(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Ern"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct 

to make the world's books discoverablc online. 

It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to 
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

Äbout Google Book Search 

Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs 
discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web 

at |http: //books. google .com/l 









' w 



" 'SEumRis»!" 







{ 



// 






V / 



/ 

* . . 






'^TTTrTTrTTTmrTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTrTTTTTTTTTTTTrTTTTTTTT^'' 

Tappan Presbuterlan Association 

LaIBRARY 



3 

3 
3 

3 



\ fPresented hy HON. D. BETHUNE DUFFIELD. \ 

From Library of Rev. Geo. Duffield, D.O. \ 



^^"*Mll^"^'^**^ AJUa AAlAlAAlAlAlilAl ja lAAAlAAAAAAAA X±A ki,XXi.MXi~LÄ^^ kkkX ijLUU 4 



• i 



V 



• 



I 



ERN. FRID. CAIt ROSENMÜLLERI 



THBOI..DOCT. ET LlTTEaR.il/0. IN UNIV. LIl^B. P. F. O. 



^O. 



SCHOL.IA 



Ilt 



PENTATEÜCHUM 



IN COMPENDICM BEDACTA. 



- I - • 



«■■«(■■«■■■feMMMMaMHifeHäaaH» 



L I P S I A E, 

SoitrifeO« lo. AKBluBAKVBIt 

UDCCCXXVIQ. 



a onJu^,rJ--l>f-*^ > l5wv,i^ £*^-£..*.' L 7f>--^ 



ERN. rRlD. CAR. ROSENMÜLLERI 

THBOl. OOCT. ST IITTBEE. OO. IM OMtT. tIPl* F. r. O. 



SCHOLIA 



IM 



VETÜS TESTAMENTUM 



IN COMPENOIUM REDACTA 



I 



VOLUMEN PRIMÜM, 
8GB0LIA IH PE^TAT£UGStirai 

CONTIRSn«. 



mattmmmtmmmmmmmut^ 



L IP 8 I A E, 
SoMTiBva Jo. Ahbk. Bakthii 

MDCCCiJLCVIlI. 



} t 



I 



/V 2.6-/72.3 



r f 



» 



L E 6 T 'B I 



J^gatus a inultis | ut Sciiqli^ mea in V. T. in com«» 
pendiam Tel jpse redigejrem , vel redjgi sinerefn, quo 
consiilereturxationibus eoruni, qiios res angusäi doDii 
pluribus yolumimbug enpiendiui pecuniam saaqni im*» 
pendere prohiberet, illorum desiderio jtfi satisfk*» 
cer^ deqrevi, ut» quupi ipse, Sehulijs, aliisqiie, 
qaae inchoavi, operibua 'continuaiidis.et ad fine^ 
perducendis occupatus, opus meum contrabendi Ia«> 
borem subire nequeam, tarnen ilUas rite perfidendi 
curam in me susciperem , moderatorque existerem* 
Anctor igitur fui Joa. Christoph! Sioism. Lech« 
fTEROi Phil. P, et ad Aed. PauL Concionat Vespert, 
Yiro CbprissiiDOs in sacramm Uterarum studio deiLtre 
versatOi* e Commentario nostrq quae ad sensum vor« 
borum et loquendi formuIaruiQ^^in quibus aliquid dif^ 
ficultatis Sit 9 explicandum, atque äd res gestas, ritus 
antiquos , nomina personaruni locorumque et similia 
iilostranda maxime necessaria essent,*seligeretj haud 
omissa, in lods difficilioribus , mentione et aliarum 
interpretationum 9 quaa quidem sua sese probabilita^ 
te commendarent, et iectionis variantis» sicvbi ea 



maioriB momenti esset; pleniorem verö antiquaram 
et recentiorum interpretationum enarrationein > ea« 
ruiiique e^^amen , atque plurium variarum lectionum 
recensumi maiori operi relinqueret Ego quae Vir 
DoctissimusjBa^/fuafidii^, ra^iona^ in compehdium 
redegit, omnia nonsolum diligenterrecögnovi, verum 
et quae hie iUic minus reijlte a me dicta fuissp anim^ 
adverterem , correxi , subinde etiaip , ubi opus Vir 
deretUT) noyas observatiopes addidi^ atque quae ^ 
eo inde tempore , qyo Scholia in Pejitateuchum''tert:ib 
.prodierunt, edita sunt scripta recentiai' quae qui* 
dqm in rem . nostran), facereiit , suis locis Jaudayi. 
Quodsi npstra operb ludicibus aeqüis atque harum rci- 
rum.peritis pr^b^ta fuerit, opbrae iabs pretium fö- 
cii^se existunf^biqiu&i^ 'Pab. JLipsiae/ mense Maib 



t r 






I 






i>r 



»• . • 



** < • 






. • * • . • ' • *i i 



;. «f » 



' i 






<'. t . 









', 



, ^ 



I. 

P R L E G ME NA 

IN 

PENTATEÜCHUM. 



1. 

Pen t a i e u c hi appellatio^ 

%^iiod pTimum V. T. locam tenet-, quinque librorum syntftgma, 
Inraets n^in ^Q^c^nn^on, quinque quinquermonen iegii , ^ tti eonr 
cisiiig D^t^ä^n nvon^ quinque quinquernionee ^ Tiilgo aiitem n*ilP, 
lex Toeatur. Siogoli libri appellantur tt/s^h, quintapare. Graecum 
nomea nevtdvsvxog, volümen quinquepartiium, est pro SubstandTO 
usarpatum Adjectivam , compositum e itivre et •stvxogy quod vat «t 
velumeny Uörum dcnotat. Dici Tcro golet tarn mascuHiie o ntvx&^ 
T€i^o$ (nam Adjectiya composita a Substantivis generiff nentrios^ 
qoae in og terminantur , 4cTivata , termkiatioiiem «t og et i^ff ad^ 
•ciseiint)) quam feminine f jiewdtevjjfig seil. ß!ßXog, Über quinque^ 
partüuM. 

2. 

Ptntateuchwm u Mou teriptum etse, qmittMUäM argumaOU nttaluTf 

• f 

communi» opimo? 

Pentatenclium Mosi auctori tribuit omnis Hebraea et Christiana 
antiqoitas, xationibus , qnae rel ex ipso ductae sunt opere , vel aliis 
Idoneia testimoniis nituntun Claris rerbis Moses ipse (Deut. 31 , 
^ — 13. 22. 24-** 26.^ testatur/ esse hunc integrum' lidrum aprin- 

' / A 



2 Prolegomena 

eifio U9qm4 ad ßHtm a »e coD^fsriptam , proceribut populi et taeer- 

dotibufl traditam, ut in adjto gacr^ tabernaciili penes arcam foederis 

custodiatar, diebut festi tabemacnlorum unirerso populo praelegatur, 

et in opere ipso passim nunc singulüs leges nunc rerum geslarum 

narrationM a se in hoc Ilbro consignatas esse Moses ait. . Ita Exod. 

17, 14. insidias Amalekitarnka illisque deeretum faturo aero exei- 

dium Moses dicit se divino jassu inicripBine Ubrö , incoepto band 

dubio, et in quo Jam plura exaravcrat, ut inde colligitur^ quod 

cum Artlculo "ifiOA (^^^ '^^.?.^) ^crtpsit, quo innuit, se de certo 

quodam et satis noto libro ioqui. PosCquam Israelitae leges a Mose 

aeeepissent, Bcripnt Mo$€S omnia vtröa Jovae in Utro /oederigy 

qu§m umver90 populo praetegii^ Exod. 24, 4. 7. His praeceptis, 

quum postea plura ^ia addita essent, iterum jussus est Moses ea li- 

teris consignare, Exod. 34, 27. Porro Num. 33, 1. 2. Afoses itinera 

Israelitamm ex Jovae maiidato perscripsisse dlcitur. Numerorum 

über elauditur bis verbis: Häto ßuni praeceptä et Jura, quae Jova 

.per M^MU JUraeliti» dedii m loci$ campe§tri6u8 Moabitarum ad 

Jordanemy regione Jerickuniit» Denique in Deuter. , quo iegum 

traditarum avani<paXa^(jtg , explicationes et supplementa continen- 

tur, Moses in suis ad populum adhortationibus iterum iterttmque 

ianc legem (nniin n*)1nn) etkuju» Legig lidrum (nHnn n*)ian nao) 

commemorat. Iroprimis notabilis est locus 28, 61.,,ubi ip oratione, 

qua Moses IsraeUtis, si divinis praeceptis non obtemperarint, infausta 

.omnia minatur, inter alia haec leguntur : Omnee etiam morboe om^ 

ftesque plague , quae non ecriptae eunt in libro kujue legie immiitet 

tibi Jova» Ex quo sequitur , Mosen bune libnun populo tradidisse, 

adeoquo sermones suos ipsum iiteris mandasse. 

Multis etiam reUquorum V. T. Ipcis Lex Moeie, Lex^ quam 
Java per Moeen dedit , commemoratur. In libro Josuae , qui etsi 
hujus dttcis aetate niulto recentior est, tarnen maximam partcm 
e commentariis si non plane coacvis , certe satis yetustis , fere ad 
Terbum, uti fert mos scriptorum orientalium, haud dubia compositus 
est, legimus ( 1, 7. 8.), mox post obitum Mosis monitum fuisse Jo^ 
auam» ut lArum legie Moeie perpetuo legat; et Josua in oratione ad 



in Pentateuchunu 3 

popalum kabitft (23, 3 — 16.) monet primom b iiMlitanim ^ nt 

fkciADt omnia, quae in lÜro tegU Mon$ »cripim MMMf , plaretqno 

Don tantvm itgpi j Teruin etiam res gestas in «o detcriptas.) eomaii-« 

nationes et proaiiMioneg in %o propositaa commemoraC. In eonitiis 

qiio(|ue nltimit, quae Josua (24.) habuiue narratur, praeeipna Pen«» 

tateuchi captta iUe tnmmatim repetiti foadui cnib Jora initanrat^ 

idqne addit Höro legtM Jwae (Vi. 26. ), qni band dnbie idem ait 

liber, qni 1^ 7. 8. et 23, 6. 8, 32« dtcitur Hier legis MoMk et 8, 34. 

lUet' legis. DaWdes moribundut Salomon^m Ülium hoirtatnr (J Reg. 

2, 3.), nt senret omnia praeeepto) pronti scripta illa simi in lege 

Mosis. Nihil dubitationis adn^ittit locus 2 Reg. 14, 6., quo Aanaxiaa 

lex Judae, pepercisse filiis perduellium dioitur, sieuH scrfftum 

(pFacseriptum ) est in lOro legis Mosis^ fubjectis statim ex illo rer^ 

InSj quae huc spectant, quae illa ipia sunt, quae hodienunv Deuter« 

24, 16. leguntur. 2 Reg. 22. 8. sqq. Hier legis y qui paulo inferiui 

23,' 2. Über foederis ^ et 2Chron. 34. 14. dtstinctius liier legis per 

Mosern ser^tus dicitur , ab HUkia , summo pontifioe , in templo ra- 

pertus nanratnr, e quo Saphanes, seriba regins, Josiae praelegeiit 

promissiones ei com$fiinationes^ quae rix aliae esse possunt, quam 

quae Lerit 26, 3 — 4S. et Deut. 27, 11—28. 68. eonttuentur; 

atque e 1 Reg. 23, 21—23. patet, Jiwiain regem pasehatoa featum 

iisdem solemnibus ac ritibua idsUtuisae, qni mlidro foederis abHilkia 

Teperto, perscripti fuissent. 2 Reg. 23, 25. diottur, nulluni c6Bipa>* 

tandum etoe regem Josiae ^ qui se ita ad Joran tota «mente eonver^ 

terit , mit fert tota Mosis lex. Postquam e Babjloma in patriam 

ledütact pars Judaeorum, Jesua saoerdoa, ejuaque cognati saeerdotes« 

et Serubabel ejusque eognati, arau Dei Israelitakum instituerunt 

eonstmere, ad offerenda in ea holoeausta, quemadmodum prae-^ 

ser^vm est m lege Mosis , tnri divim ( Esr. 3, 2. ) ; tntelUguntur^ 

quae Ler. 6, 1. (al. 7. sqq.) de holocaustis offerendi« praeeipiuntun 

Indedicatione templi seeundi£si:«6, IS.^inistrasse dieuntur Lerilao 

et sacerdotes^ secnndum praeser^tum UhriMesis (Num. 3, 6. sqq. 

8, II. 14.). Nebemias in precatione^ qui^ Cap. I« libvi de ipso 

appellad iq^itinr, cqafitetor (Va* 7. ), Israelitas.ii€si aerrassoinatituta, 

A 2 



4 Prol€go/nena 

fva« JoTft ytoA tnondanet, omt^e Deom (Yi. 8. 9. ) 9 meminerit 
•oniB^ qnae Moii pronUerithM verbis: «0«, cum trmnsgre^ti fue^ 
pUtB m^a.proßceptm^ ^t ego Inttr natione» vos diaeipaveroy mhüo^ 
minuB tt 4id me reveni ßn^riiü ei praeeepta mea tervaveriii»^ 
0imm8i ad eoeU'extrenui disperai fueritit ^ vos inde coüigam^ et m 
ieemmi quem nomün meo coUeeando delegero, adducam^ qoae con- 
reniunt cum ihi, qoae Levit 26, 41. Deut. 4, M. 27. 28, 64. 30, 1. 
■qq. Icgtmw. Quae loca etiu in 4ig libria exstont, qitae ploribas post 
Nesea seeuUs tnnt acripd, partim breyi ante eFcnum per Chaldaeos 
x«gnum iadakam, partim poft retftanratas, Cyro fayente, res He- 
kraesa, tarnen hoc probant, foisae ista aetate, id est sexto ante Chr. 
nat. iecnlo iibroa, e quibug iegei, promigsione« et minae guperhn 
commamoratae affemntur, communi gcntis Hebraeae judrcio pro 
talibog habitog, qnia Mose essent oongcripci. Jam yero, tfi cogita- 
mus-, tale judiciam non paucomm qaorundam hominum opinione 
loimari, aed nid debereeo, quod amajoribug acceptum per plures 
Adafeeg propagatmn eaeet; loca illa e Miquig V. T. übrig allata ar- 
gumentum nentiquam lere Moaaicae Pentateuchi origtnig praebent. 
Accedit antem huic argumento non parum rbboris inde, quod rea 
paorag et oiriles Hebraeomm omni tempore, a Josuae inde aetate, 
lid legum, quae in hia libria traditae aunt, normam confformatag 
iiiase dc^rehendimug. Quodgi -enim qnaedam ilhinim nonnunqüam 
per aliq«od temporig lipatinm neglectee ferant, pauIo post tarnen 
omnia ad ea, quae in Pto'tatenchi titMris praescripta essent, resti- 
tuebantur« In libi^ia V. T. historicis l>erpetno landantuf, quae libris 
|Uia conacntanea, et reprohenduntnr, quaeiig contraria acta gunt 
JProphetaae ioü aunt in eo, ut populareg ad obSeqninm legig Mosaicae 
cohortentur« Praetereaplura, quare^a majoribug gunt facta, iisvö 
pvonerunt, eodem plana, quo in Pentateucho ea narrata legimus 
modoxommemok^ant, ut rix. dubium git, haiisigse iilbs ex hoc fönte. 
ilic igitur prophetarum, et quidem jam antiquiorum, quorum su«- 
yersunt scrtpU, Hoseae (0^ 10. coli. Num. 25, 3. Hos. 11, 8. coli; 
iGenes. 19, 24. 25. )> Joeiia (1, 9. 13* qucritur yateg desiigse /erTa 
,91 /»iamiM», quae « praaaoripto legQml4ey. 2, l.«aqf. 6, 14. Num; 



in'Peniateuchum. 5 

15, 4* 5. 7. 28, 7. 14. ofii»«iida enrnt), Amosi f ^ A; «oll. Nnni« 
21, 21. 24. Amoa* 4, 1«. coli £^»4 4, 3. s^.), Miobae (e, l(* 
«dl. Nam.22, 2.jiqq. et 25, 1^ sqq. Mioh. G^vis. colli lii«ft^9, 2; 3.), 
Jcsajae (1, 11-— 14. comaiemoraiitiir ead«m taciifiiiia et fMla, 4» 
quibus pluribtts Pentat. locis praeeipitar; idd. et^Jes. 12^ 2. coli. 
£xod. 15, 2b), tam freqnens ad ea, qu&e in Peatatencho praescripta 
et enarrata sunt , reipectus , pro arg^mento habetpr ^ et e«;»titime 
•iyam ila, ' quibua Tixerunt Uli , temporibos , at tantam apiid eos ba^ 
binaae anctoritati« et üdci., quaatum merebatur^opusy quod areraat 
manan eonditore ppofectam evedebaiit. 

Ai^raenta aotem Moaaicae origmi« externa oenflnnant tottua 
«fpaiia indoles , argumentam et eonformatio. Nam quae- iUo eonti^ 
Bcntor bittorica, politiea et geographica remotiaslmae aotiqHitatis, 
ea aaazune, quae- ad bistoriam et rem naturalem Aegypti et Acatbiab 
apcetaD,t, itarawit comparata, nti a viro, qui vetcri aew» in^ Aegjpto 
tiberatiter edacatna esset, oonsignate. esse eredibilo. est. Ttim qaae 
in Pentatenebo legtmua de-exitn Hebraeorum ex^og^p^»' eommq'iie 
perArabiae deserta itinere, plane sunt consentaneaJocorum et tem* 
^mflfr, quibns facta qairantiit, rattombus. Quod ipsum TaWt dl» 
legibus institutisque , quae popuiq, quem duxit, tjradidisae in bisee 
iibris Moses dioitur. ta comm libronim postremo eundem Icgislato- 
rem ad poputum suuni , quem per plures annos gubemarit , loquen- 
tem audtnius ; sed" jam actate prorectura , quod probat Stylus latior 
et diffusior, quem in Deuter, omnes obserrant. Audimus in boo 
•IHirQ dneem morti propinquum:, suis omnia,. quae ipsis, eo.niode-i 
raate« aeeidisseat, ia u^ieinoriam revocantem, aosqne* ad eas , fnpa 
iput ditina auotoritato tradidisset legea diiigeotov seuvandas grat iter 
adhortaatetti, nonnullas quoque.kges rfttcactantem et sup^lcntem *). 
Denteroaomium Tero aoriptos ponit trea., qui pr^eeedunt, libtea, ad 
^Qomm argumentum saepe proroi^at, obserratiooem legum, quae in 
iliis leguntur, urget, et a gesti«, quae iqi..ii#iMurrantur,. rationea 
obtempcrattdi legibas depfOQii^ ita «t liae Ubris jUiii tectoros Deute» 



*) Plara ds >ao re vid. in Prolegg. ad Deutcroiu 



6 Prolegomena 

.fQiiemiiini vm «piidem Mtu iotelligere potoiiaent. Ordo ofatiomi non 

.Ubique oommodttSy et oratio ipfttt prognditar laepo per diiropta tine 

,iiexa-fragmcnt»9 hasd raro singulari damula teminata; quae ar- 

'gaiint auotorem non continenter aoribcnteai, ledaaepiua interruptnm, 

.f ualam novioiua Moaen, tot tantiaqno negotii« obrutum, eontinniaque 

nigrationibui diatraolum. Dia^oaitio deniquc totiua operia eat ea, 

4|iialiB a yiroy qni populo mdi et inoulto legea et Jura dare , et eivi- 

■tatem bene montem beneque eonatitutam inatitaere in animum in- 

4«xerat, ezapeetetnr* Nam in primo libro atque priori Ubri aeeundi 

parte, quaai praefa^ione tradendamm legum praeatitata, ea praeonttit, 

quae aut ad remm aeqaentium aeriem et ordinem neeeaaaria erant, 

aiit ammia laraelitarum ad reltgionem et onltuip nnioa Dei, reqiin 

•mniiim ereatoria et moderatoria, iafoimandia aenrirepoterant, de 

qao phira in Prooemio ad Geneain dioemua. Legtbua ipaia inuniaeet 

/ere aola iata geata, quae illia oeeaaionem praebuerant, Tel ad com- 

jnendandam l^um obaerrationem apeetant; legeaque fere omnea 

'Othibet eo ordine , quo promulgatae fuernnt, Quae quam ita aint, 

nibii obataro vidotur , quo ;niaua boace libroa ab eo acriptoa creda^ 

nua, eui et eomniunia omnium temporum opinio» et reliqua V. T, 

monujnenta illoa^ uti auotori aaaignaut» 

3. 

Qua0 ß0nt0niia0f Pentateuchum eaa« a Mobb icriptum^ rndvertari 

videaniur. 

Argnmentomiii , quae recenttor aetaa illi aententiife , Pentateu« 
ehnm, qualem nuno legimua, a Moae acrtptum eaae, opposuit, aüa 
•X linguae ejua indole, alia e conformatione et indoie totiua libri, 
Ulia e aingulia ejua loeia petita aunt. Linguam dicunt ab Uta, qua 
noriaaimi aacrae bibliotbeeae librt aunt exarati, multo minua differre, 
quam inlibria, tanto temporia spatio a ae distantibua Jure quia ex- 
Bpectet. Eaadem enim in iia, qui exilii Babjlonioi temporibua acripü 
«nnt, deprehendimua Toeum formas, flexiouea^ iignüieattonea, qWH 
in iibria, qui Moai tribuuntur. Quia Tero, inquiunt, credat, fuiaae 
aoli omnium aermoni-Hebraeo tantam atabOitatem, ut nulle annorum 



in Peniaieuehum* ' 7 

deeiina snnftm cxperte esset Tieissitatf neu t (Qnol in yrbüis wgel 
NscA/%a/. ) Ad eonfonnfttionem Mtem et indolem tetias eperis qm^ 
spectat^ ajunt esse plnra, qiiae si^aBt, non esse opus «no erntest« 
et ab vno homtne seriptui», sed ex pluribus Tarioanin tenpom« et 
aaetoTum monimentts camposltvnw Qoo pertiaent prima singalanim 
operis partinm» *argunientis suis inrieeBi sejanetaram ssepias reear« 
rentes et inseripliones (Gen. 2,4, 5,1. Q, 9. 25, 18. Ift. 36» U 
Exod. 6, 14. Num. 33, 11 } et elausniae (her. 7, 37^ 38. 26, 46. 
27, 34. Dent. 4» 45«), repedtae eammdem remm, mox brerioret 
nanationes *) , qnae tarnen in singulis band rara inter se dlsera» 
pant *^), stjlt qaoque varietate, etdiTenKinm de iisdeat teboa 
dtctienam luu Tarios scriptores pro^int***). Aeeedit duomm illoram^ 
qnibiis Hebraei samniuai.numcn i^pellarfe solent, I\onltQ0n^ Elakm 
et Jekovay nsns alteraans, eujus haee est ratie^ iit in ai'^s longto^ 
ribtts e)osdem ar^menti oapidbus Deas eonstariter £Io&mi, in sUin 
Jehova appeiletur, illisque ^artieuUs, in quibns nomen EftMm usnr^ 
patnr, certae loquendi formulae atque diQtioncs sint propriae et p^- 
eoliares, qnae in Ulis, quao nomine Jehova uti solent^ iion repe-- 
rinntnr. Porro vulgo xeeepfcae c(e Pentateaci](.o li Mas9 seripto. sM" 



*) Yeloti eoram, quae etnyionem Koacbicam praecesierant Geoea, % 13* 
14. 17 — 22. e( 7, 1 — 5. Manna bia deambiMir, Kx, 16, 14. aqq. et Nwn, 
11* 7. aqq. It« ^uae £x. 40, 30 — 38. dicts foi^t, repctantor Num. 0, 
15— 23. ' 

^ Sic Gen. 28, 20, appellat Jacohiis lacam^ qao t» itimere in Mfit^ 

pmtamiam periiocUvit , Btthel, quo regpicit 35, 1 — 7.; »cd 35, 6. 8 — 1.5^ 

Deos Jacobo ex Mesnpütamia reduei apparuiiie , et nomen Uvaßli9 ini^-* 

4iiae narratar, nnde Jacobut locSm illaai appell^t; contra 32, 281. ^0. 

mal at J^tniM nomea Jacobi poatquam eom ip«o lactaton eiset ; opptdum Bfiffiei 

aatem jam Gen. 12, 8. Ab^ahami temporibui meinoratur. Deuter, 12, 8, 

Edomitae et Moabitae Hebraeis traiiaitam et conuneatun, pi^o pretio aolato, 

concesaisse dicontar ; >ed 23« 3* 4. Ammonita» et Moabitaa ^eb^aeia terra« 

iliomm tranaeuntibuf commeatum defiegaate legimu«, noa corameai^or^tip 

Edomitia; Nnrnt 20, 18. vero Edomitae Hebraeis traasitum denegas^e 4i» 

enntor» naUa Moabitarum mcntione facta. 



^) Cf. J. 8. Vater in Commentatione ad caicem Partis tertlae Com- 
meatarii in Pentateucbum serroone vervaculo a se editl. 



8 Froleff-omena 

tiptke opponmit fliini ilUat loo«, qua» seriorem Hoia aetatem 
^odant, nee ab eo co^gnata eise potsiot^ Commemioraiitur enim 
nri^t ÜB naminibat , quae illii p<Mit M«aeQ demum iii4ita sunt ^), 
r^ «SpUcationU eaiua, bic ilUc quae a Mose addita esse rix 
est **} y de rebus deniquo pluribus mendo injlcitur eo 
'>i^^^9 qtti arguat sDriptoreiu» qui longo ppst Mosen tempore rixe« 
Jit ♦♦♦}• . / 

4. 

Eerult^f fid P^Mtmi0uchum Möri al^'udic^Ht, variae de iGm$ origias 

MHtefUiae» 

* * « 

Qu! argumcntis supra allatis ducti Pentatcucbnm a Mose seri- 
pium esse ncgant, in'diversas de illius originc sententias discedunt, 
qüas brcriter reccnscbimus. 

Thomas Hobbcs (in Leviathanßy Lond. 1651. P. IIL C. 33.) 
Pentatcuchum de Mose appellatum putat non quod ab eo scriptus sit, 
scd quodxle eo agat; quam vis concedat, üeri posse, ut ea scripserit, 
quae bis libris ab eD scripta narrantur, yeluti codicem legum, quf, 
ütl ipsi ridetur, continetur Deut. 10 — 27. — Isaaci Pcitrerii 
opinio foit (in System, theol. ex Praeadamiiarum-hypotketi^ Lugd. 
Bat. 1655. ) 9 scripsisse Mosen dlurnos commentarios .rerura om- 
nittm memorabiUum , quae a se et aliis sua actate gcstae fuissent, 



T) Veluti Gen. 14^ 14. et Dent 34, 1. nrbs DoHy cujus yetui nomen, 
X^inch vel Letc/ietn poit divisoi demum Canaiiaeae agi'Oi mutfttum eit ia 
Daffy Joi. 19, 47. Jud. 18, 20. 

***) Ita Gen. 14, ?. aanioi urUs ts^v't) ^V additur, eam jumc did «hjj, 
filmüia vid. V. 8. 17. 23, 10. 35, 19. 4S, 7/ Deut 4, 48. 

***) Sic Gen. 13, 7. vcrba: Cananaei vero et Pherezaei tune tem^ 
portf, Abraham! et Lo(hi aetate, eum Iractum tenuere, nonniBi ab aliquOy 
Sfäi p^ft Cananaeoi iedihui suii expulsoi Ttxerit^ icribi potueruut. Gen. 
'SO, 31. leguntur haec verba: Hi vet^'Munt reges, gui in Idumaea regnet' 
Tunt, emtequam Itrdelitfß rex esset constitutus. Tum recensentur oclo 
regum nomina, poiteriores prioribtis. niovtuis luecetterunt^ utque ad Vi. 39. 
Totam igitur hanc novem« commatum nsQMxv^ ^^ ali^uo« qui postquani 
regpari Uebraci coeperiuit} addiUm esse oportet« 



in Pentateuchum. 9 

qnibiis praemücrit Judaeorum fiutos ab Adamo ad itia ntqne tem* 

^la; sed illos libroa joifi dudum perüssa, oenunqne nunc Qonnisi 

exeerpta quaedam superesse. JSx istia Mosaicia commentarüa con« 

&tiun putat Ubrum iellorum Jovae , Num. 21, 14. commemoratamy 

e qao deiaoepa über Numeronua excerptus fueti$. -— Ben£D1^tu8 

Spinoza (in Tractatu Thetflog.poUiicoj AmsteL 1670,) omnas V. T. 

liLroa hiatoiicos, qui res ante Esrae aetatem gestas eaaxrant, unaat 

anctorem, et ipsum Esram habuisso suspieatur. Deuteroaomiiuii pri«^ 

miim seripaiase Esram, conjicit, partim quii leges patriaa cont^ieC 

quibos populaa maxime iadigebat, partim quia iste Über nitUa eon«* 

jnjictione autecedentl alicui annectitur, sed soluta oratione incipat: 

&aec Munt verba Mom. Deiade Esram iitudium adbibuisse credit al 

Integram historiam gentis'Hebraeac describendam , a mundo eonditf 

usqae ad Urbem a Chaldaeis eyersam, cui librum Deuteronomii suo 

loco inseniit. Addit Spinoxa, forte Esram primos quin^e Jibcorum 

historicoTum a fe conscriptorum nomine Mosis vocasse, quod in iia 

potissünnm res ab eo gestae siiit traditae. Neque tamen Eisram huio 

operi nitimam manum imposuisse, nihiique aliud illum fecisse autu- 

jba^ quam historias ex divcrsis scriptoribus coUigere^ et quandoqu^ 

Bonniai simpliciter describere, ita ut eas neque examinatas, neque 

ordinataa posteris reliquerit. Quae autem causae impedir^rint, ni^i 

forte intempestiya mors, quo minus Esra hoc opus omnibus suis nu^ 

merift adimpleverit , faletur se non posse conjicere. Hos deniquo 

qnalescunqueEsrae commentarios nonnisi mancos, mutilos, multisqtup 

mendis foedatos ad nos peryenisse vult, sie ut de prisca historia in«- 

tegmm babeamus nihil, quod non mnlta correetione indigeat Quae 

OBftiiia prolixe exsequitur Spinoza, et argpimentis exemplisque firmare 

Btadet — RicHARDüs SmoN (in Hiatoire critique) diffioiles nodos, 

qnibus Pentateuchi interpretem implicant et irequentes in illo earun- 

dem rerum repe(itiones haud raro in singulis iater se pugnantcs, et 

loci, qui aetatem Mose multo seriorem arguunt, facillime expedtri 

posse arbttratnr, si Pentateuchum e variis publicorum acribarum, 

qaoa Moses, more Aegyptio , constituisset , commentariis et mem- 

branis diajunctis inordinatisque compositum esse sumamus. -— Simo« 



10 Frolegomena 

nii senteiitiam dum jn censuram rocoret Joannes Ciericus ( in ten- 
tim€n$ de quelgue$ Theologien9 d' Hollande aur PkUtoire crilique 
du V. T. Amsterd. 1685.)» cnm illo in eo quidem consentiebat, qüod 
Mosi Pentateuchi conscriptlonem abjudicabat, sed quod illius origi- 
ncm attinet, hanc proponebat conjecturam , compositum esse eo 
tempore, .quo reteres Uebraicae literae, quibus primum scriptus 
esset, notiores Msent noyis, quas inBabjlonico exilio adoptassent, et 
ab eo auctore, qul neque Samaritanis neque Judaeia esset suspectus, 
atque e cujus manu illnm haud illubenter susciperent. Haee omnia 

iM>nTenire in sacerdotem illum Israeliticum, e Babjlonia missum^ ut 

« 

noTos Palacstinae incolas edoceret ritum , quo regionis istius Deu« 
amabat coli, 2 Reg. 17, 27. 28, Credere par esse, sacerdotem 
hune, sire solum, sive adjutnm ab aliis, ut rüdes iilos populos a no^ 
Xv^dag errore abducerct, molitum es^e historiam de mundo uniu» 
Dei virtute conditb, et epitomen bistoriae Hebraicae usque ad exitum 
tiebraeorum exAegjpto, ut palam lieret, non nisi unum Deum esse, 
eum nimirum, quem colunt Uebraei. Scripsisse autem hano historiam 
Hebraiee, antiquis literarum charactcribus , yel quta Cbaldaioae 
linguae nondum satis gnarus esset , vel ob aliam causam , nobis in-- 
'cognitam. Annum quo baec facta sunt, determinare difficile esse, 
Yideri tamen contigisse post decimum octavum rcgni Josiae, Hoo 
enim anno inventus fuit über legis, sine quo cxtremam manum 
operi suo imponere sacerdos ille non potuisset, quippc qui maximam 
Uebraeae bistoriae partem oontineret , et ad institutionem novorum 
'Samaritanorum apprime fuerit necessariu^. Quae si ad hune modum 
facta esse ponamus, facile credttu esse, sacerdotes Hierosoljmitanog 
bano Bethelici sacerdotis historiam calculo suo compobasse, quum 
in ea nihil inyenirent, nisi quod pium, atque rerum gestarum yeritati 
•conaentaneum esset« Abjecit tamen Ciericus ipse hanc suam scnten« 
tiam in Dissertat. II. de Scriptore Peniateuchi^ Commentario suo in 
Pent. praemissa. — Joannes Godofr. Hasse (in AuBBiehten zu 
künftigen Aufklärungen üb. d. A, T. in Briefen, Jen. 1785.) Pen- 
• tateuchum exilii Babjlonici tempore e monumentis veteribus com- 
positum conjeoit, adhibitis quidem Mosaicis iis, quae tunc super- 



* in Pentaieuchum* , 11 

essent, sed miiltii lllis anctig et rarle Immutotii. Untarit tarnen 
Hatiiiia pestea senteittiaiii, et Pentat Mosi rindicaTit --^ FftiD. Gab* 
Fulda, (in Pauli neuem Repert fSkr hibl. u, morgenländ. Lüeratur^ 
P. IIL p. 180« iqq. et in ejaidem MemaraMUen^ P. IL p. 102. aqq« 
P. VU« p. 1. sqq.) Pentatevchum, qnalem nuno legtmni, potie non 
ante Da^idit tempora conseriptum eise contendit, atqne paneis qvU 
dem in illo vere Hot aicis plura alia, partim Mose antiqnioni, partim 
•e reeeatiora ita intexta esse , relera autem ita mntata et interpo- 
Uta, ut, qnae vere sint Moiaica, nune yix diicerni pouit. A Motis 
mann proficisci non dabitat Deealognm , epinicinm post mare eryv 
tibtaeom transfretatnm (Exod. 15.), atqne recensiun mansionum 
Israditarum ab exitn ex Aegypto nique ad campos Moabitieos 
(Vwn. 33.). Alia a Mose eonsignata recentioribus scriptionibua in- 
texta pntat, neque tarnen ultra decem monnmenta rere Mosaiea ^ 
soperesse. — - Qui Otmari nomine latuit, Jo. Christ« Nachtigal (in 
tribns Commentatt. in Henkle Magazin für Rehgionupküöeophi»^' 
'Exegeee «. Kirckengesch. P. IL p. 433. sqq., P. IV. p. 1. aqq. et 
329. sqq.) postquam praeter i)la, quae supra §.' 3. cömmemorata 
snnt, reeentioris Mose aevi argumenta, in Pentat. obyia, attulisiet 
«t alia, qntbus probasae studeret, exstitisse apud Uebraeos ante Si^ ' 
jBuelif tempora praeter tabulas genoalogicas tribuumque stemmata, 
ant nntta ant sane pauclssima literarum monumenta , et f uisse rerum 
m, majoribus gestarum memoriam non nisi ore propagatam, earmini« 
bosqne aut lapidum monumentis servatam , eontendit, esse Samuelis 
tempore demum in sehoiis propbetairum prlmum earmina bistorica, 
qnae magnam partem e picturis imaginibusque remm gestarum la- 
pidi aut aeri insenlptis hausta fuissent , literis mandata , tum esse 
proeedente tempore a yiris sapientibus et literate peritis cohscriptos 
ptures libros, quI carmiha, narrationes de rebus retustis, legesque 
collectas oontinerent, atque ex bujusmodi libris esse junctis plurium 
iiojninnm doetorum studits, moderante forsan Jeremia, propbeta, sub 
exiliiBabjloniei tempore Pentatoucbum compositum. Mosaiea in illo 
▼ix afia statuit, quam decem prae6epta, duabus tabuiis lapid<;is in« 
Scnlpta, recensum stationum Israelitarum per Arabiae deserta iter 



12 Prohffomena 

I 

fjBoionitiam, «temmftta^ et carmina nonnulla breytoTa« Omnem Naeh- 
tigalü senteatiam refutavit Eckermanti in den theohg, .Beiträgen, 
T.V. Part. 1. — Jo. Sever, Vater etsi PentateucIiinD^ qualem nunc 
legimus » nop ante exilii Babjlonici tempUB certo exstitissc statuat^ 
tarnen majorem Denteronoxpii partem, singulasque ceterorum libro- 
rum pericopaa jam inde a Davidis et Salomonis aetate panlatim 
eompositas ccnset. — Guii.. ALart« 1.£Brecht oe W^tte (^hiaior* 
Icrü. Ektl in 4, A. u. N. T, P.I. p. 1640 examinatia librorum V. T^ 
praeter Penti^tcuclfi^n. 9 loci« üs, in qoibua ejusdem mentionem fierl 
yulgo creditux, ex iUia hoc effici contendit, prima Pentateuchi nostri 
Toatigia haud multo ante eFersam a Chaldaeia rempublicam Uebrair 
cam occui^ere; quod, Josia regnante, ab Hilkia (2Reg.22, 13.Bqq«) 
in templo repertani narratur, yolumen legis, fuisse tantummode 
Deuteronomium, quad a prioribui Pentateuchi libris dirorsum, «liaa 
cnji^idam recentioris auctori« opus esse, atque librorum priorum 
^itomen quendam, jamprins in peculiari Dissertat (Jen. 1805. 4.) 
o^tendere studuerat. Librorun^ quatuor priorum partes singula«, 
e quibus iili sab exilU tempore compositi et contexti fuerint, esse 
Bavidem inter et Joramum diversis temporibns scriptas , maximam 
<2uidem partem, nam esse in iis et pericopas, quae Babjrlonicum tetnr 
pus arguant. — Leonü. Bertholdt (Ais/or* h-k, Einl. in d. A. t«. 
A'« T* T, III. p. 821. sqq.) in exploranda aetate atque origine Pcn- 
.tatenchi, qualis nunc exstat, non ultra initia dignitatis regiae apud 
Hebraeos introductae regrediendum esse censet. Verisimiie ipsi, esse 
Fentateuchum a Samuele in suam formam redactum , atque ad ar- 

r 

cam foederis repositum , illiusque exemplar a Samnelis manu iinteo 
Aegjptio laeyigato inscriptuin , esse iUud legis volumen , quod ab 
Hilkia in^ templo repertum fuerit — Carol. Francisc. Vox.net (/Se- 
cherchei nouveUes 9ur l*kktoire uncienne, P.I. Cap. Q. 7. 8.) quam*- 
ris minime iniicias eat, continere Pentateuchum nonnulla scriptu 
vere Mosaica (Exod. 22, 2 — 24, I. Num. 230> ^l^™ tarnen, quar-« 
lem nune habemus, non dubitat procnsum esse juhctis Hilkiae, Pont. 
Max«! Jeren^iac, prophetae^ Saphanis^ scribae regii, atque Xchboria 
atudüs (2 Reg. 22, 8. aqqO.^ ^ud inacio Josia» rege, eo consilio. 



in Pentaieuclium. - 13 

at jlabiis illtB iibt periculosis temporibas, qniboi Jad&ico reg^o^ 
AegTptiim inter et Babjloniaiu posito , ab atraque hae parte prae- 
tereaque a Scjtbifl, in Sjriam borealem impressionem fa^ientibuf, 
Biaximiiiii pertculüin et extremum paene discrimen iinminebat , Ja- 
daeorum animi , reyocata veteri Mosaica institutione, patriae amore 
iBcenderentiir, confirmarentur, atque ad fortiter resistendnm, ünitit' 
Tiribns , conunnnibus bostibus inoitarentur , et ab instante interittt 
respublica hoc modo aerraretur. 

5. 

Argumexiaj qutdut Pentateuchuf Most ühJuHcuinr^ juid hahtani 

tnomenli? 

Vaiiae illae de recentiore Pentateucbi origine sententiae quit 
• tripiiei potisaimum argnmentorum genere nitantur, primo, e linguao 
et sermonis cuia libris sctioribus convenientia, altero, e totiut operli 
conformatione , tertio denique e locis in Pentateucho obviis , quae 
a Mose scripta esse plane non possint, petito (§. 3.); quid iUa ad 
abjudicandoffi Mosi Pentateuchum valeai^t , jam ndeamns. Atque 
primom quidem, quod dicunt, posse a Mose non scriptum esse li- ' 
bmiD, cujus lingua tarn parum differat ab ea, qua libri pluribus post 
Mosen seculis editi, sunt scripti ; illud ipsum, quo baec argumentatio 
nititur, omnino rerum esse negamus. Nam etsi archaismi gramnia- 
tici et orthögrapbicl admodum pauci in P^ntateuclio bodic reperian- 
tur, cujus rei ratio baud dubie in eö est posita, quod praecedente 
tempore ab iis, qui librum yariis temporibus descripserunt et r6- 
cognoverunt^ multi iliorOm sensim cssent suklati, ne lectores rocen- 
tiores iis ofienderentür ; tarnen supersunt. Quo pcrtinent^non tantum 
notissimae iilae toces *i!^^ ei H^n^ de maribus aeque ac feminis 
usurpatae, in quibus arcbaismum agnoscunt et illi , qui Pentateu- 
•chum Mose rccenttorem statuunt (Vater et Gesetiius GescAtcA/0 
der kehr. Spr, u, Schr.i p. 31.), verum et personae tertiae femi- 
ninae pluralis numeri Futuri sine n in iine scriptae *) , atque He 



♦) Ubi illi , qni punrta VOcalia apposuenint , iiterae Sun seraper Cf^ 

'z adjuiixcrujit, ut j*»;.^!^, J'i5?'^,l> J'lü'ib J^^n, J^iq^^ffl. Cf. 



14 , Prolegomena 

locale in Pfntateuclio tnulto frequeiitius , quam in rellqnis V. T. U^. 
brit ( Tid« Jahn l. c* p. 583« ). Praeterea band exiguui est numerua 
Yocum et phrasium, quae Pentateucho ita sunt pcculiares, u( in aliis 
V. T. libris aut numquam , aut rarissime occurrant *) , utl contra . 
plures aliae in libris recentioribiis frequentes in Pen tat., nusquam 
•ut raritts reperiuntnr (quaa enumerarit Jahn, Archiv VoL UL 
p. 168 — 202» )• Neque illud est praetereundum , peregrina Toea- 
bttla in Pentat. legi nulla, nisi antiqua Aegjptiaca, ut nqys r^^SS^f 
13t9V«^, tt/«/, «i*)pM ^4nH, Mfittits, -ik\ Denique in omni hao 
quaestione de Uebraei serin onis in Pen tat. indolo reputandum est, 
linguas eas, quibbs Uebraea accensetnr, quam in jeribendo vocum 
consonae tantnm poni soleant (signa Vocalium in Codice Hebraeo 
aevo reeenti adjecta sunt), mtilto minus in scriptis variare, quam 
nostras, qoae et yoealium enunciationem literis ezprimunt« Unde * 
factum, ut Arabiens sormo Corani et Tetustissimomm carminum, Mo- 
hammedis tempore editorum , parum dirersus appareat ab Arabien ' 
aermone eo, quo recentiores iibri sunt scripti. Quod ipsum de lingua 
Sjriaca yalet. Quam exigua enim sit Sjriaci sermonis ejus , quo 
mntiqua illa N. T. translatio, quae Pesc^to dicitur, est scripta ab eo, 
quo Abulpharagius multis post secuiis scripsit, di^rersitas, scinnt 
omnes, qni illius linguae haud sunt ignari« 

Transeamus ad aliud , quod Mosaicae Pentat. orlgini opponunf^ 
tptius opcris conformationem ; nequc enim illum ab uno homine 
scriptum esse , sed e variis variorum hominum et temporum scriptis 
monumentis compositum , arguere stjlum plane inacqualem , nunc 
concisum et pressum y nunc latum] et diffusum , tum repetitas et ta-* 
men inter fe discrepantes de üsdem rebus narrationes , frequentes 



C. 3 Amt: Beiiroge xmt Vertheidig» der Aechth. d. Pentat. in Bengefii 
Archiv für Theologie u, ihre neuetie Litter. Vol. II« (Tobing. 181S.)| 
Part 3. p. 581. 

*) Hujaimbdi voces ef Integral dictiones, quae in reliquit V. T. libris, 
qbia procedente tempore ab iiia recesserunt, uuiiquam aat rarius occurrant, 
plus quam ducentas receuiuit JaHn I» c* p« 586 — 630. * 



in Pentaieuchunu 15 

deoiqiie cingalamm pericopamm interiptioiiei et claniolaa, 8e4^od 
atttnet styli inaequalitatem , pamm profecto iUa TlJet ad erineea- 
dam fcriptorum diTenitatem, qiiiim et optimot qiios^e seriptora in 
US , quae pcar ploriam annorum interralla acripaeraot atjflooi ita va« 
'xiare eonstet, nt a se ipsia dirersi esse Tideaiitiir. In scriptis autem 
Tiri, qui per loügam annomm leriem imperatoris . legunilatoris et 
jadios personam unas solas sustinait, sljliim rariam et minus 
aeqoabilcm nitro qnisqne exspectet. Accedit , quod pro argumenti 
et eonsilii scribentb Tarietate stjlnm qnoque rariare oportet, alinm- 
qae esse debere ejnsdem scriptoria res antiquissimas e yetustis mo- 
Bvaientia referentts , alinm a se ipso aot ab aliis sua aetate gesta 
narrantis, aliuagt leges et institnta praescribentis, alinm denique 
jnraeocpta a se tradita explicantiS| snpplentis, et ad ea serranda 
monencia , qnae qoidem omnia in Pentat. obserramvs. Neqne magia 
dirertoa anetores probant repetitae , nee satis sibi semper eonsonae 
de iiadem rebus narrationes, quae neqnaquam mirae alieni esse 
possont in opere per plnrium annomm interralla, et a tiro maximis 
oecopationibns districto sensim conscripto. Cf. Jahn Archiv^ Vol. IIL 
p. 562. sqq. Minimi deniqne momenti babent ad demonstrandum, 
esse e Tariis yariorum bominum scriptis eompositnm Pentateucbum, 
freqaentes singulamm ejus partium inscriptiones et clattsulae, quum 
eaa persplcnitatis causa, nt diyersi argumenti pericopae faclllus in- 
Tieem dlscemerentur, appositas esse pateat Prai^terea quatuor li- 
brorom posteriorum parum inter se cobaerentes et dispariles partes 
ita eonaignatas esse patet, uti locorum et temporum rationes fere- 
bant, unde rarium illi et iniscellum opus constituunt, in quo yix 
alinm, nisi temporis, ordinem servatum videmus. Sane si quidquam 
aeriptorum monumentorum reliquit Moses , ea yix aliter sese babera 
credibUe est, quam ita, uti eonformatum yidemus Pentateucbum« 
Kam ai quia recentioribus temporibus aut legum codicem, aut rerum 
alfose gestarum bistoriam contexere yoluisset, rem ettm multo aliter 
institnisse yerisimile est. Cf. Stakudlin in Comment. II. de Ugum 
MoBoicar. momento et ingenio^ coUectione ei effectibue (Gotting. 
1797.) p. 19. 



16 Prolegomena 

Restat tcrtium argnmentorum gcnus, quo Mosaicam Pentat. 
originem impugnanty loca io eo obria, quae a Möge scripta esse 
plane nequeunt , quia rccentiorcm scribentts aetatcm arguunt. De 
iis tarnen, si demamus quae dubia sunt, ^nec pro argumentis certis 
aerioris Mose aetatis haben possunt, pauca restabnnt, quae certe 
% recentiori manu consignata statuamus. Talia autem reperiri in 
tarn vetusto nee exiguae molis libro , nemo jure miretur , et tarn 
parum obstant, quo minus Mosis opus hosce libros esse dicamus, 
quam parum nonnulli Aeneidi aut Georgicis inserti spurii versus 
obstant, quo minus iiia carmina Virgilii esse credamus. Libros hos 
a communi antiquorum librörum sorte mansisse immunes, et non 
fuisse yarie interpolatos, exspectandum non est Etsi enilb Hebrael 
illos tanti aestimabant, ut quidpiam mala i}de ih iis mutarc, summae 
aibt relig^oni ducerent, id tamen non impediebat, ne bic ilUc sup* 
plementa historiae, et explicationes rerum et Tocabulorum fntiquio* 
nun adjicerentur« 

^ — 

Vidimus argumenta , quibus Mosaica Pentat. origo impugnatur^ 
tantum roboris non habere ut infringant ea , quibus nituntur illi, 
qui hosce libros Mosis etfse putant *). Quare non dubitamus, Pen- 
tateucbum longo maximam partem esse Mosis opus , sed habere nos 
eum varie retractatum recognitumque , inteijectis passim yerborum 
et sententiarum'clausulis veiuti sarcitumi et cxplicatius jedditum , et 
ad continuandam historiae seriem dispositum. Accessiones autem 
istae , quum pleraeque ipsae tales se' prodant, a genuinis discemere 
haud admodum difficÜis et ardui negotii vldetur. 



*) Cf. praeter Jahnium C« F. f*RiTZSCHE^ Prüfitng d. Gründe, mit 
reichen neuerlich d. Aeehth- der fünf Bücher Mos, bestritieh worden itt^ 
Leipz. 1814. 8. EiCunoRN Einl, in d, A. T. P. II. §. 408. iqq. Michaelis 
£ini. P. I. $. 20. die Aechtheit der Mot. Gesetze veriheidigt von C. F. 
Staeudlin, in lierthoIdUi Krit. Journal etc. T. III. Fase. 3« 4. p. 223. et 
T. IV. FaBc 1. 2. G. GhiesingER über d, Pentnt. Stuttg. 18 IG. 8. Frid. 
PusTKUCHEN Histor. krit. Untersuch, der bibl. Urgeschichte (Hai, 1823.) 
p. 120. iqq. 



in Pentaieuchumm "if 

De Pßntmieueho SmtuttriimM» 

Bamsritaiiis Palaettinam iiieoleiitibiit siiim «0t 9 imd ieeuf an 

Jndaeis ^eteris, Hebraioe «eriptut Pentatonclnii . diaraeteribiii Ula 

reteiibus Phoeniciia «xaratut* De tfnjai aetate aeorigine^ iitida 

primHm ]i«iutiis, et ex quibaa eodieilmt lit dcaeriptaty mtiltan «I 

Tarie est diaeeptatom« Sunt antem daae potissiniiim) aibi plaaa 

oppoaitae de hae re aententiae. Alii entm aotiqiliiaiiiiiim atataaiit 

fllnm eodicem, aumque eadem, qua hodie avperest, forma Jam antd 

Jeroboaaiiiiii apud dec«m tribuum eirea ezftidMe arbkrantiit; alii 

aontia, qui Pentatenehum non Motit opui , veruai tub ekilü demiM 

tempoiiW compoiitum putant, exemplar Samaiitanum non antl*- 

f uiDfl templo Garizitano faeiunt , codicemque P^ntat^aohi Hebraeo^ 

Jodaieum a Manatse^ saeerdote a Judaeia tranafügn, ad SaBMfffeaa 

Craaslatuni indeque in characterem veterem Phoenicium , eai adAuett 

essent Samaritae, trangfusum fuisM vohint (Sic RicH. SlMOK in 

Bist. erit. Y. T. Lib. L p. 65. Humfred. Prideaux da9 A, v. K 71 

M Connex, mit d^r Juden v. benachbarten Völker Geeckiokie T. L 

I 

p. 414. Fulda: Memorabüien P. VlI. p. 2L Paulus: Commeniar 
über d. N. T. P. IV. p. 252. d£ Wette: BeUräge alur Einhit. nt 
d. A. T. P. I. p. 214^ et Gesenius in Comment. de PentaieuoU 
JSaauir. origine, indoie et auotoritate p. 9. }« 

Habent ntriusqn^ gententiae defengores argumenta satls gratia^ 
qoae bic examinare atque inter se eomparare iongum foret , nequn 
inititnti nostri feirt ratio. ( Vid. rero Ben«elii Archiv VoL III. Fase. 3. 
p. 626. comment. anonjmi : Einige Zweifel gegen d. neuerliehe An*» 
nähme j al» ob aus d. Samar. Pentat kein Beweis für dae frühera 

* > * • 

AUer de» Pent. gtführt werden konnte.') 'Nos quod moyet, ut in 
piiorem senteutiam propeasiorea gimils, iHnd est, quod toto lifo 
temporis spatio j quöd a defectione decem tiibüum usqua ad regilt 
Saaoarit. excidium «fflirxtt, propbetae Igraelitici aequo ae Judaicf^ 
popidarea ad enltum goli Jorae praestandum , quäKa in Pentat. iir« 
jnngitvr^ atqua ad totum ülom legum In eo praesciiptarum oomr 

B 



1 



48 ., Prolegomena 

p1«xim «liemndnm gnWter lemper adhortati ittnt: idem* plane 
Moaaieae inftiCationli tvendae inifgne ttadiam in Teria ratibus tarn * 
Judaida^ quam IirieKtidi elucet Quae propheCarum nCrintque 
ügni ■nwB cpnaenaio in eommendandia inoulcandiiqna inttitntis 
Hasaicti mmaMinem funnibni aliqu^m lagum codieem faiate argtiit» 
(Vid. quaque CasiManttt Biido laudut. p. 658. ) Unde iliii, qua« 
iapni (fi* 3«) athüiaiHa antiquitatis Pentateudhi argumentta noYam 
Imi aoaediC, qved jaoi longe aMa eyenam a Chaldaeia rempnblicam 
liadaiaaw ragnl biaeütki airea illaki legiini eodioem liabuerint 
Qnod raio aadick Habiaeo-Saaiaritani indolem atttnet, tantum 
pbaati nt in aanceritata aequiparandna ait Jndaieo, aira MaBorethico^ 
Iftt pMina iUo muita iil infartor, quippa qui leateat mandia et Titiii) 
jqiHua paitiai' libitrionim inenrilM, partim hominuta temidoctonim 
jwandiuidi et alipplendi libidini ortam debent^ id qnod GEaBNiua, ita 

nt dnbitationi j<un nuliua ait lecns ralietus» 



u 



XL 

PROLEGOMENA 

IN 

G E N E S I N. 



^m^ 



1. 

I^aatatattdll über« Habiaeia nns^Mni$ iä prmeffin^ 
. t pifaaf ülina Tocabulo , Gvaaeia XVrfgif ab argumenta appellatna, 
'^fuA reram miintnaii «riginaa ei^ank, prooeiniiun qnoddftm quatnor^ 
f ni anqn^ntnr» libiarnm Amatitult. Continet enim aflitn neeeesarft 
. «4 intcUigenda et, qnaa oateria libria nanmntnr et d^aeatar de nne 
J0(9fl^4i)|ei»do^ )BMVM9k^V^ ttin^i 9A «apia^diu» )egiun complexun. 



« I 



in Genisin. iO 

A reram origine generiiqua bamani prinordiii Mrifl^ nfettt g«iidi 

H^raeae origineni , qute orlgtou yehiitu pluriuii uitiqullttia p»* 

psluniia gloria fuit. Po«ft relatam hominttm per orbem temmm dig- 

paimneni in unam Uebeii faipiiUim €ogit hifttoriam, irarMqve aj 

Abrakamiim stjlo fere nnice in bujof riri et paeterenm ejos rebm 

enamiMiia Tenafor, aciectit pedisiamm üty qnae ad aMgaifiaaa 

iteratasqne promiMionei , majoribut illii geatia Uehraeae a Da» 

fiictaa apcetant, atqne ex üi illoruni factit) «ade eomm eiga Daaat 

fidea elaeet. Originem morum 9 qui apud Uebraeos obtinent , iih 

dicat ( ttt 32, 32. sqq. ) ; aaerifiaiomm qnoque rituuiaqae , Telati 

cirainiciiionif occasionea et bistorias penequitnr. Prolixior est in 

exponenda irita Joeepbi, cujas morte Über clauditnr, ut eognoioe- 

reat leetorea Uebraei, qui iactom ett, at majarei ipaonua in Aegypta 

aeden fizerint. 

2. 

Lidrum GcfUBeoB ejfe a Moie icripium, 

Qaadai qaatuor poateriorei Pentat« librot Maiei eanseiipearlli 
qaod Jan attendtaiui, ab eodem illo et librum priaMiai aeriplani tmß 
oportet^ qnippe qui adeo aretiuiaio nexn euni eeteria übria eabaenC^ 
nt ai Geneiin demas , opus babituras ei imperfectuai et äic^^ilar« 
Sablata Genesi ignorasient Hebraei , quiinam att najarnm snonua 
Dena, quem eomdem regem auum et legislatoreai ainlttplici mada 
eolebant; ignoraMant, quaenaai aiat totiea ifla in ndiqnlf Uhltl 
•aamaaafau pranibMa, aujoribns an« a Deo data (looa Exod. fl, A 
13, 5. 23, 1. Deut. 1,8. 0, 5. 29» 13« 3«) 20« 34» 4. mpickin« a4 
«an. 12, 7. 13, &. IS, 18. 17, 8. 24, 7. AO, 3. 4. <0, 24.). 
Legaa priauniam da aelebranda aabbatiM incdaaiia Maaai (Esaii 
M, Jl. 31, 17.) aparte ipaatat ad illa, qua« iaitio Ofaaiaaa (% 
% X) aoouaaaMNraator. Praaterea et in aliti rfbaa la dkaan^ater 
üki primi enai reliquia eanaenane , qoalaai in anina cjaademqan 
•aatoria opeia merito exipeeteg. Cf«Exod. 13, 18. an« Gen. 50,25^ 
Ler. 17, 14« e. G. 9, 4., Nnm. 23^ 24^ 24, 9. e. G. 49, 9. , Dant^ 
2, §. a. C 38, 8., I>ant 2, 12* e. 6. 14, 6. 38» 28«, Deat. 29, 23* 

B2 



j&d PtolBffvmena 

e. G. My HA. Yid. M J. 6. HaMS : Entdevkungeu Im ftld^ <fyr älie^ 
9Hn £rif- ff. M0nt€k9Hg4ich, P. If. p. 19S. sqq. et F. Pustkuche?! 
ift libfi» tuim p. IG. notl&ad., qm tarnen priora undecim Ghenes. Ca« 
^rita'twn demam, emn potior popnli Hdbraei pars in Babyltfniam delata 
eilet, literis eonaignata esae , eompro1>are satagit argumentis pluri- 
Ibaa, eed quae nobia hob penmadeiiC^ 1K vki doeästiini sententtam 
Boatram iidamiia. 

8. 

De/otthiuB^ unde kauaerit Mo$e8, qwae in Genest iradidit^ it 

quomodo üUb /uerit »«»«. 

' iikxm^ fa O^ned 'tk e^ontatur, q\iae ante Mobck faeta attnty 
oritiir qoaeitto, num ia prirnua illa literia contignarit, an vero qvae 
habet ^ hauserit ex antiquioribna monumentia , qnao postea interci-- 
derint. Si prianua haee acripiit Moses , oportet quae habet ei aut 
lint a Deo revblata, aut ab bbminibns, qui ea taiehiöriter tenerent, 
Mirali. Maaquam autem aüii haee a Deo patefaeta diöit, tieque 
1|«iaqiiaflfty Mose ta^ente, pro eomperto adfirniare subtineat Memori« 
inero tot nomina, totqne annomm auninMa, qualestn decem priori« 
loa potiasiamiaa Capp. leg^atur ^ potuisse servari , Vi^ credibile vi* 
detun Scripta anti6Bi ntonumenta ante Mosis aetftetai inter Hebraeos 
ai qvae taUtiterint, aane adaiodum pauea faisse est Teriaimile» Nam 
illaram majorea, -q^iid Cananaea vitam pastoritiam et erraticam 
flagebant , aoribendi artia st non plane rüdes , tarnen parum in ea 
MoKoiCati fiicrinty neque eam, poatcaquam in Aegjpttim migraisenc, 
4ura.ibi aeryitute eppneasi itft eXGoltterl&t> lit Tetcram retuni tnemo^ 
Aun iieripaia'Aiaadare operaoi na¥ai»tetj. Quae q4nni itaainf^ Mosen^ 
gn^e^dapopuli Uebraei majoribaa. rdfert^ partim e [rtisciB nalrtatio^ 
nibna caniiAib«sq«e ere priopagatis, partim e acriptis tribuum stem-» 
matibua et familiamm geneaiogüs hausisse credibile est. lUa attteni 
quod attineti quae.de rerum ortu^ generia humani initiis, etpriaiia 
aaeulia progressibua et fatia apud eum legunturj videtur quae cul- 
tiorea tuno Hebrads popnli Tietoi, Phoenicii atque Aegyptü, de illia 



in Genesin., 21 

de mnp D^o^ eoaditore et n^deralorfr onsiiup, eokod» doc^nl^ :aet 

eeBModaret» «tqiie üebrae^pom ammot a viois^nini fa^uUt) adaoqiM 

idigionibiia, %iiae ü» saepe aitetanhir, alienare atadere t »i 

Qoalia fkierint et qnot prisc» monamenla Utetk aftatigiial^ 

i|iitbii0L nana faerit Moses, quamvis rix qvisquaaft «xapafMet definM 

posse post plas quaat trigtita saculpnifli lAtenralift; . Caejnnl tamtii 

et sunt Tiri docti et aagaee«, qal ilhd «zplorar» aggrederaataci 

Quo. in negotio. adjumento aibi faturas sperabanti pniatar r^atitai 

aanrndem renua narrationes , et siDgulariun libri partium inacriptia^ 

Bca^ et diveüsas siunmi namints appeUatiooes^ dum iniaJU* . eiqitiQiiia 

likh partäiHL nomine JbiottaA, in aUi« £feMn. iHtid jiaaoiapaeM^ at 

tinguUs qoidemL laainüa, in qvikua altemtram naurpatvf « tartaala«! 

qaeniU fofmalaa. atqne dietiones proprtas et poealiarai a«be ebserra- 

nint, lila rero antiqua scripta KoMa plape intaqta aerlii^ >ia.TaiMr 

^aidam «na ant altera mutato. veLde-ano addltoi, InM'aafeoB^QniiAaai 

Tolniit, icai at diligsntar absentatia iMia .rariaram manmiiaptaiVBa 

notiat delimri paasit^ - eujasnam eonim sint singnlaa lüni.^rtlaalBat^ 

aingaü adeo Versus. Quot antem faerinfe Teletea;eoifanantans. tIbI 

docd ifiai inter se dissentiuiit Kam qni primn» iUnnt, qno UWoi 

eompciaitna sit, madum det^uase- stbi Tisns est, Afljmje ( Co^fmfüi^ 

res 9ur Um MemoirtB ori^nauXy dinU ü pareUy, que JPfe^a ^mh 

nervi pomr pompöser /« lidre de> Genise^y avee i{aa rewwrqnt» j * qui 

ti^myamt^ eu qm ^cUUroueent cm cm^eotueet^ 4. ffinuasl^ia, 1753.)^ 

dttodecim^ tarn majoribus quam minailbus. swiptia BAaaen usum fiiaiaa; 

aateouleff« studuit, Eichhorn (EmMk F. IL p. 274.. Qdit.'tert.> 

e dmoima patissimum) quibua tarnen hie-ftUic aUa qjuaadantinaalrtia 

smt, iißKs yero (die Urkunden dee ereien Bueke vot^ Moeeein nkrem 

UrfgeetaUy «. d» Uehr^ ai. krit. Anmerkk. n« NaekmeieMUig*^ wmah 

wmer.AiAandL ü5. d. Trennung d. Urkunden j HaL 1798.)^ V»ue^ 

aatiqnioribua numumentis librnm Genea, aontextum arhitrator. Qiiaci 

^sa opintonuas de hac re dirersltaa arguere Tidetnr, miniaia aatia. 

cartaa esae nataa iUas , quiboa singula maaanaMnta diaeerni posa« 

etiatimant Tirl iUi dQcd. Mepetiiümee qiiidam qaod attinet, ^qtiaa 



2% Prolegomena 

iKeunt Indkia te« Ttriorom Kbri fbndain, minbne illa« quod Tolant 
fTobftnt, quam 'aliae merae «int ttjK et sennotiU Taiiaüimes, aliae 
iiiiiiio pertpieultatit 0101110 BOriptoiis nsu nondum satia aubacti lint 
tribuendae (ut Genes. 6 — 9.)) ^^^^ ^^^ nacessariae eiient ad ju- 
vaadaai leatorli mettloriaiii, pottqvam narrationis filum abniptnm 
fvarit inserta aKenaa alidojas rei eommamoratione ( Ita post 37, 30. 
ipmmt Cap, 36. narrationem de Jvda et Thamare ; qaa finita in Jo-* 
«epki hiatonria penreeC^irus praeimlttit : Jo9ephu9 itaquB (ut diximua) 
im A^gyptum abdu<fttia erat. Qaod tantum abeat , «t diveraoa acri- 
ptärea arguat, ut pötiua probet, qui C. 37. acripatt, eundem et quae 
deioceps exatant acripaiaae), aliae denlque ne reote quidem habean^ 
für iteratae aaniiidem rernm narrattonHa , quo pertinent plvrea r^^ 
fOtHa* Abrakano, laaaeo et Jaeobo Ikotae promiaaionea, 

Jnmfr^Hiama antem, qnae yartia Ubri ^aittbna praafixae repe« 

liMtar («•♦«, 4, ö, 1. «, 9.), minline probant ene eaa diTwaarnm 

laiiptofii» laetniati aed pnieaiiaaaa patat ab eo, qaa integrom librnaa 

Miiaari^t, «0 conaOio, nt aingtilQnini ajna capümn argumenta In- 

4iaaMft Neqii4aerHQadeniquediT«raa, e qaibna oaoipoaitna über, 

ingmeiita ezplorandi tt diaeemendi adjümetitum praebet alternana 

pominuBi /#AoM 6t £bAiJii nana , qunm ii io oeteria omnif^ua V. T. 

Ubfiaobaerrator, neqae tarnen iiide quia eoUigat, eaaa libroa illoa 

ä Tarila variorutn acriptonim lacinüa conautoa (Jon. 4, 1 — 4, njn«;, 

Va, 6. n^'^^H•n1n^, Va..7, 8. 9. d%-!*)H 1 «^ Va. 10. iternm ni.ni), 

•Ut iftoruni nomMum ope variaa lata« partea inrieom diacemi, aia- 

gvlaa^uo auia «Ktoribna reatitui posae atatuat. Quam ineertum 

dlyeraorlub fiifagmeiitoruib argumentam ait illorum Dei nominunv 

▼ifliaaituda in Qeneal, in4e patet, quod ea neo aibi aemp« constana 

abaewatar. Ita in ea , qua© inda a 2, 3. uaque ad finem Cap, 3* 

deeurrit narratiokey in qua de Deo fcre nomen compoaitum Jskova 

— JSfo«« ^rfuj^)art aolet, ##r tanien (3,2 — 6.) comparet aolum 

MHum EhMm, In 4Ka narraiione eontinua ( 28, 10. aqq. ) nojnina 

Jehov0 et Eiohim itä 'promiacne uaurpantur, ut dnguU Taraua, id 

qaibna 'alterulrum harom nominum occurrit , lionniai violenter dt* 

▼alii, «tque diiobvoi 9 e quftttadeaümti sLat, acriptia, triboi poaaiht. 



in Oen0Min» 23 

Neq«e enlm pnidMiti teriptori £Mile in aeHtem Tenerft, pluriiuft 
libronun laeiniM et oentaDet lam oporoM^ qaia tM illi doed to- 
Iniit, iB iiniuii afiqaod opus hiitorieam consweinu« » ne tubUtb 
fvidem repctitionibut, wat quM deprehendere libi rtsi wait% direr» 
nmm ioter te iinrralioniim repagnantiia« Panun pneteraa oredtbUo 
est, exfltitiis^ ante conacriptuai Genes. libnim afiqnot ejosdea ar- 
gumenti scripta menumentaf in qHibns , singalis lingula illa Dei 
umwiiBa »snrpaU fuerint Cf. Hasse: Enidßehmgvn im PöUb der 
mustern Erd- mtd Mmashm^gneK P^ It p« 199« •%%• «t YaTKR ia 
CanmeDtariQ P. lU^ p. 713. sqq« 

BcnTHQjLDTua ( EkdeUV. HL fi. 239.) priuhus e^ tantoi 

pmü kajns libri partem exstitisae putat, quae Capp.. ff — 33. eon- 

tuMAr 9 eaaaqne e plaribos antiqu&oribiis momuneatis % Um» PWt'. 

patttan esse eo consUiQ , vt preaissienitMit» qnae in ilils Hebraeo* 

nun nu^aribos iketae kguaiuic^ doeeret^ Heb^aeos ^tisM»^ sve Jura 

Palsfistmam oeenpasse, bnnequa snnm Kbmm^ sfjpasnisse Hosen 

areae aaaaa, ia qua tabulae legain esi^todiebantnr» ReliquA^ yia# 

jviaia qaataor libri Capttibus^ nti qvae inde a Cup. 8i. ^tt^fk»-^ 

iuktm leguntnr , prima iHi libro Uoais pott Mosea quidem » attamei^ 

ante S'^-^y^** tempore adjeeta foisse» praeter Jaeebi earaen iMidi«i 

«om (C 490) V^^ ^ ^ demam, qut Qaulo ^egnante Pentateuchttinf 

in ordinea redegerint^ additum fUerit. Verum enimT^Q et 111^ 

qnae BcftTHOLDTCs Moti abjudieat> neeessarlo iis, qna» i» Ubrisr 

f natner posterioribos traduatUTa « Mo9e pra^outtendA f uiue^ obser-^ 

TOfiaws snpra §.2. 






'1 » 



: f 



ä . 



ii* 



S C H L I A 

IN V 

C E N E S I N. 



"•• » ... 



L 



HmH dveftiM tff ierram eum omniBuM quae fit eonüntntur ereai intra 



" Cap. 1—2, 3. ' 

Quae Iiac perieopa leguntur dd renim omnliim or^u ita sunt 

l)Mb|^ara^y nt nemo non agnotcat priscl aeri fiinpiicitatem draeipli-' 

l^eque Qn^pls physicae et aatronomicae Infan^iam, . Terram univem 

eardinem credit, cujus commodis astra in cocli expanso firmata in- 

ierviant. ' Unde etiam factum est , quod cum corporibus coelestibus 

Itikrietndia unut taniummoil« dm fräffieiat, in formaada instruen« 

^qifc terra quingue dies consumantur. Porro quaa nubea nos to- 

caiQuSy nostro solid um quoddam diductum est, quo aquae superiores 

^fitinerentuT ab Inferlorfbus. Quum sol nondiim erhiteret, dierum 

tameli tnoatirnnqua suüt irioiaattudiii«i^. Aninialia denique ex terra 

jroTi^scuntur. Beete igitur hoc veteris opinionis commcntum revo- 

ca*tur ad aocüratiorem rerum physicarum scicntiam, qua nostra aetaif 

gaudet lllifl Doctissimrs Viris (e. cAi^fi^LERoÄn. OhMernoHonikift^ 

in Gene80o$ loca ueUcta^ yernacule scriptis), qui rerum origines ut 

Tere sint factae, a Deo ipso primis hominibus patefactas, atque 

prout ab eorum posteris sint propagatae, hoc Cap. prlmo enarrata« 

consent, hoo fraudem fecissc vidctur, quod non quid ipsa res et in- 

terpretatio , tum scriptoris aetas , consilium , ratio , afferrct , verum 

quod jam antea aliquid , quod in eo inesse sibi persuasum habcrent, 

Msamerent *), Omnino teneri velim ab omnibus , qui primum hoc 



*) Reoendoram pbyiie6ruiii et geologomm plaeitis Mosaicam hanc 
originii reram descriptionem accommodare studuit et Kiawan, in Geolo- 
fieäi Esiayt , p. 55. sqq. Contra qnem cf. Dan. Jul. Pott : Moseg und 
David kein« Geoiogen, ei» Gegenttück »u KriwaH'9 geoiog, Fenmc/^en, 



capot leger« aggrediuntor, quae moiialt Hctnius (ia Comm^ntat de 
Tkeogonia ab Hcsiodo condita, p. 137.) de antiquUBimU Graeco* 
ram cosmogeniii : „Nihä potesi magi$ perperam /actum cögiiari^ 
quam ea, quße longo iemum rtrum u»u $cientÜ9 mathematüng ei 
pkfnciH expoliiü, inieüigi po89unt , putar^ rudium hominum animi$ 
ülabi potutMie , sepuUg ülU , m gttiiuM non aä »entuum vulgar09 
rationeM owmia re/erre non poterani. Conirß aU^na a prUcig aeta" 
ii6u9 onum iüa siiitiUtas^ quam mdiar phÜQ^ophia^ cum diohw^ 
tMmkumanay intuUt}^ 

Quod sex dieruip spatio hujas uniTeni fabiri^tionem auctor 

deieripait, ejim roi alii alian a£fcnmt rationea *J« Mos accedere ü« 

non dabitamas, qui ratioQpm in eo quaeruqt, quod Moses primiiriuia 

iUud sqnm institutum , qno sex dies operibus faciundis sunt transi* 

gendi, septinius a labqribus racaus esse debet, ad Deum ipsiim 

auctorem referre, et septünum qucmque diein> tanquam Dei exenlplo 

et anetoritate aanctissime celcbrandum , genti suae tanto impensiua 

eommeadare Teilet. Nam et Exod. 20, 11. praeeepti de Sabbatho 

IMJicte lerrando Moses banc addit rationem , quod Deus ipse , post- 

qaam sex dies rebus omnibus procreandis consumisset , die sepUmQ 

a stto opere quievisset. 

Cum iis , quae de rerum ornuium ortu hoc Capite le^imufi , iq 
rei summa consentiunt antiquissimae Phoenicum Aegyptioruiuqua 
cosmogoniac **). In otraque repcrlmus permixtum primitus coeluni 



Berol. 1799. 8- Diipntavlt etiam contra bnjosinodi Interpretatlonem /• G« 
Ao6E!rjf0LLER fii HiMtoHa TeihtHt antiquiSBima. Ulm. 1770. 

*) Plores eoram, qul rerum origines, nt vere lint factae, hie expoiU 
fai credaot, per lex ilJoi diei periodos plUriam aut dieram aut aniioruiii 
tnCeUexernnt, plane contra omnes iuterpretandi legei totiuiqa« narrationl« 
ijidolcm, qiycqaid dJcat lleNSLEfius in den Bemerkungen etc. p. ?03. tqq. 
Ce. C. D. Beck, in Commentat, de fomtibui, unde sententiae et eonjectura^ 
de ereatume et prima facie orbi» terrarum dueuntur, Lipa. 1782. 4. 
p. XII, not. 20. 1 et Eichuqiin Urgesch» P. U p* 151. sqq. ed. G»bXer, 
ejgademqne nott. 

**) lllam qniden Phoenicum servavit nobis Eusebivs : Praeparat 
Eramg. li. |. c X. Plara de Phoenic, coimogonia in Euiebii libro leg. 
ia FüBfUcn BibHofh. Graeea Vol. 1. p. 164. sqq. ed. prii«- > pag. Tero 
224. 25. ed. quart. et cf. AiVT, Yves Goguet Difertatian nur SancAumin^ 
thon ad eaicem T. I. Operit: De V Origine de$ Ifoix ^ det Artt et de^ 
SriemecM. Aliof, qni particnlas' ab Ensebio servatas Sanchuniatpni vindi- 
carc ftadnere receni. Beck! ua ad Fabricium 1. 1. His acccssit Hi;g: di^ 
motai8e/i£ GescA. d, Mensch. Francof. et Lips. 179S. p. 8. Aegyptiorutti 
vero cosmog. nobfs refert Diodomi Siculua (Biblioth. L. 1. c. 13.). Hane 
niiifram Hebr. cosmog. expressam e>ae ad Phoeniciam illani veterem , ita 
lamcD, vt omnfam rcram prodactio snU verbi dirini vi tribneretar, probabile 
erat FiXD.%E in Commentat. posthuma: Ueb. Coamogonie, Androgonie w, 
Mentehengeteh. nach d. Noach, Fluth, in Pauli iHemorabtVen P. U. p. 102. 
>qq. Plora ibi cgregie obaervata aunt aoper illo aive Sanchuniathonia aive 
Taaati philoaopkemate, comparatione aimul inatituta enm nostro Hebraeo; 
CL et da$ ait4 «• M0Me Morgwütndy P, l. p. 1. 2, 



2G , Genes» Cap, i* 

et terram , tum niotam aerls , lucem , deinde sidera , disoessioncm 
coeli, maris, terrae, porro volucres, reptilia, pisces, aliaque postre- 
itio animantia, etiam hominem. Qui utriusque cosmogoniao cum 
hac nostra consensus cum fortuitus nuUo modo esse possit: sive 
Phocnicios et Aegjptios ex Hcbraco scriptore, sive ex illis Hebracuiu 
f aa hausisse ncccsse est. Sed ab Uebraeis , i. e. a populo , qui li- 
tcrarum et toicntiarum studiis nullo unquam tempore floruit, quts 
credat talia niutuatos esse Phoenicios et Aegyptios , quibus scientia- 
rum artiuinque clementa unanimi conscnsu accepta referunt ceterl 
oiunes anttquitatis populi ? Quare Moses sive Aegyptios sive Phoe- 
nicios imitatus diceudus erit. Et ego quidem Mosen sua ex Aegy- 
ptioruin doctrina hausisse putem ; komm enim literis imbutum illum 
faisse vel inde credibile est, quod tanquam principis fcminae Aegy- 
ptiae tilius habitus , atque ut talis liberali haud dubic educatione et 
disciplina institutus esset, nisi et hoc diserte Stephanus , protomar- 
tjr, testaretur *), Quum constitutum esset Mosi^ historiam gentia 
snae ab ejus origtne exponerc, et ex ea dooere, majores Judaeorum 
•empor Deum unum et rerum ooluisse, erat ipsi duplici de cauia 
dreatio mundi attingenda, et ut oHginem Judaeorum explicaret 
eamque repeteret ab ultimis generis humani primordiis, etutdoeeret, 
Peum esse tanquam auctorem rerum omnium colendum. Et quemad- 
modum Moaen plora, quae ad cultum aaorum ipectaut , ab Aegyptiia 
miftuatum eise oonstat; Jta ctilli auo, quod diximus, eonailio pri* 
luario eum accommodasse verisimile est, quae sacerdotum Aegyptio-* 
mm discipUna de rerum origiae tradtdit. Phoenioio« quoque sua ab 
Aegjptüs accepisse crcderim. Quae si yere se ita habent, trluui 
illarum cosmogoniarum consensus nemini mirus yidebitur **j« 



*) Act. 7, 22. AegyptüB hanc deberi de rernm ortu narratton^, jam 
dlxlt SiMPLicius ( in Arist. Fhya. I. 8. f. 268. apttd Moysen ftv&iKfi t/? 
tattv nuQudoaiq ^ai d:i6 fii&oiv Alyimxibiv iilHvatiti'^) { quam fententiam 
. nostra aetAte commcndaruftt Hc^el ; Üeb, d, Que/L der Mos. Urgesch, 
Lemg. 1780, et Hasse: in </. Entdeckungen im Felde etc. P. I. p. 71. sqq. 
vbi demonstrare »tuduit, cosmogofiiaai lHoaaicatn hasslam eise ex tiadem 
illia Aegyptioram dcripti« lacrii, Taaoto trIbuliS) 6 quibus Sanchupiatboa 
et Plato (in Timaeo) suas ootmogonia« hauterint. Cf. Stkotiiii PuraU 
ieien zur Gege^. d, ji. T., aun grieeA, SehrifttleUern y ia Eiehhoraii Bs^ 
fertorio P. XVI. p. 79. iqq. 

•*) Cum Moiaica cosmogonia in noBnüllis quoque conieiitit Persica| 
in eoi potissiinuDi^ quod ex ea Oromazdes, ■ummi numinis primum genitMt, 
hunc niundum, sex teraporibus creavit, initio facto a luniine, et postquam 
omuia absoIvUiiet, feata celebravit. Vid. ZendavettOy Zoroasters lebem^ 
dige» Wort rel. a J. F. Ki-kiker hi lingu. teuton. translat. Vol. I. p. 21. 
2i. et Vol. II. p. 150. Quem Mosia et Zoroastiia couaenaum non Inde 
ease putem, quod altcruter alterum ait imitatus j aed videtur utraque, Per- 
Bica et Moaaica, aive Aegyptiaca^ cosmogonia fx communi aliqua vetu» 
stiore fönte derivata esae« 



Genes^ Cap* i, i. a, ^ 27 

Cap* 1, I. Caelum tt terra h. 1« tunt informte materia (xdog, 

vif)), ex qua singula omnia tecreta esse nairantnr. M^a, catdere 

(los. l?^ 15. 18. ), denotat etivim praecidere j praecidendo agciare 

et dedolare fabrilibus imtrumeiitis, atqtte adeo esoMctare^ fabricari* 

Eseeh. 21, 19. Tum Hr\\ est i.q. rw^ et n:f;, yid. iafra Vs. 21. 27« 

2y 4. 7. Jes. 43, 7. D**n'SM , Flur, nominis niSM (nSn, ooluit^ ad^ 

oravit ) , solenniter de Deö dieitar. Singularis in stylo poetico U<^ 

Vrisque V. T. serioribus inyenitnr. Alias uti solent V. T* seriptorea 

Plurali D^n^M , sed Singttlaris instar constructo , de uno vero Deo. 

Nam ex hebraei sermonis proprietate Pluralis , tarn masculiD. quam 

feaiiaia. nsurpatur de unm re suo genere magna et excellente, ut 

a^9^, D^^-TN. €f. Gesenii aunjuhrl, Lehrgeb, d. heir. Spr, §. 171* 

184. et ScHROEDERi InMtitutt, ad fundam. lAng, Hehr. Reg. 100« 

aot. ü et Sjntaz. Reg. 25, a. Nomen o^.Btt^ est Plur. pro D*»^»«^ 

er tfncw a ^cc/, aUu%. 

2. ^bn %nh nn^n Y*!I^T.« I'^nrae informem Inoiiltamqiie 
jMieiB af aarun obtexit rorago ; fluctibus immensis atra nox erat 
»ffbaa. Terra /uü vmtiiae ei inamia9. LXX. äo^oro; xai oxaro» 
anevarog* Inaue, faog deseribitur. Duo Toee. nry^ et ^n^, quo« 
Tom prin« in dialaetia oognatia aat : deeerium^ taeta eoUiudo , alt«« 
fttm mmtuim^i Tidentar o^ aoni similttodinem sensu prorerbiali Joneta 
faiase ad daclaranda tesqua quaoque nniformia et ineulta. ler. 4, 23« 
im. 34^ 11« mriD ^39 ^^Hs;; it^ni et eaiigo erat eupra faoiem^ su« 
perfiaiaai) eikfui o%nm slgnifieat vaeium mare^ oaeanam^ qui omni 
ex parte globum terrae eircumiluxisse cogitatur. Freqnentef cum 
r» o;, wart, et D*ts, aijuie^ none Dinn, nnnc r)1t)lnf| jungitnr in 
eadem periodo , aut nbi scena rcrum instruitur , quae aquis per na- 
turam insunt. Imprimis duo alia loca sunt, quibus Dinn praemisso 
^33 , euperficiee maris^ oecurrit, Job. 38, 16. 30. et Proyerb. 8, 27, 
coU. Job. 20, 10. Uteumque igitur se habuerit hujus yocis etymo- 
lo^ia, quae nondum stabillri potuit, est tarnen longo certissimuro, 
denotare eam vaetum mare , in quo nunc profunditas consideretur 
•qnamm, nune yis et copia, nunc ingentes fluctus, ita quidem, ut 
fortina qatdpiam , abundantius et stupendum magis inferat , quam 
ynigatius Zi\ Ceterum quod Moses dicit ingenti iiii aquanim yora-' 
f^i incuboisse noctem in eo oonsentientes habet et alios yeteres, ut 
Heaiod. Theog. Vs. 123. D'*f]i^M m*i Judaeis plerisque est ventue 
a Deo immieeuM, Ps. 147, 18« Jes. 40, 7. Sed h. 1., quo difficiie 
est dictu, eui usui esset ejusmodi yentus, praestat D*n'SM n4*i aceipi 
de Ive^ysia^ vi dhina^ qua moveri euncta et yiyiftcari opinata est 
prisca iila philosophik. Cf. Ps. 104, 30. *|n^ nottone primitiya 

(Arab. ciö-p) teuer, moUie fuii (Jer. 23, 9. «»nfex^-Ss wirj 



emsBUa^ Itquefacta, $unt otsa mea) , nsurpatur de avti^us , cum 
molli fotu pulHs humdani^ Deut. 32, II.; undc h. 1. transfertur ad 
iUam divirnm , o^n^M nn , quae mundi bujos molem rudern , 



28 Qene^. Cap, i, 3 — 6. 

näbue et suU quasi secundiiiis inrolutam, calore vinfioo toimaise 
atquc tanquam a maturitatc propiQYime putatur, 

3. Quum informom matcriam ordinäre inciperet Dens , om- 
ninm prinium necesse videbatur, ut altas tenebras, quibus omnia 
crant oppleta, diei lux ditpeUeret. Lucem non a solc profectam, 8t;d 
naturam quandam esse fluidani, antiquiftsimi boraines faeilc credcre 
poterant, cum sole quoque nubibus obdueto, nihilominus lucc oninia 
colluatFataridereDt. "^IM — »• ntpKuj Et dixit Deus: fiatjtux. ncM 
indicat decretum, voluntatem summi opiticis. Nam apud vetcrcs 
Hebraeos nexut eogitationum et Terbonim tantus est, ut ctlaiu 
taciti cogitationes et animtconaflia^ voce *1)3M , dieere, exprlmantur. 
Exod. 2, 14. 2Satn. 21, 16. *)1h b. 1. non corpus aliquod luciduni^ 
sed ipaum claritatig statum indicat. Sensus est: ülucescatf et t/- 
hixit. Etenlm mos non solum tenebrae epponuntur illi n1^( , sed 
idem quoque vocatur die9» Ita de claritatis statu dicitur nii< et 
Zacb. |4, 7- Exod. 10, 22. sqq. Jud. 19, 26. 

4« d1t3 — H*iJii Vidä D€un^ lucem eaae öonam. Loquitur de 
Deo quasi de opiiice, qu^ tum demum opus suiuu aptum csse.ridit^ 
quaudo 118411a praestare inaipit. titt^nn — S^^?! »eptitatione lucig 
^t »eparatione tet^farum , i. e. wparapii Deuu luc^ni a otdigme* 
f^;;, proprio est stat copstr. Nom. )*»^, distimctio, medium^j proepo- 
sttioixis instar geQitif. rcgeua, ut Vs. 6.. Sensus est: huxi» oiBcasu^et 
prtu praestitucndo suis u^ruo^que finibus eircumseripsit« Libri d6 
ifiunia auctor , queo^ vulgo Aristoleleiii perbilrent , Cafk 6». ( Gppj 
Ari^tot. Yol. II. p. 1217. Aurel. Ailobr. l(>0£u)s Tiopsuarai ii Sit'^ 
%äg noQSiag 6 'nauq>avfig ijXio^, t§ fiiv fiaigav ual vvuTct, dto- 
qI^mv avaro^S ual dvfja^f zTj ik jug xeaaaQag ÜQug a^or 
%ov hovg^ Cf. iofra Vs. 14. 18. 

5. Dl*» -— M'jp.')5 Accla:ißavit Dens lud: £e8y L e, lucein VO" 
oayit diem. m*1j^ scqu. h in b. Cap. non est asstgnarCy cf. Vs. 8. 
10. *)i^ii — •»n^T et fuere vespera et mane^ Merainit priua vcst 
pcrae, quod illa prius extitisse crcditut. Cf. Ps.* d^i 18. GraecL: 
uQ^ala vüj. Carm. Orph. : NuTtzu ^aZv yetETek^av aeiGOuuv, üSs 
nai uvSgwy' nnw D1^, (^ies unus, nn« bic posit. pro lltt/wi, 
quemadmbdum Latini et Graeci quoque Numeralia Cardiu. prQ Qrdi«» 
naiibus ponere solent. Ci<^. Scn, 5, IL 16, 173. 

6. Dt&V-^ ^n^ Fiat soUdum expansum in medh aquaruvi^ 
titque »eparalio aquam inter et aquam. Rerum universitatem , quae 
nunc sensim sensimque orta deseribitur, a perfecta efegantia Graeci 
appellant iii6gu.ov, Latini mundum, ^j^n srgniilcatione primit. stipa- 
9»^ rem aliquam , veluti putcum, ne^corrueret ; tumn fundßre f so- 
Edum ßrfttumque faoere ; apud Hebr. catcare ( ctäcando stipare^ 
Ps. 136, 6.).' Hinc, quia quae calcando stipantur, lata et plana 
Aunt, do mctallis: tundendo diducere (Num. 17, 3. 4.), unde V^P!^- 
dicitur de uaoquoque eoUdo diducto u^ejppauw, ut Ezf^cbf 1,22. 



Gene9. Cap. i, 6 — -ii. 29 

ie I»Afti mnttü9 Dei totaantii, a Cherttbis portati, et li.'l. adhibetar 

ad airem den^atum nubium^ anper teita ^xpan^um^ supra quem ul- 

tetiuB aquaruxu reccptacnla cogitabantur , ex quibus demittercntuf 

plQTiae. Cf. Ps. 148, 4. VJ^p^ ajröonjmum esse tOi Q^o«^, patct ex 

Vt.IL LXX Vertunt : flrT(pf oifKx ; h^tinu^ : firmamintum, Graecoa 

qaoque coelo aoliditatem tribuiSse, patct ex Qdjis. 15, 32S. II. IT, 

425. TheogDidi Vs. 867. jaitxso^ ov<fuv6q vocatur. Empcdoclcs 

(apud Flutarchum de placitU philosophor. 2, 11.) coelura (sxiQiuvioVy 

ioHdmm et xgvatuXXottddig, glaciei vel 'cryutaUi instar (ut Ezech. 1 , 22^ 

'*lt?^ r?^) existimarit. in Verbig D^»S D^t3 Y\ obsin-vanda est 

peculiarifi particulae pa atructüra , quae quAndo ^ semel posita , tt 

refert ad dao objecta diveraa et iibi invicem opposita , prtas nonicn 

in genitiro regit, posterius ope pärtio. S ptiori opponit, ut bis Ter- 

bis, quae proprie lohant: ueparatione a^u/irum rcspcctu babito ad 

«fvflxacii. alias et oppositas. Similis dictioDeut. 17,8. p"iH ]^^, pa. 

Ordinaria constructio est Vs. 4. 

T. Dens quod existere voloit, et animo eonstihiit, eit cxsc* 
^uütos. 

8. Huie eomih. Graccus Alexandrinus , ex conjeetura forsaui 
praepontt Terba : %al ilStv o ßtoq pti naXov ^ qualis approbatio in 
Hebraeo dtebus aliU adjecta est, quibü^ opus aliquod absolutuni de- 
acribitut. tiÄ- Vs. 4. 10. 12. 18. 21. 31. Cur hic omittitur ratio vi- 
detur haec esse, quod usqüe ad diem tertium opuib aquarum, quo<l 
die aecundo fuit incboatum, noh erat perfectüm ; die hutem tcrtio 
non soldm opui aquarum perficicbafur, verum et aliud opus inchoa- 
tnm paritfer ac perfeetum fuit. Hinc in tcrtii dici opcribus appro- 
lAndi formula bis ponitur, Va. 10. et 12. Rcete igitur illa et in Cod. 
Saniaritano hic abest. 

9. Discrimeti nunc fundttur inter Oeeänum et eontinentem ; 
nt terra eommoda et apta iiat ad habitätionem animantium. 

IL Terra e fluctibus emersä plantis vestitör. StOSJ; — - Mtt;*»n 
J^germmei terra germtnaiionem heröae. Ex Clerici sententia i4T£f^ 
est nomen generale eamm herbaram , quae sponte nAsci ereduntui^ 
feine aemine , quales sunt e minimis plurimae ; aiD9 rero semiferas^ 
ipiales sunt minores, designat. Nesoio tarnen, an non ^'w hv^ 
Sit pleonastica locutio, qualis Ps. 40^ 3. coeHum lutii Exod« 10, 22l 
iemeSrae caligini»^ Zach. 10, 1. pluvia imbris. Similiter ViroIliusI 
Edog. 5<, 25. gramimig herbam pro grdmine dixit. Vid. et LlViüS 
1,24. et Otidiüs MeUm. 10, 87. LXX: ßoT(iv7]v xo^ytov, gramvdn 
herkam; Vulgatus: kerbam virentetn. Sane Infra Vs. 29. et simplici-« 
taraiw^, et Vs. 30 ;jw p^y*^ viror herbae. J^-^TV^Ito Seminana 
Bemem , L e. subolem proereare ralens , propasandi sui habens vim. 
la — t3*^V 9ecmtdum specißm suam^ eujua (fruetus) äemen int in 
ipno. Nani «iiixum non ad yv , «ed ad *(ia refertur^ in fructn eu-« 
jui^tte aybofia voiuit semea inesse) ex quo ärbor simitis nasceretur* . 



30 Genes* Cap. i, i4 — 20. 

14. Attra ad homiAum tAtitum commoda faeta ette putabdtar* 
n1*lk)D ^n*j Bit lumina, i.e. existatteü^ nempe buHinarta ; locutio 
ellipt. , qua Verb, cum Noiu. diversi generU et tiumeri conjungitur. 
Cf. ScHRöfiDERi Instltt. in Syntax. Reg. 62. et Gesemüs Lehrgeb. 
§. 186. b. nS^^n — ^^^.^'1^. ad separandunif ut diyidant, inier 
diem et noctem. Quod antea lucis Scnclicio tributum , nunc datur 
astrtt. nh^S ^'^n't sintque in aigna, in Acre apparentia', et vel orbi 
adreria piaeniuntiantes (Jer. 10, 2. Luc. 21 , 25.), vd tempestatem 
indicantef. Ali! intcrpretcs yoc. nhnS ita connectunt cum sqq. , ut 
hie exeat sentus : sint in signa tarn statt» temporidus ^ quam diebus 
et annis; tum particula n utraque, ante DntMnS et D'io;^ 9 ita sibi 

' responderet, ut lat. et — et, aire tarn — quam, ratione Hebraeis 
non inusitata. D'»*y1^12dS ^ ut Os observarentur ( h enim bis voca- 

•"II' ^ ! 

buUs praeposit. >?iie»t et usum indic^t) stata tempora, Pa. 104, 19. 
nr^y prae»ign{ficavit , destinavit} ex qua destinandi poteatate Nom« 
iniinitum n2^123 , destinatio. 

15. Alius usus: ut sint in luminaria in sxpansione äoehrum 
ad illuminandum super terram , i. e. ut orbcm coUustrcnt. Motus eC 
ealoris eorum non facit mcntionem. Y^^*'}"^^!) Buper terram, i. e. 
terrae s. hominum causa« 

16. D*iShi{n -— '»ysf duo luminaria mq/ora, sc. reliquis aide« 
ribu84 Distinguitur Yero statim luminare magnum, i. e. majus, ut 
dominium diei, tt luminare parvum, i.e. minus, in dominium et 
poteetatem noctis, ut igttur quodque regnum suum et principatum 
habeat. Ltina in calidioribus climatibus pracsertim iter noetu fa- 
cicntes luoe sua juyat. Similes locutiones , quatnquam alio sensu, 
vid. Plinius Hist. Nat. 1.2. 0.4. et Cicero Tusc. Quaestt. 1. 1« n.68. 

18. iftt^nn — ^^^P.?.^ tf^ separarent Unter lucem et ienebras. 
Hoc non idem prorsus est cum proximo , et ad dominandum, P(us 
enim complcctitur d&minari, quam disiiitguere» 

20. Ab imperfectioribus ad perfectiora paulatim progreditur« 
IMn.^- 4acittf^ Scateat aqua multitudine besUarum amimaiarum* 
YHf doc«Dta Aethiop. saraza^ propr. est puUulare, germinare; tum 
ssrpere^ uti faeiuat plantae^ quae pedetentim et occulte crescuni 
atque extenduntur. Unde porrp similiter, ut Oraee. Ipiretr et Latin. 
serpsre , non tepers tantum sonat ; terum et gUseere ac d^fundi^ 
■eu nugescerett Increbrescere ^ yid. infra 8, 17. 9, 7. Exöd. 1, 7. 
Denique per metonjmiam antecedentii habet rim exuberandi et ab" 
undandi, vid. Exod. 7, 28. 7]^n iz^S2 ^ amimae iripentis, i. e. anima- 
tum Tiveas 9 animae vitali facultate praeditae. 7)»n est adjecttr. 
femin. a masc. »n « {uiov« Alioquin absolute podltur pro animante 
aut fsra 1 substantivo non expresso. Uaee igitur noster generata 
putat ex aqua. D'^c^n l^^p^*^, ^J[9"-S2; ad, s. versus superfidem ex-* 
panai coelorum, Quum noster eoelum solidum quoddam diductun 
(Vs. 6.} credidtorit) ad ejus superficiem volueres Tolitare ipst Tide« 



Genes. Cop. i, ai — a6. 31 

bftntür. ••>l*S? ponitar pro Sh, ul Exod. 9, 22. 10, 21. et Gen. 
19, 28. 

21- r^Pj proprie cit particip. fonnae VjDa VerM I5B, proten^ 
derty tendendo porrigere^ et hinc denotat exiensum in loHgum^ atquc 
ade» »erpeniem et piscem majorem, Coterum )'^sn non est confun* 
deodum eum|P, canis feruM. nttfOlin, motabütB^ ^tt/ci, moft*^ 
tmvit y palpitaüii ; cf. Pa. 09, 35. ' ' ' , 

22. Vcrbum Ti'na Hcbraeis (Gen. 14, 11.) pariter atquo Chal- 
daeia (Dao. 6, 11.) 9 Sjris et Arabibus id. est, quod procuöuiti^ 
■laxime genn submisfio. Unde per meton. signi ortno sunt signiß- 
catiooes adorandi (Vn. 95, 6.), galutandi (I Sani. 13, 10.), Vale* 
dietndi (Gen. 28, 1. 6.) et deue prtcandi {Vvoy. ll^ 20.), imo 
henefacieMdiy quo sensu de Dco inipriniis frcqiicntatur. 11. L dtcitur 
de impertita sodolia propagandae facultate; cf. 24, 00* Ps. 128,3.4. 

21. Ut pisccs ex aqua , ita aniinantia e terra prodire jubct 
Dens. HXlP, exire faciat, prqferat. Terrestria aninialia in trcs 
difidontor classes , quarum prima appellatur nsna , ubi sotum lenp««« 
tnr, huium quodvls aliquantae uiolis, at quanto xm ^>r\ opponitur, 
«C hie, jumenta et domesttcae pccudes; n^n yero est /<?ra, agfeste 
animal. T^ium genus est ^0*1 , reptilia. Vocabiilo n^n adnexum 
est \ p^ragog., ab adfixo pronom. i non diversum , nist quod , more 
Syriaco, qua in dialecto nii est frequentlus, redundet« Additur lA-* 
Cerdam nooiinibut in regimine positis , ut ^v:i 1^3 , ßliu8 Btorigy 
pro |J ) Num. 24, 3. 15. Cf. GesenIcjs, p. 158. 548. 

26. Jam irero induelt noster Deum semet excitantem ad crca« 

tiottem hominis, operum divinorum, quae hie describuntur, praeci« 

punm. Cf. Orid. Metam. 1, 16. Quod Deus Piurali se alloquitur, 

lioguae consuetudini est tribuendum; ut 7^\av^^ faciemus^ haud ma- 

eis differat ab nv;PM fäciam , quam ab *inM nJ3n ag€ descendam 

aiscrepat infra 11, -7. vM'i'i^ ^:^^ age descendamua, Ncutro cniiii 

loeo eommemoratur , quocum Deus conimuniter suscipere actionea 

iflaa Tolaisse censeatur. Ita et Davides 2Sam. 24, 14. in eadem 

iNUtionta Serie Singularem et Pluralem promiscae de 89 uno adhibet« 

cnif, TerrenuMj e terra orius (Sanchuniathon: avvox'&^oi^v^ , inl^ 

fUog ) 9 quod obsenratUDi etfset , humanuni Corpus post mortem iit 

pnhrerem redigrl ^ et ( 2, 7. ) a terra primum hominem formatum 

csae crederetur. Minus probabüe est eorum opinio, qui di|M deri« 

^andnm esse putent a eolore /«sco (ohM), qualis est hominutil 

eolor sqI coeto ferventiori ; ef. Joseph. Antiq. I, 1, 2., quem defen-- 

dit Behns : Untersuch, der äUe»t Sagen v. d. Entetekung d. Men-* 

wehengeBehlechti in Pauli Rep^rtorio, P. 2. p. 197. Ceterum Toe. 

trtM nunc est Nom. generale totius speciei primoqtie parenti mditnnt 

(Va. 27.), nunc collective (ut hie et Vs. 28.) de toto genere humano 

dietiini. C£ omnino Gablerum ad Eiohbomlt libmm , P. 2. T. 2. 

f. 38. tqq. umsi,:» ^2t)b,aE2 «rt imagme noetra^ s« /jpo, yrtl Jujfi^ 



32 Oenes. Cap. i, 26— 3o, 

$imfftiudinem notiram ^ f. nottri. Utriasqiie notninis distinctio in- 
telligitur ex Cap. 5, 3. , tibi homo dicitur liberos procreasse 12dS2cS> 
in^sii. , invenis dicttonibui ^ juxta iypum $uum. dV:c est mago^ 
Btmulacrum ipsum (Arnos. 5^ 26. 2 Reg. 11, 18.), r^bn vero aimi" 
litudo^ ea qualitas, qua quid plane ait suo archetjpo similc. Situili- 
ttidinem illam alii intelligunt de imperia hominis in terra ^ alii de 
intelligentia , ratiocinatione aliisque aninii virtutibus. Sed Dei ia 
horoine ünago posita vldetur in eo, quod homo vultu sursum spe- 
ctante, ipsaque cofporU majestate dlfferret a cetcris animantibus^ 
et nescio quid augusti prae se ferens. Quam nutem numinis for- 
mam ac speciem effingunt homines, praetcrquam suam i Cf. Heyn^ 
in Excurau L adAeneid, IX. p. 357. ed. 2. et Exe, XIII. adAcn,!. 

6152. et Ejusd. Opuscc. Acad* Vol. III. p. 24. sqq. Cic. Nat« 
eor. I, 32. Nee tero intelUgo , cur matuerit Epicurus deos homu' 

num simäea dicere , quam komine$ D eor um Non ergo 

ülorum humana forma ; sed nostr a divina dicenda egt. ' Vid. 
et Cap. 37. Ovid. Mctam. I, 82. Contra Theologorum in hunc loe* 
commenta de imagine divina benc disputavit Gablerus ad Eichhorn. 
P. L p. 223. not ; et Schott in Commentat. : notio cognationu Dei 
hommumque.in Ubro Geneaeoa expreaaa indagatur, Sect. I (Jen. 
1812.) p 6. sqq. ^"i^lV. -^^ dominentur^ pluraüter, |^ ostcnderet, 
hanc dominationem etiam ad homines posteros pertinere. Y'iMn'SDan 
alii breviter dictum putant pro Y'ü^''^ ^^Q*^^''» ^^ ^ omnia ani" 
mantia terrae y alii, omissoi, legendum: Y*?.^*!*^^^ '"'^'l^^v ^'^ 
ammaniia in omni terra^ s. qtuie sunt super omnem terram. 

27. DMM M*i^ n:3p^ii ^^t Masculum et feminam eos creavit, 
Nostra aetate inter alios P. J. Bruns ( Untersuch, der ältest. Sagen 
etc. in dem neuen Repertor./ur b^l ». morgenl. Li^t,^ P. II. p. 197. 
aq«!») evincere studuit, non jubere sacror. libror. auctoritatem , ut 
unum totius gencris humani parcntem crednmus. Quam opinionem 
ref utavit Jusxi in Pauli Memorabüien , Partie, V. p.' 69. sqq. C^ 
Gabler, ad Eichhorn. P. II. Tom. IL p. 46. sqq. not. 

,28. ^'ia'!5, vid. Vfl.22. ntt;33i, suhjugate^ subigite eam vobis, 
I. e. habeatiä doininium in terram. nan h. 1. est omtie animans 
terrestre, et tEfC*i , movere se quoquo modo. 

29. Uerbae tantummodo et fructus alimentum hominis mc- 
morantur, omisso brutorum came. Etenim quum nostro ncutrum 
horum verisimile esset, neque primos homines adeo fcros fuisse, ut 
crudam camem rorarent , neque rursus adeo peritos, *ut iis coqucndt 
ratio nota esset, concludit, ab illis duntaxat Ä'uctus adpetitos fuisse» 
Ovtd. Metam. XV, 96. sqq. Plutarch. in Orationibus itBQi aaQxo-^ 
q>aYiag* ^y^ ir\i seminantem semen, i. q. Vs. 20. 21« ^11^90, ««- 
mificantem^ i. e« producenteni. 

30« Animantibns bmtis tantummodo !3't£ft^ pl*» - ^d , omni^ 
M*er herbat^ i e. gramen (sponte nascens, Vs« IL), in eibum oon« 



Geriet Cap* i, 3o. 9, i — 4. 33 

eedltnr; qmim homiai aliquid melioria incei Tetemtmn «stet, ntHil« 
ntia okra et poma. AdniiasaV^onDullor. Codd. et Venu. lectione: 
p'ii^'-Sd* TMn , praemisia copiila n, hoo Vg. non de anmaUum eibo, 
M^ de hominis allmentis Sidhuc agttur, et si partie. S^ antinaliiim 
noaunibus praemiBta, reddatar: una cum TSReg. 11,4. Num. 4, 32/ 
Jcr. 19, 13.)» riHi. rero: ea^tce cum (1 Reg. 11, 2a. Fror. 21, 9.)1 
tarn hie Ten. interpretatur : „ama cum ounetis animantibus terrae^ 
eiDiiibQaqve volucribut coeli, et unirersii reptilibiis, qqae maventur 
in terra, in quibüs est anima yivens eaqu» cum omni pa6ulo viridis 
11t 9oto ttuervifmt ad vescen^dom.^^ Sed nmlto magis convenity re-' 
ceptam legendi lationem retineri, Plura rid. in Scholl. 

Cap. 2, 1. Epilogus snperioram , priusquam ad diem aepti«' 
■mm transeat. &H22C"S:3l Et omni» cxercitug eorum. h:32C, alias 
de coeii exercitii, 1. e. de astris, hie et ad terram refertur, quasi 
dieaa: omnea copiae eoelestes et terrestres. Simiiitado suitita est 
de mifilihiis, uni duci subditis. Ad hune loc. respieit Neh. 9, 6. 

2. 1^!)M^23 * So*)! Quum Deu9 aholvisBei die %€pHmo opu» 
suum, LX]&. iv %y ^f(£^a t>/ IWri;» diesexto^ quia septimo di#« 
nihil facicndumjrestabat. Sic etiam Samarit, 'Sjrua et quidan r««- 
centiorea. Sed sine necessitate soUicitattir illud *«l^oWn, modo« 
Praeteritoffl bD^^i in Plusquaniperf. vertas, ut fecimus« 

3. -»Jf^ii^Jr} — T^y'H Et lenedixit Deu» diei septimö; äugu- 
atnin et inaignem intcr cetcros esse votüit. Beuedicendi verbum per 
Munctificare^ ägiogl^^iv^ tt/^k^l» mox exponitur. MtöijS — ^rvH 
quod ereaverat Den» elahorando, n^r^ operi incumöere ^ effidtn» 
da€ rti operam dare, ut Coh. 2^ 11. J6S. 43, 7. 



jtnir^fUMtma ieÜutia homtmimgue hisiorid^ ^ä iegcrttUur ^) pri-'^ 
WM terrae conditio j 2, 4. 5. 6.; 2) primi hominis formatio^ ^,\ 
3) Pdradisi Situs et exomatioy 8 — 14,; 4) Adami in eo collocätiü 
€t ereaiio HevM ,15 — 25. ^ 5) primof*um hominum primum peC" 
catum ejusque pn^na^ Cap. 3. ; 6) Amborüm filiorum Adämi^ taim 
ei AdeU^ ortus, Abeli caedes a Caifto cotnmissa, €ainfsor$ et ptoUs^ 
4, 1 — 24.; 7) duo alii Adami filii^ Sithus tt Enos^ 2&^ Ib. 

Cap». 2, 4. — 4, 26. 

Cap. % 4. £narräto iti ilxilirersuni nüiidi offtt lUifle tranftif^ 
aaetor ad aingula. Verbis Dijnsna — nW_ eontiti^hii* hriypntpti 
secnAdae hujua libri aecttonia. Non V«ttendom est: et taiea quidem 
ennt arigmss caeli eh ierrme qutmß ^rstifemNir f nHifi nMin dVm 



34 Oene^ Cäp. a^ 4. 5. 

Vßm^tiF a4 «f q. «pcetak. rlnSlt^ (& *t^;) propr. generationtB ^ de- 
not«t fSNWfitiMM eortfflt, gui progeniü gunt ^x eo de quo agitur^ fSr- 
VkfAeyifAVi ut iofra 6, 9« 11, 27* Ubi Tero nalla gtuerationis mentio 
eflU ninSln signif. eMmrrationem^ hittoriam , ut infra 37, 2. Igitnr 
Y^^'11 B^^^^ niiSln est antiqui^^iima mundd kiitoria^ ägj^aioMyla. 
l^unaut Yen h. I. est sjaecdoche totint pro parte , sc. terra. Sic 
a^^0( 2Petr. 3, 6. Rom. 4, 13. &M*i3na^ dum cremr^ntur^ i, e. 
alattin poflt^aam creata cMent, antiquissimo tempere. Litera n in 
}|ac voce in Codd. Maaor. reliquts minor pingitur, quo indicari ri* 
detur, fuiMe duplici modo illam vocen^in Codd. seriptam, in alin 
ridelicet GMnana« Infin. Ninh.« in aliii tiMirina, Infin. Hoph., nuUa 
signiücationis difFerentia. At vere quae nie traduntur non profecta 
esficaLco, qut Cap. L^conseripsiC, reeentiores argui Yolunt cum 
Nominum o^n'^M et oti'Sm nln^^ usu {vid. Prolegg. j, tum maxime 
di versa de rebus itonnuriis sentiendi ratiene, ut cpm plantae 1 , 11. 12. 
sola verbi dirini virtute procreatae dicuntur, 2, 5. vero nee naturae 
«fficaeia exeluditur; aut hominnm creatle 1, 27. toll. 2, 7. 21. 22. 
^ed vixcredibitc est, conjunxisse Mosen, aut qucmvis alium, duo- 
mm 'Bcriptorom idem argumf^ntum traetantia , sed in nonnuHis sibi 
i^pugmmtia monuntenta, niri sumamus, illius consilium fuisse, va- 
rias de refnm erCu opinioites referre, qood nemo facile sibi persna- 
deat* Quae quum ita sint, in iis quae dcinccps scquuntur auctorem 
non plane de iisdem, quae Cap. 1. eommemorata crant, agere ne- 
tessfC est , sed partim ad alia transire , partim iatius exponere , quao 
breritcr attlgcrat tantum, vel quae etiam prorsus omiserat, rcsumere 
po'terat. Id quod pluribus demonstravit , examinatis etiam dissen« 
ticntium argumentis, C. F. Rjnck Ueler die Einheit der ßlosaiachen 
SchopJhi9igs6erichte ^ Hcidelb. 1822. Varias de duobus, quae sc- 
quuntur, Capp. eruditorum opinioues vid. in EiciiH. Urgesch, edit. 
Gabler. P. IL — Nom. nln«», Dei Israelis Nom. Propr. (28, 21.), 
jungit Moses voci D^n'^H, ut doccat, mundi conditorem esse populi 
Hebr. custodem. Pro nVni Judaeos "»^^H legere constat cuj. nominis 
puneta yocalia et illi nomini adscripta sunt. EiTari nom. nln*! Ju- 
daeis jam inde ab antiquiss. temporibus rcligioni fuisse , inde patet^ 
quod £XX ejus loco semper .o Kvqvos ponunt. 

6. Pars posterior Vs. 4. inde a vcrbis nlit;^ Dl^a cum initio 
)iuj. comm. arctissime cohacret, et i ante tr^'fV Sbi non est copulativ« 
sed retributiy.,.. sie ut Latine redundet ut 3, 5. Ita vertendum est: 
quo die/acie5at Java Dens terram et codum^ uUus/rtUex s. ullum 
virgultum agri nondum erat in terra , ' et ulla herba agri nondum 
germinarat, 0*1» hie non est antequam^ priusquam (LXX. itQO 
Tov), sed nondum; Exod. 9, 30. Construitur autem plerumque cum 
Fut. in Praeterito lattne rertendo* Primam telluris conditionem 
respectu frum^ntonim (nni&n n*^«;'}, et berbarum nobiliorum 
(n*iv.'7 ^ier!||), quae non crescunt, ntsi cultnra adhibita, bisce rerbis 
describi Volwermii iatarprelea (HssMy de Dhu^ Gu$$eiius ; Vid. 



Genas. Cap. a, 5 — 8. 35 

SühoIL). Verum agricotationi homines non pria« operam dedisM 

Mo&es innuit, quam e Paradiso expulsi essent; yid. 3, 17. 18. 19» 

23. 4, 2. Neque quod voce. h. I. usurpata ad agriculturam p«rti- 

nere dicunt, solido argum«nto nititur. Nam n<w pro /rutice n. ar^ 

huscula plerumque tumitur (Job. 12, 8. 30, 4. 7.^9 quomodo ^t 

liic usuTpatum eo magig videtur, quo signiticaretur, ne /rmiieem 

qoidcin agresteniy lire inBativam nedum satiyam aut hortenaem^ aut. 

arborcm proceram aliquam extitisse, quum Deut terram erearet. 

rri V nequaquam terram eulturao aptam denotare , led. latiua patere, 

eönatat e Vs, 19. 20. 3, 1., ubi nn>&n n»n non dabium eat dici 

fera» agresieSj a pecudibuB distincts^s. nc2C ia genere est oriru 

Quod igitiir scriptor alils vocabulis, quam supra 1, 11. 12. de eaden^ 

re ageofl udtnr, pro mera styli Yariatione haben dum erit. Jam quum 

supra plantanim ortum sqmmatim memorasset, nunc accuratiui ex- 

ponit, qua ratione procreatae sint plantae. 

6. Loeo pittviae et irrigationis erat *\H s. I^M , vapor, trapo# 
crassus, tt pondere suo quasi gravatus (*i^H, gravavii^ pretäit 

pondere $uo ) , qui per guitas tenuissimas iterum de$iiiiat in terram. 
(Job. 36, 27.) ejusque superHeiem humefacit. Chaldaei paraphrasta# 
reddunt m33V, nubem, Quod supra plantas dirino jussu exortaa 
dixtt , non excludit causas naturales , quibus taaquam instnunentia 
luua ait Deus. 

7. Jam accuratios exponit, qua ratione liomo creatus fuerit. 
»DnMn — ^^Vl Formavüque Jova Deu$ hominem gleöam argäla^ 
ceam e terra* "^^^^ verb. ßngendi i. formandiy propr. refertur ad 
dclineationem membrorum corporis in similitudinem iiguii^ vasi for- 
jnam dantis. *)S!7 , gleba argillacda , docente consono roc. Arab» 
Rationem animati a Deo hominis sie describit: n»n — n&i^i, ei 
flavit in narea ejus (quod in naribus est rita, quum per eas respi«* 
remus) spiraculum s. halitum viCae^ et /actus esty fu it, in ammam 
vtreniem. Hebraei per L'*>n r^ypo vid6ntut intclligere animatn vi- 
ialeMj Tijr tffv'xriv, et pertt^Si, ammam rationalem^ xov voZv, tA 
'striZua, animum. Cf. Joseph, Ant. Jud. I, ^, et Juvenal, Sat. 15. 
Vs. 143. ' ■' 

8. Amoenissimam nostcr, sicuti omnes populi, describit primt 
parcHtis aedem, vicinanique sedibus proayorum Abraharai, ut sie etiam 
gcntia lionori eonsuieretur. triipo — )^»»^ plantamt Jova Deus 
korium in Edene ab Oriente, y\V (a quo ifSovri)^ propr. deliciae;^ 
tum inditum est hoc voc. locis qjuibusdam amoenissime sitis, ut 
Amofl. 1,0. Erat et quaedam Mesopotamiae ad Tigrim regio, Eden^ 
aqua mentio fit 2 Reg. 19, 12. Jes.'37, 12. £zech. 27, 23. Erant, 
qui |ntt hoc loeo pro Nom. appeilat. habercnt et verterent : plantavif 
Deuä kortum in regione amoena. Vulgntus : paradtsiim voluptatis ; 
quod tamen praelix. 3 non admittit Esse rero h. 1. Nomen propr. 
•pparet ex 5, 16. D^ Paradiso cf. librum nostrum: Handbuek der 

C 2 



30 Genes* C^* ^9 8 — i3. 

Ml Aherikunukunds T. L P. I. p. 172. iqq. Obserrant IPcbraci, 
Eden^ ubi €»t Nomen propr. icribi V)V (Vs. 15. 3, 23. 4, 16. Jes. 
51,3. Eieeb. 28, 13.), ubi autem mppellat. , \^^ (2Reg. 19, 12. 
Jm. 37, 12. Ezech. 27, 23.). £x J. D. MjcuiELia sententia Eden 
ii tractus fait, qui hodle Armenia, Ghilaa, Dauern et Chorasan vo- 
catur, atque ab Euphratc et Tf^de usque ad Araxem et Oxum pro- 
l^editur. 

9, Hute horto inerant daae prae oeterie inatgnes arborei, usui, 
vti videtar, daemonum (c*tn^H)'destinatae (rid. 3, 21.), una 
tr»nn t?, arhorvüae (rid. 3, •i22. ), altera yjn alts ni^^n, arbor 
cognäioms bom maUque ( rid. 3, 22. ) , cujus fructus , qoi gustaret^ 
gapientiaqd adipheebatur. Omnino igitur primi homineesimilesfaiBto 
tumuntur in/nntibui , qui nendum quid faciendum fugiendumye sit, 
ibtelligunt Deut. I, 39. Jon. 4, II. Jes. 7, 15. 

10. Quod ex uno fönte quatuor maxima flpmina , quae quU 
dem BiDta noatro fuere, orta eite dicuntur, id debetur eo, qui regio- 
num iUarum aitum deseribere studuit. Conjecturas recentiorum in- 
terpretum, qui ex nottri deseriptione primorum homtnum aedcm 
delinire eupcrent, examinarunt Gabler ad Eichh. T. 11. P. I. p. 76* 
iqq. et WiNCR in dem btbl. Realwörterbuch too. Eden, Cf. Schult- 
«Efls : doM Parodie» , d<i» ird ». üherird,, hiefor.^ mythische 11. mfy*« 
$ti»che, Zurch. 1816. et das alte u. neue Morgenl. P. I. No. 8. 11. 
I3'*\&M*^ id. hie ac t^'^n^ notat, nempe fluvios mqfores^ Vs. enim sq. 
dicttnr nomen primi^ ee. capitis^ quod proxime praecesserat, et quod 
ab Omnibus flwmts yertitur) quum Vs. 13. dicatur nomen fluvn 
secundi. 

IL )1t2/^9 Phison^ esse videtur Graecor. Phasis^ nxxnt Aras 
u^Araxes; oritur ts in. septemtrionali Armeniorum montium parte, 
conjungitur cum flumine Kur^ et postqiiam huj. nomen accepit, in 
mare Caspium elTunditur. ^V"^-? Chavilahy haud dubie sejungenda 
est tum ab eo, quae Gen. 10, 7., tum ab ea, quae eod. Cap. Vs. 29. 
occurrit. Utraque enim in Arabia sita erat , quae nee fluvium ma- 
j^orem, nee, ubi Euphratem attingit, auri copiam habet. Reperitut 
Tcro in vicinia j^raJTM gens aliqua et regio nomini' n^^^n quodam«- 
modo consonans. Ipse mare Caspium Russi ChwaUnskoje More dU 
-cunt a populo antiquo, nee satis noto, CAtoa&ssi« a Chwala. Vid. 
BuESCHiNGii Magazin^ T. XVI. p. 287. sqq. 2^0 , fiexuoso cursu 
adiuit^ a rad. Mü^ propr. veriit^ coiwertitin alteram pariemyhine^ 
cdrcumdsdiU 

12. nS^a, quod alii margaritam, alii chrjstallum esse c«n- 
fent,, sine dubio est bdeüium, quod est cerae similis. Vid. not. ad 
Num. 11, 7. 

13. YlniA, OxiM retemm^ a Hostris geogfaphis Aii^Amu^ 
.Arabibus^ ipsisqne adeo in hune diem adcolis, Gihon rccatur. Cf. 
die ML Alisrthumshmde T. I. P. L p. 184* sqq» Ceterum Josepuo 



1 



(Ant f, 1.3.) Gllioii eat Nßuiy alfU oricntafe Tignäii ftraeftinm, Mh 
AraxeMy aL Orontes, v'n^, quod Hebraeif leniu ■trictiori fait A&^ 
tkiopuwj h. I. latrore eensu eunt omnes regiones yenut neridieni 
sitae sub sona aetCuosa. Quod rero Oxum iHat regtonei eircum« 
fluzisse noflter ait, tribuendum eat imperfectae Tetem9*H«bnie6raii^ 

de dissitia illii rcgionibus notitia». Cf. Hbr. noitr. laud^ f^ 200. sqqw 

u 

14. S^^n Jtgrim etae, tarn yeteves tarn reeanti^rea eonaen* 
tianU n^il nQ*ip^ Vadä Msjpnam veriu$^ propr. ABSjriae Orieii« 
tem yaraua. Nam ni^^rp^ quod legitur adhuo Gen. 4, 16. iSaitt. 
13, 5« et £aeeh. 39, IL seinper signilicat OrUnitm ver9u$^ Sed 
lioc q^ooqtte, Tigrim Assjriae Qrientem yenua fluxiaie-,^ eat yetcrit 
Hebraei error. Vid« die AÜerthumikunde 1. 1. p. 213. n*}!) Euphra-^ 
lea notior erat, quippe qui iji V. T. nuv «So^i^y vocatar *\njn et 
V^5n '\n3n. 



» - 



15. Ihifn agri eohndi^ aed fkeili Fabove auHTeieiite, eur» t^ 
srpora/or» datur et cuitodiendi^ ae. contra inaaitua ferarunu 

1 7. Mortem, ai eo fnietu bomo yeaeeretur, mioaÜiT Deaa, nt 
eo foftin« ab illiua esu ht>ininea[i abaterrest, neque quod yere fructua 
eaum eonaeeuturoin eaiet (raCionia usuin, 3, 7. 22.), ei aperit, na 
pradenftiae adipisaendaa aupidttate guatandi appetitua eo magit ia 
ipao exeitetor. Videlicet quam, diyinum illud ratiooia donui|L homi!» 
nea saepe io fraudem malitianique coavertant, iacUa quid» hia rebua 
quaesivia potuit ift banc dilabi cogitationem ^ annoa meliua humano 
generi a Deo eiset provisuro ^ ai honüncs , iofantium inatar , boni 
maliqae discriminia ignari , felici aimplicitate amnem yitam degia- 
seat, qaam nunc, quum peroieiosum illud rationia munus illis ait 
impertitum, quo quanivis proxiuic acccdamuaadDeum, tarnen quom 
perpauei bcne illo utantur, Biinul inductum est omne ijlud scelerum 
agnien , quo iiHseri mortalca invlcem se opprimuot. Cf. Cicer. de 
fiatuT. Deor. 111. 27 ~ 30. !}j9>i)b additum est, ut perspicacior fiat 
oratio, iit M^n 3, 12. Cf. Jes. &,' 14.. Ceteruu quum bomiaeanoa 
eo ipso diej q^Q peccaascnt (3^ 19.) mortui sunt, necesae est aut 
yerba n^ofj riD interpretemur : nepe89Üati monsndi ertB odmxiue^ 
aut eonccdamus ,- Deum poenam iiidlctam niitigasac ( ut saepiua , cC 
18, 26. aqq. 20,. 7. 25, 21. ), quod yitam bominum ad certum uaqua 
terminmn diutiua pcodiici pateretur. 

18. 1^^ DlNrr t)V*n atts-M^ Kon egl Bonmn Homnwm eue 
«awai^ ipropr« eeparatum eun eeae, Partie. *i^ propr. nomen eat, 
n. imfiniiwy yerbi nija, eeparavit^ et frequenter Genitiy.. regit, ut 
Num. II, 14. Ps. 51, 0. Gen. 21,28. sqq. l:i:t:5 "wv iS-nuirM 
facianL ip»% auxilium secundum anteriora ejus. *i23 , anterwra^ 
boneate yocat pudenda. y^, auxümm^ ac. illud, qucid ad soboleo» 
propagandam inter ae conferunt eonjugea. Cf, GAltciu aot 71. ad 
Eicbh. Urgescb. T. 11« P. U. p. I&5. aqq. 



'38 Genes, Cap. Q, 19 — 26. 3, i, 

19. !ä>. Hi Venus Tertendi lunt in tempore plat^ampert, 
reenrrit enim narratio ad ea, quae multo antea facta sunt. Simpli- 
eem haue sententiam , hominem , perlastrato toto animalium regno, 
non iovenisBe animans, quod sibi simile esset , proponit sub mytho 
de animalib«!^ ad hominem adductis^ ut nomina illis inderet. Hie 
sensus cogn#icitur ex ultimis verbis Vs. 20. Sunt alii, quibus 
primus sermonis usus hac narratiuncula exponi credibile sit. 

21. Quod mulicr initio corporis sui particulam effeccrtt 
(^rn •>TyaS I^h^), ex eo noster dcciarat vehcmentissimum viri de- 
siderium iterum sese conjungendi cum ifla. Simili mjtho de viro 
ac femina uno olim corpore conjunctis, scd a Jove postea dircmtis, 
amoris mutui vim Plato declararit in Si/mpoaio : Hinc nimirum ex 
illo tempore mutuu» hominibus innatus eat amovy priscae naturae 
concüiaior^ anniiens unum ex duobua effic ere ^ hominumque 
mederi naturae-, Adami somnus et exclamationes ad ornatum nar- 
rationis aperte faoiunt. Cf. Uuo : die moaaiuche Geuch. d, Menuch, 
p. 38. sqq. 

23. n^H H*i[j?^. nHi\ Propterea vira voceiur. Simili modo 
Romani feminas olim vira$ Tocabant, ' unde virgo et virago perma- 
nebant. ' 

25. Wd2rs'^ — ^^n»*) Ambo autem nudi erani» neo tarnen 
propterea eiübescebant y nonmagis, quam infantcs: quibus verbis 
destribitur primorum hominum innoccntia atque intcgritas. Nil 
. quoque aliud est aureum seculum poetarum , quam descriptio Status, 
quem dicunt innocentiae. Sie ex. c. Plato in Politico: Deui eo$ 
pascebat, cu9to9que eorum ip9e erat^ sif^t nunc homtnes ^ divim'ut 
animaly pascunt aniniaUum iequiora» Nudi autem et %ine etragiäk 
$u6 dio plerumque pascebant, 

€ap. 3, 1. Qaum obserratum esset, in homine rationcm ex- 
pergisci , cum e puero cgressus , ad eos aiinos renit , ubi dcsiderii 
altcrius sexus igniculos scntire incipit: ex nostri niente etiam primi 
Uli mortalcs perniciosissimo rationis dono non prius affectos se sen- 
aerunt^ quam quis maris esset, quis feminaeusus, cognorisscnt 
(Vs. 7.). DiFersissitiias Judacor.. et Christianor. de ea quae scquitur 
narratione interpretationes vid. in G.ableri Prolcgg. adEichh. Vol. IL 
P. 1. p. 137. Schelljng: antiquissimi de prima malor, humanor. 
origine philoMophematia Gen. I IL explicandi tentamen^ Tubing. 1792. 
et Teller : die älteste Theodicee , od. Erklär, der drei erat. Capp. 
im ersten Buche der vor - mosaischen Gesch. ^ Jen. 1802. Orditur 
narratio bis verbis: cti'S« nln^ — Tünam Serpens vero omnium 
hestiarum agrij quas fecit Jehova Deus^ calUdissima erat. Cailiditas 
eerpcntibus inscribitur ob hanc maxime, uti videtur, caussam, quodi 
in pulvere, aut in hcrba latentes, animalium praetereuntium calces 
jMorsa adpeCunt (Vs» 15. 49, 17.). c;^*i^9 propr. descalptusy de^ 



Gene^ Cap. S% i-^f^ f 39 

triiu9^ metaphor« umrpatnr tarn de nmiIi», quam de foji^ r«r«or unu 
9u6aeio, et r«^i» /»ro^ trito quin et d^cariicmio homiiie, qualcm 

Ärales simil? Toce s^^^zsrua, jällX), descalptum» detritom Toeant; 

•• •• 

«aae ^^SfZW^ riJj'^^P, detritiö $uiy Ulis dioitur longu$ renim ututf 

et ejrperüntia. Cf. Pror. 12, 16. 23. 13, 16. 1 Sam. 23, 22. Hiiie 
porro maligna vergutia^ calÜda improbiloM ( Latini ^ veran/Ma). Ce« 
temm serpentem fuisse malam daemonem, etti nan ditettia Terbla 
dient, innuere tarnen nofter yoluisse yidetur eo, quod illam lo- 
quentem inducit« Uane opinionem inter mediae et auperiorii Aaiae 
populot peryuJgatam fuisie , inde apparet , quod m doctrina Zoro*- 
astriea Ahriman serpentis specie indutus primo» liomines ad peecan- 
dum sedttxisse narratur. Cf. d. a. u, n. Morgetd. T. I. p. 12. Judaei 
qnoque daemonum principem, qut Eram seduxerit Vocant T^^naq 

■^Mtnpji serptniem veterem. Porro cf. Apoc. 12, 9. 20, 2. 2CVr. 

11, 3. Sap. 2, 24. Hine etit^m Christus diabolum roeat Jo. 8^ 44. 

är^fotiioxToroif in ä^xn^* n^^iHn-SH '>cHft5 Dixitque ad muU^ 
rapf, qaae ob sexva infirmitatem foeilius seduci potest. ^2| ^M mulfö 
MogtM ; Terba cum admiratione intcrrot^ntis : liane v^rum at/, 0um 
dixUs^t LXX. r^ov^'f quid? quoddixitf 

5» Dictio t3^*»^«^ ^^PßA operieniur ocuU vwfri^ dealaratmr 
nqq. 2f^i 21t3 ^pn^ boni et maU SQtenttBy L o. prudentes, 2, 0. 
t3^*1'SM^ sn^^ni daemoniöuBquef diisye, similcs fiatis. Adhoe igitiir 
daemonea tantummodo exccJienti rati<yiis dona gavisi ecant. €L 
2Saiiu 14, 17. 20. 

6. D^J^i^S Min • njNn *»S quod esMt desidenum , delectationt, 
ocuUs, eine Lust fkr die Augen. '^'»S^ünS yrn *»»n3l arborque 
adipeciu esset jucunda, h'*i'v^riy adspictre^ ut Chald* S:}0. Cf. 
1 Sam. 25, 3. , ubi hy^ ' n^lü convcnit cum nH*)q - ns/^ ,. pulchra 
adspectu. Gen. 12, IL Vid. et Fror. 3,4. Ps.4i,2. Quurn S^Sttfn 
et inteBigentiam habere denotet , atii Vertexe niahint : optandum ad 
eamparandam intelligentiam, LXX. ^Qotav toü xazavo^aai^ 

7. Fmetu gustato innoeentia erat, amissa. Etenim qut aiifȊ 
•ine alla Hbidine, adcoque absque omni pudoris sensu , nndi una 
fniasent, nune prayae cupiditatis sentiunt igniculos; ex quo, quam 
pemieiesam esse rationem eognoreruRt. Vid. ad Vs. 1. Ceterumy 
qnemadmodum apud Hebraeos primt hemines diis sapientiam sub- 
dvxisse finguntur, ablatis iliorum frugibus ; ita Graeei narrant Pro* 
netbeam dils ignem surripuisse, instrumenl^im quippe artiuro prope 
oaudam et Ttetui delieatioris. Hercules etiam aurea mala in Hespe^ 
lidum faortis, a draoone cnatoditis, decerpsisse narratur. Cf. UAStt t 
Entdeckungen im Felde der aUesten Erd" v. MeneeHengeseh. P. L 
p. 194. sqq. Fnere, qui omnem hanc Mosaieam de origtne raali 
nanmtionem e monumento figuris bierog^kieis tnscripto haustam 



40 '^ Qeneia, Cap* 3, 7 — 16. 

•xiitimarenty qaoinm lententias «xaminarit Gablcr in Prolc^. 1. 1. 

rS^n — ^*^9,r^.1 £t apiartmt fnmd$9 fitnUneoM^ mbique kudUgaeuUt 
confeeerunt. Significantur vestimentorum, primi omniam artiiicii, 
primordia. "ifiin, applicart^ oompUcare^ aptat*e. n^HjPi, ficus. 

9' &1K| — ' ilVtitt^M 7\fm ßudiveruni vocem Jovae Dei gra^ 
dienüß pßr hortum da auram diet, Sip et Tooel^ loquentis et stre- 
pitnm queniTif signiüeat. H. 1. quQm nulla Dei referantur Verba, 
▼idetur designari strepitns nescio qui Dei adventantls praenuntiua. 
Cf. IReg. 19, 12. 2Sam. 5, 24. Cf. Gabler, etc. TU. P.il. p.21(). 
b1»ri n^^ Spiramentumy s. respiramentum diei est vesp^ra- Etenim 
in Orieatis regionibufl aliquot horia ante 10118 oecasuni ventus oritur, 
auras refrigerans ( Cant 2, 16. ), qui per totam noctem flare solet. 
Oppoaitum est Dl».*! Dh, aeatus diei^ 18, 1. 

14. Mutuum illud serpentum hominumque odium noiter re* 
petit de serpente illa versuta; ut animal illud prima quasi tot mise- 
rtarqm oausa dici posset. Ad huno et sq. Vs. cf. dk Aaimon : Entwurf 
0iner Chmtologis d. A, T. p. 17. nn\ün — ^v\\\ Malediotua erU 

{rae omni pecude ei prae omni ftrd agri, Sensus : Nulluni erit 
mtum, quod magis hominos horreant, diotisque abominentur , et 
axitialiori prosequantur bello. Partioula ]o, pra$^ magia quam^ 
apud Hebr. Comparativum exprimit. T|Sn 7\^'n^ - SlJ 9uper venire 
tue gradierie. Aliis videtur Deus serpentem pedibns priTatum yo- 
lutatum in pulrere sosc trahere jussisse (cf. Ovid. Met. iV, 578.); 
alii in natura serpentis quidquam niutatum esse verisiniile esse nc- 
•gant. Quod erat naturae, cessisse , ex mente scriptoris, In poenam 
contendunt. ^^^Ji — "^ss^i Pulveremque comeden omnibue vitae 
tuae diehue* Niniirum serpens, cum humi rcpat , non potcst quin 
puiverem in oi cum.alüs cibis ingerat. 

15. Quemadmodum ui^njn jf'it, prolea eerpentia, totum scr- 

Sentuoi genus indicat, ita 'i^Hn vnt est omne gcnus humanuni; 
ob. 14,1. 15,14. 25.4. Matth.^11, 11. Vctercs Judaci nonnuUi 
eemen muUerie Judaeos interpretantur, qui auxilio Mcssiae et Dei 
Tim Samniaelis , s. angeli mortis , amplius non timebant. Uuc re- 
apexisse videtur Paulus Rom. 16, 20. Unde factum, quod plures 
{nter Christ, interprr. eemine muUetne ipsum Messiam inteliigcndum 
putarent, (coli. 1 Jo, 3, 8.) atque hine looum huuc n^oiXBvaYyiXt^ov 
nunouparent. Quod sequitur H^n refercndum est ad S^*^y, quum 
Verbum qs^tti*» masc. sit generis. Pauci Vulgatae Codd. habent ipaa^ 
quasi in Hebr. esset iy^T[ , quod defendunt Rom. ecciesiae asseciae, 
^quia inde sihi videntui^ mulierie^ t. e. Mariae yirginis honorem 
aogere. Utruroque igitur genus , hominum et serpentum , ^ muiuae 

aibi iViatiitiiajtniet. Nam Verb% «)titt; in cognata Arab. diaiecto (c^^) 
pr^pr. .denotat odorari^ odoratu rem aliquam inveetigare, s. uuram 
$rahere ad veetigandum captandumque , quo sensu de venatoribus 
«aarpatur} hine obeervart^ et si qua nocepdi.detnr ocoaaioi ineidiari 



Genes. Cap. 3, i5 — ai« 41 

denotat. Cf. Schultens In Commentar, fn Job. 5, 5. Seniut figltur 
Tcrbor. Hebr. hio crit: tob inTicem obscrvabitis, illud (human, ge- 
nas), vt eonterat tibi caput, tu, ut talum» quo te concolcabit, 
mordeaa. Flures interpretes Verb. ^)Tt/ capiunt hie (fonterendi tigni» 
ficatu ( cf. not. ad Pa. 139» HO* V^^ ^^^^ ^^ terpentibus, ^ita- 
lam mordent neo contcrunt , diei non potest , niti MaraigfifniKwg^ 
Alionun interpretationea yid. apud Gabler. 1. L T. IL P. I. p. lOO« 
et P. IL p. 282. Ceterum homo dicitur h. 1. eapiii aarpentia iniki- 
diari, quia in eo aolo Tenenum est, eoque conirito oorto interit 
•erpena, 

16. Hie etiam quae cuique aexui natbra tribult ineommoda, 
Tertantur in poenam. ll^^ni — siain Multiplicando muUipUcaho 
dolorem ei conceptum tuum^ b. dolorem eonceptus /at, i. e, dolores^ 
quibus obnoxiae sunt poat oonceptum muliercB. T^rp^tt/J^ T)tt;^M - bMi 
^ ad wtariium tuum appetitus tum , h. c. etiam poat durissimoa 

doloRs mariti avvovaiav flagranter desiderabia. Verb, pn^ in Arab« 

^Mtpeüere, impellere^ unde subitantivum n;^4u/n, impulsio ad ali" 

fuamrem^ capidttas. imprimis appetitus liöidino»u8. Cf. Cant. 7,11« 

LXX. ij d'iioaj()oq)fj gov^ pro 'nr>$Z3tt;Q obedientia tua\ qui enim 

aub alieojut potestate est , vultum semper ad cum convertit, ut ejua 

impeiia exspectet Pa. 123, 2. 

17. n*i^*)H Maledicia erit, h. e. minuetur ejus fertilitas; ma« 
Jori eiun aaolestia , quam olim in Paradiso, fructus terrae ab !iomine 
«nine parandi. Paria de seculo aureo poetas dixisse, notum est. Cf« 
Hesiod. iw "Ei^yotg Vs. 117. VlrgiL Georg. I, 125. Eclog. IV, 39, 
Ofid. Met. I^ 136. . Pro ^*i!i3||a, propter /e, LXX. h Tolg Igyatg 
eov, quaat q*T431^J legissent n|^Di<n )12^s Cvin dolore eam^ 
iiroctna ejua, eomedes , i. e. non provenlet aine molesto labore. 

18. r\\ — Ylpl Spinam ei iribulum tibi prqferet, nisi dili^ 
genter terram colas. ^nnn , nom. generale herbae , quae nascitur, 
tibi nemo agrum colit (Unkraut).* nVtt^n — 'J^^*}'} ^' «fiT» herdi^ 
vescerig, i. e. frumento et olcribus , non frnctibua arborum Paradiai^ 
sine labore provcoLentibus. 

• 

19. DnS — nvtji Cum vuliue ttd eudore vietum tibi eompa^ 
rmSiM'i L e^ enin multo labore. Dn^ vietum quemviit haud raro signi-> 
ficat, Qt Pls« 136) 25. dnWn — Sa)^**^9 nam pulvis es, atque in 
pulverem redibis. Cf. II. Vll/99. Euripidea in Cio. Tusc. HL 

20. Nom. njn anctor ipse explicat: nam ea erat mater oifi-> 
aiaai qm vhmnt. ^Erat itaque nin soriptori i. q. n^n vijni, ut 7\^n 

L q. n^n fuit, i enim et *» inter se permutantur. Cum ^ potiua, ' 
qaaai eam ^ aeribitur nomen primae mulieria , ut discrimen essel 
iater illnd et n^n viia et animal. Cf. Ga9Leii 1. L T, U. P, I. p. 600« 
P. IL p. 298. 

21« Ulteriores artifieii vestium progresiua. Quura antea bo*« 
i]pai fblia* tantnmmodo adhibuisaent (Vi. 7.), Dem Qttaa 



42 Genea. Cap. 3, aa — a4. 

e pellibuB Testes eoniicere ipsos docet, quae ad Crigut aliaqne in- 
commoda arcenda mag» essen t acconimodatae. 

22. Manifestum est, Dcum, dum prüna pcrs. plnr. loquitur, 
aibi con jüngere ceteros daemones (Vs. 2. )• Verba !i3)3D innd n*»n 
non sunt rert. fuit aicut nostrum unu8 , sed factu% tzt sicut 
no9. n^n cum D similitudinis signif. fieri. Num. 17, 5. Deut. 7, 26. 
1 Sam. 25, 26. Ps. 35, 5. S^mi ' — nrivn Nunc ergo ne txtendat 
manum nutm et capiat guoque de arhore vitae et comedat. De hujua 
arboris fructibus nondum homines gustaverant, licet esus eorum 
ipsis interdictum non esset (2, 16. 17.). üR non est ampUu», 
porro (112^)9 (ut H. A. Schott vertit in Commentat. I. de imagine 
Dei hominihus iwnce88a p. 38. sqq.), sed quoque, Vidctur ex mcnte 
scriptoris arbor vitae ad id destinata fuisse , ut bomines , si inter- 
dictum de non gustandi« fructibus arboris prudcntiae servassent, 
exacto longiore vitae spatio debilitatas vires esu fructuum illius ar- 
boris subinde recrearent, et sie vitam in perpetuum eonseryarent. 

23. nßlMn-riH IhS^S Ad colendam ierram; cf. Vs. 17. 18. 
De hae eonditionis commutatione pulcherrinie scripsit Fkid. Schil- 
ler : Etwas über die erste MenschengeeelUchttfi nach d, Leit/aden 
d* mo8, Urkunde, Cap. I. in ejus ,Operr, minor, prosaicis. 

24. Est in Babjlonia , in cujus rcgionibus confinibus Hebraei 
primor. hominum sedem ponunt (2, 8.), campus interdiu flagrans 
et tractus naphtae plcnus, cui magna ignium est cognatio. Cujus rei 
luentioncm faeiunt Plin. Hist. Nat. II. 19. §. 109. Curtius V, 1. 
§. 16. Strabo XVI. p. 1078. cd. AlmeloF. Plutakch. in vita Ale- 
xandri c. 35. Quod ipsum ansam videtur dedisse liuic, quod hie 
narratur, figmento, dc.Chcrubis, aditum Paradisi ensibus flammas 
vibrantibus custodientibüs. De propria Nom. 3!|*^2j signiticatione haud 
satis constat. Aramaeis et Arabibus 3^3 est arare^ unde ^V\1 propr. 
ad arandum adhibitum animal, i. e.ßovem (cf. Ezech. 10^ 14., ubi 
d^^S ^^a pro eo quod Vs. 10. est *iltt/ ^:3a vultue bovis) significare^ 
idque nominis Cherubis indttum plures ideo existimant, quod illi 
Tarier, animalium formas ita exbiberent, ut ad bovis specicm pro- 
xime accesserint. Alii quod bos aliis pluribus animalibus corporis 
viribus pracstat, 3^*1^ ad fortem^ validum denotandum adhibitum 
existimant, ut D'»:34n5 sint oiaim validae, potentes. Quum Arabicum 

O^ inter alia et afixit animum denotet, fuere, qui D*«:!^^:! terrO' 

rem incutientes, terribiles signiiicare conjieerent. Plura vid. apud 
Spencerum de legg. Uebr. rituall. L. 111. Dissert V. Cap* 4. p. 844. 
sqq. ed. Tubing. Ficta Cheruborum iigura composita erat ex leoni- 
na , bovina , humana et aquiliqa ; ita ut signiticetur Dei majestas, 
firmitas, lenitas atque sublimitas. Postea rero a vulgo^ cui iUius 
sjmboli interior signiEcatio ignota esset, ea species tributa.est dae- 
monibus, s. naturia, hominibua fortioribus atque augustioribus. 



I % 



Genes. Cap. 4, i — 5. 43 

quibns Detts Unquam ministrui utcretur. Cf. Sohol. «d Ej^ech. 1, 10. 
sqq. Gabler I. I. T. II. P. I. p. 234. et die bibU AUerthumshtnä^ 
T. L P. 1. u. 181. 

Cap. 4, 1. Narratio de prliuo homieidio; pejoris ae?i initivm. 

Cf. Orid. Met. I, 128. sqq. Cum ca, quam hio dabimus, interpre- 

tatioae grammatica sunt cooferenda, quae monuit Auetor libri: di» 

aUe$i. Urkunden d. Hebr. im ertt. Buche Mob. p. 115. sqq. Huo: 

ÜB mos. Gesch. des Memchen , p. 72. Schiller 1.1. (ad 3, 23. ). 

BuTTBfANN üb. die myth. Periode von Kain bi» zur Sündfluth in der 

BerL Monatsechr. März, 1811. T^p — ciMni Poethac Eva ex 

Adamo gravida facta peperit Cainum. Vi^^ ut ytrwauetv et 

cognoscere (Ovid. Epist. 6, 133. cum aliqua rem habere, eoncum- 

bere}^ interduni liberis procreandia operam dare sigDiAcat. "«n^Dp 

n^n^ " T\H v>M Virum acquisivi cum Jova^ i. e. Jova opitulante, aiif 

^eitf. iSam. 14, 45. Ex hac explicatione )^jd idcjii esset, si Gr. 

dixeris Kz^aUxv ^ aut'£7rixTijrfv, quasi hac possessione mater se 

djtiorem esse credidisset. Ps. 127, 3. Alit a posaeseione s. acquiui.. 

Hone Domen inditum illi putant , quia primus ocrtae glebae se ad« 

dixit et agrieultura sibi yictum quaesivtt. Esse autcm inde ab eo 

tempore, quo singuli certoa tractus sibi assignare cocpertnt, sim'ul 

avaritiam inimicitiamque ortam , deelarare nostor voluit eo , quod 

primum, qui agriculturam exercutt, eundem iingoret et primum, 

qai caedem feeerit. Ceterum Nom. )*|p hie a ni^^ dcducitur, contra 

analogiam, exqui^ a ]np dcducend. esset, quod tarnen in Pohel est 

lamentari. Nee vero repudianda est Danzii sententia , fuisse Verbis 

n^:^ et }^p eommunem possidendi signiftcatum , quemadmodum m^ 

et nnj , i^a et nta , mvc/ et ntraf signiiicationes eomm. habent. 

' 2. Deinde iterum fratrem ejus Habelem peperit* is guidem 
opiUo^ Cain autem agricola fuit, Srin, vanitaiis nomen, qui «va- 
nuU nnlla sobole relicta. ]H:s, propr. pccudes minor, s. ovee et ca- 
prae^ b. L pro quibusvis pecudibus. Agricolatione et pecudum curii 
duo antiquisstma yitae genera eorum bominum signiücantur, qui 
primam ruditatem deposuerunt. Cf. Dicaearcuum a Porphjrio L. 4« 
{. 2. i20 abaiinentia laudatum. 

3« C]"»!)^ ypjo propr. aßne dierum^ non po$t pluree dies; nam 
nihil antea factum praecessit. Sed D^n^ haud raro, maxinie si ab- 
solute ponitur, annum signiücat; Lev. 25, 29. Num. 9, 22. Cete- 
rum parum verisimile est, h. 1. sacrilicium quoddam solemne et an- 
naum commemorari; sed quod addit, Cainum obtnlisse de fructibus 
terrae^ ridetur innuerc, obiter ilios, et ut ad manum yenerint, non 
de adipibas, nee de primitiis fnigum obtnlisse (iit Abel Vs. 4.), 
sed de reliquiis anno eompleto , quae erat causa , our ejus oblatio 
Deo minvui grata esset De sacriüciomm origine ef. das alte u. neue 
MorgenL T. I. p. 16. rin:)o (a n:^») propr. donumy oblaüo; Deo 
oblatom, sacrifidum* 



44 . Genes. Cap. *, 4 — 8. 

4. ^nüSnc^ \^ii^ rw^bvc De primogenitis p^cudum euarum^ 
et de adipe earum ; if iw dvoXv ; senitts : de adipe , aut d€ tacie 
primogenitarum pecudum, ^hn omnem pinguedinenty et modo adi^ 
pem modo lac ( sie LXX. ) Bi^nif. Quia Kgsoqayia ante dtluvium 
ignote fuiue Tidetur, Grotius oeneot, vlcHmas iiulfas tum fuisso 
mactatas; ideo lub primogenitis lanam 9frium eximiam, sub ^Sn 
vero lac intelligit. innao — v^i*^ Respexii Deue ad Abelem ei 
»acrifici^m ejm; iv diä dvoZv, pro: in oilationem AbeUe; i. e. Den« 
munus Abelis gi«tum habuit , quod ignia coelo demistus argutase 
cre<litur(LeT. 9, 04. Jud. 6, 21.). 

5. n^^tt/ — Vk"'?«^ Caini ollationen^ autem nan reepexify 
i. e. sprevit. •«<» ]^ßS nnÄi Et incanduit Caino vulde^ »c. »jh, 
na8U8^ i. e. ira, i^:^a ^Ss^n Conciditque vultus ^u«, sc. quum se 
roinoris üeri agnovisset. Similis locutio Neh. 6^ 16. Ut autem» 
quog tuae sortis poenitet, ii dicuntur demisto. vultu incedere, ita 
erectue vultus sccundas res et bonam conscientiam signiücat ; Job. 
U, 1«. 22,26, 

7, DMtti a^to'»»-DM MiSn Sowne ei recte feeerie ^ elevati» 
sc. ^S ^nn ^*i^3 facieituae esüet tibil Si'tibL bene esses conseiut, 
non ita dejecto animo esses et rultu. LXX. oux iav ogd'Mg n^ag^ 
^vi^xrig-y ^^^^^ ^ rede obtulerisf sc. saerilicium. Sed HJ02 nus« 
quam offerre denotat. Vulgatus: nonne ei hene egerie^ recipieet 
i. e. pcrcipies fructum benefacti y quomo^o h\di , etsi seosu mala 
vsurpatur Fror. 9, 12- liieronjmus: nonney ei iene feceriSf dimit^ 
t^tur tibi omne delictum tuum? Verum quamvis \SV h'i^i peccatum 
condonare significat, nusquam tarnen nMV veniam sonat. Sacpiua 
vero v\h\v est u q- ^'^;id *>'«^M accipiam fadem tuam, t. e. mihi 
gratus eris; 32, 21. Mal. 1 j 8. 9. Pergit: y^.*^ — DMl Si rero 
ntale egerie, ante forte peccatum jßcet^ h. e, statim se prodet, 
non eelari potest, vel etiam : prava concupisccntia insidiatur tibi, 
id — ^^^lf.1 d ad te appetitue ejusy sc. peccati, eed tu dfitninaberit 
et, tuum est ilti dominari , non sinere te ab co yinci , i. e. rcsistere 
ei debes. Peccatum tanquam mulier impudica sistitur, quae homtnem 
tcntet. THtsn h. 1. tanquam masculinum construitur cum V^^ ^^ 

• cum affixo 1n;^ntt/n, quae gcnerum synthcsis sacpe obvia est; % 15. 
)Ä construitur cum sqq. afläxis feminiui genoris. €f. GESEMqiji 
Lehrgeb. p. 716. 

8. Verba 'i'»nH San »«»p ißHsn si yertuntur: et dixit Cainue 
ad Meiern^ frairem euüm^ impeVfectus est sensns; non enim quid 
dixerit. additur. Muiti isitur Cod. Samar. sccuti addunt: nitt^n hdSs 
eamuet in agrum. Sic LXX, Vulgatus, Sjrus al. ; pterique vero illa 
verba non iegemnt. Michaelis legendum putat "^r-^i a rad.. ^'^n% 
amaruei amart> animo fuit. Dathius signißcationem verbi idm ap. 
Arab. obriam adhibet: duriue loqui cum aÜquo. At vero ^CH signif» 
interdum eum aUquo lopäy ut Exod. 19, 25. Vel objurgatörie cum 
eg coUoquutvf est, ut occasionem ejus Decidendi captaret; yelpla- 



Genes, Cap. 4, 9 — i4. ^45 

eide et amice eum est alloqautus, quo minus Abel sili ab illo 
metueret. 

9. q^HM Sotn ^M UH egi u4M fraier tuu»? Non est intcr^ 
TOgatio ignorantis , sed ejus qui quod seit quacrit , ut a reo oonfcs- 
noBem extorqueat, eumque ad agnitionem culpae adducat. Hoe Dci 
CD81 Caino coUoquium non interpretandum est per morsut consoien- 
Ihm; nam ex nostri mente rere habitum esse, Signum argumento 
est, quo Deus Cainum a metu yiolentae mortis pacatum reddit. 

10. n^?^^ ns Quid fecistif i.e. quantom facinus patrastit 
nBn«n — Sip Vox »anguinig fratris ttti €X terra ad me clntnatj 
i. e. eaedea vindiotam postuIat. Plar. t3*»ps^^c non ad Sip , sed ad 
VTi refertnr. Nam ubi duo nomina suhstantlva per regimcn jungun- 
Vox^ Fnedicad genns vel numerus haud raro nomini recto respondef, 
Tid.Exod. 15, 4« 25, 5. Leyit, 13^ 9., et cf. G£8£MI Lehrgeb. 

11. JVtfifD igiiur tu maUdictüs eaiof maledichis, inqnam, 
exsnl e terra ^ quae aperuit ob sietim, ut susciperet aanguinem 
fratris tui de manu tua, Verba nnM *^^im 7\PV*\ seorsim sententi&m 
ibctont, qnom maxima distinetio Atnachi voei npK apposita sit, al- 
tera Vs. pars inde a no'iM.'i " ]t3 descriptionem terrae continet, quae 
nimirmm os suum aperuisset ad excipiendnm ffremio tcgendumque 
tanguinem fratris ab eo effiisi. Debent ergo ve^a priora ad mcmbri 
posterioris initium cum emphasi repeti : tnaledictua^ inquam, tu eeto 
seil, exeul ex Uta terra etc» Est constructio, quam j[)raegQantem 
dica&t tUlipsin Praej[^ositio \C uoirramo^ demonstrat; cf. Vs, 14, 

12. T|S — ^S| Quando tertam coles , tiM virtutem $uam ntm 
mddet dare, h. e. tibi non exseret amplius insitam fruetuum parien- 
domm et aiendorum facultatem. Y*iM3 T\^rir\ n^i VS Extorrig et 
sRcerfis etdibue per terram vagaherie* Infer Graeeos aliosque po- 
puloa antiquissimis temporibus e^csilium homicidii poena fuisse docet 
Uomems, cujus loca coUegit Feithils in Antiq. Homer, L. U. c. 8. 
C£ jodicinm Thesci adversus Hippel jtum apud Eo^ipid. ia UippoL 
Ts. 1058. sqq. et Ovid. Met. XI, 268. 

13. m1t:;319 *>3llf^ SlSi^ Majui est ecelue meun quam quod 
eondonari poaeit, \\V nonnulli metonymice de poena peccati acci«* 
pinnt. Htf2 fa. 1. significare pot^st et ferro et aufeirre i, e.- condo^ 
nmre, Alii Tertunt: Tamne atrox facmue meum egt ^ ut condoTtari 
nequetgtf 

14. ^'J^,^ — 1^i £n^ ^xpeUie ino hodio ex Kac regtone^ 
y^M et ntrm etiam terrae regiotiem signiHeat^ ut h. 1. ubi .i vini 
^eucriiqf y habet et pro nHnr} positum est. ^ncM ^"«^.lab A eonspecttt 
tue me aidam, ftegio , in qua consederat Adamus , dicta fuisse yi-r 
dctur ijt eonepectu /)et , quod eam potisstmum' Deus tuebatur , et 
quiun homi&es alibi nusquam esscnt in 6a sola Adamo ejusque fa- 



46 ♦ Genes. Cap. 4, i4—- ao. 

miliae apparcbat ; itaque Calnus rercbator ex ea decedere , ibi nia- 
xime exifltimant se tutum esse. **^.?.*)n^ *tM2cb*Sd Quicunque in 
me mciderit^ me occidet Verebatur Cainut vindictam famiiiae Adami. 
Cf. Gabler 1. i: II, 2. p. 262. 

15, Pro |dS LXX aliique Vcrss. legcnint ]5i M^ (ouv ol;- 
TO)^)) quod facile cum ^dS confundi poterat, quia olim ( ) et i 
eiindem fere soAum habebant. DiS** — h^ Quicunque Cainum OC" 
eiderity septuplo majores poenas tuet Noiuit Deus Cainum occidi, 
quam vis capitis reum, sobolis causa. Septuplum supplicium pro 
gravi; Ps. 12, 7. 119, 164. Pror. 24, 16. 1«:f b — o\y»i Tum 
posuity dedit Jova Caino Signum ^ eum a nemine, qui forte in eum 
inciderety interfecturum tri, D^t:; h. J. i. q. \r\\, Dedit Deus Caino 
Signum quoddam, quo is certus esset, nilül sibi ab bominibus esse 
metuendum. 

16. nln^ '^^..^\'^. VXl ^^?? Tgitur Cainus discessit e conspeciu 
Dei (Vs. 14.). Cainum vero uxor, de qua postea dicitur, seque- 
batur in regioncm nondum ab honümbus habitatam. ^13 , Vagatio^ 
exiliutji Cainus locum appellabat , ubi consedit. Cf. die biöL Aller^ 
thumshunde T. I. P. I. p. 215. 16. inv-ncnp) ad orientem 
EdeniSy b. e. haud procul a sedibus paternis^ 3, 24. 



17. W nia ^n*»l Aedificavit urbem, y^V non est spelunca^ 
(Perizoniüs in Origg. Babylonicis T. II. p. 35. Fäber Archaeol. 
Hebr. p. 36.), nee Cainus troglodyta, ut nonnuUi putabant, nam 
seriptor yerbo n: ä utitur. Practerca^ Cainus agriculturam egit , et 
plures ex ejus stirpe artes invenerunt; qup satis apparet, Cainum 
cum familia sua jam egressum prima ruditate , domicilia plura uuo 
in loco fixisse. 

18. Inter posteros ejus, qui primus agriculturam exercuit, 
artium antiquiss. invcntores recensentur. Cf. de hac genealogta 
Hua: die mos. Gesch, d. Mensch, p. 92. T'^^r-D« flUnS *^\^^^ 
Natus est lienocho Irad. T)H bic Nominative scrvit, ut alias, e. c. 
infra 7, 5. 21, 5. 46, 20. Cl Gesemi Lehrgeb. p. 682. 

19. Lamecbi poljgamia rcfcrtur simpliciter, et neque proba- 
tur, neque rituperatnr, 

20. r\^pp} — M4n Hie fuit pater habitantium in tentorüs ei 
pecuariorum^ h. e. primus, qui noniadicam sub tentorio egit vttam; 
postea Noaehi posteri boc vitae gcnere usi sunt. Idem narrant de 
Arabiae populis PUmus H, N. VI , 28. , de Indis Diodor. Sic. IL 
( eos nee urbes nee pagos incolere , sed vitam agere scerntiam ) , de 
Scjthis Justin, II, 2. ^^[:i^, propr. possessio ; deinde pecus , quia 
yeterum divitiae peeudibus maxime constabant. n ante n^pjni. vert.. 
cum^ utExod. 1, 5. Job. 19, 23. 24. Aiii supplent nv^'pastor. 
Malim n^jDC? bic elliptice positnm pro ^»^^tO^ ^^^^*! C^^v ^^* ^'^' ) 
pecuariontm. Fre^uens est ellipsis nom« t2/^M, rid. not. ad Psir 



Genes, Cap. 4, 21 — 23. • 47 

109, 4. Vulgatus : atque pastorum. Vid. Bocrirti Hieroz. P. I. 
L. U. ۥ 44. T. I. p. 517. cdit. Lips. 

21. ^ij^^l — Mi>ri h fuit pater omnis tractantis citharam ei 
ftitoM, citharae et tikiae inventor. ^U^ i. q. Gr. xivvQot. J. D. 

Michaelis originem yocis quacrit in Sjr. Uj-o cannahU-^ qnod 

fortasse cannabiiiis Alis pro chordis primum usifuerint, quum pro 
ehordifl olim fila ex lina fuisscnt. Arabibus quoque consonnm yoc. 
cit cühara^ chely9. 33^1^ (legitur adhuc Job. 21, 12. 30, 31. Ps. 
150, 4. } iDstnimentum est aliis quod ihilatur, aliis quod digititi 
psallitur, pgalieriam (cf. not. Ps. 33, 2.}. Intejrpretes mnlti Chald. 
rerhint fintula^ ttUa, Cf. Pf£1FFERI über d, Mu^ik der ißten Hebr. 
Erlang. 1779. Inver.it igitur Jubal utriusque gencris ins'trumenta 
musica, irtaxinu et (jpua^itxa. Moses vcro ostendcre voluisse vi*-- 
dehiT, musicae originem non apud Aegyptios fuisse; icd apud coS' 
fuisie contcndunt Diod. Sic. et Plato. 

22. Nom. ]'ȧ-S!3'rP, ex gententia Hebr. intcrpretis per com- 
pcaditun dictum est pro ^<|jd hp in^issq Snnn^ et dcnotat: qu% ex^ 
coluit ( VaP Chald. condirey praeparare ) instrumenta bellica^ quibus 
hmicidae uti possent, Dura interpretatio. Nomen Persicum He** 
braico So^ff consonum (tupal) denotat aes, ramenta auri et argeMiy 
PJ3 rero Arab. est quicunque quid conctnnat formatqde, ut fäbcr 
ferrarius et lignarius , sutor. Unde Geseniu» in Lex. minort oon- 
jicit, eaae hunc mythum origine Persicum. Nos Sann habemtis pro 
nom. l^ebraico, praßuxum, proeeaaum signiticante, a S^;, proces-» 
uij profluxit^ ut l^jD - Sj^isn ^roceasum , propagationem , progemem 
Caiai denotet. Quac seqnuntur Sn^^ ~ ^'^'^ yertunt : erudiene om^ 
n^m opificem aeiHa et ferri, Sed v.^qS, propr. contudit (et in Arab. ), 
binc tundendo acuere (Job. lö, 9.) aignif. ; T2/'in rero aeeans^ hie 
inttnunentum , quo quis aliquid secat oxasoiatque indicat. Vcrba 
igitor Tertenda sunt : acuena et expoUena omnia inatrumenta oprficü 
aeri» ac ferri. Ceterum tstiam haec lortasse Moses contra Aegyptiot» 
oinerraTit, qui in Thebaide primum arma facta esse dictitabaut. 

23. ^n*ianS — ^^S) ai s. quia virum occidi ad vtdnua meuniy 
ei puerum ad vibicem meum, Onkeios in paraphrasi accepit ^S> in- 
terrogative: num virum occidi^ 'i. e. non occidi. Dcinde per ^lf:caV 
et ^n">anS poenas signilicari putavit , qoibus se fatetur dignuni lia- 
Bieehns, ai caedem commisisset. Pierique recenttores existimant^ 
Lamechum rere caedem commisisse et bis Vss. ei, qui se ideo pu- 
nirerelit, majus malam minari , quam fuisset id, quo Cainus ul- 
ciseendas fuisset. Sed verisiniilius est, verba esse hominis admodum 
iasolentis et sese jactantis hoc sensu : Si propfer viri aut juveniB 
caedem vvdnera et plague mihi intendantur , cum de Caino poena 
aeptuplex statuta fuertt^ in Lamecko id fiet aeptuagiea aeptiea; 
i. e. Cainam progenitorem suum non esse punitum, multo minus se 
pone puniri, si vel simile sceius commisisset* Cf. Uessius Geach. 



48 Genes, Cap. 4, 23 — a6, 5, i, 

<f. Patriarchen j P. I. p, 83. Ccterum apparet, baee verba a Mote 
ex quodam carmine inserta esse: tota enim oratio est poeCica» 
Herderub (CreiW d. hthr. Poes. P. I. p. 344) existiniat, boc Lamechi 
earmen laudes canere. gladii a iilio ioventi, cujus usum contra 
hostes praedicet. Cf. quae notarimus ad LowTH* dB %acra Hebr. 
foesij p. 447. edit. Lips. 1815. 

25. V)}if — V^^l Ei cognovit Adamus iierum uxorem suam^ 
pepsritque filtum , cujus nomen vocavit Seth. Alios quoque libcroa 
AdamuB liabuit (5^ 4.)) sed hoc vult scriptor, post Abeli mortein 
primum maseullni sexus natum ei fttisse Scthum y Abeli loco. *»3 
f^^iD ia*}n qma (i. e. quem) occidit cum Cainus, Conjunctio cau-« 
salis td aaepius pro relat. pron. usurpatur; Ps. 71. 15. 

