odnotnyctł. Tik, kMAclaa <JjDiih»ki lU>chilt ^lotnebuJAC pKin^diy 
nd poilriM <1q fh«ml Śv^ ipnrdkl v i, ii3? k]Dt£Tarr><vt [)AT|;uA«t]«niu dobri W|. 
(un i C!ob«(»o¥ro (dt D, Nr. iZ^), nic opića Ujo lAdluJ;^! "i^. Pri<hi »ya jcyo 
DobiełUw tatauooy Uyl wkś BrAl[» »pf(c*J4C c. IJ]C, Ulic kUi£torovl DtiiruA- 
iki«ii;>u, •( <A« vndie« vUi4 prP«u> J«biea pjttii MoIt^nC, ^L U. M«, JJ^. 



— 4=7 - 

dla czc£0 by całemu rodowi pr^yslu^w&U? Czy nk b/ta a* 
woFAni«>tn (prołrlaniatio), basi**!!! rodu JAłc u Polaków^ Twi^r- 
dn6 t^o nic modemy, bo o lawołAtiUch lub hasłacb rodowyclr 
u Obodrytów Jtadnćj wiadomi^ici nlft {709iad&my. NLe molcmy 
wi^kie pnrypu^ić, aby ich nigdy nio było. Jedn«go sici<tpu, 
jodiukowych obyczajów i mowy z Polaiumi, ludy pomorskie nio 
mogły Oli nich ri\^.nić si^ iisirojem rodowym. Szlacłita obo;lrycka 
zd swej wojownłcjitij buty, krewIcoSci i w ogó!« charakteru, ku* 
bek w kubek ,v:Uchu pol.ska* — przybierała imiona własne^ U- 
kin *am^ jak u PoUkr^w, ^pte^iczn]^ je na spcwrih pol*%ki: Wan- 
cek, Cic5Zyk, Darffasz, janok i u d» Eamiant Wanchiw; Waclawr 
Cieiiymir, Dargusław. Jan, — c^yiby w wiekowych bojach z Minm- 
canii niewylworzyła hssel rodowych dla jLwołjMiirania ^ig w bo* 
)ach» lub ciemnościach nocnych, podobnie jak u Polaków? Ustrój 
rodowy Obod rytów, w <^i^u strasznych \ długich najazdów 
Niemców i Danów uległ wprawdzie rozbiciu i rozproszeniu, ale 
Didctóre rody luogły ^ic ocalić, utrzyinać na rt^iej^cu i prokla- 
macye rodowe zachowai^. Do lakkh zdaje się ród OambAw. je- 
den & niewielu ocalałych od poj^omu, naleJtyć. Kod ten władał 
obswrrnł^mi dobrami w ziemi WerNkicj, Henryk Gambii byF 
btolnikidm księcia roztokskiego i w^rlskiego Borwina II (liJÓ^^^*) 
potem księcia werlsktcifo Iblikolaja 111 a£ do r. iz44-^'^J W końcu 
Xni w. zjawia mc inny Htmryk Gamba (1Z65-- iz^z), w orszaku 
księcia werlskiogo.*^*) W XIV w. słynęli bracia Chocimir i Hen*- 
r>k Gamby (tizo — 134 O' J^"- Bartold i SubekJn Gamby(ij30)-"') 
W r, f3jj Henning Gammę ki^ap z Górne sprzedał iz hof Fri* 



"') R. 1336 ileaiicui G4Uitac Uapifti, <vri«« M. V. Vt. I3S- 
^ R. 1333 Hmhmi Gamba. M. U. Ifr 410; R. lajB: H, Gimlw d^-r 
pi/er. M, tJ. Nt. ą^oi R, 1144 H, Gaimacn d«pJer. M. U. ^u y^i, Jj;, aIi pity 
tudaniu |]r£FŁ blskaju Bru^iWiifLli klu£(urowL Z>obrutirAłWiciiiu tHUŁujZcj|t:Ł r, 13J4 
|if[Dt4«ia Heoniufi Gamiuc diiipirci* iftuha r^Ću oti Henryka Gunby, 

»•») H- ij?o— 1341 (fłif« fłamm»; R. ijio Johanne*, B*rtold « Łabb** 
lisa* łfftiKs Jlcii GamiDcn. M- U. Xr, SŁIO. R. i^J^ Hiańeut ot Gotfafimknii dictJ 
GimrMn. M. U. Nr. J675, 



- 438 - 



%ur^vrŁ i przyj^t da fiłę obOT«'i4£ek poloVf'y słulebnośct na utrey- 
nuinio konU wcjcnn«go.""> W r, ij6i wzmiankuje ?ic pant 
Sławka, m«ka Tiedeke Gammy. Gamby nal^leli do tych rycer- 
skich rod^w, kt6r« w r. 1523 podpisany uniif. a w r» 1571 p«yj- 
tfnowAty mlml w un^uluwdrii; Eiauki IuL«rskićj w ksicsiwiR Mr* 
itlonburg^kiera.*'*) MinUter meklłrnburgski Krzysztof Otto Gammę 
pracowicie zebrał grenealogię rodów szlacheckich w Mcklenburgu 
w r 1775- 

Oarga«i* c^yli Oargoffswy moim j?idmianio w okolicy Idftss* 
toru Ek^eńskięgo, xv Wanincc. w Xni i XIV w.'*-^^) Ród ten 
sseT7y\ się daleko na ww;liód ai do Pomorza i dobra obszerne 
^posiju^ po zachodnio] stronio Moryckidgo jt^iiora, w dzielnicach 
wrrl-tki^j i rO£tok»ki^]. Hr*rryk Dargasz n^li^L-ił di> orN/aki> kj^Ic- 
cia Mikołaja verIski«go w latach 1335—1548, byl paodniejszym 
obywatelem i kasstolancm robolskim, jui w r. IZ4J-'*'"| Chotan 
l!>aTga<d (r, 1273S'**) "Wolrad Dargasz ujS^ — iJ9fł,'***) Chncimir 
Darga*! (1373— I aS^)***) w dzielnicy werlski&]:^ Hormaii I>ar- 
SO«taw w orszaku J)orwina księcia roziokskiejfo (r. lajzł,**^) 
W następnym wkku jeszcze kitku DargosJawów 2 imionami jui 
niemiecktemi: Henryk i syn jc^ Hcjne {I3^j), Werner 1354)"") 
i Wolfad ov^utiii X rodu wy^A^Jrgo w f. (Soj."^ 

Priybory inotni u&mianie w okoJicy ^faZachowa i Robolów. 

■^^duDi ^iniidii dnriFii nalii rl m^flrit fiu^tnnbuf (f«Tiiun^i Gammo At Gbornc 
> . « Je htm* villi Chf/mc ficut ndofiktitlLle:. M. U. Kr. 7^^; w T. XI1L 

■^J LIacti, Jahrt>iKhFT XL Vericii:hnlti it» ■ntklefiburgliclit A^eb, 413 
dc 466, 

»") l|«(.fyk DłtBW. M. U. Xf. ^U, 414, ^ij. +85. S>Jt M^- IS". iS7* 

du toku 136a. 

<**> Gotbłdoi riiIm D*r£a«. lU U. Kr. ijoo^ 
Vor1)diEi IHlifM. M. V. Nr- 17^1. mc 
Chalimai Uitebł M. U. Kr, 1814. I8j^ 
łlcnumnia njiEhnldui. M. U- Vi 6S}t ćfl^ 

•w okolicy K]iBftrva Eld^ntkiAfa. M. Xl* Nt. 7950, 






— 439 — 

Oli Jjiro4]iwA posj^edł Pr/ybor (u^4), od Pr^ybor^ Jarosław lu* 
£jt«j2fi robolfiki (1250);***) oA ka^fi^Iana poull: Przybór i Jaa 
£ Robolów.'*^! Imię ostatniego Priybora potomkoiric jc|^ P^cy* 
jcU }ako na^wc rodovk'ą. Od lego czasu ijawiaj) się: flonryk 
Prtybor (1500), Jan i Wtcke bracia Prrybory (■3i4)» Henryk- 
rnybor 035})- ^ <x^ nieb w okolicy M4hUchowa pouly cwbne 
domy Przyborów: z Kargowa,*™j x K«lGf,*"k 1 Grabienie,"*) 
z Popeotłna,*"! Ród ten kwllnąl je8xc2« w XVIII w,*'*) 

StojUmry. W or^^aku k^l^cla roxtok»kiego Barwma II w r.. 
ia2t w/miankujo się Jan Stoj*Jaw, by^ moJe ten sam, który 
worauiku tego£ ksicci^k w n uio ttgurowal pod imieniem Janka 
Stc^iJawlcia.'^-") W pierwsu^j połowie XTV w., w okolicy Roz- 
toków 2nani byli ziemianko bracia Chotant Wancek i Mikołaj 
StojstawLCfln*''^ Ród ten lic£ył się do staro^nych, miał w^i^- 
tofii w XIV w. 1 naTeiał do tych, które w latach 1523 i 157J. 
przyjmowały u<kiat w utwierdzeniu nauki luterskićj w kdtę^twie^ 
M«k łcnbti rg*k icm. ' ' ') 

Cleuymłry. Wlateiciel dóbr Bre^ylasu^ w okolicy klasztoru 
Campu,<i SoU.*i tSonncnkamp), Cieszyć podarował w r. itM temut 
klasztorowi saetć włók ziemi.'-') By^ moi* t('n Ciesiyc }VHt tym 
samym Cieszymirem, który w t. 134^ wzmiankuje się jftko wła- 
Adcwl dóbr w okolicy Iłowa? Synowie jt^o Antoni i lUuryk 
Inid mlftli o»obnejfo nazwibka, a tylko cynami Cieszymlra slf 



Prlietbenuh, JiiratJAUi fJiui lutia, KltaplUp fwn. UiUuniJłrłbuch Ki. slfl, J^?, 301. 

*'*) Circa i^^o Pri^ic^bur lilim domini J^ratlai diclL 4« Robc]«; t. 1174 
PrlKctwT^iEł cT Johanneł ttairt* dc K<»bek. M. U. Nr. uSj. 

*^J R. r3j; P(y*c<bqf a* lC]iEirePiv. M- U. Ni, S3^^t *- <33S ^'- 559^' 

*")J R- USi ł*r)*;<bai d« Kcllc. M. O. Nr. 7450- 

>^ A. I|»ft frncsbiir Ar Giihrniiit M, U, Nr tblB. 

'*^ R. 1311 łlcaika« et KcaJncuB PrUcabar de roppaatyn. AC. U. NT' 53^6- 

•**) jAhrhPcbor nif Mekl. G««cb. Xni, ł. ttl. 

«*) M. U. Nt. 35fl i 3'J- 

***) K. lito OoLcn, FciicrUc. NlcoUvi óktl Slo)«lif. BL U. Nr. 507J, 

•*>J JitbrbficbH tur MvUl. Gncb. XI, i. 4^1, 

*'*j A' l^t in TJlb B17HU1 , -. HI m«fli»OJ * S1«*o qaadAED TbciuUc, . 
U. U. NY 4JS. 



— 430 — 

^wali.*^^ -^ Byto jcszciG killcu innych Ciojuymtrów. Z nich jc- 
d«n Duu-s^altfk khicciA Henryka werlskwgo (r udsi.***^ być 
moia ten eana, który w r- ijoj był ftdwokaiem w Gusirowie.^*') 
Henryk i 1-udek CicMymiry liemianic w okolicy Malitchowa 
1(^13311, .. RiSd t(>n wygasi około r. tjoo, 

Jeti«w&M< Henfyk Jestowic figurował pomiędzy dostojni- 
kami mekl«n burskimi pr^y potwiertlceniu ytnez bUkupa Brun< 
■warda koUegijtty fiuslrowskic^j (r, (Jic),*"") pófnii^j w or!ft7alcu 
k^^ifcU Jana i w latach ij6o- ił6j,*") By! jc«zcze w orszaku 
księcia ronok^kitr^fo Mikiitdja WeTn«r Jestrlu (ij8(j|.'") Ród 
<en w okolicy Nowej^ Oiorina i Bolkndu wzmiankuje się C2^ 
sto at do XIV w,; wygaal w r. 1514."'*) 

Wszystko lo rody .^Urolyine, które aż do XIV w, ni« 
przyjmowały predykatów od dóbr ewych, — Podobnych rodów 
było wicc^-j, aJł- brak iródlowych wiadomołci skrywa je pncd 
fiami. Tak, ka^anHanowi^ robolscy: SUwocifjch z Matacbowa, 
Chocimir, UniAfaw, którey lat 20 t g^^ (133*— U57) stali w or- 
szaku k?iiccia wi-rlNki(^gi) Mikołaja,***) be^rw^tpienia nate^Łdi do 
starożytnej silachty, al9 i jakichby rodów pochodzili — nie wiemy, 
Luźnie wzmiankowani w dokumentach: Bydewice, Warguaic- 
-wice,"') Jordan, Henryk Gruba. Wolczek, Wanciaw,"*) Otto 



"i; "- U- Nr. i»»i. 

'**! I)c»ritu3 >al<*i£. M. V. N>. s66L 

"•■J M. VI, Nt. ^15, 910, 93ł. 

»") R ia86. Wcm« Jwcuriu M. U. Nr, »Sj«. 

<») jAbrljlichcT mr Mekl. Gctch. XI. >. ąąB. 

IM) ^ d«ltaTncD|jch od r. liyi do 1357 miliUl dg RobBle, cutollifii da 
łlobole Ni. ^Ji. S4I' 

Iłi- J$S; I. iaja IŁ Wiiffołsłoiti, T<«Kiniuut lala cjlb Ni, 397* 

'••J R. 1119 Jndbmii mile* dt Włir!o, Wniicłoi*, Niwofwk. Sbui, M, V. 

K>- JS^f «■ i^35— iai7 JOrklar^a*, Htfimvi Crub^^, yinilaoi, M. U, Nr. 433, 435, 

46j» 464, 44Ct; r, tl6i Yijlcic* Yohcco Sr, 451, tńy 

*■*) B. n38 Olto Suk«k«, V«ncłCD, Tr^bimfr, Gidwirgul^j, Vo^ R^ 
-tii. Ni. (Bi, 



— 431 — 

SuIttMk. W*T¥>^k, Tr^boTnw, Raiy«.»") RacławSung«(Sianko>) 
i syn jogo StengĄ R^cław 2xr}ce (Z4j^c >)."*) SulisJaw armi- 
gor,"*^) MAS£ek, Trose^^k'^^ i widu innych, wiyw^m na świad- 
ków watnlejuych c^yfino^j kti^i^c, h«z jEapn^fOEr-nU do lartachty 
ćiicdzicznćj nnk£oć mu^tctt. k]c rodowody ich aic ^^ nam zn&n^ 
Pod kojuec Xiii w-, \^t\y predyk-ily od dóbr wdi(xl/-iły w uly 
vao)e, zjawUJ^ sJę: Chodmir 2 Rjeoc^towa, pod Dobraniem (iJ70f 
i Otto E Rzcczow4 (ugi)/'*] J^ro^ław i Radomir brAci& z K4- 
lantii [MxJ D^rguniem (1J71)/*') -Sobisiaw z *yn»mi Janem i Sul>- 
kiem z Pustelccwa * 1335— 1550*.'**) CioAZA z Cx«rmna pod Buty- 

Sserejn szlachty obodrycki^ dop^^łnioly »:c jcsicic £a cuf 
»ów nippodkglo^tri panami ^owiaAsklmŁ i innych stron przybj* 
łymi Do takich nale2^: 

Panowie z Hswelb^r^t, prawdopottobnlu potomkowie kftEo- 
cia Wiiykinda, wyg^nani prcc£ Alhrcchu Niedźwiedzia w poło* 
wi« XII w. Z rodu t«^ bracia Cliocimir i Jan figurowali w or^ 
SEaku wnuków księcia Henryka Borwina I (r, 1219); póiniój ]a^ 
ro^ław i Jan bmcia w or.i^aku Mikołaja wnrUkicgo IW40— iJ57X 
Jan / Hawelb^rga był ka^itelanem robolskim (r tiĄi)."**} Pói- 
nićj Cficnkowie rodu tego no&i^ już imiona nŁemi«okid: Henryk 



r. 139) UatiilBHt kU Z4d<4. Xr. 9iT> liS-N 17^'. 3l6a, 

*"<) TL ligo Sutiiltui ilłccui Moicwc , .. Brml^Tt. Kr, 3tJkK 

«> B, ti;i Miitkt, IrHtnilJ. U, 17. Nr. llJi- 

"*) !t u;o U«tfBU[«ł Je MiUoc (Ni. 1199. B. 1191 Otio <]c Blijowe 

W) R, ta?! Jncfttjiui mWt* J« JUlut 1 bni }tęi> R«iUnuriu U. U. (Ti. 1134, 

^'*) R> iłSS Joluanitn fit Zubbiku fnirn dc Pntirkawr. untijctl. iiyaowle 
doniDum Zvhb(4l«Dm Aą fulfckcwr, r. 1350- 1J&7 Sobk^k* d« l^llI«ORt, Jahr, 
IjikłiEr fiir nickl. Gocfa. XI1Ip 1. i£)— C 

■■") R. 1340—64 Ivtif vaTi ttni% t^Ot vm l^Strun* M. U. T, XV, 
h>. 93 ( [- 

^^ B. 13)5 tWr>Uv von Vdo<. U IT. Kr. »jB6, 

*"*) ^ 1137 Gotłmcrai «t fobAOfltt frAtr«» <1< H»alber«h£ t, il^oJorcibutŁ 
l^l^l luu* JvhAnA«B; r. LI43 Jo1iiab» d« H^uclWrch nMclUam d« ll^belc U. U. 
Wi S(4. iij. S>3, >ł": '. 1IS7 Jłi«Ij«U ft Jołinotiet łe łUacIbercb- M U, Nr, 789- 



— 43^ — 

i BarOld bracia (i2jfy Hcman x Kawelberga (11741:***) Jan 
i Milci^] bracia * ko^cu XIII w.***) 

Panovle 1 Ctiocłebuiii, ród których staje się ztunym od l>6- 
tlowa kaMtcIana chxicbufskiego (1218—1249), pieTW5«>f7cdn6i 
oKobi^ttoAd i)a dworw k^i^^t inek len burgsk ich. Bog^iy i wpły- 
wowy pan Deilew mi^ herb jednakowy z herbem panów Pod- 
bóre^ich (Putbu»)» którzy z ksiąfąt raAakich pochoddli Z tego 
badacze wnc>!u:^ 2e t l^Kti^w taklt? / dyna.<«tyi raiV<(ki«^j pochew 
diiL'*') Stal ^g OD bardzo gtoinym 1 powodu na^t^oó) okoti- 
ciooid. 

Krewny Detlewa biskup wweryńskl Brvinward, oburzony 
wdiłerstwtcn do dyccczyi jego bbkitpa kamicńskieg^o, ^przymic- 
Tiyl ijc z ksiycirm Inf?klrł^Lbu^g^kim Janrm 1 w r. ijjf> w cdu 
odiyHkania spornych mieJBcowoŚci i zabr^pieci^nta sobie diiesl^- 
ciny***^ Pomiędzy waaaUmi Jana I przednie mlęjace trzymał 
Dettew i Chociebu/b, który t innymi rycerzami ucf^^tnkzyl. 
w wyprawio wojcnn^ pr^ociw bisJcupowi kami^fńnkiemu. Wy- 
prawa poftzła pomy^itie: rjcerie lueklenbtirgacy zdobyli nietylko 
kraj Cireipleniaiiów, lecz okolice za Pien^ I Tnebobi, miarwwicie 
ŁoMCc, które wówctas pod wlad^j^ ra^iska zostawały, W zdo- 
bytym kraju ksl^ Jan 1 osadzi! na prawie feodaJnem rycerzy 
swych. Detlew otrzyma! Łosice^ z grodem ukiejłe naiwy, po- 
dobno własność przodków jego, 

Por/^ttku};!!: nubytj^ posiadloifi, Detlew w pobliżu grodu za- 
łożył miasto niomieckio Łosice, któremu nadal prawo lubek&kie, 
Synowie jego Wenier i Henryk jul w r. 1248 — iz49 mianowali 
się panami Lcjslc, a po imlercl ojca {"f ia4*>) Werner zwał się 
rycerzem z Lonic. Wzmiankowani bracia byii ostatnimi dyna- 



'") R. I17J i 1374. 31. U. Vr. 1383, tlft4, 1314. 

*^) B. iJ^S JohJiaaci tt £<ficoUu> fiatiw de H»udbvicb; 1391 Ji^fa«iinvs ile 
Utodbcrcb IL U, Sr 17S1, mo. 

^^■J Akt pnymłmi biihnpfi BtanwRi^ c lutfCłFmJucm 1 i. iijfr. M. U^ 



— 453 — 



Warner umarł f. 1371, a Łosice w koAcu Xm w pod 
wtadeg rań^k^ podpadły.***) 

Buiowle Ui S tiwi k tilngi spokrewr^wni z rodf-m D«il«wa z Cbch- 
cMttifaLdaH %ic pomać w o«obid Ltidelu i Botet 1143—1149.***} 
Ród ich pr£^niói>b3y «c bftr^io djbwno 1 "T^py Rao/ Da fiUły 
Łfd, ml»ilu> vp wMłiodnMj ca^ici d«mi LoeickUj, w okottcy 
Grifliows t hctyl eIo do iiAJdAwrueiuych w knju, a herb miał 
j »dot y p pochodi»)ia i herbem rodźmy Mn Igą r, dobm kcófij le- 
tał)r obok Sbu<?k«»toTp, w pobfiłu cra^tta Rac«btirga. PrawKk^ 
podobnie, panowie le SUuekcstorp, prcyi^wuy razem Ji Dello- 
w«ro d>ocu-bui?»kim ud/i^ w w^pr&wit? klęcia Jana ! r. 1236^ 
poio^tali w zdobyti^ okolky raiom z innynu ryc«nuni***) P6- 
iai^ wfmUnlcowuiy Boho i synowie j^o LudolC Jao. B«rD- 
bord 1 dalsi pocomkowip, 20«xaj^ waflami ksŁ%t)t raAskkh. raia- 
oowaJi »c al do koAca Xni w. panami t^ SUockestcrp^*^ 

To co wyt^ o sfbcbcic obodrycki^ poiricdńarKi, da^e «iff 
«KdcK V iufit§pu}^y «po«ób. 

Najmniej ^lAchty obodrycki^j maidowało lĄc w dxBe!nicy 
ksŁ^a m^kWhiirg^kŃ^gn Jana !. dwrW ktdngo jiU w pterwat} 
połowa XIII V, miemciA}. Trochu wigc^ G3^achty m^dujemy 
w doolnicy księcia rottokskiegu Borwina Ul, ale najwięcej }t^ 
«e«ui« V djwłnicy kmiecia werbkkgo Mikobja UL xwlas4c» 
w południowa aV0Qtc, gd/tc mnóstwo jcnot i pn«c ni« odcięty 
od mazty k«lę«tWA MeUenburifsk>eco kra}, [ak zwany Steu- 
risch^n Winkel, w kióryna WerUnie zbudowali w końcu 
Xni w. CaAtrum Wendca iWrtdaihŁ^^y*^ W tym zakątku 



htmt* ^' &Ak* - ^ Bnucnfitei ic Lokt. 3Ł U: Xr. jj^i 

"t O pob««WM«lf ^aoów M Słnaft«*aoni 1 Didawi cks^MiiUM 

^ W i4kminmMtk t. 1^5. lit*. 1»94« i>«5* <>M ritBfla. Ph— w, 

thk. T. u i UL 



}aty luiAflto Robole, ka^jttcUrami którego bywali w XU1 wieku 
bftmt Slow&ankt a sdacbta utdiowywdU iirtitjna ^lowm/i-Hkie ji2 
60 polony XIV w, W ogól«, w 163 ciecid kraju: fyu^Hol Mo- 
wtai^ski^ naidKiWi trrymal f\c w ciysio^ci.*"*! 

Kindy src fi/Ucłiia oboJryofcł pocffla wynarodowią^ I ^a- 
chodztU watpUwoAć kto do jakiej się narodowoicł przyznaje, 
w 6v;ciŁ» dla o^nacienui pochoil/^mii ^towiań^kiffgo, do imienia 
o-Łoby dodawitno ■ Sbu«. lub Wend, t. j, Slowi^tnin, Tak w 7i«tii 
Ibwski^j wimianlcuje aic w r. u,ij iiUvu& tgutdain The&siu^ 
w Łiłfmi DtłWiskiHJ r. ujj Ołnr*iiu> SlauuN kulu Ru/iukijw 
w r, 130S JacobUK W»nt monocului; 3 t, d. — Z^ j(mkm^tci«m 
Imion słowiańskich niepodobna jut odróżnić Słowian od Niom- 
ców« tern bard/i^j. Że \ nazwy slowUA^kią pud wpływem rnowy 
niemieckie] pn:eksftatcaly %ie do nii.f>0£nania. lak, ^nany w ptOT" 
W9CĆJ połowic Xiri w. uUcbdc Wok^ck, po nicniKcku Vcl- 
ceko, w drugił^j połowi<t tego2 wieku, słynął j«* jako Fokeke.**"! 
co dla niektórych pisarsy dostatecine^ aby Wołctkowi niemie' 
ckiff pochodwniff przypinać. 

Miasta. 
Kupiectwo i 2flgluga «1ow*iaAf^ka po br«'g-;trh mona Baliy- 
cki^^ TOiwijały się od me pamiętnych C£a^w» U Obodryiów, 
jako slaroiytna [jTxyMań kuptt?cka. ;«łyiiąl Rarog, po zburzenia 
kiórego prz^i Danów w r. 5o8, niejsce j^^o /^jał WwligArd 
iMł^klenbuT)f)» cckoUiek w oddaleniu od i:atokL Wys^omir^ki^ 
|>olo2ory, A gdy podcKis najazdów Niemców u' XU w. WeU- 
gJLrd upad), w ówc2as Ic^cy przy samej xat<>cc Wyszomir 
puilniósl »ic do iuac^nia miejsca handlowego I ^amufnego- PrÓCf 
t4^o ^gluga i kupiectwc znajdowały be/piec/ti^ i dof{i:>dn^ C^y~ 
stań pn^y ujęciu r^oki Warnawy, — w Ro^C^^k^ch. Tc dwa mia- 



lamo, olfłlalfko grenity ^fafli^^lhll^płl1l?J, pny .IkuIł? t l<iilł«Jinf Jo mLatti WilU 
stok |~Vr]rtckłC]}. PAlfi nupf w tktirmtfcbrTa- BeiliJft. T- fL 

■OJ Boli « Jahrbbtb«f f. nwkL Ci^tch. iM— to. 

«mJ R. lajt. WalCiic t)J< U- Nr. JS5): t%bi, Voli«c<i. U. t.^ Kr, 96J. 



- 4S5 — 

«ta były najw&fukjszymi w k9ici<tui« Meklenbuc^kiem por- 
tami, bo jnakomiia z łuuidlu, ^glugi i bog*icŁvm laibi^k^, j*-.hxci« 
pr£vtl upa<lkiti(n kti^a Niklota L <r. iioo), do gra^^^a Rac^- 
burg^kiłrgo iirz)ł^-/oni| Jto^ula-***) 

Po upftdku niepodli?głoici Obodrytów. cudioiiMnty zaprjt' 
&uiii pnez władze niemieckie, ^pie^nie o^i^dali na jicmiACh 
obndryckinh w niic;JM:ach, ^dńf: pnxin>»l i ki;piecŁ«i'0 zape- 
wniały larobek. Wy^somir i Ro^iŁoki napi^łnily ^ię w króiktm 
cja&Łe Niemcami, Danaoii, Szwedami- Norwc^mi i innymi ro- 
lnymi pr/yby&aamł * zachodu. Niektórzy priyhysie osiadali 
w miejscach, j£dxi«: 9łc odbywały tarj^ rrajcicici^^^j vf podgrodziach 
wik^mi JtWAnych/") a kony-^tAJąc z powoInnAci k^iat^Ł me* 
kl^nburg^ikich. urf^/ali tif według władnego obycxaj(i i dohi* 
Jftli się przywilejów, które by im pitewagę nad mi^JMow^ lu* 
dnt^i:Ż4 f4pi-wiiiJy. Ubti^lwo w kraju -AycEeAc/Łiiiym dluguIctUii^ 
wojn^, upadcfk przemy^łowo^i i kupicctna, brak wWelkiój kon< 
kurcnryi ze strony ludności dowiaA^tćj. \t'yni:<2C2onej i ro£picr£* 
chłój po labach [ niedostępnych mlłejsoowo4clach, ułatwiały pray- 
bysM^m utwierdzicie sig w mi<fj>£aGh osicdlenta. a kftij^lcia ra- 
ói\ byli powir^-ks?.yć docliody swe ut w/rostu pr^temy^lu i kupie- 
ctwa. Dbat o to sic^eg^Inie Henry k-Borwin I, £a panowania 
któremu słynęły miasta: Chociebui (Gadebusc), obdartone 
|>r4Vk-crin lubpk-^kilr;^ w r 1215,'") — Parł:hini i Piawy 
{122$ — 1 ^35) , obdarzone prawem łzweryń^kicm.***! NaMb^pcj 
Borwiiia I. potwierdzili w r. 1128 oadaae preez niego prawi 
biweryAskie miastu G u*i t r o w o w I,"*) tudrlet obdarzyli Ma- 
tachow roku 1233*^*) i Malchim roku i^j^ lakJe pra< 
weoi AJiwcryfekicm,*'*^ a Goldbcrg r 134^ prawrm parchim- 



*«) W,WJ prtyp. 7^ 

*") M. V. Ne, Jłs- 

;*»"i Parchim roku iat6-;. M. U. K JI9, 3*7. — PU«J K-ko iJi^ 

f*") M, L'. Nt. J^^. 

[lł») XI. U. Xr. 4i3. 



- 436 - 



skł«a."^i Około tcgro czasu EatojEonc były miasta: Sternbrif^ 
PencHn, K^lun t i KroŁ>elin, p«ywUeje których potwier- 
dxUi kti^i«U: Borwin r^tok^Ici Kalanui (i-!53).''*) * MtkoJa] 
Worlski PcncliDA (r. uój),"*) Kropcltn jako mia^tto ?^'iial jui 
w r. 1^50.*'*) — W ^rugi^ polowie Xni wi<*ky powr«aIy mia- 
sta: Rybnica, Gnojen, Salta (Sulzl w k&i^&Łwid Roztok- 
»kif7m, Robole. Kago (Lawy), Teierow w k^icstwi* 
\V«rUkiem. 

Ro£g:loa uybkiegfo wzrostu i wzbogacenia się miasta Lu- 
btfki. a przjtem w/in;i^aj^(:a \m w poi^^tku Kni w. że^liigsi 
po mortacb północnych, pobudjcaty cudzoziemców do szukania 
sccec^cJa w nowozaktadaDych miastach inek]enburg;»kich, zwłasz- 
cza nadinorskfcłi. Interesy ia& ksl^jąt i powolnoió kh dla cu- 
ózczitmtóWf zapownmjac tymlo t^wobodę urzi)dzania $ic wodlc praw 
jakie sami mif^ życzy!!, jw;rcz« bardzii^j jAchęcały kupców, prze* 
mystowców i rękodzielników, jak z Witizych, uk I z oddalonych 
kiajdw 5pie5zyć do zajęcia korz>'»tnc^ stanowiska w miastach 
niffkl«nbtjrg:*kir.h. Napływ cudzoziemców przybiera t ogromne 
rozmUry, zwłaszcza w Wyszomirze, przezwanym W i smarem 
i Roztokach. 

Starolylay gród AVy n zom ir/") po prawćj stroni* roz- 
iowu wódt wpadaj^ych do tego rozlewu rzok: Stewiny i dwóch 
zwanych YIoIe? iBłoiuh, piAolony, mml kumcjnikacyt? z morzeni 
po rzec«, która wypływając z<2 wzmiankowane!^ o rozlewu w6d, 
pędziła do zatoki Wys^cmirskiuj. Rzeka ta przciwana przez 
Niim^ców Ad, zfipewne była tat sama Stewlna. Po 1@w^ Kironid 
rzeki t^], kupcy z wyap Ootland i Wiaby w r. izz6 zalo2yŁi od- 



'«) U u, X. 599. 

-»J M u. X. it$7* 

*'^) li. lijO. Oppłdo DOWMi CKipeliD... a«niLv -pod id)M«L flu^lo tfa» 
iMiXvAiviat. M. U, N' C^t. 

•■V Xu^vl WyitenarlA żJiiriA ilf ptcrv»)r nt w dokam«nci« nka 
I«10' " * ii^dt>4h fiioinitc3(jch: lATyiscri Wi«B4(- — P» itowioAikii »■ 
p«wnc; WjrticmU? 



— 437 — 



Tębnc miasto, bUWj do zatoki Wysafemirikiój.***) Mi&sto na- 
zwano Wi^^eiuare, a graiike jt^u k?ti^f^ Jjin I w r. ivj9 
ukręcił: od Stardj-ifi-si t mł«j&ca urulgamic zwanego Kopomtc^ 
At do cirogi, która od itgo miejsca do mon» prow&ilkiU.***) 
'WlA^ura mia^^io niHwirtk;j pr»>KtrTeń najmowała ale naiełaca 
do nlef^o tcrrytor>-3 s^enyła się n& uchdd a± do dolnćj czyści 
rtcki Kopcmicy, a na (lołnilfiie do góry Galhber^ (gol^j. ly*^^) 
W pAini©j<2ym cza»e terrytofya mi^jc^ka znocinle rozszerzyła 
się. Pr2caiesit>nie zaś rezydcncyi ksici$cój z hleklcnbuT^a do 
WŁnnwiru (r, t^^fii. obdaneiiie 0114^0 prawe-m Iuli4-V%kii?m roku 
iJ06,***ł i ro^łittruenie je*KJ:e fci^ój torrytoryi mi^iBkt^j ku aa- 
id^owL poslaiyly do stybkicgo wzro*cu miasta nieniieckicgo, 
z wyrainą szkoda SłowUn, zamieszkałych w Smrem int«iclo po 
prawyin brz^fpi StewŁny. 

ZaTTĄd \ sadownictwo w Wlimars* podzśck>fio były poinic* 
dzy księciem a gtnm^ micj^k^. Z ręki k5]cc!a bur^fogi lub 
landfogc (advocaiu&}, mlal obuem^ wladzf w całym okręgfu, 
A miejski iogt, (odrocatu* minor, lob subadrocatus). funkcyono* 
ura) jako ^^fia kf^i^żccy w mie^te tylko. TymcjuiM^m gnuna 
miejska T2ądd1a &ię priz^ wybranych 2 ]^ łoiu nózców, kon- 
:»ulóv, prawem lubck^kit■f^. nicrawia*; z^odncm c prawem kra- 
jowym. Fogiami k'łia>-cc:yini i konstilami mipjskimi bywali Kami 
Nkmcy. ^a wyjątkiem chyba bardzo niewielu Słowian zniem- 
czonych.*^^) Gospodarstwo miejskie i wszelkiego tx)dzaju urz^* 
dz^ia publiczne: szpttalt, srkoly, ^t^luga, kupi^ctwo, nemioAta 
były takte w ręku Nicmcćwi a o duchowicA&twie nie ma co 



<lfit, 1S71, w ScbiirtiMbcn BdŁilgc T. I, umŁe i pUa Wkjnuni v Xiri Yteku, 
Yslcvl rix«liu Kupcinlf, « ul* iulcr boc diat|nct4 u»L|ae «J n«rc. \U U. K^ jQ3, 

*»( R, i;(-łj ar u, K, iłjj, 

vicVo, £dfl« V TD»«« tititvitSŁ Tii«iiii«ckicK Jvaj<)iJJfro^ kIdoi^i^U*? Jtkob TtMcbe 
(CicHckj luku 1117 ■ icMLU ^HkM iiiii|di V4i|]tvrKv podioUisot^. 



mówić, bo jft^Łi do iutr^ów Jeffo trafił jalet Stow&anln, to ta* 
koiyy, podlQg&>4C rogutom duchownym, musiał pnjrjfi^ imi^ bt* 
blłjno-nł^mieclcie i '^t^i^ s\^ X1enicevn. Lisica k^ii^Ł^tca postawiła 
prQ'by«^w odnjEu na tiopę RO^pod^rzy mitj^kich, a niellcuii 
w Diie^ie S1owlani«% torstawali w ifto^unkibcb ^lutebci/ch do 
Nleircółr. IttAray idi w obliczu prawA /RMppowali. Tak w roku 
i^;6 Bartold Foj^l pr/yi^l n* sie wyptaię dłuj^u t: uylłn^w 
Ł^ tro^h SI»vrUii,'*") a w roku i;;; Brincdykt £ Oarnrkowa 
dawAł por^mi^ la fivrvfro StowUmna,"-) W»Ak2d Słowia* 
ni« mieli prawo posiadania ^lAsno&ci ntemchom^J w mte^ic 
W roku IJ91 Slo\w'iałłŁe Gerd kupił od Niwnoi plac w mio^de 
WUiraai?-'**) F6£hif]«^ych wiadomości o Stowianacb w tern 
mi«£cie —- nif/Eiajdujemy. 

\Vl«k4fe skupliłni^ kdicict słowiańskiej spotykamy w Roi- 
tokach, ffdfłe jui w XII w. była re^ydencya k-HiiJ^t ałowiaA- 
sklch. f^Tiyttrm dogodne poto^ntrr miasta pny ujMu nakfc 
\Vamavfy do morj^a. ^pr/yplo tti^iudie i kupiectwn w ktdrych 
Slowunw psfnorncy oidawna c<4owali. Napływający do Roi- 
okdw cudcoil^nicy za«tati jl2 w x*m Tni«£ci<* £amotn% I prM* 
myślowa ludnoić ^lowiaA^ką. Normatywie i Dany osiadali pod 
miastPtn^ IJiJłfj do mor/a, w (łdrębnćj deipJnky Waroł^mAnd^, 
mie^ka/icy kiórćj dotąd oJj-waj^ mowy {wdpbn^j do duński^;,*'*) 

MiaMo niemieckie w Ronokach ułoiyt Henryk Borwin 1 
w r. iJiS i prawem lubek^^kii^m obdarzył, w pr/yionnnotci do- 
slojników nwych Słowi^Ln t Niemców. tudzieJt miet^kateów miA" 
*u: magistra Waltera x Buchoc i konsulów: Henryka Fabra, 
Henryka Pramule, Hermana, Rudolfa, I-udera. Bearama, Wiielo, 
Lamberta* Bodona i Henryka Lantfera."*) Śct^^ający ftię i ró- 
Inycb krabów ra-mtp^nicy i pr£«my!>towcy or^iadalt w odrcłmy^ 



»ł*> M u. N 1417 
">> u, V N. I4t&' 

U. U. N. »4), 

•") U, U. S. !»■ 



•OT«a jfMOi « TliauT^ Htr^icia. 



— 439 — 

uHcach. które od zny^t ich przybierały nazwy: AJtsmiede^trasse, 
WoUenwebersiTdsse, Dotchcrsirassc. a były ulice Fryaów, Abii* 
cti6^ \ t« p, Miisto wira&talo, dcbijstlo $i'j pnyivil<?jńw i po 
siAdAnia w mocy »'vrcj ^^ownictw^, które jednakie zostawano 
w rękach fc*i^łccych at do r lijS,"*) Ale prawo miejskie, 
kucalc^c BW na podstacjach prawa lubek^ki^-go, /yilcato tak^ 
wnętoM. łc WHaw k^^Je rai^kt udzicUt w roku 1240 miastu 
Scralsundowi pr^wo roitoknUie, jakie miastu temu przez księcia 
Korwina i nadane było.*") (r, isiS). 

Słowianie pojio^uU w podgrodi^u, zwaoem Wik. nic nale- 
leli do crminy miejskiej, leci podlegali władzy ksi^tcc^ ai do 
r. tjS&, w którym k.*4ia£o rocŁokAkl Mikołaja potrzebując pteni^- 
diy Tin umorjrimirr dluguw ujr^ ^wrgQ Waldeiiiiittt, ^przeilał 
ttuefiiczanom roitck^kim witó iwan^ W^ndisch- Wyk,**^ 
Od wjp czasu Wik prresul być posiadłości) Słowian, ale jesr- 
citf IV r. i2i)u Ił^nryk Słowianin, kupc^^ty pekelt^ejszem nabył 
dom od Nicmctt.*'**ł W XIV w, wspomrittna i^ byia mcgdyS 
uUca slowid^^kdp w miejscu jfJ/io był Wik-***) W niemiccklem 
dii«4cie Ro£Coku Slowianlts mleukaU w oddalona dzielnicy. (fd£ie 
dot^ poioMaly: Wendcnitra^nc i Wondcnthor, zostawali pod 
zan^dem osohnłłgo fogta. zwanego: advo<:atu* Slauorum 
de Rofitok/**) posiadali wtasne domy,"'j baivtli si^ oemio- 



SchlK 



">) A. lliO WjK4li4i^.- iJUYc vł«lUli iu St»lf«iiiJ , . . OMlulImu^ tAin 
{attinaTi, \\a* civtLiii RotCak a ilnmŁnn RotunnA nt nalliU- M^. U. M. ^o^ 

*<*) H. ii«6 vlUvd uwtun WvB<t«»cUe Wyk, ftam omni uiillutc. 