26. la-n^*» Hin -Da nttj^.l Et ipsi Setho natus est ßUus* 
Pron. M^n non recto sed obliquo casu est yert. , quasi esset lS , ufe 
2 Sam. 6, 23. Mn aptum est ad exprimendum Dativ, y ubi casus 
obliquus jam praecessit^ ut b. I, , praesertim ubi particulae DA aut 
«)H com empbasi ponuntur^ nt in t:H, Gen. 27, 34. 38. Proy. ^3, 15* 
n^M IReg. 21, 10. Proy. 22, 19.' M^n, 2 Sam. 17, 5. Cf. Ge^ 
8EN1I Lehrgeb» p. 728. nln^ - tm tuno coepium est vocare in no-^ 
mine Jovae. Alii secundum Cod. Samar., in quo Snn extat, vertunts 
iste ( Enos ) eoepit invocare nomen Domim, Alii : tunc profanatuns 
est in vocahdo nomine Jehovae , quia SSn interdum est profanare^ 
quasi dixertt, tunc profanatum esse nomen Jovae eo, quod homines 
aibi fecerint idola , quibus nomen Joyae indiderint. Aliis eredibiie 
est , Setbi posteros de nomine Dei yocari coepisse , ut distingiieren* 
tur a bominum liliis, seil. Caini postcrfs, sie dictis, quiainter illoB 
yeri Dei oognitio mature extincta nostro yidetnr. Vid. pbrasin 
^pifl QiK;:a wx^ Jes. 44, 5. 48, 1. Sed pbrasis T\\7i'%^ Ottia h*i;d 
Omnibus V. TVlocis cnltum diyinnm indicat; 12, 8. 13,' 4. "21, 33^ 
26, 25. 1 Chron. 16, 8. Ps. 105, 1. Jes. 12, 4. 41, 25. al. Dicit 
igitur, tunc cultum publicum, vel certos ritus Deum coiendi instl« 
Autos esse. Eundem sensum Lntberus expressit. 



ur. 

Adami ex Setho prosap'ta ad Noachum usque. 

Cap. 5 — 6, 8. 

Cap. 5, 1. Verba onH nhSir» ISQ.n» sunt inscriptionis instar« . 
Breyiter hac pericopa generationes ab Adamo descendcntes per Sc« 
tbum ad Noachum usquc recenset, summatim tantum tempus yitae 
ftinguforum alTcrens, nt cfomputari possit numerus ännorum ab Ada« 
mo usque ad diluvium. Neque omncs cujusque liberos enumcrat, 
sed eos praesertim. commemorat, ex quibus certa successionis seriea 
deducta est« Fecit autem boc ut ostenderet, qua serie aprimis bo-« 



Genes. Cap. 5, i — 5. 49 

• 
dcscenderinC gentis Hebr. majorM. Notandum praeterea, ab 
Adamo ad Noachuni decem hoc €ap* recenseri generationes , toti- 
demque infra IJ, 10. sqq. a Noacho usque ad Abrahamum. Sacer 
emm habebatur Teieribus numerat denarius, quippe qui e duobua^ 
alii« numeris aacris, ireft et »epUm compositus sU. Nom. idD, pro« 
prie enumeratio^ cataloguBf h. 1. genealogicui, ut Neh. 7, 15. DIN 
in hoc Vs. signif. tani primum parentcm, quam honänem in iintver* 
snm. inH — ci^i Quo die Dbub hommem creavit^ eum ad atmiii^ 
tudinem 9uam fedt, O'^nS» rcpedtur loco Pronom. guff. poisessiri« ^ 
Vclot de integro totam seriem proaapiae Adaiui per Sethum recenset 
repetitqne creationem Adami et \ixoris , ut intelligatur , primoii pa- 
reatef non esse geoitos , sed breatos absque maris et feminae oon- 
jonetione. 

2. CM*;a nsj^:'? 15t Marem et feminam creavit eo$, Ut iqafl 
non genitits, sed e terra creatus est a Deo, sie et femiua, licet 
e Costa Tiri sumta et formata, non c terra, ut vir. cnw — 1*1^^1 
Et hened&xit ««, i. e. yim procreandi üiis indidit, cf. 1,'28. 

3- n2tt? — *>n^l Vxxit Adamue centum triginta annoe. Deocm 
aetatibiit, qiiae hie referuntur, tribuuntur semper anoi pleni , nea 
aliquot mensium anno aut deficicntium aut insuper accedentium 
ratio habita est , unde accurata chron6logia hinc colligi non potett. 
loSxs 1ns!?3na nSl»i Genuitque juxta imaginem euam so. |a ßlmm» 
Similis eifipsis 6, 4. 10, 21. 1cb:(2| imcna cf. not. I, 26; "imagi* 
nem Adami alii rolunt esse peccatam naturae humanae insitnm, 
alii Adami pietatem, quam Sethus imitatus sit. Reetiua sola huma« 
nitas, seposita virtutc vcl corruptione, cogitatnr. Commemoratur 
Tero bic solua Se^hus^ quia per eum Adami genus est propagatum. 

5. Chronologia in lis quae sequuntur intexta est genealogiisL 
ex more antiquissimorum hominum, qui, quum omnem nominia 
imoftortalitatem in posteris positam putarent, quos ex se prognatoa ^ 
reliquerunt, genealogiis ita adsueverunt, ut memoria eas tenerent, 
Inde factum, ut omni um fere populorum historia antiquiss. genealo- 
giis absoluta sit. De Arabibus res uota est, nee non de Graecis» 
Sed in ea quae hoe Cap. habetur genealogia singuL's hominibus in<- 
credibilia annorum vitae numerus assignatur, ad quem homines yi- 
tarn nniqaam perduccre non admittit mortalis corporis fragilitar, 
qniequid ad illam priscorufi hominum longaevitatem Terisimilent 
reddeodam attulerit Khausius in Disscrt. longam hominum antedilu^ 
tnanorum vitam a dudäs vindicante causaa/jue eam praestantee ex» 
pendeuie f . ed. 2. Lip^. 1793. Varias igitiir interpp. excogitarunt 
eaosas, cur iis, qui hoc Cap. recensentur Uebracor. majoribus tantus 
annorum ritae numerus tributus reperiatur. Sunt, qui causam inde 
repetant, quod, quae omnibus omnino natura sna genealogiis im- 
Biinent pericula, ut multa nomina stve memoria cxciderent , ante- 
quam litterae essent inventae, tive tabulae genealogicae litteris 
L D 



50 Gene$. Cap. 5, 5. ^q. 

«ontfgnatae catamitatibus renunque cofiTeniontbna mutüae fierent, 
«a nee vehistissinios Hebr. ordiDes gencalogicoa effugisae credibile 
tit. Saepe etiam , addunt , n« memoria nimia oneraretur nominam 
Aiole, Btemmata antiqu(ora in eompendium redigebantnr ita, ut in- 
tegri catenanim genealogicarum articuU omitterentur. Jam yero 
inaneis hisce atque imperfectis genealogiis quum eerior aetas chro- 
iiologiam intexeret, et talem quidem, quae ad ultima usque rerum 
primordia ascenderet, atqne longa annorum serics inter pauca no- 
luina essent distribucnda, factum esse dtcunt, ut singulis homintbui 
incredibills annorum vitae numerus assignaretur. Verum nomina 
ti extiderunt) vix credibile est, integros aertatos fuisse numerot, 
quibut ilia fundamentt instar essent. Alii in hane ineidenint cogita« 
tionem^ annos priscis illis temporibus long« breviores fuisse, quam 
fBOstri. Sic Varro, a Laciantio in Ingiitt. bivin, II, 12. laudatus, 
quum de antiquis illis loqueretur, qui putabantur mille annos victi* 
fasse, dit, apud j4egypiio$ pro annU menae» haberi, Sed tales annos 
in nostris stemmatibus accipi non posse, cognoscitur ex numero 
annönim , quibus ilU liberos procrearunt. Ncc tcrminus apparet in 
btto cbronologia , ad quem usque menses pro annis numerandi sint, 
quam sensim longaevitas eorum, qui hie recensentor^ ad Abrahamum 
«ieoreseat Verum enimyero non est cur dubitenius , reteribus illis 
llistodaram seriptoribus, quibus, quo remotius quidquam esset^ 
«• majorem miri atque insoliti speciem gerere Tidebatnr, vere per- 
«uasum fuisse ) bominum anti^uissimos vitam ad longo majorem 
unnomm numerum perduxisse, quam qui illos sequuti sunt. Sic, 
ktnitt Jo9€pho Ant. I, 3, 9., Manetho, Berosus, Mochus, Hestiaeus 
^t alii exterorum scriptores tradidere , priscos homines Wxisse mille 
annos. Lueianug quoque in libello, qui inscribi tur juaxpd/^toi, eas 
antiquae bistoriac reliquias, quibus longa yeterura Tita narrabatur, 
'collcgit. Cf. das a* u, n. Morgenl. P. I. p. 21. sqq. et Buedow in 
Unierauchungen übtr wicht, Gegengtände der alien Ge$ch,^ Geogr* 
etc. P. I. No. 1 . praesertim p. 58. sqq. Aliorum de bac re opinionea 
Vide recensitas in Eichh. Bihlioth. d. libl. Litt., P. IV. Fase. 1. 
p. 105. sqq.' LXX. alitcr vltae annos dividunt, quam Hebr. Codd. 
Sumunt cnim, neminem procrearc sobolcni potuisse anteCL. annum« 
Hinc , quum Hebraei tribuant Adamo ante Scthum gcnitum annoa 
130, post gcnitum 800 ; Graeci ante Scthum ponunt 230, poste« 
tantum 700. Contra sumit Saniaritanus, neminem post CL. annum 
patrem iicri potuisse, atque ad hanc rationem annos, quos patres 
yixisse dicuntur, diyidit. Cf. Michaelis de Chrortologia Mos. ante 
diluv. in Ejus Commentatt. (1.) Soc. reg. Goetting. 1763 — 1768. 
oblatis. 

22. D^n'^Mn-n« iiisn t^\r\T\>'\ Amlulavit HenochuB cum Deo* 
Quae phrasis amicam cum aliquo conyersationem indicat, ut I Sam. 
25, 15. Ps. 35, 14. Forma Hithp. Verbi :iSn habet yim freqoenta- 
tiyam; Job. 1, 7. 2,2. 1 Sam. 30, 31. Sed Q\-i'bHn-nM ^^nnn 
est Deum ceu ducem sectari, i. q. Q^'17M *»'YnM rfiT^ ambulare po%t 



Genes, Cap. 5, 34 — ag* 5t 



Deumi^ DeBt 8, 19. 11, 28. 13, 4. 1 Reg. 14, 8. Simtlis est phmis 

trn^M "»53^ liVnnn incedere eoram Deo ; 17,1. 

24. Qaod repetit, Henoehum cv«i D0O «mbolaue, non ett 

oCiosa rovToXo;^Mc, led indicat qualem te per totam vitam geiierit, 

qnod anlijicitur : ^23**h*) et non /uii , i. e. quuni nondum inipleiset 

diaiidtam annonim vitae, aliis conceBsonim ( Vs. 23. ), non ampliug 

iBter mortales apparuit. Simili modo de Roniulo Liv I, 16.; de 

Semiramide DW. j^tr. II, 20.; de Hercule Lyuiaa Orat. 31.; de 

corpore Aspalidis puellae Anioniut Liberalü Fab. 13. CT. Odjn, 

IV, 561. Qvn^M iniM n|:^r^d Sumfit enim eum DeuB, Quod con- 

Ktanter de aliia commemorat m^^i ei mortuus eety id de Henocho 

non dicit, ueA latis argnit, oportere illi, cum tcrris excederet, iiq. 

golare quid prae ceteris contigisse. De Elia vivo in coelum •ublatp 

idcm Verb. ngS usurpatur 2 Reg. 2, 3. 5. 9. 10. Nee aliter rerba 

nottra intellexerunt Hebr. interprctcs et Joseph. Arch. I, 3,4. C£ 

Uebr. 11, 5. Sir. 40, 18. Vita Hcnocbi brevior fuit quam aliorum 

patriarcbarum ante diluvium. Hujusmodi praematura et subita mora 

all omnibiia fere antiquis gentibui pro signo divini fa vorig et prae* 

mfo eximiae pietatia habebatur. Cf. Aes^hines Dial. 3. OdjM. XV, 

245. wf^ Quodii bominei illis temporibus putabant, Henpcbuiil 

proptcr pietatem suam a Deo in scdcm beatam vocatum ea«e, cert^ 

de futura Tita aliquam notitiam babebant. Ceterum videtur et apud 

alios antiqoitatis populos obscura quacdaro Henocbi superfuiise me* 

jDoria, cujaa Testigia exstant apud Stepbanum Bjrsaatinum e( 

Saidanu Cf. d» a, ti. n. MorgenL P. I. p. 19. 

27. Metusalah omnium diutissime vixit, et mon ejni in an- 
nnni dilorii cadit. Utrum vero ante diluvium obierit, an in aquls 
dilarii ipaii perierit, non liquet. 

29. M;mS — M^pM Et vocatnt nomsn ^us ?fomfk^ dicsndti^ 
q. d. causam afferena. nln^ — nt Hie consoUtbitur ^ recreabit mee 
ab opere nostro et a dolore manuum nostrarum ex terra , ex part^ 
terrae, proptcr terra m, cui maledixit Jova, Ratio nominii impoaiti, 
qiiae hie affertmr, ipsi nomini non videtur respondere. Nam nh so^ 
nat qmstem, aequitur vero censola6itur nos^ nee nam^i nf iste 
quktem dabii no6is. Si de con8ol|atione per fiJium aflfiitttra noneb 
a iiidere voluit, dcbuit eum D^n^ a. Qn2D vocare. Sed nccesae noa 
est, bie aervari grammaticam analogiam, quae et aUbi violator, vt 
SBpra4, 1. in nomine Caini, node apparet, ^ebracoa in tlla nomi- 
nua notatione aeAsum magia quam verba reapexiaae. Verbam vero 
Ono et aono et aigniücatione vicinum eat nomini nj, qnod quietem 
notat; eat enim conaolatio quica a dolore cordia, a. qui conaolator 
alium, ei quietem conciliat. Exempla alta aunt 2Sam. 11, 21. Gen. 
29, 32. Nee eat apernenda R^vu oonjeetura in Exereilatt. ad Hu-- 
iiganiü J¥oiegg, p. 10^. propqaita, malutaae Lamechum potiua vooe 
uon^^i fuam Oq'td^« uti, quod iUs^ aptiqr easet ad jlium rlijth» 

D2 



m Genes. Cap. 5, 29. 6, i. a; 

■mm eflidendvni ^ quem nemo In hoc dieto non agnose&t , %i rerba 
lic diBponamui: 



•r » -I T • • 



«!ittvn)0 



Non ett praetermittendum , et Lamccht illius senioris iilii Metliu- 
iaelii , dictum 4, 23. 24. este rhjthmibum. Quod Lamecliue addit 
Noachum rccrcaturum esse homines a roolestia , quam pcrferebant 
ex parte terrae^ 8. propier ierramf cui Jova maledixtty id manifeste 
pertinet ad agriculturam. Quum cnim terram ob hominum peccata 
sterilem esse a Dco redditam dictum esset 3, 17. 4, 12., LamechuB 
ominatus est , forc ut ob fiiii sui pietatcm in melius mutetur terrae 
conditio meliusque sc sint homines habituri sub Noacho pio, qui 
alios quoque ad pietatcm sit reducturus. Minus recte , ut videtur, 
alii soiatium illud per Noachum quaesiverunt in inrentis agricul- 
turae instrumentig ^ alii in vini usu (9, 20. 21.); alii vcl in spe 
ßSeasiae ex Noachi postcris Oriundi. 

Cap. ö, 1. Hmnn — «»n-ji Et factum est, quod coeperit 
kemo augescere super fade terrae. D*iMn collect, pro gencre hu- 
mano, h. 1. Caini sobolem, t. deteriorem humani geüeris partcin 
designare ridetur. 

' 2. nan — ^H^sn Et viderunt filU Dei^ quod filiae hominum 

imae essent, sc. nM*ie adspectUy ut 24, 16. Nom. o^nSi^ ambiguac 

est signiiicationis. Quum Ex. 21, 6. 22, 7. 8. Ps. 82, 'l. 6. prin- 

cipes ita appellentur, multi interpp.^ cxistimarunt , viros potentes^ 

Tel etiam viros liberoSy ingejuuos, hie appellari b^n'hK-"^:32|9 qui 

flebejorum (haud raro haec est signif. voc. onH )''quasvis mulieres 

rapuerint, ut suam libidin^m explerent €f. Rixteri Commentat. in 

Henkii Museo für Religionswissfnsch. Vol. iL Partie. 3. p. 450. 

In quam intcrpretationem plura monuit Scuott in Comment. IL de 

neiione eognatiotäs Dei huminumque in Genest p. 10. Sed quum 

filüDei etiam yeruM Deum colentes appellentur (l)cut. 14, L Ps« 

73, 15« ProY. 14, 20.), sunt, qui tales et h. L iudicari putettt, et 

foidem Sethi posterot , de quibüs et capiendum volunt quod supra 

4, 26. dicitür. Ita Clericus falsa loci 4, 26. nisus interpretatione. 

Skd rcete monet Schott , fil^as hominum sensu proprio opponi filüs 

.Elohm, Quam igitur D<»n'SM sint daemones (2, 9. 3, 6, ), d^.'I'Sm «-tsa 

enint ab^illis naturis coelestibus oriundi, f}pii&eoi>, qui faciuilt'coc/t- 

tum amdUum, Job. 1, 6. 2, 1. et ef. not. ad Ps. 29, 1. De naturia* 

hnmana praestantiorihua , angelis , hunc locum Uebraei antiqui et 

■eriptores Christ« primor. aecc. magno consensu intellexenint. In 

TOTsionis Graecac Alex. Cod. Vatic. aliisque rersionibus uyy^^^ ^ov 

ßeov h. L legitur. Qoemadmodum tgitur inter alias gentes,' ita 

etiam inter Uebraeoa antiqua traditio percrebuerat, qua homines 

corporis atatura immani gaudentea (Va. 4* Num. 15, 33*)) ^' ^^^^ 

titttdina beUica inaignea) qid otim in ten» inclaruiaaenty ex Deorum 



Genes^ Cap* 6, a — 4« '63 

ImniBunque eonnnbiili prognMoi esse jodiefttum est« Cf. Jot^ph* 
Ant. I^ 4, 1. PhäoMiB li^ram de Gig4$nMu$ T. i, ^ 203. ed. Mang. 
Laeianiü Li^Hmu. II, 14. i%i<o in Cratyhj in Opp. T. HL 
p. 26Q. «d. Bip. in Apoiogia SocraitM^ T. I. p. 64. — Verbli 
nr3 — ^"h^'? ^^ ctperunt Mihi muUereg ex omniÖM^y ^ct delege^ 
runt 9ibiy indicari Tidetur, illoi sibi lao aj^bitrato malierea. oepiMe^ 
le. per rim. 

3. t}\vh — *)^K»i Tißm Jehnva dixU^ non permmneUt $fi^ 
räu» meus in hominibus s. cum homine in perpetuum, )in^ plurea 
rertant Jmdicaiit y litigabity ut gensoi tit: nil proiicio tot admonir», 

tionibus et minui. J« D. Micuaeli& ex Arab. (J^O ejtplicanduoa 

pntat, qiiod propr. infenuMy deind« vüe-^ taniemtum denotat, «t 
lensns ait: nonjeram^ ut epirituB meu$j per prophetoß adwfmutm 
homine^ a& hie in perpetuum €onieauiatur<: puniani 1 wtortülee euMti 
«ifluica pesi eentum et viginti annoe iftferi&unt, Sed l^'n s« V^ Fi*^'« 
JudicarSy ju» dicere^ tum, ut .o^, et rexity rffgii«9ti0 denoitar; 
»pinlue dioinue vero h. 1. 8[|irituia Titalem animantibjis a Dea indu- 
tojD, quo YiTunt, dcnetare yi^ctur« Uinc y^rba hoe dieeat^ fieii 
diu eupereiee erii hoo genus^ a^feram epiritum meum dh^wcCk 
Ps. 10 1, 29. 30. Ita I^XX. oii uii Httjuuelvij to aifsi^i pQv-Jiß %et^ 

/ ay^QWKOi^. Onkehis: non 8/«^i>/i«r (c»jDni nhy-generatk^ haeo 
wuda eora» ms* Syrus et Saadias quoque in*i; JuMtabU reddide^ 
runt. I«XX. enim, ut plerique vete]*am Interpp., leti ee»tf i«deMai\ 
eoacuhitu angelor. cum HHabus hominum gigantaa liafiGM eaae. AU 
aliter interpretantur ; vid. Conimentat. aostr. d& ITenu Btniui: FerB* 
p. 19. BuTTBUANN üb. d. Mtjthos von d. Sündßufhf p- 14. edit« % 
WiMiR de Vers, Pentat. Samar. indok, p. 31. Diit&a non est Par- 
tfcala causalis ex PracHxis. 2^ u/ et cix coiaposita (i/uia ettam c«re 
es/); nan^ bujusmodi compositiones seriori tontum UebraisvM, sea 
pot'ius stylo Rabbi n. sunt propriae; aed OjRv/s a rad. n^^ ^rravO^ 
est Inf. Pih. cum Praeßxo et Aüixo, et cum verbU n^^ Mtn yert.; 
dum errare eos faoit caro ^^ u e. quia carni laxaruivt dominium et 
camis yoluptatibus adco alte sunt immersi, ut emendationis spes 

' plaoe nnlla sit. Ita aag^ in N. T. de corrupto homine usurpatur. 
Plora de h. 1. Schott in CommenUt. laud. n:«^ — 4«n^ ConUUuo 
est terminuM 120 annor. so. quo poenitentian agere possunt. D^); 
1l 1. id spatium temporis , quo elapso homines ^ si yitam non muta- 
Ywat^ a Deo poena« afficorentur. «. 

4. CJ^Söin LXX. et Vulg. Oigantee. AKi yeter. Interprr. vcr- 
tont: tmw«/#«sc. la^ones {ßva^vg, imninrovrag)^ a Ssa incidere^ 
koeiääer nruer^y nt Job^ 1, 15. Arabs uterque D^bss derivat a 



A^» 



rXj^y quod noinen noA B<4uia virum/ertem, yerum et natura 

aUie eminentiorem i gigantem w!pki£. Verum et Hebraeo D'tSBS hd-> 
BÜnes statura yaldeproeera indicari, apparet e Num. 1.3, 33. 34« 
Qoae igitur ibi plckie scripta prior legitu^ yox D^b S3n est Nobl pro« 



ß4 Genes* Cap. 6, 4-— 8* 

Ifrivm'genHt; defeetive toriptay «t fa. Gen. I., est tppeHatimiii et 
.not. gigantn , qai quidem ab irruendo ^ utpote violenti praedatores, 
.4tei potueiiat» Nee tarnen repadianda eonim leiltentia, qm ta^Saa 
dtfecior€M , üpo$iataB propr. notare exiBtimant , a dtifioimtdi aigni« 

«catu vcAl Sa3 2Rcg. 25, 11. Jer. 37, 13. 14. 38, 19. (Sjr. ]liu 
apogtata^ qui a Deo defecit). Siniile de Gigantibus b. Titanibus 
Iiucianus in D§a Si/ra: vß^iGial ndgra iomg d^ifiiaxa sgya engaff» 
cor. €f. Joteph, Ant, I, 3, 1. Malim tameQ adstipulari Uassio, qui 
in d. Entdeckungen etc. P. If. p. 62. D'»Saa , a Sa 3 cadere , d^ectoe^ 
ßsßXfiuirovg fdioi arbitratur, quod Titanum instar, de coelo fuis- 
•ent deturbati. Cf. et Eisenme^oer : entdeckt. Judenth. T. t. p. 380. 
«t Hcjo.* d, MOS. Geeok, d- Menech. p. 99. DnS — o^^ et etiam 
poäiea cum fiUi Bei ingrederentur ad filiae hominumy cum üb eon- 
oumbereDt, pepererunt ü$ sc. ülios ; eandom nom. 0^23 ellipsin yid. 
Vb. 3. *ittrM, guuMy quandOj ut 33f 38. Job. 4, 21. reXpoetqußmi 
Ht Lot. 6) 3. Num. 32, 23. DW.i — nfsn hi sunt iüi potenten^ 
fmi u longo inde tempore viri nomime^ celebrcB. Describuntur fa- 
mosi iUi antiqMi orbis tjranni. D«^/wm«, ttt Lat. nomen, *iiaA 
uMe wdidme^ heroe, Bed cum aliqua Tiolentiae et caediB nota, ut 
l^< ^2,»i3i 120, 4. 

fiw • VI "^ Ss"] Et omne ßgmentum cogitationam cordis ejue 
imiUum.maium* .^3C'» omne quod fingitur^ propr. de operibus fiett«- 
liksB, deUde de animo aignif. coneiUay machinationee ; 1 Chron. 
SB, 9. HO, 18. aS cor et nnimuSy uC in N. T. icrigt Kugdta et i^tog, 
>*) pyM aliud praeter malum, 01»n*S9, per omne vitae tempue^ 
ahrpf tt^v iffii^Vi Rom. 8^ 36. 

6. nin> cna^i Poenituit Jovam^ loquendi moduB anthropo- 
fathieuB, quia, quod homines facfere aolent, si eos operis facti 
poenitet, ut illud improbent et deieant, id DeuB fecit. 33^1^n!t1 
US^Sm et doluit apud «e, id. fecit, quod faciunt bomines, quum 
dolent propter quidquam, quod factum nollent. 

8. n^^ Noachue tamen\ ^ hie vim particulae oxceptivac habet. 
Al'1^ -— m:|Cd invenit gratiam apud Jovam ; vitae probae Signum. 



Jo9a Noacho däuvium futurum adnuntiai eique mandatj ui na»i* 
gütm exetruut^ 6| 9*- 22. Deecrilntur dUuvium magnum, quo 
Qmnia perUrunt ^ exceptie Noaeko ^'ueqme fmhiäia et ammtdiima^ 
gftae navigium Noaohi intrap^ant^ 7. tiaito düuvio Noaekue cum 
atMf uaoigio egreusuM Deo eacra facit, 8. Deue pangit foeduM cum 
Xoaekoy 9, 1-^17. Noackuw mala impreeafur Canaam et moräur^ 

9, 18— 29- 

Epigraphe hujus perlcopes, nh ninSin dVm haec ent fdetnria 
JNoachif conrenit.arguuiento, quae enim hoc Cap. legniitnr) omnia 



6e#ie«. Cap. 6, 9-^1^4 55 

«t nngula «{leeteot ad NoaekuM. Vid. not. %.A, Si 10 ^a. alk, 
tum nMudme in hao psriaopa »anifasta depreheodt indicia duoruo^ 
ex qiiilHia illa coagmaQtata stt, monamentorum, statuunt pleriqu^ 
reeeotiorum post Astruoium; altarnantem videUcet uoauaum Dei^ 
c^h'Sm et n)n^, usum^ frequentea earuDdem renim ropetitas oom* 
jaemorationea, et certag loquendi formulaS) quae alterutTuUloruai 
acriptomnn aint propriae, satis illud arguere, earundem notarum 
epe, qnae cujusque illonim linl, dUeerni potse arbitrantur. Sied 
quam , incertos illos duces tequentea , manuiuenta illa discernorp 
conarentnr (AsTRUc: Coujectures äur let memoirea origineaux de la 
Genese^ p. 47. Eichhorn in Repertor.ßtr bibl. u. morgenländ. Lii. 
P, V. p. 185. et Einl. in d. A. T. P. 11. p. 304. ed. 3. Gatterer*: 
Weligesch. in ihr. ganzen Umfange P. I. p, II. C. D. Ilogn: dÄ 
Urkunden de» traten Bucka v. Maa. etc. p. 31. Buttvann: ü6er d* 
3fyf&. 9. d. Sundfl. p. 6. ed. 2. ), in expediendo, quod sasceperont^ 
Kceracndi negotio minim quantum inter se disercpant. Saepe eniikk 
quae unua assignat monumcnto reteri ei, in quo nomen Elohtm . 
usarpatur, eadem alter tribuit alten monumenta, eujus anotor no- 
mine /«Aora uti seiet ji et contra. Est praeterca aliud, quod illaiii 
conjectnram suspectam facit. Aut enim Gencseoa scriptor Uta mo^ 
numenta invicem coagmcntavit, aut ex uCroque nonnuHa aelegit, 
Uoc 81 sumas 9 mirnni erit , cur non repetitiones et Ivavrcoqpttyete^ 
omiserit; illud yero, apparcbit in utroque monumento seonim sumtik 
narrario manca et hiulca , quod demönstranint Koeppen : die Bihel 
ein Werk d. götiL Vorsehung P. II. p. 4ö8. ed. 2. et Hassi;: JEnf- 
deckungen etc. P. IL p. 224. sqq. et 2^11. Nobis non est dnhiuid, 
auctorem, ut ejusdeai intra pauoorum verborum ambitum nominii 
repetitionem vitaret, nunc ovY^:^, nunc r.ln^ posuisse; e. e. ü, 211. 
7, I. et 16. Ncc aliam alternantis noiniaia w^riSiH et n\:)^ ratiimem 
in aiüs V. T. libris quis' quaerat, 

Cap: 6, 9. l^nSn:^ — nb Noaohua vir rectua ei integer ßtii in 
aetBtibua jiuia ^ i. e. inter aequales suos. ni^, aecuüim^ temporia 
longior orbis , denotat etiaia aeiuiemy generationmn (MenschenaU 
ter;; LXX. vertu nt yiveäv. De farmuU na*i|^nnn 0^«1^^^''^Ü$ 
Tid. ad 5, 2. ; de o^si; ad Ps. 15, SL 

11, Quod dicity corruptam eaae ierramy I. e. bomlaeH^ ^aMM 
Ueo Cqnia oninia ridet), sunt qui intelligant, eoü palam pcteaaaaa. 
Sed illud c^h'Sm «39S addttur, ad exaggerandatn ittoräm hominuia 
neqnttiam. Serrus enini^nt ailt Aben - Esra, qui praesente Domina, 
emni ajas metu exeussa, peccatttm perpetrat eoque rebellat, p^^aa^H 
loatisaiiDO habendua est. 

12« Sensus Versus anteced« r<;peti(nr; quae tat nsQiaaoXojla 
qoaedam Tetnstistimis scriptoribui haud infraquens. Idn^ — ^3} 
Quim C0rrufii emnia omro viam, auasi. Uomines^ qul ceteris omnibus 
aaünantibaa prae|tant valut nav i^o^V «ppoi^n^ur caro, Cf. J^i. 
146, 1». JpoL 3, 1. , 



'56 Genea^ Cap. 6, i3— 15. 

13. ^iSfeS «^ Yß -^destßtttg omni9 camü apuäms; L e. con- 
«tltut, ttt brevi honiines intereant. yp LXX. teatpo^ ^ nieliua yertitor 
%tkoq et 7r/p«ff. on^^ao ab »t, LXX. aw avt&f. V*»m "^ V^n^, 

?9rcf<tiit eo9 super terram. DM intcrdum est i. q. hv^ 1 Reg. 9, 25. 
8. ()7, 2.) coli. 39, 17. Alii vertunt: au/eram eo8 e terra^ ut dm 
"tit i. q. nMO 49, 25. 2 Reg. 23, 35. coli. Vs. 7. et 7, 23. LXX^' 
'ftai %7jv yr[v* Recte Onkelos: una cum terra; ita tm infra 37, 2, 
Vel : perditunis sum eos, videlicet terram i. e. per metonjiÄ. incolas 
terrae, ut Y^Mn-n« sit explanatiTum. - 

14. ^tbk — nttf^J Fac tibi arcam arlorum s. Ugnorum^ e lignis^ 
JGopher. Voe. n^n , 'quod etiam Exod. 2, 3. 5r legitur de juncea 
jKscclla, pico et bitumine illita, LXX. recte reddunt xißofioVy cum 
Tpco. coQsona Aethiop. et Arab. etiam arcam signent. Josephu» 
Antiqq. 1, 3, 2. voce Xm^val^ utitur , quod item arcam iudicat , hio 
Tevo, re ipsa flagitante, navigiigenus absque remis et velis, arcao 
jn medum constructum textumquc, undc nonnuUi vetcrum n^n 
napem interpretantnr. Ceterum aiii populi quoque inter alias anti- 
.^uae {amae reliquias de eo, qui e diluvio evascrat, et illud serva- 
runt, eum h XuQva^i, salutem iQvenisRe. De ^5ii-^:ftj interpretes 
Tariare non est mirum » quum isii nee in Cod. Hebr. recurrat, neo 
in dialcctis cognatis exstet. Sed duae sunt potisstmum sententiae, 
reliquis Terisimiliores. Altera Is. VoüSii in DIss. de' LXX interpp. 
Cap. 12., *)SJl esse i, q. *i&b, quod picem et re$inam denotat, ut 
.igitur ariores resiniferae indicentur, qualcs sunt pinus, abies, ce« 
drus pinaster, picea et sapin us, quarum arborum matcria fabricandia 
Bavibus aptissima fucrlt. Altera Nie. Fulleui ( in Miscellann. SS. 
Lib. IV, cap. 5.), EucHARTi in Phaleg.L. L c. 4. p. 25. Celsii 
in Kerobot, P. I. p. 328. et Hassii in Entdeckungen P. II. p. 78. 
Quorum sententiam, ^sii esse cupressum^ s. ci/parisaum^ commen- 
dat et nominis similitudo (xvnag et fOipeg^ et illud quod aptissima 
est cnpressus ad naves eonficiendas ; tum circa Babylontam , ubi 
'primae gencris human! sedes fuere, et potissinium in Adiabene, in- 
'gens fuit cupressorum copia, undc Alexander integram clasiem 
aedificavit, teste Arriano de expedit, Alex, ßL L. Vil. p. 161. ed. 
Steph. LXX. ^vXa TiiQayoivaif %m^ quadrata, Videntur Ugna 

:MeNS \u qoadrum %urata tntelicxisse. Discedit Vulgatus, qui ligna 
.kl0Pigafa posuit, quia. nsJi per jt^etathesin literarum "^.et *) id. sit 
i4- *n^^ dedulatumy seu runcina laevigatum. Verba rO/},i7 -t- o^a^D 
«Uieno^j vei^t. mßmiUn^cuUu in ßrea fades. £y*2p sunt haöitacula di" 
-9«ia^'4UAinadau>duji^.i^ciunt coliUmbis, ijA.quac claudcnda <?ra^nt ani* 
tealia. n8'22 — i^i^^i eamgue'^ intus et foris pice oödue» *}^.3 con- 

Tcnit Arab. A=^ j p^^^i ^u* ptctintur taavcs. 



15. Loftgitudo arcae 300, latttudo 50 et altitmTo SOcubttd- 
runl definitur. Non suflrcere potuisse aream ita, constroetaiii p«ta« 
bant interpretes. .Sed quum mensurae pro diT^sitate regmum at 



Genes^ Cop, 6, 16 — 19, 7,1.2. 57 

* 

tvmponun ▼«rientiir, Taoiie imit dUquiutione« de'illis dimensioni- 
'tat. €1 Vater in CommeBtar. p. 73. 

16. ini pleriquc, pracscrtim Hcbr. Interpp. feuBstram inter- 
pretentur; propr. locum, quo lumcn ingreditur, hoc potissiipuia 
ai^mento fiilti qnod Q^.insc meridiem^ i. e. lucem meridianam do- 
Botat (coIL Chald. "^In^c lucidum )\ tum et quod infra 8, 6. Noachog 
dicitar aperuisse ']t^n * riH fenentram arcae , quam fecerat. Unde 
tarnen mtnime secpiitur, nn^ id. esse, quod il^n. Opposüit vero 
huic interpretationi merito A. Schulten» ( in Specim. Oöiet^aU, ta 
V. T.), inic nusquam pro /«wcÄfra legi, et absurdum esse, sumere. 
anicam tantum fenesCram in tantae molis aedificto fuisse, uniua 
tantum cubiti altltudine; verba enim, na^^n htsh-^n ad culitum 
ferficiet illad^ ad in^ referenda sunt, quod ut Nomi fi&min. traeta- 
tar. Praefercnda omnino est Schulteniiii sententia, nomine ^n'S 
UcUm arcae notari , idque deycxum , quo imber facile dUaberetur. 

coU. AtA r%^ doraum ^ quod dein ad gibbosas et elatas partetf, 

teefa etiam aliaque dcvexa stgnificanda transfertur. Unde Ü. 1. it^ 
tiansfert : 1 tectum ( devexum ) facie» ärcae üludque ad cubitum 
perfeies $upeme. Cf. 8, 13., ubi legitur: HODtj-nNni '>D»i ef 
NoaclmM i€cium aperuit^ et vidit terram exsicdaiam lessa ; non 
bgitar eum e fenestra circumspexisse. In hone seosam rertisse Yir 
dentur LXX. iniavvayiap noit^sig fifv TußotTOV, colUgeni^ i. e. 
contniheoa aupeme /acte« arcam, nu^V,^ — Q-I'^H^ Jfi/Mf^a^ a««- 
eundana et tertiana fades sc. navem ; i. e. tre9 oonstrües contigna* 
tionea, in qnas aBimalia et yictua ad ea sustentanda distribuenda 
«rant. P^.^.nP in/eriora se. tabulata, quod etiam apud D^tt;S^q QsiDU^ 
aoppleri debet. LXX. xaxa/a^ce, ^(u^orpoe nal r^toj^oqpa. 

17. y*y^Jl — ''i.^.l ^äm eece ego venire /aciens^ adducturua 
.ftum, düuvium^ aqua»; s. ante o^jo rcpctend. est S12Q sine n arti-* 

culi, qui nomini rcgcnti praeniitti non solct, ut sit: dÜuvium^ dHui* 
viumf inquam, aquanim. Dens exitii'genua causamque praecepti 
de arca facienda Noacho aperit. 

18. t|^« — ^nfcRdl P^ff^om foedu9 m^tm teeum^' tibi hoD 
proasitto. Vqx n^'^^ (*"<?% dieeecuit^ ob di$$eotwnem MAnmlium in 
pangendia foederibua usitatum, ef. IS, 10.) de honünibo» quinlibet 
pactionea matuaa signif. ; de Deo aaepa aut sponsionea aiiC legea 
noCaC. U* 1* ast nera sponeio. 

19. Vto .t)<»3tt/ Bina de ommiut, de lingulis minialibus ain« 
gnla ptiria. Af^y ^f*C|n^ vioificee ac. iUa.racwm; «t ea viva tecam 
aerrea. 

• • 

Cap. 7« 1.. T\jh nin^ *^t?K»i Disitque Jova Noachoy ao. immi- 
.nanta dtlnTlo«. .«^uo tempore effluxerant J20 aani; -rxd. 6, 3. 

2. tAddit Jova uaTUn praecaptutt de animalibus 'Atindii, 
qoaa hawlnihtta «M^ri^aunt naui^ ftmtefc bina Itta (0, 19.} tanüii« 



58 Genes, Cop> 7, a — i4; 



IMM«) <«- Sb» Ex omni bMtia munda 9um0 Hü wpiem Mtpiem^ 
i. e. septena , virum et uxorem €ju$ , i. e. inarem et femiaam. Alii 
MBpiem paria , i.e. quatuordeoim ex unaquaque animalium mundo- 
rum gpecie intclligi putant. Verum solent Uebraci per Toces repe- 
'titas cujuscunque generis non duplicare rem, sed distrlbuere eundcm 
numerum expressum singulis specicbus, ut iufra Vg. 9. 32, 16« 
Plura vid. in Da>zii Interpr. Hebr. CkM. p. 2. 3. edit. Tjnip. 
Septena igitur iogressa sunt, i. e. vel tria paria, tres mares., trca 
feminae, et unus mas, aut una femina; rel unum tantummodo par, 
quinque superadditis , sine respectu ad sexum, quae ad victum fa* 
cerent et victimam , eui mares magis erant apti. In capiendis ani- 
malibus mundia jubet servare numorum septenarium , ut sacrum et 
mjstioum. Sie Vs. 4. et Num. 23, 1. Ex animalibus immundis, 
^oachus jubetiir in arcam recipere O'^ZJÜ bina^ marcm et feniinam, 
ut diserte additur. Ceterum innuere rpluisse Tidetur, qui haec 
"flcripsit, discrimen intcr animalia munda et immunda, quod postea 
lege Mos. sanoi^m est, fuisse Jam in orbe primo servatum. 

3« Pott D't&TE^n Cod. Samar. addit n'>ht9n. Sie et LXX. et 
Sjrus. Verum non opus est hoe additaroento, quum sponte quisque 
intelligat, necesse fuisse, ut utriusque generis aves servarentur. 

4. TWji^ — ^3^ Qtda «(/, i.e. poet dies mdhue eeptem, Vsignif. 
poBt^ tt 2Sam. 13,23. Jer. 22, 4. Numerum quadragenartum ih 
V. et N. T. saepe pro indefinite poni , constat ; ef. not. Exech, 4, 6. 
04p^n " Sd omne quod subaistit, Minus recte LXX. dvdaxuifjia cum 
respectu ad rad. D^p. 

9. O^^tt^ ^'^.iP Duo duo i. e. bina, singula paria ^ non duo 
pariay rid. ad Vs. 2. 

lli ^^^n rs/'ina Menge secundo, Ante exitum ex Aegjpto 
Israelitae ailnum incipicbant ab Octobri rocnse, qui postea Tisrt to-- 
cabatur; ciij. initium in 22. Sept. incidcbat. Secundus mensis f^it 
'Marohesvan^ cuj. primus dies nobis est 21. Octobr. Igitur die^ 17. 
mensis Uebr. secundi erit 6. Novemb. Hoc vero anni tempore circa 
Virgiliarum occasum , in Oriente copiosi imbres dccidere solent« 
Tir;i' — ^1^3^. omnee ubyn9i magm fonteu prorüperunt^ i. e. Ocea- 
itus per coiitinuos imbres intumuit et magnam terrae partem inun- - 
«iaTit; aeeedebat aquarum sub terra latentium proruptto. DinFi 
{vid. 'J, 2«) h. 1. n^n ntare magnum i. cOceanuft. D*!»^n n2fe*iK 
%nPfiq et feneetrae coeli patuerunt^ i. e. nubes imraebsam aquanmi ' 
.Tim efAkderOBt. nÄ*iM fenmtrne^ LXX. xaxa^^Rxra«. 

13. DS9a Pronem. significatione, hoe ipto ifi«, ef. Vt. 11. 

14. »l^S — «iIVH-Sd'» Et omm$ volucris pro npecie s»a, 
^ttinSe Mvieuiay omnia ala. iPiures Interpp. putant c)isr esse avea 
maximas^ niaac medioeres et *|^d minimas. Alii putant, i^39 *)1S^, 
pro quo hit per eUipain solum <^39 pOBitam est, in4iei(t« imeetne* 

.Qw4 «utjiiii h* L onmes « ^tbna Ueliram uti.BObB« ad area aigiiUw 



Genes, Cap. 7, i4 — a5. 8, i. 2. 59 

caiidas, Toeett efMKervantor, causa vid^tur nidU dia esse , aisi ut 
indtcctiir, enjiitcttnque generis TOluorea in arcam reeeptat Mse, 
LXX. nSp OQvecf nsreivov uava yhoq avvoS» 

16. IIM nln^ *^Äo*ii Quo facto Jova ipse foroi oecluBÜ. 
Qood necease fuit , quoniam Noachus extrinsecus januas bitumine 
ebducere non potuit. iTva po'it eum^ i. e. postquam Noachus ar- 
cam ingressus'est. Qui Viror. Doct. de usu rerbb« D^n^M et Min^^ in 
bis Vsa. aententias scirc cupiat, adeat Scholia. 

19. Qoiun Vs. 18. dixisset: et invaluerunt aquae^ et crevenmi 
valde euper terramy nuQO repetit cuia exaggeratione Y**.t*l — Olin^** 
et aquae wvahierunt valde^ maxime^ euper terranu iHebraei crebri 
^aidem aant repetitionibus sine emphaai ; yeruai h, ). non posaumua 
non in yerbia cognoscere gradationem , quum iiadeai fere Tocibua 
Tcpetitii Tehemens ac subitum aquarum exprimatar incrementum ; 
I) crescant aquae^ ut arca ab humo elevetwr; 2) ita augentur, nt 
jam Ubeie quaquaversum moveatujr; 3) ipsi teguntur. montea« 
o^mfn — ^^^W ^^ f^c^* *>n^ omnee montee alti^ qui orant eu6 tote 
coelo; u e. ita inraluerunt aquae ilio dihivio, ut ilUs aUMsimi quiqua 
inbntes operti fuerint, quaqua patet erbis t^rarum. Undc patet, 
generale deacribi diluvium. Estque fama de ingenti dilurio, quo 
prisei orbb impia progenies dcieta esset , paueis piis aeryalis, ii^ter 
plerasqne gentes servata. Cf. Joseph. Antiqq, I, 3, 6. Euhebius 
Ptüep. Evang. IX, 12. Ovid. Metam. 1, 270. Buttmann : ä5. d, Myth. 
V. ä, SSndfl, p. 21. et libr. nostr. d, a. u. n. Morgetd, P. L p. 22. 

23. QuaeVs. 21. 22. de omnium animantinm interit« dicia 
erant, h. Vs. non tarn niutatis verbis repeti, quam potius exaggcrari 
Tidentur, nt Vs. 19. Nam quum Vs. 21. 22. dixisset, exspirasse 
^^V.^) ^ moTtua esse (^no) omnia, quae yitaiem spiritum du- 
eereiat in teixa , mori autem quia ita po^set , nt posteroa et sut me- 
moiiam reUnquat ; nunc Verbo no»vusus, signilicat, ita plane ab- 
snmtam eaae iropiom prioris orbis progeniem , ut nullae ej. reliqaiae 
anpentites mansissent; Dnp*»n ~ Sd " hm nmn Delevitque Jora s. di«- 
lorinm omne quod eubaisteret^ existeret. In libris noonuUis pro 
ncn legitur n^a»!, Niph. (pro nt3.>i), delelum eUj uti mpx sequitur 
«nisan. Ita nn ante Dsip*«.") foret nota Nominat.« ut 4« 8* Sed in li- 
bris emendatioribus est n&i|l , cum Mem raphato. 

Cap. 8, 1. n^ — "^^^,^1 Recordatue est Deue Noachi; ita se 
crga Noachnm gessit y nt^ qui amici periciitantis recordatur , ei 
opitnlatua est. m^i o^n'SM n3tj»n/ecfY Deue trttneire ventum^ ut 
partim exsiecarentnr aquae,' partim in Oceanum xepeilerentur. 

2. C^t^n — ^*^^,^^.l £^ clauei sunt fontee ahyeei et cata^ 
racfae coeliy\ e. obstrucii sunt Oceani fontes, nee inibres ampiiua 
de coelo oadebant. LXX. inB7taXv(pd'riaav , legentea fortassb ^39 » 
a-aDc tejnt. 



60 Geneu. Cap, 8, 3 — ii. 

3. Y*JH7 "^ nM^y Redieruta aguae e terrm so, io prUtinuai 
looum. 2lu^i s|lSn eutido et recedendo^ i. e. eontinuo diiBQluebant» 
llSn gi in Infinit, alio verbo adponitur, coniinuatignem dcnotat, uft 
1 Sam. 6, 12. Cf. Gesemi Lehrgeb. p. 779. DI'» — i'^on»^ et de^ 
fecerunt atfuae a fine 150 dierum^ 'exactis tot diebus. Totidem 
diebtts aqnae partim crcverunt,- partim auctae mansenint. 

4« •"i^'ü^ ^^-^1 Requievitque arca^ i. e. substitit loco firma 
terrae. Menae geptimoy fic^anni, non diluvii. Pro i^y-nvntt;3 
decimo steptimo die LXX. habent ißdofi}] xul elttadi, quasi n^^V^ 
n«»*ittn3; legissent, aiit legendum censulsscnt. tsn'^M *»*in hv in tnon" 
üdui Araratiois^ i. e. in uno eorum. Hos montes in Armenia sitos 
esse , omnes fere Interprr. consentiunt. Est etiamnum hodie regio 
in Armenia , quam incoiUe Ararat vocant , sub 63^' long. 39^^ iat. 
Mona quidem ipse, in quo subsidetit navis, ccrto non potest ^ciiniri^ 
sed tarnen. Terisimile est, illum in ea quaercndum regione, ubi hodie 
Maci$ invenitur, mons 12 milliaribus Gallicis ab-urbe Eriyan ad 
Orient, sitns, aeternis niyibus tectus , et a Persis €ouh Nouk^ i. e« 
«lOfis Noachi dictus. In ejus cacumfne navcm Noachi adhuc incor- 
Tuptam extare, eredunt etiamnum Muhammedani; rid. Cuardin 
Voyagee, T. II. p. 188. cd. Paris. 1811. Fortasse eundem montcm 
intelligit Nicol. Damäseenus apud Joseph. Ant. I, 3, 6. Ceterum. 
€f. da9 a. V. n. MorgenL P. L p. 28. sqq. et äie hihL Alterthumnk, 
T. I. P. I. p. 253. sqq. 

7. 2ltt;n Ml:£*« M2f»n Exivit exiendo et redeundo, i. e. aTolabajt 
et rerolabat. Constructio yerbi üniti cum duplioi Infiiiitivo indicat 
-duratLonem et iterationem aetionis; rid. Gesemi Lehrgeö. p. 779. 
LXX. xcd i^X^diV OVK ävB(TtQe\ps'p, qnod V'ulg. sequitur. Syras: 
-et €greB8UH est egredlendo ei non redüt. Hino lurta est inter criticos 
quaestio, Hebraeine Itbrarii negationem detraxerint, an addiderint 
Graeei^ Skniiis constructio est 1 Sam. 6, 12. 2 Sam. 3, 16. LXX. 
legisse existimant 2lt&; MlSn, et non reversus est, ut Fut.'pro 
•Praet. sumatur. Sensus igitur est, corrnm scmel cgressum. dum ex*- 
4uccabantur terrae, saepius redirssc, dcnuoque exiisse. 

8. ncTHn — nW^i Emisit etiam columham a se, ut viderety 

TT -IT ■ - 1- '.,' 

an terra aquis esset desiccata. Quum e^x corvi volatu , qui cadavc- 
libus insistere potuit, et humidis etiam gaudet^Iocis , quo in statu 
terra esset, satis cognoscere nequirct Noachus, ex columbae, quab 
nonnisi siccis insidet locis, reditu cognorit, tcrjas a<}huc aquis esse 
'öbtectas. 

10. Snj5 Et exspectavity 3 Fut. Hiphil verbi S^n (ut iilficfi 
14, 16. 2itt/»i), quod vcro hie i. q. Sn;, ut et alia yerba na et ^v 
signiiicationes inter se permutant (e. c. n^its et 219^ « Vji*\ et V*^^! 
n«J3 et "^a^ "). Ita et Thron. 3. 26. S^n*»T ut exspectet. 

11. y^jj — ^^.^! Venit autem oolumba ad eum tempore 
dfesperiino , oleae foliuni vtride in rostro tenens. Voc. ffyA vulgo 



Genes, Cap. 8, ii — 22. ßj 

(ieeerptum, rertunt, tc! tubitantire /o/tami ; qnura tarnen r\\)> foUum 
proxime praecesscrit. Confcrend. est «iSo c>Arab. cJpVJo «ovtf«, 

receia, ita vt t)*io nM-nS>: sit oleae folium recens ^ i. c. viride. 
Ölet semper rirct, et sub aquis etiam viridis conseiratur. Plio, 
H.N. 13, 25. 

12. ^^nj!»n Fut. Nipb. vcrbi Vn;, q, d. m exspectatione deti* 
neri^^ h. L £. q. txspectavity ut Latine praeaiolari voce passiv» est, 
quam noa sit signiticatione. 

13. njtt/ — ^n^5 Fwif sexcenteaimo prhno anno sc, ni «»ÄnS 
vitac Noae, ut 7, 11. Jlu/H'ia Primo sc. mense, ex sequ. repetend.» 
''n^.^ «»^j i. e. primo sc. die. Verbis v^Nn bi?o D'»}3n ^Dln €jv 
ucäatme sunt aguae a terroj et postreniis Versus, nit5'iH:j -»iö simn 
txnecaiae nunt facie»j innui tantum vidctur, loca oitinia eminen- 
tiora fQtne siccaia. LXX. baud male HiXiitB xo SJwp «ttö tt^ü- 

19. Dn^tnhatt^s^ Per cognationeg euas , i. e. per sua genera 
i- ipecies. 

20. Com dicit Noaelium holobausta obeulisse ex omniiui pe-> 
earibus et volucribus mundis , videtur quatnor tantum animantium 
nundoniiD geaera intelligere, quae e Lege ofiferri possent «acrificio, 
boves, oves> sub quibus bircos .et capras complectere , ex aribai 
coliimbae et tartarae. Lev. 1, 2. 10. 14. 

21- nri^3?5 — ^ n*w Ae odoratue est Jova odorem ^uietie^ 
1. e. suavitatis. Innuit, accepta et grata fuisse Noabbi sacrificia Deo. 
All! nln^a explicandum putant ex phrasi nvn n^an , yuivscere fa-^ 
cerevram^ placare. Ezech. 24, 13., nt nh'«:3 fXt flacamen ^ Vfctima 
piaealaris. 1aS-*5K nln^ lcK»i Dixit jehota ad cor euum^ i. e. 
constitait apud se. Apud Hebr., ut ap. Graee. poetas, animm s. cor 
addtto Suff, saepe pro mero Pronom. usurpatur. LXX. %ai htxb 
Ki^iog o i^£og iiavori&üq, Sunt, qui SuflUx. ia^ ad Noackum referant^ 
tt Sh pro Sv_ eapiant, ut senius sit: locutue est ad cor Noackij i. e. 
eum lolatus est, ut 34, 3. Jes. 40, 2; Aliis IsS-Sm siinpltciter va* 
let: ad eum. ne^Mn-nD^ h^ Non addam maledicere ultra terrae^ 
diluvio eam perdendo, D^Mn *)^3Va propter hominem^ Öivi ra H^fa 
wp av&Qw^(oi^. ^'*yfsp — "^i Qnia ßgmentum cordis ejnSj quid- 
quid molitur, vuUum est inde n puerUia; itaque novis quotidie opus 
foTetdUuviis s.plagis generalibus ad eos perdeddos, quam porpetua 
^ eemin et innata maKgoitas. 

22. iVn, hyems. LXX. laq, ut Ps. 74, 17. Zach. 14,8., 
Ibrsan pro climlitis Aegjptii ratione; qui enim nobiä meiiscs byema- 
tes ii Aegjptiis vemales. Quia diluvio omnes naturalium rerum vi- 
cissitodines crant interniptae, ideo promittit Jova, eas deinoeps 
solilo loevm habituras esse. 



02 Geriet. Cap. g, i — 6. 

€ap. 0, 1. Repetontur rerba benediotionit I, 28, , quod de 
integro esiet reparandus orbis. 

2. yjHn — DDK'^lo Timor, terrorque vestfi Bit »uper cuncta 
ättimalia terrae. ( Quibus dominamur , ea noi timent, y Bis verbia 
Deui Noacho, tanquam secundo Adaino, imperium in auimalia dat. 
Simul autem lege« quasdam praeacribit Deus Noacho filiisque , qui« 
bu8 tnunid politiatn retinerent, cujus defec^u prior ille mundus in 
deteriuB ruisse vidcbatar. Sba pro Sb-Ss?, super omnia^ ^P^, 
rtdHn ^Jb*in guae movet terra: huic aninialia producenti tribuituf 
yerb. bo*)» quasi ea motitet et.gradiri faciat. 

3. i£ft|*l *^S Omney quod sese movet, sensu generali; M4n y^H 
^n quod e$i vivum, qüod super terram sese motitat* Sb — P"il*' 
Tanquam kerham virentem dedi vobie omma, sc. animantia, et qui- 
dem praeter berbas et fructus. Cf. 1, 29. 

4. iiVdHn — ^M Modo ne camtm cum ejuu anima eanguin» 
ejuB comeJatiS. Ut intelligatur, quid caro cum ejus anima esset, 
additur ic^. Lexjiianifesta est Deut. 12,23. Ct Joseph. Ant. l^ 
3, 8. Videtur ntrumque includi, ne aut membrum ex animante 
adbuc Tiva palpitans, aut etiam sanguis adhue palpitans edatnr. 
lllud in deliciis est hodienum Habessinis. Cf. d. a, u* n. Morgenl» 
I, p. 39. 309. Uoe interdicto feritas hoyninum impeditnr, qunm 
unmanitaa erga bestias sit veluti tiroeinium sceiestioria crudeütatis. 

5« tt/S'iM — 7IM1 Sanguinem vestrum animarum videlicet ve* 
etrarum quaerahi; ulciscar, vindicabo. 'uh^ h. i. non solum signif. 
quaestionem , quae a Judice instituitur, sed et poenam quae dam-> 
natis infligitur, ut 42, 22. coli. Ps. 9, 13. DD^nu/fiqS non est Datir. 
commodi : animabue vegtrie , i. e. in commodum vitae vestrae ; sed 
pracstat S exponere possessive, ut prbpr. sit: qui ad aninias vestras, 
vitam vestr., pertinet; s. vitae veetrae. 2 Reg. 5,9. Cf. Gebenii 
Lehrgeb, p. 673. Jam specialiter addit: 9^tt;*1n^l -^ *t»» a manu 
omnie beetiae requiram eum sanguinem. r:*^n*S3 *i^c i. q. •i;n~S5t). 
LXX. 9rc«t'T0>v tZv ^fjo/oir, Vulg. cunctarum bestiarum, Legislator 
a sanguine animalium progreditur ad sangu. hominis. Quum vero 
ipsa animalia, rationc carentia, propter violatos hominea occidantur 
£xod. 21 , 28. 9 multo magis homo pocnas daturus est , si aaedem 
humanam perpctrarit. D^^*'! — '^V^} ^t, quando magis, de manu 
hominis^ de manu^ inquam, viri /ratri» ejus requiram atämam 
hominii^, i. e. eujusque sanguinem de eo, qui illum interfecerit, 
repetam. i^hm tsJ^N unus alter, ut 26, 31. Verba i^jih tt^'^M n^D 
continent repetitionem verbb. D^^«^ *i-^e emphaticam, quae digito 
monstret conjunctionem hominum fratcrnam. V^crba n^nM tt;^M appo- 
iitionem efficiunt, prius autcm verbum rcdundat, ut Lev. 21, 9. 

6. ^fi^l — ^trii Effundentem sanguinem humanam quod at- 
ftinet, ^UM sanguis per hominem, vicissim, ejffundatur. i^^d est 
Noniinat. absol. Quod Versu anteced. de utrisque, et bestils et bo- 



Genes. Cap. 9, 6-— 17, 63 

■ 

mioibos dixertt, iiQiic de bomicidu {»uniendo repetit, ob majorein 
hcNniniB dignitatem. B'iMS nonDulli Tert Mi homine , quad ad ma- 
jorem empbasin additum putant, tu ipso homine , si quis ipsius san- 
guinem faderit ; alii : in homimbu9^ 8. inier homines^ eoram homini- 
bua. Verum ita textui infertur aliquid ei alienum. Ncque permittunt 
aeeentoB iatam interpretationem ; nam CjNa cum sequ. est jungen- 
dorn, qnum praecedat distinctiyus major, Zakeph-katon tw D*iMrj 
impositus. a signif. instrumentum , pro per^ h. •.: qui homincm 
oceiderit, eum vicissim per hominem occidiToIo, et capite plecd 
lege talionif. D^Nn-^d Quia Dem hominem ad imaginem euam 
fttni; 1, 27. Qui igitur Dei imaginem vtolavit, ipsum Deum, ilUui 
auctorem, petit. 

7, n^'^^ 4*^9 dpimi Et vosy ■• to$ igiiur erescife et augemini, 
q. d. Tidetia me liac prohibidone relle consulere bominum propa- 
gationu 

9. D^MH — KH^ Et ego eccef gtahiUo foedu» meum vohis-^ 

CHit. Sequitur tarnen raera promissio de terra perpetuo contervanda. 

Obcerraadam igitur, n^^a sumi de immutabiUY^tx de quacunque re 

»faiuid; Jer. 33, 20. Nom. n*«')^ usurpatur etiam pro cejrto pro- 

misto, etat mutuum non sit £x. 34. 10. Unde n'»*)^ nl'^a »$car0 

•. ferire foedu* absolute et citra legem aut coaditionem ab alter« 

parte praeatandam signif., promittere, vid. 2 Chron. 7, 18» 

10. lü avikue , in pecudifnt» , rel. , i. e. ex genere atium ete« 
Quum animalia poenai irrogatas partieiperent, aequum Tidebatur^ 
ut benefieii promissio ad iUa quoque extendatur. n^nn "«h^cH Sbo 
Ex omniSue exeuntibue arcä^ pro na ms nx:c^ 'viiH Sbo ex omni^ 
dvs, quae egreeta Munt ex arcu. Particip. Benoni pro Praeter. Cf. 
Gesehii Lehrgeb, p. 792. Y"?.^! ^.1 ^^^ Cum^ s^ ex omni^ in«' 
quam, ammante terrae. \ ad declarationem pertinet, q. d, **\\'ary 
"tbatS volo dicere^ ut Vs. 5. 

11. Repetit ferc eadem verba ex Vs. 9. 03 p« — ''^.^^V» P*^"^" 
«pieuitatis causa, quia Vs. 10. plura inseruisset; q« d. stabiliam^ 
iaquam, vobiscum foedus meum de co, quod non talis unquam fu" 
tnra ait aquarum illuvies, ut unLversam terram submergat. 

13. )3^a — nH Arcum meum^ posui in nube. Indern suun^ 
voeat Dens, vel quod quaecunque in nubibus sunt, videntur esse ift 
Dei aede, quum Deus in nubibus tabernaeulum suum eonstituere 
dieitnr Ps. 18, 2., Tel quod Deus auctor est iridis. Non est, ut dis*- 
^«iramiia, num ex mente seriptoris iris jam ante diluvluni, an nuno 
primum apparuerit. Nibil obstat, quo minus putarit aoster, rem, 
4|iiae jaai erat , naturalem scilicet , a Deo assumtam esse in signum 
an« foederis. Momerus quoque iridem JoFts peculiari voluntati tri«* 
bnit, eaque varia praesagiri Yult, e. c. II. 17, ^47. €£• d. a. u, n» 
MorgenL I. p. 43. 

17. Hie Vs. elausulam facit et aummam omniom quae inde 
« Vs. 8. de foedere Dei cum Noacho dicta aont. Alü putaat Deua 



64 Genes. Cap.^^ 18 — a6, 

in re praeaenti irid«m in eo^o eollocatse et adjeeisse: on tibi 
tignum, de quo eram loquötua I 

18. Progreditur nunc auctor ad progeniem filiorum Noacliu 
Antea yero comniemorat, qua occaslone Noachus Canaanem , Chaml 
filiuni) diris dcvoverit; siniul docet, cui vitae iniitituto Noachus se 
post diluvium addixerit. Quartum commemorat iilios Noachi (tet 
jam 5, 32. 6, 10. 7, 13.) ^- 1*9 ut scianius nonjilios ex arca egrcs- 
tos fuisse, quam hos ipsos tres, qui ingressi fuerant. ]V:d — cm 
Cham vero est paier Canaanis. Quod hie die! necesse fait, quia 
luox dirae memorandac erant , quae alioqui intelligi non potuisscnt. 
Omnino ex veteri memoria diligenter recenscntur, quae Cananaeo- 
rum gcntem apud Israelitas in contemtum adducerc possent. 

19. yyi^ — ^\^Jr.^ ^* ob iüia dispersa est tota terra ^^ v e. 
tpanim frequentata. Terra dispersa dicitur, quia homines sese per 
eam dispenerunt; ut 10, 5. pMl^l^ — n^Hü ab Ulis divisae sunt 
itisulae gentium^ i. c. disperserunt se homines per orbis terraruui 
regiones. Simile est illud Jon. 1, 4. et navis cogitabat frangL 

20. ncnnn tt^M Vir terrae^ i. e. asricola. ut Exod. 15, 2* 
i)ir belli, bnd S^is»i Sn»i Et coepii Noachus fit planlavit vineantj 
i. e, plantavit vineas; ex Uebraismo, quo duo Praeterita aut Futura 
adhibentur, quorum posterius est Infinitivi loco. Vites haud dubie 
in illa regione sponte crescebant ; Noachus vero eas nobiliores red> 
dere vinumque ex uvis exprimere cocpit, adcoque vini inventor 
factus est. Aegyptli et plurimae ai^tiquae gentes id Isidi et Osiridi 
tribuunt» 

24. ttt||n 12a h. I. ßUus natu minor (non tntmmtt«); nam 
qninque aliis locis Chamus seniper secundo loco ponitur; 5^ 32« 
«, 10. 7, 13. 9, 6. 10, 1. Cf. infra 27^ 15-. 29, 18. ISam. 
17, 13. 14. * 

45. i^InS — *'2S?! Sit servus servorum fratribus suis^ i. c. 
TÜissima Servitute pressus et fratribus suis addictus sit FratreB 
«utem pro eorum posteris positi sunt. Filii nomen pro patre poni->' 
tur, quod dirae in Ulium pronunciatae otiam in patrem redundant. 
Ceterum ex hac antiqua fama de Canaanc^ ab avo exseorato, repe« 
tebantur causae inimicitiarum , quae Uebraeis cum Cananaeis fue-« 
runt) ut appareret, Ucbraeos, Semi posteros , jure suo potitos essQ > 
Cananiticae terrae« 

26. ü^ — ri^'^S Benedietus sit Jtwa , Deus Semi. Se1ent\ 
homines Deo benedicere^ qnando benefieio aliquo ab eo adfeeti sunt; 
^14) 19. 20. Verum etiam gratulationis formula est, quae hue 
redit : est quod gratias agamus Deo , propter ingentia , quae in tc^, 
o Seme, coUaturus est benefleia. €f. £x. 18^ MO. 2Sam. 18, 28. 
\ioS — ^Ti^\ Eritque Canaan servus Os , sc. Semi posteris. Nan& 
DV) et nfit! ^^^ Bolum patrea^ aed potissimum eorum posteros indi- 
caiit. De 1&^ eoUect. semper uiuipato, ef. Ges£nii Lehrgeb. p. 221. 



V 



Genes, Cap. g, 37. 10« i. 65 

27. na;S 6>"1^m M,; l>ämMJ}eue Jepheto (26,22«), it. 

Ucuwiy habitaiionem\ '■. däatatitmem/aciai^Japkeio^ i. t« »mpiiwi^ 

mam regioneni ei colendam Urgiatur. Haee est -«ccoiiinodatisBiiii^ 

Verbi nna significatio , in Aram. dial. . usitatior« DÜL/nlutivs^ 

6 6eo$ xtp ^Taqtid' te. xaroij(i|(7»r. AHt rjs^ referunt ad rad. ns^ 

falchrum esM, et vert.: Condecoret Jova iermiaoM Japhet; quoa 

nofl admittunt rationes grammaticae. Pltira rid. in ScholL et io 

FiLLERi MUceü, SS, L. II. c. 4. Verborum «qq. ow-^Vnijj ]^p\\ 

duplex potest sensus esse , pro Nominativo , qui siibauditur*. Alu 

toloot repcti nom. D^n^M , hoe sensu : habiiabit DeUt in teniorÜB 

SemL Sed recte alti monent, cum Vs. anteced. totus ad Semum 

pertineat, hoc toto Japhetuni respici Terisiniilc esse ; deinde si ultima 

Terba: et huie quoque iervu» erit Canaan^ ad Japhetum rcfecantur,* 

qaae' proxime antecedunt, kabitabit in tentorUi Semt^ ad oundcm 

teferri necesse esse. Quare non dubium, esse nom. Japhe'ti hie re^ 

petendum, vt sensus sit, Deum aliquando Japbeti Hnes ita prolatu'^ 

mm, ttt habitet etiam in sedibus Semitarum. Quod Cbaldaens inter-* 

pres, Jonathan, eo referfc, quod et Japhetitae aliquando' Jo?ae reii» 

gioaaa amplexuri Semitis, s. Judacis, sese jungant« * 



V« 

Genealogia fiUorwm Noachi^ et terrarum mter ejus poiteroii di-^ 

vme, SubjungUur narratio de etructura turris Babylbnicae^ ter* 

monum perturbmtione et hominum per terrau dispereion'e.' 

/ Cap.. 10— 11, 0. 

Cap. lO, ]. Hoe Caput geographiam Coilttnet ftntiquissimam, 
genea^giae inteztam, pro Uebr. omniumque Orient, populorum 
more, qo^ a pueritia gcnealogiis metüoria tenendis adsuet), in chro4 
Hologia et geographia gencaloglam'&dhibent. Nomina autem, qua6 
hl hoc Cap. occurrunt, non omnia virotum ac proprio vocabuli sensd 
filiomm nepotumquc Noachi esse, sed gentium eti&m urbiumqUe e^ 
tegionttm, jam ex eo liquet, quod multi in illis pluralis numeri le« 
guntUT (Vs. 13. 1 4. ) , ncc rerisimile est, patrcm filiis nöminH plui. 
taiia indidisse. Simltfimae his, quae scquuntur, sunt ülae, quaa 
apud ApolloDorum BibUoth, II, 1, 4. Icgimüs, populorum origines^ 
genealogiis intextae; et ef. UeIynii Nott. ad Apollod, T. I. p. 261* 
Qaaedam ejt nominibns h. Cap. obviis , niaturam (tigeniumqu^ terra- 
rm et nrbium indicant, in qulbus illac gente« habitarunt, velutt 
D7^:{C, limilety quid Aegyptus liniitem intet Asiam et Africam facit; 
Sidim, ar *ii:( , venari, piecari ; y^^ Damtucsnä ref^j propr. vaUie, 
quia Damascus in yalle sita erfit. Ccterum eae tantun» gentes tecen» 
scntur, quae Israelitia, Aegyptiis et forsitan etiam Fh'oeniciia cogoU 
tae erant. Ct. de toto &oc cap. Sam« Bocuartus in Fh^Ug. et Cfl» 
naan^ u, Geograjp^ j^*acra (primum prodüt Cadpioi 1646» foL)* 
L . E 



66 Genes. Cap. lO, ^. 3. 

MfCMABLia Spidieg. Geog/mpkiae txterme Hebra^ar. po$t Boehartum^ 
G^tting. P. U 1769. if. 1780. 6t iU Ml ÄUerthmtMkunde T,l. 
P. I. Cap. 4. 

2. Vg. 2 — 5. JapliflH posteri recengentur. *ittji esg« Cim- 
Bieriog, g. Celtag anliquissimog, quL inter Borjgthenem olim et Ta- 
tiaim, in Cfaenoneso etiam Taurica habitarunt, atgue Bosporo 
Cimmeno nomen reliquerunt, intcliigendos-, valde verigimile eet. 
Conclnit cum huj. gentig tioraine domestico, Cymr^ Hcbr. "^pä. Et 
ordo gentium , quag Mogeg hoc Vg. nominat, Gomety Magog^ Medi^ 
•uadet, G(MRicritag fuigge gentem, Mogogitig, g. Scjthis finitimam^ 
id quod cum CimmerÜs bene convcnit, quippe qui antiquisg. t^nipocn 
Europae et Asiae conflnia habitavenint. Piura vid. in der libL Alier^ 
thumukunde T. I. P. 1. p. 235. :il3i; est Scythia populorum orien-- 
la/itfin, L e. ultima septentrionig et Orientig geptentrionalig parum 
«ognita. Eandem gententiam jam dixit Joutph, Ant. 1, 6. : Mayen-' 
fvii: xovg an' a^rou Mayujyag ovofiao'd'erfug foxiOSy S*u&Ui; dk wt 
nutötjr (jciv *EXhjv(ov) uQoxTftYOQSvofASiovg. Cf. ad Ezech. 38, !{• 
et d. 8tW. Alterihumsic. T. I. P. I, p. 2>0. t«!^ .Wedi , in iis regio- 
nibugy quae hodie Schirvan et Adserlidschan vocantur. In Daniclig 
«t Egtherae libris ^^ja^ 0*^1; Per$ae et Medi saepiug appcUantur. Vid. 
AlttrthuMwk. \. I. p. 270. )v Jävanis nomine Graecos intelligi) 
dubium non egt* In litt, radicc. ]^^ Jonum nomcn facile agnogcas« 
)V enim gouare potegt \r^ g. |1% cum ^ qulegc, quod Graeco meliua 
«oncinit. LXX pogt y\^ additum legigge videntur nu^^SM'), Tert. 
enim %ai ^Itivav mai "^Ehad. Quod egregie cum originibus Graecig, 
quälet d» Uerodoto 1,56 — 58. narrantur , conyenit. Hie enim 
dicit, Graeieog ex dnobug populig coiigge, Jombm^ Pelaggicae origi-** 
nig , liuffua barbara utentibug , et DoriiuM , Graece ioquentibug^ 
ideoque 'ßilrjivsq dictig, Si igitur ntt^'^'jH') iv^ gcnuinum egget» 
utriugqne pöpuU in Graecia habitantifi mcntioaem Mogeg fecerit; 
iT> erunt Joh€$^ nw^^hn HeUene$. Cf. et not. Ekech. 27, 10, No- 
minibüg nwK^ S^n rix est dubium designari eog populos, qui a 
Graecig\^o«cAc et TV^areni vocantur et tarn in gacris, quam ika ex- 
^erig nionumehtig gempcr tanquam vicini popuU Junguntiir. Obtiue* 
baut autem Motchi Cappadociam et montes Phagi ugque ad Pontum 
Cappadocium) undc illi monteg Moschici appetlabantur. Excipicbant 
eos Tibarenicoe gentes , quae Ciliciae et iberiae partem habitabant| 
Joseph d ^^nf. 1, 6, 1.) et Strabonc (XL) testibus. Cf. not. Ezech» . 
27, 13. et AlftrthumeL l. 1. p. 218, D^'»n yidetur esse 6pcr|, O et | 
permutatisy ut in Aipbabeto^ quod Gracot a Phoenicibus acceperunt^ 
in quo iit. £ occupat locum lit» 0. lade a nonaullis Uebr. Thracia 
h^OM*tn per d gcribitur. 

3. Gesteg a Oomerittg ortae nominantur. t^du/M praeter hunc 
lecom eommemoratur tantum Jer. 51^ 27., ubi una cum Ararat et 
■Miiun^ quae eraht Armeniae provinciac, nominatur. Igitur A^cH'^ 
letnaM gena quaedäm vel Ameniam ittooietig vei Cauoagum Vei etiam 



Genes. Cap. _io^ 3. 4. 67 

•nare nigram «oeolMut ibiss« videtnr» Nee linprobaiiini «fC Habsh 

( Emideekungen f, 19. ) tententki^ *^^^V ^s* ^^^"^ exteruni, alfebv» 

reccptum} aDtiquum eise Bomen maria mfpci(Pimtu» Axmmü)^ «t 

tignificare gentem l^ntum inhabitantetn. Alior. opiniQdea tM. in 

d. ML AUerthuwk. T« I. P. L p. 23.8. Nomin« T\%ji^ ^is popul«» 

Sit inuliigenduA, diAicUe dictn est; quom ipaä ortkographia nomtDii 

dnbia «it. Sjrua enim et auetor Chronioorum ( 1 Chrou. 1, 6.) wri««- 

hint I}ipkäih ; tum et Masora et Vera» Chaldaiea. Nonnulla tarnet 

Chronieorum exeropta eliam R habcat. Sinfin genuinam ait^ pMtint 

intclligi montei Riphaei, quoa Pomp. Melä -colloeat ultra Artmphoew 

ad acptebtrionem. Vid» AUerthuwuh. L 1. p. 232« Nomen no'iab 

legitur ettam Eaech. 38, 6. et 27, 14«^ nbi equi ei MuH ad fiumdinim 

Tyriorum 9 domo Tkogiirmae üdducti dieuntur. Tbogamaeoa, t»>* 

tUimiJlimum est, esse Armenios, i. q. ipsi asserunt Armenii , qnl 

sese 9iirpem Fei domum TAogarmi esse dicantj atqtU» baee ipsa 

toba in Vera» Eaechidis Arm^nica pro Uetiraeis no*]}!^ ri^ja ponun^ 

tiir. Erat etiam Annenia , Xeypbonte ( Exped* Cyri 4. ) et Strar 

bone (Geogr. 11.) testibus, equorum prorenttt clara» Piura vid. in 

AUerikuauh. 1. h p. 251. sqq. 

4. Quum in eo sit 'Mose<, üt gentea a ^ij ortU tnisinoret, pri* 
mum locom Graeciae incolis dedit; n^^S.M enim baud duliie esf 
Heüae^ quo plurimi consentiunt Ezecbi 27| 7. (ubi not. cL) Ofj^K^ 
eea EUaaeorttm , bjracinthiuae purp ureaeque Testes, laudantür, la 
Peloponneso autem ipso , aliisque Graeciae et ricinarum insulaniin 
insulia ingens purpurearüi^ concbarum copiä inveniebatur, et ex iia 
arebebatur, ut ex plUribus antiquitatis scriptoribua probarl potest» 
Päusamas in Laconicis: KoxXovg da ig ßa(prjp noQquu(^^. im()fx^v.a$ 
Ta anü'uXama %ijg ^uKfanniJQ 6Tn,zi}3$ioTaiag futna fB i^v Ooni-* 
tmv &dkaaaav, if^d'^^Fs esse Hispaniam^ a Tarteaso^ nobilissimo 
olim pertu etinsula, in Baetls ostio, dictam^ solidisargumentisprotis^- 
runt BocHABTUs et Michaelis. Prinio enim sonus eoncinit, v primif 
pro more Chald. et 8jr. in n niutato. Deinde littus illud ipsum Ta^ 
eriiov dieitur a Poljbio L. III. Tugeiitop äutetn Stepkamm int^rpre^ 
tatur nohy ngig valg' HganUiaiq at^la$g. Et Eu^tbhm ex Tharsifc 
Iberos ortoa dicit Porro argenti ditisstmäm han<s rogionem fuisse, ex 
Jer. 10, 9. et Eceeb. 27, 12. liquet, ex quo loeo etiam pat«t^ £arrtmi4 
pfaimbnin et stannnm ex Tbaraebiseb Tyrios petiisae. Hiapania sm- 
tetn tum temporis Strabone, Diodoro Sic.^ Plinio, aKisqna testiboa^ 
metaUornm effossione maxime foeeunda fuit« Portiim etiam kabuiaM 
Tidetur Tbaraehisch, natigationibus Pboeüicnm nobiifssinittmi at 
Tel a poetia nbvea Tbaraebiaeb pro omnibas nanbua noniliiieotar^ 
ascmplo pro toto genere posiro; Jes. 2, 19. 23^ 1. 4. Ps. 48^ 8i^ 
Fnit qfioqiie iliad littns et reqiotissimum et occidentttU« Alias alio-* 
MUD pamm probabiiea opinioses qui aeire cupiat ^ adead SefaolL * C^i 
et not* £a« 27, 12. fi^ina) Bochart. in PM4g\Vii 5. pro nomine 
kaliae mediae eirca ftomaÄ liaboit. Ocenirit enim ap^ Uaiieartiaa- 
mm adba. JMftf ia va* Lalio aita j ot tircfa Cumw jfiQ^i^ fluTins, 

E2 



68 Uenes. Cap. lO, 4 — 6* 

nb al. Silarut vocatuB. Alti D*»PS| Maoedöniae nomaa imw6 exitti- . 
manty coli. 1 Macc. 1^ 1. et 8, 1. Sed proprie D^)n» Qpri insulae 
fiom- ease, ^ Kitii^Vt Pkoenicmn colooia« dicit Joi^pfu Ani, Ij 7, 1.» 
quod «onfirmfltiur iMei:ipdone billngui in cippo Athen is nuper re-^ 
perto, ubi vir quidam cut ille dicatus. «$t, qtii in Gracoa inseriptionia 
Mite a patria JdutiK dicitur , in parte Phoenieia ^^i;^ vocatur. Cf« 
CrEaENU Pmefat. ad 'Lex, hebr. niinus^ ed. 2. p. 31. Uinc Dana «nM 
Eaeeh. 27, 6. iniulae üittaeorum latiiss infulae inarii juedtterranei 
4ietae Tidentur. D^^.'J'^ seribitur et Dodmnim et Rodanim. Si J^o« 
Aintatv 4^^ ptaestat teatium numero et auetoritatQ, genuinum sit^ 
Oon ioeptiun erlt y de anttqnisitimo Cpiri oraeuio et urbe ^ Dodontt 
coffftare; ai autem Rodamm praeferas, Galliae Rirodaoensis accolae 
intelligi ppsaiot. Aül i2A«<ftfM inauiam iatelligunt. hXX», ^ JPvdiovg 
rertmit. 

* S. Reeenftio progeniei Japlieti elanditor h. r. tDMan — H^***? 
Hx hi$ (Vb. 2. 3. 4. enumeratis) diver$ae sunt riegionei gentium^ 
i. e. illam aibi orbis terraram parten^diviscrunt, qnae Uebitiels Nokn. 
propr. D^lStn •«» dicitur. D"»?^, , propr. haöUatiofrea i. e. tegiontss, 
«am 0'»lÄn junctum ex qbu geograph. Hebr. signif. negioneB earom 

S!titium,^quae HebräeiB PhoenieiVusque barbarae erant, compiccti« 
rque, praeter niiari« mediteiranei insulas , Europam , Asiam mino» 
^m, qu^e Pohtum fiuxinum inter ef CaBpium mare sunt^ Mediam 
^Magogltidem B.Stcytbiam vcterum Graöconim. irfeSS tt««»« Dn^"^Ma 
fn itrriM eortan^ poptilornm-, rty*, qpilibet, Juxta linguam suam^ 
t. e. Bingirii populi habitatioüc et lingua diversi. onM^a onhSte^cS 
Secundnm famüian in gtntihuu earum , i. e. Beeundbm mtnotea gen« 
tes, quarum quaeque ad tnajorem aliqnem populum tefferl^nda. Nempa 
Hebraeis «"^ü^d«^» aKaa eat eognatio, minor famHia , subordinata ma- 
jori^ tt!3tt^ dietae; bie v^ro, ubi de gentibns sernio, «12 totius gentit 
taoni. videtur, npatt^ö coloniae. Nonnnmqüam tarnen latiuB patet^ 
tit Zach. 14, lU. "W. de ppuio Aegypt. 

4 

^. . Tranait ad Chami progeniem. Nomine \u^^ intelligitur 
Aethiopia utraque, Arubica, quae mater est, ejusque in Africa colo*. 
Bia, Abessinia« Huto sententiae insigni testimonio est Joseph, Ani* 
L 6, 2., Buo adhuo tempore Aetbiopiara hoC nomitic vocitatam adfir-» 
mana. Quod qonflrmatur. litiguae Sjr. ueu» Nam in vtiigari &jt^ 
liugtta CMch erat A6emnia. Denique ex Jer. 13, 23» patet^ Ca^ 
achaeOrttm alium colorem esse, quam reliquor. liiortaUum, eujim 
wigTpdQ Httilä tfq«Bo copia elui poskit^.quod.AethiopibuB optinic conrr 
TCRit. CuftchaeoB autem diu ante; Mbsen «x Arabia in Uabessiniam 
tcaieeisse^ probare staduit Eichhorn in Comment. : do CuBckaeh* 
v§riiimiU0f ArHatad. 1774. 4. O^^lXC» Aegyptum esse^ neaiojAofai^ 
talk sicne Tero nomen origine Hebr. >, aa Aräb. , an Aeg;^tiei[m) de^. 
fintrinequil. Quöd AegyptuB diialiter plenimque Tocatur» fortaase- 
ad diriaiDnem buj. terrae yel in äMfMriorem ei inferiorem ^ ▼«! in 
^rieniahm e^^pcoÜental^m per NUiunallam •öciaotäm» pedioatij ttis 



Genes, Cap* lO, 6 — 8. Ö9 

• 

Phuiaei Tidentar esse Libyen^ eirca Cartltogineiti habitantet, qni 

hodie Maroceani diotintur, Wd. Micharlis SpiciL P. I. p. lOÜ. Fltt«- 

Titim ^ovtij, qni illabitur ex regno Maroccano in mar« Atlantt- 

^ cum, eommemoraiit Jeiepkuu et PHniu» H. N. V. 1 . f r^S) Coniadm, 

Tiri Domen est, qui gentcm' stbt eognotninem condidtt. Cf. 9, 

18 — 27. -Ceterum quoque ii , qui Graecis Lattnisque Plioeniees 

tnot, a Hebraeis Cananaei Toeantur. Sua quoque lingua Phoeniect 

Cananaeoa se vocabant, ut ex nummis, qui Phoenieias litteras ha* 

beat, coDstat. Primas tarnen Phoenieum sedet non in Palaestimi 

et Ph(»eniee, sed in Arabia ad mare Erjthraeum fu^sse, nnde mer<« 

catnrae opportupitate allecti, colonias in Palaestinam diaiikerinti 

emporia condiderint, ac tota deinde regtone potitt fuerint, probatur 

pluribiu tarn Chraecornm Latinerumqne quam Oiientalium acriptonim 

tesCimiMiiia. 

7. M^D Sa6aeif qui et Jer. 43^ 3. Ps. 72, 10. memorantur, 
Heroen (^Nili insulam ) habitasse yidentur, ut ex Josepbo apparet, 
abi Titam Moais et faeta exponit. Narrat Ytdelioet Ant* II. 10. Ae<» 
tbiapea bell» ab Aegjptiis Mose duee impotitos , ultimum eonfug^se 
in urbem Sabam, quam postea in honorem sororis Caaibjrset MerOeit 
adpellaTcrit. E^x quo loeo apparct, Judaeos partem Aetbiopia« 
Africanae intimam^ quam exteri Aferoen yoeabant, Sabam appellass«. 
Nomine riVnn duplex populus, alter hie, alter Joetane ortoa iofra 
Va. 29. BMmoratur. H. 1 esse regionem , quae hodie ChauUm di- 
citvr, in Arabia feliei s. Jemen^ NiebüHr existimat nP^D haud di-* 
rersiina ridetnr a Sabatha s. JSahoiba Arab. urbe, böUb cuiiu ceMri^. 
PKn. U. N. VI, 28. memorata. n07^ Rkoma aut Ragma est An-» 
biae «rba ad sinua^ Persfenm sit», quae et in Ptolemaei tabalts in* 
▼enitim LXX. '' Payfin, Sed eum plcrique yoterum haue urbern 
ignorasse yideantur, alii putant, Remrnam^ Arabiac felieis «rbem, 
^ magnam mercaturam factentem, ineolasque yalde nigros habea« 
tem, esse Mosis Raamam. Cf. not. EEoch. 27, 22. H3P3D, quod 
alias aen Icgitur, Bochartus Samydachen^ Carmaniae, Arabiae yi«- 
cinae urbeni, esse aatumat, litter. B in M et Th in D permntatione' 
band iofrequeati. Jonathan ^H33T Zingitms yertit, quos et Abulpha- 
ragiiis Chami posterls assignat. Sunt aufem Arahibus ^igritae ad' 
mare Indieum , qaorum patrta hodio 2!angliebar dtcitur« H3«^ <Sa« ' 
ioeot, alii existimant Arabiae feiicis partem ostio maris Persiei et 
Caramanis proximam habitasse , quod ibi montes shit , quQS veteres 
Sa60y 8« Asabo, s. Posa^o ^yocant; alii suspicantur , Sabafeoa,'qoi' 
bic, et eo», qui Vs. 28. nomtnantur, unum eundemque populum 
esse, atque eorundem Sabaeorum aliquas famüias Joctanem, alias 
RägmtMi gcneris auctorem retultsse. Y*ii yix dubium esse Daden^ 
arbem ad sinum Pers. sitam, haud procul ab ipso mar! Indieo, inter 
Daban et Kourfekian. €f. not. ad Ezech. 27, 15., ubi narratur, 
Tjrios Dadena ebur et hebcnüm pctiisse« 

8. lSo3-nH iS'* tt^isn Et CuBch tttnuU Nimrodum. Hie est 
Bott populns aliquts, sed homo unieus» qui aiyo filius, t. nepoji 



70 Genetf, Cap. lO, 8— lo. 

,Cuicho progenitori tribuitur. Est «ntem Nimrodo a n*^B , reUBa^U, 
ße/Bcit noiii«n, ex Uebr. ■ententia, ideo impotitum, quod et turrim 
Babjlon. inrito Deo exitra^e conatns tU, et ut Orientale! tradunt, 
Idololatriae auctor fperit. Cf. Jo$0ph* Ant 1,4,2. Solent autem ^ 
Qrieutalet noo raro viroi nobilea nominibiis conipellare post mortem * 
jbiditti, nnd^ mirua i{le nonnnmquam inter nomina et rei gestaa 
^mental. y*JM4 '— M^n 1$ inc^pü poiem et^e im terra ; i. e. pri*- 
piia foit, qui oprpQiia Tiribut praepollent regnom exereüit in homi* 
flea, Alii vert: kie eoepii iyranttuB eB$e in terra; primus humano 
l^eneri Übeltätern ^ripuit, Certe *ilJ|j; b^ud raro in malam partem 
anmitur» e| viiii injiutam pra^onit, parricidae et tyrannt obtinet. 



s « 



11t Pa. 6%^ 3. 120, i. Sic et Arab. j^ aignif. non tantum prae- 
j^tfntem^ Temm etiam imokntem^ rebelUm in Jieum» I4XX« fifa^ 

9. Verba *»^X *i2ia n'in H%n. I4XX minnt reote ovro^ ^v W/ad 
Kvrqj^oc reddiderunt .Naai 'vis non vetiatorem^ aed vemaOßmm 
iignif.', Hilde Tertendom: «i fyU potenti vestaiiome^ a* ve^atione^ 
L e. atrennni venator, nt J[ad. 6, 12. 11, 1. Venationnm praetextii 
foUegit Nimrodai juTenum robuiUm mapm», quam talibui OKercitiia 
ad belli labofca induravil« Cf, ScHiLtER in d kMn. /iroa. Sohrr. 
P. I. p. 378. aqq, »]n^ '*:ißh ad conepectum Jovae^ eat frequena 
iiebraearum lo^otio, quae rariia rebus jqngitur vario tentu, Con- 
lern coqi b. 1. poaauot Gen. 17, 9* Pb* $(^9 14. 72, 17. Quibus loeia 
]pbraait ilhi aignif. vel iQtensionem rei, cai jungitar, Tel ejui ex« 
aellentiam, vel potissimnm id, quod palam, felictter, leeare, et ita, 
Ut deaideretnr in eo nibil, iit, quaai in conapeot« ao praepidio Dei« 
Sed in nw vnlgari phraaia n}>">^ '*?*.Vf quaai commune adagium, 
Jlingitttr otiam rebus Deo non probat», quae tamen ab bominibvs 
oonfidenter Tel exeellenli modo palam et piene fiant. ConTcniunt 
mitem illa omnia Tenationi Nimrodi, nt dioatnr Tel verßx V. excel'* 
lenier^ t« audaeter valnluM^ s. ^uam maxime potent» Nam id quo- 
qiie dioitur esse caram Deoy quod in genere suo est perfeetissimum. 
Cf. et qoae notavimus ad I^owthi libri^m de eacra Heöraeor, PoM 
a> nobis ed. 1815. p. 448. "ioh^, 1^"^^ Propterea diceturj i. e. 
4iPi aotet; qiiae formula adagüa pracmilti «ölet; of. 22, 14. 

IQ, S^a — ^nni Eraique imtium r^ni fifue (ab ck> f^ndati) 
ßaheL , Urbea, qoae'memoirantar, jam exstitisse videntur, neque 
cnim oonditae ab e<t dicun^r. Qttum '^''U^m*1| etiam slgiiif. praeci^ 
pummj wpati sunt, qui b* Va. nrbes regni majores nominari existi- 
ment x>P^. esse Edeeeamy nobilem MesQpotamiae urbem, coniraunla 
est Veteniai opinio, quae Tcrq eertis testimoniis earet, AlU reetiua 
atatuunt v\H esse urbem Araeeam a. Arecham apud Tigrim, Babj- 
loniam in^er et Susianam sitam* Cf. d- Mi^ AUerthum^k, I. 2. p.25. 
Pro ^3M LXX- babeiitJ^p^äi}. Verisimiliter Clericus conjecit, esse 
mbem ^0Kft4oii ^«itja PlolemfieHS p«u(o Mm Niiium, ante^u^mUi 



Genes. Cap» lOy lo — 13« 7.1 

Tigridem laämBt Ljeaa floviqa, eoUocat Nam S a^ initio midiü tmt 
^ctneti Irequentia lunt in Momiii. |^oprr. ezempla. Mioliaelia,oiMi 
Interpr. Sjro ndK legend, conjicit , quod antiquum fuit Nom» urbii 
nobiiissiniae , quae deinde Ne^/iÜB appellabatur. Eandem urbe^i 
a^nascunt Ephrem. , Abolpharag. et Hieran. Cf. d. bibL ArekaeoL 
L2. p. 26. n^Sq, cujus rettigia ■upenunt in Chalomiiihj ea arba 
cne ▼idetiir , quam Pacorus , rox Penarom , pottea Ctesiphontem 
Töcartt. Cf» AUerthuwMk. 1. 1. p. 27. Uasoe urbei Motei ait titaa 
enc M terra Smear , quod Nom. fuit ' regionii circa Babylonem, 
qaae vero quousque exporrecta fuit, , Ignoratur« Cf, Jo$eph» Ani. 
l, 4. Singarae quoque nrbis in Megopotamia meminere PUn., Eutrop.» 
Ptolera., Ammianus^ Geographus Nubiensia, et Singarenae reglonis 
Sextui Rnlba et Pomponiui Laetus. 

11. *^r^H — )o Ex quarUrra egrsegme est Auur^ t. egretr 
•Mf f«/ sc. Ninirod in Assyriam. Verb, sxeundi potitum ; eit enim 
lietopotamia geparata a reliqua Asia reg^o , et aliqua tanquam in- 
•ola, quo et nomine Onentaiibus voeatari ^vüh alU pro regionii 
nomine iiabent, aiii viri nomen esse putant, et id quidem yet«rea 
Interprr. omnet. Nam Moses si «gressvs etit im Aat^frimm dioero 
Toiaiaict^ n^^M cum n locali scripturus fuisset. Asaur igitnr iUuai 
c terra Sinear egressum dtcitur coodidisse Niniven. Qnae urbs lioet 
a Graecis et Rom. scriptoribns Ninus yo^ari soleat, tarnen et Niniyea 
nomen non ignorarunt Ptolem. et Ammianas. Verisimile est Niniven 
in ea sitam fuisse regione , ubi ailhuo hodie yicus quidam ^ ad Ti** 
grim, e regione urbis Moaul, Ninwe^u, Numa diotnt inyenitur* 
*i^ n!sn*{*rH Yolg. yert. piateat dviiaiig sc. NiuiyeSk Sad qaid 
opus dicto, Assurum non solum urbem Niniyen , sed etiaan ejus pla- 
teaa condidi&sc. in* pars Nom. propr. fuisae et wertend« yidctnr 
Rechohoih Ir^ ut distingueretur ab alia urbe, "^'ll'l ^^^'^*^ i ^^ '^^* 
naea sica ( 36, ^7. ). Michaelis sub Rechobotk Ih Adiai>eaem inr 
telligiti non procul ab aliqua lijci fluyü, s. Zabi pojnte sitanv nS^ 
sunt, qui putent esse nSn 2 Reg. 17,^ Sed quum nonnisi raris- 
sime n et 3 ioter sc permuteQtur , MichaeUs nS^ cum Ephrenux Cke^ 
tro, m. Hatram esse putat, nunc yicum, trans Tigrim in regiona 
Maragae situm. Vid. AUerthuMsk, 1. 1. p. 99. 

12. Sub \o;y quaenam urbs intelligenda sIt, haad liquet 
Ephremns prodit, m Assjria , ultra Tigrim, Niniyen inter et Calach 
yicum quendam Rhetin situm esse, n^'iüin "l^vn urig mugna^ i. e. 
reUquaruBi maxima. Cf. AUerthumsh. 1. h p« 99. 

13. Pleroaqne popalos, qnorum originein Moses ad Aegjptios 
-lelnKt, penitns ignoraans, qmua noIMs interiora Afirieae parum sint 
•ognita. Jan Jo$ephi tampoca , Palaeatina Lybiaqne exeeptis rei^ 
qaas ootfiai gentes VTbesque intariisse de iHis regionibns monetnr. 
Ani. I, 6, 2. Di-i.^b Luitm Jes. 66, 19. cum Ibrttiadinis landa et 
Esecb. 27) 10» ut mereeoarü Aegypticnrum et Tyriorem mitites me- 
moraaiiif « Aüja aunl Aathiopes , aUis i»y4ü , alüa Avases , quas 



72 Oene^. Cap. lO^ \5 — 16. 

StrdM n, p. 193. edft. Almel. deteribft O^p^i; Boeharto sontNo- 
Mftdes «irea templum JoTtt Ammontt. o^^n^ ex Michaelis sentcntia 
eat narnut Liiffoe^ ab Aegyptiis habitatus. Komine o'^nnfi^ dcserta 
iBtw'Aaiftm et Aegjptam intelligenda videntur. 

14. o^D*^n9 nom, provinciae in Sing. C9*^n9, apud Proplictaa 
peciirrUy ^ e/jei. 11» 11. Jer. 44, 1. 15. Modo de ea loquitur, 
quasi de regione diversa ab Aegjpto , modo quasi de parte Aegypti, 
nusquam qufisi de urbe. Uin<^ colligitur , Thehaidem signari , quae 
modo supcriori Aegypto. accensetur, modo ab ea Bccemitur. Cf. not. 
Eaeeh. 29, 14. rbaturen primam et anttquissimam Aegjptiorum 
patriam facere videtur; quod non absimile est, quum Thebai^ haud 
dubio prius esset habitata, quam inferior Aegyptus^ palihtris ni- 
mium, habere potuit incolas. D^nSos alii Colchoa esse putant, alii 
Cßtiotidim , regiouem Gazam inter ' et Pelustum sitam , a monte 
CmIo nomen gerentem signiiicari existimant. D^^J^^^Sa — *itt/M 
Vn4^ egrew $unt PhüUthaei^ i. e. Philisthaci fuenmt colonia Ca's» 
luchaeoruiD. Quum rero aliis locis (Deut. 2, 23. Jer. 47, 4. Auios, 
9) 7.) Philisthaeos a Caphtoraeis ortos esse aflirmctur; haud im- 
probabilii est oonjectura, Casiuchaeos et Caphtoraeos in unam gen« 
tem ooaluisse , eujus colonia fuerint Philisthaei. Sunt autem rhi- 
liithaei non aborigines in Palaestina, sed advcnae. Est enim ^jnp^si 
Bongi. gentilitium a ri^S5> regionis ab illis posscssae nomine , dcdu<^ 
«tum. Radix est in Aetbiopico tr/Vs, migravit; unde tz/Ss , peregri'-' 
iMtQr^ hospes, adyena. LXX. Philisthaci plerumque sunt ot ^-iX^ 
X&(pvXoii jiUenigenae^ s, Barbarin Jud. 3, 3. H, 1. "ihs3 Cijpru% 
t9U^ Tidetur. Ita enim Cyprus est Acgjpto et Palaestinae vicina, 
nt non mlrum rideri possit, primos eam sibi Acgjptios vindicassc. 
Commendatur baee sentcntia per nummum quendam Phoenicium^ 
a Swwtöno in Dlss. de nummit Phoenic. ei ISamar» 4^1ineatum et 
nittstratum, in quo leguntur baec yerba: ^nsD y^^h Labeduz Cuhdr^ 
4|uae Swintonus interpretatur Lapetus Cifprt, urbi adjectum cen- 
sens 'regionis nomen. Conjecit autem Swintonus, antiqni nom. 
Cypri reram scriptionem KvnxQog fuissc, Alii ninss pro Crcta iasula 
labent, rid. ad Ezech. 25, 16, 

\5. I^ibi — Vü^.^ Et Chanaan genuii Sidonemi primogeni* 
tum $uum^ i. e. eum , qui Sidonem urbem condidit. Sidon non eat 
nom. viri, aed nrbia s. coloniae, ex Chanaanis posteris deductae. 
Nom. habet a plscium ubertate, aut a piscando^ a rad. nnsc, venari^ 
pkeari Juutm* 68, 3. Condiia ibi urbe , ^uam a pUdum ubertate 
Sidoma 4ppdimv9re; nom pUeem Ph^emeeB JüidHt vectmi. Cf. Altern 
ikumek. T. II. P. I. p. 20. sqq. nn - nMn ei Cheihmm , i. c. Cket^ 
tmeoe ( Cren. 23, 7. 20, ), qui aedea antiquäs cirea Hebronem habuisse 
Tideotur. Uaee poat Sidonios antiquiaaima PhoeBioum colonia peiiit, 
9L Idana, a. potius a C^^lebo deleta.. 

16. ^%a^ Jebueueif Hieroaol]rmae ad tempora nsqne Daridia 
Mtiqui inaoläe. ' Vid. Jos. 16,63. Jnd. 1,21. 19, 20. 2SAm. 5, 9. 



Oenes. Cap, lO, 16— -ai. 73 

^-*)bHrf , Amoraei^ ultra Jordanem fuitse pntantur, nbi freqnenfe 

eörum mentio. Ultiniia temporibus eis Jordanem in montano traetu 

Jndaeae, eirea Hehronem et Engedi inveniantur. Amoraeofum nom. 

\atias pat^fe et nonnonquam pro Chananaeii unirenim peni Wdetur, 

'HtGen. 48, 22. 15, 16. 2Sam. 21, 2. ^tt/ij*^,3 GergegenoB ab Oc- 

cidente Jordanis habitasse, ex Jos. 21, 11. oonstat. Gergeseni qui 

■cmorantnr Matth. 8, 28. Marc. 5^ I. Luc. 8, 26.., huc non perti- 

Bent, qoia ex oorreotiooe Origenis nati aantf pro rsQaariyjoVf Tel 

17. '*\n Hevaet Jos. IK 3. sub radicibus Hermonis babitassa 

dicmitaT, et Jud. 3, 3. in Libano, i. e. in rallibus ei subjcccis. Sed 

et alibi per ricos babitabant, ut Siebemi, Gen. 34, 2. Gibeae , Joa. 

9, 7. II, 19. ^P.*>S^ Arcaei tenuere Arcam^ s. Arcen ^ urbem in 

LibtDo Bitam. Cf. AUerthumsk, Vol. II. P. I. p. 10. ^^^D Sinaei 

Ckananaei habitarunt in regione Libani; atqne Hieronjini adbuo 

teapore nom. Sin in njderibus antiquae urbis haerebat. Non con- 

fandeodi sant cumSinaeil Aegjpti, Jea. 49, 12. Ezech. 30, 15. 16. 

C£ AUerthunuh. Vol. IL P. I. p. 12. 

18. ^*Y*)nH Arvaduei Aradum insuUm, bodie Ruad et Roiaada^ 
oeeapayerant, in ora Pboeniccs ad os Eleuthert fluminis sitam. No« 
blies faenmt rei naFalis pcritia (£«och. 17, 8.)* ^^id. Alterthuwisk^ 
Vol. U. P. 1. p. 6. sqq. ^*l^2C Jnterprr. obserrant Torisimile esse 
urbem Sim^frantf band procul ab Elieuthero fluyio sitam , Samaraeoa 
hibuinte conditores, atque eos banc regionem oHm obtinuisse. Vidit 
ruinasmagnae urbis, Sumra dictae Shawivh: Reigen p.234., qninto 
j&iiliari Angiico a ruderibus Arcae, ac pro hac nostra urbe babait. 
et AUeriluinuk, T. 11. P. L p. 9. ^^^^^"^1 * ^^1 ^^ Hamatken$€tt. 
Exstat etiaroniim urbs IJamath , in Sjria ad Orontem sita , Graecia 
Epipbaoia dicta. Joseph. Ant, I, 6, 2. Cf. Alterthumtkunde \, U, 
p. 271. sqq.' '»^^osn * '^r\jtr\ Postea f>erQ diapersae sunt cognatione$ 
Cantuimiif i. e. eonim familiae aesepcr varias regiones diffuderant« 

19. Deaeribuntur fines terrae a Cananaeis occapatae. nDMJi 
Vemre futiat, s. dum w, qua itur. De *i*)A Uieron. in locis Hebrai« 
eis baeo dieit: Gerara^ ex eti^un nomine nune Geraritica r^giOf 
trem Denima^ procul ab Eleuiheropoli, viginii mUliöue ei qumq^m 
ad Meridiem. Erat muiem termätus Cananaeorum ad AustnUem 
pittgam^ ei eiotioB meiropolm P^daeeHna; r\\v Gaaa, a munitioira 

. Bomea aeeepisae videtur. Nam n^y fortem munitam sig^if. Ac saue 
ia loeo natura ronnito sitam fuiase constat ex Arriano L. 2. et Onrtio 
L 4. Urbs hodiennm extat et yetna nomen retinuit. De Sodoma, 
Goatorrlw, Adaraa et Zebojim yid. o. 18. v^h Hieran. : Lisa est, 
qaae nnne CaiÜrrhoe diettur ^ ubi aquae oalidais prorumpentes , in 
jHare jBOVtnnm deflonnt Do tbermia Callirriioenaibua dissoit P!üu 
H. N. 4, 6. et Joseph, in B. I. 1, 33. 

21. Transit jan ad Semi progeniem reeena^ndsm. nV üphn 
mn*o4'Arro qMi SemomtiUM esiy aive progenitam est, i. e. sni^ 



74 Genea. Cap. 10, 21 — aS. 

cepia m>M€$ etutm ip9L De Pronom. M^n » non f ecto, led obliqno 
«uuu yertendo vid. sapn ad 4 , 26. IpMi quoqu0 Semo , quemad- 
modum ot ceteria ^ nata est prolea aatii eopiosa ; nom 27 habet po- 
ateroi. "idS^'^JJ'Sd ^^^m Patri ommum Hedr aeorum* •Cognomtu 
est honoriticqin. *>y» non est Nom. propr. ejus, qui Vs. 24. ut 
pronepos Semi eommemoratur, sed pro Nom. appeil. , tramitum , et 
guod trcuu fluvium aliquem est, rijy niQav sigDiücante, habendum, 
ut ^:ir-'*^3 se. n'}9n *)njn sint incola^ regionU TroMeuphralen" 
sts/quales etiam roeantur ^Assjrii Jes. 7, 20. Quare t^^'^^^'H^ 
est i, q. 0^»nDifn-S;}, ot Abrahamus 14, 13. •••^,3» ttc^ii^c appel- 
latur, quod e terris Transeuphratensibus in Cananaeam inimigrayit. 
Cf, Gesemi Geaoh, d^hebr. Spr. p. 11. Apte sie ostenditur, Se- 
mum et numerosa sobole, et amplis ae fertilibus regionibns fuisse 
donatum , quum plerique ^ sie vox omnU haud raro usurpaitur } 
Transcupbratonses populi ab eo progeniti esse dicuntur. PS^ **n^ 
^^^^^^ /ii^tri Japhetiy natu mt^orL Noluit Uebraeor. progemtorem 
dicere fratrem Chami^ improbi, sed Japhetiy probi. Voe. Sl*iAn, 
nonnuUi conjungendum putant enm ns[*i , ut is sit fratcr natu major, 
quod , quum Noachus filiorum suoruiu diluvio superstitum primum 
eentcsimo ante diluyiqm anno generasse (5,32.), Semus'autem 
biennio demum post diluvtum centesimuni annum vixisse dicatnr 
'( II, 10.); hio non potuerit primogenitus esse. Verum quum panim 
Teiisimile sft, Noaohnm generasse uno eodemque anno tres illoa 
iilios, credibile est, loco illo 5, 32. nnmeros minutos subticeri, quod 
saepe-fit .Quare h. 1. non conficitur Japhctuia natu futsse maximum* 
In iis potius, quao ptaecesserunt, Semus sexies (5, 22. 6, 10. 7, 13« 
'9, 16. 23. 10, 1.) inter Noacbi ülios primo loco nominatur. Sed 
acoedit et alia grammatiea ratio. Si scriptor h. 1. Japbetum iiltum 
natu majorem dicere Toluisset, seripsisset SliAn ni3-]i, nam H^^n 
nude sie positum nusquam alias oeeurrit ; semper conjung^tur cum 
W^ B. nM. Additur vero b. I. Senium fuisse Japheti fratrem natu 
majorem, qi|ia, ut facilior esset a Semi prole ad Abrabaikil bistoriam 
transitus, hoc cap. Noaohi filii ordine inverso recensentur. 

22. 23. oS^xf. Elamiiae sunt E^^ima^^ regionem Snsianam 
inter et Mediam tenentes, quae Arabum Geographi Khuiütam nun- 
eopant. Vid. Alierihumsk. I. 1. p. 300. sqq. *i^t^M esse Assjrioi 
nemo dubitat. Cf. JUiwtkuwuk, I. 2. p. Ol. sqq. *rer3a'^i« nom. 
Tid esse non populi, ex sequente genealogia eertam est Videtur 
Assyriae parti boreaia ArphaxUidi nomen dedisae. Pars posterorum 
iUius, ea certe, ex qua Abrabamna ortua, in y£aiiiis Chaidaeorum 
habitabat, qaod nominis signiiieatione indigitatnr. Vid. AÜertkumik, 
l 2. p. 84. (not. 125.) et 93. Nomine inS Lydi^ Asiae minoris 
,popu|us, Tid^ntur indicari. Cf. AÜ^rthumtk, I. 2. p. 178. De alta 
et quidem Afrieana gonte Lud semio erat Vs. 13. Ad o^m, Ara^ 
mum, bie memoratum, ^raflMc» late per Syriani , Mesopotamiam, 
Cbalonitiden^ diffusi referendi ridentur. Cf. AU^thumtkund» I, 2. 
4^ 232. a^q« Cti«ni Qoieais.Araii^eoffiHa nomen non pffonoa foit 



0tne9. Cap. lo, a3i — ^8» 75 

ignotttm. Siraio L, 13. öl Si roug 2V^oi;^ !^fifiovg t€)[ortai, oig 

hiw fj l/4gifA0vg* y^ est Arabiae deserta pan ■•pCentrionalis, Eu*^ 
pKiad et Metopotamia« contigua. Vid. Prolegg. ad Jobum §, ä. Wi 
eadefli Sjriae regio esse videtur, quae etiamnum ÄJ^^ut (jso^l f^pra 
tl'Hhula dieititr, circa laeum ejusdem nominis, qui Hebraets lacua 
ßUrom^ Graecis Sufio^otritig XifiVfi rocabatur. Vid. Aiterthumak» 
1,2. p. 253.^ Nomiiiia,in^ Bulla fere yestigia apud exteros repe- 
riuntnr. Cierica huc facere ridetur Carthara urbs ad Tigrim, inter 
Ljei et Capri confluentes sita. Nomine «^ intoUigehdi sunt month 
JÜm», qui Nesibi urbi a geptentrioQe imminet, incoiae, Cf. Aliet"^ 
thum$kunde I, 2. p. 143. 

24. r\hv} Nomen incertum. Voterum nonnullis Susianorum 

conditor creditur. '^-^V Hehir non a parentibus ant coaevis boc no^ 

mine Tocitatns , sed a posteris , maximc Israelitis , quod progenitor 

Tnnseuphratensium esset, nominatus est Vid. Gesenu Gesch. 

i. hthr. Spr. p. II. 

iS, Nom. unius filiorum Heber erat :i^9 f. e. dwisio. Addit 

V V 

fiHn — *3[ nam in diebus ejus diviüa est terra inter nationes et 
gentes, post linguarum copfusionem, de qua vid. infra 11, }, Dens 
cnim ipse putabatur populos in yarias terrae rogiones distribuiss«, 
cf. Deat. 32, Q. )^?^l Joctanem ejusquo posteros Arabiae feiicia 
partem iuteriorem , hodie Jemen dictam , occupasse eredibile est» 
Joctanis nomen superest in regtone quadam Arabiae Kachtan dicta; 
quo ipso nomine Arabes Joctanem appellant, cujus posteros aese 
esse diount. 

26. De *T*il23^H nil constat, nisi quod Ariibiae folicis populua^ 
fait. iStt; pater yidetur fuisse Salapenarum , a Ptolemaeo comme- 
moratomm, interioris Arabiae, bodie ignoti, popuU« nij^"|:£n est 

Uadramaut^ Arabiae regio myrrhifera et thurifcra. n*i^ s. , ut hie 
ob Accentum majorem oxstat, n*}^, Jerachy apud Hebr. lunaifi 
signif. Hujus popuU rcliquiae sedcs babent in Hadramautae vicinia| 
eirca montom iunae, DucheM s. Gobb - ei - Kamar. 

27. D-^l-rn Bochaat. L. 2. c. 20. putat fuisse Drimatos Fiinii 
(H. AT. 6, 20.)» ^^ fretum sinus Pcrsici. Certi aliquid deiiairi noo 
potcsti Certiora babemus de S^^m. - Nam quum Judaei Arabes adhao 
bodie Toce'nt (/^a/ urbem cximiam in Aljeman^ s. Arabja felice, quae 
urbs ab Arabibüs dicitur Sanaa , eoncludi potest , bujus urbis vetun 
nomen fuisse UsaL Cf. NiEBUHfi Bekehr, v, Arah. p. 291. Cf. not, 
ad Elxech. 27, 19. cdit. sec. nSp^ qua in Arabia parte sedeoi bar 
)>aerit, deiiniri haud potest. AHi ei adsignant Arabiam palmiferam 
(inSjT.DeclQ eu^paima)^ aUiregionem Xigridis oistium inter ao 
ainiim Penic, quum in Sjr. Tigridia nomeq simile sonet Oeclat. 

28« De S:iiy nihil oerti constat Neque nominis Hh»^:im r^ 
•tigiam ollaBi in Arab. geographiae seriptore reperiturf M^Jf^ StH 
haeif oale|«r popidiis «lüia feVf ia Arabiae er«^ 



76 Genes. Grp. lo, Qg. So. 

29« ^^filM eit nom. regionli Arabfae anttralti, quam Salomo** 
Dtt iiaTM adtenint iReg. 9 9 28.« 10 > 22. Seetzenius in prorincia 
Oman^ qtiae Oeeano allaitur, urbem repcritt nomine el-Ophir. 
*t**siM derivandam esse a *i9;, divitüt a6undare^ opinio est Pauu 
MemorabiL V. p. 112. €f. et WiSBK^Bi6l. Realwörterh, lub h. ▼. 
et Ritter Erdkunde ^^ od, aUgem. vergleichende Geographie^ P. 2. 
p« 201. nVl? ▼i^^^i' eM, esie Arabiae felicii regio, qnae bodie 
Chüulmn dieitur. Cf. Niebuhr 1. L p. 280. 81. asl^ rix dubium 
eaae Ptolemaei JohaMtae. Sedea habuerunt juxta ainnm Salacbitionm, 
UadramauCam inter et OmaB. 

30. 0*71*9» — ^n^i Et fuU hahitaüo eorum a Meecha usque 
dum veniae Si^pharam,' moniem OHenti»y i. e. montana Orientalia. 
Htt^c, veterum Metene^ ad ostia Tigridit et Euphratis sita, habetur« 
Nam totam ad Euphratem Tigriniquc regionem infra Seleuoiam usque 
ad sinum Pen. , Syri Maiechon a. Euphratem Maüchanae yocant. 
Uane igitur regionem Joctanitae habitanint. ^fiD eam esse regio- 
nem putant, qnae Arabibus Thehama yoeatar, i. e. litoralia et de^ 
clivfa Arabiae ad mare Erjrthraeum ; nee tarnen omnes in eb eon- 
aentiunt. Verba D-ijdn *in mons Orientie Miebaelis observat melius 
ad ODttflQ /uii hahäatio eorum , quam ad Scfaram referri. Maxima 
enim pars Arabiae , in qua Joetanitae babitarunt, ex asperis quidem 
•ed fertilibus montibus conslatj angustis subjectia littoralibus et 
yaitia desertis. 

Qui a Mose hane, quae praeeessit tabulam y profectam esse 
putant , quaerere solent , unde is terrarum tarn dissitarum notitiam 
habere potuerit; siquidem ipse doetior, quam pro temporis ration« 
sperari possit, hoc in Cap. ridetur. At vero quod Arabiam attinet, 
atque Cuscbaeorum et Joctanitarum in ea sedes et colonias, facile 
Goncedetur, Mosi Arabiam , in qua per 40 annos priratus ac pastor, 
totidemque dux magni populi vixit, satis cognitam esse potuisse, 
Deindc nee negabitur, regionem ad Euphratem et Tigridem, veram 
suae gcntis patriani, unde et Abrabamus egressus, et in qua proavba 
adeo Mosis, Lcri, natus est^ notam esse homini tarn doeto et li- 
brorum antiquorum iectori potuisse. Talern autem Mosen fuisse, 
ex histariao ^xterae parergls, quae passim immiscet, et ex iis, quae 
de Assjriae originibus hoe ipso in Cap. attulit, facite liquet Inte- 
riora autem Afrioae, ut Abessiniam et Nubiam, aeque Uli ac nobis, 
Bo melius etiam , cognita füisse , nemini mirum ridebitur , qui con- 
cedit, Mosen in regis Acgyptii aula a teneris Aegjptiorum doetrina 
erüditum excultumque fuisse; et si verum est, quod Forsterus (in 
EpieioHs ad J. D. Michaelem^ probare stoduit, Mosen sub Sesostre 
militasse et eum eo partem Africae Asiaeque in exereitu ejus pcrlu- 
ftrasse, ipsi facile fuit, nobis cas gentium origihes tanta accuratione 
iradere. Phoenieum autem varias gentes Vss. 15 — 18. euriosius 
m Mose numeratas , quam alias seiet , bene ipse noscere potuit et 
debaity qunm huic goati per 40 annoa belliim iaferre parasaeti ata- 



Genes. Cap. iO> 3a« ii^ i« q. 77 

ttmque ioitio^ «nno txitnu seeundo, exploratoreg mitiüeC^ 46 tri« 
bubttS) regionibttS) urbiJbug et alil« rebus notatu digait exploratiirofl» 
-Tittme praeterea sedes IsraeltUnim Phoeniciae erant^ terra eniai 
Geaea ad PaUeitinam usque pertinuife. Neqaa littora maria medi-* 
tenfa^ Mosi Israelitarumque culdoribua inoognita eeee patneniiits 
Pboenicea enim, qui ad littora illa navigabaat» commeretorum eauaa 
et aarigationum opportunitate allecti, ex Idiunaea in Palaeitinam 
iBigTamnt , idque jam quinto ante Mosen teeulo. Per kaec qiiinque 
leeala genti navigationibns et mereaturae unice deditae , facile om- 
ata matis medi(erranei Pontique Euxini littora innoteseere potne-* 
rant. Idem de regionibut Pontum Euxinum inter et mare Caspium 
atqne aitra illud titia Talet. Videntur enim ilUe olim maxima in 
edebritate foiaee, ae eommereiia floruisse; tinde fatile intelligt 
poteet) Mbei nomina harum gentium nott inludita et i&eognita 
6une. 

Cap. 11. Gentium {Ham adeoque linguaram direnitAtem re* 
terom illorum, qui de hia tebug quaercrent, aliquis ad Deum ipsam^ 
euflique iratum^^tanquam unicum auetorem retulit^ quoniam lingua« 
rom dirersitas mereaturae aut amicitiae, eum aliis jungendae, im«« 
pedimenta non parva objicicbat. Tribuitur haeeplurium linguarum ' 
vrigo temporibus Phalegi, lO^ 25. ;.et quum ex vetere fama conita» 
ret, ilioa in planitie SineariHdis aliquamdkU coaBedissei in promtit 
erat, diTersitatis linguarum originem ex illa regione repetere^ quum 
nomen nrbis Babylonis, ^^.^9 ^^ ^^'^ planitie exstructae, quod 
a coußoidendo (SSj) faetum eredi poteHit, atque tufrii alta^ eujui 
fttmetm noti erat tA ünem perducta, huie opinioiki non parum pll« 
troeutiari yiderentur. €f. Eichhörk : Deelardniut diveriit, Hngüar» 
ex imdititme Semit, ortginsf^ in Aüg. BlhUötk. d. biBl Litt. P. 3. 
p.981. sqq. Ex iis, qui rei Tere gestae narrationem huie partteula« 
Saesse ptttant, legendi sunt Hünsl^r Btmei^kk, über JStiÜ. d, Pludm. 
«. d. GeneM. Deylino in Obeervatt. SS. P. I. Diss. L JEaintALEiiK 
Betraehtmngen ü6, d. vornehmst. Währhh. d. chriett. ReUg% p» 250» 
Cf. AUtrthmmgk. I. 2. p. 51. 64. . 

L rnM — *in^^ Erat umversm terra uniue taili^ i. e* omnen 
liomines tune una eademque lingua utebantur. niä.tt; labmm , meto«> 
Bjmice $ermo^ eloquiumy Xes. lÜ), 18. 28, Id. £^. 3, ^0. 2cpK. 3,9« 
C^inH D'1^'»^ eorundemqüe verJhrum^ i. q. nnij^ nsiy. VitrinKae 
tententia, unum lalxüm eademque verha signiücare dmmomm et 
eong^rum umtat em et contra cof^usionem labii^ dtsseneionem ani'^ 
mgrum ( ut Ps.. 55 ^ Ib.-^ ubi Davides precatur, Ut Deus Ünguam 
hosimm dividat)f ODinino refutatur orationts eontextu Mosuqud 
cosaiiio. 

2» Q^b^d, . '•nM Pactmi e$t in t<$ proßdsei earum^ eum pit)» 
(eiseerentur» Nomadum vitäm agentea, de qttorum errofibus soleiuii^ 
eat Vb. VQ^ii 12, 9. 33, 7. Dni^c e,3? OrionU, Probabiliter Bo« 
COAJIT «oDjecit j Q*)g^ m<^M «päd Assjri«! recepito .diti % ^uvi^^ V^ 



78 ■ . Ge nes* d />* 1 1 ^ ti *— 4» 

paifteg im|M4r)i lui, quac trän« Tigrini erAilt gltae, Orivitalet^ eu 
mteiBy quae eis hnnc floviumy Oectdentalet voeabant. &tt^ — ^^^P*"!! 
immvnmt planitiewi in Urrm Sintar , m qum eon§edentnt ?^t*p3 
propr. viUÜM^ h. 1. verti debet planities j campu§. Nam terra Sineftr 
k« Bftbjlonia erat prorsus oftmpestria, et «ine ttiiii meatium aalebria. 
CL AUerihtmik. I. 2. p, 1. iqq. 

ä. n;jn Imper. Vb. ^n;, propr. : ceJo» tum pro tüterjectione 
usttrpatur exoitantis: age! agedum! et, uti hie, Plurali jungitur. 
0''3aS n:aS3 /adamus lateres. Verb. n^aSa deduetum est a nzi\ , , 
quod latercin «ignif. , cuj. Plur. D^:).2|b, quasi dica«, laterificemuM 
laierts. Babyjoni&e niuros latericios Luisse plurei Teterum tradunt. 
Herod, I, 179. Justiu, I, 2. n^*;iT^S nfi'^Tr:i^'i Uramua €os ad u9lio^ 
fievii i« e. coquamus eos. *)&hS — '^^nn') Ei bUumen erat iis pro 
luto. 'iCin, öiiumen, ua(fultog a rubore obucuro dictum, illud 
ipsum, quo, suis in terris erumpcote, Babylonii calci« loco, in con- 
deiidis moris usi sunt. Bitumen autem ad aedificiorum exstructio«» 
nem valde idoncum esse, vctcrum testimonia probant. Stra&o L. 16« 
p; 743. ed. Casaub. Et Dion in Trajano (Vers, lat): Tantavn 
äutem firmitatem cocti» lattrihm auf etiam lapidilus minuiCulU 
'donimixtum ( bitumen ) praestat , ut et gaxis et ferro quovis valt'* 
dhre8 faciat, Cf. et Her od. I, J79. Joiejfh. Ant. I, 4. Plin. L. 35. 
^. 15. Vitruv, L. 8. c' 3» Vid. d. a. u. n. MorgenL P. I, p. 44« 
AlterthütMh, I. 2. p. 48. 

4. ^^3,C4 — 'i^n Ag^^ aedificemu» no6i» uri§m et turrevu 
Turrim designabant, quae in ipsa urbe esset instar Acropolis. Ue* 
braei turri» nomen ita usurpant, ut sit propugnaculum ad vim ho- 
stium propulsandam. Sic Judic. c. 8. 9. turris Petmel^ t Sichern^ 
t thebeg^ ^^^V'P. ftppcilantur hae. turres ab amplitudine. VvHy\ 
Q^jq)&f^ Et Caput y fastigium ejus in coelumy ad coelum usque per- 
tiugat. Praep. :3 nomtni ü^tyd praeiixa h. 1. ad yel elgt in denotat} 
ad coelum^ quod Ps. 57, 11. dicitur Di25t;*"nv. Formula est loquendi 
ad magnam altitudinem designandam. op ^^\^^^^V. ut faniamuM 
nobii nomen, ut famam nobis comparemus. Hie scnsus phrasi illi 
fnest I2äam. 8» 13. Jes. 63,12. 14. Jer. 32, 20. Dan. 9, 15. Se-: 

Suitut aütem: Y*)^'1*t9 ^^ dispergamur euper fadem omnie terrae» 
lenstr oommodo igitur carefc ridedtur verba : famam nobis ädquira- 
nius, ne per terras spargamur. Quare alii fa vert. /brf<»Me (quH 
signilicatione )&| etiam intelligi volunt Gen» 26, 0. Num; 16, 34» 
Job. 34, 13.), et vcrba ita reddunt: forte dispergamur} s. ante-* 
quam diMpergamur eximii quid moliamur. In hutio sensuin LXX« 
!rr^o rot; d^uffnagrifatf tt Votgat : antequam discedaniua. Nee tauicil 
{d ttSqUam yalet antequam ; nee magii| certum est , eam Particulam 
jirtkin siguffieare. AKl U^ pro eigno, monumenio eminente csrpiunt^ 
^od nomen et 2Sam» 8^ 13. dieatur de mondmento, quod Daride« 
erexit, Vertunt igitur: Faeiamu9 nobie altum qtoddani »ig;nutn^ 
fko:p4t Jt^flBrnhanO' rägkmem diiif^rgamur^ telqiium ioter paaeeii' 



Genes. Cap. i i, 4—- 8. 79 

dam peeora a nostris aberravimut , ut, turri illa e longinqtio risa^ 

ad reli^onim hominum sooietatem et habitationain redire posslfnns« 

At Tcro bute Interpreeationi plura adreraantnr. Nam primo Hebr. 

DCf »ff^ ^^A* aigniiieatttm obHnuitie, neqne probatam est , neqiie 

probari iinqiiam poteit; nniltti enim aliat V. T. locus potcst pro^ 

doci, quo ov^ illa stgni^catione capiendom sIt. Deind0 phratli fa^^ 

etre Mi nomen , quum apad Hebr. , ut siipra Tidimns , itt solennis, 

aliitqae in locit non gemel occurrat^ non licet, unam inde vocem 

exeerptam in alium, quam qui usitatus est, sensum detorquerC; 

Demque dispersio illa per fiiciem totlus terrae non potest esse pasto- 

mm per agros-Babjloniae palantium et ad sua domicilia Identideni 

ffedeuntium ; sed secessio, vei distractio pötius, est integrum fa- 

ftiltanmi) in dttersis plane rcgiooibus noVüs scdes oceupantium. 

Manifestnra boe est ex narrationfs clausula Vs. 8., ubi, eadem pror«' 

mt pbrasi adhibita , homines, divinitus disturbato eorum constlio^ 

fieantur/^er faeiem iotiuM terrae dispersi. Simplicissiinus huj. Vs. 

sensus est bie: Siructa ur6e et praealta arce^ quae urbi instgnitcr 

eondeeorandae inserviat, faoiamun nohis nomen y ut ne per totam 

ferram dhpergamur^ i. c. societati nostrae, totum hnmanum gcnus 

conplexurae, multtim adstituamus decoris, dignitatis et splcndoris, 

q«o omnes et praeseiitis et futurae aetatts bomines atque famitiae all 

cam perpetno colendam servandamque ultro atlieiantur et tnvitentur^ 

nee a nobis dtrulsi, rel sponte, vel per ineertos fortunae casus, in 

remotas et inhospitas regtones^ anferantur, nostraeque coinmunitatii 

fjnculfim dissolyatur. 

5. Deus bic dicitur descendlsse, ut Yiseret uriem tt turrim^ 

5uam bomines condiderunt, uti omnino ex antiqua persuasionc cre-*' 
ebatuT ad humanum morem consiiia agitare, deliberarc, rebus ex' 
omni parte perpensis deCernere , locoque ipsi , quo quid perücere 
Ynlt, adesse, ita tarnen, ut in sensus et oculos non incurrat. 

6» D^sS'in Eee^f populus unuM ipsi sunt, *f labium unum^ 
Va. h Hae igitur cognationis at Ikiguae cotijunctione muniti magnatf 
res efficere poterunt. ri'tt;vS Q^nn nn et höC est to tncipere eorum 
md /aeiendum , Jaro prosperum initium fecerunt huj. sui opeils , quo 
fiet, ut nihil non sibi deinceps successurUm Sperent. Mtt;p\ — iinv^ 
Et nunc non prohileditur a^ m emjie, qwpd cogitarunt /acere» 
Recte LXX. oifx ixXeitpa^ aii amatv navra 'daa uv Ith^üptm* 
Vnlg.x non deeiitent a cogiiäiiomius euie^ donec ea$ op^re com-^ 
fhant W*^ ft 013t pro 9>ä't^, ut knox Vs. 7. nSaa pn» r)\hi con* 
JvmiamuM. Cf. CrfiSEMi Lehrged. p. 372» Ceterum DeuS illud bo-* 
XDinum institutum, 'tanquam sapientiae snae ratiDnibus advcrsum^ 
Inprobaase qui dem et irrttum f^cisse , neque tarnen poenam flUs ir» 
togasae didtur. 

7. 8. 0^3?^^ — ^yi ^S^ iticeniätnu$ ti ecnfunÜAmus eoruM 
Ungmam. Vld. not. ad Vs.l. — S. y^Hrj — ys!»i Et dispersit Jova 
909 iMde iuper /meiern uni^ernite terrae. ^£xorta*liDguarum variütata 



so ^ Genes* Cap^ 11,8 — 10, 

ejf lucnte tcriptoris odium quoddom inter famUUis, licet ioter se 
eognatas, oriebatur, aic ut quiaque cum tua faniilia, cujui uiembra 
iina cadeinque liDgua crant conjuocta , ait in aliam rcgionem pro- 
fectua, ad quacrcndas gibt sedes, quaa occuparet "^^VT} ^1^^^ ^^^H'!! 
£t de$tUerunt conatruere^ur^m. LXX. addunt: nai tov^vyyov. 

9. S33 — ^1! Propierea vocavit sc vocana, i» e. vocatum est; 
nomen ^'u$ urbis BmdeL Y*?.^^ — ^^ Nam ibi co^fudit Jova laÜum 
univeräae terrae, Cepit igitur noster S^s pro S^Sa» altero S ex- 
tritOy ut ip Sjro MnS3l3 pro HnSA^^) ^t Chaldaeia t^i^Sit'tp, est pro 
WpHßSlD foetidum^ eiercue^ et Hnhtt/^tti pro wnWW caiena. On* 
kelos ii. i. pro S^a posuit Sa Sa CQufudit* J^ichhorn ia Coniinentat^ 
aopra landat£ Babelig nomen a Belo potius, primo ejus regionia 
rege 9 düctum extstimat, sicnti aliae pluriroae urbea, qpaeTci me- 
tropolium jura et privilegia nacttie, Tel ioiperiorum aedes factao 
sunt , a regibqs , nunc urbium ipsarum aut regnorum conditoribus^ 
nunc factis suis eelebribus nomina siia doxisae legtmus. Babylonen^ 
fttisse credit partam^ h. U aulam^ eedem ßeli, Ceterum buj. turi^a 

}t apnd scriptores extcfos mentio üc. Eupolemus apud EukebiuH 
Vaep. Ev, iX, 14. (vers. lat.): Uröem Babylonem primum ab üUb 
futete conditam , ^tit a diluvio eervati sufit ; eos autem fuUee gi* 
gantes , ei celebrem ülam iurrim exetruxitee 9 qua vi ,diüma pra^ 
etraia^ gigatitee per mnivergani terram/uUse dUpereoe. Et Aby« 
4enus ap« Euseb« 1. L; Sunt qui dicant primae e terra edilo9y ,cum 
virium et tnolig ratione »uperbirentj turrin exceUam erexiege^ ubi 
nunc est Babylon ; et cum ea jam eeeet coelo proxima^ venioM Düa 
subvementes totum opus subvertisse ; rupUs autem Babyloniae nomem 
fuisse impösitum. Cum tftrO ad id tempoHs knmiHei untus Unauam 
fuissenty Unguam diversam ipsis a Diis esse immissam. Quod reiit 
omnem attinet, cf. J. bM, AltBrthumsk. I, 2. p. 8. sqq. et d. a, u* 
Jl« Jfor jf0Ji/. F. L f.4ß. 



VI. 

histeris Semi uaquB ad Abrahamum regenritis hujus püa et re^ 

gestae exponuntur, 11, ID, — 25, 18. 

• 1. VitUtri Sdmi usque ad Abtahamum, 11, 10 — 82. ' 

Cap. 11,. 10. Supra Cap, 10.. Semi progeniem noster recen<& 
>ere coeperat quidem, sed non absolverat, quia ad diviaionem usqn« 
linguanim tanturomodo illam producere Toiuit^ ut ostenderet, quaa 
ex se singuli ex posteris Noachi famillaa et gentes cona^tuerint« 
i%m ergo omissis prorsus ceteris Noachi fiUis^ quod ex illia deincepa 
gentis Hebraicae conditores recta linea Aon descenderint , redit ail 
ßemi genealogiam , quam tA Abrahamum usque texit. Cujus ma<« 
jores previtör .tantummodo enumerat cum Titae ^cujusque annis , ut 
jilmul haberetur ceita aonoruift rätio » diluvio as<iue adAiiraharnttm, 



Gen€9. Cap. ii, lO-^Si« 81 

« 

• 

qnemadmodom rapra e. 5. in decem hemintlMii A Adano ad N«a« 

dmm iisqne anni •ingvlonun neenaentur, at, qaot anni eueot ab 

arbe condito ad Noacbnm certo fctretur. Catertioi in iit , quae te- 

qmmtur, LXX. atqoe Saniaritanus uterque, annorum numercM eit 

iiadcxB, qnai tupra ad 5, 1. vidimut) leginva« mutant Ne eirim 

Dimit rapide aetag humana deereiceret ( qvae ex Hebraiei textui 

lectione a 950 anoii Noachi et 600 Semi ad 438 Arphaxadi praeeepa 

it, itemmqae) paacii stemmatibui interjectit , a 404 Eberi ad 239 

Phaleg;!}, itemque ne illa altqaando nova rideretor capere Ineie-* 

■lenta, iit in Ebero ac Theraeho , deniqae ne ante eentetiumm an« 

nun patriarcbae ab Arphaxado ad Therachum tobotem procrearent» 

cautam eat ea Alexandrini lectione , quae in Cod. Vatic. inrenitory 

naai ab eo anbinde diacedtt Cod. Alexandr. De Graeeorura interprr« 

atqne tezCna Samar. disaenau ab Hebraeo multia egit J. D. Michaelis 

in Cammentat. de Chronohgia IKosii pott däuv. in Commeniaii. 

Soaeiati Reg, Goetling. per annoB 1703 — 1708. ab ipao oblatt« 

p. 153. Cf. GEaENil Conim. de Peniat, Samßr. origine etc. p.48. aq* 

CoBipectom diacrepantiarum textua Samar«, yenionia Alcx> , et FL 

Joaepjii in bac ^enealogia exbibent Vater in Commentar. p. 174. 

et Jahn in Bibl. Uebr. p. 25. 

28. i^SH — nc;! Odüi Jttaran ad faoiem T%erachi^ patru 
ud, i. e. Tivente adhue patre. • o*(t?«;s •— Y'ima m terra nativitatU 
aiioe tu Vre Chaldaeoru^t. Quae hie memoratur ^^H, Teriatmillimum 
eat, esae eandem €V, Perfieum Caeiellum^ ouj. Ammianus Marcell. 
25, 8. mentionem facit, rbditom Rom. ex^ercitua ' aub Joviano poat 
mortem Juliani describena. Ab Ure Ammiani, quae erat iuter Ne- 
aibin et Tigrim, in Palaeatinam recta via tranaeundum erat CarroM 
%. Charene^ ubi TA«racA conacd it. Acce^it, quod Abrah. , et qui^ 
Ciara aequebantur^ videntur Nomadea fuisse. NuUa autem terra No<- 
madam Titae aptior erat aolitudinibua borealia Meaopotamiae, in qua 
Aaimiani Ur aita erat; cuj. quidem aolum admodum aiceum et ate« 
rile eat, ut ager coli non poaait, aed tantum pecora ibi paacantur, 
Vid. JUerthumgk. 1. 2. p. 148. 

29. 30. Haran dicitur pater Mücae et pater JUcae , quam 
postertorenvpiurea J^udaeorum eandem ac Saram, Abraham! uxorem^ 
fbiiae opinantur. Sed nititur lata opinio noUo aolido argumento. -^ 
30. iS; — ^nni Erat Sarai eterUie^ nee fuerani, ei Uteri, Hebraei 
ejaa quod adfinnarunt paaaim aolent eontrarium negare. Vid. 42, 2« 
Jea. 38, 1. 39, 4. Jen 42, 4. Jo. 1, 3. 20. Actor. 13, 11. 

31. DJJM 9iMa(i|n Et exieruni cum AV, i. e. egresai aunt Therach 
et Abraham enm Loth et Sarai. Cod. Samar. -(quem LXX. et Vulg. 
aeqaantnr,): onlif MSlai et eduxit eo$; qua vero^eetione non opua 
ert. I";*!-*»» «JH^Jl Etvenerunt ueque ad Charan^ urbem iMeao- 
potamiac', Chaboram ipter et-Euphratem^ quam Graeet et Romani 
Carroa roeant. (Ne aatem eönfundaa bane nrbem cum ]*jn AraUae 
fetide^ Es. 27, 23. ) Haao qnoque regio Nomadum vitae erat et eat 
L F 



• X 



82 Genes. Cap^xi^ii.Si. Cqp.ii. 

«ptiitima. Videtor regfo ill« nonea accepiMe • ^^n, /etiuitf $Ul' 
rit. Vid. AlUrihumäkuMdf L.% p. 149. Cur yero Therachut cum 
Abrahaiao patriam reliquorit, cauva videtar fuUse haec, quod paacua 
Ure Chaldaeorum nimia angaata Ulis fuerint Quum vero jam illU 
teniporibus Palaesdnam propter fertilitatciu celebrem fuitft^) credlbile 
ti( , «ö profkitei Gonaitium ccpenint. Kx Josephi seateiitia in A$ii» 

1, 7. Abrahamus propter veri Dei cultum a Chaldaeia yexatua, ox ea 
terra egrcdi statuerat, Ceterum et apud scriptqres exteroa Abrahami 
fit mentio. BcroaUs ap. Joaepb. 1. l. et Eu^cbium Ih'app. Ev, L. 9. 
€. 16.: decima po»t diluvium aetate apud Chaldaeo» vir exstitit 
ju8tu$ et eximiuBj rerumgue coelesiium periius, Hecataeus de 
Abrahame , ut Joaephus auctor est, aingularem librum acripait. NU 
colaua Damaacenua (ap. Joaeph. 1. L) dicit, Abrahamum Damaac) 
regnaaae. Teatatur quoque Joaephua, adhuc auia temporibua nomea 
Abrahami in Damascena regione eelebre fuiaae, et monatrari ilUe 
Tieum, qui Abrahami habitaciil*am dieatur« 

32. Pro nsttr &«»nM)9^ ei ducentU anni» in Cod. Samar^ The- 
raehum annoa duntaxat 145 vixiaae legitur. Cui acriptioni nonnuUi 
adhaerent, quia Stcphanua protomartjr Act. 7, 4« Abrahamum 
mortuo demuoi patre in Cananaeam migraaae dieit. Quod aie pro- 
batur: dictum fuit Va. 26., Therachum fuisae annontm 70, cum 
gigneret Abrahamum. Infra autem dieitur , Abrahamum fuiaae an- 
norum 75 , dum ex Charane in Cananaeam profectua ait. Ex quo 
efficitur, utTherachua, tempore illius profectionia, annum ageret 
145. 9 atque adeo'ut, ai 205 annoa vixerit, totoa 60 annpa huio 
profectioni auperatea fuerit. Sed yix dubium eat, illud quod in Sam« 
Cod. exatat, deberi critico alicui Saniaritae , cui opinio inacdtt, mi- 
graaae Abrah. poat mortem patria in Cananaeam. latam opinionem 
et Stephan, aequutus, cuj. auctoritaa tarnen non tantum vatetf nt ex 
ea textum Uebr. mutemua. Cf. et Kuinorlii Conim. ad Act 7, 4. 
Ceterum Therachi niora statim hie mcmoratur. Nam quia non am<^ 
pltua de eo verba facturua est , serael iia , quae ad cum pertinebant, 
defungi yoluit; quo peracto Abrahami vitam nanrare oraua retro« 
greditur. 

2. Abrahamut in Cananmeam prqficisei juhetur n Deo^ cui paret, unague 
Lotum dueit, Promitsa acdpit dtvina^ dum Canamaeam peragraty fore 

eam ttirpU tuae. 12, 1 — 0. 

Cap. 12. De Abrahame, cetcriaque ^entis Hebr. progfnitoribua 
qvomni' nunc hiatoria aequitur, jam longe oiim multae narrationea 
in Tttigi ore videntur circümlatae fuisae, veteri fama aeceptae/ Quae 
quuqi poatea litteria mandari coeperint ^ yariia media , ut iit, auctae 
et exornatae aunt , ut adderentur, quae dicta et facta esse a priscia 
iliia hominibua,. aiife illia aeoidiaae, veri eaaet aimile hia, qui iliorum 
hiatoHam conte^cjfe tentarent talem , quae ab Hebraeta cum fructu 
et voiuptate legi jM^aait. Atque quam iptar totifia Teterla orbia ho- 



/ 



•j 



Oenes. Cap. la, i-*-(; 83 

Bines haee reoeptA peravaiio esMt, quaa later'^woiqiMffcarbaros 
etittimone obtinet, iaviiiue namen antiqaiM. toMporr. terram, oc« 
conrisse hominibus, i«rinoiies ao conaiß« cum ih cominuiilcare tolU 
tum; nemtai minim erit, etiam retuttiliiiiioniBi patriarchanim vitia 
bujMirao«!! narrationes inserta» efie. 

1. Quod antea 11, 31. breriter memoratttm «rat, ejus rei 
^ttior nune narratio nubjicitur. *^&H»n Dixitquey 8. polius: direrai 
utem^ np. quuni adhuc esset in Chaldaea. Cf. Act. % 2. et KtiN-i- 
0£LicM 'ad h. 1. Mesopotamiae nomen iM late sumitur , ut et Chall 
daeam comprebendat , vid. Act. 7,4. ^jS-ljS Ito ti6iy i. c. itoj 
migra. Frequens Hebraisnius. Nam Pk*oiiomina affixa cum 'S com- 
posita saepe, praesertim post Vba eundi, redundant. Gesen. Lehrg. 
f. 736. 7f ac*i^NO e terra tun^ i. e. e Chaidaea. Terra alict^fu» Hcbr. 
cstpatria ejaa. 

2. Sin^ ^IsS ^'^^Mn Ei faciam te m magnam gentem^ ' i. e. 

pOiteTQs tuua. angebo, iit magnam gentem efficiant. tfsnaMi et 

6e»edieam tidi, felicitabo te omni genere bonorum. Latiori sensu, 

^aiD de sola numerosa sobole capiendum est, ne tdvxoXoyui prodeat« 

9psff ^S^ZH'x et magmoH faciam nomen tuum , reddam te oelebrem 

et eknim; ^"^V^ '"^M?. ^^ ^^'^ henediatio^ i. e. «ria benedietus^ bo* 

Bis eumalatos. Sobst pro Adj.) ut Pt>or. 13, 1. ^tora, ca%ti^Ho 

pro caatigato» LXX, Iqh^ eiXop^iivQ^»^ 

3. *)i<M — •'^^*13^,? Benedicdm Benedtcentiiue tihi^ et maledi'- 
erat maledicentihue ttbi^ i. e. benefaciam iis, qui tibi faverint, sicutl 
iis, qut tibi nocere voiaerint, adversabor. ^SSitr male precanti 
tut in StnguL est s. numeri enallage, s. collectivi capiendum. Recte 
LXX. zoig nazaQfafid'POvg ae, nt)iMn — 40*>j:i3') in te benedicentur 
omnea gentee terrae. Onkelos pro 7{^ posult ^y*i2 pYopter te^ 
eausa tui; et auctor tov Thargum Hierosolymitani : «in^'^!^ meriiö 
tue. Nos 118 adstipulamur,' qui 7)A pro «]t['^t3 per eemen tuum ca^ 
piont, utAbrabamohoc promittatur, fore, ut per ejus posteros omnes 
orbis terrarnm populi fortnnentur, addqcendi ab illis ad veri Dei 
eultujD. Cf. Gal. 3, 8. Vid, de Ammon Entwurf eine'r Chrietologie 
d. ^. T. p. ^ . n^nSrd^ h. L sunt gentee ^ cf. not 10^ 5. , 

4. AyVi "^ ^*}'^^1 ^^ Abrahamue eeptuagmta quinque annoe 
nahte eratf cum Ckarane egreeeue eet» Abrafaamus 75 demum annoa. 
aatoa dicitar, qnum narratio, tit stipra ad 11, 32. observarimus, 
rerertator ad oa, qua« yivente adbuc Theraebo contigernnt. 

5» ^tt^43*i AcquieUa $ua^ i«'e. opes^ facultates suas, quae 
l^aeciptte peendibua eonatabant« nto -^ ^M^, €um anima quämfe* 
eenmty i. e. cum seiriS) quos acquisiTerant« t&d) enim coUective 
denotat %ervoe<^ maneipia. Sic Ezech. 27, 13. LXX. ^v^h* ^^"^- 
ApocaL 18^ 13. nim hie id q«.n^j;, acqwrere^ 30, 30. Oent, % 17« 

6. Ddtt^ 01pl9 *I1{ Ueque ad tocum Siekemiy i. e. iibi d^nde 
vba Siehem exatraota cat. * Abrahami tempore nondüm natna fult 

F2 



84 Oenes. Cbp. la» 6 — lo« ' 

r 

Siehemvt) a quo viAm lila nomeii mecepit, 34, X Site est «Im In 
Samaria inte^ Montea Ebal et Garisim in plaaitie ^nltit fontibat . 
irrigna« A Graeeii et Romanis Neapolig dicebätur, et hodie Arabibus 
JVololof s. N^loM dicitur. * nnio ilSn *Mf 'Vtque ad TereMntkum 
Mortk, Eciamnom terebinthi in Palaes^na frequentei sunt; et quuA 
per plsra secula durent, fiunt saepe geographiae moDunienta. Deinde 
sieut olim quercui a Graecit, Celtis et Germams , ' ita terebinthi ab 
Orientalibtts propter ipsarum longaeyitatcml eolebantur tanquam ar- 
Inires sacrae, sub' quibus sacra faciebant. nniD yidetur nom. viri 
esse, a qao arbor iUa ant traetus nomon habuit, ut 13, S. (nbi cf. 
not.) M^jODy eum quo tarnen non est e^nfundendum. Verba 
Y^HM IM ^^Vd)n^ Cananaeu» auiem tuno erat ea in terra, uti al- 
nilia 13, 7* , nonnulli existimarunt noo esae a manu Mosis. Quod 
•tiam ut stetuam'tts minime necesse est. Nam illa obtenratione, 
qua» sine lectoris jaetura abesse posiet, nihil singulare eontinetur. 
Sic idem, quod hie,' et 13, 7. sine neceasitate repetitur. Josua 
(21, 2.) primores liraelitarum alloquitur Silunie in terra Canaan^ 
9t quis neseiebat, Siluntem esse in terra Cananaeat 

8. fi^o P^yii*! ^^ revelUt inde sc. naxUlos terrae infixos, qui-* 
bus aliigata erant tentoria. Vid. Jud. 4, 21. '^M-n^riS D*it9i3 n^nn 
Montanam regionetti vereue , quae e$t BetheU ab Oriente* Hie est 
nQoXrixpiQy urbs eniro Bethel a Jacobo demum hoc nomen accepit: 
Abrahami tempore Luza vocabatur, Jud. 1, 23. ^ub mbntana re- 
-gione intelligi videtur aspertim illud niontanumque desertum in la- 
tere septentrionali urbis Jericho, quod hodie Quarantania dicitur, 
Nomadum errationibus perquam aptuni. D'*»D Sm "D^a Bethel a niarij 
i. e. ab occidente, quae codi plaga Hehraeis mare vocatur, quia ad 
occidentem Juüaeae est mare mediterraneum. Ai erat urbs in Ju- 
daea sita, quam Israelitae sub Josua ceperunt, Jos. 8, 9. 12* 
nin'j — }2[»1 Aram quoque idi in honorem Dei exstruxit et Deum 
mvoeaviij n. e. sacra fecit. ' 

' 9. Vby\ — »q«i Et profectne est Abrahamui eundo ef pro- 
ßdecendOy i. e. senstm iter persecutus el|t, Noniadilhi')iiöfe. ' nd^an 
meridiem vereue, liia Palaestiiiae pars ; quam ^ posrett ti-ljbüs Judae 
aeeepit, in quatuor partes dividitur, quae sunt Mentana^ Piamtiee^ 
Deeertum et Terra meridionaUä, In uUimai|i haue partcm, quae 
Aegypto conünis est , Abrahamus jam abibat LXX. h tri BQ/jfit^i 
, quippe aa^ aliquando terra eicoa et arida^ vid. not. Ps. 126, 4. 

S, 4hTahamue famie- cauea in Aegyptum tnigrat. Uxorem ejue rex Ae» 

gypti^ rapit, et restUuU, 12, 10 — 20. 

* IQ. V^M'a av^l •»rr*»i Oborta autem est famee in ea terra, 
Cauaan tllis temporr. non^ita eolebatur, ut non intcrdum frumenti 
penaria oriri posset nc'^'iac» t'^:iH n'jn Et Afirah. deBcendit in 
Aegyptum^ nam Palaestina altior est Aegjpto. Vid* AUerthumekunde 



.Genes. Cap. I9,ii-'^i6. 8^ 

L I. p. 140. btt^ ^^2^ Ad commerandmm^ te. A^fi^ «imoDii lert» 
fetvr. 

11. nty>*;so -— ^n^i Factumque eit^ cum appropmqu4$9$t9 
«I imgreifer^tur m Aegyptum^ i. t, cum Jam propius Aegjptum ae- 
cmtnet. 3'*^>>n transitive exponi poteit, subiiu^iendo ^^^/tti , cuik 
feeoMti appropinquare , s, propiui admovitiet ca$tra sua» Poteft 
taaen et neutrum exponi , ut taepe aceidit Verbis Htphüy natura 
taa transitiTif , ut absolute sumantur. Cf. Gcaemi Lehrg, p.'243« 
HK — ^^X!i; Novi U muUerem efse /ormo9am^ Quarnquam eo tem- 
pore Sara an dos 67 nata erat , formesa tarnen adluio fuisse dicttuc 
Neque ineredibile esse obserränt interprr. haf ob causas; 1} QnoJai 
bomines illo tempore adhuc diutius virerent, Sara anaum 6,7 agena 
Telttti in flore aetatis erat. 2) Sara nondum liberps pepererat,t ^uo- 
ram partu et niptritione sdetf muiierum forma et xpbur imminuL 
3) In Aegypto pleraeque muUeres subfuseae aut nigrae sant ; ^As^ 
autem, «ittae in ierra ad radices montium Ariuenifie sita^ pata araf| 
ubi faeies iiominum Candida « et muiierum forma venusta esse solet, 
ccian aeCata proTOctiiNr , AegTptüsxmttlieribvB pulchrt^r facile vid^ri 
^petidt. 

13. f;h *rjhM Hl****^rsH(luareXca$yqtiae9Ojt&9oror0im 
m€am e99€, Etsi uxotiem ^^ieulo fexgoneret, tarnen hM arte aifqai 
eaTeri poterat, si aut eausam .fingeret, quare Sara hota posset in cu*^ 
juaquam eonnubium Tenire, aut saltem nuptias dtfferret, donecooi. 
casio esset Aegyptum Teil nquendiy praesertim cum ceremoniae At- 
gjptiis solemnes mu'^suin temporis requirerent« At ai.. Abrahamui 
dixisset, ae maritum ejus ease, ' Aegjptii eum quaiEi priraum per 
inskliaa interfeeissent^ et Saram ad aecundaa nuptias eoegtasenlt 
lll^SM ^*J-313^^ JSJCS ut Ben» mihi tii propter te y quorum verbb. 
senstts declaratiur sqq! ^^.V^ '*^^?^Q1i}l ^^.^MVt( umm0 m$0 
propter t€y boe tibi debebo, quod Yivam« 

15. •rui'iJ *»ntp. Pmmc^i^, auiici. PA«ir«oiii)i*^ InteUigmitur 
fortasse [Hra^eeti regtCMAibus Canaanae victnis ^ qui peregrinos ad* 
Tenie&tev, praesertim eos, qut, ut Abrah., magnum agiben ducebant, 
«baenrare jassi erant.. PKorad 6rat edmidttni^ regum Aegypt. titulua 
«sqw aä Exeehielis (32, '^.> tmpora. In diafeeto .Copt. OTPÖ 
«st re±y piietoisso, Ait}eli|o TIF- OTPO, uade 0OTPOj ' ^^Vllj 
mn9-hH piv^k Ei lauäatunt eam Pftaraanij, s. corbm Pharaone. 
hn eoramy ut Nom. 13, 30. lud.. 11, 36. nsna *— njji^H Vdpta eit 
-mmüer thnmtm Phitraatdi^ L ».. eapta et deducta est donum l^han 
iUUe n^i anband ^, 

16. n*i43^3 3'>t3'»rT DVa^iV ^^^ohamo vera bernfteit propUr 
eam sc. Pharao. LXX» bv ii^tifsuifto ; Tidentur :)0**n9 infinit., le- 
giaae, ^peM pro vcrbo lloito in ^lur. ceperuni, ng^i^l^^ ^^*^*V,1 
Er€Miqu0 n avee et 6ove$^ , quibus ipanm rex ^navit. \M , ov€$, 
«fl9nr«#, peeus miniitüm ; "^gA ^j «feinde afmanta majöfa* Porro 
iater Abrah. opea Uo et eamelarum fit menti0| quod^ animal Orian- 



. * 



fl6 Genea* Cap. la, i.6*^*ttO. iS, i — 6. 



JjOibu« et piM«rtijii Nonuidibiu utiliitiniiim ett Cf. lUn. tf. N. 
Sy 18, Jam Armtoiele9 (Hist. Animal. 9, 15.) dicit ah Arabum 
MonnuUU 3000 ann^orum pousiderij Hadienum AralMMi etiam ex 
tii diritLas itkai aettimant Cetcmm offendere poseet, qaod hie 
inediot inter atinou et atinai inseruntur $erüiet andUae. Meliore ut 
Tidetor ordine in Cod. Samar. legitur ni^HMi D^*i2>ni n^nfitr;! onny. 
'^eq^ue tamea.Hebr. lecti^ est reprobanda, in qiia.|ter noXvevvdetop 
' rw»* QUo^Qv.äLsvra o^^yv^ D't'^tonn et nht)H^ nhmt^n ooDjuncta «ant. 

t<* •Tri"' • "i"* ■(• »1 • , 

' ^ 17. IS,' 't^\^S — Ifl^y^y^ed pereusMtt Jova Pharaonem plagis 
magniiy ant tnoifbis, aut aÜo' mfortunio. — 18. Qua ratiune Pha- 
iraoni! iiinottierit/ fe luamque familiam prQpter Saram haec mala 
pasibs^esBe, non dec|i^i*atur. Quodvii vero infortunium inexspecta- 
Ihnn a gentibtifl ' antiqliis pro ligno.irae divinae propter peccatum 
lüiquod commbfum habebatar. Josephu» (Ani. 1, 8.) sac^rdotea 
flreit regem monaigge. Sacerdotes apud'Aegypt. etant regi a oon« 
lälnk Üt renim latentium peritt; 41, 8. 



hjit /30« D^v^H.Tt^ lafi'ji Et praeeepit ifo «o Pkar$a vMi, L «. 
oertis hominibug, quog ad eam rem destinavit i^b^ i. q..n^:)l|^a, 
P^rf^ter, <tif»t. , ink,!inW<;n DimtMäruHt €um ^ uxorem ac domesticoa 
/pj[ag^ h, 9^, ad fineg rcgiii eoi comitatl sunt, quasi bomincg a quorum 
.coosordq^ abatiaendum esset, . ne al qua illia maria iieret» gravea 
propti^rea poenas Deut ünmitteret. . 
. . \ , ■».•,•• 

■ • ' 

4. Ahritk amm tx Aegypt» reämr priUiHa» $ed&$ repetit. Letum m g» 
liüf t'Mty quiiiM piamiÜB Jovdanik $0de9 ßgif^ AkraAatnmt promiiium de 
ft^mßmea u §§M0 $ua ^^ndendm aedpüy eam peragrat et md Mmmrem 
... tendit Cap. 15. 

^ "« €api 13,^ 1. 2. * ' ^^^Vl ^^ridkm veriuB ge. Cananaeae. Qal in 
iJIa regione degebant, merldiem roeabant australem partem tribua 
Ittdae et Idumaeam. *— 2. ^ikn ^2\ valde gravhy L «.* valde diTes. 

3. 4. i^yt9&^ r\\^y Et ivit per mansionea ßuae, LXX. xai 
Jixo^jiv&Jifi o&ev . Tji&^v, Vulg. ret>er$u$ est per iter^ quo venerßL 
Vid^tur enim Abrab. iisdem usum esse diversoriis ^ . qiiibus oum 
f <^aRjinr^^gjpt.,profieiscebatur, ,iisas est • 0^2^.^o aifnt certa eit 
^efinita loca,' in quibus subsistunt, qui iter faeiuot; Ex. 17^ I:. 
j^vua. IQf 6l'l2. brieciaia^fipvg appellant. :)^Jti äi a»g/ro, ut 
Ts. .1 . 'l ^ n ^nn| tm/iö, i, . e. priusquam in Ae^jypt demigrariet.. LXJJL. 
oi; fiv aicfivyj airov ngitegoV' -^ 4- njn^ — M*JJJ»; \Et imfocavii 
M Abrah. nomen Jovae. herum (vid. 12, 8.) ibi sacra fecit; gra- 
tis^ egft pro fetice redita. 

5, 9« ^*»Sni<i Et /«filorta, i e. domestici nulti et «ervl, qui 
in tentorüs di^ebaiit -^. 6* Y^'1 — ^^1 Natifarelmt eoe terra^ 
fr. e- YlH'l ^^Cfi t^^^^tm 9$rrm& üUum^ • propt^ tarn aumerosaa 



Genes. Cap* iS^ 7 — ^0. 87 

7. Xssh — ^n'»l AUquando exorMantur rixae tat er Altrahami 
et Loti poMtareB , se. quod sibi quUibet ox aqqis et paacuii optima 
TinfBcabat. YtMA — <»:|93d.in Cananaei rero\et Fherezasi tum ter^ 
rammcoUbant; cf. JO, 15 -^18. H. 1. ^^j^wl) certae alicuju» illarum 
tribaoffi appellatio videtar, ut Ex. 3, 8. 17. 33, !2. 34, 11. Ea« 
antiqnira. iÜia'temppnr. regionem Sichemivain, dio qoa hie seimo est 
tncoln^iint: Pbstea haee loea videntur deaeroübte, ut sedes luas ad 
nare niediterr. , Zidonem reraus tranafeirent , ubi Moiit tempore 
ennt, Num. 13, 29.' Pherizaei in moutania et gylvestribus Cana- 
naeae aedea babuemnt, Jot. 11, 3. 17, 15. Commemorat vero 
Moses illas gentes , quia , si Abrah. et Lotus inter se porro rixae 
jBtseuiasent, periculum erat, ne regionis incolae ntrumque spoliarent. 

8, 9. ^3n^M — ««3; Quia no» Komme» fratrt% , i. e, eonsan- 
gnineL — 9. 4*asS^ — H'Sn Sonne unhersa terra coram Lei 
fatet tibi f Per me licet eligas , quam in partem iturus sis. * dm 
St^zren wi ad nmetram sc. discesseris; rtdC^^ifi tum dextrabOy ego 
ad Jexteras ibo. Dextra et einietra oppositas signif. piagas. Alii 
de scptentrione et meridie intelligunt. 

10. npvt3 — M*;ai Et ctmtsmplaHu est (Lotua) totum eirea 
Jerdmnem tractum tmdtie fontihuT irrigatum. £x montanb np. re* 
gionibus circa Sichern abienti Loto in oppositas montes trans Jor- 
danem oeearrebant •primum Jericbunf ini agri copiosissimo fönte ma- 
dfdi, t«m Jordanes ipse, qni a lacu inde Genesaretb usque ad mare 
tnter doo mediocrium monttunr juga , in ralle , eirciter tria milUaria 
Gcrman« lata, iabitur, ex quo rivuli dcrivati erant, qai campos et 
«gros irrigarent. riiTtt^D et regio canalibus fossisque ligata. *p> 
nln^, In9tar korti Dei^ Omnia in suo genere excellentissima divina 
%, Äei nominantur. O'^ISfO Y*1H^ Sicut Aegyptuey quae simili 
modo canalibus irrigatur. "Vblic n^Mä Usque venia» ad Zoarem, Zoar 
non nrba Aegjpti fuit» sed una ex quinque illis, Sodoma, Gomorrha, 
Adama, Zebojim et Zoar, Säp. 10, 6. Quum Zoar nominatur, ex- 
tremus ad austrum tcrminus convallis illius^ quam nunc niare mor- 
lunm occupat, indicatur.< Ceterum in nomine Zoar prolcpsis est ; 
Abraham! eniin tempore Bela Yocabatur. 

11. 1^*^M • — •^l^l'!! Elegitque sili Lotus omnem planitieni 
Jordamgj ut in ea pecudes pascens hac illac vagaretur. tsiS 2^o»n 
iri^D Et pnk/ectus est Lotus arisntem versus , ita. enim crifst) hie 
irestend., neque ak Oriente^ ut alias, res ipsa docet, quum Jordanes 
Sit ad erientem eorum loeorum, in quibus Lotus cum Abrah. versa- 
tos faerit. Phrmiis est eliipt. pro c*i;pt| n^tv^S uiS )^t3»n profectus 
asi Lot. ad habiiandum 9 s. ut habiiaret , ab Oriente , i. e. plaga 
Orientali. Cf. 2, 8. .Similis dictto Jos, 15, 1. austrum versus^ ab 
8. «s extremitate austraU. 

12. 13. IV» — tTi^H Abrah. Caaanaeam takabitavH: Canan. 
Stricte sie dictum , sc. ilkim tractum , qui mare meditcrr. inter et 



89 Gen9a\ Cap. i5^ \3 — i8. i4, i. 

Jordtfnem jacet. AUoqtoin Cananaeonim rögionem npn ininnt Lotoi 
inooluit. oiD-n$ ^^^i1 ^^ tentoriafixit un/ue ad Sodomam^ L e. 
dum huc illuc migraret j quia et in ipsa urbe eum degisae liquet ex 
t. 19. Cf. not. Va. 18. — 13. *th& — ^ti^^Hi Sodomuta» autem 
maU et pecoatore$ Jovae erani vMe, nJn^S L q. 'i^lb in cotupeciu 
Jovae^ ivavtioif xoi d'tov^ quod additur ad exaggerandam Sodomi- 
tarum impietatem , q. d. omaem Dci timorem penitoa exciiaserant. 
et Esech. 16, 40. 

15. Vcrba ^VriS} n|5nM t^S Bunt qoi vertant : /iW, id ««/, 
potterit tut 8 daöo\ coÜ/ Act* 7, 5. Sed^quamvts Deuft hoa 
agros Abraham! demum posteris possidendos dederit; attamen iis, 
•enso dilnttore, Abrahamum doaasse etiam ccnseri potest, quum in 
iif per pturimos anno« paeate vixerit, oensenucrit et obierit; quin 
et in agro a se emto Saram sepelierit et ipse tandem f epultus fuerit 
Hiac Josephua (40, 15. ) terram Hebratorum vocat 

18. Mist) — SnM»i Ei tetendit Ahrah, tahernacüla venUque 
et hahitavit in qu€rc€tU mamre^. Saadias rcddidit: fixUque Abrah. ' 
tentoria varug in diversorü» tiugue dum veniret et commoraretur in 
terrm Mamre%, ^1°^ fuiase nomen tIH Emoraei, patet ex 14, 13. ' 
Cf. not. ad 12, 6. n')lD )1Sm eo in looo quo poatea Sichern urbi eat 
eondita, M*ioo ^oSm äutem haad procul ab Hebrone extttiase dieitur. 
Urbet Sichern et Hebron rero plurium dierum itinera inrieem distant. 
Vid. AUerthumekunde L 1. p, 157. ]1*iqn3 nv/K Quae'in Hebron^ 
aunt, L e. in Hebronensi agro. Ceterum annt, qui oxistiment , an-> 
tiquom huj. urbit nomen, Ar6a ■. Khjatk^Arbm (23, 2. 35, 4. 
Jud. 1, 10.), a Calebi tandem nepote mutatum esse in HeöroneU^; 
Joi. 15, 13. 14. 1 PaM. 2, 42. 43. Alii tamen putant, ilndn jam 
Abrahami temporibui urbia nomen füisae , quod , dum in Aegypto 
degerent Jacobi posteri, in Kirjath'-Arba mutatum faerit; post- 
quam rero expugnata urbs a Josua fuisset, inditum iterum esse ilU 
priseum Hebronis .nomen. Cf« Jos. 15, 13« 

5. Beito ohorto inter regtm Efymaidft et quütfue Oatmfmaeorum principe, 

diripihtr Sodoma, et Lotut ctrptitut abducitur, Abrahamut , hoc audUOy 

viotoren mggre$9U9 omni praeda eJcuit et Lotum ifberat, MelcMsedecum 

dedma prmeda donaty cetera Sodomae regi rettituit. Gap. 14. 