JB Wich irCAm uukri uum icfr* Tbydeiicum <tc Sotot et ip*i tai^nnil, M, U< 
*'*) A. 1525 ubj -(aMiJAm rtrttŁ SUiih>ruin fucnL Jilirbbclwr X3Cr, jo> 

'"J A. 13G7— LllE Advoc«tiw s<]*uOTuai in Ro»l«k. HcrTlli;fa vr ^c!hinnfl< 
cfan* Bclulfr L v jA. Zapewne w(niuiikovany ■ r, tjju — lUj RnJekc dlcius 
Wctui- (1vU la Raitok. tilite b)l ad«vok«e«fn ftEowt«Atk)m, M. U. M. 56AH 

"^ A.|£3^ TcMicft $]ra«.,. v«ndidit C>«dwno heicJiuifib wa»,ta n loti^d* 



— 440 — 

Blnmi karczmarzy, baJn<Eeny. ogTodnlkdw, T2Jtinik6w, czyfzi 
nwin iledii.**') dEierław^ lak inipiskich."'i które oi do dniffi*^ 
potowy XV wiftku ?i ł o w L a A ^ k ^ e m i się zwały,'**) Niektórzy 
7 nich po^iAd^tli jtaufanid Ł rękojmie w sprawach cywilnych skla- 
dftlu**') hscz ncr^ifóln^ upodcb&nie Słowian MAi>owila »praedal 
mi^sa. baramny i pekpIftKJ.N/u, a u> ilo Uikii-gn hiopnia, t-pf na- 
zwy Schpftkon-schncidcr (kupcr^cy mi^siHn colonem) 
i Wendc stały się »yoonimarau Rada mkjakti. rftguluj4c upnę*; 
d^ mic» i pekelrli^^fu, w liiuch 1315* 13^0 pojfwotita Slowta-' 
nom ftpTłedawać mi^ na staretn miejscu w pewne pory roku. 
A od iw, Michała do BoJ^o Narodzenia mi^o wołowe i b&r»- 
rb^ potowa y ćwiercią tus£y. po określono] cenie. Za sprzodal 
mic^fa Słowianie od kaMe^o Mola po 4 aokly frfactli.'**) Słowia- 
nin TOilokJ*t:y w Xni i XIV w, rajr^^ic)^ narodowe Imiona 
no&iii. W k«icd2« miejskiej r. laSę, Sło^ńanie awyczajme Wen- 

tMtaU, jiajtU WudaflTL 3L C. S, JD06? A. 139} J^hunnc^ Fribifa v4nJidk ktnA- 
lACrm num. M. U. S. ^uuA: — Oeiliardiii canitr» r^udidtt B^ndaii hltmo ubomu. 

S> ^i^S- ^- i^)^9— 139S- łl^orictia Sl-ti.i men bar^trum (^?k, ^ooH t^nn '^Ut* 

Pnturn łU^łCt Wmilcłohc Wic CiviUi loufit SU«U Kilicel: MinEtlita, lUdefcta, 
Jobuinl SorrtliitnitcT limiter.; a^ft Toikc. Tbckil. Nionltu* 3Uti- ijm> Mcittnut 
lubtt pntum i>ar*wiGh) MtcbMii* «< Marltni. Itli Sl«^1 Intini prAluiii *viua B«i- 
la1d«ttL>n^ prcnt pi^u* I<ii<ie. Tliccbcl. Tcaikc. niLiit. JdŁausci r>ali«* bnrbiŁoei^ 
n CU. 3<9>)- ^ *3<^ iiipi4 wichn uM S]j\i poophiim fopnnm id tlf<«m «ni>ot 
pic «kWlh nrtł» ". U- N". 5Sii^ 

*'*} T^- )335— Ut^i ^4lE^i i^Kiiu^ Weiiden Wl9«ii fpraiA SUsonmi), «dxla< 
iAv<jmi bylii Hanryk. l^iwUti'. Wtnd, R«dj|ji|£], Mi]Or, Klnml, Pfttu Lsobu, 
DinbttK dc Rctic- Jatiiti^Lchcc XXI. u l3. 

Mt) A 11R9 BAiia^l Siani promttil WaTsndUn), M. U- K. }oo&. 

"*J A. 1330 S\a^\ 'rnJctc ilcbebiinL UrJmti p<T caruA tK cktculuai iiui. 
■i£tlt«1 KCUtLi4i4 lrrli> «1 i|ii\ntTi. in lorU huit sptii! pn^tPin sintum, v^ii ih uOi)Vld 
>vihlnc caaiuc^cnint, DlcŁl ve» Sławi t fcilo bcnti ATUłiaclu ^łi^uc ad fcit^D n*. 
IńUilit Chilitl barliiAł m tninat C4tOA cum ittiijHiiT cofpc^ribuc « ąiMrUlibiu 
feq>K«« icoJcre po»ual, wtl r*ni«s ^ovlntf pio ^4 bolidlt fmpiu vndtiv ^ 
b«t«U. U V. X. 5i^i< 

A^ I)1S ^^ii"^ dlbnnr q(iollbvt iaai> de quft1it«t mtau opnd 4łB*tm po«« 



— 441 — 

dftoii <:3wvcin 8tov>nanatri zwani, i^^miankuJA tlę: Dohtrsz. Woł- 
czyk, Ctescyci ^paiina CicsJikji. ivdowA Cic.%£kii, Band^n, Janiko, 
pani DobrosUw«> ZeWmW. Bogumił'**) Bandol Milda^, Tdb9l, 
J«nek. Jan Praybck'*') i wiciu innych. ***| — Ałe w tym ci«sie 
rojpowptlinialy; m^ jti? pfłmii;rl/y SłriivS;iriaml imiomi bUilijiiR 
ł narodowe niemieckie: Marcin Slowbnin, Herryk SiowUnin 
ffoLibroda, Piotr Słowianin, przy prawiące iledii* Gerhard WenL***t 
nsLw^rt / narivl«kami nlemleckiemi: JohannuK BUlt*rweId, Petrus 
Loubai, Bunt. Kadeke Wend (t335)- Potna Wcnd (134;! za- 
moJni miełł/tianir.**') 

W dru^lćj ptJotvi« XTV w. imiona ^lo^iańakie tnikaj^, ale 
l^ki jrwane: Wł*nden Wfesen dzi^rtawicnr '^y\y [JrJ« sło- 
wiańskich handlarzy mięsem w roku 13^3 t pójnićj. W ogóle 
Wenden i Speken&n cidcr na lakach trzymali .się a£ do 
ustąpienia l^k niemieckim rzeJnikom w r. i^j2.***t Co &i^ iiało 
z dncTJtawcami ł«ik Słowianami. ni« wiemy, ale puwnic, te przy* 
j^wszy imiona 1 nazwy niemiiTckrr, imi^A^^li mc z Ntmicami 
i dla tego odróżnić ich w«dłtig narodowości niepodobna. 

Troticz^ ftif o rychle zaludnienie mian i udzielając im 
praywilej^. Henryk Borwin ! nadal mia^u Chocicbutowi vrroku 
1225 prawo sunawiące, Je w^/^lki niewolnik, zamieszkawszy 
w miejcie rok caJy, zy&kuje wieczystą si^^obodę,**'! A ponieważ 
koloniAci niemieccy nie mof^H by£ niewolnikami, wypada wnio«- 



■■*) Dobcm VcleicD» TbcchiCrc fnLn» et idior ipaonJni Teuflia, itdowi 
TOa Tcitakt^ui, UMidan Stemit. Jcti1i:« sLitiu. di)min:i riotipriliirKL /eUmtrui 
Sl*^<k MBrctilt}noi B^i^hoinilc. Jflbibijcher XXI, ij, — R, 1301 ZcUmaiuj Slii- 
tfOi, M tr. N- 17 i J' 

'") R. U»9 Bindłl SUtiłt- r. 12^ >Iyl*Ute ^Ut*!. TrUbil -^]BvtU| 1393 
Janlw SliTUi^ I3qj Jobn-uLi^ci I'TłbUtf, M> U> K. ax6> 

>»] B. Iie^— M95. M. u. M, ic<A, 

**^) ^' UłS I U1^ M. ir. N. j«o9 I bisr 

***) P4 Bitf;^i«nŁti ł^k it(iniXoiT] — iCDath^nhŁUi roku I47S j,io dc< dv 
Wv Bcl e łindc Spck>n3ri]eT» At lut^iP wjKte l:*;tlE tin iJct,i« lyj fil ■(« («^ 
cuiU) E'^=^'^"- Ji^huUiii XXI, ^tr 



— 44^ 



:owA^, h^ wymian kowane* prawo n^^TAnowion^ byto dla chtopow 
fiłowiaA^IcTcS. n^ \vi6t praw «iUnol^4onych w Ntemctech w X 
i Xn w.'-"^) W ka^yni rjLcii; Słowian w Chociebujlu ntcbrako- 
waIo^ co po<wuidcxa wik chocŁflbuif^ki, który i^tni&l j^az* 

W AUitutuclt mi&H[ Parnhima i Raw (i::$'-iSSif w^oniiin- 
lcuj« się o majątkach hynćw, ktćrjrch ojcowie i przodkowi? p<»ifi- 
dali od cra^ów pogaństwa i uprawy karczowisk.***) Niemcy. o»le- 
Ą)ett\ w Parchlm^e \ Pławach około r- 137$, ociywńMe nie mo* 
jfii w [TiiasUtch ty<:h przodków swych lic/yć, z^wtn w;t<nńinko< 
wane mAJ^iki n-dW^ly d:* przodków Słowian, kiór/y mifWkaH 
nictędyi w Parchimt<s i Płau-ach i pod ogóln? prawo rafi^tn z Niero- 
camt podci^Bfntęci zostali 

Innc! niia^la nir^kltfulnir-^kAe. paw<iiał(^ w niii^.^cMch itrtKR 
Słowian otwdionych, rabraly vnac£<^nu dla lego lylko. ie je 
k&i^JE^a obdarzyli przywilejami na koriy^ Nwniców, którzy, 
poMadajflc w %wi»n reku ^jinj^d \ władxe wykonawcj^ opychali 
Słowian do stanu sło^ i rot-otników. Słowianie zo^^ unikając po< 
g^rdy w codzieiŁneiii obcowaniu i. Niemcami wynosili stc na 
przłsdtnifticia, wIW, jaki« znajdujemy w Ko^cokach. Chocrebujrlu, 
Wcrlach, Madowic, Mała chowie.***) Ale i Uim uciftk prawa lu* 
beksklego^ kłór*ł prji«jcly: WUmar, Choci^bu^, Ho^ioki 1 Ryh- 
nioa,*^) w przy ijfnia tający eposi^b Słowianom c^uć fcię dawat/. 
Chciał Słowianin liaiidlowc^ w miejcie mui^iał od sprziedaly ka> 
2d«go funta towani p^Acić po denanc t oprócz tego denara od 



fUiliniE> tt ciilllira allvn(TL >l. U. N, |I4- TAkJe r. I3J(. M. V. If^ 4^ 

"*} O iHhu w MaIacUw^ w r. U79- Li>e>> « J^rl^dHr XXXir ;. 

pochmlici lo I Lubeki I w K<'BTokii akinalci^npm tciUto. I1«n1i<li. (tpach, ńtr Stndt 
Rxb?k ». 14 w S<birtnBthara Bcilriic=< T. t- — W r, i$S7 b^^wttuk cl ci>iiłi* 
iLiifn Koitak oŁmuluylj, It RyboiCi vo Jan t^l JiuUCti udinf, ^iiaLt noi utlniiiT 
et Lahy^aH^ M. U, N. T44< 



sw^J Oioby. Szedł SlowiAnin do mia.HU £ tuwAnaa WArtL^ci^ 
^Icb, TTiii&ial opfcicii denaraiT a od warcoM ferlona — citery da* 
nary.'**) Oiy w« w-%/y\tkicti iniaftta<± postanowienie prawa lu- 
btf^cfikii*^ [>r/pvtrw?giino 4dAI*? wUdomo^cl nie po-iUc1fimy« ale 
2n6i%c UTipo-^obicnic i chciwro4łi micrjcczan memtockicH, ^odń się 
ninieiiut^ te nieianłedbywali prAws mic]»kic na korzy- wta^n^ 
wyayskiwać, O uciemiełeniach takicłi, jakte w innych krajach 
wiglc<lirm ^łow^an pr^ktykowario, miunowicie nic dopu^iczAnJa ich 
do Avfiadr7ipnta [ir/pd shiIi^iti, rli> (^F-<j1Ów i rjtm^insl brakuje wiado- 
mo^i, ale jeili w Robotach handUrr.9 tiukna wymagali i\- roku 
1463 od k&£defifQ nowego cilonka cechu it^e^o, cf^by byt nie- 
ska/irpln<-gr> porhoch<<nia i re w^t/.yMkich pnodk^^w ni<! byl Sło- 
wianinem/^"* lody moJtrta wntoAkowa^, io podobna nictotcrancya 
Uk£e w innych miastach btniała, tylko, te o tem nie tachfiWAty 
i\f wladomoiU;i \Vresj:c^.e według ^'Urogodnego piuna XVnt 
wtcku, w McklenbuTffAkifnn vr tymże wieku wymacano ic^iCte 
od liid^i wsigjjujacych do cechów udowodnienia, t* *ią pochodie* 
nia niemieckiej a nic &towiaAskicgo,**')chociai podobne wyraa- 
guni*; nit; miało sensu, bo Slo^>u[anle wtedy ju£ się wynarodowili 
Była xo rac7^j obawn upiorów UowLaAskicb, aby slg do nlemle* 
ckŁch cechów nic wdarły! 



Kolon izacya do polowy XIII wieku. 

RofwuiJijąc sun kolonitacyi w czasie podbiału ksi§>stwa Me- 
denburi^kieifo na c£tcry diielnioe Ct--q — <-Jt)i wzmiankowali* 
iŁmy, tn rhnt:ńn>. kaloni/acya /ipm oboclryrkitth była jtił i»tale?* 
C£ai^ prze2 ksiąiat i duchowieAstA'0 zdecydowaną, ale do upo- 
n4<]kowanU j^j iiirdo^^lawało cudzoziemskiego Jtywioto, c powodu 
C2ego cierpiano Słowian ał do pierw^<^j motooAd lamieni^ kh 



*") schal he TSd uflbcnchie^hFEi, fillkenp nftm?fl ludea... uad« {htliaTet) 
wam a\U «ynca vcrnn«D, dt nicht W^nde aynl jttewdsfn, 

""J Oł* (1«i iu£c£in]fcniJe Lehf-1'unch Lichi wenJlHha An łf*, FrAttl:- 
AII Bi>d X«<i« MflkUnbarr kt- iU, t. «6. 



— 444 — 



koJonbtAmi. Spraw- to bylck iiictau\'a* albowiem wi^ksta połowa 
OMid w kraju nie była ]e&icie objęta w sieć kolonizacyjn^. 
a opróc£ i«go ludnoS^ słowla^^skA n\& opuszczała bez oporu 

SproWAtt/anifnn i lokowaniem koloni^tt^w, jalc prcAtl 
dniałem k&icstwa (t22g — 1^31)^ Uk 1 później bawili się t^ulcy,' 
któny xa wydatki i pracę priy o^nedleniu kolonistów w oea^cłi 
na ten cel pr7P2nacj:anych, otrzymywali w wyragroiizenie swo- 
bodne hufy, róine dochody jak z łan^w wypuszczonych w dzier- 
żawę tak i t st^downiciwa, co wszysiko ttuetn wzicie iwało ^i^ 
prawem Szulca (be^etiog^). 

W oczekiwaniu kolonblówiwj-czajnic przygotowywano miej* 
sce dla ich osiedfentii, najczęściej w o-^adacti slowiaA^kicli, dla 
czdfjfo wypadało najprzód Stowian, choćby ^pvałiem z po&iadło- 
^ dziedzicznych wydalić. Przykładów na to nie braknie. *— 
W r. IJ33 k^i^jgta fozlokłicy Tklikotaj i H^mryk prTC-IMi na bis- 
kupa Bninwarda w^tystkic (irawa i^we w ziemi Butyszow^kiój 
7 u^r\y ahy jijszcze jeden kla»iiirtr w ziemi ti'j łrislcup yałolył . . .'*'*) 
- Spełniają wolę k6J%£^t Bninward zaiożyl klasztor w R u n t u 
(izJ3), uposaiyt go kiłku osadami 1 dochodami z kilkunastu Of^d 
w :fTeiri Bi]tys2owsk]<>j. przy czem omajinih i% jejtzczi; pncdmie- 
stnik jego biskup Bemo (f 1 igt) poczuł klasztor ieńakl w ziemi 
Butys/owski^j budować, ali? m« pr/f-K/kat1/^Ty n^ipady Wm- 
dów,*^| — W klas^tor^e Campus Solis, założonym w roku 
irig i hojnie przez Henrykii-llorwina I upo&a£onym, mniszki 
goT^podarowaly wybornie. w4r6d lasów wznosiły sJc now« o«ady 
kolonistów. Da co zwa£aj^ Brunward obdarzył klanrtór wsią 
Dobolinem (r. 1^36), któr^ mu podarował kst^^c Jan 1 {roku 
1*53). Cjyni^c oltarg tę bUkup oznajmił, Iż on długo. !ecz na- 
próino, starał się wień tę przez kolcniMów osiedlić, ale mu prze- 



«^ W. U. K< 398, 

ab«i ««£cn ciuTtli Jer Wcruitn und indcrai VottiiiiJrTun£«a aUhl v<»liibTMhL 
M, V. N. Ąi^ 



— 445 — 



iłkadzafy spustossenia I napady wydalonych 
2 niój Słowian.'*") Kto i kiedy ich wytUlU —nie wudoma 
ale do^ t^go j«dn«>go faVtu, aby poja<^ jalc brutalnie pcistępo- 
i^ano / rolnikami słowiańskimi. Z innój strory fakt ten jo&t mo- 
cnym dowodem, te chłopi dowiaAsicy nleblwo u&iępy wali z swych 
dziedzin I nleopusiciali ireczno^l odwetu d^mio^yclelom. 

Wytrnani z osad swych Słowianie budowali .sobio w poUiiv 
now« a$ad/ talcichi4; nazw, jakin surc o%ady nosiły. W &kt]< 
tek tego 2Jawi1y «ł^ po dwi« w*i jednakowych oazw : w i e I k i o 
— nieroicckio i mniejszo — HtowiaAttkie. Kościoły iwyczaj* 
nie ai do końca X!ll w. vt nicnii«cki<^j wsi budowano.'*^) Nie 
wszystkie jednak osady mnioj&ze zawdzięczają początek tv<i6\ 
Słowianom. Niektóra łwatie nilnu» albo altenim, 1ecx bez 
OfTeci^nła p a r v u m sive ft 1 a v i c a ! e nie ^najdu]^ potwiiirdz** 
nia, aby precr ?>low]an założone byty ; czc»to powstawały z fol* 
warków."*) 

Ra£mno£yw£2y się w Xin wieku koloniści parli ftl^ \ do 
mnicJMych słowiaA^kich osad. Szutcy. podział łiuf, imiona po- 
jedynczych ludzi \ dziesięciny zainACzały krzetirienl« się niemle* 
ckieffo obyczaju, lam ^Ań^ niedawno panował obyc/aj »łowbA- 
aki. Wjp^nincy MowiAń^cy. pochwyccm pr^dfim pnrK^dkAw nii> 
Tiii4)ckich, pomimo woU mu«iu1i tto^ować f,\^ do otoczenia, albo 
wynosić się dalej na wschód, co dla cubo^ałćj ludności nic za- 
zawsze muźebnem było. CzcitiAj zostawali na mlejaca a* do wy- 
narodowienia. 

Stedz^c o^ady mnicjszcmi lub słowiaii^tkicmi zwane, znajdu- 
jemy niekińm r. nich pochwycone juZ w polowie Xrn w. wirem 
kolonizncyi memtoeki^j. i tak: osada Minus Zworz, w oko- 
licy rocŁokski^, miała pola podzielone na łany, t których d/it;- 



łBU,,, M. «. N. is*, 

•*Ł) Rrast « SctiinnKb«n VFtrri<ge II, Ji, $3. 



— 44^ — 

sicciny bbkup Bnmward w roku 1235 klasztorowi Campus So- 
Ib yr£CiXiACŁy\.***t. Mały Wa rLn był Jul w roku 1260 obci^- 
iony dziesięcina ;*•*) WendischenPetersdorp I AVei>- 
dinchcn Curcewitj: vr roku 1^57 ml^y bessctins^**^ 
Parva S|Tomf?kcnc1or: nbci^JEt>n;i by^A >luJ!4;b<koJo4 (iwr* 
viciuinj dwóch koni (r. 1296)**^ 

Inne oudy ma ł cmi Uib dlowiańskiomi ol^olo roku 
1130— J4 iwane, |M>vroli przasmj^ być takiemu Stowia ft«ki« 
KD«7cn i S»d4^walz vr ziemi Choci4)buiklćjr $ I o w 1 a A- 
»ki« Kran ko w o i I, mgen'Warnowo w ztemi Bre- 
Jańskl^j, Erkenseslowia^ftkfe w zlemf Darczow^ikl^. za* 
pewne w Akutck napływu Ni^nców, pizt^tAJą w połowic XIH 
wi^ku być ^lowidń^kinDL O innych wsiach malyck i ,^owiań- 
&kich-* powiemy otl^ 



Dalsiy ciąg kolontzacyi 

Po jałatwi«niu w ogólnycb »ryfach kolonaac}'! dóbr ksi^- 
iccycłu w kai^wic Mcktenburg^kiem e4»tawaVo yesiczt dużo ob* 
«.nrdw dla kultury u- lasach i pomlfd/y blcuami przydatnych. 
Dla OMcdIcnia lych przestrzeni, jak równie mi^Ai nowozaklada- 
oych, k»i4tcu ManJi »ic udzicknicm pn>-byMom ^TzyytSle^^ 
\ wuelkich dogodno^, ici^gn^^ do «w«go kraju kolonbtdw, 
iwIauCM dla zalodnienta mUfit. aby te wcrostem pncmys^u 
i kupirctwa wicksmr z nich dochody pobierad, 

AV lym c«hs ksi^a paFchnnuki Pnyby»iaw, doradziwszy 



W 



lubc^lyi . ■ . i> pmrwcia R«mmc -, Minor Z Wł 



tdf hdett ta »*n* 



U- U. K, 434. 

— ł »L U, K S^k. 

a««UB rwto^la■^ m- u. k. soi^ 

•■■) fL ia|i* lUmy\ iufclitiinild^.. uwiBi antrifcp.^ J^tmai ■■pr>- 



— 447 — 

Niemcom oul&dtym w Parchłmk% kupi^ wie£ Bichury (r. ii40>t 
zrzekł się lUL korzyli mieszczan wszelkich praw, jakie mu w tój 
vks\ przysługiwały, j!a wyj^tktem s^Jownictn;^ r^ki i głowy, '*'j 
A w r 1^44 teiUe ksi^Je, poUarowawitzy mi^^ttu PłAWom vicś 
Slttpcowo. zo»Uvrił do woli mic?izcztm: wki tę pod uprawę 
obrócić, albo pod wypasy bydU pi7P2n%ciyć.***) 

W zi«nit Turski^j ksi^Je werUki Mikołaj )I1 podarował 
w r. iJ4t klasztorowi Eld«*A?vkiernu }o \An6w nad rJEck^ Eld<| 
1 rzeczka Drikuln^ dla zbudowania mlyna/*^) a w r. t7jj kTa«Jto- 
rowi Dobr&A&kicmu 50 łanó^r w iriicjscu Cl ech lin (w zi«mt 
TurnieA^iki^jJ, i prawem ^edleni^ ludzi i\'iłZ«Iki^j narodtJwoJcS 
1 z uwolnień i i>^ ich od wszelkich ciężarów publicznych.'''') Tcnte 
k^^. oddawwy w r, wj^ Cy^icr^om amdungi^bof^Mctm w wi©- 
c^yisią d/ł^rławę młyn w Prj-yborzu rw ziemi Tumi^ński^j,*'^) 
podarował imZe vr r. IJ44 jdiioro Drą2d z oburem^ okolica, 
w krainie E.ic-za (laaoi'!, udzieliwuy przytem prawo sitnllt?nia 
w posiadłości klasztornej tudzi w<Z(^1kich narodowo-, nikomu 
niczym, jak tylko Bosfu t klasztorowi AmelunK^bunluemu, ni« 
obtłwiłjKmyclt *'"] Cyt*t«*r!<i pouniili tikor/y.sUu^ / ud/irlnni^j im 
tftski, Zbudowali dwór Dr^t«, kilka o«ad niemieckich i sJowiaft- 
ftkicłi, a w Hccbie ostatnich wiei Radorąkt. które, zawdzl^ 
czając MTCJ^f^gE^Tiym okollcino^ioro, utrzymały si^ pTvy prawift 
slowiaó^cnu pod rz^cm brandcburg^kim ai do XV w.***> — 



V. U. N. SOA. 

*^J Si pf«diclam vUlvn culloribm «tpoBetv iiw tJctartałD ad ftuctia pwo- 
niT[ł wldtiini (łb)cr<»rc. M. U, N. 560, 

•"•} M. U. N. 511 

*^ A, 1143 iii t^TTa Tnmt. Jn 1oo> $j<«lielin fiUBcaptfo, dtoh duQ ft^gn* 
ittM. ». U. N. ^S> 

"'J A. IK9 moUndinutn nodroa* m Pribotm^. ^L U. K. 4^, 

"^ A. 1J44 iJi lcii'-< Jiliuiti* uiji>lir bituu Dt4ii> aoocupiUiu . . . ci itK^no 
iJjAHnl^ . . . tUf ut nr-ininf «'rvirv rrnJ^mtiłr 'e łirbito mli wli rtcn M Ara«liiMDeii- 
borikCPdil DianosEcri?. Mt U- S, ^\ir 

tJ*j O RJl1Dr)k4c^, mi^plon/fh marfiafoin (irandinbufstktin v roko 117^1 
ucHC^Iawo nlWl w JsW* o mirt* BfuidcabiirtłlikJi. 



- 448 — 

P^oione w ńcmi Turni^^^kiój w pobliJtu ^forycki^go jo^iors, 
osady: Loslc«, Yrdlingo, Zwiertyce t Cetim jui 
w r. !J57/"ł miały wprowad/onie dne^icciny. 

W« wstchodrio^p-Jładnlow^j cicicl księstwa Meklenburg- 
skicc<fO> w tak cwanój ad^okacyi Penctiń->Łki^;j, inaczej lifimi Wu* 
sUoMrski^j, MikoUj HI wcrlski, poiwicrdnwsx/ Johannitoni mi* 

dl^nia w ich dobrach Słowian i Niemców.''^) Potwierdzaj^ 
pnywtlctjr tycłiJ(« Johantńt^w. ksi^^t* werlHki Mikołaj IV w rokti 
1301 wymiomł osady: Rogentin, Loysowe. jezioro Bul- 
g«towe, Gardec i Wysjcnc l udzielił prawa siedlenia 
w lyeh mieJHcach Słowian i Niemców.*"*) 

W lieint CEretpienSan6w k^%t$u warUcy Henryk 1 Jan 
nadali klasztorowi DarffuAhkicmu w r, 1277 McŁnik Mniej* 
szyi'") PóiniAj ksi;^e wt^rUki Henryk sprzedał w roku 
nSs klasztorowi lubekskicmu a lany przy folwarkach Te- 
Icrowit! i Stri^tJ nowie z fł^duAtiiciweni wyl%z«?m 
i Diłszocni*'^ '^^o^ roku k>ial« werUki Mikołjij IV s^rzodal 
koUegtacic guAcrowskićj wici Uołdcnice,*'^'t Podobnych przy- 
kładów szafowania pr^iez k^i^i^r po^adtojci zt«niskich i A^do- 
wnictwa na necz koćciołćw, miadt t pan^w nienikckichi motnaby 
daleko więcej przytoczyć, ale i wzmiankowanych dosyć'**) aby 
poj%6 il« niepow«iowan4tj ł^zkody narodowości ^^łowiańskił^j P*^/" 
Dio^ło nieroKwafcne posiepowanm ksL^f^t. Miasta, ko^ioły i ry- 
cerza, posiiiiittzy ^z^rokin prfkwa ac1>nini^trac:yjne i ^^ow^ pa* 
n^dkowałi posiadłości »we w duchu nii^mi^ckim, pra^z co 



•*^ U. u, N. r^oL 

*'>) A. njo pkiutt bcttlUicn 1iX4nll la Bit&in hotdi S1a«o» d Tcuto&U 
coi. U. U. N. ilQ9. 

"^ R. 1^1. Uk tmtno jik w r. lijo^ M, 17, 3f. 37^. 

•") M. U. N- iłJci 

^^^J Co(0 iibljcio oiftian 41 uLbai*. U. U. Jl. IjSf. 

*'*j li. U. X. I«17 



— 449 — 

ogromno obsury HlowuA^kle pnelci/uJcAły %\^ byUro w nle- 
mi^kic okolkc Uprcytormutj) to następujące wiuSomoAci: 

Pod WUmarom Stafft wle^ slowiańKksŁ, Alta-vjlla, 
W«nJorr« nadana mt&slu pm^: k?»icGm Jana w r. tiig, roalae- 
Ula «ic na dwie wm Papondorf i H o vt' e n tor p, kttSn* 
W r. tj8o miały jui huty i 4^c5icdny/'*i PotoJonc pod Wbnaa- 
r«m osady: Karowo, DargaAcowo, Dainenbu&en, 
Krufcowo Ł Inne, nabyte w ciągu XUI w.. £ młynami na rze- 
kach Kopem i cy i St^winia przcc micMCzan winniar»ktch o4' 
k^i^i^c rnpklt^nhaJrgikirh, mezmtemfe pnwick^iłiyly iprryioryjf 
midi^t^ i wpływ na okolicę tak, le pod koniec XU1 w. o Sio* 
wianach tu jui ni«!itycha£. Wprawdzie; pod Wismarem wymian* 
ktija siij w r. ijjS dwie o*ady WpoŁorp, aJc w nich ju2 ko- 

W cierni Iłow&k^^ rtf^centka AnaMazya podarotyała w niku 
JJ75 klasztorowi Campus Soliw wiei ArnQ»e, a pny ni6j Sło- 
wiańskie pole ociywiicie po Słowianach pozostałe Z priy* 
n^1^;tnych do lego klAsnoru w r. 1313 osad, ^5 nosiły naiwy 
hłowiańfrkif},'^'} a 17 mcmiockici zaludnienie zskh tych o^ad było 
mi^^^iant; n*r Słowian i Nirmców. Postęp gernum^acyi w oko- 
licy WKmifinkow&nego klasztoru daje a\ę ciuf nietylko w roi* 
ronoJłeniu osad nienii«s:kich, lec£ i w nomenklaturic micj^cowc^j, 
Ttfk, putlcjits prj:t:Tiir-<t>tTtiiA k^iiiciaU pAralialnt^ m w^i Ż^Ip- 
m ina do My ih; w r. 064. Tjawiły się nazwy; góra — Sele- 
minebcrg, strumtcA pomiędzy wzmiankowanem! waiaini Hr* 
herb«k, miejscowośi* — Vosb«rg. I^ka — Owerdyk^ 
krzaki — Burbrock/^) a jpili dodamy, ic w tiSj raioj^co- 
yeoiici liczne oNidy klasr.tome nosiły nazwy zakończona* na torp 



"<) M- u. N. l-yio i 1603. 

'") M. V, S% 4S91. 

***) R. Hl« UcbcwlU Jo hi- Ncur1iltii(«: Crtts. BuWlU. KflDlO, Git' 
*lb, Kontr, Bihitrf. Ptifi«l(, Winn, Htglirtniif. Kamin, Uyn^we. Xoriiifc4v, 
T£]r*uvc, MiukK, I>jK]<ij, Stiomoyic, TccLcblin^ Zlfluc, Nopctwnoko, Sikot. Hi*- 
{ctliD, Łyitnr, Bdnr, ftloitowc, Toiintdw. M. U, \. 404^ 

«<•] U. U, K. 1017. 

Eta 1T, ag 



— 45^ — 

i h^ifen. tudikl, ie w ^sicdnić) ziicmi ButyKowskl^j ponad 
^nxlkow4 WanuLw^ było killca hagfenów do klasztoru RuA- 
skiego nale£9cych, ie w Małym Swiszowie i Małyoi 
W 1 ri nie vr WtAch titĄ —1270 były jui wpmvradioTt>c deic»i^ 
dny.'**') c<;dy łjttwo uprzytotnni się mi^siamfu nleiylko w no* 
innnklamrjsG miejscowej, iccz lakto vr podziało roU uprawnej 
i w sposobie ZAbudowinia o^ad, bo lugany wyntinic odr62nnly 
sid od osad słowiańskich. 

Podobna mi^^oaniiia daje »ic auwalać w s^^ni^j t Uow-- 
sk^ jciemi Roztok&ki^j. gdzie kUactor Dobrańaki w Xli w. pracę- 
germanifatorska ro/poc^^l, a k^i^ie Henryk Borwin I, puwol* 
noście swą dU mnichów przyczyni! sie do tego, Sm Jul ui i<!go< 
pjinowanui caU ci^hi północna ksi^iwa Mekleoburgakiego na- 
p^tilona byta osadami niemieckleml Wzrost Roitoki5w I In- 
nych mra^t. d%gle zabiegi mnichów o pomnoŁcnic posiadłości.' 
»wych. tuiUicł opanowanie pru^ ryccray niemieckich mnó^Mwa 
06ad słowiańskich, doprowadziły do tego. 2« w drugiej połowie 
Xin w. cała prze^tr^efi od dolnej i ^rodkow^] Warnawy na la- 
chód aZ do ^ftti^kt \VyszomiT>kirj pr/r; Nknnn^w opanowana 
206tata, Wskutek ti?go nomenkUiura mit^jscowa przciscoczyła sig 
w n1emieck4 t cormr. więcej w dokumentach w utucie wcho^i 
dzila- Tak, w 2atowie granice terryiorył jłi2 w r. 1^44 otna< 
CZdno: «d nov«llandiim et łłoltmarke, do mi^sca łion-* 
hor^t, a nazwy o»d ?flowiańj^kich przekręcano na niemiecki 
ład: Radegorsi, Puzekowe, Bułkowe, Reder&nke/**); 
£eimta3i: RadogoA. Pufttkowo, Bolkowo^ RadorakL O Słowia-' 
nach [U nif^ ma mowy, tylko pad mt;i?item KropcHnf^m |)olo 
WentfeW w roku 1250.'**) priypominato pobyt niegdyś w tom 
mi<^»cii Słijwian. Tymczai^cm klasztor Dobrański, d4£4C do po- 
więkKignta poiiadloid twych, zakładał nowe hageny, nabył od 



"'I R. IH4- ^ U. N\ 5S0 i Si7. 
•*»J ajL U. X, 6*3, 



i?ja M- U. X. *;o, tija. 



— 451 — 

1(«^^t wrrlKkich w rcdHi IJ83 \fał# Granice ra hia nu* 
rek.*"^ flpra^dal ryc^nowł voii Heidebon;; w r. 1197 Wielki 
i Mały }e»tyn, o»adc 1 folwark Borek/"k ale w r. 1301, xa 
dwie HAftAginy (ciEorany) w iLmebur^ski^j warzelni koIi, nsbył od 
mnichów amcfun^borskich obs£cmc dobra ^tow/^') Kompkks 
dóbr kla-H/ttiru uk się loisŁerAyt, ie według spi^ij pou^kinlfiwdiS 
ucjyruonych pn«£ Ro2tocxanów w roku 1312, mnichy pOMadoJi 
wtedy 15 Dsad, i których g tylko nosiły natwy słowiańskie: Za- 
tow, Krysmowo, Bolków o. Sioblewo, Wilżna, Par- 
kcntin, Redukte, Brusowo, Janowice, a t 16 nic-^ 
mifickich 8 byio hagcnów i kilka fotwarków.'*') Pod Brusowein 
Pole Sto wiaAskiCf w r uSj,**') pnypominaZo pobyt nie- 
gdyś w tem miejsca Słowian. 

W ziemi Brylski^j kanonicy 5/weryńscy w fiołowi^ X1IT w, 
pobi&raj^c dziesięciny w ościach C^arnesiorp 1 Garcho- 
[vie, musieli w osadach słowiańskich cadowalniaf nic bl^ko£>o- 
;wiiic% (r, 1254% deaz^c ftię nad^iej^, *e gdy Ntłsmcy we wsiach 
^towuńsktch osięda, kanonicy połowę dziMicciny otrrymaja.***) 
Nip daleko od mU.\U Brylewa, koło Tftmpcina. po Słowiiinach 
p020$UŁl folwark W end feld.**'^') 

Ponad górnym biegiem Warnawy, w lieiri Warnowski^J. 
igdile klaijtcor Dobrotyftski szerryl germanizacyc, w pot>lilu 
ksetorn^j wsi Wolf r a m ufi njBfon był las. w którym Sło- 
wianie miił^^i^kair lecz gdy w r. 1267 proboszcz sprzi^dal las ten 
chłopom wzmiankowani osady, o StoAianach wzmiankuje Hic 
Jiił jako o ludziach* któr^ niegdyś tam mte^ikali.""! Obok na- 



<««} TuiuiD Gi«]fl«» M. ir. N. li(>%, 

'Ht jmyn mikoF tl ruhot, tlHuU fliam tlOrc, net hod ipba grtnga M cu- 

i*Ł) Af. L'. N^ 372^ SaitiL-ma w (InkuTDrDlaEh rulopnUlrlch Xltl ^IeIid 
ŁAiUyi un»n, P^tAu^^ d^itU biolcjteceo I. U, ■* S&5> 

'*^ >L U. ^. ^^Jr^ O w*L K^prtia Slwuiliki. ^BUiUnćj pncc kliucLur 
^ n>ku iijci (y. 77I;, JcJ nttftl^«b>^, 

w, Ciinpui SUn«l^*. U, U. S, i6TT. 

"•j M. n. N- 7i#, cytfttj Titł*j V pnyn^^n J09, 

'<*) Jihibucber fui mckl. Gctch, XV, ■. 7^, 



— 452 — 

lełfcćj do wimUnkowancgo kbutoni wsi Opat (OpaU?) ja- 
wiła się w r 1163 ofjkdA W cndifich-Opal, **^) a niedaleko 
ety! pod Gol<lber^iein wxiaUnkuJ4 się r. 129Ó Wt-ndv^cli«- 
Warnft i Mały Puzerin, '^1 co tylko yc »lcut«k ^-dAlmia 
Słowun 3U6 się mo^-)o. Dwie osutnic o»dy w r. w/> były 
już dlk^cciną obd^2one, 

Dalćj ku pc^dniowŁ, pod ictaro^ytnym ifrodccn Kuciocm, 
byU wici Quot£in. po^siad-icz któr^ ^inulu> Rdnnard d« 
QuiU9D podarował ko^totom .\ chaty ko^ci^w (labj— 1171), 
W ilokumeauch £ tefo powodu ftpbanych, grodibko jcuctń- 
idcir |irEi?i:wano łiorchwal, raw^ncowo^i ellnrtiolt, hnin* 
hoJt, at vere, agorbankon.*") W podoboy spo^-ób, Gun- 
cdin gr^ exwcfy&»ki, nadawsiy klaAitorowi RełnCcUlskŁcoiu w r. 
127; wie& Czacho V pod ParchJinem, j^niticc o^naczyt po fii«« 
micdtu: monucuUim Upidcuni, qui Stcnbrinke t.ticicuf, moa- 
ticuluni qiu heiibrinke dkritur. ... ad Berlcbrotb super 

Pod koniec XU1 w ntidko gdfla jakaj osidt słowiańska 
ocaUta. Niitmcy wdfirrrali ^ do najdahzycb rak^ik^w, ^^liU 
iAc pomiędcy 3)ow)al^.^)cimi rolnikami, któny, będ^c pognęl^oni 
pr£8£ jurysdykcyc palnmofiuln^ nie niog^li »4aw^ oporu prze- 
ciw gwjŁłtom cudioztemców, K.ycerf« niecmoocy -ii»Tmbia^ aig 
fortuny, nabywali dobra H£lacht>' >łowiań>ki£j, ki 6 4. jakby nie- 
p€jmaj^\ f* kafda pifdi xi«nni ojciy^tój odsm***"-^ wrc^ooi, 
wzmicfiia silę tychlo* tat^'o wyiuwała ^lę z \** tadloćct diio- 
diicinycb. uboIaŁd 1 du niJbxfe){u stanu »padd^ Pu>?>£k> do 
tego. Ze pod koniffc XIII w. uŁachta trx)Tiwła <- <- tylko w po- 
hidniowćj czyści kncsiwa Werhkie^ i po gr^ » <MCh z kaAc^ 
tw«m Pomorsktem, -* resxia lai dóbr zlćm^i^ t% aosuwala 



•"J U. C. K iit(x 

•«) M. U. N\ ^J, 

"^ R- i»96. M. ir. X. ajft^ 

■*^ y. O- X- Ił**. 