Cap. 14, 1. Huno Vs. LXX. reete rertunt: ^Eyivezo 9e h ty 
fiaatXsla t$ lAfMt^ij^X ßaa^XioK S6V9aa^f lA^d}X ßaaikeif^ *£kl€i^ 
euQ «..'.. inoit^av noXifiO^ tt* v. L Nam Amraphelia mentio in« 
aenrit hio designationi temporis, quo haeo geata sunt. Foederafn-- 
ram regum praecipaus, cui reliq^i auxiiium tulerunt, fuit Cedor* 
laomerus co)l. Vs. 4. Vid. Alterthumsk. I. 1. p. 300. 304. Pro 
llJ^iy-nSo Onkeloa posuit Sa^n msSo r9x BabeUe; nam 'Myyo 
tractua fuit circa Babelem ; 10, 10. Nomen regia Ellasaris, it^^lM 9 
postea etiam haud inuaitatomt gciait praefectua quidam miliiiao 



Gen€4* Cap' i4,. i — 5> 89 

Dm. % 14. neW Symmadius et Hieronjmiit.iViiftrm.tiitei)>rehin' 
tur. Michaelis eogitavit de Punda , urbo BabjloBiM a Ptoleniaed 
memorata , et de Eapbrate Tigridoque magnam Babjloniae paitem 
Angosto mease inaris in modum inandantibua, und« Poi^ti regio dici 
potacrit. Saoe Babjloniae confiDem tractum aliquem nomen Ponti 
teaoisie, siiadet et hoe, quod Jonathan h. 1. et sapra 11, 2. pro 
V2tf poaait 09t3:jl!n h9*im. Sed pro^^o^M habet '^^Sn, qnod nora. 
est pTOTineiae aut loci Kaud prociil romoti, quod eztat Jes. 30, 12. 
et 2 Reg. 19, 1%. ni^KSn scribitur. üVv t&M ElyutaidMm rix dubium^ 
Tid. ad 10, 22. Eijmaeonim reges tunc tcmporia Asiae p^entissU 
mos faisae , ex iin'^ quae hie narrantur , coli igi potest. Qui hoe 
Vs. ultimo memoratur, Tidhal^ Toeatnr DMlt y\\c rex gentium. 
IiTteUigi videtur Galtlacae rex, ut Jos. 12, 23-, qui in ofBcib man- 
serit, atqne ex foedere Cedorlaomero auxilium tulcrit. Galilacam 
eaim constat o*»ian VVa vocari, vid. Jes. 8, 23. Matth. 4, 15. /a- 

\jXomi tcü^ i&vaVi q'uia multae et rariae gentes in ea habitabant. 

IMaee. 5, 15. rahXaia^jiUoq)vhav. Cf. et Strabo L. 16.^. 34. 

2. 3. Haee quinque öppida sita erant, ubi nune mßre mor- 
tuum est. ny>C*M'>n hate nune dicitur Zoat. Haec formula saepius 
oeearrit, nbi rieteri nomtiii nofum addkur; Tid. Vs. 3. — 3. -^5^ 
cnci^n Omni$ HU Jungebani se md vaäsm Siddim , i. er. eopiac ibi 
coegerant. D^-ntt^ pcv Ookelos et aKt vertunt /^/am/iM agrorumy 
quaat Q^t;vf git Pl^r. nominia n*i^, qui yero o^^^ esse dcberet 

Rectiua alii interpretantur rectitudinea (coli. Arab, Jw, 'in Conjtig. 

10. reetu»fuii')j ut vmllem^ rectituduum^ i. e. planam planitien 
significet, ut Vs. 17. ni^ pD^. nSfön d; Mnn Hoc ent mare 9aii$^ 
^salsum, a aamma aquarum ejus salsedine ita dictum; cf. ad 19, 25. 

4. Servier unt Kedor ^ Laomero ^ i. e. tcctigalia qi solverunt; 
2Reg. 18, 7. nn-jo — ^hp^ uon vert. et^tre4ecim aiuio« reheüa'* 
ruHt LXX. reete : tcü ^6 tQtgxaid&xurm iisi, Similis phrasis 
Exod. 20, 11. Alias dicere solent Uebraei: nY^S^'V/W ti2c;j. 
Aliter tarnen Vs. 5. 7]^^ n^iteilj^ pannjn anao dedmo quario. vi^ 
rtieüaruutj L e. defccerunt in vectiigali sol?«odo. 

5* 1AM *\€h Qfd cum m, se. foederati erant. D'»M!i*i LXXJ 
fifartag^ Saae noa&en Hebr.) quod morliioa, t. potius mänea notat, 
c e. Jes. 26, 14. 10.^ inditum eonstat gentium Cananaeorom alicui^^ 
kMBinibqs magnae atalarae haud dubia insigni, fid. D<^at. 2, 11. 
Haaes enioi Tita praedita eorpora loiigltudine multum superant, 
«nde et ia fabnliü manes ingentibus gandent siiuiiiacris. Cf. VirgiL 
Arne 2, 772. 73. . Sefkeca in Thyeste : Saepe aimulacria domua aU 
tomia magnia; et in Oadipo: Shnulacra mrüm majora virk, Re- 
phaeos inter eos populos fuisse , quorum iines Israelitts daturus eraü 
Densy'patet ex 15^ 20. Eos sedidse Moses dieit h. 1. in ninnW^ 
^3"^K> quae urbs erat Basanitidis in trib« Manasse, Jos. 13, 31« 
Aiüiia 400 post Abrahamiim regom babuit Ogan, corpore immanem, 



00 Genes. Cap. i4, 5 — 7. 

Deut: 3, 11. Nom. urbis Jodaei duxerunt a comlStw, qvod tita 
fa«iit inter dvot altiMÜiioa montef , quorum extrena caeamina re» 
ferelMot oomua. Alii a gregidut eomutii nomen aToetaunt ; ' rid. 
Deut 7, 13. \M ninmtt^l^ foetuM gregk, — Q^MT , qui nusqnam 
aliat in V. T. reperiuntar » reteres etiam pro gigantibai habuiste 
videntur. LXX. l&yri lajvfct^ Onkelot, Sjrus et Samaritanua 

ybr/M Terterunt. HiCHA£U8 ponJicU tiT^W coIL Arab. *J^^jj oreveM 

et crassos homines notwre ita ut, punctii üTil mutaiis in tsna, aensua 
Sit : pro^igarunt Giganieg in Astheroth Karnainty et breviarU^ me- 
diocris, stäfurae komme» ^ quiinter iÜo» erani. LXX. etiam afia 
avioXg. Sed Dn est Nonu propr. si^nificans Zaxaeonim scdem.an- 
tiquam eamquc in Ammonitarum solo ; nam Zuxaei Moabitas inter et 
Anioraeos y Gileaditidia , vel Basanis , inoolas recensentur , ad ocei<» 
deutem maris mortui. Qui tertio ioeo nominantur^ o^n*^H EmaeoB^ 
dicit ipsf Moses Deut. 2, IQ. in Moabitarum regione, antequam eam 
Loti posteri occupassent habitasse, et Gigantes fuisse. Q^D'^H sonat 
ierri6ä0$. D^^^'lß nydl in planitU urbis Kirjaihaim; nam T\yd 

Cbaldaeis est aeguum €$se et Arab. 9\j^ meqneU^ sectam. Quam 

autem tres eivitates Kiijatbaim in T. T. e'bmmemorentiir, prima, Si- 
honis, regia Emoraeorum, Rubenitis per sortem data, Num. 32, 33., 
jn montants posita, Jos. IS, 17. 19.; secunda, in Moabitide sita, 
Jer. 48, 1. 20. 21, E^ecb. 25, 9.; tertia, in sorte tribus Napbtali, 
1 Chron. 6, Ol.; cujus hie mentio facta, videtur esse Moabitica, illa 
seil. 9' quam ante Israelitarum egressum , Emaeis Tcteribus colonis 
cjeetis sibi belli Jure rindiearerunt Moabitae. 

6. ^^V''<ü — nMl Et Choraeo» in montilu» eorumm Tidelicet 
Ssir, Choraei sunt Troglodjtae (nam *i1n tat foramen y xQ(i)yXiii\ 

, qui in montibns nunc desertis , quos olim Iduroaei coluerunt y ante 
eos habitabant. Choraei dt Deut. 2, 12. montana Seir tenuisse olim, 
abd ab Edomitis inde pulsi dicuntur. Seir vero receotius nomen ri- 
dietur iUia nM>|itanis tum demum , postquam Edomitae illa occupas- 
aent, inditum. Nam ^*^}ü i. q'. ibs; i. e. hirtutum denotat; quod 
erat nomen auctoris gentia Edfunitarum. ^y^^, ^^^ *itf usque ad 
hlanitiefn g. campestria Pharan. LXX et Syrua S^m (i. e. ^iSk} 
^<ertunt tereNnthum, )*)hI| pars est desertao Arabiae ad Idumaeaa 
montes usque perreetae, in qua Ptoleosaeua Pharatäta» eolloeaC 
Adhuo Uieronymi temporr. ucbs quaedam Pharan in ea/regione ex^ 
iidt. Mansit buio. valii noman iUud usqiw hodie. . Abesi ab iirbe 
Sue$ 24 milfiaria. Cf. NisAUHa Rm9ebt%ohr.J^. h p. 240. * S^ n«fq 
*^91^*1 9^^ contigiia d€»0r(0y ae. Arabiae, in quo laraelitae Ac^pto 
agreasi habitarunt. 

7. ^2^M Et rßdmrunU Videntnt a aeptemärionibus in auatmm 
progressi, initio £aeto aBasanitide, unde trans -Jordanem iter fa- 
eieoteS) cum in Iduameam penreniaaent, ad septentrionem , per or- 



t«Bi eifemnaelo agmine, lediiite. tsftt^D x^ propr. ßm$ JudieU; 
BIO dici pneant plorefl han« locum- a «eyero illo judioio , qvod oontra 
Mosen et Aarosem pronanoiavit Deus , • Num, 20, 12^ Veraai Y^ 
Ddvr fuiM« ▼etus loci nomeo, inde patet, quod BOTttm, tum, eum 
kaec iiteris maadata aant^ magU notam naman Cadeaoh labjaDgitar, 
ut rapra Va. 2. Pro Miip^ Onkdioa h. 1. et 16, '14. Num. 13, 26. 
33, 36. poauit t}|D*i, Josepho ^{fStfiftf quam refert eise Petram, 
Afabiae patreaa, Palaestinae australi oonfinii, metri^oliii. Vid. 
Rklandi Palaeit. p. 031. Ut regei eonfoaderati Seirem ex Moabi- 
|ide petereftt, oportuit 00s hftad procol ab hoc loco traoBire, quum 
faerint ad ortum Idumaeae , ad auBtrum mariB mortai. Vid. Num. 
13, 26, 33, 36. 37. Deut. I, 2. •»p*!»»;'! — «ü! Profligaruntque 
tohtm agrum Amalekitarumf i. e. incolas illiuB regionis, quam postea 
occnpaverant Amalekitae, jnter Aegyptum et Canaaa. Anialek enim 
lo..go poBt tempore natus est, 36, 12. ^^ibHn-nM ^y\ Et Atnori^ 
ißM quoqus. Vid. 10, 16. nsij * lixacni npli'^n qm Chazaaum TAo* 
mar incoUhaniy reeentiori nomine "«ni; i^s^ Engedi ^ i. e. fona capri^ 
2Par. 20, 2. ^Nom. compositum *iQn-]lx^^n ex Arab. dialccto in- 
teipretantur locum irriguum palmis frequeniem, PUn^ua Hist. Nai. 
5y 17. Engadda e»t oppidum ae^ußdum Hieroidi^miu y fertäUaUp 
palmetorumqu4 nemoridug, 

B. 10. M2CM Exnt r€X etc. eopiam seil, pugoae facturuB , ut 
aaepe msc^ somitur, ut 2Sam. 11, 1. Vertente annoy guo tempore 
egrediuntur regeu sc. ad bellum gei^ondum. — 10. ")Z}n -r^ pCV*) 
VaBüSiddim putei putei bitunUnü^ h.e. repicta erat putel« bituminis. 
Repatitio ejusd. Tocis multitudinem designat, ut£x,8, 14, lud. 5, 1^ 
2Reg. 3, 16. Do non vid^ ad, 11, 3. riB«^ — ^02>i /ugeruntque 
rex Sodomae ei Gomorrhae et cecideruni i^ BituminiB s. paphthae 
fontea longi atque errantes ingens fugientibus impedimentum obji« 
eiebant. Simili modo in regione propa Baku ad mare Casp. non- 
nnllis in locis tanta vi ex terrae rimis ebulliro solet, ut nonnünqu^m 
aditna att pericu]p8ua. Kaempfsr in AmoenUe^tt, aaroitc?. F^e. 2. 
relat. 2. §. 6. de bis fontibus' dicit : fi»äurae eraM mire atiguataep 
man ultra pedem pßlmumque,kiante$y ireviore$ alicLe et ia hemic^ 
eium ductae , aUße longo et incurvo flexu' deUranit^s ; gui k>cua 
optinia honc^ Vb. ülustrat. ^Sa<|i Cecidernnt^ntn tarnen perierunt, 
Va« 17. 21. «ea.n^n 0^?iM^J|yji Et rdtjuit qvi e-proelio evaierant, 
fugtnM ätdiMoniemj ad montiana; 

11. lü: srjfos;^ -r-- ^npii^ Bt^eperuntj bc^ vielaares (utapparel 
ex iia qnae^qnuntiir), amnea ßtöuitatee ^ Sod&ma& et Q&marrha^ 
]>ee8t Mominlittnia» »LXX. SXmß'av ii.TTir'Ximüt nimxv r^iv 2tt^ 
Sofimv nai rofio^ttg. Legörurit: tfD> pro tt/sn^, sad V«. 12. recta 
4B;rociif8i;^ Tbrtunt. "tiVoM GtAum €ö^umy i. e» ännonam atrcommear 
tarn. ~ 12. In priore Veraas parte verba aliquateniiB suat inrersa^ 
Siaaft rarba D'jäM < ^r«N "- )» • debe^ant aequi voeom vlH. Recte TjXXl 
ilaßop^di Moi* vbp 2iAt tor tMi^ Toü aie^oä "Aß^aiij sciu rrv 



02 Genes. Cap.tiy i3-^^i6« 

13. C^San H!sn Vmtque tmuej gvi ex pr^eUo evMsrat, 
liXX. Tcoy avaecad'ivTmv zig» n est hie pro Artic. iiidelinito (^Deut. 
18, 6. t Sam. 1,4.) habendum, et quüktmj aliquts reddeodnm. 
Voe. ***^2|S[n omnei fere Veteres ex Praepoa. ^yo traue ^ reote explU 
cant , et putant Abrahamo ho<^noni. inde .datum etse , quod in €a- 
nanaeJm migiTatnrai Euphratem trajecimet. LXX. «r^paTi^^ < Alii 
iliud nonien ducuDt ab Hebero (11, 14.) Abrahami nbaro; vid. ad 

« 10, 21. Sed Yid. Geaei^ii Gesekichte der he6r. Spr. u. Sehr. p. 11. 
I3*1^M " n^*)p^ '^hvM Qrr\ Ei ipsierant domim%, virijbederis Alram^ 
i. e. cum eo foedos inieraat« LXX. avfWfAOtaij cQt^traii. Cf. 
Neh. 11, 18. 

14. vnij Frater^ agnatus ejun, n^lD^irj-nH py^^x Et expt^ 
divit inaiructos^ 8U09. P'^^Jl alias (vid. npt. Ps. 35, 3.) gladioe 
lanceasre e Taginis, thecis educer§ lonat, hie per metaph. miUtes im 

aeiem yelat ex umbratioa rltn, educere ralet. Sie Arab. Oj:>> projpr. 
«jriit/, nudamty evagmavit gladium; metaphorice: txpeditum emiiit 
agmen. LXX., qui Tertunt ijQiOfAfiasj fortasse p'i*»') legerunt^ quod 

*ad pn curioshts inspicere referebant, ita ut numerare sit i. q. ^tf- 
etrare, &*0^3n instrueti^ i. e. bello adsuefacti, usu armönfm triti 
et exercitati. in^^ ^t^b^ Notes domuu suae . Temas , in domo sua 
educatoa, 1?***^! ^^*l^.l Et peruecutus €8t sc. hostes, ad Danum 
U9qu0, Qttl exi^timant, haue essourbem, quae'Josuae temporibus 
id uomen* consequuta est, quod a Danitis capta erat, et antea roca- 
tatuT Laisch B, Leachem (Josr 19, 47. Jud. l9, 29.), ii haec a Mo- 
ais iriunu esse negant. Sed alii existimant, fulsse locum alium, 
a priori non jremotiim, «bi alter fontium Jordanis. Cf; Joseph. Ant, 
1, 10« B: Jud, 4, 1. Si hoc rerum sit, oportet Jordanis fontem, 
priusquam urbe Laiscfa novum nomen nancisceretur, dudum* Da» 

^dictum , delndc, cum Danitae ea loca invasissent, non fontem tan* 
tum, sed ipsam etiam urhcm vicinam id nomtnis esse sortitam. In- 
- terdum eontigit', Jecum eaiidcm appellationem duabus dtv'ersis ab 
eausis esse sorritum ; quod faictuiu in puceo dcserti Judaeae , qui 
Be&rscheha^ h. e. puteus yurt^urand») ex duebua ilUs sancitla foe- 
ideribus dicitur. Yid. 21,'31. 26/33. 

. . 15. 16. )^^1 — yhnf^.Et'dwime eet srne; super Sö9 noete, 
ipge et servil ejus; di?is{s copiis in eoi cum servia suis inrmit. A«-*, 
vesteilifnt AbraiMi confoederati , «ti e Vs. 24. Kquetj «n^ln — - DSM 
Et percuSslt eos atque persecutt» est eos usqtfe ad CAoliim, q«* 
«online Eusebii adhue tempore TiUa>^xoüfi«^) exsticit in tractv Da* 
«MteenoL Gf. et Judith IS, 5. Vid. Jlterthumskunde'^ 2. p. 289i 
pi&mS Si<»'«n> Ad Btmetrum Dmnaseiy i. e. ad sepCemhionem D»* 
masei.. Oriens- enim censetur anterior mundi pars , bceidens poste^ 
rioTy nnde nertdtca dexträ pat« mundij^ septemtrio' sinistra ▼oeatiir» 
Vid. AUürlhnmsk' L 1, p. 130. sqq. -^ 10. OTin — 02> Et mu^ 
Uere» quoque et popubtm se. :3^tt;n reduxit. Perind« est, acai di- 



\ 

« 



xisset: multereiy wnveriam denitiue ptebein. Nam roee hv kniilierei 
jam eondnentor. 

17. 18. ^S)9?2 -*- ^^ £i vattem Schavej qua« et regia vatUe 

vocaimr. Vallia hujua' regis« . mentio fit 2Sam. 18, 18, Videtur 

faisse ad Septem tri onem Salemi, nam ex Damaaco redeunti Abramo 

in aliam coeli plagam noa obviam ire potuit Mclchiaedecai. — 

18. NoiD. p'iSf'^sSo, quod denotat regem juetum, nonnuili Tolaat 

Doa hoic regi proprium, sed titulum iionorificum fuisae, quäle Au^ 

^ifflv«. Verum tum tcribei^kim erat: p^^ac 1|Sd. Est rero haeo 

Hebr. Nomianm proprr. indoles, ut cum eomponuntur e duobus bo* 

BÜQibns y qjDomm prius est coneretum , posterius abstractum , tum 

eoneretom recti, ^bstractum obliqui casus sit, et inseratur Jod, con- 

Bexionis rim habens. Sic 1|Hd^:3M 20, 22., p1[X-^:ihM Jos. lO, 3* 

CtGESEHii Lehrgeb, p. /^20. Ab Hieronjmo et in utraque Chal-* 

4aiea paraphrasi, Jonathanis et Hierosoljmitaua nomini Melchisedeci 

additar : n 3 S^ ot^ mn kw e$i Semue, Noachi fiHue. Verum quod 

Uebraeoa in haue sententiam traxit , boe fuit haud dubio, quod yt- 

nun tarn landatum , et ipsi Abrahamo praelatum , noluerint e sua 

gente eKtraneum facere. Dicitur Meichized. dW l|Sp rex Sakm^ 

qaam quidem eandem urbem fuisse, quae deiride Jerusalem yoeata 

est, yetus est opinio, in qua jam Josephns etOnkelos fuere. Sane 

Ps. 76,3« Hieroaoljma dicitur Salem. Sed et alia urbs uh^ dici 

potuit, nsitatissinio nomine, non poetico tantum. Potius bene con- 

gniit hnic aarrationi , quod dicit Hieronymus : „Salem fuit oppidum 

juxta Scjtbopolim, quod usque hodic/appellatur Salem, et ostenditor 

ibi palathim Melchisedech, ex magnitudine ruiiiarum yeteris operia 

ostendens magnitudinem.^^ Sita erat urbs Salem in tractu lacum 

Gehnesaricum inter et mare mortuum, ad occidentale Jordanis latus. 

Gen. 33, 17. 18. JSalem loci nomen esse est dubium. bn^ N**xln^ 

)'*^^'i Produxit, attuKt, panem et vinum; obtulit Abrabamo et servis 

ejus cibos , quibus se rcücerent. Nonnulli hie de sacrificia cogita- > 

mnt, quod Melchizedecus Deo obtulerit; sed ejus nulla hie mentio 

fit. t^S]^ SmS inb H^n 1$ aufem fuit eacerdo» Dei eummL Apud 

^ntiqulsäimos pepulos rex simul erat sacerdos yel Pontifex. Vid. 

Virgii. Aeneid. 3, ^0. Idem dicit Aristoteles in PoUt. 3, 14. et Die-- 

genes Pjthagoidcus apud Stobaeum Serm. 46. ( Vers, lat. ) : Necesss 

#•'> perfectum regem imperatorem eeee etrenuum ^ etjudicemy et 

Mueerdoiem, - . , , . ^ . 

19. 20. qnsn:}^; Bene precatüe eetei, Abramo, gratulatua 
est ei de yictoria fii! hosten parta, et fausta quaeque ei -est appreca« 
tns. LXX. evXoyfiuS' ]1^Hr — lt)*^:B bemdktu» sit Ahramu9 Dea 
tMwmo , s. benedictu» Dei summt , i. e. benefaciat ei Dens, S ante 
hn refert benedictionem ad Deum auctorem, et per a6 exprimdndum, 
Qt Proy. 21, 31. yinn D«tJDTd n^j:i Qui poseidet ooelum et terram^ 
L e. dominus coeli ^t terrae. LXX. og Shticb tov ov^avov Kai 
Ttfl f^. Nco male^ quum najD Sjr. quoque et Arnb. et creandi 



94 Genes. Cctp. i4., ao — a4, 

BoCionein obttneat; cf. Bot. Pt. 139, 13. — 20. \{'*\h Sh \fi*\^ 
Benedictu» aii Dens 9upremu%^ i. e, laudetur D«itf , gratiae ei 
agantun )ac *he;m LXX. recte: og naQdd(ux€y qui tradidit, iS-^pai 
^bo *^^^t} Deditque Abrahamus ei Melchizedeco , decimam ex om-^ 
nidui^ 8C. quae e proelio reduxit; decimam praedae fartem. Plureg 
anttquitatis populi haud raro decimam de praeda partem diis sacra- 
runt. Decimie de praeda Melchizedeco solutii, non modo gratiam 
ei rependit Abrah., quod euiki muneribüs et fanstis precationibus 
exceperat, verum et publice deciarayit, se iÜuxn tanquam unius veri 
Dei sacerdotem agnoscere et yenerari. 

21. 22. Disiique'rex Sod&mae Ahramoi tt^Stn ^V*^i^ dm 
mihi animiaM y u e. hominet fiodomitas , quot reduxitti. v/B^ ( rid« 
not. 12,5.) hie cmpiivif qui a senris mnltum oon differebant^ quippe 
quofl Tictor vendere, si vellet, poterat. i!S*ng tt^snni Opet vero 
tiöi eume. Ex jure belli illorum temporom ea, quae res Sodomita*« 
mm in pugna amiaerat et Abrah. hostiboa ruraus eripaerat, videntnt 
Abraham! poasesaio facta esse , ita ut non o^rtiiorit eam ilta regt 
Sodomitarum , licet 80010 et amico y reatituere. Vid. Micha£L1S 
Mos.' Reckt. F. 3. p. 2^1. — » 22. «»n^ tnb^in SustuUmamtm meam* 
Jurantium est gestus, qui Deum teatom advocantea, eum velutif 
manu ad coelum , sedem ejut , porrecta , digito ostendunt. Vid« 
Deut. 32, 40. Ex. 20, 5, 6. Dan. 12, 7. ApocaL 10, 5. 6, Atneid*^ 
12,, 195 — 97. Y*;^}~^H Ad Jovam Deum Bummum eondiiorem 
ooeli et terrae^ Viäetur Abrah. de induatria hia yerbia uti. ut Mei- 
chisedeco, qui tunc adorat, et iisdem rerbis antea erat usui, otten- 
deret, eolLa ae onndem Deom , cujua iile laeerdos esaet« |1*^ Sm 
i« q. njn^^. 

23. 24. Vt($ — QM Si a filo usaue ad corrigiam ealcei quid- 
quam lumlim, sc. tade noi^asi fioi &e6gf nai rada nQoa&elri 
(iSam. 25, 22.). Particula dn in jurejurando uiitata, elliptice 
ponitur ; quodsi hoc fecero , ic. Deus me male perdat , hoc et iUud 
mihi faciat^ ut 1 Sam. 14, 44. pleno dicitur. Corrigiae notant rem 
Tilissimi pretii. Senius : ne viÜsemum quidem de his ommbus^ quae 
tua Munty accepturus sum. Voe, ts^n, filum^ sunt qui intelligant 
de yestimentis ex ea materia factit Cyelutiic^c et nntt;^, lana et 
Unum Hös. 2, 5. [al. 7.] pro yeatimentiB; )nt9N, filum^ fumculuky 
Proy.7, 16. pro tapetibui)^ ut adeo res pretiosae indicentur, qtia^ 
yeteribus inter dtvitias erant, et sensus sit: non a rebus pretiogiöri-' 
kus usqite ad viUesima quaenis. Sane eonstruetione phraseos per 
Partie, o sequ. 1:^ majora minoribns, e..e. Jon. 3, 5. Esth. 1, 20., 
•pponi solent. — 24. Voe. ^l.JifSa fere redddnt praeter ^ praeter- 
quam^ Sed compositum est ex Sq nihil ^ non^ et t^ ad^ usque ad; 
yertendum igitur: non s. mhU ad me, sc. peryeniet; tantum quod 
comedsrunt pueri^ rel. tl'^^^e^Jn juwenss^ seryi illi quos in proelium 
duxit, quemadmodum et 2 Sam. 2, 14. iReg. 20, 14. müites eo 
nomine designantur. 



9, DemM AbrahanM toMem ^romittit, fbednt emm eo imit t0rrampt€ Ca* 
tuuuieam po9£ ^[uadringeutot annot proprium po$terorum ejui futuram 

dßcet c«p. 15. 

Cap. 15<f 1. nihtda In vuioney quod perinde este ridetor ae 

nS';\n nM*i&2 in vmoMus noctis^ 46, 2. Cf. et 15, 12. 13. 28,12, 

ll'sqq. 2b, 20. 31, 24. ^S )3D '•3H £go sum clypeuM Hbiy i. e. 

praesidiuni s. praesidio adversus omnia pericula ; Pa. 3, 4. Nonnulll 

Kebraeorum haec verba Dci Abrafiamum conlinnantit eo ipectara 

indant, quod timuisset gib! ab illis regibui, quos bcllo erat ag- 

grcisus, aut eomm propinquls, ne rurrain coliectii copiia redirent 

in terrain Cananaeam. *ikD Tj^'^n ^*^^\tf Merce» tua tnuUum (n^m 

Infili. Hiph. Verbi na*) adrerbialiter usurpatnr) vaide, nc eopioia 

adfflodam erit. LXX« fita^og oov noXißQ Sarai ffqpd^^ Alü repe« 

tont ^33M^ eg0y inqnaiii) «11m mereeM iu4h egr^o senstt, qnati t« 

Deal aig^iiicet ipsins ampliasimain mercedq^ futurara , iicnti Devtf 

Uritarnm haeredUa$ et par$ diöitur Nmn. 18, 20. Deat 18,2. Cf. 

Im. 18, 7. et not. ad Pi. 16, 35. 

2. 3. ^*V^'Z "^ ^^ Quid mUu doBisf 9me proh ego ex kac 
tiia dkcedam, Sub mercede enim Abrah. majores divitias iotelli- 
gebat, iiuibua, liberis carens, baud admodum indigere ge exiatima« 
bat ^T"^X^ ^Sin ^D3^$"j orbus ego dUcedo a. Secedam. LXXi 
OTroXuoiiat iiB%voQ, Sane de discesgu ex bae Tita saepius , ut Ps. 
39, 14. 58, 0. dicitnr. H. 1. tarnen i|Sln ^d.^M yalere videtur: ego 
Titam tradoco , vivo , sum. Sie J^r. 6, 28. VD*} *>DSh incedenteB 
oBtreciatoree notat, qui tales sunt. Quod sequttur '»n'fJ pttrc-)a^' 
praeter LXX., qi|i 8i vloq Miatut tijg olnofeyovg fiov, hie auiem 
JUüu Matecae, vemaoulae meae^ et Sjrum, qui reddidit : et EUeeer 
DamoBcenuSy fiUus domue meae^ haeres est tnihiy reliqui veterea 
omnes de procuratore domm Abrahami intellexerunt. Propriam vero 
nominis pjön signiticationem alü referunt ad p^rü s. pjDtti discurrere^ 
diBcureitare , ut p«^s*)a sit fiUus cureitationig ^ i. e. procurator 
domns, qUlceteris servis praebst, rel quod ad eum omnes eurrunt, 
ad mandata ab eo acc|pienda, yel quod ipse per omnes partes domus 
cnrrit, ipse omnia inspeeturus. Alii tarnen rectius pv^D iliustrant 



ex Arab. ot^w«, j^rof^r. pectinare j carminare, poUre^ metaphor. 

£^ettter et nitide curare \'kpü^ cura^^^ ut in«% p^^'\%filiu9 

paHtiame domue meae sit politor, procurator domus meae, qui nni- 
Tersam domura administrat, curat et polit, et, ut ita dieam, sub 
aao pectine comtam nitidamque servat. Sic poUtoree et Latiiita 
dieti sunt, qui agros ourarent peettnarentqne. Praeterea procura^ 
iorie signiücatio buic loeo apprtme est apta; nam in ingenti serro« 
ram Dumero, qualem Abrafa. habuit,. vix dubium est, quin unus 
esset, qui ceteris praeerat. Sic Josepbus Potipharis beri familiae 
praefeetns fuit ^ 39, 4. 22. , et ipse lUiertatem naetus procuratorem 
babnit, 44, 1. Procurator Uie vocatur pTtf»n, Damauco oriundue^ 
tt Bobaaditor tt^M s. fja , hämo s. fiUu$ ßamaecL Urbs Ycro Da- 



96 Genes.' Cap. i5, 5 — lO. 

tnasctrs, nt h. 1. patct, antiqnfssfmfs terrae urbibni est aSnumerandit 
, Cf. Alterthumilc, I. 2. p^ 284. Conqueritur ergo Abrah., quod ali»- 
nigenae, non proprio filio, domua^Buae curam committere bonaque 
tna relinquere cogatur. — Z* "»niM u^iil^ *»n'a-|2 FiUu9 domuM 
meae, Tema, i. e. Eliezer, aut aliua ex nicis domesticis, quasi di- 
ceret) ^n^a '^^\'\y "^ '^> 1^* Lotum haereditate exciuait; uada 
colligere licet, moris tunc f uisse , ut , si quis sine prole decederet, 
rerna familiae pracfectus haeres ipsi fieret. 

4. 6. ^^y^, — '^«'M Qui egreditur e vt9cerihu9 tuis , i. e« 
filiUB , qui nascetur ex te , haerei tibi eijt. LXX. "Oq elfJUvaera« 
ht aoVf ovTog xXr^ovofi'^aBi ae. — ' 6. ri{yiac 1^ natt^n»^ Imputavit 
ei hoc juttitiam ; Hdem Abrahami pro . egregio religionia et pietatis 
ttrgumento aecepit. Facta, enim est Abrahamo haec promissio eo 
tempore, quo panim Ter^imile erat eum liberos habiturum, cum jam 
snnum 80. superaaset« nj^x^ vit^diKairOavrq saepe eat/»te/aa, r&* 

Ügio; Rom. 4, 3. sqq. 

# 

8* 9. .7)|tt^*3*H *>) thH n^S Unde vero cognoMcam^ me ülam 
ponuenurumi Abrab. nou dubitavit de diviua promissione. Tribuit 
autem scriptor Abrabamo banc interrogationem nullum alium ia 
finem, nisi ut viam^ibi pararet ad eam, quam proferre voluit, nar- 
rationem de« foederc , quod Jebova cum Uebraeorum progcnitore 
iuierity atque de mira praedictione eorum, quäe illius posteris even- 
tura essent. Hujusmodi oraculis et praedictionibus multum tribue^ 
baut Uebraei ad cloriam suam extollendam« — 9. ns/Htv't) nS^ll 
nonnuUi vertunt: tre9 vitulo»; plunmi rero rectius: Tp/fTiforTOi 
Mennem s. trimam, Vid. Jes. 1 5, 5. Deus autem voluit animalia 
trima, quia tali aetate in pleno robore et vigore aetatit sunt. \1^^ 
pulluM quidem et aliarum avium , sed potissimon^ columbini generia 
iignificat. 

10. Quae bactenus narrata sunt, Tidcntur gesttf ui vt«toit«y 
cuj. descriptio Vs, 9. desinit, Abrab. rero expergefactus aniiiialia 
ista cepit et discerpsit. T|;\r>a oni»< ll^^*!! Et dissecuit ea in median 
Verb. *)na , dissecuit non nisi b. Vs. occurrit/ unde nom. nna pare 
dissectOy hoc Vs. et Jercm. 34, 18. 19. et separatio Caht. Ü, 17, 
Cf. Arab. yj reseeuit et Ja^ fidit l-ina-tt^M jmi Ac posuit ©i-, 

rum segmenti sut , i. e. ilnumquodque segmentum , ^f^.VJ^ ^^ik^ ex - 
adverso socU sui^ j. e. altcrius. - Sic Hebraei viri et'/emiuae nomen, 
socii et sociae, fratris et sororis , usurpant de unaquaque re mascul. 
aut femin. gencris, qnae altera adjungitur. Dicitur, Abrahamum 
partes animantium dissectas aitrinsecus posuisse, ita ut quaeque 
altcri ex adverso responderet; singulas gingulis opposuit. LXX* 
*ui i&fiusv uinu avTin^ewna äXX1]Xo^g^ Describitur ritus, quo 
foedera inter Ucbraeos pangi solcrent; cf. Vs. 18. Partes pacia- 
centes per animalia dissecta transibant (Jer. 34, 18. 19.), quod. 
innucbat, eoa imprecari aibi, ut qui prior Tiolasiet foedua, non 



Gen$s. Cap* i5, lo— ^i5* n 97 

eng eftedcfretnr ac perderetur, quam animal foederi adliilittiini^^aa- 
debatur. Credibtle est, Abrafaamum similiter inter parteg Tictimantm 
diTersamm transiisse, quamris boe Moses non diserte dieat. £x Vi. 
enim 17. patet, Deum hnie ritui simile quid fecisse, Ceteium ex 
hoc ritii Tix dubium ortam esse pbr&sin P^*]! tWyt icmdert fb^dus. 
Sie anttquissiini Graeci : ogxia rduvHVß juramenta wcare, artl tov 
pactnin jurejnrando et divisis victimis saneire. II. 2, 124. ' Plntarehos 
in Quaestt. Romanii : apud Bototo$ est sacrißcium , guo eone im 
duoM partes discüsa^ per earum medium > trmmire solent* Vid. d, «• 
u, «. Morgen^ P. 1. p. 57. 

11. 12. isn^s^-H^ t9*;y.'} "v*;;; Descendii autm mois.rapax 
(ab t3^ trmere), quod eoHectlve sumenduin est, inrolarunt avea 
rapacea, super^ in cadaverOf illa sc. segmeDta. . oniM ^t^n exwt{f^ 
fladique^ flato abegit, e^s, nam quia ts^S^ collectiv. est prononp. 
Suffix., ploraL ponitur. Quod voltiores dissectoriun 'aDimalium partes 
appctiisae narrantur, aignam fortassc scriptor esse roluit hostiyjfa 
dirersonim ia Israetitas.incorsantium, sed facili opera ablgendoruni. 
-^ 12. MlD^ tt^c^n ^n*;l Et factum esty aol ad occidendum; cum 
so] ad occaaum VWgeret. ^n»i non est ad u^D^n referendum , sed 
fertnr in totam sententiam, nt Vs. 17.; quasi ita tt/o^n «in^'n "i^Hd 
Ml^^ CUM esset sol ad ingrediendum ^ i. e. occidendum; loquuntur 
enim Uebraet de solis occaau Tulgi et poetarum more, quo yidetnlr 
et putatur immergi Oceano, uQ^e et cum oritur, verbo M]c^ exeundt^ 
ntuntur, qtiod ex Oceano Tideatur egredi. O^J^M "hv' n^s^j "5D^.*\^'^ 
£l sopor incidit super Ahrahamum. 'LXX* h^üraoiq inentäs rta 
u^ß^afu Apposite ad rem; neque enim sopor naturalis hie erat, 
aed a Deo immissus, l^Sir — njnn Et ecce t error, olscuritas. cä- 
h'go, magna cadens^ cadebat, super eum, Ejusmodi terror eüm so- 
pore eonjunctus divinas ijTiq>avslaQ ceruentes invadere solebat; Job* 
4, 13. sqq. 33, 15. Dan. 10, 9. Vid. et Uiad. 2, 41. 

13. 14. Dn^ — xjhj ScitOy posteros tuos peregrinos futuros 
esse nt terra non sua; 'i. e, aliena, sc. Aegypto. b^'ib!;;^ Et ser^ 
vient poatert tui «>, incolis terrae per^grinae. ' Verbind ponitor plu- 
rale, quod 2^*1T est coilectivum, et aflix. pro separato Dn^ ' Vid» Gb- 
SEMI Lehrg. p. 729. n^tti -^ ksV'] Et adfligent sc. terrae alienae 
ineolae, eos per 400^a/M0S. Israelltae 430 annog tn Aegjpto cmd^ 
moratisunt, Exod. 12, 39., scd in oraculis numerus minor otnitti 
aolet. ->— 14. Sed ego in eam gentem^ ctii servient^ animadvettam^ 
et dejtique cum magnis opibus illino emigraöunt. ^^iiM \^ Ego Judi-^ 
etUto; puniam. Nam quum poenae anteeedat Judicium, ideo jKdicaf*iy 
vbi de maus est sermo, etiam punire sonat; 1 Sam.24, 16. Ies.-26, 0. 

15. 16» 5|*PbH — nnN*) Tu vero ad patres tuos ibis; moiK- 
tis' neQi(jf>gaat$. Latin! : ire ad ptures , ire in communem locum. 
Apud Hebracos finitiniosque Aegjptios singulis familiis sua in mon^ 
Ciom earernis crant spattosa sepulcra. Mine phrases: ad patres 
saos ire^ s. co/%t. ■ Altis ejusmodi loeutiones originem duxisse vi- 
dentur i^ opinlone , aiüfflöli ntortuotnm* eerta qnaadttn loea petitiir 
L G 



r 



lot, et ,iin«Biqiiamqae natioBeiii et ftmiliam leonim ab alilt ledes 

.habitims e««o» Animit enim hominum, qui ritam futuraoi esse cre- 

.4aiit) intita eit cupiditas Fidendoruiu aut eonsaogttineorujDy' aut 

.popuUrittm, qiii famam egregiam reitquenint. — {Q» nin — Min 

Ei g^^f^^ guurta redÜuMi kuc. *i1*i generaiio^ «e/at ,'liöminei 

Teadem aetate Tiventei. AUi^ ante "i1*i ittbaudito 2, T«nunt: tji ge- 

nwiUioHe quaria^ xsvaQtfi de fsve^, Qui varo quatuor has genera- 

tionea ex communi generationis notione ditterminare Tellnt, ^oa 

erroribaa impUcari necease est. CoDtextu ehim docemuiv, toc. *>1i 

liio de hngwre iemporü »patio eapicndutii esse (Arabs utcrque in- 

ierpn: 0^^^ ^'*^) ®^ seeuium ralere« Nam Vii. 13. numerantur 

guadrutgentt njim, per quot Israetttae in Aegjpto sint habitaturi. 
€f. not. ad Ex. 12, '40. nyi -* ^3 Improhüas enim Amoraeorum 
' non perfecta eit huo neque^ i. e. nondum ad summum pervenit, sie 
nt a Deo amplius non sit toleranda* Amoraeis reliquae omnes Pa- 
laestinae gentes indteantur ^ quanun nomina omnia riro aimul po« 
nuntur« 

IJ. nMJ «^»^'1 "»ri^^ Et fuitj ioliveratf i, e. postquam oc- 
eidisset. Minus recte LXX. insl 9e o ijXko^ iyivsiö nqog dvcfiac^ 
quum 8ol ad occaeum vergerety quod Vs. 13. erat Hld^. r)H^ non 
est Particip. , sed 3. Praeter, fem.; sequitur enim n^.i nttSl<|i et 
denna caligo erat, LXX. q>X6^iydfetOf quasi il^nS flamma legis- 
aent. n^^n — n|n/j Et eccel cÜöanue /umans et fax ignea^ quae 
per parte» Utas aninudium dissectat transiSat^ Dei praesentis ao 
foedus cum Abrahamo fertcntis indicia (SimiiiterEx. 1% 18.1t0, 15.). 
Sunt , qui h. 1. /ornace signifioari putent Aegjptiacam serritutem, 
quae Deut. 4,20. Jer. 11, 4. famax ferrea dicitur, /acerero 
liberationcm, coli. Jes. 62, 1. Quae tarnen aliena videntur ab h. L, 
ubi clibanus et jampas inter rictimas transeunt, quemadmodiim^ qui 
foedus ineunt. ^ 

18. n^*)J| — n'jd Ceci4ii^ P^P^g^t, /09a cum Abrahamo foe^ 
du$; Tid. not. V^s« 10. Foedun est hie i. q. promissio, rid. ad 6, 18* 
Promittit vero Deus bie Abrahamo , se ejus sobolt possideudum da- 
turum omnem illum terrarum tractum« qui Q^'^scD *>'l{o. wde a flu" ^ 
mim Aegypti ad fluvium magnum, Euphrateui , usque porrigitur. 
Flu9UH Aegypti sine dubio est NUus. Jos. 13, 3. terminus terrae 
Israel, fluvio *ifn^v:; describitur, cujus flu vii Jes. 23, 3. Jer. 2, 18. 
mentio fit, quem Jesajas mox *^1m^ vocat, quo nomine Nilus intelll- . 
gitur. Numquam quidem Israelitae fines suos protraxerunt ad Ni* 1 
lum» Laxius tamen Euphratea et Niius , duo nobüissima flumina 
.tamquam extremi terrae Uebr. termini sibi opponuntur Jes. 27, 12. . 
Jer. 2, 18. Praeterea Davidis tempore Salomonisque , reges intern 
iHos fluvios positi aut omnes, aut plerique regum.Ucbraeorum reeti- 
gales faere; 2ChrQn. 9, 26. eoU. 2Sam. 8» 3. Äd Euphratem vero 
Jain anle Davidem termini terrae Israel, es^orrectl erant. Mona 



fl 

enfjii Gilead, qui in potettat« Imraeltt«rQm 'Mmp«f fAt^ CfU^aditMi 
Domcn imperticna, Eupliroti fiiit quam Jor4anf propior. Sauli tem- 
pore ad Euphratem ipsniii^ Israelitae transjordanenses üiiet suos pro« 
tuWnint ; rid. 1 Paral. 4 , 9^ 10. Antequam ergo Darides r^nom 
capcsterat, tres ultra Jordanem tribua desertis Arabiae mqoead En- 
phratein potiti erant , libere per illa grcges pascentes, aliosque ideAi 
faeere vetantes. Pal^iyra' autem t. Tfaadmor, ^quae arbs diet tantum 
itinere ab Eaphrate aberat, a Salomone aut oondita aut nmnita erat. 
1 Aeg. 9, 1 8. 2 Parair 8, 4. 

19 — 21. Qui hig Vss. noininantUT populi, Toteres Pklaeathiae 

iacolae erant. *^ypj\ Ktnaei in meridionali tribua Judae tractn faä- 

bitaliant. ISam. 27, 10. 30,29. Kemmzaeorum ^ ^\'^PJ1^ nomep 

dektom eaae videtur in eo temporis intervallo, quod inter Abrabä- 

main et Mosen interceasit, quiun Josua uullam eonun menttonem 

faciat. «^b'ign, Kadmonaeos sunt qui putent eosdem ac H$9a€§$ 

cwe,* qui 10, ii. inter Cananaeos reoensentur. Dictl fuerint Orien* 

taiei, quod, uti Jos. 11, 3. Jud. 3, 3. dicitur, oecuparunt momtem 

Hermon, quae pars erat terrae Cananaeae maxime orientalis. -^ 

20. De Chittaeu vid. ad 10, 1^., de Pherizaeü ad 13, 7., de /{«. 

fhaeisj 14, 5. — ' 21. De Amoraeisy Girgesaeig et Jedusasig rid* 

ad 10, 15. J6. Cananaeüj qui hlc dlserte nominantur, sensu 

stricto intelligenda est gens ea, quae in regione Sichenii habitavirat; 

vid. ad 13, 7. 

7. Strra gtertlig Hagaram Ahranut pelUeem dat^ ah ea gravida ipermitttTy 
tnaleque ancülam habet. Hagara fugit , sed ab angelo Ju$g'a dammm 

. redity et Abramo filium pariL Cap. 16. 

Cap. 16, 1. 2. Nomen ^2n, qnod Arabibua notat ^ <2isceistjf 
a guü y d^ regione in regionem migravii^ uti üt propter pei'gequU" 
tümemj ancillae, quum natu Aegyptia esset, haud eredibiie est, 
a parentibus inditum fuisse ;' sed cognomen est a fatis desumtum. -r- 
2. m\lo nin«» ^^n^^t^ Occlugit me, i. e. uteruioa meum (20, 18.) 
a parieudo, impedit me Jova ne pariam. ni^t) ^l^^. **V^ Foremn 
aedißcador ex ea. LXX. ivc^ tSMvonoi^aofiai 1$ avTTJg^ut haheuwi . 
fiUog ex ea. Liberos tamquam aedificium parentum sistit Plnutuk in 
MogteÜaria. Act. 1. Sc. 2. Vs. 38. sqq. et cf. Exod. 1, 21. Deut. 
25, 9. , quibns iocis de liberis procreandis eadem metaphorica^ lo- 

«aendl formula usurpatur. Cetenim patet ex hoc loco et 30, 3., 
eram, quando ancillam yiro permitteliat, liberos, quos illa peperit, 
taaquam suos habuisse* Cf. d. a, u. n. MorgenL P. I. p. 142. 

3.' 4» Sumgit Sara^ Abrami uxor, Hagaram^ ancillam. stiom, 
f!^^9 — Yi^^ a fine^decem annorum^ i. e. exactis decem annis, ex 
quo Ahramug in Gananaea congederaty cum Abramus 85* ^k 8ara 75. 
annos esset nata, coli. 12,4. 17,47. Consilium Sarae et Airami 
obsequium ex impatlentia manaase videtur , cum post longam ex- 
spectatio'nem pronüssioncm divinam non impletam cernerent. )nr)n 
niBfM^ — Qeßüque eam Ahrame^ pito gumi ei (orüietttr abesse ni%nb - 

G2 V 



.100 . Gewe*. Gap. i6, 4— la. 

mi 9999t ft) «t tMN>rMi% h territttte turnen manrft Särae obnoxia. 
.Uxpr tantiua fuitttttfrAruiy ad prolem dumtaxat luiciptendam. — 

. 4* 7^^^^^ ^^^^ ^^^^ ^*^ f^^^ ^^'^ ^/V' ^ octtiw ^'ti«, sprevit 
LeranT auanu ^ Vradebat enim, ae Sai*a gratiorem esae futuram Abra- 
.hamo) et hcrae imperiia aubtractiuram ae, quod ei prolem paritura 
,eaaet. / 

5. Verba ^'^V •»Dion rarie exponmit., LXX. a^txoi/jua» «e 
CoC. Hieron..: tm^ii« ogta cantra nie. Onkelos: n^Sj "»S-pn /Va, 
contentio, sntAt contra te^ cauaam habeo, cur de te conquerar. AUi 
^29 exArab. yerl^ debüumy offieiumj atque explicant : fj(;»ria, guaa 
mihifii.^ ^' «nciimtö. Alii: it^juriae mihi faciae poena sü in (9, 
Ocn enim aaape poenam violentiae et iojuriae deaotat, ut Judic. 9, 
1^.; ^y yero, et Arabicum ^JU, poeaam incumbentem. Similia 

..phraaia ocenrrit Jerem. ^1, 35. Noa aenaum haud dubitamna hunc 
. caae: injuria, quae mihi infertur, tibi ineumbit; tu in culpa ea, qui 
^eam toierare et defendere yidearia, cum ad tantam üliua inaolentiant 
tacea* ^'^^.'^^^ — xsk^'^ judicabii Jot>a inier m« ei la, i. e. an te 
haee pati mihi fieri deoeat, Jüdicabit Deua, et delinquentem aut me, 
.aut te pleetet. Integra loquutio exatat 1 Sam. 24, 16. Vid. et Jud. 

6. 7. ^\o TTWi^^ Ei afflutü eam Sara^ i. e. male eam habuit, 
.duriua tractayit. tiXX. «oi i%aiiuaG9v avjijv Saga* — 7. nM2cr»i 
*l4tt/ — Ei offendii eam Jovae angelue ad fönt em aquae in deaerto. 
Hie nuniiue^ %. augelu9 Jovae, Va. 13. /o«a vocatur. Ita saepiua 
hiace in libria Jova et Jovae angelu9 , i. e. ajmbolum illud visibile, 
quo Deua aeae hominibus cottspiciendum praebuit , promiscue usur- 
patur; cf. Ex. 3. ^'iVjn'hVy^d fontem iüum* n ante p,^ demon- 
stratiTVUft eaae videtur, ut certua qutdam et notua fonä indlcetur. 
Infra Va..l4. dicitur *^Ma puieu9f ut diattnguatur a fönte e rupe, 
ant in terrae auperiicie liuente. Verum fons et puteu9 haud raro 
confunduntur, vid. 24, 11. 13. 16. '^^ eat Pelusium Ad Nili ostium, 
teate Joeepho Ani, VI, 7, 3. Desertam autem ante Schuram l^odle 
dicitur D9thofar. Saadias : in via ffedschrae el - Hedichas , ^o-^ 
^rinciae Aräbiae Palaeatinae auatrali conterminae. Cf. Bueschingii 
flrdbe9ehr. P. 5. p. 625. 

11. 12. ^HSfCtt/*» iDTt^ DM^lDl Ei vocalig nomen eju9 hmaSL 
Vid. Va. 1 5. Tarn a matrc , quani a patre , nemen liberia imponi 
^aölebat; 29, 32. aqq. 37, 3. 4. ^Hi^ctc^^, designat: audit Dens, ad. 
querelaa , preces, quas fudit Hagara. -^ 12. d^m . ni& n^ .I'» h«ipii 
Ei nie erii onager hamo^ i. e. praeditua indole ouagri h*i!s eat 
onager^ qui et 1115J vocatur , vid. Job. 39, 5. Frequena inveiiitur 
iilud ahimal in Tartariae, Sjriae et Arabiae desertis. Mongoli Dsig--- 
geiai hte. longa9 habene aure9 (Langohr) vocant. Mbdiua est hie 
tjfiiovog inter equum et aainum; aed pulchrior et procerior vulgari 
aaino. Nomen aceepit a celeritate ; nam M*J9 Chaldaeia eat currere^ 

•t ijst (unda alMum nomen ntt^) fugit^ a^fugit» Fqgiunt eolm 



Gen$9. Cap. id« 13«— i 4. lOl 

onagri honihhtm adipectttm, neo ]iuitisu«A«rl tillo modo pottunt. 
Apte igitur Umacl et ejQg posteri, Arnbiae desetta occupantes, on»- ' 
grU comparantiir. Ejusdemmodi eompsratione» yid. Job. 11, 12.' 
^A^ 5. Hos. 8, 9. Nomadiini Arab. morei describit Amm. MareelL 
14, 10. 13 -— 1n^ ßlanus €ju9 in omne» €t ommum wumtu^in etcm, ' 
L e. umnicm advertariiii^ erit, eumqne Tieimim omnea infeatabnnt/ 
inaaelitae , a. Arabea adhiic hodie Arabtam* omBaoi at Ticinamnt re- 
giaoiim finea latrociniia infeatoa faciunt. In qnosMbat, ai impuna 
potunt eoa apoliare, impettim fadant, omneaque Tkiaaiiii ab ait c»- 
TcnC. ' Yid« d» M, ff. n* ßbrgenlattd 1. p. 6B, tqf. fb«^^ — - hty] Ad- 
faeiem umtdum fratvwn tuorum hahiiakit^ L e. fratrtbai tuit ab 
OrieDte. Hebraei enim cum «itua& regionia describera rolunt, fadem 
ad orientem conrertere solent, 25^ 18. Jos. 15, 8. Constat, Ismae- 
Utas rcgionea Uebraeia orientalea inbabitassa^ linde onp - ^:)3 yfiiT 
QrMHfta Tocantur; rid. not. Job. I, 3. 

13. Verba ^^ Sh ^jjm rcctc Syrus? Tu Jkw vinom^ (est 
CDlm "Mn nomen formae ^qv afflictio , ^IH navia)^ L e. conspicuus, 
qu ae eonsfncioidwn praebet, mbre Hebraeomm, qui Adjectira \l<uo- 
bos Nomänibna aabstantiyis atatu reg&nims positia exprimere solent.' 
ItaPa. 20, 3. LXX. oiniidpfiB, qui iMkH w; ^nn kabnerr' 
pro Paziiäpio com Suffl 1. Pars. Sad ii tixtfA ^ükS, stre, in pauaa, ' 
%2mS, nt Jea. 47, 10. Quod Haeara bi&Denm, qui enm ipaa colio-' 
qnntns esset, "^H^ ^M vocasse oicitur, non itlaUeo norum nomen 
Uididit, 9c^ duntaxat exclamavit: hk demnqgi Dens est, qni aa con- 
apiei patitar. Vid. d, «. tf. n. MorgenL T. I« p. 6K rostremum* 
Inrjaa Vs. membrum, '^mS — Din LXX. ('«ttS, nt antea '«N^^, Par- 
tKiphim ewn: Snifixo rati) sie rertnntt ital yaf hcin^ov efüov (al* 
iSov^ ofp^ivxa fioh' Necmiüto felichis Hieronymtis: profheto hiö 
vidi p0»ierwra tidenüa a»#. ObTersata8.'«ejaa menti est Et. 33, 23'., ' 
quo Jora Most, roganti nt aibt ^s majestatem oOnspiciendam' prae- 
beat, respondetr *iVnM*PM H'^Mni tum poHticam tnei pa^rtem videbiu. 
Yorio modo idLii antiquiorüm Interprr. bmclocnm iUnstrare roltta« 
nmt. Omnes tarnen Tidentur in eo lenrasse , qaod «»mS eepcrant Tel 
pro nMH^:)M, rel pro %nlM nnS, qnnm tarnen rix duMnm sit, esse 
aiamaa^M^, mutato tantum , propter pausonit, Schva eomposlto, lü' 
aoalogam Vocalem longam. 'Qaare rertendum : ttn €timii kic v'^eü^ 
Lm, laaem adspicte^ adhue tIto, paH-^i^'önemy s<j. Bei, s. angeli 
^na mihi oblataou Mirata» Hagak-a^ sibi adbne post v:!ftionem*ira^^ 
Kctiim easa InminoaaamHn, qnimt lnx> ^na Deiui et angdi kpleifda«^ 
banty ocasecsre et passet^ at aradeaatuf ; riL Ltsa. 2, 0. Aet. 9^ 9.'8;' 
Qdiyaio dtqni ejttKnddi|i(tfva«rtfghabiiayant^ Titaa saaa infCerdv^aP 
afmebant,:Tid.;99;r^. Dentw 18, 16. lud; 0,113. 23. • Dbü akiam' 
Ifartaaehna ni\Par^tUeM$: J^oiro^ Lumina 4nigmHap0f'comp^ci9i 
asMBS mmi9it[ ( Pioijxelas )^ et caee»$ fseiu$ 4m. 

^ 14. 16. M*;;? VocavitMo. Mn]»n s^aaiifia, Iva« raeatur, im^cMa«^ 
^fii loqnandi genere, qno Hebraeinti solent; Tid. ClESEnii Lehrg. 
p;.79?^ .ni»a>\ IteaK» sBtfai, Tid- Vfc 7. ImS :wVni;.J^ ÄHawal 



102^ Genes,. Oi/i. i6, i4.. |6. 7^ i.^8. 

jnv^tUUy i. e. Del, «MMit ^» ^ pmieum ungeU vtventkj qui vi$u9 
0rtU ad eum* ^n hie ponitar pro ^n Sm ^eiM vwetu (oppotittis fal- 

•is ^iis, qui tnnt mor^ifs P«* 10^5 ^0^ ^^' ^<>^* ^9 ^^' ^^* 1^7. 
Vttter, quem lequitor Geiemttt in Lex. helur. minori, rettit : puttum 
vitae^ vifiotM^' i. e. ad qaem contpicitur Deat sine vitie jaistura. 
Qttod tarnen dufii» videlvr. De itifi j3 rid* not. 14, 7« 1*13 nomed' 
loci pUae ignoti cat, <-— 16. D^^rd — ^1^*V\ ^^ MriLmu» erat 
/Unu 80 mmorum 0i 6 asffomw, AUai in antiqmoribns V. T. libria 
minor numwiu praeponi lolet, in jerioribvs major nnmcms, nt kio. 
Attamen et in nonnullia aliia hujiis'primi librl loeis idem, qui hie, 
ordo obaervatur, ut IT» 1. 18^ 28. 46, 15« Vid. GESBNit Lekrgei. 
p. 616. 

» 

8». J}eu§ AhrütM wutUatm toholem promMiif jibrmkamumgue ttpeäri jubetf 

et eircttmeisioneat praecipit, PoUieetur etiam ei laaacum filium «4C Sttraiy 

quam Strrmft^ i» posterum vocari vuli. Ej; Ignuttile plureg tribut ortum 

äUctHtäti docet* Abramnt ie et totam familiam circumcidit. Cap. 17. 

, Cap. 17, 1. 2. 4« Annii aetatia Abrami,^ qni liio memorantnr, 
eompacatia cum iia, qui e. 16, 16. indicantur, patet, inter ea, quae 
di^inc facta narrantur et supeciwra intercedero 13 annos. Nomen 
"^tlvV.quo seae Deua Ue appellat, notat vaUdumy poUMiem\ eolLArab. 

0^9^ pötentla et rohore valuit. Cf. Ikemus DIss. I. in DmertatK 

Philolog. TheoHy Lugd. Batar. 1749. T. I. Est autem *» t^minatio 
Pluralis , seü forn\a nominibua coUectiyis. exprimendia inserviensy 
Tid. Gesenji Lehrgeb, p. 525., et in«^ pro Plurali excellentiae, ut 
%^^M, habendum, quasi dicas: potentiwmuif LXX. yertunt naf« 
roHQUTCüQ, aut litQv^noQi ut Pa. 68, 15. Reliqui veterea Graeci: 
Ixavo^f rati ^^t|^ esse pro *in tti^p seu "»^d qui tH at^cttfna, teil. 
libxvS y aut,. qui sufficiena est ad omnia, quae tuU praestanda. Quae 
aentcntia est plerisque Hebraeorum recepta, expressa quoque ab 
utroque Arab. intcrprete. De phrasi "tjaS ^\nnri vid. ad' 5, 22. De 
D^ljin Tid, not. Ps. 15, 2. — 2. q^'iar— n^jatj} Et dabo^ ponam, 
fQed»9 tneum inter. me et inter iPe,^i. e. foedus tecum inibo« H. L 
non foedus generale (c« 15.), sed »peciaU ciroumcisionis'spectatiu;», 
— 4. '»;i):^ ^t^%, ^v?* i^® V^^^ attinet, Nominat«, absolut» , 
,1 5,. . 6v , BQ^^ — H\yNonmmpkü9 Abramu^^ ^eä Ak^hiumtä»^ 
mem^ . o^aM /Mifsr altuL{ ^ al« et «; ) ; • '6n'):^M.#Mer mognaii* 
m^iiudimä (ex dM e(: Dn*;). lElT.infSantiJbanittamiiiA: boni ominili 
in^^ere, et hominwti .nomen mutare, ai qtnd li n g u laaro «ia enreni»»' 
«»ü, moa fait apud, Qii&Htate« Vid. Ktttb.l, 20. Ilatth..l6^ Lft^ 
CC^A^o. «. «. 3forgwifcL^<i3cSqq.>-^ 6. mxt ^fSöyDO.ba»! £ft 
ßßgei%BX te ^rjtfdminfi tegea inteUige Israelitamm, Idumaeoramir 
Ismaelitarum aKoruinqnepopulomni, qui ^ AbcaiiaiÜQ pari Jaaacuny, 
TawMw^fi et iU<MM. C#t)iura& oriundi erant. 

. — «• 16. D*».i*»fc«S^ onV '»f\'»'in'> Et ero ÜU» DeuB. l>eM eerum 
difcitur, q^biia^siiigulari rätivne favet, lat prac «öterkf 



G^neä. Cap^ if^ lO — 15. 103 

beMfacIt. Ica Eaftni quoqua loqimntiir; Telati A€Mui. 3, 3M. 
TihilL L. 3. Eleg. 3. Vs. 28. — . 10. ^m*ll nMl übe ert /b^duM 
«icieM, L e, foederii me inter et Yoi initi sigBvm, et, 9, 12. ^on 
"^^Y-Vd D^^ drcumdäi voitit omnem ma»euhmf vt drcamcidatur' | 
Tobit mDarns m&s. Disertius Vs. 11. D^nS^l^ "i^J n>c M^);^^ '^: 
«mmmdaf«^ <;ariieiii praeputn vetiri. Vix dubüua eit, eum ritnm 
Aftnüiaimo ]am notum foisse. Apud Aegjptioi etiim et Aethiopei 
jam ante Abrahanii tempora haeo contaetado tec^ta esse ridetur 
■uiDditiei causa. Ct.Herodot. if, 104« Diodor. Sic. L e. 28. p. 17. b. 
ed. IUhhIoiii. Animadrerti meretur^ Cireunieisionis Titmn, sicitt 
apad Abrahamidaii, ita quoqne apud Aegjptios, actum fmisae reli- 
giasam, signum et Teluti tesseram tingularis in religione puritttda 
et castimoniae : quare imprimis sactrdos, aiTsteriis Aelig^dnis inU 
tiandas, ad eh^suiticisionem tenebatur. Vid. Jablonski Anif A. deg^* 
Prolog, p. 14. Spencerus deLegg.Mor. rituall. L.I. c.5. p. 19. sqq. 
d Uag. Camit. ]§86. 4. Michaelis Mom. Rächt -P. 4. p. 184. sqq., 
•t WiXER Mi. RealtcSHerB. p. 09. 

12. 14. &bS ^ |M EtfiUu9 eotc dierum drcumeidBiur vobk, 
Oetavo diey quiä ante eum diem infirmior est infans, quaia ttt par 
nt dolori. d'^a n^S^ Nmiu* dornt, rerna, ut 14. 14. fe09-'^2pO%' 
Ei ocquuiiiQ mrgenti B^peounim^f i, e. amtuji argento. — <« 14« ^*>.^1 
inH^ — Pmeputiatus vero ma» , cüju$ caro pracpuiH otrc^mMM 
non Jkeriti Agitur de incircumcisis adulti«, qui a parentibus ne- ^ 
glectam ctrcufaclsioüeia approbarerunt , qoi^ «e post^a circuaieidi 
neglexerunt. n*»»)^» — •'^i;*^^^.1 Ex^emdetur Ulm mnhna # popuio 
svo. Ejccinottem non a judicio aliquo humauo pepeadisse, sed mor-* 
tem fuisse a Dea ipso modo qualieunque inftigendam , Uebraei sta<* . 
tauat fere unanimes, atque nm solum quidem Ral^banUae^ SiiTe illi, « 
qaiTaImudiap!aeita amplectuntHFi yerum et Karaai^ qui i^ectis, 
traditiombus aolnm codicem sacrum credendonun et agendorum nor- 
mam habent. Cut Hebraeorum sententiae fareüt loca, in quibus Qeus 
Diinatar, se ipsum ejusmodi poenas de reis sumturum, ut Leylt. 18. 
10. 20, 5. 6. 23, 30. Et Act. 3, 23. i^oXa&Qsv&^anat lu tov laoS 
asorpatur loco hujus phraseos inA^^ Miy\H ^reguiram^ #x eoy Deut. 
18, 19., ubi ridetur Deus Aibi poenam illam exigendom . serrare. 
Cfariatiani rero iaterpretes pars mortem a judicibus dectetam , pars \ 
ejceommunicationem, seu certe juris civitatia Hobraicae prirationem^, 
et in erntium ejectionem exemotd». poenä signiticari eristimant« 
Quam sententiam conßrmavi putant Versibus quibusdam. inter Pa- 
iroitti firagmenta, quibas de Jvdaeo, qui no» ferro swtciderit ingm» 
m» arwR^ dioitur, txemtus p^pmlo Grajam migraM mdurhem^ 

15. Prius uxoria Abrahami nomen **'vv signif. gcnerouam^ no^ 

IfEem^colL Arab. ^..m# Höeralüy generoius fuitf unde ^^ji^ prmct^ 

pmik et ipsejmffcipg; norum rero nomen n*i^ s^gnif. nmUdrem 
pr^ltf^rMm i; foteundant coli.' \jm mmeroiam'prohm kahuit' Qu«^ 



104 Genes, Cap. i;, i5 — aa, i8, i. 

hiiie «terirfttiomopponl potflt« rocab. Arab, habere EUpb faamzatum* 
adeoque H^braice r*)^ non T\*yv pronuntiari debere, jani diluit Ike* 
lUua.(Iibro Vs. 1. Iau4«) obserraiidof nibit frequentiui esse in Hat 
guis Uebraeae cofn^atis litera^um H et n permutationen Uieronymua. 
ea^Hebraeor. aent^iitia.in Traditt. heärr. : Causa,, inquit, HQuiiaia 
i^UIlUtati baec est ) ^uod antea dicebatur /irtitce/'S tnsa^ uniua 
tantum. dpmfis mater famiUas , pQstea rero dicitur absolute pritir 
€ep$. At lyo signif, principe$ meu Alias nominis utriusque ex- ' 
pUcatV>iies recensuit dijudicavitque Gesenius io Appendice L ad 
Lexicon hebraicum majus p, 13Ö9. Vid. et npt. ad Vs. 5. 

: 174 18. p(^,M -— hkvi Tum ctmcidit in fadem Mrahamue 
mArMque. Verbp pna^ neutiquam exprimitur Uetüia atque exul-^ 
tatui^ aed rerera risu», qualis re^us novis et non eispectdtis oboriri 
spiet > pKaestvpore, ut apud se obstupesceos secum ita reputarit : - 
n^ -— .p.V>n ,num filia C9ntuiß annorum^ homini oentum annos nato, 
pa* ^iifi ikupi talis liberos procreet? et quidem e Sarß^ e qua in 
juyentute non genui? Cf. de h. 1. Seidekstu^ker inHenkü-A^asr. 
firJMigkmphüo^;^ Exegese m. Kirchenge^h. T. 2. faso. 2. p. 427. 
sqq,-^ 18. ^"*^^^ n^n^ ^^^!9!^^ ^ Uiinam Jtmael vwai coram Ut 
i^e.9'te €1)111 rc^picifiite, ac tuente: galvuin et ineoluueuu 

19^ \ Vbcabkqne nomen ejui P^^V.) ^ ^^ ^'^^ ^® V^^ ^'- l"^* 
1\erlia >pttn. iPtit. haud raro nomina propria format, ut Jaeoöy Jairy 
JMn^ rcl. ^**1?,>? •*" *f!*^K5l Statuamque f&tdü9 meum cum eo in 
fbeduB seeuliy i. e. perpetnum, semini ejus pf^se'ipsum. Pro IVItS 
rMetur dicenduin fuisile lsnr*nM ciivt semine ejus, uti praecessifr 
IrtH. Sed valet band dubie : pro semine ejiis ^ i. e. in ejus comiuo- 
dttiii. liXX, slva$ avt& ^sog xal rtn aniQjAuxi aitov /nev avrov*' 
Addidenmt de suo : ut sim ei Deus. Sed eopulam ( qua tarnen] n^n 
opUB est) anter ls^*^iS exKibent plures Codd. et Verss. 

20. 22. »•»pVjdtt^ ^NX^rtt^-^^n Et de Ismaele. s. Ismaelem quod 
attinet , audim te , anni^ain votls tuis. Abranamus nenipe sobolem 
ex ea sibi opfaverat. l^bl^ t3'»H"»\t^3 nt^Xj-Ca^a«^ Duodecim principea 
gignet Vid. 25\ 12, sqq. — 22] nnV^w hv6 o-^n/jM bi;»2 Et «s- 
eendit Deus ät AbrahamOy ita et infra ä5, 13. Pro Q'^n^H f)nkeIo8' 
pdsnit '^^"J M'jfj'i gloria Dei; ridctur nubem splendcntem, hut similö 
qiiid , inteliiffere , qiiae species in altiora loca abiit et tandem era^ ' 
n«t. Cf. Jui 13, iO. 

0. ' Tr'et mngeli Ahrahamwn fnvftunt, ei er Sara Itaaemn poUirentur, ei 
praetUtumi txeiäium mrbt'um pianitiei JordaniM, Ahrahawnn prik. S^doMÜie " 
eraty sed frustra, Bme amgeli Sedmmam profeeki UospitU excipütMiifr . 
aJUefc; bis nUwitwr iiiuflere Sodomitae, Mxitie wrbis Lotus eripitttr cum 
filiabuSy sed perü eju$ uxöf» Fugtt primum Zoaram , quae propter ettm 
ssrvatur, df^de miii 9».uwnlet vidnos, übt cum ßUabuw eontumbit^ unde ^ 
Moabitarum et Ammonitarum on'go, Cap. 18. 10. 

Cap. 18, 1»'2. n^TP v^m H*!\y\ Appnruüque et, Abrabamoy 
Jeva* Modus, quo Jora apparuerit, statim plenius exponitur. 






Qenes, Qgp. i8, i-— 6t 105 

MliBa ^^%M3 Jff Ur$bU^ihi8 JUamr^^- «bi tum Abrahamna habitabati; 
13/18. 141 13. ^nHn nnd ^Mi'* Beden» fuit vi otUo, i. ad oitium 
UkemacuU, OmiMmra est ante nn& praeiiic. ^ aut bn, ^ua ellipgi 
nihil frequentlu», — 2. n:$*iM 4nin^»n inourvavii se ad ierram^ 
honorem eia exhibuit , ut homincs solebant inTicem in iis oria salu- 
tare, rid. 23, 7. 12. 33, 3. 6. 7. Iter facientea hospitii egeuoa 
aciatimaTit, eosque pro hospitalitate sua domum suain inritaTk. 

3. Nomen i^hH , Plur. excellentiae , in Sin^. domimis verten« 
dma, nt ^^0 (vid. ad 17, 1.) ulttmae syllabae CameZxadscriptmn 
habeoB, niumisi de Deo usurpari constat, ut ab '»yih domini mei 
discernator , cf. Gesenii Lehrg. p. 524. Atque ne domim mei hoc 
loeo quis reddat^ eavere roluerunt Masorethae apposita nota mar« 
giaali Xf'ip^ qua signiücatur Jiomea divinum hie esse. Videtur Moses 
Abrahainum ita ioqucntem introducere, quia etiamsi noa statim 
ioitio , postea tamen e colloquio intellexit , unum aliquem ex istia , 
eue JoTam. Sed Abrahamum eum ex tribus illis , quem reliquia 
honoratiorem putaret y 1 ■•SjiM danttne mif compellasse, eumque pro 
komine habuisse, tnde credibUe est, quod eum rogat, nt lavet pedesy 
caperet dlum etc. ^"^^l^, in '^riMSCCi m^~dh Si^quaeeoy inveni 
gratiam in ocuÜs tutt, f. e. si qua mihi est apud te gratia, si quid 
a te impetrar^ possum. Latini simili oratione utebantür aliquid ro- 
gaturL Vid. Ovid, Metam. G, 410. 41. Talis hospitalitas , quaÜs 
Abrah. hie exomplum fQrad>et, hpdienum in pluribus Orientis regio* 
ifibus, et apud ipsos latrocinantes Arabes invenitur. Non autem fui^ . 
h^spitibus mos pulsandi ostimu , aut eos quorum hospitio excipi cu- 
piebant, priores alloquendi. Solebant potius in via stare, expectan*- 
tes dum aliquis eos aüoqueretur. Vid. Homeri Odyes. A. Vs. 103. 
sqq., et cf. d. a. u. n. MorgenL I. p. 69« et VI. p. 82. sqq. 

' 4. 5. oi^S^ii — «J-nj5'» Sumatur^ i. e. adferatur afiguan- 
itdum aquae et lavate, i. e. ut lavetis pede$ veUros. Mos erat, ho« 
spitibus pedes larari (19, 2. 24, 32. lud. 19, 21. Luc. 7, 44. 
iTiia. 5, 10.); quod in calidis iüis regionibus ppst aliquantum . 
iter confectum ad recreandum paene necessarium est. Quia enim 
Orieutaäes cum soleis tantum, pedibus alligatis, aut penitus discal« . 
ceati ambulare solent, eorum pedes in itineribUs pulyere ac sudore 
perfondi necesse est. Vid. 4 a.n. it. Morgenl I. p. 68. nnn 9:r|[^n . 
Y^-} InmianUni^ quiescite , recubate $ub arbore, Plural! autem . 
namero loqui incipit Abrah. , ut et reliqui duo intelligerent , se eos 
' Teile hospitio excipere. — ß. bDaS '5*iS{0') FulcUe cor veetrum^ 
i- e. recreate toS) LXX. (pay6a&&» Similis phrasis Homer, Od* 
C 95. ^"i^^n *^nH Postea iramibitie^ discedetis, iter Te^trum 
«»flttniure potestis. D^^.^IJ • Sil ^^'l^S 1? " ^? " ^3 Qtiandoguidem 
(ut33, 10. 38,26.) gervum peatrim tranaiviBtie , l.»e. opportun» 
. a^idit, ut tentoriui|» meum trapsiretia. Vcrba sunt factum laudan^ 
ti». Cf. et 19, 8. 33, 10. , 

6. 7. nSb — •♦'ino Propera tria eaia farinae eitnilae. . niJD- 
tertia pars Epliae^ utt tradunt Hebrad^. scsquimodium Itolii^q^ 



106- Genes. Cap. iS, 6^ia. 

teste Josepho et Hieronjmo. Atrahamtii rld^tiiT Mcfo tiintain panig 
copiam parari jussisse, iit, ii rellent hospites, quantum in iter opus 
esset, sibi sumerent. t^\b nr^p Farinae 9imüa/y i.e. purissima« 
farinae, a$fu&aligf ut LXX. haben t. r\^yv LXX, ippQvq>iag ^ aub* 
cinericio». ^Eyx(fvq}iag est panis spccies, qui in cincrem immittitiir, 
et occultatiiT , dum coqnitur. Etiamnom ejusmodi pane ntunttir 
Arabcs; Vid. d. a. u. n, MorgenL h p. 69. — ^ 7. Tum ixd (&ment(% 
cucurrit, vUulwnque tenerum et pinguem sumsit^ et puero traiidit^ ^ 
qui eum propere parareL Orientales Tittiliim niattatum statini 
assare solent, et assa ejusmodi caro sapida esse dicitnr.' Sed ne cui 
niirum ridcatnr, qnod Abrahamus ipse, vir tarn divcs' nXqnt regulns, 
ad grcges bacurrit et ritulum adportarit, observandoni ^st, tale 
qnid etlamnum ,in Oriente^ rito nobili non indtgnum esse; teste 
Shawio iHner. p. 207. Vers. gcrm. Cf. d* a. u. lu-Morgenl. I. p.70. 
et Homer. \h 9, 205 — 21. , 

8. Ty^iidn superioris aetatis interpretes fere LXX.'sequuti, hu^ 
tyrum vertuut. Scd butjrum in Palaestina, olei optlini fcrace, non . 
coniiti solebat. Ad quos enim usus nos boreales butyro utiinur, ad 
cos illaruiu regionum incolae oleo utuntur. Vid. Michaelis Mos, 
Rechte §. 191. et 205. Deiiidc Jud. 5, 25. Job. 20, 17. 29, ö. vix 
dubitarl potcst nNCn esse iluidum quid atque potabile: Conferendum 

est voc. Ar ab. U^ 8pi88umfiut lae. Jarchi ad h. I. niMbn explicat: 

aSnn XGVO^pinguedo (oleosa) lactis^ quam de ejus superfieie colli- 
gimt. ori'«^tJ *Trii?"Hini Et ipse Uahat juxta eo«, minUtrans üe; 
nam alias TCIJ per ^aaS coristructum , coram aliquo Stare ^ valet: 
ci miniistratc,^ vid. 41, 40. Deut. 1, 38. Et hodie apud Arabes ipsi 
hospites net'egrinis cömcdentibus stantes inserviunt. ^S^K^i Et cöm^ 
ederünt. Quia tarnen coelestes Spiritus erant , qui corpora humana ^ 
duntakat ad tempus inclyerant , qui igitur revera cibos sumere non 
poterant,* hinc ftUi interpretantur : videbatur ei ac st comederent; 
coli. Jud^. 13, 16. Tob. 12, 10. 

10. 1a^^A1 7\inc dixit, sc. unu9 ex ii>, ideni, quem prac ce- 
tcf Is compeliavit Abrah. Vs. 3. , et qui Jora ipse fuit , uti patct ex 
iis , quae sequuntur. ^I*»^« anty'M 31«/ Redeundo redibo , i. e. cer- 
tiS!^ime redibo ad fe, M^n t^V^ etrca tempuB vitae^ scu, vivum, 
LXX. xoTöf Tov icaigiv rovzov elg oQag^ hoc tempore ad horaSy 
i..e. praecise, ita ut momenta etiam hujus tempons o^bserrem. Uaud 
iöcpte Pcrsa: circa tempus neonati; ' njn partum intelligens, quem 
Stira esset enixura. Alias aliorum interpretationes vid. in ScholU . 
Optime convenire vidctur, ut njn pro Adjectivo habeatur et hie' 
TfeTtatur : hoc tempore vivente^ i. c. reviviscente, tcdcuntc. Eadem * 
pbrasi hospitae Stinamitidi diu sterilt iilium protoilttens ütftur EU* 
sacus 2 Reg. 4, 16. njri WD nnn iVliaS hac tempeatate tempore* 
reviveacente amplexabere fiUum, Sensu non diversa sunt rerba 17, 
Si. r'inkin no^s^a nnn. *yv\iA hoc tempore in anno altero, Istaan- 
g^li T^a audmi Sera hnUri nnft poat oatium, taiemacdäu ' ^^ 



Genes. Qap* 18, lo-^^ig. 107 

9r^$ r^ ^vga tJjq tmipnljg. i^'^hm Mini Et Uludj ic. ^ottiam erat 
pe$t €um , angeluin, qui sedens sab arbore dorsum ostio tabernaculi 
obTcraim. hdbebat. 

11. 12. fi^o>3 b^Ma P^ogre8si in dielus^ i/e. in aetate; ngo- 
ßeßipiQteg r^ ^hxiu> Desierat e««« Sarae 't^'^^^\ n*lM na, V^on- 
tuetado, ut mulUribuz^ i. e. ördinarii et consueti juulieribua menses. 
LXX. xIl /uratxfloc. Tales mulieres auteoi extra spem concipiendi 
esse oonstat. — 12. na^pa n*}^ pn^^^.l Rmtque Sara in tnedio 
t», i. e. xttT* aur^9) a/'tf4 se^ Hie risus erat diffitentiae et sub- 
sannatioais, sequitar enim: 7}T^V ^^ ^'^.rvtr postquum emts /acta ' 
ntm y erit mihi volupta% f sa quae ooneeptum antecedit , i. e. cgo 
sdlket in senectüte mea roluptati indulgebo? Alii nsn^ rertunt 
ixftflf vsoTfig, üdolescentia y q. d. ad vigorem aeiatis revertarf 
«4IM , Dommue meu»^ t e» nuiritiu meiqi. , 

14 — 16w «la^ nin^o nSs^n AT«« mtVirm reddetur verhum^ 
L e. quidqnam a Java? an rero erit quidquam ita arduum et mirum, 
qiHNl nea possit dlicere Jova? - Jcrem. 32, 17. 27. LXX. Mt] Htv" 
fonjaek naga rtS ßeai; Vulgat. ,non est Deo quidquam difficiU, 
Oekelos pro HSd*«:] posuit '*t33n*;rr nuni ocaätabitur a Jova quid- 
^am? sensu eodem, nam quae mira et ardua eadem sunt a nobis 
aiiena, tecta et oeeulta. Ita Pror. 30, 18. Tria ^srac nnSsi^ »tiVa^ 
ySara suntprae me, i. e. altiora mc, mUii occnlta. • — 15. hm^;; ^d 
Qmia HmsSat ; videbat enün , bospitem animadrertisse risum et eo- 
(^tationes snas. i— 7 16. thü •»jö-Ssj ^öptt^^i Prospexerunt ad fa-^ 
cismSadomaej viam ingressi sunt, qua Sodomam ibatur. DnWS 
Ad dimütendum eos^ i. e. ut dedueeret causa. nVttf i. q. ngonifAiKo,^ 
deduco, prosequof) comitor ut 31, 27» Recte h. 1. LXX« avfinqo^ 

17« 18. Ex hoc Vb. patet, Jovam se A1»rahamo agnoscendnut 
dedisse. Verba DnirsMO *«>» riD^ttn oecultone eso ab ASrahamo'f 
^ d. • noii' possum id facere , quum mihi tarn f amiiiaris sit. LXX. 
rertunt: ov iiii ngixpto lym aito ^AßgwtfA, et addunt: xoi^TiaiS&q 
fLov, quod et Sjrus habet. S<id potius legendem yldetur l4^ccafs 
to5 f^iXov fiov. Cf. J%t/ö P. I. p..40l. ed. Mangey. Sana in toto 
paene Oriente amicus Del comntanö Abrahami nomen erat^ quod 
et occnnit Jes. 41, 8. 2Chron. 20, 7., et quod Jacobus 2, 13. Abra^ 
hämo ex V. T. tribuit. Vnde tateen mininie sequitur ^ ^t hoc loeo 
in textn Hebra«o ita lectum fuisse ': ^änk Dn'jäMO, sive .Dg-jaH». 
ilsiri -^ 18. Abrakantus enim omnino futurus est in genteu^, 
miägnaM et Mfi^am, rel. Eumne igitur, quem iot ornavi hononbua. 
et benefactis, quod ago celabo? 

19. Verba hfn*; ^'j?. ^^ '•S vulg^^ ita redduntUr : iVbw ««tw^ 
«vai praetepikrum^esse'fiiiissuis et posteris suis^ ut instituta mea 
sisrveni et Juste et probe vtotmt. Quae quidem interpretatio recte 
lese lialMJrc^, si vl^i^i*« eum verbis quae sequuntur, '^ungeretur per 
Farti€iilan •>> qued^ 'vvL 1 Barn. 14, 8. ler. 10« 23. E«e^ ilS, 33. 



m 



fßßn^^s. Cap. 18^ 19 -—29, 



Serl •l^H-UJ,»') noM prapter^a ^uody guia, et n'«n»l'J sigaifiCüt 
amorem ; ihoc sensu : düigo euwi^ quia praecijtil ßlüu etc« VW ,nasM0 
y^lct etiaiii alicujua rationem habere^ euni acceptum habere. Vid. 
not. Arnos 3, 2. Ps. 144, a. «oll. Ex. 33, J2. Sic »«ilo est /aitoi- 
fi/xm, propinquui et rrnlo cognatioy affimias. nln^ "n^;» via Jopae 
eüt id Tita^ ^dstitutum , quod divlnac voluntati conscntancuiu est ; 
Deut. 8,6. 10, 12. •»•«^jj — jvo*) Ut venire faciat Jpva 9upra 
Äbrahamum^ quod loquutu9 est super eo, i. e. ut curet ejus posteru 
elrenire, quod gcntis conditori promisit. 

20. 21, nnfcsjn Dho n^vt Clamor Sodoma^ et Gomorrkae 
oQt est famtn scelerom a 8odomitis commissoTum , aut querelae- co- 
mm, qniab eis riolati fuerant. Vid. 4, 10. Ps. 9, 13. Job. 34, 29. 
— • 21. nH2> — * HB - n^^M Deseendi istitur^ ut viderem, mtm secun^ • 
dum querelas ad tne perUUas plane fecerint. nb^ ConsumnmttOy 
kic prorsu^y omnino ^ -ut 1 Saiu. 20, 33. -Deus htc d» ae humano 
more loquitur, se velle agere ut judex justus, qui non euivis ae<u- 
aatorl credit, sod ipse ik>quirit. niriM hS'DMV^^^ ^ non^ ^ogno^ 
»cumy u e. ut cognoscevem, an forsan rei sese non ita habeat. On- 
kclos: i^'JBnw. wS l^^.^,';*^^'! si.r^ipuerint^ non svmam poenuB^ 
Ceterum simillinia i^io&tro loca de Dils bomiaes sub bumona apecie 
iaviscntibus extüxUL Homer. Od. P.486 — 88. Ovid.Mei. 1,211. sq^* 
Praesertim haec narratio Mosaica in haud paucis congruit cum iis^ . 
miae vctcres Mytiiographi , potissimvm Ovid. Fast 5, 495. sqq. et 
Palaephaius de tncrediltüilt. Cap. 5. refcrunt de tribus cUis^ iove^ 
Mcreurio Qt Neptuno, Uyereum, senem^ Tanagram, urbem Boeotiae, . 
babitantem iavisentil^us. 

aX 23. .nini — t^nh^n^ Airakmnu9 autem'ttahat adhuc co^ 
ram Jehova. Dum duo angeli Sodomam proticiscuntur, tertiuft in*- 
t(urpa GUi^ Abrahamo iilAnet , et qu\a sie sese ioram confe^sus erat, 
Abrabamus cum all^quitur. — 23. Vv^^üV p*»n:c nsorr »jMn Jn 
etiam consum^y perdes, probum una'cum iniproöy? Aliis *|H ei4 
$absitant« irOj cui d subaudiunt et vertunt: tmm inJra? 

24. 25, 27: bIpöV Hbn-w^l. Et (aMnon} tolles foco, ac. 11 JJ 
J^Jtüta)kf delicti ^oenam? L e. non condonabls loco? LXX. ovx 
arrjffki^ ndvTä rov zonov; nqnne dimitteSy sc. impune, totuin locumt 
-^ 25. ^\ r^\hn Nefas sit tiltl i. e. absit. nj-^bn propr. yo ^*-t 
ßip.ov, res fro/anuy, hefaSy cum Pronominib. suff. ut deprecandL 
forii^ula nsurpatur. Vid. f\n.iui£,K\ SRsceU, SS. l. i. c. 2. ^ — 27^ 
la-iS ^pS^Mt roW> L e. ftuscepi, ausua som hqui, '^^.^\i^^^'\ 

<^*^-"" .... . . :''-'■ ' ■ '. j> 

29. 29. .ni^on<& Pr^opt^r guütque^ L «. qvf^ iqnipj|ue. dpsint. 
Contra in V». proximo ti^y^^niirj ,1«g4 prop^^l^p^^^xq^p^^ yfi^\ 
quod sint quadragmta. — , ^9. ri'^ik »b Non/aeiani, ,i^c*.p;j^ a^ 
consumtioficm m iis. Samarit. Cod. et hie el-Vs.pvown^ pr« ntoit. 
kjibet mnvM delebOy quod glofsenMi yidetvr« Vs. 32* 



1 



I 

Gene*. Cap» 19, 1— -lo. 109 

Cap. 19, 1. 2. dho — t3lSi Et Lotui ad portam Sodoma4 
$ede6at. • Mo» erat antiqitiss. temporlbus ad purtas urbium coirrenire, 
et conftilia publica, prirataque etiam negt>tta ibi agitare. Vid, 34, 20. 
Deat. 21, 19. Rutb. 4, 1. tinM^pS — N*^M Quo9 cum tnderei 
Lolu$j odtnam eis wity qUia hospites eoi esse animadTerlit. ^nPO^M 
7t:rw o^9M Vid. not. 18,2. — 2. O^^^? — ^*^^^ Divertit^y guaeMöl 
' ad dmmim servi restri. In Oriente enim, Ulis temporibus , nti bo- 
die, exceptis Xenodochiis (Karvanterai) , non eraftt diversori«, aed 
peregrinis aut in platea nrbis pemoctandani erat, auf iti hospitis 
aedibus, qui bnmanitate'bospitium praeberet; vid. Jud. 19, 15. sqq. 

3. 4. nSM nixm Paravit infermentatalibay propter fcstinatio- 
nein. —^ 4. nX|^t) DVn^Ss OmnU populus ab extremitate ^ i. c. 
populus ad nnu\n omnes. Videtur plirasis esse truncata pro n2Cp>C3 
nr^ nxn, 47, 2K Jer. 12, 12., vel pro nargn-Sw ascjjn yo Exo'd. 
2^/28? 36, 33. et cf. not. £z. 33, 2. Eodem sensu auö Usä! ^ 

^ extremoy Arabea uti solent. 

5. ' Ubinam Munt viriy qui ad te ventrunt ^\)\fl ^ao nocte^ 
sed prinia pars noctis indicattir, ut e Vs. 1. liqüet, ubi est d'^iva 
te$perL oniH — 0H^2Cl.i Educ eo8 ad nosy ui cognoBcamut sos, üt 
rem cum iis babeamus. Recte LXX. llva GvyYBvdfiB&a avrotq. Vor« 
bum 9*1^ enim per eupbemismum de concuöitu usurpari, patct csi 
Vs. 8., nbi muUeres viros ,eogno8cere dicuntor. Oportet angelos ju- 
Tenes et forma praestantes risos esse, qui nefandam Sqdomitarnin 
libidinem tarn cito et tarn rebementer moverint. Indomitae libidinis 
et Tis in hespitem intentatae exempluni buic simillimum rid. Jud. 
19, 22. sqq. . 

8. Sunt mOu duae fiUae virgines , ta8 nunc ad von educam^ 
m9 pro arditrio utamtnü Hinc Itquet, quam Sancta fucrint boftpita- 
litatis jura , cum Lotus geminas ülias libidini So^omitürum mailct 
exponere, ^quam pati bospitibus ignotis vim inferri. Fortasse et 
sperarit, non ausuros Sodomitas, quod offerebat , acciperc; quia 
üliae ejus duobus Sodomitis ciribus (V's. 14.) desponsatae erant. 
•^nn^ Vsa %h^ 'Wh^ •»» Propterea müm trabig meae umbram sul» 
ienrnt^ \, e. propterea domum meam subierunt, quia in ea sese tute» 
^erabant. 

9. 10. nM^jn^tt/a Accede ultra ^ i. c. accede ad ulteriorem 
partem , iongius binc facesse a nobis. LXX. anotna iytstf recede 
iUwc* Jubent enim Sodomitae Lotum recedere ab ostlo , ad quod 
baad dnbie stabat , postquam illud occlusit; Quemadmodam* stipra 
Vs. 2. Verb. *i^o cum Vm constructum non recedendi^ sed accedendi 
significatnm obtinet, ita hfc ricissim vt/^3 , quod proprio est acce" 
dere^ hie, flagitante sententia, recedei*e ralet. Nam qui recedit ab 
«10I0CO9 idem accedit ad alium. '^n:iS-Ma "thmh Unug hio venft 
9d peregrinatidunty ut inqnilinus sit inter nos, tsistt^ tala^»^ e/'./V- 
dicaiii judicando y judicem, magistrnm agit* Dntt ^S 9*1} r^P^^ 
Muncmalum tibi /aciemui prae illis^ pejus te quam ilios Irac^bi* 



110 Genes. Cap. ig, 9 — aa. 

riausi nKt) ^^ ^*^^ß,^'i Et virn" feeerunt m virum hÜTWp in totum^ 
vM6^ riro Uli, Loto, qui eos placare studebat, TÜn.acriter intule»- 
runt. nxs Vs. 3. erat verbtB urgere^ iuMtare^ hio etiam re ipga 
cogere et vün inferre gigniücat« 

'10. II. nn^an — inStf-^i Et mni$eruni extra oitinm vM i77t, 
«ngeli, qui domi erant, manum »uam^ manu injecta reduxerunt 
Lotum jud $e in domum.,"^ 11. D'i^ti^oji — rMi Et viroM iUoi^ qui 
irant in o9tio damut^ p$rcu89erMnt caeciiatituM. D^*\i^q LXX. bene: 
aogaatttf noii fuit enim paecüa$, sed potius scotomatia aiye yerti- 
ginif species , quSkli percussi sunt vinoIentT, tic ut quid yident non 
discernant nee quid sit agnosciint, Nomen hebr. semel adhuc legitur 
2 Reg. 6, 18. nn^n. ^^^^, ^^\^.1 ^^ la^oranmty defatigati sunt, 
quaerere ostium, quaerebant nee inreniebant. 

12. 13. n^ ¥)S* tD *i29 Num adhuc^ praeterea, quh tibi hict 
ha^ea hie quenipiam tuorum? — r. 13. 9^n^M D^nn«^D~*«d Nam 
perdentet nos , jam in eo sumus ut perdamusi Partlcipia noniuun- 
quam pauUo post futurum dcnotant, ut Vs. l4. et 18, 7, 

14. 15. vniia '^njD'S Qui ejug ßliai ducturi erant LXX. 
Tovg etXr}(^6fag xag^ ^vyaiiQug aifiov , qui ^U9 filias duxerawt^ 
quod et ipsum dat sensum commodum. Scilicet a ftiiabua , quas ist! 
duxerant et si^cum in urbe habebant, eeterae duae ( Vs. 8. ) ut pra(^- 
sentes, domi yersantes, distinguuntur, Vs. 15. nH:|l9än ^"^ijii^ 
FUiai tua9 inveniaSj i. e. quae tibi in promtu sunt, praesentes. 

16. 17. fionspit.^ Et cuncta6atur. LXX. uai ittiiQa%&riaar. 
LeireruBt fortasse ^nsn»*). i^Sv nin^ nVcxna Per miseraiionem 
Jovae jBrga Hlum^ 1. e. quia Dens eum et famfliam suam seryar« 
yoluit./ — 17. lcK»i £f dixii sc. unus ex angelis. ^'•nnM ts-^lP-S» 
^e renpice po»t te, Respieere post »e h. 1. yidetur esse morari in 
iocis, quae subrertenda ei*ant, ridendi caussa quid sit futurum. 
tsS^an ^yi*} I^ montem sc. in montes Moabiticos, eripe te^ i. e. fuge. 
Hi yero montes longius a Sodoma dissiti erant; igitur rogabat Lo- 
tus, ut sibi ,in ioeum propinquiorem f ugere liceret« 

20. y^Jtp, Hin^ Et paruum est so. oppidum, si Hin sumitur 
.genere femin. ^tt^S^ — M^rr nontw parva ettiUa^ nrbs, et vivei 

anima mea; q. d. in parya urbe pauci sunt improbi, quare forsan 
non eam perditurus es; unde iiat ut yita mca in ea eonseryetur. 
8i autem Hin genere neutro sumitur, sensus est: afque Hoc parum 
sc. est, quod peto a te. 

21. 22. njn — niin Ecce austuU s. accepi/aeiem tuam etiam 
ad hone rem , i. e. tui etiaui hac in re rationem habebo. Hoc yult 
angelus , se potius Loti , quam Zoaritarum , qui Sodomitis forsan 
meliores non erant, rationem habere, itaque ejus causa urbi parcer« 
.ydie. — 22, 'M^^c «— hif Propterea vocavit sc. yocans , i. e. yoca» 
tum est nomen urbie iliiue Zear, ex eo quod Lotus eam dixisset 
paryam^ yel paryi quidpiam esse rogans , ut illuc sibi liceret au« 
fugere. 



Gene*. Qap. IQ, a4. 2$., ill 

^, irfKi — nln*l Et Jow pluer0 /eck ' Mupep ßodomamei 
Gmnorrkdm nulphur et ignem, Sed praeter hoa duat urbes, et dun« 
aliM una erersae sunt , Adauia et Zeboim , nt diserte dieitur Deut. 
29, 22.; cf. 14, 2. Hoa. 11,8. Videntur Sodoma et Gomorriia 
rdiqiiis majores et potiores (fuiflse« Pluvia 8ulpkun§ tt 9gm9 de 
fuimme intelligenda^est, quasi fuimen sit üulphur ignUum- ^ aecen- 
sam. Eodem moAo fuimen describitur Ps. 11, 6. Es. 38, 23^ Q.uod 
aotem additur nln^ dhd a Jova^ plenius ^uQantijgi^u fuimen. Non 
solum enim Hebraeis ,^ yerum et aliis gentibus f ulineii ignü Dei T9- 
catur. 2 Reg. 1, 12. Job. 1, 16. et Jes. 66, 16. Quia hominum in 
ejuBntodi meteora nulla f»t potentia ; Ideo Deus illic habitare, atque 
iUinc tda mittere ceusebatur, Cf. y/« a. u, n, Morgetd, I. p^ 74. sqq- 

25. !^Vi^ — ^^^*21 ^tqu9 evertit hßß urbß% omnemque illum 

tracium* Bitumen, quo tota illa planities plena fuit (14, 10.) ful* 

mine accensum est. Accesserunt for san naphthae fontes rimaequc, 

i^em non solum illatum concipientis , . sed solo etiam balitu ra- 

pieatis. Uäne enim. naphthae naturam esse testantur Strabo Gtogr, 

16, 3, 42. PUn. H, K 2, 10,6^ et Kaempfercjs uvroiiTfig in Amoe- 

wUst. Exoticis Fase, 2. relat, 2. p. 274. Qunm itaque per totam 

iliam regionem longe lateque victrix regnaret flamma, ex tota gente 

evadere nemo^potuit, qui non antea urbe egressus fuerat; et eum 

•bitmnine omnes queque radices implexas, glebarum aequ6r conti- 

nentes, exardescere neeesse fuit, totumque traetum laxatis glebarutti 

oompagilMiB solutum ilubsidere opoirtuit. Aqua autem subjectae pa- 

ludis non remiedium, sed potius adjumentum ignis fdit. Nötum 

eftna ^Bt^ naphtham, in aqua fluitantem, ardere; et ipsicarbones b2- 

iwninosi modico aquae hnmore exardeseunt. Aqua denique saisissU 

ma, qualis maris mortui est, sane non parnm ad spargendutai ignem 

contuUt. Postquam hac ratione tractus iiie circa Jordanem erersus 

eL eombnstna fuerkt, palus, jjuA sub terra stagnans, apparuit, niat^ 

wmertmtm s. loewf oBpkaltitsB s. nS»n d; mare sahuwL di<;ta. Veve 

naera paene salsiigo est^hic lacus, ita ut sai in ejus aquam eonjectus 

non liqueseat. Inde fit , ut riyi quicquam in hac aqua , longe om- 

nium marium grarissima, submergt nequeat. Si quis se in hune 

Iswnm iaunergit, undique v^^lut erustula salis obductus inde emerger« 

oonspicitur. Säle autem maris mortui Judaei usi sunt ad saera; et 

etiamnum Arabes fossas in littore exoavant , in quibus residua Aqua 

•ole aestiTo cocta, magnos relinquit thesauros salis, jquo in eibis 

eondiendis utuntur« QuumT hie lacus meram paene salsuginem ha- 

beat , quarta parte grariorem aqua dulci , omniaque animalia , qua« 

alias jnergnntur, huic aabugini innatent ; pisces eikißxi fnndum maris 

petere non possunt, sed in latus reclinati, summo tantum mari in- 

natantes interire debent : inde nomen 910m mortui. Praeterea non 

Salsa modo, verum et aluminosa est aqua maris mortui; alumeii 

autem ita adstringit, ut non rerisimÜe sit, pisces in aluminosa aqua 

rirere posse. Quod autem a pluribus veteribus dieitur, hunc lacuni 

Bihil omnino Tivi, et na cochleolas quidem alere, atque aares fV^« 



/ 



112 Gen€9. Cap^ f^, 2t — dg. 

etun Tolantei, haUtu ejaf pestllendsslmo necart, id expcrientlM 
prorsns repugnat, ut t^stantur Maundrell et Thompson avrofrroi. 
- Momea laeut aBphaUiii$ obtinait a bitumine quod egerit, quod hU 
turnen Judaicum appellari aoUt. ^er circa liunc lacum ralde noxius 
est. jR^. H. N. 5, 17. Tacii. Hist 5, 6. Exf recentioribus Po«, 
cocldus (T. IL p. 57.) testatur, Arabibus hanc paludem ita suspectam 
e«s^; ut gudariis ora occlndant, ne nimis Itbere admissus aer pestl- 
lens noceat, Cf. omnino- Ritter : flrdkunäty od. aUgem, vergleichend* 
Geographie^ P. IL p. 331. sqq. et d. a. u. n,- Morgetd. I. p. 74. aqq« 
Alierthumnie, IL 1. p. 118. sqq. Ceterum Sodomae et reliquanim 
urbium erersionis inemovia, et apud ethnicos setvata est. Vid. Diod, 
Sic. h. 19. Straio L. 16. p. 526. edit. Casaub. Tacit. Bist. 5, 7. 
SoUnue Polyhistor c. 36. ed. Salm. Uniyersae huic narrationi mi- 
xtum inmodum stmilis est ea, quam Otid. Metam. Vllf, 616^— 7z4. 
de Philemone et Baueide habet. Quam siniilitudinem pluribus per- 
sequutus est SeIdenstuecker in Magazin ßtr ReUgionsphilos. etc. 
P. HL Fase. 1. p. 67. sqq., .gni Vir ;üoctus etiam factum illud ad 
rei yeritatem examinare tentarit. P. I. Fase. 3. p. 449. sqq. 

26. i^*jnMO indM t92[n<t Et respexU uxor eju$ poet eum^ 
L 6. uxqr Loti, quae pone eum erat, respexit post se (rid. Vs. 17.), 
desiderio sc. patriae, rei familiaris et cognatoruiü. Quum tamea 
hie praemisso S Verb. t9^jn cum ^^y^t^ construatur; alii hanc phra- 
.sin confenint cumiila; :2^tt/ rei l*«'}nMD 19D reverti rei recedere 
a tergie aUct^futj Num. 32, 15. 2Sam. 2, 21., ut mulier in urbem 
rediisse dioatur, quod ipsum et ex verbis Christi Luc. 17, 31. 32. 
Golligi possit. Verum Servatoris consilium minime fuit, (fQua^/v 
Hosaieam expUcare, quin potius rem ipsam ob oculos habuit, et. 
exemplo quodam docere voluit, illos, qui rerum mundanarum cup^ 
dine se abripi siaant, in maximam praecipites ruere perniciem. Nulla 
itaque est causa, cur non sensum yerborum simplicem et planun 
amplectamur. Verba n^^ :ii:c3^ ^nni et facta eet statua ealUj 
clare dicnnt, Loti uxorem in statuam salinam conversam esse. Alii^ 
uxorem Loti reditum in urbem parasse rati, eam in flammis periisso 
autumant. In cujus rei memoriam postea Lotus rei ejus nepotea 
monumentum puöUcum erexerint, quod ob materiam peculiarem, ex 
qua confectum sit, nSt). d'vss etatua $aUs a Mose dicatur. Tace^ 
mus hie alias aliorum, factum quod hie narratur insolitum, elerandi 
tentamina, quae omnia verbis simplicibus vim inferunt, et quae si 
scire yeüs, vid. in Commentario nostro majori. ' 

28* 29* 1»'32>n — H*iM Ecce fumum terrae vidit ascenden^ 
tem , quasi fumum fomacis. Quod recentioribus ettam temporibus 
th iis, qui illas regiones invisere , observatom est. Cf . Ritter L L 
p. 338. •-— 29. Quia antea Abrahami meminerat, commodc sub~ 
jungit, ejus causa Lotum esse cum suis a Deo servatum. '*n'**\ est 
in Plusquamperf. ycrtcmntn: factum autem fuerat, quum perderei 
Deut urbee tractus iliiuSf ui recordaretui^ Abrahami. Videntur 



Genes* Cap. 19, ag— 38. 113 

Rspici c 18, 23. imrraea« Vi. 29. &oU cUutiilam digresiionis, 
qnae narrationi iaterpoiiitur inde a Vs. 27. de Abrahamo , fiimul- 
qne transitum ad reliqua, *qiiae ad Lotom pertinerent^ commemo- 
randa. Uib — t\H oppida, in quibus (i. •. in quaram una) ha^ 
litamt Loiue. Similis loquendi modus est Jud. 12, 7. 

30. 'nna mti^*) Et hahitavit in monte. i. e. in montibus 
Moabiticis, ad oftum lacus' mortui, Num. 23, 7. quae loca postea 
Loti pofiteri incolis firequentare^e. n:71£3 ^^^\ ^1** "*? Quia 
viritus est habi^are in Zo'are. Merito; nam frequentcr etiam 
postea ilia regio terrae motu est subruta. . rr'IJ^^a ^??.2 -^^ habi- 
tabat in spehinca. Sunt in ista regione speluneae tarn siccae et 
spatiosae, ut centtim et mille hominum eas habitare possint. Vid. 
not. 14, 6. et cf. 36, 20 sqq. Deut 2, 12. 22. Cf. Joseph. B. 
J.L 16. 4.. 

31. 32. y^»n — 'J3'^«'» Et vir nuUus est in hoc terra ^ ad 
ventendum super s. tid nos sequnduni viam omnis terrae ^ i. e. qui 
nobiscom congrediatur , ut orbis natura fert et consuetudo. Nar- 
rationem de Moabitarum et Ammonitarum ortu ex incestu cum pa^ 
tre commisso excogitatam fuisse Uebraeorum ödio , non improba- 
bilis est D£ Wettii eonjectüra, Beiträge zur EinL in d. A. T,, 
P. II. p. 94. — 32. Pro TlDh Cod. Samar. exhibet "^Db, haud 
dubie a manu male seduli correetoris. Verb, mascul. et de femina 
adbiberi potest , quod virn Adverbii hortantis habet; sie' 11, 3. 7. 
fDj^ Plurali jungitur. 

33. ^n^^fit^V^Ti^tf agnovity sc, filiam esse, quacum con* 
enmberet. Videtur' rrn^dt eam subaudiendum. Similis yerbornm 
eonstructio est 1 Sam. 20 , 12. Literae ^ yocis m7^.3^P^1 et cum 
surgerety ihipositum est in nostris Codd. Hebrr. punctum extraor- 
dinarium, quia incredibile sit, ut reteres observant, coire quem- 
qnam nescientem. Sed scriptoris mens nequaquam videtur fuisse, 
ignorasse Lotum , se eoiyisse, sed com qua muliere coirisset« 
Quam rero Vs.,35. eadcm rox recurrat scripta i^^pa!), yerisimile 
est, criticum quendam, ut yariam orthographiam Aaram TÖeum 
in unam formam redigeret , t2 ? puncto notasse. 

35. 37. 38. i^dga^ — fit'bl ^t nesciebat quum cubaret ea ei 
quum surgeret ««, adeo ebrius e^at, ut nee cubitum yenientem, 
nee snrgentem sentiret. — 37. ^^'ro plerique yolunt idem esse 
<qaod aitD a patre^ quod e patre eum suscepit Alii afiti^ con- 
Craetum'putant e aM )X2VZ eoitus eum patre. Nobis ^i yidetur 

piiscam nomen ejuadem cum SU signiilcatioms esse, quod et 

Of vom et semen yalet (c£ D^73 de semine Jes. 48, 1.); ut a^i^ 
eemen patrisj i. e. af patre susceptam proiem denotet. <— 08. 
^7 *]a Filius populi mei^ quasi ex suo genere et sanguine pro- 
gnatua sibi, nempe ex patre, noa ex peregrino. 
L H 



114 Genes. Cap* 20, 1 — 7. 

10. Mrn&amm» Geräre peregrinamt Buram uxorenr 9uam ette di$kimm' 
laiy qwam duetre parat ÄbimMietkat. 1$ eero 9ümni0 numiiut iUam 
Abrahamo rtedäit iniaciamy Ahrahamu9fue^pro AhimeUeho Deum depre» 

catur. Cap. So. > 

Cap. 20, 1. aaan — 9d^l Twn Ahrahamua exinde profi^ 
ciicebatur in terram meridiei y i. e. Idumaeam yersus; cf. ad 13, 
1. "ITO r^'^^lij^r? ^*^*^^ Cade$um (W, 14.) et Schurem (16, 
17.). '^'^Xn "na^l Et Gerare peregrinatuM eit. Gerar urbs fait 
Cananaeoriim,* ditionif eorum ad ^meridiem ternunas, vid. ad 
10, 10. 

% Quae hie narrantar, in nonnullis aimilia iia qnae inpra 
12, 12. 8uat relata, quo tempore £ieta aint, valde dissentiant la- 
terpreteB. Jam andquiorea nonnulli eoBJeeeruut, ea statim posl 
Abrahami redituin ex Aegjpto accidisae, nee eo temporis ordine, 
quo hie sequantur. Postquam Deus Sarae Isaaeum promisit (c. 
18.), idtereeesisae dieant dmntaxat annum ab eo promiiso ad ejus 
partum; quo temporii spatio iion potaiase Saram in regiam Abi- 
meleehi dud, et sat diu ibi eommorari, quin grayidam eam agno- 
•eerent Nee eredibile esse, nonagenariam mnlierem tantas fbr- 
mae praeteritae reliquias senrasse , ut Tiros amore ineenderet. At 
eontra ' seeundum temporis reique g^estae ordinem descriptam. esse 
hane historiam, aiii odtendere Student. Nam Abrahamns, in- 
quiunt, ex eo tempore, quo se a Loto/fratre separavit, et in eon- 
yalle Mamre habitare eoepit, 13., 18., nee ante exeidium Sodo- 
mitlcum alio migravit, qnemadmodum ex sepe narrationis Mo- 
saieae a c 13 usque ad 20. praesertim ex initio c 18. coguosoi 
potest. lUttd tarnen mimm esse, fatontur, quod Abimeleehus, si- 
mulao Saram nouagenariam eontemplatns est, in ejus exarserit 
amorem, non seeus^ ao si tenerrima pueüa esset Certi quid, ut 
hie historiae nodus expediatur,' afferri yix poterit. LXX. post 
Terba üOTi ^tihM addunt: *E^ßtid^ yäg dnstp ori fvvn (ioir&yt$' 
fA^noTB anotnBipataiv aivov ol äpigsg tijg noXeoiS d** uvtii9. GIos^ 
sema fortasse, quod in Ifcextum irrepsit* 

3-^B. rö ^)^ Eece te mortttum, LXX. ai) ano&v^anetg, 
h. e. &avat(^ hoxoQf nisi reddas uxorem riro. Abimeleohum Jam 
aegrotum iuisse , eamqu^ ob causam Saram intaetam mansisse, ex 
narrationis serie potest colligi, vid. Vs. 4. 6. 17. 18. — 4. "^^^f^ 
ahnn— * O domine^ manetiam gentem juatum interfieieef Gene 
juBta i» e. innoeens in unirersum. LXX* qjfroSy nal dtHtuop* 
Gens tota nna eum rege punienda erat, si Saram Tiolasset Abim»- 
leeh, Tid. Vs. 7. 0. — 5. rttkt — &na In integritate animi mei 
0i in mundiiie mammm wtsmrum ioJ jfeci , L e. nSiil mali habe^ 
bam in ammo. 

6. 7. rriii — Ib; Propterea nöH peiinUiy ut eam tange^ 
res, morbo ei immisso; vid. ad Vs. 3. ttVT ^^^ ^3 I^opketa 
enim e$ty L e. fiuniliaris mens et mmtins* £<^:u* prV'^ oraio-^ 



Genes. Cap. ao, 8 — 16. 115 

" s 

y 

rem (rid. Prolegg. ad Psalmos), tiinc nuneiumy intertmnciumy 
interpreiem designat. Vid. Ex. 7, 1. Hie Abrahami» Abimelechi 
Teluti est nuniius ad Denm, üti seqnitur: ^pT^a bV&n'^^ depre^ 
cabitur pro te. Nam a prophetifl Denm faeiliui exoran putabant. 
rrni Et vive, i. e. et rives. Aiperat. pro Futnro, nt 42, 18. Pg. 
37,*§7. ubi not. cf. 5v»z;ö sja-^fie-D«^ Si vero non reddideris y se. 
^afn^rW»uxarmfiJlliu$viAf ?jb-7-3^^ «ctYo, teomnesgue iueä 
pertturoi esse, Cf. Ps. 105, 14. 15. ^ 

8. 9. T^nsy-bob tnp^^l Et vocavit omnes gervoB $uos, 
Serri h. L snnt auliei* liberae sortii. — 0. Ubis^ — Ttts^ Et quid 
in te deUquiy ut in me et in regfitrtn m eu m ^magnum peccatum 
addueereef i. e. nos magni peeeati nos fiMerea, adeoque poenaa 
nobia conCraberes. 9iZ3i^*-Mb '^it C3'^tD9)9 Opera guae nom ßent, 
L e. qiiae fieri non debent, nt 34, 7. Ler. 4, 2. 

10 — 12. rrm — J^Ö Quid hie vidistiy ut hod/aeereef i. e. 

qii tibi lata in mentem renire poterant? An vidiati bie morem esse, 

vtTirii uxores raperentar? — 11. ^l^'^nft*"*^ DtJti enim^ ae. 

i^3^2 t« eorde meoy L e. eogitari. — ^ li. Vere eorer wtea e»i 

expatre, sed non exmatre^ igitur eam duxi in matrimoniunu 

Sara Tberacbi ex altera uxore fiiia foit. Licitnm igitar tum ba- 

bebatar, sorcHrem ofAonargiop in ' matrimonivm dncere; id qnod 

poatea laraelitia lege Mosaica interdictuin est. Cetemm ejnsmodi 

aiatrimoiiia apnd Persas ante Cambjrsen , apnd Aegjptios , Pboeni- 

ees et Atfaenienses iicita erant. Cf. Coenel. Nep. in vita Cime» ■ 

aia c 1. Pldtarch. in Themietoele p. 128. Achilles Tatiüb 

L. 1. 

13. 14. «^ — '^rr^i Et factum e$t quum errare me fecerinf 
dii e domo patris meiy i. e. postqvain, patria egressfis, per ra- 
rias , Deo anetore , vagari coeperam terras. b^rrbw saepe signü 
umtm Deum, et plenunque cum Verbo singnlari jungitur; sed ali- 
qnando , niuneri potins quam signifieationis ratione babita , sequi- 
tnr Verb, plnrale , ut b. 1. , ubi de rero I>eo agi iiquet ex c. 12, 1* 
Similis censtructio oecurrit 35, 7. et 2Sam. 7, 23. coU. 1 Paral^ 
17, 21. Quinimo adjeetirom plurale tS^ViD, ubi de Deo Israe» 
Ks sermo est, nomini tS^rTVNi. jungitur Jos. 24, 19. C£ Geseno 
Lehrgeh. p. 710. not. — 14~". Post verba •jbö''^fi« nj^^J in Cod. 
Samar. (quem sequuntur LXX.) librarius mäl^ s(fedulus ex Vs. 16. 
inseruit: (|Dd (]bit y[ikiß Öidga^ua- Sed b. 1. recte ea tantnm mu- 
ncra eommemorantur , quae Abimelechus Abrabamo soli dedit, ut 
eum sibi propitium redderet. 

16. p)ö3 V\bH ''nna Dedi miUe argenti, i. e. P)0^'7 f^^fbO 
eicioe argenteos , ut Ön^elos Tertit. Cum didraebmo Älexandri- 
no, sire statere Attico, siclum ante Mosis tempora comparari 
(quod a nonnuUis Interprr. factum est) non debere, illoque multo 
minorem fhisse eredibÜe esse, neque omnino antiquissimi illius 
sidi pretium deiiniri posse, ostendit J. D. Michaelis in Commen* 
tat. L de Siclo ante exilium Bßhylon. (in Commentatt. See. Reg. 

H 2 



116 Genes. Cap. ao, i6. 

GoiHng. an. 1752. T. II.) $. 4. p^ 53. sqq. ^"nifi^ Fratri tuöj 
i.e. Abrahaino, quem fratrem ta\im dixisti. VerborTim -jnN — rr^rr 
tot paene exstant ezplicationes , quot sunt -interpretes. Kam etü 
minime dubium sit. t3*3'^9 D^DtD esse velamen oculorum^ tarnen 
quid Abimelechus bis rerbis, donum illud, quod dcdit Abrabamo, 
esse Sarae suisque omnibus velamen ocnlorum indicare yoluerit, 
obscuTum est Plerique recentior. Interprr. defensianem pudorit 
pbrasi illa indicari putant, quoniam pudicae in Oriente solent ye- 
lari propter Tirorum rerecundiam; ut Rebecca fecit, c. 24,65. 
Verba tarnen varie capinnt. Alii sensum hunc esse volunt : numos 
dedi, non tibi, ne videar pretium dedisse pudoris, sed tuo yiro, 
qui eos profectb non accepisset, si te a me corruptam putaret, ne 
suae conjugis pudorem rendidisse putaretur. Alii verba 073**Jp. niDS 
tropico accipiiiintf sc. acoeptfte injuriae memoriam ex animo esse 
delendam, ut dicat Abimelech|is : dedi fratri tuo miÜe sicios ar" 
genteogy uf eanniveae in tts, quae tibi evenerunt. Nobis qui* 
dem hune locum nemo felieius videtur tractasse N. G. Schroede- 
Ro, qui in Comment. de Vestitu muUer, Hebraear. p. 89., obser- 
Tat, antiquissimiB Ulis temporibus morem fuisse püellis, faciem 
non priuB obyelandi, quam cum yiro essent jungendae, ut ita 
marito serrandam fidem significarent. Sane de Rebecca et Rahele 
Yirginibus Gen. 24, 15. 17. et 29, 9. non legitur, quod fuerint 
relatae, sed eafum yvdtus conspectui patebat. Quod et de Sara ob- 
seryare licet ex Gen. 12, 14. nuda facie in publicum prodeunte, 
cum se Abraham! innuptam sororem sunularet. Eadem apud Lace- 
daemonios olim yigebat consuetudo, referente Plutardbo in Laco^ 
nici% Apophthegnun.y Oper. T. II. p. 232. Quaerentij cur (Spar-- 
tani) virgines detectasj muUeree v6latag in pubUcum emitterentf 
fifta, inquity virginibuB quaereudi sunt viriy muUeribus opera 
danda, ut servent maHtos, Uinc Abimelechus, moUi brachio re- 
prehensurus Saram , quod matrimonium cum Abrabamo dissimulas^ 
set, et, yelo contra uxorum morem deposito, yirginem se ges* 
flisset: EccSy inquit, fratri tuo mille^ argexteos dediy iüud sii 
tibi velamen ocuhrum inter omiies, qui tecum 9unt; quibus yer- 
bis eam hortatur, ut tegumetitum sibi comparet, ne et alios yiroa 
in errorem deducat. Veterum de h. 1. opiniones yid. in. Commen- 
tar. nostro majori. Etiam yerba nn^7 b^ t\^'] yarie explicantur. 
LXX. Kai ndrra AXT^&svaoVy et omnibua in rebus veritatem cft- 
cito. Aut retulit interpres r))T^b ad 77nba rectum (Amos 3, 10.}, 
quasi proprie sit: sis recta^ s. verax; aut sensum liberius ex- 
pressit pro eo, quod proprie notat: et redarguita «9, e. siSy ^ 
Verbo n^**. ' Hieron. et quocunqus perrexeris; mementoque te 
deprehensum, Sed nn^b est 3. femin. , forma ad Chäldaismupi in* 
clinante, pro fTTldb; sec^nda foret ntl^ix. Bene Onkelos: et de 
Omnibus quae dixit redarguita^ s. reprehensa est, Nam yerial* 
mile est, haee yerba esse icriptoris yolentis dicere, quod, quan* 
doquidem omnia haec illi evenerint, nunc ita correpta et monita 



Genes. Caß> ao, 18. Cap.^i^ i — 8« 117 

fueriC, ne ultra te diceret sororem Abr«haiiii, ob periciiltim in 

qnod semel jam atqae iterumadducto fuerat eo nomin«. 1 ante titp^ 

rcdandat nt Ler. 12, 16. *"* 

1 8. Sam oechiserai Java omnem uterum domu$ Aümehohi 

propter Saram. Similiter Hesioo. Oper, et Dier, Vs. 240. Saepe 

iettturbs nuUum^od virum plectitur ; et pauUo'poit: NequemU' 

Beree pariunif mitmuniur autem popuU, 

II. Immacui tuueiiMr, cireumeidüur ^ abluetmtmr. Hagara^ Sara po^ 

utulamle , nna cum Itmaele peUiiur. liii per deMerimm erranii promit- 

m amgehtSy Ismaeletn fore pairem numeroiae gemtis. Cap» äl^ 1 — 21. 

Gap. 21 , 1. nrn^'^nfif njPD rs^tj^l Jova Saram invUitj me-^ 
auut ejus, s. promisAi, quod ei fecerat. Nam Dens, cum mulio- 
ribna sterilibufl concipiendi et pariendi rim concedit^ earum «m« 
«tmae dicitur ; vid. 30, 22. ISam. 1 , 19s n|^D propr. aliquid 
odcurate inepicere; hine, eurem gerere^ et ejut'eurae specimina 
cicre. Caram BigaiL faoentis^ praeeertim ubi Aecusat. nudo jun* 
filar, sed etiam piecteniigy uaxime si per bSf conitruitur. H. i. 
la bonam partem lumitur : gratioeum se exhtbuit erga Saram. 

5. 6. Uterque Vs. jungitur hoc modo : Quum autem cente- 
oarina esset Abrab. nato ei Isaaco, dixit Sara: ^h TfD9 phX 
CS^TrbM JRieum mihi fedt Deu»y i. e. ridendi, laetandi cauBam 
mibi Deua praebuitl Süniliter rieuu pro gaudio F.u. 126, 2. In- 
nnit Sarm.hia verbis, jam se intelligere, eum, qui ipsam ob riBum 
reprehendisset, Deum fuiire. ^!?*pnij^'7 esie potett siye ridehii 
mihij i. e. adridebit mibi, tire mecum laetaHtur, mihi gratulabi- 
tar; LXX. avy^ageZtai (aoi. 

7. n^oetni Ei dixit inniper, ut intelligeretur, unde risut 
et libi et aÜis oboriatnr. brn^Mb b\ti ^}2 Quie unquam Ahraha^ 
MO dixiueet ? q. d. nemo procu^ dubio auBus fiiisBet hoc Abrahamo 
dieere,.nedum spondere. Praeteritum di;9^nx(0ff pro.Futuro. Vi- 
detnr autem hie Vb. continere breve. Carmen , quod Sara cecinit in 
rem illam prodigioBam quae ipBi accidit ( cf. 1 Sam. 2, 1 — 7.). 
Sunt enim t|ia aequalia membra, quae singula tribuB couBtant 
Toctbut: 

' rrvD D'^aa njp'^rr; 

Carmen hie legi Buadet et Verbi bVJ9 Chaidaeis magU uaitati ubub, 
quod nonniBi in poeticiB V. T. libria uBurpari solet, et illud, quod 
Praeteritum Hp^rn pro Futuro, poetarum more, ponitur. )^jj^?''>3 
miD c^3a Saram überaß euee lactaturam. Pluralis Q'^aa hie non 
argctaduB est, quum hie universe miratu dignum Bit, liberoB Bive 
plures Bire paucioreB Beni obtigisBe. LXX« naidiov* 

8. ^3ga*n n^*n ^1^*1 Et crevit puer et ahlactatus est. La- 
ctationiB tcmpuB , üt* adhuo hodie apud plures OricntiB popüloB^ Bie 



118 - Genes. CSt^. 3i,9 — 19* 

el olim pe^ biennium trie^niumve darayit Vid. 2 Mftccab. 7 , 28. 
«t Joseph, ilii^ 2,9. pn^S'^^DM — ^^^H Et Äbrak. eo dUy quo 
allactatuB est IsaaeuSj magnum convivium paravii. Fortasse 
Cananaei eum diem, quo filins primogenitus per se comedere coe* . 
pit, festtTa lolemnitate et laetitia celebrarimt. Vid. d. 0. «. m. üfor- 
genL VI. p. 2ri3 sq. 

^' p^^^ ^udentem, LXX. haß^orta furcc ^iaa&M rou viou 
amr^g- Viifgatud : ludentem cum laaaco fiUo suo. Sed hoc moUe 
fLiinis. Nee de nihilo fi^e indignationem Sarae, arguit gabse- 
quens admonitio Dei , vt Sarae voci auscnltet Abrabamas. Non- 
nulli putant, rixas obortas esse in^r Isniaelem et Isaacum de he- 
reditate, atque bmaelem Jos primogeniturae jactantem contem- 
psisse Isaacum. Vid.Ts. 10. iUii, Ismaelem in conTivio ablacta- 
tionis subsanasse parentes, et conviras illis de filio gratolantes. 
Optime interpretatur yocem pll^n per Idtbrne Paulus Galat. 4, 29., 
qaae tox omnis generis injurias exprimit, quibus fortasse Ismael 
Isaacum affecit. 

11. 12. ^3a — 9*1^ Et mäh fuit verbum valde in ocuüg 
Ahrahamiy 1. e. hoc el displicuit propter fiUum suum, Ismael 
enim, ex illorum tempomm more, Abrähami filitts iegitinLus, nee 
deterioris fuit sortis quam Isaacus. — 12. 9*^^ ^b ^OR? PH^*!'' 
In Isaaco tibi toeabitur aemen, i. e. Isaacus unice erit iilius tuus, 
in quem ciAiferenda sunt beneiicia tibi promissa. Ismaelitae qui- 
dem aliique ex Ketura suscepti liberi etlam Abrähami soboles ha- 
biti sunt; sed Isaacus, et ex Isaaco oriundi Abrahamidae 9cax* i^O" 
j^fiv dicti sunt. 

13. 14. mt^-'ÖA') Sed et fiUuB anciüae^ guia tua est pro^ 
le» , tu gentem evadat , rfficiam. Hoc ipso pollioebatur Deus , et 
matris et fUii curam se gessurum ; ideoque non esse, cur propterea 
anxius esset Abrahamus. — 14. MD^'iZ?-?:' DiD Poauit utrem aqua«; 
auper humero ejus^ more Aegjptio, quo viri onera capite, femi- 
nae humeris portare soiebant. nb^n^nfitl Et puerum, sc tradi- 
dit ei , uti recte Uieron« Neque enim matris humeris puer imposi- 
tus censendus est, qui tum minimum septendecim annos Hatus erat. 
:f:xD — ^inj Et erravit per Boiitudinem Bereaba. In quo nomi- 
ne est TiQül/rixpi^y rid. Vs. 31. 

15. 16. •jb*J2"nej «lititjj Et projeeit puerum f i. e. quum 
hactenus eum manu duxisset, jam siti fatiscentem sub arbore qua- 
dam proStratum reliquit. — 16. ntc^jj "'intJöS pn*Ji7 Elongando 
»e quasi jacientes arcum , i. e. quantum qui arcu sagittam ejacu- 
lantur, elongare a se possunt sagittam. Vel: quantum sagittarii 
a scopo, ad quem collimant, se dum Jaculantur elongare solent. 

18. 19. '12 7)*r*nM '^P'^T^^^ Confirma manum tuam in iüoy 
i. e. ne eum deseras. — 10. hrp — npG*.\ Tum aperuit ei Deus 
oculos et vidit puteum aquae. Non aniraadyerterat puteum , Tel 



Genes. Top. 3i,!io — 93. 11.9 

dolore quasi caoeft, Tel quod oi iiline more Anbnm «rena leetam 
erat Ejuemodi puteot, ettamnum in Oriente obvioSy deeeribit 
Diod, Sie. L. 19. C£ et dL o. ti. n. Morgend I. p. 87 iqq. 

00. 21. ni^j^mh 'itpi Ei /aetu$ e§i Jaculaiar areuariuMj 

i. e», fait peritot in arte jaeulandi arcn sagittat. LXX. bene : ro- 

{os^. Nam rah significatu band differt a sd^ Jaculatu» e$t^ 

uti et alia verba tertia rad. n et secnndae rad. geminatae, quae 

deas prima« radicales communes babent, dgnificationibna eonre- 

nioBt (rn^ et ^"^ prindpaium ienuiij, Minua recte alii inter- 

pretantarT et factuM eät juvenis sagiitariuMy tiy^ dueentes a 

TtT\ ereicere; et alii a notione Vb. T^T^ multum «m«, vertunt: 

fuii magnus sagittariuB. n*^jp est Adjectir., qaale ^T^^, veno- 

Hörnern exercens j et Cbald. l^n aga$Oy bl^^ camehtriuSj et alia^ 

^namodf, eos designantia, qui artem ant opns exereent Quare 

rvBp^ erit quem prisci Latini Tocarunt arcüiten n, arquiten. (Ne- 

qiie neceate est, nt rm^ Mh äavrdstov statuünus, qnale Habae. 

3, 11.) Qunm roe. ^!^ jaculator y etiam ad .ejaculationem lapidom 

pertinere ^ouet, ^additom est niDJp, nt recte rertatnr /oou/laf or ar- 

OMiriica. Bfinna eongrnit eomm interpretatio, qui nu?]P habent 

pro Nom. snbst. formae ns^ , einadem sig^nifieationis cnm TWJ^ , 

et ellipsin Praepos. d statnunt^ nt verba hebraea pro m3|pa hxi 

poaitaeMent, i. e. n^|^^ '^^h tT\^ Jaeulana $agiita$ *areü. -^ 

Sl. De solitudine Pkaran Tid.'iiot. c. 14, §. t3^3ß9 — y7g»ni.i4<?- 

eepiiquey i. e. despondit ei mater eju$ uxhrem e* terra Aegyptt^ 

patria ridelieet sua (14, 1.). Ex more Orientalium parentes libe- 

roram matrimonia decemere, iisqn'e nxores dneere solent. Vid. 

24, 4. 66. Ex. 21, 10,^ et e£ d. a. u. n. MorgeuL I. p. 100 aq. 

12. AkiMtei. emm Ahrah. fo€dm$ pamgity eigue potet totem foHty im &gro 

PMüithaeo habiiare. Corp. 21, 22 — B4. 

C^. 21 , 22. 23. Pro 'iM^*ntD bb'^cn H^Z}*^^ LXX. ha- 
beot: ^jißifiiKBXy nal'Oxota&t o wfAipafmyoQ oCtoS, Hai O^x^X^ 
ap/iOT(KtTi^o$ %fJQ dvvafteiog aiftou. Tertii riri nomen hue ad- 
sdremnt e e. 2$ , 26. , ubi simile foedus Abimeieebi cum Isaaoo 
pcrenasnm exponitur, ut solent isti interpretes ex loeis similibus 
in altoa aliquot Toees inle^eire. De !»b^0 A not. 27^ 21. fi'^iTbM 
ntDJr— Deus tecum e$t in omnilntMy quae agig^ secnndo nomine 
omnia agis. Id qnod ex ejus rerum suceessu colligebat. — 23. 
D^Wbfita — Tinyi Nunc igitur Jura mihi per Deum, Jusjnrandum 
in fbederibu8*ajhiberi solebat. Timebat Abimelecbus, ne Abraba- 
mos auotis opibus tandem enm ricinis de imperio certaret. n»2 
hie habet emphasin, q. d. hoc ipso in loco, non hinc recedamus 
donee jurejurando hoc sit oonfirmatum. ^b 1j>;Dn'"&M Si mihi 
wt€ntiari$y i. e. te mihi non mentitnrom, non violaturum foedus 
inter nos ineunduia ; nam mentiri Hebraeis et dieti est et fitcti. Si 
wtentiare; altera pars condittonis, qua quis sibi graria impreea- 
tur, nisi polUcitis steterit, omittitur, vid. 14,23. Vb. 'Tip^ (h.J. 



120 Genes. Cap. qj, 33 — Sa. 

In Kai, aKai temper in Piei legitnr) de foedere frangendo nsur- 
patur, nt Ps. 44, 18. '^'^d:^^ *^r?^^ ^^^ MohoH meae, auf nefith- 
iidus meiB. LXX. (ßii doiKtjaeir fisj fiffie x6 ani^ua fiov , . /iijda 
t6 ovoficl fiov. Non legerunt aliter, ted sensum Uberiiis expres- 
serunt. ^%^ — npn^ pro eadem benevolentia , qua tecum egi. 
Benignitas Abimeleciii in eo potiMimum sita erat, qqod pascuorum 
agri Gerarensis partem aliquam, in qua errarent Abrahami greges, 
quamdiu Teilet, ei conceuUaet; rid. 20, 15. y^Mn^D^^I Et cum 
ierra^ i.e. Y^Ml "^V^SKt-Dj^I cum incoU» ferro«, 'ut\iim.* 14, 13. 

25. 13^^*7 — M^^ni Arguii autem Ahrakamus Aöimelechum^ 
cum eo expostulavit , de negoiiis putei aquarumy propter puteum 
(cf. nniÄ^b? «upra Vs. 11.), ?})?73^n« -- ^«CiJ quem rapueranty vi 
occuparant, servi AHmelecki. Ante querl non erat ausuB , quod 
forsan putaret, aut id jussu, aut eerte permittente aut connivente 
rege factum esse; nunc commode injuriae acceptae meminlt, ut in 
posterum omnls diäsidii causam praecidat. Facile rixae circa pu- 
teos inter pastores in illis regionibus oriri possunt , propter aquae 
inopiam, qua fit, ut putei magui aestimentur. Vid. 26, 18. 
20.21. 

20. 30. nin m^ Quid suntf sibi rolunt? fT^rr hie non est 
Adr. loci, ut Vs. 23., sed Fron, femin. (pro |rr), loco Verbi sub* 
«tant. MJ'J^b pro f^pb cum He paragogico. — 30. •»>-n^rtn 'l'ia^a 
Propterea ut $it mt/tt, sc n^t Aoc.donuin, alioquin dicendum 
erat n3^?.Mn , ut aint hae septfem agnae , tittAt tnvh in ieatem^ 
testimonio; femininum Adjectivi nx^, ut 31, 52^ et mascuL nv Ex. 
20, 13. pro /Mfimont«, n^'T^, ponitur. tiMti — ^:d Quod fode- 
rim hunc puteum , i. e. ut yeluti hisce agnis puteum a me effbs- 
Bum a te solemnius redimam, quibus acceptis, mei eum esse juris 
fatcbere. 

31. 32. £<irm — bs^ Ideo vocavit (ut 11, 9.) hcum' iUum 
:^^U9 "^ita (pro :^nu; extra pausam esset 27a*JD), quod propr. est 
puteum %div Septem, sc. agnarum. Sed auctorem y^ip signifioatu 
nominis nv^äu3 ju^urandum cepisse inde patet, quod subjungit, 
appellationis iliius rationem redditurus: Dn^3U7 — ^^ quia idi 
uterque juravit. Sine idonea ratione alii ante ^*D copulam 1 sub- 
audiunt , ut dicatur , puteum illum dupUci de causa Ülud nominis 
accepissc , et a Septem agnis, et propter jusjurandum illic interposi- 
tum. Etenim et 26, 33. ratio appellationis urbis Bersabae a tXV^ 
repetitur, quod et ibi idem quod DVnaiZ} jusjurandum Tiuet, 
nullu Septem agnarum mentione £acta. Recte LXX. fpqinQ op»i~ 
aiAoi* — 32. Qumn autem foedus ambo in Beraaba percuetisuent^ 
foedere illic percusso et absoluto, surrexit Ahimelechus rel. q^tp^l 
— b^nT^be Et redierunt ad terram Philiethaearum (Geraram 
seil., Fhiästbaeae caput). Unde colligere est, Bersabam, ubi 
erat Abrah., nou fuisse ditionis Philisthaeae , sed in finibus ejus 
sitam esse. ^ 



Gene9. Cap. ai, 35. 34. 23, i« 12t 

I 

33. 34. 2^n^ — 9tsn Et ptantamt KhrA, tamarUeon in 
Bersada. b^H ^t cognatum yoc. Arab. notat tamarhci speciem, 
in Aegjpto ftequentem. Vetercun alii arborem vertunt, alii Ai* 
cum; Vulgatas: nemus. Posuerunt interpretes illi genus pro ipe-» 
cie. LXX. iq>VT8v<ysv UQovQav^ plantavit agrumy sc. arboribut. 
Tix dabium quin iimbrae et frigoris causa Abrabamus nemus plan- 
tameiit ut tentorium ibi baberet. Quia in verbis quae seqnuntur 
Gttldur divini mentio fit , nonnulii existimant , iucum bie designari 
talem, in quo Abrah. Deo sacrificia offerret; quod ante Mosaicnm 
interdictam non illicitnm, et antiquissimis t^unporibus yalde usi- 
tatum erat, nti Plinius H, N. 12, 1. testatur. Quod nomini rrirr^ 
bie additur bbl^ btit deug aeternuB^ ideo factum videtur, ut op- 
ponatur Dils, qui fliquando nati, ut aliquando morituri essent. — 
34. D'^R*j;r& — T\3i'^l Et peregrinatus y conunoratus est Abraha» 
WIMS in terra Philistcieorum, Quum Bersaba , ubi domicilium ba- 
bnit Abrab. (22, 19.), in ipsis finibus terrae Pbiiisth., s. Palaesti- 
nae, sita esset (Vd. 32.) , in ea illum babitasse dici poterat, prae* 
aertim , quum yitam pastoritiam ageas tentoriä sua procul dubio 
■aepe in yicinae Palaestinae pascuis figeret. ^ 

13. Abrahamus divino ju9$u ßlium maetare paratue ab angeht rs» 
vcatur, et novat aeeipit numeroiisBimae protapiae promiisionet* 

Cap. 22, 1—10. , 

Cap. 22, I. Quae jam sequuntur, patet bunc in finem nar« 
rari , ut' Hebraeorum progenitor tanquam exemplum incredibilit 
fortitudinis animi atque pietatis erga Deum posteris proponeretur* 
Quod Deus Abrahamum jüsserit , ut filium immolaret, in somnio 
illi risum esse, credibile est Eichhormo in der Allg, Biblioth, J. 
bibL Litt, P. I. Fase. I. p. 45. sqq. P. J. Bruns in den Memora^ 
biUenj P. VI. p. 1. sqq. Abrabamum exemplo Pboeniciorum, qui 
diia pueros immolare solerent , eo adductum fuisse autumat , ut et 
ipse filium unicum Jeboyae in sacrificium offerre^ roluerit. Mj- 
tbnin , quo insigne pietatis et obedientiae erga Deum, quod Abra-* 
bamas dederit , documentum exbibeatur , in bac narratione agno* 
seit De Wette Kritik d. hr. Gesch. (s. Beiträge z. EinL in d. 
A. T. .P. II.) p. 98. sqq. A qua sententia band longe abest J. 6. 
Grei'ER, qui in Commentatt. misceüanar. syntagm, (Oldenburg* 
1794.) banc narrationem pro yeteris carminis particula babet, quo 
majorum gentis Hebr. pietas in Deum celebrata esset. Mimm 
rero , duumyiris istis non in mentem yenisse similis mjtbi a San* 
cbuniathone traditi. Vid. adv Vs. 2. Alii existimant , Abrabami 
boc &ctum Uteri« mandatum esse, ut liqueret, non defuisse Dei 
Israelis cultores, qui, si Deo ita yisum fuerit, pretiosissimaa 
«minium rictimas immolare ei parati fuerint. €f. Guil. Frid. Huf- 
hagel: Für Christenthum ^ Aufklärung und Menschenwokij P. I. 
üosc. 7. p. 592. sq. 






122 GeneB. Cap. 3^, a« ^. 

Ißoaeum. Mura yerba cumulantur, quae singald fere ejusmodi 

■ttnt, ut animiim Abrahami ¥ehementer perturbare, et, si miniiB 

Del reYerens fuiBset, a parendo absterrere eum possent. ^TH*^ 

Unicum iuum; nam lunael ab hereditate exclusus exulabat. LXl^ 

TOf dyan^oVf non quod '^'^^ legerunt, sed quod duo isti gigni- 

fioatus misoentur: unicu$ ttditectus. Nam unigeni liberi impense 

diiigi lolent. n^^^^Si — if\^ Et vade in terram Moria p in eam 

regionem, in qua mona Moria situ« erat, ^ in quo postea templum 

est exstructum, 8. in tractum Hierosoljmitanom. De ratione no» 

ninis ejusque signifieatione haud certo constat. Plnres refemnt 

ad )^M*n 9 nee n^J^h differre putant a rTfin?a, quod est Partieip. fem. 

Hoph. Locus autem ionge lateque conspicuus idem exccLsus sit ne- 

oesse est. Hinc LXX. xijv pjv vxjjtß^v yertunt. Ad nt^ retu- 

üsse eum, qui haec literis consignavit, et nomine ilio locum-j quo 

$0 Jova conspieiendum praebueriij aignificari existimasse, patet 

e Vs. 14« A rr^^ etiam auctor Chronicor. deriyat, 2Chron.3, 1., 

•ed rationem appeUationis affert hanc, quod ogtenMuafuii Davidi 

patri 8U0. Fullerus Mitceü. SS. L. % cap. 14. n^'lJQ-composit. 

putat e Partieip. Hophal Verbi HUT) et nomine 3sp, ut perinde yaleat 

ac tr> HM^ü h. e. q>otveQ(od'eXg ^soqj et Jlforta sit terra visiomM 

Jovae. Alii )^*^b retulerunt ad M^*« timuit , reverituB est , quod 

praesertim de numinis reverentia dicitur; sie Ookelos et Arabs 

uterque, qui terra adorationie reddidere. ^Gesenio (in Lex. hebr. 

min. ed. sec.) fl^l/b (forma« rT^*^i5) esse videtur ä Partieip. fem. 

Verbi TTM^ repugnavit : quasi terra adver$aria ascendenti, ardna. 

Hebraeofum nonnulii Morijah deducant a llb myrrha^ quasi mjr- 

rhiferapriscisseculiifaerit regio Hierosoljmitana. rtb^^ W ^n|r«7l 

Et offer to eum iÜic in holocaustum. De tictimis humanis apud 

omnes paene antiquitatis gentes caesis, praesertim apu3 Sjros et 

Phoenicios, egit Eusebius Praev. Evang. IV, 16., ubi inter alia 

ex Sanehuniathone haec tradit (rid. Sanchuniathonia Fragmenta 

ed. Otelli Lips. 1826. p. 42.) : Cronus ergo, quem Pkoenicea iBrae" 

iem voeanty regioni öum imperitarety atque ex indigena nympha, 

Anodret (n'n!3'l^ )tl) dicta, filium unigenitum haderet, quem 

propterea, Jehud vocabant, quomodo unigenitus etiamnum a Phoe^ 

nicidue appeüatur, cum regioni maxima ex öeüo imminerent pe- 

ricula, regio haUtu filium ornatum in ara, quam erexerai^ 

mactavit, 

3 — 5/ *i j^jaa ß'Tj^ o?!' 21 IXSL UmtinaQ 8a ^JßgaofA to 
ngoA Hieronymus : Igttur Abraham de nocte coneurgens. Indi- 
catur, promtumparatumque ad obsequendum Deo se praebuisse Al>ra<3^ 
hamum. l'ibrr^nN tt}:ärr^9 Et Ugavit aeinum wuvuy LXX. iniaot^e 
Tfpf ovov avTOVf etraguia impoeuit, s. cUteüae, sire ut jnmentum 
^se conscenderet, sire ut ei ligna imponeret.' I^"^^? jE^^rt ejus, 
?. c. servi ejus, tib'T ^S^ J?J?.5''l Findebat Ugna sacrificalia^ In 
nonnuUis cnim Palaestinae regionibus ligni penurlaest; sicooqne 



Genes, Cap. 39, 4-— 13. 123 

o etiam oommodiut nti poterat. — 4. i'*3^;0[ — 01*3 IM« tertio 
ntetuUt Ahrah. oculo9 Buoi, 1 ante NiD^^redandat^ ut 20, 10. 
ante nn^b. -^ 5. iT^riDIDä Adorabimui^ i. e, sacra fiÄciamus. 

, 9. 12. pnjrj-ftfif 1j?^*l Et eon$trinxii haaeum. Tictimaa. 
cnim Tinciri soTebant, ne iGtnm effagerent, praesertim humanae. 
Tiä. Ovid. ex Ponto 3, 2. 3. ^eneid. 2, 134. oolL Vs. 150. -*- 
^^923 — M^l Nee eohiduiati fiUum tuum uwieum Iumm a um, mihi 
peCenti non negasti. LXX. ira« odu i(pi(a€9 tov vloS aov ifamrj[tw 
dl* ifii» 

13. Et vidit Abrahamu9 arietem po%t inter vepre$ haerentem 
earmhu9. Pro 'nHM a ^^rgOy Tetemm plnres legenmt "rnif aiji««. 
Üa Cod. Samar.) LXX. (xgiog elg) et Sjms. Arabea quataor oodd* 
kaue Toeem plane omittunt, ^a pntarunt esse saperfluam, etTerba, 
eeee arietem^ tantnm yalere, qnantom, ecee ariet&M umtm; Inno 
particiilam non omiflsnri, si legisaent ^n^. Praeterea *inM exhi- 
bent Codd. 19. a Kenniootto eollati, et 13. collati a de Rotsio. 
Atqne *inM quiden praeferendnm yulgo reoepto 'IHK diaxit Bochar- 
tna , B&otua et loeo pandL Dan. 8, 3. et eo quod a tergo Hebraiee 
eaaet *)^rue, non "ntTAt, et ^HM ita ■olitarium potiofl eat r€mpor%9 
Adrerb. quam loci. Neque fruetra dici, addit, Abrahamom unum 
arietemTidiwe; ,,ariea qnippe qnnm gregarium sit animal, sigp^n- 
ter dicitnr , huno arietem nnlli gregi fuiase adjunetum.^^ Utram- 
qne scriptoram, 'nntt et "IHM, expressit Onkeloi, qni hune loenm 
sie reddit: SuntuUtque Abrahaam% ocuIob $uo8 po$t haeCf et ecee: 
ariee unme. ^HK (eom Reseh) de tempore, ut Onkelos, intelle« . 
xit et Saadiai, qui poet hoc reddidit. Aben-Esra rerba tr?M3 inCf 
;f^Da conjungit hoc leniu : poetqwtm retentue eeeet in tmplexo^ 
fidit, 8. agnoYit, arietem «sse. S£b. Ravius in Exercitatt, ad 
Hubigantii Prolegomm, p. 213. b*"» hie alternare eom tfo (Vs. 8.) 
existimat, tanquam speciale cum generali, et *inM[ b^ dici pecu- 
dem, quae in Jocum aUeriu9j quam immolare debebat Abrahamus, 
trat anbatituta. Posse igitur hircum iilum hoc Vs. rectissime aUum 
TocarL Vemm aUme Hebraiee est "infil non "intf* Praeterea ex 
meale eorum, qni textum Aceentibus distinxerunt , b*^^ non esse 
eom ^n{l jungendum, docet Aceentus major distinctivus Sakeph- 
katon nomini b^it impositus, neque "ntlM cum verbis proximis, ut 
Tult Aben - Esra , arctius connectendum esse , ostendit Accent. di- 
stmctir. Sakeph-gadol, iUi Particulae appietus. Quod nbn effu- 
git Abarbenelem , qui locnm recte interpretandum esse docet hoc 
modo: et ecee arietem y sc pasceotcm illic, postea^ subaudi: 
ridit enndem arietem detentum in vepreto* Quo monitus est^ arie- 
tem non fbrtuito , sed Deo sie dirigente, illnc Tcpiisse. -J^DS T^^(3 
Detentu» s. impUcitug erat in perpUxitate j subintelligc, repreti, 
dumL Id enim si\baudiendum esse patet tum ex ipsa textus serie, 
tum ex locis similibus, Ps. 74, 5. Jes. 9, 18. 10, 34. LXX. re- 
tiBoerunt yoeem «i^D? verteruntque UQiiq TtajexoaBVog iv (fvrto 



124 Genes. Cap, aa, i3— ao,* 

2aßiXf quasi ^M euet Nom. propr. virgulti yel arborit. He«/- 
ehins: ßatogf rubus; Phavorinus: iQv<soXa)(avoif» Cetemm hia, 
qvae hie leguntur, non absimilis est Graecorum narratio de Iphi^ 
genta y a patre Agamemnone Dianae oblata. , Cf. Tzetsem in JLy* 
oophron. p. 40. ed. Canter. et Hygini Fab. 98. Et in Plutarchi 
ParaUelia hUtorr. graecar, et romann. cisp. 35. simUes fabulaa 
t sunt duae; una graeca, altera romana, in quibus armenta, quom 
arreptum gladium aquila' in ea injecisset, hominibüs immolandis 
iubstituta esse uarrantur. 

14. J1Ä*^7 — ***3P!5 Vocaviique Ahrahamue namen loci il- 
Uub: Jova^jirehj i.'e. Dens providebit. Adludit Abrah. ad idy 
qnod Vs. 8. dixerat. Haud raro Hebraei pro nomine una voce ex- 
primendo integram euunciationem ponuni^ yid. 33, 20. Ex. 17, 
15. Jud. 6, 24. Ut autem in nominibus Tirorum propriis saepe 




enim Verbo tt^p exprimendum fuisset) , renim sie : illud est, quod 
dici eolet etiamnum^ i. e. inde est quod diei solety yel "nipM est pro 
n'iüÄ )V7Dh propterea. Cf. supra 10, 9. *y!2p<1 ^S'i^ propierea 
dicieoiBtl adagio fertnr. Tale et hie sequiturl iTÄ'n^ nin*» ^Jja 
in monte Dei providehitur y curabitur, prospicietur. IIX}(. *h t^ 
0Q81 KvQirOe (üq>&fj. „Exivit igitur apud Hebraeos ,^^ Uieronjmo 
nptante, „in proyerbium, ut si quando in angustia constituti 
sunt, et Domini auxilio, Optant sublevari, dieant, tfi monie Do» 
minus prqvidediif h. e. sieut Abrahami misertns est, miserebitur 
et nostri.^^ Ex mente eorum, qui Aecentus apposuerunt, yerba 
ft^tV liia in statu regiminis in monte Jovae sunt yertenda, ut 
seqsus sit: Dens sibi prospexit, s. elegit hunc locum,.in quo ma* 
jestatis suae praesentiam residere faeiat, utque in eo oblationes sibi 
offerantur* 

16 — 18. In fine Vs. 16. post ^"^^^ ^^ LXX., Cod. Samar. et 
Ters. Sjr. est «173^ expressum, e Vs.''l2l — 17. ^d hie, ut alias 
band raro, est quamohremj ideo» Vel referendum est ad *in^;z}a ^^ 
per me Juravi Vs. 16. et yertendum est quid. De -j^na yidi not 
ad 1, 22. -« 18. Vid. not. ad 12, 3. 

14. BeeenMentitr poiieri NaeAori$j ß'tOriM Abrohatni, Ft. 20 — 24. 

20. Nachoris, fratris Abrahaini (11, 27.), soboles tota re- 
censetur propter Rebeccam itemque propter Raehelem et Leam, 
uxores Jacobo dandas , de iUius itidem genere , filias quippe Laba- 
nis , nepotis Nachoris. . NIM Ü3^ T:^'b'0 $nb'> Peperit Milca etiam 
ipsa , ut Sara , ut neutra sororum fuerit sterilis. Proeterea , uti 
notat Jarchi, Nachoris proles aequant prolem Abrahami , duode- 
cim scilicet tribus ex Jacobo progenitas ; nam totidem fiierunt et 
filii Nachoris , ut dehine habes enumeratos. Atque ut octo ex filiis 



Genes. Cap. 2a, ao — a4. d3, a. 125 

A fii«nint filii herarnm, quatnor yero ancUkrum; sie filii Na- 
cfaoTis ex hera, Milca, erant octo, et quatuor ex ejus coneubina. 

21. Nachoris primogenitus erat y^:^. Ita etiam yocaba^r 
Arami primogenitus, 10, 23. Fuit et huic cognominis inter Edomi 
posleroa, infra 36, 28., unde Idumaea dicitur /erra Cz Thren. 
4, 21. T^H memoratur et Jer. 25, 23. iuter Idumaeae et Arabiae 
finitimos populos. &n^^ '^^H b2jt1D^"-nit| Et Camuelem^ patrem 
Aramu Qui süpra 10,' 22.' memoratur Aramus , fuit Semi filius. 
LXX. et Vulgatus habent hie : nariga SvQotv , patrem Syrorum» 
Eeeentiorum pierique Tolunt quidem, Sjros, Hebraeis Dlijt dictos, 
a Semi filio nomen duxisse. Sed quum multiplex sit Aram^ s. Sy- 
ria (eommemoratur enim Aram^Neharaim^ i. e. Mesopotamia, 
Aram-Zoda, i. e. Nesibis,, Sj/ria Damauci)^ atque hie ut notata 
digpaom quid memoratur, qupd Camuel Arami pater fuerit,'indi-* 
eari ridetur, utrumque, et Aramum, Sethi filium, et hunc, Ca- 
muelia filium, ^uae Sjriae nomen .dedisse. £x d*12t resecta prima 
litera, factum est D^, cujus detractionis exempla exstant Job. 32, 
2. et 1 Paral. 2, 9. , atque addito Nun , "Jon. 

22 — '24. A n1z;d quidam volunt ÖJialdaeos, qui Hebraei« 
BTfipÄ, dictos, Tid.'li, 28. — 23. Pro n^^ Cod. Samar. habet 
xi'i*^ purere fecit^ genuit. Sine necessitate; nam nb*^ tam de 
patre, quam de matre dici constat. — 24. n^l^n ^TJS«:;!! *V,Z?a!b^&4 
Ei concuMnam, ejus quod attinet, nomen ejus irsit^keumd. JS 
ID^Vs (Chaldaia; ^^p^"^^) ^^^ dubium esse naXXaxtg et peUex 
botum. Tales mulieres, quae ad uxorem primariam et justam 
accedebant, inter Hebraeos ante et post Legem memoratas reperi- 
mua. Vid. 25, 1. 6. 30,9. 35, 22. 1 Paral. 7, 14. 2,48. Jud. 8, 
31. 2Sam. 5, 13. 1 Reg. 11, 3. Quod attinet discrimen inter 
pellicea et jnstas uxores, apparet quidem e Cod. sacro, pellieei 
eodem in honore non esse habitas. Filii tamen pellicum paris 
erant juris cum iis uxorum legitimarum, nisi pater noüet, Abrah. 
Iteturam amandarit cum Überis, 25, 0.; et c£ 21, 14. Contra 
in partitione terrae Israeiiticae posteri fUiorum, quo« e concubinia 
sascepit Jacobus, aequali sorte cum posteris fUiorum, e jüstis 
mxoribus susceptorum, gaudebant. <13?^^ num sit viri nomen, an 
▼ero mnlieris? ambigitur. Piures mulieres .nomine Maacha com* 
memoratas reperimus, relutimatrem Absalomi, 2Sam. 3, 3., ejus- 
dem filiam, IReg. 15, 10. concubinam Calebi, 1 Chron. 2,48. 
Erant tamen et riri, qui illud nomen gesserunt, ut i|ater Achis, 
regia Gathae, 1 Reg. 2, 39., et pater Sephatjae, 1 Paral. 28, 16. 
Ita et tirM nomen erat regis Judae, Rehabeami filii, 2ParaL 12, 
16. 13,Y.7 et matris Hiskiae, regis, 2 Paral. 29,1. 

15. Morg Sarae^ ad quam sepeliendam AhrahamuM ipehmeam ei agrum 

ad Hebronem emit. Cap, 23. 

Cap. 23, 2. Hie Versus cum Vs. 1. conneetendus est hoc 
nada: qmiB expleriiset Sara anamn aetatia 127.^ mortaa est in 



126 Genes. Cap. a3^ a — 6. 

Kirjaih^arba, quae ent Helran^ \, e. qpae poitea dicta est et 
kodiemim dicitur Hebron. €£. Jos. 14, 5. , ubi antiqui urbis no- 
minis ratio redditur haec, quod ab Arba, insigni quodam inter 
EnakaeoB viro , nunenpata esset. Vid. Vs. 19. et 13, 18. C£ de 
hae urbe Handh, der Hbl. AUerthwMk. VoL IL P. EL p. 298. sqq. 
In Cod. Samar. post :^a^M n^^^jP legitnr Ptt2? bt!( ad vollem; LXX. 
quoque reddiderunt: sv nroiUi idQßoXy t] iativ iv x^ itoiho^taxt* 
Id in hebraeis Codd. non haberi obserrat Hieronjrmus in Qnaestt. 
adh. 1. Quod hie additur 'foys Ijr^M^ eo ridetnr pertinere, vt 
intelligat iector, Saram non esse mortuam in Phiiisthaeonun agro, 
in quo diutissime commoratumesse Abrahamuxn c. 21 , 34. dictum 
est. Tnm ig^tur sedem saam in Hebronem rursus transtulisse in* 
nuitnr. Vcrbis trrtk 'ibob cmafit fiüjl veniiqne Aörak. ad &«- 
gendam Saram y nihil dicitur ,nisi hoc : ^aggressns est, sive accin- 
xit se , üt eam piangeret. Litera d. minuscula in Toce ^TMb^bl ad 
deflendam eam, innuit, ex HiUeri sententia, in libro de Arcano 
Kethib et Keviy p. 178., in aiiis libris fdisse rin^S!!!^^ scriptum, 
L e« adfletum ejut, qui sciL funeri ejus impenderetur. 

3. 4. ^nn — &{^^1 Et evrrexit Ahrah. afaeie mortui sniy 
••amortuo auo* HasciiL ponitnr, quianominis V[^'X corpus ^ ca* 
darer, tatio habetur. — 4. d^739 — *13[ Peregrinus et inquilinus 
sum voUseumy apud tos, nnde'non habeo quidquam terrae, nhi 
Saram, et alios deineeps, qui ex meis morientur, possim sepelire. 
ätti^n incoktf inquilinus, qui sedem in externa terra figit; oppo-> 
aitus est ei vn^H indigena. ODB^ — ^3n Dtüe mihi possessionem 
sepulcri apud vos, Apud Graecos quoque et Romanos probrösum 
fdit, in aiieno agro sepeliri, unde unaquaeque fianiiia suum se- 
puldirum habuit, nee patiebaatur aüos cum suis sepeliri. rnapM) 
Ktiiq *^M Ut sepeUam mortuum meum aconspectu mfOj ni oa- 
dayer e conspeetu meo toliams 

5. 6. Pro 'ih Samar. Cod. exhibet tib non. Consentinnt 
LXX., qui Mfj hvqib habent. Idem scripturae dissensus Vs. 14. 
Yidentur librarii utrumque locum cum Vs. 11. conrenientem fii- 
eere roluisse, cujus initio et in Cod. Hebr. legitur Ab praece- 
dcnte, infine Vs. 10., ^ta«b. — 6. -»3*70^ WX^Ött; Audinos. db^ 
mine mif Phires, qui loquentes inducuntur, dicunt: domine mi! 
quia unus nomine omnium loquebatur. 93^tea — firte Princeps 
Dei tu es in medio nostrum, 'Hebraei (vid. c. 10, flT.), si aii- 
eujusrei excellentiam exprimere rolunt, eam esse Dei, sire dtTi- 
nam, dicere solent. Dicuut igitur Chittaei: absit, ut te pro per- 
egrino et obscuro inter nös homine habeamps ^ imo rero habemna 
te magni principis loco ; atque adeo hunc tibi honorem deferimus, 
ut in nostra ditione sepulchrum tibi deligere possis. ^nX) — ^rr^zsas 
In delectu sepulckrorum noetrorum^ L e. in lectissimo, optima 
sepeli mortuum tuum. i^TajQ — tD^^ Fir, quis^uam, eiio^a nfin 
proUheM sepulchrum sumna te (frlbD^ pro fillbd^)« Alioqui «nim 



Genes» Cap. a3, 7— -ii. 127 

» 

nnkniqne fimülia Jus erat, onmea alieno« areendi a aepulcro iuo, 
sieuti apud Graecoc. Sed Graeci quoque hospites interdmn fepul- 
erii suis ezcipiebant. 

7. 8. 9nnip^2 I'X^* TF^oasxJi^ae. Flexio corporis ad ter- 
ram est etiam niinc apud Orientales rererentiae Signum, quo etiaia 
gfittias agentes et alloquutttri ntuntur. Vid. d. o. u.^n. MorgenL 
P. VI. p. 265. — 8. ^n73*n£f — Dit Si est cum anima vettrage^ 
peUre mortuum meum, st vultis me sepellre meom mortuum. tiD| 
aliquando voluntatem, arhitrium notat, ut Ps. 27, 12. 41, 3. 
105, 22. Sie et Latini: tt vobi% est animiu ainere mesepelire 
mortnam'uxoreiii meam. ^i'ioya ^V*^;:^3&^ imiereedite pro »a 
iipud Ephronem. Onkelos : orate mihi al Ephrone* 

9. nbe!3^n ^*i9^*"n£{ KSX. ro an^Xaiov xo dhnXow^ quo» 
ceteri reteres interpretes raro consensu sequuntur. Uebraei quo- 
que a ^&3 dupUcem esse autumant speluncam dupÜcem significari. 
Sed e Vs. 17. et e loco 49, 30. apparet, toc Macbpela esse Nom. 
propr. et rr^^^^H rfyfls speluncam in agro cui nomen Machpeku 
Vid. et Jo* l^icoLAi de^s*epulchris^Hebr. p. 167. Ceterum spelun- 
caa in Palaestina frequentes sepiüeris inserriunt. Vid. Lowthiini 
ds S. PoSsi HsBrneor, Praelect VII.^ p. 84. edit. Uxon., p. 76. edi 
Lipa. et d «. «.«, MorgenL P. I. p. 96. VXfD n^|;)3 ISO» Quae 
est in extremo agri suiy quod extenuandi causa dictum"^ videtur; 
q. d. itaque ei non admodum incommodabit, aut ejus agro, si eam 
nihi reliquerit. ^^ nsam «b» nDDS Argento pleno dMt IBm 
smAs , L e. ooncedat mihi speluncam justo pretio.^ LXX. afp}Qiov 
roS o£#Dti. C£ 1 Paral. 21, 22. 24. 

10. nrr*na r^mz tvp'i'i ^'^*^W1 Ephron anstem sedehat inter 
ChetitoB. Vb^y^*]^ aiii Tertunt:"X«^ffivpt7: aUirolunt, sedisse 
Ephronem pro tribunaiint judicem i|nt magistratum, quomodo ^^ 
Ps. 29, 10. (ubi not. cf.) et saepins usurpatur. A qua ratione 
band multum abest J. A. Kanns in den hihL Untersuch. «. AuS'- 
legg. P. 1. p. 209. sqq. Sed videtur simpliciter hoc indicari^ 
Ephronem in consessn Chittaeorum tunc praesentem fuisse , nt noo 
difficUe fderit cum compeliari. nn'-'^aä ^3Tet3 JV^I Respondit in 
auribus s. in aures Chittaeorum. illis audientibus. """-"n^iO *^ra ibh 
Yy9 Coram (h pro *^3&b) omniöus portam urbis ipsius tngre- 
dientibus , L e. ciribus urbis ; ii ehim dicuntur urbem ingredimUes 
et tJtemntee^ pro quo breritatis causa nunc ingredientes j ut hie, 
inme exeuntes duntaxat, nt 34, 24«, dieitur. C£ Jer. 17, 19. 20. 
Ostendit Moses haec palam acta, ut res rata esset et stabilis« Sie 
enim contractus iniri solSbant, antequam aeriptorae inrentae essent, 
ut eoram toto populo confirmatL 

11. 13. -«3'iqpjib Nony domine mit Le. non aequires eam 
pretio , sed dono lUam tibi dabo, tlieronymus una cum sequenti 
^3^:083 hoc bene ita ezpressit: nequatjuam itaßetj domine mi; sed 
siagis auseubüjquod htptor. LXX« pro '«ahiN["*(& pomint^ noQ^ 



128 Gene$* Cap^ a3, i3 — 18, 

^o! fBVovj »VQ$89 acsi ^h pro fi& legtssent. -r 13.*S)b S^nM^&M -J^ 
^Sl^nu; Feruffi, imo vero, utinam tu me ßudiresl Duae optandi 
Particulae ^h DM junctae augent rogantis humanitatem : Quaeto ui 
ttudias me, Minus recte LXX. pro n^ legerunt ^!?, et verterunt: 
insiöuv 7i{}0Q ifiov el axovaov {iov, si tu utiAi, i. e. mecuin, s. 
mihi amicus esse , mihi gratüicari relis. Ita et Cod. Saiu. et On- 
keLos. Cf. Gesemi Commentat. de Pentat. Sam, p. 37. TrwTl ^0^ 
non dktpecunia pro agro, sed pecunia agriy i, e. quam ralet ager, 
Juitum ejus pretium. 