Ł ij;j K. iijt. 



— 453 — 



vr 



reku rycerzy n[€fni«ckkh, którzy or^ialc lc«^[^^ ^Icł^adaH 
i wspólnie z duchowii*^w«m przcvainŁe na zniemczenie kraju 
wpływałń 



Zmiany w kraju na korxyić ryctriy. miast 
i dttchowiodstwa. 

Ze JcŁdranla tlę praw i cbyciajów dwóch fuirodowoAd 
w ksif4^twie Meklenburg^klem, wytworsyt ste ogromny priewrot 
jak w ;tcwnpŁrjinći poi;taci kraju, tak i w sta-^unkach t^potocmo- 
ekonom lejnych . 

O&ady slowiaA&lcLe, pod koloniiacyc laj^ pnekBjrułcaly 
aic według cudKorteniHki^i modty. obudowanie ofi&d w łbrniie 
oknigłi^ /iiAtiiIo |x>wickwAj rzęiici nif^tknicti!, ale wymiary upra- 
wnój roli, l^k I Las6w, tudxio2 prowadienio gospodarstwa wiej- 
itkiefo przez koloTiistów. zaopatrzonych w jiodki niateryalne 
i opitkf pPfLwa. na>.uwaly Inn*: kultura podnosiła ki^, ziemia 
poczęła przynoai^ dochody wy£s£e, mt te, jakie zrujnowani woj- 
nami, obdarci i praw pozbawieni rolnicy słowTiińłCy d^wać mu- 
g\i, Pdiniejsi pr/ybysłO. nie znajdując jui ^towych OKid tiło- 
wiaAskicb, zakłfidAli w losacb hog^ny, które mnoŁyly się a£ do 
IcoAca Xin w,. rwUsjc2a w miejscowo4ctach leslsiycłi, w No< 
wćj ZiiHni mii^iy Roztokami a Rybnica i w offóle we wscho- 
dniej c/.cici kraju. Były li* pt^^Udloici chłopskie na jednym ła- 
nie, rzAdko na dwóch. Obszary posiadana prz^i rycor^y były 
także niewielkie* nic prtcnoisily bowiem 7 łaaów, a najcze^^ci^ 
od 5 du 4 łanów zawierały, al1xjwieiTi do pracy r^k l>rakowAło, 
Wyiątek stanowiły dobra k»i^£ecet biskupia i kla^ztom^. które 
mając do uprawy hidno^ć służebną, wick&ze obszary posiadały. 

Posiadłości ziemskie m?ano: curiae^ allodia. pracdia, Vor* 
wi^rk (fulwark). — I>wł>rów wielkii;li paniiw nie było \n%/;i:x!n 
w X!n w. Dwory rycerskie stanowiły nuJe oaady wiejskie, 
rółnlące się form^ zabudowania dz\i jeszcze do rozpoznania mo* 
iebn% Były osady okryte, albo owalre, albo podlugowaie na 



45ł — 



jednym lanie* Ptem^sift forma ij&uSa się w opadach z tiatwami 
Ml<>vrWLHlciieTiu i ftt /rilcnicci«rn SlowUn ujKtda. ObCatme dv\e 
nsUćl^ 2arówno do hag^nów i innych o«ad. Był }oftłc2« ctwaity 
sposób zabudowania, vcdlc którego budyaki pojedynczych chło- 
pów i koaatdw na ich pohch porozrzucana, nie posUdaly ircale 
form osady jsamknlct^,*"') 

PkrwMe micjf^cr, pod wiględcm konainikcyi i nmymania 
pors%dr«gro» zajinowaly b^zwątpienia dwory biskupie, kla«aioiy, 
plebame. dwory i foluarkj rycerskie, a obok ntch divorki Szul- 
ców i hagimictiKtróWi !»l(twt?m \thLt upnyttilejowanych. IDo tych 
siedzib dodać wypada mia^U przct cudJOiciemc6w zamics^ate, 
upriewilojowane< bandlovb«, wzbogacajj^ce atc pTzei nLeudolnoić 
ksi^ł^t, ktdr7y ciągle potrzebując pieniędzy na oplatf dtugóff 
i ctęste wyprawy wojenn*-. sprzedawali mkszczanom dochody rc 
KWych dóbr, a nawet obszerne posiadłości ziemskie. Mnićj do* 
datnio przedstawiały &i^ o^ady wiejcie. Koloniści, zwłaszcza 
na ziemiach klasztornych, mogliby osady sn-e przyzwoicie utrzy- 
mać, gdyby nie częste wojny zewnętrme, fehdy pomicdiy ryce* 
rrami, s^rabiele i rozboje ostatnich. Ale osady Elowiaó&kio n^6xą 
4wifH:;ły. Role uprawne zabierał) Niemcy, w^^^pu do lasów za- 
braniali im panowie duchowni i świeccy, cicika praca na pust- 
kowiach nic dawała środków do utrzymania się: kto mógł wc- 
dn>wdl dal^j, osiadał nad jeł^iorrm lub w glrliokich Usiich, iywU 
ftię rybą, łowiectwem lub drobnym priomysłom leśnym. Biedacy 
»padali do najnilsze) warMwy ludno^i: niektórzy posiadali ogrody, 
— innym los i tego odfróxviI. Zwano ich kołatami (kilttner) 
od chat (Kattei, porozrzucanych po najgluchs-zych i najubot* 
atych miejsco woniach. Ncdicnc ołiady Słowian w Małych wMach 
zamiaszkatych, a ]»«zcze n^£nie]»ze chałupy kosatów obok do- 
bnie lago spod aro wany eh osad ko1oni?itów i dworów uprzewiicjo- 
waiijrch sunctw, jakie? ja>«.kT;iwo unizmAii^ly zpwn^trzn:^ postać 
kraju, oraz roxbo)o zdobywców i nędzę ujarzmionój ludno^i- 



**^J 5chlrmv1ier Belirifc tar Geicb, Me^lctłburpiŁ. U. h ii^^ 



— 455 — 

Tlapłyvr kolonr^tów do Itsic^stwai Kfckknbur^lcic^o w dni- 
^ć} połowic Xiri w. u^Uł prawie £dpchii«, bo kolonistów ro£- 
chwyiywali margrafowie biundenburgBCy, misaiieńacy, luljocy, 
Afcybifikup magdeburgski. wreszcie upra^^ano ich do Cwch 
i PoUki dla usltnlJenta ^it^m ogo4o<H>nych ^ liuLn, podczas Ktra* 
ezfiych napadów tatarskich. Ale do oiia£t portowych Wisinara 
i Koitoków, jak równie i do tfmych wewi^lrz kraju położonych, 
ici^gatł siic kupcy i przefny^owcy t Saksonii, Holandyi. Szwe- 
cyi, Norwegi Danii, nawet z Brabantu i Antrl^t, preynos£ąC 
a aob^ fachowa rnajomo^ć handlu, stosunki £ oddalonymi kra- 
jami i kapitały. Im to miasta m^k len burg^kie t w ogóle pomór* 
Akie zawdfięcsają byfttry wzrost swój w dru^^j polowie XIH w. 

Z bogat^izych kit|>ców wytwarzali się patryciu^ie, »tan ary* 
stokracyi miejskiej, który w po);iczeniu 2 duchowieńF^twom i ry* 
c«ntŁwem tworzył potęgę pieniężna, wpływowa na roiwój cywi* 
lizacyl niemieckiej na jłobrzej^ach t^altyckich. Słowianie w nita* 
Stoch zepchnięci do stujtebnes^o T^tiinu, nieiiawidzani za svr% na* 
rodowość, wyno&lli Mc na przedmieścia, wiki i tam w ciemnocM 
wynaradawiali *iCi lub w niezdrowych, błotnistych miejscowoś- 
ciach wymierali. Potęga pienicJtna 1 przemysłowa miast, szo* 
T7^c fiic pozA ich obręby. ^J7.eohu\}i%\.\ okolice w ni^mieck^ 
Stronę- Ludność słowiańska w pobliżu miaj^t znikała rychło uk, 
le w końcu XIII w. rzadko gdzie jaka maJa osada slowiaA^a 
yancte trwała, a XIV i XV w. Słowiance p<łd mi^Htami wzmian- 
kuje si§ jako pojedynczy ludzi<s z ortoczcniem ^Słowianin", lub 
..Wend". Podobnie sUlo się i osadami doklaMiorów nalci^ccnnl 
gdzie na wynarodowienie Słowian wpływ wywierało duchowień- 
stwo gospodarne i nadzwyczaj wpływowe* bo trzoalo o£wiat4 
i sumirnirm ludności chrześciański^^J i samych k>i^£^Ł. 

Powolni zamiarom duchowieństwa, któr« oddawna d^ylo 
do duempcyi dóbr ko^clnych z pod prawa krajowe^iro, ksi^Jtęta 
Twklenburgscy, nadając mnóstwo dóbr kościołom i klasztorom, 
uwalniali mie^kaóców dóbr tych; od podatków, budowania mo- 
stów i warowni, od przesieki I innych cięłarów zicm?kich. za 



456 — 

V3rHlt(ioi oł>roTiy knjowej fUnthwen?), w nctn rapadu tłumu 
ni«pnyjAdól.*^'j Napnwę win i p ra i—tfpttw jut przy usUnoiA-ic- 
oiu bisicupacw udadiino bbkupom i OfMlOBi, zł nyj^ikitrm j^o- 
wnictwa gardła i rclct. Ksi4fcŁa i^ycztĄ ten roborowali, w t«n 
ftpondb, ta aądowniawo ffardlu i ręki odbywać się Ritalo przez 
adwokatów k&i^t^ych wspólnie z nuncyuseanu duchownymi,. 
pnycx«m '^ opUty za winy ksł^ta wymawiali dld wiobŁc a ^^1 
lOHtftUnali duchowicAntwiL^"^) W przywUojaoh podobnego ro- 
dfaju. C7Chtn dodawano. Jtr mi«;\xkańcy pn^)adto^i klau^tornych 
nikomu innwt^u, jeno Bopti i klasztorowi podlegać maj^."*) Tylko 
w rule kary śmiercią sbrodniar^n, wyrok od kat^a zaletal.^"*) 
Z bii*giem oraMi prTyftdo do t^gfo. ^e i^^ownitrtwo gardb i r^ 
kst^^Ca sprzedawaH w^ad/om ducbownym,'*") a ryccfze ) mbeaz- 
cj-Jinirf ^dOwnictwuiii jakby towarem bandbwalL"^) 

Kkj:emi>cya dóbr kościelnych 2 poU tiraw;* kmj owego irocno 
obct^tala ludność ^towia^^ką, ktiSra jcMcze pod prawem ksi^tę- 



^B| juj £ofvm 1. qTłlmjjqc mifHTbsnfóv n4'Un^j w r lVig kil 
liincl>iji£tLkaiu vn Coenw-rt i w f, 1313 k^pLliilc łuwdbctenki^ ««i GwM^fpod 
FlAWiiTilj. Od witflkicb tliLlpbnnici i |hiclaikAw, vyrtfU oitt ad comnunem <»tc 
ior««>ion«ni qoŁ UDtfawcre iiuaCupBtur. M, U. N. 360i. ^Oc^ 

■>ij W ii»JAjitu [tfka U4S BiA BtkTrwk Idułli^ni*! RvliiFeI*3>klnilD C«y 
%vay u( Kptdku <lll« liamtnet «( mjinłoitifn pottmoin, ^h ontDl Jare ftenUrii 

<|H« laiłOicirMiii. Uff ^j) ae: judlctuiD, quoJ irul^o Urnhln^e dicttar, riec Łb iHuc! m 
P > oc « h, BK hliu . ' , OoiUMpntMCajudictiiiiił ctntiw^ije ttftRipDWoiiM calpan aV- 
btn fonicnidam rtlin^ujmo^, toli> JdcJIcIo cp^ił c( m^aoŁ li^uliier uccfta, ut nua< 
ciu *<cl«ile cvm Łiwruto noatn judicio pmitlat. « Iptiiu judicH dat p««« bo- 
tod< CfJcat* p«ia ^vtv UiUa cctloic. IŁ tJ. H. 617. Podi^bnU r. l|i>l. K. ^712 
t iaa«- 

>*^1 A, 1340 iM OkomiDCf) ncnitti *fwkr< tea««Mur *k ^kh» Whk Mil iko 
4l n^Srnncnii inr>rt>»er1a M. U. N. JlA. TaUc: i^k 114^ N. S5>> — ' >ok 

ia*S- ^^ 57'^ «>** »*ł^ *^' 579. — *^ i^**- ^*- ***- 

***) A, iija kA retu }fiG% [biKiiJcft. kiteditfCj sJ Boitcn J«<nvfiiitt, ad 
AMtn ^bJklionU flp«cub4l nuimu M. V. K. 490. 

•**) R. łJj^ lloinb LH|i^ wciltki »|n»iJ«t uptUlowl ^. DkL* v La* 

«ra w*i Kiniloflp aa wpfae >M^ ta Au wld^k tofrm niB tfr^ por* mt^ęrit/^ 
JkS, rtklkct nttWB M oonL 11 U. ^C. 4887. 



— 457 — 



cen losUwala. Aby się wy&wobotbii^ i podobnegro stanu, £o&u*- 
Wftio przebić na prawo rl^mledc&e, na wi6t ft/bcbty, kióra do- 
bra »W6 dcieddomc pn>innoii*rala od k^i^^t w tennoić n& pra- 
wic fiK>da]ncm. Lud wrtej^i nie koriy^ul z przywile/dw &zŁa- 
cbdckicti, pfftwa iafi^o dziedcictndj posiadłości aiemi, w ochach 
Niemców i kai&Ż^t inicmcconych Ładn«g|Y> zn&cunia nii? muity, 
>• prawna [jo/ycya J*'^ byki njijnjepc^wniejua. Zdawałoby ag 
tt w obce podobnego fitanu rzeczy, ludno^ «towiań«ka ci^le ca- 
grotona «dzi«T6twein ducbowld^twa Ł gwałtem vyctn'£y, stnci 
nadzieję lepu^j pr7y5i1o£c( i xlej« tlę je uJarmicEdamu Okazało 
aic jednak, źc naprowadzane w ciągu całego wieku poff^dki nic- 
miackir. niv mogły [jr/yituDiić nczucta pokrzywdzonego hidu 
i starotytne obycsaje wywrócMu Siłę oporu cłemięlontij łudn<^ 
ici akryly pnced nami due^c ale £ luinych wiadomotó przeko- 
nywamy łtię-. ift rolnicy *!owiań*cyj ni«iani«dbuj)c odwetu cie- 
mięzcom ^wym,*"*) trzymali mc mocno dawnego obyciraju. Tak, 
w ziean Brylew^kii^. kjiłotiitty Nzwi*ryń?«:y pubirrAJ^ji: w nH^idanti 
Czam«!s:orp i Garchowi« w r 1354 dziosifciny. musieli we wgi 
Holtorp ograniczyć się b iflk u pow nic 4, o której cKociat 
w innyt:h osadach niewzinknkuje sie, aTe t ogólnego bwmiwiia 
dokttmentu wida^, ie ni^ylko w Holtorp, leci t w innych wsińcłł 
»4:»i«dnicli kanonicy »£wcryAscy mu^di na biskupownicy po* 
pmnać."^) Z inn<^o :£ródla dowiadujenny się 6 zachowaniu 
w XIV w. słownictwa slowlańdktCfn> we w^ch Stu Iowie 
i Hagc-welt pod Dobranif^m. Wznawiając w r. 1315 da- 
wni«J«a:« nadanie klasztorowi Dobrańskiemu ^'lownict^^-a w dwóch 
wrnnankowanych wsiach słowiańakich* k^iaic. mcklenburg^i 
H«nryk-I^w fawarował, aby itadowiiictwo wStulowi& 



>•<) WyUj paypifki 459 i 460 « il«fKftcb Draaw^ta a* S?4wuei. May 

u«) n, tiU 1)1*^ IhDrflbfrnn toUtn h»btn » TMni««(np d«« b&lb«a 

■(>«< •olUn >»« <l^i' Gtrechtltk«Łl, die uf B i ■ c ^ ^ n i t j « l]*t««c tKlnllCn and be- 
men... Wah aUr TcuU«b« ^Ja ^^tttr bcwohncii imd b««<a vvnl*n, »0lkn lit dcik 



— 45» — 

i llogewelt odbywało slf weddlug prawa sto< 
wiański«gOi jalc z dawnych ciSflów u Słowian 
bywało.*'*} WcceiD »ic zawierało £ądanie wieiniaków sł^ 
wiaAskicli, tego w doktimendtt nieobjaSniono, ale rtcct |a>na« Us 
w a»nąd2i«i gminnym Sfowumifi tii« mieli szulca dziedńcme^ 
c j^o ^downiciw^m. a podkgali starostom i wlódanom. którry 
podatki lui r^ecz ksi^^t i d u chowie^ mw» wyhi<?r.ili, w *prawadi 
za£ kryminalnych prawo słowiańskie nie znało dochodienia pra- 
wdy Jt pomoce 5%d6w boŁych (ordalij), a opierało sig iia zezna- 
niu Aw1adk<^w i ^T^dz^fti winy na miej^ti wypadku. Wlado* 
tnoAt powyższa jest bardzo wa£ną albowiem po^wiadcu, te 
w mocno zmemcr,on/^ okolicy Dobrania lud słowiański gł^^boko 
poczuwa) odrębność sw^ nsrodo^^a i wytszcii sadownictwa i^ło- 
wŁaAski^^ nad niemiccklem w XIV w, 

PodilaA^two- 
Sprowadzaj^c kolonistów, lokatotowic zwyc^jnic gWAran* 
towali im zacłiowanie praw ojctyttychp Podl^i^tośi^ kolonistów 
Fog;toin, Aculcom Ł patiom była konieccnokna paA.<^twowa i wy- 
płynęła I ciyns/owych HtoiunkAw, Wre«ci<^ koloni^i byli tlwo- 
bodni, w prawach równali cicr z mie^canami i rycerzami. £wła- 
5£cza pnwi prawo uc£c&Łnicx»fnia zlirojno w obronie kraju,*") 
W dolcnmeniach mianowano ich obywatelami: cJvo*, rillani, 
diociai w gruncie riccjiy byli tylko swobodnymi, pełnoprawnymi 
cliłopami. wyt?^ymi od SlowUn. DzIerŁawł^c grunta ko^clE^lne 
i ryc«r«ki«, koloniści licayli się wasalami osób duchownych i ry* 
ceiry, którym czynsz płacili w naturw? i picnlcdimu lccx w spra* 
wac^ i^wilnycht poc/ę£ci i karnych mi^li ^we ?^qdy z szuIca i ła- 



***) A. IJI5 Tolumuii (jood omuii or^inatlo I^TLidictloTiLii lii pitUicIlt vil|ii 
Smlooc et HotfheDcU ilctci ene ?i ilerl Jorc (IbyIcaII, pri^m aotlj^fit- 
t Ul Slsi-i a*i FaeroDL M, U. T. Vr, K 373^. 



— 459 — 

wn!kóvr skUda}^c«« się. — 9ąAża ly^lcu pobudzała m»któr>Th loo- 
lont^w <jAiuda^ w sloift*UA^k3ch Ofuidach. TymcsaKm k»iąicU, 
K^afuj^c dobrami na riwn koSciolów i ryctjriy, nadawali i sprze- 
dawali im dochody i t^downtctwo tud^ici osady słowiańskie, 
V których oprócz Słowian I Niemcy roiea^kafi. 

Wptawd£i« prawa osadników nielm'^ckl€h określały untawy 
pa/iAtwowc, a\rt zti stosunków cjyn.<«£owych wynikała faktyczna 
^aWfnoC^ irh od dwom pańskiego, xwU«xcfa w opadach sprz^ 
dawanycti przc2 ksi^i^t, razem z^^ownictwcm wylsicm i ni^szooi 
na własność wiecjjyit^, oMjboin prywaliiym.^^*) W ukicli osa- 
dawanych cxyn5iownicy» bez rdźnicy narodotfoAd, analeili »ic |ttł 
w dnigiSj polowie XUI w. zalclnymi od jurysdykcyi patrymo- 
nialn^j.'^'*! Tymr/a^pm wojny wyczerpywały skarb ksiął^t, kt6- 
ny na opłatę dłu^w zmua^Eeni byli «pr»dawać dobra JiemskŁfl^ 
1 dochcH^yT a to tak dalt^ie, łc 2a panowania k:iict:ia mr-klnnbarg* 
^ktf^go Albifchta U Wii*lkirgo (13^9 — 1379), anacTna wicktroii* 
dóbr ziemskich była y^Ł w posiadaniu duchowi^Htna. tyceriy 
i mipA/tjan. Sam ttrn ksijjtę tak main pMiailjd, ir. jakby kojfut 
ofiktibany wyglądał.*'*) — W takim stanio rzoay jurywiykcya 
patrymonialna suwała się powAZcchji^. W obec ni^j s^dy i prawa 



udil )vrAWV> V ilnbra^h ich iiralidnuti, cDm )udlclo in*fiii« ai collK t% 

ojiiatbiii IbtantDtJbus. 4uf lui^cifcniic yittcian. liber? («intul lin ha [^crycImlUci (>«ł9i- 
^■ta, tt^tit kilvim . . . iea tli ttot n*c n£i*iri bvf«JM, 4aec««Dr*ł, bdI isilicii nailti ii^ 
titciCs i\\ mciiuand* bou« picliloiiuii tiiilituiu |iioiiui lubcfbu Oc ccEcio in^Iotiite. 
It«c RUiŁ boiui; LopAgimir. Cippcl^w, Cmi, Sl>ib>lov. frcolrlp, Yitpn^ Cnth»i«n 
\t]va. Krummu^ofiM «< Utii^urt. (Łn aiKmaIU F<ncclif]> M. U, N, 1317, W tuku 
ijun. ktijifU PłtlilnitiiirKtc] «prjeilAll vaia1U umruni natirwm v^il«lk«t Ctiat 
t* l>irut'Wff TnTi^Loiionc in uiit roJdiUbui ... porpciub itiupotibua. .. N- i^to- 

"*) R, iz^t Prtybytbtt itjthrubcftald kap^lai^wi >vr(nu, im 4 luicb 
nr* wti Wjjiłthowe nadAl icjdowniclwo wyitK i ntiiie,,., *i omów C<ili«llr 
■init^ue i-ra h miptlip tanu ifullum lUt c)u<>i dfoirio* tolTfn U!iMU'. Al. V. 
N- 77^ lNviot«k iFUle ł^jbr«l«w trrtltl ile wsulliicb pnv iwych lu f hufjitł] 

*>*) Sdui der I'iłnt to nrcnlc. dftf «i »kb tcLbil «1e «lti |[CfDpft«t HuŁd 



4,60 — 

uuŁc6vr tr^ly znacffinici nAd kolomiMdmt lawbly chmury, zwioS' 
ni]%ce pogOTMcnm ich Insu w nir<l4li*lcit?j fmy^^cluAci. 

Bnk r%}t do prftcyi krępując r<>£w6j kultury, zwluicm w ob- 
»icmych pOMadŁoiclach duc1iowi«ń»tWA, na&trgceał )u£ vt połowic 
XIII w. w iDyit pociągnięta biwlni^«£i»go i^tanu ludności do ro- 
boty, jcamictai pobieriuicgo i ni^j czyni^u w itatursę i denarach* 
Bi«d&cy ze Słowian wyilaloiiych i dzl^zicuiych unar^ mamlesz- 
kaw»2y w chatach prywatnych po»ładac^ ziemi, itwani koj^auint, 
wcceiDie ulcgU jurysdykcyi patrymonialnćj. Ksi^tęta i rycer/« 
rcwdawalf 1 sprzedawali ich diichowii^Kiwu.'^*^) kt^^re umtalo w nle- 
uci$£tiwy npo»6b wyzyskać ich pracę, zaij& walni aj ac mc w XIXL 
wieku, kilku dniami robocuny rocznic i pudAikicin w naturze 
umiarkowanym. ^'"J W XIV w, *tan kout6w pogors^yt^ic wielce, 
albowiem rycerze hciyW ich własnością swą I w wieczyste po- 
i.ia£Unif? iprzedawall*^') — Od kosaiów ^awłaAsk^oh rie trudno 
było przt^ś^ do xubola1C') ludności niemi^kł^j, która pod jurys- 
Oykcy4 palrymonia]D4 zostawała. A tak raz«m fu SłoiAJ^nami 
potomkowie kolonistów, pod koniec wieków średnich, w czam* 
bul poddaństwa apędaeni z^Atali. 



Rozwiązanie bytu narodowego, 

Pom\mo zupełnego zniemczenia ksi^Jąt I większo] crc4ci 

szlachty w X1L1 w., pomimo xmiŁn jakie z&szly na s^kod^ na- 

rodowoki słowiańskiej bąd£ pr^cj: pogwatcmiie praw hidnoki 



vQiiMxiDio crlciy tbily kutiii^w* ktiruy oUrtffc(wnl tyli |Jodl?)e«£ |uryiO}kicyl |Je- 
liMM. Qilbywji4 ma potli^ti po 4 <)oi « <iagu tuku, a ctyrtt^ dAwat vij«Jg i p» dwi* 
kury 4 cŁaty. M, U. N, ldió i |JioioaL'»u N, u|8, 

*'«) A. UO4 Ruitld monnlM in kolii cl^brnl inrlTi? plfbuin In aura c)iiii* 
tnoi Ulo, d hibcnt hccipoi ip «ii, et »aiocm juk in koU> et tmt*^ tri <ic^nL <i»n 
ftcclene In anno pro (łicLu 6 ul«nLA ten eI plfibibo icriiam piricm paUuiii ri datM 
pulliOi <1o amilut boŁk«. ^ M. U. M. IOI&. W roka n;i l^ylf jui 4 cWy- Nu- 
mer Ui9> W roku L396 kliuŁonjwł lub«kiki«iaa kOAty obawiic^pj byii diK^ 
nun dienjta B«vui* innutUni... U. U. \r. ijbj. 

*>^ O •pTMdiip klAntOTO*i EH?i^4ki«mn kot^tA* prtc« rjceny w UUcłi 
i«ft łiSJ. 'Jł*' W»**J P«^p^»kl T»i. is,, iSs- 



^4^1 ^ 



ro]nacii4}« b^di prziex d ucho wie Am wo. które uftUnte prACom^nło 
nad uywrócotiiom nirodoiw^yU:! ftlowiańiU^j, ksif&two Mttktftn- 

[fcurgBktc *i do potowy \iV w, Mczylo się krsLjcm ^owia&skin)* 
ląlętB pamiętali pochodzeń i« »we, »ozyciłi jtig Jwieinoicłą 

^czynów priodkcSw, nie byli wrogami ludu swego, & l^ti ni« 
zdołali i>ronić go ,*fkiitec£nte od Nicmcóu-, pochodziło to z olco* 
licmoćci wwnęirmycb^ i: poddanti się wpływom niemiwrldm. 
jmnonym przez duc^owioAstwo i sio«unkt fnalKeA^ikio kAJąJt^t 
z potrnUUimi nicmic?ckiit:i. W3£^h£y w Śctiilt z rtc^^ ni^ 
mieck^ gto»unki i stan^^^y &ic wasabml cesarskimi, k^i^^ia 
mcklenburgBcy inu«c1i 5tosovra£ mc do vrfjpiĄcx<!Ancgo prawa 

}lBodalnagro \ takowe w 8wym kraju wprowadzać, lecz TOj^iily 
vlywania pr^wa ojczy&iefjfo poddanym swym niezabr^ntali, Ow 
b^em. znane >■> wypadki Marania nic knia^t o jakitajdłuj.^zc xa' 
chowanie podiianym <iwym Slowiatinm w XTV w, ifądowmctwa 
wedhiic siaroiymego obyczaju słowiańskicffa*"! Z ich to woli 
kur«uj;£i-«; w kraju pietiLdcIzf^ ł,w^y mt? .'^lottiiińłkipmi: marcae 
&Uvicalt«&, den^rii łJai-icaliK, w^nde^he p«rtniiigho w drugt^j 
polowie XIV w."**") a obok nicmi^kich wymiarów ziemi na 
bufy. iitr/ymy\vały się wymiary iia łany słowiańskie,'**^ MiastiL, 
chocial prr rx Ntemców wyłac^mio /amie^zkałe, 3t\e lo leżały 
w Słowia^&zczyznk-, ?ilyn^ły w iwiccic pod na^w^ .^owia^- 
kkich". — Królowie duńscy niepr7e*^iawalf tytułować s\^ kr^ 
tanu stowiańhkimi : kupcy duA&cy, i«tf1uji|cy do bnregów m^ 
klenburghkich. hCwoIi nic V'indUiid?(łdnv Niemcy w k^iY^^wiT: 
Meklenborgbkiem paititfiali to ^^ prxybyi^zamt na /i«ml ł>)owiaiS- 
&ki^j. która nic w»pólne^ ani z ^ak^nta. oni z Germanie nio 
Oiiala. Pudobntf jirztfkunariit* głęboko w^i^knaw^zy w umy^Uy 



bii» ąt J< |>TeC4rk4 9W mftrco iU«ic, ac Jc molandEan pt«f e WUiUft Tiitn ur-lc- 
cin muCBs Oatial, M, U. Ki St;*. - t<vku [i\7 DuJo»fc» Vpd..- es *iiUi|u» 
t««iuciin Ei«i marcu ftla\i<dti monfŁt «on«v«t4 ft Ta|rcliD<^uHiiOr m*r<M nlniA 



Niemców, 2ami«ukatych na dermach meklenbur^kichr usposo- 
bić ich do traktowanU Saluonów jako cudzoziemców. W kU- 
sicon« DobraAskifn mnichy pniybyli t Saksonii (momchi gayo- 
neitj tftk byli nienawidioni pr/ez mnichów mioj^ow^^^o pocho- 
dzenia (nkonachi dc SUvia), Ic? w ruku 1^36 wybuchła mii^y 
prz«dM;nikami walka urcina, załatwiona jedynie energicznym 
wdantem %\% w tę sprawę księcia Albrechta I[- Ksl^c ten, 
w dziejach mekl^nbdrgskich Wielkim zwany, zaprzyjaJnlwszy 
et^ z cosjtrzcm Karolem [V. otrzymał c4 niego, za zasługi wo- 
jenne, bezpośrednie lenno cei^amiwa Rzymskiej i tytuł Mer- 
zoga mekłenbufg^kiego (>34^). Hyl to nowy krok do zi^spole- 
fiia z cesarstwem księstwa At^kl^nburg^iefiro, które w tym cza- 
Me znakomicie puwiękazylu aic nabyciem w^zyatkich grafitwiii 
&2weryriskiego poitladio^ct (r. < j59^^'0 ^ chocial liczyło «iv her- 
cogatwem niemieckiom. z dynasty^ zniemczona, ale w gruncie 
r/ecjy przedMawialo mieszaninę dwóch narodowo^!, W okf>licy 
Robolów Bzlachta stowla^&ka trj^ymata sie jaszcze imion narodo- 
wych, co wskazuje pocjEUCic jej Odrębności narodowćj. W wikitch 
pod miastami uboga Itidnofir^ słowiaA<»ka. jak równie I w niektó- 
rych miaitach zachowywała nafo<łovvo&i aw^''") Po wsiach, 
szczegótnifi pod mia^^lAmi, uboga ludnoAt^ >lowi;iń«ka mocniej 
przyciiniona, nic wygasła johzcn:. Luino wzmianki o nii^j do- 
starczają wiadomości następoe. 

Pod WUjnarein, nut wai Ja^trowlcy muf^ockali dwaj 
Słowianie Allanami zwani (ti6o - tz?^)^'') W ziomi HnUań- 
skićj : Kada?^Zti szuIc wl^utlingen. w Kozłowie Dargau 
\ Cies/ek, w Małcci n i e Trybu^t tia;?).*^') w Go gole wie 
Arnold c^ynftzownik ziemi, z którój kanonicy lubi^k^cy dochody 
pobierali (iz8i).*") Na wy.spic Polrs sprzedane było w r. u66 

"^J P^ wj4;jŁnUnm JynutAw it«vry&tkifh, bnwoi ich (tafy TtlilanbufE" 
*vy ptawA twe w ^f^ftiwuj Łciii t^incJiłl) ksL^ciu AtbrttUowi Jl. M. U. ^N- 65^1. 

«S^j. »594- «S9>> «50f'- 

ł^łj Wjrldi pTiypiłki ioB, yj, ^48, ą\\, ^M. 

••■) y. ir, X. 3677 w [>orlłtku <9c Tomu tV lav«Aijritim, 

"*> M. U- N, H>i, 

•"J M U. N. 167S. 



— 4^3 — 



Stowiińskie Pol e,^**) — gd^iel sig ludzie podzieli? Zapo- 
wite zosiatŁ mi^d/y rdoikaml, któny póinl^j ha t«)że wyspie 
ifes^koti (i3i6"i}44) miatiowicto: w Niendorp Mikołaj Sło* 
'irantn czyaHiownik dwóch łanÓw. w Vorwcrk Markward 
W«nd, w Wfist«rgolwiŁz AUrcin Kn«^ w M a ł a c h o- 
wic Jati Buk. Markw«rd Buk, innych z icnlonAmi nk^nieckŁ^mi. 
narodowiiU^ [tumać troihio.'*^) PckI Lubeka w <tlDwiAAHkiej wai 
Zimnie Andnej «£ulc bncia jogo JaD< J^kóbi Ciesxek(i333);^*> 
pod Chociebuzicm w [^iwisiorp Radek Słowianin trtyraal 
lny Uiny (132^)'"") W dobrach klasztoru Campus -Solis. w la- 
tach i3iQ^U20, Henryk Wont nklodAl kta&ztorowi so kur ro- 
csnis, Radek jjłACił ctyn-M, inni dawa£ kury: Wotc^ek 20l Ra- 
iuftjt 30, Mirek 30 kur. a co płacili Ciuszek i Nredan o tem nie 
rjtmiankowano/'") Tamie sied/ieli: Radeken. Poycekowe. Krul, 
'unik, Koiłf^kł-fi, Munire, Mikołaj Menice. H«nryk i Amcdd Ra- 
je,**") StowiAni<) czy Niumcyż We wsiach, któro do kUfittoru 
tbrańskiego nalegały, chłopi w r. liia zwali się: Hadu^z, h\* 
tek, Pargu^, tJtesi, Jan ^yn Ci(.*!urka» Rado«tu, Jan Buków.'"") 
Swiszowic, w 23cmi W^mów, w t, 1317 Mcdxiclt: AŁildasz, 
Jaromiryc. Cieazek, Rabuta, Pon4t, GoAciinir, Pątck, KruL^*') 

Niejednokrotnie w/miankowdllAmy, IŁ w ?«kul<:k wdfit^rania 
się Niemców^ w XIII w. oftady poroizd^ielaly Mf na wick!«E^ 
niemi<xkic i mniqs20*«towiaAskio, Tak ^t^mo działo si^ i w WV 
wieku- Z dawniejszych (wad w XII[ w, ałowlańsklemi zwanych, 
pozoćttaly w XIV w.: w zŁ^mŁ Racebur^kiij. Słowiańskie Cza- 
hary (1333) i Si. Siciytno (i3i7)< w ziemi Wittenborj:»ki^j: Sł- 



•«) M. r. K. <csS. 

«*) Crkanden dtr Sfiłlt Lubtk II, N. $10^ iS=* Sja 

"') ^> ■)<' ■" ^Ih SlAiio ZjmciL Auditu «nii<ivat buin>ctL4i 
ffstrci tdUc^l JatuDcieŁ, Jacabtłi et Teuelio. M- U. XN. 4)^6. 43S/. 

w»J M. U, N, 477J, 

^^^J M. U. N. 4tHi>. 

*■*) R. t3>a Uho uiKl AVlrlkch>i]\r«tUitr. U. U. N. 4>łl. 

•") iL U. N. 34JO. 

v«j Nf^Kf^omo « j«kvTnr naljrm ctj vivlkim, >!. V. N. jifift. 



•Ł idi 



— 4*4 — 



Wekyn (i54Sk i pAmperin Stów. (1316); w xit-m\ Chociebuski^f 
Sław- NtirwEow^ (''9ł)> w rieml Saweryfckii^j Browarwii'^ Slow. 
<IJ57): w ziemi Klucz T&roowioe Słoiv, (1301).***) O innych 
oequ]«ch »towLi]^:^kkh i XIII w-, jik równic o Sbwianach, któ- 
ray w r. 1356 bytcvb-ttll w Repetach, koło Ci^chlma"*ł na 
^&n)cy brand«nbur|ptki^j, — vr XIV w, jut nie alychać. Nato- 
miaM w Jróilbch XIV w. zjawiają »ic Tii«znan« itawni^^j obsady: 
i^lowiaAskm Tfochowe fmot© Drochowo] pod Buiyszowcrm 
(r. ijJi,V i^low. Radffhtontorpe r 13J5 (w ziemi Raceburg- 
ski^?); W«nd«RCh* Sio we kolo Roztoków (r, 1357 ; Słow- 
Grambowe 1357 (w ziemi Sawcryński^?): Wcndcsch 
Sfcori*ntin (1 J37). W tyml€ cza-sie na jaw wj-Mępuja: M a* 
);na E\en, Majona Ko^hen, Majona Trob«towQ 
w SiwpryńnkiPin (1J57), Dudesch« Upal w ziemi Wa/now- 
6laĄ ('357). Maj o r Cenę (r 13 J7) w Werlskiem/'*) co wnka* 
zuJe. Łe takicbte nazw były i słowiańskie o?^y, Jttkot znajdu- 
jemy: Slavica Cenę r- IJ37- Wende^che Ra^an 13^3,*'^ 
a Wcndisch Opal znanq było jut w p, 1263,*^') — Podo- 
bnym >purłObein wici Warg^ntin pod M a J c h I m e m rcjz* 
dńoliła »jc na dwie: niemiecka sosiała z pruw^*} Ktrony rz(;ki 
Pieny. a i^łowiai^ska pncnio:^ ^ic na lewy bree; tćj rfoki Były 
to *lcmkl nienawiści pomiędzy Trtinnpln mierny ml ludami. Sil- 
niejsi zontawali na mbeiscut — słabli mu&ieU wynoMĆ h^ do 
mniejszych o^ad, lub cnikicm opuiciwizy micjnci; dawniejszego 
iaml«eiicani«, %mkać przytułku na ±wivcie, Cłwalty dokonywano 
nićtylko na proMym Iudx)c wiejskim, lecz i ntt poMadWciach 
asdb stanu >f.Uu:htłt:kirgłł, — W okcjticy kU^zioru [)arguń^kieg^o 
le£ała o^da Kant im, która mnichy zabrali u szlachcica 1^^ 
dika. WsŁCz^t ^i^ spór, na rozcjm które- wezwani oitlc^sy Ro- 






o w>Ar>(-^i£lt ^V^'^^ nudi ohijiiiioao wyifj na >ir. ^6% S7>> 5<^^ 4^i>. 