15. Pro "^n^l "^SV-^ttS LXX. habent: oi^l uvQiBf ut Vs. IL 
Traxerunt ib in ünc Vs. 1*4. ad hunc, sed tih legerunt. Kirr — V^fif 
Terra quadringentorum siclorum^ tani parrae summae, quid est 
int'er nos? qui ambo dirites sumus, et insuper aniniis juncti; noli 
amplius de speluncae pretio ioqui. Voc. '^*^2t cum iis qnae proxime 
sequuntur in rcgimine est. Alii, quasi scriptum esset 1^2>(il , in- 
terpretantur : Hie fundus ralet 400 siclis inter me et te , L e. tibi 
amico hoc rili pretio reiinquam. De siclo yid. ad 20, 16. 

16. I^IDV. — ^^'4^?! ^^ audivit Ahrah. ad Ephronemy ao- 
qüierit ei de pretio agri, quod statuerat. P)DS>»1 — ^i^^P^l -^^ ^* 
pendit Abrah, Ephroni argentum, Nam pecunia antiquiss. tem- 
porr. appendebatur , non numerabatur. Neque ridentur pecunia 
signata tum usi, sed habuisse auntaxat laminas aureas argenteas« 
re , quas appenderent. Unde ae» grave apud Latinos (cf. Plin. 
H. N. 33, 3.), et Tid. infra 43, 21. Etiam Jeremiae aetate pecunia 
appendebatur, rid. Jer. 32, 9. 10. £ pj^;z3 appendit dictum est 
^j^'jp, quod quum quodyis pondus notare queat, usu tamen certo . 
cttidam ponderi, quod nos siclum rocamus, tributum est. ^p*JD 
'^nbb T\^:> E)D$. eiclum argenti transeuntem ad s. apud mercato^ 
reniy i. e. pecuniam probatam, quae apud omnes mercatores elocari 
posset. LXX. dbnifdov ifinoQOig,' Qui mercaturam exercebant me- 
taila probare norant , ideoque accepta apud cos pecunia proba erat» 
Itaque *1«[2^ ^^^ est atgentum h. pecunia^ quae in usu est^ quae 
in mutuo commercio dari et recTpt seiet.; Ceterum non mirum ri- 
deri potest, argentum jam Abrahami abtäte pro pecunia usurpatum 
fuisse^ quum Phoenicii , inter quos ilie degebat, jam primis tem- 

Hporibus, uti Graeci scriptores testantur, argento pro pecunia 
Qterentur. 

17. 18. 20. Vs. 17. et 18. arctissime cohaerent; nam pri- 
ma Vs. 17. verba )i^D^ TTVD &p^l jungenda sunt primis Vs. 18. 
Terbis, «^3p)ab t3rr'^^6eb* hoc sensu :^ stetitquey perstitit ogerEphro^ 
nis et quae a'd illum pertinent, Abrahamo in poBsesaionem, L e» 
ratuB fuit et pleno jure cessit ager Ephronis Abraliamo. Ceterum 
direrso genere scribcndi a Mosaioo (notante Michaeli de siclo 
p. 47.) totum hoc caput decurrit, ut emtionis libellum. non histo- 
rici verba agnoscas; ager enim,.et quid cum illo renditum sit^ 
earate et iaspiciose de&ütur, inque porta publica emtionem per- 



Genes. Cap. 23 y ao. 94, a. 12.9 

acCam eme, esute repetitnr. Sine idonea ratione Ds Wbttc (AW^ 
d. isrigel Gesch. p» 106.) faane narmtionem confictmm ene putat 
knnc in finem , at Hebraeor. jiu in terram Caaan. camprobelar* 
h-)'«)^-^y» '^tfZ b:yz Inter emnes ingrsdisntes pariam ur^s iüius^ 
f^^onis» Sensus : non solum coram Chittaeis , Teriim et eoram 
amoibus, qui illle in foro ac judicio aderant, tarn indigenia quan» 
«rternis , q. d. palam , ut re« sine omni dubio esset. • — 20. Quod 
Vs. 17. 18« dixerat breyiter repetit, nt magis eonfirmatum et 
faisse agrom doceat, non solum post initnm jam contraetum, re« 
mm et quod possessionem rerera adiisset, sepoita illie Sara. 

■ 

10. Servum Charra» urorem Isaaeo petiturum mittit AhrahamuM ; 
i$ Rebeeeam ad fiaaeum adduett, Cap, 24. 

Cap. 24, 2. te*^; — n:!}M^2 Dixii Ahrah. serva suo se* 
asort. fj^ hie alii de dignitate, alii rectiiu de aetate interpire«- 
tantnr, sed colligunt ex iis , quae sequuntur, eundem, qiii ser- 
Torum natu maximus esset , semper rei fiuiiiliari fuisse praefectnm^ 
i^;*^iz5M"'P^a b<2?^n Qu» dominaöatur in omne quod et, Abraha- 
mo erat, rebus ejus omnibus praeerat. Hunc putant Eliesernm 
fbisse, colL 15, 2. ^^Y nnn '^'1^ 6J3*Ö'^to Ponej quaespj ma- 
sniJK tuam su6 meo f^mors. Nusqüam alias, neque in Hebraeis, 
aeque in exteris scriptoribus hunc jurandi ritum adhibitum legi- 
mus , si ex familia Abrahami oriundum Josephnm excipiamus , vid* 
47, 29. Hebraei plerique putant hunc ritum manum supponendi 
femori, ob significationem et reverentiam circumcisionis , quod 
erat sigillum foederis cum Ahrahamo initi, in jnrejur)indo adhi- 
beri solitum fuisse. Alii ipsum genitale membtum /emorts nomine 
per ajnecdochen et xcct' sv(ifiuiafx6v indicari existimant, qnnm 
Hebraei prolem alicujus ex ejusfemore egredt dicere soteant, Tid. 
46, 26. Ex. 1, 5.; jurasse vero reteres illos manu genitali patti 
apposita , quod inde posteritas esset futura , atque ideo Teluti rei 
Sacra haberetur. Grotius vuK, morem hunc, manu femori sup« 
posita juraadi , Abrahami temporibus receptum fuisse , quasi ä- 
eerent: si faÜam^ ense tuo peream, quia ad femur locus ensis, 
Jud. 3, 16. 21. Ps. 45, 4. Alias rationes de illius ritns usu pro» 
ialemnt J. M. Hartmann ( in Eichhomii Aügem, Bihl d, 6itL 
Liter, P. X. p. 458. sqq.) et J. D. Michaelis (in rersion. gerfn. 
in notis ad h. 1.), quas in Commentario majori recensuimus. Adde 
L. C. Valkenaer Diss. de ritihus in jurando a petetibmSy He^ 
hraeis maxime et Graecis oiservaiis^ Franequ. 1737., P: 1. IL 
repet«in Coüeet. opuseuU, histor. philol theologieor. cur. J* Odricks 
T. L pag. 265. sqq. et in Auctoris Opüsculis philohgg* •eritf* 
sratorr. junctim editt. T. 1. (Lips. 1808.) 123. sqq. Nobit 
qaidem prae ceteris probatnr Aben^Esrae sententia, ea, qnae hie 
iescribitnr, jurandi ratione semun testatum fuisse obedientiam 
Wo SQO, simnlque tignificari heri in tervnm potestatem; et hvne 
Aorem etiamnnm tnia temporibus in India obtinuiise tradit. Bt 
I I 



130 Genes. Ca/?. »4,3 — 8. 

^uaiHTli tlhtM juraiites manum in eoelumattoUerent (14, 22.), hio 
tarnen juraidli ritus ridetur obi«rTatus inter aaf ualea ; at ubi avb- 
jeetus ali^i a^jurabatur , ut iilius (47, 29.) , aut servuB , manu« 
fiemori subjiciebatur in Bignum obsequii et subjectionis. 

3. 4. ia*^p^ — ^*^M Quod non accipies , despondebii, uxo^ 
rem filio meo ex jiliahu» 'Cananaeiy in media cujus habito^ i. e. 
Cananaeorum, intet quos versor. Sub Cananaeii et reliquos fieptem 
fo'opulos , ' imo et alioi, quorum 10, 15. 15, 19 — 21. faeta est 
inentio , Canaane ortos , comprehendit. Hdc idem postea praeee- 
ptum Israditifl datum est, ne affin itatem com septeni Cananaeae 
gentibuB contraberent , quae ennmerantur Deut. 7, 1 . 2. — 4. 13 
hie poBituin est pro D(t !^3, sed^ ut recte obseirant Judaeorumln- 
terprr. (rid. 45, 5. Ex. 16, 8. 1 Reg. 21, 15.). Formulam &d^ *«3 
exbibent Cod.'Sam. aliique plures. Masoretbae hunc locum referunt 
Inter f^'^'^^p conjecturas , s. opinione amdigua hca^ quae primo 
intuitu leetbr opinetur posBe yel debei^ aliter legi. Vid. Bux« 
DORFii TiberioB L. I. c. 13. p. 145. ed. in qiiat Jjbn — '^äpftj - bei 
Ad terram meam et ad cognationem meam , i. e. terram cognatio- 
nis meae , fl. ortus mei , proßciscaris. Hie non Ur Chaldaeorum^ 
ubi Abrab. erat natufl (11, 28. 31.), intelligitur, Bed tota illa 
regio ultra Eupbratem, respectu Cananaeae, in quam migprarat, 
quae erat eis Eupbr., praesertim Mesopotamia , in qua sitae erant 
Carrae; cf. Vs. 10. Vid. d, a. u. 71. MorgenL 1. p. 100. 

6. 6. Si noluerit, inquit servus, mulier, quam filio tuo 
commodam inrepero , huc me sequi , fi'i?^ — ^'«^'^^ numquid re- 
ducendo reducam , reducere debeo , filium tuum ad terram^ e qua 
egrea»u9 es? Est dnvQoXoyia (qualis et extat 15, 16.), neque 
enim IsaacuB unquam in Mesopotamia vixerat ; sed quia famiüae 
interdum instar unius progenitoris babentur, eui quae singuüa 
erenerunt tribuuntur, Isaacus rcductus ep dicitur, unde Abrabu 
Tenerat. — 6. *^%3;^n Cave tihi^ cum accentu in penultima, ut 
obserrat Aben-Esra, ut discematur ab '1^/^37 conside super fae^ 
CM tuasy Jes. 7, 4. 

7. 8* S:i1 "^Ml Et qUi juravit mihi dicendo j rel. Respl. 
«it ad. foeduB iliuj,'de quo vid. 15, 17. IS. iDfitS» nbtt?^ ti^rt 
^^^th le mittet angebim Buum ante te^ ut feliciter omnia'confi- 
ciaa. Elat metaphora ducta ab iis, qui yiarum reficiendarum causa, 
aut amnium parandomm praemittuntur. Vid. Mal. 3, 1. Jes. 40, 3. 
Fnit enim recepta apnd Orientales opinio, omnia Deum effioera 
angelorum ministerio. t^^'^ Aben-Esra mavult optatire exponi: 
imtt^tf quia mox dicet: qüodsi sequi noluerit. Sine necessitate; 
sunt enim verba fiduciae certae ex actis snperioribus^ coilectae. — > 
8. nitT **r)i^^;p73 f)^p3l Tunc innocena s. immunis eris ab hoe 
meo Jurejuramdo; sacramento, quo te obstrinxi, solutus ans, 
ftsque uUam contrabes noxani , si uxoresi iliinc filio meo uon ad~ 
iuxeris. 



/ 



Genes, Cap.^iy 9 — i5. t31 



9. 10, •j'^Diej Dominorum raoraiMy L e. domini aiii. Sjip- 
piii« nomina appellatiTa, quae dominium notant, numero plur. pro 
sing, poauntur, ut 40, 1. Ex. 21, 4.20. Cf. Gesenii Lehrge6. 
p.t)63. — 10. in^a — nV*1 Ei abUt^ io viam s« dedit, acomne ««- 
iitfit domini sui in manu eju$» *) ante ^lD*b3 caasalis est, et rrr- 
teadom : namgue omnia rel. Q. d. servum •mnia heri sui bona in 
potestate sua habuiue, ideoque iaciie potuisse tot camelos ac uuae- 
cnnque Teilet, sibi ad iter aocipere. Potest tarnen et sensjs r.sse 
hie, seimm secum tuHsse ex pretiosissimis Abrahani opibu«, quas 
Rebeiscae et fratribus ejus dono daret. LXX. Kai dno ndptfuv 
wr aya&c^ tovxvQiov ainov fAe&^ iavrov, et Hieron.: ex omni" 
iue bonie tjue portane eecum, Similiter 2 Reg. 8, 9. £}'n^ - ^^ 
D^rrs In Aram fluviorumj in Mesopotamiam , i. e. ifiteramnem ; 



qnae regio hodie Arab. ^n^t Aldeckeeira, i. e. insula appella- 



tnr. nhs*^^)^ Uröe Nachori» (in qua Naeh. diu habitabat) est 
Haran, s; Carrae; vid. ad 11, 31. 

11. 12, Q-^imr; ^I'nat! ^^ g^nua flectere Jugsit canielo$. 
Cameloa, ut commooe aut onerari aut exonerari queant, jabente 
praefecto genna flectere, constat. ni^;&h — nS[b Tempore ve^ 
gpertinOy tempore exeundi haustricee^ s. aquatricee mulieres. 
Solebant tempore vespertino pueilae aquam petentes , simul ad pu- 
team conrenire. Qui mos etiamnune in Oriente obtinet. Vid. 
A]£BDHR ReisedescIW' T. U. p. 410. et cf. d, a. u, n. Morgen!. L 
p. 102. Igitur Abrahami semis peropportunum sibi locvm ele- 
git. — 12. "^DDb wrr^ph Fae occurrers coram mey ne. pntlUm 
liiio herili destinatam. *LXX. evodwoov, eecunda ineiiiuium 



14. tvtj') Ei BÜy iiat, id rideiicet, quod seqnitnr. Fertur 
ia totam orationem sequentem, ne putes cum "1!|^^n, seu, uti in 
margine legi präecipitur , rn^^ayi, jungi. Quae sequuntur h. Vs. 
onnia preces s. vota sunt habenda. p^l^^*^!? — Mnifit £0*1 arguerie 
urvo iuo haacoy q. d. ut quaecunque piiella sic*ad me dixerit, ea 
Bit qnam probasti. yifit ;^ai Ei per eam tctoai, fac e& seiam. 
faioommodius quidam *:;a per iüud reddunt ; sed Affix, femin. ma« 
gia eonrenit ad puellam referre, ut TttyHÜk quod praecessit. Optat 
Igitar seiTus Abrahami, ut sibi illud sit oraculi loco, quo fanstom- 
ne iterfaoeret, nee ne, cognoseeret. Similia legimus ISam. 14, 
% sqq. Jad. 6, 7. et cf. 11. 24, 312. Odjss. 20, 98. Aeneid; 
2, 690.* 

^ 15. 17. 18. '^a'lb — ^fV]1 Factum ergo eei aniequam ab9ol' 
viesei ioqui. Cod. Sani, addit: ^1> bfit ad cor euum^ apud se. 
LXJL it x^ d^avo Ujt avrov» Videtur additamentum e Vt. 45. hur 
illatum. 'ia^ ^1^1 ^^ ecoe! Rebecca exibai ^ ^quae naiafuerat 
EeihmeUy filioMikae, uxorie Nachorie ^ frairi» Abrahami. Af- 
fat Rebeocae genealogiam, ut inteUigatur hane fiiisse ex Abrahami 

I 2 



lii Gene9. Cap. a4, 17 — aG. 

iuttUia ^tm Isaaei^, ut pater postularat. Siniui etiam monstrat^- 
lUkcc ^*** ex jttsta Naehoris uxore fuisse ortam. — 17. '*3'^fit^X3:}ri 

«»•^^^ Soröere me sine pauxiüum aquae ex hydria tua. Oe 

Verbo fiizai vid. not ad Job. 39, 27. — 18. nnhl nnanl Et 
properavii et dimisity i. e* properanter dimisit. Saepe cum duo 
Verba junguntur eorum priui Adverbii rice fungitur, t. c. 26, 18» 
Vid. Gesbn. Lehrgel. p. 823. 

IQ 20. 3MS;dt ^^lr7jAb &9 Etiam cameUs tuia hauriam^ 
quod profecto quum decem cameli fuerint (Vs. 1 0.) , haud exiguum 
laborem fuisse oportet , quum notum sit bibacia esae haec jumenta, 
quae ut plures dies sitim tolerant, ita ubi aquae est eopia ia pliirea 
dies bibunt; ut non incredibile sit quod Hebraci aaserunt , cuique 
camelo opus fuisse ad sitim explendam dari decem hjdrias. dK 19 
pro ^S '^v usque quo, — 20. Pro "^X^nj effudit in Cod. Sam. est 
niinV demisit hjdriam suam ex Vs. 1 8. * Sed Hebraicum praestare 
patet. np;iO Jarchi dicit esse iapidem excayatum , e quo cameli bi- 
berent. 

21. 22. JsrV •^^?R^Ö •'P^fi?^'» Et vir iUe, servus obstupuit a5 
0am> TlHr\'p12 a tllXp, quod uti &üti , et de%olari et obutupescere 
gignificat; est enim utraque significatio ricina, quod desolatio re- 
pentina maxime stnporem afierat. In admirationem et stuporem 
conjiciebatur , quod videbat , negotiunf suum prope esse, ut prospe- 
rum evcntum sortiretur. LXX. naxBptavd'nrBv avrriVy Hicron.: 
eontempMatur eam^ admirabundus. Tub pro H'^^t', ut 20, 13. 
t\Vlk ttJ^HHÜ Obmuteßcens ad Bciendunij ulfsciret, num seciin- 
da^seit Jora' iter suum nee ne. Miratus erat , quod tarn repente 
omnia ita erenissent, uti a Jora petierat; sed nondtim sciebat^ 
essetne puella ex Abraham! stirpe, ut in Totis erat; — 22. Dp 
^^p*«D7a !?pa ^i^T Vasi annulum aureum dimidii sicU (vid. not. ad 
20^1 6-) ponao. Solebant enim Orientales mulieres, et adhuc 
hodie solent, teste Niebuhrio (Beschr. v. Arah, p. 66.), nares 
perforare , e quibus annuli aut gemmae pendunt. Ejusmodi annu- 
lus inter ornamenta muliebria commemoratur Ezech. 16, 12. Em-» 
dite de voce bT3 disputavit Ravius in Diss. Oöeervatt. ad 
varia V, T. foca, €. IL p. 32. sqq. Minus recte LXX. hmux^ 
et Hieron. inaureM reddidemnt. 

23—25. Dfij •»a-na "lÄK^'i Dixitque: cujus es ßUa? In- 
fra Vs. 47., ubi serrus, quiä egerit, narrat, priusquam annulo 
et armiHis Rebeccam donet, cujus sitprosapiae quaerit; qui ordo 
videtur accuratior. — 24. ndb99 — na Fitia BethueUs ego «um, 
ßlii Milcae. Non suae ipsius matris , sed ayiae meminit , ut se ex 
domina ortam, non concubinA, ostendat. Vid. ad Vs. 15. •— ^5. 
)^bh fi^lp^'ä! Etiam locus ad pemootandum. Serruf Vs. 23» 
yV\^ in äiphil, dixerat; Rebecca p^^^ inCal, dicit. Utrum- 
que autem eadem significatione usurpatur. 

26. 27. Et incurvamt se hie vir et adöravit Jehovam^ 1. e. 
supplex Denm adorarit, gratum animum de taute Dei in se et 



Genes- ^ ^Cap. a4, 27 — 35, 133 

heram beneficio tMtandi causa. T]p ab mrrnvrr Kimehi ita dif- 
feire ait, ut illad de rerticüi (tplp) inflexu 'dioatur, hoc Ycro 
de totiua corporii inclinatione. Contra Aben-Eara dicit, mnnu^rr 
dontaxat levem corporis inflexum, Tfp autem terram rertice 
("ip*ip) ferire notare. Talmudici rero *doceiit, "np sig^ifioara 
infäciem ae proMternere , ninn<cn aatem , ita se in fiiciem pro- 
sternere, nt simul manus et pedes expandantur. — *27« ^l^tv ?{^ia 
BenedictuSy i. e. laudatus sit Jova; gratias tibi ago^ o'heri met 
Dens, ^yib^ tsrm — nuStl Qui non reUtjuit^ detraxit, cUmentutm 
$uam et verttatem auamj fidem promissorum, a Domino imeo. Vde» 
nadt propr. veritas^ ubi nomini *XOT\ Jungitor, denignitatemy be» 
neJ&eHiiam significat, ut Vs. 40. 2'2^am. 15, 20. «sna 7f^'%^, **?btt 
rrim Ego^ me quod attinet, tu hac via Jova me duxit. Ita 
solent Uebraei Pronomen separatum afifixo praeponere; e. c. 49, 8. 
Deut. 18, 14. Zach. 9, 11. In ^TjHS Jarchi obsenrat esse empha- 
sin ob t\ Articuli , quod latet in Pa'täch sub 3 , q. d. duxit me in 
Tia recta, qua opus habui. ^y\^ ^nM n^a In dovmm fratrum^ 
consanguineorum , domini mei, 

28. Cucurrit vero pueUa et anmtnoiavit domui matrie $uae 
iecundum laue verba^ i. comnia quae acta erant ad fonteoL Re- 
becca rem domui maternae potius, quam patemae annunciasse di- 
eitur , quia filiae sunt matribus , quam patribus famiiiariores, unde 
haud mirum, Rebeccam matri prius, quam riris rom nunciasse. 
Ceterum moris tunc liiit , ut midieres separata sua tabernacula ha- 
berent, yid. Vs. 67. 18,9. 10. 31, 33. 

31 — 33. nirr ^{l'ia Benedicte Jovae^ quem Jova suo fa- 
Tore prosequitur. n^aSl "^^"^^^ "^^^^^ Et ego purgavi ^ praeparari 
domum hominibus, b'^V794^ b'ip23^ et locum camelie, — 32. tCS^I 
rai^aSl ib^fitn lHgre$su8 est igiiur vir iüe domum , a Labane ad- 
doctus. Ad alterum Vs. membnim repetendum est nomen Labanis : in- 
gresfus est rir domum , Laban vero camelis detraxit clitellas , • rel. 
Saepe enim Hebraei omittuut Nomlnatirum , ubi e contextu faciie 
subaudiri potest. ta^lD^dil nPD^} Solvitque camelou detractis ha- 
bcnis, capistris, clitellis, etaliis, quibus inatrati et ligati erant. 
LXX. a^eaüiß. Hteron. deatravit. — 33. Dizr^9 (ita enim ef- 
ferendae sunt quae in textu exstaut literae) Et jpoHuity se. ponena^^ 
L e. appositum ei est ad comedendum. Ad marginem Ü'^^l , signi- 
ficatione eadem, legi praecipitur. Sed to ^^r)3 a radice minus 
luitata tipl deducitur, signiiicatu haud dirersa i t3?'iO. Occurrit 
et 50, 20. ^ID"? — fiC'b non comedam^ donec quod dicendum mihi 
eafy eloquutua' fuerim, Solebant veteres post ooenam demum 
hoBpites rogare , cur adrenissent ; qui mos etiam apud Homer, ob- 
serratUT, Odjss. 3, 69. 70. De Arabibus idem narratur. Sed 
Abrabami senrus, qui felicem successum negotii aui ominabatur, 
eapiit quam primum mandata sua exponere. 

35. 36. 38. Servj et anciUae inter bestias veluti recensentur, 
qura perodum instar emebantur et vendebantur ; vid. et 12, 16« — 



134 Genes. Cap. 24, 36 — 5^* 

36. Pro rQnajPT ^"^n^i^ po»lquam congenuisuet ea ia cod. Sam. est 
irspT '^*indt p'ottqudm consenuisset ille. Ita et LXX« fieta xi ye- 
Qu9ai aitop. — 38. MJb'^äfi^ iVui, hie rtdet sed y quomodo ve- 
teres omnes reddunt. Eandem yiin habet Partie. Chald. £tV£t com« 
poiit» ex tih dtt <t 1109t, unde forsaii äkXdi quo hie utuntur LXX. 
Sie si fAf} usurpatur apud Graecos ; hinc Marc. 0, 8. aiXa poiuit 
pro el fiTj, quod Matth. 17, 8. habet, rem eandem, tantum non 
iitdem verbis narrana. Latinit quoque niai fireqaeni est pro sed; 
exempla attulit 6e8Neru8 in Thea, In cod. Sam. pro lila uBitatius 
DN ^D poflitum. 

40. 41. 45. T»3Bb •^nSVnnn-nttJfi^ In euju9 eonnpectu am- 
bulavi, LXX. (p BVTiQiaxrina ivavxiov uifxov, cui placui coram eo. 
SAt\fi erat cui placui ; sed nddit oorom eo , ut significaret, simul 
se coluisse com. Naro coram Deo rertari dicitur , qui eum colit 
et observat, vid. 17, 1. — 41. 5j!? wn"^ fiib"ÖÄ1 Si (cognati mei) 
tibi non dederinty sc. puellam, quam* in matrinfonium petis. — 
45. Ego priu§quam adsolvissem' "^ab^bfit nanb ^^ift aS cor meum^ 
i. e. mecum, apud me. 

48 — 50. p5ö^^ — 'lUJN Qui me duxit in via veritattBy i. e. 
^a, qua consequutüs sum, quod mihi propositum erat. — 49. 
bws^ — rr^CKI Ut ad dextram vel ad itiniitram me convertam. 
Ut ad alios heri mei consanguineos me convertam. Loquendi for- 
mnla petita ab iis, qui in bivio stantes viam, quam sequantur, quae- 
Tunt, et qui, prontriarum periti respondent, ad dextram aut adsini- 
stram sese conrertunt. — 50. Ir^^na^ pb ]V^^ Reuponditque La- 
ban et BetkueL Laban Bethueli hie praeponitur. Videtur enim 
iilis temporibus moris- fuisse , ut in matrimoniis rirginum fratres 
potius consulerentur , quam parentes , et ut omnino fratres soro- 
mm suarnm tuendarum jus haberent; exempla sunt 34, 13. Jud. 
21, 22. De Arabibus narratar, eos uxorum suarum laesum hono- 
rem non tarn aegre fer^e quam sororum. Vid. Niebuur 1. 1. p. 3 1 . 
39. niD^IM — N'b ^^^^ posuumug loqui ad te malum aut bonum^ 
i. e. contradicere tibi omnino non possumus, sed, quod petiisti 
probamus. 

53. 55. n'iS'^A^ Jarchi exponit fructus pretionon et raroSy 
nuoR ex terra Canaän attulerit Abrahami senrus (coLl. b'^^A73'~^'nD 

Cant. 4, 13. 16. <Bt Sjriaeo Pv^o /rtic/ti« aridui).^ At nis*?^^ 

fructuu esse, non patitur locus 2Chron. 21, 3., ubi in catalogo 
bonorum , quae Josaphat iiliis legavit una cum auro et argento re- 
censentur. Non est dubiuiu, b^na^ et n^a'^AU esse res pretiosas, 
et eximias, cujuscunque tandem speciei fuerint, quas MifiiiXia 
Graeci dicunt. Cf. Faber ad Harmerum in Beobacht. üb. d. Orient^ 
P. 2. p. 425. Michael. Supplemm. p. 1477. sqq. Ceterum mu- 
nera haec Rebeccae et fratribus donata , erant arrhae sive pignoris 
loeo , quo confirmabatur iiiam Isaaco desponsam esse. Vid. d. a. u. 
H. Morgenl L p. 111» ^ 55. Maneat puelia apud nos ^fi( C^XS^ 



Genes, Cap. a^, 5 7 — 63.' 135 

^liDl^ dieM aliquot out saltein decem^ se. dies, f/f^ef^i toaol dt'xai 
dies plug minus deceniy ud rectc LXX. C3^)9'^ tempus non defini« 
tum lignifioat (40, 4. Nom. 6, 22.; idcirco h.l. per additum ^^'t^m 
icstringitur. Alias miaus probandas interpretatioaes refutavit Ge^ 
SEMius, de Pentat, Samar, p. 31. 

57. 69. ir^e^nN rr^tinpsi Et rogemus 0$ tjusy soiscitemur 
ez ea , quo sIt animo ; audiainis quid dietura sit, Ladern phra« 
sis est Jos. 0, 14. Non ut sciseitarentur e puella, num in nuptias 
consentiat, arcessi ridetur (coli. Vs. 51. 53.); sed ut animus ejus 
sciatoT, num tarn cito e patria domo dis<^ere Teilet. — 59. 
OnhM rrpa^nTiM ^nV^^^I Dimi$erunt itague Reheccam^ uororem 
9uam, Atqui unicua frater, Laban, memoratus est. Sed »orori§ 
ut fratris nomet\ Uebraice latius sumitur, quasi dicat: cognatam, 
propinquam suam. ^ln{P^t[*n^!7 Et nutrtcem eju$ (Deboram, 35, 
8.). Nutrices quanto in 'honore liabitae fuerint et adultis apud ve» 
leres, constat ex Uomero. \id. d, a, v. n. MorgenL I. p. 113. 

60. 62. ^^n^^*) Benedixeruni , i. e. raledixerunt Rebeccae, 
ac fausta ei imprecati sunt, nie !}3nhiB>( non est rertendum : soror 
no9tra «s^ sed: o m soror nontraf VMlD — ^^?? ^' possideat 
progenien tua portam eorum^ gut ipiüm odirintl Vid. not. 22, 
17. Ceterum cf. cf. a. ». m. MorgenL I. p. 113. — 62. Ma pnatM ' 
tn£99 Isaacu» autem veniehat a veniendo. t, e. redibat, nam se«* 
quuntnr , in meridiano trtictu consederut ; erat enim naud procul 
ab hoc tractu puteus ^M^ "^nib, rid. 16, 14. LXX. Ycraasc de ino^ 
gevero dut rifg lyi^iiov xaiit to (pg^ag Ttjg ogfiffBo^g» Legit cum 
cod. Samar. ^^^)aa iO. Hieron. sensum , non verba , sie expres- 
sit: eo autem tempore deamöulaSat haac per viam guae dueit 
ad puteum, 

63. mtes — M2S^ Egressus erat Isaacue ad meditandum 
in agro, A ^^erbo n^lD, »erio meditatue est (rid. not. Ps. 55, 3. 
coli. 74,4. 7. 13.),'deriTatur nom. n^, cogitatio, quam animo 
Tersamus, 1 Sam. 1, 16. Ps. 104,34.' Indicat autem hie Moses, 
Isaacnm tentorio exiisse , non eo animo , ut Rebeccae obviam iret^ 
aut quidpiam aliud ageret , sed tantum ut ambulando cogitationi- 
bns suis animum pasceret. LXX^ adoiUff^f ^aa» , quod garrire qui^ 
dem et blaterare est apud Atticos, sed apud LXX. meditarif s. 
animo rersarej Ps. 119, 15. Onkelos ( quem veterum plures se- 
quuti sunt) h^b reddidit ad orandum, Aquila rertit: outP.^irru 
iv }itoQa , eodem sensu Sjmmachus : JlaAi;(Tce* iv r^ i^yg^ * ^'^^'^ 
aliquo nimirum, quem inrisebat. Aben-Esra interpretatur : ad 
amiulandum in agro int er vir galt a^ animi causa, ut refrigerium 
eaptaret ab aestu diei, sub resperam, uti sequitur (^'^'^ ri^31)b). 

SjTus : ad deambulandum. Arab. quöque ^Lm ( pro ^«^^) ^^ 

peregrinatu9 fuit^ oBivit per terram, pecul. religionis causa. 
Sed Hebraeonnn loquendi usu sola meditandi notio ridetur re* 



136 Genes. Cap.'i^^ 64 — 67. aS, 1. 2. 

cepta fuiue. yyf^ ^l^3l)^ Ad ad$p€ctum vesperae, L e. appetente 
Tespera. Aben-I^va: paulo ante öocasum solis. 

64. 65. ^aarr — M^n.! ^ ^^dit Rebecca haacum ei delapsa 
e$t de cawteloj i. e. conspecto et cognito, ex relatione serri, Isaa- 
eo (Vs. 65., et videtur hie esse vavsQov ttqotsqov)^ mox rere« 
renttae causa, ut sponso occurreret, e camelo desiliit, »avBnrjÖri* 
OBWt uti LXX. habent. Descensiu equitaotis ab equo etiamnum 
in Oriente signum venerationis est, quo et foeminae yiros äffioere 
■olent. Cf. d. a. u. n. Morgenl I. p. 114. ^ 65. n'^^ätn fljPni 
D^ni Sumto velo sese operuit. D^^^ pephim, LXX. 'fiQtGtQov, 
quoll &E8YCHIU8 esse ait k^nrov vq>aa(iay S'SQivov IfmxioVf Ro- 
becca autem ideo peplo se obyelabat, quiajex moribus illius aevi 
uxorem ante nuptias celebratas nisi rultu velato a sponso conspici 
licitum non erat. Vid. not 20, 16. et e£ lif. o, u. ». MorgenL I. 
p. 115. 

67. ^TnH — n{tä*«1 I$aaeu$ vero Reheeeam in ieniorium Sa^ 
rae^ matriaeuae, introduxity quodSara, dum yiveret, inhabi- 
labat. Vid. ^d, a. m. n. MorgenL 1. p. 116. et cf. not. ad Vs. 28. 
Post rr^rr^y^ est hrrbt repetendum, ut yertatur: introduxit eam 
in tenihfiumy tentorium^ inquam, Sarae,^ Ita 2€hron. 15, 8. 
prapketiamy prophetiam^ inquam, Odedi, prophetae. Cf. et 
not. ad Ps. 45, 7. 60, 5. 110, 3. Diserte expressum hunc lo- 
quendi modum vid. 38, 21« 

17. Abrahamu» Keiuram dueit nxarem^ e qua pluret filiot iUMcepit. 

Mors Abrahami, Cap, 25 , 1 — 11. 

Cap. 25, 1. 2. mnojp — S)p,^i Et addidit Abrah. ei aeee^ 
pii , i. e. Tursum duxit uxorem nomine Ketura, Haec 1 Paral. 
1, 32. u;Äb^9 concudina vocatur, et iftfra Vs. 6. concubinarum 
Abrabami lit mentio , quae non essent plures , nisi haec in earum 
numerum adgregaretur , quum praeter Hagaram et hanc, nuUa 
memoretur. £tiam concubina nomine STSifi^, uxor appellabatur, 
coU. 20, 3. Jud. 19, 1. 27. — 2. De Al^rähami ex Ketura filiia, 
qui h. 1. nonünantur, Josephus Aniiq. 1, 15, 1. haec obsenrat: 
Fiiiis hie omni&us ac nepotibue Abramua deducendi coloniae 
auctör fuit; ierramque oceupaverunt Troglodyiicamy ei regiO" 
nem Arabiae/elicie, quaienue ad rubrum mar e protendiiur. Y^ii^ 
Clericus haud diversum putat a Stephani Bjsantii ZadgiZfiri , ßouri^ 
Xuav Tüiv Kvvoa,doiioknit(ov ' eialde id-tog rJjg sidalfiovog Ageh- 
ßinq, ]*«-i^ Midiania posteri celeberrimi omnium Keturae filio- 
mm fuere! Uiekon. in Looia Hebr,: Madian^ urba ab uno Abrah. 
fiiio ex Cetura aic yoaata. Eai autem irana Arabiam ad meri- 
diem in deaerto Saracenorum, contra orientem maria rubrij 
unde vocantur Madianaei^ ei Madianaea regio, Ptolemaeus duas 
urbes, Madiana et Modiana in illo tractu collocat. tWOj e Cle- 
rici conjectura, nom^n dedisse tideri possit oppido Soaca^ quod 

f 



Gene0. Cap* %5j 3 — 6« 137 

in Danronim regione in Tabulis Ptoiemaei pingitur^ noD proeul 
a Madlanitide. De reiiquU h. 1. memoratui nominibus nihil rerti 
constat. 

3. 4. fi<^u3 et *f^\ haud diverses esse ab üs, qni snpra 10, 
7. Tecensentnr ,' cognominibus Cuschi posteris , nonnulli conjeee- 
runt Cf. Gesenius in Lex. s. t. »^"O. Nomina d«z3qDbl fi^'^r^jf 
fi**:2jjt!:^, quae Jarchi recte ait esse nomina propria capitum gen- 
tiomV Onkefos habuit pro appellativis, et reddidit: fueruni %n 
eaatraj jn tabernaculay et in inuulas. ti^y^H retulit fortasse tcI 
ad rry'^i turma, caterva, rel ad 'n^M greggug^ $emita (Job. 
23, iry, d^p^Db vero pro &'^*,^q03 cepit*(a et h permutatis) i.e. 
qui sese diffundunt more Noniadum, &^7ad(b denique pro populia 
insular ibu». Jonathan: fueruni mercatoree^ negotiaiorei (jju« 
noQin) ei capiia popuhrum. Pro ^^'^i&Za^ in Targum HierosoL 
est ]^3:9?d( artificegy quod praeferendum' videtur ; potest enim 
bl}1Db ad radicem ^tk referri, de qua Tid. 4, 22. .Uieronjmus: 
ffAsurim^^ inquit in Quaesii, in Gene$.y „in negoiiaiores trans- 
^rri putant. Latugim, aeris ferrique metalla cudenien^ Laomim 
rero (fvXa^j(pi , id est, principe» multanun irihuum et populomm. 
Aiii ab hoc Asurim rocatos Syros esse contendunt, et a pierisque 
filiis Abraae ex Cetura occupatas Indiae regiones.^^ Josepho tarnen 
(L L ad Vs» 2.) nomina illa sunt propria, quae I^<r<Foi;piV y Aatov' 
otfiog, AovopLti^ reddit. Et ex aliis scriptoribus refert, ino 
Sovqüiij [trs'VBti] xi]V *AoüVQiav nankt^d'ai,* b^TOftb nonnuiiis 
sunt Ptoiemaei ^ uikXovfi(uw%w f in media Arabia. — 4. De HD*^^, 
apnd Ptolemaeum "innog , in littore maris rubri, paulo infra Mo- 
dtanem seu Madianem , yid. ad Jes. 60, 6. Pro 'r\ty cod. Samar. 
habet nDfit. LXX. AqieiQ» Josephus ridetur 'Oqpcp extulisse , nt 
Hieronjmus ; ponit enim ^'Jlip^v* De hoc Josephus 1. 1. ex alio 
■criptore refert: Expediiione in Libyam suscepia eam ienuii, po^ 
Bierique ejus , regionig incolae , ab eju$ nomine Jfricam gppel- 
iavere, 

5. 6. Ahrah. haaco omnia 8ua dedii^ i. e. haeredem enm 
conatituit omnium suorum , ita tarnen , ut reliquis filiis ex concu- 
binis susceptis, mnnera daret, Vs. 6. Videtur igitur bonorum 
partitio ex patris familias arbitrio pependisse. Jacobui filios ex 
doabns eoncubinis susceptos, Leae et Rachele filiis aequarit. -* 
6. b^nJb'^BYt '*yii'] Filiig vero concubinarum^ i. e. Hagarae et 
Keturaef <£ not! ad Vs. 1. n^l^DTS timw 7n3 Dedit Abrah, mii- 
nera , legata , numos et alia , non haereditatis partem. Repetitio 
nominis D*}^!^ pleonasmus est, quäle freqnens occurrit in bis 
libris, coli. 6^ 9. Num. 8, 19. t^p^ ynsj^-b» ^Wlp Orient em , 
vergug ad terram orientalem, • Non pro mcra repetitione lltud 
trvp^ l^K'bif. habendum ridetur. Sed quia ^^^f^^, ^d orieniem 
inteiitgi poterat : ad regionem orientalem Isaaci , quöd in terra Ca- 
iMmaea, haud proonl, aut iii vicina regione, orientem Tarsus, 
esse poeerat, addit nunc, tu terram orieniig^ quae respeetu orbis 



138 Genes. Cap, »5, 8 — i4. 

reliqui eit orientalis, et quae proprie ita appellatur. Erat vero 
ea Arabiae pars Palaeatiaae ad orientem et austrum confinii, cujus 
incolae &anj^,*'^33 dicuntur (Jud. 6, 3. 1 Reg. 4, 30. 5, 10. Jea: 

11, 14.) i. e. orientalea (q^^m Saraceni). Cf. Jotephi locum, 

V«. 2. 

8. 9. 11. yi^^l Exiftravit, Hebraei tantum de piontm fa- 

cili morte (^tid'avaala) usurpari volunt, quum generale Verb. 

n)!3^1 subdatur. Nil aliud valet quam quod Lat. ammam\fflavil ; 

coTirO, 17. 7,22., ubi j'1^^3 etiam m/^torttnt violentam mortem 

■ignifieat. nniD na'^lpa in nenectute bona. Non talis signiiica- 

tur , quae incommodis iäius aetatis non sit obnoxia ; sed simplici- 

ter maturay plena senectus, coli. 15, 15. 2^2[iD1 JJ^T senex et sa^ 

tur sc. tS^XS^ dierumy ut 35, 29. Job. 42, 14. ' Minus necesse est 

h. I., ut tS'titr adjiciatur, quia praecedit ]JpT et nä^D Hd'^ , imo 

ipsum Ü^7y> Vs. praeced. , ut itaque nulia sit obscuritas. ^ebraco- 

rum nonnulli tS"^^*^ hie consulto omitti putant, ut signlücetur, 

Abrahamum omnium rerum saturum decessisse. Similiter Lucre» 

tiu8 3, 972. sq. Et nee opinanti mors ad caput adstitit ante^ 

Quam satury ac plenus poBsis discedere rerum. De phrasi ^0^^]^.1 

1^J35-5iJ vid. not. supra ad 15, 15. — 9. V3a — n^iap'^j Et 5«^ 

peliterunt eum Jsaacus et Ismaely filii sui7 Ismael', qui in de- 

serto Pharari vagabatur, non Iqnge hinc aberat. Praeponitur Isaa- 

cus Ismaeli, ut iiiius herae, dignitatis causa. De rrbepTarr TiTpli 

vid. 23, 9. — U. •^Ä^S'^ni? 'nfi^S-03? Juxta puteum viventis; rid! 
16, 14. ...,-;. 

18. Innaeiii posteri. Cap. 25, 12 — 18- 

€ap.25, 12. 13. Appendicis loco addit Ismaelis genealo- 
giam*, quo semel absolvat, quicquid de Ismaele esset dicendum. 
Praeterea illa Dei promissio (17,20.), ut impleta fuerit, nunc 
explicatur. — 13^ Per Can'rb'mb indicatur ordo, quo tinguU 
sint natiy ut Exod. 28, 10. ' Ismaelis primogenitus appellatur 
D^^^a, a quo celebres et inter Graecos et Romanos NaÖathaety qui 
partem Arabiae Petraeae tepuerunt. Joskph. ArchaeoL 1, 12, 4. 
Hi (omnes Uli, qui hoc Vs. et proximo recensentur , Ismaelis filii) 
terram omnem ah Euphrate ad mare rubrum pertingentem habU 
tantf regionem Nabatenam appeUantea. Vid. quae de Nabathaeis 
e veteribus collegit Relandus in Palaest. p. 90. sqq. De "^Tjl^, 
a quo Plinü (H. N. 5, 11.) Arabes Cedrei, vid. ad Jes. 42, II. 
et Relandum p. 96. De itfZii^ et tSiDl^a nil constat. 

14. «tO(|'7 Dumah etiamuum est nomen oppidi in Arabiea 
pTovincia Aldschufy quod Abulfeda in descviptione Arabiae DHmah 
aidsühandely i. e. Dumah saxea, vocat, et dicit locum id esse Sy^ 
riae et Arabiae Umitaneumy ab eo Damascum Septem et Medinam 



Genes. Cop. 25, i5^-i8. 139 

iredeeim iieitone» abtuen. Cf. Michm^l. Suppiemm, f. 4S0i» t^q« 
NiEBtJHR BeBchr. von Arab. p. 344. Vid. not Jes. 21, 11. Migs 
feitasse oonditor fuit Masanorum gentis, cujus in Arabia deaerta 
meminit Ptolcmaeus. — 15. Num sit inn^ aut ym^ aut 'yif^ 
icribendum, plane inoeT,tum eit. Varia§ tententias recensuit de 
Rossi in Varr, Lectt. ad h. 1. et in SchoUiu Critt. MZ3^n fortatte 
est Ptolemaei Themmay quam urbem in Arabia deserta Chaldaeoi 
montes yersus ponit. Themaei inter Arabiae desertae incolat re- 
eenaentur Jes. 21, 14. et Jer. 25, 23. Cf. not. Jes. 1, 14. n^D^ 
Jeiur nomen dedit tribui, quam Rubenitae, Gaditae et dimidia 
Manasse sede sua expuisrunt 1 Paral. 5, 1 9. Tracbonitidis vicini 
erant, aut partcm ejus incolebant^ unde Ituraea et Trachouitis 
saepe eonfunduntur. Hieron. in Locis Hthrr, : Ituraea et Tra^ 
choniti» regio, cuju$ Tetrarcha fuit Philippus: Trachonitie 
amtem dicitur Terra , juxta Arabiae desertum, quod Bo$rae Jun^ 
gitur, Ceieberrimi sunt apud GraecQS et Romanos Ituräei f ogtV* 
tarii; vid- Cjc. Philipp. 2, 44. 

16. 18. b'^^n %nnt pagi portatiles Nomadum, tentoriin in 
orbem p Otitis comtantee, quo« Tatarico voc. Horde (Orduy Ovg- 
(!a), dicere solemus. Bcne LXX. Iv raiQ aufivalg uvt&v. rfl^^D 
domu» pattoritiae j in quibus sunt stabula. Nomades suos qui- 
dem greges per alta deserta sub dio pascebant, videntur tamen et 
aliquando casas cum stabulis habuisse, maxime quidem cum gre- 
ges tonderentur, sed fortasse et sccuritatis caussa. LXX. 'fJvTatg 
tnavXaffir nizwv Suidas: ^EnavXtg^ ^ oWm, Iv ^' r^v avXw 
TToiovriM. Hesych. : "EnuvXiq j uavdga ßoöüv , fj owrifia , fj avXii 
ff orgaTonsdia t /; rj noifiriviHli aiXrj. Csnfeijb — 0^3'? '^^^ ^^^' 
decim phylarchis; hac enim voce saepe \le Arabum'principibus 
utuntur Veteres, e. c. Straro 1, 16. Phylarchum nominat Cicero 
(Ep, ad Farn. 15, 1.) /ain^/t(;Atfm Arabem', Populi Romani ami- 
cum. Sunt etiamnum Arabes in tribus dirisi , quarum unaquaeque 

principem suum (*a«*» Emir) habet. — 18. rn^iBK — '3^?'*2 

Habitarunt autem ab Chavila usque ad Schur j quae est in con^ 
speetUy e regione Asgypti, dum tu veni», i. e. tendendo in Assjf' 
riamj qua sc. via ex Aegypto in Assjriam tenditur, Septentrio- 
ncm etOrientem versus; omnia intermedia paene occuparunt Ismae- 
litae. De tib'nn vid. 10, 29., de Schur 16, 7. Fines Ismaelita- 
rom igitur erant a meridie Aegjptus , et a septentrione Assjria. 
bt^ — bs In conspectu omnium fratrum suorum, i. e. iis ab 
Oriente (ut Jos. 15, 8.) cecidit sc. sors ejus, i. e. habitavit, cf. 
16, 12., ubi pro bfiS ponitur ]Du3. Quia inter eos, qui coloni 
aliquem in loeum mittebantur, saepe sorte dividebatur ager, ideo 
etiam ubi nihil simile factum , cecidisse sorte ea loca iis dicuntur, 
qui ea possident» Hieronymus vertit hie obiii. bt'i usurpatur de 
iis, qui praematura ^ aut violenta morte oecidernnt. Sed bmae- 



140 Genes. Cap* 35^ 19. ao. 

Ich« i^M>ilBse non consUt. Praeterea non potett dici öceiäiBie 
eorttm omniiug fratribu9 suiSj qui in diversas oru erant amaii- 
dati. Recte LXX. naraufjae. Conf. Noldu Concord. Vindic, 
No. 1802. 3. 



luuaci ei fiUorum, Jaoohi ei Eeaviy viia ei ree geeiae ueque 

ad leaaci moriemy 25, 19 — 35, 29. 

« 

]. Rebeeea primum HeriUi parii tandem gtmeiiot, Enavum €t Jaeobum» 
Horum more» diver$i, Egavus Jacobo vendU ju$ primogeuiiurae. 

25, 10 — 34. 

I 

€ap. 25, 19. Verba Q^p^ei^ia *-nVH') epigraphen consti- 
tunnt totiug pericopa« usque ad finem cap. ö5. De toc. ni^'in 
rid. not. 2, 4. coli. 9, 6. 37, 2. Quum deincepa piura de Esavo 
et Jacobo, quam de Isaaco commemorentur , erant, qui n'rb'in 
ptVi'^ txj^licBTent kisioriam generationumy i.e. filiorum lioacu 
Nil tamen impedit, quo minus per pn^^ nSb*)n kaaci ipsius acta, 
et quae ei contigerunt una cum iiliis, et eorum causa, intelliga- 
mus, ut 37, 2. Verba pnX'J-nfJ T^i'in taJrjäfij non sunt super- 
racanea; roluit enim scriptor in hac formula morem genealogia- 
rum seryare , uf a parcnte et primo auctore ejus initium ducatur. 
Quare Isaaci progeniem relaturus , repetendum duxit : Abrah. ge^ 
nuii Isaacumj innuens simul, se deinceps Ismaelis aliorumque 
Abraham! iiliörum nuliam habiturum rationem. 

20. Hie Moses, ut supra 12, 1., ad praeterita tedipora re- 
greditur ; nam triginta quinque annis , ante narratam Abraham! 
mortem Vs. 8. uxorem duxit Isaacus. £3'^J< 11^13 "^73*1^17 (Filia 
Betbuelis) Aramaei e Paddan Aram; quod addltur, ut intelliga- 
tur, ad quod Sjrorum, s. Aramaeorum , genus pertineret BethueL 
Aramaeam enim in plures partes dividunt scriptores Uebraei, ut 
ptoÄI m^t, tnn: ÖIÄ (vid. ad 24, 10.), naix D-JÄ et cd*iä ^-tjo, 
aeu, ut Hos. T2,*"l3.'*'(cf. Handb. d. bibL A&erikumek. Vol.'i."P. 
II. p. 233.) hebfaioe verso nomine Tocatur, ü'yf tTTO campuM 

Aramaeae. „Nempe Sjris v^r— ^ aratrumj inde Chaldaeis J'tig 



6 e o 



et Arablbus ^tvJ^ ^iga boum araniium^ hinc qIv>3 et ager^ ut 
in decima Sententiarum Grammaticae Erpenianae subjectarum ; de- 

nique apud Sjros | .l|iig^ non ager solum , verum et deserium^ 

planities, montibus oppo^nita. Canipoe Meeapotiuniae Curtius di- 
eere solet, e. c. L. lU, 2. 3. Cap. 8, 1. L. IV, 9, 6. V, 1, 15.'' 
J. D. Michaelis in Spicil Geograph. Hebr. exi. P. IL p. 119. 



Genes. Cap, a5, 21 — a3. 141 



21* HM^i Hebni^ lere obnixe muUU auiduiBfue preciiuM 
exoravit iaterpretaBtur; inetse eoim Verbo "^n^ multitudini$ bo- 
tionem, unde f^ *^trf nitviSf copift nuÖig rei/umi^ Esech. 8^ 
11., atque 35, 13. CS^^nni i^3» op'nns^m muUiplicattU in mm 
ttrba vestra^ iia ^le ane^attis. Animadventoite est digniudi^ quod 
Isaaeufl orat ^mptt rOzb coram uxere sut^^ quitm exspcfctare» 
*\n^£^ n^nj^S pro'pier uxarem suam^ a. ini&^**b:P pre uxQra MfO. 
Et'ita ^päem Vetenun plurinii Terterimt; ' Verum quum n^zh 
iafra 30, 38. coram y e regiomey et Pror. 5, 24. «nfrortifMi de« 
notet; oolim hoe soIq Loeo roci iÜi lignilioatiiAi piane aliemiia tri-* 
baere. Ookelos a4sciiraia coram uxere eutt rerttt; nev aliter Saa« 
diaa et Arabi Erpenii. Ad animiun autem referendnai videtur^ 
fHod oraret Isaacut mmtia oeulis uxoreai reapiciena, ejus respeetv«» 
Vel: toto peetore inteatua in atatom «xoria» ut signifieetur, ora» 
iBUMcm ardentem. iulase. 

2fi(. Aanjpa 1X^*a!n 42£Spn^1 Ce^Mehant seee fiüi in meidiOy 
in utero ejus, Credil>ile est, hbsee gemellus praeter morem s# 
eonuHorisse, nt grare incommedfim Rebeecae erearent. Y^^ ^^^^ 
euiere; sed ex seqai^tibas conjogationelii Httbp. muiuam coUino^ 
wem Bit reluti conflictationem signiiicare liquet. Nee sane coneuii 
poterant, quin caUiderentur. LXX. ifrui^renff eub^Uedanty vid«. 
Luc. 1, 44. Apollodorus Biblioth, L. 2. €ap. 2, 1. '!4xQUnog xci 
ÜgölTög ovTOi neu nata yatftgog (ihv Mxi, ovveg iirtama^ov ngog aX" 
Xrikovg. "»DiiJ r7| nab ]S-DÄe SiitUy quare igiud ego9 Coneiaa 
est atque obscurior seutentia. Bene congruit Jarcfaii explattattos 
ai tanta est graviditatis mokatiay quare ego eam optavi, atqu0 
ut conciperem oravi? LXX. J^ ovtqi ^co» fiilXu yiv6<r&M, 'im* 
%i §ioi Tovio; Hteron. : st sie mihi futurum erat ^ quid necesse 
fuit me conciperef Verba nin'^-nij tt?*lii ifzJ^l •^*' ^^ quaeren- 
dum Jovam , non simpLieiter significari Rebeccam Jovae opem ro-* 
gaese (vehiti Ps. 34, 5. quaeeivi Jovam precibus, et exaudivit 
mej; »ed rrtrt^ * J7N ttin'lb hie potius coneuhre Jovam y frequen- 
tiori hujus phraseos usu*, notare, ut Rebecca dicatur sciseitatum^ 
e Deo irisse, quid haec tota res sibi Teilet, manifeste ostendit Va. 
23. Recte LXX. inoQev&rj de nv&ia-d'ak nagä KvgioV' Et sie 
Tetemm loage plurimi. Qua vero ratione Rebecca consuluerit Jo- 
vam, aut quomodo id factum eogitarit scriptor, eo tacente nemo 
deftniat. Cf. Jo. Andr. Schmid, in Diss. Oraculum a Rebecca 
coneultumy Heimst. 1712., repetit. in Tkeeauro novo theoL phiM. 
T. L p. 1 88. sqq. 

23. Responsio oracuLorum möre poetice est expressa;' nam 
observatnr in ea et membrorum parallelismus , et rhjthmus qui- 
dam , quo singuli axiioi tria rocabula continent , excepto secundo, 
qui quatuor habet : 

'^•3?: 5]??»ö ö-s«^ -??' 5130» o?"« r?ö 

?»•'»: nhy» »t> — — yiatr öit^ö ök^si 



142 Genes. Cap- a5^ aS — a5. 

e*^^ii ^)j: ümo populij 1« e. dvonim populorum oonditorei. Hine 
Iflrftditiie et Idumaei patram nomine appellantur, e. c. Malaeh. 1, 3. 
Quod in textu scribitur ta'^'^3, in margine tan *)a, indicio est, in 
aliis Codd. fuisse ^)i^ Cholem defective, in aliis Ct^i:), Chirek 
longo defectire, acriptum. C£ Hiller de arcano Ketkib et Keri 
p. 252. 4*l"ie7 — ^3\cq Et dune natione» e vi$ceri6u$ tui$ divi^ 
dentttr^ i. e. prodibunt iti|, ut perpetuo separati «int fiitnri, et 
inter se diaaidentes. Y72t^ othT^ caitb^ Et natio natione vaientior 
erit. Obaenra, b in oificbX} hie praeter moreni Dagesch forti o»« 
' rere, q«od ad sapplendiini f Praepositionis 'jr^ illt impoail«m esae 
deberet. "n^^äC nb9^ 3*11 et maier eerviet nänori^ non EiSTua 
Jacobo, uti quidam roiant, qiii Eaavi serritutem in eo potitam 
•pinantur, quod primogeniturae jua yendidit. Sed de poateria, ■• 
populis ex utroque oriundis yerba eiae intelligflmda, dooent, qiia€ 
praeoedunt. an Clericua opulentum inteliigit, et 3*1 atque ^ivx 
nonnisi de- opibua dici contendit , et praevaluiMe opibua Idnmaeos 
braeiitig. Sed O^an Job. 32, 0. sunt grandaevij et *1^^^ infr» 
43, 33. minorem natu deaignat; c£ Job. 30, 1. Oraculum hoo 
fere^eo referunt, quod Idumaei a Davide subaeti sunt, coli. 2Sam. 
8, 14. Sed breri transiens erat Judaeorum in Idumaeoa Imperium.; 
jpuaenim sub Salo^oneHadadum, e prole regia Idumaeorum, re- 
gnum patrium recuperaase iegimus IReg. 9, 15 — 22., et poste« 
saepiuB bella Idumaeos inter et Judaeos memorantur; 2 Reg. 8, 21. 
14, 22. 2ParaL c. 21. 26, 2. Ceterum reges habuerunt et in pro- 
prio solo diu fuerunt Idumaei antequam Israelitae ex Aegypto ex- 
irent, et rempublicam suam formare possent. Vid. Cap. 36. Pro 
mjtho totam hanc narrationem habet De Wette Kritik d, hraelit, 
Gesch. p. 118. 

24. 25. nnbb rr'^)9'^ nte^^a^l Cum impleti etsent dies ejus 
pariendi. Cf. Luc. 2, 6. Cap. '38, 27. de Thamare dicitur *f7Pi 
Mn^b r):^a factum est quando peperitj quoniam non expletum 
erat tempus ejus pariendi; peperit eniin gemellos septimo mense. 
&'^23in gemeüi defective est scriptum pro £}*f73itn , ut 1 Sam. 1, 17. 
•jn^;ö pro rjrbifu;. — 2a. '^^ta'iöj, ruöicunius, legitur praeter 
hunc locum bis tantum, 1 Sam. 16, 12. et 17, 42. de Davide, in 
laudem pulchrae ejus formae. Uic vcro vix dubium, esse vituperio, 
uti et Jarchi observat , rufum coiorem iudicio fuisse , eum sangui- 
nolentum futurum, ^rä n'l'7M5 ^ Vd , LXX. oXog , di^ei doQa da- 
avQ. Hieron.: totus, in morem peUiB ^ hispidus, Quibus con- 
sentit Aben-Esra, qui Irä jungi vult cum iVs, totua ipse erat 
pilusy pilosus ut pailiumy s. chiamjs, quae viiiosa erat. Simili- 
terJarshius: instar pallii lanei y quod plenum est viüis ^ GdOice 
floquere (hodie^focon de poily floquers) dictis. Sed alii D'^'^ijd 
^2^ in statu regiminis capiunt : totug ilie erat instar paüit vil^ 
lofi. Zach. 13, 4. falsi prophetae induti dicuntur palliis viUosie. 
Quod LXX. r)*l'9M doQon^y peWnn vertenint, videntur, proprio 
vocig signüdcatu insuper habito, morem Arabum ante oculos ha- 



Gene9. Cap. u5^ a6-*— 3o. 143 

Mtte, qui peliibiit TÜloftis rwtiri soleitt. C£ TktHnoi. liin. 



.• 



Orient. P. I. L. 2. c. 32. Nom. V«z?:^ petendum est ex Arab. Ue (pro 

26. Ilpy — "^in?^ Posten vero exiit f rater ejH$ , «/ mmiu« 
^tf« tenebat cälcaneum Eaavi, Conjecertint nonnulli, 'quum jam 
paene totus exUatet Esetus, depn^heiiaum ab ebst^triee fuisse Jaeo- 
buoi tenentem fratris cälcaneum ; quod quum conspexisset obtte- 
trtx , manum ei redüxisse in uterum matrU^ üt postea debito modo 
exiret primo capite. De qua re Judicium esto peneg artis obstetri* 
eiae peritos. a'pyi *iöjz3 Nnp^J Et vocavit^ sc. tjT^ vocam^ u e. 
Tocabatur nomen ejus Jacob. A Nom. ^jp^ ealcaneuuy fit Ip^, 
arripere aut percutere cälcaneum aiicujus ut cadat, uude in Fu- 
turo ^py^ arrepto aut percusso ' cahaneo in terram dejiciet, 
Qaod est inter luctatorum artes, quibus exceiluit Jacobus, yid. 
32, 25. sqq. UT)H nn^a cum pareret eos , sc. Rebecca. LXX. 
Sie lyirvfitsiif avxovg ^jAß&tua. Quum tarnen Rebecca in toto hoc 
Vs. non commemoretur, alii vertunt : quum gigneret eos, quum i^*^ 
et de patre dieatur 4, 18. 10, 8. 13. 

27.28. i^S — 'ibl^^J Quum autem adotevissent pueriy fO" 
etus est Esavus vir sciens venationem. Pro ^^^ T\^ Onkelos po- 
suit |31^n3 , vocem Pers. nakdschirhon, quae proprie venationem 
exercentemy s. venationis praedam facientem denotat. «7112? ^'>H 
vir cionpi, non est agricola (nö*j«rj tt3*»N 9, 20.), sed u/(jouc6g] 
sea exiens in agrum, i. e. agros vagari amans venandi causa. 
t)n «Ö^M vir integer , i. e. mitis , placidis moribus ; opponitur enim 
Esavi inquieto et e£ferato animo. LXX. anhxaxoq , a/raude aUe- 
nusj et Hieron. Simplex yerterunt, Jacobi indoli minus conve- 
nienter. D'^bn&t ^'^^ Incola tabernacuhrum ^ i. e. amans domi re- 
sidere , vitam amans domesticam et tranquillam. Aben - Esra no- 
mine D^bn2< tabernacula pastoritia intelligit, ut 4, 20., ut signi- 
iicetur , lacobum yitam sab tabernaculis egisse pastoritiam — ' 28. * 
IsaacUfl amarit Esarum I^Da ^^^""^^ quia venatio in ore ejus^ 
i. e. quia de venatione ejus comedit ; Uieron. : eo quod de veno- 
Uonibus iüius vesceretur, LXX. or^ i; d'^ya airou ßgoiaig aittf. 
Recte ad *1^^, perspicuitatis causa, addiderunt suffix. 3. pers., 
quod in Cod. Sam. est ( 11^^ ) , haud raro tarnen omittitur , ut 
24, 30. ni^n^D pro ^ntCTS^ et Vs. 62. ^"1273 est pro "ijiszd positum. 
Sic b. L dicitur, fuisse venationem Esavi y i. e. quod is in yenatu 
ceptsset, in ore Isaaci, 

29. 30. n'^n ajp?^ irn Coxit autem quondam Jaeobus «o- 
etum, i. e. SijyrifAtif pubnentum. n'^Tj 2 Reg. 4, 38. sqq. de her- 
baram jusculo dicitur. -* 30. Verb. OVb est äna^ Xsy. Formant 
^:it2^T^97 LXX. ysvaor /m, et Onkel, gustandum mihi praebe 
▼ertörunt; quod homini famelioo s^s non est larchi observat» 



144 Genes. Cap. aS, 3o — 34. a6, i. a. 

in Taldinde D'^S^^n «tgtiificare affatim ingerere et^m^ et quidcm 
manu in 09. Hinc exponnnt hoc loco: ingurgita me et oppie. 
Utut sit, contextus docet, signifieare yocem hebraeam affatim ci- 

iarej quacunque tandem ratione Hat. Cognatum est Arab. *,^jü 






avideyoravit f et ,ti»it,t avidus^ gulosua; nee non «JuJ in Conj« 

II. idem quod Ji^t comeäit, mn ÖlJJrt ölÄJ^J"]», De rufoy 
rvfo hoCy cibo videlicet. Lentes intelligit (Vs. 31.), quarum cor- 
tice« sunt rubri , et cum iU coqui lentes tradunt Talmudici ; vid. 
Tractat. Schabhath Cap. 6. §. 4. . Quod omisso Subst geminat 
Adject. Q^fiC 9 hominis est aylde in cibom inhiantis , cui prae cu- 
^iditate n9n succurrebat cibi nomen. ^'D)i!( P]^^ ^Si JSam fes9u$^ 
sum ego. Ut lassitudinem, sie et famem contraxerat longa vena« 
tione Esarus. Itaque haec sunt coi^jungenda. Jes. 29, 8, P]^^ su- 
tientem notat , quia lassitudo et sitis per Orientem iter facientibua 
saepissime simul infestae propter aquae inopiam. Cf. Ps. 63, 2. 
Ad ^('ip subaudiendum est M^^jp^ vocansy i. e. vocatur. 

31 — 34. Vende mihi statim ju$ tnum primogeniti, Oh^df 
proprie sicut hie dies^ i. e. staiim^ ^ ventigioy quasi dicas: juxta 
hunc diepiy jamjam in praesenti tempore, sine ulla mora, coU. 
.1 Sam. 0, 13. 27. LXX. arifit^ov. Ceterum jus primogeniti situm 
erat tum in diguitate aliqua prae reliquis fratrlbus (49, 4.), tum 
et in duplici paternarum ßtcultatum portione, Deut. 21, 17. He- 
braei adduntjtis sacerdotii^ quod antiquLssimis temporibus in sin- 
gulis familiis ad primogenitos pertinuerit. Quam sententiam exa- 
minarit refellitque Vitringa in Olservatt. SS. P. 1. Ii. II. Cap. 2.' 
Vid. J. D. Michaelis Mosaisch. Recht y P. IL §.84. — 32. 
DH^b — Harr En! ego vado ad moriendum, plane ut Gallicum Je 
m'en vai mourir^ i. e. breri morlturus sum. Rcspicit Esarus pe- 
ricula, quae sibi assidue venanti imminebant a feris, aut aliis ca- 
sibus. — 34. Ad verba JinMiT-nfi* 1l0:> T^*1 et aprevit Esavus 
JUS primogeniti ait Jarchi , notari iliis Esavi impietatem , quod 
eontemserit cultum Dei. Quod nititur opinione Hebraeis recepta, 
primogenitos fuisse sacerdotes et sacrorum minlstros. Unde ei 
Hebr. 12, 16. Esarus hoc nomine, quod tam vili rendidit jus pri- 
mogeniti, Tocatur ßdßrikogy profanus. 

2. De iii guae Iiaaco et Rebeccae Gerarae vertantibut aeeiderint, 

26 , 1 — 33. 

Cap. 26, 1. 2. De fame ilia priori yid. 12, 10. sqq. Abi- 
mefeehns ridetur ftiisse fifius ejus , qui commemoratur 20, 2. sqq. 
Fnit enim Abimeleeh commune regum Palaestinae nomen , ut Ae* 
gyptfontm Pharao , unde et Davidis tempore quidam Abimeled» 
memoratur; cf. Ps. 34, 1. De Gerara yid. ad 10, 19. — 2. iW 
rfö^atö n'W^ - AoÄ tu Aegyptum descendere. Videtur it«« 



1 



G^ftM» Cap,%S,4^^^%y. 145 

coliliUlim fiiiiM, ia Acgjptim Mn.. Nm» ■! 14 «mp r^ponibva 
IbrtaMe ob plnWarwa peniiri«n «anim««. uxUam oritur. In Aegjr- 
pto onlla Mt, qnia hiMc terra non plnviif , atd Nili cxniidAtione 
irrigatuc^ 

4. VM not. 12, 9. — 6. ''^Ti^^^. *^^^! ^' propteren 
qnod (n^l|[ *^i^) ^**^^^P^^ cmtodiam m$Mmy i. oiMei-vamt oif 
tervantiam» Referend» haec sont ad totim Toluntatu dWinae ob- 
ierrantiam. £a statim in tret partei diitribaitur, nHX23 ßraee^ 
pta^ txS^'n statuta ^ et n*i^h &gM, Quae dictionep junctim ukiir- 
patae, quum .in posier ioribup Pentateucbi übrii^ potisiimum in 
Deuter. , fireqnenter ian^ uam soleanit i|vaedam fonniila de legibne 
ritibusque in illia libria perscriptis reperiantur; de Wette in 
Krit, d, I%r. Ge$oh. p« 123k- bie argumentum seriorbi, quo haeo 
narratio cousignata «it^ t^poris deprehendere tibi riiuil est. Con- 
tra nobis aUisque illa tormula et hie "adhibita argumento est, Ge- 
nesin ejusdem ac reliqüos. quatuor iibros scriptoris esse. C£ Pro- 
legg. g. 2. 

7. & 10. Il«n «nh^^ Soror UiiBa€9f^ yid. 12, 13. 20, 2. et 
et infra ad Vs. .33.' — Sl, Snw -^in^ Viditque Igaacum ludemr 
Um cum Esh^ea , uxore nuL Hebraei nsuin eoiyugii tva^ii^i^ 
imi inmd Tolant, repugaante vsu Verbi ptVIL> Videtur liberior 
cottlrectatio signifieaci, quali frater erga soro^ein non vtitun ^ 
10..tlVM 93'^J( ntt^l £^ mdduxw€% wpw no$ deUetitwiy resitom; 
grari mw oidpa*et deUoto obstrinxisses. Idem sensus expiimitnr 
20,9. 

12 — 14. t3*^*nS^*iZ7-*et^:a^V Etinvenit^ percepiC, ahnh iÜd^ 
qQo aementemfeeit, ceir#a«ii ffMusuras , i. e.- friiges eum c^nfesimo 
peroepit. l3^n^V, propr. ^flMO'm#l«oae8 , in^ universiyninveittfl^r^ 
etirmfieat, noisTmodios,, aiit^aüpd eertum^menanrae genus. \XJ^ 



iMirrwnaiövaa» apA^y,. tftntufK^ßium horde^m. Pro &r?]{i^ .1^' 
genmt D^^^lDi c#iUentiente.SjTo, aUi/i ^obantibaa, qnod« tes^ 
NiEBUHB (B^lächr. v..Arad.. p. l^^*)) i^^grum imprUuis bo^d^um 
eoin mnltipliei foenore redditor. — 13. inj^) t- ^"^M CrfP^que 
vir tue y magnos evasit, €t ivit en^do ei creüendo^ uiftgi« magis- 
qae indiea opibus «rerit De ^n irid. 9,>a. — .14. ru}^ ^f^ 
Uteron. recte: pbtrmum famÜiae ; et not, Job. 1,3; 

15 — 17. 1*«^. — bö^ Omnie$qu0 puteot juo$ fodefuHfbenfi 
pairUi^ui. €f. 2f, 30.; *de puteis Tid. not. 2), 19. Cdtttextm 
dooet , Pbilisdbaeos . in . IsaAcnm , tanto .r^rumr -. sneeemi . kx* terra 
ipsomnn aactum et loüaffe tutnm , ea iavjdia et odio. flagi^Mwe, «t 
•iWM- enm aqaantmtufU'prlirate/sinii coivtfi« n»^ Mt!:»^} Bi r«- 
pkruui eoM pifthk$re ^ ne^Iatenti» .yenae^iiilla.fssant yepttgin^ qnod 
in ejasmodi putmi.iacüe fuil. . Cf..ad b^ L d^M» u. n. Mßr^^ h 
^ 1 19. — 19. nMo — r\h Di§ts§d0 noHt , qvia bwgp'püi^niior 
mM» epoMÜH. Vetabanftnr, ne ita potena tandam. «ifadei:^^ «t 
Moi sibi ragionite oMiparet^ --- 17. tinjk*>rida »iM Et Amtra 



Titatei' VM'^' M^fMTM «IjttfifiMtt, et totkbMMs »:lo«(iHfr per 

cf. Handb. d. 6i6L AUwthnwuh Vol. I. P. I. ^. 147. Hujasmiiii 

•loM sMÜia (jgse -i614it, quod-^mnia inuiidat torr^tia. Videtur 

cc^TalHi €lerär«iiMt UM a«^ regia dltkme^ «aed D6^^ 1paa«att|ti 



'et impersoniditer Bumendoiii eilt , i. e. qp^i efßiiid' toerant. In Cod. 
Sam. pto*''55,"»a eJft *n[lp, qued ett^* et yii%. tixptteiuilt. L«- 
ctio planiorV'niöd&^tettis alt. (Üetenuai 'IlÜWcilfl ^e , qtiod pilteö- 
rum illprum Aomhik qiib'qae rMtitüit, et |u1i. ihiätti in lüpa dttefi- 
dere, et ^atrU; Ittrefitoris, membriai&'akrTafre'Yoluit!' —'14. 
Qn^n ^- ^H^JQ^l Imveneruni i6i puteum aquarum viventitkk i'^, €. 
«qnam pereiIiieK,J^e*A]^;^dttCMit aq^dn.yiin^a^ ifo Icialferaia. — 
1W). *i^ p^? «-llbtehJI'JMKX;-^. er 9ip?li»tlefeiwia*v V^ 
tiiHt'en^', *Mod iiakeimv r^ crye/cca #^Ve^^c7jSird^ ^ibttjhtj^ 
fA^ mvU, Sequjhir .eM Vul^Ciitf v '^lÄiäMi0mnUm «mdiHAit; J9ed 




Jos^>MiA 
|4««»lil8»i)pto2iiitelfcxerttirt, ,^_ -,/:; 

¥)(Mi Mvm, ttt f% S.^'iHebraeiv ut'teft'.adTefaaa aifgtiait«» W- 
•^<l(t j itü aaqmidieVM AAiMfiiltf tinkk ^tocnbdnt; knne ndttMn pi>- 



^tfil&'Vt ^pr<^ itugc^^terant — 113. AMoenditqu^ ind§ RiMwn»^ 
-^im^ tm* fate» per aliqiod Mttipi» degerat; «rld* 91,^1. ^ S4. 
^^ BQnM "^tptif "»bbli fi^on^ iDetf«* Abraham patrig tmi. 
Quo*non UAtuaiiniieat^ ae ab'Abvah. fviaae ^«tfitttAi, aed «ignifii. 
\^ f ^tM^imum^, ae Isaacum non minua .quam .^ua ji|tr^xr jccntra 
;i^4'v«iiWr¥>B etfe drfeasurumy et novis müiieribua donatumm^ 

%i altav('«utT«ete aaoi«VMt^ et «attunanl fattilto^, teroest^ ps* 
Hhm De«v:dSiMii:eeMrav^^ ealk 12, 7. €. .18$t4. 4«. 1l!a^!|!^:D<>i| 
^E» foMmm iöi serwi htiäai'puimwt, nonun, «fei «Heittk v^ ^ÜC 
^riinJQTi^i^i Oi^ M >(U»aM<M|cic a. eMifvrM 

'M'«nMa7^M*<^^ V*w> Nee^dlwtare ridetttr t^ y«e. nnm for^ 
l«a «^igfhhMa,' qMM PiacpfaiiiaiMa, -quaAlallldt 93 MAe ^^-> «UM 
kft^aM Mi^«.aMVimftioiibn , ni«H;iiPaw M,i'ilA, ntttt i|ynr» 



0«it*#. Ct^'^S^ iA>^S3. 147 



• eMi{g|r«|fä(iroiMt «igiufioütupi.cMiMiit, mo« 4üil«0di eogoatit A^. 
iMrt i ir , pfraaitat, cum v c HM t fa it m o GiMoo InAeiriir» (^oooun eo»- 
'feefttiwi« Vvlg«^ Sjn et Saaitiai) po Köln, prtfr« 'OxoCib& h^kerm. 
yyq et^aüaa, «t Jh4. 14, M^ 1^6« mmoMM^ mow», ut 9^, 
jeiieta«. ^M LXX. nMVwrit, «t fu^oiiWfOir Tortariat, noMl^ 
^et. Clericiui conjieit^ noiari fatwe iUo« emii , ^ ikioeset ad 
AbuMlMlnua m^ mcümh mmUmm. ^Mamt&bb^ AdM cftur 
«x«rciA?f ^fft meiMinUwr «t 21 , aSL 2ä/ • Nm Mt' JMproMnk; 
fniie ii^D, ^od M, L •. utMfntanr (fisii, 4, 16.) imiinlfM d^ 
«igiwt, i e. ^iii «miiiiiniTaiHyii (q»wl i«g«ai agity ««t daoMi «». 
ereitits, a ciqin «re aiiMm'fctideAt,' di^mUmiU et o/ßoü oomaiy 
^uak ^!b4i&^ae|, Tid. Vt. 1. ' 

28. ^^^ — ^^"1 Videndo vidimug^ k e. certo penpeximui, 
ea«0 Jtwom 7ectfm. /)^f. 21, 22. Nomine rr^m Abimelechus uti 
non potiiit} sad yedborliitt ^s 'miimmii b«« -stjio expreisit Moses, 
et qi^ia nomiue Jora dictus ^ostea est Isaaci Deus ^ nalla temporuia 
ratiooe babita ita loquentem induxit Abioi/eleehuin. tta et Ijaban 
24,31. ita loguens iaducitur,' quasi nomine 'rrirp.^isiia esset, '^^{toj 
£/ iffxtaiut • 1. e. consilium iniimus feriendi tecnm jf^ederis« i^rn 
'^^.^ ««^, quae$o^ju^jurandumy proprie: ex$ecrai%o (^^ 41«)^ 
qnod jiijyurandum cum -exsecratione eonjunctum esse solet, qua se 
deravettt, qui jurant, ni fecerint, quae stipulati sint. ^3'^r!^3*^i{[ 
^y^^ V^j*^^ Inter not, no9^ inquam, inter et te. ^^xi^^*^s^ utran^ 
^e contrabentium j^tem cpmplectitur; 93^2'^3 ad regem tantttfi 
et sttorum 'partekn fsst refereiidum. 

L e. te non ftctutam trobit mall qüidqimtti; rid. ^d 21, 23.^ *fl7iMb 
^^9^3 tfy Sicut te non attigiinus; ut nocerettras, i. e. te rioh 
laasimtu (quomodo ^^3 Vs. 11. usnrpatum) , * qtrod tarnen riatae^ 
puteis usqne adeo veriim non fuisse satis ostendünt. Attamen noü 
Tidentor tcitra rerba Gerarenses pastores quicqluun hihmuafti in 
Isaad serF^ designasse. Verba nim »{^'na HIJJ^ r(n£{ tu tmno 
benedictus Javae, causam yidentur co&tinere,' quae ipsos impule- 
rit , nt ad ulfim foederis secum ineundi ergo venerint. -^ 30. 
rinttJö bhb tojn Fecit ergo Hs convivium. Mbris fuisse, in'foe- 
dearibus simul convivla agitare , ad ea utrinque firmand^ f coUigU 

tur etiam e locis c. 31. 54. et 2Sam. 3, 20. 21. ' 

. . . • 

31 — 33. l"*n^b -^^JOdo^l ^^^ ^'^^"^ 9Uin^Jti$90ni iiiHf«, 
fitratmm tiU imncm^ eonärmw^tes foedus pridi« faetun; v^Xim- 
deria coneeptionem in diem posterum dilataruntr •— 3tL ^b ^TTOfti^l 
D^ VMOOi düpetrunt m: invenimua 0quam» LXX. näi slnav * ovx 
ef^o^ly'vdoHp« Pro ^b'ieg^rdnt ti^,' sententiaidinireiMprobaBte. 
— 33. rvfpm mnfc top?! Vccmritqne eimi, putewn, SckiSah (pra- 
ffri» ^mii^ qiiod Ü'Juri^/wrmdi signifktatii« yidetur obtimn, 

K 2 
/ 



148 



Gtn^M. Cof^ a6y 34. 3Si 



qwi Mail tÜ quod rnOD , quomado 21, ai. et 9^ oapitttr. R«- 
«ee LXX* oquov verterunt, immerito eas nprehendenfteUieronjiiio, 
qui ( in QvaesU.ßMrr. ad h. L) nj^^to $aiuriiM legit. C£ ifoiiii^. 
dL ^sM. AUerthumik. VoL II. P. IL' p.' 308. Vix dubiimi est, id«n 
nomen et patreia, et filimn illu puteis impotuiue; a jurejurando 
ilUe ioterposito inter le et^ Abünelechwii, quemadmoduin ^ alia 
plura, quae hoc Cap. narrantur, eonveniunt emk üs, quae 31» 
22. sqq. leguntur. - Quaa quidem utriiuique narrationis ainküitttdo 
est ea, ut Vater in CommsHt. P. I. p. 222. suipioetiir^ tradi 
otroqve hoc loee jinpiieem eom'iideiii &ctorttm narrationem > qaiuto 
panua lit creidibiie, aecididse et patri et filio paene eadem. Ve- 
rum quae hoc Cap.iiide i Vs. 15. leguntur manifeste respiciunt ad 
ea quae 21 , 22. sqq. ab Abrahamo dieta et factil nacrantur. 1^~bt^ 
^"^^Sl^&VJ Propterea nomen ur6i$ illiua , quae postea ad cum 'pu- 
teum condita est , dicebatiiT Beer^Seheba. 

4. Bittvi cmm ChÜthtuU egimmbia, 26, 34. 35. 

Cap. 26, 34. )7U9^ — *^)T^1 Erai^vero Ebovus mUub OHnot 
40, cum u'xorem duxit; eadem %Btate Isaacus matrimonio junge- ~ 
l>atur (25, 20.).' Scd de numero quadragenario , Uebraeis faaud 
raro pro minus determinato usurpato rid. not. Ex. 4, 6. Esavi 
uxores et 27, 46. ortu Chittaeae dicuntur. Sed 36, 2. 3., ubi 
tre9 Esari uxores recensentur, nuUa Judithae m^ntione iacta, Ba- 
semath , quae fiiia Elonis , Chittäei , fuisse 4i<^tur , refertnr bmae- 
lis fiiia fuisse, contra Elonis, Chittäei filia illie Ada Toeatur. 
Praeterea quum hoc loco utrique Esayi soceri sint Chittäei , altero 
unustantum, Elon, talis.dicitur, alter, aliud quoque nomen ge- 
rens Chivraeus. Quam utriusque loci repugnantiaiti J. D. Michae- 
lis ex parte tolli existimat, si sumamus , ' unam alteramve uxorum 
.Esari,- earumque patres binomines fuisse, quodhaud raro observa- 
tur apud Orientales , ^ffv^siBAxtim, si nomina propria ex una lingua 
.transferantur in aliam. Ita qui 46, 13. ^\^ , idem Nun^ 26, 24.. 
a^nb^ Tocatur, quod utrumque nomen reversu» est significat, prius 

quidem (con^acte pro h*i£t*i) coli. Arah. vjj^f (lltfi)- Qui Hebraeis 

'r\h» (Gen. 10, 24. 25.) Arabibus dicitur Had (pro Jehud)^ quod 
ab' eo Judaei originem ducunt; ^in^, Mosissocer, qui Hebraeis 
ipsis et *^^ ae ä^*in, Arabibus dicitur Sc&ootd; Saul, rei, Ara- 
bibus (BSt TaluU Neque sie tamen omnem repugnantiam tolU, Mi- 
chaelis &tetur ipse, atque alterutrum'horum locorum libräriorum 
culna in mendo cubare putat Vatero aotem In Commentario ad 
h. 1. verisimile est, haberi utroque loco duas genei^ogiaa dirersis 
e foatibtts haustas« 

35. Fueruntque ^mtmriiudo^ s. irrdaüej «xaspenitio tptW- 
tu§ iMomeo et Redeeeme. rhu et a n^Ö re^üavit (ut h^to sit 
Particip.^ quasi: unaquaeque TcbcUis fuit* et refractaria) .esse pot- 

est^ et a ^y^; malumus a postostori,. pro mmmrUudm^^^i ••«- 



•ar eodcn re«idtt. Uti dtUee Joemdiiai , it» «MncM aml e itu m^ 
iiqpnitii» Mmat) tM. Fror. 14, 10. 17, S5. Sic h. L diciUr, 
«B^as itCM Eittii nxorai soeerii nocrorani «ttttline, eoruBi «ai- 
not ezentduMM, qnod aüa phml. esqnriiiiitar 27, 46, F««niat 
etiam, quiEiaii «norea aoeeria ideo diapliciiiaae «ziitinuirent^ qskod 
idolonun cvltm #ddietae fbiatent. '^Bene ClerienM : MoTiiiii diTer- 
aitaa, qnacnraqne tandem in re aita fnarit, Qiinia Cananaeaa iiito- 
Icnndaa feeit laaaco et Rebeoeae; nee ae forte imrii^aBa Cananaei et 
Timnaeiiplirataiäea &m poterant. 

5. Jm^übu9 öemedietieitem pmtrU Bgmfm prmeripity gmi jtrppisr^a grmve i» 

9mm «dhm eomc^Üy Jaeobut in Metopoiamiam fiigii. Btavui t^rtUm 

dmeit urorem • ItwtmeliM JSHmm, 27 , 1. — 2a> Q. 

Cap. 27, 2. 3. "^ȣ(^9 Dixit. E 'qna roce et aeoiu iatelli- 

gimQf, baacnm loqm. -^ 3. ^*^^d Ha*MtD To/fe, aume, quaeto 

9aaa iua, i. e. anna tna, nam "^^d haud raTO onXov aignifieat, 

coU. Deut. 1, 41. lud. 18, 11. pM\'i, 14. Vel denotantnr inatru- 

nuenta renatoria in genere, inde speciatün addit: ^t^pi^l ^^'^ 

pharetram (sie LXX. et Vulg.) füam et arcum tuum. Aben-Esra 

interpretatur pharetram pendeniem (a rrbn) ab humeris, ift Jf«tf 

eunt eagittae. Arcue et sagittae^ pro qüibus bic eärum theea, 

eonjunguntur quoque 2 Reg. 13^ 15. , et, ubi yenatorum^deacri- 

buntur arma, Jet. 7, 24. Videtur «^n antiquum pharetrae no- 

men fuisae, tolo enim b. 1. legitur; usitatius est n£V/M. Quare 

FuLLERua. (MiecelL L. 1. c. 17.), Onkelosum secutns, roc. *??I1 

rerti vult eime. In Cod. Sam. exstat •^Ö'^bn, quod fitrcam m- 

denfeai aignÜicare possit. t^rg ^\ 'H^^tl Fa venare mihi tenatio^ 

nemy fcrinam. In textn est rn^X, ciduk in genere; "hie reto nou 

diTersum a y^:Z videtur. 

. » ■» 

4. 9. rWH •— ^^n^ Ut benedi^at tibi anima m^a ante^ 
fmam aioruir, f^on quaai praodere se oporteie dixerit Isaacus, 
at filiö benedicere posset ; sed erocari sibi forte voluit oecalsionein 
eibo jueundo (ef. 25, 28.), ut eo aiacriori animo ei bene precare- 
tiir. — 6. «TMb — ?j!?;2 ^* exntEewme in campum ad venau" 
dem feramj quam addweer»t^ se. pairi auo. Pro i^**^^^ LXX. 
tcp iroTpi aivov (vdfitb), vel quia sono et similitiidine voeum de- 
eepti sttnt, vel quia putabant, id n<HnLen b. 1. mdiua convenire. 
Soleitt autem Hebraei, cum destinatio rei deaenbenda est, Infini- 
thmm enm nomine frequenter eonjnngere, quomodo. Jos. 2,5. 
nllüb "^^Jl est porta elaudenda , et Lert 16, ^6. bvx0, "^^ 
hereiie ad obituriendumdeBtiMaiug. Praeterea Inftnitivi in Hipb. 
paaäim sie adhihentur^-.utvnidiuriL .nomen poat se habeaat, qua 
ratione D*t»l|VniO& 2 Reg. 23, 1 9. exeeka mi 4xae€rbandum di* 
dtuT pro ectimiaiad .irritan4nm Jovam deattaAt^a. Sie b..!.. *i^ag 
9rfsrin est cara venatione. quaeaita . ad adfctendani dastinat«. 



ISO G4n^9i Cbp. »7» 7~-a7' 



a»i.<«k *t V.. 4.S ^o* ^^ ,*<?«;.« ük^...H*-«., ,p«. 
lemo il«l de ultfatti» Mlis Tvtii^ ^aon kamadk^ q[iu» aiorikuidi y»< 
rentes iti gratian liierqran cffuidebaaL Si^a ^«fae Sti^ 40« 
AbrahaBH iemn repetk, fMe V«. 7. .nsmite sunt, mutatia ali- 
qiiateinia rarbif — 9* &röb — **!>*nj^1 Et mhm »nAi i^^a Ao»* 
do9 i&noB, opimoa, j^giica. Daoi paniri joibet, fortaaik ut ita 
teitavi potait JaoobuB, ae bina haee aniaianftia mtaatkHte oepiaae^' 
qnaai sit Esayias. Caro haedina aiateBi prosama cat eaprftuMk 

10. 12. J 3. 'in^:»— '^;i^a Vt- tibi henedicaty antequammoria- 
tur, ut obseqvio, quod afbi adeo oeleriter praaatitum exiittiBiAbit^ 
deleetata«, tibi antaquam firater radeat^ benedicat. Quuai Eaaru» 
ipse jus suttHk fratri oesslsset, Rebeoea liaud adeo magnaot injuriam 
Esaro inferri putare potuit. — 12. jn^^nöa l'^a'^M '*'?''!^ ^' 
fuerim in ocülit ^us tanquam ilb/tsor ^)ii£eDor ei pro impostore. 
— 13. ^nb>{> '^\» Super me nt moMietio iua, i. e. fd m^ in-^ 
cldat. . SiffnUicat Kebecca, tAVL Jacoibo ease metoendiim , ^f ^U^ 
bac in Te mconunodum , sed ae id luküram esse. * ■ * 

16*. 19. Fucile Isaaqus pelUbus hoedinia Jacobo indu^is de- 
Qipi potuit; laaa ealm ovium oTiebtaUum longe subtilior et minus 
pf olixa est , quam nostraruin , nee pilLs humanis absimili^r. . Jtfiar- 
tiaU$ Lib. 12, Epigr. 46. Hoedina tibi peüe contegenti Nudds 




» 4 

2(6. 27. yidetur Isaacus iilium ideo- jubere se osculari) ut 
etiäm ibx c|va veatium odore cognpseeret, utnua £savufe esset oec 
neu iNam idiquid suspicatus esse .yidetur ex voee^et nimis eito re- 
ditu, yid. Vs. 20. 22. — 27. ninaa n'^S-nfi^ nn*^ Odoratun est 
odorem ve$tium ejus. Videntur jam tum splendidiores Testes (quä- 
let erant Elsarianae, Va. 15.), aromatvm odore fmt odoratia un- 
S lentis perfosae fnisse. De quo Teterum more yid. J. H. Maii fii 
bservv. SS. P. 3. p. 102. Ejusmodi Testes ab Esavo interdiiM 
Sijtari quum Isaacus sciret , quin is , • ^uem ipse manu tangeret^ 
e esset, nott amplhis ^bitarit. AralSa PalaestinaS^ Ticina jaM 
üHs temporibus aromats suppediCase potok» '> tt'\Tr^ — * n'n (khr 
fiÜi mei mi Biout odor agri^ emiDmts b(enedi^}lt.'^ Oder non ao« 
him flonM et plantamm odoraimriuii, atdvetiam ipaiua terrae pi-* 
t«Uigi potest. Herod9t. 3, 113. l^o^i de X^^Qtjq tijg ^Aqaßitfi; 
9taTtiüiOT oic fjH^ f^doht Arahia mirifice Juoundo quodam 
adore. PHniue fT^ 5. Terra cum a eicoitate thntinuO' imma^ 
AiaKI tai^re, tuuo ewUttit' iüum euum hmHtum divinuM ^ej^vtaik 
öönceptumy oui couqiarapi nuäb iuamtae point; et pft«Uoipo«f 
fbrttfi» aoli ^tndick» osse'dicit, et proseSsauma^atro, odorem 
evOttat Quod «Mpsxiaite Videtar baacua, quam •conparet odaacai 
fUii eu» 'oAltt^ agvi,r'«ii9 b^wdimii J^ta^ i.e. fertility' ia-fiod. 



iaftä^ ^^.94w«x/8«. V n- rw^<M ^Afra$U fLutfiM, 

Sttb roris noimiie ^mttia edmp i 'd i w idumM l^na, ^uae ex «A^ef^ 
coelo in terram derirantar. 'Nam in orientia regionibus fertililas 
maxidie j^en^et a eopteiia foribna, quimi phiTilM raro, et ftve bis 
tkntnm in aiino cadaiit. HfUe In fiLvatis preeationtbna rorea itt pl«- 
Tiae oonjnngi et pronii^eQe ■iimi soleHC. Deut. 33^ 13. M. Zaeb.* 
6j 12. €otttra ht liilpreeationibiit et ittluia irorli et ploviae «Mtatie- 
iegitüT, tfUänL I, »v Hagg^. I, lOi f^lttt "«IfStZiM iBf fi^rMr 
fimgUeMn^Ujty^ t. «. agrot ftrtilisftimoi. "" IPiüaeaiiiMUBi oüät tMi^ 
ftrtilem fniaile^ et praeci]^ue yidT^ tritioi, bordei, aUoniBiqii» 
frmitentOTilm magn» abondasae; copia^ eonstat« -«• tt; t^TatV -* tYi^ 
■Sir domitün fra^rmm tmorwnj €i fitit wtatri$ iuae imfleii fe 'eor^ 
pore vtwer tt i t^. Erat bol^inter primei^^itofrum Jim, ut fratroi* 
eis parerettt.' Bt ^nvm pmerogalivae,' quacf pite^genlto a patre^ 
conferebabl^r, ettamad pasteroa ejus transmittereiitiir) IiraelitM' 
fdniaaeis neaeiu« praetaHt laaaciifl. Inipleta baee V««a putant Da^' 
ridia temporibiiB , rid. not, 25, 23.: adde 2 Satt, a, 13. 2CbiroBl> 
21. liXX. Kai 'fUn>v nw^o^ roti afcX^oti^<rot;, iroj vr^rnntuni^rdv-^ 
<rf 06 61 vM to% nnt^ici <yov. Pro Phirali ^^W^ poeueinnt Sfng*r 
et pra'^UR ^a crf vlot tw mrtyog <rov teddfderunt y ^t^ba^ 
e coneubiiiis fi6i signifieentür. Sed fltaralam ^'«nN^ - nön aaae^ 
rnntanduni^ bstefüdit, qnod^snbjieih]^, l|^t^ ^93}t^ Videntiiy ßpmM4 
hm9 JacüH omnei ejus/cognati , etiam e^'patre^'ut^niex Imaellf 
et Cetnra oTtf «hint , intillig^di. . 

33. MiDM*'^>;j Fherunt qui explicarent : quis est^ et übt htf 
qui ferinam mihi! attiilit ' Sed uoi ralet rrb'^it; , veruiii'tebij est 
muic. Est autem biQ velot expletita Particalä : qüis Jam? ijuiß 
iamdemi n%^ Hü^^^^^i Eti^vt benedictua 'erit\ adeöque bene- 
dictna manebit. Creaebant eo aevo, non irrUas esse patris^mö-^ 
rientis preces, easque iterari non posse, quasi Dens patri pofesta-^] 
tem fecisset, lemel tantum liberis precandi qüod yell^t, si preeeft 
rataa esse cupefet. yerisimile est Isaacuni Kac in re^fraudi in-' 
digojpfi noluisae^ q^öd leeordatus e8se^ oracüli illTus, c.'25, 23.^ 
et quum videret^ se quoque, quam^uam invitum, id responsum 
benedictione. aua confirnsiasse , rem istam dlvinltus contigisse in<- 
tellexit.' — 34. ^SK^bX ^3Dn3 Benedic etiam mihi: ^3^ pro ^T\% 
cC not. 10, 21. 

3U. 37, ä^ijj 'vy^ K:ng •'Orj An quodvocamt^ ,sc. iC^ 
«a, i. et, rocatuf (Unpersonaiis loquendi formula, de qua pln.- 
riei( aumiiiun)- niMiffßß'jBJm JaootuM ? q. d. a'onnei jyo^^, habet ^ 

«ipplantando i "«D^ l^XX-.diaaMi^, Vulg. ^[«a/e/ 0^23^4 ^!. *^^^ 
Sii^ m «ii9|ii ■ BQininibiia numeri temporiiq^. .'empbaiice präeponi 
aokt; aia 31, 38* Cl Gevenij. Jsehrgei. p, 7$L , ^b filj^'S^iK^^ 
rtJIQ^f ^ I9tiUamm9>b€^i0di(i;ti0nm «t^* iervoBÜf, j. f^. ^ullju^e bo- 



152 Oenfl Cap. 97, 37.— «4o. 



reliqanm eit^ quod inHii appreeari poMbt — 37v «yn^irj )ani 
l^npJDD Tritico et muBto eum suffubu Feeiaia dielt fauMnu food 
pr^^atiM erat) quemadmodluii prophetae^ «quae praediennt, fixere 
dieimtur» ob eertum eoriuaeventuiii, yid. Jen 1, 10. 

39. 40. PinguedinsM terrae ^ in fertUi et feraci aolo erit 
habiiaiio iua^ ei de rore eeeU desuper^ sc "^jb ^^ descendai^ 
iiH. Coiijungendtim eat cum ^^^^^ «^^7.i ' ^^^ 'aenau: in loco, 
in qnedt von coelettis deeoendit, tua sit habitatlp; Itaacum hoc 
▼olttiiae Tidetvr: pingae «oliun quidem ntrique Tettriun eoncedere 
poiMun; dominatum vero fratri tao concetii. Addit tarnen aliam 
promisflionem Va. 40! n^Hn ^a^^^L'^^^ ^^ euper gladium tuum 
'vive9f q. d« gladto tuo, ya*^na, (ut'Deut 8, 3. Neque enim 
^iVl"*^? ^0^ gerend» dmiaxat vMt komo^ ubi b» fgro a), 
opera tui gladil et benefie|(%,ac minUterio« Non boc tjwtum indi* 
oaKt Yidetvr, eam aibi Tictum paratnrum gladto, armia, bello, 
aiit'YeiialioBef ant praeda ab boatibaa parta, aed quun ei aaaidna 
bdia aint eum alii» popiiiia' fiitura, ipaam auam yitam ab illia gla-> 
dtta>aiio aaaertQTum, hoateaque yietiirum eaae. Joeeph, B. /. 4, 15. 
deldumaeomm indole turburumy inquit, avida et ineondiia gene^ 
äemperqne ad'wtotme euepeneay wmtationiduM gaudens^ minimtM 
feientinm bUmditiie armamovenM^ et^ quaai adfeetuwuy in prae^ 
Umfeetinana. Ne tarnen flaaraa pataret, ae fratri auperiorem fn- 
tttrun, addit: *ib;p^ ^'>ni{'~ni|l iU tarnen fratri tuo eerviee. 
^'^Mlie — iT^m. Verbi 1^"^ notio mtniu certa eat Hebraeorum 
plnrea, e. e'ifcimchi, id. esae putant, q. tTTi dommarif et ex- 
pUcant: cum venerit tempue, ut du dominerii^ tunefrangee Ju^ 
gum eJuMy fratria tai, ab eo tibi impoaiti, f ränge» iäud remoye« 
bisque a coUo tuo. Domindndi aignificatiun expreaait et Arabt 
uterque.^ Sententia tarnen : eum tu dominaöeri»^ frangee jugum 
^ju9y mera est Tai;roilo//tt. Alii Hebraeorum, e. c. Jarchi, *jyypi 
■querendif plangendi significatu, e Ps. 55, 3. (ubi rid. not), loci 
aensum hunc esse volunt: cum queatus ftieria et ingemueris apud 
Deum prae dura aervitute tibi a fratre imposita, tuaa ille prece^ 
exaudiet^ et tunc aolrea Jugum fraternum e cerricibua tuis. Simi« 
Ua est Onkeloai parapbrasis : et erit cum filii ejus (Jacobi) trane^ 
gressi fuerint verba legis , tum excuties jugum ejus a cotto tuo» 
Querendi tamen aigniiicatua quum rerbo ^^'^ non aatia tuto tribni 
aliisyideatur, illi ex consono roc Arab. völendij cupiendi notiO'' 
Dem rindicandam eenauere, praeennte Lud. de Dieu in Animad^ 
verss. ad Jer, 2, 31. , ubi noatraTerba aie reddit: quando volue^. 
riSj rumpes Jugum. N. G. Schrocderus in Observatt, adOrigg. 
Hebrr. Cap. L 1. fi. 9. verba T^^n *1i^m irertit: prout huc iüue 
tagari amaSf tanquam animal ferox jngique impattena, quod H- 
bero diaeurau pastuque ae oblectare aolet, de quo AnA>. ^erham 
freqiienter oanrpari pluribtta ^elnplia doeiiit. In^etion hoiD votam 
obaencant, qiiiim anb Jorimo Idomaei a Jadaibia defeeerint (3R%« 



Genes. Cfap. ajj'ii '~46. d8, n— 16. 153 

8, M.) «ttiraflf geiitii reg«t halMMriif, 4obm A Hyrmao wAy^ 
gati pofria l«dmi«o ittMitl wmt. 

41. 42. ^ZH bM ^^\ ^^"^p;) Appropinquabunt ^ mox ade- 
mnt, ifi0« luciu8 patrU meiy u e. mortis, cum lugendm erit. 
Hnnc patri honorem habere roluit, ne eum riTentem adhue, cae- 
de in fratre commissa' contristaret — 42. ^A'^.Jjb ^b tJnanJö ^•*TW 
Frater tuuä conuolatur se de te^ propter te,' occiaendo Ve, L eT 
soUtur ae ipse de injuria j quam sibi a te putat factum , et libi 
■atk factum iri sperat, cumi te occidcrit. Voc^ ^'32'^^ LXX. la- 
tius exprimunt per dneiXetf minaiurj quod et Vulgatu« retinuit. 
OnlEelof : /rater tuu$ ifisidiatur tibi ut te occidat. 

44— 4§. , Ut haUiei apmi smm D^nm} D'^xr» dies unos^ i. e« 
pancoa. LXX« ^s^q %ipüg, — 45, nrwj — nö\ Cur orha fi0- 
rem utrBqme vetttrwm una dU t eodem tunpore , aimuL Si üsa^ 
ms parrieidiom admiaerit, aiifugiendum ipsifuiseet, qmim parea- 
tea ilfiiia conapeetum haud ferre pot^iiBaeat. Vid. e« c. 2Sam. 13, 
34. D^ capitis poena hie non est cog^taadiim. — 46. nn *— '^nStg 
Taed^ me vitae meas propter filias Chetk^ vid. 26, 34. 35. * in 
"^^^R lit. p reliquis minor est , quia Codd. nonnnÜi habent **nS|} 
decurta»i yitam meam propter Chethitas. Vid. HlLlERUs in Ar-' 
eamo. Keri et Kethib p. 186. Veram Jaoobi abi^andi eavaam, 
odium , Rebecca prudens mafito non aperit 



Cap. 28, % ts^&jt ns^fi t;\ mp Surge^ abi in Paddan^ 
Aram^ yid. not. 25, 20.' — * 4. Csrp^ — ^t^.^ Et det tibi bene^ 
dietionem Ahrahami , i. e. quae Abrahamo promiserat. Cod. Sam. . 
addit *]^^ist^ LXX. vertunt: -^ov nwt^g oov> secundnm Cod. 
Alex.; in Vaticano eat ^c/ou. 

5. 9. ttpscy ^tlM Ftatrem Rebeecae^ i. e. Labanem, non 
fllethnelem. - Re^eaea Sic Tocatnr nmtiev Jacobi et Eawi; quum 
enun Isaacos Jaoobo injimxisflet, ut uxorem sibi duceret e filiabus 
Labanis, fratris matris suae, subjungitur nunc, illum et fratrem 
natr» Esari fnisse , quia et huic praecipiendnm ridebatur , ut sibi 
vxorem « fiemiilia parentum duceret, quod et fecisse dicitur Vs. 9. 
Macfaalath c: 36, 3. Bathsema nominatur (vid. not 26, 34.), quam 
Esarus in matrimontum duxit, ut sibi parentum fitTorem recon- 



0. Sotmnium Jatobij eju$gue «ol«, 28, 10 — 23. 

Quod hio nanratum Ugimn» somnium timidum Jacobi aniinnm 
mtnim in viodum fsonfixmare et in hajdc spem erigere oportuit, 
/ore^ ut^Deus ipsi perifsulosum iter ingneasuro sua qpe sit affutiinas., 
C£ Ussa GeseÜ d, Patriarchen. P. IL p. 65. sqq. 



0ge «etoMhMk ' '4«ib«w Verblt iniMit laaalnus üa^ ha s l swi non 



nunc axitem eognosoere se, Deum HÜ^iqiie 9Afvm* ^lüt^limt^i^xmth 
BWjpi^Cyrifißy^fe^. Strom. L...4^.K» IH-X credeftoHt^, r^qutmi 
a DeoreH(^tQm esge terram^ et intrd eam tfolam iÜum veUiii eon» 
cbtsum e8$e, in quam patrta reUeta ^ ex Chatdaea profedi ^ ipsi 
vocatf/u&ant^ Nam quemadmodum idohrum cultores, untnuiau^ 
dftemoni projpriam veluii trihuerent terram; ita Seati quoq^^' 
f^rifirchaeji nuy.er mortöua idololatriae relictiSf »ihi per^uate^ 
runtj^ ffenum.DßWn. ^um in omni terra et in omni loco ipai» €ä- 
esee et auxttiuri' -^17. CD^ö'^rt — ]^N[ Non e«r Ate locus, rt« 
aedea Dei, porta- ooeU, Qiiia Angelos per scalam descendentet et 
adsctendentes viderat, hunc locum Jacobus portdm coeU nomiiat;' 
et damum Bei, quasi ea' potfs^iliiiim in ooeti p4rte eemmoHiretviv 
Den« , qnod eum in sunnna seala^stantem rideral, ad quem Apgel^ 
^asi rationem mtnUteriorüm reddituf E renifk^sat , et «ode vehrti 
acceiptu Biandatit, abibant •' 

la. m^O Mrl^ tii^l Et erexit eum in cippum (LXX ircci 
ia^^ar ainot imihjii) , in monimentun^ tanti beneficii , i* e. ri- 
•ioim, ut in reditu hujus rei memoriam recoleret, yid. 35, 3^ 
Etiamnum moris est in Orientis regionibui^, ut iter facientes certis 
in locifi;ad viiUn lapides arigere, et s^ud eos vota pro felici reditu 
fiacere soleant; vid. d-a.u. n. Morgenl VI, p,,245. Jsr^Ä^-^? Jöti 
Et fudit oleum euper ejus caput, Qui rltus jam olim a patrib'ua 
institatiis fueri^ Llbamen fiiit, quod et eixtrasacrifida) ubi quid 
conseorabatur, aut Deo dicabatur, adbiberi solebat, ;at id oleOf 
aut f tino perÄmde^etur. Qui mos Orientalium antiquissimorum 
l^ostea ad Öraecos et Romanos transiit. Usus antiquissimus T jriae 
orae incola, fertur '^onaecraeee duoa cippoa Igni et Vento^ eoa^ 
que adoraaaey et aangvine ferarum^ quaa ceperaty üa libaaie, 
Vetha, sunt Sancbuniatböttis ap. Euseb« rraep. EfOUng^ 1? J^*) ^^ 
paulö post subdit, posteros etiam solltos esse eme üohtmnma wiora* 
r«, iiaque quottinnia diea featoa oeMrure^ Em fluides Btutvlua 
Tocabant, vid, ad Vs. 19. Similiter Graeci, ut iis exprobrat Cle* 
mens Alex. Strom. Lib. 7. p. 713. omnem lapidem pingu^m, mt 
dioitur^ adorabaiit Plura vid. in Dougtaei AnaUett. S& Exei 
XVn. p. 31. Ceterum non dubium, Jacobum secom sumsissa 
qlettJn, cujus usus illis in regionibus erat admodum frequent,, par*- 
tim ad unguendam faciem , .partim ad levandam riatorum laisitudi-» 
nem. Nee multo opus fuit oleo ad erecti lapidis apicem in- 
ungendum. 

19. bM^n^a Domua ihi: ita «mnis Ifyovni apud Uabraeos 
appell^atur^ ubi beus s(^- sdepius et fiiMtfariitt manifefttat; 4vt 
ubi' colitur. PhoenicH simiMtcr lapidie« ubctionä oonseeratoi Bati- 
TvXia Tocabant; nomine 'inanifesto e ^tjrrt^at orte, «osqtioa Nu» 
wii^ iasMirl« andehKt.^ agna aofc aU^aadJar «ipveri ^^titahant. 



Gene$i \ Ccfi. a8^ ig^-aa« ^9j !• a. Ir^ 



X^a^mX^^^^^/iM^o. Fhotics in Cod. 243. e DmniMeu lita U^r^ 

j&aftrii26i#K ij Bmiikom i^gi iif ftv^im rapciMok^/yti^ JÜEATciug« :. 

Cf. JoH. JoACH. Bellbrmann Ue6. d. alte Sitte ^ Stein^ß^ sfu «^. 
den j u, deren Urspr. , Eiiord. 1 793. Lapides iitot , qnibiu tan* 
tum konorean praeatarünt prUci Phoenicii, foiue ex genere rcov 
as^liS'mv tire fieraoipcoy, conjecit jam See. XVOL ineunfitf Jl T.' 
ScHEUCHZEB io Pfiytica S. cäp. ftS. §. 265. wqq, , quasi tenten- 
tiam commendikvit F. ' MfiNTElt ki eommentat. : Vergkieh: d: Vüm 
Himmel gefaä. Sieine mit d, Bätytien de$ Alterth. , in anctoria 
Antiquar. AhhandU Harn:. 1811S. p. 257. sqq. Cf. d. a. ar. n.Mtr* 
genl L. p. 127. m^£n^ — t3^!)Ml Qtute priue Lux vocahatur, 
tiXX, ex Adr. babble et ^om. Ti^'p^rperamfeccrnnt OuJUx^Xöi/t-' 
Caetenim Luzäm inter e^ethelem aliquod interraUnm fuisse, cöUi- 
gittir ex Jos. 16, 2. ^ed Bethel posteris temporibua adeo est «de- 
bratus quadam religipnis opiniPne, ut Liuae propinqmie uomen 
obscuraT^rit Itaque qunm adhuc Bethelis nomen minus perrttga- ' 
tum esset , dicebat Jacobus in Luza se vieum viditse , 48, 3. 

21* 22. a^Mn ^n^n Et redAero inpaee^ Le. iaoDlumis. * 
tS^rrbetb ^bj Wm-^r rm Et '$% Joffm mM Deue erit Aliudit ad 
Diei -promiraioBes' VvT\3. 14. — ^22. Seqöitiv apodosis; iuno 
Uipie hiCj quemerexiy itHim^ Bei fiet. Signifieal^ lecum huno 
sanctoai sibi fere, et super lapid^boc^ quasi supei: akari, Deo 
Sacra se fiieturum esse. Ommwmque\ quae tu «mAs dederie^ tUi 
deeimam daöo.' -Hat deeimae offerebantur Deo e rktt tunc sotito 
(et not 149t20.},; ^quod erat eonsoetum comburi, oomburebatus 
sacrificando y reliqua comedebautujr, non tanquam pibus, profanus, 
■e4. iA D«i honoceikL 

7. Jaeohut 14 anno$ Lahani operam tuaM adffieit ßittn^e ejue gnati 
metctdim ateipH^ et fuatmor JUhi ttx I^em teiHij e. 30. 

Cap. 29, I. 2. v\3n ^pZr ^^11 Su»tulit itaqüe Jacobuf 
ped^ 9uo».^ Ha^c rerba simpUcUer slgniAcant,. Jacobom Iter suum 
tpntinuasse. Hebraei enfm amant mentioneih facere ejus membri, 
quo ad actionem aliqutm praecipue utuntur. Et pröfectue eet in 
ierram filiorum Orientis , ' sc. Hesopotamiae incolaiton, quod re-' 
rera sunt ad Orientea Judaeae. — 2. rrb9 — nsJT» Et ecce ! 
iOie tr6e gregee avium accubadantj dum, congregatis gregibus 
tnetui itthis , adaqvamntttr; quod trHetnr finptun,' ne quis aquam 
patBf in suos usus exbaariret« Videtnr antem , licet alioqui Meao-^ 
poismi» ngiovcMilk irrJgiia aquis, ilie tarnen traetus circa £har- 
lao (ndL mt. Kl, 31^ aquas minus oopiosaa habuispe. £x qii^e- 
stione Jhoobi Vo..4. offirar« yid^Hir ,r pwtfiQP I^Ogü» tb u^ ab- 



IJJft Genes. . Cop. .39, 5—17. . 

' 5. 0. n^m*f 2 T^^^nct eai^vn^rr Numqmid no»$i$ L m k me m^ 
flthm NaehoriBlf ÄtqufLa^aii ^tliueUf Hlhm Mt; vid. S8, 5. 
coli. 24^ 29. - Sed H^raeii puAiiit nqiotei arorom potius ^ quaai 
pitndB dieantur filii , praeaertün ubi «▼! long« «rmt pttiilNii no» 
tioret. ^ 0. ^yC3*i!>lDr7 AnpoxilUf i. e. raletiief LXX. v^ 
alvet ; 8ed /nett nomine Hebraice omnia laeta, foltoia et proipera 
•ignificantur. / 

8 — 10. ta^'^'l^n—- £ib Non po9$umu$ adw/uarey nisipriuif 
congregati'tint omne» greget. Non videntur tarn diflicultatem 
avLOTendi lapidi« , quam legem exspectaadi pastmribui positam spe- 
ctare. ^^^^ Et devohanty sc. pastorea. Saepe Verbum reffrri 
ad Nominat! gubauditum constat. — 9. MIM Tnh "^ä Ipta enim 
poMcehat. Etiamnunc apud Arabes filiae Emirorum gregea adaqua- 
re ritio sibi non ducunt. Cf. et Ex. 2, 16. — 10. lilud ^73iK '^nv( 
fratrU matrU $uae h. Vi. ter positum, etti tribui poisit linguae 
consuetudini; bic tarnen innuereWidetor^ Jacobum ductum fuiise 
CTO^yy in matrem ejasque propinquoa, et in animo babnisse p»- 
rentiim praeceptom, 28, 2. 'Ittari — bJ|^2 ^^evolvit ex ore putei 
iapidem, Videtur peregrinis licnisse &oere id, quo4| alias Tetitum 
erat ex commttni paatorum consensu. 

11 -*-13. n:iM VDJ>*n^ e^l&^l SmBtuUique vocem $uam ei 
flwity ^tae gaudio, qttod täm repente in eoa, qvoi quaerebat, 
inddisiet — 12. £tqn — nii«l Et indicavii Jacoiui Rahelaef a# 
fratrem patrit ^U9 e$$e , i. e. eogBatnm« Fratres dicuntur paa* 
sim quilibet oonaanguinei; eöll. 27,29.^ — 13. Factumque e9i 
CUM audiret Laban auditmn Jacobiy i. e. non modo rumorem, aed 
nuneium eertum. Ita tJ^VS^ Obad. Vi. 1. n^ttH — IDO*;; Et 
narrämt Lorant owtnes res tÜae^ i. e. causaa itineria. 

14. 15. Profecto os meum et caro mea «t, i. e. te eonian- 
guinevm agnoseo. tn^l^'^ — ^!2 SeditguSy egit cumiUoy apud 
enm, per mensem quoaJ diee^ ei temperte epatiumy per meniem 
continuum. Ita enim ta*^^*^ temporii notatitnibui additor, uti noa 
dioimui : einen Monat lang. Cf. Gesenii Lex. maj. p« 374. , et 
Lehrg. p. 667. — 16. Casn — ^Dtf 3/iim, quia f rater meue ea, 
gratis serviee mihif quomodo band male Tertit Hieron. LXX. 
'Ort, yoiQ adehpo^ fiov et, oif dovlievae^ fis 9af^av. Alii roe. '^bti^ 
eodem modo accipinnt, m 27, 36. (o. r. not.) et 2Sam. 9, 1. 23,* 
19., etTertnnt: annon f rater ^ eognatui, meue est et tervies 
mihi gratis t 

17. 18. D^T^ nH\ ^y^Tl Ac oeuU quidem Leae erant ieneri^ 
iniirmi, imbecilieij^ L^LX^ da&evelQ. Hieron. Uppis erat oeuUa. 
Sed generalini ridetur aceipiendom, quodnoit ei atn t TiTacea.oewK, 
qnalei jagamovg Chraeci dicnnt. Format aiitem non eadgte para 
eit tu t>enlii. h €f. l#ACKBifACHER in Oiservait. phU^sfgg. P. D. 
Oba. I. tS'^r; b. 1. ipsam denotare fadem pntat, nt Jea. ly 1<^. 



Gefi04. ^Cäp^'^2^ i8 — b;. 157 



M, 2. Jor. A^ 30., ^ verf «wm «muno moBt, #Mi«nm, atqiie 
«deo #^pnM, exih »igjaSSMt. S^ntiun igitiur «na : JL§a faeie €rat 
mrida, exntccm^ ^jp$^ngmy «., ttt-PUatwi Tocat: ore maeUBmio; 
o^oQi «um Radialiie /ortma ßgr^gia, ^fiin totam iiMmbraniiii 
compotitioiiem, conÜDnppaitteiieBi et propMrtionem iodkat^ '^^Q 
m^eiUM, Toltui t. freiem. ^18. ^n^a — ^^^i) ServiamUid 
9epiem amno$ /re Raeh^ku Apvd eas ginntet 'ifotem «Mer « ge- 
nero «eeipeie «elelwt; yid. 34, 12. 1 Sam. 18, 23. 25. 27« Ideoi 
mos «tiamnum apad Arabea obtinet. C£ </. o. ti, ic Morgenl,]L p. 
132. Jaeob^f rmo pro dote, quam aliud nibU tuppeteret; Septem 
«menim miBiiteriiim obtulit Simüia e reoentioribiui temporibua 
estenpla attulimui ia übro podo iaud., p. 136. . 

19. 20. MtUu% esty ut tibi eam dem^ quam ui atteri Uro. 
labentiufl propinquis iilias dabant, quam in exterae feiriiÜiaa traha- 
ferebant. ^ ^0. fi'^a^Z? — nhJr«) Ei tervivit Jacohtn pro tUcheU 
Meptemannos. ^ hie rtlet pro y pröpter^ ut 18, 28. Hol» 12, 13. 
Statuerunt nonnulli, Jacobum atatim ab fuitio bonim annoruaa 
Leam nuptni cblloeatam aecepiaae.' Nam, inquiunt, ii ad finem 
tepteimii Leae;eonJugium profendatur, 7 aBuia neeesie erit, 11 
ant 12 Uberos natos fdlsse , quod fiert rix poMe videtur , niai ae» 
ptem menehim cjo« ponaa, aut gemdios editoa dieaa. AttameH ut 
bücMUBuunui , etrerba Ya. sq., et totius nayrationis serilBa plaife- 
Tetant.- Bed temporum snppntatio satis eonstabit-, qubm 12 übe* 
roa 7 , annis nasci ex duidius uxbribut totidttaqüe anvillii etiaMl 
noTem mensibus , ab ordinift eonauetii» ' rion «tt alkiHUU. ' Näm po^ 
tttiase sub idem tempua oianes aut plures esse graridas, quid'{»ro^ 
Ubetf »"n^^ — >^**'^;3 Fu^rmUqm *B oeuU9 tjuß uiout dUt uni^ 
L e. panci,' ut 27, *44. 

21 -^24. ^n^dt^n^l niyj Cedo uxorem mBom. Uxor \Ao 
dicitnr, qnae despbnsata amt. Eodem aenau Maria ^mi] diciiur 
ifstth. i, 20. "«d^ qitlba *>» Htm emnpUti sunt Xiaa.aiaä, i. e. VX^ 
vm!3T dU$ »orvOutii vMoSy Septem anni ^i^rawif , qiiibus tibi 
aerriturum ea legepaatus aum, ut minorem filiam mibi eoUocdrea. 
*-> 23. Faeile Lea Jaoabo in eongreaaam aupposui potüit, quia 
spo naa e vuitu T^t^ in tbaismnm dneebantur« Ad buue et Va. 20. 
27. A d. 0. ti. n. MorgßmL L p. 137. sqq^ -^ 24. hnni^ Yqt^2 
DadUqws Lahmn ei Zilpom^ mtnoilhm mmimy . additque j-eMtiruifi 
Gcpiicandi causa^ SvA nnb^ Lmi^ fiUae «mm. ItaH^arja.ei:^ 
sfonaia, abi nubertnt^ ancillaa a^iwuigi , eolL 24,01. . . 

il6 — 29. 1^ trtD^*»^ Nonßet ita^ i. e. in loeohiAiro non 
fiari aolet Futurum sa^e consuetudinemsignifieat. fn^SQll •«- rttb 
Dmre pappmm^ i* a. ut nniptui detur junior amis primogenitaaL 
{dcns aaaa atjamnum obtinet apud Jndos. — 27. MX SQRD fit^O 
nom: comph T^eUomadem hone (tone enim Mti arat dioendam), 
aad: hMLh^uB (sc Leaa), qnum M;p, per^bva) sitin regi-- 
mnM. LXX. Ißd^pa taui^g , V^nfgaius: iwipie heUo^mmdum dij»- 



iSB ü^ne$. Capr^i^, a^>a.-.3*. 

. runt fntßk eöpuläe. ' Natm iim^Mk lemptitSfä ^ tt^ttteiil; «H*- 
^)ftantüt;eoÜ. Jttd. 16, 12. Tob. ll^M. -^M Igitur Mbd^kMan 
nti^alh conrmi imtetdiftbl ne^esse erat, jsnC^qiMiii'Jacebiw ft*^ 

«cl itiichdfüii. mna tfoi^tiiiii« ; ^leiq^ifur lAbMif 4e 4M1 uno in f^ur», 
titigiiiMin* etiam'atiamm nrare. Cf. Gteflfiün L^hrg. p. MV. fi»- 
"^cHo Cbd. Sam. |n2t cfo^o {LXX. ütiffeit) %iiH«datfiMi«ia«« aapit. 
^'*l^it >^ TnilsKs pro nervittAej quam tent^lW^tuf iw oifit t«- 

imia cmiiortriK (I>ini. 9,lU.)/cbtt«9vdel*#nt neniMl^, lMMib«mn»d- 
^isi «meto lAttTö ntpi^htAo ^uxisse Rkehelelii. Mal«. 8ittiplleiMir 
Jacobo iLicitur, ut aepteiii die« poat nup'ttaa lieae «Xflisat,' et stc 
.ae^ptat •RaÄ^len, pro qua iterun^ Septem amusaliis Berriturus 
jut« V«. du «ifliplici oratione pergitur; fJ ifafecU Jacob ^ H 
Atfpbvit heidomadem 4^i^g (Leae) , et dedit ei-etißm Raehelam tu 
M^ot^m; quod pe 4e aept^Qf)ii»vlSläcb^ae intelligamivio yeta^ illud 
ilH^d 34^ y .1« Badiel^ di$cHiir inTidifi^ Ii>eci|p4^tfitl scproris 9ui|a) 
iqnod Mn fftceve potuisset,.^ in JiiMi «ecundi sefiyteff^ii; .nup^fs^^^ 
r^o; üaia et apte J^^ep^iipijB^mm, ia ß^J^tt^,d^)^^eipo8tenori3 

lin|i|A«BBu»ttum ani,.. 30» 3>^,5« AcGedi|E;,,.^aod, 4Hfi^d ^9Mft9 
JkM^ii«:4iseitiaTarbiftpe|p «<qpt^m alioii «naoa {jal^ang ^.TÜsie.djr- 
jnnr.VMSO^ -r.i29. V44- J^ot. «d Vi. 24. Fit autaq i&enti^. «l- 
jtiyBayiHW I*eae et Racfaatiie A^lwotiii'um» jfaod^posteia eae a d^mini^ 
anMsr^tet dMaa Jacalio jMnto -ad prolem siiaoipi(Bi^4aip., colL 30, 

i. e. minni amatam, coli. Vs. 30. Vid. et not 'Mal. IcS.'*«*«- 32. '' 
^(T^ y«l i^IgnMcat: «>t*tf6f« flliim/' s^ qno ligfio.De«» ast^endtt, 
ine ti6nV4ine it* «e «Ijwitainr; .*v«li: nfip6«liw dirini ßU»t9y ecc 9H^ 
W^V, t60p9^im. Widere eniai aliquid, de De« nsui^tittn^ aaepe 
ij^erinde «at acr iniferia opitttlari, lid. £x. 3^ 7. Utntqne iüa iw- 
•aüMfiii ^S^M^ ItiieirpTetatio «eMu coavenit cimi ea, quam Lea -ipaa 
%«% V^elwi dsdit Syrai ludwt ^^fin et.JoiP^lHia (Jfatf. I, 19, ^) 
''JRDt^Aoff) ex Biera lüeraroft liqaUarum n e^ i permatatioae, 
rmwiibiijllfiigiiis^reqiieiiti;. yid. GüafcNii Lex. siib \it. i, .Lehrgeh. 
>fti'1d0l''-^'>8d. n'im-yttuy^d #aoi;««fftvif, t. a^eKaudivit pra- 
^estirttta/oM. .>»«i*bla7d.^. nM*n Va. 82. iHMt) a :^dtt$ iwiff- 
fK» et earoiMtMuMiaai aijg^ifiestii »»SimilenL in noiHÜBUhia libaria im- 
(P<»«^ii4«AxfatioiieBi .hpdieniua pl^r^ Orientia {»oj^uli aequi aolent; 
" iL «. Uytn^^orgfnL L p. |3tt., 



94. 3ü. c ^i y g n'nFlj; JVkno /Wft» vte«»' nmii^ daMHM, «t 1 Sun. 
17, 1. ^« Mz?-»« 5TTVj'-><taocf«*th«r wr iNaiM< WfiN», -SMeifla lia 
as8idtre,*Vitcikti'lUcfiela, <;o3iabitabit. V^. a«i^. rtib eat «»m- 
ior^ / qnod l^nte looo non male eonvenit. flieranjnnt* m ^uaewH. 
Vt»h^, nd h. 1.^ „ Aouila intcrrirDtatui »aat : mjäicaHSHr miU «ar 



-qrant ^'fe. 3^. 98. VWlmmMniH* '^«oMtit, fw^ tßryfii 'Vbe^t- 
•Vit tc xMtar «MMefi «yit^l^airtMpi eüte teimt, iA&atämc Mnwn «m- 
ponere,' vM. d. o. ii.'ii.'JMrf#iit. L ^. 14i.);'lii4s Vb; mMfoL »poiib- 
cvr, ^»tp"^etip, quo« haud* #iiM« indtikiUv^st inMiligonduas 

M. tu Cbd. Säm. « itttw^M^Miit^ Ibgitttr^mnp. ^^ 86 j ^Mi 



^y^ «t Vvlgatiii emßtttH tvdtflteniiii: V^itimiiiMA coi^i 



1/ .,».»'» <.i • ,'■ 'l»li'v •-•''•» ► ♦ 



*» \ 






«AtfMMtb 0# aH H Hü i) MMfeMÜi Jtei^pftMiii poriK Jbmdtn f^TM«» ui.C(«. 

steriiites probroM erat, TidrV«räS. -<>^ 1l.''«t£!blV'D«rT^(i-rfnm 
Oei loeo 9um? Bam.DefU^ f <^|jis^ ut «l^rilis f<^ecuada eyada^, effi- 

nj^Jj.rr-^orie/ migfir^-gfin^ß meß (i. c. ut ^i^ px iMiciUa hatüm 



YiadicäTit me a j^oj^j^q.a^nUtatis. — 8. ^n^Sj^iT-^t''''^^/'***^^ 
tioniiuB Dei^ I. ^.^j|l^p^ati»mbu« guai^ msixim^s, intofsi me^ lü- 
ptota äuia« ct(iiVj,j»/^f'f)i:f fs^a^ /^tiam jpraepakii^ *et tandem prae^ 
vatoi Uli. Q^ VM^fiw T'^Vi^ dist.ar^w^nt et yersant tiuc ^illiie^ 
11t eoa, qüibuscum colluctantnr ,> dejiciant et vincant. L£K. avy^ 
avsGTQaqifjv* Contendi, inquit, cumsosore, ut prole eitih aequa- 
l^em, tot paAri ^a&A eiua'^llla'Mn^aiMid^hiarttiBii; etf ^uiCfcx me 
iittoepta prot^ iiwf <'|6t^('precibtis'egi »j^ad Oe<tei, lädtenlMii^ 
qmn nfliil eMiile^eiUy'<linbilltt dtitay juroleiii. ^x ^m; l«ab«i. - HtM 
ettMüi Uteiäs i^i^ c^tmmüki ^p^aü^Ufk »efk^re^ q«wi dkfi^ min 
Mtt iidir,li9«deiiiiBM>i4\ %t,'k0rMri aecjfttam. ' D<«n^M •1be|0Dr4RM« 
ttdiftidBet rehennoHlÜiteiae, queHiMlinodiim Pa. 8O,ll^"^0tM D«! 
aHAt Tolfle prOMtfi^, «et^*^. M, ?. bit "^n ifMMMM/Mrfsmi'^sr- 
«•In 9 aee ffon Ckiit. iB, <k j|Emi«mi JitK^tf^/^ÄOLzulut', «vdeotiaiiBa. 
%wd ^ciihi äUi itt tfUH iü H i m , '<imt >fiev iiikXi'a; parfeMaa ei9«it ^ ilto 



160 -Qenes» .-Cbp. 3o, 8— i4« 

yluraai iatigitaii pHünt^ j^ajnun .«tt v«HflyMk. LKX. Imeii j»f^ 

ca'^ribK "«binfi^ potuenwt t QWßomnlißno ftov o &9og» Vulgai. 
ytrtijti^caMparavit am Dominum cum $Winr€ mea^et imPabUj^qiä^ 
Twba proprie hoe dicere ptttaret: eo$^unvti0niiu$ Dei tum eou" 
junotu et aeqttato «tfrori meae^ qnod b'^njst ^^ JUum, uhi invU- 
cem conjanctumet glomeratup, ^Sed filnm potioi ab imiorgueHd0 
€t retor^fuemio noaien ilind «uietiiiii. ridetun Oakdlo« lo«ua ha^ 
]^ipliraai escponU: Su9€€pU.Dem% prfictUio^^m wuamy cum j»r#<- 

sorarimea^j pt d»t^% ^stmihu SüiiÜitar Byri^i preeaia aum 
■m PQm9M09 €t.$nppUcQ»i mm« 4mm Moror^ jvmo» elMiam #MaftM»l# 
aina. Saadiaa : prop^nMmm volrnntaptm « De^. mihi.qonciUavi unm 
4mm 9oror€ m«a. Glericua ta''>VOl>J wf09 iaterpretatiir , , et bijA} 
«eq[u. Praepoa. Ü» ^um^ Tertijt arie ceriare^ «olL p'^^A^a JoV. ^ 
}3. doio909 lignäeanta; et Proy. 8, 8.,.iib|Sapienda'4Uü, juU^ 
99S9 omMtawa diota, et nuBmi intfir «a ^l^ oi^mcin, a, dolo^ 
ttf». Arab. bni) qaoque.proprie /«ra^s tiMaaUqvent^riK^"!!^ 
eum deeipie^di cauia lignifieat. ArU9 Dei dici putat egregiaa, 
q«y»iu Jiihil DDN^ua fingi, poteraL Joeeph^ qui^qik^ AntA^ 19. 18. 
JNam. ^!;nt3 mtarpretatur: Nq^ktidim^.^uß^i tmUiM doUs «jf- 
j^ifgfiiMtdtfa» quod mat$r tffuM mrte eerimmrit* In «trafaa tarnen 
interpretatione obtinet oertandi notfo. Eriit igitnir ^^P&9, ut ap- 
pieUatimm b^ADg« Noan» ex Nipbal fopiiatiuiv, Juciatiomem} q.d. 
ImctutiuMy nanine Romania uai^to. 

• * 

II. Pro n^3 Maaoretbae praee{|i{unt i^ fi^a legehdum, quod 
Teterei ezpresierunt per venu fortuna^ tM i^ir^Sdus fmUtum^ 
qnae sit roc. nj significatto Jes. 65; li*. (aMTid. not.). HUic«non- 
nolli Fortunam, s. Jalfiova ytri^Xlov, "a Lea luploratum exiatll 
inant. Creditum enii^ fuit, cuiKfic^ ab i^a n^ativitate geniom ccr- 
tum qiiem impIorabant,'attribui, l^ui p^brpetutdi ifadlvichttfs^e prtf* 
lis sit comes ac homini ad extremum u^ne^haHtQtn pneslt (Her, 
Epist, 2, 2. 187.). Neqnaqnam tarnen necease est, respexisse 
Leam ad istam superstitionem. Simplicissimum est, quod in textn 
scriptum est, *1I£ efferre, et cum LXX. irertere iv n;/^, feUci^ 
/er, auspicatOy sc hoc mihi accidit. Tel tanquam votum: auupi-^ 
eato ! bene vertat ! ut sibi deinoeps bene ominetor bac prole edlta 
ex ancula. 

13. 14« "^"yOM In feUciiate mßa^ a* ad felieitatem meam 
hoa aooedit. UÜL" 'Ma»aQia ijJi. nte «»"l^lt ^d Ndm feti^ 
eem me prasdMant fiUae^ mulierea at puelliM» py^pter^multilnidlT 
Bem liberomm. — 14. rrj^a ^^M ^JS^ier^ Müden Jn dieiug 
Miaait trifici (mense Majo/, iMveniique im ^gra wuimdragor^f 
ita post LXX. et Joaephum, qui fi^Xa lumdf^tHt^av potuere, ot 
HieiKmjiniia Ca^i^*? vvrtit; quiboacam coasantiunt Onkeloa, 
•STTOset Saadiaa« *Eat ax opwoae totins fore* Ori«atia mandra- 
gorae Magna in |»hiltria lii,, idaoque iia aüaaari «okt. ..Hiae Ra-» 



Genes. Cap.30y i4— 18, 161 

diela tantopere hnnt firaetom adpetisse ridetur, mariti soboliiqna 
cnpida. Quod eiiim obrertit Celsius Hierobot, P. I. p. 9. et IL, 
Bollain ad amores virtutem mandragorae inesse , neo sanctae et in- 
nocenti foeminae in patriarchali familia longe alios mores edoctae, 
tales tribui artes debere; utrumque parum momenti facit. SnfK« 
cit, Orientales malleres hanc yim mandragorae tribuisse, in quo 
utcumque errarint, hie tarnen error faciebat,' ttt valde fractnm tam 
potentem adpeterent. Sanetitatem autem et rerecundiam Racbelao 
non mnltam laudarit, qui ejas historiam sine partium stadio lege- 
rit Qnae idola et oolebat et rero farabatur, idque patri, potuiC 
et mandragora derincire sibi relle maritum. Mores certe' a patr<$ 
non meliores edoeta erat, quippe qui iiliam suam rirginem inscio 
lacobo prostituebat. Verum et ipsum tempus, quo Rüben bunc 
fructnm inreniebat, mandragorae aptum est^ ut ostendit Michae- 
lis ia Supplemm. p. 413. Messis euim triticeae tempore CS'^fin!)'? 
adfemntur, et Tero, ut ex Serie orationis colligi potest, non ilo- 
res, qui nihil habent juennditatis , nee efificaces creduntur, sed 
■lala , ut et LXX. disttnctius Tertunt. Mala autem mense Maio, 
in quod tempus messis triticea ineidere solet, habet, jamque de-* 
floruit; teste Hasselquisto in Itinerario Palast, p. 183. 184. 
Quam ta^!|'7 Jerem. 24, 1. .2. corbe9 denotet; G. T. Ste^ 
fiER in dem^biBL exeget, Repertor» P. IL p. 64. post Woi^eniuk 
in Observv, phüL ad Cant. 7, 14. h. L eorbes, quibus flores fru- 
ctusque pretiosiores implantati fberint, intelligendas existimah 
Eas tamen Rubenem in agro inreniss^, parum yerisimile. Plures 
alias de O'^^^'? sententias attnlit Jo. Simonis in Exercit. philoh 
ad Arcan. fwrmar. p. 684. et G. B. Winer in ^t^^ RealwSrterb» 
p. 32. sub Toe. Alraun, et cf. d. a. u, n, Morgenl, I. p. 143. sqq. 

15—17. «irä'»Ä*Xift« ?I*?nj5 üwn Num parum? i.e. non 
Sttfficit tibi , accipere te virum iheum ^ te yindicare tibi rirum 
menm^ ita rocat Jacobum, quod tarn ntimerosa prole jam eum sibi 
plurimum devinxisset, et coneiiiasset. Verba: '^^^11~'nK Da nnpb!) 
^a , Jarchi obserrat esse interrogäntis et admirantis : num insu- 
per filii mei mandragoras tibi yindicare stud^s ? Respondit Rache- 
la: 7A1 ^Db ideoj i. e. si ergo tanti istäs facias mandragoras, ctc- 
6et tecnm hoc nocte (pro n^iT^r frb'^byj) pro mandragorig filii 
tuin Videntur duae sorores nootes,, qüibuS cum marito cubafent, 
inter se distribuisse, consensu tamen mariti et yoluntate. — 16. 
Ia Cod.Sam« post N^dn eongredieriu est nb'^bit hoc nocte. XXX«. 
yero habent ariftsgoVy hodie. — 17. Et audivit D^us ad Leam^ i.e. 
exaudiyit eam ; nam quum diu sterilis mansisset (Vs. 6,) , precata 
eratut mrsus foecunda fieret ^Vqn )a ^pV^^^ ^k^.l f^p^rit- 
que Jacoho fiäum quintum. Ratio habetur quatuor primorum ex 
ipsa natorum. 

18. «tp^Mb — )Tfi Dedit Deu$ mereedem m$am pro eo 
qu^d dederam anciÜam meam viro meo. f jea igitUr sibi egrcgium 



102 Genes. Cap, 3o, ao — 28. 

fiidnut Tita designasse, quod anoillam marito tradidisset. ^^U9te| 
ccmtraete pro ^StD'Mt;^ affert mercedem sc. Deus. Ceterum m 
hoc nomine U7 posterius prorsus abundat , quare nee puncto rocali, 
nee puncto dextro aut sinistro mor-e solito affectuni) sed ejus loco 
est Dagescb in priori t7, quod eam geminat. 

^0. 21. :3'iC3 — ^anit DonavU me Deu8 dono ingigni. näT 
Vetenun plurimi vertunt 'donavit, C£ Gesenh Lex. LXX. Jedw" 
ivmaß' Osos fiov Swqov- luikov , üieron. : dotavit me Deue dote 
hona* ^^^i^ ^?c^r ^?9^ Haopice, nunctandem, habitaiitme* 
^m iharitus meui (unde filium voearit haditaeuluvi) ^ i. e. meeua 
potius quam cum sorore rersabitUT, nee meum lectum deseret» 
Quod antea faciebat Jaoobus, ut e Vs. 15. sq«). coUigere est. Uinc 
fJÜL cuQnuil ^e, eUget me, potius quam sororem. — 21. Quum 
Hebraei, ubi Arabes in genealogü/i feminaram minus rationem ha« 
bean^) obiter tantum Dina memoratur, et ob ea^ quae c. M. da 
lyus raptu narrantur , ne noTUS esii^t ieetor. 

22 — 24. MdT^I Recordatue est, i.e. Racbekc opitulüiue 
estf precea ejus exaudiii^ quod statim additur. — 23. ä'^rr^M PjOfet 
^n&^r|*r)^ AhstuUt Deus opproMum meumj seil. sterüitatisT 
fj^ ^TO^rie coUegit ^ binc retraxit, sustulit. — 24. Josepbo no- 
man imponit ab auctUy s. accessi&ne, quae nötio Verbo pj&M^nest» 
ttll^ — ;)Ö^ Addet mihi Jeva ßHum aUum* Sie malo, quam Votum 
aeu preoationem, addat Sibi bene ominatnr, q. d. postquam 
eoepi parere, propitiua mihi erit et adhuc Deus. 

25 w^ 27. Jam transit ad alia , quae Jacobo post quatuorde- 
dm annos 49erTitiitis pro nxoribus sequenti sexennio ad annum us- 
que vigesimumy enm e Mesopotamia discessit, erenerunt. '^snVtp 
Dimitts me^ cum bona tua venia, lieeat mihi abire. Tacite etiäm 
mercedein aliquam laborum suorum exposcit, neque enim vacuam 
dbatüttere cum poterat Laban , quod ab hoc probe intellectum esse^ 
ejus responsio Vs. 28. ostendit. — 26. Sjvjl^^ — ^3 Tu enim 
nosti servitutem meam^ qua tibi inset'viij i.V. quam fideliter tibi 
nararim meam operam. — 27. ^'^a'^I^a — &K Si^ quaeso^ inveni 
gratiam in oculig tuisj oratio manca, uti apparet coli. 18, .3. 
Sinlplicissimum ridetur , 'subaudire '^^^/QID audi me ^ ^ simiie 
quidv Quidam interrogatiye: num inveniam gratiam in ocuUß 
tuis t quod tarnen' rix admittat rogandi Particula Na. Quod ae- 
quitur, ^n/ipna, Hebraeorum plures exponunt: augurandOy s. tft- 
Dinando co'gnoviy me fortunasse Deum tui causa; quasi revera 
äugurio id se cognovisse Laban dicat» e suis Theraphim, idblia. 
Nee tarnen hoc sumere opus. Videtur enim Uebraeum 'iZ?na latiua 
capi. ut Latinorum augurarij pro suspicari, conjectura asseqni. 
LXX. oUoviaaiA&f, Hierou. : experimento didici, Aliorum de h. 
I. sententias, minus probabiles vid. in Commentar. majorL 

28 — 30; ^*J5^ '^5^5 Designa mercedem tuam. ' LXX. did^ 
crtiXoVf distingue" i. c^accu^ate indica. «ibr non id. qu. "^I^ mihi 



Genes: Cbp. 3o, ag-— *3a. 163 

•ed proprie : iuper me; q. d. : mercedem mihi tuam d^igna, qumn 
meum itit, quam mihi incnmbit pcrsolrerc. ^ieronjmiui: quam 
dem Mi, — 29. "»ftfi^ — nijl Et quid fuerit pecus iwm meeuhij 
L e. tibi haud ignotum est, quomodo exiguus ille orium tuarum 
numerus fideli mea cuFa auctuA sit.' — 30. *>3Db "^^ Nam parum 
erat quod erat tibi ante me^ L e. ante meum adventUm. Minima 
rect« LXX. havxiov ifiov^ coram me, :ih]b »V^B?2 -^^ ^rupit ad 
eopiam^ abunde excrevit, ut locis viz certis eapi queat. Höo 
significatu yerbum y^D aderat 28, 14. coil. Ho^^ 4, 10. Jf'na'^f 
'ii'^b — Et fortunavit te Deua ad pedem meum , i. e. ex quo 
peaem domum tuam intuli. Ita et Jarehi: cum pede meo^ propter 
adventum pedia mei fortunavit te Dens. Similes loquutiones ex- 
tant £x. 11, 8. Jud. 8, 5. '^ty^^b — nrnin Nunc autem quando 
faciam, etiam ego domui meae, i. e. neceeeitati domue meae, 
Quando tandem [irospiciam rebus meis? Hieron. : juetum est fgt- 
/tfr, ut aliquando provideam etiam domui meae. 

31. 32. sjb ]n2J-rTÖ ^ö^i'^l JDixitque, sc. Xaban, quid 
da6o tiöif quantum mercedis poscis? — 32. Üi^n — ^b^fit Trans^ 
iho per totum pecue tuum hodie, Vulgatus : gyra per omnes gre^ 
geu tuo9y quum mox Imperatirus sübjiciatur. Sed loquitur Jaco- 
bus de se , quod ipsius esset , quum curam gregis haberet , pecua 
dncere et disponere. Mox fero ad Labanem sermonem convertit: 
^Dfl ov^er, q. d. me hodie per totum tuum^pecus transeunte aufer, 
peto nt auferas, et segreges inde. Alii pro Infinitiro capiunt (Co^ 
Sam. *l'^Drr), rertuntque a^tferendoj L e. transibo et auferam, s. 
aegregabo. Sed magis est Terisimile , Jacobum id Labani dicere, 
XLt ipsemet id faeiat; et Vs. 35. Laban hoe fecisse legitur. Utrum- 
que nomen, |Mi£ et TVDy oviOum et caprinum gtniu comprehendit. 
Sed ]fi(be coliectirom est, quam tVD tantum de singulis dicatur, et 
▼ox *t{^3 aignificat j9tfjrc/a/faM, punctisy s. macuiis ininoribus re- 
epereum, t^Dd a 2tbC3 conauere multia pannie et cohribua de 
oTibus et capris osorpatum sigpaifiearet taies earum ,' quae maculae 
habent adaperaae y aut tanquäm assutas, ut in centone particulas 
ant asaumenta. A C=n{>a rero ita differre plerique interpretes 
atatuunt, ut ts^^nbt} sint nu^'oribua maculia variegatae oe^ et 
caprae. Sed MbC3 potiua esse ovem , quae tu nig;rQ aut rufos veU , 
Ure msdiaa habet maculaa albaa^ probarit Bochartus Hieroz. 
T. L p. 480. ed. Lips. Ita LXX.: d^uXevuogy quod maeuUa alSia 
imaignem denotat, consentiente Onkeloso, qui 9^p*y interpre« 
tatur, quod conrenit eum AraK t^^"^ oviay quae tatera habet 
Metj et ^ifp'n quod nigrum et aUnim eat, &in tatfuacuay a 
tSh eahrj quasi aduitus, fumens color. Arabibus }7^^n est ' 
earloy hincque tanfit niger^ et Tmn nlgredo, LXX. Kai dia* 
fBOQWov btaWav n&v nQoßatop tpmov sp rolg ägvaah uai näv dia- 
ijsvuov Mai ^nvTOV ir ral^ al^lv- Pro utroqne colore , tt^l^DI *^pl^ 
imum posuerutat, q>atov, quum hoc sit potius tS^n* Verum ordi- 
aem contextus pervertcrunt, Spa et t^b^ didXevttof et ^arsoif 

L 2 



164 Genes. Cop. 3o, Sa— 35. 

conrertentes. Prünum itaque, quod generale eit omiserunt, et 
duo posteriora spe^alia tantum posuerunt. Totus rero hie locua 
ita est ünpeditus , ut jam Uicron. in Quaestt. Hebrr. fassus sit, 
ae usque praesentem diem neminem potuisse inrenire, qui ad li- 
quidum, quid in hoc loco diceretur, exponeret. Trea omnino co- 
lorea poni rides, punctatunty allo ntgroque variegatum et/u8cum, 
duos priores in Universum, tarn in ovibus, quam in capris, fuscum spe* 
ciatim in oyibus, et rursum duos priores speciatim in capris. Petit 
igitur Jacobus , ut fuscas tantum oves separet Laban , non item 
punctatas et varias , et rursum capras tantum punctatas et rarias, 
non item fuscas. Verba ^l!3*tZ; M'^ill et erit merces mea* obscu-» 
riora sunt. Nam ridetur pro merced'e petere quicquid herum trium 
colorum in eapris aut oyibus, separatione facta, inrentum fuerit, 
quod sane plurimum*fuisset, et repugnasset Jacobus sibi ipse, qui 
professus esset, se nihil petere de iis, quae Labanis nunc essent. 
Sed e progressu narrationis intelligitur , loqui Jacobum de eo, 
quod in posterum ex sibi relictis ovibus nasciturum sit varium, ae- 
gregatis Labanis fuscis, macnlosis et rariegatis. Dicit igitur: 
eritque merces mea yidelicet omne fuscum, maculosum aut yarium, 
quod ex unicoloribus , id est , albis aut pure nigris mihi relietia 
naacetur. 

33. 34. ^njj'iiX •»2-?7n3Jji» Respondehit pro me justiizuj in- 
nocentia, mea^ i.'e. testiäcab'itur pro me. rr39 yerbom forense, 
teBtimonlum ferre pro (ut h. 1.) yel contra,^ quo sensu semper 
cum' ^ construitur^ ut Ex. 20, 13. %!)n^ dV^3 Ifie crastino^ i. e. 
Tel cras , si ita accidat. Voce autem ^'nn^ et quiyis sequens dies 
•ignÜlcatur, coli. Ex. 13, 14. Deut. 6, 2b.' ^"l^lD-b? Ä'ian-*'^» 
Cum veneris super , b. sA meroedem meam j cum'yises, quae sit 
merces mea ex foetibus. ^"^S&b coram te referendum est Hd in- 
itium Versus, non ad proximA;* testabitur, inquam, tu tuo con^ 
Mpectu , te praesente. ^n£^ — VrD Quicquid *nonfuerit puncfatum 
mut variumin capris^ veifuBcum in agmSy a. ovibus ^ surreptum 
erit apud msy furto tibi sublatum dioes. Contestata, inqnit, erit 
üdes mea, solo grcgum meonun inspectu. -^ 34. ^Si hie non est 
eccef sed Particula assentientis. In Cod. Sam. legitnr: tA *\Tt 
*^'*^2n^ Tt'^ii'^y et si nofiy erit gecundum verba tua^ sc, at ista 
furto ablata credam. Nam fr; Samaritanis yalet st, cum. Conf. 
GssENiug de Pent, Sam, p. 38. "ffnai:) -»n^ sib Utinam sitj fiat, 
seoundum verbum tuum^ yel, verba tua, si'Jod, Pluralis Signum, 
Y^ desiderari. i^b hie non est optantis, uti alias plerumque, sed 
approbantis et assentientis : sit, sanei gratum habeo , quod postu-«^ 
las. Persuadebat enim sibi Laban , foetus omnes sibi fiituros, quia 
contra natüram ßt, ut alba pecota non pariant alba, nigra, nigra. 
Sed naturam immutayit Jacobus arte , ut Vs. 37. sqq. narrabitur. 

35. 36. ta'^'75pj?>^ — "^^lü Removit ergo, separayit, Laban, 
di§ iUö hireos fasciatos. Hireorum Vs. 32. nuUa facta erat 



Genes. Cap. 3o, 35 — 38. 165 

mentlo; sed vhc dubium eos illio capris continerL uS^'^^ip^, ab 
^£^ ft'z^iVe, et quidem pecudem mactandam ^22,9.), aut ton- 
dendam, 2 Reg. 10, 12. Quia vero tale pecus pedibus vincire mo- 
ris erat, inde Jarcbi tS'^'^qpy explicat vario» in loco ligationisj 
id estj in maUeolia anteriorum et posteriorum pedum. , Ita et re- 
tenim J.nterprr. alii. Vidctur igitur ^p^ proprio dici , quod ma- 
eulas habet äs in locis , quibus in cruribus aut taiis ligari solet, 
quasi dicas maculis velut fascüs in pedibus revinctum. Nisi potius, 
quum Ö'^'^ip^ toig fi'^'^jP^a Vs. 32. respondeaat, cum Clerico, coli. 



^ O J 



Arab. H^>^ tnpy nodut , pecudes punctis nigris aut albis rarie- 
gatas, quasi nodatas dici putemus, ut puncta noJf s , propter ii- 




est^ albi aut nigri veüeris. Quid enim, si älbae etiam segrega- 
tae fiiissent oves , Jacob o custodiendum et pascendum remansisset ? 
Sed yerbis ^2 |!^b*'1tp^( V^ significatur omne , in quo sunt macu- 
lae albae in rellere nigro. ' Contra non dicit de agnis aut oribus : 
^ D^n^ilD, sed ö'^Stoa DirrbDI, quia Jacobus petierat, praeter 
Tariegatas^pecudes , oviüi g/eneris Yuscas. 1*^33 ^r^ ^n^l Et tra* 
didit , «c. haec omnia, in manum filiorum auoYÜm, pascenda et 
custodienda. ' Filii Labanis , non Jacobi , inteüiguntur. -— ' 36. 
^i??"* — ^9 11 Posuitque Laban iter trium dierum inter ue et Jace^ 
bum, i. e. inter gregem suis flliis traditum, et gregem Jacobo re- 
lictum, ut omnis doli occiyiio toUeretur Jacobo. Pro ^3*^3 in Cod. 
8am. legitur t33>l inter eos , i. e. ülios. Consentiunt LXX. aru 
(liaoif avroüir. Sed in Cod. Sam. praeterea , post hunc Vs. , inse- 
ritur narratio desomnio, quae exstat 31, 11 — 13. Plures aüa^i 
Cod. Sam, e locis parallcin interpolationes indicat Gesenius de 
Pentat. Samar. p. 46. 

37. 38. ^'lü^ÄI — .^iE!l S^Visit autem Jaaobus virgam^ i. e. 
collective, yirgas^ populi arboris virideniy amygdaUque et pla- 
tani. Sequuti sumus LXX. et Hieron;ymum. LXX. tarnen «^jsb 
Hos. 4, 13. Xei^xiji populua albt^^ hie axvQu^a rerterunt; nee 



^'OJ> 



male , quum yoc. arab. ^^.mJ r733''b, styracie arborem denotet. 11^ 

viridis etsi de populea tantum yirga ponatur, rix dubium tarnen 
et ad reliquarum duarum arborum rirgas rcferri. Neque existi- 
mandum est, Jacobum tres duntaxat virgas sumpsisse; plures. 
enim fuisse necesse est^ '^^bp.^^I '~~ ^%^?1 Decorticavit in iis de*' 
corticationes alba» , nudationh Moria qüi aupra virgas , 1. e. per 
inteiralla corticem ita detraxit, ut niger cortex exciperetur albur- 
no lig^ nudato , atque ita virgae variae fierent. -^ 38. -— ^^^ 
uS'^srr Deinde coüocavit virgas ^ quas decorticarat in canalibuSf 
in poioriis aquae, Ö'^OTJ^ et ninpjü ita difFerre ridentur, ut il- 
lad geaeralius ait, ad quo/icunquc ' canales designandos, n^Dgüci 



166 Geriet Cap. 3o, Sg — 4i. 

• 
rero sint proprie canales aquandis animiuitibiM. 1^)3)1^1 Ineabtfi^ 
runty exanenint dcsiderio coitus. Secundum graqimaticam ana- 
logiam legendnm esset fTSünn, quum *fii:t femiQi,ni generia git; 
sed , nt in ^od. Hebr. , legimus ^tiam in Samar. , et notant Maso- 
rethae , tres esse roces utriusque sexus , quae habent ^ , quae li- 
tera format masculinas personas, et terminationem femininam. 
I^rima est hie, altera 1 Säm. 6, 12., tertia Dan. 8, 22. Cf. Ge- 
8ENII (/ehrgeL p. 276. et 462; 

39. 40. nibp^rt-i)45 ^iistn lön^J Incaleacebant , i. c. ca- 
lore coitns excitatae concipiebant, juxta baculos. ti\fbt2^ — )nbP2 
Foetum edebant versicohrem ^ jpunctatum et maculögum. 4uod 

> &ctum esse rix dubium ri imaginationis , quae apud oves magis in 
foetu formando pollere dicitur, q^am in aliis animalibus. Statne- 
Tunt talem imaginationis matris in sobolem vim multi antiquiorunt 
et recentiorum. Empedocles, vetustissimus Philosophus, docet: 
Visu et imaginatione mulieris inter concipiendum formari foetuBj 
ita ut saepe muHerea statuaa et imagines adamaverint, iisque 

- similes lih^ro9 procreaverint, Similia 4^ equis et coiumbis ex Op- 
piani li. I> de Venatu aifert Grotins ad h. 1. Cf. Bocharti Hieroz. 
T. 1. p. 619. sqq. ed. Lips. Inter recentiores hane rem praecipue 
confirmat Hastfeer de re oviaria^ rers. germ. p. 17 — 47. Vid» 
J. D. Michaelis Vermischte Schriften P. I. p. 61. sqq. — 40. 
*S'^*n&i7 &'*!3lz;^M*) Tum ove8 Beparahat^ i. e. agno^ rarios et fuscos 
separarit a reiiquo gprege, ne Laban occasionem haberet de ipso' 
qverendi, quod varia peeora suis unicoloribus permiscuisset, ut 
unieoioria parerent raria,' quae ex pacto Jacobi forent. b^^'vD^ 
per metonym. et caprarum catulos yarios comprehendunt , qui non 
minus, quam ycrsicolores agni, ad mercedem Jacobi pertinuerunt. 
Jäb JfiCita — ^nM Pösuitque, i. e. conrertit /act«m gregii adno-^ 
doBum et ad omiie fuBcum in gre^e LahaniB. Aliud affertur Jacobi 
artUieium. Ita e'nim disposuit gregem utrumque , unicolorium La- 
banis, et suorum recens natorum, ut sua praecederent , Labanis 
sequerentuf, quo factum, ut hac contemplatione praecedentium 
yariorum Jacobi, cum exardescerent ,' conciperent yaria. Verba 
'fA tfit^S in grege LdbaniB , referenda sunt ad ]i(^*2 "^J^, f<iciem 
g;reg%B , sc. Labanis , hoc sensu : oyium , qi^ae erant in grege La- 
banis, faciem convertit ad yaria et fusca sibi nata. ^nb — niz3^2 
Ac poBuit Bibi gregem j Boliy inquam, Bibiy i. e. seorsim, nee po^ 
Buit illoBf oyes , juxta gregem Labanis, - Initio Versus tantum de 
recens natis yariis e contemplatione yirgarum loquutus est; at nunc 
etiam de alüs yariis , natis per secundum artificium ; horum quo- 
que gregem seorsim posuit. 

41. 42. Sequitur terttum artificium, quo Jacobns est usus. 
*l*l'T»^J5prt — rpm Fiebat autem in omni ardore avium vegetarum, 
f^^^^p^p a tl^p^ vineire^ Hgare^ proprie ligatoB denotat, sed 



Genes. Cap. 5o^ 4i. 4a. '3i, i — 5. ' 167 

qi|ia ^uidpiom vincieodo firauus ac vaiidiiu fit, Uno vinctae j^ 
cndes sunt robustiorcs et regetiores. ArabibuB quoque Ugamdi Tef- 
ba fere et firmandi uotioctem sibi juuctam habent. Vegetioribiu 
ovibiis rero intelUguntur hie eae, quaa coibant in prima adaadssora, 
L e. in menae Martio. Ita Onkelos et Sjrus: primittpoe; Arabi 
Qterque: vemae; Aquila: ngdifio. Sjmmacbus: nfcnoyofaf 
Hieron. : quae priwii temporU. LXX. cur reddiderint ; toi ngo^ 
ßata iif yuoxpi Xufißivovxaj difficile dictu. n^^p^a — ^^\ ^^ 
penerei JacobuB Jirgas ob ocuhs avium in cananbus adrcalefa^ 
eiendum eas in virgi^ , i. e. ad adspectum rirgamm ; quod admis- 
aura illa priina rerni temporis . sit melior , et inde geniti foetua 
Tobastiores. Vld. Pliniüs Hist. Nat L. ?I1I. Cap. 47. §. »., qm 
ctonteBdit, foetns, qui postea eonciperentur , este inyalidos. Var- 
ronia tarnen (de re rust. 2, 2.) sententia est, matree hnjusoe- 
modi foetibua debilitari , non ipsos. rT^Q.)7^b est Inftn. Fiel cum 
Nan epentbetieo, pro ^TOH^S ed concip'ere eam^ pecudeln. 
Sed in nonnuliis Codd. legltür rr^T^H^b, qnod Kimchi ynit 
ftetnm er ^W^i?, pro l^n^b, ad incalescendum eaSy sc. oves, 
(quomodo Piuraiia preecediint)^ Zefe pro Camez posito, ut in 
0*1^ Ps. 68, 28. pro C3^^ dot^inans eis. Hoc modo n erit hie 
fparagogicom. — 42. tS'^t?'^ Kb )t!nSfi P]^D^^1 Sed cum debiles 
erant oves^ non ponebaty sc. rirgas in canalit/us. t]Q3^ obtegerSf 
in seeundtria significatione nsurpatur pro deßcere , languert ; rid. 
F8.€l,3. Thren. 2, 11. 12. Pro fJ'^D?S;Ta Onkelos posult nw»J?b3 
tn seroiinatione ovium , i. e. dum coir'ent pro serotino partu, quod 
fiebat seeundi admissurä. Ita et reliqui interpretes, praeter LXX. 
qni Tcrbis Hebr. inconrenienter vertcrunt: i^vixa d^ av hexe xqi 
9rpo/9ara , emm oveg peperieeent. In autumno vero , quo secunda 
fiebat admissura , oyes minus alacres , hinc foetus editi imbeciilio- 
res, qui boe Vs. &^sqQi^ yocantnr. 

9. Jacobut redi'tum in Cananaeam parat* Dsseedit elam Labane ^ fui 
e$ua perttguitur, et adepiu$ cum genero fredu9 ferit, Cap. tl. ^ 

Cap. 31, 1. 2. riTrt — T'P^lt^i^ Et ex hisy quae patri noetro 
erant , fecit omnem^ gloriam iila^y i. e. tantas sibi acquisivit ia- 
cuitates. tf^9 facere nonnumqnam est acquirere ut 12, 5. et "^ 
ISam. 14, 4ä.* n*ii3 h. 1. opee, facuUatee. — 2. öVi5bu3 — rrsni 
Et ecce non erat erga ipeum sicut heri et nudius tertiusy i. e. ut 
antea; rei Laban, rel vuitus c^is; ^33*^^ enim ad utrumquprc- 
ferri potesl, quum Hcbraei nomine D^bs et singulariter utuntur, 
ut Tbren. 4, 10. Deprehendit Jacobus , Labanem esse animo a se 
alieno. ' • 

4. 5. Misit qui accerseret iixores in rus, ubi ipse erat{cum 
gregibua, ne qua rattone suum consilium Laban rescisooKet. VI- 
detur ligitur ex agro discedere clam yoluiase. — 5. '^'^ *^*t^^l, 
^a:^ rr^rr üed Deus patris meij uit mecum^ i. e. Deum in amni- 



I 



168 Gene$. CSop. 3i, 7 — 10« 

hwi TCbvi comitem habuL Deam patris $ui roeat Jaeobus , .rd 
qnia cnitiun ejus a patre edoctus fuerat, rei h. s. : Deun, qui pa- 
tri meo aemper farit, a me etiam omnia pericula propulsaturus, 
mtbi ludest Sed ridetur hujusmodi Dei appeÜatio Tulgari loquendl 
ustt noB aemper certo consilio usurpata Äiiaae , rid. infra Va. A% 
53. 32) 10. 

7. 8.' ^a ^rjfx Impoauit miAt,.me fefellit: bnti arofiaXoig 
pro ^nrr; sequitur hoc verbuin .formam eorum, quae propter me- 
diam gutturalem, quae literae Dagesch non patiuntur, id per 
praeeedentem vocalein longam cQmpeQsaut; cf. G^SENii Lehrgei* 
p. 316. 0*^3^ — ^^Vh*31 Muiavitque n^ercedepi m^am decem m- 
cibusy i.e. aaepiuß ;" q^ao aigniüca^ denarius numerus occurrit 
Num. 14, 2% Job. 19, 3. LXX. Kai ijlXoi^s %qv (Aia&ov fiov xäp 
ddna ßfnvüf^ aeu, ut nonnulli yoluot legi; inßüv. LXX. enim 
'provoe. ^^M ppauerunt fivci^y 1 Reg. 10, 17. Ear. 2, 69. Nek. 
7, 7L 72, ^z. 45, 12. Hierorts Quaestt. ad b. 1.: „Pro eo quod 
DOS posuimus decem vicibus^ LXX., posuerunt: decem ^gnU^ ne«- 
ßcio qua opinione dueti.^^ -;- 8. ^^^tD — &fi( Si eio dicehat: pun^^' 
ctatae erunt merces tua, tantum, ridelieet, non etiam aliae Ter- 
pdeolores, aut fuscae, contra primi pacti formulam, quod putaret, 
non pari^ras ores punctatas, atqu^ ita quae nascerentur, auas 
fore, ^^^p?. )^(älil~^:3 ^^b*^'^ tunc pariehani omnes ovee puncto^ 
ia$^ contra ejus exspectationem , quia Jacobus Tirgas ejusmodi 
punctatas adbibuit canalibus. Idem aentiendum est de ceteris co- 
loribns , quos brevitatis causa omittit (nisi quod ä'^'ipj^ etiam hoc 
Va. commemorat, de quibus vid. not. 30, 35.); nam et ubi de co«- 
lore Tario in aliunn colorem varium anbinde pertransisaet Laban, 
firaudandi Jacobi causa, potuit et cum eo pacisci, ut albas tantum 
aliquando ferret, et ferebat, non adhibitis scUicet rirgia. Quo4 
qnum reputarent LXX., pro ä'^'ip^ hie Xsvxä^ aiba» posuerunt. 
Quoa aequutua Hieron. reddidit: quando vero e contrario ait; 
alba quaegue accipiee pro mercede^ omnes gregee dlbq pepe^ 
rerunt. 