M. V. H. Ąi^Ą (t. 1311), $3^^, B311, 9Ąiy 
M. U. R fti74 1 9130, 
Wyłłj pnyp. 497, 



— 4^5 — 

tnol i Widantf uchwalili^ aby mnichy zftplacUi 8 marek Dtdi 
kowi, a ten aby się irtM pr^w, jakie sobfe w Kantuni? roktt. 
i żarzył, łe spadkobiercy jego nie będą nadal bradsików nie- 
pokoić (T. ti87,*^'j Takiro j^posobcm IJediki t^ zabr&n^. wbrew 
woli )ego o^adę, oŁnymal o^iem marrk wicdy^ gdy cenn }cdnćj 
bufy dochodziła jul do to marek. W podobny spo«ób klatotor 
Darurutbki kilka innych osad nabył. ^'*) 

Od połowy XIV w. dokumenty coru mniój o SToulanach 
w»poinin»J4. Nazwy dawnych osad ?i?owiańpfkich powoli pr/c- 
k^tatcaj^ sif na niemiocki ład."^) Pomicdiy koloni&utmi wjmian- 
kuJ4 »ic lakte Imiona jak Rademar, a pomięły knapami: (^ 
rizlaf von SLivcstorp,***) al« ciy lo iniemcjEoni SlowUnle, czy 
Niemcy, którzy imiona słowiańskie prjybrsli, — nie wiemy. Ksi^* 
*jcla ^p^^eUaj^ dochu^ly i s^dcwniciwo wyŁ*ttr naw^i w nicmicc- 
klcłi oaadach,^'^ — a koszty jakby poddani uprawiają gniniy 
dzicrtawców <icm kla^^toru Eldcńłkicgo.*") Wwystko /mierzą 
do roopo wszech D^nia jurysdykcyi patrymonialndj i poddaA^Łwa^ 
w którom ra2«m m Słowianami i kolonis^tom utonąć pnezna- 
ouno. — Wsiakic ijawuinic *ic w drugićj pdowie XIV w, no- 
wych vi%\ wielkich Lj. ni«tn1eckicłx^") ft^skaiup, 2« dawni«j^e 



»*| R. iitj \U hunettoi oDiaib* rtJJCi M- U. H. ifti*. 

***) O fiBiiApie antyr tlowiaftikicb oł Ditmitcliic w XII vicku 1 w pierV' 
utj poloirlc XIII wfelcu mówllllmy wjUJh — ł^łnlCJ. 1 itnwtjftnlnn ałc |tantiuii< 
BMjrl pri«kttlAtctnic nuv micjtcAw^ nt H<Tiu«1(ł lad pe*B|pav4Bi> djiKj. 
W drucrfj ^fŁiuic Xnt Wirku o>^d> kbuUuu Dobf^nkŁitK^; DoiaMt)C« piAc* 

k«*hdin, — K. 1301 SlAn<j;i Tcm^owc jui SU^Ii<*toip» (M, U. V, N. 1^59. 
R. tj64: Dn«nEfotp illiu WfuJiurji Eti trHfori^t ^iaairn. U, V. XV. N. «joK^ 

HfJ R. IJ64 GHcndof wlh SCa^ntoip (N. ^3il). R. 1365 tn vill« OlttC- 
tidhce, la aitv«uLtU Laub, t^uos inłnc c«kini tiłlunt: Ratkiimt- K, <J32S. 

^ H. I3>6J J»Q wrLiki briciojd voa WtlUia 4 buły w GicUa Bnrow*, 
mSt Bcie, It^dttdoi GctiLliie... U. U» N. 4340. 

I'*) R, 1jA| Miipt i Kfupy R/łi^l podArOv)U 1ibMlomvł Ftl^AAifinu 
6 buf V BekcAliuJcj C«]l>cnfc i Sillo^rCf W(6i< Jiietiiuc) iip»vi«]i (umkott< 
rlU M, U, N, 9J3J, 

^») Da pTTTloaanycłL Y^idj (ii« «U. 4(4) wyp*(U dodt^ Reku ijSl; 
CroiKs Radum i Lulkeo R^łani (Su t86jjj Aoka 1^61, Ttatoolu Cobttow 



— 4W — 



w r, 1336 pod DargurUem w* w*i Warclowiił W7miankuja ^^ 
rolnik Cicstymir i brat jł^o Mił<l;L&£, bczw^tpicota SłowiAme.*'*) 
Zatfiin Słowianie nie wygd£li je£zcz« w XIV wlaku, jak niektórjy 
utrzymu}^. 

Dla pTTekoTŁAniA »i<! jak było w Tzcccywistości, zbierajmy 
świadectwa ^pAlr74»nyrh i pÓJ?nirj«ych pUarry, I taTc: EngitU 
hueias, około r. 1400 piaa.1: kraj wendski po^iatfaja Snicsy, aJe 
Słowianie po wsiach tTzyn]aJ4 aic dot^d,*'") llUtorjk polski 
DKtgou ("j" 1480), mówiąc o podbiciu pnez Henryka L\ra krają 
&BJoł|cego do ksi^^t Przybysła^n i Wartysława NikłotowL- 
czów, wyrzekł: Jednakie po wsiach 1 osadach słowi-iańifkicli 
mfesikaj) do dzii dnia (przed roki«ra 1480]. Skowanie rolnicy, 
nie innym jak tylko pobkim mówiący j^^ykiem, lubo eept>utyni 
\ wielce TtricmcKonym pnrez niicuanlnę i ^poł^cz^ństwo tak z r^ 
siadami, jak Łe£ t innymi językami i mieniąca aic róino^i^ na- 
nocjEyr' — A d<ilćjt jakby dla ugruntowania w pamięci rodakc^w, 
Dhiffosz powtónyl: „te po wtoiciach i opadach wiejskich j«s2cz<» 
do^d (pned r. i^So) utrzymujo się ród i jcxyk dłowiaA^ki.**^) 
Słowa te 7nakoiniti?g(i r.nAwvy •iiosunków społuc/tiych na Fomo- 
rJU Baltyckiem w XV w., uprzytomniają ówc::a';ny stan Słowian 
mcklenburgskich i znajduje potwierdzenie w zapewnieniach 
Franka \ Buchhotca pisany XVni w. Pierwsjfy i nich (r. 1753) 
utnymywal, Ło za jc^ c^a^u istniały jt^^cfc; o^dy wielkie i małe* 
w okoFicy Stemberga (w zicini Warno wskiij): G^ros Radum 
I Latken-Radum, Gros-Rosonow i JLutken-Rosenow, 
Grovjornow i Lutkęn-Jornow, Hohen*Prili i Lutkcn*- 
PricZj jako poaosiałoić po Słowianarh, obycraje których prze- 
chowały Mę pomięd/y chłopami, zwłaszcza kolo Grabowa, ifdrio 

IJff. ^Ofi): Roku Ij6i: I.ulkni WoHcnf1aTj:i& (I4r. 91)4^): HrMad numiri' 1 (jAj, 
IŁ U. Xr. 934«» 

**-) Nr. U, Vni. Ni, S67M' 

V) SŁavli ih villi« ^hmc nfenmiibut. hnnk. *4 87. 

"*) Wc^iii; pnckUdu Mcchcrtj-iiłkicfO lu ifcyk poUki, Itiitorri P^UkUj' 



— 467 — 



t Jabrl.***) W inowie chłopnki^ niektóre wyrftcy zoHa- 
ły,***) W tym*amyni cM*ic(r- 1753) BucMioI^r pisa), 2e wk^ci;tn-ie 
Meklenburg^iem bardzo nmfó i^ostafo StowUn. których nic mo- 
2na ta osobny naród uwalai^i 1 le pomigdzy chłopami 1110^4 s\c 
nule^ lMńxiK sfowUński^d pochodienia, cboclaf mowa ich da- 
wno wygasła-"') — Tak było w polowie XVIII w. — O ilct 
Inacr^j by^ miulato wcroini^ o lat 300, kicrty Tłhigo^^ pisal?'**') 
Być moic z cmsein, gdy dokumenty meklenburc^kie t epoki 
I XV — XVIIT wieków, tudn^i inne jEródfa bUtorycznr, >po^ywa* 
I Jy^e dotąd w ukryciu, of^oszone zostań;}, '^^^^ znajda nię joncse 
I materyały do oświetlenia powolnego konaniA narodowości s\o- 
uiriaA-tkił'1 w ksił^ntwie Meklenburg%kii?rn- Tymczasem wypada 
tano^owftó ciekawo nic^miomio wiadomości o S(owiana<;h mo* 
I klenburgskich, pr/ez Mikołaja Mar^^załka Turiusa (1470—15^5) 
^ p odane. 

^H Rodem z Turyngii, dy^ttan paiS»twa Mcklcnbarg^kiogo 
^Bbr^^iTk Turius. człowiek uczony 1 zdolny. pUał wielo po lacinio 
^Ppo niomi^cku o bycio, dziejach i obyczajach mie&ikaAców ziom 

I "9y X>t.*U\ FnniG. AU uihI N«uf« MokkDl>uii^ Owirow nnd LcjstaIk 

175^. ki. III. ». B7— 19, 

^ Z« ou^ Fraaka chio^ d»tt ttfa tw^t D5int «tbo D6n» toD 
dtm vtQdtAchM D»r« Ł tr. LAiko Kluei vea A«n wecbijKben Klu li, v«' 
mUohch. Rodnł chleba^ Kl«wa von Kl^ba; Pi«c « GuArowk twuo^ P«l«o. 

t7SS. T. L (. J, 

^ Ni podjto^ pftCf Dtuj^uiu wiftEloTDuJf, [Amufi c wielka <!1a luakl 
nV«dft, mł iwr4cili Dtfajrir — O fiicmieckirb nu? mńitiiftj, pif h *r<»wiaftikKhj 

«y(ltt}Yh flohilmntlarh, pnueilf ui jjianiFm (lomrtrHlrifłi piiirty XVI wifllrii, ktd- 
tty wjBŁFoJowkaił Sluwiati bk/I Ldbf ap*try**lj ckv1i> r. I4O0, — Praeciw lemo 
|vmUl p. AiWilf FarcucttiU i KaTiitii, w pl^kfi^) rosprkwlt: Wo bzEH wiim«r«£a 
Utkifiłbunldch SlO^^Midw [w Ct^t. Ute. S«rbp iJfSf, ■. 37— 4a)t i*r4ctt uwiflf 
na FrkakA i BuctiliotcAt fAi^^tlwa kd^iyth otMlaj^ hypcKc^ o «T£a&uicnlu Sto< 
^ wtin *x6 l^Tii w XtV irtrkii. SfLoilił, tu p. PAr<wviU nl4 prcytodyl vl4'lo- 

*^ Uiirowiolcm Ten»rz^iiwa jLCekkAhiiiRtblch dilejow I tfUrolfUiolcl vj- 
^^vu^ w Sjvciyni« od roko JH63 Aa iB^o, piina^ie 1um5w kodik-m. (atytuIovji- 
arc^' UrkliijVuiEi>(firi Crkuodcubiicli' W lycb XV io(D«(h uwLttAj) if( dohu< 
tM»ty od roku 7B6 6ó 1365. 

3»' 



melclenburgskich.**') — Patn^c na re«zcki Słowian w nioktórych 
okolicach mcklonburg^kich w poc^^tku XV w^ Turms, j«ko ba- 
dać/, uccony archeolog, nte apuMCzal z uwagi ataro^yinyd) rto* 
gii olbrzymów, 2a jego c^aftu zwanych; sepulchra antiquo- 
rum Acu ScIftYorufD, Wendongrabcr, Wcnd^iw 
k1rchof«, — occmia) olbr^ymm gmbrkwir^ka \ wydobyt« z ttlcb 
popielnice x ni^opalonemi końctami i róloynu przedmtotamt 
koltu pogrzebów e;fO> i;aiy\Tał prxedmioŁy Łc: monumcniA 
fidtssima, przypisywał jrt przodkom Obodrytdw i skrećUł 
<nekawy obraz obr£ęd<tw pogTrcbowych, ea jego ceasu praet Sło- 
wian mekle^ba^^^kii:h praktykuwoiiych. — Według rymawan^ 
kroniki Turiusa, dopćki aulo zmaHeij^o niebyło pogrzebione, 
w domu jego znajomi cat^ noc ucztowali, pijąc nn ae^^ zmar- 
leg<K wesela się i gwarząc na wid^ obyczaju 8cy:^w, a cii3a 
nie okazywał £a]u< Zona nieboszczka, odziana w ^lubn^ suknia 
przeprowadzała ciało jego do grobu. ^^^^ ZwracaJ4C w inn^ stroni; 
Tunii5 powiada, te mieszlcańcy Jabelhdde, wcsdlug ich mowy $^ 
także ^>łow]ananii, lachowuj^ starożytne obyczaje, umarłych un> 
CzyAci«G z pi(miv?m i p^<<Aini prr^[irtJwn<lzAli do grobr>wiska, gdzti? 
na ostatnio uczcflcnio niobof^czyka, ofiarowali mu napój, który 
do grobu wlewali. W*jysiko to zgxkdne jest z lom, co z innych 
iródd, ^zczegóbiie arabskich pisarzy, o pogrzebowych ubycza* 



InedlU TtitlTn ticrtniniciirann rt ClmbHcarum r 17J4 -t^ąo w Tooit* TI- 
MiJ Wi.Dti (hr <]v l-'nuvn ^Bntirltt Jer Ujuin 

Ihi besŁcfl Brłui-klcLdei lliul lic ad, 
So tiUlTt nie itio m Hrds iRiijcn. 
Ut voh]ticiki(« Kb wtU ^j> u£<n. 
Dli Sachl au<b ««il clie Lf^lch nocti vW. 
maa trfeurci nicbt fsil «» ist Ibi i^U 
Sio liinckfffi unii inurnwln dic giiiKC r^łcLtf 

Cbruiiicuii Efthiukum ^a^k Xli, »> 57^. 
>M) D9tkoDKl| oMttc prac Jorinia 1 triarrignilnoU opUu )efiO oby«ujAv pa> 

KCiCbDwydt u OWtlnl^w v pt^uąlku XVt w., poUl profftKr mp«kfc*iki Kotk' 



— 4^9 — 



jach Stowian zi%ane jest w nauce/") — W dalszym ci^gu opisM 
o^Tycuijów nł)e!<^dAc6w Jabelh^iJe. TurltLs pomada: .Łautnu 
proobiegaj&c po ftwych łanach t polach 2 donośnym śpiewom, 
bi]^ mocno pałkami w bębny t p»i6j skóry urobione, mniemają, 
ła Jak datfko głos pieśni 1 huk bębni^w sięgnie, — de^ucee 
i jfnmoty nie pn!yniofą ££kody. Łch kapłan ha czele Bzertfgów 
do laAca prow^dri; obyciaj w<rnii-sk) dobrze mu Knany, on sam 
powszechnie Sclava£CO jest zwany.""") 

ICie!^o£/t^ zasluffc nauce Turius okac^f powyż<iiym op5wm. 
Bci niego ni(nvicdxicUbyimy czy Słowianie istnieli jefticze w Ja- 
betheidc w XVI w., albowinm wsrdkio inne iródła dnejowe 
nillcią o SłowtiiiiAch w ti^ stronie, j*Lkby tam ich wcale nio było, 
— Ccy nie i łych to błowian ksi^tęta meklenburgscy werbo- 
wali słynnych dolłOi/iSw meklenburg^kkh ?**') 

Kiffdy mianowicio mowa Mowiań^ka w Jabelheide ugasta 



Den GflbdhcUcn wItiJ Iht Lebcn fiLlir, 

iJic ^crilrctiei tu :iLauv1icu cuJca. 

wcnn jciukud w»rd v«tii iciJc ktlt, 
tir Tolccn ihn irnc j£?idnł-e nu cribciu 

den i;l«iitn iit ihjii wohl \a Alt i^tuben. 
Iffl łfimnięt UnfetJ iic urn ihr* huber, 

ile TiLAchcri tle (u mEt hiŁul uiid liut* 
un^ rndntii w ^tit di* Inul trklingt, 

Ibr firttatt itf Hłr fttU In ffihpn, 
d(i uLtt Ihifi vw dcm Uun io Mc^eri. 
««ndłtck«r fitt M itim b^kanoE. 

Chi^tnicun rjthmicjm ap. XIV> t, 574. 

CtJbj oie*ctil vyrM iclaTatco — mgwiadi^ma, Bjulucie pRypuitcsaji, 
I4 hyi Tnclt wyru im lOsUt ulyty MmiuC < I aT«c k, Tidlu|- wyniAwUbłA ln> 
a*bDrs^(h Sli:rvi(ui. □ krOrych: cl«tt*k ^ ctiawick. 

***) W nchuok^cb k^nwir kiifliie^j naaklanbnfiaki^j w liabio wjrdiŁk4v 
ESjinDO: rok 1511, 1 £BMen ileni Juit£e der dŁe tfomc tictt licr wcnde. W mku 



— 470 — 

o Łem Jadnej wiadoraodci nie posiadamy. Prsypuicić tylko nu>- 
lAUiy prasi: praiwi]t>pcK)obit*6fttvro, te to hi^ sUlo Joliiocz^Tiie 
Z wynarodowi imium Dreiiviaiióiv. ra pneciwlegUj stronie Łaby, 
w XVIII w. A te mowa niemiecka w tój stronic roes£r;rzyh 
się niesławno, urftka^ują to po£o^tałe dot^ obyciaje * niektóre 
^vyrazy sJowiań«kic pojni^ćzy chtopami, iwta&zcza w okolicy mia- 
sta Grabowa i ^^Mednićj vin Wcrlc, Uidńcl we wsi Jabek.*") da- 
1^ na zachód pobjTon^j, 

Na południc cd Jabcihcidc leiy wiei Konow,**") w okoficy 
ktAn^i podnicMU plasiiay/na zwik wic W^incberg, K^Ule, we- 
dług podania, znajduje fiic ^obowi&ko króla wvnd»kic^o Wancka 
albo Wanc«, Ten król i^ irzccli trumnacli: iloićj. srobmćj 
i miad^ian^j pochowany. Cala okolica pri^^pełniona jest siaro- 
iytncnu podaniami."*) — Inooc^ być nie mole lam, gdzie cho- 
ciai Ukietacway lud słowiański pozo&t^ na miejscu. 

Lutycy Północno-Wschodm. 

Csr»7i«Ql&Tiio, Dolonoy, SEttory, Wteatdo, tud^l^S drobiM plamiona 
nxi rzoką Picną i na wyspio Usn»i:£k:cj, 

1. Zjednoczenie plemion lutyckich pod władzą książąt 

pomorskich. 

PodczaA apofttolfiLwa Ottona iw. na Pomorzu (tii4 tuS), 
k^ąlc pomorski Wartyntiiw T> wt>i(U1 nirtylko wln^iwcm Po- 
monam x wysp^ Wolińską i l?wem brzegiem Odry, gdzie \ct^\y 
IfTody Lubin i Gardec^ l^cz i krajem osiedlonym pttet ludy lu- 
tyckiff, miaTifiwtcir;: jsiitmla Wkry^inów, wy^j») Waiicławsk^, p4* 



1514 wird }ftJo«h KIctLiune (cgabffn dom Wendt liuniilcf:<r- J«brbdcbtr (. meklciw 

DHJ WyEłły ttbiano * Jłtiib4cli<i (rt»k 1837) p^wiórŁjl i roi*Alyt PiUl, 
nr |iiBCjr: Mcklcabnrjt»1ui łtovrj«ii^C.iuŁ Caal Uoł. StiU lAC^tt* t< 314. 

V 13C V. C^nc&tiii^ SmdJbfwuiD, fafiiuudu tt^iubem cipuł;iiAŁ. 
«') Jłlirbuchci XXVI. («6]. ». 106-aii. 



— 471 — 

2 okolicami nad nok^ Pien^, a£ do Dymina.*) W jaldm cza- 
ń« wzmiankowane ziemie do Pomorza przytoczone zostały p&- 
WAÓ^ wiadomości nie znfłjdujcinyi a3e porównywają óvrcr<;ftTiu 
wysiadki, txcc/. i!aj(- -\]c objriAni/ w następny >pOKńb. 

W ciasie ro;tpr7@£enia w paAfitwie znienawidzonego przez 
wtasnych poddanych kr<51a hłowiańHldego Henryka Got^załko- 
wtca, k&Iąłe S4LHki Lotur, zapewne w poroj^umkniii x Bulff^AWem 
Knywo.ut>-m, woTOwal z Lutykami i aA do morza tzcr^yl swo 
zdobycze (i Ul), Tymczasem Dolealaw, zdobywszy Szczecin lii^i), 
pneprawll s\ę na wyspę Woliński^ z pot^lnem wojskiem, obo* 
zował nad Kwcnowem, a£ do poddania ?nc mu Wolina, W tymtc 
czopie i^olrsUw szcTZyt zdobycze w stronę Moryckie^fo jeziora. 
Zapewne vńęc RaUry i DoleAcy, jeiJi nie wczeini^, to jo2 od 
r. iiJi pod wtadz^ Krzywoustego podpa.dlL Ziemia Wfcr»felca, 
Jalco ii^ednia z kfiicsiwem Poffiorsldem. bezw^ipipnia wcz«śni^" 
jWicse połączyła się z księstwom. Wszystkie te zienue iutyokJe 
wesiiy do ^klui^u ksił^-^twa Pfimor>kfł'gn, któn? B{>li*-sław, jaktj 
prowirciji* autonomicin^, pod rządem własnego księcia, a Polska 
połączył.') 

W^zak^ pot^crenie lutyckich ludów pod wtadia k&^^t 
pomornkich nicrychlo nost^ipito. Zagorzali poganie zrywali »ic 
do buntu pX2cciw Wariybła^owi 1 w Dyminie. tiostkowic, Wo* 



1) Lvtyty i Pnnionatilc Hjiiedil JoIneiEa ucscpn nit r^i&Ul ile ■"> mową 
$ai cby<ujAii^]» pl«iiiłQiiTia f4< hh oót\bacU mccii byU powtUf 1/lko wtknicli hi* 
»tnn'^.'q)(Łi AypHiJkuw. Ju kli^iydi tttiMfiAty kit podłUlf ttrritorulDO. MicwkuA^y 

Wolim n>iyu'»1i S.inj-rln „maCk^ miut panotikkh/' (Dottelft ntOlCjiMEO T. iL 
1. 210^ uKin wT'«i&li ^tAnoU ii»oAovf. Tyn]cB«i«m mictfck^j^ «ąti*dni^ «^r>py 

UinołmiLWJ »u'h« ci^łyM do Luiyków r«0 Pitaj lamicfccUlydin J w Xtll wieku 
nicli oArtot 1 Bik«Mi TanchUmtm w«p4Liit(<i fogt*, ocwm iiiJt4> MienkuficAw vf - 

lUflft. Hrt_ XUl, Htft 5. Ł i;, 

*) \Vid&< ta s Zj-toelntY kw. OUtmx Ebbonft I ll«tbo»d)h 
«) DiEcb ntnl4j(R£0 T. UJ. >. Ui' SS* i ^^^P- 



— 47a — 

!cgo^£CIU podcoLS powt6rnćj apostołki świętego OUoiu (r. luS) 
a po £iniefci Warystawa (r. 1156), DjUtifpca j«go Radbor^mu-* 
9Zor\y był orclcm wliidzę .twą nad hutytutmi zapewaić'), by 
tyin spoMibem nii^dopuAdć <to jULwIadfiiccla nimi margrafa. 
Albrechta Niediwtediia, który ro^łl pretensije do opanowania 
ujkia Odry*), 

Upadek niepocllł-gta^i Oboclrytów wr. 1164 otwonył kfil%t^ 
tom pomorskim Kaiiminowi I i Iłog^ifrtawowi I dro^c do pOMi* 
niifcii ^obyccy svych daló) na zachód Wprandxic nicpr^yja- 
ci«] ich kil^ ^slcl Henryk Leuir. wspólnie z ftojtiuniki«in iwyto 
krylom dufiskitn, najechał posiadłoś pomorskie i Dymio niefor- 
tunnie obłeg^ał (r. 1177), leci czując ^ię ugroionym przez ligę 
k«i%2ąt niemi^kich. porozinnlał si^ 1 księciem Kairimirtom I. 
który nacEClti Słowian dokonał 9lra»£nc^o na>Bxdu na Łużyce 
i s^^i^nir? poMadli>^i wmgiiw Hrnryka T.wa (1179), fi jako so- 
jusznik ostatniego korzystał x zaburzenia poganów, swl^sscza 
Orc^/picntanów* ki^Tiy £Adaw3iy uArnier^ycielowL rozruchów k>i^ 
ciu Niklotowi II stra^una klinikę i>. 1179), tadni^j juJ znikąd po- 
mocy oczekiwać nie mogIL Oczywiście, te w lym wUśnio cz&sie 
kftiałit Ka;£imirz I opanował wschodnia czc^ ileml Czrerpl«nia* 
n6w al do porxecxa Nebuli I Warnawy, a choclai wkrótce po- 
tem poległ w boju X mar^rrafcm Ottonem ir. 1180), lcc£ zdobycz 
przy księstwie Pomorskii^m ^crnala, -^ Trm kIc tylko tłóraaczyó 
daj^ najazdy na riemtc Czrezpienianów króla Waldemara X, pod- 
czas wojny jego n B^gunławem I r. 11S4.*) 

Takim sposobem plemiona póhiocno-w.'<hodnich Ltityków, 
ta wyjątkiem Chyfcirów. pol^czy^y się pod włpid/^ pomorska 
w tyra samym cKasie, kiedy poludnio*"o>Mchodnich braci ich nad 
Łab^ i Hoboi^ ujarzmiał mari^raf Albrecht Niedźwiedi, a Obo- 
dryiów dokonywa) ksiale saski Henryk Lew, 



«} Pxi«ti nlniejitcfo T. III, 1- S^S- 



— 473 — 



2, NleporoŁu mienia poml^y biskupami o granlod 
na ziemiach Lutyków północno-wschodnich- Prze- 
szkody przy ustanowieniu biskupstwa Pomorskiego. 

Kocymm^tifgo, rin7P^:uiń<.two n« Pomorzu w Ugodoy tpondbi 
btt£ krwi ro gowu i męczenników wprowadzone fO«Ulo ((f>4 
— iiiSk AtoB powod£«aie aioaarctiy pol4kI«go « nwprzy^anny 
sposób nt Ntemców oddziaływało. Wyprzeć go z u^t^o iu 
Pomoczą MmtiowUka niepodobna było* ftle stawić mu prz«ukody 
do zjnlnocu-nu uŁubyt«^ kr»jtj i Pokk^ pol wigl^^m <** 
Rądti docliowaggo, wydawato fti^ b i wi^ jft eio I siezawodayA 
firodkSooi do otwarcia w pnyttioid Niemcon puiowama na 
PonontL 

Zaabcfz»i)c ustanowić dw« iMrare t fal oipi f r A dU PottO«Xft: 
SzcndAiUe ra adiód i PofoorMm aa wtcbdd od Odry. Beto- 
Usw ftpocykal pfrawkody x« tcrooy »i<wfacŁI4j i Unb iif dóna* 
czy rwioka g ia iww a^a hUkmpem Wo^ciodu. ktdrafo K/vywo. 
«ny na ^ go^M^C p rawej Wn^ db PoWeI mtpmMkmy 
accybiakofi ■^JsfcTfrtJ iv. Koftert śkat^ ilf |«ed Mtte« 
^osiaUL^ ŻK ko&dćl poi»kl wyt imy w a l m^ l pod władzy oo- 
tnpofi wngonmyiki^ do CMpi był owowł^facty posttoot^ 
BiMBi X «Mab M cmórn Omtm. L Z wm^ wueay tmma t»- 

piani aeai»T tw. y orfc am . Suto ilf ladhlf łdi jyeiiiŁ 
n, jfOćof ih^rtc4Ey. Ic PiMu jut od r. łmv 




po«M (4fS|t.'i Alt J'<d4c« 




— 474 — 

w lym cuhIc tanadto była potcłn^, aby duchovn«iS«two }ój 
przychyliło tlę do fantastycznych planów iw. Norberta. Sprawa 
lAOłifTyla się. m tymorascm okoliczności znuenity hic. Św. Noiw 
ben rmarł w r. 1134. pl&nów jego Lotar nw iyczyt popierać 
or$ieni, (jwftcem przybyłego do Magdeburga Uolc^awa wiipa- 
niaU; prjyj^t^i, £ o Jtwtrrit^hnictwio tnniropolii magdebur^^^J 
nad kościołem polskim nie wepomiDat - Papież zad Innocenty 11^ 
ten sam. któty na Jtądanie św. Norberta vt r. 1153 nin przy* 
/nawat metropolii gnieinieńskti^] a katedrę ^icinlcArtk^ do twy* 
Cfajnych bt^upstw zalic^yt, po uplywio trzech lat nic odmówił 
(ja&leriowi giiieinteń>kL(?mii Jakubowi godnuńci arcybi^kupn^j 
Ł «tad2$ jego we wszystkich bd&kupsnirach polskich przyznaŁ 
(r. 1136).*) Nic ju£ zatem nic pTzc^£kad£a}o do mianowania 
Wojciecha biskupem, alp ramłasc dawniej projpkiowanych dwdch 
biskup&tw, niedoszłych do skutku, Bo!e&taw KT^ywou&ty tainie- 
nyi cnotl^ić Wojciecha w Wtjlinic, Tytnczaacm całoroczna cho- 
roba i ^i^rć króla (113S) spóioiły oprawę. Dopiero w r. 1140 
Innocenty II przyzniU biskupem pomorskim Wojciecha a Wo* 
lin i^tollr^ bijtkupi^. 13(> biskupstwa tego naleialy demii; wŁa> 
^iwie pooiorskio od Odry na wschód al do rceki Loby i I10- 
tyckie na zachód* mianowicie grody z okręgami: Dymbt, Trze* 
bociec, Go*tków, Wolegowc^ Uinolm z wysp^ Wancław*t%, 
tirozwin.'") Ziemia Wkrzanów, chocioi w bulli z r. 1140 me 
wzmiankowana, ale f.c i ona pod vilad7i^ biskupa pomorskiego 
faktycznie zo^taw^a, to sig okazuje 2 dokumentu n 116S, o któ- 
rym powiemy niźćj. 

Ubianowlenie biskupp-twa w Wolinie, z rorciijgtiicciem ju- 
ryMlykcyi ^ego aa cz^ liem lutyckichi zatrwożyło biskupów 



■) UńtU tdok^co T. nt. L 563. 

*) Doltonaot r Ii3« w lluMlbactia kodtkita Nr 131 — Ktfdtki Wielko' 
pci]^ L Ki. 7. — Oh^aknis ^ iv^ wałacha Jokumcatu p«<UI M«lc<ki. / pn^ 

■*) W Wli •- ,1140 a»;ta bH. Dinii&i ItcboiMi Choicho, Wolocosi. Ilii- 
t>an, GiO^wlD, fłdrt*, Sttrgrod, StHhf Ctwnifit Cholbcrg. HMa*lbach, 
Cod. Kr. i4w 



— 475 — 



W 



ha^t^cJber^kiogo i brandcnbursrskic^o, którzy powołując się na 
pnrywil*?;^ ł osasów Oltuiia I r. 946 i Henryka U, domagafi aic, 
przymaniA praw im pray^Jugujacyob wudlo pnywUojdw X vf. — 
pTxyGhy1dJ4c &)ę da Jądaii bt&kupów cesAne potwierdiafi da- 
wni«jsi« pc^ywilcj^: Konra<l Ul bUkupovri bawdbergskl«mu 
w roku 1150,") a Fryderyk I biskupowi brandcnburg^cmu 
vr r m6i-'V Wskutek t^go jutysdykcya biskupów fiL**iiueo 
kich prawnie si&nyó dc miała na terycoryl prz«x Molk:^ apo- 
stolska pcryitiMnij bi-^^kupowi Wojciccbowi w r 1140. t Icirtj 
strony Odfy, Dla dopic-na rHti biskup) niemii^ccy nie szcz^ 
dziU £abioi^w, aby k&i^cia Ratibor^ do widoków swoich przy- 
chylić. Tak prtynajmnićj «iiioski>wa/: wypA<!a z uccQ9b)icŁwa 
księcia t«go w jrjoidziA ksi|£^i KA^k-ch \ arcybhkupa magde- 
burgf&kiefEO Fryderyka w Hawclborgu r 114^, oa którym Rati- 
bor ijśwmdcrxył, Jti- /osiarLtt^ nadał wWnym chrzK^daAnŁwu 1 oł* 
prxy«i^U ii wiarę chneiciańKka Ktcuyć i bronić błjdłi©.") Gdy 
jednak Ratibor fundował klautory: w r. iiji Denedykiy- 
nów w Slołpie luid riek^ Fi«na» niedaleko niSejsoowo^i, 
ffdzic byl namordowany Wartysław J, — 1 drugi wspóloic z ion% 
aw^ Pnybys1aw;i, na wyspi^ł Uznoimski^} w Groble, obsa- 
y pne2 premcufttrantów w r. 1154, fttato ^1^ to jca dosmra- 
m l^^kupn Wojcięcba, któfy donacyc na rzecz kIa?(j:torów 
bryninnn — potwicrri/ilj') Nnstępny po nim bi^ikiip Konrad I, 
poCwiordzaj^ w r, 1168 nadanie Ratibcra i Przybyalawy, takie 
cpców ich Ka^iniirtji I i Bl>gll^lawa I klanzturowi grób* 
$Uamu, wymi^ril prowincijc, x których dochody nadane były 
klaaitorowi, mianowicie: wyspa Wancławska (U; notmnka), 
Grozwin. Go^tkowOj Szc/ytno, l-eszany, Wkra 
z lamktesm Postdzi wolk.*^) Jt^t to dokuinonialno poćwiad- 



Pr 



M*] A. 1168 cutrum U-natn Id tadcm pTO^'Łfida i«DlCcl W«iulaac. ., ^lO" 




— 476 — 



tycki« po obu Atronatch rfeki Pieny, tudai^ liemiA Wkr ta- 
nów naJrJ^y óo biskupóir poinor^kich. kti^rxy w liemiach 
cych wtadig faktycznie sprawowali. 

Inacrój tzod »ic mUTa z jurysdykci}^ duchowną na Eie- 
mijich RdtanW i Dole^^ców. tidy bowiem Ka^inairj: 1» tamb- 
nając załolyć w Brodzie klasztor nad piórem Boleń^klem, 
jpnemaciyl w n 1170 na utrzymanie mnichów refi^łyiw. Aii^- 
B^rna stefó wsi, obudziło lo zajńro^t duchowieństwa hawclbnrg- 
»kie^. Zjawi) si^ dokument ksi^Jt Kozimirza 1. datowany 
w llawelbergu 16 Augusta tiTo, w pncytomnoSci arcybiskupa 
magdeb«irgskiej^ Wichmana. niarRTafa Albri<t:hta Niedi^wiHUta, 
kitku bi5kup6w, kilku grafów i iDnych doMojmków, jako świad* 
kiiw uczynionej pt/ł^i: klęcia pomofskicgo hojn^ ofiary i ir/y- 
dztetu kilku ws&, na tzeci ronlch<)w reguły iw. Atiguityna, aby 
trotyli w BrodjEtc klas/tor według- ustanowień arcybiskupa św» 
Norberta-") Na mocy dokumuntu tego wypadałoby przyznaj^, 
te okolico Brodu, we w£g)cdjrte jurysdykcji duchownej zaleinly 
od biskupa hawelbergskiego. Tak tct pow«2cchnic pojmowano 
dopAki ni« odkryto sig, te dokument z r. 1170, chocłat co do 
trc^ct niewątpliwy, ale pod względem mieisca* cza^u^ świadków 
] dóbr ktLH/tarowi nadanych, — * nrat^owany w cpIu |Xkwick?Łie' 
nia 2j wsiami po^adło^ct kU-*(ztomych, a moSit i dla innych ce- 
lów. Gdy bowiem po imierci księcia Kazimirza t brat je^o 
Bogusław I, potwierdzając w r. iifiz, w Świnie, w przytomności 
biskupa Konrada i duchowień-ntwa pomorskiej, nadanie Kazi- 
mierza I z r, 1170. wymienił szeić tylko osad nadanych kldh/to- 
rowi Brodzklemu, przez wzmiankowanego księcia, a o 27 om* 
dach. wyliczonych w dokumencie hawelbers^kiin, zamilczał,*^ 

Tlock Gto«vliiai pi. Gofitkowt, ^r* Scitcae. pi. V«r«, pr. Lmmo, . . . euiiuni P<«de- 
solW, Hattflhich Nr- 16, 

"J Wcil^uif dokumentu h»velbaa^biteo t. 1170. kanonikom haw^lbcn:- 
ikim. TUI tiLrtymiELŁR kUuiiJni BrO(1ihlc£0 i»iiiTy byh prMf Kłctmiria I it&dan? 
liciPd i>h«J}, aiiwy kl-^rych Óik Tlddomokt ((oGiabcrnij prtytoctymy nilćj. 

^'J OfkumtatB tuildbcrnkMco r. njo w grycinjil« ni* nu, w luntunK^c 



— 477 — 



tody 3a:>na te pierwotne nadanie Kaziinirza I mu^akt by^ »po^ 
n^juinn nir w Haw^Ib^rgu i nie w przyiomno^i umecmego 
dvichcwie^stwa, a bezwatp^enia w stolicy biskupa pomor^kicg-o 
i w jeffo przytomności. Zatem jury>dykcj] j«go i okolica klasz- 
toru Bro(]zkit*ga poi^ii^aU' 

Fo dwukrottii^m cniSACzentii Wolina przez Darów w latach 
1171 i 1177, Hskup mu.Mał >t<>U<:c sw^ prn?nii:^ do Kamir*nia, 
a jako podlngly iwiorichnictwu tTł«tropoUi gnieJnieAski^j, uca^t- 
niczyl w pamiętnym i^yncddo w Lcciycy r, ii77» leci gdy 
ksł^le pomorski Bogu^w I. losem wypadk6w imnuzony był 
umać Mc wa»Icin cesarza Fryderyka 1 (r iiSi),'*J jedno- 
biskupstwa pomorskiegD z kościołem polskim p^kto. Wtedy to 
papie£ KlemenA 111, o£w]adcx>-w^y z^od^^ swa na przenictHicnio 
stolicy bi»kupa Si^frida do KAmicni.^. pootanowił* aby ta stolica 
biskupia wpro'^t (sd pnpteza należała tr ii88)J*) We Tiry mie- 
siące pL^inićj tenże Klemenfi o^vriadcj:yl. Że na 2adanie biskupa 
br£Lndenburg?4Wit:go, paMadloAd tegoi w mmiiich Wkraanów 
i Ric-czanów^ na mocy nadaA cesarz6w Ottona X i Henryka II,— 
przyznaje mu (r. 116S).*'*) 

Povrolyvranl^ Kię biskupów niemieckich na wydana pnet 
Ottona 1 w r. ^46 prxytiSlejc któro, w ci^gu półtora-wiekow^ 
niezalctiioAci Słowidti od cesarstwa, po^^ły w Łtpumnieni*-, spra- 
wiło zamlęsjante w rozgraniczeniu biskupstw niemieckich nio- 
^Iko od biskupstwa Pomorski^o, ale i pomiędzy bbkupstwaml 



ul roku IjtB n»ti oa wicelkic Ktchy f^laynknio: picctc^lc od iancfo UcLuniEniu 

Biby Kauinin I prKjuticiyt nt rtccc UlucLotu Brodtktcgo^ o cMni w potwkrEiUe- 

14 d^4l0Uc£[ijm poKudem do oittcunou wimf^oJnołd doW^in«Mu t 117^ 5>ct^ 
Ińty pod»it KIcmpkn. rgniincTHbei Ujkundłnbuth f. Nr. 54. »- *8»-^. 

"1 A, I tflS. Sutuintu iiuLeiu dC . ^ - ąut i«i!q» lp«4 *oU f«ll Rcnuao pgU' 
iHlcI 1 pflnu tui inciitntłAnf mht^cia . - , Hkt*t<lhłCh, CodrE St- fij* 

") A. ii5B^-^ prwmdu- VuuŁrl, Rlici&iii,., kcIcak lat ab,.amp«ratioiibv« 
Oltunt CE Hmńm conc^r^Łi .. (uniitmiEnut. MflkL. r*h- >'r 143; KlempiiL, 
y^m Ufk. Nr. tlJ; Rlcd«l, Co^^ <llpL EriOŁlenbiiTg. X ^ t, Itf, 



— 478 — 

Hawfflhi-rgx1cirm a Sit WKryń^kinn. T^k, c^ffAn FrydfłTyk 1, fui 
duj^c się nft praywtlejach 0:iona I, zAiicryl w r< 1179 do tarty- 
toryi bbkupatUTA Hawelbcr^nkieR^ prowinctje; Moryc«, DoleA- 
oów, Biota, hiUttyjMHiz^, Grorwin, W;mcIo, Wostrote,") gdy lym* 
C£A&c<n Da mocy nadania księcia &a^kio<go Honryk^ Lwa r. 1171,**) 
i patwj«Tdz«nia pm£ papieŁa Aleksandra Ul bi&kupsŁwa S^wfr^l 
ryńskiej r. 1178. ^o tegoł biskupstwa zaliczona były tak2ie w 
same, co i do Haw^lbcrgrskic^o prowincye: Morycy, Do^Acy, oko- 
Hce nad r. Pien% doGrozwina \ ujAcia Pi«niy.") a ponieważ bbkup 
pomorski faktyccnie sprawował wbdię duchowna w siesniach 
Wanclaw?«kićj (IJinoinL