9. 10, Sed eripuit Deua patris veetri pecue deditque mihi. 
Hoc dicit propter aomnium , quod tanquam &sonBfA7tTOV uxoribua 
protinua narrat. — lO.lfitkn — rrsrjl Et ecce hirci qui aBcen-' 
dehant s^per oves, tzrnnif hie Atrcos et arietes complectitur, 
vnde LXX. o| T()dYOif xal ol uQiol ävaßahovvie inl tu nQoßaza 
xa« Triff alyag* Ceterum quum aupra 30, 32. 35. quatuor tantum 
colores qicmorati esaent^ hie additur quintua, tp'^'^^a»'^ n*^!j 
grandOf quaai grandineos , a. grandinosoe dicaa, quia aiint magnia 
macülia, albia aeu albicantibua 'm morem grandinip, yd etiam 
parvia reaperai, ut apudVirgiiii oh Eel 2,-41. Capreoliy spar eis 
etiam nunc peüihus albo. Cf. ?jLot. Zach. 6, 3. Inaomnio tarnen, 
quod aic aibi contigiaae Jacobua dicit, non respondet rea ipaa, quuni 
revera hoc modo foetua varioa non ait adcptua Jacobus, ut ac. hirci 



öenes. Cap. 3i, 127— ig« 169 

Tarif in pecora insUirent. Unde enim hircot aut arietes rarios Ja- 
eobui habebat initio , qaum omnes abduxfsaet Laban ? coli. 30, 35. 
Verum insomniom fion semper plane idein esse eonstat cum eo^ 
qnod per ipsum significatar , sei satis esse, st inter se respon- 
deant Quod ergo sibi in komnio ridere risus est, rarios hircoa, 
in pecora insilientes, hoc innuebat, fore, ut cum secus etiam albl 
hirci in albas feminas insilientes rarios foetus gignerent, ope ri- 
delicct rirgwrum. 

J2 — 14« ^^ — *^dD Vidi enim omnia^ quae Laiam tili ftciL 
EHipticn oratio, ut. desit: ideoque jure potes arte uti, qua mer« 
eedem, quam non esset alioquin daturus, ex avaro homine elicias, 
Certe e superioribus apparet, ita somnium iaterpretatum Jaco- 
biun. — 13. Obserrat R. Moses -ben-Nachman, supenorem, et 
fam, qnae sequitur, risionem, dirersas esse oportere. Nam prior 
fait si^b initiom sei^ennii, postquam de luercede futuri temporia 
inter eos. oonren^um esset, cum in somnio edoctus est rationem 
angendi sui gregis, At rlsipuem, qMae sequitur, in fiae sexennli 
iaetam esse ,' cum discessum a Labane meditäretur , res ipsa suadet* 
^M^'n'^a htm ^D':^ ego gumDeuSy gut me tili patrfeci in B^thele; 
e£ c 28. "$Ä'"n'«a bt^n per elhpsin pro ä*«-n''a >** bt^ Detm 
s/ie, DeuMj inqoam, SeikeUMj qaia regimen non admittfttn de- 
xnonatrat., s.Articali. ndae%[ — ^c^N Ubi unxi$ii ereetum iapi- 
de», GolL 28, 1*8. VerfarSa*? ö^p nM nuno ergo Murge^ egre* 
d^re ex hoc terra, et redi in eobam tuum uatBk, exstant et Vs* 
3«, Tibi promiisio adjeota: ^739 i^fj^^*^ ^t ero t0ouni. — 14. iS^n 
IJ^l Num adbuc eet nodiepari et 'haereditas in domo patriä noy 
Btrif Non est, inqniunt, quod rerocare nos posset. 

f 15. 16.* Annon peregrinae habitße aumuH ei, quiavendidit 
no$ ( dum te coegit pro nobis serrire) , et comedit etiam comeden" 
doj i. e. quia in suos usus conrertit pretium nostrum. Dos enim 
Jacobi erat serritium Labani praestilum. Vld. et not. 20, 18. La- 
ban ergo, si aequus, nee ararus fulsset, pretium illud, quod ser- 
To mercenario pro tot annonun opera solrisset, fUiabus suis ut 
dotem dare debuisset. (]D!9 pretium, ut 23, 13. — 10. — "«d 
^3''3a'?^ Näm omnes divitiae , quM eripuit Dens a patre no8tro, 
nobie 8unt, et filiie npatris. ^^ commode pro nam capi potest, 
hoc sensu : nam quod attinet ad ea , quae hoc sexennio Jacobua 
compararit, haec sane nostra erant, nobis jure dirino attributa et 
illi erepta, quia totis superioribus annis nobis debita interrerterat. 

19. '\^ttt — finbl Laban auiem ad ovium »uarum toneuram 
iverat. Qua occasioqe pecudum domini conriria habere, Ideoqne 
dintius in rure morari solebant; cf. not. 38, 12. ly^ ^-^Pl ^^ 
furata e^t Rachela patris aui penätes. ta^D*jn pro Diis habitoa 
fuisse, i^paret e Vs. 30. Fuisse autem Deös penates, Uquet e 
Jud. 17, ö. ISam. 19, 13. Hoc ioco reteres omnes ö'^D'^uj per 
iwtaginet reddunt. LXX. ei8o}la, Josephus Antiqq. 1 , 19. 9. ro- 



I 

\ 



170 Gen«*. Cqp. Si, 19 — a5. 

4^ rvfcovc AnSiir. Kimcbi ab astroloc is , ut futiura pnedieerenc^ 
ficto« esie puUt; wd Immana forma frctoe , ita ut coeiettu influ* 
endae esaent. capaces, censet Aben-£sra. Varias' de hisoe idolia 
veotenüai expoyuit Juaisu Hittoire crit. de$ dogme$ et de culie$^ - 
p. 456. J. D. Michaelis (ia cominentat I.) Commentait. in £0- 
wt.R&g. Goeitimg. prael 1758 — 1762. Theraphoa Silenos eue 
cxistimat, Pausaniae jupdam loco (GrtUiciae deacriptioy 6, 24.) 
ductiis f ubi dicit, ia terra Hebraeorum sepulchra Silenomm 08teii<* 
di. Osteadit rero £. A. Schulzius in Exercitatt. philolL Fase. I. 
Exerc. L, illam Hebraeorum terram, quae sepulcbra Silenomm 
habere credebatur , Sichemnm rideri imminentemque Uli urbi mon- 
iem Garixim. Nempe in hoc monte defossi a Jaeobo Dil uxorum 
patrii, Gen. 35, 4., unde et exprobrari Samaritanis solebat, in- 
scios eo8 adorare idola, dum inter precandum ad hunc montem 
tese conrerterent. Cf. ti not. Hos. 3, 4. Rachela autem patria 
Theraphim surripuisse ridetur, aut quia haec idola e pretiosa 
materia confecta fuerint , aut qüia verita sit , ne pater eoa consu- 
leret disceretque ab iis, qua via fugisset Jacobus. 

20. 21. '^;a^Mrr--^a'>1 Et furatuM €$t Jacoöu$ cor Laba- 
mi$ Syri, i. c fiBfeiiit ^us mentem, qiiod üio inscto abiit Cf. Va. 
27. AUnditur ad rerba Va. 19. ^ Raekela fyratü est patrie eui 
TheraphoB, Labanam hie Tocari Stfrmm Cierious putat, noa ut 
patria ejus signeftur, aed ut riri mores notentur. Q. d. Script««« 
Labaaem, quamvis oaliidum, ut TUlgo Sjri esse soient, dalusufli 
tasicii a Jaeobo pmdeutiave fuisse. Quai appellationis iUius ratio 
tarnen non vakt infira Vs. 24., übt Daus Lmdmm Syra appiMruUwe 
-dicitur. Pro T^%tt '^^"'b!^ ee quod non inddcuvit^ Co(L Saanar. 
aliique habent T'^i^fr *^}:3 " ^9 adeo ut ne quidem nunciaret* Sed 
rccepta iectio, antiquis iuterpretibus probata, meliorem reddit 
senaum, quum rationem reddat verborum: Jacobus Labanis cor 
fuiatus.est. — 21. S:i1 "ih^^l Et trajecit fluvium (Euphratem, 
qui «ar* l£d;p^ y^vr w dicitur), et poeuit faciem euam^ i.e. 
recta tendit , ad montem Gilead. Facies peregrinantium Hebraeis 
dicitur esse ad ea loca^ ad quae tendunt; Jer. 50, 5. Luc. 9, 53. 
In nomine Gilead est ngohr^xpig^ nam hoc nomen a Jaeobo demum 
.postea huic monti impositum est ; rid. VsC 47. De situ huj. mon- 
tis cf. die hibh Alterthumsk. T. IL P. I. p. 130. Saadias pro 
^^^4 posuit lt3i:i , unde Gerasa Gtaecorum et Romanorum. 

22 — 24. ^S?^!r;^9T ä'i^a Tertio demum die^ ex quo nempe 
profectua erat Jacobus. — 23. iai ^l'^M Septemque dierum t<i- 
mere eum persequuttie tandem in monlibus Gilead est assecutus. 
Septimo die Labanus Jacobum assequitur , tertio demum post fu- * 
gam d^ bac certior faotus ; supersunt ergo quatuor dies , quorum 
uniis demeadtts est, quod Laban non statim ad ipsum Euphratem 
esset ^ ad qiiein fortasae yesperi hujun diei penrenit. Montem Gi- 
lead propiorem esse Euphrati quam Jordani osteadit J. D. MiCUAB- 



Genss. Cap.ox, 94 — 3o. 171 



US 9. iL Sehmfsmekt d. MorgeMl P. L p. IX Verßd$cht. Sekrr. 
p. 319. — 24. nW?n — K3^ VeHti auiem Dtut ai LaBanem 
Syrwm rnnrnmio nocturna, Appamisfle Deus narratar iu somniis et 
fiihomm 4eonim esitoribvt, nt 20, 3. AbiaelechO) et 41, 23. 28. 
PhnaMii. 'tll noori Cmce Mi, n^ forte UfmurU emm Jaem^ 
m kmm M9qu€ md mmk m y i. e. ne acrii» Jmofkmm iKerepei. LXX. 



25. 26. ^na-':2{pV'^l Et Jacokn» fixerat ißhrmacufa $ua 
im wukmU iUoj Gtfe^d. ui f^bl Et Imitm quo^iie fix^mi^ re* 
petc: tabemacvU «oa cum/ratriim» Mui» in wtonie GUßmä, U e<K 
den nontB, lioet aiio noiitui loeo^ aea alio eoU« aitf clivo. r\t^ 
ante vtltk c«m iüeronjmo ut Praepoaitiooem eapimus , aed reli« 
quiTeterea pro AcciiaatiYi not« cepenint. LXX. ^EtttrpM^ xoiiQ uiiX* 
ipoißg ausov. ^ Q^e BketonjHii* eiset Bon «Uea«. — 20. ^^!> — m 
Qmd/eciMii mtfuraiuM «ü cor memR.' cf. not Va. 20. Alü n*>iDV 
^M pro aiaipUci n^n poai Tolant., ut 1 Reg. 8, 32. n^iD9i • 
POssJi 0i/eci9ii €t judicmtii, i. e. jvdieaati. Vid. et Ivd. 9, 10. 
lÖska.% 12. Sai :in3n2 ^' duxütij s. duxerig fiüat wteuB ram- 
^iiaai captivmB giadioj belle captaa, quae inritia parentiboa d»- 
docimtor. 

27. 28. rn^\> nfitan^ r;)ab Cur alscondUti ie, ut/ugBregl 
dam fugisti? Dtscessum exaggerat rocefugaej quasi turpiter, ut 
far aot latro, fngerit. tn^ ^^^Pil Furatut es sne, i. e. ^:i:3^ cor 
menm, ut Vs. 20. '^Al ^nV^'KI £J^ dimUUuem ie cum gaudio et 
cum canticie , cum tympante et cum citkarie, Quomodo iter loo- 
ghiquum ingreBSuros in ipso discessu amici in Orientis terris etiam- 
num bonorare soient; rid. d, a. x. it. MorgenL I. p. 153. Nomen 
$|h onomatopoieticon, sonitum tjmpani manu pulsi^-exprimit. £a 
tjmpana, bodienum in iUis oris usitata, minora sunt, atque ex 
altera tantum parte, autetiam utraque clausa, qualia sunt, quae 
tamhoure de Basque a Gallis rocantur. lis saltando utebantur fe- 
minae, rid. not. Ex. 15, 20. coli. 1 Sam. 18, 7. Jer. 31, 4. Ct 
libr. laudat P. U. p. 22. — 28. Nee dimieietiy permisisti, me 
oeculari filios mtoe , i. e. .nepotes , et filia» meas ; nunc impru^ 
denter fuisti agendo.^ Abcn-Esra: imprudenter eghti facere 
hoc , seu : ilä faciendo. Sed IniinitiTUS passim ralet tempus iini- 
tum, qüocum eonjangitur, s. Praet. sit, s. Fut.; unde et bbec rer- 
ba ita capi possunt: nnäsn Till P^SOÄ stulU egiati, quod feciatu 

29. 30. "^^i^ bfitb"*«z;?. Eet m poteetate manue meae. it^ bie 
non est Adjecttrum, sed äubstantirum , rolur, fortitudinem de* 
nouns, ut PrqT. 3; 27. et b^(b idem quod ribs , vid. ad Micb. 2, 1 . 
n ante CDD^nN '^TO» valet ^M'ked. De Deo patrio vid. Vs. 42. — 
30, Ac nunc, nunc sane, eundo ivissee (concedentis est^^ — ^!D 
^^!3d^ quia deaiderando deeideraÖae domum patrie tut , incredibiti 
desfJerio tenebaris domus patriae revisendae; sed cur furatue es 



_ 1 



172 GeneB. Cop. 3i, 3a — 38. 

dBog meo» f luBta tibi causa fuerit discedendi \^ sed quae tandem 
tibi causa justa esse potuit meos penates suffurandi? 

32. 33. n^n^-^-Q^ Apud quem invenertM deo9 iuo$y nam 
vivai, occidendi cum tibi potestatem facio, Tel: interimat cum 
Deus , et ita ÜMtum detq^. Aben - Eara enunoiatiTe : ^ nom 9iveij 
sed manu mea cum ipse occidam* Verba n^^tiM !<}}. cpramfr^tri* 
bu8 nostriSj plures jungunt iis , quae praecedunt, h. s.: Uie per^ 
eat coram firatribus, i. e. palam. Quum vero Toci n^H^ aocentus 
diftinctims major sit appositus, rectius sie expiicator: '^'^7ns> — naa 
eoram /rairiiuB noBtrie (propinquis et comittbus nostris omnibus 
testibus) agmoBce tibi quid Bit mpud me , sc. de rebus tuis. Quae 
Miterpretatio probatur Jacobi yerbis Vs. 37.: Quid inveniBfi de 
emnibuB voBiB domuB tuäet ptme hicy profer, eeram fratribue 
meia et fratribue tuiB, et (ut) arguant inter hob amboB^ seil, 
uter .alteri injurius sit. TjbTipl Et eape tibi, L e. aufer. — 
. 33. ^iP^.l^bnta f3b fib«2 "yBniique Labuh in tabemaoulum Ja^ 
cobi. Cod. Sam. post ^a^ inserit: tti:in^t*s. uiSH'^l (quod nostro 
Cod* extat Vs. 35.) et BcrutatUB eet in tabemaculo Jacobi. LXX. 
quoque ^^vvifffs inaArunt. i:i) ^^^1 Exiitque e tabemaculo Leae 
ac ingresBUB eet Rachelae tabernaculum. Modo quidem dixerat, 
{jabanem prius injtrosse in.anciliarum tabernacula, quasi antea ce- 
tera excuss^rit ^tentoria, quam, in Rachelae venerit. Veruiu haud 
raro'ncgligi ordinem in ejusmodi circumstantiis commemorandis 
constat. 

34. 35. b^i^T ^^32 b)9lDni Posuerat eoB in eeüa camelina. 
^^ enim, ut Arab. "^ns, est sella camelina operta et rebus neces- 
sariis instructa, quales plerumque domunculas mulieribus parare 
solent Arabes, cum ol) equitandi minorem peritiam, tum ne ab 
Omnibus cernantur. Ad caYcae normam fabricatae sunt, panno- 
que obductae, ut in iis ^titare singuli insidentes possint.* Cf. J. 
o. u, n. MorgenL P. L p. lad. Uui harum seliarum, qua vehi 
aolebat , quaeque per noctem in tentprium ejus reposita fuerat, Ra- 
chela iusedit, tanquam in sedile aliquod aut lectulum commodio- 
rem, \n eaque penatium statuas, quae parvae erant, abacondtdit. — 
35. ^b 0^'*P) n"?."?*^? Quia via muHerum est tnihiy mensibus la- 
boro; i. q. 18," II. qv^üss nni<. Vidctur menstruis jam tum vis 
polluendi adscripta fuisse. Caret igitur hoc modo Rachela, ne 
patjfir propius aceederet, et ne suspicaretur quidem, iiliam men* 
struatam super Diis sedere. 

37. Vid, not. Vs. 32. — 38. rtvä W^^l^» nr Hoc, sc. pT 
tempuB vtgtntt annorum, lam agitur annus vicesimus, ex quo te- 
cum sum. De quo usu roc. nt vid. ad 27, 36. ^b ^"^t:?"? ^'^^TP 
, ^b!DU3 OveB tuaefeminae et caprae tuae non orbarunt sc. foetum, 
non abortierunt, dum impedivi, quae abortum afTerre possunt. 
IUI ^b^Mf Et arietee gregiB tui non comedi, quod tarnen inter- 
dum faccre coguntur pastores , ut habeaiit , quod edaut. Arietum 



Genetiß Cap.5i^dg — 43* 173 

nomine etiam agno$ complecti «ppar«t, quia parum «Met, arietU 
bus major ibai parcere, interim aguis resci. 

39. 40. .^"^b^ — ^*^^ Zaeeratumy dtaceiptimi pecui a üeria, 
tum atiuU ad te , quod subinde faciunt paatores dominU gregum, 
quia talia non tenentar praestare^ nisi eorum negligentia sit eom- 
wiwmni» nson^ contracte pro nifi^fish^e, more quieaeentium 9^ 

rad. rr ob afiinitatem quieaeentium si b at M 'i>. fitOtl in PiePaliaa 
aignifieat expiat^e a peccato, ut Pa. 51, 9.; hte ricina notionex 
buham iüudy damnum praeatando, .uti sHbjuagit, trriCpfdn *il^d 
de wwHU iMa rtquirebi% iüud. In quo ejus injnstltiam ^öatendlc 
Quam yero Jaoobus de auo aliquid poaaet reitihiwe, peeulium i^i» 
quod ei fuiase oportet« ^^'\ **^30a Furtum diei ei furtum noetiSy 
ai quid surreptum^eaaet de pecore, vel interdiu Tel nocte, sc. a me 
requirebaa. Verba capienda sunt, ac si essent : th'^b nä34n ä^*^ M3ll 
Piam in *^n^3a est ^ paragog., non Fron, aifix., quasi atnxum pas- 
aiye sumatur, h. s.: si quid mihi sorreptum esset. Nam si I.Pers. 
auffix. tMxty foret ^M3a scriptum. Exempla ^ paragog. sunt: 
■«nö^bza Jea. 1, 24., •«mV Thrcn. 1, 1. — 40. n^-^Va — •»n'^'^rt 
JFtff sc. in hoc statu , interdiu consumsit nie aestu9 et glacie» nob- 
ctu. Quam ardens enim in Oriente interdiu est aestns , tam yehe- 
mens et periculosum est frigus nocturnum, quod ante auroram rora 
cadente oriri solet. CL d, a, u, n. MorgenL P. I. p..l55. C£ et 
Jer. 30, 30. 

4J. 42. %{^2«ka &'«7^ «Z7U;r Et sex anni» sc. ^'^nn^? eervii 
tihif pro ovidüs tutSj foetibus sc, quos ex pacta mercede con- 
aequerer. Sai qbrtn] vid. ad Vs. 7. — 42. '^h — '^hjih Nisi Deue 
patriM meiy quod declarat, Deus sc. Abrahamiy et pavor Igaaci 
fuiggety affuisset mihi, Quum Abrahamus in sua familia yeri dei 
instituisset cultum, quem Isaacus seryarat, Jacobus nwcQtiow Gsov, 
h. e. ayi et patris, ereatorem coeli et terrae yocat. AÜoqvi j9a- 
trU dii frequentius commenticii Dii erant, quam yeri, qunm tuno 
temporis perpaueorum patrius Dens yerus esset. Cf. not. ad Vi. 5» 
pns*; *Tno iUe quem timet , singuiari reyerentia prosequitur I»aa» 
cue! Ito'ct Jes. 8, 13. tarsÄ'»^:^» finm ÖSR'n*!» mm »« (Joya) 
ItjRor vestery t« terror vester iit, Falsi etiam dei simulaerum^ 
quod reyerebatur in luco, yoeatur IReg. 15, 13. *srnxb0X9 terri^ 
euUimentum ejus. Quod autem Dens hie dsaaei potius quam Abra« 
hami *in& yoeatur, ratio yidetur nulla alia fuisse, nisi quodlsaa- 
cuB ipse ita loqui solerct, unde et Vs. 54. Jacobus ]\mt per pava» 
rem leaaci patris sui, ^:: ante tlM yalet hie saney utique^ 
COM ^^^^^ wguitquey s. manuitte heriy nocte superiore, te sei* 
licet (co1L"Vs. 29.) , ne mih^noceres. Potest n;^:y\^ eodem modo 
hiesumi, quo Vs. 37., ut sensus sit: hoc paiam nrgnit, quam 
sis injustus, et meam causam esse justam. 

43 — 45. C3*iN*7 — "»iib^bi SedfiUas meas quod attinet (ita 
anim b hic est oapiendnm , ut '1 Sam. 9, 20. Ps. 10, 3. Jes. 32, 1. 



174 Gene 9. Cap, 3i, 44 — 5o^ 

et Baepius), quid taadein hodie^ nunc, tts faciamf Inique fietcis, 
inquit, quod-putes me eo animo te insectatam, ut liberis meis no- 
oerem. -7 44. mb rrn;') £# fwitd t/o/ age! «it horiMitia, ut 19, 
^2« — n^b rt^ft^ *£i W in teutem. Per synthesin refer od tvryz 
foedM (alioqui si ad n'^'ia referretur, qnod femkieiiiiiL est, dioa^ 
diim^fo«rat nn^n); hoc modo: ns6 m TV^Tt 9ii hocy scpactio- 
nig inter nos mitae Signum, aoerrus mox erig^ndus, teMtimopüOj^ 
qaod non nocebimus deinoeps ipTicein. — 45. Sum$it igiiur «/o- 
,eobu$ lapidem ei erexii eum cippunif ef« ad 28, 18. Erexit la^ 
pidem eohimnae instar in-ferpetttam rei nemoriam» Similiter Jo- 
«ua, Jos. 24, 27. 

46. 47. Wijb aj?y» ^^öJ^l DixitquB J&cohug fratrihus suü, 
Intelligunt alli cognatosliabanis , alti nxores Jacöbi cum ftUis ejus 
et comitibus. Sed videntur tarn hi , quam quös La^an secum ad- 
duxerat , qui adfinetf erant Jacobi , intelligendi. Nam et hos com- 
inuni consensu adhortari potnit , ut simui cum suis lapides conge- 
rerent (cf. Vs. 51.). bj'^Jlto?.^] Ö^^a^ ^^JfC^.l &*umserunt igitur la- 
pides et fecerunt acervum. ' Jacobus unum lapidem magnum pri* 
mus erexit , Uli alios minores congesserunt ad illum circumquaque 
stabiliendum. b^H^b? t3'23 ^b^fii^l ^^ comederuni i^t ad hunü 
acervum. Quöd* per prolepsin 'dicitut (cf. Vs. 54.) ; prius enim 
est foedus initum. — 47. itn^nln ^y^ Jeervus teutimoniiy sunt 
Sjr.'' aut Chald. voces. lam Ulo* igitur tempore in Mesopotamia 
alius fuit sermo , quam in Cananaea. "r:r!b9 nonnulli explicant tu» 
mulum testit; nam tumulus iestimonii Uebr. esset n^v bl« At- 
tamen ^J^, neutraliter snmtnm pro eo quod tettatury ut Substant. 
ieetimonium usuipatur et Ex. 20, 13. Deut. 5, 17. 31, 21. Ita* 
que cum nomine Syr* bene convenit. 

48 — 50. ^ö«5-^njJ C£ not ad 27, 36. — 49. E Vs. 48, 
repetendum est ^)!3*£ M*1]^, h. s.: vocavitque nomen ejus et Ti^l^^ 
Mfeculamy *^^^j ^^ ^3>, guiay,^}2Hdixity sc. uterque: SilV^!^ 
gpeculeiur Java inier me ei te^ st, L e. cum, quando, a6§eqndiii * 
eriwute vir a socio suOy i. ci quando discesserimus alter ab altero. 
Jndicio Dei vindieandum permittjit Laban quicquid alter in alterum 
absentem injume moliatur, q. d. : quamris ad me usque non per- 
renerit injuriae notitia , Deum tamen oro , ut animadvertat etiam 
in te, si pactum fregeris. Quam sententiam clarius Vs. 50. de* 
elarat. tiB^'O Jarchi putat loci nomen esse in summo monte. Sed 
aalumus , eündem illum tumulum utroque nomine ab iUis dictum, 
et ivbn et llBQbiD. Postea urbs eodem nomine non procui ab illo . 
tomnlo condita in monte et terra Gilead ultra Jordanem , in agro, 
qni tribus Gadi fuit, ooih Jos. 11, 3. 18. 13, 26. Alia urbs nD2»3 
dicta fuit in tribu Benjamin, Jud. 20, 1. 21, 1. aL — ^0. ^^^ 
U2)9;d^£< l^on e$i vtr, quisquam, nobiscum (i. e. tum, cum in- 
ricem discesserimus) , qui injuriam rideat , quam tu mihi meisre 
tUiabüs facies , aut quam ego tibi ftciam ; S;tl ^^e^ rief« , Jacobe, 



Genes. Cap. 3i,-5i — 54. 3a, a. 175 

DeuM t^t ieuig inter me et /«, et injuriae mihi illatae vindex 
cxistet 

51. 52. ^n*h^ "iVit ^^^^'l ff^^ 8taiuaj tfuam frojeei^ 
' V •• oonjectift in uaum lapLdibus erexi , uti LXX. eanjao. Sen- 
taatia absolvitur Vs. 52. nh^K-^^t^ ^?^^^ ^^ ^^ m^" trantibo^ 
L e. fao4 non traiuiibo. äfit'^pro *^U7^9 ut 24^ 33. *in*lS'7*'&M ^9 
^fi% n^ i;; et alias. Sa^ erat &M ,' «t trangibo, Ita Ibi^ abun^ 
dant» Ventm utrumque hie eonjongitur^ coaditionale et negati- 
ma^ qaaai dioeret: ai traniiero, sed Bon tranaibo. Ad indieän* 
isMt aateai hie aimiii, juijarandum eue et neflrationeoi eum aee^ 
Teratione eenjunetam, in *t^ est distiaeeie (Kbhia), nt suspeii» 
datiir sententia: ei egOy se. foedns hoc violaro, dispeream; nl s»> 
emm teqvatttr: nem trwmbo. ^'^^^t Ad ie^ i. e, nt ad te re» 
aiaiii, aempe t^^h in mabaHy malo aiumo, noeendi eansa. 

53. 54. n'in; M1*rt«i blirjaÄ "»rrt!*? Deue Abrahami et M 
Neehoris , ita enim rerba interpretanda ex mente Hebraeomm , qni 
obserrant, bm^fij ^T^^ ^^ ^^p sanetum^ i. e. de nno et verii 
IW, ^^TT3 ''^'^^ ^^^ ^^'^ profanuniy i. e. de dtis ialsis eapien- 
dam. Erant certe dirersi; nam trans Euphratem Abrahami mi^o» 
res deos alienos coluisse , diserte dicitur J04. 24, 2. C£. not. ad 
Vs. 5. — ^3*^3**^ qcaeu?^ Judicent inter noe^ nltores stnt fidem 
klientis ; c£ ad i^ 5.' ' Verbis Orr'^^K '^TfbH Jarebi iteriim adno-^ 
tat ^^rr ) esse deos fiilsos intelligendos. Ita et Clericns, qui eQrum 
fatrisj i. e. Therachi, iüterpretatur, additque: „Post proprioa 
invocatos deos superstitiosiu Laban iis eonjungit eommnnto paren- 
tis nnmen, quasi ntrique reverendum/^ Nobis recte obs^rrassa 
Tidetur Aben - £sra , verba C^i*T'«äfif ^«IVM esse* Mosis , adeoqile per 
parenthesin a reliquo sermone seciudenda, quasi dioeret: suum 
quisqne numen violati foederis ultorem inrocavit. LXX, illa non 
expresserunt. Haud inepte Sjrus in Plurali legit et cum afiSxo 
l.Pers. : Deue patrum noetrorum. ^41 9au;M Juravit autem 
Jacob per pavorem patrie $ui leaac, L e. per Deum, quem pater 
snmmopere colebat et rererebatur, c£ ad Vs. 42. — 54. Verba 
naj ^py^ n2t,^2 J^^^^^ explicat: mactavit animaUa ad conviviumy 
quod Dtox disertius dicitur , et g£ Vs. 46. Sane rerbum n^T in 
Universum maotare denotat, lSanL28, 24. IReg. 19, 2 f.* et 
n3T epubnty FVot. 17, 1. Ex. 39, 17. De eacrificio Deo Jaoobi 
oblato rerba eapi nön posse, Hebraei obserrant, quod Jacobus in- 
ritasse dicitur Labanem et ejus comites ad comedendum secum. 
Post foedera sandta conviria esse celebrata, vidimus 26, 30. 

10. Jacohut ad Etavmm aeeedere verituM^ viaiüne mMßea rucrgaiw; 

wnmere yraemiiiit ad ejus animuH» plaeandum; tuetatur enm amg4h» 

a ga0 tupttato lermMe nowtsm aeeipü, Cap, 91* 



la wta 



Cap. 32, 2. 3. c^rrbH '»S^tte Va-nwp^ Oeemrrerunt ei 
ia axgeli Dei. Abarbend putat, fiiiise viatores, ijos regtonis 



176 Genes. Cap* 3j, 3?— i«. 

rlro«, mercatorcs y qui eum praeteteunt«« narrarerint, 'Etamm 
cum hostili exercitu occnrrere Jaeobo , cui Tirl Uli fuissent inttar 
angelomm Dei , quippe qui ipsi indicasient rem »citu necesiariam. 
Aliam ftententiam* proferunt Josephus • Antiqq, I. 20. 1 . • Jaeobo 
friaiones occurrervni^ in ihnam spem eum origenfes de tV«, fua$ 
in posterum ei essent obventurä; et Chrtsostomus in HomiL 
Lib, 8. in Genesin: Deue iüe humanisaimM eecuro animo es»e 
Jacohum omnemque metum ipti exuere völeng Angsiorutn haec em» 
gtra vt videret^ curavit. Pro mjtho et jmologtoo , qno noni|niir 
nrbis C3*^3n^, in coi^nio trllmum Gadi et MaüasiiB, trän« Jarda«» 
nem sitae* (Jm. 21, 38« 2Sam« 17, '24.), radoreddaretar, hane 
narradonem habet de Wette, Kritik d. Israel Ge»eh. p.,132.-^ 
3. tS'^^tV.'t rnm Cat/raDvt, qnod muitosnmnlyideretangalos. 
In unam löe^m congregatos, quasi nna iter fiieerent. CD^snd ge^ 
mina eastra^ i. e. angeliea et Jaeobi ipsiaa castra. AÜi t^aaÜ nn- 
naro kic indicari potent, Jacobum castra angelorum a dextris et 
tinistris conspexisie^ quasi illis undique cinctus esset et ttipatua^ 
"li causa. ' 



4 — 6. *T»5te na^^ÄJ In terram Seir^ rid. 14, 6. D^iTJ« STTto 
Agrumj ditionem Edomi^ i. e. Esavi, coli. 36, 1. -~ 5. ^37N$ 
Domino meo^ honoris et cirilitatis causa, c£ ad 23, 6. — 6. 
^9^2tb TAfTb rrrrbiZ;^*) Ac misi ad renunciandum haec domino meo. 
Videtur hoc dici* a'Jaoobo, ut intelligeret Esarus, se non esse 
opura «genum , neque redire eo animo , ut, primogeniti sibi olim 
rendito jure, haereditatis paternae bessem sibi yindicaret; qua 
testÜicatione sine dubio ei Esavi conciliabatur animus« 

7. 9. *i;3^ •i'»Ät n*lÄa[-:>3*^fij1 Et quadringenti viri cum eo,, 
eine dubio servi ^rmati, cf. 14, 14. Non yidentur prolixe egisse > 
' cum Esavo legatL Proinde responsum afferunt nuUum , fed Esa- 
vum duntäxat comitibus suis properare obriam Jaeobo referuut. 
Hinc Jacobus fratrcm suum hostili animo ei occurrere putat. -^ 0. 
Non Toluit yim vi armata repelfere , sed potius eam cautionem ser- 
vare, ut, si omnino Esavus . hostilla meditaretur, non omnes in- 
terneciohe deletentur.^ Ceterum conf. d, a. u. n. MorgenL P. J. 
p. 157. V 

11—13. DTSi^iT -— "^t^abj^ Minor eumj indignus, omniöue 
beneficiie et omni veritate, i, e. iide vcrborum tuorum, dum mihi 
serrasti omnia promissa , quae mihi promisisti. rrTSl — "^d Cum 
öaculo enim meo hunc Jordanem^ fransivi , X ei -nihil praeter ha- 
eulum possedL lAl rrn^l Nunc vero in duo ca»tra evaei, L e. 
dao agmina duCo. Pecus meum in duo agmina dispescere possum, 
quorum utri^mque satis magnum sit. — 12. "^In? — ^^1^''^.^ Lihera 
mOj quaeuo, e manu /ratris meiy e manu Esavi, )n rerbis: de 
manUf inquam, JBtaW, est emphasis, q. d. : e manu ejus, qui 
non tarn mihi frater nunc est, quam Esarus, saerus et infestns« 
Sai fi«'^^*^5 Vereor enim, ne me aggrediatur^ matremyue cwk 



Ht9fU 0^oi4^ VwmwAUOß l«««ilo (Hm. 19, 14), qu mmmm 
u a ^ditM signifievtiiii. Detumt» eiM ridetiur ex eo, qued fit i». 

Seiftiiis i4ei« Mt, quem viiUmiifl^ in pnwüMiQniJ^us ilüi 22, 17« 
28, 14. 

14. IG. Vi;^ Mn-)ä ns^l C§pii ex t»t, fua$ im mtum 
m^mt^ i« e. «x iii) qii«e in pramptn ipti «ranl. -^ 16. &'^1;M 
O^äMS Cgauhe laot4mie$^ lao pradfentM, preüotiorai ergo, 
fnwn AndMS euMlinim lae etiunnnm bibeat Qued lee, teetibiie 
JMi Vetenna plnribiis, omnium Jujeiwgmwin est jEL e. -PIim, H.iV»^ 
11, 94.: CameU loa haUnt^ donee iierum gravegotmt; fnarart»* 
aw» hoc €s%9timaturj ad tMMHit sMUMiraM tri6u9 ofume ad^tiM* 
CC 42. «• M . lt. MorgemL P. L ^p. 159. Ceternm in hoe munere 
(f«o4 diritias Jambi haui ii^ediecree «rguit), additi iunt mMree 
pro neeeaeitate foeminanun. Nenpe in capria et ovibui aenrata eit 
pnportio decuphu Similis proportio 2 Paralip« 17, 11. 

29. 21. De induatria Jacoboa gregea interpoaitit inteiralUg 
a|^ JoaseTat Naoi ^aeterquam quod major erat mimerum speeies, 
tcmpiM ipamn ad iram aedandam multam eonducere pöterat, atque 
iterata miiaara, qnae ejaa ad fratrem iter norabantiur, erant rt^ 
Inti iteratae laeobi preoea, quibua veniiuai ab eo petebat et frater-* 
nae caritatia admonebat. — 21. 1'^:e rns^M Jarcbi recte exponit; 
ceaaora /octom, L e. abolebo iram ejus, quo significata ^d^ et 
Jfea. 28, 18. 47, 11. uiarpari ait (e£ qnae nos ad ea loca notari-^ 
mna). Addit , etae rerbum Aramaeia abtiergendi significata fre« 
qnena, quo saepein Gemara oocnrrat, hine lChron..28, 17. cra-^ 
ier&t appdlari t3^9S , qnod sacerdotea in üa manni abitersia« 
aent. «39 H^i «^Ät 'Fortan feret vuUum aveiem, i. e« me amice 
cxcipiet. 

22. 23. ^'^3&'*!'!^ AhU €Um , L e. ptiasqnanf ipse ex eo loco 
pTofietacereCitr. *lgitur '^yQ''h9 bie est Adrerb. loci et temporis si- 
nnL' LXX. nQosnoQBvsto tu ddoQa xata nQoümitor avxov. Vnl- 
gatns : praeceis^runt munera ante eum. i:ii M^im Ip9e tero per^ 
moetamt ea nocte in caetrii. Qnnln soleret in tentorio suo aeoi^ 
aim a gregibna aliquantum, et suo comitatn non permixtim cu« 
bare; nnne impendente pericolo tton secubat fk reiiquo agmine. — 
23. mn }l]b*^>3 &{p;i Surrexit autem nocte iUa. mn pro ttnnn, 
nt 39, 16. 'pi^ ^^ f»? ^3?!.! "^^ trajecit trajechntj Tadum, 
Jahhoeiy qui amnis Äiit temdnus septentrionalis regionis Ammo^ 
nitanim, quem non tränsgressi sunt Iiraelitae Cananaeam occa.* 
paatea; vid. Deut. 2, 37. 3, 16. Torrentem esse enndem, qui 
bodie Wadi' Serkay L e. flurius Gornüeus dicitiir, non verp, ut 
1. D. Micbaelia aliique putarunt Hieromiacem , Arabibus Jarmufi 
dietnm, eonatat et Seetienii et Bnrckbardti nostra aetate £Mtia 
obaer?ationibna; vid. Ha»dt. d* bibl Alierihumek. Vol. IL F. U 
p. 291. €olL p. 139: . . 

L M 



^iiltettor« rijf«, ^ie eilt Vem» MOtlt^ttk GHMd. ' ^^ ibm |^M^ 
Cr Iw^fMfi etf vN'brfit ^0. U f«!^ qtrattk Yft. 19. 81/, MiiMi 
Hötf. 12) 4. ID^^Vk 1^», et T«. 6. ?^» iiiig«lM 4ppeU«Mf) 
noBtri TlMologl ftsrelifatilHiit ; falue hüne Ang/bhuh. In^refttulb^ Lcr 
|>ei filiam, Patris personam, tanqnam ejus LegatUM, Bustiiie*t«% 
HuÜ^tfit fedwine AAgeli, Joi^a^, Ang0li foederis ^ FiKfiei Jowie^ 
iüqüe titiAir^stfAetoto ab aogette gi^afHia, vid. I€,'7it 22^1^11^ 
13« E^ a3,*2w 4. eell; Vi. 14^ ' Vid. nraeter »lio« JdAdtt^'S»« 
MNf R. PFElFme in -Dü«. «I0 fobM Jwf&U^tfmm titü IkkOJ^^ f^ 
turB» mamf^8i4iti9Hi$ BM in e^neindieef Briang. 1700« 4. 4X^ 
HfiNltn Mmgitcin P. lU. p. 113. 128. «qq. 102. aqq. p^Md^ iä 
Miplial ttltttnm OflMtäii, hiotari. Ab p^M pnkfere duetmii^^qttc« 
loetantes attoilunt et exeitant, qtasi pulVeriaati « i. pHlrere co*^' 
iq^e^gi #k«8) quemadaiodittii et Latiiii dicuntf in arenim flMoM»- 
tftfr*. BftimM phieef, qu^ liKi ToHint, p2|M eise i. q. pafT^ «M^ 
piectij qood de ^M'lunirpütiir, qvia «lembT» inrieein e^mpl^ 
bt«ntar, et «reto nexu- ettHig^nt, iqiri eolliietaiititir. Ea^ qnae hio 
■larraiitttr , Jacobo in •omnio contigiise noniHüli putant ; aiM iur» 
gnment^ idoneö, quam seriptor- ne Terbnlo quidem iniiaat^ «i 
t6miiittm referte^ YeMi^ttiiii hujns narrationia depteimidere Ueet 
in mytk6 Crtaedonim de Jove com Herenle certante, tai quttli 
^eVldere tt<>fei peftiet^ se ipsi agnosoenidam praebttit* 

26. '27. S^ hbl,t>i'b ^a ßi'rill Et r»Jt7,qutini Tiderei, guoi 
pon praevejeret et\ Jaeobo, in illa sc. virium corporis conte|ido« 
ne, ^py^'^9i^^9S^\litefigit voUfm^femoris ejus, Luctantium ar- 
lificium est, ut arte aliquameinbriun corpovis oontorqueant, ut 
Tel dejiciatur^ Tel offen4c^iqr adrersarius , ut succumbat, aut «al- 
tem non Sit omni ex parte superior. Tactus 'ftiMrii ent laesio 
inerri ejus, ut liberum femoris motum non haberet Jaoobua» p|d 
polai, metaphorice hie est concaritas ischii et rertebra, qua femo- 
ris pars inferior cum superiori jungitur.et colligitur, ac Felut in illud 
ioseritur, tiatiui (tcetabulum femoris dicunt, Graeci »ort/lf}«» 
^ps^ n^^v"^-^ ^?S}1 ^'fifw« ita luxata est acetahtdum femoris Ja^ 
CQÖt. 27g^a quo S'j^ni, ab Uebraeis exponitur: recessit a tooo 
suo , qui signiiioatus coavenit et huid ioco , et Jer. 6, 8. — <> 27« 
nn*i2^«7 rib^ *:9 >2nVlZ? Dimitte i»e, oritur euim aurara. Ex ve- 
terum opinione Deus post aurorae ortum mortalibus apparere non 
solet, sed duataxat per noctem et somnium. Jacobilgitur adrep- 
sarius innuit, se superiorem ease^ a quo Jacobus sibi prosper» 
^uaeque expetere debeat. 

28 —90. 4pbip ** n)9 Quüd est nömen tuum f ScSebat aane^ 
sed interrogat de eo , ut ex ejus eonfbnione ftomat ottsasioncBi taiiH 
tandi ejus nomitiis. -* 29. bt^yD^ ^ Sl!b Non Jatnb dhsetmt «1»- 
0len tnkm^ «edf Isfüel^ non quod' nomine Jacob ultra voeatni liottr 
ftterit; sed quod eo longe in^ignius et augustiut eiset bor, briel. 



G4ne9. Cap.3%p a9«^33. 33^ i-~3. 179 



Ytthm p^lt^rtu; impo^ «d LXX* i«w)(l(W0 mvA Bmöv 
Md4i4flnu% e| Une HLeroB«': ^conirm Ikmm foriU fuUtu AUi; 
^fukk dttudmaUm 4t oimi i>M , L e. i^riBeipam to geiaiitt in D«uai, 
■pfflniiine mm rluMiii«. 8ed rrnp naif «an «vt fortituÜnU ant 
aMartM MttoiMai habet. Sad ^foiau b^tjl^ aigniteat pattut &90* 
fmga^ n. ifff%k9putffX^ et raferendaai aat *t!d'rrnto, q«o4, ut ^vom^ 
nma roe. ^ab. denotat: coniendit cum aUfuo7 Vertendnm iglMvr 
tat: quim ikMt0n4iMH^ «ertaatl cwm tho. b^M tPQ$3Ap&:P7 Et 

videtaf npoüandaai «aie^ ^ 4* ^m ^^D fi|M dMrS^bi, Deiaaapa 
Aom trJt tibi tvifjpiam bominvaii tuaendnf 9 poatquam Vaai iOiaüar 
t9M mam Dao pafnana i^iiati; mni aat arga« quod fralraan timaaa* 
Q«ia rr^^ canahrnitur evm It?, aanjea^ ooaatniatiaiMR ot ^Ä^ 
^rapaer wmilitiidiaoia reaipk amn 61, pra ^« -** 3^. ft% n»| 
«laRp!^ i^t\ Cur h^f mt kbk r^goi mnmm memmt Iniiuit, üt' 
4»bam ax ipa» faraeiia «oauaa ai a ae mpaaita poaaa inteUigera, 
»on aam bomina sibjl rem eiaa. Wmilltttr aagalua raapoadet Jad» 
13, 18. 

31. 33. ^i;)» jP«M^Ma JM. LXX. §S8oc voS fisaf. Pm 
&I09B Vs. 32: et Jüd. 8, 8. 9, 17. lagitur htj^^^. lUvaaiuiU enim 
HMunen illiid nrbi, postea tribai Gad assignatae ad confluentciii 
Jordanii et Jabboci conditae. CL d» hibt, Alterthumik, Vol. II. P. 
II. p. 31. EJiudem nominU locum, Libano monti ad aiistrum, me- 
toorat Sirabo Geogr. 66, 2^ 15. at 19. &*^H^iJ| ^n^i^'***'? ^^^ 
vidi Deunij tubaudi: dixit, eogitarit' sie ropabo hunc locum, 
guod in eo Deum Tiderim 0^36"* p£j D'^3d facie ad faciem^ prae- 
aens praesentem , ^«ZJfia ^^dß^ et erepta e$t anifna mea, et tarnen 
erasi salru«. Vid. not. ad* \\ 13. coli. Jiid. 13, 22. 23. — 33. 
ntDsn -* b^ Propterea I$raeUtae vesci noit aolent nervo ischia^ 
ticol * 17^3 nervus a. tendo^ qui per femur et ^us ad taiog'äefer^ 
tury uoflt^is Anatamicis tendo AchiUiB dictus. Futurum ^b'^O 
Tertte: domedere non Bolent. Additum rr|}7 Di^n 1^ usque ad 
hune diem ostendit de consuetudine ab aero Jacob i ad Mosis aeta- 
taai perduranta 4gi. Jadaei kaac conauatadinem ita anxii obaer- 
vant, na ad» omnibaa n^rria in poatetfiortbua animAntiiun 



11. J^toM tu BBavi ^nUetu e^mgr^eue si per Camemaf^m iter^ Ctfp» H> 

Cap. 38, l-*4. hm — y^ll Ei d^iiii pueroa auper, t 
c. apnd, Jnxta Leam et fitjita RacMmm; auos ouique aesignartt 
aiato» -^ iL Ordinem ita «»anstitiiit Jaoobvs , ut quo qaioquam 
«aitoiThlAmtt, eo paateilas ooUocaret, ut, ai saeTicet Eaaroa, aal- 
4aaafoa<aiforai r^qui iaevmt et eyaderent. ' Praeterea cwhl matri- 
%W llbaMia pmientar «oUaeavit, «t miaerieordia duotns £aaTua 
:«aiteafiw ^cant ^3. »»r??^! '^^K *^"1 ^^** auiem -transüi, 
fiMMato «at^ oftf« i^9f paWtna pftoam aciem anbtva, et rilam 

M 2 



pro ifüß e3ifK>iieire. tS'tZ^jm Sid'i. ntt'rttf Vr^d^ii JETfj^mlffmJf '« 
od terram septiegy honoris caiisa^rvt.HintäUgeret Esaviu, omb- 
tum abesse, ut sibi primogeniti juracadripisre Telit, qai tun'siib» 
misse ad eum aocederet. De Ulo rerereiitiae signo elf« 18, 2* 23^7« 
— • 4* Puueta extraordinaria roci nrrp'i^^^l et enculaiuB ett eum 
■uperne appiota, indioant, illam a CoddT. quibuadam olim abfiusae; 
c£ Aot J9, 33. Origenes illaia suis in Codd. Hebraicis nou re- 
•pexit. 

8. 9. ^n}Z3^Q*— «"t^, Quaenam est tibi turma Uta^ euioe» 
cvrrit quam praemisisti. «T3n^ nunc loenin castromm, nano 
exercitumy et turmam ü. catirvmny k 1. pastores , , qui munerä 
ducebant nna cum gregibus desigaat. ^b Datirus redundans nt 
•Vs. 5. Sire: unde est, quod tota haec tj^i sit turma f qnod tan- 
tam turmam habeas? ^aifi^^ — nxjii'»} Et iftxtf Jacobus : ut tn- 
venirem gratiam in oculi» domini meij ut a te gratiam inirem hoo 
munere. Loquitur Jaeobus ut inferior cum superiore. Nemidi Hutem 
inferiornm in Oriente sine praemissis muneribus -snperiorem adira 
licet; et pro signo maximi contemtus habetur, si hie munera ipsi 
oblata repudiat. Cf. d. a. u. n.Morg€nL P. I. p. 165. — Ö. »ib-tt?^ 
tl'n Est mihi multum, satis multa habep, tuis non eo-eo. 

10. 11. Ö"«nK>J — "^Ä Nam propterea vidi vultum tuwn^ quasi 
viderim faciem Det, eo nomine te salutare omnino statui, ut hoo 
ex me munus susciperes, et idco mihi aeque gratum fuit, te coram 
Tidere, ac si Dci faciem adspicerem, Dei videUcet mihi faventis. 
•»Jit^nni Et gratum nie habuisti j L e. et quod mihi propitius fa- 
ctus sis. — IL '^n^na «^JTlj? Sume^ accipe, quaeso^ henedictio^ 
nem meam^ qua non passive signüicatur, quod Dco benedicente 
divitiarum sit consequutus, sed munus, quod quis ei, quem salu- 
tandi causa adit, offert, a salutando^ quod Verbum n^a nonnum- 
quam Talet (2 Reg. 4, 29.), quia, qui salutant, alteri'fausta ap- 
precantiir. Sic 1 Sam. 25, 27. 30, 26. nyy^ de munere dicitur. 
?jb nitart ia'i?« Quod adducitur tibi. D^an 'more Aramaico pro 



» * 1 



}^' ^3. ^7«.b tTJD^iJI Et ibo ad conSpectum tui ^ i.e. ae- 
quaii tecum itinere et gressii, ut, licet armatorum turmam habeam 
mecum, quae celeriori cursu graditur, me tibi tamen attemperem. 



deam, ne quid concitatiore gressu detrimenti capiant. De rk\^9 
lactantes vid. ad Jes. 40, IL Ante ö*i5>3> deest n articuli tt 
GESENuXeÄrg. p. 659. fisip^n pro ti^^n Önpön*»-!}«!! ^ si 
jpulsarint, impulcrint eos pastores. Ita 1 it alias j^o'fififl,' at Jei* 
30, 20. ubi rid. not Verbum pfc^ duobus reliqois lods^ quib<ui 
in V. T. occurrit, Jud. 19, 22. Cant. 5, 2. ostium pukurs deao- 
tat. Sad proprie in uniTersum pulsare quoq«o modo Ttdetur •igoi« 



&ene9. * Cap."53, i4 — 17. idS 

fieftT«. VOTbmn hebr. maxime conrenlfr cnm Arab, Wi fftitd ^ p^* 
fuUif vmpuMiy Uteri« » etp alternantibus. nnaip^^» «ihl^i Itf 
iuno möriturae egsent^ '^ÄtZtv^h'S) OTnmeti ««ea, cie iis' speciaiitef 
dieit, quod infirmiorea au At ; boves enim faeilina resistunt, nee 
morimitur, acd tanttminfiniiaütiir, Bi oderius agantiir; quod M 
de pnerifl Yidet. 

14. 15. \ro9 ^5&b ^3hN M— n^'^ TranMeat. auMio^ domi* 
nu9 ante aartrjcm, auiim, comiter, me praecedat; *)£Detb n'^n^n^j \iQ^ 
0go vero ducam mCy incedam, sequar, ad quiete'm fruam^ pro 
commoditate mea. AlLi: sensim, pedetentiia , ut Jod sit parago-i 
gicttia. Sed rectius pro Suffixo habetur, et '^^HO exponitur: Un^ 
titudine mea; nam 1^ in "^tqfi^b non servile sed radicale est, atque 
Ofi^b (a rad. tiD£<) notionem fiHS quieti» habet, ut 2Sam. 18, 5. 
leg/ 8, &. "^Jöi?— ri^riJJ bi"jb Ad.pedemy ad grc^sum^ operis^ 
quod est ante ine , 1. e. qaantum ferre potest gressus gregum, 
qui me anteunt. JISö^iXD , qood proprio opue , /ünctiöHem notare 
constat , altqnando cfesignat rem et substantiam omiiem , quam sibi 
quis Opera et industria acquirit, ut 1 Sam. ^20^, 9. et Üic. Est 
nomenr fbrmae i7bböq pto Töfijb^, quod ostendit Plurale con- 
atructum niSNb3ä"l*Giron. 2^,' i^- rn-'yto— 15? Donfec venerg 
ad dominvm meum Stirem, Videtur Esaru» invitaafie JaeobUm, ut 
in ditionii suae agros rcniret ,• nee ncgavit laeobüs ^ "^quamvk for^ 
«an numquam eo iverit. Nusquam saltem.e}us itineria' meaiinit 
Mosel. -^15. «n£^ — rCl^!2M' cona/tttcom, quaeea, itcum de pe^ 
puloy qui mecum eet^ L e. «altem de meo camitatu nliquoa tecum 
sine relinquam, qui te honoris eausa, vel tuend! ergo coutraia-» 
tronea , dedueant itineris colnitea. Recusat tarnen Jacobüs et hoc^ 
t7? Jrrab guare hoo^ inquiens, sc. faciesi est mihi satmagnus co* 
mitatus. Forsan suspectum hoc habnit Jacobus , ne forte pro prae- 
aidio custodes, qui se observarent, invitumquc.deducerout, quo 
nollet irc, acciperet. 151 ÄSettfii' Inveniam gratiam in oculis do^ 
mini mei, i. e. sine te, quaeso, exorari etiam hae in re, ne in*- 
-Tito praesiftium des ; rid. 34, H. 47,25. FormulaÄSt, qua utc- 
bantur Uebraei , ' si ^uidpiam' petcrent , quod se impetraturos con- 
fidebant. Minus recte IXX. Ixarov ort tvQav ^aQiv iravtiov aoVf 
nvQie» Vulgatus: heo vnb tantum indigeo, ut inveniatn gratiam 
im conepectu tuo. 

17. »irjSö »DD ^!?^1? Jacohug vero profectue est ad ämc- 
cothy i. c. in iocum, quem postea ita appellavit,, uti mox sequi- 
tuT. Situs erat trans Jordanem, assignatus postea tribui Gad, 
Tid. Jos. 13, 27. Jud. 8, 15., alitts ab eo, qui Ex. 12, 37. Num. 
33, 5. mcmoratur, ubi prima statio erat Israelitarum, postquam 
Aegypto exiissent. n^p, \h )y^Jl Ac aedificavit gibt domunij illic 
ridelieet, tabulis et tral)ibu8,'"üti videtur, quod diutius ibi man- 
suru« esset, nbö Slto sirrap^bl Pecori autem $uo fecit tabernä- 
cute, quod nondumassldua'migratione ei facere licuerat. Taber- 



183 O0n4^ Cüp.S3^ä9 — 90. 

Mmiiie Qi^ iadieantur« «t !i«r. 23, 4% Jm. 4, 9^ Joa» 4« ^ 
hoe lo«», ricto moeente i. D. MMiacb ia «Si^Immm^ p» 1746*^ 
Tix intnlUgi p9uune» 99 Tarn Wido ia «lioMte quii ttgvria mrifc 
bms eonderetf naxtine ^mm laaa tqik 4£a ««aper dBgentiwa aiaka 
Sit melior , quam quae aestu et sudore stabult eorrua^tar« Tar*» 
rartun, qiias pererrabant, vastatores fuiasent unmaniasimi Noma^ 
des , ^i ttbiqtie ex arboinm ramit gregibas inb inutilia et noxi« 
lecfaisent tugaria.^ Satis rerisimilis Michaelis est conjectvnra, «I- 
galfieairi hie per nll&D «aoaifras, similes qaodanuaodo ÜUs, qaaa 
A^-^ni dicuntnr (rid/ad Nam. 32, 16.), aee tarnen muro tsircum* 
ieptas, sed spinis^ adeaqae ab lis aonten hiAata, aolL Arab. ^tA 

18. 19. t^l^^ 1*«^ b^v 3{pri Mh^l tX3L reddidere: %al ^l^ 
&€¥ 'limciß eif ^a%^ nlUv Swifmv, qaod seqaatus ifieraa.; 
tran^itfit^^ 4n Salem^ urd»m Sichimorum^ de qua supra ad 14, 
16. Nee aliter Sjrus^ Sed malumus com Onkeloso, Saadia et 
Jarchio &3^ prp AdjectiTo incoluwuu habere , ut simplidtcr aar 
pMUftas ita : sine detrimento uUo , aut calamitate e Soccoth venit 
Sichemu«^ In Cod. Sern, pro &bu) est Ül^lO , %aod potest rerti 
4ncohmi$^ ^t alt pro bHVfa, 28, 21. ^"ts^pra ^^S^b^ at Ruth 1, 
19» br]^ n'^a tn^^ pro hn^ n^b- Sichm» urbs'ernt iater mon«- 
ies Gm^zhn -et E6al, postea instaarata Neapolis diota est; bodia 
■edes Samariticaram reliquiarunu "n VQ *^9Q'Vrt$ )n^ Caaira po^ 
miit in eoMpeotu mrii^^ «ex »dfarso ejus^ esLtra eaia« -^ 19« 
I7tp*^p quid Sit, iiicevtunu P^eania sigaata noa aase «videtox^ 
aiijas antiqnitas tanta noa est Miehaetis p«tat» jKMidas fuissc va^- 
ternm, ne^is ignotuau Aüi opiaaatiiri, Kesita Ibisse vas «rgen^ 
tsun aat aorenm fabrieatum ; cujus getieris vasa antiq«is8i^iis tem- 
favibuS in negotits ioco pe^uniae, et sie quoque in lauaeribus in 
«»u liierint. LXX. , ^ues seduti swit «eibnes toteres interpretes, 
^«rtBnt iuoaor afifwv* latellexeraat fortasse nuaunos, a^ni ima- 
ginesigoatM, A. SgHujltensiu^ in ComtMniar. adJoi. 42, II. 
fr^'^tDjp numöulmm 4wri ad ataieram exaoH significare pntat^ coU. 
Arab.' b\Dp meMuray trudina^ ^atera, Plura rid« in Bochaei)! 
Hieroel V. I. p« 473. sqq. edit. Ldps. et not. nostr. p. 478, ibid. 
Cf. d. 0. u, n. Morgenl P. I. p. 167. . Stephanuss, protoakar^jr» 
Act. 7^ 16. Abrahamo tribuit, quod hie et Jos. 24, 32. de Jaco- 
b6 narratur. Sed eoiifudisse hoc ridetur errore memoriae cam eo, 
quod supra 23, 9. 17. \%. leginrus. 

120. Siattdtque iüic alture , et vocavii iüud: D$U9^ DeuM 
itraeüe^ LXX. iit&mknaixto toS' S^eov 'ifff^riX, et Vulgatus : 'ith- 
90dävit $up^r iUud forthaimum Deum hrmeUs. Verum 'ü ^"^p^l 
ex -peltpetiiö linguae Hebr. usu aiguificat; vocuvit etiat. Videtur 
iiaec Ic^quatio eliiptica essd, nt ante b^ repetendam sit nSTZD , h. 
a.: tvwcaakaJiiaTo 411ud aUare Dei^ at Dei qaidcw JMraiUe^ i. e. 



a&f^^k Cap»?^, Af~tov- id3 



^Umi fwminMlMi|t Statfll^Aato Ex, n, IS.^ oM vU. wi. 
AioretioMMratae HktäHAfMOßi^ OnUmr imnuea futarum £z. 48, 34. 
M» irjr:^ ikMt itte^ L e. mit in qua Dem «■!.• Vid. «1 ialya 
35^ 7« AiMililBr hmü» üunfim senpriae Saactoniai contecrataa^ 
pdiiBmy» iiMvilidi xasM) corim ii«iBioibQi», at & P«iiAi0, £. 

Ca^ B4, 1 —3. f-i«in rt^aaa rtÄCjb i^* sp&aiateiflhm 
ierpoe^ i. «. ut coia tractaji^Ulitia' pmelits^ aaxieitiaiit ooatMheret. 
FortaMii itt» {psa tMipot» dfclMhoHtoe 4i«itf'i0«i«iiQeA agrfmnh 
1a plllfil>ltt Cod. Sam. ^emplis prot niitib iegitiu* nift*)lT^, ut 
9easixf\8U^ «xiUae P.li^ain, ut.ieae terra« iUiabus c^Qüpiciepdaw 
praehere^ r- S^. ^I^ SicJipm, a^uo urbi nomen foV^afi, uti eof^r 
uciimt loterprft^» ii^ctup lest. . ^f. «2. /^»^ 'Aft^^i-ibumst:. Vol. U. 
jP- Ul fu 118. "nnn ^l''^^")^ J'fVi«» Chamori» Chivvaeiy quod 
nQxaep uiilu^ ex 4®<^n^ C^wEWvaeojumi faipilils, qaae tamon teniporp 
JTesuae aUi^ iBy^H<?xat Ipca (vi^acj 10^ 11,), "yi^rl ,^'^^^ P^^- 
eepK% Tel pri^cifi» terrae^ , ^yaw Äi'''ilJJ Htroqukc ])6test r<$fejrri. 
tjebrac^orum plares ad fiiiu|nf.e{eruQt) cui pater priacipatH^fn pQil; 
eessUÄei. ^;i') Tl£^X Cepiique, i. c. rapuit eam, ctfluiififft (^^19 
^a, ac ppfre99it eam, TiJii;ai i/itulit? <|uod ye];1)Q i7J^..i^dieA^; 
iTlfc« prius.cimi njv^^l conjuhctui^ , est Accus^^. eqff\y. gf^^tfixivß 
rero' ft^t^n. n^ ciiw^ .cui ]»ufii^uiii .lerliae feminine jyuctuii^ 
cum'pq yj^rteodma« pro f^ij^. Nc.qttc «ulm U^br. .52'^ cj^ngtrvir 
tur cuiqL Accusjdtiyo (eine ü^ohU^en)^ »cd ciuui32; aeu fiH. —- 3^ 
T^Ji **^2 P^l'il Adhaesitque (/mima eju$ in ßinfty i- e. luiix ut 
scortum eam haDiut, p^stquam cQ^stuprasset, s^d pieviicyerayit «sam 
dcpcrire. tryPtfl ^^"^IJ "13111 J^/ fdquutua est ml cor pueflae^ 
Bolfitus .est eam, amoris^omnia ei praebuit iadicia, pi)Ujicit.\iBque 
est eam se vxQrem ductarum. D« phrasi ai cor ßficujpta lo^ui y^d- 
Je«. 40, 20, .. ; 

7 — Ou ni^^ dl'^ l^^l £/ >/a nojt fierideUhai^ t ^ f oiitrft 
I b<tffimii ja«' 9C moram edt, pUDUam, qüae inter mü g^eiunria 
aoeias «ulam se eradant, ita yiläari. -^ B. öDrna iu)fi3 nptin Bat 
ßxftsst aadmw ejus mfiUuve$trs^ i. e. yahementer amat üliariL 
tr««eraiiL pvn ßxit^ ^fisit, und« ad amoreiKL intefiMiisim«ia 
^anafertür^ 'ut ii. K ^ Dmtt. 7, 7; 21, 10. 1 Re^. i^ 19. FiHaik 
vestram dicit Chamor , fratres Dinae alloquendo. Videittir Dfi fiea^ 
SU latiore de puellq usui;patuin Luisse, ut QalU^ i^/(^* -^ 0. .i^pnnrit 
9pn^« Spdnsqiia noiiscwn facite y i. e. aflinitatem «pum npbis .coV;- 
trahlte. LX^. yoce Hellenist Ica usi , iiri^yct^ußoeuduaüß ^H^f* 

's*' 

l%f^ 1% naaii CJni) Aafo>c3«0i h^Uitte 9 in .imiia -populum 
nobiseuii vaabMcUe.*^ ^4*^9^ ^^P, yy^T^. ^ Unra €rit am$e 
•ert»a 9as<rop, tola fogjlo .-gohk .patet» mniio^ ^ctrcumü^ ea*. 



184 6«ne«. C^* 34, i.i^-*«*^ai« 

le» cum gregttuu Tcstrlf. m ^tmiit £f jMi«t«tt0fW.Mt etfMllM- 
tuite in ea; bino rrmK jp«««#ttto / qiuie Graeeis xovofijfr 'qaiA 
quae a aobis pouideatur ea in noitm tenemua potettate, thM ante 
L q. narix^. *-h. U. 0D*f3^9B fn**MS]DM IftoMnoM grolMm» m ocH» 
it« vcMtrü ; et ad 33, 15*. "^ 12. fni^^ "inb nto "«b» qsrm iM* 
tipHcate 9uper me admodum dotem €i munuM^ imponite miÜ jqmn» 
tamyii dotem et mnnera. Sponsi virginibua desponsatU dotem dfr- 
bant, rid.ad 29, 18. Cujus morit et U<MBierai memikiit, Odjia. 
6, 159. liiad. 16, 190. Idem de Germania refiert Tacituf de mar. 
Germ* c, 17« Patri yero dotem tradere, sicati apnd Heluraeos, 
jta eti^m apud Graecos erat moria; ut apparet Kf. OdjBt. 8, 31^ 
Sic specie» qu^^dam amptipnis ao renditionia in ni^tii« fuit 

13» 15. m^itia Cum doloy pro quo Onkelos iöiSlp^na prt^ 
denter posuit, quam tarnen i^?9^^^, ubique de dolo moäo dicatur« 
Sicbemui hie patri praeponitur^ quod illiusresr maxime agebatur^ 
Uti Laban Bethneli, 24, 50. (ubi vid. not.), ubi frater in causa 
aororis, tacente patre, loquitur. ^'^a^^l Et loquuti eunty ride^ 
licet quod proximus Vs. subjungit Pfiusquam rero yerba eorum 
adducuntur, causa firaudis, quam cogitarunt, praexnittitur. ^tt32t 
Sil propterea quod (pro 'TOK nnnw, ut 31, 49.) poUutiM tfi^ 
nan^j earorem ipsorum. Fro^ttJ^tTin Cod. Sam. est letZSD, con- 
se^tientibus LXX., qni I^Woi^ babent, patrem socinm facienteft 
friminis a fiiiis commissi, ut Vs. 31. Hujus responsi auctorea 
praecipuos fuisse Simeonem et I^cti, germanos Dinae fratres,' pa« 
tct ex Vs. 25. — 15. D5b n*i»D n«Ta"?f^ Tantum in hoe, bao 
lege, acquiescamuB voÖie, r)^6(3 simplicissime ad rad. n^M refer- 
fur, ut V^j. 22.^nfc«^, et Vs, 23. rrn'it^li ncc non 2Ileg. 12, 9» 
sini^^J consenserunt. ^ Vocis n'iW-bic est duplex apud LXX. trans-p 
latio, quarum altera ex glossemate orta videtur: cfiOKoQ'rffOiitd'a 
v/ALt, eiW'iUs fiemue yobis , Toluntate niniirum, ut in Unum popu- 
lum coeamus, altera, xai xarofxi](ro|U6v iv vuXv^ toc. r)*\U^ relato 
ad riM), i. q. rr^s, hahitare. Vulgatus divinando: vakbimusfoe^ 
^rari. Onkelos voc. n^lKJ retulit ad D'iN Signum , et rcddidit 
ra}) &StD3 fömuMmus s. conformahimue not vobi» , quomodo haeik 
interpretatio cum Alexandrinorum 6tiouod'i]a6fA€S'a if^Zv co'nTenit. 
Ac perinde ut ab ':\\H lumen , fit in Nipbal ^^Ma iUnndnabimur^ 
•ic ab niit, in eodem illo Futuro, n1^e^ formatum fiierit« Igitur 
bae ratione ti^h Difitj notabit ad rerbum: consignabimur voUs^ 
q. d. tanquain signo utrtsquo communiter ipiprosso simUei.efficio» 
uur Tobin, 

19 «-21. Sil £{!im Et ipee honoratue erat ex s, prae onuß 
domo patrie eui, quem pater oirinium liberorum maximi £scieba^ 
— 20. b'r^:^^ ny© --Äb^l Venit ergo, i. e. Tcnerunt, per (svffic^ 
Chamar et Sichern 9 ßiiue'ejue, ad por4am urbie euae, ubi, tan* 
qnaminforo, negotia pubUca traetdbantur ; c£ ad 10, 1« -*- 21. 
V^M^ *^t^'^^\t^ Haminee hi f^cßti sunt itaMtcvip, no» e^u^aa- 



re M» ^^tüttt olr Düam oorraptaan. I»>r«»b;-* YVi^ ^ iin^ 
tidß! cM amfim wumu utrmfwm^sarmm Uw^'mutiB anplVet apadoai 
«Bt tem nofttm «t 4itviiq[ve 8afl|mt. *n 'lia«d -nm Imiutj tum Uß- 
^mm^ BpaOum'mttmit «Anuitat« ka Pr. 104, 25. marB dkitar upaüo^ 
tMmvumikm. W\y^h Caramiin %c.^n»tt^ utTiL.lO« 

22 — 24. niT*-'^d ^3b i>^»na £o quod circumdaus ait no^ 
thy L 6. iBter ^soa^^mÄ «m« -VhSinB Jarehi ezponU ^i>33 ni^na, 
«tt enim Iiifinit; N^h; Teilii ^nn. ^ 2ä. DSl — Dnspö Pecora eth- 
r»», op«» «^ dttwa «onmi jutnatta n0nM voutru 'm$ntt arunt? 
Fient opes popüliet oppidi, qua« fitnuttae separatae erat. Iiiterr»»> 
gatto magiff aM0r«3rat. --- 24. ^'i'isf nviü ^^22/)*^ Omnei exeum- 
isgparta uröiB ^ut, i. e« omwi ciret^ «£ ad 23^ 10. Videatur, 
vt obsetvat Clericas , Bon magno. iuuiUBro> aut öpuleiUiMiDii fbitsoi» 
qai proptor uniut £uililiae pp«8 eo bddMcti fiierant, ut circnmcisio^ 
Bern Biisciperent. Sed si tun« tcanporis in usu erat is.ritus apud 
Aegjptios, ut Tidetur^ patttit magnae' g^ntij excmpium apud Sir 
chemitas alicttjus. ewe efiicaciae« .'.-.. 

25. ta'^astb — %^^^ Faatum esjt amtsm die ,tArtio^ quvm 
essent dolentßs,' ex circumcisione, et ideo inürmi. Ajtuit Uc&sa(t% 
eircumcisos die tertio graviasime ddlere, 'Qti omniira.iii oianibus 
morbis et valBeribaf dleia tertiiua grariorem esse eoastati C£ dL 
4L u. n.MargBnL P.L p. lüO. ^l>3-*^np.^2 ^^ ctp€rtmt dua fiUi 
JacoUy SitMom et Livi,f ratred DinoBy qmeque giadium emum, 
Hi dno namine iqipeUaptar^ ndn quasi siiiQ alle aiixtlio boc fiteiniUi 
exflcquuti fuetint, aed quia duces ftteniot kujiia «ioepti,; neo^alÜMi 
fratres , aed tantam aeiromiii humerum aacum Jiabueriuit. Slmeoii 
etLeyi aotem hie /ra/rea \fiaitatf .appeUantur, aut^ quod ii aoU 
atuprum Dinae sunt ulti, aut, quod utedsilDiaae &atxe3 Aterunti 
noa l^^rfb; qfiira^i -^^ newerunt adPertfueurbem^ iAvaaenmft 
eam, eon^lenter, audaoter, Tel, HDa ad arbem aeoure ageatem 
relato, at Onkeleri^ qnae eedeltat ^ ageliat: caußdenter^ nihil aibi 
aietuebat a foederatia« .Hpo Jacobi iiliorum factum maximiat»ere4o^ 
teatandumpater ipaegraviter et tunc (Vs. 30.) et moriena, 49, d»6«, 
reprehendit. 8ed vindictae cupiditas apud Orieatia -populoa malib 
Tehementior, quam apud alioa. Cfl et not ad 24, 50» et vid* A tf. 
«. II. Morgen!. P. I. p. 170» ; 

27. 30. apa>2 *)3£ JacohißUiy.Be* reliqni, pracdandi caliaaa 
adreneront, aadito feltci &«inom eventu. Voei ^23 in cod* Sam. 
praemiaaum eat ^; LXX. ol da vloi^ etaane styli* üebiaei ooo- 
aaetadini «aiiTenientiaa eat tsninfi^r nfit^D luidt Propterea quod 
(pr* TkO^e ^lUu^a utVa* 13.) violaieent^ eororem euam, Urbdn 
ttripoeitnit,' oajua oivea, qaia se non oppoanerunt Siehemo, viai 
erant illiaa&otäm f robare. — 30. "«n&l t}n^^:3t^ Turimeii» me^ du«- 
eta ab aquls Bfeetaphota, quum eaaem jam hac in regione tranquil- 
lua, meaa-manaätea atque animum tuTbaatis» LXX. fiMtpi69 /a« 
neno$i^nax8. y^^ii^n mü'^a n'iZp'^ienflb Foeiidum, i.e. deteatandum 
aM rpddendty itßtlar \nookmy i. a.' incolaa terraey inter Ca/Miumoe 



I . 



166 Gen04* Cap^Si^^ 9 ^^§, 

üt In IHM irnwre iw^sTOnt «4 fiMrisM viKdijonihwi. Hi JO ^^1 
*1&M £l«M aMaimi f a wili« « qnod attuMir, «ir» «tnfifrfty Clü 
fMcinimi comus; uam qui panci aunt fiM»fo nHMnwtW) eft va» 
ciMun. Vid.adJea.10, 19. 

««• po|Mili, deoB alkiioB* iu' vix dubium Teraphim ft alia üWIa 
Intettigi, qoae Rofaela «t larvi Jacobi ex MeBopetunia fecam difr 
x«rant, et qaae abjeota imm, nwiqaam in laperiorilitta legitac 
4*ni?G)n Mundamumif L e. abloile Toa aqval Uac oorparia lotione 
iudl^B dd^uaruat «cor at aend Jaoobi, aa et idolorum Inrnuaditie 
«DQlaaiiaatoa aaae, at hoc ritu ab ea parificaii. NonimUi faune ri-> 
tum slgaiim tianaxtiia ad Taram raligiiMMiii« adeoqua geaiw qaodr 
dam baptismi fuisae putant. ibzdVt^Ta^D ^tt'^nn Et V0mU$ 90r 
Mtrua vnUaU* Vestca anim quaqiaa idoloriBsi-'callu contaninatae 
^«tabantor. .' ■ 

lA. 1dm »« ^3<^^1 Bederumt Jmeaio lommeu DeoM ^e$i09. 
Plttras fiiiaaeVoe. i^ lodiaaDa yidatar» ^njiM nvte ia^'ttnn^xilll 
\Et itumre» gaoa erönt i^ anribuB. eoi.-uwu Sermo Jkon eat de laaur 
Tibaa, ^piae oraai^DiaBti aaaaa a audiaribu^ gaataliaatojr; aed de aUp 
{aaarkini gaaiave, qaad aacvaaa habebatnr, et apialcti iastar, ad 
«lalum qu^piafli araannaandaia , atiam a Tim aoldbat geri, F<Hr* 
aaasa Tali$munorum rat« sab carao sidaie figuria qatbuadaja arafit 
aoalptae, quibua eam riia iaesaa idololatlrae exiatimabaat« Eaai 
attparat&tiancia Auguatii^ adhue aeisa i^ter Christiaaos quosdaai 
Afooa 3iri|^i|»e, patet «e lüias £piat. d4S« Siiailas aamiioa geaaaaap 
vidatiur iaoobi ftmüia, qaaa hie anvovcri, ut atienia Diia canaa- 
oratoa, r^oluit. Uinc at Jiidaei talia aeriwre jUieituia patant, mt 
-doeet ^aixoraaca ^ euitu persgrino^ Cap. 7. {• 14). Si itn>^ 
nitmtur, att^ vasa ünagin$ »oUij htna^^ vd Bmconis ßignatm^ 
autitwm^tß €ini in fibufis uui ammUSf prokiUia sunt» lbü>2 
laV £t abdidU Jac^htg haeo omnia Bub Urebintk^ ilhf tpime e9t 
propter Sichern, rr^ij est i. q. ^itijt tev^biutlma^ vid. \% #. 
Aitiereaa iJlam notam'tmn fiivise et ina^eu, ostendit praemissum 
n deiaoastEatiTam.. LXX. addunt: Kai aastakiae» aita &ag sT^g 
ai\fiLBQoviiui^q^ id quod Aaqaa in JudaLoia nequa ia Samarltiiois 
aadd. iegitur. Nounidii eandem lacum, qni hie nmaHtatur., etiaai 
ioa. 24, 26« «igaari Toluat, nee caite ab eo rentatiia «ase- p^tai^ 
•qaum ad aaadtem autteaa faavit. Caterva Mianiaara JUa daoraaa 
«l^ue anaaios iitibaa magicia .aanaeeratoa, kaad dahia Clialdaai 
a^nri, qaoa Jacobua aeeoai kd^bat, et qai adhac >aaparatitiaae 
geatia aaae iafeati erant , in ililua fiimsliam aatnlanint. 

6. %* Tiiaeadum erat Jaaoba , ae Caaanaai 'S|cheaiaQaik«ia vi- 
cini 4»b;&ciaua a £lix8 paaratuia illi iaaadtaa Jtnwnaat ; qaad Iwnan 



G§rMt^ ' Cbp. 55; 6.^At; töl 



•i*,. N#u i|«aii Mla» ^«oiiM OwMlimiMrm^^ 

7.8. i«r^^? i? ts^ip^^ «n|?^1 Vcftaifii hcnm Oei^ Btih^Uti^ 
L 6. Deo Rlth^Ite, «. qui ttt Betitele apparttit, «acnim, cf. 39)120. 
latn^lin -— *>& Quattiim iM^me ei appttrtnMs^i D$u9. lungiM» 
llomilt^Ö*|f16^( (qnod'Maiötfftlme id Idinrgiiiem kic iMtimt «Mtt 
97V7p sanoiumf i. e. Deum^ indicaTi^ iioa asgielos) rerbf plo- 
rali V:^:!^, ntiSO, 13.'. iü>i cf. not. Praetere« hoc looo D^TTTK 
J}eum indicare, osteodit ipsa loci «ppeUatio, i^^^n'^a ^^ Hino 
in Cod. Sam. yerbum «hugularay Ti^Xi^ ponitur, et LXX. reddjlde- 
mut: Ixei yäg insqMPti 4tvw 6 &s4^. • — 8. HM'l — ^^^52 J^or^ 
tua autem e$t Debora^ fiutria, H^ieeca^ tudesajU^ni, 4ubl«, quii^ 
24, $9., oausao lamen ejm nm^Me^, est mcmor^ta. nnp^ ^^tIi^^Z 
^/"n^db Et sepulia fui 9uUer Beikel^ «fui lo€U$ in moute aut 
coile Tidetur sUus.ffiUtCy^ uad^ ef^ Vi|. i'. Jacobus jubetur ßitcender^ 
ad Bethel HieroBjmus: ad^ rifflioeu BetheL JiV^77 xnnn Sui 
terebintho iUa^ sc nota aut celebii, quod praepoiiiiun ^7 demon^ 
•trat, iodicat, uti Vs. 4. nbt*?. Onkelos: in decUmtatibuMplanu- 
Hei. i!^¥L^S^ fhMifiti\\^ I^,0. 13, 18., 

iA& «f.^ot. Sed ilrb«rrl8 iramen eäse, patet ex £z. STy^ LXXj. 
Ide ßiXa^oVf gUntdiik. pro. iirbonB poüuiftTtiBt, ^nde Hier^ymna 
$m^t€r qwu'^ntm v^Mt' pi^rarae wcM ' ütilla alia de eaasa TideMT 
iMBaonüri,^aam quitt <yi4giiiem liVnninis querceti,' quod scriptolris 
«era perdundittt, indieitre oVitcr roiüit^ id quod et alias Jacere 
«ölet, nt in noimae Tsoban« , i0, 2^., -Bethelts, £8, %* et alils 
in lociB. 'ia7 *lt**^{^ ' V'wmvitqut ftümtn ej«$ tenebinikutn fletm^ 
fPi^Aief liMtan, qäo'ftfiM Del^orae cd<4»Tai^imt. Gbserranduin^tft, 
«uitricia in Yeteve Tita *«t educandis pueris praedpnara operam , ita 
«Mgnam foiase Tev^rentiani , nt parentaii pietate coleretüv. Rea in^ 
prinia In Oraaeonm Tr^cts obria. €f. et Virg* Aen. ti. 7. iott'; 
«t rid. A «. u. 91. Morgeni P. I. )». 413. ' 

14. ßs$u apgitret Jao^o^ «t^iM. npmm JiriMt fvmU, Cß^* 9^^^^^\ 

Or^^ll. Apfurmi 4aitem Bsub Jii&t^6o dtenum, ^um) raoMv 
teretur e Mesopotamia. Primnm «iappftPHerat, com Bathele M^ 
lopotamiam proficiscebatur , 28, 16. sqq. — 10. 'Tnm — Hb Nun 
rocrfiiiii' ^iQmt» ^Mim mÜraJaMdms * wd fwra»! erÜ nomet^Muuw$, 
Vid. 32, 28. sqq. ' Cüriftnaektm hicqttod supra dictum fuerat, nt 
mmgiM «M^idiiue, inaigni^at «ngnffico n^ndAe JtruBHr. cordobore» 
fcoobi-aninti^ M '«a.» qnae ipsi vestaaeiit pevferonda. Qniun 
n«n adkimMiNies patMnm ^cimoeps^ sad aLü qnAfiie. V. T. 
-flcriptor« naaiijM} iAlo paiovi ett» appcdient; «ensua itn eafiiea^Nwi 
«est: Jioji «olo laeobf , remmet wuAto pnastanüDre Itrueik nomine 
•apptUnndMn tUnm ^aac. ^«^ )1. De nom. ^|p «£«d 17, l. ,Vai «^i 



188 GcA^A Cbp. ^5t i3«^i6. 

Qmä ei comgregmUe gmiitm erit^ naiMtnr mx te, ••! rigms 
btmdiM tmk prodiimU. Propligatio e patribwi undeolm trfbuHnr 
JKA natig et Be^junine moz naacitvro indicatifv. ö^^Ji http Onk»« 



loft beae reddidh congrsgattQnem tritutm. ,)Noa mnio totiu I»^ 
rael , sed quoque nnaquaeqae tribui gern haberi potuit. Obstr« 
vaii^im, 6o teuLpon D^^ getUes non foine nomc g o w , vt.postea 
fnerunt SingoUe fiimiliae initlo ia colonias spanae g0nte$ ean^* 
ficiebant, et quam ex Jacobo oriturae easant daodecim familia«^ 
m»iion&$ eae, pro more ^U9 aevi, roeari potuernnt^^ Cleric« 

12. 13. pnir^Ij^ — HN^ Et terrdm quam/dedi Abrahamö et 
Isaaco , i. e. quam promisi eorum posterii me daturum* PoUicc- 
tur ergo Deas Jacobo etim ha«redem fiiturum promissionum, quaa 
patribus cssent datac. — 13. G*^n>Ä V\yq 5)?^2 Et aicendii 
t)eu» ab eo, L e. Signum s. f jmbolum praesentiae ^ivinae ascen- 
dit. Onkclos : et ascendit ab ea gloria Domini, S^n d"ip733 In 
eo ijtnoiocoj quo loquutui cum eofuerat. Qnod bis adhuc ^s. 14; 
15. repetit, ut loci iliins celebritatem indicct, qtiod eodem illo 
loco^ ubi jam bis Jacobo Dens apparuerat: et com ipso loquutaa 
fuerat, baec omnia, quae hio dielt,' acta sint, iit noQ immerito 
locom hanc tahtopere honorarit 

14. 16. t^^^tl^>p^ :^iill Erejeitqne JaoobH$0tatui^ 
jBoriae causa et tesUndae plae gratitadinis etiam alüs de täte ith' 
fligni yislone et promissione. ^:j3 TT'):)^ ^d.^2 Et/udit $up0r e0m 
atatuam Ubamen; non e tIoo, iit prfMsoeptum Num. lo, 5«, aed 
•jö'ü n'^lr.^'päfc'^i fuditque mpsr eam, ohum. Sunt, qiii hie p»* 
teot tantum repeti, quae 28, 18. narrantur, ut omniuo'per Plna.. 
quampert rertendnm sit: ubi hquutus fuerßt ^ Uatuam erexerai^ 
^U^amen Ubarat^ iUamqut oko adspergei'at y M «um; Ißcum B^fhei 
vocarat* Nibil tarnen impedtt, quo minus statuamus Jacobum 
idem bis hoc loco fecisse. Nam statua, quam ante Tiginti annoa 
erexerat, nuao potuit aut injuria temporuo», aut etiam inoolarttm, 
magna ex parte, aut tota dissecta esse, ut renoTaada fuerit — «> 
15. Jacobus Totum illud, 28,^ 20 — 22«, persdylt^ et id hujut 
loci nomen confirmat, quod tunc (28, 19.) indiderat. Itaque ter 
jam eundem locuin appellat Betbel; primum in diseessu e terra €W- 
naaa (28, 19.), deinde in reditu, proprio altare ipsum^ supra 
Vs« 7., et nunc tertio totum locum. 

15; Baehdm$ Benjatninem etUra, ntorUwr^^ MMmtU ßmgtUäm, 

Cap, 25, 10 — 22. diaiid. 

16. r^ti^&fi^ *— "»tPl Et factum mt eumaliquod terrae tpa^ 
iium supereiitty ut Efhratam perpemrent. y^Kn^'n'^ns esw 
Viae measuram, res ipsa flagitat, etsi quanta mansura äiteiÜgeMda 
alt, rix definiri qneat. LXX. h. 1. et 48, 7. bebr. nomen retinoe- 
runt, sed cum Syriaoa terminatione Kn. Et boc quidem loeo ver- 
tarunt: i^y^iasv %oßqad'(k tlg f^, posteriore looo c«m iaterpr^ 



\ 



Oen^9* Cap^rdSf ij*^a9. 189 

tüiloiM a^ecte: mark tip hnMpoßtm ftißfm&i r^ fljg. Eqmi 
wo euTBUB (qwatani «quw qnotidie CDn«re debet, m atuido mv^ 
vuspatur, pcdwnque agUteten aautti*) , menmn Tiae AnbtlNit 
«sitata^ proxbn« «eoedit ad Par^tumgmm Aisbict^, qvae 6n e«t 
■odUiare Galficmn commune, qvoriim-25 in uno gr«dii. Paroian^ 
gm Tertit et PerM. Arnika «terqiie: mUHrnre. Uaee sane Temimü* 
lim« videtur loquvtionis yijMr*n*^^ i nic r y i eUli o. Aliomm d« 
h. L opiniones rMenaitM tuit'in opm noitro mi^^rL GL tt üb 
ML JUerihMm$k T. L P. L p. 169. sq. «*mnVfi V7jpn} Indurth^ 
nitque in pmrienio %p$iu9^ L e. lakorarit, dÄoai^fttaiii'In parien* 
do pasia est. 

17. 18. \^^ *^n*^4 ^^ iimeoB, guia Btiam hie tiMfitim$ 
erit. Solatnr eam, quod altemm filium ultra prioreni) Josephimiy 
Bit habitnra. «»18. ^3te*|s FiUu$ dohrig meL pJt paisim lu- 
eiuMy dolorem denotat*, ut lloi. 9, 4. Hab. 3^ 7. jfacobus Tcro, 
ne sibi perpetao reh'icetur dolor de carisaima uxore amiisa, nomen 
commutaTit in f^^D^as, i. e. filium dextrae^ L e. roboria, quod in 
dextra aitum est, quaai ominaretnr robastnm enm et potentem inter 
fratres fatumm. Aliis f*^»^ est Plnr. Cbaldaicus pro Hebr. Ü'^Ti^ 
dieSy vt d'^%3'^'"]a esset y?/ttfs dierum^ i.e. senectutis, trjXvyivijgy 
a. Tfjjkvyerogy colL 44, 20. Ita et textus Sam. et rersio Sam. ka- 
bent. Pro rero tarnen hoe interpretamentnm non baberi posse ob- 
aenrat Gesenius de Pentat Samar. p. 32., qaodferme ilagiteft 
contextiis, nt f^Js^ opponatnr rqr i^i/i^t, et sensus hie sit: fiUu»f&^ 
iidtatiuj i. e. parentibua acoeptissüntis. 

20. 21. «^^"P *- ^^^[•t Erexitque Jacoiue cohmnom inper 
^UM wpulchrum. Östendunt etiamnono Arabea Racbelae aepul- 
diriim Hierosoljmam inter et Betbelem, teste Poeockio T. IL p. 57. 
Ten. gerau Cf. bibL Alterthumsk. Vol. U. P. IL p. 286. — 21. ' 
^:il D^ Poeuit ientoria $ua ad turrim Edery i. e. gregis, quin 
inde gregea obseryari tutique a.perieulis (latronibus et bestüs in 
primis) praestari poterant. Fiiit ant Hierosoljniia ant non proeol 
ab ea urbe turris ejus nominis, ut patet ex Mich. 4, 8. Hieron j* 
mas^ ex incolanun ant aevi traditione, non prociii BetUehemo 
hane tuitim eollocat. Plura de turribus ad gregea tuendoa exatm* 
ctia habet 1. E. Faber ArchaeoL Hebr. p. 185. 

22. Post ^^nt^^ ^>3^!1 oftdivii JacobuB sc. hoc, SlaBoro- 
thae in margine notant p*iDD*2^^73etn »püt , lacuna in medio Ver* 
BUy aeu: deesse aliquid h. L LXX. addunt: ttui novriQov iq>Ani 
huTviov oaitovf quasi legissent: Vy^9:a 2n^9, cf 21, 11. Inood. 
Samar. nil amplius legimus, quam^in'nostris. J. D. BflCHAELM 
(OrientaL BibL P. IX. p. 200.) conjicit, deesse aliquid de partn 
a Bilha edito ejusque nomine et fatis. Sed Hebraei rolunt, lüo in 
media Ta. distinetionem efBe, nt partim ait finitus VeraieoluB, par- 
tim eontinnetur cum aequenti eatalogo filiomm Jaeobi, ne quia 
potet, esse Rubenem ob flagitinm a se eommisfum % aumera pa* 



Irittdiarwi ^liuitei* Putran teMod IDm« Im» wumlth priwtwi» 
Jm p»imog«Biti &if ne loacpho iribiüMe^ to tniawi ^ ut inteMii 
iHünftloftiniil ff iV" ut primogettüus rcoemenln« eiflet, «ti dinlar 
iPanl. fif l* Chravit^ natrat Ralettem »b deMtandmn, ^fäui 
hom mmoratür, facinus pater in ultinut rotia 49, 3L 4. H. L Var» 
4icilHr tanhui) intellexiase Jacobnm tarpitudLnem filii, nea reK% 
Mioai^o 4£fec<«a faent^ 8idi|}«iigitQr. Qttod aieatimaiidMft qmit 
taliiiquat scriptor, rem magia exA^fcrare videtar. 

moriiur, V$, 22. dimid. ungut ad eap, fin, > 

23. <flmi^. Quiun c. 29. et 30. Jacob! lilii singuli Bparsün, 
nföütt nat'i esseüt, commemoratl foerint, naae ex matrum ordine 
receiusentar^ %it uno in loco duodecim omniuikL nomina consfici 

26, 27. ^'^)C ^'^ Quod^ qaicquid, naium e$t ei, li- 
b^rorum. Sic 1^^ de' multia dieitur 10, 21. (ubi cf. not) et 46, 
g2i Cod. Sam* habet Tth^ ex «mendatione. Dicuntur bic duode» 
fa'm ilii filii nati tu MeMpotamia, quum tamen BenjaB^in in tem 
(^Miaan sit natua; rid. Vs. 17. 18. Quod per ajrnecdochen dictuiu 
oit Ubi enim pars major eat aut potior « solet ejus nomine etiaopi 

' iU«'d oomprehendi, quod ad ipsum nomen non pertinet. Sicut ad 
j^^ostolos jam non pertinebat Judaa , et tarnen duodenarii numeri 
nomen retinetnr, e. c. 1 Cor« 15, 5, — 27. De H'i%}iD et Xi^lJ^ 
ys*^itn Tid. 13, 18* 23, 2. Ceterum nomini ^fi^^ hio 'aLtm^aÜMg 
f^'a^cnli praeponf observat Jarchi, ^^od non aolet'nominibiia pro- 
prtlB pr^emitti, qnale est y^ti^y vi^ los. 14, 15. Putat deboiss^ 
Axtl ^^^'n)^*!]?^) Qt n priori praeponeretnr , sed de more linguaa 
Reri,'iit ubi Women aHquod proprium duabus voeibusefferCnr, et 
«1 debaertt n praeponi, posteriori rod praeponatur, ut ^%3HbfT"n^a 
JStethkhBmitdy ISam. 16, I., et *^i>^n n'^a BethehiaitY l^tg. 

' 16^34. C£ OeS£NIi Lehrgeh. p. öfsV 

S9. Vfi^-^ >)Q^!ll £^ toikciue «a# udpapuloe swem, L o. 
«d malorum aepuMura ^^aggregatns ; eonf. ad 15^ 15. ^L 25, 8. 
Quod ad bistoriae ordinemf .uotat Jardii^ esse {mv8(if0¥ atfosegov, 
quod. baaci mors commemoretur antQ yenditionem Joaephi , quaa 
Isaacl obitum annis duodecim praecesserit. Sunt tamen in anno- 
Xjoeax ) qua id ostendere satagit , supputatione nonnulla sine idoneo 
l^gumento posita ut cum ex mera traditione sumit , Jaeobum, post- 
quam patris benedictionem aceepisset , latuisse quatuordecim annia 
m domo Semi aut Heberis ; aut Josepbum , cum est Tcnditiia et in 
^egtptum dtictus^ fuiisse septeudecim amios natunu 



«» i 



Üra«* O^ ^6| it Uk 191 

vni 

«f 7 «# de regiöm Edomiimtmi, Cap. 36. 



CUp. 36, L De nonu t}Sib\t^ <£ftda^4.tt.d. H.L tteett 
prsyiiaa t9lmki4 gweahgicae iignlficatioucBiMnrat; pänca enim 
kistoma inspcna rant; Ponitar hoc c^ •tbai g«mkf;ia 8«irifl| 
Ch«rBei, cvjin itmun, mmo inde ejccto^ ooevparit Emths, uti 
dicitar Deitt. 2, 12. 

% 7?3^-*i^a; £i«nit e^rüi «jrorft mm • fiKoHs Cm 
mmmn^ L e.Vu3ai Vel ^:2V-(, vtWt rel iniHifi« Cantumj dnas tido* 
iioet, jtf(2a», jtäam £[o;tii, ChittMi^ %t OhoUbammm^ fiUam Zi^ 
^oarts, Chevau Hm allii ttominibiui simt 26, 34. (nbi c£ not.) 
wffeüaULe^ qmA «t eamrn parentei« rm Tix dubium est esse eaiw 
dem, qume 26, 34« A^lDa appdlatttr^ nomine ab ßromati6u$^ 
tonatos daeto, qutiiii ideni^patcr utrobiqne ponatur, Elon Chit* 
dutciis; opotteCqtie eam binominem, instar naiiti, fuisse. Altera 
Eaari nxor nSD^bnM Untorium exeeUi^ 26^ 34. n^nrn imudtM* 
Um aj^eOatnr/ ^EmT larohi mit ita iaiti* Toeatau 'ab ksare, nt 
patTcm fidlent, qmuä idolis abnegatis Termn Daum coleret. Alii 
putant, has alias esie a snperioribvs, quasi Ulis mortttis Esami 
aUai dnas saperduerit , nnam, sororetn Basemathae) filiae Bii>* 
Bis, et aitevan Oholibamain, filiam Aaae, nt in uBtTersnm quin» 
que uores kabuerit. Vemntttnen «ti c 26, 34« et 28, ft. , ita et 
Ide, tres tantinu^ Esari uxeres eommemerantiir, et atrobiqae daaa 
Caoanaeae et una Ismaeiia filia. Sed alia hie est difimütas , quod 
OliolibttMl^ia Anae, fW^ eademqve iilia Zibeonia, l'iMSfc) Ckit* 
Aaei^ diottttT) atque sie^änobus patribus assignätar. Saut, qai 
n:f Boiaen BMiliebre eodstiment, et Aiiam uxMeai Beeri Chilthael 
(iiSf 84.), qai kie Zibeon dieatur^ at bio et soerus qaoque Esavi 
eonuaemoretar) ilMo soeer tantimk Nee obstat quod Vs. 24« Ana^ 
filina Zibeottifl) laemoratur, et Vs. 29. pbylarehns Cboraeomm 
ijosdem nominis. Potait enim Ana et muliebre et ririle nomen 
esse, qnale HS^ 22, 24., et hoe ipso Cap. OkoUiamm Vs. 41» est 
nom. virile; itein Thimna Vs. 12. 22. est nem. femia.^ lnaae«L 
ttT9 Vs. 4#. C. B. Micbaelii eenjeeit, pro l'iMX na kgendum 
esse )^:^3aE*^]8, tarn Vs. 20. et 24., nbi diserte dicitar, Anan 
filiam fbisse ^ibeonis, non filiam; quam textas Samar. et Varsa. 
antiquae, LXX. sc. et Sjrus, snadere possint. Hanc legendi r»» 
tionem seqnati sunt J. D. Miehaelis in tersione vemaeula et in JB»* 
düoth. (Ment. P. tX. p. 202. nee non in Cemmentat. d» Xlrogla* 
dy/t> SetriÜ» 0i Tkemiid. in Synfagm. Commmtatt. P. L p» i04« 
|. 2. etbathivs in versione et in neta ad k 1. Mutavit tamenJfi» 
eba^a senfentia» Ül SuppUmm, p. 191. et Jadicatit, reeej^tum 
f \>^^At eSM gennSnum^ Primmn enim non magna« saut auetof K 
tafes l StönarHanus «t LXX. aofrig^te «4»liti , si qua« displieabant, 



1 



I 

' et B jruB octaro seculo ex LXX. correetof • Deinda In eoden hoe 
cap. Vs. 14. eadem, quae hie rerba iegantur^ et Vb* 39. eodem 
^uo hie modo i^nr "«^Q na 'rt!^^'*^? ^^^Q"**!^ legitur, et ibi qui« 
dem non in /Hcbraeis suium,' sed et in Saniar. codd., licet et hio 
LXX. et Byrus in )^ correxerint. Accedit magna in his tribua 
Verabus eodieuni' Jndaicorum conttantia. £r quibus omnibus Mi^ 
ebaelis coiligit, tria in uno Capite exempla rix pogse errore libra« 
rlomm conatittsse, sed na secundo loco positam, ante ^3^) neptem 
aignificare, et quiim liip g^nealogia Edomitica i&texta*sit, cujus 
maxiina pars haud dubio ex monumentis Idumaeorum desumta sit^ 
baue septes quoque reeensendi morem, Hebraeis insolentem, Idu- 
OL&eis fortasse usitatum fuisse. In eandem cogitatiönem incidit ei 
Aben^Esra, cui tarnen opposuitR^-Levi, tuno simpliciter positum 
esse '}^:'^1S'"]3. Sed hoc ipsum, quod na» non ^a, ponitur, pro« 
prium esse potuit Idumaeis genealogiis. Praeterea quod Oholiba» 
mae pater aut avus hio *^^n^, Chivaeus^ Tocatur, contrarium vi- 
detur Uli quod 26, 34. dicitur, utrasque Cananaeas uxores Esari 
gente Chitihaea$ fuisse. Si igitur utrarumque patres Cfaittaei fue* 
runt, nnus cor um non C.hiraeus fuisse potest. Quem nodum J. D* 
Michaelis in Commentat. de Trogkdytia §. 3., in BihL Or^ P.. 
E£. p. 202, et in notis ad yersionem germanicam ita soiri putat^ 
at pro *«^n legendum sit ^Sn iroglodyta%(e{. ad 14, 6.), quum duo 
ha^e nomina uno tantum litterae apice distent, ideoque fiicUe com^ 
Bkutari possint. Zibeon rero Chorita fuit, ut ex Vs. 20 — 24. pa» 
tat , ut rix sit dubitandum , et h. 1. Mosen cum Choritam vocare. 
Qua conjectura admissa hie locus superiori 26, 34. non eontradicit. 
Quum enim Phoenices, in quibus et Chivaei.et Chitthaei sunt, a 
mari robro yenerint, sedesque antiquissimas ad intimos ejus sinus 
In Arabia habuerint; non contrarius est, troglodjtam in Seiriti- 
de esse , et tarnen siye Chiraeum sire Chitthaeum« , C. B. Hichae* 
US in Diss. de nominibus muliehribus in virilia versie §. 21. (p* 
123. Si^lL Commentat t. a D. S.Pott edit. P. Vll.) monet, genta 
diversum esse nostrum Zibeonem , arum uxoris Esavia , a Zibeone 
Troglodjta (inf. Vs. 24.), quamvis uterque Anam geuuerit, filiam 
noster, alter filium; illum enim Zibeonem Troglodjtam s. Cho* 
raeum fiiisse , nostrum hie Chivaeum dicL 

3. 5. Tertia Esavi uxor n73Ü7a aromatica, 28, 9. n^n^ 
aegra et valetudinaria appellatur. iSunt qui putent, Esavum no- 
men uxoris male sonantem in melius mptasse. — 5. Tertio filio— 
rum OhoUbamae, Coracho (n*njp), cognominis memoratur Vs. 16. 
toter duces ex Eliphaso Adae lÜio , descendentes , quem non du- 
bium est ab eo, qui hie memoratur, diversum fuisse. fifys -^ ^yotf 
Qui nati ei sunt in terra Canaan , antequam se conferret in mon- 
tana Seir, de quo mox Vs. 6. Innuitur ab auctore, Idumaicae 
guidem gentis incunabnla in Cananaea quaerenda esse, maximc 
autem illam in Seiritide esse amplificatam. C£ C. B. Michaelis 
ia Dias« qua c, 36. Genei. Moe, de antiqiiigsima Idutmaeor. hieiO'^ 



O'ene*. Ctp» 36, 6—8. 



193 



ria fite. , auctori 9uo non minus, .fmam gemmkm et kiBiarioQ $em^ 
9ui reeiituiiur §. 6. in SffUoge. P. VI. p. 21 1. 

6. y*Jfij"^ij{ Tj^l'J ^^ ^^*' ^^ terram 8. regionem, «ciL 
^^^nit aham , a Cananaea dirersam. Jlanc esse montanam Seiri*^ 
tidem, a Seiro Clioraeo ejusque filtiS) ceu priscis ineolis sie appel- 
latam , quae postea et Idumaeae nomen ^^ ab Idumaeis , Esari po- 
Bteris, indepta est, id darum fit coli. Vss. 8. 9. 20. 31. Unde et 
Sjrus pro terra defiaite posuit terram Stir. In cod. Samar. pro 

EJiJ-^iJ ex emendatione legitnr ^^'SD 1^J|53; LXX: quoque: xcij 
oifevdfi 'Haav ix xr^Q Ytjg Xavadv. Additur rero j Esarom ijio 
migrasse VnM ^{P?2 ^l^^ ^ compectu Jacoöiy fratris aui^ •• 
propter fratrem suum , iit ei cederet, ut Vs. 7. dicitur. Ceterum 
Esavurn Canaane migrasse prius quam frater e Mesopotamia in Pa- 
laestlnam revertisset, ac adeo dudunf ante mortem Isaaci patris, 
inde coliigitur, quod Jacobus 32^ 4. e Mahanaimis , ultra ^ordanem 
in Peraea siti«, ad firatrem nuncios praemisisse dicitur, et 33, 14. 
Jacobus promittit fratri, se ad eum Seiritidem renturum esse, at- 
que 4bid. Vs. 16. Esavus eadem ria, qua fratri obyiam irerat, 
narratur in Seiritidem reveraue eeee, 

7. .1A1 nibd*^ ^bl Nee poterat terra peregrinationum eorum^^ 
regpLo , in qua peregf inabantur , eoe ferre , capere , propter eo- 
runt pecora , sc. jnuita. Idem igitur bis fratribus evcnit , quod 
olim Abrahamo et Loto, 13, 5,-12. Voc y^2f bic non est terra ^ 
sensu latiori, L e. Paiaestina ; hane enim Patriarcbae nondum pro- 
prietario tenebant jure, sed nonnlsi hospites et adrenae in ea eraut. 
Qaare cum empkasi dici videtur : C2i7,^'nq:i73 Ylfi ^erra, i. o. regio, 
Sil qua peregrinadantur. Scrupuius autem obor^tur, quomodo 
dici potuerit Esayus Cananaea cessisse propter fratrem euum, qui 
tarnen eo tempore in Mesopotamiis egit, et capitale odium Esavi 
incurrerat, coli, 27, 41. sqq. Uaud improbabüiter R. Mose Ben 
Nachman nodiim illum dolvi putat, si sumamus , esse ante Jacobi 
reditum Esayum in terram Seir profectum explorandae illius causa, 
dum eam iidbuc tenerent duces Cboraei , relictis interim rebus ma- 
gna ex parte suis in Cananaea, donec<certas alicubi sedes delegis- 
set, et tunc^ cum nonduni se parem iÜis esse Tideret, iu campe^ 
stribns Seiritidis, non in montanis, egisse, qnae mnnitiora essent, 
quam ut tunc eo posset accedere ; ideo 32, 4. OiiM trvü ^"«^ ysv^ 
terram Seir^ campum Edom^ et 33, 14. 16. "l**!^ simpliciter dici, 
hoc yero Cap* Vs. 8. 9. tl'^Jftp ^ti montem Seir. Postea, cum Ja- 
cobus ad patrem redüsstt, rediisse et ipsum, et tunc sane, cum 
terr« amborum gregibus snfficere non posset, sponte sna cessisse 
fratri, eui'a patre assignata fuisset Ca^ianaea, et in Seiritidem re- 
diisse, nbi pugna cum Choraeis commissa," et ejus regioni« mon«' 
tana occnpaverit, expulsis Chotaels cf. Deut. 2, 12» 

8. 9. ^^Jfto Tsfva 11d; ^M Cimeeditqu^y liabilaTit Eaavue 
t« ikont€ JSeir ," dheia a^ire"", de quo V«. 2Q., ant, ut äiii eeo- 

I N 



194 • Genes. Cap. 36 , 9i<*-^i4. 

MUtf tb vfso EtaTo^ qui er^t ^"^v i* e* viäoäm^. C£ ad 14, 6. 
In versipne Samar. atque in parapbrasi Chal^aka Jouathani» et 
Hiero8o(jmitana pro l'^^jo ponUiir ribin^, i. e. moi^iosa regio, 
ande GraeciB jnsßuXijvri , de qua vid. Relamdi Palaeit. p. 82. »q^ 
— 9. tiae autem sunt generationes Esavi palria fniomiy L e. 
Idiimaeorum. Similis inscriptio supra V^s. 1. habetur; sed illa spe* 
ciatim ad Egari.liiios, haec vero ad nepotes referenda e!|t, qui 
protinus recensentur usque ad Vs. 14. 

10. 11. •jiD:^-"*:» n^iö^ ti^m Haee sunt nominafiU&rum 
E»avi. Sin^ulofl lilios Esavi repetit, ut singüUs suos Uberos, Esavi 
mepotes, subjungat. EUpkas fuit Esavi priinogenitudi ; quem se* 
quitur Reguel^ alter Esari filius. Singulis iiliis matres iterna 
^addere yoluit, commodioris distinctionis gratia. — 11. ^23^n re- 
l^ieni nomen dedit, cujus mentiofit Jei^. 40, 17. 20. Obad.^9. E& 
25, 13. Pro IIDX tertii fitii nomine, 1 Chron. 1, 36. legitur '^t:^^ 
quemadmodum qui infra Vs. 23. ^&v| idcm 1 Chron. 1, 40. ^^x5 ap« 
|»ellataT. Similiter urbis nomen iufira V. 39. :|^s , 1 Chron. l', 50. 
«^B scribitur. 

12. Thimnae^ ^i^^9 coneubinae Esavi, matris Amaleki, 
jnentto ideo fieii yidetur,' tit origo Amalekitarum ostendatur, qui- 
^tii^cuift Israeli tis perpctuae crant inimicit;ae. .Itaque h. 1. demon* 
atrat, eos non e legitima Esavi uxore, sed anciiia, Sjeu concubina 
•riundos esse. De concubinis cf. ad 22, 24. lu hujus g^ealogiae 
eompendio, quod 1 Chron. 1. exhibetur, 3^323 n inter EtipbasiiUios 
Bomeratur. C. B. Michaems in Disa. de noininibus proprr, sexui^ 
Muo reatitutis, §. 10. in Syü. Content t. P. VlI^ p. 113. existimat 
ih loco IChr. 1, 36. eom Eliphasi j^/ti^an notart, qui hoc Genea. 
Cap, Vs. 40. et iliic Vs. 51. in phylarchis Iduinaeorum connumera»* 
tur. Pellioem autem Eliphasi ^3^n eam demiim esse, qüae 1 Chr^ 
1, 39. memoratur. Aüis tarnen et IChr. 1, 30. pyj^n est ooncu-» 
Mnae Esavi nomen , quod iilio ex ea suscepto , Amaieko , praepo- 
natur, ut iudicetur, priores filios e domina et libera, vel, si plu* 
res foerint, ex liberis ttxoribus, susceptos (nam inoertum est, ex. 
iinane, an ex pliiribus quinque Eiiphafii fUii Vs. II. commemorati 
aint editi), Amalekum aatem e toncubina, ut igitmr matris nomei» 
distinctionis causa ülio praq)onatur. Arabes Amalekum ttaduak 
filium Laudsi, filii SeAii fuiüse. Cf. ad 14, 7. Additur tanquam 
epilogus : hi sunt fitii Adae , uxoris Esavi , primae videlicet. Fi^ , 
liis intelliguu^ar hie nepotes et liberi ex ea descendentes per Eli-* 
pfaasum lilium. Atqui Amalek non Adae, sed Thimnae filius est; 
Tärum tribuitur Adae, ut dominae, fitius aiictltae seu conettbinae^ 
cf. ad 30, 8. Vel respicitur in his verbis major filiorum, s. nepO'* 
nun Adae pars , ut cxcipiendus sit Amalek. Cf. ad 35, ^. . 

14.' Trium Esavi ßliorum ex Oholib'ama susceptorum nutla 
hio soboles memoratur. „Fnisse tarnen his qtioqtie illios, Mosc;9 
ipao BMI «l>scwa iaHliit^ dwn prinoipts B*/amH(ae eis ädsoribit^ 



I 

Infi« V«. 1^« 8i fnid oonjoeümdo asseqv^iiiiri familiMtriuM isto^ 
snm filkiriiHi Edvri piriiiii« tenporibtii noa Um aümerosae futü« 
Tideotiir, qaam. EUpkaii et Rehaelii; tanden vero et i^e'in piu- 
na exere^eniat ac rabdiriBae sunt rainos^ in£ra demum Vs. 40. sqq. 
ezp^neodoa» Quae laiailiaruai Jekiisdii, Jakelani et Coraehi stti»- 
dirisia, qnia probabiUter boh priuf facta est, quam^lregnante 86« 
^neKtium ilioraift octo r^um IdnmaicoTiim ukimo, eoque Mosi 
ceaera^ Hadaro, Va. 39., igitur narrationi huie de octo IduoMeo- 
vtttk regibus dea&aBi aubjecta est. Firmare hane coajecturam Tide* 
tur, qiHid aactor Cbronioarum (1, 1, 1^.) hane ipsaoi subdtmlo« 
nem familiarum EsaTi.ex trib«s htsce filüs ejus cum historia octQ 
Ulorum regum, ac nemioatini Ultimi , ira oanaexuit: €umt/Me mth' 
reretur HadaduB (idem qui apudM^senlüm^ru« appellatur), erani 
jM-ütct/M« Idamaeomm, />rtnc#^ TAtmaa, eetera.^^^ C. B. Michae* 
lia in DisB. de antiquiss. Idumaeor. kiUor* §. 14. ia SylL P. VI. 
p. 224. 

15. Enumeratis fiiiis et nepotibus Esayi recensentur phjlar- 
ehi illls ortL £3*^ sqVet eapita familiarum , qui principes qi^oque 
friuKarum erant. Videntur Idumaei hac roce usi esse hoc sensu 
magis quam Hebraei, apud quos tarnen p]!:ej miUe, unde JHlVi^) et-^ 
famiäam signiflcat Jud. 6, 15. ISam. 23/23. Mich. 5, 1. Hino 
^V^H et chitiarchum notare potest, qui' alias p|]b£$ ^Ip appellattrr, 
ut Ex. 18, 21., rt\ phylttrchum^ h. e. tribus majori^re familiae 
Caput. „Obserrandum ekt porro, P[?Vfit, aliquando non soiuin jvAy* 
Imrchnuiit , * sed meton jmice ipeam significare tribum seu famiUamy 
ut Zach. 0, 7. de PhilistaeoTum populo, ad Deum oonyertendo: 
trit V^^t^ uicut phylarokuSy L e. sicut familia major $n Judm 
[cCl not. nostr. ad b. 1.] , item 12, 5. Q. Et sie rocem istam nostro 
loeo capi , eo minus dubium esse potest , quo magis reputayeris de 
singulis Esari nepotibus, nullo eorum excepto, eam dici. Atqui 
Eaairi nepotes Aon omnes ac singuli ^uces aut pbjlarchi exstite- • 

' mnt. Ut adeo sensus rerborum ^lOJ^'^^a ^S^IpM tiijk bic sit : ha^ 
tumifamiliaey in qußg posteri E^avi disirioutae sua/, quae, ubi 
nnmero hominom creyef ant , suos singulae babueruat phylarchog. 
Plane ut Ismaelis geBeal6gia post enumeratos 12 ejus filios hac 
dauditnr formula 25, 16. > Hi sunt fiUi I$maeUs j et kaec'nomina 
eorum y in nici» et caetelUe ipeorüm ^ duodecim Can^^ &^H^t&9 
prineipee, i. e. fimuUiae m^ores, suos singulae habentes priaei-^ 
pes, geeundum gentee euas* Quae yerba respicimit ad antegies- 

* sam iHam de Ismaele promissionem difinam, 17, 20. Hine yero 
porro Uquet, principee ilios, de quibus ia genaalogüs tium Ismae- 
lia ,« tnm Esayi sermo est, non avcc^fstvos intelligi, quorum alil 
atioa in regendiC utraqne gente cxcepisaent, sed aimiätaneos^ h. <• 
qai eod«a tempore suis singuU fismiiiis praefberint/' C. £. lli« 
CHigsua ia Diss. W Vs. 14. iaud. §. 11. p. 218. aqq. Pbjlarclii 
tarn aaja tribubua, qui hoa Vi. recensjentaij Tk&manj (humr^ 2^ 
pho et Kemae^ resp^eat filiia Etiphati Vs. 1). «mnaeiatia» 

N 2 



196 Oenee: Cop- 36, i6 — ao. 

16. Qttum pbjlaTclki Vs. 15. 16. reeeniiti conTeniani cum 
lex Eliphasi filiia, Vs.^ 11. 12. memorafcu, hie rtro aeeedat Cora» 
cbut, cujus supranulla mentio facta; quaeritur, u^de ille iiiper 
numerum filioram Eliphasi allatus princeps? Probabilem eonjectu- 
Tam affert C. B. Michaelis in Diss. laud. g. 13. p. 223. „1 Par. 
1, 36. fliiis Eliphasi', ex Genesi recensitis, pariter ultra numeruu 
a Mose dcscriptum, adjicitur Thimna, non confundendus cum 
Thimna, pellil^e Eliphasi. Potuit ergo fieri, ut iste Thimna,. li- 
cet conjugatus, tarnen decesscrit sineliberis, omtesus idcireo in 
Mosaica fiUorum Eliphasi tabula; potuit item Heri, ut aliquis fra- 
trum Thimnaehi, lege leriratus (quae apud patriarchas jam obti« 
nait, vid. 38, 8.) riduam ejus duxerit, et ex ea in defuncti Thi- 
mnaehi memoriam ülium genuerit , Corachum nomine , a quo er- 
tum duxit princeps et familia Corach. Aiius yero, et ab hoe di- 
Tarsus Corachu9 est, de quo Vs. 18.^^ 

17 — 19. Fiiiis Reguelis quatuor, Vs. 13. memoratis, re- 
gpondent quatuor ex iis tribus oriundae , quae hoc Vs. reoensentur. 
Generatio Esavi non nisi ad nepotes usque deducitur , quod hi ge- 
jneris eorum primi auetores fuerunt , familiarumque ac tribuum ca-«^ 
pita ac proceres. — 18. Esari ex Oholibama filii ipsi ut tribui||n 
capita reiferuntur, quum Vs. 14. iis nuiii üiii assignentur, ubirid. ' 
not. — 19. lü??"'^:? n^fij Hi $unt filii Esavi, L c. ex Esavo 
prognati tam filii, quam nepotes. 

, 20. Sequitur genealogia Seirt Choraei, qui ante Esarura 
eam regionem, quae postea Idumaea estVocata, tenuit. «"in a quo 
Ö^STi Charit ae, i.e. trogfodytae, ab ingrediendis ö'^S'n, i.e. 
rQ(6yXoigf cavemisy quas gens ista in petris excavavit. Quam 
aententiam, adoptatam quoque a C. B. Michaelis in Diss. de an^ 
tiquiss. Idumaeor, higtor. §. 15. et a filio Jo. Davide, in Commen- 
tat. de Troglodjftia §. 2., iliud confirmat, quod Hieron jmus dicit 
ad Obad. Vs. 4.: Otnnis austrti'is regio Idumaeorum de Eleuihe^' 
ropoU usque Petram et Ailam^ in specubm habitatiun^ula» hahet^ 
€f. et libr. nostr. d. hibl Alter thumsL II. I. p. 126. 247. „Eft 
Choraei quidem , quum Sehiritidem jam olim tempore Abrahami te- 
nuissent, a Cedorlaomero et focderatis regibus caesi erant, 14, 6., 
SehirUs vero quispiam , qui stragem iUam evaserat , Choraeprum 
gentem, quae ab excidio haud procul abfiierat, aye^umu^/i^dfir, et . 
Telut ex cineribus suscitatam refbvit, propagavitque , ita ut Esavi 
tempore in montanis Sehiritidis amplissimis sedibus gaudens flore- 
ret. Hojtts igitur ^ehiria familiam, in qua gens Choraeorum pro- 
pagata est , describit Moses Vs. 20 — 30. propter Esavym. Hnnc 
enim Choraei aliquamdiu cum fiimllia inquilinum sociumque habuc- 
Tunt , donec simultatibus ortis , Idumaei , Esari posteri , Choraees 
debellarunt, ac regionem ' eorum sibi solis rindicarunt ; Deut 2, 5. 
12. 22.^^ €. B. MiCHAELHs in Disft. laud. yy^n 'ü^r^^ Hnbiia- 
ioree terrae ukut, i. e. qui iilam regionem ante^advviitum Esari 



Genes* Cap.56^ 3a«^a5. , 197 

ioGolueniat et poMederrnit Seir ieptem fiOoi genait, ^vi Va. 20. 
21. reoenientur, quiboa Vi. 22— -28. iiloitim lUii.sobjiuigiiiitiir« 

22. ^"^h hie nom. est riri propr. , iilii Lotanig , sUie Tj arti- 
culi, ut ab avo, Seire, ¥6.20. distingnatur , qui '^*l'nTi Chorita^ 
de nomine cogpiatidnis appellätur. ^3^n }Dib n'ind^} SoHr autem 
Lotanis erat Thimna. Lotania tan^um'soror nterina, non cete- 
Tonim filiorum Seiri , alioquisi post Septem fiiios Selri sta(im aub- 
junxisaet Qn^nfrjt ^^S^ni. Quum vero alias feminarum non haberi 
aolet ratio in Uebraeorum genealogiis, hie tarnen Thimna oomme- 
moratur, quod ea concubina est usus Eliphasus, Eaavi filiua, 
Vs. 12., et ex illa natus est Amalek. 

24. 170^2 ^V^. ^' ^^ 4t Ana, 1 ante priua nomen redundat, 

et omittitnr 1 Chr. ), 40., ubi eadem, quae hie, repetantnr. ^ Si- 

militer Latin! dicunt ; et hoe et illud. Ut autem hunc Anam ab 

Ana, quarto Seiri lUio, Zibeonis fratre (Vs. 20.), distinguat; 

snbjangit : ^2^733 — tX^n ts est Ana iüs , qui invenit aquas coH" 

das 8. thermaa in deserto, Hebraei quidem pierique, quoa alii 

nuütl sunt sequuti, per D^^^ mulos yolunt indicari, quia Mo« 

les addit: ']^'\ '^n'9^s^ Cum pasceret asinos^ qui erant Zibtoni pO' 

tri $uo. Tunc enim commodam putant ilium per oecasionem asi- 

norum , quos pascebat , iiivenisse et docuisse a^imissuram equorum 

ad asinoa , Tel asinorum ad equas , unde muli sunt procreati. At 

Tero nuila orientalium linguarum mulos hoc nomine vocat , ac ne 

etjmon quidem ostendit, unde dici potuerint ; nee illo tempore illia 

in regionibus equi erant. C£; f. D. Michaelis in cpinietro T. IK. 

Jur. Mos« (Etwa^ non . dwr Geschichte der Pferdezuclu in Palae^ 

Uinajy p. 272. sq. Ana yero ftolos asinos paseuisse dicitur, unde 

ne easu quidem muli in grege ejus gigni potuerunt. Tacemus hie 

alias minoris ponderis aententias, quas in Opere uostro maj.re- 

censuimus. Maxime vero placet, cum' Hikironymo aquas calidasy 

sire tkemuu intelligere. Sic enim ille: nonnuUi putant aquas 

eaUdas juxta Punicae linguae viciniam , quae Hebrßeae conter- 

nittaeat^ hoe vocabuh signari, N^si Hieron^mus, soni simUitu-» 

^4ine dec^ptus, Jemim oonfuderit cum Chemim, b'^^n, Arstb. ty^^Tl 

aqua calidu etfervens^ themiae. Firmatur autem Uieronynii sen- 

tentia Verbo arab. D/Q*^, quod in Conjug. V. significat sese ahluere^ 

et in IL aegrotum lavacro utentetß juvare. Facile Ana thermas 

iarenire potuit, quum pastor esset. Saepe enim et thermas et alias 

^uas medica«, ab animalibus repbrtas esse constat, comburenti- 

bus ipedes, et ^lamantibus, sire potum refugientibua. Dcinde 

Bialtae illo in tractu thermae reperiuntnr, ex quibus celeberrimae 

Callirrhoenaes , ab- ortu maris mortuL Cf. d, bibl AUerthumsh. 

T. 11. P. L p. 2J7. sqq. et d- a. ir. n. MorgenL P. L p. 173. sqq. 

P. VI. p. 250. 

2fi. 20. ftfl ro? - na >71dä1 Hi vero sunt filii Anae : Di- 
9ekon. Praemisso plaraii'*i3:i''uuicus tantum lilius aubjungitur, 



, 198 GenetL Cap. 36, a6 — 3i. 

quoi froquens Ib {^malogiii , «t 46, 23* Nee diitemnit «iM^sio* 
Tum intei^etum probet, nnun «kemiBTe nomea aeribarnm «rrim 
• excidisse. Vulgatus verf it : kabuitque filium Di$on, Sjrai rero 
ex filia Oholibama facit fUium. De nDd^!;^fi{ 9 quae hie memor»- 
tuT, eadem ne fuerit| quae supra Vs. 2. inter flsavi uxore§ recen- 
setur, vid. not. ad eum Vs. — 26. Recensentur iilii JUi'^'? Diachth' 
nisy quintiSeiri filii, qui Va. 21. yw'^l dicebator, ut distingue- 
retur a septimo Seiri tilio ibidem memorato. 

SO. 90. Nunc subjnngit phjlarchos Choraeornm com suis trt- 
l>ttbus e leptem Seiri ülHs propagatis. ^ 30. C3>T«Q^Mb — n^fit 
Hi sunt diu:e8 Chomeiy i. e. Choraeorum per duoes auo«, i. e. 
siiiguli. Nisi ^«7'^(]p^b petiiu vertenduBi sit: Mecundum trihuM 
eorum, cf. ad Vs. 15.'* 

31. Seqnimtnr jaui Ön» — ö'^^sifen r0ge$, fui regnarunt 
in terra Edomy octo numero"^ (usqucT ad Vs. 39.), qvoram aKi 
aliis sncoessenmt , i»*)lD^ — ^Z'Sib antequam regnaret rex leraeü- 
t%8. Hie rero gemina oritur difiicultas. Una est, quomodo, sl 
Moses hujus pcricopae auctor sit , scribere is pottterit : antequam 
imperaret rex Israeliiig ? Quippe quae verba acri posterioris an- 
ctori magis, quam Mosi, conrenire ridentur. Altera, quomodo 
Moses sua aetate in texenda historia Idumaica primo integram 14 
phylarchorum Idumaeorum consecutionem , deinde 8 Regum^ sibi 
invicem succedetitium^ ordinem, tum Tcro rursus (Vs. 40 — 43.) 
1 1 phylarchorum , qui rebus Idumaeorum post reges praefnerupt, 
coneatenatam scribere potuerit seriemf Vix enim fieri potuisse cre« 
dibile est, ut ab Esari excessu usq[ue ad id tempus, quo Moses 
scripsit , quod inter et iHum non multo plus quam duorum seculo« 
rum interralium.fuerit, Idumaea tot Duces, post Duces vero Re- 
ges , iterumque post Reges Duces habuerit. Quae quidem plures 
et antiquiores et recentiores Interprr. moverunt, ut hanc Trfiyio;^^!' 
ab aliquo, qui postquam regnari coeperant Israelitae rixit, inser- 
tam esse statuerent. Qui vero Mosi illam rindicare statuerunt, 
rarii varias istas difficultates tolLendi rationes excogitarunt, quaa. 
diligenter recensuit ex^iminayitque C. B. Michaelis de antiquien* 
Idumaeor. histor. §.12. sqq. in Sylt. P. VI. p. 242. sqq. Atque 
is quidem, rejectis iis, quae minus solide ad illos nodos soiren- 
dos allata sunt, primüm, yerba'illa: antequam imperaret rex 
Israeli tisj nihil obstare obserrat, quo minus a Mose sint scripta, 
quum non ipse solum, rerum etiam Israelitae 'omnes , qni prömissa 
diyina , Abrahamo , Isaaco atque Jacobo facta , fando accepernnt, 
persuasissiinum habuisse credibile ^it, fore ut Israelitis aliquando 
Ireges sint imperaturf; vid. 17, 5. 26, 3. 35, 11. Qua persuasione 
motum et legem regiam Deut. 28, 36. deportationem regis futuri 
praenunciasse. Praeterea quum Terba b^llDI — ^atb et de futuro 
et de praesenti tempore recte capi possint h. s.: prtuequam regna^ 
itffM 9et^ 8. antequtm regnai rex hra^iiii (ehe noek xur Zeit 



V 



Gsnes. Cap. 36, 3]* 19<9 

0im Kümg Mhr die ItnmUUn hemelmt)^ queoisdiiioAm eadeai 
l»qBfiiidi formvla uh» Cknitiui Lse. 23, 15. itfifmoifaim, ioqiik) 
cmttw^n^» Aotfoe ptmeha 09meder9 vobi$cum n^ rov jus nof&tlv^ 
priu^qwm, paiiar (tiA. «t loa. 13, 19. Act 23, 15.); mhil h«** 
bcre haoe yerb«, qaod Moaeil ab eomm Bcri{rtioiie excludat. Al- 
temm quod attinet, qno miaus hanc nspio^f/^y « Moie consignatam 
psase jndicant, qaod seriet ducu^ rcgumuqiie Idumaeorum hie do* 
scripta, multo sit amplior , quam qaod intra angastam 238 aimo« 
rom spatiam tot duoes et reges , atque post eos keram duoea sibi, 
iaviceiQ succedere pptuerint; Michaelis respondet primum, st&e 
ratione idonea saml, apud gentem Idumaeorum tres mutati regimi- 
nis foraias sese invicem exoepisse , atque duces iiloa , Vua qui re- . 
ges Idumaeos antecesseruot, quam qui sequuti sunt illbs, eo or- 
dine, qno enumeratUT a Mose, aiios aliis successisse. De C3^&q]ptt 
dictum est ad Vs. 15. Ülos autem Phylarchos uua cum rogihiui 
Idunaeonuu eodem tempore Mosis aetate ezstitjasey pttet e loci« 
Num. 20, 14« Ex. Ip, 15. iavicem eoUatis. Priori enim dicituTf 
mi-^isse Mosen e Cadesch nuutios ad regem idumaeorum , hoc rero^ 
oonsteruatum iri duce$ Idumaeorum, nempe cum suis tribnbus, 
qutbus Uli phjlarchi praeerant. 'Fraeterea ad recte fbrmaudum de 
hoc regum Idumaeorum catalogo Judicium haud parum juvabit ob- 
serrare, iilos |iou sibi successisse per ordioem sucoessioais fiiiorum ' 
in patrum locum , ut fere apud Judaeos et Israelitas , sed vel ele* 
ctione, Tel vi, ut quisque occupare et invadere regnum potuit. 
Nullus enim inter octo , qui liic receusentur , reges deprebenditur, 
qui ülium habuerit iivregno successorem, sed omnes ac singuU, ut 
natali solo , sie familia erant diversi. Neque paregrinos a conse- 
quendo in gentem suam imperio Idumaeos exclusisse, colligitur ex 
urbibus ac regionibus in tabula iUorum regum commemoratU ; et- 
enim non regias eäsy sed natales ac pa^rias fuisse, eo est certius, 
quo incredibilius est , octo reges sibi invicem continuo succedentes 
omnes ac singulos voluisse novas regni sedes eligere. Elrant autem 
patriae horum regum urbcs partim incerti situs, par^m yero certi. 
Nam de Dinhaba (Vs. 32.), Avitha (Vs.35.), Masreca (Vs. 36.), 
Pabu ( Vs. 39.) , ignoramus , num intra, an extra Idumaeam qua^ 
rendae sint; Themanitarum contra regio (Vs. 34.) fuit tractus 
Idojnaeae , cujus metropoUs erat Bozra , coli. Jer. 49, 7. 26. Jes. 
63, 1 ; ac Rechobbtha , Idumaeorum regum penultimi urbs nfltalis, 
ad Euphratem (Vs. 37.) extra Idumaeam procul dubio sita fuit. 
Inde autem, quod regnum Idutnaeorum hie descriptum et alienige- 
nas admisit, et tale fuit, in quo reges non haeredittario jure Sibi 
inricem suoeedebant, porro sequitur, oportere id 'fuisse priscam 
iUud et ad Mosis usque tempora deductum , non vero recentius il- 
lad , Davidi ac Salomoni coaevurn , utpote quod haereditarium cer- 
iaeque inte^ Edomitas familiae adstrictum fuit, uti clarissime patet 
e 1 Reg. 11, 14. 2 Reg. 3; 27. Simhl faeUior hinc eradit conci- 
liatio tot regum Idumaeorum cum lllo temporis spatio, quod ftlb 



200 Geneß, Cap.S6^ 3a — 39. 

EmtI ezcetflii ad mortem m^e Hoib ^nxit^ nam intra dnonm 
geealomm ipatiom potviue octo vegei imperinm teuere, nemiai 
incredibile Tfiebitur. Ad probandam pniniOTijva hujiu de Idamae» 
ornm regibas pericopae Midiaeiis denique et illud faoere ait, qnod^ 
uti aatea eit obseH^tam, tum cum Moiei scripait , Edomitit ftie» 
mnt et reges et duces. Haue patris tai interpretationem etiam ae< 
quutus est J. D. &fiCHA]^Li9 in Einleite in d,JSehrr. des aU* Bund* 
P. I. p. 161. 

"?^^^ 32 — 34. nyn^'Ti LXX. /Isvraßa. Hic^onym^8 ad li. 1. : Et 
eit^ueque hodie vtUa Dennaba in ^ctavo milUario AreepoleoSj 
pergenti&u'e Ärnonenty et altera Dennaba super montem Pkogor, 
in septin^o Rapide Esbus, — 33. Faerunt non pauci e reteribus, 

• qui !}2i^ Jobabum et lobum eundem esse putarent ; id quod non 
solupi historicus, sed etiam grammaticus error est, ut ostendit 
Deyiino in Observatt. SS. P. 1. p. 5d. sqq. Cf. J. D. Michaelis 
Einleit. P. I. p. 20. n^^^a tanquam IduQiaeae urbs memoratur et 
Jes. 36, 6. 03, 1. Amos*l/]2. Alia, Moabitica, est cujus mentio 
fit Jer. 48, 20. Plura de hac «urbe yid.- in der bibl Alterthumsk. 
11. II. p. 23. sqq. — 34. ''3Ö''nrr "jn« Terra Tkemanitae , ». 
Themanitarum i ^ Themane £saTi nepöte, Vs. 11. (nisi forsaa 
australem terram signiücat, ut Zach. 0, 6., a pa^n ad dextram^ 
i. e. meridiem sita regio) , urbs et regio Idumaieae erat, yid. Jen 
49, 7. 20. E». 25, 13. Obad. Vs. 9. 

35. 37. Hadadum insignit yictoria, tum celebri, quam d^ 
Midianitis retiilit in agro Moabitico , forsan quod Moabitis latum 
suppetias, venerant. Midianitae erant Arabiae popuius , aMidiane^ 
Alio Abraham! e Ketura, originem repetens, Ex. 3, 1. 18, 5, 
Vicini erant Moabitis , Amoritis et Amalekitis , Jud. 6, 7. sqq. — 
37. ^iTSn nhhl Rechoboth fluminis ^ i. e. adEuphratem, quem 
HchrsieC xav^ i^oxfjv flf^pi^^ Tocant; unde et Onkelos posuit: 
quae ad Euphratem, Ita haec urbs vocabatur, ut Rfchoboth Ir^ 
10, 11., distinguerstur. Sita autem erat, quae hie nominatur 
Rechoboth \ ad Euphratis brachium , Said dictum , tribus a Circe- 
"fiio parasangis. Vicus erat tempore Abulfedae. Arabes hanc urbem 
"Xahabah vocanf:. Cf. Alterthumsk. T. I. P. II. p. 270. 

39. *n5>7 Hadar^ qui 1 Chron. 1, 50.\ Hadad ▼OGatur,^uti 
et hie in cod. Satn., Mosis adhuc temporibus regnasse videtOr; 
hinc ejus mortis nulla mentio iit. Fuerit igitui idem ad quem Mo<* 
ses legatos misit, Num. 15, 14. Additur et nomen uxoris ejus: 
^rrt ^72 — du)l« in fluibus yerbis "^^(Qja sitne virile nomen, an 
vero muliebre/ interpretes dii^sentmnt. LXX. SvyatfjQ Marqatd'^ 
vlov Mai^Qtißf Syrus; filia*Matred%, fiUi Mezahab; quomodo 
' Matred pater fuisset Mehetabelis et filiu9 Mexahabi. Pro nomine 
patris Mehetabeii^ roc. 1*^19^ acceperunt etiam paraphrastae Chal<* 
da^i, Pseudo« Jonathan et'Uierosoljmitanus, sed ita, ut appor 
•itionem W^ i;3 ^3 non ip ^e^it, yerferint fiUqe Me^u^hßbji , m 



^ 6(971««; Cap.$6,io — 43. 201 

mi propinqnis« nomen lifttred pertiiieret^ led in Mominat fiUm 
J^xahadif qiaii ad remotiiui Mehetabel.referretur. Qulbua tamca 
iaterpretationibat adversatur reeepta gmninm Codd* Hebrr. lectiis 
aeeaadum quam Matred non ]a fiHua, ßed IHT ^7^ M fili^ Meza* 
häü appellatux. Frobabiliter igitur Matred pro nom. muliebrl 
est acoipieadum. Eadem ejuadem nomiaiä ratio IParaL 1, 50^ 
nbi recte Vulgatns: Ei ^pjteüata est uxor ^usMeetabel^ fiUa 
Maired y fiUoB Mezaai ; pariterque Luthenia et hie ei in G^nesi? 
und MH fFeiS hiee» Mekeiabeelf eine Tochter Maired, 4Ue M^ 
eahab Techier war. Plura Tid. in C. B. Michaelis Diss. de )io- 
nünibue proprii» eexui euo reetitutU fi. 18., in Sylloge P. VII. 
p. liO. sqq. Quod autem liic praeter morem uxcria Hadari fit 
aentio , Uebraei conjectant ideo fiictum , quojd per eam eveetuf ^sit 
ad regnum, Tel quod claris orta esset nataUbus; rel certe quia 
ipsius genas oauttitur, loco ejus uxor memoratur^ quae ex opa» 
lentis parentibns orta esset. > 

* 

40. Qaod Vs. 40 — 42. iterum t3*^&1^fi{ phylarchi Idnmaeo- 

rum recenftentur, ut Vs. 15 — 19., alii alias afferunt rationes. 

Quas reeensait et refutarit C. B. Michaelis aniiquieB. Idumaeor. 

histov. $.27. et 14., in StfUoge Commentt. P. 253. et 224. Ipse 

vero satis probabiliter conjecif, „ezponi Vs. 40 — 42. posteroa 

triiim istoriun Esayi ex Ohplibama fUiorum , Jehuschiy Jahelami^ 

et Cor acht (Vs. 5. 14.), qiiibuf quidem nulla, disertis saltem 

verbis ac nominatim, tribuitur soboles; fuisse tarnen bis quoque 

filios, Moses ipse non obscnre innuit, dum princip es %, familiae 

(CS'^S^Vm). iis adseribit« Quod vero eorum soboles Vs. 14. non 

commemoratnr nominatim, causa ridetur fuisse haec, quod fii- 

miiiae trium istorum üKorum Esari primis temporibus pon tarn 

nomerosae Aierint, quam Elipbasi et Rehuelis; tandem vero et 

Ipsae in plures excrererunt ac subdivisae sunt ramos , qui Vs. 40 

— 42. recensentur. Quae familiarum Jfehuschi, Jabelami et Co*> 

rachi subdirisio, quia probabiliter non prius facta est, quam 

fegnante sequentium illorum octo regum Idumaicorum ultimo', 

eoque Mosi coaero , Hadaro , Vs. 39. , igitur narrationi huic de 

octo Idumaeorum regibus demum subjecta est. Firmare hanc 

c9hjecturam videtur , quod auctor Chronicorum hanc ipsam subdi- 

risionem familiarum Esavi ex tribus hisce filiis ejus , cum historia 

octo illorum regum , ac nominatim Ultimi, ita 1 Paral. 1, 51. con- 

nexuit: CumqUe mqreretur Hadadus , er ant principe» Idumaeo^ 

rum, princeps Tkimna, cetera,^^ Clericus haec putat ex alio ca- 

talogo petita, in quo ex qua Esavi uxorum hi essent oriundi, non 

habebatur. Ceterum 9^121] hoc Vs. et ns^'^b^Tfit Vs. 41. rix du- 

bium est esse virorum Vomina , non mulierum ,' uti Vs. 2. 5. 22., 

quum eadem nomina passim et viris et leminis tribui viderimüs. 

43. Pro tanbvsa^ Juxta habitaiianee euas in cod. Samar. 
tininpvq!^ pro fßm^ pmrwi^ t?^^^ T^H^ '" terra pQ$$e$$iO' 



202 Qenea. Cap. 5j, i« q. 

ms eorrnm^ L e. quam pfoprlMn et ferpetuom h^ebant, von iq-; 
ttar peragriniiTusii iacoldMiiit, ut Caoaaacam Inraells poateri per 
aliquot aetates. 



IX. 

KeUqua JuoqU vitUy u$m cum Hmj quße ßUi$j Josephe patissi^ 
' ««tun 9 svsmeruntf u$que ad Jacobi et Jomphi morietn, 

Cap. 37 — 50. 

i* JosepAut f a patre frairibüB praelatuty iomuüs imvidiam fratrum 
tibi erßaiy et ah iig venundatur in Aepypium abducendut^ Cap, 37. 

Cap. 37, 1. E^igrraphe hu}of, quae ad fiaem usqae iibri de« 
€umt<^ pcricopa^ Vs. denninnproxifiio legitor. Ia«n vero ooBimo» 
dum ad persequendam Jacob! et filiorum liiatDriam transitum &ctu<« 
ms , filumqüe 35^ 27. abjruptum resumturus , post nugdr-d'eaiv c. 
36. insertam pergit: Vtt !^iz3^2 Üalitavit igiiur Jacobus^ uti 
supra dictum est , in terra commürationis patris ejua , t^ terra^ 
Inquam, Canaan. 

2. 3iP?2 '^'i'l'pj^ *^'^^.- Miruni videri potest, hanc epigraphen 
Jacohi historiam promittere , quum tainea postrema haec libri pars 
in Josephi potissimum fatU enarrandis versetur. Sed obscirvamus 
hunc nostri scriptoris ifiorem) ujfc lionnisi commemorata patris mor- 
ste ^ narrationi continuandae aoTam epigrapfaen pracmittat, quae 
Ulli nomen gerat, etiamsi de eo aatca jam plura rctulisset; cf. 25, 
12. 19. (et not. ad h. Vs.) coli. Vs. 10. 11. et 36, 1. coli. 35, 29. 

ifii^a — rr^n Erat pascena cum fratriöua auis oves. ny"! hie (üt 
Sam. 16* II. 17, 34.) insolentLVS per ^ construitur. Postquam 
^osephum 17 annos natum dixit, addit: ^^3 H^m eratque puer^ 
i. e. adolescens, juFenis, ait Jerem. 1, 6., ut intelligat lector, cum 
in iis , quae sequuntur plane innocuum puerum se gessisse , quia 
non studuit callide sibi fratres infensos conciliai^e , aut dissimulare 
quidquam apud illos eorum, quae Uli nocuere postea. M^bt — ^:s ""nti 
cum filiia BiOiae filiiaque Zilpae^ anciüarum Rachelae et Leae, 
quibus , ut $liis anciUaf um, gregis custodia a patre commissa erat. 
Bilha praeterea, jam tanquam mater erat Josepbo, mortua ejus 
matre Eachela. *iai dt^^l Detulit autem Joaephui patri maloa 
de iüia rumor ea. LXX. KarrjVByKav da 'foHfiiip \p6yov novfjoov^ 
quasi fratres Josephum apud patrem detulerint , ut ipsum in invi- 
diam inducerent. Sed notat Dlodorus in Catenis a MontefBilconio 
in Uexaplis ad h. 1. excitatus : '0 2u^oq Kai 6 ^Eßqmog avxi toS 
xÜTi^vsyTUcv f navrjwyttsv iiovai' rovtiatvv, o^Tfoat^qi dteßaXerovg 
uÖBkqiOvg T^ nargl, wg oifK eviaxtovg ovxag' o&sv xcci 6^uiGtj{hf 
nag* aircwv. Ita et veteres reliqui omnes. Quam autem ob cau- 
sam male audhrmat fratres losephi , non dicitur. Sed t\n rumor 
eil, «»/aw«, ettfen^er m malam ptrtem auauitiur. 



' 



Gene^. Ca^Zjy 3«-*ii. fi03 



qa^d ipsi in atneetute Mtes'eMet; AliMH) «e» ud^ofaabaeaijra^ 

«ionem addifc Joieph, Aniiqq. 2, 2. 1« ^lemjnav i» ^Pv^ff/tW ^e* 

ncudonpififiiroq ""Iwtmßo^^ diM tb wifp tov ^ M y ia r o g •vj^ivaoyy «ai 

^Mt tf/t/j^ tt^mfy« ^!> ^^1 Etfecit tij i. e. fteri «ieiorsTit ib^ 

etaiiu|ue dedit b'^Db tishd !^iiJttca«i versicohrem^ uti .plm^iie) 

LXX. BequQtt, qui ^trcoya ^OMcUoy reddidere, interpretaatur« 

Ratio iaterpretationis videtur^ qnod pl^ Chaldaice pariicuiäm n^ 

lat, unde ö'^O; r)|ln!p, s., ud kabet Öokelos, ^^'9 MS^Dd pro^ 

pdie esset /viMca jpariicularum^ L e« ez Tariis partieuiis Tenioo«i> 

loribus consuta. Cui seotentiae taiaea N. 6. ScuaosDi^&ua d$ 

9€giitu muUer, Heira^ar. p« 245« iij^o se suLiseribere posse negat^ 

qaod quum 2Saiii. 13, 18. Thamari Daridis filia, P^^^ P}^^^ 

induta dicatur, nullo modo probabile sit, fUiam regis tuoicam c 

consarciaatis panniculis coo#tantem gestasse, et ea quldem aetatOi 

qaa ars plumandi , rariosque coiores et iiguras intczeiidi , aat aa| 

pingendi, jam diu fuerat notissima. Putat igitur, tunicam Toeari 

Q'^DS ideo, quod limbos^ Tel segmenta quaedam, inferior! orae, 

forte et aperturae circa collttm, et extremitati manicarum , haberet 

adsuta. Quam sententiam jam antea commendarat Jo. BräuniuA 

de Vesiitu Sacerdoi. Hebrmeor. p. 314. edit. sec. Uterque pro ea 

facerö obserrat ioterp^etes Chaldaeos , Jonathanem et Hierosoljmi- 

tannm, qui d*^D& ri3h3 per ^^nStt *T^I(^G paragaudam' jßgurh 

pictam exposuere» Nomen pttragauda^ apud scriptores bistoriae 

Augustae saepius obTium, designabat, pronunciante Salmasio ad 

Vopiaei Aurelianum Cap. 15., vestem pannia ei inntitis versicolo^ 

ribHt /praetextam; quibus mox haec addit: Lora igitur iUa^ vel 

paragaudae sunt eegmenta^ velfaeciaej vel vittae joßstidus ad^ 

tuta. Graeei dicunt ;^Ti0ns naffayaiiaif» Uieronjiniis in Quaeett, 

fd h. I. : ,, Pro varia tumieu Aqniia interpretatm est itax^yüA^iWy 

f. e. tunieem talarem , fijiomaehus '^st^wKiv^ tuoicam manica^ 

tarn, sim qaod ad talos usque desoendcvet, et taanibvs artUusis 

mira esset Tarietate distincta, bIto quod iiaberet manioas; antiqni 

enim magts eoiobiis (tunicis siTe maniois] ntebänttur.^^ . Sic est 

2g(im. 13, 18. ä^De nt\% LXX. et Aqutta f%rmva naQTtmrov tU¥ 

moam manicatam i^dnnt. Alias Tcteram iaterpretationes Tid. ki 

Cenmeiitar. nostro majori. De nom. n3h*s (unde Graec XK^^ ) 

tunhoM imieriorem indicante, docte dw^tavit Uartmasn die 

Hebräerin am PutzUtche P. lil. p. 192. sqq, et de .fi^&5 n^h:p 

p. 280. sqq. — 4. ö^TOb i*W}nb5;jÄii Et mu p9t0ratit iaun dt 

Uqui pucißee. Verhis^ <luriatibus * enm ' alloqaebaatur , qvibaa odii 

aai adrarsMs, enm indioia ederent. 

10, 11. 14. ra'TM— ^ün Num ego etmater etfratreeie 
htmi euppUcee vemeremur^ S«b' nomime Btatrb Bittia inteUigünr, 
qaae Radielae l^o Joseplium natririt et eduxit, of. ad Vs. 2. — 
'11> ^!^'9)T*nM *n^ Verhum üieervabai* i.«L rem memoria jcasto- 
dicA^at, asimo mandabat, fhcft^^Xv h ty na^ia, liuc. 2, 51. -— 



204 



QtneB. Cap* Sjj a4— »aä. 



14. ffilkil — frefl Vide pacem fratruM tuorum ei pacem gregity 
i. e. Tide an satU reet«. omftia apnd eos se habeant Bene LXX. 
üs el vytnivowTi; Volunt nonnullf, anximn fuiase Jacobum de 
filiis in Sichemengi agra pascentibns, propter caedem, ^am'in ea 
regione commiierant. Vid. c. 34. De 7i*^bn eil ad 23, 2. AUer* 
thrnuk. T. U. F. II. p. 157. * ' 

17. 19. fn^ t>othan locus fuit haud procul a Sichemo. 
Hieronjmos: Uique hodie in duodeeimo a Sebante (Samaria) 
müUariö , contra Aquilonh plagatn ostendüur, Tria igitur cir- 
eiter milliaria gem. procul a Samaria sita erat, ea in regione, nbi 
]^agn3 planities a Jordane usque ad mare mediterraneum , Tallii 
Jeareeiis dieta, Palaestinam dtridit. -^ 19. }7tVr? n^73'bnrr b^fi 
Döviinue Bomniorum Ute^ i.e. insomniator, ivvTrnaffti^g. >^a 
poBsennor , in genere notat eum , qni re aliqna praeditus est et Tad- 
let. Unde n^^btirr ^^3 , cui somnia obreniunt , qiii crebra habet 
somma. nt^rr iste; per conteintnm. 

20 — 22. t\\^^rx in^a nnbSl&a') Proßdamus eum in unam 

mm « » I mm •« ■ t 

ex citternia. De cisternis cf. ad 21 j 19. Pluvia diu dcßciente 
ejusmodi cisterna aquis racua fit, Vs. 24. Homo autcm in ejus- 
modi cisternam racuam dejectus et auxilio humano carens , misere 
interire debet. Cf. d. a. u. n.Morgenl P. I. p. 176. — 21. .:ir;b^M 
&1^^ Liberavit eum a manu illorum» consilia dedit ad iiberatio- 
nem fratris spectantia. u;&3 ^l^l Hb Ne percutiamua cum anima^ 
^ ita ut exeat ejus anima. — 2t^ ^a^^a In deserto. Ita fortas'se 
Tocabatur sterilis regio in parte Tallis Jesreelis meridionali , quae, 
quum agriculturae apta npn esset, a Nomadibus peragrabatur. 

25.' tS^^MMTD*^ nn^nfit Catervam hmaeU^arum simul Her 
facientiumj ab n*^M iter feciU Arabibüs a M^liP pro iip peragra^ 
Vit regionem '{^^'V^J? est eohore hömimtm einuil iter facientiumj 
nnde Persae |dlinD carvan (cmravana) fecerant.« SvvoUqv roca^ 
Vit Lucas 2, 44. n^baZ) ritta e Giieaditide venieniem. i. e. ea 

•Yia, quae Giieaditide renientibns oalcari solebat. De '^y\^ cL #d 
31, 21. lila mercatorum caterva ex Arabia yeniens hau<i procul 
a lactt Tiberiados Jordanem transierat, et per vallem Jesreelis per- 
gebat occidentem versus ad mare mediterraneum. Hac via attin«- 
gebat Dothanam , et deinde juxta littus maris mediterrane! in Ae- 
gjptum proficiscebatur'ita, ut Hebron ad sinistcam esset. Quid 
per neths signifioetur dissentinnt interpretes. LXX. 'd'VfAidfiavOy 
Aquila arupaxa, Onkelos aliique eeramy Sjms reainam verterunt; 
Jarchi amnee coüeotione» plurium at^matum ; Vnlgatus, aroma/«. 

- BocuAi^TUs (Hieroz. T. Ul. p. 399. edit. Lips.) aliique storacem. 
eese putant. Ludov. db Dieu in Critica Sacra j p. 2Q. nfiid^ 
putat esse i. q. Arabum tl'^^^, quo nomine omnia dentifricia der 
tignantur, quae in quotidiano usu sunt apud Arabes, et inter ea 
maxime aestimantttr aromata quaedam, quibusoion tantnm dentcs 
mundantury sedpraecipuefiritgranti» halitui oroconcUiatun Ge« 



ßenes. Cap. Sy, d5—- ag. 205 

Miüo in Lex. ni&a est L q. Arabibitf nudd i. q. tiMS gMwwl 
irag&eanthi. Ineertnm, sikne tlMbs i. q. nb?, 2 Reg. 20, I3.* 
Je«. 39, 2. (abi ef. not) Similis disteniv« est eirca r^wm ^*isr- 
LXX. Qfjiivfi, reginmj qiioi plerique antiqnioruin et reecnttonun 
interpretam seqntiatiir. Arabt uterque theriacam reddit. Sed ri« 

detur potius **n^ esse opobiügam^m, Apud Arabes enim *t'n^ est 

fluxitj manavity ihde l^^^est lacryma arhorh y iuccua ex arho^ 
ribus manangy item opeiahamumy [ex balsami planta manans. 
Notum est hodie svb nomine öahmmi MeceänL Arabia enim bal- 
sami solum est natirum , et inprimis prope Me^eam et Medinam et 
in regione Jemen in montibus , in planis , eultis et ineultis loeis, 
innumerae balsami plantae sponte nascnntnr, teste Niebuhrio, Be^ 
ichreib, v, Arab. p. 145. Conferri quoque possnnt Strabo, L. 10>* 
■ab finem,^p. 778. ed. Casanb. p. 1124. ed. Almel., Diodorus Si« 
enltts Lib. 2. p. 132. ed. Rbodom. et Warnekros Comment, ds 
fertilit. Pahett in Repertör. /. bibL u, morgenl Literat. P. XV« 
p. 227. sqq. t3^ 9taoten , i. «. mjrrbam , reddnnt LXX. et Vq1«j 
gatus. Arabs uterque caataneamy et Sjrus terebintkum verfit; 
Sed potior Tidetnr eoriim sententia , qui ladanum intelligunt , di- 
ctum a frntioe ex cjsti generibus, nomine Xee/toa (Onkelos: D^D!^)9 
quae.Terno tempore pingue quiddam et roscidum contrahunt, quod, 
quum hujus frutici» frontibus pascantur caprae hircique , eorum 
barbis adhaerescit, indeque depexum colatur, cogiturque in oifas. 
Uerodotus 3, 112. At Udanum (quod Araber ladanum vocant) 
etiam cinnamomo mirabilius comparatur : quippe quod in graveo^ 
lentissimo löco^ n^tscentf tamefi fragrantigaime ölet, In.b,arbi% 
hircorum invenitur innatum^ veluti mucor ligni^ cum ad confi^ 
cienda multifaria unguenta utile, tum praecipue ad euffitionem, 
qua Arabee utuntur. Cf. et Piinium Hiut. Nat, 12, 37. Plura 
rid. in Celsii Hierobot, P. I. p. 280. sqq« C£ d. o. tf. n. MorgenU 
P. L p. 202. sq. 

28 — 30. Ismaelitas nunc &3^~3*^1^ Midianitae nominat. Di- 
fltinguuntur Ismaelitae et Midianltae ut genas et species ejusdem 
nationisy yeluti si Gallos et Lagdunenses dieeres. Aiiis quoqae in 
locis Ismaelitae et Midianltae promiscue dieuntur^ e. c Jad. 8, 22. 
24. 26. Erant enim Ismaelitae numerosissimi ac potentissimiAbra- 
liami in Ara|ia posteri; hinc eorum nomen omnibus Arabiae gei^ 
tibuB, quae ab Abrabamo originem dueunt, baesit, atque etiam^ 
num omnes Arabes se Ismaelis posteros esse profitentur. -— 9*^d&^) 
t|C^2 Et vendiderunt Joeephum I$maeütig viginti siclis argentSi 
-Ante qD^ subaud. ^j^^« quod band raro omittitur, ut 20^ 16.; 
c£ Gebemu Lehrgeb, p. 700. LXX* pro argenteis ponunt aureoe, 
ideo forsan, quod argentei sicii nimis yile pretium iis rideretur. 
Nam si a bore cornupeta oecisus esset serrus, boyis dominus pro 
OCCL80 serro triginta sicios , sire argenteos , soltere lege jubebatur, 
Ex. 21, 32. — 29. *iiarr-i>4j f^^tr^ ^^J! Rediitque Rüben ad ci^ 
uternam ; unde intelligimus, eum venditioni non interfaisse. Noctu, 



iMcii» fnUribw, bA jpv^nm redUne lidtlnr^ J^mvfkmoL Urmn 
«eoum ttataett». — 39-.4)3^fil '^%Vl ^^*^ "^* ^^> movtnut ea^ 
Phrasia pr^fonia fcriptori^« etiaai iititat«, mortem denoCani. Si« 
8oplM»deft mortnos oin h^ onai app^lat. M'-'iD^ njM 's;»} JS^o 
«ero fmo ego vadof qv« me Tertem? Nun pater eum a me req«i* 
9«t 9 quod ■im primogenitug , et mihi piaecipue ejui castodieadi 
cura incumberet. 

34« Van^a p^ taiSM Saccumque imposuit lumdi^y i. e. ye- 
«titam Ii^airem, «acco «imUekn, iuduit. Qaod luctus indicium 
fcit; ef: 2Sam. 3, 31. IReg^ 21, 27. al. Lnxit Jacobus JoBe« 
pfaram &ar»S*l> ^^^1 dieu muUo», , L e. diiitiu» quam solebant lugeri 
mortui« d«aec eum rivere ioMlexit et coram yidit, id rero est 
22 aut 23 aHBiB^ «t obfierrant Hebraei: nam 17 an^os iiatus yen- 
ditus est JotepbtMi (Ys. 2.)^ aimo aetatia 30. est eyectus ad regn» 
praefectuvam (41, 46«.); a 17. usque ad 30. sunt 12 aut 13, si 
tuaum 18. numerus; «equu»tiir 7 anui abundaatiae et duo ßimis, 
nam secuodf^ anno ftunis desceudil Jaoobus in Aegjptum; enn , 
}fl aut 13 &ciuBt 22 aut 23. 

35. hörtib — ^i?.^ Surrexerunt autem omnet ejus fiUi et 
0mne$ fiüae ejus ad eonsolandum eum. At in superioribus filiae 
4acobi nonnisi unias, Dinite, facta estme&tio. Verum potuit Ja- 
cobus et alias ftßas genuisse, etsi non eommeraiyrentttr, qnum fe- 
minarum in genealogtis raro mentio fteri soleat (cf. et ad 36, 30.). 
Aat fiHarum nomine Jacobi neptes et mtrus eomprehenduntur , uti 
Ruth, i; 11 — 13. , et nostro ioquendi more. nib<v5 — ^Öfit^i X>»V 
xit^ue : descendam ad fiHum meum lugenw in sepulchrum. " P^r- 
ticula "^d hie mere est inchoatiya, utt haud raro praemttti solet, 
lynin yerba slicujus^nducuntur, plane ut Graeeorum ot», yid. Jos. 
S, 24. Ruth. \\ 10. 1 SauL 10, 19. ^^N'j3 non tantum tepuhkrum, 
y«nim et a9f}Vf oreum^ locnm, nbi mortui, umbrarum instar, de- 
gunt, designare constat. Vid. C. F. Ammon, V. S. V., in Com- 
mentat. ü6er das Todtenreich der Hebräer ^ qiiae exstat in den 
JUenioraöilien ab R €. G. Paulo editis P. IV. Pro **3S-2:H in cod. 
Sam. est ni b^ propter fiHum meum lugens descendam in orcum. 
Quomodo etiam yeterum nonnuili yerterunt. Sane quidem bf^t in- 
terdum prd b9 ponitur ( 1 Reg. 14, 5.) ; h. 1. tarnen non est opus 
pTopriam et frequentiorem signifieationem illius Pi^ticulae rejicere. 
Apte ^nim potuit Jacobus optare, «d ^/tum descendere , aut expe- 
tere cum ipso commune sepulchrum; et phrasis descendere ad a|t- 
quem in oreum nü afiud yutt, nisi hoc: mortuis adsociari, idem- 
queyalet, q^aod^congregaius esi l'^Äj-bfi} ad populos suos, 25, 
8. 17. Recte LXX. Kataßi^(To(ton nQog zov vlor fiov nef&cjw 
eig adov. 

36. C3^?'}9, Medianitae hie appellantur , qui Vs. 28. Ismae- 
litae et Midianitae yocabantur^ haud dubie a Medano^ fiUo Abra- 
hami ex Ketura, fratre Midiams, 25, 2. Hinc ortipopuK ergo . 



e«t»««. 09>. 3;, 36. 38, i. 207 

Iket TiciBi csm ytqrtrin t , tmeii diT«nl OMBino fbenHit» 8ed U« 
«•nni «NiFveiiiMe et t#cietet«iii iniiaa« vldentiiv ia ntgotutiMie» Ii»t 
teMfevtiTfte eiiiHid«tioni tribMoUiUB^ ^««4 in 8«fB« m4» et ki« 
C*»nsn legitw^ ad qnem MMduDt LXX. aliiqjM. 'inät I^DSJ 
O^'^sa/^bA! V0ntHd0nmt «UM ai^ Aegjfpium y tc Matnm* Vil^pi» 
t»r m Aeg^pto^ ud ^et |ir# ^ paMim k^kttr, irclttti 6, 6i 
TkfcA. 2, 12. Nomm ^fe^OiB in Teteri «ermone AtgyptM^ eajm 
T«llq«ae tn.lilym Coptick senrtUae, ti^ificttre putrem regi^^ t 
mSlT pat^r^ tt ^OTFOf Tel, diaketo Sftlridica» €htJPJ-0^ 
rexy obserrarvit *A. Pfbiffek in DhMb vexaii* ad k* L, in Opps, 
jpkilohgg. T. L p. 90. Qwdcm dignitaten tonnmt Potipkar, in-* 
4kant Terba, q«ae MqavntaT« MJns 0^*10 eunuchu§ Pkwaonig^ 
At 39, 7. tqq. nxortm habttttse kgitiir. ^!i icito, Q'^D'^^Oqui«« 
dem initio apadomn dictot fuisse, qui eustadiendüi gyaaeeeii re« 
gÜB adhibereaitur^ tandem au tem factum esie^ mt Ulo natoiBe ia 
OfiiTenum qniciinque ministri et eubicularü regii sint dcflignati« 
Ct temporibus muita sertoribut apud Bjxantino» imperatores in ea-« 
nnchorum manibus omnia fere regni negotia potita erant, nndi, 
Patricii , sire patres principu^ audiebant ; yid. Suidam 8. y. JZa- 
zQUioq- Recte Onkeios ' vertit : principi s. magnati Pharaonis^ 
et Saadias: minutro Fharaoni». tl'^nac&h ^ip a rad. (Aetbiop.) 
n^D, Terbo et Hebraeia usitato, cum rl^T mactare cogaato. 
Quum yero n^C3 Hebraeis speciatim usurpetur de pecudibns, qua« 
nt coquantuT vel assentur, mactantur, unde Arabibus niD co- 
quere et ossäre^ et hinc ^fi<^D eoquua; faerunt, qui &^3)3rT *^^ 
principeMj praefeetum coquonim interpretarentur. LXA. afx^^^ 
fjiayei^ogt quamrocem Pbayorinus S(pvQor xriq ßaaiXiKr\Q rgani^r}^ 
notare ait. Verum recte Hierönymus : In plerigque loch atchU 
magiro8f t. e. coquorum principes ^ pro magistro extrcitus acri'* 
piura commemorat; et Augustinus: praepositu8 miHtiae^ cui 
potesia» occidendi (coli. Jer. 52, 15. 30.). Onkelos: princepg 
interfeciorum, et Jonatban : princeps gpieulatorum , Svoro^jp^pcur, 
quod ipsum nomen, est custodum corporis regii, quibus etlam soo- 
tes tradebantur Decidendi. Sjrus:. princeps sateUiium. Arabg 
nterqne : pra^ciuB fuoraipo^ofc» . Ajind Persas bodienum ad ma^ 
gittrmm equiimm rBgiorum et pttnieadorum custodia et sappliciaat 
«xaeqvendiun pcartinet. Ptura rid> in J. D. Mjchaelis Jur, Um» 
P. V. p. 232. fAtL d. a, u. $9. MorgenL P. UL p. 1^1. P. IV. 

pu 351. ^ V 

2 Cotmwbin Judme^ M fjui ßHtrmmi. Korum tmort , et Jmdae imteU cum 
Muru eoneubitut , ex qu9 gemeUos parii, €^» 38« 

€W 38« 1. H>hn nM "^mi Factum autem €Mt ilb ##»• 
pars, Initia knjaa bistoriae referenda ridentnr ad primof annoa 
rediena Jaeobi ex Ifesapotamia (33, 17.). Nam ex qna Ttnditua 
Mt JoMpiraa, nsque ad Jaoobt desoensinn in Aeg^ptun, tantum 
22 «vi 23 «nni iater^ctsemnt. Qttod teaiponi interrallimi brcTina 



208 Genes. Cap. 38, — «-5* - 

est, qkam «t Jiida tr^ filiM gignere, eot in matrimoniitm dare» 
at^u« ex num tua itenun daoa itJiog tollere potmisset , qaorum al- 
ter, Phereaui, eum Aegjptum ingredereiitar, etiam dao» filioi 
'habebat, 46, 8. 12. Nee eek iüfrequene, ut rocei tunc^ in üU» 
dieiuSy iUo tempore^ ad tempus aliquo ante interrallo praeter- 
lapsum, aiit post faturum detignandum adfaibeaatur. Verum cir- 
ca tempuB iilad, quo renditus est Josephus, contigit iaoestum 
Ittdae cum nuru; qnod quam Moses narrare instttuisset, oportuit 
altius repe^. Quamobrem et ^totttm Judae ^eonjugium, et proles 
e3c eo susoepta, fuit ekponeada. !j"^n4j riÄO rn:|»Tj 1*1 M Deicen- 
dii Juda a fratribuM s»t», L e. austrmm versus profectus esl^ 
Antiquissimis seeulis, yeluti consensu quodam gentium, regiones 
boreaies australibus editiores sunt habitae. ,Cf. die übL Aiier^ 
thuMsk, T. L P. I. p. 140. H. 1. Juda deseendisse et eam ob 
osusam dici potest, quod AduUam (nom. gentUe ab nrbe Ö^T^*) 
in regione decliri et campestri sita £uit, et Jos. 15, 33. 3&.'^t 
die öidL AUerthumsk. T. II. P. II. p. 358. ^ ta^} et declinavit^ 
divertit; T^ ueque «d, pro slmplici b^ odl ** 

2. 3;^ ''t?-^ Hebraei bic mercatorem esse Tolunt Verum 
etsi '^:^^d pa'ssTm (Fror. 31, 24. Job. 40, 25.) sit mercator^ L 
L tarnen rix dubium est, esse noihen gentile, quomodo et ceteri 
interpretes ceperunt. yw non esse filias nomep, ut putarunt 




uti Verbum masculini generis postulat. Ajunt quidam Hebraeo- 
rum, moris fuisse, ut patres primogenitis nomina imponerent, 
post yero natis matres, ut hie vides matrem duobus posteriori- 
bus nomina indere. Sed promiseue, et patfem et matrem, apud He- 
braeos liberls nomina imposuisse, liquet e Capp. 29. 30. 35., 
ubi de nominibus ifiiiorum Jacobi. *In textu Sam. et in nonnul- 
lis codd. Uebrr. ex intempestiya emendatione legitur feminin. 

6. 7. ^nk tntHbz anöl n'^m Et fuit, Juda, in loeo em 
nom. Chazbi, quum eum pareret, Quod duplici modo iateUigl 
potest. Aut enim Juda, matata sede, nunc Chazibae una eum 
uxore. Tersatus est, aut, quum Selam pareret uxor, absens erat' 
in loco ^^p dicto. Eum rero non fuisse Üium in borealibus Ca- 
nanaeae iinibus situm ad mare mediterraneum , Jos. 29, 29. Jud.' 
1, 31. memoratum, postea Ecdippa appeliatiun (n'^'^die mora 
Aramaico), sed illum, qüi in finibüs tribus Judae situs esset^ 
onjus fit mentio Jos. 15, 44. Mich. 1, 14«, iUud suadet, faod Ja- 
ootfus iDum filiis ti^c in australibns Cananaeae traettbuB conuno- 
rabatnr. Cf. die biiL AlterthumsL T. II. P. IL p. 354. P«terat 
ntrique illi loco nomen ^^pftt a deficientibus , qui blim. manas- 
«ent, fontibus inditnm esse; de talibus enim Vb. :2p meniiri 



lag^Mur Ja M, 19. Jet. £8, II. -h* 7. rr^m «inn«?; Int0rmmt 
«M« Jop0^ L e. HofeBU adhDo «a^tt, quocniique tandem moitig 
gea^e^ £r exitinctiM eit. iJti longaeritaa pnemifun pietatii H^ 
br«^ babebotur, Ua mon immatura aoerba poena a Deo im- 



8. 9> ^;n^ t^a«! Ei Jure oogmaiionU eam duc uxorem; td 
eniai tigncfieat Vb. Pa^ f quaai cogHUtare diea« , a d3^ , quo nfH 
minf diei^r ab uxore frater mari^ ^"^H^^ ^1t ^R'!!''*'^' ßUBcita 
9e9umfi'atri liio, prolem <St proerea. Diu ergo ante'Moiea in fa^ 
milla JaoobI mos iile oblbmit, nt frater superites, qui ipge non- 
dum «xorem habvit^ ,iratrit sine prole defuncti viduam uxorem du*- 
eere deberet; primogenitus autem^ ex leviro et fratiia iiatue, prio* 
rii Tiri filius babebatur atque in jvra ejui , iit in nomen succede- 
bat. Ortui ridetur hie moi ex prolis cupiditate, et aiicujui, qui 
in demortui nomen luccederet. Mitigabat Tero Moses bujus juris 
rtgorem et paene id eneryabat Deut« 25, 5: Cf. J. D. Michaelis 
in Jure Mos. P. IL p. 186. sqq. — 9. rrX^^M nn^l CoWupit ad 
ierram, se. ^ij^T semen suutn. LXX. i^i^esp ini rijv /^y. On- 
kelos: et corrupit viam euam^ i.e. seminis effusionem, euper 
terram, S^l, "^^^^^ ^^ daret $emenfrutri suOf ne ei prolem su- 
seitaret; quod^ fuit*maligni animi, aut avari, ut ipse, non filius, 
in firatemoTum bohorum partem succederet. 

11. 12. ?j'^^-mar tl^^» '^^ Sedej mane vidua in domo 
patrie iuu Ante n^2[ omissum est ^\ ut saepe alias , veluti 2 Reg. 
18, 15. — "»sn rTb^"^'7:i^*n37 Donec adoleverit filiue meug Sela^ 
nt tum te illi dem. Is enim restabat ex filiis Judae. l'^Mfitd — ^ID 
Ei dixiij se. apud se, ne kio etiamj utfrätree^j moriatur. Non- 
aulli Selam yere minorem , neque satis matrimonio idoneum fuisse 
putaat Verum quum Vs. 26: Juda ipse agnosoat, factam Thamari 
esse injuriam; eoliigi potest, eum tempus ultra aetatem neoessa- 
riam produxisse, et' Thamarem rana spe lactare roluisse , quia eam 
suspeetam babutt , qüod occasionem immaturae morti Eris et Ona- 
nis dedisset. 'lAt ?|bni Ei Mi Thamar ei sedii in domo pairi» 
«HS, eontinuavit ibi mauere. Verbum T^Tl alii yerbo praemissum 
liBiid rarb emitinuationem aetionis ejui , qnae verbo posteriore sl- 
gnifieatur, indicare eonstat. Ct Jud. I, la 3, 13. Jer. 5, 23. 
Hoe quaque postea in usu frequenti apud Judaeos fuit , ut vidna, 
qnae tiberis careret, domum paternam rediret, nisl quis esset ^ qui 
eam jure adiinitatis duceret — 12. m^m — n^n^l ^^ muHifue^ 
ruui diee ei (L e. post aliquod tempus) *mariua est fiüa S^hut^ 
uxor Judae* Hos wuUoe dies hie non plures annos intelligas, sed 
tempiu brevius, forsan uoa plus annuo« Ita Homerus Odyg$, IQ, 
469. postquam annuum spatium descripsisset, addit; negi 3* ij/uith 
IMx^ä zsXsQ^^ , quod de multis annis diel etiam posset Hol« uxo« > 
ris Judae non sine causa memoratur. Vir enimii mii uxorem jam 
baberet, non coaetus fuit Tiduam fratrls duoerc Viduum Sgitur 
Jndam^ Thamar s^eUicitabat iraude ad conjugium. cum ipsa ineun- 
I. Ö 



JUIO Gctää. Capc 38, i4-^ai. 

tlll^^ — 2^9]in Eia8eenditädtüh9ore$gregi$$uij ipte tf tlkhä, 
amtcui ejui^ LXX. o Hotfiriif a^tfifc" lÄgcnmt ^n^; Tmigattta: 
oiii/io f^^S^^' Sed rertendiim esrAm^em e/ai«. Nftm a Vs. I. U* 
quet , Uhiram hospitem Judae fuisse , nunc invitatum ad toiUHrnMn 
OTiiiin 9 tum enim cönvivari amici et oonsangiiiRei solebanti Conf. 
SSauL 13, d3. — nn::tsn Thkmatam. Thimna urbs Aitc iHbiis 
Judae, Jos» 15, 57., nee procul a inari, quam Philistaeorum eiitel, 
coli. Jud. 14, 1. Hfelron.: osfenditttr hodi^ frasgrandi$ t^cite 
(Thamua) in ßnihu Diospoltos euntUuB AeoUani in trihu ihm 
a. Juane. Et Thamniticam Judaeae foparekiam memorat VUii. 
H. N. 5, 14. Cf. die BM. Alterthumsh 'f. li. P. IL p. 350. ' 

14. )3'^b^ ^- *^0^1 Removitque vesiea vidmtatiB a $e ^ ve- 
•tefl) quaa yiauae gerere sokbant, deposuit. Addit, Thamarem 
peplo velatiim coiksedi»se;&3^2'^:^ n{J,^a , . quae j^hrasüs yario modo 
axponUujr. LXX. n^oq fan^ nvXot^ .Ajaoiv* Quo» alit secuti in- 
teUigont /»ortom oppiduli, eoi nein«. 0^3 V forsan. propter geminofl 
ismtpi , qui prope iUud essent. Putant nonnulii , esse eandem ur- 
hem, quae JoBr 15, 34. da'*{ voeatur. Uierönjmus.: . i^natffi, in 
tribu Juduy kpdisque vülaeit Bethenitm {pyy^^ tr%\ circa terer 
binthumy de qua 35, 4. Eadem est (Gre^nil \Lehrge6. p. 536«) 
aententia, qui C^y^Z ^^^^ Dualis £ocma.tw.^expres8um putat.^ Sed 
quod Vs. 21. sf'^'^n"^? ^'7?'^?^ legitnr pro^eo, quod hie disertitta 
dicifuE sj'li'l'"^:;. '^VJ» d'^S'^V nni^a, miHiflOommode de oppido dici, 
ted.peti«#-locum aJiqiiem aiium in ofimpo ad viam üliiphrasi indi- 
oari, nemo non saatiet. Quave, ut> alias minus probabiies expli- 
oationes hie taeeamus , aptior prodibit sensus , si t3^3'^^ foniium 
aignilioatiQne oapiamus, ut O^J^ij^ ntVO sit apertio duorumfonf 
tiunß, i. e. locus ubi gemini prorumpebant fontes, yel, uti habet 
Aben-Esra: quod in via-inta duo aquarum fontes e^enty qui 
portarum eimilitudinem habereni , quoe in reditu in euum locum 
praeteriri Juda debuiU Vel ta^S*^^ tind esse potest adituu ^d 
duo$ fontes. 

Iß, 17, Cum untern oonepexiseei eam Judoy eam kabtü pro 
meretrioe^ tpUa texsrut fadem suam, quod moris fuisse yidetor 
jnerttricibus. Mulier autem erat operta capite^ nt ait PetroaiiM) 
ide scorta^rioe quadäm proseda loquens. -« 17. n^ ^'lä'^V |nn"*&M 
^bttj Si dederie pignue^ s. arrhabonem (quiae yox ridetur ex hao 
Imgua in Oraac* etLat. translata) donec.miseriuj subaUdl: mei 
eopiam tibi fitoiam. \ - 

^ 19. 21; ^^hh Sigiüam tuum^ atoulum sfgnatorium, 9wnt*- 
idovy sine quQ- &re yeteres non erant. Uerodot. 1, 195. de Baby*- 
lonlis: <Tq>gayidä d' Bnaarog ix^i, nai üxljmrQffi^' ^k'^^^ Etfu^ 
nicuhtm tuum^ de quo annnlns signatorius pendebat, ut eti^mnum 
ffia in regione möris^t. €£ d. «. tf. it. MorgenL P. f» p. 183. — 
21. ftthj^ proprie «iguificat eam, quae in numinis enjusdam ho«* 



«eqti^frertißM, ininifti ittd-a H^baiit^ IMit eri^t D(eä^ MjliCf«^ 
apad Babjlonios cultus, rid. Herod. 1, 199. et Aitartae apiid €i^ 
fianaeo« , c£ Hot^ 4v 14. Demde r«rb md*!^ üMbaMf foAecan- 
fM merßtrix puMiea. / ' . 

23. 24. t^-Ttj^n i^ce^/^taf tt'jf 9 fcabiiat ^ignora; AamfacUft 
est coUtgere, velle eam fiibi retinere et lönge ptacdterrii ho^dö, QtieA 
promisl. to'^ rnn^ ]d Ne 8ttnu9 coMefniui^ i. ludibriO. Sl' dii- 
Ugentlüs eain''qaaesietis, poterit r^ tota vulgto inttotteader^ ei' m 
tradiicar, quod Ob rem tarn levem tot pfgnbra eit^RqiKfiiti. läg6 
ian« fidem meam libehiyi. ->- 24. t3^'x6nrr '^'^Tddd Juirra r^m^ 
rtWBi iit^n««»m, cii'dt«t t^rtitim ifaeuiem a^scdiPtatioM admijn^ Ü 
hie ea€ eoi^^etnrale , ut sttfe]^ alias. j?|^i|^l h^K^^rr Edueite ^aM, 
et f. «f comöurafär. Videtor !d Ma iklttirii fiitese, ut adttiteraa 
eoBibtiTerentär; nequle enbil eam huhi; ptimum pioeftam tn nnniiilt 
gtätnet'it Jofda. Non yivam eoiAbu^endaih foissfi Thamarem , sed 
poatcfotan Upidata fuerit, t. D. MlCHACLtii in Jüt^Mös: §. 235. 
coUigft e loco Jos: t. Id. 25. (doli. DäYi. t, ir.)l Cetenim r«!^ 
adulterii habebatnr Thaniar, ^ubd Seloä' ut marito 4(^Hiiata esset 
E fege Mosaica puella Ats^trütfutd ^ qtiae ab alix^ sitri Ti^giült^tenT 
rapi patiebatur, lapidibus obruebatur, Deut. 12,21. Cetitnuii aiiti6 
constttntam Hebraeorum rempublicam jodicia in iiberos fucrunt |»e- 
Hes patres familias^ ut olim apiid Romanbp; nt igitur Juda ulti- 
mum supplicium "in Thamarem nurum ipse decernere potuerit. Vi- 
detur autem Judas avide adripuisse occasionem perdendae honesta 
Thaftnaraom- itiorea duollun fifiOtiUn; n.cöllbcatomin InsnM'ito in- 



25- 26. rnh---tt5Hii!j FtVö, 1. e. exriro, cnjiai kaiq gurit 
egö ium gtMiia. frVet ^Haecy sc. pignora, quäe iü hund usuiok 
dilig^nter custodiebat , nt suo tempore proferret ad intiötenttam 
snam eompTDrbandtfm. — 2t. ^^)9^ '^{^7$ Tüktior ett ma, jnstio^ 
rem catisain Ifübefi- rrfirß*fi(Vii'-5y*«S Proptwea qüod nah 
dediMitL 'iJn iib^' ^teei^feeit ultra wgnogcere eam. Qnemad^ 
fliodnm , etiam ante Legem,- patrem eüm filia ooncumbeitf neflM ha* 
bebatnr; interdicta ^ino'qne soocro fuit nnrus, qvae mattimonid 
com. ejus ^i» instar ejns üiia eirasit. Neqne- ulli alil Judae' UbeH 
Aqy p to m ingressi rdferuntnr , praeter Selan, et dnov Thailiattt 
filtoa^ 4Cr,4Q. limn« 2§, 10. 22. 

27. 2S. Factum est tentpofü partug eju$ (tcce ^teih, erdnt 
gemelU in ejun utero). In parenthesi haec legenda. Tum repeti^ 
tur V». 28.: J5?m!?l3 W1 Et fattUm est dum pareret — fn^^J 
triV^^n Bedifque^ exserult ihaHum^ sc. nnus'gemellör^ih^ c€pit* 
queoheteti'iär sc. mitntm. Alii ntrumqne rftrbttm ad '«i^ referant 
hoe mo^o? eepitjne obitettia eoteineutri &nm idque düigavtt mH^ 
nui eßn: ^ttJCiccI« hie pro '*3;Jn An fiÜ'coeciy eoccineo,po« 
lüti^. "Dir'^ e£ not; nosttW «'d^'BocHi^tttl A'^o«} T. III. pag 

2 



^ / 



! 



ftiZ Gen^s, . Cap. 38^ ag, 3q. Sg, i — 3. 

ß%7. «qq. e4' Lipi. 9lvtetrix aiitm !ta «giite Tidalitr, nt eogno- 
•coret ater cMet primog^itos, eiua Tidelioet;, qal prioi nuuram 

29. 30« 1*im ^ '^tr^ Et factum ewt cum rHrdheret prior ille 
fROjitffii guarn, et ecce exiitj Interim prodiit /ra/«r ejuM. Prae- 
Sxnm $ ante d^uj^ tempiw denotat, licet hoc fere fial, quando In- 
finitiyo'praeponitur, non quando Partlcipio. Et hie quidem ^*fTZ:^d 
idem erit» quod fi^^JQ nh^n^"^ Similcg pfarasei yid. Jn Geb^nÜ 
Xffhrgeb. p, 893. .fy^ V^? ^^*5? ^^ 0«^ ruphtit , Muper tc 
eßthaec ruptur/f. Accentni diitinctivus Tiphcha, roci n^'IDTrä 
appoiitus, nionet, diviaim legenda etse baee verba^ quasi dicat 
'Obstetrix: ejus eruptionis cauia ego non habear, sed tu, qui spon- 
tt i^redieriB. Quod dixit forsan, quia adultus Zeracbua negotium 
ei faeeyaere potuisset, quod ejui eulpÄ, quem primogenitum opor» 
tebat CMC, is posterior natus ess^« Quanti momenti essent apud 
liiius aevi bomines nponoTOxia , ex^plo Jaoobi et Esari aliorum- 
que satis notum est; cf. ad 25, 31. Praepoi. b{ oum adfixo pro- 
nomine culpam incumbeojtem deaignat, i^ ad li(, 5. -^ 30. TVyt 
nomen inde accepit, quod primns ortus esset, teu apparuiaset ex« 
sertamanuj Hebr. Vb« est oriri^ et desoie potissinuun exorient* 
usurpatur. • 

S. Jotephui isg^ud hemm Aegjfptimm.Jk pt^eurmim!^ Ak ^hera ftrwgtrm 
tentaiu* M fetUd aeeUtmtu» im em-eerem conjhiimr^ M im$p0€Uri$ ' 

' grattam »tbi eoncilimU ' Caf, SO. 

Cap. 30, 1. 2. f»ÖH»ja|Ä n^jnn Plft"!^] Deductu$ igitur «r«f, 
ttti 37, 36. dictum est, JosephuB Aegyptum. E Cananaea Aegj- 
ptum. migrantes dicuptur d^aeenderef quod a borea ad anstrum 
proiiciscuntur, cf. ad 38, l. t3*^!;fit:^»«3^^n ^V2 e mßuu Inutelita^ 
rtcjft, qui in eadem societate fuerunt cum Midianitis, g£ ad 37, 
i28.|36. — 2. qo'i'^Tfij tivrr '^rnr Eratque Jowi cuw% Jo—pho^ 
i.e. eiauxiliattts est, uk 21,* 20.' rt"*ba?5lj tö^^if W1 Fuitfuevir 
pro$peranB^ sc. ^A'n'7 vjom mäm^ quae rok aUquando additur, ut 
24, 40. 56., unde fit, ut yb^, quamquam inflexione aetimm, neu* 
ito sensu intelligatur de eo, cui prospere omaia cedunt. -^*»fnT 
»^^;idn Fuitque in domo heri §ui Aegyptiu Quibus rerbia indw 
catur, Jos^htun non luiise rusticis operis adbibitum , jwd domesti--' 
ca tractasse negotia. l^nN proprie downnorum iuorum; non est 
duBiam, Pluralem honofia oausa adbiberi; ef. GsasNU Lohrge6, 
p. 663. 

. 3. . 4. > ^DN — i(t^^1 Et vidit dom^tim ouuo , Jovam et aioooe. 
Suis verbis. alienam *cogitationem descrtpsit Moses. Eodem res 
redit, ac si dixisset, Potipharem animadvertisse , Numen, quod- 
cunque tandem esset, et quocunque nomine appdlaretur, qaod co- 
lebat Josephns, ei adesse. Cf. ad 21(6,28. Hio Yero iemel obser- 
vasse sufiiaiat,| in tota hae, quae de Josephq agit perieopa» acripto- 



^ G^neM. 0(p. S9| 4.^x4*. 213 

iMi, laU IpM 4» D«o lofliUir , nöoriiio frtfn qti i( Vc 5^21.09.)» 
iHmea Ca'^^7i>A| T«ro p<mere, abl ant Joiephiui (V«. d. 4e^ 8. ^1^ 
16. 25. 38. 32. 43^ 23. al.), avt JoMphi fratM (42, 28.); aiit 
deniqve Pharaonem (41,38. 39.)) loqaentei indacit. i:i1 ''it^ bb] 
Et imme^ quod tp$e flacer^t , Jovmm pro9permr0 in numu^^u^ 
proaperum ei tucoesram dar« omnium, qiiAe ägetet, HIc 91*^^X2 
aetire siuiiitUT (vf. ad Vt. 2.), ut Ps. 1, 3. ^ 4. Vy>n In ocuU*' 
^u»y ■€. domini lui. LXX.' iwavxfov ro? kvQi6v avtov* '^y^'^.t 
tefit Eli wumstrtwii «i. Significat Jotephvm adhibitam foiste'y *üi 
ipae Jieii sai penonae mifiistraret , quod magis hönoiffieum imit« 
^<ia-^^ tjrn^jl^D^i Praepo9uUque eum domni Muaey quod eoui aodi«' 
ficia , tum domesticoi , s. tenros , lignificat. Talf i ' serrtw Roma- 
mia dieebatnr AtritnMiu^ qui rebus omüibus beri tui erat praefe*^' 
etusy etsoliiberi imperiis erat aCtentuf . In ▼erbii ^>'*tt7^"^l' 
OBliMum ett "y^j^ ante v^, nt alias f^cpissime. 

6. 8. b^\ti^ •— yj'^^fit^l Aec fctvtif cti|Pi ep ^idquam ntMi 
pmm&m^ quo ve$C9iaiur» Abea-Esra putat, intelligi, omnia Jo- 
sepho conere4ita fuisse y excepto pane' et eibo beri , quem ne attin- 
geret qnidem, quia abhoirebant Aegjptii conyesci cum Hebraeis, 
43, 32. Sed semu^ reriaimile est, exoepta religione, Aegjp^iaco 
more rixisse, aequa cibos ab eo porreetos arersatum ; nam ad unam . 
mensam Josephum eimi bero sedisse non est credibile. Simplex 
asaaus est, ignonisse kenim, quid rerum'domi snae ageret Jose- 
phas^ oanibas ei eonereditis; non aliud eurabat^ quam ut eibom 
auaeret. TltpT} — ^'\ Futt aMt$m J09$phu$ pulcher fomuif ei 
fuhker üdßpeeiu, £st ituQoawi^ ad eä, quae aequubtur. — 8. 
n^U — ISJ En heruf meu^ non novit w^cu^^y ^g»t<f Mit in domOy 
L e. mibi omniqni eura relicta, rattonem pipHivs fei a me'postulat. ' 
Pro n^a~n;2 Cpdiee.Svn..: in^^ rnalMd , LXX. qMoque : oi5kiß 
It rtf eucq» «ilroSt 

0. 11. ^nvM — 91}*^» Non ti ipso mqjor in domo hae quam 
ogOy eadem, <^e.ipsi esty me omayit potestate; neojprohUuii 
n me quicquam nisi ipy in oo quod h ejuuuxory q. d, ne te qui- 
dem mibi probibuit in negoHis domestieis ; sed in boo te mibi pro- 
bibait, quatenus es ipsius uxor, ne te attingam, — 11, ^«7^1 
lT|il d'i^ra Fmcium om juxta diem hunc^ Nun praesens tempus 
sigpifieatur' ( ut. Deut. 6, 24«) > *^ eUipsis est, pro nt:^ fi^^iTd 
^ij^f die hoc 9p{iUa (Jud. 18, 4.), L e. aliquando; aecidit qua- 
dua'die. 

14, Mn^a ^^fitb N*ipni Voeavit «trot domua eju$y, i. e. do- 
mestieos. Üt ne^ab' Josepho aecasaretur, eam aoterertit; tum. 
edam aui eontemtum ea ratione ulcisci voluit. Eodem medo , quo 
Htppoljtum a Pbaedra aecusatum i^artant poetae» Vide Seaeeae 
Hipptiytum Vs. 717. sqq. C£ d. a. n, n, Morgonl ad b. 1. Pro 
«^3ttb iü aod. Sam. GenoTcftnsi Paritino legitur wA (muJieree 
fffvmittk)y rd^rarüTitio; statim enim sequitiir &nb, Pron* masoti- 



£14 G#»#c^ P^S^f i5.t^b3. 



IMrmmm. bkvUapuß ki^f 4kit, quod HAnti AfgfpfiU ew«A ak». 
ominatioiij. Net «XKUmfe qua adiox^rit, ' inTiiliae et irae caii«% 
quMi et Biaiitum ioci»#et, i|nu tantam Uebr^^ domi suae pot^s^- 
tpm 4ederil, qua maa ab^taiiiff, !)3^ pyj^ Ad iUuifenjdup^ «p^tf» 
qy9d h^e obsepemtal^is. v^»te9 liabajt, qvuBNl ftdditur, !3;tt3b -«^i$ Kfi 
•»agr rea^ «J ^f.:^t <;uiarft n^ecum. Pr^epos. ^ anito^pr}^ ür 
ßatiw^ posi^a ,ef^. Neqi^ eniiQ cxedere, aut simulare sc predei«, 
pp^uit Ime^ niulier , Tijrum eÄ f ninxa 9 ut uxori» pucUcitia teatar&. 
ti^Q.sairTttp pDin9%. It^qqe^ i|,ensua est; servum adduxit, qui mihi, 
ctjp»! Gont^^ella^ fycqrf^ ^dgcejssiu cat, Ita b aiimUur ]5x. 17,3/ 
Lcy. 30, ß. ^^un. 32 ^ J4. Utitur Pptipljaris uxor pro9omiae 
1. pen. plur. ^:^, g^i^ »e cum tota fi^mUia coojuDgit, coiq^uae 
fj^ciena hoc i^cfum, qqamquAm ipia potis^ixayin, contumclia af&i- 
ceretur. ' * 

15. 17. Pro '^i:zif cod. Samu: -«^la Vit manw »i«ä, it Vs,' 
. 12. 13. — lt. ^a Pn?^ .,l/f mihiiUuderet, Quae verba hie etlam 
conjungi possent cuiahis tocibus: nab nj^an "1T^.i{5, <;o modo quo* 
Vs. 14.; attamen jcommödius nectuntur cipu praecedent^bus : ^a' 

2Q. Nomen *1hSf tui ipse Mo.ses statim intcrpretationem ad- 
jccit,' non ocpyrit iiisi h. 1., Vs. 20 — 22. et'''40, 3. 5. Nonnalli 
pro vjocc >4egyptiaca habuerunt , cuatodiam vinctorumslghiAcsLnte^ 
quum et alias yoccr cxotica Hcbraeis exponi s^fcaut, uti Esth. 3, 
71 8, 10. tlaud' repudianda videtur Hebraeorum sententia, D^a 
^frbiT esse domum rotunditatis j rotundam , L e.« vei fornicatamT^ 
testudinatapi , vcl turrem^ coli. ^li^rDrt *\^i^caKx roturiditatis^ 
i/e. rotundus y Cant. 7. 3t Tel, i^ti censet Gesenius in Lex. , est 
noa diversum a *V2b ^nam giittu]rale8 literas Ti et n in dialectüi 
haud raro inter se permntari constat), a ^HD circurnivit ^ muni- 
Vit , ynde Sjris fc^n'^hD muninuintum , arx ^ palatfum, liXX. 
S^vQ^ua- "nno exhibieiit ^uoque phif^ cod. 8am. exempia.* — ti)pf^ 
b*^')^bt^ Locum^ in quo sunt regis vinetiy i. e. qni regem offen- 
denint, ex ejus maxime aülieis et doniestieis, unde quia henis Jo- 
sephi erat ex domesticis regia , eum hnc conjeeit. Prb **^^Def Ma^ 
aörethae jubent **'^^^^( legere , nuilo tamen in cod^ 8am. hie disori- 
miae , in quo utrobique per 1 scribitnr. Potiphar. non dedit neci 
Josepbum (uti exspectasse uxorcm iliiüs cvedibile fuerit) , sed quia- 
rem forsan in dubio adhae put^ret, serri vitae pepereit.. in car- 
test tamen eum detinebat, ut uxoriiT honori et suo consulereti 

^ 21—23. i;i1 Vi\l Et dedit gr^ium eJuB in ocuUh ftinci- 
pi$ dop,u% carceritf gr^tiosum eum reddidit praefecto carceris.. 
Sm ralel Lq. usitatius ib |n , gratiam ei. — 22. nai 'l^tt-pS Dit) 
Et oflui# guüd fiftcientes erant illic, "qüidquid fiebat (ex noto Ue- 
braitmo , qua activum plür^le pro Passiro , seu Impersonali poa\« 
t«r)t, ipuefaeiebiUy per ühim) jn«8U ejus, "fiebat. — 23« — y^t^ 
\'X^k Non videiai .pKßefectue curcerii omne guidguam in wmua 



ejmm^ omi iiyt fca t , f«i< pi^ iUom agercCar, ijiis arbitrio et fta^ 
dcafiM.— oU .4N»flwiil;teat. SinnlM phrases vid. Vs. 6. 8« *1^fi(a 
iM| nVn ^e *l«lei l:pJ^§ frepisrea quod Jovm ei adeuei. 

— « • • • a 

im4&rßr9iatmr, CVqp. 40, 

. Cup. 40, 1. ^MtriT-^^ri Factum ent poMt reshmee p4ö^ 
earuni, i. e. nt peccftfint, quaii «li^tphl poiit«m eftlet Sed «It- 
qiiando post "^"«l Teperitur Verbo seqneiiti praemisium 1, altq«an-' 
do omiMum, ut hie. ^c&^rr^ — «*<iP^^ pociUator rtgis AegypH' 
et piitor^ nimiram pmefecti Ym, qui pineemarvm et pistorum mi- 
nistcria in regia obibänt, coli. Vs. 2. 7. 9. 16. Hi vero Pharao- i 
Ufa pnrpiirati- cum serris non sont mittoeDdi; cjuimodi enim mini- 
sf^ria apad reges ab Ingen uis solefaant obiri. Apud Persaa Cam- 
bjvi Proxaspis , qnem pnteetpuo honor« coiebat rex s filioa i^it 
olrtijoog' tiuri de, ait Herodotus 3, 34., avri^ ov cr.Mix^i]. Qva 
in re, quore peceati genere anlici ilit regem ofFenderiut, aeseitnr. 
V«rkimÖe aatem est, grare aliquod illos in sao munere eommi- 
sisse, et in suspieionem rentsse crimiüis, quo Tita regia pa- 
teretor. 

3. 4. &*^n3taST— fn"^} ^^ ^^^*^ ^^^ *" custodia damuu prin- 

dpi» eptculatorum y i. e. in carcere, quod in domo praefecti Satel- 

litnm regtoruvi erat ; nee enink aediflcia publica detinendis capti^is 

destinata hodienum ubique in Orientis regionibas reperiuntur; scd 

liabet Praefectus urbi suarum aedlum partenv eapHvis custodiendis * 

aptatam; cf. Jer. 37, 15. et rid. d. a. u. n. MorgenL P. IV. p. 288. 

*n23ic^3 in regimine positnm est , licet notatum sit Accentu distin- 

guente (Rbia). ^ Nam ubi quatuor voces arctius invicem cobi^eren- 

tes ponuntur, duae posteriores Accentum conjunctivurn appositum 

babent , eas autem quae proxime praecedit Vox Accentu distinctiro 

minori , et omnium prima distinctiro eo majori notatur. Ceterum 

Ip'^nats^ ^^ qui hie et Vs. 4. memoratür,' yix credibLle cstfuisse 

Potipiia^renT (cf. ad 37, 36.). Quare munus joro^e^ft ipieulato^ 

rum ad duos aut plures vires pertinuisse , Tel etiam , qui hie me- 

moratur &'^nsC2r7 Tltp, Potipharl in isto munere supdessisse Tide- 

tor. — 4, bn«*— "iböM Praefecit autem princeps spiculatörum 

JoHephum cum Ulis , i. e. ut esdet cum iis ; ncque enim cum illia 

praefecit, ut iis supcrior esset, sed hoc (V. munus demandaTit, ut 

assiduus apud illos esset, tirb(n^'<&^l et mini$traret iiif omnia 

iis necessaria suppeditarct , et eoruni curam ageret. b^^l ^^'^?1 

^OX73b Erantque dies sc. complures in custodia^ carcere. D^Ä*^ 

Hebfaei fere annujß tn/«^fumnntelligunt , ut ] Sam. 1, 3. 7. 2,19t 

2Chr. 21, 19. Ilic tamcn indefinite temput aliquod e»ne Tidetur, 

«t Num. 9, 22. 1 Sam. 29, 3. 

5—7. Verba Dn**;!» Di5>rt ^lö^liy inTersim aunt intelli- 
gaiid»^ i;e. U^bn ÖJi"»;«} qo^n^f «oaU'iV««* (^ 



1 



216 Gen«: Oy. 4o , 6 — iS*. 

» 

t*)^ iit itatni absolutus), •tatim enim ad^itnr! M9^ 1)}*t|| tfff^* 
L c^qnisque «omiiftfm «irtnit, quasi dieat: liabner« «mboitftdiitiAl^' 
qnisque tnum, eadem nocte, ^»^n j^'VWd ID'^fif' quUqm^Jujffm im 
terpretationem gut somnii , L e. juxta id quod per illud indieaba* 
far. *nno eum d^riratii non tiisi de «onmiorum interpratatioirit !# 
V. T. repcritur, unde hoc tantvm Capite, 6t proximo, ubi Bomiik 
omm fit mentio , legitur — 6. &-«Drt &3n| Onifit fic">« i ^^ ^<^'^ 
6oa, 0/ iBcc« tjMt, i. e. eranttVa/t, triste«!, commoti, turbati. «-• 
7. 2)1:^1 idem quod ^iS9T. Vuigatus bene: cur trigtior MoUt0 
B$t kodie facie$ vmttraf 

8. 10. ö'»DSnD Ö'^JrSxij ä^Vj Nonne Deo interpretatione$^ 
L 6. nonneDei est, somnia interpretari ? Loqui yidetur Josephim, 
ex . Aegjptiomm sententia, qui, teste Herodoto 2, 8.3«, existim»* 
niutv €uL homngm n^lIum periinert artem divinandiy $ed ad 
eertog Deo8, Videntur bi^usmodi interpretationes Dei alicigvi 
■pivitai tribuisse, qui ^aoerdolM, aat alios subiret. NeXhaldaei 
jquideas ab hi^q seutentia abborrebant. Vid. Dan. 12, 17. 30. 4^ 
6. — 10, Sai nnncs fitlni Et ta quasi gemmangy adscendii floM^ 
ejuSy et maturauerunt racemi uvae, L e..ea germinans eliciebat 
florem, uode urarum racemi maturescebant. nn'^sd Quasi tfßo^^ 
rescenSj risa est mihi florere; alii ad yeritatem rei magis, quam 
ad similitudinem Caph^ ut saepe, pertinere, rel ad tempus (ut 
38| 29. ip *\y> 9^;&i|^3), hoc sensu: et ipsa cum efnorescere|; , s.. 
Bio^ ut cffloruisset, ascendit, et abiit flos in gemmifm. n'^9 esi 
flog 9 y^3 autem id quod flore discusso subnascitu^; h. 1. gernntOy 
quae proprie 'nDä av.t *1'1^Ö appellatur; Jes. 18, 5. Num. 17, 23. 
&*^^3^ n'^n'VsvsM qb^lD^ Coxerant , ad maturitatem produxerant. 
ejug ootrt «ras, i|t quu|Q ha^c siinul Tisa sint accidere, aut 
certe non h>n^o post se inyiccm interrallo; quod non diu diffa-r 
r^ndam rem significatam ostendebat. 

11. 12. rrbns D'i2"5i^ — ^il^^ ^^ accepi uvag et expresei 
eag in caUcem PharaonigJ X^nvo^li, L tantum obyium non difTcrt 
a Chald. DnD expreggit. Aegyptii ante Psammetichi regia aeta- 
tem neque ipsi biberunt rinum , neque Diis Ubarunt , a sacer* 
dotibus doctj^ji . Tino inesse pesti&ri aitqaid, neque a Deo, sed a 
genio malo (T^jpboiie), Diis et honiinU>us inimieo, Uiud inven-* 
t|Qui{i esse, Plutarcho teste ^ de leide pt Ogiride^ {}. 6. 'J^^ oi 
^Qm>v &gotg, inquit, t\iX' wg ctZjua xiv no^fx^adifiwv nore 
%olg ^gol^f ii 0V oiovxai rr^öiTon^ ya! ty yi crv/i/i^/moiy oifini^ 
Xovg fgviad'uif Pi^tes tarnen succum ex uyis recentibns ex*^ 
pressum, ut) hodie Mohammedani, bibere solebant. Vid. Mi- 
chaelis Jug Mog. F. (V. fi. 190, — 12. Sa*) niz3bil3 Tfeg pal- 
mites ^unt treg dieg. Pronomen pn, ut alias psssim, yerbi 
sabstantiyi yice fungitur. Perinde est, ac si diceret, tribys 
palmitibus (et Vs. 18. tribus caaistris) tres dies significari. 

13. 14. ^u3.et'n— i^» In adhuc trihug diebug i^ intxM, tres 
die«) tollet Pharao capti$ tuuvuy i|upd aog deaotat atloUsf, 



•w^ 



'Gsnem : -€0^: ^o>* t.4^wv 16» 



ai7 



/^rre,>td folbf« «uynft^ tat cemnim agan^' iutnre ae muncBiua/ 
inii^ (Vff. M. Ebc M^ 12. Nol: I^ 4lli>f.09iiaebit «t aunerakü 
te iater MTtM «e minnlinMi ■ao«; iiibMfc .tal apudiiiliuftfn^ 
jBovim iiiter TecemMnidin»>^oa. Ita* L'XüL'HiaramTi&ua^et Oih 

■tiQo tuo itatttl et 'digiütad te re»tituet...««*.:14. Uue Va. pkri^ 
qae deprecatarie inteUignat^ 11 1 Particula^ c<>inposita OM ^^ ca- 
platar pro taui^vi^ modo^ rel pro ae^; ut hie ttt sensai: tantumy 
a. 9€d mei apud.if recorderitj cum Übt bßn^ fuerit^ tt ata* 
kinc educito. Sed ^|est M "^SD. et propia' gua potestaCe, fuia ut 
«apii ut Vi. 13. et I4.!^ta codaere^nt : tibi liane ita eerto präedicef^ 
ioj!Uy ut tuo loco retti^uafis, ae tanta gpcatia et auetoHtat^' pblr 
leaa apud Pharaonem, ut, ti'yef eitiguain, mei reeordatua, men*' 
tionem nomlnis mei .apud. Slum auggieaseris , non dubitem tif 
protiaua' eAecturum, ut ex lioe earca)re liberer; Ita '1 antiT 
^tläg'in Lawine abundabit, et tantum £0|iTertet,' non topülabitk^ 

' . 15. t3<nd8#1*-'^d Aoai furto 9uhlaiu9 .apfai a Urrtk i/a« 
hraeürum, Nott €änanaea teta n. L intelligi poteft, lad regio 
tantum oire» Hebroneati et Ifamren, mu traclua Palaeitixuiai 
anstraiift, in* quo Abrakatftua, iaaieua et Jaeobua sunt conuuoratL 
Quamquam autem erant peregiini, eonam tarnen eenseri potu»* 
Tunt ü agriy'in fuilma tentoria «it piurimum iixa iiababaut;' 
praetertim quum •# >miütii anuia ea loca, veanaentieütibua TetetU 
biia eolonii, ienerant |iiuluit autem Joaephua ee e terra Cana- 
aäea sublatum dieere, ne Cananaeum, ae yideretur proliteri, a. 
qua gen^e abhorrebat 1^1 rib'Qri Nequs quicquam hie feci^ 
quod me poiuerint t» fo$$amj s. *pu^eum^ hunc. ^'la proprio 
videtur appellatus aase lacui eaiternae aimills in earoere, in quem 
demittebantur eaptiTi ^ut rei, quos male habere an\mui erat; 
cf. Jer. 37, i6. 38, ß. Uic vero Josephug per sjueodocben- totum 
carcer T^etuf *iia appen&re, quum (eoÜ. 39^20.) non ait cjre- 
dll^ile., ülum in 'tarn aurt costodia detentüm fuisse, 

" ■ ■ « 

16. nrjB'^'inM.Qatna mtt^m vidi$9et prine^pti pUt0ruMf 
j«oJ dena imterpreiatUi sswt^ Jueunda yidelicet et iaeta; Ü 
enim d*iO Mo denotat; LXX. o^(Sg* • I^tinua recte; nequa 
eaim aeira potarat pistoTy Yerane easet an falsa intexpietatio; 
ante, erentum. -'^^ ,^\p flurea exponunf: camutra camdoriä 
(*)m est candidmm Esthr 1, 6. 8, 15. coU. Chald. *n;n Dan. 7, 
§.); quod alii ad eoloren eanistrorum referunt, ut signifieentur 
et virgis deeortieatia ecntexta, alii Tero ad optfioia pistoria, 
quae iUia eaüittria conttmbantur , ut albi e candidissima fiirina 
panee sint intelligeudi. IIa LXX. «uva ^dgirm-^ L e. canigirOj 
in quibuM pantw ex chtmäro^ i. «• ^dica $hI xta facti ^ eranL 
Bed quum Va. 17. dicatvr, in aununo tantum canistro ex tribus, 
^uae cnpiti tm^oaita geatmntpistor» omi)e opus pistaris fuitse; tria 



äi8' Genei^* • Cup. iß^i' 1^9*4- af* 4^^ 1. a.' 

cMfaira «k ««alik^iqiw pbrnAi^MUt^ um poliMiiiil «^ >1|0 4W. 
lUetfus igümr V^ *tii«hw « '1^ fwmtmi «t v^h ^V5 ii^- 
twnhtrm pefforti», q^m i«*» ^iifa^ e ^ibte nat plex», «pMM 
inteijaooie; dY« omitietm /0ramimB$i ap9riB'(lÜrt0 von dm^vk^ 
bfeh€n»r ArMt). -»wH-*? »/>«r. cuyiäto me». Afu4 Aegjptiot 
norfo eff«t, ttt «iier» Firi ta^kites, flnihni» hvnecfli gestarent» 

■ 19—21. ^■'^^^ ^tt5«S*nÄ rtrnft 'ä^tÖ^. ToüefTharao caput 
Üum desuper te. fn quiuuB rerbis &uq>ißoKia est e^' deeonio phrft« 
■eotVs. 13- Qsurpatae ad sensom infaustum. Uicjt ergo: reeen- 
9Mbit caput tuum; scd iDex8|fectat6 addit *^'^'^Stq deudper te^ qno' 
ostendituTi levare caput esse'id auferre. , v^put ab aliquo aufetri' 
dicitur, etsi non praecidatiir^ qum' supplicio ex(rciuo afficitUT. 
itgtini quoque capite plecti Mqueni (^ic^Lut y cum mortis ei j^oena 
infertar- y?"^? ^ni« n'^n^ iuspcnäet'' Ic »üper^ tignp f^emti te 
affiget.' Cr'ux seu patiSuIum J^^tinifi quoqve in ritüalil»u8 libria 
ärior et arhor i'nfeUx dicitur. — 20. ^rblB-n« n'jVh "W^ Dim^ 
quo dintigeimt m^^ci Pkarmonet^^ dies i}ut ruLtila^ WotalUft , ut 
Endi. 16, 4. majr-^ab ^nsia ios^^i Ut cowmmum fecerit aauit* 
in« Mrvtt, nmilBtris «»w. Uihe M^et^. aotiqiuaiiuiiiim' esie momm, 
dieai aatalem quolanaia «olaDW laHitia.etcpBliB oakbrandi> qiwn 
mfmd. Pcrtas auo aeiro obtinviase prodit Herodot. 1^ 133. Oepbraai 
iDHh Wttn c£ ad Vs. 13.* **i- ftl. ««njrrä -^MiM Ac- r^tituit prae^ 
f$üium*pooiUataruM mp§r phcuium imuimy ^ ^propipatianem ^umm^^ 
1. a. sQo aauaeri ministrandl in paaulis. ttp'^'Q hto aal Nom. S«b«t.» 
^om Vi. 1» easet AdjectiTuiii. ^ * ^ 

9. Jö$ephu9 PJkmraonii iomnfa hene interpreiatm^ , t eare»€ Itbtratmr 

Cap. 41 , l. 2. fi*«»^ D\"iqu3 "^j^ja "Tri Factum autem eii a 
fine , 8. po8t fintm hicMiii dterum , i, e. isiroluto biennio. C3^^^' 
additur, ut bienniiun plenum et absolutum intelligatur. C£ ad 29, 
14. Intervalli hujus initium inclioandum videtur ab eo tempore, 
qvo pocillalor regt« e «aroere est tibtratiii ; sunt enim haeo cum 
ükimii Cap. 40. vwrbis connaxa. '*)A1 &Vn r: jnsi £^ Pharao toat- 
maSat, ei avc« sta^i adßuvium. "^iK^ est'Nöm« ( Aegyptium ). 
Ai/o praprium et pecvliare. Signifieat sc* in Ungua Aegypt. lAPO 
ftuvium* Ipsi Aegjptii videutar maxlminn illam et uaicum regio- 
HIB suae fluvium in eommuni sermonis a»u tantum vace JAPO de^ 
aignaMe. — 2. x\)r\% — rr^ni Et aaeetfdeöant a Nilo septem vac^ 
COS. Ex Nilo a8ce«<[ere Tidit raccas, ibertatts et £amia «jmbola; 
^nia pront NUui'iniindat agroa, aat laetae aut raraa. Aegyptiia 
aurgunt segetes. Vid. tfaa alte und mue Jlbrgenl P. L p. 1S8« 
'Neqva atne ratiane est, quod vßccae ridit. Nam in areana Aa- 
gyptiornm per imagines expresaa acriptnra agricultu?!^ et alimenli 
aignnai est bda, uti relbrt Ci.cMEi«a Aibxj^ndr. Sinm. Y* p. 41^. 



Gßnew^ Cfip. ,4rv, 3— ,^Ä, «Ift 

confirmant in hodierna lingua Coptiea. servatae ytj^rtt aeaii^iiiai 
AegypUaci reliqaiae; rid. P« E. Jablonsui 0pu9ce. P. L p. 46. 

LXX. it x^ Zixü , pVo 4ao In aliU «leMpUribpi fiiaie 6^' rg l^^i^ 

• „ • * ( • . '''^ 



'^> «» ,\* 



2. 6. ntoa p^n 1^1^«««» CÄr«^. In tcxtii Sam. et^in ;p«lMa« 
^bnsdam Colad. JHcbrr«. legitur n^p^}« ut in Hebraeo Vj^.ld«^ 
quod in hac tantum narration^ l^gi^H'» ^^ ^^ Arab« Ungua expl^ 
CBodum catf in qua gn l<K«eiR eiufi^ «r j?C<pn, atqiie p\7n /eKNe|n^ 
■ignificat. — 6. CJn'ip^ nbanipn JS; Euroadu9ta0. .LXX «re- 
|iQf»^aji(ii* Hieronjmuf h. 1. 9t allit in locit yertit ventffm vrfinj^ 
ie^ Bane* Nam liif rentus adurens , in Aegjpto praecipue et 
Ajrabii^ fliina, segetca corrumpit. C£ Nicbuhr Beichn p.yAraÜ 
h Ö- iH^^lQ^ ^'^^H'^ Gerwunalant posi iUa$.; non di^^U ri\b':^p 
a^ Vf, 0^ qnod uon.jr^it haace spicas paulatim crescere, äi)l .ad^ 
j^stavi niasnitudlnein perTenire, ut' soleiU, plantae^ quaci a^n^fi eft 
tucculfsiKaa aunt, . ^ .... 



8. 9. hrnn l^^^> ^ €omUnmiu9^ in oonem Talnd pai««i( 
agitatna fuit animMM t(fu$. LXX. haga^d-f^ tj ywfif m^ür ^D» 
Verbo tD99 ef. Pi. 77, 5. C7>nxd — inp'>i Ei voeavit <HH«f# oi- 
•ctfrormn tnterpreie^ Aegypti. Voc. CZPZSDnn quidam dcriyant 
a SjT. et Aram. verbo *1^n vidity inie ^»xplanavit ^ interp'retaiut 
eßt,^ et a tZ3nU v Hebraice ]t3C3 cUtu%ity ob%truxiiy abscondidit; n% 
defignentnr rerum latentium et obicurarum interpretee. Alil 
'tp^Qn)3 haud diversum putant aPersico Chiredmandy quod inieU 
tißeniem^ eapienlem lignificat. Alias etjrmologias Tide in Bo- 
CHARTi Hieroz* T. lU. p. 468. et quae nos ibi annotavimua ; eil 
Jabi«onskii Opuscc P. L p. 401. Fuere Bacerdotefl Aegjptlorum 
in tres divisi ordinea; prlmi erant 7rpo9^ra*) pott bos uQOYQaiA" 
l^uiei^y Bacrarum icripturarum periti^ tertii veoijtoQQi^ temph^ 
rum (^ustodes. "^leifo^QuiifAutdiov erat pieritia scripturae hiero^y« 
phicaCf et quum in ea omnis doctrina, theologia et pb^losophia 
Aegyptiorum contenta esset, Pharaonem illos arcanae scripturae 
peritos crcdibile est eonsuluisse, persuasam, numen, quod ei so- 
mniom immisisset , Us imaginibus nsum fnisse , quae in hieroglj'« 
pbica disciplina esscnt usitatäe. LXX. ihlT^^^Q 9 4^® ^9^ apod 
Graecea desi^natur 6 hbqI U(mov sro» dioatiucinif lifiyoufiByog- — • 
0. tsS^n n**3t^ ^3^1 ^Mt^n Memor hodie »utß peccatorum meorum. 
inteiligit obliviontai benencü a Jesepbo in earcere acceptL 

13. 14. ^^td*!?:; ^^^^ ^1^ ^^ restituit in itatum meumy ae^ 
Pbarao. Alii: Jtiephui me reetituit in etatum meum et iUnm 
guMpenditf b. e. utrumque praedixit. Verum sermo non est da 
l|ra«dietione , aed le rei eventu. — 14. •^'on-ia ^n:^^^Etfe^' 
^runt eum currere e puteo^ i. e. festinanter e oärcere ednctu^ 
^%. DeriHa cf, ad 40, 15, — vnV>»iö nin'».i nVri Et totondit $• 



'"^ 



r 

j^ttltten «6Mkiit,'iUd eH^ tondebant; nUi üi laetu ttt Cftptiritate. 
et Herod. O, 3«! - 



<t « I 



. 1 .vv» , ■ • . - . . ■ • I '* ;♦ 

xii ffoir^^ior <f>ap"w, quasi m^l Ä^ legiMcnt*, et negandi parri- 

ci|la inserta legitur et in cod. 8am. , conseuitientibu« interprete Sa- 

aiattfanO et S^ro. Sed monct Uidron jmus,^ in Uebram> sie haberi : 

gine lA'JDkut respohdehit pacem Phart^Hi^ addifq'ue STinmaehum 

apertius transtttlisse : hon ego , ted Ifeu s tVBpondetit pacem Pha^ 

t'annu» Reete enim oonn^ct'endum est ^IvSa^cum verbis, qnao 

sequiitttiif 9 unde et Masorethae iiii Aceentiim itstittctirum majorem 

Atbnaeb apposaerunt Seorsim igitur est capiendam : praeter wte^ 

g, iine me^ snbaudi: hoo fieri poterit; sed Deus tenpoiidebii p»^ 

cem Pharitqriti. Soli Deo gloriam exponendi somnü tribult (quo-* 

iftodo et Daniel 2, 27. 30. fecit),^q. d«: absqne me poterit Deav< 

Pharaoni ftlicia annunciare, per alios, qüibus quid tHo'somiii«^' 

fignifioetiir, patefiiciat - Cetemin qnod Jos^phus dieit, Doiua fKüMtm ' 

aanuBeiatiiram aase regt , qnum tameu somniam nondam aadiaset^ 

b^ft. iUi ominatvr, «Ire^amteatm salittattona compeUat*'— 19. 

Dein^jpn c£ ad Va. 3. 

il, i3, frptnJi^i nonnulli capiunt in Sing., qiaasi (ertia ra- 
dicalis 1^ ante Safiixum in Jod transiisset, Sed Aben-Eara in Piur., 
capit et exponit distributive^ aJsbecfw^ ot^ueque earum, — 23.' 
n^73p£ est ano§ tuy» LXX. non expresserunt; nam quod in todiöa 
CV>isIiniano et doobus aliis legitur: xaxt^pd'u^ivQi vUiäiaei yix 
dabium est alius esse Graeci interpretis , quum nee ab Hieronjonq 
nee a Coptico interprete exprimatur. Voc. n^Tapss Jarchius bene 
explicat ex Aramaea voce £tza3!i:£ s. MS:^ rupe»^ ut denotentur ari^ 
däe spicae instar rupis. trr'intf posi ea$ y sc spicas plenas, eom 
SiiiVixo wuuculino ; at Vs. 6. , *u(>i ead^m habentur, sed cum SufHxo 
feminino; fH^'^in^t, ut kie quoque legitur in cod. Sam. Easa 
D^!;2[U7 feminei ^neris nomen , ostendunt i adjectiva feminina ei 
Juncta; hie vero terminationis masculinae yidetur ratio kaberL 

24 — 26. "«b "1*^1:0 T^^MI Nee estj qui mihi indiceU ao. ')^nn9n 
iMierpreiäiionem. — 25r'2^^r7 *Tne| ti'y^iß D'ipn Sömnium Pha^ 
raoMif e$t nnum^ L e. ejusdem signilicatioiiia. Id quod magoa fe- 
Mlity -quia duo somnia diversae signiücationis^esse oon|)ectabant. — 
26. mti d^:U7 9^^ Septem anni eunty L e. designant Septem aoooa, 
TideUcet ubotatis« p^ '^yip. Forsan, quod solita easetiu Ae-r ^ 
gfpto feracitas, ejus non meminit dis^rte, mrt nnN Di^ Somnium 
UHum e§t. Hoc de prima utriusque somiiii parte esl; ioteUigendumf 
quod^eodem speotet. 



\ 27 —^. a^n ^rö WU5 VIT] Erunt Septem anni ßamie. Dici* 
lii Fnturo «IW, non'nsrrVq^ocl non ita prope essent annifsmis, 
aed'sttocessuri'anms ubertatis, qui jamjam mseent. — 28. Id e$i 



€ken0^. QpAi$ ^^^99^ 221 



fMw, fnoiff ^ idz qt^ ^SwM/m^ .f üf ii i hr fV P kmr mß m ^ ^aoi 
fiifetonu est deineepi. — 2!9. Terba ^¥u •— fTM plf»0 Um eranl cgd» 
priBMiida : bViA :^^. ün^ rrti; nfM J^"^ ti^^ M^ rrm «eo«/ 
upiem omni vimitiU^ i'k quioui /tifufa €$i wutgnm iliumdmiim €ui^ 

30. 31. m^pj) Et 9Wfgßnt , i«; e, f otiM «u^eedent JiU, ^$^7 

mmmt fmm^ t^mmf- L.^ hondoff terrpe; multl peribimt fiai4, 
fii»e noa a^lum |ier Aegyptiuit» Tirittii.^ ypr tmmm« r^oncc m^ 
ijftt. Ernt enm Aegjrplus horreum * viftioamm dydwuqujiqiiie. t^ 

Bciehtr uhertoi in terra propter famen idam^'^n. grip /ame iüa; 
Boa Tidebitur aatea leptem anoii ubertas tantm liiifse, 

32. 33. O'T^lt*" ^V, ^^ ^^P^ itßr.0ri •mnmuwt^ quod aat«n 
itoratom cat a^qwmUn Pfiarmeni (pro.frpnfiü;) ^»f. Poft d'^d^D 
aubaud. M^n rt\ koq —t^ ideo factum est, tsynbm — '^d ffmiaßrmi 
s$t raa m Deo^ L e. id pertinet ad aertitedAneM difiBi daaratL 
W ^ftfSW Et fufcekrat Deu$ /ao€r€ illud, iUam rtm moi^ avaa- . 
tttram ■omnii iteradone oiteadit' — 33. fi^ni — 171)^9 Nuno §rg9 
videbit^ proTidebit Pharao pirvm intelligentem et Sapie^^^tL 



34. 36. rtjno rrtj^ Faeiat Pharao, feqiiatar boa 
Alii JQngunt taquentibm boc modo : parat et praeßciat pratfeetoe^ 
earatoret rei frumantariae »uper terram. Saadiai : et permittmi 
rex at (da quo Vi. .33.)^ ut con9tituat eurataree guper regionMm» 
Qv^am ynepnM uS%}h] Et quintet Urram Aegypti. Quintaa 
paritit 'frvgiim exactionam indieari Verbo iDTsn , aparte illnd oatan- 
dit, quod 47, 24. quinta fmgnm par$ (n'^uj'^an) Pbaraoni dandft 
praaeipitOT. Raete LXX. Kat inonfunTWfavmaaw nitrra X0 fef^ 
fiota tijg ffjs jAyimov* Hieron. : et quintam partem frnetnmm 
eongreget in horrea, Naqna raro aredibila ast, agromm poaieiso* 
rat gratis et sine prsiiis quintam aiinonae partem per Septem fer* 
tilea annaa regis procuratoribus tradidisse. Emit eam sina dlÜUa 
rex pretio yüissimo futuris usibus prospiciens. Non mala tameo 
alii conjeeerant, Pbaraonem decimas dnntazac frugum ez^ssa^ 
vbi ordinaria esset agtorum fertilitas neo qu'idquam timeretur; sed 
boe tempore duas decimas Aegjptiis, uberrimia tempestatibus, Sm- 
pcrasse. — 35. n^~^n22S^1 Et colUgant frumentum. 1a Hebrac! 
obserraut .denotare omne friiiiientttm, ubi purgatnm, reiitilatnm et 
diiigentius emundatum in borrea reponitur. flJ^D*^^ DTin Sui 
$nanu Pharaonie, auetoritate regia, sire, quod in potestate regia 
maneat, in borreis regiis. Patet, priorem Vs. partenu aum Verbo 
^app*, pertinere ad agrorüm dominoa, qui singuli lUorum pro- 
vantns colligere debebant, posteriorem Vs. partem rero^'/^ n'^a^^, 
ad pn^^Mtos horreis regiis. Verba fi^*^^^ !)^&( connexa sunt aiim 
?ia**9^ax^l , boc sensu : coacer^cnt frumentuiain ciium (^^^^ P V^^) 



£22 ^ntt^' Oijf>.'4^, 36v4«^4i. 

tat MUT VKtaMt h^fiiH tfeüidlt. 9?)»^ £» rtftrMftkiiif , MterrMt 
-llted AnmiitttiHii. " ;r : ... "'^ 

'^.W^i». VCTlmY^Ä6?)Hgffi'5bSfltT;niOiitelof teete iib 
"MiB^t: er $tt /htMltHik i'Bfösituiä po/Äo Urräe, iä tisum 
fatarnm incolarum terrae, ^ä'^a fn^jn n'ldn^fit^i iVe^rve Buecidu^ 
nuf; f. e. eiJflngiifttttr #trrtV'p6pik«a eertae, /ame. ^ 27. £r 

,i,9i hoo- ooitfliUMi oMltbttl probaMtur. 1— * '38. ^ai MSU^^ ^« 
4M»eniemU9 virum hMiü $imiikim ^ in fUä thi %it 9p9riiU9f' L ». 
ytttm, ing^ttff tlriflitui edbtti. LXX. atftiiMitii<e: ^j} ^^tladjMIr 
itf&^iMoi^Vöum^Pi alii pro Niplial oapinivt': mm'inwmiiettrtf 

• iCF. 41'. ^''5*"i? h*nn rrnij JTm eria super domum meanij 
praeeris domui meae. Maxima haec Tidetui^, post regiam^ In Ae- 
gr^to, digiiieai ftiiase, qtiaK« ftlift i^nd.Ilii^rati^J^frRomauoa Prae- 
fiefi Prmetoruh^ et apudrCrflüotfuiii reges MttfiMf domm. Simile 
nuntts ftdt. apnd Hebt.::^ reges, vid. 1 Reg. ISytf'. 2 Reg. 18, 18. 
^299-*bd 'p#;'^^'^>»1 SsimnOtiia 9$ -tuum di§psnai onmi9 popuim$ 
«MÜf ^ W^Mia «iMiii. Itft rertimas eoUnto Arab. ptD3 ordinavit 
diif'aMyitqm reete rem idiqoasDi. Quiim nt^;^ "«[^TZ)) 1 Chr. 12, Ik 
8, 40. sehr. 17, 17. al» siot in^ruttiy a]rmaCi''iii««if,/Biuit, qni 
jb^ttot locum ita ex^onant: . tuo jussu arma gum^t totus populus 
,meu8. Veritia nUiil est, u,i|ide jure colligi possit, Josephum rei 
Bulita^i praefsctum fiiisse.. Teteriuu interpretationes ex|mn(timus 
in Commentat. de veraione Pentateuchi Persica p. 23. sqq. p'i 
^P^ P^AM ^^^^ Toii/tfjR aoUum quod attkiet »Mi)or sro I«, taa* 
tHin regiam digoitatem mihi servo. — 41. Dedi te $uper totam 
Ji^gyp^*tmj i. e. coBstLtui te suromnm post me regfii administrato* 
rem, qualis olim apud Chalifas et hodienum apud Osmaaorvün hg^' 
peratosem Veuirus nu^or» 

42. 9fO\^ — *^0^1 Betrtueitqum Pkmrm antmUm gmon m mmm 
tua 0t indidit Josephi mmtaft. Amiiilas regivs Omnibus tempori« 
\fwt apud Orientales Signum regiae'poteslasi« fbit. ita AluxandM^ 
mMknn'' detraetum anmUum digito P9tdic6a9 iradidit, Cnrtini 
IB, 5: Eodem "Vitn etiamnnm Osmanomm Imperator V0Ürmm 
üHaigmuH eonstitttit Ct d, a. u. n. Margbnl P. 1. p. 102. VSi^M 
t tfP '" ^^ aa ^riK Et induit dum biasinii teHihta. LXX. roe. ti^ 
semper vertunt: (tnoXtiv) ßmati^. Vetemm plnribus xiftd est 
t q. idi serioribus V. T. ^3 roeatur. u3id enim ortnm est e Toee 
Aegypt. Schenach y quae dynum stgnifteat , ex goss;f pio arbor« Tel 
friiHee decerptam. Cf. J. R. Forsterum^ in LUro Singulari ifil 
B^ttö Änti(faorum etc. Lond. 1776. §. 10. Plinins H. M 1§, 1. 
Superiat' p«r9 ÄBgypti in Arahiam' vetgena gignit frutieemi 
qumn täihqutn gonypi&n voconf , phtrea Xyfon, et ideo Hnm itid4 
/aef»'Jt^Hnä, Parvun eaty eimitemque datbatae nueia dtftHffn^ 
eium^ üfr;ifr «r inttrior^ beMnfce lamigo netur: mo «2bi tuut 



Gehern. Cfajp4i.y«43'^45. {S|S 

eam^um ■b l Bi i to» fem^füfemim y^elmyhA- fdee ^UHm 

4»uili(iO«iii «puü Ovieatii prineipdl ^ oUm IMJIseet.ttltinlQiii «mp 

4Hi> M i tBOTum idcmqiic gf avtt ■tttniU' dooEAdatiir. Ct d^'e* tt. n* 
J t^ pgen L i ^ pw 194. 'tan Ö^<^7 A»iw/f«i lorgyaiNi euri uuper 
^eUkm ^'iM.'^!>p0 n^ ci ad 10* 11.^ 

43. 44. "i^'nvJM-^-ad'n^l £^ vehiiMmjM$iii curm $eeundef 
fui BM^erat; qvm r« Pharao. Joa^am .digmiate a le fffioximiifla 
«aie deckvaitit. TiSfit l'»3b9 wniP^i j& clamanmt tmte tum (aa. 
praeeotMi) : A6r4ck. HtmiB roem. AegjFpHacaiii eise ^ plerique i»- 
terpratea ttatuniit; «ad dlssentiunt eiraa ajua signifieatioDMa* Noo^ 
milli interpraeati taot: OTBE—PEXj i e. incUnaU conirm; 
rid. Jablonskii Opugeo. P. L p. 4. sqq. Ita etiaaii Aqaila, teüa 
MknPQtiymo , reddidit: elamavii in congpectu eju» ad genicu^fiia* 
fiesf. AdittpulMnr Orig«nea, qnt in Aegjpto Tixit Uino Tulga«- 
tas, quim plariqu« reeeniioram seoatl aunt, clamanie praseone^ 
utmmn0$ eoram to genu flecter'emt Alii, quiim annuiiu ragins, 
aorqttai) bjaaina vestis essent regius oraatqs, qnicunqiie iis inidatlia 
et etn^tar asaat, U aammo honore siuamaqua a raga «aetOTitate 
afluseretiir) verba prodamata aaie patent: ^A-^TIPE-^XEK^ m 
reg» efnetim^ Tel v»$titU8J i. e. ea hdikiiniem regiii Testtbua dflh 
«tum! Plmra Tideiii CoMmentat. noatra de Pergicm Paktai. ver§» 
p. 38. €t apud Jablofiakinm 1. L, et qnaa Te-Water ibl notarit 
ISkl l^nn Et coHttituii 0um super totdm terrttm AegypH. Pro 
Ini». '\'\iö eod. Skun. habet Plraeter. ^n^l. LXX. %ai naMHJVfjOBf 
uvxifi qnibns adstipnlatur Chatdaeiit- et^Araba «terqna; Eandam 
leationeai exhibeatooto^ codicea Kennioottihni et septam da Roasianl* 
SedraeepttiM ]frm explicandam« est ex IdiotitMo elUpaaos Terbi^nit^ 
emn Itiflnitivo oonatnieti, onjuamodi eat eonstruotio Nunu 21, 9L 
Wn^^X 0& CSfeMNii Lehrgei. p. im. -^ 44. fü^ '^%l^ Ege 
ndrae^\ a. ego ium rex; cf. ad 37, 36: 'm V*??^^ ^ ^^ 
te nem» vumem aut pedem toüet in fota AegffpJto^ u a. neaüw 
Ifoebit rem «UaA majaria moHiaati awaipare, te imelo et 
Loqaatiö ptiayei^idia. • 

4#/ Tny^—enj:)^.; Et ßppelhndt Phmrae Joeephum 
tephnmth^l^eaeh^ ^ iimt\kxLm extollare et popnlo eonunendava 
Valiiit, Uluatra ai nomen dans, quod aammam ejus dignitaftam em 
aapientiain taatarator. Vooea mM t^yo^ Aegyptiaa videntor, licet 
Ikbraei ad-fimtem Hebraaom reToaeat/qnad etai da priori; JrßM 
4ieri possit, a |&3t aheeondidit^ poatariot tarnen, HdM, nulia 
fttoda Hebraea est.'' Uli tarnen erponunt dSa/aororaa», ial^rpretem ; 
eketriuemm^ virtei eni abseendit», arbann maaifaataatiir. Quea 
aansnB^espvaaserunt OnkekM, Jonathan, Afaba vtarqiM at Sjridi^ 
Vamaa lioo aoaien, quia ab Aagjptio paiiltnr, ipaina linguaa ddiat 
hahara ratioaam. Bona igilnr Hieron« aaiMMM Aagjrptio intarpra* 






iCA«M«-J'mm0iA^ i..€u Mmhaior mmuUf Ho q««i ««W« f«m«4b 
lliiiiiBeitte fiuali' eaei^i« liberavit P. £. JiBtoHSKT in £r/lfo«#. 
lüM«. A$gffp$ti in O^MM. P« L p. 213. : ^ w lila, od « LXX» 
«ffftftwr, sonst; Man ^otf-o/n^i^, rel Coftki« literis expreMoni^ 
nCJiTeMH^ENE^f ligBifieat Boimiem mcmA', sairatoTem nandL 
CJ2Tenim, OMC^iv» tioz est €bpcii freqnentiisinia* J2CJ2Tnotät 
et acvnjp/ar et aair^^a. OElSfE^ tox partter oppido trita «koroi 
4esign«t.^ Coptieae tm» Hebraea aceuratins retponderet, n nnioa 
litera tinnipotlta ■eriptnm ettet ns^D D32tD, Tel, imica litera in^- 
aefta, n3M rr^nStD* Et ftrsan nno alteroYe modo LXX. inauo 
Hebr. cod. legerunt, quod* poetea in nayfi rODSt est mntatum,* ut 
-prior laltem nominit pars Uebraioe quid notaret» Si quod nune 
in eedd. Uebrr« exstat, rwt nac^S, e Coptica lingoa explicandun 
ak, Jabtonsky proponit ÖMckoph-ente^Phaneh^ qnod caput ieculi^ 
n« mundi designat« 8ed merito priorem illam interpretationem prae* 
ibrendam censet. msitb, — "Jn^i Dediique ei Asnathy fiUam Po^ 
Hpheruej Boctrdotii OnyUxorem. Nom« n3DS(, quod LXX. 
^Amifix^ efferunt, Jablonsky in Öputec, P. Il/p.^lKOd., mulieri n 
Nnmine quodam Aegjptio, more Aegjptüs perquam fiuniliari, 
impositoat suspioatur, eoujicitque postrenas literas to eontinere 
nomen Dtvinitatis in Aegjpto reiigiosissime cultae , quam Aegjptii 
Kit, Tel Neitk nunenpabant, teste Piatone in Timaeo p. 474. 
edit. BasH, quamque Graeci Miftervam interpretantur« Et in 
Panth» Aegypt, p. 56. Asenethae nomen Coptioe scriptum CSiXE" 
NElT esse putat , quod Graeee eommode reddatur jä&9roae3!ff^ 
Minervme cultrix. Nom« 3^D ^D^D diTersum est a nomine Wi 
Josepbi, r^&*(t3*l& (37, 30. 39,"!.)', ut diTersa sunt munera Prae-' 
fteti satellitum et saeerdotis. Utrumque tamen LXX. Ileisipgffg 
exprimnnt, quod erroris nonnuUis eausa fuit. Sed in quibusdam 
Ters. Graeeae eodd. ilnrr<^^ ireperitur, quomodo et seribit Alex^ 
ander Pol^^iistor apud Euwbium fraep. Evang, ^t '21« Centractum 
illud aut corruptum ex Aegjptiaeo n — ^ONT — OJPH Mooerdoa 
tolUy eonjicit Jabionakj. fH ^rrb non sigaiücat PraeBidem^ Gu^ 
iernatorem (uti quidamVolunt), sed saeBrdotem Oni$y eolL47, 
22. Nom. ]&t LXX. interpretantnr ^HXiovnolAt^ pro quo Coptious 
interpres, qui Graecam Alex, interpretationem Tertit,. nomen Tere 
Aegjptium illius urbis, suo tempore, uti par est eredere, adhue 
nsitatum, JIN^ substituit. Fuit Heliopolis Niomi eujusdam inter 
Nünm et mare rubrum siti metropolis, in qua quotannis noOffifVf^ . 
erat ad Solls festum celebrandum, Herodoto referente, 2, 59. Voe. 
AegTpt OlSfj so/, Tidetur eontraetum esse ex 0TJ21NI lumen^ 
htx^ ut deiignetur urbB 2aoi% 's. Iimm, i. e. so/t, eonseerata. M^M 
^nai Et exüt JoiepkuB Bupery s. per terram AegypH^ exsequu- 
turus ii^unetam eibi a r^ge proTinciam. Paranda primum et dis-* 
ponenda per singulas urbes horrea erant, constituendi pra^feeti^ 
et liujvsmodi alia ordimmde« . . 



Gene*, Q^Ai,i6-^5t, £S^ 

40* 47. tühw >>»!> — (|Dll^l Efai aMi$m Jo$$piu$ trigüUm 
msmüB natu$ cum $tarei coram'Phmrmonej cum, ante illum oomU 
«türet. ejat tomnia exponei». Signifieat , Jowfkum juv0nmm adhni 
oinnia moderatam in Atgjptp. Hac relnti per parenthetin inftwv 
jecto, per epanalepain subjungit: 'lAl- Ms;;2 ^^f*^ igitur^ ntLMf 
ctum ( Vs. 45.), Jo9ephtig a cantpectu Pharaonis^ et trahsiU etc., 
obiit Aegjrptum, fiugula ubiqu^ ordinaturus. — 47. — Ü^^ni 
&^:^^b Fecii ergo, i. e. produxit terra Septem aunis tibertitTi 
ad pugtUos y i, e. cumulate , manipulatim , juagnam frumenti Tini^ 
ita ut per manipulos in magaa copia colligeretur. Minus comiiioda 
Onkelos terram pro terrae inoolis sumens rertit: et coUegeruni 
incolae terrae per »eptem annos abündantiae frumentum in the* 
' saurasy s. horrea, b'^^j^ non differre putarit a b'^^np, Chal- 
daei3 pro t3^^:D^D et Ö'>:e2j94 usitatum, quod foveag denotat; in- 
tellexit Tero tales foveas aut celias siibterranea«, ( qualem Arabea 
Tttlgo Mattamore röcant)^ in quibus in Or lentis regionibas frtt- 
menta recondi solent. €f. d. a. u. ii. MorgenL P. IV. p. 373. Sed 
de congregatione fnunentorum Vs. sq. demnm loquitur, boe Vs.,- 
nti iert naturalis ordo , prius de fractunm proventu. Recte LXX. 
Kai Inolriaep tj yy iv xoTg imi hsftt T?jg 6if&f}viag Sq^yin^xd^ 
Liberias, sed tarnen bcne Hieron jmns: Venitjue /eriilitt^ iept^n 
annoruMy et in nwnipuloe redaetae eegetes^ 

48. 50. Vbfc^-bsTiN yäp^l coUegit Jonephns onw/em cifum^ 
annonam, commeatum; quicquid sciiicet potuit, non omne omninp 
frujnentum. Per bs&f^d sunt, qui hie non tantum früm^ntum,^ 
sed et alla edulia intelligant , ut speciatim Vs. sq. *i^ frumenfum 
dicat. Sed vix dubuun est , bp.&^et ^a idem esse , quod prae^ipua 
sustentatio sit frumenti et panik. Sa'ri)3lir*'}n^1 Poeuitque .cow^ 
meatum in uröiöusj commeatum, inquam, agri urhie, qui erat 
circa eam, poeuit intra eam, L e. cujnsque nrbis annonam ex ejus 
agrisin urbem inferendam curarit. — 50. 32^)1 — '^Ö^^i?'^ Joeepho 
natum ent duo filii, i. e. nata ei e^ soboles/^uo ridelieei filii (Vit. 
10, 21. 35, 26.), antequam ingrueret annusfamis, 

51. 52. Post m>3ö, sttbaud. t^bHb, dicendo-, rei riöij »»dj 
dixit enim: Sai "»y^j- ^i V««« obUvisci fecit me Dem omnie lade^ 
riemeif aemmnae etmiseriae meae, et tetiui domue patrie mei» 
Non quasi rebus prösperis ita esset . inflatus , ut etiam patris me^* 
moria ex animo exeiderit, sed boc volutt, se jam ad tantum ho^ 
norum fsstigium esse eveetum, ut patriae domns obiirisci füclle 
nosiiet. — 52. Ü^^tH forma Dualis, q. d. geminam foecunditatem: 
lil ''a'5D?7*^Ä quiaYructificare me fecit, i. e. foeeundaTit gemina 
prole JDevs in terra miaeriae meae, ubi antea miserrima mea luit 
conditio. ' 

54. 55. n'iir'n«n-tea :i^ ^Tr^ Fuitque famee in amsdiue 
«errify te.Ticinis,*a.V ^iioemce ,/ Palaettiiia et Arabia, aon ita 
ftradbat, quam Aeffjptus, quae earum «t Telut liorraui« ^ 



926 Gene9. Cap. ^i, SS^^Sj. A9, 1 — 5. 



Vs. 64. Actum euet , faiise panem ia toU Aegjpto , qvod kie dic»- 
tar intel^gendtiin est de secundo £uiiii uino , quo Josephus horrea 
regia aperuit, priTatis exhaiutu. Sub adventum Jacobi in Aegf^ 
ptiim dttoa tantum famis annot elaptoi esse, dicitur 45, 6. 11« 

66. 67. YVi*l — ^?^n^ Eraique fameg guper fota /acte 
terrae^ pro ^uibus^iii co(f.*^a]ii. est y*iKrr i^ ^^d is^^ LXX. inl, 
nooaoinov ndari<; yljg» Quae plerique interpretes de vicinis re- 
ffionibus, utVs. 64. , intelligunt; nos speciatim de tota Aegjpto 
intelligenda putamus. Verba bHa — nn&^2 P®' conipendium sunt 
dtcta BTo: T)'2^ Drra *WH D^nd['-p3 nnD^l, quomodo et Onkeloa 
interpretatus est: aperutique JosephuM omnta horrea^ tu qutbuB 
frumentum eaaet. Nom. idTD e Verbo denominativo lä'«p^2, q'uod 
statun seqvitur, facile suppleri potest, neque opus est, e'cod. Sam. 
DOSt Qna textui *^^ inserere. Alii : omnia, quae erant apud se , s. 
AegyptioV. D^nsriöl? ninü^j Et frumentatug est Aegypto) i. e. 
Aegjptüs frumentum Tendidit. S^ti , alias frangere , bic est de- 
nominativum a ^^up fractio ^ quoJ metapborice de frumento di- 
citur. In qua frunienti appellatione ad id respici videtur, quod 
inolendo grana ejus franguntur. Hinc ^au} in Cal, et in Hipbil 
dicitur de frumento tarn emendo, ut Vs. 67. et 47, 17., quam Yen- 
dendo, ut hie, et 42, 0. Am. 8,6. 6. — 57. I|q'l''*>ij — y-jijn-bD1 
Ei^otä terra ^ i. e. rlcinarum regionum nndequaque bomines vH 
nerunt Aegypium frumentum emendi causa ad Joeephum, Verba 
potiui sie ordinanda erant: riäxb S)D^'«'-^[$ m'j'llfi^q ^fita. Additur 
ratio: quia invaluit famee per totam terram^ yid. Vs. 64.. Est 
Yero bic Vs. Teluti na^QWVf^ quaedam ad ca, quae scquuntnr de 
Hinere iiliorum Jacobi in Aegjptum. 

^ JtfeMßÜi im Aegypto frugeM emturi, a Jotepho quasi exphratores 

ikmbtmiur. Simeon , d^iMe Benjamin advenitUy obses deiimetur, Mmpktis 

eentm saeeis ptetutia injicitur, quam sibi redditam mirantur, Jacobus 

ßemjamimem im Aegyptum deduci^ se$e putturum megat. Cap* 42. 

: €ap. 42, 1. 2. 4. 4£t^nn T\Tsk Quidves inviceifL adspicitisf 
Ju e* quid cessatis , et moram Wabitis ? Verba non increpantis^ sed 
.tacjtantis. Describiintnr bomines consiTii inopes, qui solent se 
invicem adspicere. LXX. '/raTi Qw&vfAme; quare segnes estis? 
Cum inopia consilii solet et ignayia conjuncta esse. *— 2. De ^stt? 
^ T\yo cf. ad 41, 56. — 4. I'IDK q3Mn|;^^*|D Ne quid mali ißi 
'Heeideret^ LXX. fnakaulu* Onkelos , quem Hebraei fere sequun- 
tur, »ti^V^ ptfirSf ut Ex. 21, 22. 23. Videtur esse quod Galiice 
iititnt malheur y qi^od etsi quod vis infortunium signilicet, tarnen 
pro morte etiam usurpatur , praesertim cum moilius rem yolumus 
.«aeprimere, et yeiuti male ominato verbo mortis abstinere. 

S — 7. t^'^fita)! ?|Htia In medio euntium sc aUomm; sItc 
quod multi quotidie in Xegyptum undeqivique «naonam emandl 



Oene9. Cap. 4a, 6 — 16. 227 

cmiisM ireitt, t. qnod h avpodia^ 11t tolebat fi«ri, proileiseereiitiif. 
C£ ad 37, 25. — 6* «psn-bi ö^^V^n t^ii ii)qrr JEt Jowpkw» 
erat domimafnr super ierramj praefectot terrae. Radix xAvi 
summo jnre deminari^ Chaldaea magit est, quam Hebr. rid. Coh^» 
2, 19. 9, 4. 3. 9; Eith. 9, 2. ynKn — Mn Ipte erat, qui fru^ 
mentum distrahebai toti populo terrae. Vix manitii opus , Joce« 
pliiim ppmin, Aegjpti proregem, non singuLa frumenta iingulir 
Tendidiäse; sed quuiii avvodia Cananaea magnam . anaonae coptaa 
emtiira adveniret, if antea ad Joiephum deferri debebat, cujus erat 
defiiiire pretium, et inquirere au tanta frnmenti copia peregrinii 
Tendi possit, et utrum adrenae suspecti esaent nee ne? Aegjptii 
enim prae aliis gentibus diflidere solebant peregrinis. — 7. *^3dr^M 
b«7'^>C| Instar alieni ee erga eoe gessit. LXX. nai ^Uot^*o^o 
un uvtäv, nHu;p tanM "^s*!!^] £' hquutue est cum eis dura^ sc 
Terba; aspere eos alloquutus est. 

9. II. Xit^ — '*^^^^} Reeordatus e$t autem Josephue eonmie» 
rumj quae eomniarat VUiSf i. e. de Ulis. b^SrA*^^ Exphratoreei 
proprie pedibus bue illuc circniuciirsantes expiorandi eaüsa ; LXX. 
uar fifftionoi. 'i:»T n'l^^*1b Venutis nuditatem terrae videre^ ex* 
plorare. tTl^2^ (propr. nuditas)^ significat loea, per quae adnri 
faeilius regio aliqua potest, quod sit manLmentis aut natnrae aut 
artis destituta. Latini dicuiit: nuda urbe praesidioy nudata ea» 
eira^ nudi defeneeribue muri. Ceterum et recentibus teinporibus 
haod paueis eoruin, qui per Orientia regiones itinera fecerunt, b«^ 
praetextu negotium faceasi solebat , quod terras expiorandi causa 
advenissent. C£ d. a, 11. ». MorgenL P. I. p. 198. sqq. •— 11. &i3d 
WX^H Recti. i. e. yiri bonae Mei sumuu. 

^ 13. li. b'i^n 5ia^^Jj-nft> ]bjv*3 Natu minimus cum patre nfh- 
$tro est hodie , i. e. donu a^dbuc est. Ü^J'^tt "TPfiti^l £/ unug nuÜue 
ettj i. e. mortttus est. LXX. d da StBQog oin ima^^e$, ^-14. H^Tt 
tiobj^ '*n'^3'7 'l^fiit Id ipsum est quod sum loquutus ad voSf boe 
plane arguit rerum esse quod ab initio dixeram y yos use explora- 
tores. Egregie principem agit, quorum est, ut a semel suseepta 
sententia baud faciie dimoveantur. 

15. 16. nartstn njtta In hocj bae ratione, quam robis prae- 
seribam, probaÜmini. Hli^S ^n Vita Pharaonisf per ritam Pba* 
raonisjuTo. LXK. vfj jf^v vyieiav C>aQa(o. Fuitjusfurandum aliis 
quoque gentibus , ex recepto tunc temporum adulandi inore , nsi- 
tatum , et gravissimum adhnc est apud Persas. Cf. d. a. u. n. Jtfor«* 
genl. P. I. p. 200. nY73 n^^i^ri "ÖJ^ Si exibitis ex hoc sc. loco , L 
e. non exibitis. Videtur elliptica jurandi formula b. s. : virat Pba- 
rao, et a me poenas-reposcat, si permisero tos binc abire. Cf. ad 
Ps. 89, 36. 132, 3. 4. et Gescnii Lehrg. p. 844. -r- 16. br^Mj 
anOfein Vos autem lisamini ^ interim in vlnculis dettnebimiui. 
Omnes promiscue alloquitur, quia nondnm, qnis itums esset, xon* 
•titet. 'w e6*&itl Sin minus j si alitjer res sc bAbet,.qaaia quo* 

P 2 



228 Genesn Cäp» 4a , 17 —-33. 

modo dicdtatif » vivii Phrnrao^ quod exphratore$ «fft«, Um eer* 
tom est TOI exploratores esse - quam Pharaonem virere ^ si quod 
Tobis offero non fe^eritis. Ad calcem huj. Vs. in cod. Sam. additur 
6 cap. 44, 22. : Dixerunt : non poterit adolesceng a patre dUe^ 
dere ; si discesserit a patre suo y morietur pater. Samaritae so- 
lebaat audacius emendare Codd. Cf. ad 30, .36. 

17 — 19. Ö^ö^ — PibNf*2 Et recepii €08 ad caretrem trihu$ 
. dithuBy i. e. ut ubi essent per triduum. ^^N^ proprie colUgit^ 
baud raro est recip$rej ut Deut. 22, 2. In carcerem illos conjecit» 
11t deiiberarent, quem essent missuri. — 18. t|*^n7 ntz;^ n^T. Im** 
perat. pro Fut. Indic. (cf. ad 20, 7. et CtESenu ^Lekpß. p. 776.) : 
Hoc yacife et vivite , i. e. et viretis ; si vita restra vobis curae 
est, hoc facite, sc. quod robis dicam (non dixi^ uti Uteron. per« 
peram reddidit) ; jam entm aliam init rationem et consilium, quam 
priuSfiYs. 16. Quia illud patri molestissimum forc Judicsavit , et» 
•i' diutius eos detinuisset, pcriditaretur interim fame pater cum 
tota sua üamilia; ideo aliud Ulis offert, Vs. 19.20. &*>nbNrr~ndt 
t^^^ **?^ J^^^^ ^S^ veneror; nolo me erga yos crudeiiter gerere^ 
Qui Deum. faiidi et nefandi memorem colo. — 19. &^^^.z;73 — DD'^nd^ 
. Frater veater unus, i. e. unus ex yobis vinciatur äomi cMiodia^ 
veatrae^ passive, ubi yincti fubitis hoc trlduo. f ^:33>^ ^^*^ A»* 
nonafamh , i. c. ad pellendam üaunem comparata. 

21. 23. 24. q^'^nfij — ^^e Vere in culpa sumuSy i. e. luimus 

jfropter fratrem noatrum, ^2'^if^ — ^'^fit Cujus animae angustiam 

vidimus cum suppUcaret ad nos , nos deprecaretur. 'jyn in Hithp, 

graiiam alicujus supplex imploravtt, LXX. ore xatedeero rjüvjv* 




Iltis. Cf. Ex. 13, 21. Deut. 4, 3. et Geüenij Lehrg. p. 792. ^:p 
tinb'^S V'^^'r.'Gl Aa;A interpres inter eos erat^ quem adhibuit sibi 
Josephus, ut eoFum verba sibi et sua iüis exponeret. — 24. nj>^2 
1i:>7^'i;'-'n^{ Ön^'^ Et deprehendit ex iis .Simeonem, Simeonem 
omnium maxlnie ira flagrasse, et totiuSf fortassc sceieri» in Jose» 
phum commissi fratribus auctorem fuisse , verisimilc est. 

28. 30. dsb M^;i Atque exiit cor eorum^ i. e. valde per- 
turbati sunt. LXX. i^hta 17 xagdla airdiVf quam phrasin isti in* 
terpretes de animi deliquio usurpare solent. — 30. 'lai 111^2 ^^ 
dedit , habuit nos tanquam exploratores terrae. LXX. supplerunt 
t1^'9)33, yerteruntquc: iiul td'exo rjfiäg iv (f'vXany , wg xattoaxo^ , 
nsVopiag T.f]v yijv» Quo supplemento non opus est, quum rerba, 
quae esse Tel facere signilicant , quandoque pro rei opinione po« 
nantur, et intelligenda sint (pMVOftivüig , reputative, g£ 1 Reg« 
i, 21. j^^r. 3, 7. 

32 ~ 34. !}:>^Q -^^:3 Filii patris nostrij L e. ex eodem patre. 
— 33. bi[3 nnp^ öyni'ltoy^-nwi Et/mmtm immmm vestranm^ 



Genes. Cap. 42^ 34 — 38. 45^ a — ii. 229 

L e. annonam ad lemndam ftmiliae vettrae fiunem, aeeipiU et 
m6iU. l*»-?!^ pro f'^ÄJf! ^^H'i ▼ide'Vs. 19. — 34. y-jejrt-nijl 
4'^ndn Et terrem circunäbiiii^ ao. negotiandi eauta. Recite Hie«' 
r«n. : emendi habeatin licentiauu LXX. xal rij yn ifino^6va6a%)'9» 

35—38. *ipte — ^rri Factum est autem^ ipsi evacuanUe 
erant (cf. ad Vs. 23.*) aaecos guoSy ,et ecce vir ioeuki$ argenti 9ui 
in 8acco suo erat, i. e. contiglt, ut quum exhaurirent saecos suoi, 
CQJusque locnlas cum petunia inreniretur. Verum Vb. 27. fratram 
mras tantum in sacco suo pecaniam reperisse dieitur; at 43, 21« 
rem ita narrat Inda , quasi ömnes eodem in loco , quo primo die 
redeuntes in Cananaeam pernoctarant , pecuniam saccis suis inesse 
deprehendissent. Hie rero, quasi primum omnes praesente Jaeöbo 
in saceis pecuniam suam Tidissent, res narratur. Haeo'ita erunt 
eonciiianda, quod o/tguof'idem faoere potuerint, rerum non omn^M^ 
nisi tandem domi. Quod autem 43, 21. id omnibus in diversorio 
aecidisse memoratur, dicendum erit, eonjungi utrumque, quod in 
diversorio et quod domi accidit, ut quia uni aut aliquot in diver- 
sorio id accidit, dicat Judas omnibus aecidisse. — 36. ^^:7n'i3l 
S|33^^t Et Simeon nuÜua est; actum enim de illo putabat-, quasi 
eorum culpa sublatus aut amissus esset sibi. nsVd :i^S7 '*b9 Supet 
me haec.omnia sunt, in me recidunt omnes hae calamittftes, neo 
ad vos has jacturas pertinere putatis. — 37. '^'l^*^^ ^n^ mn Da • 
eum in manum meam , committe eum ciirae meae. — 38. nfr^^pl 
.9:} 7 Mali quidpiam ti in via^ quam ingreßiemini , accidetY et 
caniiiem meam prae moerore in eepulckrum demitietis^ i. e. st- 
Tel huic in itinere aliquid adversi acciderit, ego jam senex prae 
dolore morerer vestra culpa. * 

7. Jacobi fiiii a patre Benjaminem in Aegypium teeum ahducendum 
impetrant, JotephuM eo$ benign« tMoguiiurj ei convivio- exeipü» 

Cap, 43. 

Cap. 43, 2. 3. 7. 9. i>5fc^-D5>73 !!ab-!|*isti Emite nobia aU^ 
quantulum cibiy i. e. annonae. Non est credibile, fmmentum a 
novem viris asportatiim tarn numerosae Jacobi familiae', quae tot 
atuit servos , potuisse vel ad paucos dies sufiicere. Videntur igitur 
servi Jacobi aiiis fructibus victitasse, ita ut non plns emptnm fue- 
rit annonae quam quod Jacobo , liberis et nepotibus ejus ad tempus 
aliquod sufficeret. — 3. ^D'^tifi ^33 n!^ ^:fn Teatando teatatue 
eat in ;noa vi^ iüe^ L e. testibus velut adhil)itis et jurejurandof 
nobis dennnciavit. — 7. ti^Hti d^'ni'Trr »D^b9 Ad oa verborum 
iüorum^ i. e. omnino ut ferebant c|us^ quaesita aic ei responder^ 
nos oportuit. — 9. . ö'^aN'2"p3 ^b "»nNonn Peccavi tibi omnibue 
diebuMf L e« peccati in te commissi raus sim pes ömnem vitam. 
Similia iocutio est 1 Reg. l, 21, 

11. 12. bD'^^^B— !inp Sumite if oantieo terrae in eaaie 
neatrie^ L e. de'^noJlräissiiiiif terra» finutibns, qnae alias snnt ra* 
fiora 9 M nmninm «re dacaatatttur et oelehnuitiir. LXX. Xißata 



\ 



I 



230 Gen€9. Cap. 49^ ii — 16. 

ini %3f» nofjnw t^$ 7^$. ''\V\ W^^Ti^^ Et ie/erie 'ad virum n^ 
nuij mUquantum haUami et meäis ex nvie pa»8i$y aromuUa^ la^ 
danuMj pietaoea, et amygdala. ,De rocibiu ^Tiil, Mi<d3f et tfy 
cH ad 37, 25. Nosiine tt33'7 Teterei omnes mel^ reoentiores auteia 
Bonnulli euccum ex daciylie paimarum iadicari putant. Sed 
ntrumque pamin reriBimtle videtur, quum Aegjptus ipsa melle 
apiario abundet pTaettantissimo , d&yetque sit paimarum. Verisi- 
lAilior igitur yidetur aententiä SuAWii ia Itinerario p. 293. yera* 
gena.y ^7^*7 esse succum ex^ uvis paesie ad meüis propemodum 
epUeitatem decootumj Arabibus eodem nomine Dibe vocatum^ 
cujus nostro etiam aero ex traetu solo Hebronitico quotannis ia 
Acgjptum tantumnuttkur, quantum trecenti cameli ferre possunt. 
Idem yidetur esse succus , de quo Kaempferu^ , Amoenitat. Exot, 
Fase. II. p. 380. Magna uvarum pars coctione redigitur in sy« 
rupuMf qui hutyri locum in ^mensis pauperum^ et pro a^teMis^ 
aduuxta aqua, vini^ vicee euppleat. Aegjptus autem yitium yi« 
nique inops fuit ; oportebat igitur ejusmodi donum Aegjptio yaide 
aoeeptum esse. ' &'^3Da pistacia^ fuerunt inter Palaestinae dotes. 
PUtt, H. N. 13, 10. Syria praeter hanc pecuUaree habet arboree. 
In nucum genere pietacia nota.' Prodesee adversus eerpentium 
iraduntur^morauSf et potu et eibo. LXX. Te(;/^ii'^oy reddunt. 
Samaritanus interpres bene ^^pt3^'^D pistacia, Cf. et Winer bibk 
Reabcörterb» p. 540. b^'Tp'^y amygdali fructua^ LXX. xapva» 
nucee^ a radiee ^p*tZ3 vigilavitf quia ista arbor prima omnium 
proferat flores^. quoif et testatur Plin. H. N. 16, 25. — 12. ;]D2) 
b^D^j^^, ?np «^J1p^ Pecunißm iterationiuj i» e. aliam pecuniam (colL 
Vs/22.) sümite in manu veatrit, i. e. yobiscum; sie enim Hebraei 
loquuntur de eo , quod.in promptu et paratum est. 

14. 15. De "^rq cf. ad 17, 1. ^n^^'^j ''^y^^ ^^.^.? '^V^l %• 
vero quando orbatu» fuero orbatue erd, 1. e. perinde mihi erit, 
ac si Omnibus filiis orbatus essem; uti sum jam orbatus Josepho et 
Simeone , sie et nunc, Benjamine orbatus ero. Alii ad omnes refe* 
Tunt, quod jam omnes a se filios dimitteret, q. d. : ut jam ante 
' orbatus eram uno et altero, omnibus\>rbabor deineeps. — 15. Pro 
njtti;; P)Dd, uti legltur Vs. 12., hie est ;)D:9-rr3u;^3 iteratum n. 
alterum argentum^ praemisso Adjectiyo, quod rarius, ut 17, 14« 
Jer. 2, 20. ; neque enim n:^*23 est Nom. Subst. in statu regiminis^ 
lun&emm 911^012 scriptum fofet. 

16. J8. ?in'^2^i>5 '^'^^^k ^^^*1 JHxitque ei qui euper donwm 
^JuMj i. e. dispensatori. ]pni ^h^D TVIW Et mactare maetatiO' 
nem, ef pdrare. Inünitiyi pro Imperatiyis positi, ut alias saepis* 
>.sime; c£ Gksenii Lehrg. p. 783. n^D LXX. male ^vfiara^ et 
Hieron. victimae reddidere, quum tarnen nulla hio sit saerifieii 
mentio» £tignificantur peÄdes mactandae et oonyiyio parandae^ 
de quibns eadem formuia legitur Proy. 0, 2.; eoli. 1 Sam. 25, 11« 
't:i1 »i;!) «d( quim mfwm cemeimU piri iiU im numridu^ anecwa pran^ 



deirant. — Id. IjDh^ — ^"^W Timnumnt mmt&m viri^ fm^d mi- 
dHceretfhtr im daiuiM Jo90ß/ri, Metuuot libi, ubi w Tid«nt inutU 
teto more in domnm proregis introdaci, qnod int idiaa tibi ttrai pu«* 
tarent. ^a^nhnOfi^a 3^n ^^Vl ^^'^r^? PropUr negotium argenti 
redeuntiM j ob peoaniam repotitam in 9acei9 noMtrtM ti^npz initio 
(13, 3.), i.e. prima nottra ii» Aegjptnm profectione. :>^iin}7b 
K^h:P ^esnnb^ ^a^ir^ Ad devoh&ndum •« «m^r noM ei ad irruern^ 
dicai euper mos y L e, ut eeee Josephiu et ejui ministri devohantf^ 
etTelut dejieiant, irruani in notj per fi&s 'et nefiu, quaeanque ar*. 
repta oceaa^one insiiiant in not , nt com quii in aliiun se conjicit| 
■imalans qnasi ab alio iiit impnlsns; id enim i>D3r)nb indieat. 
^b^inr6. ad volutandum nipra nos, Clericoa metapkoram esse putat 
e incta deduetam , ubi qui alterum in terram dejicit 9upra proitra- 
tom pro arbitrio Tolutatur. Sensum LXX. ita expresB'erunt : xau 
rt/KOtpaiT^tt» tiiiag nal hn&ia&ui ^iilv, Hieron.: ui devohmi im 
noe calumniam ei violenttr eubjicidt eerviiuti. Onkelos : ui do^ 
nuneiur nohie ei quaerat occaeionem conira noe. 

20. 21. ^a R. Mose Ben^Nachman interpretatnr im meet. 
dominare; q« d. tuum in me dominium recipio etagnosco, und«, 
■emper baee tox enm "^^^M jungitur, yeluti £x. 4, 10. 13. Alii,: 
per «le, sc quaeso. Onkeios bic babet obsisorantii Partieulaaii 
9i:^!l2 ciini pttiiione , i. e. quaeso , qua solet et Hebraeum £C3 red- 
dere. Gesenins in Lex. eontracte positum putat pro '^sni precaiio^ 
Job. 30, 24., ut'ba pro ^sja. — 21. I^ban— ^17*^3 Ei/acium eei 
cum venieeemue ad dieereorium, ^^ bio temporis est pro ^u;Md* 
Ceterum eL ad 42, 35. ^bpu?^^ nSBDtD Argenium noeirum inve* ; 
nimus tu pondere euo. Utebantür enim tum peeunia in eerta pon« 
dera divisa, cf. ad 23, 16. 

23. 25. 27. b^b t3iba3 Pax vohiecuml yerbah. 1. non salu- 
tantis, sed bene sperare jubentis: enioie bono animo. «— - 25. ^^ 
'lil 4TOTZ7 Audiverani eniin se ibi panem comeeiuroty i. e. pransu- 
ros. Panem comedere saepius conyivari significat; Ex. 2, 20. *- 
27. &ib*«üb bnb bMU;^1 Ei interroaabai eoa de paee^ L e. quomodo 
ralerent. LXX. bene: ^Hgeirrjae diairovgy nStg Sx^re» Post re- 
sponsum filiorum Jacobi sequuntur in Sam. cod. baec verba : *^^K^1 
b'^nbetb HOTttt TD^MH fna dixUque (Josepbus): benediciue vir 
iUe Deo, evkoyefkivoq o av&getnog iuelvog tov ßeovy ut babent 
LXX. , qui ea in codice suo legerunt. 

20. 30. 'i»AH]a Fiüue mairie euaey frater uterinus, quem 
ideo prae ceteris diiigebat. ^aa ^Dn^ D'^nbM D&ue tibi faveaiy wU 
fiU. Bentgnior appeliatio, non aetatis muito minoris sigmücatio» 
qaum Josepbus Benjamine nisi 7 aut 8 annis major natir esset, el 
Benjamin jam 10 liberos genuisset, 46, 21. Sed cf. ad Ex. 12, 40, 
colL Gen* 46, 12. — 30. 1'^nfi5"biJ t^iyv^ nnöSa— »Ä Imcmbmrumi 
amimvieeera ^ue erga/rairem euum. ^Si'^Jän^' vieeeroy ankiyzva^ 
priaci hominet pco aeda attJactmun, praeseytijstjJLiericordiai et ampris 



1 



23!^ • Gene*: Cap. 43 ^ 3i — 34. 44, 4. 5. 

habebant^ «Bde illd' nomine ipai Uli affectnt detignabontiiT, et tSItn 
eet i. q. tixmliaj^ify^ ^ quasi intiuUi viseeriiuB commofferi, CiL 
ad Amol. 1, Xi: ^ 

31. 32. vae V^ü ^^ lavit f Odern y ne laerimatiim esie 
eam fratres animaclveTterent — 32. 'i:iT l^iS^n^ M'b «d Quia^n<m 
poigunt Aegyptii eomedere cum HebraeiSy aöhorrentque ah A^' 
Aegyptii. Rationem addit Onkelos : quia pecu$ , quod Aegypttt \ 
eohtnt y Hebraei comedunt, Sane obstitere specialia quaedam Ae« *^ 
gyptioram in cibii p^randis institnta, ob quae Aegjptii cum pere- ' 
grinis coenare non poterant. Erant antem illa instituta ita Ae- 
gjptiis propria , ut eadem extraneis apud se habitantibus , qualis 
erat Josephus , non imponerent. Id quod etiam apparet e Vs. 34., 
nbi narratur, Josephum plane contra Aegyptiorum morem cum 
firatribui eiboa sumaiase eosdem. Cf. d. a, . u. it. Morgenl. P. I. 
p. 206. 

33. 34. ?in'H3JitS — l^tf *1 tli sederunt coram eo primogent' , .- ^ 
tui gecundum prtmogemiuram »uanty et parvus- secundum parvi^ ^ 
taiem atiom, i. e. primo aetate major, ultimo ioco minor colloca- 
batur. 'i:ii ^ri73n^7 Et mirati sunt viri quisque ad vicinum atcifM, 
L e. mutu|^, quod juxta aetatis seriem dispositi easent. — ^ 34. 
I^Vj^ — Hu^^l Et tuUt portiones a conspectu $üb ad illoSf et auxit. 
portioneinBet{faminis suprapartes omnium quinque partibus. Sen- 
8U8 eat , Josephum fercula de mensa sua ad fratres adferri jussisse, 
Benjaminia yero portionem quintuplo quam reliquorum fratrnm 
majorem fuisse. Sie apud Homerum quoque nnicuique conrivarum 
ana camia pars aequa dirisione distribuitur, nisi quis honoria- causa 
majore portione donatur. Cf. d. o. u, n. MorgenL P. I. p, 207. 
'l^f Sinti ^^ Et biberunt et inebriati sunt apud eum;- i. e. largiua 
potamnt.* Inebriandi Vb. Hebraeis interdum in bonam partem 
snmitur. t32^ non semper denotat cumj sefl nonnunquam apudy 
nt Ps. 130, 4. 

8. Joifphus fratret dimiisot ex iiinere revoeai ficto furti crimine ; 
Med territii seäe agnoicendum praebet, atque in CamiMaeam, ut Jmeohum 

aceergant, amandat, Cap, 44. 45« 

Cap. 44, 4. 5. ^^yrt-nfij 1J«S?J ort Ips* exierunt urbem. 
«eÄ*» bic cum Accus, construitur, ut Amos 4, 3. — 6. — «lirt 
^iS^Bnp, Nonne id ex quo dominus meus bibitf et ipse augurando 
auguraiur eo , i. e. per eum, calicem, Tel et : per quod augpratur, 
indefinite. De variis modis dirinandi per cjatbos cf. d, a. u, n. 
Morgenl P. II. p. 211. Kvn&ofiavrela recentioribus adhuc tem- 
poribus in Aegjpto nota fuit, quod patet ex Nordenii testimonlo illie 
allato. Neque igitnr erat, cur noimulli negarent aignifieari hie 
illnm dirinandi s. augurandi modiun, et per yerba U:tia'J«:h2 ^^1 
te nil aliud dioi putarent, nisi hoc: Ate, Joaephui, fitcile de eo, 
a. ea.de re poiuii divinare, Sed recte LXX. airoQ di oiama/aiy 
otWr«ttft h ah& 9 Vulgat et in quo a»8f»ari eobt. 



' 0€ne9. Ci3p.44, j«»3o.. 233 

7. 10. ^r[:}?b ll^V^n Vrofaimm %U —rpU tmü, L e. abtlt^ 
«t lenri tni tale^faciniiii committftnt. Onkelos reddi4it DH, pro« 
prie: propiiius tit ^ sc. nobb Deiis, deprecandi et aTeiYandi rox, 
pro qua aeriores Hebraei et CaibiDI Ön luurpare solent — 10. 
IQD'^'I^.D npi^b^ Etiam nunc juxta verha ve$ira ^n )^ iia e$i^ 
i. e. hat'ut Tuitiä; perquiratur, apiid qnemnam yestrum inTema- 
tar, aed quia nimium teyera in vös admittitia, age satia jnibi 
crit , qnod vobis praponam. 

15. 16. 'w önyr» «'iVil An nesdehatiz^ virum gimilem 
meij parem, principem/qualis sum in Aegypto, omnino augura* 
turumi Hoc Tult: illos non ita perfide et temere secum agere 
debnisse , quem scire potuerint in tanto rerum fastig^io facile diyi- 
natione et auguriis cognitunun, ut alioqui Aegjptii solent, quia 
auum scyphujn surripuisset. — 16. p'lD^ä/^rr^:) Et quomodo JU'^ 
gHficabimu8 noaf h. e. quomodo nos defendemus? Hicronjmus: 
quid juste poterimus oötendere? Minus accurate. Nam p'iSZ in 
Hitbpael est oniendere se esse iMnocenthn (vid. Job. 33, 32. Jer. 
3, II. Eb. 1Ä, 52.)." '^^:iy ';^y-n^^ ä:£ö d'»rfl:&<n Deu8 invenit^ 
i. e. qunm Deus ipse invenerit, in lucem produxerit scelus servOf 
rum tuorum. Sunt, qui ad. crimen yenditionis Josephi hoc refe- 
rant, ob quod se nunc puniri dicant. Sed nihil obiltat, quo minua 
verba illa ad crimen Benjamino impactunrreferamus , cujus tanta 
fuit species, ut ne fratres quidem sitne ille insons certo acire poa« 
aent. Nee Judas de scelere commisso . dubitasse yidetur, qui mox 
enixis precibus id tantum exigere studet, ut aibi poenas pro Ben- 
jamine luere concedatur. Dicit autem scelus aervorum tuorumj 
quasi omnes essent rei, qunm antea (Vs. 7. 8.) nuUum ipsoruin 
tele scelus in se admisisse perseverassent. Ceterum quia^cum igno<* 
ratur scelus quodpiam, aut sceleris auctor, hie impune abit; ideo 
invenire iniquitatem pejindc est , ac ejus poenas exigere. Cf. ad 
Hos. 12, 9. 

17. 18. iai "^12),^ U;^Mil Apud quem inventum est poculuviy 
ig sit servui meuM^ voa vero incotumes ad patrem vestrum redire 
poiesiiB. Josephi consilium videtu^ fuisse, ut videret, quomodo 
fratres erga. patrem , et praecipue erga Benjaminem affecti essent^ 
et an Benjamini similiter ut sibi olim in domopaterna infesli essent. 
Miai enim patrem sincere^amant, si Benjamini invident, non re- 
Gusabunt, cum in Aegjpto relinquere. — 18. Orat Judas Jose- 
phum, r^ sibi succenseat, si cum in diversum rogarit, quam sta- 
tuerit, n'^fi^D ^i23D ^^ quia sicut tu sicut Pharao, i.e. tu au- 
ctorltate et pötestate Pharaonem aequas, ideo te aeque irritare 
.snetuo ac Pharaonem. S ita ut hie geminatum similitudinem omni 
ex parte absolutam indics^t, vid. Levit 7^ 7. 24, 16. 

21. 30. 31. r!?3^ "^3^:^ m)'«iZ)ttl Et ponam ocuhsmTiMum «ti- 
p0r 0wn^ L e. ejus euram habebo, ei proapiciam; LXX. hufukaS» 
fia» ainov. C£ Jcr. 24» 6, 39, 12. — 30. ^tt:D3S trmp^ ht&ai 



^» 



« 



234 Gene9. Cap.^^^ 3i« 45, 5--^io. 

Ei anima ^Ü9 dUigoia tut 0ju9 animaej h. e. pendet^Titapatris 
ab hujui iiiii vita, Occurrit et 1 Sam. 18, 1. — 31. Pro r)im 
Samaritaniis addit lan^ noligcum^ conseiltientibiu LXX. 8jto et 
Chaldaeo. 

' Cap. 45 , §. 7. Ö5''3"«5a •nm-J» Neque ira «7 in ocuUg 
9e$tri9 , h. e. neque nimium inimos angat eonuniasi in me peocad 
memoria. LXX. firj 8i amXriQov vfitv ^ai^ru. 'lA1 ^tH^'i ^^ 
Nam ad victum me Deus misit ante voiy L e. me vobis praemitit, 
at Tictui necessaria yobis suppeditarem. Quafti eos hisoe Terbia 
compellaret: tantum äbest^ ut doleam nunc, me olim a vobis ven- 
ditum esse , ut contra hac de re mihi gratuler ; quia Dens opera 
mea ad vos serrandos utitur. Quando enim dolorem commissi 
peccati minuere volümus, quid boni inde fluxerit, memoramus. -— 
7. t3D"^3Db Ö^'^'pN ^anbit^l Misit meDeug ante vos. Quod sae- 
pittS repetit, ut fratres intellrgant, ipsnm ab^ omni vindtctae oupi- 
ditate yacuum esse. '^Cil Ünü;^ Ad ponendum vobis residuum in 
terra (ut superstites maneatU/, et ad vivificandum vobis in libe^ 
rationem magnanif u e. ut mirum in modum servemini. 

8. 0. rrb'lBb nötb ''aa^^l Et posuit me in patrem. Pkaraoni, 
Loquutio gentiiüs ad^örientem positis yaldc frequens, sive ea de- 
■ignetur dignitas quaedam ex eminentioribus , sive, honoris tan« 
tom causa , riri de republica bette meriti titulo hoc cempelientur. 
Vid. Esth. 13, .6. coU. 16, 11. 1 Macc. 11, 32. Cf. d, a. u. n. 
MorgenL P. I. p. 213. — 9. t53?,n->K Ne steSy i. e. ne cuncteris. 

10. Quum Jacobo molestum esse potuerit, intcr Aegy- 
ptios yiyere , peculiarem iili assignat tractum Aegjti incolendum. 
7tt:)l"V*1Ka n^TJ") Et incoles terram Gosenitidem. De ejus situ 
sententiam cctcrli pr®^*^^^®^®*^ proposuit Michaelis inSupplemm. 
p. 374. sqq., latus illius septentrionale a Philistaea usque^ ad 
ostium Taniticum, ubi nunc est Damiata, exporrcctum fuisse. 
Philistaeam enim ab Oriente Gosenitidi yicinam ^isse, apparet ex 
Ex. 13, 17. et 1 Paralip. 7, 21. Ad occidentem vero haec terra 
desertum Gofar complexa esse yidctur, arenosum quidcm et sterile, 
paucos tarnen fontes habens, acloca, in quibus oves pasci possent; 
nee minus illa, quae Heliodorus in Aethiopiois descripsit circa Nili 
Ostia, bucolia, armentorum gregibus pascendis inprimis apta. 
Limes fuisse videtur ad occidentem non Nilus ipse , sed agri ad 
Nilum siti; hi arabantur, quod yero ultra ^os ad Orientem porri- 
gebatur, Gosen, pascuum desertum erat. Porro a mari mediter- 
raneo, in confiniis Palaestinae et Aegjpti, i.e. Raphia, lin&am 
ducendam ^existimat Michaelis ad Heroopolin; huc enim usque 
Gosenitidem pertinuisse putat versioneXXX. Interprctum pcrmo- 
tus, qui Genes. 46, 28. ubi bis *im occurrit, Terterunt xa^' 
'Hgciiap noXiV ek fn^ 'Pa^ocFff^, quibus cur non fides li^enda 
sU in rebus Aegyptiacis nutta oausli estv Praoterea dubium yix ost, 



Genes* Cap* 45, lO — a3. 235 

^foin «t nagfui pars Arabiae» Aegjptiae, Ueroopoli et Ueliopolt, ad 
mustrum sita (nunc Matarea), Coaenitidi aceensa fumt, quani(|uam 
definiri non poteit , quonique patuerit. LXX. enim h* 1. ]tt?a ver* 
taut Fteiv It^gußiagy Arabiae autem nomine in geographia Aegrpti 
eam intelligeudam eise partem, quae ab Oriente Niii est, Iklichaeiia 
monet. Cf. d. a. u. n. M. I. p. 215. AUßrthmwufc. Vol. li(. p. 246. 
^^M ni'lp n^^^fl Eri$que mihi vicinutt, MetropoliH Aegypti eo tem- 
poTf , qno Israeiitae in Aegypto fuerunt, erat yel Memphis vel Tauis ; 
vtraque urlM in yicinia ejua, qnam deicripsimut , Gosenitidis Rita 
erat. Hinc Joaephns, quem perpetuo in aula rersari oporlebat, 
dieere potuit, patrem suum non nimis ab ipso remotum fore. 

11. 12. ^n'^^n rrnij «n^tn"]© Ne forte ad inopiam adigarig 
tu et ddmus , nunilia , tua sc. omnibus divenditis emendi frumenti 
cauia. \D*1^ passim i. q. \öv^ pauperem es$e vel ßeri , nignifica- 
tione haereditandi in contrarium quasi exhaereditandi et spoliandi 
rebus Omnibus mutata. — 12. Et ecce ocuU vestri et oculifra- 
triM veetri Benjaminis vident^ quod ot meum Uquitur ad vo«, 
L e. me ipsum yidistis et audiristis loquentem. 

18—20. &7'i:S73 — r;3ni«1 Dabo vohig honitatem Aegypti^ 
L e. opimum Aegjpti tractum. ^^^ est Subst. ', sed ^il3 Adject. 
"T^ein äbn*ntt ^^SMI Et comedite , i. e. comedetis adipem terrae^ 
lÖTemini optimis quibusque hujus regtonis. Sic ^^rj et alias (Deut. 
32, 14. Ps. 81, 17.) pro 3t3**^, i* e. opima parte et optima qua- 
que snmitur. —^ 19. rrnKI Et tu^ apostropbe ad Josephum. 
nn'^^sr Jus9US e»^ sc. a me', ut hoc iis injungas. nibj^ — mp 
Sumiti voiie e terra Aegypti plaustra, Plaustra tum in Palae- 
■tina nondum in usu fuisse yidentur. In Aegjpto autem, quae 
'plana est regio, et prima prae reliquis terris utebatur equis, eorum 
usus jam inyaluerat. Cf. d. a. u, n. MorgenL P. L p. 2J6. — 
20. t3D^]b!3 — &D3'«^1 Oculue ve$ter non parcat va$i9 i^9tri$, 
Uebraei ocwum parcere dicunt iis , quae servantur , non parcere 
üs , quae perduntur. Hoc autem vult : nolite ita pretiosa et chara 
Testra suppellectüia s. utensilia duoere, ut nonnulia reünquenda 
▼obia non censeatis , quae commode vobiscum auferre non possitis. 

22. 23. pV^tD niebn U?->etb 7na tsVDb Omnibue dedit, uni- 

TS *ni *T'*'T T*'<1y 

' euique mutatienes veetium , i. e« Testes splepdidas , quibus priotes 
pennutarent.S Cf. ad 41, 42. et d. a. u. n. MorgenL P. L p. 217. 
Alti g^minae veete» inteliigunt, quia vestes, ut mutari queant, 
geminas saltem esse oportet. Ita LXX. diaaug atoXug, Hieron. 
bimm» etokuj et Syrui: par veetimentorum, — 23. rkp VMh^ 
niird Patri autem iuo misit sicut hoo^ i e. tale munus^quod se- 
quitur, at oommodissime e Canapaea adduceretur. Alii ad prae- 
eedentta Tafienuit: talia quae fratribus, et insuper insequentia. ita 
LXX. «oTii Ttt ovrcCf et Hieron. tantumdem pecuniae et veutium 
wtttteng patri euo. Sed tum oporteret aequi praemissa copulat 



236 Genes. C^. 45, a4 — 36.46,1 — 8. 

24. 26. Verba ^yfsi s^rnn^^M rerti possnnt Tel, noUis tU 
mer9 «9 vta s. tu itinerij Tel\ no/tf« rixari in itinere, TJ[*1 enim 
«ignificat et pavore commoveri (£äX, 15, 14. Deut. 2, 25. P8.^4, 8.) 
et ira^ommoveri^ i. e. rixari (Proy. 29, 0. Jes. 28, 21. Ps. 4,5.). . 
SensuB igitur est rel, nihil timeatis^ sc tale, quod vobis in priore 
itinere accidit; rel, ne rixemini^ yenditionem meam yobis inyicem 
exprbbrantes. — 26. Verba 's!? ^ti^) plures reddunt: animi Mi-* 
quium passus e«f. sc prae nimia laetitia. Sed quia «e^uitur ^3 ' 
tsrrb 1^73itrr iib nam fidem eis non haiuit, yoc. A9D melius ex si- 
gniiicatione yerbi Sjr. et Arab.,/rt^0r0, yertitur h. s. : verum iUe 
hoc pariim com^oveöäiur ; sein Hers blieb aber kalt, 

0. Jacobun in Aegyptum proßciseitur cum ttniversa familia , quae r#- 

ceHBelur. Obciam ei procedii Jo$ephu» , fratresque ad PAaräonem «n- 

tromitturuz quid dicendum Mit doeet. Cap, 4G. 

Cap. 46, 1. 4. Jacobus, licet a filio yocatus, tarnen ni^ dubio 
erat, num id Deo placeret, a quo promissionem acceperat de pos-> 
sessione terrae Canaan, et yereri poteraC, ne eo itidere irrita 
' fieret tarn insignis promissio. Priusquam igitur e finibus terrae 
Canaan prorsus excederet , Deum ea de re consulere seeum statuit. 
'lai ^nM Venitque Beersabam (cf. ad 21, 14. 33.) et immolavii 
iliic victimaa Deo patris $ui laaaci, Quum hie locus esset ad 
meridiem Hebroni's , ubi Jacobus habitabat , per eum transeundom 
fuit, si quis in Aegyptum proficisci yoluit. Hoc in loco Akraha- 
mns Sacra olim Deo fecerat et quercetum plantayerat, Gen. 21, 33, 
Erat igitur locus ille precibus et sacrificiis ac oraculis accipiendis 
accomniodatissimus. — 4. n'b9~*&:i — ^^bt^ Ego deacendam tecum 
tu Aegyptum^ tibi il&tc descensuro tanquam comes adero, et ego 
faciam adscendere te etiam ascendendoj i. e. certo efiiciani, ut 
inde rursus adscendas , iliinc te reducam ,. i. e. posteros tuos. Pro* 
genitor pro posteris nominatur, uti saepius. '^3^1 C]0/)^1 Et Joee^ 
phue manum oculie tute imponet , i. e. claudet tibi oculos , mori* 
turo tibi ultimum ofhcium praestabit. Antiquissimus mos erat, ut 
morituro carissimus quisque clauderet oculos. Ita apud Homer um 
Laertes dolet, quod Uljssi ab uxore 9culi non clausi essent. Odye^ 
24, 294. coU. 11, 424. Ulad. 11, 452. Ct d. a. u. n. Morgenl. 
P. I. p. 218. 

7. 8. VDbTi Filiae auae. Enallage numeri, frequens in ge» 
nealogiis ; cf. ^a^ 37, 35. Similia exempla yid. infra Vs. 2!L Num. 
4, 27. 26, 8. 36, 25. ~ 8. n»"'n2Sö — nVH Haec sunt nomina 
filiorum Israelis venientium in Aegyptüm^ i. e. qui yenerunft, 
quasi iü actu ipso positorum, ut yenirent simul cum Jacobo in 
Aegjptum, ideo Participio usus est, non Praeterito. Quia Jacobus 
dux et Caput erat iliorum , qui in Aegjptum migraront , ideo eum 
eum filiis connumerat, et primo loeo ponit (l'^Dä^ ^'2)* '^ ^'^ 
talogo ipso non obieryat ordinem, quo nati sunt singnli, nt 2ft, 
32. sqq. 30, 5. sqq., sed uti 35, 23. sqq. eujfitque oxorum et an- 



6«n««. Cflp. 46, lo — 15. 237 

dflartan fiUÄi flimul ponit, nnBc prius niino posterius tiatos äff«- 
rens« Itaque primo loco' (Vs. 9 — 18.) Leae ejusqne ancillae, 
Silpae 9 filios omnes ponit y et ex his procreatos nepotes et prone- 
potes; quibus enumeratis ad Raeheiae ejusque ancillae, Bilhae, 
fiUoB transir (Vs. 10 -^ 25.). 

10. 12. Rubenis iiliis (Vs. 9.) seorsim praemittitur patris 
nomen (Vs. 8.) , qaod Rüben Jacobi fuit primogeiiitus. Verum ia 
recensendis reliquorum patriarcharum filiiä patrum nomina impli* 
ehe tantum indicantnr formulis: fiÜi SimeonU^ filii Levi etc., 
nee additur, Simeonem, Leyi cet. fuisse Jacobi ülios. Quot enim 
foerint filii Israelis , et quaenam eorum nomina , illud jam abunde 
constabat, et Vs. 15. 18. 25. niemorantur matres, e qüibus Jaco* 
'bus istos habuit filios. Quod autem Vs. 1^. nomina .filiorum Ra- 
chelis seorsim sunt adjecta , id fiictum esse Tidetur , ut a reliquis 
per hoc etiam distinguatur , qoae primaria et dilectissima Jfocobi 
conjux erat Rachel, quia etiam hie prae aliis ^|P?^^ ^^.'S dppellatur, 
et deinde quoque , ut uexus , qui ob yariatum Vs. 20. recensendi 
modam haud ita planus fuisset , conservetur. Ceterum quinqtie 
Simeonis filii h. Vs. recensiti , Jemuel , Jamin , Ohad , Jachin et 
JZohar, yidentur ex una matre futsse, sextus yero, Saul, fuit ex 
alia matre, dicitur enim n'^3^3!3il"*|3 ji^&'ifS Cananaeae. Verisimile 
est , yoluisse Mosen damnare factum Simeonis , qui praeter maj(v- 
Tum morem Cauanaeam uxoreih duxerit. — 12. p3d — DJD^l 
Mortuüi tat autem Er et Onan in terra Canaan, ideo non sunt 
connumerandi cum iis , qui in Aegjptum' descendenint. Noluit 
iamen Mos^s Ikm praetermittere. Namque in hac genealogia exhi- 
benda non hoc solum spectayit, ut nonnisi eos Jacobi posteros, 
'qui cum eo in Aegjptum migrarunt , recenseret (Vs. 26.) , verum 
consüium ejus simul et hoc l^it , ut cum integram posterorum Ja« 
cobi geneaiogiam hoc uno loco, tum praeterea numerum eorum 
omnium, qui e Jacobi prosapia in Aegjptum yenerunt, exhiberet, 
tiyenna cum Jacobe, siye ante e^m, ut Josephus, illuc yenerii^t, 
siye denique post Jacobi demum adyentum illic nati fiierint. Quae 
qnnm ita sint, nihil jam difficultatis habebit,- quod in hoc catalogo 
Vs. 20. Josephi filii in Aegjpto nati, et h. 1. Pherezi filii. Che* 
iron et Chamul, recensentur, qui Jacobo in Aegjptum sese con* 
ferente yix jam nati esse^potuerunt. Bene de h. 1. disputayit J» A« 
Kanne in bibL Unter such» u, Auslegg, P. U. p. 58. sqq.. 

13. 15. Qui hie :ii^ yoeatur, is Num. 26, 24. et 1 Paral. 
7, 1. n^tu}*^ appellatur. Ulud nomen magis Arab. , hoc Hehr, est; 
c£ ad 26, 34. — 15. O^iNJ — n^^ Hi sunt filii heae^ quoä pep^ 
rit Jacobo in Megopotamia, Hoe ad ciqpita et parentesprimos sex 
est re&rendum; ut sensus sit: hl sunt sex Leae filii, una cum ne» 
potibus et pronepotibtts inde ortis , quos ea Jacobo genuit ip Meso* 
Potamia , licet ceteri deinceps iu terra Canaan nati sint. V^3~P!S' 
1X1^ OmniB mmma^ L e. animae fiUarum fiUartumquo eJuM erat 
triginta trtM; exelusii se. £r et Ojimr, et numerato Jaoobo. 



240 G^nes^ CSop« 47, 11 «—19; 

28« '}tä4 vertnnt ua&* *HQwat mIiv elg ;^y ^Paiiooel}* Ex« 
poirectäm igitur eam existimabantHeroopoüniuique^ ita ut Jiaee, 
Caput provinciae^ ipsa quoqueGosen, L e. metropolis Gosenitidii 
4ici potuerit. . Joscpuus Ani, 2, 7. ü. Rainnmi Ueliopolin esse 
ceiuet Ceterum DDS[Sn regip dtrersa est ab urbe 00239^ Ex. 1, 
11.', ad quam JiedÜioaödaiii adhibid sunt israelitae. P. £. Jab- 
L0N8KY Opuscc. T. II. p. 136., nomen D0^33'n terrae Goseu ex 
re ipsa adhaesisse arbitratur; I^TMSXSIC euim (compoffitnm • 
JPEMj a PJ2M/, homo et 2XüC, pm^tor) Aegjptiace dici ho- 
minea vitam pa8toHtiam ageniej.'^ Ignat. Rossi Etynwlogiae 
Aegypt, p. 280. Nom. 2XJ2Cpä8tore8txaxishe putat a !SXJ22X 
proirumy (/e^/tfCUff', quud et^op- belle eoncordore existimat cum 
Gen» 46,. 34. 

12. 13. Et Bustentavit Josephus patrem zuum et fratre$ 
9U08 et tot am domuni pätris sui pane (pro &n!:2) ad om in^ 
fantis^ i. e. parrülorum.' 'Quod bifariam intelligunt; Tel: pro 
numero parrulorum; vel: omnibun (rovidit decibo, tarn* parrulis, 
quam adultis. Alii exponunt: usque ad parrulos. Sed *«& .haud 
raro est sjUaMca adjectio; modum et aestimationem significans, 
Vi "^D!? neeundum modum, Ler. 25^ 62. Num. 0, 21., et ^&b Ex. 
1^4 >4.' Hinc malim: singulis ut parvolii dememam auum aedit 
LXX- ortroy xaxa (TtUfza. Hieron. praeienM Maria singuHi. -— * 
13. 'iSIt^bni Et elanguitj exitabnit, terra Aegypti et terra 
Canaan prae fame. 9^ Pro i^bn^ TeXtus Sam. exhibet Nbhl 
{{^Vn*})) glossam egregiam. Viderunt enim antiquissimi quiqut 
interpretes, nr^ (nnde Fötor. Catapocop. i^ibni) esse L q; rrMb, 
qQod de terra *prae siccitate deficiente occurrit Ps. 68, 10. (Si- 
militer Job. 17, 7. tirrsm dcriratvr a ^In:^.)>^ Gesknius de Pentat. 
£i«n. p.32. *7!'..-. ' . ' ^ 



II. Fwme eenfecti AcgypiÜ 'omtHa 9Ufä Vfndunt tad eomparoffdam 
nonam, Jmponuntur illis a . Josepho veetigalia perpetua Ar ag9;ontm 
reditibut'regi qu^ünnh tohftnda. Cap. 47 » 14 — 26. 

Cap. 47, 14. lo. 18,.. '^41 PlDl*^ iÄ^'^J Et duxit Jpsephui 
peeuniam in domum Phttraonis , i. e. in tiscum rcgium intulit. — > 
16. ^^j« — Mrt Da nobis panem^ quare moriemur in conspectu 
tuo f qüare no9 famc« pei^ire sinas , quum tu firumentum habeas, 
Boaque pecunia simus destttuti ? Vidjßntur gratis frumentum a Ja- 
aephp petere , quod . ille . non tenebatur gratis dare , qiXVim non 
sna, «cd regia ageret negotia^ — 18» n^J'^il — Öhnj Finita 
gutem anno iUoy venerunt aa eum anr^o »ecundo, sc. a con- 
sumta pecunia. Anno ab initio famis quinto tota pecunia exhausta 
fttisse videtur, ut sexto dederint pecorapro frumento, septimo 
fandem liaec dixerint. . . . 

19. 20. ^MjJyifi!— Ö5~n»b Cur mwrimmr carma fi cur 
eomaiittere8) «t "inodui periraaiiSf tmm «o«, guam imrm m^Urmt 



• 

üWr« üiüln wUHi «um «quallida Jm6| et iMgl^eta* IlS^t^ — ndp 
jESme, p^t, acq[uire^ no« «r ierram noMtrmmpro pane^ «/ erimml 
«imns, HO« ef f^rra no'itra uervi Pharaoni; seiritnti perpetua« 
not tibi et Pharaoni addicimus et terram nostram, ut tantiim simiu 
feoloni aub eo n'gronon , qtii deinceps aiiit iq cjul .dominio et pro- 
^rietate. ^t**]ni Da nobis ^Brntn, setnentem, quam ipargamui 
in terrai^ hacteniu pro iamenegleetata; LXX*. oog anipfka Xra 
mslQfotAep, Hoe petunt, qnta tfpei'abant ingtare finem hmiM ei 
ptaedictione Josephi post Septem annoi. C3«7r} li^ rrän^tn^ Et 
terra non deaoletufj vasta Temlineät, a tr^^j i q. ÜTm. '-^* 2(h 
Itäque (nHintm Aegyptum Pharaoni emit Jösiphui, Aegj/ptti enim 
Buum quisqu$ agrum, quia inter eot iiwabterdt fames , vendide*- 
tunt. ht ita (nmnin AegyptuB Pharaoniw facta *»f.' Qanm ünteä 
Jürüdletionis et regni jure taütvm esiet ipdui totä teri'a^ nttnd 
fute proprietAtiB ipsius facta' est. Qiiod nobis dmissimum ridetiir^ 
non item Aegyptiis, coli. Vs. 25. Neque totas regni Aegypti^ei 
Iltis tempolribüs Statut nobis ita est cognitus, nt de iis, qn^ s 
Josepho institnta esse hie legimns , Judicium omni ex parte aequulif 
fecere possimus. Legenda tamen sunt, quae pro Josepho dicunl^ 
quamTis non satis firmata Werum scriptoinpi testimoniis , tarnen 
ingeniöse, MiCHAEiaa in m>tis ad h. 1,, JERUSAlEte JBetraehft. ü6i 
d, vornehmt. Wahrhh, d. Relig. P. IL p. 280* sqq. Hess Gegelki 
4. PairiarcheUf P. IL p. 324. sqq. Hensler. BemerkuHgeu etci. 
p. 406* sqq. , / . i 

21. 2SL Popubtm etiam iransire f§cüy i. ei transtulit ut 
mrdes so. alias, ad extremig Aegypti fini6u$ adextremoe finee^ 
La. quamloiige lateque patebat Aegjptus, populum totius Aegypti^- 
i3*t*\9^ positum pro b'^'l^^ {p^TJJ^b ex urbihue in nrhe», Quod fe^ 
eisse Tidetur , tum ut maniÜMito sighodemoQsti^'ar^t, regem omnin 
terrae dominum ^i^tum esse^ tum ut in ip/iis civlbus teteris dominii 
memoria, )Qt ex memoria dolor aboleretur* Text. Sam. pro "^^dJ^h 
ta'^njy^ inK l«git. tan^j?^ inK n'^Zl^ri fecit em^i servog^ Qonseil* 
tientibus LXX. nal fov Xaov, xoTEdpvXoiauTQ aiita Big ndldagi 
quod sequutus Hieronjmus: »uhjecit eam Pharaoni et cunctoe po^ 
puloe </as. Verum phrl^in ä'^^:^^ ^*^^ri J^oses nusquam usurpat^ 
sed nude rerbum *I'^i3'.^ aceusendi casui jungit, vid; Ex. 1, 13*. 
Constmitnt quidem apüd scriptores Mosen sequutos "1^3^^ cum 
rni^> tanquam conjugato, sed abstracto, neo non. cum Inhnftiroj 
neque iocoJouaode Hebraeis dicitttri uervire eervitktem^ et: in 
Mervitutem redegit. äd eerviendum^ 2 Chr. 34, 33. At quis feret 
dicentem: gervire ficit in eervo» ? — ^2. Hins öHb -7 p"^ -^^os 
tantum gacerdoium nom emity tjuia gtatuiumy certum demensum 
gacerdotihug assignatuiti fuit a rharaone^ et comederunt dement 
gum guuMy yictitabaiit eo quod dederat iig Pharaoi ilinc factum^ 
ut sacerdotum agri multis etiam post Mosen iseculis immunes fuere^^ 
uti teatantuc Herodotus (2, 268.) et Diodorüs Siculus (Lib. L); 
Ex tribw autem partibus , in quas olim diVisa erat Aegyptus., pri- 

l Q 



142 G en sä Cap. 47 « -^3 ^-«- ^9. 



in res sacrad feeerunt et dignitatem Biiani fuitlfmiüi C£ «La. dl 
h. Morgenl P. I. p. 222. 

23. 24. :^{ ts^ll^^fi^rr £cc« vo^« semf n ^ i. e. aocipite semeu^ 
M^particula est deiaoostraiitis et porrigenti« , Hebxaeia rarissiniiiy 
Qccurrit adhttc Ez. 16, 43. Dan. 2, 43.; at reÜ^nü dialectis Orien-« 
talibos perquam «ai^ta. * — 24. FUt autem ac frugpm pexcipien- 
4arua^ tempore, dabitisj ut detia, quintaifi ^roYentnnai' fort em 
Vharaoni , quatuor* vpo partes erunt voMs (.^uod Uebraice. est» 
ti^tV ty^'i^ti ^^'yiXi ad nofitraruia UnguanimL geniiupi il;a e«t boI- 
fßiukum: rj^fT» rrtn^,i?af^.'nl"7. riBS^quatuor partium eritj^ in «e- 
metif scmentem agrl^. ai in cihum .ve$trum atqut üi^. qui sunt in 
domibug vestria y et ad vegpendum parvulig vegtris. Quartana igi* 
tm partem semex^tii destinat y tres esul. Aegjptiorum , quintaia Pha^ 
rapni. Qaae exactio tolerabiiis fi|it , ut in regione illa praesertin^' 
^a lertUi pauoLs annU etiam hac conditiene sibi imposita potuerin^ 
j^gjptii pristinp atatui. et divitiis restitui ^ quasi uumquam prae« 
cmisspt &]aes. 

25^. 26. sismnrT Vimßee»ti not. riftoi flervasti nobtB« LXX. 
ciffbjnagfjfxoig* Et sane sine Jbsephi comilio #e moxima'Aegjfii 



parte actum erat. '')^i ^^23^ Gratiam inveniamus in oeulig 
füetf et gervi gintugPkafeioni^ haue a te gratiam ineamus-, Bt iltt 
fleryiamus hac conditione terram sub eo colenteB, quam ilabÜB'praa^ 
tJcriptfisti. — 26. •fjhJjUti'»^ >r^\kt'^rlia\fueposmtJodephmiUu^ 
eam rem, in gtatntum, irri^oeabifemBshteti'enem.- ' — taS^^IJ**!? 
tt3t}h^ Usque aä h&diifrnum dient ^ bc. ad tempora Hosis, eupei^' 
terrttm Aeg^pti FfmträöniadquiMnmy mSritm- competidkun, ^. d^ 
(inibaudito nrb diä^dandUm)[i \it^tf!ii^Vh^^ agro*-« 

mm ad quiutam usque pfeirt^m*. ' Nee* ridl^tift *bliec reS' ittägtMm pöst^ 
Kfosi^ lonpora mütatienem s^iisse. Saltetü Diodarus narMt, sal» 
dkagnos reditus fuisse Ä^gypHörum regibu«' ei^ ^^\ ^^' M^^eSs» 

Bon habereat^ nimiapopulö imponere tributai ' • 

- . • _ . ■ . ' 

>S; Jaeoöui t^ terra Gegen^ hi^täh Pi^tulat m Jhiepho^ J^trejurmndtk 
iMi^rpesü», tU ip^um cüret m terra Cmnanaea gßp^iendßunp mtqtte 
,:'.^gr(fiamp> ßlüs Jotephi bene precaiur» Cap, 47 ^ 2A, — 4a j 72. 

Cap.'dt, 27. 29. Jsa siirrfi«^^ Et apprehengi gunty a. deteuti' 
in eky ejus ppssessibnem adiertin^ Idetoi Verb, ab irtW^t^^poggeg-»^ 
tfkV»«, occurrit 34, 10. — 29. ^''i'^^a ]ri "»rjÄl^^j M*^fiJ & quaego 
ihveni gratiam^ in oeulig tuig, si apud te gratiam iikii; 'rcf^t eum 
per bcneToleutiam , qua se complectitur. ^3*^1 — TT^p Pone manum 
tuam sub femore meo , i. e. jurejuifando miM' pTomitte. Cf. ad 24, 
2; SATii"^^*! Et faciag mecum beneficentiam et veritatTm^ bane ' 
laiM gratiam cbncede, et lideliter ubi promiseris serva, ne mein 
Aegypto gepehag. Amore erga majores causa ei fuit optandi, ut 
in iflfunmi^qpulduro sepeiiretur. Quantttpere rtttHM Ckraed opta-> 



Alt 9 iii\ it Htih patrfäiki dt«tti obtisTfht, in pfatfiatfi risdficerfcnhnr 
et in majoTiim sepulchi^s cönifei^eritur, patet <i ifoni. tUaä, 1% 4^8/ 
aqq. 23, 82. iTqq^ Cf. «f. o. u. n. MorgenL P. L p.- 225. 289r 

31» Sil !inrt^^,1 JBf adörOott hrael güp^r cäput Ucti^ i. ^.' 
l(dP efu verdcem s. spdirdaiA aht^riör^m. Sensüs efit, Jäcobuiiij 
qnaib promissionem a ftlio accepisset', pr'ac s^nercCatis imbeciilitate* 
täpet iectum cnbantem^-ceTvieali sao se incubuhsb, ut Deo de eti^ 
fe gratias ageret. Cui interpretationi plerfqüe retenim fatent;' 
Aqnila: ni^öGBuivBatv hti iCBqtaXtiv rJjg xhfilg, Symmachals: figoü- 
ixuvfiQßv hti v6 axgov »Xirijg. Vidgatuft : adoravit Deum conver^ 
nt9 ad lectuli capui. Ita efiam Daviden sen^x Deum in lecto sno* 
Teneratu« esse legitur 1 Reg; 1, 47. LXX. hie vertenint : ngötf^' 
tKvrria&f *lgQar\k Snl to avtQov xöv ^aßdov ceurbt», pto rrtfiTJ le- 
gentes Ti^Ti. ,Hänc iectioneoi seqnutus est Apostolus Hebr. l'l, 2).- > 
C£ J. £. f^ABER nott. ad libr. Beobachtungen ik, d. Orient P. VL' - 
p. 50« sqq.' 

Cap. 48, 1. 3. 4. r^^fii^i sc '^^^IM^ dicens^ L e. dictum,, 
mmeiatun est. LXX. aneyyiX^, Participium; istud ad ^ä2j et ad 
vnjl siaepe subandiendum ; cf/ 11, 9. 38, 3. 1 Sam. 3, 9.*— 3. 
^n6t ?{^^?} Et benedixit mihi , h. e. baec bona mihi pollicitus est. 
8!ermo est de Dei apparitione 35, 9., non de illa 28, 12. .-—- 4. 
O^J^:^ ^frpb ^^nnsn Dabo te in coetum populorum^ i. e. &ciäm,' 
nt posteri tui in magnam gentem eradant. 

5. 6. "Sune ergo duo filii tui^ gut nati sunt tibi in terra-^ 
Aegppti doneCf i. e. privsquam ad te in Aegyptum veni^ mihi 
erunt , L e. eos adoptabo ; Ephraim et Manasse instar Rubenie 
et >Siwteonis mihi erunjt, L e. Ephraim et Manasse censebuntur non 
quasi nepotes mei , sed quasi eos ipse genuissem. Dicit autem se 
OIos babitimim ut Rubenexft et Simeonem, quod hl duo primi 
essent^ ut significet, Ephrai^ium successurum Rubeni in primoge- 
mturam, et deinceps Manassen (Josephi primogenitum, quem tarnen 
Jacobns Ephraimo postponif:^ vid. Vs. 13. 1^4. }9.) Simeoni, se- 
eondo. Primogenitura abiata est Rubeni (vid. 35, 22. 49, 3. 4. 
IChr. 5y 1«), et data filiis Josephi ,''*quod ad fructum attinet, et 
dvplteem portionem, quae primogenito debebat (Deut. 21, Iti. 17.). 
Itaqne Josephus d^piicbra portionem nactus est ia duubus iiiiis suis, 
ita ut Ephraim et Manasses quisque portionem unam in terra Ca- 
naan consequutiis sit, perinde ac si essent fiiii Jacobi. — 6. 
tSiT^nSl mb*lit*'*1\2;N tfnnVi?:^ Generatio autem' %, proleu tua, 
füoMf filii quos genuhtC po8t eosj drtijxixcag, q. d. nnb**«T"DJf 
piVT'i'in Ö8^,. St' JMOS deinceps gtnaeris, Inclusa est conditio, 
i^Et«^ Piraeter. n'^b'in suiriitur pro Fut. 'lai J»''rj7 ifb Tibi erunty 
ntfirifnd filii, ut'fif, sup^ nffmen, i. e. de nönrine fratrum suo» 
fitik'VöCtauntur in hwereditqte swtj i. e. in tensreditate ditidenda 
nd«! peeüBMinr ntfvmmi'tribuvBi mnuen getent, sed fratifMis •itli 

Q 2 



I 

J{44 Gene0. _Cap. 48, 7 — 14,. 

annumeraliiiiitUT.mter Ephrainu «t Manassi« tribus diridendi. A£-. 
fixum in dn^tl3 referenduxn ad Ephr. et Manassen. 

7. ß. YÜ^^ '^£fä3 ^Sfiei Ao egOj ad me Vera quod attlnet, cum 
venirem ex raddane^'i. e. Mesopotamia; cf* ad. 25,. 20« "^^^rrnn 
^f^ Mortua est Rachela super vte, i. e. magao meo darniio, ut 
dolor Jacobi mdicetur. Ceterum Jacobus hie mortem et sepultu- 
ram Rahelae affer re 'videtur, ut causam indicet,' cur Ephraimum 
et Maaasßen adoptarit. Quod Rahelae ttepotes.iiliorum instar ha- 
bebat, Toluit ea re illam. post mortem honorare. Bene sensum ex- 
pressit Uessius (^Gesck, d. Patriarchen , P. U. p. 138.): Diess 
. thu' ich auch noch un^ der Rakel v>illen\ die mir so frühe — 
dort — eine Meile, von Ephr ata — im Lßnde der Kananiter 
hinweg starb. De nni^ cf. ad 35, 16. — 8. Et vidit Israel 
Josephißlios et dixit, quinafn Uli sunt? neque enim tuUus. eorum 
agnoscere poterat, coli. Vs* 10. 

9. 10. nta In hoc^ sc. ti:ip?-3>5 loco^ (38, 21.), 1. e. in Ae-: 
gjpto. '^!b^( ^(^'"änp Cape eos ad me, i. e. adduc eoi mihi. — 
10. f JJTÖ nnas iN'lf^'; ''.r?'' ^' ^^^^*^ Israelis graves erant prae 
»enio, tatihf aculos' graves dieunt moribuiidorum aut somiio op-« 
pressorom ;'^ed hie agitnr de inärmitate visus ex senectute orta* 

.12. 13. "j^Sna — iNiSi^i Tunc eduxit, s. amovit eos Josephus 

« genibus ejus , sc patris. Quum in gremio Jäcobi essent adducti 

ad lectum decumbentis aut sedentis , inde Josephus eos eduxit, ut 

coliocaret eos eoritu etordine, quo a patre benedicerentur. qnnu;^7 

nif'lfi^ V^vh Adoramtque ad faeiem suam , sc. procidens , j^ronus 

acT ierram , patri gratiaii agens et honorem deferens , qmod filioa 

au OS adoptasset. In textu Sam. est Pluralis, Vir^niZ^'^ adotarunt, 

sc. Ephraim et Manasse, probante J. D« Michaele. Quum enim 

jäm soiemnis benedietio a Jaeobo deberet peragi ; geniia flectentea 

denuo aceedunt Josephi filii. Ita et LXXi qu'oa sequitur SjFrus : 

9nul llijyayfv avroi^ *I(oafi(p äno rc5y ^ovatoDV aifrou, icod n^tf-^ 

CÄUWjffav avTci ini ngoadimcp ini rijg yijg» Tum *»^&tji» eritr 

nterque in fadem suam. ^^^ 13. Deinde Josephus Epkraifnufn 

ad suam dextran^tet Israelis sinistram , Manassen auiem ad sini" 

stram suam et dextram Israelis constituit. Josephus eos ita coI- . 

locabat, nt primogenito imponenda esset Jacobi dextra, minori 

natu sinistra; dextra eiiim sinistrae p(raeferebatur , 1 Reg. 2, 19« 

Ps. 45, 10. 110, 1. 5. 

14 — 16. 'J'^*lJ-njs$ bStZJ Inteüigere fecit manus suas^ l e^ 
sciens ac volens »dexti'am Ephraime, minori natu, sinistram pri- 
mogenito ithposuit , quod nonnisi transrersis manibus, uti respecta 
illorum situs erat, faccre potuit« Manibus tribuit scientiam^ qnaai . 
ipsae scirent ' quid agerent« Eadem prosopoeia l^s. 71, J^*^ 
vi\^ cf. not. LXX. ivtdXdiag' rag x^^^^f Vulgatus: commuianß ^ 
**^.i(^ SiM^iun tantum es^rimentes. ^^^^ quamviSy ut saepius, '^^ 



Genes. Cap. 48, i5 — ivt. 245 

21. Ex. 13, 17. 2 Sam. 24, 10. — 15. T^asb — Ö"»rri>Kn Deu% 
ti/e tn CUJU9 conspectu patre$ mei afnbularunty ad cujus Volunta-^ 
tcm sese coraposuerunt (cf. ad 5, 22.). "»nS^ f'?'^^ Ö'»rt5N/7 Dens, 
qui me pascit, Haec imago , qua Deum tanqu'am tutoreiu suuiti 
describit, e Tita pastoritia desumta est (Ts. 23, 1.). *ni^^ Ex 
quo svniy a pueritia mca. LXX. ix teoxmo? juoü. — 16. -JJjbÄiTl 
yn-bsö ^tik ijlan Angelus , qui me reaemit , llberarit , ab omn» 
sioib. ^ tnteiligitur idem ilte Angelus , qui luctatua cum Israele 
narratur 32, 24., et quem Jabobus ti;telarem suum putabat. Quum! 
autem angelo Mc trlbuatur quod Dei solius proprium sit; nostri 
ßngelum tncreatum^ s. Messi^m hie indicari fere putant;^ cf. ad 
32, ?5. Cod. Sam, male legit "^bf^T^ rex, "^nhNf — »"51?^^ Ei vo^ 
cetur in eis nomen meum^ et notnen patrum meorum^ i. e. di- 
cantur filii mei,, et patrum meorum, licet ex te nati sint; cf. ad 
Vs- 5. 

■ 

19. 20. Ö';'^nrT-i<^Ö nyrn Erit plenituäo gentium; i.e. iii- 
gena liominiim iauftitudö, ut jes. 3J, 4. pteuitudo pasiorum suat 

molti pastoires. — 20. ^b{«ijj ^^'^') ^y^*] ^3. ^^^ '^ ^^'•^ /'''*• 
eabitur Israel dicendo^ i. e. bene'' precabitur popuiua ex me pro- 
diturus; a te sumet bene precandi formulam, ubi sibi aut suis 
Uberis, aut alÜB quis fausta ominari roiet. 

22. ';j'»nN — "»SNl Et ego dedi tibi partem unam super ^ s. 
supra, ultrsL /ratres tuos. In nomine t^D^ est ufAq)ißoXia* Nam 
quum öpjp proprie fmmerum , g. partem , quae est ab humero auo 
et Ifitere cVirporis notet, et binc in uniyersum /larfem, portionemj 
est et nom. propr. urbis, 33, ]8., nee diversa ridetur ab ea, quam 
Simeon' et Leyi diripuerunt (cf. c. 34.) ; nomen enim nacta est a 
Sichemo , Cbamoris fliio. Hoc itaque loco , quod alius sermo as-« 
sequi 'nequeat , sub nomine &p;«p , partis unius , . signtiicat Jacobua 
simul , se Josepbo dare ultra pörtionem fratrum urbem Sichern, ulr 
postea Ephraim eam in sorte sua nactus est TJos. 2t, 21.), et eo 
sunt relata Joseph! ossa , Jos. 24, 32* Ideo et LXX. simpiicitef 
Sixifia verterunt, et pro inij posuerunt i^aigerovy quasi exi* 
miam partem. Ikenius in hissertatt. Philologtco -TkeoL P. I. 
Diss. IV. p. 38. D^iz3 ex; Arab. D^U7 remuneratus fuit ^ donum 
pro dono , praemium vel mercedem largiens , unde &:d\D donum^ 
pro donQj hie significare puta^ donum, praemium, üt Jacobua 
dicat , se dare Josepho portione^i unam prae fratribus , eamque in 
praemium oj^nis illius amqris atque bßnevolentiae, quam Josephua 
patri ejusque familiae tot annls in Aegypto exhibuerat. ^nnj^b ^^^, 
V7 Quam cepi e manu Amoraei, Amoraeorum, gladid meo et 
<ircu meo. Non {ntelligit tantum agru^, quem prope Sichern 
emerat (33, 18.), nam emere non est armis acquirere; sed totom 
agrum Sichemitarum , quem Simeon et Levi armis suis acqnisire- 
runt. Quod factum quamris Jacobus summopere improbaret, nil 
tarnen obstat, quo minus ttactus iUc , quum vacuus relictus esset. 



1^46 Öenes. Cop, 49, 1. 

piiUk «i^iii^Bi eum ocropantihiis, laicobp eenierlt» Dielt itttem 
$0 illmn Bubi «uis atmis acquiflivisse, quamvis fiUi illp ri injusta 
potiti ^eri^t , qiiiim pater et posteri quasi homo unus habeantur ; 
Tid. e. c ad 46, 4. Minime opus est , cum Donnullis Hebraeorum 
«nrrj^b pro Futuro capere, q. d.: quam accipiam^ i. e. quam mel 
posteri sui» anuis, cum Cananaeam occupabunt , Amoraeis eripient. . 
^id quam sententiam ideo delapsi,yidentur, quia si haec Jacobi 
Terba relernntur adea^ quae c. 34. narrantur, pon apparet, quo- 
Quodo Jaoobu» Amojraeis tractum Sichemiticum eripuisse dicere 
possit, quum Siebemus 34, 2. Chivaeu» dicatur. Ve^um simpli- 
eissimum est, Amoraeos pro Cananaeis generatim dici existimare^ 
ut Arnos 2, 9. (ubi cf. \iot.) , quod illi Caaanaeoriuu » quibus et 
Chivaei acceosebantur, poteotissimi essen t, quippe quorum domi* 
i^atio et ultra et citra Jordanem longe lateque patebat, 

13. Jacphut futuram posterorum goriem praedtcii, et mortiur^ poti^am 
äe in majorum siMtum monvmento tepe/iri jus9iM$ei, Cap, 40. 

* Cap. 49 9 I . Conyocatis filiis suis omnibus Jacobus signifteat 
sese Teile annunciare quae eis, i. e. eörum posteris «int eventura, 
DDnej N*lp^-*1^.?« nij, ubi observa, lOp^ hi^ esse pro tiryp'^ oÄ- 
ventety accidel, quomodo yerbum 3. rad. ^ , t^p , signÜlcatu cou- 
yenit cum Tr\py Tcrbo tertiae n; ut 42, 38. 4J, 29. Jes. 51, 19^ 
Vpces Ö'^Ä^rr D'^'nnöja LXX. in* iaxirwv toip tjfidgwvj et post eos. 
IJic^ron. in dieöus nov'isäimis^ eundemque in modum Onkelos, ^103 
£i^23i^ in ßne dierum reddidit. Qui quidem interpretes finem exi- 
(^que stati cujusdam temporis yidentur intellexisse, et quum ia 
^Bophetis pbrasis lila passim ad Messiae tempora indicanda adhi- 
l^tur^ Vs. 10. autem e Judae prosapia Messiam oriundum innuat; 
fuere et inter Hebraeos, et inter Cbristianos, qui Jacobum spe^ 
Cj^sse tempus nascituri Messiae, putarent. Verum Jacobi yatici- 
natio potius referenda est ad diyisionem terrae Ganaanis inter 
iUios, postquam eam ex Aegjpto redituri fiierint occupaturi; nam 
Vs. 13. Sebuloni assignat tractum Canaanis aquilonarem, qui 
iUius posteris et in distributione terrae yere obtigit , Jos. 1 0. sqq., 
quum eontra in diyisione terrae Messiae temporibus futura, quae 
f^ud Ezecfa. 43) 0^7.) habetur, Sebuloni in meridionali terrae 
parte sors sua assignctur. Est igitur formula &^>Q^n n^^TlNa de 
tempore fiituro in uniyersum capienda, siye propius fuerit, siye 
temotius. Quod et propria nominis n^^rrfi^ yis suadet. Id enim a 
rad. ^no^ po8t fuit^ designat quidquid sit potierius , diciturque 
tum d^yogteritate^ ut Ps. 37, 37. 38. Proy. 24, 20. Jer. 29, 11.; 
tum de statu alicujus jo/Js/^rtore, respectu prioris, n'^ttjfit'^, Deut/ 
11, 12. Job. 42, 12. Coh. 7, 8. Ubicumque autem praemiss^i Par- 
ticula n de tempore adbibetur, nomen Ü^^^M Uli junetum fere re- 
peritur; yid. Num. 24, 14. Deut. 4, 30. jVsr2, 2., cf. Dan. 2, 28. 
Ceterum quae dehine sequuntur ultima Jacobi yotaalio stiio, poetico 
magis «I grandiore, quam, reliqua bujus libri oonseripta esse. 



nifc^ et inMgimutt i^ l«B4or , qnum tix tXM^ettmdvk m$ a «ene 4ft- 
«pr^ito muftrtiqae yicin», fuere jua wipcnoris «efri üitorfrete«, iii|l 
jCJcrie««, qui^ an haee avToil«£«i a Jaeobo dieta, aa vero a M^m«^ 
mut Ismelita quepiam alio, Jacobo yel aequaii rtk reeeatiore | nov- 
TiMima Jaoobi Tcrba in «am, quae nune eamparent ourminis for»- 
aam radaata &ai«t, diriiltarent. 'Naatari^ Tero aeteta longm prot- 
gye<ii Jo. GoiMM'iu H^aas in proacmia ad own quam ipae dadiit 
inivm earminia ioterpret^Cionem in d* MmgaM*für d.^ ML orieniai 
JLUerui. Fase. JL p. 6. nqfi.^ Jo. Henr. Hfii»wiciis in Commmataf^' 
d» ami^^ tUque aeiaie Cap* 49. Gfms. Goetting. i790«, cujUi 
f^itomea dedit Eichhorn in d. uUg. BiMatk. dfir ML Lii. P. Uli 

I. 16^. aqq., J. S* Vatck in Cowmentar. in Pentat. P. I. p« 314^ 
0. CuauTOPH. Frieducu in Commentat. infira landanda, et aiM 
recentiorei, iidentius pronunciarunt, quod hoc Capite continetür 
yarflien neque a Jacobo proficiaci, neque ad ejus aetatem satis ap-i 
posite veferri poitfe, Etentm non tarn hoc in iis quae hie iegünua 
Hgere Jacobiun, «t auguretut atqae ominetur fiiiis^ ut nonnumi 
qoam iagenUpraestantia ac judicio aingulari praediti aolent homi^ 
aas, licet in inofitum snepe;.qttam ita potiui Uliim hie indaciy ut 
aatia aperte reepieiat mox ad litum eosum tractuum , qUi aiiquoft 
aeauU p^at iptum filiornm sttoratn poetsris aorte obtigere da terra 
Caaaoaaa ab ipaie expngnata, mox adeü, qaae a singulis tribubna 
gp8f9L pt b^Hß 9nnt tm in terrae Cananaeae,. Josoa duce^ expugna^ . 
ti«NMB) qaam pa«Aeiu Quae omnia quam Jaiaobu» nullo modo prae- 
axMMe potuerift, niu apiritai iilnm diviuo ai&atum putemos, quod 
flaa mtiane idoaea niunitur^ efiici dionnt, eaae totum hoc earmen 
B9n eoai|»aaitiim ante expiignataü atqut inter alngula« trihiui divin 
fUm CfBanaeam t^rram* . Aikqae DaTtdi« ^idem temporibut esaa 
aaafecMm., Tfriirimile ett Ueinrichiua cutm ob memoratmn Vs. 20« 
fegiaai dignitat^n, tum db- equorum Va» 17. factam mentlonem. 
Qiied M^g^kfUjontoiii tarnen quid ya&eat nof .quidem neu aatls perspi-r 
oere jfitajomr^ qaavi qaai abatBt,^qna minus Jaoobua utriusque iliiua 
fe^nuentioiM«! ifijioeae.patuecit, hau4 iacilo appaieat. Neque xe-^ 
liqna aegomaBta» quae angueid volunt, poste hoe Capite allata a 
jfaeebo non proAMoiaika esae^validiot^Tidentu]^. Primtun enim^ 
^ii^d difunty tal^ dictionis^ . vjfmg 9 > qnalcj itu hoc Jacobi teatament» 
dcprehendamus, a sene decrepito et morti rioino exspectandum non 
fw«; vidapu)t»^ 4üan<^ mi^i «lUimitatli et elegantiae laude efie- 
mat novisaima haaCj «Jacobi effata, ^uam quae merito üb ait tri- 
lip^nda. Imiant quidem iUia audacii^rta imagiaea et insolentiorea 
{{»qiiandi formut^Q» qualea poeli.auat propiiae; sed priscornm ml«* 
aoaqne (ixoaltof um nee tubtili dieeadi generi äsauetorum hominuni 
iefsu^BMm epoate mm ad poesm proaime accedere, quis neaeiti 
Practarea v^narimdi seni», fiiios ultimum congregatos coram con« 
apiaijBalifl^ amiilMimita caneitatum fttis9e,..ut ipaius aermo sesa 
/ ^Itym H^UlfM^ffer^et, et aauni qomm^tl affectum altimb auia verbia 



248 . ß^ne4ß Oap* *9, i — 5, 

ponduB ^t- gr»Tit&t«m addidUse, tps» fM- anittl hümwii ftatunL 
Akettun Tfnro quod ^ttinet, quod obitare pmtant, quo minus hae 
perioopa ' JacobI e£fata oontineri credamua, eSM in Ula qaae siBgoMäl 
tribubas poit expugnatam et distribatam tenam Canaaaeam aocid»» 
rint, claHm definita et deseripta, quam illa praeuosse laoobui 
potuerit, id iptum veote oontendi negiimus. Legenti enim.sitta 
praejudicaCa opinion« caimen apparebit, ^ectaise jaeobomin no-^ 
TUBimiB Buia Totis et in aarignandie fili^rum singuMs terrae Canaaa 
^Ttionlbui illorum kigenia et mores* Hine faefum, quod tribus 
pri^ribtts, eo quod atrociöra commisisBent, adv^orsa pvaedick; re- 
liquis fere noniiiai laeta'aut certe indifferentia praenuneiatj qui-» 
busdam etiam e nominibus omina duoit (Vs. 8. 16. 19.). Serioreni 
Mose sqriptorem quae de Rubene et Lerl Vs. 3. 5.* 6. ieguntur coBt 
tignasse , aut tribus illLs oriundas talia ab alio quopiam eonfiotä 
aequo ankno tultsse, parum est Terisiniiie. Qmnino autem totum 
bpe carjaien remotissimam redolet antiquitatem, quam et arguunt 
quorundam e fiiiis cum animalibus factäe coaiparationes , qnales et 
apud Hometum deprehendimus (vid. Vs. 0. 14« 17. 21. 27.). Ne^no 
qUomodo Moses Jacqbi effata accipere potuevit , intelieota est difli- 
eile. Ula enim morituri pirogenitoris ultima vota a ülüs summa 
fide et religione conservata, et a singniis ad posteros propagata efi 
tanquam ovacula habita fiiisse, vix est quod'dabitemus. Atia iquae 
fredibüe laciant, continevi hoc Capite Jacob! effata, obsei^run^ 
Inter alioa Uenslsr in den Bemerkungen etc. p. 417. sqq. et p« 
432., Jo. Ernest. Chrmt. Schmid: Eine der älteste undsckSneK 
Idyllen des MorgenL 1 B. Mo§. 49. neu. ^ukersetzt mit Anpterhki 
Giessae, 17^3.,^ et Jo. Jag. Staehelin in Animadveree. in JaeeU 
Wütioinium Gene», XLIX. Basil. 1827. 4. Praeterea de hujqs >m« 
ticinii interpretatione bene meriti sunt JoH. Gotth. Herder iit 
Briefen ' dm Studium der Theologie betreffend, P. I. Weiiüai' 
1780. p. 66 r-93. et Vom Geiet 4er hehr.'Poeeie^ F. U. Dessau 
1783. p. 187 — 211. Jo. THEOPH. Plueschke in Diss. ap:^ n^na 
Oratio facahi morientie ad fiUee duodecim, Lips; 1805« 4. Jo* 
Christoph Friedrich der Seegen Jaoohu , eine Weieeagung dek 
Propheten Nathan, VtAtUlKf. 1811. Elegantes veraacule haej 
Jacobi ultima Vota transtuUt, praemissa introductione additaquo 
iocta interpretatione, C. Guu, JusTi in den Natiomelgeeüngen det 
ife^rtfeip, P. i(. p« 1. sqq. 

3^ 13101 -^l^n^n Rüden/ primogenkms meue tu, pismea ei 
princifium rohorie iitsf. Peripbrasis est onEmtior pPunogeiiitL ^b 
bic est robun virile, quod in fiere aetmtie corporiineit (ax^i;)^ 
q. d. quem viribus integi;iS| cum prtmum uxorem dttxeram, genoL 
Ita 4j^ 12. TVS vie teUuris dicitur fructus, quesa nondum effoeta 
telltts edere splebal. Conti» tX*^3|PT "ib^ est iilius patre jäm sene 
susceptua, 44, ^. Ad primögeniturae descriptiottcm pottinekit 
etiam vooo. ^'i^» n^iCfin*? priuoipium robbria wmi, quod iteferen*^ 
dum bst ad mpiam rim gei^eir^di} qua^ iß primogsoit^ €K6fitu^ 



Genes. Cap, 49^ 3. 4. 249 

AquHa Tero retf^kttt ine(pik(niv X\mi]q ptov^ Symnaißinis, a^ 
^^vTTjCy quod-flo^Viitus ■ Hieron.: principium dohrin, Same 35, 
18. aderat |^N-ifo^»rl« idgmÄficatu. \Wk Sgttur interpretes Räbf^eoi 
a patre yooAtaiii v^ltint pniHoipium dolariB sui , quod is prirnus 
inter fiiioB et d^Ioreia aeerbum attalertt «tnprata cöacnbina Bilha, 
86, 22. quod nefiiviofa faciaus Uli pater exprobrat Vs. sq. At 61 
initium doloris ex fiUormn ftfllnore -spectes , prius occurret Simeo-« 
nid et Levi crudelitaB , oap. 34. ' Nostro autem loco Jacobus in eo 
Tenatur, «t d^av^t, in tjüto sita sit Rubenis «ftgnt/o«. Acoedit 
loena haie plane similis Deut. 21, 17. nbi quL primo membro *1^33 
pHmegeniiu» idem extremo Vs. 'nfrc n^tD^ initium rodoris '^sl 
L e. pattis su^ appellatar. LXX. utroque loco verterunt: dQj[^v 
thoftuv. Vid. et Pt. 78, 61. 105-, 30. Pergit in pra^dicanda Ru- 
benifl digoitate: T^ in^l n^eto nn."?. praeceüentia dignitatis ei 
praec^lUntia föriitudinis n.- potentiae ^ subaudi: erat tibi, Tel, 
«raa tu, abstraetis positis pro ooncretis, i. e. oompetebat tibi pvi- 
iH>genitura naaeenJi ordine; praestabas dignitate et robore. 8ed 
tantam hane praerogatiram tiiapte culpa amisisti, uti Vs. 4. sa« 
qnitnr« Onkelos baeo ita ezponit : Tiöi conveniebat aecipere tm 
partes ^ ppimog€niiuram'^ Meerdotium et regnum. In eund^m 
modon Hebraeoram alü ^t Uieronymos , cfujus haec sunt verba in 
Quaeeti, ad h. 1.:^ Dehehae juxta ordinem nativitatia tuae^ ei 
haereditatem j quae -primogeniiie jure debeöatur^ eacerdotitm 
eeilieei et regnum , aecipere; hec quippe in portando^oMre^ ei 
praevaUdo robore demonetratun, Non nteminit düplieis portionis^ 
qvae primogenitis debobatur, et in*- terrae divisione ceisit Josepbo 
«jttsqne dndbns filiis, at dignitas regni data est Judae, quod ia 
kiter. fi^t«^ potentissimvs esset (1 Chr. 5, 1. 2^), quarnquant Rüben 
alioquin semper in genealogiis pro primogenita reeensetuv, nnd^ 
et p#imiM portionem äcoepit ultra Jordanem ii^ terra Gilead, veruni 
«t nnos tantum eeteroruni. Vooe xiRiZ? Habraeorum quidam säcer:* 
dotü dignitatem indicarl putant, ab offerendi» sp. eacrificiis^ et 
elevatione s. expansione nutnuumy Uebraeia d^stD nfrt^AOS dicta, 
qua populo -sacerdotes benedicebant. Hinc Lutherus : der oiterstp 
im Opfer und der oberete im Reich. Verum sim'plieissimuni vide-f 
tiopy nt DNlD (Infinit, yerbi e<t;3 extoüere^ elatum esse) dignita* 
iemy s. exeeäentiam significet^\ua quis sufkra alios elevatuc, nee 
ex Yoeis proprletate ad sacerdotium magis , quam ad uliam aiiam 
dignitatem r^ratur. Bene Saadias: praeoeUens in nobUitute. 
LXX. vefddidcire: <T9ti/i]oig q>igtad'ui nal axlTjjQog av'&adfiQy durue 
ferri et dürm» pervicax, Pvo nn*^ in sna codice nn'\ babuisse, 
Ideo est rertsimiie , quod interpretes iüi at 45, 5. verba nn>~P2( 
^ty%yiyp fjnfii oxXtj^v ifilv qiavtivatf et } Sam. 3iO, 7. trun oxkfj^ 
pöog reddiderunt. * 

4. tS^t» Tri® Lascivi» instar aquarum exundantium , sc. erat 
tibi. ^äm~Teiti*Tn& d^rivata iiid. 9, 4. Jer. 33, 32. et Zepbän. 
3, 4« cum voeibtBt vanitatem et ^endacium indicaattbns ootijun- 



260 Oenea. CVrp. 49, 4. 5. 

Maftar , noniiiii ms hmtaiU notfoncn finro tribtmit Sed Mq9 
bene eomrenit iewteriiatia , petuiantiue - tt Jnw9itia^ notio. H. 1^ 
^ libidinis ineontinenti« conftf tvr aquia raptia Bg^6ri||u9 exandant»- 
bns. Haud male Uieronjmns: effu9ua e$ •hui mqua» LXX. i^ 
vßQiaoQ (u^ vdmQt inBokniiu^ gemM sic^i aqwae^ flomini^ aiv 
alveo Buo egressi et vieina exandaotia« Pro nomine TW veterea 
aecandam Verbi peraonam expreaserunt , pwapicmtatia.etfaeili<Nria 
eonatnactionia eansa, non quod nTHS legerunt *nn^n'"^t A^ «|^r 
$eüaf , sc dignitate et konore; aiye , 110 ^»Aca haieio , ne exeeUito 
postfaac eo jure, qaod tibi ordo naaeendi dederat. Seqnitnr raiioi 

toriim ,"^$,'2;?. * (Siinile iUud Virg. Aeneid. 6, 623.), Cum pi^ia 
pellicibua ooncabtttBse, et apud Arabes magnum crimen haDetiir^ 
Tid. d. «, K. n« MorgenL P. L p. 230*5 i^iiud exemplum afferl 
Staehelin ex Abulfa&aoschu HUtar. dynattiar* p.210. n!?>n m 
TuMc profanattiy oontaoünasti, ea ae., patria tui cubilial' Na^n 
cum aequenti ''^^X'« eonjangere retat aooentus distiaotiyua Tipbcb# 
Toci r> Wt appositua. Verba n!b9 **?^^ 9 plurea aic Tertuat : 4Mceßt 
dii^ ue, abiit in auraa, $iratum tnium^ evanait,. abiit ex^% di- 
gnitaa, utpot^a te inqninatL Verbnm T^\9 enim, ubi dicit^ir de 
aqua aut die roiHe, idem est ae in Taporem 'inBaolri, eFancacere^^ut 
Ek. 16, 14.; Pa. 102, 25. inteKitum bomuna sigqjWt) et Es. 11, 
ä4» de Tiaione, quae ermmerat, usarpaitttr. Durip^ t^eik ista 
kvjua loci interpretatio videtur. Nil obaUt, quo minua ai^ipliciteir 
vertanuia: Mtratum^ a. tkmlamum jnaifai a»cendity inceatiun Wi in* 
tttlit Nam qui ira eommoti annty.aa^ itaaolept kreriter qwae 
ante dtxerant repetare, atqne iüe ipaa a peraona aecunda ad tertiaia 
tranaitua animo concitato apprime oonreniit IiXlL ov itvißn^» % 
pera. , nt oratio mambro priori conyaniat. 

fi. b'^HK ^b^ f^^JDiD Simeon ei Levif Toa qnl /ra^raa eatiai 
quod aoeii fiicmnt in cläde et direptione Siebemitarain, 3d, ,S(^ 
aqq. Fratre» eoa amboa rocat notanter, quod aocii eaaent et eon» 
janetistimi in obeundia cmentia- facinoribua. In rerbia D^ jb^D 
t3^rnh!D!9 difficiuitatem ereat vox pottrema , boc tantum looo obvia^ 
|neertae aigpiÜieationia. Sunt, qui non differre p'utent a n*^HD2a , 
£s. 16, 3. (ubi cf. not.) et nyiM ibid. 21, 35. 29, 14., qufuia 
ipaam tamen non un6 modo esqiouunt, aiüa conuMrand* locumt 
kaiiiatioMmj ut mud, aliia originemy orium^ eognatummß 
Interpretantibua. Qui piius eligunt, rerba ita exponunt: Viuß^ 
i. e. GKevti^ inatrumenta viokMiae haditationea ttomm, vel, aub^- 
audito^ :3, in habitatiotäöui vorteile, ut boe dicat: eorum domicüia 
«t eonsortia nihil aliud sunt, quam Organa viol^itiae; in eorua^ 
f^ntubernio nihil aliud agitur quam de injuriae inferendae ratiena. 
Onkelos : vMforttM in terra haditationie eorüm,/eoeruut forti^ 
iudinem^ ubi tamem forHiudo pro vioientia eat capienda. Sed 
• qui posteriorem aignificationem praefemnt, interpretantnr vel aic: 
in^trumenia.vioUniiae sunt eriginee^ i. e. ii|d<dea fOfiM (Syrus: 



^enet- Vap, h%t 5 — 7. 



2b\ 



fPiolentiae sunt- cognationes ^ consortia eorum. Ita Mendelssohn*: 
Werkzeugi^ der Gei^tUtthfitigkeit sind ihre Verwandtschaft. 
Tenim sensus prodibit simpUcior, si tl^^TZ sumamus i. esse ^, 
Graec. /uayat^a, qao4» ut alia haud pauca, ad Graecos pcrvenerit 
ex Oriente 9 quomodo erit: gladiCeorum Hunt violentiae inntru- 
menta; utuntur Ulis ad Tiolentiam aliis inferendam. Hieronjmüs: 
voia iniquitatu arma eorum* LXX. nom. Mi1D73 consUii signi- 
£cata cepernnt; ita enim reddunt: avv^iXiaav ddiitiav i^ algi^ 
QBmg aizfov i perfecerunt iniquitatem ex proposito buo , pro lu- 
|>itu suo. Pro "^bo legerujat 17;? 9 guod et te:i^tu8 Sam. ej^hibet« 
Alias interpretationes vid. 141 Commentar. nostro majore. 

6. '**ih!& — O'^fos In arcoMum^ consüium ßortfm ne veniat 
ßmmti meay in eoetu eerum n0 uniatur gforta, L e. anima mea^ 
*I^D propr. 9ecretum ct^quivm^ familiärem eiun aliqno consketu- 
^nem denotat (e£ ad Ps. 25, 14.), hie ipeeiatim occaltitm Simeonia 
et Leri eonTentnm et aeoretiim eomm eonsiliam indieat , quo im- 
probom illad £icinuB deereverunt. Phrasi: m ho» intrare eorum 
constHa^ testatur Jacobus, eum vehementer detestari €JU8modi con- 
ailia« «*fil3 ex paralleliamo membrorum hie est i. q. ^iz;&3, anima 
wea , qnae m aliis etiam loois ita roeatur , tanquam praeistantior 
et nobiliof.pars hominis, Tid. Ps. 7, 6- l^f 9. 30^ 13* Quod vero 
nomini huic mascnlino jungitnr yerbum femininum *7rin, causa tI« 
detar haec esse, quod respicitur significatio, qua convenit com 
pr^eeedente feminino izS^^. — U7'*d{ ^^'^^ &e^a In ira »ua inter- 
feeerunt virum , i. e. Tiros , coliectlve , liemorem so. omnesque 
Sichemae marea. ^ip-^'njp^ t33'2r}34 Et in voluntate^ i^ -e. iascivia, 
petulimtia gua enervdrunt^ taurvm^ i. e. tauros, coQeetiTe^ut antei» 
l^ijt; aüccideryntpopUtes, aut suffira^inea taurprum, quo maleficii^ 
opöri rnstiöo prorsus inutUes fieba^t. Ita aubnenrati equi a Jfosna 
11, 9. (ubi ^jP3> in Piel, ut hie), Jussu Dei, ne Istaelitae eque- 
atres ullaa copiifts habereot Conyenit Arab. t^jP^? vutneravitj pe- 
^nliariter in pedibu$ equum, camelum, pedes incidit iis, ^uffragi- 
nes succidjLt. Beete IjXX. : iv r^ inid'Vfiia avjcSv BvevQouonipfav 
zavQOVp Sunt , qui nomine ^^v cMiectiYe aumto per metaphoram 
designari existiment potentiores urbb Sichern, quum et. alias, e. e. 
Peut 33, 17. Ps. 22, 13. 38^ 31, hpmii^s viribus et pio^e^tia pol- 
lentes compar^Atur tauris. Sed concinna prodit seutentia^ Suneo- 
Iiem et Levin eo progressos esse immanitatis , ut ifiterfectis homi- 
liibua ne quidem jumentis pepercerint, sed quae non seoiun ^bdur 
oere potuerint (34, 28. 29.), mutilarint qperiquif rustico inutilia 
reddiderintv 

7. rmi^j^ «r- "^si^M MpJedicta eit eorum irUr quouiam viO" 
ienta, et furar y quontam duru9 est^ i. e. detestabilis est ira eo- 
mm immodi^ et foror ^orum effi^natus. •!)i{'il&*;a *-^ ^p^^^ ^^9- 
pfirtiam egg in Jaßobo ei di$pergam €09. in^iiraely h. 9. eorom 



262 Genes. Cap. 49, 7 — 9; 

I 

• 

sedes bi Canani^a Jacob! •. Israelis posteris oocupanda non 8int 
Gontiguae, nee uno perpetuo tractu sitae. Simeonitis exlpTogeai« 
toris voluntate sedes ia medils tribus Judae agris obtigere^ (Jos. 19, 
1. 9.) , et quum priscae sedes non süfficerent tantae capiendae mul- 
titudini , aUt^uantuin agiri tum Idumaeis tum Cananaeis vi ademe- 
runt, licet serius, 1 Paral. 4, 33. sqq. Etsi enim terra Cananaea 
sortitioue facta inter tribt!» distribuenda dicatur Jos, 13, 6. I^, 2.,' 
tameu non plane easui fortutto permissum fuisse , quas singuLae 
tribus portiones accinerent, colligl potest e Jos. 13, 8 sqq. 14, 6. 
sqq. Levitic^ vero tribus urbes ex unaquaque tribu sibl adtribütas 
habuit. Quare cum Simeönitafüm tum Levitarum agri sparsi per 
Israelitarum reliquorum sedes fuere, Cisterum Jacobus dicitur ßi-t 
cturus, quod feoenint ejus posteri; qui sorte Simeonitis sedes ad- 
tribuerunt et Leiitas per totum biraelem diviseruQt, Licet postea 
Levitica .tribus sacerdotium conseq^iiit^ sit, ft i^\wxmdi sat magna 
in victimis, decimis, alüsqup ad sacerdotium jura pertiücntibu^ 
habucrit,. haec tarnen npii tanti fuere,, ao st continuum ^liqtiem 
terrai^um tractnin ac€episB^t,'quem perpetuo tenuiuet; quia dubium 
uon est, quin deoem tribus,- in idololatriam delapsae et aliis s^- 
'eerdotib^s usae, saaerdotalia jura Levitis n^gaverint. C£ qm^iq^ 
ad b. \\ obserravit Staebelin p. 7. Comment« laud« 

8. ^-^nN ytl^'^ t\V\J< m^in'' Juda^ te c^Mraiuni fratres 
ttH, Paronömasia est in verbis Jn^iri'^ et^^n^^, nam a rrjj deri- 
yatum est nom. Judae , cf. ad 29, 35. Nunc Jacdbus : ut tu , in- 
quit, Judas rocaris a laude ^ sie futurum est, ut te praecjipue fra- 
tres collaudent summumque tibi tribuant honorem. Ceterum vcrba» 
nn2t iTi^m nonrcrte: Juda tu^s^ sed simpliciter /»(fa .^ Soleiit 
enun Uebraei eleganter aut pronomen aut sequens aflixum red[un-^ 
dtinter ponere, ut idem sit, ac si dixis^^t simplkiter ^n*ll^; cf. ädT 
Ps. 9, 7. ^"^n^ifit Pl'^^a ^n** Manue iua in cervice hoitium 
tuoruntj sc erit, eos nrtute manus ti^ae lugabis. Fraedicatur 
Judae Tirtus bellica et animi praestantia ac fortitudo. ^'yf eervixy 
cellum, bic pro tergo^ dorso capiendum (](^XX. viSnog)^ ut inf 
pbrasi saepius obvia, dare aUcui V^'^'lM ^"^.^ tergüm hottium^ 
!. e. eos fugandos permittere, vid. Exr'23, 27. Jos. 7, 8. 12. Ps. 
18, 41. ^"^^ÄJ '^m 1^ '*'^^^^'! Procumöent cor am te filii patrie 
tuij L e. ob yirtutem, robür et imperium, quod tibi parabis, sese ' 
tibi summittent, dominationem tuam agnoscent. Ubiqu^ tribiis Ju- 
Xlae princeps quasi ccterarum tribuum fuit. Primam aciem in exer- 
cUu duodccim' tribuum l^abuit Num. 10, 14. Jud. 20, 18. Prima 
reteres Colones ex agris sibi a Josua dirisis migrarer coegit Jud. 1^ 
2. et sqq. 

' 9. tTi'fItr h'»*i« *1'W Catuht» leonis e&t Juda. Virorum for-r 
ttum cum leouibus* comparatio neque Hebraeis neque aliis insolita. 
Vid. O^ut. 33, $0. Jes. 31, 4. Uom. Iliad. 12, 299. Est in ^ 
koue afiquid, quod magnt animi speciem habeat , quum nee apert 



Genes. Cap. 49, 9. lO. 253 



tarn Tim tüneat, jiec insidiai uUm, Be4 boitem aggrediatmr impiM 
TiduB. Ceterum in liac comparatione est gradatio quaedam : ca/n- 
Itfft Uonis — teo adultue — Uaena^ quae utroque terribiiius furit; 
qua imagine res fortiter gsrendae a tribu Judae describuntur« 
n^b:? *i2a R*?^^ ^ j^raeito, mi fiU^ atcendUti, L e. asceode«, 
Praeteritnm pro iPutiiro positum^ vi tolet in praedictionibiuL Com« 
yaratio inde desumta, quo^ leones post praedam e locit montibus 
aubjectis raptam in montes , ubi laitra häbent, ascendunt. Sensua 
itaque hie erit: redibiil inrietus, et te*!!! loc|am tmim reiata de 
hostiWs praeda recipiei» AlU Ttb^ hie ereucemdi^ imvaieicesuH 
aignifioatu capiunt , quae lane eonjnncata est eum Mcendendi no- 
üoine; et itaurpatur hoe yerbiun. Arabibuf qnoque de io^emeoto, 
e. c. plantarum, uti Üebraeia^ ut 40, 10* Es. 19, 3. Jes. 53, 12. 
Qua adaeita aignificatione aenaiis hio erit, fore, ut Judae peateri 
bellja feiiciter gestia et yictoriia aaepiua reportatia magiaque invar» 
leacant. ec^nbon n^Kd Y¥i ^% Incurpafe, aceuwtbit insfar 
Uom9 et leaenae, rtyi'ti eat nom. generale apeciei totiua , ^'^ 
leaenam aignifipat* 9*13 , crura fleotit. Graphice deacribitur le^ 
aena aaturain antrum redux, quae primum crura flectit, dein toto 
corpore in terram procumbit. ^^^^p*^ ^2^ Quin exiget^ excitabit 
eum? Qnia irritare eum audeat? Quamvia aumta eaea Leo mitior 
ait, attamen^ ai quia in antro recubantem excitare adgrediatur, . 
c^Uecta ira, totam ferocitatem prodit^ Senaus: Judae tribum apon 
liis grarem, et domi depoaitia armia quieacentem, nee de beUo co» 
gitantem, nemo laceaaere aine malo auo poterit, propter atrenuoa 
Tiroa et rei bellieae-peritoa, quibua abundabit. Uorum aliquot no- 
mine adpellantur 1 ParaL 11. et 12. Ceterum et Num. 23, 24. 
24y 9. , ubi plane aimilia de toto laraeie pronunciat Biicamus. 

10. rn!|iT»ig öaiD ^nqOJ-Äb Non recedet a Juda tceptruin^' 
i. e. Imperium. D^^ talem scipionem qualem ducea poteatatia in- , 
aigne gerere aolent, a. aceptrum, et per metonjm« ipaum döaign«it . 
imperatoriam dignitatem, ut Num. 24, 17. Jea« 14, d. Zach^ ^Ö,, 
11. Nomini Ca^iD reapondet in membro ><l* pjjt'n>0 9 quod propüa, 
eum qiii aUquid utatuity decerniiy vofio&ixfjVj denotat (Num. 
21, 18« de Hoae), et in univeraum de primorihus popull exerci-. 
tuaife uaurpatur, üt Jud. 5» 14. , et Pa. 60, 10, tribua Juda yoci^, 
tur pgh23 princepa^ aniۤiffumu$. Phsaaiii quae aequitur., I^aza . 
V^*^, ante quam repetendum eat 'n^&'^~^b,noJt recedet etije^o^^ 
pe&M ^W, interpretum pluxea band düBTerre a aimplici ^p^^ ai 
00 cziatiman^ auctore potiaaimum J. A. Ermcstio (Op^eco. philo* \ 
ktg,criti, Lugd. Batay. 1770. p. 173. sgq.)t qui, Üebraeorum, , 
inquit, mo« eat, hominea .exprimere j^er partea oorporia^ quarum , 
qualiaeunque ait conjunctio cum re ea, quae;iia tribuitur; idqua 
««mfaciunt, nihil de Uitii partibua cogitant, aed totam peraonam , 
animo c6ntuentur. Provocat inter alia ad locum Uoa. 2, 4. , ubi 
^ aimlli eonatruendi ralioi^e dicitur : - - r irt^^u; ^^12 TV^t^ti^ ^qp 
removeöit aduUeria sua e media mammarum4iuarumy i. a^ ab tbfa» 



554 Genßi, Cap,^^^ |0. 

fertintiiii^tl Hon platte ^dem est ratio pliraseoi Hebraidiii^ J^a^ , 
fli>i*3, ^uapotiuB genitatta xäv* ivcptifiluv designantur, utUeitl 
±Sl*57.:' rplrn ^"»aö nv^'^ri "l^J^- rrr^b^^ secundinae quae exeunt 
€X eo quod inUr "pedfii ejus. I^imilt phtagi soboleitf alicujiu ejt 
sjuit f^niofe ejffire dicittit , vid. 46 , 26. Ex. 1 , ö, Jnd; 8 , 30: 
Qnare non stint Titnperändi LXX. ^ reddi<{6re : jtai iifoiii^og int 
tüv fifiQoSr aitöv» lÜtTönpmis i et dax dB /emor4 ^U8. Onkeloi 
^noqn« ctHicrosolymitatrat pro l^^lba^^ j-^aö posuere «rrtaa -»jaö ^ 
fiiiis filiorum, et Joüätfa&n iW'wä'e s&mtrid ejut. Sensua igitor 
hoTum yerbömm u»^ qiiae praecesbeVttAt , convontiB hie erit, nnin-^ 
qnaid defutnros iiltelr Jndae posteros riro« prkicipeB, dignitate ef 
mui^oritatiB iasignea, qu{ rebus afdmiaistfandiil rti bdlo et päcof 
idonei «int. Qua quidem in sententia qutiiti^ nihil gif, quod jurcr 
desideres, minixhe op^s est, ut adoptemus quod in textu Sam. 
exstat , r iCH jpaö , €f viediin vexilH% ejtHf. Sed major sententia-* 
Tum ^screpantia eirt hl Tetborudt quae sequbnttir, Hh^'^d irsf 
Ttb'ttzf, intetpretatione^ m&^anie'ob nonten rrynä« Id quidän quum' 
tflias'urbir vH nomcKi* ta stirrttr tribnsEphifaim' sitae, quod et de-' 
fbetire siiribifur, tfixi^ Jos. 16, ©. \^ I. 9. Jud. 1«, ai., neo' 
non ■ib'^iiS,- Jud. 21, 21. Jer, t, 12. ^ atqne -rinrf, Jud: 21, 19. 1 
Sam. 3, ^1. Jchr. 7, 14., qua« tfmiie» seripturve rarietates hoc ipso' . 
loco in Codd. passim reperttmtur;' sfttpfScissimtfm füerit, Terbr 
illa si^ reddere : uzque dum tientrit Sekikntt'tm ^ praesertim' quum' 
phrasis n^' inh^i hoc sensu 1 Sam.' 4, 12t legatur. CommendiaTilr 
Ifanc interpretätionem argumentit grammaticis,' hitftoricis et dogma-' 
ttcis , G« A. Teller in mtt, ePift. et exegett. in hoc Cap. p. 130. 
sqq; £xisHniat vero his rerbis Hiiad relspici, quod quum in ftitiere 
poDuli fih-a^tici per Arabiae desierta- tribus Juda in castris semper 
pruaum l^com occupasset (NW. 2, '3 — 9.), atque in mdtendo 
catftra reliquis tanqubm antesignanus praetrisset (Num: ID, 14:)^- 
aimul atque' SRutftem pe^entuih esset , ceterfte' tribul a'Ju^dtt«' 
eeiserünt, utrquae^u^ tertam s^aüil so^rte acceptam, ut Rubenitaift' 
et GadHae', afut mox accipiendam , ut reliquae tribus-,. occupttrent;'^ 
tnnc igitur desiisse principptum tribüs Judae. in similein cogMCaA - 
tlonem, ignorata tiufieu, uti' videtur, Telleri int^rpretatidne , iir- 
€idit GaiSGOR; ZiRKtL in DisB. »uper ienedietione Jwia6 Bettet. 
49, B -*- 12. ) Wircebutg. }78€. , qui' p. b5. JaeoBunt hisce yerbis 
hoc iN>MsSe existimhi^: düx sit Juual trt^e ad jA^nam.PalaiBStittae 
pbssesnonem^ lisqUe' dam deri^HS hostibus Sihntem , i. e. od qttie^ 
f#»t fonirc liefet^ est enfm n^'»t5 a verbo ti^xo^ cesea^tj' quievit. 
Hsl>«bf^ tarnen tale vot^m,* qUthf Juda« pVincip^tum et dUois di^niu 
tjftem ad^ iUud' taintinü t^^mpoirU spatiüm^ r^stHn^t ,' qo^tt Piih^tf^ * 
nke oecüpätiönidA pfa«(«dit^ l&ng|^itf! qiHd ef pa^^efrigidf. tiof 
quid^ non d<ibiiahiUs ', esse l^'fä h. 1. nom; appM. a tli'i tfän^ 
quiBuB-, qttiettnfßdt ief^ncbafä, formae ^'\Xf^p ftmug (V^^tsp),- 
}^Sry^ eait^Mun^ p)r^ nervU8''y tihcuftm'^ et qua^stintrtdüa ht^' 
genetiV. ' ferft igitot rr^'iiÖr. r^^ttf irinqwiHtM' (t^ tj^fhi^yttu 



\ 
t 



Genesl Cap. Aq", lo. 25$ 

nt,7' PtoT« il, 91. Dam 8, 2ft.), ttett, eMenk, qM In priori 
Vn* Bi«iiibro t3^l!J aeeptrum didtnr pro eo ^i tciiptnim tonet, L Oii 
^incipe, metonymia , tranquiUitati$ huttar ^ pacifiGator, qni ttir<« 
bata omiiia et eonfiura ad pacem et tran^iüitateni desideratiBgimaitf 
feirciter Teroeabit, nee igitur sensn diTeniim a &}^^td ^^princepg 
faeiSyQnad tat inter Messiae nomina Jes. 9, 5. (oli e£ not), ei 
a rrb^tD 9 qvLoä a b'i^iä e»pijra7ov notare ezpreste dicitur l Chton. 
22, 0. Hinc fiietum , nt SamarRani nomine rrb^ Salomonetk in^ 
dieari ajnnt. Ad Messiam , quem orbt conetHatnrnni tranquillita^ 
fem omnemque felieitatem semper sperarunt Hebraei , nomeit rr^'nzi' 
^tolerant veteres interpretes raro eonsentn, quamvis de proprio 
illin eHpcdficatiöne iiiter 8e dittenaerint. LXX. reddnnt: swgJhi 
il&ff xä JhoKeifiivä cm$, doneo veniant quae ipsi repoBtta %unty 
>ei, at aliilegunt, ip änixBiTM^ tut. rtpontum e«f, quae tametf 
potim Aqoilae .Sjmmadiiqtie est interpretstio. Eos interpretes y\x 
dnbiiim est hoc Volaisse: donee veniat regnum quod reposittem esf^ 
et, se. Messiae. Qnem sensum darins expresstt Onkeios : donee 
Keniat ih$$ia$^ euju9 ett regnum; et eodem modo, exigna tan** 
tnmyarietate, Targum Hierosoljmitannm. Uli etsi pro rr^'^Ie*- 
gisse SM Tideantor, id est, ib TVDH et^ue et#, ad quem pettinet 
sc seepttum Sind, de .quo loquitnr Jacobus , qnod et inde rerisi« 
lenft foerit, quod Sjnn i$ eujue iBud es/, et Saadias ts cui esf, 
veddMit; id tonen non sine eaosa negat Buxtorfius in Anttorit. 
p: 7X4., gai ihter alia haecobsenrat, „ Onkelosum prhno reddero- 
Tolaisse in siia Tersione yoeem tfy^ , deinde adjnnzisse ulterit>rem' 
dedkrathmem* Yoeem n^'^d reddidit £Cn^i373 Mesiias. dum att:- 
donee tenittt Jnesmai. Yeteres Hebraei enim boe nomen )iV*ttf 
inte^ nomina Messiae retnlenint , vt im^ Talmud in Perek €3ielelc, 
in Berescbitb' rabba-, et in aliis videre est. Itaque Mtf^Xs est ei- 
plieatio nominis tfb'^ , quin n^«ti^^ m tib'^iD Sohih esf 'Me8sia9. 
Qnae seqnnntuT, yel-fronoris eausa^erga Messiam sunt addita^ sicott 
tulgo eum Mnrn2>:b V^AV Meeeiam regem yocant, yelaiiamet är-> 
doiam yoefs' ejusoem^'mjstieae explicationem continent.^ Nitituf ' 
yerti haee idterpretatSo looo Er« 21, 32. (aL 27.), ubi Joya ndna»* 
tttr, scf TeUe abolere regnum Judaieum, tDDIDTDhr ^b~'^9'fi^3'*^ 
dbnetf temat ts, oui judieiwm , L e. summa gubemanä- et' judi« 
candi potestai; yfd. not.^ad eum loe. Hieronjmus yerba ncMthi sie^ 
ycrtlt: doneo oeniat ^ mitiendu$ esf , quo non est dnbimn'in-» 
tdllgi Messiam, qui summa evm auctoritate et potestate ä patte'^ 
«l^-misBUs, unootaiptifoc f Matth. 10, 40. Mare. 9, 37. Lnt. 10^ 
16^ Jo9t. 3, 17. 34. Apparet^ Hierohjrmum irr^rt? eepisse pro f6^ 
an!^^ ffthit, permutatis gntturalibus t1 et n« Taceo alias nominia 
yezaäuitni interpretationes , quatf^m' nonhuUas reeensui iä- Oom- 
metftar. maj.; plurimas reeensuit et ezamhiayit Jac. ALUNO^itt' 
SekHoj 99» de omiieim& pätHa^hai» JiKohi^ quod exstät Cfenee. 
4§, ro. IfMa^lfi^ae^ Freaequ. 1-660« in quat. Plures praeterea 
Dits. tnper hoc loco legwemr in TkeeauHp litroque, yetete et uwoy 



ZÜf^ G^nfi9. Cap, 49, 10. 11. 

fieol^grpMolog* T.X. PromitHt itaque J«co|nM triboi Jndae^ nan 
ffcfSRurum ab eo iuitperium; donec veDiat luagnus ille priaoe^ , 
q^ji^xtrm« mundi aeyo turbata omnia ad pacem et tranquiilitateo 
9a/:.KC!rV;ocaturus, et totin^ orbU terrarum imp«rium sit susceptuxiu^ 
qiiod 1^9 verbis expr^nitur : 13*^70^ ^vÜ^l? ^^1 ^^ ^ obedientia po^ 
ßulorum crit, St et ei ohtemperaMuni genies, n»Jj?^ est a Terbo 
r^j2^ «um -He nuippikato, quod conyeuit' cum Arabi rrpl, paruit^ 
4ioto aadieng fuU j legiturque Prov. 30, 17. Q^-nn»^:? T?n7 
%pernit obedieutiam mairis; hie rero p habet. Dagesch euphpni^uw^ 
quäle in «in j?Ö Ex. 15, 17., et in -»np^^ infy^ Vs. 17. Jarchi 
(P'^;3^ nSjp'^: exponit congregationem populorum, ad eum mul(^ 
popiiU' coniliient (ut Jes. 2, 2. dicitur), con^xaratis nominibu« 
HIJ'!?2R ®«^ ^'^^R^ ^ Taknude congr^gationia ^niücatu obvii»« 
|ta. Arabji ütc^'qüe: et ad eum congregabunt §^ gentet, LXK^ 
mfwg Ti^^o^oxla xß>v i&vaiv reddidere , quod Hieron. lequutus; et, 
ipue erit ejpspeotalio, gentium Tertit, eociemque modo Sjrus : e/ 
eum exspectabunt populL ^etulexunt hi i^terp/etes nomen rv^pl 
ad rad. n^j^, cui. in Fiel ej;8pectandi e«t notiq, aut saitem j^jp^ 
^usdem significattts putarunt. . .., 

ii* nh^^ l^^^h ''W^ AUigßhaad t^itempullum guum^ Jod. 
ad ."^"^d^ est paragog. , ut P6. D4, 8. ; tp^^g,^ tl*«29'' haiitan% tu. 
cjoelisy cujusmodi plura yid. ii^ Gesenu fehrg. pl 547. Eadenif 
paragoge est in roc. ^3S, in.phrasi'quae sequitur, qua eadem rea 
aliia verbis repetitur pro inore styli poetici: *)3hN ^33 rrj^'^ta^l ef 
mti nobiU aliigat pullum winae guae, Mj^^iD i.q* p'yOy J^* 5, 2.. 
JeF^ 2, 21., Jarchi h. 1. palmitem longum (Gallice couriere) ^-« 
peait) consentieHtibas LXX. , qui sXt!^ yertunt, et Sjro , qui ra* . 
niußf malieolu$ vitia reddidit. Sed Hebraeorum alii obserrant, toc,. 
nMO d^tuiotare laudatiasimam Vitium speciem. De talibus ut^s,- 
quae vinaceis carent , admodum duicibus , yid. Niebuhrii Beachr^ 
9* Ar ab. p. 147. et Reisebeachr, P. IL p. 169.* Conveniet igitur . 
np'^tö cum Arab. p'^l^ö,. quod, teste GoLio in Jf^x. Arab, p. IJt?^. 
eit€m gfneroaam denotat. _Sunt qui kaec ad felicissima Messlae.^ 
teinpora referant, quibus futurum sit, ut asinis etiam liceat'v^i«^ . 
btts vesciy ut Vitium et rini ubertas estendatur, sieut et in Joei^- 
2y23>. sqq. de Messiae' temporibus dicitur, colles musto et lact|9\^ 
fitillatuTcus» Sed magis placet, describi- fertilitatem^ sortis tribus , 
Judae;.fBt terrae; sicut in aliis deinceps. Tanta yiti|im yili|:as d^-. 
aefibitUF,) ut nihil curent homines asinos ad-yi^e^ aliigare^, qumig^^ 
alias ad-^sepes aliigari soleant. /IAI '7^^a Da3. L^vt^it in vfna.^ 
ve»4£m- auamy et in aanguine , uvarum amictum/^}ium. <|nsigni|i 
Ti^ copia 8ignilicafuT,.ut eo ad iayandas yestes et alia abluenda 
noA se^u^ uti possin tsi yelint homines ac aqu^. Sanguia uvarum 
vipum yopatur et Deut. 32, 14. Similiter Plin* If. N. 14, 5. vi* 
Aum aanguinem terrae, aj^j^iltit Rubqr praeterea yinl ea simili- 
tudin<$.speptatur; rubrum eaim y^ium yeteres, uti hpdienum'Orieii<«' 
tales^.plurls aestimant quam aibujn; cf. d. i, u.n. M. P* Lp« ^3ji. . 



Genes. Ccp* 49 , ia*-<*i4. 257 

I 
12. 13. 7^^» K>?r? '^k'^^^ U«braei fbre ii|C^preteBtiir rttSi^ 
eundm oculiä eVvino^ui Fror. 23,29. ca^^? ''^^^^'3 ru6or 
oculorum thjrietati tribaitur • oolL Arab* nb^dh i. q. TtiziXQ ru^or 
üi ocuU parU aliiß, Sed quum Arab. b^n propT. a^MMriM», in» 
Iricatum s$9€ denotet, mailet Geseaiut (iu Prae&t. ad Leaüe. Uebr* 
leatoa. maouale ed. 2. p. XXXVIil.) ti'^l'^Z nib^!;:Dn poüiu «^ 
tcuritaiem oculorum ex ebrietate designari, quae quidem eit Tidum, 
sed 11t Gontrahatur, yiui copiam.euie oportet, quae sola hie apo« 
ctat^r. Staehelin hUaris oouUh interpretatur, coli. Arab. ^üb,* 
quod in Camuso explicatur vino recreaius, non eMu$^ LXX* 
%aQ(mMoi oi 6q>d'aXfAoi avtov irniQ oZyoy, quod sequatus Hierony^ 
mua : pukhrioreu sunt oculi ejU8 vino. Legerunt Graeci ib^b^rty 
Uli est in textu Said., Uiphil verbi ^^S per/ecitj quod in specie 
de perfecta pulchritudine usurpatur, df. Es. 27,4. 11., ejupqiie 
derivau, -•&'« b->b5 £s. 28^ 12; et *>&*« b^Sa Ps. 50, 2. Verbia 
^na &^|UJ'~p.b^ et aldus dentibuB e lacte , ejus abuadantiaiii) ad- 
eoque magnam pecoris copiam iadicari patet. — ^ 13. P|^nb |^^T 
X^'^'\ D**^l Seöulon ad littus nuwis habitabit, ^x\ non est jMir« 
tu^i uti plures recentiorum, Hebraeos sequuti, yertnnt; %ed Uttus 
m^is. Ita etiam yerterunt veteres omnes» Porrigebantur tribus Se- 
buii^nU agri a la^u Tiberiadis usque ad märe mediterraneum, rid. 
Jos. i^, 10. sqq. n^3^ V\^rk^ »qni Et erit ipge ad Uttus navium^ 
i. ^ habitabit ad littus semper navibus frequeus. LXX. xi* aviig ^ 

na^^ OQUoy nXoiwv. )'7'«:r*b? ^''^^l-l ^* ^^^* ••^•'* *^ Sidonem^ 
Sidonem usque urbem ineljtam pertinget. Tjri noU memiuit, 
quae ei ricina fiiit , forsan quod üondum esset condlta. ' Latera 
regionum dicuntur earuiayfites, cf. Jiid. 10, 10. Jet. 0, 22. Situm 
terrae hujus tribus tantum, describit , quod commodif simus sit fu- 
turus maris vicinia ad importandum et exportandum meroes , unde 
et negotiationi maxime^ addictam fuisse haue tribum tradunt He- 
braei. Transit ad duos reliquos fillos Leat (cü ad 46, 8.), ita, 
tarnen ut Issacbarem Sebuloni postponat. Aben - Esra eenset sitna 
terrae ülius rationem habitam , quia tfibns Issachär medium locum 
tenuit inter Sebulonem et Danem. 

14. d'^A'nbn n!^iz)^^ hiockar etf ostmif osftt,'L e.robn« 
ttus , ad onera portanda* idoneüs. tS*^) conyenit cum Arab. b'^^ 
corpus j unde b^'ia corpore validus et robuetUMy et Dn^» quod in 
laude jumenti Arabes dicere soient, uti Ü*^:! V^D, equum eximiuwtp 
b'n^ "^KTiJn, asinum eximiutri^ s. vaUdum yocant LXX. iitaXo¥ 
hiB&ifiriaev^ benum concupivit ^ legerunt * fortasse ^1)on > deside^ 
rabilej et ^"^3^ intellexerunt ex significatione yerbi Arab. t319 (per 
Ghain), in Conjug. 4. addictum e$9e rst, ooncupisosre aUquid* 
Haec hominis cum asino comparatio minus habet offensionis ia 
Orientis regionibus , in quibus quum pulcriores et praestantiorea 
asini nascantur , non tarn yilia aiumalia habentur quam apud nos. 
et Hom. lliad. 11, 557. sqq. Arabes ini adagio dicunt: ille eet 
toUrantior asino ift proclio. Et: asinHS proelii non a9{fugif. 
I. R 



258 Gene9. Gsp. 4g, i4 — ^7. 

■ 

I3ia» Hifnnk DLv Chali&y Baotat est nomen ottiif , ^uoil enii ra- 
btoUHMW bellan aöa eessarit. Vid. G. W. Fekttagh Annott. al 
8$leet» ex hutoria HaleH a se edlta Latet. Paria. 1819. p. 60. 
Olim tero aaino JacobolB laiaacharem comparat , euin non tantum 
Uboriosiim« et in opere eonttantem , aed rastieo in pnmis iaborl 
fore intmitiim videtiir signifieare, simul vero innuit seirile ejus 
ingeaium a periciüoBia negotii«, in bellis et narigationibus , alle« 
nttm, etglebae snae addictum, quod yerba indicant, qnae addun- 
turs tl^ntdU)7an ^'^s y^ Recubang inter iermnoB le. terrae vaae. 
Aptnm est^hnic eomparationi einn jumento verbnm V^*^) qno^ 
nroprie de animaM eomplieatia pedibns mibante et reqoiesoente diei 
•ensUt D^ndtD^ signif. terminog, a n&lD poiuiiy nnde nomen dual« 
Mio« /0rm«iio«*deiignat, quibus una agiri portio'a confinibui ntrin- 
q«e diiterminatur. Cf. ad Ps. 68, 14. Hieronymus in Qumestt. 
ad b. L: vQuia aupra de Zabulon dixerat, quod maris magni lit- 
tora eaaet posaemami, Sidonem quoque et reliquaa Pboenicia urbea 
ilontingevet; n«nv ad mediterraneam prorinciam redit^ et lasachar, 
qnia juxta Nepbtalim pnlcberrimam'in Galilaea regionem poMOMii- 
rna est , bebedietione an* babitatorem facit. Aeinum autem &99mtm 
Tocat, et Alimaniffi ad portandmH dediium (Va. sq.), quia in la* 
bore terrae et rebendis ad mare oneribna qaae in ania fimbna na* 
ae^antar, plnrimom Irboraret.'^ 

15. 16. raiQ --- cri^ JEr mifitre jrift^iiigiioifioiiffmqiiid, a« 
res bona esset , et ierram sc. sibi assignatatn, quodjucunda esset^ 
q. d. quam videret bonam esse requiem et amoenam terrae portio- 
^em sibi coneessam, 'lai ^ti^V D^ incUnaoit kumerum suum ad 
ferendum onus , asini more , fuitgue s. factue ett tributo «er- 
pienß» Maiuit tributom pendere, quam ad bellum aut alio egredL 
•—.16. ^73^ )'^*7^ )'^ . Dan Judicabit ^ L e. reget popubm suum, 
Paronomasia est in | "7 et ^'^'^ , quod rerbum bic imperium exer* 
cere denotat, ut P«. *72, 0. "iij'nlz;^ ''Öäü WNÄ Stent una tri- 
iuum Israel i i. e» aeque ac cetera« tribus, nee erit alii« tribubua 
tsraellticis inferior. Ita enim verba simpÜciter sonant, b. s.: Dania 
posteritaa rerum suarum moderatores non aliunde arcesset, aed 
auis tribuiiBifS ipsa dabit. Ceterum post filio$ Leae debuerat statim 
lilios Zilpae^^anciUae ejm, Cradum et Aicberem, ut 46, 16. 17.^ 
aulgangere; 'at praeponit nnum ex filüs Bilbae, Danem, cpu qnum 
iiiox ^)f apbtali aUer esset subjungendus, interponit Gadum et Ascbe- 
rem, cujus ordinis ratio certa vix reddi poterit^ niai forsan ita 
inter:ae rioinae et dispositae fuerint hae tribus. 

17. 18. rrSh •^•'rn Erit Dan eerpene Juxta viam, eerastee 
prapier eemifänu f^EHfitD Hieronymus recte ceraeten vertit 
LXX. ifnaSrifUvoif insidiantem reddiderunt, iUud roc. ad q&^ 
referentes, qnod sfgnificatu cum |i|^;ä conTenire putarunt, eni 
▼erbo et recentiorum plures' ineidiandi notionem tribuemnt. Est 
«iitem Hsfwnffg e genere riperarom, in arena rotaromque orbitis 



0eh99. Cap. 49, 17«— 19. 950 

Kteiif^ i^iMfue eolttrit , vt aegre poMff ah areiift ^urtlligiii; tema^ 
cutis est initroetii« (Plin. /f . JV. 11, 37.), qvibiifl aentic •! qiiit 
propius accedit, Tenenatoque ictu pedet cakantinm laedit. Est 
quo postrema Ta. pars , qni mordet cahaneö» eqiuiy €t decidiif qwt 
€0 vehitury retrorsum^ illuBtrari optime potest. Ubi aecedente 
«quo tentacnla cerastis terra aut lapidibur dispersts piflsantvr, pro- 
sttit itle, momvqne adhaetet pedi; eqtius,' vepentino dolsra peiw 
territns, ita Calcitrat, ut eques «xcntiatnr, et Yulnerari ipae aca^^ 
raste possit Pertklent haec ad totan tribam, ut ejus astotia iii 
betto et hoBtibas superandia notetur. N^c dicituy, an hoc lasdi 
▼ertatur, an ritio. Ingenium tantum Kujus tribus intunim dcscH^ 
bftur. — 18. Tumm auxiUum erapeetOy Jona! Qabd q«orraai 
hoe loeo pertineat, dtssentinnt. Pinres interpretum existimaiit^ 
recordari Jacobiim grato in Denm animo , ex qnot qvantisqne pa^ 
riealis ipse liberatas sit, et sperare, ema Danitas, de qaoniai 
pericuiis tum oogitatio snbiit, similiter et. hoatinm insidüs esse 
liberatnrnm. Nos potios rotnm generale putamns , qno vdot aa-i> 
helans De! anxüium posteris implorat, nti soknt moribiindi testa- 
mentvm condentes , aut de rebus suis loquentes. 

19. 20. Oadufn qnod attinet turtna ad^Hetur euMf i$ä ip$B. 
adorieiur in eahe, i. e. in fine; tandem eos impetet, a qnibus im- 
petitoB est. In Uebraeis multiplicata est paronomasia, in qua ra- 
dices n?9 et *VH eodem signifi^atu capiuntnr. Est Tero n^y^^"] ln^ 
talis dietio qualem Latini irequeatant, ubi pugnam pugnare di- 
cunt Praedicit autem Jacobus, fore, ut turma, s. exercitus in 
Gadum irruat, ipse autem tandem victoriam consequatur. Hunc 
aensum expressit Arabs Erpenii: Gadum quod attinet, txercitu» 
prav^dleiit «t, 9fd ipse tandem OH prawaleöiti Saadias: Et 
Gadkus j cujuecunque exercitus , qui eongregtUntur contra cum, 
eon/ringet cahanea ejus. Videtur ^jj^' notissimum exercitus'^ 
agmesi intellexisse ^ quasi sensus sit: fugientes persequetur hostes. 
Sed malumuB cum Aben-Esra }i37'lh£<^ in fine, ad extremum^ 
tandem , exponere. Vulga^us, Chaldaeos parapbrastas et Jarchiam 
secntus, reddidit: Gad accinctus praeUahitur ante emmf et ipse 
aecingetur retrorsum. Tradnnt videlicat Hebraei, cum primuai 
Israelitae in terram Gilead yenissentQ eam si|)i Gaditas ob commo- 
ditatem pascuorum el^^se, ac impetrasse, sed ea lege, ut ao- 
cincti et expediti com fratribus in. acte procederent in terra Canaaa 
ad eam subigendam; id quod quum fecissent, per eandem ^ostea 
Tiamrerersos esse in sortem suam, qua venerant. Sic 1l'l^^*| in- 
ftelligetor nSJS^ ^^U^ sese accinget ex so. LXX. FceS nBtQin9jQio¥ 
ne^cnews^ avviw , cnnog de nBigarevaet aurer uari vt6dag , qüae 
Latinns interpres sie vertit: Gad, tentatio tentadit stn», et ips4 
tentahit seeus pedes. Verum nH^atri^vov est hie i)oetue «t cohors 
piratarum, et ns^QateikiP piraticank exereere. 8ane n^ videtur 
tigmen mHitum non justnm, aut cxercitum noh plenwii et ordina 
iucedentai aignifieare, aed tantum exeHrsiMiibttt utentsni« -^ 

R2 



S60 Genes. Cbp. 49, ao. ai« 

>20. \tit\\ Tm6 ^^^ Ex A$ehere pinguU ptmU sJum^ i. e. «l 
itrtbu Afäier^ent panis optimiu; erit ejus terra pingui« et opüiuu 
Nom. tsrihi qnod aliaa «st pascuL, hie fenunine capitur, ut et 
'alia nomiina (C3^p!0» lb££, h^^) sunt utriusque generii« Alludit 
ad nomen *^2?§ deaiitudoj f^Ucitat. ?[!j.ö— »jnj?» ]n^ MH*) ei 
ip9e dmhii dsÜeiaa regia, ita eximium panem.proferet ejus lon', ut 
etiam in delietie regun esse queat. Moses quoque Deut. 33, 24. 
Ascfaerem pec{0« oUo iütincturum promittit. 

21. IJ^I ^k^^\ Napktali cerva emiesoj dimissa, laxata, qui^ 
ge. Naphtali daty proficrt verla pulchritudinig. Sensos perquam 
obscttr^ , de quo jam veteres ^vehementer inter se dissenserunt. 
Hebraeorum i^onnuili terram indicari opinantur, quae celeriter 
proferat fructus suos maturos, simiiitudiue desumta aoerirae eele- 
ritate. Ver6a ptdchra vero iatelligunt Uli de laude, qua Nephta- 
litae' suae sortis praestautiam sint praedicaturL Quae quam sint 
Iota, quisque sentiet ipse. Reetius alü sunplieiter ad totam tri- 
buln hoc enunciatum pertinere statuuut, notarique putant inere- 
dibilem ejus oeieritatem simulque gratlam in rebus agendis et ne» 
gotiis -eon&ciendis. Capreis seu cervis ob veiocitatem compar^ntur 
heroes 2 Sam. 2, 18. 1 Paral. 12, 8., ob gratia^i vero muiier ve- 
nusta ceryae, rr^^ij^, confertur Prov. 5, 19. Verba pulchra verd 
referunt ad &cuniiam et ieporem tribus iiiius. Interpretationem 
loci hujtts non plane rejiciendam dedit Clericus: Naphtali erH 
cerva dimieaa, ei quae siH placebit dicta dabii ; q.' d. Naphtali« 
nepotes summa Ub^rtate utentur, eamque factis et dictis usurpa- 
bunt. Cervam emisgam.j i. e. iibere currentem quaqua yersum 
libeat, signare Uheriaiem putat, nam de libertate roc. nbu3 usur-> 
pari et Jes. 58, 6. Zach. 0, 11. Job. 39, 5. Verba "-iDtb ^ynh ^nsn 
Tcrtit: dann dicta placiii, id dicens quod sibi yidctur, voc *n&l2^ 
ehim posse de arÖitrio et voluntaie accipi , quum apud Chaldaeos 
haud raro placendi notione occurrat, veluti Dan. 3,v32. ^CIP 
rPinrrb ^^'JjP.i'^^' >**^* indicare, nee non Cap. 4, 24. 6, 1., 
ubi de* regis arbitrio sermo est Bochartus in Hieroz, T. IL 
'p. 258. edit. Lips. punctis yocalibus yocabulorum^ quae hie haben- 
tur , hio illic immutatis , et fr in fine nominis np^M in n conyerso, 
ut siclegatur: *iöttj '»^jöK ^nirr MtlbttJ nb^*| ''?'3^?> locum ita 
exponit: y^Naphtaü^eai ut arbor 9ur'cuUy i.e. surculosa, edene 
remoa pmlehritudinie , i. e. egregios er speciosos. Arbor *dicttur 
r\\H , yel rrb^it Jod inserto ( ot in Plur. ä'^b'^M Jes. 1, 29. , et 
«b^M Jes. 61^ 3.), et in regimine nb'^j«;. Et h'inbuJ Jes. IG, 8. 
sunt »urouHj yel propaginee, a Singulari rrnblZ?. £t 1D^ ^'Vi^ 
erunt rami pulchritudinie ^ si "^y^l^ sit pro ^"^"^iOM, suppresso Joa 
qnieseente, ut in 'J^'^ts, pro ^'*'^^T9 ueparatione» eju8j Ley. 25, 
11. Naphtali yero ramosae et surcuiosae arbori simiUs fuit prom- 
pter foecunditatem ; cujus ratione licet cesserit fratrum nonniülis, 
• tarnen prodigiosum id fuit, quod quum nonnisi quatuor liberos in 
AegjptHin dodmtiset» Gen. 46, 24.) in exitu, post aiinos duntaJca 



Gen€9. Cap, 49 , 9i. a*2. 261 



215, cemit« rant In iU« trilm Ttrornm, q»i viginti annM 
■crant, plus quinquaginta millia Num. 1, 41. 42.^ Qaae tpmoaa 
Bocharti conjeGtara recentiomm interpretuin plurllras ie«e proWyil^ 
nt e*. c. Herdero (Cfeigt d, he6r. Poesie P. U. p. 205.), qui prio? 
rem hajus Vs. partem sie vertit : NaphtaU tat eine eekietaende Te^ 
reöinthe , die echöne Wipfel wirft. Attaman rocifl M^A^ promiA'r 
eiationem eam, qaam pancta yocalia iHdicant, ewe »ntiqawtiinam> 
indc colIigituT, quod et Samaritani eam «equantur, quoil pafeet e 
Commentario Samaritano-Arabico in hoc Caput edito a C. F. 
ScMJERERo in Repertor. öiöL ei orient. P. XVI. , ubi interpjre« p. 
185., postquam observasset, Ascheri patriareham subjungere Naph- 
talin , ut oompleat numerum filiorum ex ancilUs natorum , scribit» 
n^^N 088e capreasy „et quemadiuodum , ^^ P^i'git, „haec aniiaalia 
polchre incedunt, et placent omnibus , qui ea rident, ita et ille 
secums incedet in terra sua,^^ Quae quidem interpretat^o liäud 
8pemenda fuerit. Minus placuerit bemifttichii poBteriorin explicatio, 
verbis ^D*)1D *^^12V( |ni3n indioari oantica , celebrationes et lauda- 
tiones, quales adhibiturus sit NaphtaU in reditu peregrinatorum 
sacrorum cum moduI«itiouibus suavibus , voce conTenieiite et soiio . 
tenero in celebrando et jubiiando. Pro "n^u; videtur *niDilz3 öuccin^ 
legiue. Jac. Robetson in Clavi Pentat. pT 273. 'SotJ(d) existi- 
mat tribum Naphtalicam cum cerva eomparari quoad sedes y moü- 
tanos sc, nee non, quamvis imbellis sit , quoad agilitatem gratio« 
aamque indol^s ratipneiu atque foecunditatem. Verba ^"^^^ *]^^^ 
*1D V dßnB dictß p^lckritudinie , expUcat : ^praebens materiam lae- 
torum dictorum et carminuin; ut totiim loci sensus sit: Naphtali 
instar eerrae emissae sese Hostium qianibus, multum licet luct'ando^ 
extricabit, super celsia fi^ma fi^^t, sicut ^rva, reatigia, et tae- 
torum carminum materiam in laudes quas uberrimam, tum sibi* 
tum reliquis contribuUbus , praebebit. — Lepidas fi^bulas de Naph- 
taU, fratribus relociore, quo propterea nuncio sint usi, narrant 
Uebraei. Ulis tamen nititur, quod Jonathan exponit: Naphtali 
^9t uayofdfig, i. e. nuncius levis ^ similis cervoj qiii currit per 
ecopuhs montiumy nunciane bona nuneiay etc. Quod ipsum se- 
quntus Syrus : Naphtali est nuntius veldx. 

22. ^^3>""«»!b? rrnb fa f\oy^ n^fe -ja FiUue fructtfer JoeephnSy 
/iKue frucitfer ad f'ontem." fz Lieroniitiit denotat, ideocumfe- 
mineo adjectiyo n^9 jungitur, quod habetur ratio nomiuis sjno« 
njmf rri£i9 8. Tflh^h ramUs ; nam quo minus yi in regiminc posi- 
tum censeamus , ut (iicatur^/ttis/raofi^«/*««, iUud impedit, quod 
in Omnibus eodd, l^ä, non ]3 scribitur, quod esset atatus vegiminia« 
Ket igitar conatructio sensu congrua, non yooa, ut Jfaud. 18^ 7. 
masculino tSJ^fT subjungitur femin. n^U^h^,. qiüa illad natiönem 
n*n3T1 eocietdth habet, n'lb pro rt'*']^' fruetißcatu y wafrueti" 
feray ntrobique hie per Camez sub *^^ ne puCetur «ase in rejj^mine, 
nt aolet.üeri in dictionibus , in qnibus n' foniineum aUaolutum est, 
et pro n ponituf , rid. Gesenii Lehrg. p. 467. Conpptrat Jacoboa 



103 iTvise«. Cap^ ^i o3. fi4v 

JoMpliviii' arftorl asaUvo ad fodlem aecretcenti {cC P«w }, 3.)»" ^A 
oommi ^mt'Allud^Ztt» quod sugm^tvm «t occeMtoitei» sonat, c£ 
|id' 3#^ M. Ahtfttm. henustiokium in «oepte a plaatU desumta! me* 
«aphofa iperstat: •^nuJ-'^^y ^?;2t 19^:5 Ji/to«,.!, e. prepagioea, 
mhenitmni^^up0r murum. rlurale «1^32 junginir singulari rn;^S 9 
«t ühid dntributiTe ait ciq^itendiim: unaquaegue ßUarum atcenditm 
SKmiiitudoauflutxir arite, oajin paknites ^t inalleoii murum tran^ 
•candunt Solent caaim vitea jaxta Inaros plaatari. Eadem imagi» 
Pi. 128, 3. . 

SO, 'w1 . :irri*1Ö'^1 At exacerharunt eum. s. exacerharunt 
quidem eum etjaculati sunt sc. in.eum, ei^ue adver sati $unt do^ 
fn^ni Bogittarum , sagittarü. Sunt , qiü de tota tribu in posterum 
inteliigant, quod muitos adrersarios sit habitura. Verum de'prae- 

Seril^ P|Qitiu8 haec capienda yidentur, ut sint in laudem ipsius 
losepKi, quod invicto robore tot adversarios superarit. Dictio 
^hn'^ä^l aÜudlt ad id quod fecerant Uli frätres. Verba autem quae 
pequuntur describunt eorum in animis suis erga illum odium, et 
constantem malevolentiam atque indigaationem ; simul rcro etiain 
ipsius constantiam , ciuu peterent eum sagittae noxiae. ^TH vete^ 
rum pliires retuierunt ad Sn*1, unde ä'^'n Äi, jurgiumy quasi qn*n 
flcriptum esset, aut existimarunt , ^y^ habere h. 1. litigandi signi- 
ficatuiÄ, quum verba rad. 2. geminantia, et verba rad. 2. qiilescen« 
tüif-^uae duas reFiquas radicaies commune^ habent, signiilcatione 
qm>4ue haud' raro eonveniant. Hinc in textu Säm. im^l^l scri- 
biturj.| Ita Jonathan: et contendelant cum ep^ quem sequittir 
t^ersäl Jta et Hleronymus: et Jurgati sunt. LXX. iXotdoQovv^ 
Sed rectc alii ^zh ad ^ü*!, £. q. nT^ ^ Jaculariy referunt, unde 
ti^"^ jaculatoreSy Jer. Sd, 29. Job/lO, 13. Quod et nos haud 
*diibitämus praeferendum ob mentioneih sagittariorum , Q^2Zn ^!?.?39 
quae subjicitur. ' ^^3 nomini alii in statu regiminis praemissum 
indicare eum, qui rem, cujus nomen aubjicitnr, tractat rersatre, 
Qotum est. Vid. 14, 13. et Ges£NII Lehr geb. p. 647. 

. 24, hHV3|P imtt3.:iläm Sed eeditj l e. permansit tu fortiy 

in robore, arcuu ejus\ yaUde se iltia et robuste arcu ^uo opposuit. 

.in^ •yV, W»^J Et letsiaj agHia, «xpedita /«eruw* brachia ma^ 

nuum^'ue. rn^ "»^hl picoffiiaplic^ ri'h! brachiaejue^ ^2 pl«nc 

redundante; üt^ui its> qua» Matim. subjiciuntur: ^p^l ^"^^ "^T^ 

f ffianibu» forti9:;Jaeobi.^ Deum suum i^teUlgit, qi^em J&cobus 

'prq forti ^t potentQ habet, cujus robore et vir tute ita robustum 

fuisae ^oaephum iUium agnoscit. ^iK^'\ 7^^< Hr^h &^» Inde pa^ 

■ ic0tik iitjb. dt . lapielsKoeliß , u e. ab illo inde tempore (de ü'^Xi c£^ 

■ad Haa.-2y 14.), quo rebus tarn duris est eluctatus, sustinuit ful- 

aitque braeliem.,i i. e, me cum tota fawilia. ]^de tW^ 6iawSh(»g 

pari ^lemo fiK^äe mir^etur in carjRiine, in ea maxime oratione, quae, 

qai« a moriente est habita, hiatibus non modo verborum, sed 

etiapv« aententialum abundat. Pmtorem turaeUe Jacobus vocat 



Oen04^ Cc^A^t a4«^a6. 393 

^MCPham, quod i^tmm warn eium M» ftmilitf Ja.Aagypto ontaiiim 

nriiM «Wweada pa^i» Nun qui boiefioia Ja*aü^U!eia confert^. is 

HthvMui^ i|iii pMCttia inpriiius d^eisMi «luit^ pmo^r^ dioitur; F^ 

23, 1. Nee minus »pte .Joaephum voent ^bhImv» X9rM/»a,.qiMd 

.«imt ipsi et suis fttteimeiito et suftenlacttlQ. Suat, ..^- tKl^ji «d 

Deatnielenuit, et utramque dietiaaisia in JNaminAttv« vertnn^ ut 

•Bit: lüde, a Deo inquam, est paainr, iafMS braolüi; Deo gmtiae 

debentur^ qnod Joeephnt me et meoe abiit Mitdnuttqtte* JLXX. 

Iwk^«y d utaxtQiiamg aa ^Icmtoßf TUXQa %ov Qaovvov ntagig 9oar> 

tfMfo ^t eottforiami te^ Jacö&j »Deo palris tuü Sed Tciba 

.naga xav Beov %ov nati^og aov, qnae in libris ediiis huie V«nni 

«ccenflcnitur, ezprimunt primft Vi. sq. yeiba', ^^^^ ^9^> itant 

.difo nomina l^fn Ttsh ^ tanquam iaoSvwafia , unic» mmunj^cos oe 

axpreitt sint Bjrns^reddidit : 6t a nomine pautorie lapiiu hntely 

omne illud proficiBcitur. Apparet^ pro Oia^^ interpretem iegisae 

'0*ilX}5 prolHinte Tellero, quHn Nött. critt. p« 47. looomsiQ Terttt: 

propter nomen paetorin lapidi» Israelis , L e« prc^pter JMa|estateia, ' 

.honorem ejus, qui custodivit illmn lapidem,. in qno Jaookaiidubnit 

(28, 12. 13.). Sed duriuscula^t haee dioendi ratio: D/ntA pa$ieY, 

i. e, defenoor lapiditi est. : - ; 

25. ^^^ bt^Tj A Deo patris tui^ non patre tuo', haec^ in- 
qnam , omnir. tibi sunt et fuerunt ^ nam et eum fortem Jacobi no- 
minarat, ^"1T!J^1, pro ^"JT:?^ ^S» qui tibi auxilio erit, ^riD n^l 
st ab Omnipoiente ,* ^ ante i^ est quoque ante nfi< subaudiendum ; • 
^d*^^^! et qui benedicet deinceps, ut coepit, 'tibiy te fortunablt 
et aiigebit , idque omnis generis prosperitate , i^ti subjungit , Db*^? 

, ^9^ D^TaiZ) benedictionibus coeli desuper y i. e. pluviis suo tempore 
demissis et copioais roribus , quibus foecundatur liunius , ut uber^s 
segetes emittat. Illud ^J?73 posset salvo. sensu abesse, sed qi^tiquis- 
•imae siinplicitatis est, talta pleoaaHtice adjünffcre , (^uemadnioduni 
in bis, quae sequuntur, nnp.n^l binn nn*ia bemdictionibue 
abyeei^ i. e. roragiuis subterraneae cuoan^i« tn/ra, quibus sigoi- 
fioatur terra fontibus, lacubus et rivis Irrigua, e^ binc fertitis et 
amoena. Verbis, ön*^1 D'^nuS nbna benediclionibu» uberum et 
uteri y promittit num^rosam et iaete florehtem sobolem, nam oe- 
nedictione uberum sigiMc^ituT ^ band fore ubera arida, neC futu- 
rum esse, ut infantes dcfectu lactis morianttir, benedictione uteri 
vero , non perituros foetus in matrum utero. . Cohtrarinm est in 
malorum iniprecation^, IIos. 9, 14. Neque tamen repudiahda plane 
aliorum sententia, significari lu 1. lactis öepiam et p^cudum ntkl- 
titudinenty quae utraque npte subjungatur terrae fertllitati modo 
promissae , ubera enim in stUo Orieutis band raro significant pe- 

cudes lacte distentas. 

» 

26. «n^l7--nb'n3 Benedictionee pmtris tui^ quihus tibibe- 
Bedielt piater tuus, roboratae suntj invaluerunt, super henedi- 
eiiomsM gemtorum meorumy passiTe, quibufi vid^ücet suut benedieti" 



964 GensM. Cap. 49, a6. 



a-ralii patribu, q. d. lönge mi rapennt. Exigul qttippiam nasli 
Mint progeoitorei m«! prM te , in quem reeumbunt oamet patnm 
btntdictionei. Tt^Ti ewMipen^ gravidtm ^M«9 vt nb^ ^ pTomkene 
de patre et niAtre usafpalur pro gignerey ut n^ij'in proprie lU, ^ 
0onc0ptum dat , genitot: Hlb'iy nbäx HIKnH^ I/^^im od /eraii- 
jiaMi eoUium $0cuU, L a. coUium aätiquiMiiiioniia,-qai ab orbia 
ioitio sunt oonditi, boe leMu: praevalebant in te et tributua bae 
annes benediotione«; qiiamdia du^atnvi sant oolles a muitis eecülia 
conditi, L^e. in perpetuuni) donec haec aoUdiaiiaa corpora sunt 
dnratura. rriMH quod alias de^ideriumy a rerbo n^K.» denotat, 
quod tarnen bie tolerabüem sensum vix eifioiat , est a Ttt^xa ^ i. q. 
mn definirpy deierminare (Num. 34, 10. coU. Vs. 7. 8.)/ thiP 
de remotissjma antiquitate dicitur, et ad Pa. 139, 1^4. £x. 2^, 20. 
Jes« 44, 7. Sed LXX. , qui reddidere ins^iaxuasv in* titkojiagq 
i^WP f$09ifim¥, pro ^^Tl patet ^nh monies iegisse, atqne, aiiter 
qnam in textu Masoretbieo , ubi ^"n^ri accentu dUtincttro Sakeph» 
iatoH notalor, voeibiu dislinotis, n^ ^"nn mofi/es aeternitatis 
intellexisse. Quod probayit J. D. MicUA^^ii , et tarn in BibUoth, 
Orient. T. IX. p. 233. , quam in Supplemm. p. 572. , hunc locum 
ita vertit : btnedictionee patrig $uper henedictione» ! monUa tibi 
adpreeor aÖ antiqm jam tempore celeöree. Pro n^^^*^^ legit 
l^b^^b^. ^eque ita tamencqncinna satis erit sententia: bene* 
dictiqnee pßtr%e tut praevalent euptr henedictiones, Quod quum 
aniinadrert^et Ilgenius, junctis yerbis n^ "inrr nb'^a"!^^ locum 
Ita ^nterpretatns est: benedictioneg patria tut praevalentj majores 
sunt, ienedictioniiuB montium aeternorumy delectationei ooUiunt 
vetuetissimoruiiß (Der Segen deine» Vaters übersteigt den Segen 
ewiger Berge , und (2er bejahrten Hügel Reiz,). Idem sequuti 
■Ufit Vattir\is ^t Gfeseiiius (d^ Pentat, Sam^ p. 33., et Gesch, der 

hebjr. Spr.j p. 9t ^O) ^^^^ S^^^ \^ ^^ ^y^*^. i«givolunt, ab "^"iJl 
obfioleto pro "irr mons^ Ff^vere buic süae interpretationi observant 



po^ident. Quae utut speciosa sint , est tarnen in bae sententia, 
VQt0 pßtfie praeetantiora esse fertiUtate montium aeternorum et 
ju^ut^dit^t^ coUium ^nti'quiesimorum ^ incqncinni aliquid, meo 
qui<lem sensq , et aUeni , ' nee feicile est inteliectu , quo spectet, 
adf^c^ta illa sententia, ^epetita aeternitatia mentio in montibus et 
collibus, '^^1 V?^hb ]^'^nn erunt f inquam, bae omnes benedi- 
ctiones^ ad Cßputy redu^ndabunt in caput Josephi et in verticem 
€Jcimii /c^trupt ai^qrum^ seffre^ati quasi (^^T^ separavit) a fra« 
tribus suis virtute e praestantia. ^liis ^*it3 denominativum est a 
^T3 'Corona, diadenu^ ut sit diademate ingignitue^ dignitate prae- 
Staus inter ftratres. ^ane Deut^ 33, 16., ubi eadem pbrasis, LXX. 
ponunt dol^e4^eiq if» ^deh^oli* Eundem sensum bie expressit Jo- 
nathan ; #f in verii^i^ß viriy fui fyit prineepa et diminmtwr in 



Gines» Cap* 49, sh9t*<v^32. 



M5 



«ni' Artftte« Mii:iaiiie'.pfOgeq«iitL ' SiagulMris est- IL litdr P«i» Klfcr 
«nDli>4*iqm m iU>ik> inütoAnJbioe ooiMmpto de itodii Tftrgnvm 
«liUMfel, OTjdi «peeiinieii.dtdk 0, F. Sovwjtitcit in d$r aUgßm 
BMi9thi d$n bM. lAüetmi, P. Hl. p. 9Si4s a^. , iMma l"«» 000- 

dieMiaxfoM"« N«««BeH% qaod pramiMam MMarkm kafcctet, Nu»» 
6, 7. Vocari autem hio Josephvm i^n^ 1*^|3'» quod firatrmp ind^ir 
liMimns )BMet, «tcitl nobilior est caenarüa planiü ^ quae ex hrnmo 
pväulanU 

27. Pi'iD*; riM^ t^^^B Btfi^M^fi AijNca «al^ qui fui/»^, quo in- 
genium ejas"procUye adl^elliim et rapacitatem in hpitef significatar, 
Hlcttt Bi^rä jiada lebni ^t comparatus , quod fortiter et animose sit 
pugnaturusr \^^^ ^2^^% Mane come^et praedam^ et ad tenperam 
äividit 9foliutßy 1. e. tan tarn praedae eopiam coaceryatam habebit, 
Qt aibi per totum diem, et ad resperam usque, aliis quoque, quibui 
lubens impertiet^ sufficiat. Alii: ^praedaiu habebit usquead matu- 
" tinum tempns comedendam , poitqnam vesperi eam divisiti * Re{b- 
runt id ad morcm Ippörum, qlii, ut Teteres docuerunt, ^egatlni, 
quanivis non semper, praedatum eunt, et rero etiam cum reliqiiia 
praedam commi^uicant , atque inter se quasi dispertimit. ' Solent 
autem praedae süb Y^9peram in primis inliiare, unde Jer, ^^'^'.'hipi 
vespertini commemorantur ; vid. et Virg. Ö^ofg. 4*, 4S4/'.Std 
quod matutini' et vespertihi temjtörlB memihit, significat', euih 
aasidue praedatuni exiturum. "i^ hie (et Jes. 33, 23; ZephI 3, 8,^ 
T^rioTi praedae sisnifieatu usurpatur, ex ubu rerbi Giai^aeis cft 
ArabibuB rccepto. .1 • 

28. 29. *nt05> — hVi^-VlD Omnes hae sunt tribus Urnel.X^ 
raeliticae, duodecim. Hoc subjungit, ut ostendat, vota illa nön 
tarn iu ipaaa persouas, quam tribus singulU oriundas comuetere. 
• tonk ;j*n3J ^riD^na^ ■^U5^« lL'■'^; unicuiejUe , quod secundupi oenedi- 
ciionetn auam ^oenedixit iUiSj i. e« cuique proptia 'et pritata ac 
conyeniente benedictione benedixit , ]uxta id quod cuique e^Yttu- 
roip. esset. — 29.^ pDh< 1^*7} j^c^ i- e. poataa praecepif iis^ man- 
dayit iUis ac. de seiuiltura stia, ^^.^"bfijt ^Dfi^!3 "^Sfit Ego congregör 
ad populunt meum^ futurum est, ut b^reyi hinc eXcedam} cf. ad 
15, 15. ''nhN-pij. "^nj^ n*):ij> Sepelite me ad^ apud p^trpg liicop. 
Quod nunc omnibiis Äliis mandat; sed Josephum soluta (47,.^^.) 
jurejuraudo obstrinxerat , quod hoc in ejus potestate isset, qui 
gratia apud Pliaraonera valeret, non fratrum,' quibas id haud facile 
concessum fuLsset. /^Al n"\:??2rT""i?ij{ Ad apeluncam^ in speiuiica 
( bti pro ^ , ut sacpe , vcluti^«,' 9. G,' 6.) , quae est in agrö Ephro- 
ms Ckittaei , yids 23, 9. Hanc irero speluncam copiose desigiiät, 
quia quum jam per 17 ano^oa a terra Canaan abfiiiaaent,^t Josc- 
phtta lon{^ ampUus , poterant esse iiliua obUti, 

32. 33* W T^^i^^ Acquisitio , emtio agri et spelmcae quae 
in so est 9 eat a.fiUis'Chsth, tamager, quam speluaea, «utosuiit 



«M cü» tot tto0CroruK illio i^altut. -«« 33. maon — !»dM Omtm- 
fm0 aimohUmt JmmbuM mumdmf filÜB «nt^ \viie pnirmiiHuM 
miam fierl yeBet^ coUegÜ peie» «iMt a4 «. m i^oMau Dnm a»- 
^carforAloqueMtor ervxei'at leie In lecto'ct' Mderat; noaut, appro- 
flft^iiantejiuii morte, pi4ie'iiiiib«rillitaa»'ifa9 in leotmn ifaniiiii ^ «o 
iMleriü« In leetun pe^M^ nti marls-eatiniaiMn i^eutibai, contsaaeit 

14^ Jaeobnt a ßHh MepeUiw. Jotephw firairgn mm HMUbt ««laliMr. 

BifmB potUri U Mirt« C«p. iCU 

Cap. fiO , 2. I^äfie — 12£^ Deinde jU9iii JÖMephuB 9€rvoB 
9U0$ m^dicog patr^m 9uum oondire. ti^Wh medici nie Tocantnr, 
gui curandis et medieaadU faueribus praeerant, neqtie erat hacN) 
jproyincia medicia iBoongrua, ut qui aromätuxn nossent rires dt 
nataram, et corpua secandL et condiendi modum cognitum liaberent, 
LICX. reddiderunt irgaffiounag , et mox yerbüm DJnb irtaqtwaaiT^ 
ad quam interpretationem Augustinns in Quaestt. ad b, I. re<;te 
laec notah Nott invenit Ungua Laiina gumnadmodum appeüar^i 
irtwpuunaef non enim ipsi sepeliunt^ id^eMt^ terrae mandami 
-fiorpara mortüQrum , guod Graece non ifTa(fiaaav , sed S&axpav, 
fUi ergo irfaq>i€tatal id agunt quod exhibetur cörporibug humane 
^cd's 9 vßl condiendo , vel »egando y vel involvendo y vel alUgando^ 
^9 quo opere maxime Aegyptiorum cura praeceÜit. Non inöom- 
jjioae tarnen irrcupuxijiag Latine polUnciore» reddideria, borum 
^im erat mortaos curare, et ungere. Medicoa illoa Moses bic ap- 
peilat 1^'}3J^ eervoiy i. e. domestioos ejusy Josepbi. Josepbiim rero, 
^^gjpti proregem, uti aulam omni pompa instructam babebat, ita 
inter alios auos aulicos et medicis stipatum fuisie , quorum mini- 
aterio pro arbitrio uteretur , mirum esse non potest. Verbum DStl 
^uod attinet, ea radix sensu suo nativo apud utrumque Interpre- 
tern^ Sj^um et Arabern, usurpatur loh. 19, 39., ubi Graece 
pi^/ia dicitur. Sonat autem /liyfJia misturamy et accommodatur 
proprle ad medicamentorum misturas; item ad colorum composi- 
tloaes , quae a pictoribus confiunt , hec non ad unguentoram, quae 
ft myropolia. Et quidem peraimilU esi: inter se ratio. SignÜicatur 
igitur h* L [ifyfAU o^CD/iciioir , h. e. uactionis quoddam genus, e:^ 
yariorum aromatum speciebus confectum , quo delibuta fuerunt 
oiim, apud Aegyptios maxime, defunctorum, proesertim illustrinm 
yirorum cadavera, ttt quam diutissime Integra servari possent.. 
£rant ajiud Aegfptios tres cadavera condiendi modi, quos descri- 
psit Uerodotus 2, 86. Cf. d. a. u. «. MorgenL P. I. p. 243. sqq. 

3. 4. O'l'^ b'»afa*}Ä -fe-s|4«i'ÖM ImpkU am^m tuniei^'ue. Ur 
oobo, s. ei negotio^ quadraginiä d(ie»; tot diea condiendo corpori 
vacai^unt, abluendo prünum, postea vttriis aronuttäboa aondiendo« 
D^qrrirt «a-t ^Vk^'\ fa ^a Sh emm imphniury Implere ijoleAt, 



AUis P'^DSrt «st Parftc^. Pahul, ut. eit« 6orttivi.qu|;««<idKinti](rr ^ 
iUod pnäeriniuis« 1^1 ^dd^l Ffeverunique eum A^gypiii ^^ptutbr 
gimia dUhuBj nempe, ut* Uebraei Yoliiiit, conditur:9bd et luctus 
diebiii simul compvtutis, 40 eonditiir^Bt ®t '3Q loctus. Naju et 
alia» 30 dies ivctui deetinatoe legiiau», ut Niua.\20» ilO. Deut. 
M| 8* Quo temporis epatio non oontiiiuo ejulatu^- «ed liajbituet 
riäbua certis luctum testati sunt Quod vero hie 4^gi^ptii Jaoobum 
luxiflae narrantur , id in ^atiam Jo^ephi illq^ feois^s, credibile e«t. 
— 4« Expleto plaactuB tempore alloquutu9 d^ipesticoe, anlic^f 
Pharaonia (nb^B n^a» hSÜL. Tovgivviavag 0apoai)9 i|t pr<| Bp 
Impetrarent diecedendi et cooimeaiidi vemam a rege. Aef^fgüiB 
«titar intereeesoribus, quod ipee cu^b^ auis ii^luctu venabatura uojp 
mim aolebant puUati apparere coram rege,: yid. Esth. 4, 1^_ 

6. 7- ^?^?pn — ^^j?? ^^ Mepulohro meoy quod mihi foiiim 
t0rrm Canaan^ 'i\l%e Mgpettai me. ^fi^'n^ Hebraeorom nomiidli tj^- 
ponunt '^t)'^Vp ttoijuinvif coSmL Saoe n^^.rtioMM^ft tigaiifteatiiie- 
ffitiiT DeutL 2, 6. Hol. 3, 2. («bi eil not.)/ *Quo. minus tamni hof 
loeo ita ramamusi boe obstat, qu6d non Idoobuft, aed .Abfafaamwi 
aepuichTom. illud in agro Maehpelae ittiiiii>oofnparavi% CEiitEcorVs» 
43. Igitmr Tertendnm : ^od/oc^t mtU^ii^ e^^qiikafodtimiiki'cairaTL 
Ita etLXX. (upuga. ^ 7- ^m2[ "^i^l nyiD''«U:^rd>...OlMnes mi^^ 
mstri Pharaonia^ aenea domus ^8j 4;iraecipul auu^orufiv Est 
enlm^gT bic non aetatis, sed dignttatis nomen> ut JiT9J}^ Scheikh^ 
jiropr. aeneXj Uispan. Senor^ et Ital. Signore, V^.^^7^3PT ^^1 
9T1^^ £^ omnea seniorea terrae Mg^ti^ h e magutuif'iis* civi- 
tetum'AegjptL , » ' ' 



\'y> . . v«.'. 



9. 10. D^tö*^a*JÖü aön-DÄ ^)a^':i>>'^ Aaoekiitque' ^cum so 
elf am currma^' eiiam equitia^ i. e^. tarn currus, s. quadi^igae'(aDh 
coUeetivejF, quam equites. Supefidr cewitaitus ^hodoris^fmagis' 
causa fuit, hie tero etiam ut tutibrM essent. NamiequlettnrrüB 
ad.bethim comparabantur, si forte in itinere ooeurrereut präedones, 
Itut hoates, qui illos turbare vcllent. V- 10. ntWfrj rj*""*? ^^H 
Ei venerunt uaque ^d aream AtaJ^ ^ued nomtn rktanni specieal 
njrnifioat. Videtur locus ilie rhamnis abundasse. 'n*!^!! nias^a *lu:K 
Qua0 eat in trajectu Jordania. Interpretes iere vertunt : iraha 
Jordan^my atque ita Hieronymua ili Loc^ Heöt*n tnotat, esse 
iocum irana iofdaneta^ tertio ab Hieriekv lapide, duoÖua miUitari'- 
ima ab Jordane, qui nuna voaatur Bethafßoy quod inUrptetalur 
l^cua gyri^ eo quod iln more pUtnginiium Hroumierint, Si, -quod 
acribit Uieronjmus, trana Jordanem. locus ili^ Situs fnerit, refio* 
rendum erit ad MoabitLdem, aut Ammonitidem , aut vlciaam Ära- 
biam, in qua versatus fuisse Moaea videtur^ eum haec aoriberet. 
Nam Jericho, «qua urbe, eodem notante Hi»ron}fmo , liaud procjul 
dialabat, fuit ad oosidentaiem fluuii Cüpam. Verum. qiMim itama 
potius per naM ezprimt solcat (Num. dtl,.13i. 22, 1*); malim 



hÜM Ai irafBeiu reddere. Venmi si« ^uoque oportebit Joseplniiii > 
per Tiam deMrti, longisaüno cireuitu, in Cananaeam iriiM, neo 
proeul a Jeriehuntino agro JordaiKm trajeeisse, ut , Chebronen, 
.Aegypto propiorem, perreniret. Timuit fonati, nee vicini Phi- 
Intbaeorum reges sibl) per bretiorem viam, trantituin negarent; 
ant ne Idumae» etiam, per q«orum agros trantire poterat, nege- 
tfurn sibi fiMeaserent. Forte Aegjptiorum hostet erant. '1:^1 (b9*l 
Fdciiqtte Joi^jfims patri wo ^ctum sepHm diehis, ultra TO^illoa 
Vs. 3. et Sirae. 2^ 13. Nunc hi Septem in terra Canaaa specia«» 
liter a Josepho Inetui agendo sunt destinati ante sepulturam, ntt 
rldetvr', quum lu^tn« post aepultnram lere certo dierom niunera 
agatur. Alit post tepnituram Septem hos dies int^ilignnt , nt sit 
h. L. iiara^oy ngitsgov^ quia biox de corporis delatione ioquuturtia 
est. Parvi refert, ■• ante, a. post sepujittträm hps Septem die« 
luelnia osse dixer^s. 

11» 13. &7*lSt%l bäBt LXX. nip&ag uA/inxov* Legemnt 
'^M, qood praeöess'it. ^A b2fK, qood proprie /ilafitff ^vt, s. ioeum 
pik^umm dcnotat, p^Miin loeomm nominibus praepositum reperi<- 
:c«r, «t2 Sam. 20, 14. 16. Jod. 7, 22. Nam. 33, 49. Erit igitar 
tS^'l^Sa b^H proprio pimmUe» Aegypiiorwm. — 13. Non sine 
causa haee repetit Moeea {^id^ 49, 30.), yerom «t oatendaret, plane 
ita fiiotnm e^lie a Ji^obt fitiis, uti pater injunxerat. 

14/J5. ^•'^«-•nN 'n^i^'^in^i Postquam s^pelisiet patrem 
suum, Non dicit : postqumn ipse cum fratrihus patrem sepa/tg- 
|ff , qüod Josepho praecifua proviocia ejus sepeiiendi d^mandata 
esset. Cf. 47, 29. et ad 49,29. — 15. ^ü'\^ ^^"^^^.1 ^0 Forsan 
odio no9 hahuerit Jösephus. Particulam ^b , quae alias st / uti- 
nam yalet, Hebraei hie expQnunt ^^nM, 2(^1D f&rtMsiB^ ne forte, 
Ver^bantiir fratres Josephi, ne iu gratiiun patris, quamdiu supers^ep 
is erat^.injuriam ille ab ipsis acceptan^ dissimulans, ujtionem dif- 
ferret, dum moreretur, sicut Esavus olim comminabajtur Jacobo. 
Cf. ad 27, 41. Bene LXX. ^ti ^ore iivfinmaytr^tf i\t^^v^ ne forte 
infuriae aceeptae mßvior fuerity vindictae occasionem captarit 
«nimo odium gerens. iai n^rri ßt plane rependerit nolis fnaiupt 
quo eum aJfeciv^uB , s. proYooavimus. Naqi b^A non %o\\m, est r«- 
tribtitere^ led et priorem coi{f'erre et provocare^ seu inferre in 
bonum Tel in malum, et cum duplici Accus, construitur; vid. I 
Saäi. 24, 18. Prov. 3, 30. 

16-— 18. &tj,n'*~'bit ^^^^? Mandaoerunt ergo^ mandata de- 
denint ud Josephum , cuidäm , ¥el quibusdam internanciia ad eum 
missis. ^bfilb Dicendo ^ i. e. in hunc modum: '^voh tiVL ^"^^ 
SrfyTO pmter tuus mandavit ante mortem suam, Ucbf^ei putaitt, 
eos haec ooniiiid^isse. Extstimant , id nunquam ad patris notitiam 
perrenisse, qaod fratres' Josephum rendidissent ; yenditum qaidem 
intellexlsae, sed ita £i^rte ibrtana factum, ut in itinere pergens ad 
fratres oaptua ab exteri« £«erit* Sbne yeriaiiaile non est, JoaepÜujm 



Gene^. Cap.So, 17 — \^\ 260 

id pfttri detexiMe» multo miniis ipfos, quM soekri« eoBteienti« 
•enpcr exAgiUtret. . Atque rix dubium, Jacobum ipAiunmet id qiiod 
•equitur, ftlio juMurum fiiitse, noa juMunim, uf ei dioeretur. Sed 
haec eoinmiiiiicuutur^ quo fiicüius a Josepho yeniam impetrent* »^ 

17. ^'f:»« '^'^^^, "^^7 ^^^1 ^^ ^ Condonay quaesoj delictum 
wervarum Dei patrts tuij qui eundent cum pa^e tuo Deum et 
teeidki colant. Major qaum sit opnjunctio inter eonmdem aacroriuii 
{Mirticipes, major inter te iia vettiae apea wt, quam aiienis. -«• 

18. 9'«n£{"'04 ^^)>ll Iveruni auiem eiiam/ratreM iju9* Poitquam 
riderunt, Joaephi animum injuriae memorem ctse, non dubitarunlp 
ipsoa eum adire , ut prorsu« flectereat , si quid fortd irae in eo re* 

Jiqunm csnet. 

19. 'i3l ^(^yn'^b^ Ne timeatin; nam numquidpro Deo tum 
ego f Quae yerba rarie accipiuntur. Quidam eo referunt , quod 
Vs. 18. dicitur fratres sese Josepho submisisse, et eoram eo proci- 
disse in faciem, quasi Joiephus non tibi, sed Deo hoc praetitan« 
dom dicat , quum tarnen ifitam reverentiam paasim antea ab iia ad* 
jniserit; 42. 64 43, 26. 28. Nee se p/o Deo adorari ab iilia agno« 
aeebat, nt anioliri a se deberet. Alii ad yindfctam referunt, Ddi 
esse, non suum, cnipam ab iliis in se commissam ulcisci. Ssd 
loaephum fratribus culpam omnino remisisse, nee Deo viudictam 
reliquisse, patet ex iis, quae 45, 5. sqq. iia dixit, et qua^ hie 
deinceps sequuntur. Quidam Hebraeorum fj interrogativuro ante 
tunn capiunt pro XP^T , ut asseverantis, ut 1 Sam. 2, 27. Job. 20^ 
4. Jen 31, 20., hoc sensu, annon $ub Deo $vm ego? q. d. Deo 
sane me subjici oportet, qui id ita voluerit, ei non possum resisterc. 
Ita LXX. tov yag ßeov el/Ai ij^u^» Nee aliter ridetur Onkeloa 
verba oepisse, qui reddidit : nam timens Dei eum ego, Sed videtur 
phrasis illa adagialis {uisse , nee aiiter hie capienda ac 30, 2. , ubi 
Jaeobus ad Raehelam postulantem prolem dixisse narratur : num 
pro Deo eum egoj ut tibi dem prolem f Sic h. 1. Josephus hoe 
voiet: quum ita Deus statuerit, et malum hoc, uti sequitur, sua 
Providentia admiranda in bonum converterit, sumne Dei loco, ut 
impediam ejus proridentialm , et in perniciem vestram convertam, 
quod ille aperte convertit in bon^m vestnim et muitorum? Deua 
TOS serratos hac ratione voluit, sicut et me, num ego nitar ad- 
Tersus ejus proridentiam , et vos perdam? absit! Conv^niet ita 
hoe iis quae 45, 8. dixerat: Jam vero non vos me huc mieietiey 
eed Deue, Eundem sensum videtur spectasse Hieronjmus, qui 
hunc iocuin sie est interpretatus : num Dei poeeumus teeiitere 90- 
htniati? Similiter Clericus: „Sumne is, qui Deo tiequalem me 
putem, ut voluntati ejus adrersari adgrediarf Qui est D«t foco, 
seu, ut Homerica voce utar, amld'Boq^ is se Deo aequat, et posse 
ae dirioae voluntati obsistere censet. ** 

21 — 23. balb**^; "^92^7 £^ toquuiue est ad vor eorum, L e. 
onae eonun animo demuleerent verba ad iüos fecit, amica e*- - ^-««^ida. 



5^if) Oenes- Cap. 5o\ q% — 26. 

€f. ad 34, 3« et Jes. 40, 2. — 22. Jam tA finem hujnt hift«iifte 
^toper&ns Mose*,, pauca de Joseph! habitatione, ritae tempore, 
motte et sepultura ac testamento pentringit. — 23. ^D^4 '^ü 
C!3*«tiVU7 *t3r Q'^'i&eeb Vidit autem Joiephus Ephraimo, ex'Ephral- 
mo, quem ei primogenitnm Jacobus 48, 13 sqq. yolaerat, fiUo% ter^ 
tiontnif i. e. tertiae generationis. Alii miaus reete fiUoB tertiorum^ 
quarto loco prognktos, i. e. quartam generationem , intelligant. 
^:^1 -^33 b; ktiam^ quin etfiUi Machiru (qui fdit pater Gileadia, 
Num. 26, 29., a quo regio Gilead ultra Jordanem est Rominata, 
f^nm. 32, 39.), fiUi Manasiis, nati sunt super gsnua Josepku 
t)nod non ita inteiligendum , quasi mariti genibus suis exeeperint 
nascenteS ex uxoribus parientibus filios , sed quod recens natos in 
genibus suis et gremip süsceperint j et deliciarum causa in sinu et 
gremio gestarint. C( 30, 3. Onkelos h. i. : nati sunt et educ^t 
eos Josephus. Phrasis ridetur noQo^iMoidrjg y inde ducta, quod 
I>b8tetrice8 infantes excipere genibus solebant^ vid. Job. 3, 12. 
Apud antiquissimos Graecos deponebantur nepotes in avi genibus, 
siadesset, utl liquet ex Odyss, 16, 401. £ Manasse igitur Jose^ 
phus nepotes tantum vidit, at ex {Iphrajuno unam amplius genera- 
tionem, pronepotes. 

24. 25. Q^ne; njpfi*; 'TJPQ Q'^rt^dtl Et Dens visitando pisita^ 

bitvos. cf. ad2l^ 1. — * 25.' b««Sb'* "«ia-nfi« non^ i^atb^^ A^u^ 

rüvitque Josephus fiUos Israelis; jurejurando eos obstrinxit, ad 
(*xemplum pätris , 47, 31. Dubium est, an omnes ei firatres au* 
pcih^ixerint; certe aliquos auperstites saltem reliquisse Tidetur, etsi 
fratrum nomine eognati, et consanguinei Hebraice censentur ; rUL 
13, 8. 14, 14. 27, 20. Quod vero hie ait filios Israelis ^ non: 
fratres suos^ Hebraei Tolunt factum, quod id jusjurandum non 
ad fratres ejus tantiun pertineret, sed in Universum ad omnes po- 
fiteros- ex Israelis genere; unde Moses et alii ejus tempore intellexe- 
rint, ad se jusjurandum hoc pertinere, quia secum vocernnt ossii 
Josephi exeuntes ex Aegjpto, rid. Ex. 13, 19. 

26. ^nkntsan^l Et condiverunt eum. cf. ad Vs. 2. DiD^^t 
ta^^^QS ^^'nfiUS Et posuity sc. ponens^ i. e. positus est, imper- 
soiiäu'i^quenJirformula, qualis 48, 1. aderat, in hculo in Je-^ 
gffptOy Dt ilUc assenraretur, donec ex A^gjpto exirent Israelitae^ 
jNoluit statim post mortem, ut pater, in terram Canaan fleferri, 
forsan quod eos diffideret id ab Aegyptiis ünpetraturos. Ad ä^'^^l 
notat Ma^ora: *^^pl ^^ndl p non reperitur amplius ^ atque uti 
scrihitur ita et legendum est. Vocem anomaiam esse docet, non 
tarnen oorrigcndam. Kimchi roluit esse pro &iz)i^l positum, a 
Terbo Ü'HiD , ad formam tov -JD^^ pro ?jd:|^ Ex. 30, 32. Sed recte 
Aben-Esra notavit, esse ad ra<i. tatD^ , ejusdem cum aiz^^ signi* 
ficationis, referendum, ut 1 Reg. 22,''^35. p^^l a p:2^, et subaud. 
ejusdem Verbi Partidpium, ut antea diximus« |iS^ est arca^ h* 
culusj in quibus condita oorpora r^condebantur. Herod. 2, 86^ 



Oenet. Gap. 50y ft6. 



27i 



de Acgyptiit: Facimnt ligit4am haminiß effigi^tn^ €i po9tquum fe^ 
eeruuif iucluduni mortuum; inclusumque in conolavi ihecai^um 
rectum statuunt ad parietem, Ejosmodi areae etiamnum in tuE- 
terraneis Aegjpti crjptia iiiTeniaiitur. Videntiir mo hajusmodi 
areae non apad omnes Aegjptias usitatae fuisse , sed apnd nobilio- 
res tantummodo. CL d. o. tc. ». MorgenL P. L p. 25 J. Ceterum 
de bae arca ipsum sibi Josq^hum ante mortem protpeXiMe, Aken- 
Etra per n artieuli in rooe ^'lINA praefixo ^ Voeali Games notato, 
ionui putat, quasi dsuniKcig Moses dixerit: positus est in aream 
Ulam, quam videlicet sibi ipse praeparati curarit. Josephus igitur 
er more Aegyptiornm, qid mortnps saepe plores amios interiore' 
domus parte asserrabant, non sepultus, sed in ioeulo asservatns 
est usqne ad exitum IsraeUtamm ex A^gjpto. Postquam bi exiuk 
sent, sepelierunt enm band proeol a Siehemo Jos« 24^ 32. 



S C H L i A 

IN 

E X D ü M. 



»Secundua PeütftteücKi über , quem Gtaeca voce ^E^oSof > egres^ 
•ttjn, appeUamus, ex hütoria exitua Israelitariim ab Aegjpto, 
quae- in illo traditur^ nomen obtinuit. Apud Hebraeos JiVkI 
n^filD inscribitur, quod Toces illae primae in Uebraeo iibri textu 
ieguntur, et simpliciter quoque ni231t7. Argumentum ILbri in mi- 
rabilia ac divinae Israelitarum ex Aegyptiaca Servitute liberatio- 
niS) itinerisque per deserta ad montem Sinai, datae porro legis, 
. delineatique et exstructi tabernaculi enarratione versatur , annales 
populi Uebraei inde a Josephi morte ad^ secundum usque egressus 
annum complectens. Potest über oommode in irea partes dividi, 
hütorieamy quae et ea, quae exitum Hebraeorum ex Aegjpto 
praecesserunt (c 1—12, 36.), ipsumque exitum (12, 37. — 14, 
31.), et quae eum sunt consequutä (c. 16 — 18.) enarrat; dog- 
maticam^ quae leges popula Hebraeo datas, et quonam ei pro- 
mulgatae sint modo, tradit, addita narratione de insigni quadam 
legis primariae violatione (c 19 — 34.); mechanicam denique, quae 
tabernaculi sacri fabricationem et dispositionemexponit(c.35 — 40.). 

'Uti ceteros Pentateucbi libros, ita et hunc secundum Mosi 
auctori vindicavimus in Prolegg. in Pentateucbum , p. 1. sqq. 
£t nonnuilas saltem bujus Iibri secundi partes esse a Mose scri- 
ptae, aguoscunt et ii, qui totum Pentateucbum Mosi abjudicant 
{supra p. 11« sq.). Integrum tamen librum quo minus a Mose 
scriptum statuant impedire et totam illius conformationem , quae 



Seholia in Exodunu 



273 



ipsnni e phnribii« legmentii «ingnlarilras eompotitnm prodat, et 
aingula quaedam iUins loca , qüae leriorem Mose aetatem af guaiit. 
Sed quod objiciunt primiim, singiila illa nuUo arctiore vinfealo 
inter se nexa fragmeüta prodere plaräi^ a quibus illa profecta 
aint, auetores, ad hoc respondimus looo commemorato^ oitendi- 
muaqiie) lantam abesse^ ut illa e lingiilia partilnüii enata com« 
pägefl dirersoi anctoreä arguat^ ut petias haec libri conformatio 
plane ait talis, qualis a Hose exspestari jure possit Plura in 

« 

lianc rem observarit Jahn üh. doM Fragwuntari$ehe d, Pentat. in 
Bengelii Archiv/, d. Theologie i T. UL P. 3. p. 553. sqq; Coii£ 
EicuHORNii Eifd. in d. A. T. P, IL p. 410r8qq. edit 3., et J. G. 
Herbst in Oioervati. de Peniateuoki qumtuor liSror: poeterior. 
auctore et editore, Tubing. 1817., repet. in Commentaii, Theo^ 
h)gg. editt. ä'Rosenmüllero, Fnldnerb et, Manrero (Lips. 1825.) 
T. I. P- 1* P« 1* o^l« Mequ6 plui ralent ad libnimhane Hosi 
äbjttdicandiim oerta qiiäedam iilius loca, quäe ab ipso posse s'dri- 
pta esse negant (veluti 6, 26. 16, 35. 36.), quum pleraque illa, 
recte accepta,' nihil habeaht a mann Mosis alieni. uti ad lo^ 
illa explicanda cum devenerimus, ostendemus; nee ob pauca quae- 
dam, quae tarn vetusto libro long! temporis decursu faic iUio forte 
aceesserint, totum opus seriori aetati assignandiiA erit. Con£ 
iaprm p. 16; 



\ j 



t. 



s 



374 



PARS PRIMA. 

Hittoria populi Hebraei a moi'iuo inde Jaaepho 
u$fue ad tertium posi exitum ex Aegypio 

mensem. Cap. 1 — 18. 

I. ■ ' . 

Expönumtur r€$ Hebraeorum antequam Aegypto exirent. 

Cap. 1 — 13. 

' 1« JacoUfiUi et nepoiet, qit£ inAegypium tenerunt» Horum poitero^ 
rmm ik eo regmo inerewunta ei vexal/onew* Cap, 1. 

* ' 

,Cap« 1 , 1—4. Quae post Josephi mortedL Hebraeis in Ae- 
gjpto aeciderint expositaro necesse visum est, summatim repetere, 
quae Gen. 46, 8^ — 27. plenius dixerat ta^£i£i]f ingredieniium 

pro ^m ^^JS, ^^^ ingreasi 8unt. ^p^l n^ pro 'd]p^2 ^? ^^^ •^^- 
cobo^ quomodo Particula n£{ €ren. 15, 18. et gaepius capitur. 
^n*^^^ «)9^fit Vir et domue ejue , i. e. ginguli cum suis fiimiliis. — 
2 —"4. In reoenaendis noniinibus iilioruni , Jacobi huno ordinem 
«errat, ut primo loco ponat filios herarum, Leae et Rachelae, an- 
cillarum, Bilhae etZUpae, eo quo nati faisent, ordine. Joseph! 
autem, >qm tum in Aegjpto erat, post meminit seorsim, Vs. 5* 

5. 6. Pro ^tpi cod. Sam. exhibet ^^tV]> Maie. Nam rerba 
tzifi}**bd ^fT*^1 proprie sunt vertenda: erat univereiias amiwut€j 
i. e. animarom , rel. ; ut taceamus , praemitti haud raro Verbum 
singulare Nomini plurali; cf. Ge3EN. Lehrgeb. p. 713. "^y^, ^Af£^ 
^p^ Egredientee femorie Jacobi^ qui egressi sunt e femore Jaco- 
bt,'^L e. ex eo geniti, ut Gen. 46, 26. TbD3 C3'>:f^t^ Septuaginta 
animaey vid. Gen. 46, 8 — 27. LXX. addunt nitrs^ cf. adGren. 46, 
27. ta^*^^^ n^n Vpy^*\ EtJo%ephu9 in Aegypto erat y scilicet 
anCequam Jacobus in Aegjptum yenit. Josephns cum filiis suis nu« 
mero isto septuaginta personarum est comprehensus. — 6. ^bl 
tX^Titi ^^^ti Et totaiUa generatio. IS*^ aetas^ seculumy hie si- 
gniiicat universitatem hominum, qui eodem secuio vlxerunt, ut 
Gen. 7, I. Intelligitur itaque spatium sat longum; nam yixit Leri 
annos 137, yid. 6, 16., b; e. viginti tribus aut quatuor annis post 
Joseph! mortem. 

7. 8. ^M'^lQ'^ ^$2 hie sunt Jacobi posteri, Israeli taej qui 
V«. 9. btfvff] ^;3a tiP vocantur. Repetitio s/nonjmorum, ^^B 
^S*}^> ^^^?2 «0^0^ auesi, ei muUipbeaii eunt, ei creperuni 



\ 



ExodL Cap. I3 S^i(K 275 

iBJiTinmm inerementiim lignificat. De |^ti ef. ad Gen. 1, 20. 
Aben-Esra plures femiaa« Hebneas binoi, *ternoi yel etiam qua- 
temos uno partu edidisse putat Nee sane apud Aegjptiaa molie. 
res id rariim fuit. C£ d, 0. u. n* MorgenL P. L p. 252. !|19^«<) 
Jnvabieruriiy.Me. numero. LXX. xaTur;^vor. Ön*!« V*Jö»?T Äbjäm 
Ut terra, in qua consederant, ii$ etuet pUna* €f. ad fi^*37/-ir 
8, *'^^^ ^b23 DjP^J ^^ surrexit, eztiti^r^x navu$ gup&r Aeg^^ 
ptuaiy qui JoiepAum non noverat, quae verba posteriora nan hoc 
Tolunt: non itabat paeto et foedere, quod anteafuit inter Joae- 
pbum et regem Aegjpti ; neque hoc : immemor ^rat lummi Uliut 
beneficiiys quo tota Aegjptus affeeta a Josepho tempore «&mii; led 
proprie intelligenda lunt. A^ctor enim est Manetho apud Jose« 
pbum contra Apion, 1, 14. , potitos esse eirea illa tempora komi- 
nes genere ignobiles ex regionibus ad brientem sitis, qnos nonnulli 
dioerent fuisse Aräbes, Aegjpto^ principibus ejus in potestatem n^ 
dactis. Vocatam fuisse, gentem illam Aegjptiis "Ükaco^, i. e. ßoai^ 
XsXg noiiiiveg^ pagtores regio%k Postquam autem per totam Aegj- 
ptum crudeliter desaeriissent, reg^m sibi e suis elegisse, cui no« 
men esset SaXaxig. Hie Salatis yerisimile est fuisse illum regem 
navum, Is enim quum esset aiienus, utpote Arabs, de Josepha 
nihil anfea audierat, neque grato animo ejus in Aegjptum benefi- 
cia recolebat. Propterea Act. 7, 18. dici ridetur ßoffilsif^ gtegosj 
rex alienu$f ut Jud. 5, 8. dii novi sunt oHeni, Idem forsan vo- 
luit Josephus , qui in Antiqq. 2, 9. 1 . dicit , oppressos fuisse post 
Josephi mortem Israelitas ab Aegjptiis, rrJQ ßaatXeiag eig aXJiov- 
oJxov fiST$Xfß,v&viag , regno in aUamfamiUam tranekUo, De re- 
gibus iliis pastoribus, Hjcsos dictis, quos Josephus male Israelitas 
foisse putayit (vid. Marsham. L c. p» 102.), c£ quae disseruere 
Heeren Ideen über die Politik etc. dür vornehmet^ Volker d. alt. 
Welt. Vol. II. P^ 2. p. 116. sqq. edit. qüart, et Rühle V.Lilien- 
•TEBN Graphieche DareteUungen der äUest. Geech. u. Geogr. vom 
Aegypt. tf* Aethiop, p. 230. sqq. 

9. 10. !)Jfl1zr *)» Ü^ plures vertunt populugfiMormm Jerae^ 
JiMk Verum b:P*non e»t in statu regiminis positum, sed est hie 
Af^ositio, ut Tcrtendum Sit : populug, ne. fiUi Israelis j s. Israe- 
litae. Eadem mens fuit eorum , qui textum accenttbus distinxerunt. 
Nam voci &3:^ appositus est aceentus distinctivus Jethib. — 10. 
fiüFi Agite!, tt ad Gen. 11, 3. ib^itQdnns Volo ei, contra «um« 
populum, utatnur. Rex enim non ausus est, in Hebraeos vi aper- 
ta desacTire, ob ingentem eorum multitudinem« ddtl sapiens, cal" 
Udus fuit in Hithp. arte uti significat. Coh. 7, 16.* disnnn - ^Ml 
^n^^ ne sapientiorem aequo te ostentes. U. 1. rero, ubi de op- 
primendo populo Hebraeo agitUr (Ma'n*)^|d 110 amplius oresoat), 
QdTjnn cum Sh constructum arte contra aliquem uti notare ^a^ 
tetf C£ Ps. 105, 25. LXX. haud infeliciter reddidere : ievte «a- 
Taaoq>Mfmfie&u avtovg* Vulgatus: sapienter opprimamus eum. 
In rerbis mnVJO Il3i^|^^'**d cum evenerit belhm^ alngularl 



i 

» 

276 Sxod* Cap.1^ lO. ii. 

mrh'n Jnngitur Vb. pliir. rrasOjI^tn* Atque alii qmidem Hebruo- 
rum stmpliciter dicunt esse numeri eaaliagen, qmalu Jud. 5^ 26. 
njn^vn.^ri^b m^ wummm »uam exiendit ,ud palum, Alii eliipiin 
nomiaw nh*^^p e Verbo rr3^M^.|7n facile lupplendam itatuant, quasi 
plene sit: tt evenerint eventa belU* Qualif ellipsis Nam. 23, 20* 
niä.^V&lt ^^"^ n*^^^ ^^ benedixi tue revoeabo eam •€• nD*na ^eiitf-» 
JtV/»o'it«iii, -et PiroT. 15, 22. tS^pn ti**^^")^ aSni ef t» mtiZft/«- 
diJi« cofuiliariarwß consUtet ac. rrxl; coHMtÜum.' Alii nj habent 
p^o afiixo Chald. 1. pets. plur., prO'Hebraeo :ia, ut sie vcrtendum 
ait : quum evenejfft noöis beüum* Ita jam LXX. i\vi%a uv avfißn 
fjfiXv nolsiAOgf quoa sequitur Vulgatas, concinitque Sjrus. Et in 
cod. Sanu est lafinpn. Aliis nj mera est.paragoge, ut in Sin^.n ' 
pro T*7.n lob. 17, 16.; et Gesenii Lehrg. p. 800. tl^n^DA PJO^isi 
qa^MSt^* by Et m^fungat $e ip$e eiiam otoriSu$y a. boitibus «o- 
' Mtris. Hostet reg^um-pastorum, Arabicae originis (c£ ad Vs. 8.), 
erant Aegjptii yeleres, quibuscum Hebraei diu amice idxcrant, et 
Thebani, quos snbigere non potuere. Timebant igitur pastores, 
ne Aegyptii indigenae quandoque jugum peregriuum excuterent,. 
atque ab» Israelitis adjuvarentur. y^fi^lQ nbsn W^txnh^] Et 
keüum gerat in no$ et a$cendat e terra ^ L e. redeat in terram ma*» 
jorum suorum , et qos ita non exiguo conunodo , quo ex ipsorum 
opera frui possumus, privemur. Ut descendere in Aegyptum idem 
est ac in eam advenire^ ita ex ea adicendere est eä exire; con£ 
Gen. 12, 10. 26, 2. al. 

11. ta^ÖÖ '»ItDT'bsj !|ä'»iö;5 Etpoaueruntj Aegjrptü, ««- 
per tum , populum llebraeum , ^fraefectoe operarum, Q^&^ , a 
D») uti ^'>rm fruBta (Lev. 6, 2.) a DD, hie non tarn triSuta, 
9Mt vectigalia y quae penduntur peeunia, sed tributa, quae quasi 
corpore penduntur, denotat; opera, quae atjrannis coguntur ho- 
mines &cere aut nuiiamercede, aut exigua admodum. At 1 Reg« 
.5, 27^ (aL 13.) D29 Tocantur ipsi homines, qui ejusmodi opus £s- 
€^re coguntur, eorumque praefectus dieitur Vs. sq. DTsn^b^. Ita- 
^que recte.Kic LXX. igfiov imazaragf et Vulgatus magietrou ope^ 
rum. On^lnOa ^ni^ ]:p;ab Ut affligerenty attererent eum oneribuM 
$ui$ , quae ipsi' imposuerunt , i. e. operibus , quae regis nomine ab 
Hebraeis exegerunti Existimabant Aegjptii , se hac arte populum 
otiantem a rerum novarum consiiiis aversuros. Aristoteles PoUt* 
5, 11.: Est et hoc tyrannorunty sudditos ^auperea reddere^ «• 
necesee sit praeaidiUm alere , et ut Uli in pictum quotidianum tn- 
tenti ad insidias struendae tempus non habeant vaöuum, Ct di o. 
II. «. Morgenl. P. L p. 253. rrb^lDb n'lDSOÄJ ^"XP 7a^l Aedifiea- 
vitque popuius Hebraeus urbee 'hdrreorüm Phataoni, Onkelos: 
urbeg domue thetauriy i. e. urbes, in quibus thesauri reconderen- 
tur. Inter thesauros autem et frumenta'connumerantur. Suatque 
haec repo$itoria Hebralce a colUgendo dictae; nam nia^&J9^ per (i-- 
te^aruni transpositioaem videtur pro n^09d)0 1 a D3^ coäegity con^ 
gr^ga^^ity dictum. Certe locus 2Chr. 32> 1^8. (coli *2 Chr. 8, 4. 6. 



Exod. Cap.i, 11 — t4v 



577 



17, 12.) aperte indieat, n^3^D^ pro ittinnnodi repotitoriig seu 
granariis ufturpari. LXX. noistg dxvQUQf uröea muniiOB, non 
quod haec sit propria voeis signifieado , sed quia in urbes moeni«^ 
bus clausas solebant conferri, quae tuto servanda erant, ne se* 
ditione coorta , aut bostiii imiptione . diriperentar. Urbes istas 
Moses Tocat O073:;'n"'nM7 &hB*nil« TIvd'tofM. eadem est, quam 
Herodotus 2, 108, ndzovpiov riJQ l^gaßkig noXiv, i.' e. Aegjptia- 
cae Arabiae urbem rocat, band procul ab Arabico sinn sitam, 
juxta quam ducta postea fiiit fpssa e NUo in id mare. Urbem aK> 
teram , 00739'! , bene distingpiendam a terra DDJpsn (cü ad Gen. 
47, 11.), Clericus conjicit nomen babuisse a rege Kaipesse , cujus 
Hominis reges plures Aegjptus habuit; illamque a Ramesse condi- 
tarn urbem instaurasse et munilsse Salatim, opera Israelitaram 
usus. Nee obstat rerbum rrsa , quod Hebraeis päriter et Sjris et 
de urbibus instanrandis et muniendis dicitur. P. £. Jablonskius 
in Diss. 4. de terra Gasen §. 8. in Opu8cc, P. II. p. 138., Raam- 
ses non dubitat esse Heliopoiin , cujus urbis antiquissimum nomen 
fuit ]&¥, yid. Gen. 41, 45. 50. Putat nomen Dd^*;!, pro quo LXX. 
"J^aueoG^ ponunt, ortam ex Aegjptii^co PHSol, et MES2.Fi 
ager, ut itaqne agrum solig j s. solidioatum denotet. At LXX., 
quorum rerba fideliter reddidit Coptus interpres, pott ^Pafieaiffj 
b. 1, addupt: ttal^JIVy ij ianv^Hlioinohg. Vicum, nomine iRam- 
»t>, in cujus Yicinia urbis antiqnae rndera risuntur, In itinere, 

qnod Cabira Alexandriam instituit Foritkal, se offendisse ip^e re- - 
tuUt NiEBUHRiD , vid. ejus Reiseöetchr, P. L p. 97. 

12. 13. rra^l-; ]S 'inh ns?*; ^'JöäOI Et quemadmodum affli- 
gebaut eutn, populum Uebr., sie crevit\ quod plures itacapiunt: 
quo magis cum aiflixerunt , eo magis multiplicatus est. Sed ^quuni 
^u3k!3 sequente ]2) consian ter ./»rouf signÜicet, accuratius rertitur: 
prout eum opprimebant^ ita augebatur, VSc*^ ]01 Et sie rwni 
pebat , copiosam sobolem procreabat. Translatum ab aqiia , quae 
aggcres perrumpit ; cf. ad Gen. 30, 30. bfij'ltö'j "»a^ -3B» ^^^Jl 
Et angebantur propter filioa Israelis y timebant, ne ingens illfe 
populus noyas res moliretur.« Vb. y^p cum a vel '^asÄ3 constructum 
signilicat /iow^tc/tre aliquem vel aliquid y abhorrere a re aliqua^ 
quain vel ijifectam vel perditam yeliemus , et cum libidini vel desi- 
derio nostro circa rem talem non satisfit , ängustiis affici. Cf. £ren. 
.27,46. — 13. S^l in^?*! Et servire faciebant Aegypiii filioH 
Israelis cim saevitia^ scr'vilia opera crudeliter ab iis exigebant. 

14. ö'^aabän — n'l'nö'^1 Etamaramy truixmy feoerunt vi- 
tarn eorum in opere duro in luto et lateribus^ i. e. impetata iliis 
certa luti copia, quo latera üerent. Ant est tif d$a SvolVy et si- 
gnificantur lateres e luto, Ö'^aab a "jab aU^us fuit proprie sunt 
tat eres albiy e terra albida et cretosa facti , uti dleunt Piin. II ^• 
35, 14. et VltruT. 2, 3. , ita ut muri ex iis exstr«oti tanquam e la- 



278 E^od. Cap. 1, i4 — 16. 

pidibni albit «edifieati rideantur. Eodem modo etiamniim plenique 
•edificia in Aegjpto, Palaeitina et Persia exstruuntur. rn|l^*b^n^ 
ITjiSa Et in omni opere in agro , i. e. omni opere rustico , Vario 
ia agrii colendii lerritiow ?p}D3 öiia n^9'-'-)i£;£f In quo sc ope- 
re. m*D9* eorum serviiio u^i'iunt cum*duritie7 n^9 in Cal di- 
oitur tarn de eo, qui aerrit, quam de eo, cui seiritur; sed discri- 
men est in fejntaxL Nam priore iila lignificatione regit quartum 
Casum cum Praepoa. Dfie, nomine yel praecedente, ut Deut. 10, 20. 
lia^n "infit ei wrrte«, et Gen. 27, 40. nh3>n ^^nwnt«'! etfratri 
iuo $ervie$y vel sequente, ut Gen. 14, V nöÄ'n'lÄ-ncj ^*l!lg 
Morvierunt Cedorlaomero. In altera autem significatibne requirit 
sextum Caaum cum Praepos. ^ , in, ')*l^z *1^^S> yyiH dominus uii^ 
tur $ervitio servi sui , itidem nomine tarn praecedente , ut Leyit. 
25, 46. W3!t^n fiiia db^^b in perpetuum iia utemini servisy quam 
aequente, ut'ibid.' V8.'39.' na:? nYiaj? ^a na^n tfy non uteris eo 
eervo ad opus »ervih. Quae sjntaxis est h. l.f 

15. n^'na^ij — '^Ö^J^l J^i^q^^ rex Aegypti ohstetricibus 
Hebraeie. Sunt qui vertaht : ^ ohetetticibue Hebraearum , post 
LXX. (rar<p fiulcug t(ov ^E^qui^v) et Vulgatum, existimentque, 
fuisse illas mulieres ortu Aegjpt^as. Quae et Josephi sententia est, 
Antiqq, 2, 0. 0. Sed quae sequuntur indicare videntur , hasce mu- 
lieres fuisse Uebraeiv^y ^^"^ ^^ nomina earum sunt Hebraica, et 
dicuntur Vs. 17. Deum timuisse. Praeterea, si Moses id quod iüi 
interpretes volunt, exprimere voluisset, yix dubium, scripsisse il- 
lum n^?^^lJ^ " itiM n^V^^V Accedit, quodneoriri, nee mulieres 
gentis Aegjptiae ita fainiiiariter yersabantur cum alienis, ut se eo- 
rum causa polluerent. , Ceterum duae tantum obstetrices, Hebraeo- 
rom n'IDUJ et T'i:^^ nominantur. Sed quum tarn paucae obstetri- 
oes numeroso populo Hebraico nuUa ratione sufficere possent, re? 
cte Aben - Epf a Videtur conjecisse , hasce obstetricum Israelitidum 
principes fuisse, et reliquarum yeluti praefectas. 

16. ^JQK^I /)txtf yidelioet rex Aegjpti obstetricibus ; htU' 
e^oXfi^ffig ex initio Ys. 15., ob interruptam ibi orationem. |^n^2^ 
tS^safiin -r Cum opem feretis parientibue Hebraeie , et videbil 
tie super seüam parturientium. Ita yertimus yocem tZS'^saM, non 
quod plane certam putemus istam ejus significationem , sed quia e 
yariis, quae illi yoci e conjectura tribuuntur, signüicationibus ) ea 
reliquis aptior yisa esset. LXX. pro iila pohunt: otav omh n^Q 
Toi TtUTuVt quod sequutus Vulgatus, et partus tempus advenerit^ 
et Sjrus: cum procumbunt ad pariendum* Apparet, eos interpre- 
tes sensum expreasisse, sed non yocis potestatem. Collato altero 
loco, quo tS^S^^t legitur, Jer* 18, 3., ubi figulus opus suum «tfi 
per CljaaÄrr /ieer« narratur , Fullerus in Misceü. SS. L. V. 
Cap. lOi'coUigit^ indicari illo nomine certum sellae seu sediljs ge- 
.nus, parturientibus.feminis maxime et figulis consuetum, idque a 
forma appeliation^m adeptum. Et proprle quidem a Sing. ^aK lapis 
in Duali tS'^aadl lapides molares ambo , eatillum yidelic^t et me- 



Exod. Cap. i, 16. 279 



taaty dietoi exiitimat Deinde ab bac notione peiitum foiite tel* 
lae cujusdammodi nomen, propterea quod lapidiim molariuia figu- 
rani numenimque et positionem referret : ,, coagmentata nempe ri* 
detur ex duabus taLulis rotundis pall nndique interiMillo düjunctis, 
quaruin superior sedilis, inferior basis vice fungeretur, ill4 buic 
incumbente ad Bimilitudinem catüli metae imminentU/^ Mag[u pro- 
babüifl tarnen J. G. Hassu MagaZ. f, bibL ti. Orient, Liter, p. 62.)' 
Tidetur conjectura , esse tS'^S^^ a n^^ , exstruxit , ut £f sit pro-, 
stbeticmn s. formale (ut in aT32< a niD« et confer Ü'^DDfit £x. 
47, 3.). Q^3äK igitur proprie notaret rem structam, luacbinam, 
duabus partibus compositam, quae rei alicui parandae inserrit, 
et boc quidem loco sellam parturientium piicatilem , quaiis commo- 
de circunigestari potest. Cf.. de b. r. Gesenu Praefat. ad Lex. miiu. 
ed. 2. p. XVIII. not. Recte rero Fullerus 1. 1. videtur monuisse, 
yerba CT'^S^MM^b^ iD'^fi^'ll sie esse rertenda : cum videriiit eaa 
super HeUäe^ quod re ipsa nibii est aliud quam quod LXX. etVul- 
gatus expresserunt: ,,Ncc inconunode subauditur accusandi Casus j 
iiam et bic proxime praecesserat , et id facilllme permittit ii^er- 
jecta copula. Adde, quod usitatissima Verbi riit"^ construetio po- 
stulat, ut sequatur r\i^ particula, vcl expressa, vel denique iwiir* 
fieu Rarius conjungitur cum Praepos, ;i; cum btP Tero semel tan- 
tummodoy nempe £x. 5, 21, (ubi c£ not.), idq^ie mutata etiam 
signiücatione propria. Itaque uon assentior nuperis interpretibus^ 
qui hy cum A'erbo 'Jp.'*^'^ conjunctim construunt in bunc modum : 
cum inepicietis in seUas parturientium , in locum in quem eldtpsus 
ex utero foetus incidit. 1^am quorsum sellae inspiciendae? Neque 
enim iii selias, opinor, umquam incidere solitus est partus, sed 
obstetricis ma^nibus excipL^^ Persarum reges infantes* masculos, 
quos ipsorum cognatae pariunt, ne adulti forsan ipsis insidiaa 
struerent , statim post partum ita necari jubere , ut illos in labris 
lapideis, in quibus recens nati layari solent, perire sinant, re&rt' 
Thevenotus in Itiner. suor. Commentt. P.U. p.&8. Eodcm modo 
et Hebraeoii pueros recens natos necatos fuisse , sunt qni conjieiant 
(yid. d. a. u- n. Morgenl. T. I. p. 255.) ; qui proinde nomine 
tS*;::!^ Ißira lapidea (ab l^ij) indicari rolunt. Quam sen^entiam 
tamen quo minus nostram faciamus , impedit idem iilud quod Ful- 
lerus obsenravit. Quorsum enim labra fuerint inspiciendal |S"*^^ 
nni^ l^^'^l ^^'^ Si filius est occidite eum^ clam band dubie, et 
inscia matre. Ceterum "jn^il, Hipbil yerbi t\V2y est contraete 



et ön pro nnD et &^n), quod est Gen. 11, 12. Hinc 3l fem. de- 
bebat esse n*n, sed ponitur, Vocali breyi et Dagesch eoippensa- ^ 
tiro contractu in Vocalem longam, TV^n^ ut Num. 22, 17. H^p* 
> 5 - pro ?5tisP makdic mihi. In cod. Sam. habetur b. 1. usi- 
totius HrT^n. 



/ 



2Q0 Exocfi, Cap. ly 17 — ai. 



17. 18w lairAÄtn-nfi^ n'rVjarr i»*^*fti Sed timuefimt 0*- 

sfBtrichs DeuMj ' h. e. Dei idn^ictaan timiierunt potiuA quam iram 
Pharaonis. — 18. ?:i1 ^rä'^ip?^ !^'7J9 ^Quare hoc commiiistii^ ut 
puerot vivo8 aervaretis 9 Quüm mandatuin de necandis pueris non 
publice emissum fuerit, sed obstetricibus secreto injunctiim esaet^ 
üt si qua fieri possit , nemine yidetate in ipso partu infimtes mascu- 
ibs hecarent, rex certior factus de pueris Uebraeis servatis non 
äperte et'palam in obstetrioes animadvertere potuk; hinc eas ciam 
ad se accersitas percontatus esse yidetur,' num forsan illud suum 
claiideBtinum mandatum in Tulgus emanasset, ita ut Hebraei seae 
praecayereht ab insidiis foetibus suis faciendis. 

19. Nah 8unt Aegyptidrum instar Heöraeas muUerea^ **^d 
rtitl r)\'^n nam sunt vegetae, n'l'^n aliis est Adj. a tS'^^n rtVfli 
pto DV^tTs Dagesch abjecto compensato per Vocalem longam sub 
n%" ut Vs. 16. JT^hl. Aliis ycro est resrulariter a ST^ti, uti a nis 
et tT\l sunt DIPS et ni1*l. At yeteres magno consensu Dl^M oö$te^ 
iricei interpretantur. ^ane Cbaldaeis ^^n et Syris Mh'in, nee 
non Samatitanis tr^n est obstetrix^ a t^^T] vivificavit^ quod yi- 
yum partum procurat. Sensus igitur esset: Hebr. mulierea ipsae 
öSstetricandi habent scientiam y adeo ut nee obstetrice iis opus sit. 
Sed qUum in tota bac narratidne obstetrioes constanter ni^lD^23 ap- 
pelleiitür, nee appareat^ cur de eadem re duabns diyersis yocabu- 
Us usus Sit scriptor \ nS*^ praestat cum Aben - Esra vegetas , ro- 
hustoi interpretari. Jarc&i tradtt^ yeteres doetores n^^n expU- 
casseV'tmt^s sunt bestiis agri s. feris, quae nulUs sgent obtte^ 
tricibus , omisso ^ simiiitudinis , quod et aliis locis , quibus hb» 
jiiihes cum feris anlmantibus comparantur, omitti sole^ (Gen. 49, 
9. min*' m'^N -isii» catulus leonis Juda; yid. ibidi Vs. 21. 29.). 
^Vi b^ltss Antequam ad tos venerit obstetrix, jam pepererunt, 
Volueruht autem obstetrices sibi hoc , yiyos in lucem editos pueroa 
non iicuisse ipsis neeare, quum' id yeilet rex clam fieri ipso in 
partu.' Cf. ad Vs. 18. 

21. ' Rt factum est y quia timuerunt obstetrices Deum fectt 
iik domuF,,' O^nt domus et aedüicia, et familias, quae in iis ha)k- 
bftant, sigiiificat. Verum quum 2Sam. 7, 11., übi pöUicetnr 
Deus , se Dayidi domum facturum , ea phrasis manifeste significet, 
ettm sol>ole aucturnm, et familiam stabiliturum , id quod Dayid 
Ipse Vs. 2i.' äedtficdre domum yocat, et Ruth. 4, ll. Lea et Ra^ 
cheTa dicuhtur äedißcasse domum Israelis , i. e. plures ei peperisse 
liberos', pTirasis illa nee h. 1.' aljter cajpienda est. Pronom. Orb 
kd obstetrices est referenduni. Hand rara est ea enaliage, qua 
Pronomina 'mäste, ad subjecta femm. refernntur, yid. 2, 17. Ruth. 
1, 8: 9. II. 22. Ez. 18/ 20. Cf. Gesenii XeArge^. p. 731. Rectc 
igitur Onkelos «^ /fctV, exstruxit t^ts (femin.) domosj ifamilias, 
y^tit. ' Dicitur itaque , ut obstetricum opera seryatae erant Israe- 
litarum familiae, sie ipsas iinmerosam sobolem^, diyino Nomine 
Cayente , pro mercede esse consequutas. 



Ex od. Cap. I, 2 2. 3, 1—3. 381 

22. Qniim tideret rex Aegjpti , se per Hebraeas obfltetrioes 

non oonaequi, quod veltet, universo populo suo hoc edictum pro- 

posuit: '»n5'»J?\Dn n'^ft^'^n *inV*rT I2rt->ö omnemfilium^ qui na- 

M0itur^ L eronmem in£aatem mascaliim recens > natum quod attinet, 

prufjieite mum in fluviunty i. e.*Niiiun, qui Aegjptiace "i'li^^ dice» 

batur, c£ ad Gen. 41, 1: Quia in uniyerlium hie Icgitur ]£n*^3 

*Ili^rt, nee ta*'?5!35;b n'ii^rt» cxtitcre intcr Hebraeos, qui existi- 

jnarent, josaifls^ rharaonem omnes omnino pueros recens natos, 

A^gjrptioium qnoqae', in flnrium projici. Verum fota haec nar-> 

ratio aatia arguiC, esse tantum de Hebraeis pueris ueeandis 8er|no-> 

nem, undenec addi necesse erat tS'^^:]:?^. "i^^^ ent Adi, formae 

*1*QA, ^ISSJ. Observat praeterea R. Moses Ben-^achman, Pha- 

raonem non satellitibns suis in mandatis dedisse, ut pueros He- 

braeos necarent, sed Aegjptios omnes in illos armasse, et suis 

Omnibus potestatem fecisae , domos Hebraeorum perquirendi et inr 

lantea maseulos ex iis surripiendi ; hinc &ctum, ut Hebraci pueros 

Tecensnatos sedulo absconderent (cf. 2, 3.). ^n^nn naii*):Dl EU 

owmem fiUam vivam servaU.; nam fiiiae in alienas familias traus- 

ire poterant. 

f 

% MüMft natmUiy edueatio, wnar in peipuiareg, fitga ex Aegypio ik 
MiäianUidemf 9t eonjugium cum Zippora. Cap. 2> 1 — 22. 

Cap. 2, 1 — 3. IUI nS^T Abiitque vir e domo Levi et occ^ 
piij duxit, filiam Levi. Verbum eundi nagiXne^'^ ut saepius ubi 
'in narratione alii verbo praemittitur, veluti Genes. 35, 23. Deut. 
31, 1. Hos. 1, 3. Videtur autem ille Levita, cui nomen erat Am- 
ran ( 0, 20.) , Joch^bedam uxorem duxisse antequam Pharao edi- , 
ctum de neeandis Hebraeorum pueris edidisset. — 2. ^nk ^t'ln1 
H}WT ä*)D""^jD Et vidit eum quod öotius iUe , i. c. bona forma esset. 
^^Q de corporis pariter ac animi dotibus usurpatur; yid. Gen. 41, 
22. ISam. 9, 2. 10, 23. Misericordiam auxit, ut solet, infantis 
fonna eximia. — 3. irDäS?7 ni^ rtDjj-Äi'j Nee potuit ampUu» ^ 
ab^eondere eum, Dagesch' iiterae ^ in ^3^Däil inditum est eupho- 
nicum, ut 15, 17. in UJ*ijP33 pr^o »ZJ'jpT:, ut hie "irD^ii esse dc- 
beret. Cf. Gesenii Lehrgeö, p. 86. sq." «7:4 nan *»5-rijvnl Sum- 
Mit siÜ arcamy narem papyri. De Tf^r^ yid. ad Genes. 6, 14. 
ifiDÜ papyruBy nomen habet a tXm^ absorpiit^ quia in aqua nasci- 
inr et aquam semper imbibit, quare et a Lucano 4, 136. bibula 
j>apyrtf«'dicitur. £ papjro Aeg3rptios confecisse nayes, yeterum 
plures testantur; cf. d. ä.u. n. Morgent. F. I. p. 257. ^T'^^nn; 
lic^ai !l?9T1^ Oblevitque eäm bitumine et pice. Bitumen coiiglu- 
tinafoat juncos, pix aquam arcebat. De "l^n cf. ad Gen. 11, 3. lade 
doctnm Tb. ^^sn, quasi dicas bituminavit. He, suffixum femi- 
nenm, caret hie* signo Mappik, ut ulias haud raro. C)qDa ü^l 
Posuitque Be. ^rnk illam^ arcam, in alga Nilotica illa , paludum- 
que Aegypti, Sari Acgjptiis dicta, de qua Plinius H, N, 13, 13«: ' 
Frutiooei.est generi» Sarf, circa Nilum nagcens, duorumferme 



282 Exod. Cap. a, 4— lo. 

ottbitorum aHtitudinßy poUieari onuMiiudine^ cotna pmpyrij n^ 
miUgue mßndiiur modo, 

4 — 6. tl^m l^itiiquo «0, forma Verbi anomaU pro 
^Sb^nn}, abjectä, praeter morein, prima radiei^i, cujae tarnen ut 
8it alicjaod indicium , appositum est Zere , in quo occulte quietcat 
^ , quasi ^ä^n^n ^ per transpositiokiem literae "^ et cbaracteristicae 
r. Cf« G£H£Nn Lehrgeh, p. 386. Nore qaoqne dictum TiTyy ad^ 
cognoscendum , ut cognosceret, feminina Infiiiitiyi forma, de qua 
vid. Gesenium 1. L p. 384. — 5. Verba fh^lb nJ^^öTa T^jn^ 
^hOTl " b^ per inversiojiem et eüipsin posita aiiut pro : ns T'^ni 
12 yh*??? "nfi^'3"^? rräns descenditque fiUa Pharaonis adfluvtum 
ad lavandum ae in eo. 'Praeterea ^9 est pro ^M, ut alias jiaepissi- 
me, ut 1 Sam. 2, 11. Jcr. 23, 35. * Aut dicitur b» pro n, ut 29, 
' .3. nnfijt ^ö""^!^ bn^fit nnsi pones ea in canistro uno, Vid. et Hos. 

II, 87 iPs. 42,*5. 6. 7. '— Sirn nj-i? nbih XTri/wi Et pwUa 

ejU8 , i. e. uti bene LXX. , at aßQav aitt^i • anciUae eju» hame^ 
stioren^ pedissequae, incedebant ad manum^ i.e. ad latus, se- 
cundiun ripam flucti, ' Simili signüicatu n^ occurrit 2 Sam. 14, 30. 
— 0. riDä — nt^&ni Aperuitque sc. arcam, conspexiique eum 
in/antem (^SufRxo per pleonasmum Verbo addito, yid. Gesenii 
Lehrgeh. p. 734.), et enl erat puery guiflehat, Quum infimtem 
penitius contemplata esset, puerum eum esse cognovit; ^b^ enim 
utoque sexui commune est. lat ^dt^ttl Dixitque : ex infäntihuu 
Hehraeorum hie e$t. Faciie muiier ex eo, quod ita 'expositus csse^ 
puer, Uebraeum eum esse, conjectar« potuit. 

'S. 

7. 9. 2n*»*nl3>r7 — TJfii'^pl Vt advocem^ accersam, tihi mu^ 
lierem nutricem' ex Hehraeti , quae Hebraeum infantem nee ab- 
horreret, nee negligenter curaret; utrumque enim in Aegjptia nu- 
trice accidere potuisset. — 9. "^^^^^H fuerunt qui verterent: en 
tihi ! quasi ^ti sit pro tt#Tr ecce ! ( Gen. 47, 23.) •'D'^b vero pronom. 
3. fem. pro ^S. Est vero '^^D'^^'^il Imperat. Hiphil generis feminci 
verbi !]Sj, pro *'3,'^^ir7 deduc; conf. Gesenii Lehrgeh. p. 388, 
4r7p*«3n2 a pq3, ejiJl^dem cum p3^ suxity lactavit, significatus. 

10, n^lB-DÄb ^n^'^ani jE* duxit pum adfiliam Pharao^ 
nisj sc. ablactatum. 'Fortesse' triennem; per triennium enim Ue- 
braeae lactare infantes solebant, vid. 2Macc, 7, 28. Ita et Jose- 
phus in sua de Mo^ta educattone narratione, Antiqq. U, 9. 6« 
^ab Mb-Wl Fuitque ei infilium, i. e. carus ipsi fuit sicut iilius, 
Studiose igüur ülii instar a Pbaraonis iilia' .educatus est Moses, 
unde Stcphanus Act. 7, 22. , eum na^dav&tiva^ naay aoqiiu Aiyv- 
nticav döcet. Non iuconcinnum est quod habet Aben-£sra ad 
Vs. 3., si Moses inter fratres suo« educatus fuisset, eos ipsum 
despecturos , et tanquam unüm e multis habituros fuisse. i^'^p2^2 
i^u;^ 'i/QUi Pjt vocavit nomen ejun Mose, Quod quidem nomen 
sitne Heb'raicum, an vero Aegyptiacum? dissentiu^it. Pro He- 
braico ut habeamus, suadere vidantur rerba: D'^^^vl'"]^ ^3 ^73fi^ril 



\ 



r 



Exod. Cap. a," lO — la. j2ö3, 

I 

!im*iu3n dixiique: nam ex aquit eum extraxu Nee obstaret nom. 
miJQ 9 quod non extractum ( ^r«D]9 ) , sed eXirakenUm liguiiicat, 
quam Hebraei in nomiiium impositione non semper gramniaticam 
axQißeiav nervarmt; c£ ad Gen. 4, 1. 5,29. Fuetunt etiam , qui 
9nn'^ip23 yeiient esse Pen. 2. fem. eum suffixo, putarentque Mosis 
matrem filio nomen indidisse, hac addita ratione: quia tUy opha-- 
raonis £lia, eum ex aquis extraxUtu (Ita Jer. 15, 10. "^^nib^ 
tu me peptrutiy et Cant. 4, 9. *i3nl£^ cor mihi rapuisti,) At- 
tarnen quum fiUa Pharaonis puerup'sibl filium adoptasset, et ad- 
optantis fuisset, adoptato imponere nomen, tix dubium sit, Mo- 
als nomen fuisse Aegjptium, quum rirgo Aegjptia nomen profecto 
^\iion ex Uebraeorum , sed suo patrio sermone desumtura fuisse vi-r\ 
deatur. Quod et asserit Joseph. Antiqq. II, 9. 6. Deindk ei, ui» 
jßote qui d^ectu» es^et in fluvium, appeüationem hone ex eoy quod 
contigeraty impoguit. Nam aquam Aegyptii vocant Mq^ y^ee 
vero qui ex aqua eripiuntur, Similiter Philo de vita Mosis ^ T* 
II. p. 83. ed. Mangejr. Deinde nomen puero indit Mo8ßn ex re, 
quod ex aquis eum »usiulisset ; nam aquam Mo 8 vocant Aegyptii, 
Nomen Aegjptium legislatoris Hebraeorum deflexum esse ad Ho- 
braeae linguae idioma , inde apparet , quod LXX. pro il^JZ con-« 
ttanter McDvai]g ponunt, quod cum terminati'one Graeca pro Mwv- 
(nj esse, idque e voeabülis Aegjptiacis MJi aqua^ et 0TA2XE 
gervatue compositum , vere Aeffjptüs afod'ifra i^ vdatos aonuisse, 
oatendit P. £. JABioifSKT in Öpuecc, T. Lp. 157. 

II. 12. mi99— '^rr'il Et factum est diebug iüis ^ quum cre- ' 
visget , i. e. eo tempore , quo ad virilem aetatem perrenisset. Ste- 
phanus Act. 7, 2^. quadraginta annos natum eum fuisse ait. 2(!2^1 
ymüc^bv^ Egreggus est ad f ratreg suosj Hebraeps. Edoctus, se 
ortu Hebraeum esse ^ egtessus est regia atque Aegyptiorum consor-* 
tio , a quibus fratrum sortem curiosius sciscitari forsan non aude- 
bat. bn^noa fit'^^^'^^^^^^ ^^^ exponit: deditj adrertit oci^Io« 
paiiter et antmum ad iüorum onera, .Nam HK^ cum ^ constru- 
ctum , quod alias libenter et cum voluptate videre denotat (cf. ad 
Ps. 22, 1 8.) , hie cum animo moerore commoto considerare est, 
nt Gen. 21, 16. 44, 34. — i*^:Mf — en^2 Et vidit virum Aegy^ 
ptium pereutientem inrum Heiraeum, Percutere hie yel injuria 
ailieere notare potest , uti aoeepit Stephanus Act. 7, 24. , yel occi-r 
dere , ut Vs. sq. Aegyptius yero yidetur fuisse e praefeetis regiis, 
qui operas Judaeorum exigebant. *)'^ntt)!3 e fratribue guie^ i* e. 
cognatione s. tribu sua^ Leyitica, ut Gei^. 13, 8. D^nst )9^'iS3($ 
^ansif eognati gumue. Quamyis Israelitae omnes f ratreg , h.*e.' 
consanguinei essent, major tarnen fuit inter tribules conjnnctio. — 
12. "t^STät^^nM ?J^l Et percugsit Aegyptium y L e. cum occidit, 
aubjicituT enim bina qnp^D^I ^M*ditque eum in arena, Occi^ 
dendi significatu nWi et Ps.' l36, 17. usurpatuf, Latini quoque 
percuggorem vocant cum, ^ui alteriun occidit. 



284 JExod. Cap. 2, i3 — 17. 

13. 14. f3;&rr &^«s £«r^1 Et€greg9u»e8tdie»eeundo, i.e., 
sequenti, t^ iTiAOuat; fifiiQff^ Act. 7, 26. crS3 — '^1*7*' Eten! 
duo8 viros HehraeoB invicem decertantes. Q^äTS est Adject. pro 
C3^x:3 a forma Nfphal Verbi m:3, quod illnstrandiiiii ex Arab. 
ti^^ apprehendie aliquem antiis Vut», et in Conjug. 3. prehendii 
antiag atteriua et ita certavit. Et h. I. roce &^är3 üidicatar, yi- 
ro8 illotf se rerbcribus invicem excepisse, quod dixit Moses: tilab 
^5^.n rrän quare percutia socium tuurn? i. e. Israelitam, rid.htfl 
19, 15. sqq. T2:*lib Maloy i. «. rw ddinovnt, seu cujus iniqua 
erat causa, ut ProvT 17, 15. — 14. *^J2U rm» 'Oi^ini'M Num oc^ 
cidere me tu dicis ?' sc. ^3^3 tu corde tuOy i. e. eogitaii ? Ita ^^fit 
et Cohcl. 2, 1. 6, 3. usurpatur. LXX. dvsletv fie av ^ikeig; Hie- 
ron, occidere me^tu vis? TVDJs ifT**3 Et timuit Moseg. Quum 
vlderety Israelitam, quem die antecedente liberarit, hoc factum 
aliis iiarrasse, tiinuit, ne res Aegjptiis quoque initotesceret. ]Dfit 
^"*I in*l3 Pro/ecto innotuit ista res. "[iiK Aben-Esrai exponit 
"^D D(^ si ita 3St. LXX. sl o'iittag. Sed rectius habetur pro aase- 
Terandi Particula, prqfectOy vere. Minus recte Hi^ron.: quomodo 
palam factum est verbum istudf 

15. 16. rnö-y*lÄ3 :nüM Et seditf sedemiixit, in terra 
Midian. Qnod brcTiter pfaemittit ; protinua enim distinctius nar- 
rat, quomodo erenerit, ut iliic sedem sibi figeret. Terra l'^^^y 
cui nomen a iilio Abrahami e Ketura ( Gen. 25, 2.) , erat regio 
Arabiae Petraeae ad austrum et orientem terra Canaanis , rid. Re- 
LAND! Palaest. p. 98. sq. Nominis Midian vestigia seryayit urbb 
Madian , in litore sinus Arabici sita , sed jam Edrisii et AbuLfedae 
temporibus diruta, Ptoiemaeo Modiana dicta. In illius vicüiia 
puteum iiiisBe , ^e quo Moses adaquayit pecora Scboaibi „ i. e. Je- 
thronis , tradunt et auctores Arabici modo commemorati. Con£ 
ilandb. d. hibl Alter ihumsL Vol. lil. p. 96. — 16. "J^-jö ^niij:| 
n^aa 2r^*^ Erant autem sacerdoti Midianitidis Septem Jiiiae. ]r7ä9 
Ov^ielo^^a^^principem^ et Jonathan, Ben-Ujsiel D3i2« tyrannum^ 
dominum, r^ddit. Et nomen "jiTb de principe quoque usurpari, 
plures colligunt inde, quod 2Sam. 8, 18. ülii Daridis tS^^iliD 
fuisse dicuntur, quibus tarnen non qui proprie dicuntur sacerdotes 
inteliigi posse, colligunt et ex eo, quod lege Num. 3, 10. omnes 
praeter Aharonicam familiam a sacerdotio ei dato aroeatur, et inde 
quod 1 Ciiron. 18, 17. iUi Davidis ülii primi ad manum.regis di- 
cuntur. Verum quemadmodum Daridi, ut regi, cpncessum erat 
«acriiicia otferre, et populo benedicere (2Sanb 6, 17. 18. 24,25.), 
quae utraque functio erat sacerdotalis , ita nil impedU^ quo minus 
credamus , . Davidem et filios ad sacrorum ministerium constituisse« 
'|f72) ubique in V. T. signiücat sacerdotetß vel Dei vel idolorum ; 
cf. Gesenii Praefat. ad itex, hebr, teuton, minus p. 37. ed. sec 

17. 18. C3TJä'^3r;l Et expuUrunt ens ^ patet minxif accurate 
diel yro ';ij;n2^7i exfukrunt eas, cum Suffixe fbmtneo. Abcn- 



Exod. Ccp* a, 18 — aa. 285 

Esra idty & poni hie pro y, ne dictio oonfandatar enm ea, in qua 
I est paragogtcnm, MicL 2, 9. f^^^^n '^7^9 rö^^ feminas popuU 
«Mt expeUitis. Hoe ipao etiam Vs/est t£i3fit3& pro pJSfi'Zj quod 
Aben-Eira fi^tum alt, ne alioqui duo Nan conjungerentur* Ccte- 
TVin, quam Litis regionibiui aquaipum lit penuria^ ooeram dant 
paatoreS) ut primi piiteoa ooeupent, iie, aqua ab aiüs exhausta, 
aua potm egeant peeora. — 18. )tr>^^ ^Mn^*^-"bdt nsi^hni Et 
venerunij rediemiit, ad Reg^eUm patrem auuau Reguel hto to- 
catur pater eanim , quum* arui esset ; Jethro enim , cui et Hobab 
homen (Jad. 4, 11. colL infra 3, 1.), fuit Mosis socer, et Toca« 
tur Nihil 10, 29. Reguelis filius. Ha'od raro avus alicujus dicitujr 
ejus pater, ut nepos filius, cf. ad Gren. 20, 5. coli. 31, 43. 32, 10. 
2SaBi. 19, 25. Dan. 5, 2. .Qupd rero hie ayi potius, quam patris 
pneUarum fit mentio , Michaelis rationem haud improbabilem reddit 
hanc, quod Reguel, qttam&|primuin Moses Midianem advenisset^ 
adhuc in rivis et caput familiae fuerit, quo demttm mortuo id fa- 
cttts fuerit Jethro, quare et hie inde a Capite ptoximo nominatur* 

19. 20. '^I'Q 33*«fit Vir AegyptiuB, Forsan se talem afiir- 
InaTerat, et ex cultii corporis ridebatur. n^T n*7^**d^^ Et etiam 
kauriendo kaunt, L e. sedulo hausit; nam^rnfinitivurn Verbo sua 
finito juActum saepe diligentiam ejus qui quid agere narratur, in- 
. dicare constat Quum rideiicet aqua in canales emissa (Vs. 16.) 
aquandii pecoribus non suffecisset, hausit Moses quantnm opus 
esset. ~ 20. I'^nba'bft 'nza^^l dixitque fiUadus' suis, Si avus 
erat Reguel, ergo^ iiiias* dicit neptes. I^^^p^ vocate ävofiaXag est 
pro rnfinp , prp quo Ruth. 1, 20. per apoicopen literae n est J|M^p9 
faic yero , ablato et Games , legitur ';^t'l jP ; simile est )^^*«p audtte 
(roe, leaunae) pro ^ra'oS, Gern 4, '2ä. 

21. 22. ti^«n-nÄ naiüb tw'd bw^^l donsensitaue Mo8e$ 
habitäre cum viro iÜo. ßreritati studens non dicit, invitatum se 
esse a Reguele , ut apud ipsum habitaret;, quod ex iis , quae proti* 
nus sequnntur, sponte in^elligitur. LXX. Jictrc^xia&rj di Af<ov(TfJQt 
habitavit autem Mo$eg. Sensum potius , quam singulorüm yerbo* 
rum yim exprimere yoluerunt. bijl^l a nonnülüs refertür ad fr^M 
juravit , hoc sensu : jurayit ei , se non migraturum e Midiane, nisi 
ille demigrandi potestatem fecerit. Sane Fut. apocop. formae Hi- 
phil, bfit^2 o,d ju^jurandum adegit legitur 1 Sam. 14, 24. S^i 
quod hie habetur hsf)^l rix dubium pertinere ad rad. btp. ^^.^2 
^^i") Deditque Zippbram, ßliam, i. e. neptem $uam (c£ ai Vs. 18. 
20.) Moii uxorem. Mirum autem, patris nullam hie mentionem 
fierL Aben-Esra conjicit, eum tunc abfuisse» Neque tarnen sine 
ejus eonsensu yerisimiie est filiam elocare potuisse ayum. Sed ex 
ignorantia,' in qua yersamur, morum hominiim illorum, ad sol- 
yendum hunc nodum nemo facile oerti quidquam ättulerit. — 22. 
Moses filium suum öiD'nä yocayit: n^'ldS V^M ^D'^^n *1J) n»fi« ^3 
quia dixit: peregrinu^ fui in terra alienaj quasi nomen esset e 






28ö 



Exod. Cap. 2j a3 — %5» 3, i. 



'^A et 1383 oompontnBL Hine hXJL rfufaaji potuere. Alii rero 
fiS^ia tÄ tD^lA expuUt referunt, ut At eimi & addiditio, qpale 
fibbs, Ds^^fä^^Tf. Ceterum ia plnribus mv LXX. Codd., quos 
Holineiius enuiaeraTit, haec addita leguntur : To de o^ofia xou ÖBV^ 
rigov häXsffSP ^EXU^bq' o yotQ Ssog rov nargog ptov ßonfi'og fioVf 
xcu i^Qvaaro fiB b/ei»Qhq 0aQüui> Quod additamentum e Cap. 18, 
4. huc ttanslatum exhibent, praeter Vulgatum e^ Coptiun, qui 
JiXX. sequati sunt, et Sjrus atque Saadias. Sane quum 4, 20« 
Mosel/ mentioneiik faeiat filiorum suorum , qui ipsi in Mtdianitide 
nati essent; accommodate ad rem videri poterat, hoc loco et filium 
natu secundum simul memorare. Attamen plane necessarinm id 
fuisse , nemo recte contendat 

3. Deut y firasKtamm mitertus , Motsn mandatis inttrufi, Mi friUreg 
Uberaiurut tn Aegyptum eontendat» Cap^ 2^ 23^ "4, 17, 



23-^25. önrr D'^a'^Sfj ^"^m^ '**T!2 J^t factum est in diehus 
muUis iUig (LXX. fiexu de tm^ ^f^'^a? xäg TioUä^ ineivag^f 
nempe \ per longum illud tempus , quo Moses in Midianitide fuit, 
h. e. intra 40 annos (?, 7. coli. Act. 7, 23.). Ö^^li:« Tf^»» nöM 
Mortuua est rex Aegypti^ ille yidelicety qui Mosen suppUcio af- 
iiccre voluit (Vs. 15.). mbyn-lö bil'lto'' "»^a nn2»'»'J Et Sterne-^ 
hant Israelit ae ex Servitute , q. d. nee sub iliius regis successore 
levati sunt, uti sperarant; dura serritute. S:(1 Dn^l^ ^?^1 
Ascenditque damor eorum ex Servitute , vel : propter servitutem^ 
quomodo ordo verborum inrersus fuerit pro eo qui esse debebatt 
Ü''nbHr7->i« frib?n-JÖ Dn^l^J i^ni. Indicatur, a Deo illorum 
preceiB ratas esse habitas , ita ut liberare eos apud se decreverit. — 

24. i:ji D''Jtb^» '^bfl Et recordatus est Deus foederis sui cum 
AdrahamOj Isdaco et Jacobo (cf. Gen. 12, 7. 13, 15» 15, 18. sqq. 
17, 8. 24, 7. 26, 3. 4.). Carj^SßJ-niJ hie valct ÖrnS» fi?. — 

25. i^e'ntz)'' •'ia-^Dfi* D"»nr!:ii fiJ'^'^V Viiitque Deus Israelitasl L e. 
respexit eorum vexationem', Ö'^iT'^fi« ^11 cognovitquS Deus , L e. 
nee oculos ab iis abscondit; eos curäe sibi esse osten^it. TV^ haud 
raro esse ad animum revocare^ constat, vid. Job. 31, 4. Ps. 90, 
11. 02, 7. Ceterum repetitae ejusdem sensuH phrases Vs. 23 — 25., 
emphasin quandam habere yidentur, qua indicatur, Deum apud se 
firmiter constituisse, se nolle auxililun Israelitis ferenduifk diutius 
differre, 

Cap. 3, L lam aggreditur narrare, ^qua ratione Deus con- 
silium suum exequi instituerit. *i5rjh iln« ]fi«2wTrwN; W^ J^^tl twp^ 
Moses autem pascebat oves Jethronis , soceri sui\ t. e. quum Mo- 
ses die quodam soceri sui pecus pasceret. 'ir\t^ infra 4, 18. t^r|?.9' 
et Jud. 4, 11. a^in vocatur; cf. ad 2, 18. De ^yiiz ^rrb rid. ad 
2, 15. — "laTDH *irjij f^^i:^-niJ anan Et quum duxisset grsr^ 

f^em in posteriorem ^ rpmotiorem, interioreiti <f6ser ff partem. Otl- 
kelos: tn locum pulokri .pascui in desertum. Sane *ia^^ esse 



E»od. Cap. 3, 1 9. . 287 

non tun inara «mioBiiiii, qaam trActnm, in quem pecadei pastiim 
agoptur , patet Tel et loois Pi. 65, 13. Jer. 9, 9. 23, 10. Cetermn 
remotiMÜiii deserti solitudo Tisioni , qiiae protinut narratur, ap- 
-prime eonveniebat. . Desertnm illud aceuratiim designat: S^*) fit*3*T 
vmntque odmontemDeij Charebum, rt in nn'lh (pro la^h^) est 
paragogieuin et IcuNtle. JChorebui et Sinai sunt dao juga 'uniua 
ejusdemque montis quorum jagonim qiiod Sinai dicitur est ad Oc* 
cidentem , Chorebus ad Orientem. Uieroqjmo dupHci nomine idem 
mons, nunc Sina nunc Choreb interdum yoeari ridetur. C£ 10, 
20. cum 33, 6. Idem statuere yidetur Joseph. Aniiqy, H, 12. 1. : 
^Postea poBcenB ad Sinaeum montem agit peeude$. Hie est al- 
tis$imu9 montium^ qui iUic tunt^ei ad pagcua optimusy bona 
nasctnte her da ^ et propter opimonmnj quam hahehant accolaey 
Deum iUic degere, prius noudepaetay paetorihue non audentibue 
illum adire. Plura de hoc monte rid. in d. Handb, d. bibl Alter-, 
thumekunde Vol. III. p. 114. Vocatur autem ta^^rr^^^m^ ^n Dei 
mojis Tel ob altitudinem, pro more Hebraeorum, quo omnia in suo 
genere magna et praeclara^ Jtrtiia appeilant (cf. ad Gen. 30, 8.); 
Tel, uti alii Tolunt, xccra TTfoh^xpiv, quia Deus in ilio daturua 
erat legem. 

^* '^\9 ^^, n^-^ ^*5!.2 Apparuitque nuncius Jovae ei, 
Qui hiq Jovae nunciue , idem in narratione , quae statim sequitur, 
t3'^)lb^( et Ml ST a Mose promiscue appeliatur, et ipse hie angelus 
se nomlnat pin-j 4, 11., Q-^n^^ 3, 12., «^ja n*iaw "^ribM nSn^ 
^«'itD^ 3, 6. Is! 16. 4, 5., coliV Act. 7, 32.*,' atque '^ribS njm 
CS'^^^i^rr 3; 18. Hinc Moses Deut. 33, 1 6. Josephi posteris ad- 
precatur ienevolentian^ ejue^ qui hahitabat nubum. Unde angelnm 
increatum, siye dsvrigav Tgtadog vnomatfiv hie intelligi. Theo* 
logi fere statuunt. Cf. Sal. Deyling BBotpavtia in rubo ardente^ 
in Ob$0rvatt. SS. F. V. p. 1 . sqq. J. J. Hessii Commentat. Jeho^ 
vahf der Gott Israeh, in der Biblioth, der heil Geechichte F. 
n. p. 69. sqq. , et Henkh Magazin F. III. p. 124. llle igitur me- 
diator, seu summi Numinis Internuntius, cujus ministerio illud in 
populo Hebraico gubernando et moderando est usus, apparuisse 
Mosi dicitur tÖN^n^bs , quod Teteres omnes in fiamma ignie Ter- 
tunt, quasi nab contractum sit pro fi^Mb. Salomo Dubnensis coli. 
Chald. rrab, quod in Talmude de ignejfatu excitato dicitur, tisb 
(formae mfit, unde Deut. 12, 20. est ^ttS&^Ti^H desiderium a«M- 
mae tuaej sufflatlonem ignis , i. e. flammäm notare posse obser« 
Tat. Neqne tarnen repudiandam censet Jarchii et Aben - Esrae sen* 
tentiam, esse tl'A i. q. A i» Ülab cor^ medium j ut Ec. \jS, 30. 

?I133) cor tuum. Quod autem hoc Ezechielis loco b sub se habet 
hirek, hie Tero Fatach, Aben-Esra parum referre "existimat, ita 
enim et friij tt f^u hortua promiscue usurpari obserrat. Ita *na^s 
1^ foret ^medio^ in igne. — na&M -pn^a E media rubi, fnß 
Aben-Esra didt esse epeciem epinde aridae, eodemque nomine in 
lingua Arabioa appellari, quia et inde montem dictum '«3'^D 3. rad. 






288 Exod. Cap.Z^%^i. 

mob^i fiKCtft) y irel quod istiuimodi rnbi istio pvope montem eopioie 
nascebantnr , rel propter rubnta illnm, ia quo nuneius dirimi^ «p^ 
paruit. 'i:»l H^dn rr^rri N'n^} ^^ditqyi^i et eccel rubu9 ardebai 
ignej 8ed non congumedatür, Vb. ^9a Pg. 83, 15. iu Cal trans^ 
itiye comdurendi ligniiicatu occurrit \»icut ignis eomhurii Mil* 
vom); sed non desunt loea, quibui «eniu intransitiyo lire neutro 
usurpatur, ut Jad. 15, 14. inutar Unorum ^ quae igne ardebamt, 
Cf. et Je8. 1, 31. Voc. h^i^ non est Praeter. Pjal, sed Particip« 
Pjal ; nequc enim ob Accentuni majorem SilLuk hie Cames poni, 
8^ Partictpb indicare , arguit vox W'^iff 9 quum Praeteritis ae Fn- 
tvris fi^p praemitti soleat Nee desant alia exempla aphaereseos li<^ 
terae %} in Partieipiis Pjhal; yid. Gebenii Lehrgeb, p. 316. Quod 
Tero Jova in specie flammae Mosi apparuit, oongmum est yetus- 
tissimorum hominum e. e. Chaldaeomm et yetemm Persamm (qüi 
ignem adorabant) opinioni, sub ignis speeie et Deum Ipsom, et 
alias humana praestantiores naturas sese mortalibus conspicieodaa 
praebere. Quo pertinent ioca £x. 13, 21. 19, 18. 24, 17. Gen. 
15, 17. 1 Reg. 19, 12. Es. 1, 4. 13. Dan. 7, 9. 

3 — 5. M3'"^^^t Ag^ 'recedaniy i. e. accedam, nam qui alt- 
qiio concedit, idem recedit ab eo lopo, in quo erat (ita Jud. 4, 
18.). npsrj ^^S'j-N'b :7!|'nö Qui fiat ut non uratur rubus. Hio 
*^9a est igne alsumiy quum Vs. 2. tantuni ordere signifieasset. — - 

4. ^3 3 h Ecce me! est promtitudinis et obsequii ^rmüla, ut Gen. 
22, ii.' 31, 11. Jcs. e, 8. — 5. trh'n ä^pn-bij Ne appropik^ 
ques hucj i.' e. subsistc in loco tuo, nee a6ccde ad rubüm. ~^ti 
"^^T}*^ i?ö "^^i^^ Exue calceoB tuoa a pedibu9 tui8. ^53 solea^ 
a raä. b^} , quod pe^isulo vel sera claudere , et vinculo conatrin- 
gere notat, quia soleae yinculis eirca pedem ligabantur. LXX. 
Xv(Tai ro VTToifiuu aou» '*):i1 D^p^v! ^^ »am locus, in quo tu staSf 
locu8 est sanctus. Locus ille , ubi rubus ardebat , numinis prae- 
sentia veluti consecratus , ideoqub non minore reyerentia calcandus 
erat , quam templa sanctissimis ceremonüs dedicata. €f. et Josua 

5, 15. Nudi pedes etiamnum apud Orientis populos ad religionem 
pertinent, et reyerentiam erga reges et proceres indicant. Hinc 
Mohammedani templa sua nonnisi detractis colceis ingrediuntur. 
Vid. d* a. u. H. Morgenl. I. p. 261. 

6. 7. ^^M ^^V^{ ^:)bM Ego wxm Deus patris tut, pro ^n^^ 
tj^ft^ii*?, vel, '^^n^n»» aij-p^ ^)T?» Dens uniuscujusque patrum 
tuoruni. Quömodo Sing, at« et eoileetiye ugurpatur 15, 2. Cpnf. 
2 Reg. 20, 5. Jes. 38, 5. 2l:hr. 21, 12., ubi ^^^t^ »in Datfides 



quia 
DftfiR, i. e. apeeiemillam igneam, quam rei ignarns proipezerat. 

Cf. not. ad Gen. 16, 13. •— 7. ')^mx: '^:i^72 »nra«) &np»-nfiei 
E$ vociferationem eorum audivi üb esoctoribus ejue^ 1. e. qvam 



SxccU Oaf. 5^ 8. 289 

«KAetorai «e «pemm prMftoH iardttn «d MMs ettorqumit Kpyn*« "^ 
rafiOQ^m Quitt «ort iolor0B €ju9. j^^*drD«o «sinyMiite mioims 
«igaiäcat, eum lunamii avt rei ratfoaem Jiabefe^ Pi. 3^1, 8« 144^ 3. 
ii9«. 13, 6. 

8. T'IKI Deneendi igitmr, t eoeto^ BeM Augvttiiras J# ct\ 
9itttte Dei lij 5.z y,'De$CBnd0rs dioiturDeut, cam aliquid fiicit 
In terra , qvod praeter D^sitatum naturae eursom mirabiliter faotam 
praeientiam ejiu quodammodo declarat,. oftendit;'^ Cf. Gen. 11, 5» 
amh yy(rn)7i ^n^^nib^ Et ad a$cend^r4 faeiendum eum ex hae 
terra, i.'e».at illüt J^opalom e terra hae eduean. Conf. de liae 
pbrasi ad l, 10. *— rmt^t roSo "P-^'^l ^^ Ungarn bj^ttm, 
fiBrtUem, et kUam^ «patioMm. i^rimo iaadat terram ab tenitaienii) 
aeris yideUeet lalubritatem, et propter amptitadioem, tmti rare 
eb paicaonun fmctanmque abvndantiam, baue enim pracdieaat 
verba : «$3n^ An MT ir\tt *- ^if ad terram numantem imite et 
mellej k, quoad lae et mel, i. e» laetU et meilie profentti fiArtiftssi^ 
mam. Adjectiv. fem. Mt in statn regüninia nominibuä quoe* 8e-i> 
quantur» praemiasnm est, quemadmodum xiuß Gen. 29, 17* dici- 
tur nti^72 nD^I ^^Jn DD'^ pulchra quodd formam et' adupictunu 
Cetenuod u)^nq ^]bn n^t ratio loquendi nagotfipoidtig est, infra lä, 
5. 33, 3. et saepius recurrens , et de ea aicitur regione , quae ob 
pascuorum florumque ottinis generid abundantiam , ac foeöundita- 
tem suam , ingenlem armentl pecorisque copiam alit , innumeraqu^ 
epum examina foret. Uaec ddo conjungi (Solent, quan<lo Hetraeae 
regionis fertilitas , omniumque rerum ad victum necessariarum af- 
fluentia describitur. Cf. Job. 20, 17. Neqüö poetis exteris ea lo- 
qnendi formula insueta est. Ita Eilripides in BaochU Vs. 142. 
^AS ii falaxt$ nidov^ ^m 3^ oty^^j ^sl ii fAsXtaa&p Nixra(ti' Ct. 
Orid. Metamerpk* 1, 111. sq« Piura vid. in «f. a, u. n, M&r» 
genL I. p^ '263. aqq« €opioso melUe pvoTentu Judaea pluribuü kicia 
eelebratnr; Deut. 8, 8. 32^ 13. Jodi 14, 8. 1 Sam. 14, 25. 26. Psi 
81, 17. Regionia praestantiam ineredibiieaique fertilitatem laudant 
exploratorea a Mose missi^ qui ad faciendam narrationi fideni) po-^ 
Bia, granata, -ficus, et portentosae tnagnitudinia taceiHiltn inde 
ajtulerant,- Ntfu. 13, 24. 28. Refert Taeitms Histor. 5, 6. de Jü» 
daea: U6er eolum; frugH noedrum adinu»em^ praeterqme ea* 
kakamMM et pnJmme*^ £k bddierna yero Palaestitiae conditione 
minine antiqua illaet primac^a reeta dijudicatur. ' Quid miiünfr 
•aim, si illiua tarräe tot^^prideu belfis devaatatae, per Romano«^ 
per Arabea lade ab Oomfo ^ Cfaalifs.^ • lade ab anna 036. , per Chri'« 
■daitoa ipsoa hide abi a.>1099. ^ dein per Sultafios -Aegjptii^ taa«< 
deHkper'Turcas, si, iaquam^ '«aus terrae faeics pasaim alia nun^ 
ai^wreat, quam fuerat.. olim# Quid mifilili^ regionem illam 
raina aoarania laoaqDumqaa aaperitate nuni; boi*ridioreni esse, sl 
eagitumua^ cam* tarn dio in potestate barbäroram fnisse^ perpe*- 
talaque An&um iaearsioaibnaeKpositami'Pleiraeque TuroarUm sab 
donlnatu r^onea^ omnium quolidain aMOonisaimae^ pAsaiai la- 
I. . T 



200 Expd* Cap. 3, 9 — \^. 

entara jMMt 8ed neyn^nm PaUeMiiiRM fc clw te «1 wolatei 
ut null* mpliw TesHgU Teteris fertiiitati^ «f^areant. Pluret «o^ 
rum, q«i reoenliori «etat« eun terram mTueriuit, in petiii kodb 
iucttltis vestigia adhuc exttare conürmant, e quibus, eas ipelsaA 
olim fiuMe fractuosai , ludiilenter coUigi poMtt^, nam rudera in 
Ulis adaunt murorum eiim ia finem exsftructorum , terra de patria 
m ablueretur, unde peitras Yitibus fuiwe ooniitas eluoet. CLd* ü^ 
». n MorgenL I. p« 264. §qq. et Hundh. d. hM, AÜtrthuimk, VoL 
II. P. I. P- ^7. tqq. 'Tai V?!?^ Öipö-Nj fä loeum^ in ^terram 
(ta. ducam meum pbpulum) vaif«n«ef% Chitlfui etc., L e. Cana* 
naearam^ .Chittaeornot oet., ting. nnmera pra plur., uti paiaim. 
Pro deoeai gentibuf , quarum. ditiones poUicetnr Dens Israelit^ 
Gen. 15, 19* sqq<^ kie sex tantum apprilaatur, forte ^ quod reli-* 
quis celebriores et nianei;osiores esaent £tsi vero omnet ilU po» 
puli Cananaei ineriaA, ud tota regio dicta «t.Oanaaa^ kic taaten^ 
uti ia locis ^nibmdaib aliis , Cananaeorom nomen uni alicai as 
istis populiB tribuitur, c£ ad Gen« 13^ 7. - 

9. 11. Verba: li« HKS Vfi?'^iü^-*»5S np3?i: rrSfT rtrt:^ co- 
haerent cum Vs. 10. hiitio, nor S^n^) noc sensu: Jam igitur 
quia clamor Igraelitarum ad me jperveni'ty tu nunc ito ^ et ego ti 
mittam. — 11. 1iT\Q — "»Ö Quh ego sum, uteamad Pharao^ 
nem? is non hum, qui possim rem tantam adgredi. Ad eani lega- 
tionem opus est aliquo , qui me sit eloquentior et facundior. ^^*l 
'liil W^^*)Ä et ut educam Israelit as ex Aegypto 7 nee vires mibi 
iuppetunt, quibus ego populum possim Aegjpto educere. 

12, Hutto Vs« interpretes reeentiores ham sie interpretaMnr>: 

h(Jfc habebiu iigmum^ quod te m%9e'rini; cum ^duseriu^fopuhm 

tnßmm ex jAegypto^ immolalfU Deo in hac monie » q. d. ülud ipsumi 

quod tu- itii»o monte cum toto populo Israditico sacrificia faeies^ 

omnibtts aiguo erit^ te a me misstmx et meo auxilio populum iflilin 

fdtt)iMSe; erentuft ipse doeebit^ te.a me missum esse. Sed signuln 

divinae legationis necesse est fuisae praeituf neo fötnFum« Nequa 

efiatn admittit Acoentus^ ut merba nifi^M'^'^^nnv^' ^^^ ^*^^ 

gignuiHy. ad'ünem Vs. veferanturv referendli^ötius «nt ad ea, qua» 

iÜtus initiO'praecedÜDt.' Duo autdai sunt 9* quae Detor hoe Vs. Moii 

oenfiifstiat) prünum ptiopterea,.qBdd.Phai0aoi^flBa9 inigem potanSsai 

adsre m<|tueret, aninluiii ei addit liis inerbla: ega teetin ero;^ et 

baec ipaa visio, quam* in nibn «conspexisciv signo tibi kxkf ma ta 

misisse , et potentem esse , .ptricmlis te «ripere. AhnrtMi «^ad Moffl 

pnamittit est hoc, fore^ v± Israeli tae in hbc.ipao s6onte, ad qaelft 

Mosi mftgnum illud et portentotfum yisum obtigissefc^ Deam eoteait 

oblatis per Moseo vietiiiiis. Nam de sacrilicüa bfifarandis in mosto: 

Sinai verba Q V«!^^t2t*nM ^rOTt? oapiendn esse^ sinuknt loda Ik^ 

3. 24, 4. 5., quae "ad huAc iÄnatrandum apprka« iueauni. Plta^i 

fixum 2 InAnitivo T^H'^^'if) praemisainn aliais iere indtet tenpüa 

ptaetari-v acd &) futivwa» ufr 11^ I. 'in^ibs cum dimitUi tum. 



VL h ymto Ml tofAM u PrMer. et Fat mtalttm (Fui. 0afei»J^ 
p^gifmm eduxtriiy liiac rede liio a lofiuiciro pfueiigitur. 

13. 14. M *^!3b£( n277 Eccef ego veniena'^ L «. itums gum. 
Particip. interdum Fut. signüicat, cf. ad Gen. 19, 13., praesertiiü 
praemiMo nsn» Tid. Gesemi Lehrged. p. 792. — ^*1ÖJI*» pro 
iJ'nJQ» dfifl «r« dixerinty cf. ad Gen. 33, 13. — ^ö'iJ'^rT»* '^«•«T*- 
jtaM el^ eju$ nomen t Quum Ulis temporibus multae l^aturae, eae* 
que diTersissimi generis^ nomine tS^iT^N signüiearentnr , Aegjptil 
autem Deomm suorum nomine propria (h%$ et 0»iri$) baberent^ 
mirum no^ est, Mosen ab uno rero Deo, nomen qiiodnam slngu* 
lare ipsi esset, petiisse. -— 14. Mosi Deum interroganti , guonam 
sese nomine relit Israeiitis annunctari, respondet: n^r7(( ^äJ^^*h*^rT2t 
ero qui ero; de cujus forinulae sensu interpretes magnopere inter 
se differunt. ^orum potiores sententiae recensitae et examinatae 
sunt in Commentar. nostro majori. Loco infra 6, 3. (ubi yid. not;) 
coli, cum nostro, vix dubium esse potest, verba XV^Iiü^ *^^^J Ti^Tt^ 
ralere: «ro, manebo pcrpetuo, qui aum, ut igitur nomine TV^'n*^ 
aeternitati» et immutaöilitatU dirinae naturae notio exprimatur, 
respectu potissimum habito ad fidem et veracitatcm in praestandis 
iis, quae solenni sanctione Abrahamo pollicitua est ille Dens, qui 
se Tim'] dicit. Vid. et quae de eo nomine dissefuit Uerderus vom 
Geist der Ehr, Poesie^ P^ 11. p. 112. sqq.. 

15. Nom. Hin*) significatione haud differt ab H'^n^J» V^^^^ 
quod hoc primam» iilüd tertiam personam exprimit; Praelerca ob- 
■eryant Uebraei , ninyesse nomen esseniiae s. suisiantiae, i. e. 
JDon significare uUum attributum divinum, quäle ^jj, D^}77^t, '^'7U7, 
eed ipsam divinam haturam, adeoque es&e nomen Dei proprium^ 
quod tamen ineffabile sit, quemadmodum divina natura non possit 
ab bumana idente comprehendi, unde non propriis suis punctis vu- 
calibus notetur, sed iis, quae yel ab *^31djr, rel ab cs'^rrb^, sint mu«> 
tuo sumta. Sane effari nomen , religioni Jiidacis et nunc esse , et 
Jam LXX. pro illo semper o Ki^yioq ponere, in Tulgns no^um. 
Verum etiam aliis antiquitatis populis nomine quaedam Dcorum 
erent atcana, quae proferre nisi in sacris non audebant. AegyptH 
jam ante Ptolemacorum tempora hac iaborarunt saperstitione , ut 
a proferendis saeris quibusdam rocabülis abhorrercat, et nomine 
Deomm suorum aliis alia sanctiora haberent. Cicero Aaf. Deor. 
3, 56., ubi plures Baccfaos emunerat, Quartus^ inqait, Nilo pa- 
tre^ quem Aegyptii nefas hahent nominare. Talp nomen (ivaxi*' 
nop Indis est OM^ contractum e tribus literis A , V) M , tripli* 
cem dirinitatem Visjchnu, Siva et Bralim'a, indicautibus. Jam' 
qudm Qominis nirz'; puncta vocalia ab "^SHNI desumta esse, ipst 
asserent Judaei , mükum et varie agitata est quaestio , quacnam 
sit Vera nominis iliius proiMinciatio ? Alt! antiquam nominis ap- 
pcUeti 
caTeraü 

T 2 



kionem Tolunt m»T* Erit fuisse« uti antea Dcus se n^Hi*" vo- 
aü; alii nh^n^ Loe maxime argumento dueti, qojod plures 



293 Sxod^ ' Cap. 3y i5 — 19. 

«iftifQitetiB seriptöns veferunt, Jadaeos Deom suim Jao apipd* 
lasse; aüi, uti Geseiüas in Lex. minori, rnii;; Erii^ cai senten« 
tiaehocfaret, quod Theodorctus in QuaeHt. XV* tu jGxoc/. Sama- 
ritanoi nomen divinum lABE efTerre scribit. Erant tarnen et 
sunt plures riri docti, qui puncta vocalia, quibus X^^lT instructum 
est, Vera et genuina censerent. €f. Relandi £jrerci//. de vera 
pronunciat. nominis Jehova^ Traj. ad Rh, J[707. Inter quorum 
argumenta nequaquam levc est hoc, quod noniina propria, quae 
e nomine divino iliri*^ cun\ aliis vocibus commisso couilata sunt, 
qualia DD^*liT^^, inSiSTJ, Ü'^p'^iri'», habent eadem puncta, quac 
»djecta sunt nomini' nVrj^. Uaud repudiatida Steph. Soucieti 
(Rtinifil de Disiertation's critiques ßur des ejtdroits xlifficiles de 
l* Ecriiure Sainte, Paris. 1715. 4. p. 2312. sqq.) fuerlt sententia, 
Tlin'] esse Futur, nominascens vcteris V^erbi r7jr7, non diversi ab 
t^T: \ simili formae i^^tz*] erit , ab eodem illo \ erbo , Cohcl. 6, 3., 
siiii^ ultima syllaba yero adscivisse Camez ^ ut Nominis terminatio- 
nem. Sl ^"i ^II^T ntl Ei hoc est metnoriale uieum in aetatem 
aetatem^ i. eC nomen nieum in omnem accatem. "^^t hie. ut Jes. 
26, 8« Hos. 12^ 6; Ps. 30, 5. 97, 12., non dcnotat memoriam s. 
recordationem^ sed nnmen^ quia per id rei aut personae alicnjus 
tecordamur. 

16? 17. bi^^'] "^ippnfij nBÖiJI T^^ Ito et congrega %eniore9 
Israelis j i. e. optimates b. senes hönoratiores ; rix enim Moses 
' inter sexeenta virorum miUia omnes aetate prorectiores congregare ~ 
et cum iis ad regem introirc (Vs. 18.) potuisset. LXX. quoque rer- 
terunt: xl^v yBQOvalur xSv vlSiV *IaQaij?. ^ senatum Israelitarum. 
'Potesf hinc colligi, HebAeos in Aegypto politiam aliquam ha«- 
bnisse. CaD2l^( '^n'^ps IpB Visitando visitavivos^ i. e. ration^m 
labui Vestri' 'C£ ad' Gen. 2l, 1. — 17. Cf. ad Vs. 8. 

18. In phrasi !):•♦?:? nnpa tD"''^'ni5?n "«rti« nhrr'^, e vcteri- 
bus plures verbum nnp3 eapiunt occurrendi signiiicatu, quem 
Num. 23, 3. 4. 15. et alias obtinct, ut locus ita sit reddendus: 
Jova , Deus Hebraeorum occurrit nolis , i. e. ^ nobis apparuit. 
Sensus minime probandus; nam soIi Mosi Jova apparuit, neque 
Usquam alias toti populo Deus dicitur apparuisse. Sed rix du- 
bium est, M'^pS hie, permutato r; et {(, poni pro tt'^ps', uti 5,3., 
ubi haec ipsa verba repetuntur , legitur. V^ertendum igitur : Jöva^ ^ 
Hebraeorum DeuSj vocatur super nos, i. k, nos rocamur ejus po- 
pulus, Tel, de nomine ejus. Eadem, quae hie, loquutio eodem 
sensu legitur Deut. 23, 10. Jcr. 14,9. 2 Chr. 7, 14. Ct IReg. 
8, 43. Jer. 7, 10. 11. Dan. 9, 19. Jes. 4, 1. Hoc igitur dicere 
debebant Hebraeii nos nunc sumus populus Joyae, Dei Hebraeo- 
rum, et is te, regem, abire jubet suuiu populum in desertum ad 
Sacra ipsi ibi iacienda. x 

' 19. 21. Ei ego scio t3^n2J ^n^'-^ib "^d quod non dabii^ 
i. eu i»on si&et tos, quo sensu y\{. et Gen. 20, 6. 31, 7. legitur. 



\ 

JExod. Cap. 9^ ig — aa. 293 

rrpm n^a Mbl »00 ]p^ sitfmnn vaüdam, h e. ne mei qni- 

dem,^,Det^ Jussu. M'b? hie yalet n« quidem^ ut sensi» sit, Ph«- 

raonem noUe Israelitaa'^imittere, etiamsi Deus ralklain saam ma* 

num in eom extenderk , sive , ne quiciem valida manu eaUigatttS 

eoncedet, deliberato consiiio, ut abeatift. Nam cum tandem exi« 

rent Ae^jpto , meta exanimts Hec satis compos aui, ea^peilebat eoa, 

■ed fiicCi, quum ad se rediisset, mfsx eiiin poenitait LXX. ia9 

/ifl fiBta piQog ngataiagf Valgatus: nisi per manum vtriidam^ 

L e. Tt maxima coactus. Ita k!^7 pro Kb~^&fit esset, quomodo 

tarnen nusquam alias iegitur. — 2l'. Q^n^ — '*^^V ^^ddämquf 

graiiam popuU huju» in oculi» A^gtfpitorum^ concdiabo ei gr»» 

tiam et aoctoritatem apud Aegyptios. Gratiam dare , s. oondlia* 

re, iiic non est gratnni et aeceptum reddere , sed fiioere ut., quod 

petitur, obtineatur* Aiioquin Aegjptii tot plagis a Mose adfecti 

aioe dubio Israelitas uon amabant; sed usque adeo timueruBt, n» 

omues perirept , ut omnia Israeiitis conoesserint , ne moram eorum 

(fiscessui adferrent, et malum novum sibi crearent, 

I 

. 22. TT25t^ '^'^^'* ^^ postulalit muHerj i, e. unaquaeque. 
Aben-Esra ait, hic muUcnim praesertim mentiouem fiert , (quum 
iufra 11, 2. de eadem re loquens virös et muiieres coftjuDgat), 
quod eae praecipue pruanientis et monilibus oblectari soleant. 
^ •vTi'^a nnä)31 r7n3^;^73 a vicina sua et ab hospiia dan^s suae^ in«- 
qulixna sua. Poteränt Aegyptii conduxisse domos, quae Israelitai- 
' rnm erant propriae , adeoque <$raiit 017*^ R^ ^'njt inquilini dqmuum 
eorum ^ coof. Job. 19, 15. Hinc tiXx. noQu, avax^vov avtfig* 
•B';*isa-nij Ön^Ssai Et spoUaöitia AegypÜos ^ ita'ab Aegjptüs, 
qui vos tarn dura* serri tute oppresserunt, spolia auferetis. De spo« 
liis auferendis ^^3 et ^Chr. 20, 25, Iegitur. Aben-Esra: „Sunt, 
qui dicant, patres xiostros fureS fuisse. Sed hi nionne vident, man^ 
datum fuisse a Deo supremo? cujus mandati causam quacrere non 
debemus. NamDeus cr'eavit omnia, et dat opes cui Toluerit, ad-* 
imitque uni et dat alteri, quod injustum non est, quia omnia 
ipsins sunt.'^ Similem in modum Augustinus in Quaestl, ad b. 1. 
seribit: Mandatum Dei estj de quo non judicandum^ sed obtent" 
perandum fuit^ iUe enm novit ^ qußm jußte n^andßverit; ^d 
, ßervum vero perti4ei obedienter facere quod Wßnio^i^' Joseph» 
,Antiqq, U, 14. 6. Donin honorabatit H^braeo9y alii quidemj ut 
celeri^^ exirßnt, aUi propter vicinitatie cumiie con8^etudinem• 
Uebraeos pro agpris , domibus , aliisque p.ossessionibiis , quae ips» 
Aegjpto migraturia, relinquendae essent, ab Aegjptüs pretii ioco 
t^ili^, quae secum aufeire poteränt, optimo jure flagitare potuisse, 
ostendere ^tuduit L. J. C. JusTi iq Commental?^ Ueber die den Ae-^ 
gyptiern v. d. Isra^Uten bei ikr^ 4ireiae cf. 4. Lmnde abgeforder- 
ten Ger&they 2£. Mob. 3. 11. 12. Frco£ 1777. repetita in aucto- 
ris Verniiachten AbhandlL üb, wicht, Geß^n%tünde der theolog' Ge- 
iehrußmk, f.ll p. 315.8. «qq. 



i94 Exod. CVip. 4', 1—9. 

Cap. 4, I. ^ -»i i|2-»7:iNt^-»^ )ir^ Sed ßnf non fldem miki 
kaMimt, Vox est neganti» et detrectantin ofiicium> iiti docent, 
qime nequufitur, Tid. inprimis Vs. 13. Et licet Moses nondan 
expertus esset Israelitarum diilitentiam , loqni tarnen eum ex per-» 
guasione sua nen est incongraum« LXX. iav ovv fiii müTSVüoHft 
Hoi/y quod${ non erediderint mihi» Cepemnt l^r pro st, usn Chal- 
daico, tinde ttb Ipl nisi. 8ed bII opua est, eonsuetam voeulae 
^rt rua h. 1. repudiare. — 2. ^•ja hta Quid hoc (pro W tTö, 
quod in margine) quod in manu tuaf Sicut quis, qni altei^ di* 
dit: tune fiater iS| istud) quod ante est, esse lapidem? Quod eau 
alteir, ita estie ait, iüe dieit: ecoe ego lapidem istum faeio lignuia» 
rtta» ^T^w^^i ^' dixii-: kacuhis. Notat Aben -Esra , primum mi- 
racnlum Deiim ostendisse Mosi in taii re, q^am semper praesentem 
secum haberet, in bacalo videlieet, quo se senex sustentabat: per 
frtbT} enim bie non indieari pcdum , seu baculnm pastorale , quam 
non Sit eredibile , Mosen aditsse Pbaraon^m babitu pastotis, 

6. 6. WÖN"^ )l^^. ^' credant. Vult, ut Moses, per bacc 
miracula populo iidem faciat et persuadeat, se a Deo missum 
esse. •*- 6. ^u*^n:: ^kl"^ fi^S'N^rr Intromitttt* manum tuam in «tV 
num tuum. p'^n dcnocare ves^em pectori proximam , apparet e lo- 
eis Num. 11, 12. Jes. 40, 11., ubi nutrix infantem p^na gestare 
dicitur. a)rU)d ns^nbr^a in'> Ttin*\ Ei eccel manu9 e;»« erat b- 
proaa ut m.r, subaüdf. rn^ib^ et Candida ut nix^ siquidem nix 
non est leprosa. Sermo nie est de ritiligine alba, cujus candor 
nivi confertur. -Hinc LXX. di^'I^a^ plane non expresserunt: nal 
i}8r]^d'ii ^ xstQ avTov wael x^f^*v* Cej.sls d$ Medie, L. V. Cap. 28« 
^. 12. fitiliginis tre% species sunt. ^ylXcfOQ vocatur, ubi coldr 
albus es/, vero subasper^ et non continuus. — ^Bvxfi kabei 
quiddam simih aXgp^), sed magi^ albida est et altius descendity 
in eaque albi pili sunt lanugini similes. — Leucs quem occupa*^ 
vitj^ non facile dimittit. Prior a [üXcpoQ et ftskag) curat ionem 
non difficiUimam recipiunt^ ultimum vix umquam sanescity ac si 
quid ei vitio demtum est, tarnen non ex toto sanus color 
redditur, 

7 — 9. •)*ito5;3 rrätiTTJ iTJ Et ecee reversa est ut earo ejus^ 
Tediitad pristinam speciem, sie ut similis esset reliqua^ .cami, 
quemadmodum ante« fuerak Quod eo majus miraculum fuit,^ <plsLj 
ut modo e Celso ridimus, vitiligo alba non facile sanari potuit. — * 
8.1 lilCR'nrt r)S:n bph ^is^mj*« tÖl Et si non auscultaverinf voci 
signi prioris , i. e. sermoni meo per «ignum sive miraoulati con* 
ürmatö. Huc respictt Psaltes 105, 27. : Ediderunt Moses et A^ 
ron inter eos^ Aegjptios, i'^n'infct '»'nl'^ verba signorum ^ßt^ 
— 9. n»";rr' ■^»'»»^ '^HiJ^I ^**»* sumais^ 'ex aquis fluminisy Niü, 
qui per Sä"; feii signilicarVsolct, Cf. ad Gen. 41,1. — o^'an Wl 

tahb^"»rTn .\...' Eruntque aquae ittae erunt, inquam, in 

^'sanguinem, Similem repetitionem Ti4 hev. %7y 3w Deut. 18, 6. 



Sxod. Cap. 4, icr— 16. 295 



10 — 13. De Voce ^3 e£ «d Qmi. 43, 20. — fi'^'tS'? «'^tt tcs 
"«^bN Non vir ver6orum ego «ttsi, 1. t. non •um eloquens, seu 
potias : rerba mea expedite proferre neqneo. Id iadicari patet ex 
iis, quae lub finem Veraua sequuQtiir« ^^^ — b^TDD^ Dj Et ah 
heUemo die , out muHuB tertiu9 , aut ex quo loquutiu et ad «er* 
mtm iuwn. Vult Moses, hano excasationem non esse qdaesitam, 
quam non nuper tantum, aut ex quo Deus ipsum alloquebatur 
ooepisiet balbncire , sed a longo tempore, fbrsan ab in&ntia. Vo** 
cula ba, uti solent Hebraei, si res duas tresre exaequalre voluntj 
et ter quidem, ut hie, legitur quoque Jud.' 8, 22. — b*):Qntt, 
DobiDa ralet aniea^ ut Gen. 31, 2. — 'iai Ud ^^ Nam gram» 
ore et gravie lingua eum egOj ore et lingna impeditus. LXX. 
lajviip(oto^ icai ß^ivyhoafreg i^m Hf^L Nam balbua os et Unguam 
diffietUus ad eßerendos sonos flectit, quemadmodum gravia morbo 
membra aegre molimur. -<— 11. vnn — QiD ^7S Quie posuitj de- 
dit 09 keminil aut quie facit mutim aut gurdumt H. e. ego^ 
qui aensus hominibus et faeultatet omnes do et eripio, arbitratu 
^jneo, te üfi, quibuseares, omare, si ridebitur, potero. — 12* 
V^^öa^ rrnt« •»SiJti Et ego ero cum ore tuo^ adero t^bll^ 
quenti. 

I 

13. 14. Verba n>u$n'-n''S 6(3*nbti Aben-Efira sicexponit; 
mitte per manum alter tu»,, quem vobieri» mittere, Vel omissuni 
eat Pron. relat. ^ICK, ut piene verba ita aonarent: U?'^fitM~'t7£>r n^U? 
n;r^n il^a *^«17^( ^Ar^Tl mitte eum hominem, quem m9»»uru» e», 
i. e. mitte alium , qui idoneus tibi risua fuerit. Onkelos : mitte 
nunc per mßnuiti eju»^ qui dignus e»t, ut mittatur, Hebraei di- 
eunt mittere per manum alicujus nuncium , quod Latiöi per ali-^ 
quem^ aut aHcujus ope. Interpres Samaritano-Arabieus: mitte 
nunc per manum quam videbi»^ s. quae tibi vi»a fuerit ^ i. e. 
mitte eujns ministerio uti reiis in hac legatione. — 14. ^^Sl'S iK^^S^ 
ilVn ^'^n« Nonne Aaron Levita ti^tf rater tuu»? Aben-Esra 
«enset, Aaronem eo nomine notum fuisse inter Israelitas, atque 
ita ab aliis, qui itidem dicti «rant Aarones, fuisse distinctum. 
finn na;!'» 'lan"''^ •'tnyi^ Nävi quod loquendo loquetur ip»e^ sc. 
^^nnn tui hco , est enim iUe* expeditae loquelae. 

15 — 17. rpa 0"^na'^M"nfit nötö^ Et pone» verba in ore 
^u» , i. «• ei diees quod Toks ab eo Pbaraoni dici. Sl^rifi^ ^-^^^ i 
.^'^B'tS? Et ego ero cum ore tuo , si^gereudo tibi quae jrharaoni 
dic?s. ^rpp'Q^l Et cum ore eju»y nt ejus Verba audientibus gra-^ 
tß et acoepta' sint! — lü. ^^ ^n*nan') Et loquetur iüe tibi, i. e. 
pro te, s. propter te. nth '^^niVTr finn rnrti Et futurum 
erit^ ut i» tibi »it pro ore, quod animi sensa piroloquitur. rsnNi 
Ö"^rT*?»l? ^^-mnt; Ta vero eri» ei pro Deo, qui hominis me'ntt 
eogitatioQes suggerit ; ita tu Aaroni mentis tuae eotfttata indicabis, 
quae ille tüi loco proloquetur. Onkelos posuit ä*!? pro principe, 
aeu magistro, quo sensu Hebraei dicere solent iisa'n Ttsäl^ Moteu 



Ä96 JS*pdL; Cqi. 4| 17—21. 

doctor B. praeceptor noaifr. Muiua recte LXXf Sa 9i avfcpivi; 
ta 7t q6^ xov ^sovy tu auie^ eria ei in higjjuae ad Deum perti^ 
nenf^ uti Hieronjmus yertit. — 17. Ei virgan\kano in manum 
tua^ aumaa^ r\r\b(Tyrit^ "la^iTO^rt ^u;£e yua /a^ie$ aigna^ L e. 
luiracula , ^uae te edere jubebp. XXX. zijv Qoßäov tavttif T^y 
aiQafjpeloav $ig oqiiv* rem^.iion yerbahebiraea exioresseruat. 

4« Mq$t$ JäiAr0Hi s^cfrp valedipii, et cum uxitrs 0t Uberiß Aegypimm 

r^fiU^ in itinere Deut ipuiob neghctain filii cireumpitio^em mortem 

intekiat, «f gM'ä Zippora eum circumcitQ fiita liberat, 

Cup. 4, 18 — 26. 

18. 19. "Dlnh— ^^.^ AWtqup Moaea «/ rediit e desertp 
^ Jethrottam , aocerwft attum, Dr^^ noii dubium est esse eundem 

qjmi 3, 1. et alias 'inn'» vocatur.» tanÄöa-^uJ^ *n^e"'i« navoÄi 

£^ redibo adfrßtrea meoa qui in Aegypto y quibus non populäres 
f)uo^ uitelligit, seqv^tur coÜbi: C^'^^.n tni^ij ni^'^N') at videbß 
^um adU^ic vivant i . nee totam gentem Israeliticam' exstinctam ess« 
ftuppicari poterat , sed cons<\nguiQeos suos , Amrami familiam. Tj^ 
£pi3;ujjb Alfii ^pacem, u e. omnla tibi prospera profic^centi evo» 
niant. — 19. i-^i^ca t^ttjö-^i« rTin"» 'nööi''» Dixerat praettre» 
Jova Moai in.Midianey aüa rice quam tum cum ei in deserto ad 
Sinai montem apparuit. 'T)73N^2 ^^^ ^^ Piusquamperf. est capien- 
dum. iai ^n^*"^^ Nam mortHi aunt oißnea viri qvuierentea ani^ 
piam^ vitam tuam^ i. e. qui quaerebant te ooeidere. Ulis rero 
significantur propinqui Aegyptii iilius , quem Moses occiderat. 
Necesse fuit Mosen, honiicidii sibi conscium ea de re moneri, no 
in Aeg^rptum rcvcrti vererctur. 

.20. Vjy"Mö5> inuTÄTj^ rr^JO nj5'2 Sumaitqua Maaea uxor 
ffm 8uam et filioa sudaj Gcrsomum et £iiezerem, cf. 18, 3, 4., 
^löHij^ba^ .Ö??^!2 ^' vehi fecit eoa aupfr ostito, singulos vider 
licet, suo quemqi^e asino. LXX. inl ja vno^vyw. «^^"}^( ^'«s3^1 
p^"!^^ rediitque in terram Aegypti. Primum quidcm Moses* m 
animd habuit, uxoremet filiossecu^i in Aegy4itum adducere; supera? 
%o. vero mortis pe^iculo a Jova in itinere ei immisso ^ matrem cuin 
üiiis ad Jethronem dimisit (18, 2.)« 't}') nu323 njP^2 Sumaitquej 
i. e. sccum gesi^it, gestavit, Moaea virgam Dei in manu aua. LXX. 
rtyi^ 6aßd6v TT^v nagcc lov ßeovy virgam quam a Dea acceperat. 
ßed rectius Onkelos: virgam , qua facta fuerunt miracula a fa^ 
cie Dominv, Atque ea sane de eausa dicta est virga Dominik quod 
in patrfindis miraculis Deus eaMosen uti roluitj^ supja Vs. 17. 

^l\ f^'!'?^^ ^^\ "^PPM-^ ^^ ^^ *'*^ '^^ ^t'revertenßum in 
A^gypiutßy i.e.' profici&cente jam te a,e reTsrtente in Aegjptum, 
pst^^ — ijfij^ vide omnia i^at^ntOj quap po^ui in mwtu tua^^ u^ 
fae\aa ea 4ioram Pharaonp ^ o^do et eoustnictio: vide^ provide» 
Vyra| ut faciaa cqram^fhßraone omnia oaUntaj qu^^e posui in 
manu tua^ i. e, quibns ^ ins^u^i p9t^tate ad hoo data« n^ 



E»ocL Cbp. 4, 21 — a4, 297 

i:i*) p5.ntt Ego vero ohfirmaho cor eJuM im dimiitat popuhtm, 

Infra 7,3. utitur Dens yerbo rap,d| indurabo^ Quod hio'Deo 

tribuitur, id 9, 34. Pharaoni ipsi adscribitur ,- iab *Tapn obdura-* 

vitque cor suum tf»e ei servi ejus. Vid. et infra'f, 13. 8^ 32» 

Apposite Cl.£Ricufl ad h. L : „ Cum apud omnes geotes , tum etiam 

apud Hebraeos, qui occasionem pritebent cuipiam rei, ejus can§a 

esse dicuntur, quamvis id quod e^runt per se eam rem efficere 

non potuerit* Vulgvs, ex cujus arbitrio pendet linguarum usus, 

•aepe occasionis majorem ratiopem habet, quam causae ipsius e£^ 

ficientis. Saepe quod alius consequutus est effectus ejus quod antei- 

eessit, ita huao habet, itaque de eo loqtf&tur, ut non alitet de 

yero ac preprie dicto effectu loqueretur. Quo factum est,^ut quI 

loquentes in Scriptura inducuntur , eodem modo animi sens^ effe^ s^ 

raut. Vid. e. c-ftiatth. 10, 34. Luc 12, 49. 51. Similiter Deus 

•hie id se facturum dicit , cujus rei occasio erat. Misit Mosen ad 

Pharaonem , . Mosesque coram eo miracula fecit, quibus quivia 

alius permotus fuisset, ut ülud, quod Deus fieri roluerat, faceret. 

Sed ille inde occasionem cep^ .pertinaciac augendae, quod inter 

mala, ^uae passus^ est, intery^a quaedam fuerunt, et similia 

nonnuUa miracula a niagis Aegyptiis facta vidit Sic Deus perti- 

naciae Pharaonis occasio fult, sed Qon causa.^^ 

• 

22. 23, ^»^tr^'t'jb^ "t^a FiKua meua, primogenitMmem 
est Israel f i. e. ge'ns prae reliquis mihi cara. Notat larchi, t)^a , 
hie notare S^b^iii magnitudthem , praestantiam , qua aliis populia 
antecellit, benenciis dirinis i^uibus ornandus esset. Eadem dß 
eausa Ps. 89, 28. Darides dicitur primogeitHtus regum futnrus. 
— 23. ^*^^M*l^fi^l Dico UBu YerbaDei, nonMosis, qui haee 
in persona 'DeiioquituT. '»n^?^' »3a-rjfi« n>TÖ Dimitte filium 
vtewm ut me oolat ; quia filius meus est, ideo non potes cum deti» 
nere eontra roluntatem meam; jussi enim cum mihi sacra facerift 
in ioco quem ei praeseripsi. Ad Terba "tnVtJb l^i^ntl , notandum, 
1 esse pro t^ «», ut alias haud raro, ut vertendum sit, st recu^ 
saris eum dimittere^ ^"iba "SfJaT» a*^»! "^Dl«} nan en ego tuum 
ßUum primogenitum occidäm. ' Haec ultima fuit plaga de qua ti^ 
men Deus Mosen statim ab initio praemonet, quod omnium pkg»- 
vum esset gravissima. 

24., ]'ib73S Ih diversorio^ in Ioco pernoctationis (ut Gene«: 
43,21.}, nin^ ^'^l^.^ö^J Oocurrit ei Jova^ pro quq LXX. et 
Onkelos atque Arabs'uterque ay^aXog KvgioVy angelus Dei^ po- 
suerunt, quod sibi persuadcre non possent, Deum ipsum ad hoo 
ministerium descendisse. Sed cf. ad 3, 2. Sufiixum in :)nu3lia*'l 
et in eo quod proxime sequitur, in'^^ij, occidere eum (quaesiTit), 
^non, Uti nonnuili volunt, ad primogenitum Mosis filium, sed ad 
ipsum Mosen referendum est. ita et Syrus : et quaesivit occidere 
Miosen. Qui enim in verbis antecedentibus jussus est viam inire^ 
Moses., idem hoc Va. commodissime inteUigitur in yia fuisse. Ac^k 



/ 



N 



298 £xod, Cap. 4^ a4. o5. 

cedit, quod contextus tircumstantiae Ipsiusque ZSpporae &ctiim 
eomprobat, de poena a parentibus aeglectiie eircumcisioiiis agi, 
qnae Mosi potiin, quam infanti luenda erat. Sane si h, Vs. de 
puero sermo esset, rix est dnbittm, scriptorem Ts. sq. dictumm 
fulsse: circumcidit *\T\b'y9 praeputium eju$^ non antem nb'iy 
^r:3; ecquid enfm opus fiiisset, illum iteram denominare, eaj«a 
inentio Jam ante esset fitcta? Pbras» n^an u^j^z semper signifieat 
quaerere oecidere s. ad necem^ colL 1 SanL 10, 2. 10. 2Sam. 20, 
19. 1 Reg. 11, 40, Ps. 37, 32. Quo vero indicio mortem sib! 
a Jova intentari intellexerit Moses , an ex grari aliquo morbo, qui 
ipsum repeate iarasit, an ex alia qnadam re, definiri nequit. Cur 
aiitent Jova Mosi ita succensnerit, £icile Golligitur e Vs. sq., ni- 
mirouB ob neglectam filil circumctsionem , qua peracta Moses a 
Btorti» perieulo liberatus est (Vs. 26.). Neglecta a Moseiilii cir- 
cumcisione graro utique ab ipso delictum commissum est, quod 
quum ipse Numinis legatus, foederis mediator et legisiator futurus 
esset , 81 hie ipse foederis Signum et sigtUum negligeret , et con- 
temnere videretur, praro exemplo Tehementer noceret, et Israeli- 
tarum animos a se redderet aventos. Culpa tarnen neglectae cir- 
cumcisionis praecipue penes Zipppram fuisse yidetur, a cru'enito 
lioc ritu, in tenero in&nte instituendo ,' abhorrentem; qtfae nune 
natu praesentisnmi mortis marito immineotis, eo compellitur, ut 
fiüjum i^a oircumoideret. Interpres Sauar. et Samaritano- Arabi- 
ens , quibus injuriosum videretur , Jovam voluisse occidere Alosen, 
verba ^n^23i7 tbjv^';! reddiderunt: quaegivit eum urgere^ incitare^ 
ac. ad acceleranduin iter in Aegyptum. Voc lo'^Zsn referebant ad 
n23)7 tumultuari y fßrvido impetu urger^, , 

"25.' rr:5 nb^3>-nN nhom nto mb:£, nsm Sumaitque Zip^ 

p^ra Btlicem , aösciiitque praepuitum fiUi suu '^Z alias quidem ^ 
«at i q« ^92C aoiog (Ps. 89, 44.), ut res quaecunque acuta de- 
signetur; h. L vero (uti Ez. 3, 9.) acutu$ ei äcindeng st/ex, quo 
usa est Zippora, quod cultro aut novacula destituta fuit. Apud 
Aegyptios iapts Aethiopieus in cukre^ aeuebatur. Uerodotus enim 
desoribeiis, qua fatione visoera e condiendo cadavere educerent, 
JL. 2. c. IG* ita orditur: Xi^ot Al&ionv^i d^uT nuQafTxi^un^ 
nagä rijv Aonra^ijy, lapide Aethiopico circa iiia findendes. *:)X, 
inquit CAStELLua L^xic, heptagl p. 3151., „stfoa: acutus. Eo 
usi sunt ob defectum ferri. Sic in Hispana insuia quta ferro qa« 
rent , pro eo ntmitur cote acuto. Hodie utuntur Jodaei novacnlia 
ehaljbeis, quarum capuli sunt lapidei: ante octavam diem mor- 
tuos et abortives masculos circumcidunt lapide üssiii.^^ Cf. d. a, u. 
u.Morsenl I. p. 2ö9. Quac sequuntur verba: T^baib wm, LXX. 
vertunt: xai ngoniniae ngog rovg nooag aviout proctdit i^ippora 
ad pedeB ejus , angeli , prostrato corpore eum adoravit. Vulgat. : 
et ietigit pedes ejus» Sjrus : ei ienuit pedes ejus, Sed rectius 
cum plurimis interpretibus vet. verbum transitivurfi ^jn} 9 tangere 
feoii^ oapitur/ireyicf^nrfi significatu, nt verba Ita slit vertenda : 



Ex od. Cap. 4, a5.» 299 

projee%tqu0 se. rr^a nV^!^, ad pede9 ejusj tc. Mosis. 'Quod et 

Hendelii fil. elegit, qui Vcrba sie exponit: Projecit iUudy prae- 

putium fHii , ante pedes^ Moiit ; eit emm verbum fransitivunij ut^ 

pote speeies Hiphii^ quasi dieerst Zippora: si pro poena tuen'- 

da ob intermissäan circmnciiionem aegrotaverit , en! sanguintm 

eircumcinioniB. Parnm pr^babilit est äliornm expticatio, qui Suffix. 

in ')^!>)^b refenmt ad Jovam (s. ad angelum ejus), quasi ad bujus 

pedei 'Zippora abscissum praeputium admovisset. 13^^*7 ""^nn ;^d 

^h Tinü^ Profecto,$poniU8 MHguiHum, tu es mihu Ad quemnam 

direeta sint haec verba dissentinnt. Omtiium minime audiendi suut, 

qui ad JoTam , yel ejus angelum ilia referunt , quasi rerbum tnn» 

quod Arabibus circumeidit denotat, translatum sit ad foederOy 

pereussis et caesis Tietimis sancita , et Zippora dum angelum ap- 

pellaret /btfJerafinit sibi crueniumy hoo roluerit: foedus tecum 

fnitum non nisi sanguinis effusione'sancitur. Plerique ex recen- 

dotibus Hebraeis et e Christianis nonnulli tocc t^^JS'i'lDn ad fi« 

lium Mosis referunt. Voci ^nn praeter propriam sponsi significa« 

Honem aliam, eamque metaplioricam tribuunt, qua liliua peraeta 

eireumcisione sponsus sit appellatus^ siquidem hoo modo popi|jo 

conjunctus.Deoque desponsatus est. Attamen quum infantem cir*- 

eumcisum ^nn appeliatum, Ibisse, non certo constet, etne quidem 

satis Sit Terisimile ; reliquum est, ut Mosen tZ3*f^^*]n? hie ▼(>- 

cari statuamus ab uxore , quod eum quasi sponsum de novo ao^ 

Sirere ei eoSmere profusione sanguinis filii fuerit coacta, 
cit itaque : ^anguine te redtmere ac retinere cogor ,^ nempe san- 
"guine fUioK mei, quem nisi circumeidissem , ao sanguinem ejus 
fudissem, actum erat de Tita tua, et tu mihi ereptus esses. Nee 
imptobabiKs Gusseti i in Commentarr, Ling. Ehr. sub voe. b>M2 
lit. D., et DETLIN6II iu Ohservatt. SS. T. II. Obs. X. p. 156. 
prolata sententia , Zipporam e ferrore quodam muliebri , nt iram 
ex liHi ruinere doloroso eoneeptam In maritum effunderet, verba 
lila protuilsse. Mosen enim in causa credidisse, quod ritu taih 
sanguineo tenerum infantis corpus mutiiare cogerctur. Hinc do- 
lorem dissimulare ipsam non potuisse, sed praeputium ad mariti 
pedes indignabundam projecisse, dum ita eum alloqueretur : tu 
mihi desponsatus fuisti eo male omine, ut homicidia admittere- 
mus , ^qne in- nostros filios , quibus circumcisio e restro, Ebroee'* 
•rum,-ritu tarn teneris est inferenda; jam enim eo vulnere ftlium 
meum periturüm "reor. ' Cf. ad Vs. sq. Quod ad fnn attinct ob- 
serrat Ed. Pocogk in Notis Misceliann^ quas addidit Maimonidiik 
Porfti^ Mosis a se editaci Cap. 4. p. 52., illad verbum ut in lin>- 
gua Hebr. , tfio et in Arab. affinitai&m contrakendi notionem ha- 
bere, ita nt non solum socer, sed et tota eorum, qui mulieri 
sangnine cönjnncti, series, pater, fratres, patrui, avuncnli, no- 
mine Chatan gaudeant. His observatis constat, ts;^^*? * ]|nn 
ttai apnd Arabes quam apud Hebraeos sonare generum vel spon^ 
sum sanguinis. Zippora. inteirim) cüi At^bica v^macula fuit) 



« 



3lK) ExocL Cap, 4i 26 — ^a-y. 

uoii hunc iolum, sed et aiterum ^jusdem tocU sigafficatam re- 
■pexisso TidetuT) ^uasi marito suo dixisset: vere et merito tu 
mihi Chaian diceris , utroque euLm sensu nofmeii^ lioc tibi competit, 
non eo solum , quo a parentibus et consanguineis meiA gener etc. 
appeliaris, sed et isto, qui aanguims tffueionem inuuit et requi- 
rit. Hoc, si Mosen aUoquuta fuerit;' sin puerum, ^nn eundem 
usum habebit , quem et ^jj pater et riM f rater apud Ärabes , ut 
gener rei »poneüB ianguini» Bit vel sanguine acquisitus seu re- 
demtus. 

26. 92^73 Vi^\1 Et remuit angelus ah eo , Mose, ihfestan* 
do. Significatur , morbum^ qui ei mortem luinaretur, eessasse. 
Eodem sensu Tltn legitur 1 Chr. 21, 15. — Sil nnON tfif Tuno 
igitur dixit: epomus eanguiniM propter eircuincm^nesL b iu 
D'ibnyab pro iaj s. "nna^a ponitur, ut 14, 3. Piuraiis n^b^ö vi- 
de^ur mcra numeri enallage esse; iiisi forsau in mente habuerit 
utriusque'ülii circumeisionem. Est rero istud nibvA^ explicatio* 
nis gratia additum, quo nempe clarius inteiligatur, quamobrcm 
Mü!;senr CS'i^^-^nn appeUarit. Uaud indignam quae /sommeraore- 
tuT, Dejlingii (1.* 1. p.^ 1^.6.) judicamus conjccturam, ^ipporam 
dixisse nibl?ab propter circi^incisiones | reSpectu habito ad dupU^p 
cem circumcidcndi rationcm, Isihaeiiticam , et Uebraicam, apud 
populos ab Abrahamp ortos receptam. Hi enim octaro die, iUi 
autem, qui ex Ismaele descendebant, quibus Midianitae' accenao" 
bantuT, anno aetatis decimo (ertio, uthodtenum Mohammedani, 
cireumcidi debebant. „Hinc intclligitur, unde tantae Zipporae ob 
infantis circumcisionem irael Nam quum Ismaeliticam ac mitlo- 
s rem Axabum circumcidendi rationem non admodum ayersaretur, 
quia puero adultiori circumcisionem minus periculi afferre crede- 
bat, HebraeoTum contra consuetudinem , qui octaro die in&ntes 
qircumcidebant^ tanquam inhumanam et homicidio proximam de- 
.testabatur, illo praesertim tempore, quo ob difficultates itii^riii, 
perpetui^que fulneris commotiones in praesentissimo vitae^ diacri- 
miue puerulus rersari videbatur.^ -> 

. • ■ 

5. Mote§ Aaroni tibi'obviam facto et Tgraeliiit narrat, quae ifti Deus 
mandantet , et pQrientii coram populan'but editU fidem apud eos obtinel, 
Pharaonem fruHra^ de dimitiendo Itraele, eonveniurU Mote9 et Aaron^ 
Mtege Jsraeit'tag duriore tervituiU jugo premeate it ^ffUetieniM cülpam 
in Mosern ei Aaronem rejieiuHt,' Afa»i de his apu^ Deum eonqu^9to iß 
promi»$ionem de Überando populo demuo eQi\firmat. 

Cap, 4, 27. — 6, 1. 

27—29. tZ3'»n?Kn nrrs sinttJjlO^i Et oacurrit ei in tnonte 
Deiy i. e. Chorebo/ vid' 3,'l. — ''isT "intlD — 1**1 Indicavit- 
que Mosee Aaroni omnia verha Jovae , qui eum miserat. Aiii, 
^IDM relato ad ^^^i*^^, forsan rectius : quiöuH eum miaeraij i. 
e. qua ratione D,eus ipsum eo adegit, ut legationcm .iUam, etsi 
invitiis, in sc susciperet. LXX. näv^ag zov^ Xoyov^ KvQioVj ov^ 



Exo4- -ft^». 4., 3o. 3i« 5, T — 3. 301 

' 30. 31*. 'y^^lf^l^^'^W^yfjoqmtw^BBt Aaron tmitia ver^ 
ha^ quae hqUuttt^/uerift- ydvm ad Mosern; tiam Mosit intarpret 
•rat (Vs. l<>-)9 ne hunc bedUmtientem sp^meret papul«. — - 31. 
bdtniD*« «— nj^l3«0^^ Ei audivenmty intellexerunt, guod pisiimrii 
JavafiUoB JiraelUy L .e. conim recordatus sit. Nam viaiiare alj^ 
quem, et recordari alioujüs, quando in bonam j^artem siimitnr, 
aynoRjma smit, et conjangmitur; cfl ad Ps. 8, 5. LXX. |>ro 
9M*^^i poBoerunt nai ijpifffi (o laog) et gavisuB t$t^ quafti :im}TD^9 
iegiftsent. ^iHr^^l ^*^p^.I ^^ inclinanunt verticem et ädorarunty 
iaciiaato cerri'ce'adorarimt, veiierati fimt Moien , qaasi Dei pro- 
pbetam. Alii/)0ttm^inteliigunt; aed eo gestu corporis non miiisi 
bomines, quam Denxn, saiutabant; yid. Gen. 23, 7. — ^*Tp^l a 
Terbo geminata 2. rad. *l^p^ (qnod Hebraei pro deiKmünatiro a 
*\pip Vertex babent), quemadmodiim 9i;Qn^|{ cannanmati 9unt 
Deut] 34, 8. a t3:Dn, et ^JS'^^ aiatupe/aeti^ ivuno^e guni^ infira 
15, 16. a öö-j- " ' " ' , * 

Cap. 5,^1—3. "»b Whjl Ut fesium mihi oeleirent Alii: 
ti^t Bäcrificia offerant^ quia nomen :in pro aacrifieio, s. hostia, in 
die festo immolanda ponitur, ut Ps. 118, 27. Jes. 29, 1. 'Nee ' 
tarnen necesse est, usitatam -¥erbi :i^rr notionem aeponere. Naai 
festia diebus sacrificia oiferebantur. rropria, Verbi ^M^ nt ad- 
ünis :inn significatio est ordern deecrihere^ cum quaeunque ratiode, 
tum etiam Mltando, ehoreas duoere. Quia autem festis diebus^ 
inter aiia biiaritat/s pubiicae indicia, saitationes erant (15, 20u ' 
Jud. 21, 19. 21. 2Sam« 6, 13. 16.), ideo aan postea /ss/ic m e#^ 
Tenors sigmücaTit — 2. njrr'j-nÄj Tj^'j'' Ä^ lion novi Jovitm^ 
i. e. panim ciiro, quem yestrum'vos dicitis Deum. — 3. Depbrasi 

^^-^^y «^p^3 b'»n^n ^tpii cf. ad 3, 18. — «i^'^ni« — nsiD £•- 

mue\ quaetfo^ trium dierum iter in deeertum^ ut Jovady Deo 
noMtrOj Sacra faciamva. Dissimulabant oonsUium* suum Ae(r^ 
ptom plane ^deserendi, quia bene intellexertant, Phataonem, niW 
tiora pertinaciter negantem ,• majora multo minus esse coneessrniaiL 
S:k1 na^^o^"-]^ A« irruat in no» Dens cum peate aut gladio, w^ 
peste aut bominum crudeiitate nos perdat. 'Abeundnm nobis esl^ 
inquiunt, et sacrificandum, quod aiioqnin gravi aliquo sapplioio 
a Deo nostro afiiceremur. ^^Q occurrere, quod proprie simplici* 
.ter aUeui oMam venire ralet, ut Gen. 32, 2., deinde tarn de iis 
didtur^ qui aliquem precibus adpunt, ut Gen. 23, 8., tarn de !{% 
qui in alfquem infesto animo ^rruunt, nt eum occidant, ut 1 Sam« 
32, 17. 2 Sam. 1, 15., quibus quidem locis omnibus constntitnv 
cum 3 perSonae, in quam quis irruit H. L vero conjungitnr cnm 
Accus, personae, ut infim 23, 4. /LXX. iivptoxe oi;ya<7T<^o^ i^fttP 
^avatog ij q>6pogy Hi^ronymus: ne forte nölia accidat peatia aat 
gtadiua. Quasi in Hebraeo esset 2 ym ifl( "n^ ^3:^ä&*t*-?9« absfira 
litera Ü utrique nomtni praenxa. 

4.^ 5. Vu3M»-^^^2^h Quare, o Moaea et Aaron eeaaare^ 
otiari , faeitia popUbtm ad operibua auia. ^niD ^HSUFenit cum eon- 



302 BxqA Cap^Si ».— ff. 

flono Verbo Arab. , quoi uigtd&Mti -vaaavit n(f >?«•» $£ impo^ 
wit^ et Sttbstantiwiii inde factoai MUrt oHwtu Seasum potiMA, 
quam proprtam roeit ftigI^ficationem expressit Hieronjanp, qni 
solUciiattH posuit. LXX. d$(»atQApn9* Verb. 2n& umovendi tU 
gniüeatu eeperuilt C3d^n'b!XDi> ^Dh iie ad ouera V48tr4u Pro» 
bftbiliter siiiiiiti«r , Pharaonem quidem bis verbis alloquutvm fiÜMe 
Mosen et Aaronem, eoB aujtem poiitot eue pro omnibus braeiitig, 
Aeque tarnen probobfliter dici poterit^ Pbaraonem sermoaem toiun 
eonvertisae ad aaniorei popuii, qiios una cum Mose et Aarone re^* 
gern adiisae apparet ex 3, IS'.» — < 6. Ttn^ "^^^^l IMxtV Pharao^ 
««• exactoribui Vs-sq« eommemoratu, in quos verba quae aequiin-« 
tur ' niTeotivam regU eatitinent. 141 b^si**!»! Eni multi Munt 
munc pöpuUM ttrraäj st ce»8ttrs /acittH eo8 ab onsrilms tuti. 
Kon de mliltipUcattone ^popiili bic querltttr Pharao, aed quod 
qjiiuu admodum eiaet juimeroaua^ «i a iaboribus ipai impositu 
otiari pergeret, ipsi et Aegyptii gravi inde damno aiftoerentor. Ita 
Jardii: Muitiii»eit popniui terrae, quibus servitui imposita est; 
TOS antem iUöS eessare faeitia a suis operibus , quod sane magnum 
•ost damnum. LXX. licet orationis fbnnam mutarint , sensum ta- 
uen band male reddiderunt: liov vvp noXvnhtf&eZ 6 kaog^ /uij 
ovy xaxamaiomfisv aivovg ano twtv ig/ydiv. Alii Pharaonem boe 
;roluis8e<putaiU: freti multitudine intermittitis opus, et oogitatia 
*de rebeliando. Yy^f^ &? populu8 terrae Israelitae recto dici poa- 
ünnt, quia ommes uTAegjpto natierant, quamvis eorujn majores 
ante quartam aetatem ex Cananaea venissent. Samariticus babet 
JSü^Xd plureu Bunt^ quam popubis terrae^ nimirum, quamreteres 
AegjptiL Sensus tUA^t^ quia videtis Aegjptios a vobis numero 
«aperari, ideo onera ab iis imposita excutere rultis. 

^ 6. ?• Praecepitque Pharao in die tue 9xaotoribuB popuU et 
fTorfiectie ejus* 'S» ti^tp:»^ erant Aegjptii ex aula Pbaraonta 
inatituti, qui denienaum ridentur praescripsisse pro personia «t 
taatporibiiB exbibendum in iaboribus. Tdtg ts^^^ suberant al 
O'^ncatD, e üliis Israel selecti, qui praefecti populo dioebimtUT, 
0t cöntribules suos ad opus urgebailt , ratioBDsm exactoribus reddi* 
turi. Quod patet e Vs. 14. ü^^D^' non fuisse »criöas , uti ver« 
terunt LXX. et Sjrus, colligere est inde, quod semper solent 
magistratuum mentioni conjungi, rid. Deut. I, 15. 16, 18. Jotf. 
S, gS. ProT. 6, 7. 2Cbron. 19» 11. — 7. tsraaiJ5-— Kb Kon 
addetis dare^ ne amplius detis paleam populo ad confioiendos to* 
ieree* ^ Nimirum quum oartus numerus laterum Israelitis imperaro- 
tuT) «t po8Sent«eum|^raebere, iis« r^üa ' borreis diridebatut pa^ 
lea, quam- luto mtseevent. PbUo de vita MöeiU'lÜ* II. p. 86. ed. 
Unogejf« dieit: nkird^v yig iiyv^ dsirßtOSj paleae enim laterie 
vimeulum. Lateribus aoiis ardore sieeatis Aegyptii- ob lapidum de« 
fectum ab antiquissimis inde temporibus usi «unt et etiamnum «tun- 
tur; vid. c2. «. u. n^MorgenL l. p. 271.. Sqq. ü^'^JO )A^rp> Ut 
httti et nudaie tmriiuey i. e. ^la&ant^ xori mqite^o9\ v^ antekac^ 



I 

\ 



BM4ut Cäp. Sf S^T^ta, 



303 



i^dUgwiH mU pmUam. Vtrbutt «}^j> ridetwr proprium da eolUi- 
gendk «l^idb (U7p, c£ V«* 12.). Üade HierMymu «t hi€ f^ 
»tipüifu vsddidit. * * f 

S. d* kl^'^^^^n rOan^^nfifl Bt demengum laterum^ qaatitiim 
laterom qüotidie conficere d^ent. Bene LXX. n^bn^ isvvxaJihv^ 
consHtuTuM reddunt; est enim a ^^rn 'lihrat>%t^ expendit numero 
e/ pondere, fii7 Ö^B'na*':; Natu oiiosi uunt^ bc. miirrT-lö ah 
opere^ cessänt £b eo/*— 9. ta^ttSjJrtr-^; ^^5^I ''^^H* ^^««w 
<if opU8^ super komines^ graVius onus est illis imponeiidam. i?j^l 
^piz: • '<'Sh*13 5ir^^*"* Ei ne re$piciant in verba mendaciu rö^* 
cum 3 tei consCriictum öcuhs in rem aliquem intendere , ad eam * 
^ttendere, notare ridetor, lit sensus sit: intponantur illis gra^nes 
labores , nc attendant ad mendacia rerba Mosis ,* jussum se a Dao 
esse Pharaonem convenire , ut veniam ab eo peteret in desertum 
abeuAdi. Est enim otioSorum bominum inanibus consiliis aurem 
praebere. Neque tarnen spernenda est JarcAtt sententia , qui ita 
exponit: ne meditentur et hquüntur aBsidue Verla Vftna, dicer^ 
tet: aieamuB et aacrificemus ^ notatque TtT^ eo sensu accipi p8. 
119, 117.: et meditahor in utaiutis tuis perpetuo. Asserlt iiDn 
posse hie ita aoeipi ut acdpitär Gen. 4^ 4. reupexit ad Abetem ei 
ad ejus oblatiohem, Qüando enfm resptciendi' higni&catlonejn ha- 
bet, cnm ^2< vel cum b eonstrui; cum ^ autem constructum m^ 
dftari et logui signiiicare, uti probat adductis locis.Ezech. 33, 3. 
NQfta/12, 1. Zach. 4, 1. 4. Deut. II, 19. Uuio Observation! con- 
yenienter LXX.: utal }Aij pLeqiiiVüT(aoav iv Xoyoiq uevoXg^ Sjrus: 

0t ne cogitent verba vana. 

• • 

10 — 12. W-ill Egressi 9uni a Pharaone, «• ex cjnfaiiiii* 
Vjh ^^'^^ Nan dOj ooa dabo, s. dattiras snm iiosthae.. -«- 11. 
rroQ. csA^ eum emphasi pcatmittitttr ImpemtiTO. Qdb. VuU'.eaui 
hoc: quttJU bucus^ue palea vobis « regidbi iioneis luppeditatB «toüt^ 
iuine vos ipsi illan oonquirere debetis. iiit^än 'W^ Eie ea \om 
quö'inveniv^ poteritis^ sive is propinqaua^lWit*, 'liTa rampiui^ 
um refert. Praeeessit exoitandi tox ^Dr* Hei 'q. 4. alaeriler V»« 
hia.eandiun est, 'la^ |^d{ ^3 quia non detruhitur ex opere^vBwtm^ 
qmUtfmm% nonteniia miauetttr qiüdquam de lataram denienia, q«od 
Tabii aHtea caafieieadum ^rat .9'^^ iioii.e8ae Praeter., aed PavCU 
cip«, arguil non modo Camez syllabae posterioria (qmimPraeOMr. 
bidkat« Patach), Teran et praemissam 'jiN, quo^ negatkmi ia 
teappre praeseati iaserWt* Cif» ad 3, 2» *-^ 121 f^Xl ^^^ ^cev^la: 
ditpersit Pharao popubtm^ 8. eam coegit at ieae dispergerel pef 
totem terram. Nam'Ter)i^um illud, quamvis ia Hiphil positum, hk 
intnuiakivc «unitar : fispersit se popuhts ^ nt 1 8am. 13, 8v Job« 
38, 24. -^ )^t)^ u;jP ^pb Ad ooUigendum stipulas pro palsa^ 
Ms hco pakm^ "b enäa hio rsXtt nnn, at Gen. 11^ 3. ^ «L'j^ est 
minuta palea ^ quam et toiotat a LXX.lhtc adhibitum uakxiftii- 



1 



304 IlsoA Co^ 5, tS— 19; 

. JS. ■I4, taw O'^tolSn] Et exuotam {A^gffM, «^ Vi. *) 
urg0lanty MX Isfaelitas,' seü potios Hi pra^fectos, coQ* V. 14. 
fcXX. scoi^nrav^or avrovg. Aben-Esra noM^ "pM ene ex üi 
Verbis, quae tarn transitire, quam intransitire capi solent, ut d^il$ 
et v;40* Festinandi significatu 'p^{ legitur Jes. 10, 13. Porerb. 

92. •lö'i^a d'i^"n^'=i ÖD'^iöyö siVg Perßcitd operä veutra per- 

ium 8. r^M diei in die «uo, i. e. justa op^rwn ctjusque diei, pen- 
Humquotidianum. LXX« ra xa^SiJxoi'Ta xaö"' ^fiiqav* ni'^rra ^1JJÄ2 
93 Dil Quemadmodäm ditm erat paleaf 1. e. ut prio9 facere soleba- 
tis quando dabantur robi« paleae. — 14. it^'^X'] '»Sa '^lOiÖ lÄ^I 
Ei percu$$i sunt moderatorea^ ^Israeliiarum y' bc. a* nJn'D "^^^^ 
Quaado praefecti populo praebebant lateres exactoribuB,*et aliquid 
de sununa deerat, ipsi percutiebantur , quod non impulLssent eos^ 
qui opus faciebant. t3t5btp h'lTSFi Jarchi , conjunctum accepit pro 
nudiuB tertiuSf qui est dies, inquit, ante bi^Hi} hestemum; 
tfuomodo ^^39 D in statu constructo fuerit. £t hoc sane toco , quo 
«ubjungitur d^^^'ÖJ ^^xan^da tarn heriy quam hodie^ apparei^ 
txik^ b^^r) longius quod antegressum est tempus indicare. He- 
nterno die signiiicatur ille, a quo cocperunt remissiores fieri in 
opere suo faciundo. 

ICf. In verbis ?ito?^ naV d^'I^Ji^ d'^i^lb^l est hjpallage slre in- 
fersio: naturalis eorum ofdo lue crat':"*.'ito3? d"»3ü[S vk d^'nöfc^Ä- 
eunt nobiSf sc. exactores: lateres conficite, sc. ^ilD^^'nn 7'»3^!P 
gecundum numerum priorem,. 'lAI rrSiT*» Et en! aervi tut per- 
dutiuntur, et peccdtum pgpuU tui^ quae posteriora rerba aiubi- 
guae sunt interpretationis , ^73^ aliis ad Israelitas^ aliis ad Aegj* 
ptios refereutibuft. Qui prius eligunt, Israelitas oopv/iim regt« 
Tocari Tolui^t, quo is ad misericordiam flectatur. Neqne tarnen 
hi inter se eonsentiunt. Qutdam sensom hunc faciunt : noi qui- 
Aem pradwti caedimur, at peceatum^ I. e. culpa est popuU tui^ 
I. e. tatnetsi popuius tnus opus absolrere non j^otest, nos tarnen 
caedimiir. Alii: peceatum uit in populum tuumy i. e« injuste ogi-* 
Cur cum tuö popnlö. Clericus : et peccatum popuU tui, i. e. qvaai 
deliqvisset plectitur ; yel: ütTens pccoati, imputatur ei peecatumn 
In liunc sensum LXX. ac si scriptum esset: ^J2»b n^iam , idp* 
SM]aac$ ovr Tor Aaot <rot/* Sjrus: et peccas contra populum tuw»* 
Quod nisi per interrogationeni mqliiatvr, longe ptofecto d«riiw «it^ 
quam ut ab illis dictum faisse credibile sit; Vulgatus magif caM« 
jreddidit: et it^uste agitur contra popuhwL Verum quum rifitünf 
^51 et D^5%3 7*ia^ hie sibi inTicem opponi Ti^eantur; tix i^^ 
biüm, populo Fhdraoni» eBBt Aegy^tiih inteliigendos. Hoc autem. 
exprimere voluisse ridentur , * ipsius Pharaonis populum , L e. tsL^ 
aetores ^us , in culpa fuisse , quod ita toique cum Israelitia agera» 
tur, ut etiamsi stramen iis non concederent^' eundem tarnen, qaem' 
antea, laterum numerum ab iis exigerent. 

19. :^*ia ^ ^^"1!! £' viderunt proB/ecii filior^m IsraeU»^ 
esse in malo.^ Pronon. CsnM »unt qui Tertlmt: eot, ut referatnr 



* * 



Exoä}~'&^!'s^'A. aV. e, 1—5. 3Ö5 

w?a&TS»X;i .5?3^ reciproce sumi, ut idcM^yaUaf:, quod p^rSDJ.s. 

iJ^^^i "i^A?^- ?:*> ^- 5^?^ /?'?>! "»n'.! ^^ i?«f (ö^-e« «e ipsuii jja^ ' 
^gcej^ant^ .^f, ibicj. ad Ys. 2. ^ ^., . ^ » „ 

^W ^mäicMtv^ Setf •72J'^i -^ümL 'verwi. h. 1.' tantam. ctii^ i>:r rei 
»•9niteiiit^5iyclradfll-iQti^08c«r#^ .b^ autem non de^ sed co^fr«. 
•il/tnmqiae :T«riboi fiyaeoo^ scava^fyQjbaisif «emiiiode declavatiir, ut 
jiic^aiiddaUeW«Sia\T«ddantur: ntmufrokiipefaii 6 ßsig, cqgnoäc^t 
,tDpit^ ^4oerMum:*VQ9^ EteG^yot.peMgat^ etnos Tiodiceti -^^v>M 
titiNrn^ Qui/oettr» fßeiiiiB odorem nasirum^ lAiles'et.i&bmiaabiiei 
.tioi'^nddüisdlr V in QCMlisiPiaraonit\f ^ui^-nos rentnu iftoy«rtt«i '»tti- 
>4ütfilMpc«totiJBeii|ti8* i^on^ngUBtUTi /osior ftt ocuüy qiHim«art- 
^'AHftiMi^iMiiiUe. v^p0ndeat. CiijiuiBMitN jcatR^^^rrco^^exeinpla ali« 
,tfiit»fkapua .GiiAMiuk BhihL^S, p» lfi77;r^ldit. Datk. :2*>n -* rlr^b 
«^aMil^<3^ia^l}*mf0<0flfrifitaa f«'iiia«ftiK.0oi«Kiit i»f 0ocü29fiit/i«M «d«^ 
,il^4BM^Mutft» moi AMlttf^abendu "Hoo;roi«i^t:;.Antoft.^id€!m .dtti)a 
Milfifiite',tto«iAflg5fpdi «p {wimtbant; jaai . rer» vesAra culpa jmtam 
leaMam^tflüitliiycttiUBfe videntetiadinteritiim vaque nos.oraciandu«*^ 
.&22. n^i'&t^' nn^'^it^ ^> ^iMre tnudefsdiU kmic papwknf 
t^^iimufn ^^Ibuijt^ kiqiili AbeA-Esra^ ^quum Deus Ao^un.ftcUMt 
•Moai^.Fkananemuioii fferjmiMaronv ease, «t Israelitae abiretit^ia»» 
tequam ligna oihnia Mos! mandatajiadita faerint , qaave Mosea eum 
Deo .expostularet yerbis istis? Respondemus, Mosen existimasse, 
Siatim DO^Wuam cunilie«) lequutii's 'fuerit leyatum fore jugum Israe- 
1i]&irlfii|[9^ qvivuna^ tamed contra qut^m ille oxspectayit grayius quam 
itnteä reddcärefu^.^* ''' .' 

•• • ( 

•«•• Cap< 6.,!, " örjViö« «4p^^W' n^ü "»Ä Nam manu wtUda^ acIL 
em4)dl8« r.ji^(;^|!^'mii)i&^^ dimittit iö$: ^ fntelligit 

fliigaB**Fliara«iä diyinjtiia mflttfendaB, quibus compulsus Israelita^ 
M dlniRnini«;T;€f.'ad 8, 19. • 

:tk DA jfMfipr»^.' Ui? Mfitxtnat^jKJAeündiiutC^obifndiimi. Quam dubitationehi 
P4M itr<»ff^iWrR( «4^ A^l' }4afifft^tn.,,fratrl!n^, ornüfrept tMat. Cap 0, 

.>^ »V 21i 31 ^' Qtfac ^JaÄf ^gq^'iwtur - cfmtigisVc ' (^cdibiTe est aliqüod 
t(^pfrf<fMgtqü^"^d'ln ii«, ^ti^^^'^bxiknVi pt'd^^tfnnt relata sunt, 

D2^g^^M6s%ii IcJ^V^^^^ '^^^^' l^epetftä so!6feirni '<pröMi.<{sione de 
populo ceHc -libei^indo - Mt^niS*^ hhiAi'itfm eoüfirmärcr foltit Deu8 , tit 
flwac,,4BW .injuHjgeret intrapidc cxaequeretur.^ — «.3. Et apparui 
-^^t^^Af^^ ,^/^afzco et Jofifibqr 'iiofninß ,pei vmnipotentia y -Med no^ 
dns tMO,j l^Bt euim ante ^X^JD. repetendum,^^ 7;qii p2$ praemissum ), 
ji^^f; l^fi .«r am cl>gniiusiif. - Hocdicit; maj^ribus tuis omnipo* 
t$iitciqt»^e /e^se^efforayi^ sed cpnstantem, et, promissa, quae illu 
dedi de terra Cananaea ab eorum posterui öccupanda , opere com- 
h V 




306 SxotL G9».6<3~S. 

t 

plentcn Uli ne boa raat cxf«rtL N«« W irvlt, umimi It^ 
fiuAte nutjoiribiii Motit plane iaeognitam et inaaditiim« aed %iim 
nomine eo tignifieatiur non4iim eos eontpexUMw QuemadmoAum 
apud teriptoret aacroi vociiri interdiuni idem est ac 0««e , i^f^M« äl 
indieari natnen negatur, eui aubjecäinoaiini potettaa re Ipaa bm- 
dum aperitär. De eo ienau tocU vopari rtd. Jea. 0^ d., 'nÜ 9«* 
ciMtur admrandutj perlnde est 4e eriti Vidi' et ^6^ 7.' Lne^ 1^ 
46. Pariter in postenun Dei fMM0s''fttturiim dteattir Jekimf'ffm 
eo quod est, Dens tet qn6d eö nonkine ekprimkur pimesikifiiiraa. 
Uine apud prophetas frequentet l^gimiis, «omii ^W eii Jmtm^ «t 
Sit id quod eo nomine significatur.' Vid. Jes. 42, ft« sqq. 46i, S. 
Jer. 16, 21. al. Itaque priseum Dei nbm«h, ^rVrr^, quod eonitat 
jam antea nsitatmm faisse, yid. e. e. Gen. 1^, 77 ^!2, 14«, inde ab 
eo tempore quo Moses missiui est, nliyam et speeialtorem tIm est 
nactum, nempe ugnifieationmn relativam^ in qua opiisr speetaf r^ 
ad quod peragendam Dens tune aecederet; inittlim liujna «peria» 
. a quo,/oo0 dicitur, ponitnr in ednetione popnli Hebvnei^ex'Äcijy- 
pto , qua praestanda qnoniam Deus opuiit promisanm aetn snseipity 
ae demonstrat nt Jovam^ qni patriaitdiia modo innotuerat nt ÜMit 
anunpoten»^ '^'VD btt. Cf. Terba Dei Gen. 17, 1. 35^ 11., «tan 
loea, quibus patrUirchae loqventes indncuntnr, Genes.' 18'^ 3.4. 
43, 14. 48, 3. 49, 25. Vs. 4. et 6. disertins ei^M^nit, 
•e re ipsa talem sit praestiturus, eui nomen MiMUimiem et 
Mtantiam indicans sit proprium. 

4 — 6. tan« '^n'^^a-rifij ^nb''g?J öai Ei eüam $tmt»i fo^ 
dusmeum cum tigj luajoribüs tüis. Regpicit promissa Gen. IT, 
1. sqq. 26, 3. sqq. 35, 11. — 5. Sai ^nw» ^:ä öa] Et eiiam 
ego audM gemitum filiorum Israel»« rel* *^nasi diceret': sicutt 
•coni^titui et stabiliri foedüih , ita et inibi incumbit promissis stare, 
ideo nunc aUdiri gemitu^ kraelitarum. ^n^'na"'!!^ *^!^I ^ '^ 
co/*datus gumfoederig ftiei, quo Abrähamo promisi, me reue anioi» 
adrertere in popuiuiäi illiim', qüi illius posteros dura serritute sit 
afilicturus. Gen. 15,' 13.14. — 6. nirc^ ^^ £go snin /o9«, qnl 
non mutor, ae proinde prömissis sto'. n^'^Dlj d^^lTS fi^XJ^ "^^t 
Et redimam, liberabo vo» cum Lochia exgertOy idem qnod Vs. l» 
Trpjrn ^^a manu praevalida^ nam eum ri aliquid &eimns braehin 
porrecta intendimus ; alloqui leviora sola manu traetanras , sine 
Ulla nerroTum contention^. t3 '*^'M tSP&na?^^ Ei juiicii$ mcgnlSy 
L e. plagis, qüas Aegjptiis infligam. ÜtLrcrbum W^y eiqne n» 
spondens xpinlr apud Jicriptoi-es sacroa /^yrnV«, itoet O^v) fire* 
quenter j9O0iiam, guppUoium denotare eonstat. C£ 6, 21» 

7 — 9. tn»i ^h tadDM ^nnpbl Ei gumtm , adoptabo, rot 
'mtnt $n populum. Id factum cum legem acciperent in monte Si- 
nai. — '8. luirodueam vba in iti-ram nnb ^J^n« •nttej ^<J 
quam levavi manuinf iMam dare^ i.e. quam jurayi me ja^rnm 

Abrähamo etc. Metaphorioe dictum eit ad simflitadinem hominis« 

«. * 1..'. ...» ..».»i«ii''^. 



Xmö(1 Cbp. €«9«^i4. 307 

TfA^ tmM fnriitj' wMum mutikA eoelum etertt, cf. ad Gen. 14, 
S2. , > eolL Deut. 31, 40. Dtm 11, 7. » n^^a ü^\ tsitik "«nnsi 
A ibJa veBh emu kmeteditaiem ^ non quaii rillicis aut'colania, 
ttjt Aegyptios agröi , ted ptopriam et optimo jure possidendam. — . 
9. n^a*bR ^yxfä M^*} £f itpn auHverunt , i e. attendetunt atf 
jHbalMi, ^OB adJuaeriint iolatU* nn *^S|^^ /Vym decurtationm 
Mpiritu4^ i e. propterea qQod adeo afflteti oneribus füerint, ut rix 
apiritiim traliere tt fespirare pottterint* AUi: prae itnpatientia^ 
coUada locii NuA. 11, 4. Job. II, 4. PlTov. 14^ 29.^ ubi phrasia 
%f^ nbrjj i« nn de tmpmtientU legttur^ LXX. ovo t^^ pJUro- 
fpvitäg prme puMÜlantwiiiaie. Ct I Thesi. 5, 14^ 



12. 13. ayrjl^^ b'y^ '^y J£r tgo »mm iucireumdiu» Müm^ 
iie* grmvU Ipffvslm^^ «d reitit OnkeliHk . Qaid aibi baec pbnuiia Te<i^ 
lit, iMiliigere eat es Motia eptcutatioiM 4) 10, Non Tidetur nllaaa 
i^jli iaAteaiidUai aignifieare^ aed podua balbudem ortam ex «o^ 
%iiod iMfk Bat. lo^mtkii orgtma miaua apto ad usom diapoaita ha^ 
hwet» Veriaimile eat, Mota DaaceRti linguam fuiste inferlori parto 
•osjwictiaa, neeaaiia, pfao ohiturgi inopia, ieparatam a parenti« 
hmf Mt ftNrte etiaai id rttU non fnisse aniiaadTeTsum. hrp meta- 
fkorie« ia 4^^! poleat, eul non eat inoiaa illa peUieula, qua^liagwi 
•dadli^eTft* CuißVM 4$ JIMUcimm Vüi 12t^4. Lingua /guiiuntalm 
mum, Buijeetm p4rie « primm luUüU die tot^uucta tMi^ qm oh id 
m0 hqui quidem po$9uai (Aisi, nempe, matUre euirentur). Horum 
€Xi rtma Ungitay vnlislUt adprehendenda eiij 9u6 eaque numiranm 
^H) et phriqne quideim-'j uH eon»anuerunty loquunlur» 
iterata de suK b'albiltie «xcntadotie innuere Yoluit Mosel, 
ac non tna tponte boe negbdnm lUtcepiMe, led animo yalde rein* 
etaate. ^13. Sai mn^ '^Cl^l ^I® igttur loquutm eaf Jova ad 
Moten et AärenewL ftreriter'repetit qtiae Vuk 10 — 12. dileirat. 
Intermptttfui enim hane de maniatia a Jofh accepHa natrationem 
genealogl4, qtiluli Inde a Vk. 14. inlettexit, nunc elausulam quaal 
ndt, qna lectoi^eu admonet» le Jam aliud quid inserendom habere. 
Karamtt narradonii filnm Vs. 10; Int^ ^3%^! ®^ ^^^'! ^^^-^^it 
anbandkikdutn eat ixrib^^ nt tit: Jitweit toi hqui tut liraelitae^ 
mat t^i:i\y^'^iit4a9lire ad leraeUtae. 

\4b Non cüt, qnod eiin^ nonnullis aano genealogiam alieno 
Ue loco inaertam putemna. Nai|i| quae Va. 20. Ic^guntnr, manifcatw 
intertuptae Vi. 11L,13. narratio.nia iilam resuinunt, adeoqne ar^ 
gnunt, Venui 14— If. ab eodenii qui quae praecedant et se^ 
qQuntiaraeripait, inaertoi ettu* Veteret tcrlptorea tarn sacro« quam 
exteroi in atiia opetibui alinni plane band- raro ordinem, aliam ajt> 
ehitedatldi ratiotiem aeqnntoi tut deptehendimua , quam quae no^ 
fcfa digettdü idia fuetit» Sei boe potiMimum loco^ non alio, cur 
llote« lUaln et firntrii geileidogfam tnieruerit ^ tado band adeo ob- 
■enira eat. Dum enitai lA eo eat Moaea, nt grariasimi «ibi et fratri 
fmpotlti aiB«i0 meqnutfoiMi «Xfoaali mam ntrioique genealo- 



T(^8 j^&s^;.7f9^n^^ ,Ü?:^^^- 



- cum,, remotiß du^katij^Bibus^ *ft»«jE9^ h^^'^lfc .^^^fifmPPm*- 

c^'Äarönis genca^Qgi|im Jüej4e^ofi4>®r^^,|)rj^gi^a^^a{itfj|ft^e Rabene 

et Sinieone verba tccit, quod natu majores esscnt qüamL^ri, Ä quo 

^volii^in»Bk '«nam «ran^niiit. 9(4s4^^2ft ;A'aa'o9!;;4ii'siiiiil -fitdiearet, 

.o^ulniubii w4iii^m (ittki- J»tthit*möi'Hsctiem h(M. V^l^-q ^*tri*T74^ 

-iifefittmMuiii. <> Cetelp(im)i;fi 0«lii'40v^'' «(^iitMri^ iilM<1i4^<^. ^^<^- 
9iai^ratttUr , -vin iniAegjiftiMT'inljMrai'uM. • l^hdU?^*^^^^. M^flr 

- Eaki sattem svarpia fei^M'^^^od<LatiliiUiifevi)i««^ilffu>'^#Hft^ 
..jflHmr^np vna vMipe- üiirita>'geiierii ttitba dtlRhrdifiltv 4Miit><lta 
)vMK i^'|iUOi;.^^Al...£pliJ 3wlll.^tittW/)qu)lAqU^^h(^»^|tniA[^ 
Vdd »m» dKttturV i|uW'^lgWM«M6nett'llt^uil 

a.\v ' A -►»* V. «^ ^«Ä r>v^'V>\**"»* ^'^^^v* »Vv »>VW '*!''* Z^'- . V» wm»".v..j 



/0 Septem. Numerus annorum vitae Leri, ut mox Caliaflii et Am- 




fai« iiti.stiemraa;:pVfftijlt1«W ti«^t«^f «£#>^iJf ^M^^^dÄllh*' WttÜÜ«^ 
vam'^tae itun^ievi' po«elk^>Mä(it':'"<i> ?oxiiif^)'j4j lU'jmjiAsi Ü-uöliMid: 






amitaiii uxorem dacere, qaa}^*ibaMiift)fiiiJni 'posteä'VetttiJkh'^sfy ' 
Tid[.,.^cT-jl^^J2, Qttojl^yüCr, <mo,T^^^ jUt 'nprrt; hie ^t-- 

/"WÜtf. WH ^^A^^^^ Tpjv.^aw^qff. ^vtqv,.,^^» VuJgiit^s patruelem . 
nttitiii} ^eate|rei]yt, , — '23^. Notat Mqsnes.JVjl^d^ii iU. ); [»pstquam me- . 
]iia|:ai^ell^f>ses* sus|m ipi|iifa'et Aaropismiatrei^^ rqui «t^iquf) ^jco«-, . . 
pheti^a^^digniU^e insi^nes essexit, 4^ Pf fßc^rdotii n^ti;€m[eovi^^ , ^ 
^^nviy/M^^^^^^ ip,.8umn|i.paccr4ntU. 

nii^fiJ^Q 4^, f j^cerdotio, Jnter^ ejus ^^Oj^eros^ pej^pp^vuni: lptiiro| datfi . le- 
gitjii; JNii^.1j[^,,^?;. ''..f'icri.jiptw n^^V^ttW iHciitiwacni hoa^r^.cara-. , 
sa ^]ß>^p9^Xfsr^ indf , ^94^ ^^ »regvm ^;uätres Am\ i aa tim rqce^aer i . ao^ »^ .; 
Icr^At, ..viä, a %. U, 2: lÖ, iÖ,,ll :2fqhr. 2(i^34,^ [;:- y^f^^^fö},:. .. 
i. c^ ^i^(jJDiy?€^,(Lu|j. .1, 5.), pjc o^fliD-'biÄ, quud cjusdemest AigiiiT,. , 
üc^iojiiaL.peo^^^uraHdum ^pro;i/.isßift^^' qu^\;kiimQd^m*nigW^^ ,.; 

^?'*"'>^? , fl';fW^«??>9'?^™ .tl»M^iit 4arov ,.,/^it j^nj-^ey-na ßliß Amijy . 

buluuu^.eii^^ai qwd^VV*-^'^**'^*!*» xW^i jH""^ h ^* ^0K' 2f lö. ♦. ; 
Ex Jipc lamllia ,l{>^Tjid. est oftua, Y«d«.^Maäik 1^3 ^6. . j ' f j,,j 




gl/j^fb^uf^^e^'^hio tvfrvAn ottus;^ hafec"'prd^apia -eoTum, ' qüibüli ver- ' 
bis-^4|Mi tfsnslitum fAcit^^cphümuipdam^ gq^äin t^s;.l3. interrupe« ' 
rat y- Bai^atiöhisni. • SsT "»JS-^nt« 1i^^ W 'l^ciVe /?roÄ Israelis ex ' 
Aegypi(ß necuniim'^V'p^'ttgntinW eorum^ Kignificantm* eniiil Ao- 
Biiite nTWai hic-^buM, •trlbuumque fdmiiiae,' quae tUTinatim iii-^ 
cc<febaBt^'''i>*> hie nbrt 'tütet'tj , . ckni , »cd äecündum , per^ "Vii Nüm'. ' ' 
1, 52. Xavirü hnetuti fTiAii* hräelitde Wjn^b'*'^?^ TL'-^^ qüisqu^ ge\ ' 
cundum 'Ctttftra ^k/r. Plurd h)ca, qbibii&r^b'y eodem modo capieti- 
dum ^ Wd. in NoLM'i • ChneoHlantt, äi h« t. ' -» • 

27 — 29, Verbiß P'fi^l ^.'^^ ^'^ «^ *^***ö ^8- ^6. rcpctitis 
nunc prprsus i:laudit suae fl»miliae genealogiam inde a Vs. 14. tgh, . 
cei^tam. *^ Versiiji i}8. et 29., qui arcte inter se cohaei^ere ri^ 
dentur, ja Codd; Masoretbicis sepatantnrspatro aliqnö inter utrum- 
quc dreliet^, cuj^ Impositfi Ijij^eira p ipotal^), esse Ijic rTjpnPiD -Srnzj'nD 




remi definit. . $ea ^J^ar^i ^egleeta; hac intersectlone,) . 'Vei^HOi 28. 
cum Vs. 29. cpnnectendum esse praecipit, et ad Vs. 29r notat, re- 
peti hie, quae Vs. 11. dicta fuisscnt,' redordirl enim hie Moscii 
fiium Vg. 12: .1^..' abruptain. * Ad antcceden^a autem Versus 28. 
in ftiii^'s^rtS^tim fbVtti TeFcffi posbiY'! tc^ue ^ quod loqMitl sunt Mo- 
ses et Airron nd Pharaottctn (nb^'IB'^jN Ö'fnsnTjrr Dn Vs. 27.), 



] 



310 SMod. Cap^1% 1— 9t . 

faetmm e$t diß fpi» nibfimliM €U /«m JKMm Vit tt« lifiililii 
enim erat Jova ete.^ €o(li Vt^ iß» «|q« 

Cap. 7 , 1—6. Hie dennun contimittor nimitio H^ 13. ab- 
rupta. Quam enim Hotei excusaMet'balbutiem^ quo minos Wtanda* 
tum divinum de Pharaone adenndo exsequeretor, kane dabitatio* 
nem nunc Dens remoret, dorn ii haee dteit:' Eece leonitittU i0 
Deum Pharaoni^ et Aaronj fraier tuu9 j erit prophef^ a.'intei^* 
prei tuuM , L e. fraUr tuui Terba ffaciet * Erie Instar De{, cijos 
cffata ad Pharaonem per Aaronem, quasi per propbetami deferte^ 
tnr. C£ ad 4, 19. QuaeTs. ^.^sequnntür, arguunt, gennfaiaBa 
esse bane nom)nis tp^lT^tt Intcrpretationem, De ndufne ir^^sj «£ 
ad Gfeii. 20, 7. _ 2. Srjn xxpt^ Tu VfquerU^ se. ad Aaroiieaa 
quae tibi mandabo ete, f^tsi igilur i|6ii semper fit inentio Aaroitib 
eum Moses Pbaraonem eonv^nit', dieeim^s tam^ ex lloe loco, eof 
aemper simul ml illum ingressos ei^se,^ nWl ut wäümi. Nam Vra 
hie Hon tam eopuIftlTa est, qui^n enlteatira; dedarat neaipef 
quid et quorsum ad Pbaraonem 'iaqnl d^e^ Vid. elO, 11« ' Ex 
iis quae Vs. 3. 4. sequuntür, bMne esse seqsiim amre^ — S» 
ny^s ^b-nec n^pK '•3M1 ^0 vero oljirwtm^o cor Aarad«£t, ^ 
ad 4,* 21" — *4. afl^M ^'«'•rwj ^nnsi Ei pöu4m m^fom wi^mß 

>« MgyptuM. Quia*hom!i|iä manu soleiit perenler^ i^ |ilil)pW^ t^v 
fligere, ideo plaga aDeo inflicta mänus ejus appeüator. V^M^^tlM 
cgmina mea y^cl ad 6, 26. — Ca^QDura judieiüf Ut* p^eiii^ 
nam Judicare Hebraeis haud rare puui^. L^jCK. üw btt^ttf^ 
fiByaXi^. — 5. nim "^SÄ-'» 9Tl^ ^^l] ^^ eognot^emtf et^ 
riei(itur Aegyptii W esse Jovam , \. e. Deum {lebraeorum eumque 
potentioreni diis Aegyptiorum. Saepe oracola anorum Deonim pro« 
ferebantur , quorum huUus erat efTectus , sed Def blraeUtarum priH 
missa et minas impleri, tridefunt AegypHi. — 0. |hTT»inilSa'tD^«1 
Etfecit Moses ei Aaron^ se. prodigifi et ostenta,'^s. i. Qum 
additur: quemadmodum praeceperat J^a iis^ itufeeemmt^ no^ 
redundat ; sed haee iteratio signiftcat , ttibil ab Ulis omnliio brae-r 
termissum fuisse , omulaque ex praeseripto 'Pei' aeii. ' 

7. Mo$e9 uma cum Attron« PhartronBm demue adit, et poit mi^memhtm 
hacuU in gerpemlem mutati editum ^aHttÜ p9ttg&m 'Jf9^m4tm aqume Ai tiM« 

guiitem e9meer$0€» Cup* 7 1 9 ~ 39^ 

0. r)Si23 Ü^b nn Date^ edite vo&t«, L e. ntrobis itdes ad^ 
hibeatur, prodigium. ho^Ä usnrpatur ^e portento, ■• miraeuloso 
quodam signo, quod ad iidem faeiendam editur. ^I873**nit hg* 
Sume baculum tuuvi. Inteliigendu^ baculiis Sfosis, quem fratn de«- 
dit C£ 4, 17. 20. — )"»inb ^rrj JEWf , rertetur in draeonem, Le, 
in serpentem, e£ Vs. 15. et supra 4, 3, 

11. ta^raDSri ^M^p^l Et voeavit Pharao guaque saphmm 
tes et ineantaiereV/ c^SD^t' dedueitur a WXX^ qood propr. aonat 
sapientem>esse. Verba autem quae sapieadi \oUmdiquo nottoaem 



Esod. dop. 7> 11« 19. 311 

iitwitp ifvi Orfantalei Ipds fvoqve ceiMnnit tmotmi^U&rUtiM^ m- 
s^^Em «I «MgJty fvia ki^us alik acire patoalur« Ito kL &^29^q 
juMoMur imemmimi0rUt»f tS^vpM^ a qV9, q««4 Y«rkimi Sjrin 
In Viih§mM\, 9m ffUemnif äimrgim$ tS^hirmvti^ uu:ra pertgii^ de- 
■>m» «CUnc apvd HelriMM de üb iis«rpfttar9 qni formulat ma- 
gicM laeilaiil MäadtantTe, ineantamentomm tvnt peiiti; c£ MaL 
S^ <• Das. 2p 2. — 'tAl filT^tU ^tD^rn /VcM^af jfife «/ ipn magi 
A^gfffti. fr mrcmiu» ^inm "larle« ttoT* De Ca^Q^n vid. ad Gen. 

93^ esflicat: ##/ qum$i/u!gar ff ^^u 'frmeUrvokms^ mique haec 
0U re^M/le actflomai» Cenaet igitnr notari praettigta«, qvae fid- 
lact et franida ifeeie eludiuit» Alii^qvoque niagos iitoa eeleri uia* 
wmmmßmajvm Motioae oealos speetatonua MelliiM arbitrantur , at 
vet aliad qaam tefera esact^ appareret. Sed quiim Vi. 22. et 8,3. 
fi» OirQ^^ iciilMitiir ta}ro?2« nmiien d\ auten ald radieem 
tMd •• 09:p ük jreferendaBi, salb est Teriftimile, quod Kie habetur, 
Ba» ene diTenom. ab eo t quod infira loneift indicatis legitor , quum 
Btarae ll et n, abi faediae tunt radicalei, band ^raro eän 1 per- 
»atentart aade imü et AramaieuH ittti eiremmeidere^ ti^a et 
Ayaau.nQ^.ffnieMvre, yi*) et ArajaJblTl eurreref non sunt 
difaiaa. Dib aatem, eiqm eoMOBa Qtt^ et D)]!b, odlarey oi^coa- 
Are» oecaftare, BoCare eonatat. Cnmt igitur ta^^D^, &'^t9fitb, 

mimf)$ Tel/anmilM mreimme^ qaales sunt inoantadones, qaae 
BOB sunt Tulgo notae, eeeultosque cgmpleetuntur senaua, aut sub- 
BdMa raea leeüaii salebant. Attamen silentio non est praetermit- 
teBdam, ex Aben-Esrae aliommque sententia trürb et b'^üb 
ftiisae dirersa, atque quod magi baeulum in serpentem conveTtiase 
Tiderentar, id quidem agilibus manuum suanua motionibus effe- 
•isaey qaibus bominum oculos prjiestiinxissent, sed in convertenda 
aqna in sanguinem (Vs. 22.), et in prodncendis ranis (8, 3.) usos 
esse ineantationibaa et magicis fonnuUs. Nomina duornm ex ma- 
gia Ulis, de quibos bi^ senno, commemorat Apostoius 2 Tim. 3, 
8. ^ImnrifP nni loiiß^v^ aut Maf^ßgiir^ eos appeliat, et reatitisse 
llspi ait^ Sequutam ilium esse traditionem inter Judaeos propaga- 
lam^ appafet inde, quod et paraphrastae Cbaldaei, Jonathan et 
HierosoljBiitanus, 0^*^)333^1 D*«in illos rocant; de quibjis quae naf- 
raat Uebraei, e Tabuude aliitque Uebraeorüm monumentis eon- 
gessit BcxToaFiu» in Lex. ChM. Talmud, p. 945. sqq. Neque 
cadsris illa nomina magorum artibiis suis celehrium fuere incogni- 
ta. Vid. Piin. /f. 371 30, 1., Apulejum in Apolog. p. JOS. ed. Ca- 
aaab. Adde Euseb. Praepar» Evamg. 9, 8. et 27. C£ Jablonskh 
OfUBce. ed. Te Water, P. L p. 433. F. 11. p. 23. 

12. Örxnb r^j'.J '»'^^.Ö ^^^. ^^'^r^,!! ^' projecit quisqus 
6mnUmm simat, ei facti fifji/ draconez a. Mfpente», ^uaerunt in- 
terpretes, quid feeerint magi, verane eo^um niiracula fucriut, an 
a Mosaicia divcraa? Atque plures quidem superioris aetafcia inier . 



312 Exod. Cap. 7, iq, ^ 

pretes hand dubitarmit, yera illa fuisse miracnla, aed .dlaboU alio- ' 

feie atatttunt merifl f vai&stigiit A«g^ko8 llldi^ FfiAraonSa''«t 8«<H>ti4>» 
oculöfi praet^rkiSMatp. Qv^e fipti^ w4'MofiaiiM^9MMr«tt'^flMi*4B^ 
terpiretiim ad San 1^ H6/>N«ht«mMy >'4Vil'tiiaM^ MC^AMt^i 

bui arg«fito riro Mpletüsi «tf (leAt^ «stfraM^ü^'UcfmaliiiftAdy faMfl^^ 
Tolunt. J. D. 'MicHAELl!»''MV^rffHkAsm*£9£4idl %eu«»hlcattl*ll ^ M** •' 
tarn ttfago» ^onjici^ iMlhtbtiiss^ dertoa^ sef peiites , qui ' odm-^/ Mn "- 
eommbtent^^ ba^sifli^ jipe«e|ii liabetit,^^q«ibg<^fttfiiir'VtltiMonfe*ilpeMfli!te^^ 
maittf gestarin^ et projeeerlht, prÖjNstoa'^se^e i&oi484e. • ^(uodf'^ed '- 
mimiä iittpf obabHe a(i€ai'>V(dari poeoeffiC^ •^uttW^atibiAntitf ki' Ae^'"* 
gjpto eC India artiil aerpeii«eri:pl^'tiibitlf<teo«rc«ndt^af;qtie^»thkHahd^ « 
pefieos'ekfltäve oonatett* Atque Jiae^ipsa^ai^e^ndii slsttulir iiiagaa,'(¥a-»'-^ 
rum ^ ipsuib H|iioqiie 'Mbsen>^e^iie^ued-'hl6 l^imtfi detifeMlit * 
J. G/Eicfi(i6RN «|0 A^^pti unn& mitaöiHy' m' *€4M9tKMai$^^o^ *) 
cieiai.Regii Seientiai<^ €^^€ting^ reeemiorh. VitHAW. p.46.^W#*^ . 
ruM Uli tixbredibUe e^e^ -Moftea sibt perffiia^isfle'^^ «e ^usfuodl fic^ ^ 
tüioioy aatis id^üHfl terris^Wnmüni, pos«e r^gl*^tisqu^ ninistrui'*« 
impDoere, ita«'Hee T«ri €s4; 'simfle ,' inum,' iH'SiiIä ^duoatiim>oniiil^ • 
qu« doctriua Aegypti«lrum4mbufumv't^oraflSe,'-m^giff'wtaid4iMMil •< 
cognitom esse. l^raMefeä'iUi^H^kntentiae, a ma'gia p^raetä-mllra«llA ' 
fuiaae mka oonloru^'ludilrri^'^-bppdinint alii, talia'i4*fiMrtnt^ wt"*!» 
rum eiifl«, Mo6cn AeTerbUld'quid«A^id-lndl<$BU!»e',- qiium mullAm -^ 
ad gloriam Det Inraeli^ ittAnetei-i ^ll«r saltem litonniflieiltegel 
Aeg7pti<»raiii ' Mägovtiiftf) iilii«bUla niHilVtsi )»rkeft«rgi«!^ Idisi^e^ 
qnhiquam simUe teVifl habtiil«^*,- plsaeter apemM- Mü^ftKni^ -Imo i 
ita loquitur M««es «t- hi^i^^tiV^i^^il. at' 9^''ft.; *k^ mi idoüpplm- 
quod Vib ipso ü .«la^ '^«oqu« fp^^üitttift fftiswet.>»Ais' saae Moikii-J 
non dttbitasse^ quin Q'fateiflh^fOph^tisy aüt^iw Mtiuin ^ttani' v«rm 
miracuia iieri pOfi«eiitV^p))aV*e^ e <Deiit^l3, 2. " Atqua haee f ait Ju- 
daeomm, eeiam •postrftmhr tenipovibuB ^ sentMitia^^reipaT/x et •dij'- 
juc^a malorum ^aellioiHttti «pe tkrl^ Sic'a€auaab«nt«Pbaifftiaeii)liirh • 
sttfmv tum miracuia^ a();^t^¥(oy ^'fib'^M^ feimf») MaMk^ 9, ' 
34. 12, 24.^ neqve ^osSoöfffüflit ChrisMttf^'^teegbiido ajnalis daiemo^- - 
nibiis miracuia fieri posse. Quinimo et ipse dicit, veilturoa Pfteu- ' 
doprophei^as , ^uVedituri 8i>Mi*9igfkf'fnagviim tP'f6rt$nte.\ <^Matdi. 
24, 24. £a quid^int prbdigia dieuii«ür''r^^<(kTb ^'eiltQV^'% Pamlo » 
2Thess. 2, 9., quibus, reete obseryalnte Groitrd|- non algniftoantur 
initacula falaa, sed quae falsae dodtritiae itisthip^taiit.' Addii^t^i qui 
Mos IS phrafiin, 1^ ^'^^!\\ proprio Hen^^lntelligendaitt''r€ilttilt;i et . 
Vera miracuia matörum'daeiiioaum ope-a m*^ -peraotä o6iltendtifoty 
quum nos omnino lateaft spiritnum ab humanis divetsomm natura 
et poteatas , • nee iidentius nobis n^gandOjn etfäe i^ nikü «valare dae-^ 
moiies in muudum corporeum, Ceteram Wros fbisse aerpentM, 
quo8 in conspectum produxerant magi, Mosea docet bis rerbis: 
tnc^-n» p*;»W~»^t:^ ^?^!3 devoravitgue büeuius Aaronis Ikt^ 
culoH eorum. Baculou vocat serpentes , quod tales fuisa^nt initio. 



'^'''Ä,f%-^\!^l-\'^' Hh 




13 — 15. n3>hB 5:: ptn^'l ELoZfirmamt se cor FHat;aoiU8g t 
ODStinatus mdnsit. liuaiuyis lude , .quod Mosis siv^ A^ronis bacu- . 
las IQ sert^enfem coAiVersu^ niairoruiu seruentes ex eoruiu baculis 
factö^. dcgluthc, collige,re dcbuigsj^ifi^^ Mosis. j^artiLiis potentiup 
nUmeo Stare, majua 1? 
miß 

rrÖ'''öil*^2fc'» £cce i5Ä^«at7ji/-^"*ejg;f€dretur ad äquam^ ad Nilum. 
CönfT a3 ticriI''4Jtl 1. 2. Üirum rexcxieVil:, visum öuot irradibus 
aqua creverit, qüod nohnulli conjlciunt, au ad iluinQn &e contuLs« / ' 
nt larandi causa ^ den^uri.nequit.. Jubetur autcni Moses capta^e . 
banc occakioneni', ' qiiia ad'regis ])aIatLum non satU ILbcr erat ac- 
CASUS. 1n5<*^Di? fei2i:T Et Stalls. stA in dccursum. ejus ^ exspe- , 
cta aonec tibi oceurrat: ci. d^20. 

Ten»,^Ql^^^nt».fo^l $^ l.,..Aut:'ut'jftibit«a€rftfiiito'offejraat^ 3,^84. /; 
-V .19» nin*) ?^^ 'v^.^^Vk.Aiiia Jmp^ii»«i'tets hm^* quod edieuru« t 

Deian.]Se|>nM^oi;iMQyi^llilia ti|4(%iiotii4ii eavetdi^i^ti (id^ X)v.-7«mn ;. 

V "^"^ ficvei\pgpji(ir!DutMt0culi^\qHi*^9t,}mm'^^^^^'^ ^iflaiw.d 
lii0/jg|«9iofvii||, Jl^ei'in(>ifti«ij|i0ifit lik4«8>'0£i.U9«4i»> üiakidiinmtmir 
«1^9 Stimuli .baffiHw iA«i»«W'Aiif««is»4is«^y..pnqjl^i:«A t4|<iod c^ob; i 

nm e^Ji^sU jnQ«4^«.A«rQA.tquiQQiNim.|^flMt,; ^oociHere igituf .« 
juh^tar Mo|^ v«l.AHC09ucmni bacuk» -^{«/»if^ 0(j|ii«4i«i:9tfa«fii.r«>a^ M .* 

fri)rfi*fwf.Tmürt^hfttirffla?c'T<rsÄ8^ qni dl* A^Vf-'*' 

^t<S mipn^utit Tid; l!Mo^f/'Sf6'. JWWfo/Ä: Iv'ir p. 32:: cU^RWo-*' 
"dorn:- VW-Ö^itf 5ieti)5V Efäiffatt^ünt&F A^^ptit Mhet'e^aqnani' - 
t:e'fludio^ LV lÄcdiiÄt' ctiV'Mbcrfe aquanl '(4 fldti6V tX5C. kA* ' 
od Äiy^ijerö^Tttt bl'j^tyvnvioi nUt¥ liSwg olni' tITv TtbrapL^v^ ' C6itf.' 
V«V « : Quod qiiaAi molcsic ;^trc Äiigyptros tf ()offiiörit', 1 tt'dt 'Uc:.' 
. stimme IfefÄ, qtibd Acgypttis di^näm ad bibeiidßiA aptam aliätnj'fli' 
hab«t '][»raet«r eam ; qudc «x Nilb d\cf ivittut*. ToÄtes' enim frf c'd* rc-' 
gtone suntTaWsAmi;' putei&Aa aquh idgräti'ila)^0r^i'est>t i'Akdtiibris,' > 
^lurialis «item ferc null». - Vid.' d^. ä. 11. W. Jtforgenf. 1. p.27^i 
Qnare Aegy^^tii Nilüni ditino cuttrf ^i^öscquebantur. Cod. Samar. 
httic Vcwui bacc adsuiC yeluti ad '<5ompteiidam iiarrationerti': Y^'^l '' 
Vbfit nJaW-^l r7!P*1ö'i)K Tfl'linfi*"» twa et Mt Moses et Aaron ad 
Pharaonem et dixerunt ad eum^^ qtiibus subjidt quae Vs. 16. 17. 
habentur. — 19. ti^nyp^ ^»'»«l Aquäe Aegypti est generale, tdni' 
tiügttla aquarvm tcccptacula sigillatim enumcrat': bn^rr: ffüvtbs 



314 JTjroifc Caf. 7f so* 

gyptw ^ffMter N&«ft arfhni aüMi fivvi«*. Oir^lr Mvo^ #^ 
rMM, L «. «mmImi «fM« WMfaMHH iftidtot «I i^pM* ftrrigaMolL 
UUL iMvinvae. «ff»» 'Mkiivt MUfüMfitt ImtMi, fiMdes Bft- 
Iw post ffoJitoM te MNi IftM yrfiii^. ttf&'^K np»-^a OteiMb 
90itgr0gtU$0m0m mqumnm eH^m^ In cfoAernis tt »iiiflVmit ^ta» 
rm iPunfiiBwli fe^flMM tt^^^m Er im MgmU «f f« UMdidti^ 
L«.«t iiivMfelig^V;tteT»itili9tMk CCAli;lf;4ir#r. 

pMilo poflt esitui faMraieiitoi L «. Mb ineai itteüHt Jvtitl ist lilitSo 

JhK i , r«bMM iMdiqve ilüttr eoni^ttifttM fl««re, Yei iet a^li imM 

AeAIopüt e#Dtiigioii09 vd, vt illE Tolttnt, *b isimierfi iqiMk i«U 

aMrsU iiiMceif^ Aegjf^lh quoqtie cm nio fMete MileiCM, hAt^ 

tibw adeo iioxiM «m«, ex IHiiermi iW Mi ac bU r H t li)h$ di^^teiüli 

BofUR eit.' CH A ü. «> ü« ÜbrgMii. L ^ t81. iqq. Ulne tte« IM 

Ui, qvM Me aamurtw^ mM qirtdq««M «g^Mcif EIcttHdftn (L L 

ad ▼•. 18.), ifll e r huM i g siM Muntit, dcma, qaae kto emlAefüi-^ 

tnr, plagM iwqvaqiiui fciMe ptaetar iwtvrM w ^la a » ^ M aMMMj 

fva a MaM ww aan t a r » aerk^ Turtattfe aHriv afartia tMii|MrilMi W 

Ä^gTRto iti^ a iiaic {%!m4 fpnna oatMidafa aoMtus aat Joa. BifMi* 

Mar * ^lifia ji^gppf. £rw Vtl-^^XIL Ate» 1809. 10. 4.): 

liaaatt TMra apui oaKcapitaa^ al Ta||i yroMvant^ Jcf^aHi af Atfi^* 

^ fraaaidef«, l a yt umaa tll fc a q ae nla tanna «riiaaai IttMflalaiBy 

Tara, i|t TCOC a u ^r lt a aim , aa aMnial» a Ja>Ta a a d jp e ra j^Maa,* at 

laaapta «aaafa pipafli|it)aiiBM axaaqm* ^Jcfvaa Mtfteii'f Inqwi 

E;MliarAi«a p^ 4#.y ^Aeg jp d anmi raraü praaaaraHa^ar pvabiiTle 

nt iiaaigniliaa tt ttaCabiübw renM aawattCstidfllbai^, qMüateia M 

Vegjpto Ticib^va aaaatitvtia rtäfßMSkm^y q«aa ardina iCä pür^aa» 

(votiia eat, at paeatiavaa aittgiüoinai »Mialaai »oleatiaa et eracia- 

«a Inda » priBM» NiU famrcaicata naqaa ad vltiMim ajikt d a ar aa My 

am ad Jaraat taaqaaai aactoreai reisiTeC, iaitia a Nifi flaVadina 

n niboram aonreraa &ato, eateriaqaa aialia domeadcis, qaaa Nil|^ 

nboreBi quotannia iaqiii aolent, mqiia ad peatifeite ^ aantagiot 

aa in paeraa graaaaiitiea Tartolaa aobnezia« Kau aliemia ^ aed a«E^ 

aenaibna anauaa illai Texalfanaa craciaaia AqEfptioa, noa a qi lai 

•olligimaa az hoa, quad aninaleiila et inaaata, qoae intar Nfü im' 

•aramen^ infinite avgeri omnia mamoria pra^dit, ae im^aeo» legi- 

una axoepiaie oidine hadie adhna abtinentf , u% NUnn fiibaaaMl<- 

tenoL ranae, rani» ealleea reptantaa, anlieea reptantea mnaaae aani- 

aaf aaqaereptar; sed etiam €% eo, qaod pbat gra^dineai^ quaa in 

annenta regia aaeriit, loeottanini azaa»lna agronun frngaa depa^' 

Tiaae dieuotar, et haa eraeiatu finito ealiginem coeiom per tridoöltf* 

obacaraue, qvae quaii polrtenderit repentinam pnerofum Aeg^ptta- 

mm mortem. Jam grand|nen^ eo tempore oeetdiaae legtmna, qäo' 

hordeum Jttat|» magnitttdinenp , linam antem aiiiqiiaa habuerit (9, 



1 



Bjfod' C^ 7y MV 914 




Moiionnt,* niBOMilartio, Vt miU intni iirffa« ÜMPttim «t 

4iiniAprflai 

«bautiHttt trias^ looMtmm TiiMbur Y«mU« el k«rr«r taa • 

MÜgiM, qwuK « i«f€iiliui f(teogailt«nwi morte Aegypdfai in«> 

ricw 09git ttetncfe, qvoalilKt Aa^^pai «PMuitiiH folit« «rdiJM 
jfiiiii ^ 0t In MWi iMBMi fariHiw. Aegyptw «um focoidt 
«fn» ae^rinoedm Tcnraa infatet» M Jw q we feire teMpove MlMfe 
iijiwti TWtis Saaftikwi ^ tiw ^istf rtiiwifr; fMiU pMl, NU» 
ite 4iaiA«t09 «ft angbi d ecif^ a ro SMpiMK» giMMvi ideal Twi«* 
Im, ftt«U AtgjptUft BiortäfarM.^ Q««n tane« ere&tviiM ilk* 
l«M q«0tMiiiis TidlNui «inidcatis fai AcgypC« nimoAum 
fiwmiwdwtlmm Mmmi Tix m4iMle ik liU pcmmiüe, ae i 
Acgypdo frotare» —ta bi toi UIm raraai «owiiiiladiMMa Jotm , 
twti» dU, et 0« MuMiuia ^m |ud|terl 0MMHwt«4iM «tl, älsi 
OUumi mntatioiivm pfaaiictlnBikas lalU jnfixerit| q«M aürl et 
fwtanfoii ipaelMt «atlcvi prae m tuleriot: ^niliaa 14 artiliiu Mo- 
M0 frawdtgit» EidihoniiiMi «•tfiidcr^ aiMaatwr« Atque priman 
qvUaaii) aqaanui rnliManiai loifHai^i qood attinat, huno In 
aM4«ai diüarit: ,,Da iiliaa nilMiria «Huna ptiyiiea, 4e qaa ho4la 
a4l|iM fiapatatwr [tM. ad k^fna notaa iitifinai]^ Uasb tempofe 
saa eonadtiiaa ^ qaia »iratar't quaai illa aetale rea quaelibat »1- 
tabilia ad natnratti aÜqiiam kuauuia majoraat refemCur. Quodal 
'taaMtt alieni eoadgerit, at aaäi ast renua natofattant paohioio 
aag n i ri aae inraiint^ qaa ratloiia aqaa nib6fa tingi paiaet) h ev 
taaiamni taaa lagnaota aeium a natura kujna mkoria aaofore,' haaa 
raa adoctaa TidcSatar. Jan kasataa Nili aqiiae raboraai. loforaadi 
«rtaat detazamt Moaea, ynl\ >iit>cx leiuna illii^ tomporta roati^a di« 
aittMW» iakoTae, Nunünit aal tatalaiia, kandiaio kaue rem, amni** 
kaa» «t arbitrakatiir, eeteria nataria inaagnitaai, readvaaat,^ q«4 
fKiiiide daaoiaratiaiiki NiU qaetaimia redeuntia anatar kakandaa 
ait» |a BOTuat igitvr PkanMnia aaDgreiaiim adatiatu« aa affed»- 
nm ait (7, 17«), at aqua a^^ Nila kaaita rukaat in terraia aflhfla^ 
qaad qi|im adoctaa ak a Niuaiuf braelitaram tutalarii alii^ascero% 
non aolam aiae fUiid Nmnaa praapotena, tad etiam quotannia. aqaa* 
nui Nili rabidanim auctofem ,> a'deoqiie lumiiiwn. rerum Aeeyptift- 
nna praeaidaad; ci||n0 ünperli ia Aegjptioa aignum Nili deeoLo- 
laÜoiiB, aangoinl aiaüli, rageai proxindLi diabiu danuo expertu- 
maa aiaa. •— «^ Nagamaa igitttr', quod oiim aaperatitio voluit« 
auk ipaam bacoli in Niluai protenti ietom ominea NiU ejatqiie. ca- 
nalhBiy riToram et atagnomm aqaaa ruborem induiaae: quod al 
iMtnaa eaact, unde Aegjptiorum mag! petiiMent aquam rubere tiitr 
madauf Nam ante terram inciaam (Va. 24.) Legimui magoa aquam 
kabniaaa, qnaat rubora iniicerent (Vs. 22.). Itaque ne sibi ipai 
eontradiaat narratio , in aubsid&um rocandui eat locus 4, 9. , ubi 
qunnt Moai injungatar : aacaia. aquam ex flumine , eawqM ejfumde 



3Wkt Exojkc ^pifi\ aAm-tA. 

miiitt» «tatMMlHill' pnwtaite. .«tibm lrtgifc'Apg|iptik^ t« tmntiiiib*df»4M* 
pletwP(tttMiiN^l|.iliqUa^T!0llllilei JN|MGftrla<Md»HHit4acii|o, tfetki^nimmuU 

Tum« *«9|Pt«»ti j|ttfti^i^»itHii<tp(Mfe<fcitiifi mMm^^mn^Am^heJikiA\w% 

TUiii^:.«t (WUla» N^iViiVi^^r4«V|-><Qt.focimta.jLBgypttiq 
ln^:igitur.|im>^fe^i|4#fi;t rtnife&'fdraotsramteifiMikios lat .pmi4W* t 
tentfilM». n^riyDc^ctm »ifa|Ma) « H i s» b i ii; piMe^^^l€■ yr j^ttih ntfbfttdTtft'ir W 
eile* 6tple«dp f^t^iui; a^^pMd <«A lUikjitastomivqlMir^iniilteref j(ttbetot^<' »k 
8ub«lWiieret^iiil.i'?mi»4;««tt^ p»t(|«mTef;«qmsl(i3ii)|^8Meiiea, inrMmflafii« 
flavammrpw.tti^iVi Atgjyittn^ '8ute<i(«M«eyrreli|d<f^jf inttwnf e^riffl 
qna4 i#o ),mi|]|iu» fUMiIl^- acvM.^fevltlraltftttnV fMmmt l[}ieUton|iusiiiit 
Qilae^ utut, 4o<t^..etr.i{ig<lUo9i- sigMl^puiatn fsw%fiii9*iukam^vmm^*\ 
simpllol.ve/bonua 900911*. «diriBiiiMtiMr^ : et Aj^ j Ki hc sgoaialtoyHaette. ' /. 
griutiiim, ^4arbi#'|oim, ^^Mul«» inffifim«^ « <|iiKi«tsi^qrtoltB, ^rndtoe HtXw « 
coMilfKl.plaQf» Bit ^It^Qj^ *^ Ni9iiün^fttMHirlMU»fim(9«iinlm.40^ 
]ian4Binanr|it>¥M<K( legM^t johi«iik,>eflic psifsty r&iosei» Amq«am.^pr^i. %{ 
digi(WUl^^qiM<i^^ ri 4wri|ia «ffibtiitt4«ianrBr«v! ^i^od ^^8ttb.lmniii^«< 
ictu^^ftwIieflL^gyptl. aqua^ Aaf»id.jNl«rsikhlni^'ifeaimcefeiii.nttH:>i 
qiikfqifliuWus 4iiquacum.f«cefU4ieiiiuiiiuitoflion)iiito<itiJ»aiigiiiui<^ can^iM 
veM^^eM^iil:* f)uod'49i9«\^^itliff Äd^ar^firtquöd-tforaBfiOB^rUcatfeUvii 
popl4i fanipribps^a^fid^M» iilliS;ir«fliifl femHtdMBt'Mosis fM^agene ju4.. n 
be%ir^.,.QuQ<]t.v^ie]}o JUf iMMrr4^uv, ^aoaramt rege adj.Niü ripamWstiil^l/.i 

^^^9 »y^t^i pr4ui«i<» qi{Qtaliiift «b^eiltoWbore-p&Mfmoii>iilb«u-ri 
dabitt[nt*.^:tacclitibuS'iiMiii#f rerittoeyiäii id AegTptiub«nueptiir«i(iifi. 
comnMatariia» Veruvi 'cquiNii . lAvnes:' iri -00 'etfnaelftiaiit^'iiMtorMli* .:•• 
ingiAtisaimiim exhalare.iiq>i»siJKiM rubesecnta» [)ii»€td^to*ldeo kgv- ■«! 
tnrt l'^ri U9M^T ^VJq^pU fimfitMj^y aC4Ui ii^itor'oitaM.ciant^i-..' 
om«ift -generis piilces' foeloci» iiii|NltieiitiMtmo8*eaM^, -^um'Qmi fiafeUe.. <• 
yel flia« expressD tcvipjbluriBriid^-^igM teBtimqnjö: cre^dti» .fo^tonm' *t 
NUirubriiAuUUpi^ciMn^liiMrilin.dsae^^^ .S&t-*n|-^^«6^ Ei*nöti ■*\> 
potuerunt Aegyptii Ülfete^ aguast..e rttfoyteE akltt.")^ '"«-^ li2iM .^ 
örrnDba triÄö '»^O!^ t*!"ft^?l!5 Et f^eeruni tta magi As^ . t 
ja/ioriiJVt. i^f^^t«. $ui$ ' arMttBw t)e'. CSTDb - vid. 'ad Vi« li J V^l«< . v 
aimile est Abea- Esrae ^ Aait)uem 113011- eosTertiiaef nni>aqwHi , .q«a» ; ■ 1 
erant «upra' terram ; «lagoa igUuc -fodietido edxistose aquam, tsani«* .1 
que* a ae ili sanguineio. . ofiiiversam «8Be prae^ ser ttiite^. > ^d^t^' * 
magnum discrimen fuiise inter Aaronia ^ s. Moais 4" ft< * nagc^raHl. f 
opua; Aaronem eniia omaem aquam MiMaiAegjpti; :qaiii etaqnata i 
perpetoo flueatea rertiase, mdgr)» auMnt panitrioln: tbnitaxilt ^qntfo 
visoa eaae convertere, idque qndd in raae esaet, Beosniai ad nAsi* 
mentuni , nempe dum Pfaitrao doraom reyertebatar , qunm^ cantta *> 
Tubor, quo Aaron aquas affecit, .per aeptem diea durayerit» Vb:264. . 



I 



; 1UW^\0it t9^M^^9<-.rt |W«4»lllglHA Nfse^3«l;|^esMKye*hi»*ttait 
»AT ^nTOr?W:,:4<W»*^ jfeiifl«icr;lW»'-Jgiiarr AbfcnKc£birfln«tt, 

A quibus yexationibas Igraelitae immunes manseiint, in sequenti 
nflJNB5?M«gP»i^JW^«<^\fl^^ £tt ^mfifih sunt 

.Stf*JW»%ifel?iJW^W>W*irtatBi^ 
•liwWM*llt«fÄ|»w«fc Jwif^^/vi^ftÖ^ ^jfNUua iwii^ii. ipii^ 

8. Secumfa Viuga - raadrum. Cqp, 7.1 20. i?t- « #. J^ U ....*.» .,« 

j?»4'"^^»i?^i?H(««« «w«**.4ifoilj Qij.¥a4i&(b:)^p9t»Adi«n^) 'Jim )m^ 
fl^^A, i'Äv QüÄ km^mpT'^ »30?», oadi»tiiiipniefoOT»t*i4»tfti*» 

jt^*HtS[f . ]^>m<:M^.;3f ii^ 4».iaä, j^. .IfiaiA M^iiSiii aAiriani« 

S|rfkMlR4fff^9,«ig9i6lP<wi9''CoaMabitieB.a,' fi#. 'S^d etlUlfradi(«9iM» 

4l^^^, irJ44i<Cj9t4Af4Mmitie;\a«|n.9^ «it urbe AvmaaMm 

i|li^frÄWti?5^V5q ITllSft^ äseendfHt .in\ldomum 

Ü,9^ka) ^'Mh,^i^9^vf ^ilit /uii:^; $tipßr* ie€imm 4km>i, . '.ij^mok lid 
'Ai)ffl4bW^|fYa9^?(U»'^Udiii) . lMlu«a]^iUaidmili;'wiump tifiimpicabiM 
<^ W9^^ i'^M^q^ia^^i^'A jtiwtae4QQ;0tiknaatrae pAadäi ~* 



,itt't'ti 






3^,^ >fl!,«(i?^if>«u|t (f!6pi|t i jr»QM'9 Hi.irf siteiaaima iof&s qiia«mli««*r 
)^^Z3.<.IQ|n^i.u| .|^(t.<f89«ilociUQ iii quo «äbigitwauMM Mtcpri«'- 



»^fiifiüif 



' A fo f« «r /» fopmkam imm^ qua»! dt«it, fcf«, «t, 'noa 
tcttCM dottma lagreli, fpsot kmäiiiei ilipetaiit. 'Iids pro ^^^ q«o» 
tacrfo oo4. S«m. habet, qvf praeterea «t Vi. 18. it»' et k«le adttt: 

mrr »lÄit na -npÄ nan-^i run© b« }^^ntn iroö «a^. Tan« 

repetita feqoRnturshmdäta, quae exitant Va» 1I9* ■^l« At yea^ 
quao per le fiMile intelligifiir , non neeeiim erat diiterte exponere» 

Cap. 8, a. *W r^W2frb9^)^ Ei me^nditritM^ «/wnrl/fM 
iHrmm A^gß/H. »»Ex**aqtta*NUt rvbra,«« inqafe Eldkhomivs L L 
p.4ll.aq4M nP'*'^'^'** legimaa ranamm Inmiaieraai aiiiltittttf* 
■em;' qua ia re nihil est, q«6d dubitationem' isoreat. — — Nulla 
terra au^j^ exuborare tolet rartii quam Aegjptiii, pakdiba« inaa« 
aMTia et aqiiii itagnantibiM pott Niii in iilalittora reditnia, di«tliu 
cta. Doleadaa a^ten eat, quod nemo eartua^^qui Aegjptnm ad» 
hne adierant» ranarum ibi domesticarom aliqnam ratlonem habiia- 
rlt, nt tempni edocti eMemnt, qno illae perfeetam luam formam 
nactae eoeeo naiarae impnlsa , eauriant inteeta*^ hancque luam fii* 
jtem ezpletarae reUMa aqaa tierram petant At qwun reniBlIi tem« 
pni res etiam AegjpHat taiedto 11t plarimam rneme Martio noTa 
^ta anfaiet, neeeeee eait, at'iab initiam ApritiiL;4ranäe ad eoitmii 
atUünlentar, noraque est eo enata boboleimenAe ÄRo eam foriaaü 
indUerit, q«iA nntrineiltoihim ab aqua ^ae suppeditaftorüii pei^> 
iaesa Jid praiependam in temm Impellatar, nt inteeta qna^rat 
llaaea .igtar^ » Phaiaaiie ad notanl eonfabnlatianem a^inaii 
cla^eacBBe» iMqnit» omnia aiAldJM minWa in Aeg^to Jovae ean^. 
äflie gabemarl, ex /eo^ qaod 'ab ea qaMilüdi'iiuittayrra iwüMte 
»alllmdo eot aqaa äi eantinenleia Aegyptlprr»pettätar;, ci^ä« re| 
indietanevm^.qaodatblill, qaod taiatani eMe poaiit k^e miotei 
atiae T«ri aaetavia^ aignifteatirilCf ^flä vttloneraillie eompeBeteai- 
Inr^ nt ledem anam homidam et palttdoaam ema aieta eoaunntlirenl; 
Ifoaea'iglhir artifielo nobia ineegnito ranaa eatervaHm ex rieina 
aiiqaa palude dicaiaae eredendna eat, qno. tarnen Pharaonem non 
aaiirleit) Jeheivam hiftia rermn ordlnta auctolrem eaae, qnandoqni«> 
dean aaeerdotea Aegjiptli artem Idtai praeatandi eaHebant» Unde 
caülgimna, Hoaen praeaente rege A^Qrptio ex nna tantum' patnde 
tanaa elienisae, nee totam eamm eopiam aimttl, nt anperatitio ad- 
hüe eredidit, aid e}^ nutum ex aqnfa empiaae) quod ai faetum ea« 
aet, aaeerdotea AegjptU'loeo omnino eamiaaent et Opportunität« 
Moaen nemnIandL Uoa aatiem Moaia et Aisgypttorum aaoerdotum 
artibna in terram peüeetoa ranaram ptimoa quaai piloa anbaequnta» 
annt reliquae eatervae, poat naetam perfeetnm formam inaeeta ex 
inatinettt auo qnaeaitwae.^ Verum hae ret hie narratae ei^lieatio«^ 
na terbli plura pm Inbltii inferrl^ quam atmplieiter dleunt, rix 
cac qnad moneamna. Bf^cHARTva HJeroa. P, 11. L. 5* e. 2. Tom. 
IIL p. MQ. (ed.L{pa*) de eo, qnod hie nanatamlegtmua, ita Jn-* 
üeal : ^^Gite Dom NÜnrn Jubel» Hl imm prodMiat^N' nihil iUuai 



JTjrodL 0^8t;»-*5« 319 



JikC, f««4 ik OTfm witarMik Stirbt «a Mt »faMvlMi, 1. fM< 

ifBm Nihu tantii cafU pr«4«xii; % ^vä^ itlM «i i|Mio »<iae»t» 

froiwüt, qnQ Jqmim est; 3. q«o4 ruuM ilUe, Mtvrali deaMiito 

ffticto, 9Ä, liQiiiiavM «rbet et teiiM m e«otiilenuit ; i. 4|uo4 t>aui«t 

iU. dict»9 K«iii pvmbm »4 De«m BiMi» ftindieiu j^kntnC^ 

C^tenm quamTis Mion« ■#« BQCMuUnuMM, Moletiiisimvm taBMS 

trtt,Tidef6, OBUIM TiM tit stTAtM, «t^ ■! m 4 <i «i^rirenhir, oob- 

cUtia OMoia iiä inplmri Aq«i edaoi« ia fwi taat« eoipia ■%!»• 

,lipiiit, TOMUttm potiiit owitabiil, qvm Mm nntittgaebttt» . Prat- 

. tifp^ dinnia jUa^ ae ■acta»» aadifae aadiia aaaxalia aoa iiraai 

fliieteai AegjfH^nua taiiabat; ■• Jaai BMWtaaraai. CmIombI) aC 

■i«|«fl|, 3c wm^^M Marieatat fmttm foataia aiaaiaat, aieaMraaai. 

Uia da eaasi« poputtcldipi.pl^pereaMi, allfaaada iadai friste« 

aiM Uafaflia eaaod ;i^at. Scriytar latit valaitaa,, PiMmitaa^ Ali* 

atoteli« disei^laf , ei Thaafliraid aaiicas, a|iad Evstathivh ta 

Hfnmtr» lUmdLA. p. 3ii. edit KaM., fc ChmrrfMM^^^ tdt^ iriki§ 

i^hu9 pbußwe Dtim fUe—m Sie mmiem mU ei r0mß9\ eirem Pm§^ 

mmutm ei Dmrdmmimm. Qmmrmm etimm i^mim ermi eopim^ ui de» 

m^e ei mßf implere^i* limgue ffumm eecidem^e» ei cUmdemiee de» 

mme nikUjirnfieeremi^ $ed ei rat« imnieremiur, ei ettm eikie e#» 

.««lU iraaaa »aa eeqwmime^ ttejpm agait Ueerei a/j, meque pedke 

iu^ierrmm eoäemnmiie fernere^ ßexmrentitrfme wteriumrmm edere^ 

fwgervmi^ Mi ^fnmi^ a regtom* Vi4 et qaae JuHimme 14, 2. da 

Aulcijadt Iradidit. 

Z^ 4. &a*i»D'^)irf |d «ID^I Ei/ecemni Um wmgk At qaaai 
paacas prodaximal,* et «c paaaiii aqmk , «ä ait Abea-Enm, ridlt 
.naiaa» qaaataa Aaroaia, iea Masis apai ab aanua opera diSo^» 

mi Amt9mm. lern Pharaa Jaraa poteatUat agnaiaeia aoepit, qaia 
gr a vi at a bae plaga aiatai Maei aa Aaraai «applieaMe dialtaiw 

<• Vi ;t^9 '^'jn C^'m^« «ay^ *^» faaa49 defreemier 
ftp i» re|»^ qaae noa ridentitr cohacrera. TaaMU, ,fi vert^ aie^ 
laui, no^ paMomof aliter xaddefc Naai ^IV^nH ^^^^^^"^ ^\ V^^ 
aoaae namiiü, praemiMa sigaificare aajiri| ihguem giorimri^ aaa 
dabitare siauat loU Jtt4. 7, IL Jea, 10» 16. LXX. Taiom nfoc pm 
nw. (nf^iUt$ flt^ aaS« Hieronjakua: e^tuifiue miki^ faaarfa 
deprecor pro ie. Syrus: peie iihi iempue qutmde pro ie inier^ 
cedfMu Saadiac: peie mme^ q»umdo,tiUf ut pre ie imiercedtmu 
i^aaa qaidem interpretatianct lensaaik iatii caauaadtMii gignnnt» 
•a4. rtm phnsc9< *^\^ '^Wl'^ ^^^ txjfrimmt Shmpüeuak^mm 
faerit, Tarborum ßbrtmre eupir me bane teaiaai fiieeva: hoa ba» 
narii tibi saaM« at deeignai aiibi tempa», qaa arcm pra te. Aut: 
ba^ tibi tribao,. at praafiga« aiiU- tempas, (aanda araa pra te» 
Bq^AETua.L L p» 678. post yerba g^ri'ora e^per aia lappbadaM 
dicit ibjt!^. dicemdoy ex Jud» 7, 2.^ ab! plenijor eil laqaatia: 
tU3^^ ^r^^? ^)il ^S^ni ^tfi^rkinr $mptm mßJli^met dkem- 



' '350 JExod. Cwp. 8, o — la. 









_ trcm, ut lyte.i;anae,amove^Wr.,, ,%rHit,IVf^^^^^ Ht.jp^peB j:;,|5J^ 
^ esset, diem pradinire^ <iuemcjjB<ji\c ,Y.ih^, U* Wst^UJIfll, T.?<jW 
insius esset •8at^.sfactum,^'Ji5crado,ns|Bi,8|jam,.89!i peo imifyt^Ht, 



•«.ii' i 



*fdpr9t £rrMi;ifiti2tti<'^Aibbinr ii0»(4a.^Udb»%fraeMnttifi4irFiieriii\^'iifli 
ifllH»^ii4oTe0|jf./)^aMlii>firiHo'PhQf8i]Man'^fa8tT(v»ii^ d«9|wfeitiOMla 

/piC#pte|}eaMa(l} tefkaadiiaifMcisMi'fleifpiMfpf't^fittaiiasti' Yttrun ^Yi4c-* 
jMir •Pk«ära4> «dpUa^d - -quideniv^^ -^i^tti^i^ipviiÄmiil • : § Rla^i tibeimrailA-, 
.jw;4 .ea(iaiünj|!^e.veq[fr'tM9Jc»Tii:i]]mftfnti'bt^^ •peraBresveyijguäm at 
f .UUcQ t auIIA' ülttep^itji» niMW ii^Kaobpe^ iif posset v laf qucUdeb 4itm 
t cra^tiiumi., pj- aefiaüase) ' v-^B. , .W tfr^)!^ P^^. 1\ ClatMilquB Jfoftf « 

ranarum , stetig constituerat Pharao, Hieronjiblittr |ln» «j»#)iutr 



J6l)äm Siiper verlum ranaimm 4 /72?o(f propomemi-Pitaraonu . 1^ 
tOi 2o:JÄrt.1p Cö posiiit et statutuia.^ i.e. pronpsuit. . . ^,^. 

- 9 —,11. ni^n^jn Mendelü fil..recte vcrtit Gehöfte^ fit ip noU 
«ir 'ÄiÄ^<ÄM«watfir>^^ dfA»y^?iyiiri pirf(;fc7iVWr^«iW; qua« 




Phm^,n')jÜ9d iike^ t^ipiräm i- i. fe" VeiiiW»^plafgacV"4äa>e«r>(^ 
r»Vv fcW;'BU^1irfAtttiii-ite^Ksdcrc! et IficuU.'- ' V61 est reli^ätiö; di^ 
lätalia'^^ '\^liti^itk^M^$Hde'; ttp^^i:, flSsslül nil'Gfert. 3i, 17., 
cblh l»Sam;-^ieV 23.' •ilN**?^' mSl *'^r jiarum /re^af Äim/o. -^ 




quibiis ih rc Acgyjtia mägaa csf auctdritasy intfcrprctantur axf«- 



Bdcod. Cap. 8y la. i3. 321 

fptQf quo nomine culicum qiiaedam «peeies «ignificätur, ad^tipil- 
laate Philone y et ipso Aegjptio , in übro de vita Mosig T. U. p. 
97. ed. Mang., ubi scii^iphe«, 8. ciniphea ita describit: AninuU 
e»i minutisaimum f Med moleetieMimuvi tarnen; ne'que enim aöiam 
Buperficiem Iftedity if^ucundoa et vulde noxioe pruritue excitan»^ 
verum et in interiora per aureu naresqu^ penetrat* Ocuiorum 
guoque pupillae it^eetat involane , ftt<t quie eibi caveat, Orige" 
nes in HomiL {ll. in £xod.i Hoc animmlpennie quidem suspendi- 
tur per aira volitan»; eed ita eudttle est et minutum^ ut oeuU 
Visum nisi Heute cernentie ^ugiat ; corpus tarnen cum insederit^ 
acerrime terebrat stimulo^ ita ut quem volitantem videte- quis 
non vtdeaty sentiat stimulantenu ]ß quibus descriptionibus Qeo- 
MANNIJ8 (Vermischte Sammü. a. d. Naturkunde etc. P. I* Cap. 6.) 
magna veri specie collegit, sciniphes s. cimphei eandem esse citii- 
cum speciem, quae Linneo est culex pulicans f. reptans^ ad quam 
■peciem et, referendus culex Cypri minimus subfuscus HaMelquisti 
(Itiner, p. 470. rers. teut.), et culex molestus Forskalii, qui in 
Descript. AnimalL p. 85. Rosettae, Cahirae et Alexandriae eum 
colicem immensa copia esse ait, nocte inconunodum dprmientibus, 
et Tix arcendum , nisi eortina bene clausa. Ejüsmodi insecta vul« 
go Toce Hispaniea Mosquites rocantur. Nee l«co huic Mosaico 
conveniTe possunt, nisi insecta minutissima et infinite eopiosa, qua- 
lia sunt sciniphes^ quandoquidem pulvis omnis Aegypti in C^S 
mutatus dicitur. Cf. quae notarimus ad Bochartl Üieroz, T. lU! 
p. 448. 457. s^q^, atque quae ex itlnerariis attulit Eichhornius 
(de Aegypti anno mirnbili p« 49.). Et is quidem p* 51. dicit, ai 
Y^cabulum hebraeumCaa^ eflferamui, et sano C/im'i» sukstituamns 
Sanum Cnip^ ex permutatione M et P unguis. Semiticis perquam 
ßuniliari, habere; nos ipsum animalculi nomen domesticum. Scri- 
ptorem Exodi, inquit, CSSIS extulisse^. nee voluisse pro signo 
numeri plur. masc generis haoeri, dubitairi non potest eX eo, qtiöd 
tiomini D3d yerbiim sing, numeri ub^que junxlt. Scriptionem Q^:a 
(a Singular! ^d) vitiosam eksei Eichhornius ratione tatia proba- 
bili oatendit. ^ 

13. rnsn^lsn &*Td(a taä^n '^i^n*^ Fuerwüque sciniphes im kö^ 
ndnibus ef in bestiis, Sciniphes maximo cruoiatui . esse peeori pei^ 
narea et aurcs in interiora irrependo , quo ipso haud rara in furo» 
rem agantur jumenta, eonstat e testimoniik fide dignia a Jboeharto 
et Oedmanno'allatiSk '*)d1 'Ife^*^ Omhis pulvis terrae factus^ 
conrersus est in sciniphes in tota terra ^Aegypti ^ L e. ilia inseeta. 
in tanta multitudine proTeniebant-^ ut omnis pultia in ipsa muta* 
tus esse videretur. Vel indicatur^ culicea in locis ärenosia et puK- 
▼erulentis proTenlsse^ quod eo magis intrum ftierit, quum cuUeea 
alias tantum in locis humidis et limoSis esse lioleant. Etsi rerö 
sciniphes Aegjptiis quovis anno sint molestissiini^ tarnen quod ad 
ictum virgae Aaronis illi tarn infinita «Kopia apparuere, pro prodi- 
gio babendum ease^ manifestum. Eichhorntua ^eroqinod hie nar* 
1. X 



322 



ExoJ* Cap> 8, i3— i5« 



rator hutic in modum eontigf«ie autumtt (1. L p« 59.): ^Initabal 
temqiit , qao solenni natnrae ordine caltcei reptante« ex locts nli^ 
ginosts prorepturi erant ; nondum tarnen ad perfectam eam formam 
excrererant , ut sua sponte loca sua natalia deserendi instincta mo 
impelterentur. Moses igitnr ut Pharaoni prebaret, annuam cnli* 
cum reptantiom reditum Jehoram ^uctorem habere, se, ait, ab 
hoc Numine edoctum esse , qna ratione exturbcntur adeoque ante 
tempTis consuetum ex locis uridis expeHi possint horum aninialcu- 
lorom agpiina : atque elicuit ex loco aliquo uliginoso partcm no« 
yae progeniei aliquantulum prius alia ria, quam ex natiirae so- 
lenn^ cursu pTodässet, adeoque primitias examinum horum animal- 
cuiorum partes maturarit. Qua rattone, rel quo artiücio hoc ef- 
fiel poisit , quum fugeret Hierogrammates , hanc sciniphes ex pa- 
IndibttS ante üuum tempus exturbandi artem rem pronuntiarnnt esse 
divinam nee aibi a iais Diis traditam. Sic argumento, tum tem- 
poris proTSUs indubio, CTictum erat, Jehoram res Aegjpti Numint 
suo gubemare, Mosemque ejus fiuniliarem mandata habere posse ad. 
Pfaaraoneni perferenda, quibus rex obsequium praestare debeat.^ 

14. 15. ä^atjnnrj |5*^^?J*I Feceruntque sie magi , i. e.- 
percusserunt pulrerem terrae ,- aliud arttficium adhibuerunt, ut 
idem faeerent, si^s^ tf?^') verum ntm potuerunt. Itaque conferun- 
tur hie magi Aaroni pefcussione pulveris , quae si sola spectetur, 
ffc, lit Aaron, ftoerunt. Alii ticfeeerunt interpretantur stofo' 
C0re conati »uni. Ac sane verba actira saepe conatum dumtaxal 
desigrnant. Moses Mendelti ftl. haec adfert : „Plagam mutatae aqua« ' 
Niloticae in sanguinem atque ranarum e fluTio'prodeuntium magi^ 
ut mihi iridetur , ideo imitari potuerunt , quod in neütra esset rel 
novae procreatio et formatio , neque enim dicit Scriptura: ^**rTM 
C3^ytnD3?ti et ex9titeruni 's. factae tuni ranae^ scd: S?«! 
9^'^BX'n [Vs. 2.] ascenderunt ranae^ i. e. congregatae e suis lo- 
cis m aridum ascendernnt.' Sed.plaga cuiicum iiebat creatione rei, 
qnae non exstitit, neqne eniln natura pulveris est, ut ex eo fiartt 
colicts, ut Va. praeeed. ^ieitur.^' Qnod htc repetitor ^\^fl ^T]r\^ 
HTsrrs^n &*lfi<^ , yidetur mera esse repetitio confirmandae rei narra« 
tae causa , quasi dioeret : ita igitur ciniphum agmina homines et 
jümenta infestabant. — 15. Niri — !|13QÄ*1 Et dixeruni magi ad 
Pkaraonem: digitue Dei hie etf, i.e. rirtus Dei. Qua phrasi 
dixit Christus Luc. II, 20. et da h daxiiXm S^ou imß'ilXu rec 
SaifAovia^ id est, h nvev/ioti, ut explicatur Matth. 12, 28. Quod 
autem magi fatentur liaac esse Dei manum , non ideo fatentur , at 
/Deo dent gloriam, sed tantum ut famae suae consulant, nee putei^ 
tur Moses aut Aarern itlis esse virtute ant scientia superiores, quasi 
dicerent : nos non cohibent Moses aut Aaron , sed divina vis utris- 
qne major. Nbfat praeterea Aben-£sra, magos non dicere? di- 
gifüs Jo9aef qui ^est Dens Hebraeorum, sed digitusDei^ quod 
accipienduni de ereatore , quem Pharao et magi agnosoebant ne- 
que illos agnoTiMe, ea phiga Aegjptum ideo percuti, quod rex 



EmoA Oq). 9^16 — 18. 323 

braelStai dlmitCere notlet, ied ex eoel! H Meronim fn h«6e tnfafo* 
ra operatione, ftQt catn fortuito^ «t 1 Sam. 6^ 9. Phtlittliaei dk 
cant: ut inteUigamuM^ Htm tJuM mammm no9 percu$$i9§^ 9ed cmh 
noiü id evtniue. Ceteriun de tiajuf plagae remiMioae predbiii 
Mosia impetrata hie quideni nilül dicit, sed iatelligi, ut i« ^Sf^ 
debere ridetar. 

10. Qutrrt4i piagia, t^iiomyittrum , Cirp 8, 10 — 28« 

16. 174 TO^'ah ÄX^-^hm Vid. ad 7^ 15. _ 17. n»| 
^s tl^^i^^ Eece'immitto in ü\ a^ eoncito in te, coli Deat 3^. 
2f. Dicit igitur Jova, ae cobeitatnnun eaae eontra Pharao* 
ncm, ejus ministrot et totam domum ah3>)7'*M« Id aomeii 
a migeendi noftone, quam ^'y» obtinet, Uebraei fere intel^retaii^ 
tnr miMceüoMeam amimaüuM noxiorum muUitudin^wu hnm* 
than: mixiam iurhmm feraruwL AquiU, iro^^My reddidk, quem 
aequutas Uieronjrmus omiie geniit muBcarumy et mM9e4$ divm^H 
generU^ atqiie mu^eam omnimodam vertu» Arabt nterque: wd^iw* 
raferaruwL Jarehi: oauMt $peci€$ malarum jietiüurum^ ei aar* 
pentum, et eeorpiomnm imier $e perwuxtae, Sed quo aünoa no» i 
mine y^P ineeotorum eofbmee intelligator, obstat, quod Vä. ä7i 
dicitur: }xyfr% ^Q^i omavit Arokmm a Phmi^aene^ a Mrtße 4jm$ 
ei eJuM popiioy nnej *1M*tp3 H\ ne unus'quidem remmmtf >qae4 
nonnisi certo animalis generi coiiTeait Neque quäle. aninudis ge- 
nua nomine TU» deaignetur multum quaerere neeeaae fuerit^ ai 
Alexandrino interpreti , reriun Aegjptiarum peritiaaimo , üdeln ha* 
bonns, qui iliad xvv6fiy$a9^ wtmetam omminam exponit Noinoi 
aaetam esse hoc müseftmm genna ab iaipadeatia, ait Phila <b 9ii0 
Moeie T. U, p. 101. ed. Maagej: Sine mein emim im^olani ei it» - 
ruunt^ ae ei akigtte^ perviemci tamen pertimacia ohnitunturj da* 
nee emnguine et emme exemtimiae fmerimi. CymaMfim igiiur^ 
Uiriikeque ^^niwu^ntie (eäaia et nMseae) ädseita audmcia^ OBdmx 
et ingidioea bgetia e$t; nmm e ionginque^ in teU merem^ eum 
etridore fertnr ^ et magno impetu mene (cati) wuunme inkmteth 
£x bis qaae Philo aliique reterum de »vydfitna scribaat^ nttgna 
cum yeri speeie eolligitar» esse illam taiani apeciem. OsDMAlii» 
1^8 qnidem in d. vermieeht. SammiL P. IL Cap. 7« per :r)9 Uäi^ 
täm (Mentmhm Linn. (Belgiaet Germanis Kahetlnk) deaigaaire 
eontendit ; aed biatta orientatia non proxime 4 sed remotiils hoau* 
aibas nocet , est quidem vexatio domeetica, noa Tero humaaa, va-» 
bas eacakntis inhaeret, non hominibus, quunr tamen dt\P homini* 
bns fore cnieiatui, «ocpresais rerbis h.k dicaturc- ""^ipM TOiW^ tiXI 
tr>hP tSiil Ei etiam kumue enper qmae iliäe eruni. mnil^ifen« 
^elii^iil. indieare ak loca, qaibas aallae doiaaa araat' 'Sana a 
&7^at^'*^na diatibgaitar iisqae opponitar. 

'1 8. ii. ^^ ^ "^k^^, ^^ eepürmio in die tflo ierrmn Go* 
tea, in qum popiäue meu$*eiia ^ habitat; tU non eil M ^memfia. 
*i|^4fin (a nb») eepatfgAe^ a. diieii$tgiMnj L e^ fi^iam, ai teraa 
" *' X a 



324 



Exod. Cdp.Sj^i^ — ai. 



Goten ea plagA ioiniunis sit. Ita et 9, 4. At LXX; itugäSo^iae^ 
tifv yijv jTeai^, quod HierQnjmui fiiciamque miradilem in dieilla 
ierram Gouen yertit. Ui interpretes "^ri^^sr? retulerant a4 M^B, 
quae etsi propfie non differat a rri^D, tarnen in Hiphüi adhiberi 
Bolet «igniücatu mirabile faciendi. '^.^^ Tm ]^^b Ut cognogcas^ 
, Ute €986 Jovam in medio terrae, Metaphora sumpta a regibus, qui 
gedem habere solent iu medio regni , ut otnnibus uudiquaque liiii- 
bu8 ex aequo sint propinqui. Deus autem in medio eorum potissi- 
mum adesse dicitur, quibus favet, ut*17^ 7. Deut. 7, 21. 23, l5. 
--19. ^?4? )^^l '^n^ )^^ nnsj ■'naip'T Et ponam redemtionem^ 
Uberationem , inter populum meum ei ikter pppulum tuum. Qunm 
id ipsum y quod israelitae liberi essent a plaga cjnomjiaruiD , di- 
stingu^t eo8 ab Aegyptiia, Aben-Esra n^5 (qttod piene scribi- 
turnnis, Ps. lll, 9, 130) 7.) exponit diuitnctionem ^ et siiuili- 
Ht' LXX. iiacToXrjtf eosque sequutus Uieronjmus divisiouenu 
Getemm bis Terbis Mendelii fU. non plane idem, quod Vi. 18., im- 
mnneHL faisse terram Gosen ab iUa piaga, dici existimat, sed hoe 
petinB, animaKa ista noxia, l'llj^ dicta^ nee Israelitis inter medios 
Aegjiptloi Tenantibus nocuisse.' Et idem ad verba rÜKn i^'^p'] '^h^^ 
^?n in bra$tinuin futurum est eignum hoc^ bene notat,*id diei 
tdeo,'Ut inteliigat« rex<, non easufortulto iilud eyenturum, sed Deo 
Ita diiponeote ; c£ ad 9^ 5. 

20. 21. n^^ ai~)9^t^^) Venitque cynomyia gravi$ ^ i. e. ve- 
nemnt multae •et' copioaae. Nam ^^[Id haud raro multum^ copio* 
tum yalere coMtät^ yid. 9, 1. 10, ^4. Habac. 3, 3. IReg. 3, 9l 
Elliptiee boc Vt^-^ scriptum« legitur n'Cl«) pro D'^^sn^ Deficit non- 
ttttHHqUam' 2i ratiene «ensiiB et ex usu lingüae. "^^B^ l^^t^ t\rv^T\ 
a^na^h Carrumpebatur terra propter cynomyiam,'^* iVrrtf'pro ejus 
inbolis , qüi grayissime illis muscis yexabantur. Sic Psb 78, 4a. 
misit inter eos eynovtyiam^ quae eoa consumait. Sed Ciericut 
quod )ioc looo dicitur non^tantumde hominum corporibus inteili* 
genduA pntat, terum et, ac magia. adhuc , deyictibus, quos in- 
vadere siDlent mnsdae , in iiaque oya deponere , e qutbus mox na- 
seuntur yermea, qno fit, ut esculentn putiseant, et a yermibus ab- 
jumantur. -Ceterum nee in hac molestia agno^cit Eichhorn qnid- 
quam,' quod solitum naturae ordinem excederet. „Sciniphes,^ 
(inquit in Commkntati p. 54.), ^sequutam eas^ aliäm muscatom 
apeeiem, yi^lde probabile'fiaciunt reoentiortim peregrinatorum com- 
mentarii, in- quos relatum legimus, tempore inundatienum Nili, 
h. e. mensibus Julio et Auguito , aerem Aegjpti scatefe yariiB en- 
ticum et muacarutuBpeciebus, se inyicem e^cipientibus. Vix igi- 
tur superatae erant moleätiae a culicibus reptantibtis profectae, cum 
per aerem stridcrent muecae eani^aey Aegjptiorum eruciatus quot« 
aiiais rcdiens. Moses igitur horum animalculorum yexationem pro- 
ximis dicbuB futnram .pvaesenti^DS, ohyiam lyit Pharaoni,' ad NUi' 
litus ami>mranti,»'eiim>admonitii]^us, ne forte gentis Israeliticae dis- 
aessionem ratavdaado molestiam terrae, suae imminentem ai|geat>< 



Exod. ,r Cap. 8^ 2i-^a'4. 9» a. 3. 325 

'Veruiii %\ etium demiif EIcUiorBio, qiio4 qnidem n^uri neqirili 
*^n9 paasim latiug de futaro tempore mmi (13, 14. Deut 6, 
20. Gen. 30 , 33.) , hoc tamen prodigiMum in hao narratione 
upparet, quod, uti mintfnte Mose cynomjiae grraTioi soUio A»« 
gyptios rexabant, ita eodem illo deprecante plaga penitas' eessa* 
▼it (Vg. 27,). — 21. iTjÄfs ÖS^lbNi ^inar !Di /*e, «on^- 
c»/0 />0O ve$tro in kac t^rra^ ita reddendiun y^M; nam artir 
eiÜBS biG vLn obtinet Pronominta demonatratiTi. YJon^edit rex» 
nt Israelitae sacra faciant in suo regno, non alias. 

22 — 24. ^»D'^rj^N — j'i^D Nb lÜon est rectum, non com-enit, 
faeere ita , quia adominationem Jegyptiorwm emcrifieamue Jovae^ • 
Deo nosiro, i. e. istiusmodi aacrifictum , qiiod abominattoni eat 
Aegjptiis, yictimaa quas maetare liorrent AegjptiL '^i^ nan Itf 
Si eacrificaremue adominationem Aegyptiorum ^- •yictimäs qua« 
mactare horrent Aegyptti, nonne htpidarent noti fT^ hie valet «t^ 
118Q magia Chaidaico, ut Ler. 25, 20. Jer. 3, l. Mb. 48, 23., et 
«nte tfy (7 est anoionxory ut Gen. 50, 15.) subandiendttm tt 
aut &^f interrogationis. LXX. mutata orationis forma >U^o/^ö*-* 
Xi^&flfjtffjiel^a yerterunt , quos sequutus est Hieronjmus : lapidibu9 
no9 odi'uent, Non hie agitur de poena per leges illata, sed' de fu- 
rore plebcculae, quajß, non ferens iilas pecudes mactari qua« 
deoTum loco habebant, potuisset obrios lapides in Israelitaa In- 
tentare. — 23. na^Äa -rba Ö'^Ö^ nttJb« TT^-n Viam trium ditrum 
idimua in deserto , longins noa diseedere oportef a finibus Aegy- 
ptionim , ne aacris nostris faciendia eorum in nos ivam conett^ 
luns* — 24. ri^W !»p*»rnn-Ä^ P^"^*! PI Tantum ehngando non 
elongahitie ire, i. e. ea'eonditione tos dimitto, ne longint ab- 
eatis. ^ra tTl'^n^'il Orate pro me, Ordo ac sensus : orate pro 
nie, nt Pens auferat a me et populo meo hanc plagami tum dir- 
mittapi voa ea condkione etc. 



11. Quiutn plagay peeorig tufi9^ Cap, II » 1 — 7. 




L e. peeudum. Ines orietur. £t nime Mosen nihil minari, quod 
non solito naturae cursu eventurum esse facUe praevideri potuerit, 
ertneere studuit Eiehhoruius in ComMntat. p. 5^. hac argumen- 
tatione: „Muscarum examina pestilentiam afferre, Stntiqais popu- 
ÜB jam obsenratnm est. Elei, si Plinio credimus (H. N. 10, 28.), 
inrocabant Myiagrioi^ Deum , muscarum multitndine pestilentiam 
afferente, persuasi, protinuseas, quam Deo isti litatum sit, in- 
terire. Quid? quod penitior rerum naturalium cognitio nostroa 
liomines docuit , in^ecta eorqmque oTula in aetem dinundi , et cum 
rore ritrsua defluere; quo rore perfiisis herbis et plantis si vescan- 
tnr^ peeora Tel Tehementer aegrotare, Tel adeo exstingui. , Quid 
igitur mivui9, i|i Moses post culicnm et muscarum caninarum in«* 



1 



■^ 



326 Msfad, C^p. Q, 5-- 9. 

numeni agsdiia AegypCtornm peooi» repenltaA bovI» omiolnm «ite 
•miaetttK , simal aütem praesagUi^, fore , ut ab laraelitis , armen-r 
tonun gregumque curandorum p^ritiuunii (Gen. 30, 31 — 43«)^ 
hoe malnrn pra«caTeatnr ? ^^ Haeo tarnen quatenns conientiant cum 
aimplici •ensu narrationia MMaica^ , qaiiqne ipse jndieet. 

5. 6. n5;^b tiin^ ttO^n PosmÜque^ praefixit /ova temjnu cer- 
htm et deiimtum, *que illa lue« graMari incipiat, ne illam easn 
fbrtnito obortam existiment — 6. C3^n3;:99 rnp» ^bno^^ ^tMO» 
riebatur omiie A^gypUofum p^cu$, i.««* in omnibut gregibus Ae- 
gypttoroM pecora liioriebantur, Ines per omnea illoruin greges sae-; 
Tiebat. Nain qunm Vi. 10. pecora nlceribttt affecta dicantur , haee 
▼erbfi Tel de iia tantnm peeoribus aunt intelligenda, quae erant ia 
agris, coli. Vt. 3. et 20., rei tnpp^ b9 valet magna eju» par$^ 
ad quem modum et inteiligendum cmc, quod Va. S^. de grandiiie 
dicitnr, enm omnem beriiam agri omne$yue arborea percacaiase^ 
indeapparet, qaod 10, 15. coii. ibid. Va. fi. dtaerte dicitur, omnea 
berbaa fractuaqne, q^oa reliquoa feoerit grando, abaumaiaae lo- 
cuataa. 

la. S&Timpiagm, mUmra in ftomUnibu9 pecudibu$pg0 oboriäj 0| 8—12. 

8. 9. m^^ W^ QS'^aQn tstbn üob ^np Sumite^ vo5ta pknitu^ 
^nem pugnorum VßBtrorum^ plenoa pugnoa yeatroa, favtUae^or^ 
naei$. LXX. al&aXfjg na^ivaktgj etnerü de camino^ nt Hiero- 
iijmua reddidit. 7^^^ ^^^ ^"^ fornax, in qua pania coquitur (baeo 
enim "^^sn dicitur},^ Etdfaörorum et ealcaria, atque a^rarioj in 
qua ex minera metallum ei^coquitpr. n7:i73;^n TWJ^ '^P*??^ ^^ 
»partit €am Moß0$ eoeium verwi , id eat , in aerein. „ tioc et 
reliqua aipiilia , quae in bac biatoria habentur , non aunt miraculo- 
roai cauaae, aed externa quaedam^ eorom , quae eventura etant, 
aignÜicatio. Sic lutum pulvere et aaliva iecit Cbriatua Jo. 9» 6. ut 
caecum curaret, quum ejuamodi luto nulla virtua inesaet.^^ Cleric, 
Aliam conjecturam de bac re vid. in d* n. u, n. MorgenL I. p. 288. 

— 9. Verba Q^^at^ VT^"^? ?? P?^^ ^3^1 «"'^•*« •« puherem 
$uptr aninem t$rrani Aegypti quid aäi Telmt, non aatia darum* 
SLsipliciaaimum foret , ita capere : rertetur in pulTcrem. Sed cur 
non puirerem ubiqpe obvium' aumait,' quem in auraa apargeret f 
Alii: %p.t qu߻i pulyia, i.e. yolitabit per aerem , ut pulvia aolet 
a Tcntö circumactua. Quod yeriua puto ; yidentur enim baec yer- 
ba boo dicere: ftiyilla non aubaidebit^ aisd yeluti floa tenuiaaimua 
pylveria buc illuc yolitabit, et per totam Aegyptum ^ diffnndetur. 
n^M^SH — ^1^] Eriique guper homin€8 ei euper jumenta inflam' 
matio germinapis pUMtuiqi, ^^np babet notionem eälori$y ut iatina- 
modi ulcua aignificetnr, quod inflammationem aecum conjunctam 
bkbet , yel potiua inflammatio , quia uloera non tarn emittunt pu- 
atulaa^ quao^ puatuUe ulcera creant, ex inflammatione plerumque 
iiatae. nia^a^lsdt eat a n:ps, quod Jea. 64, 2. efferveecendi ^ in- 
" aiguiJBcäta reperitur. LXX. n^:?a:fs^ nnb verterunt 



ExocL Cap.^y 9-*i5« / 327 

f^Xmitüai u»mC4ovoak fU^iuhie ^m-veMeemte^^ oeglcctm Gtuam^ 
tico. Sic et Vulgttftas: veuicue iurg€nte9. Aceoratiiu Onkelo«: 
jHenum puHtuHt, Mos Vs. 10. TOcibdB transpositls dicitur ytVli 
vn^ n^^tl^, inflantmatio pugiulig efßuregcen»* Videtifr ea pustu- 
larum specltis denotari, de qua Celsus de tnedic. V, 28^ 15.: 
Peg^ima pustukt €«/, quae imwuiiQ voomtur, ^Ea cohre vel «v^- 
Uvida vel aubnigra^ vel alba esie oongueoit* Circa haue, autem 
vehemens inßammatio est^ ety cum aperta ent ^ reperitur intuM^ 
exukeratio mucoaa , cohre humori »uo gimiliu. Dalor ex ea «M- 
pra wiagnitudinetn ejug^ euty neque enim ea fabä ni^jor esi. De 
hac plaga Eichhornius hunc in modum dUserit (Comment* p. 56.) : 
„Mprbos, qai autumnali tempore, tempestate ut plurimum humi- 
da, tTanquÜla et nebulosa grassantur , saepe originem dueere ab 
•aimaicuüa inimite parris," ex aere hauaUs^ iater artis ntodicae 
peritos coQstat (yid. Linnaei jnuudui iavisibilis ia Amoeuitatl. 
acaäemicig Vol. VII. p* 496.). Nos quidem in medio TeUaquixuus, 
an Tomicae pestilentes , tempore autumni Aegyptiis fatales , ab in- 
numeris insectis iuris ibUibus, quibus aer ea anni tempestate sci^- 
tere solet, derivandae sint: hoc certum est, per autumnum, h. e« 
inde ab exeunte mense Septembri usque ad exeuntem Decembrem, 
regnare vomicas crura et.genua infestantes, quae duäUus auttribus 
diebus letbaies fiutit. imoüuente igitup nova hac publica calamita- 
te, quod solent obscura portenta majorem ad animum morendum 
Tim habere, Moses non yerbis praenunciat, quid instet, sed in 
fpem ingressus , fore ut animus regis rerum futurarum praesagio 
mere sjmbolico , adeoqne aenigmatico in terrorem actus vehemen- 
tius moreri efficaciusque flecti possit in rem a se expetitam , füll- 
ginem in aerem spargit.^> Verum pusttilae illae a Mose commemo- 
ratae perquam molestiae quidem, sed non lethales ridentur fuisse, 
ut Tomicae pesttlentiales , de quibus Eichhorn cogitat; nam si 
mortem attiüi^ent, Uoa ^t credibile, id Mosen silentlo präe- 
$eriisse. 

IS. SepHma plaga y grand^^ 6, 1^ — 34« 

14. 15. l{a!?**^e{ — "^S Ham hoc vice mitto omne» plagae meae 
ad cor tuunty 1. e. quae graviter tangent cor tuor«.. QUod Dens 
se omnet suas plagae Msaurum dicit, id de universis, quae' ad- 
huc restabant, piagis intelligi posset, nisi obstiterint rerb^ ^^^1 
r\ii\ti hoc vicej quae innuere videntur, istas piagas, quae jani 
pTOxime et sünul mitterentur, esse inteiligendas. ^ Et Pharaonem 
iid eam, quae prqxime aequitur, plagam plus quam ad omnes prac- 
eedeatea trepidasse^ intelligitur e Vs. 27. — 15. Verba actira 
praeterita, ^nn^U) et ?{2{1, explicanda sunt de &caltate agendi,ttt 
igitnr hie Vs. ita vertendüs sit : nam nunc quidem ei mitiere , ex- 
tendere manum meam et perputere voluigsem te et populum tuum 
Ula pegte (de qua Vs. 6.), deletu» eseee e terra. Sequitur enim 
Va. sq. ratio, cm eum sevTiffit. Particula "«:» stgniftcationem saam 



328 £xo€t. C^p. 5, 16-^ a3, 

eoMMmkm vetfnet, hoo modos nam md probandum^ nnllmit emt mei 
■imilem ia unirena terra (Vs. 14»), ^$er€ire patuugmn ma- 
inisf reL 

^ 16, 17. Sjimöj^n nwfr 'inaaja Ca^nfitl Verum propter hoe 
9iar0 te feciy i. e. sefrayi te inoolumem. Similes loquutiones 
IReg. 15, 4. et ProT. 29, 4. leguntur. ^ns-HÄ '^ninrj lilaa^a 
Ui osiendam iiki poientiam meam. Sed LXX. %vu MBtitafitu er 
aoiriiv iaxuvfiqVf Hieronjmus : Mt ostendam in te fortitudit^em 
ineam, SLniliter Rom. 9^ 17. ontog hSsl^fiai eV goI Ttjv övva-j^ 
l/ih pov. Cepernnt illi interpretes ^nh'^n, pro ^15 n*lfiOJj, ut 
interdom afiixa Terbig adduntnr, ita ut'Praepositio atiqua, cui af- 
fixa Uta addi debeant, intelligenda sit, quod tarnen freqaentiui, 
ppinor, in verbit intransitiTis usn yenire soiet, nt Ps. 5, 4. 2i(p, 
^"^Vi^ non eommoraöitur tecum maiue , est pro '^729 "I^Ji** fi('b. — 
IT'. ^»52 iib'inOÖ ^n*ia? Adhue tu attoUis ie ipHum'contta popu^ 
lummeum. üß son'at tu 4dtu9t extulit; unde Aben-Eira Toe. 
b^^n&^ per güriarie te , effers te , explicavit. Onkelos : kucut^ 
que eubjugasy n, mibjugo retinei populum meam. Cepit ihp cal" 
eandi significatn. Vulgatns : adhuc reiines populum mettm. Saa- 
' dias : tu adhuc retardas populum meum. Qui interpretes ^b^nDX3 
ridentur pro denominatiro a nomine tibbb ogger cepisse , ut pro<r 
priesit: aggerem te ponie contra popubim meum. 

18, J9. ^tl'Q n:P9 f *'r^^ ^^^ tempus crastino die, AccurAte 
fempus praedieit, ne casu postea boc factum diceretur. Cf. ad 8, 

. 1 9. Quod grandinem grayisaimam se immissui^u^i ^sae Joya prae- 
nunciat^ ostendit, nuilam essererum naturae partem, cui non im- 
peraret. Quum en|m Aegyptii et iGraeci crederent , alios coele- 
ptes , alio$ terrestres , alios inferos esse Qeos , alios quidem terrae, 
filios mari praeesse : uniyer^itatis Dens Aegyptios non tantum per 
fluyium et terram castigayit, yeruuLet e co^o grandinem et fulmi- 
na tmmisit. monrj Di^M-l^b A quo die fündata est terra,. A^ 
gjpti, i. e. quo incepit coli et babitari, unde et Vs. 24. dicitur, 
tion cecidisse.ejusmodi grandinem in Aegypto^ ^'Mi Tin*^Ti ttiJ2 ex 
quQ tempore fuit in gentem, i. e. a gente habitata. — *l9.*nn5'» 
^Sliö-T)^ r?Jl tihp Kunc igitur mitt^ fyc fugere pecus tuunC, 
i. c. festinanter inTocum tutum recipe. Cf. Vs. 20, 'O'^zyi fecit fu^ 
g^re^ fvLgi^ u\y\ii.\aXt suQM servoi et pecua sji/tum. De yerbo r^rt 

\ yid. ad Jes, jlO, 31. . ' , 

23^25. JT^'^Ä ttJÄ-JJ^Jjnj Et eucurrit ignia per terram, 
-q:2{ kic est ignts/tt^vcifftff. Defulminibua super terram yolantibua 

• Jjt'' ' usurpatur et Job. 38, 35. -jinri dvon€ikd}g pro TjbrTn poni- 

• tuV, ut Pa. 73, 9. *-i 'lai njrr'» nqJaM Deplmtque Jova'grandi" 
nem super terram Aegjßptu .Grando mense Januario et Febr., 
Martio quoqve, band raro in Aegypto cadit; vid..J. AL Uaktmanji 
Erdhenchr. v. ^rica p. 141. Neque tarnen quotannis, nee ita 
stato tempore grandinat, ut Uoses, nisi Nomine edöctus, ipsnm 



Exod. Cap> 9, 24 — Sa. 330 

dienif quo* grando rit eMon, praefinlre potaerit. — 24. — "^rjii 
Tisn Fuiique grand» et igniB nese camprthtndenB in nudi» gran- 
dinisj i. e. grando et igni$ mi»ta pariter ferebaniur^ uti aen- 
svm expreasit Hieronymut. — 25. *i^«^ Tf^ti irit^n 3to-'b!&'nft(i 
£l OMJMm herkam agri percmmit grando/ Ct '^adA'a/Ö. J^roM 
«d Vs. 32. att intellig^ posae da hevl^U caukun halMittibiift,' ^uae 
grandinis pereiiMioni sunt obnoxiae, 

27 — 29. Q^srt •'nfitün Peccavi hac vicBy i. c. nunc demum 

me peccasse confieeor. 28. 1*^51 ö^ST^N-, n'bj? n^'ra sni £/ 

0ttf(/um, L e. satis est futsae sive,« iufficiät et ne «tnf amplius 
voce» Dei^ tonitrua, et grando. LXX. jca» navaatsd m rov Yevii- 
^tjvai X» T. il* y quod sequutus Hieron. : ut desinant tonitrua Dei 
et grando. ^!n^b I^BD^i ^fb"» Nee addeth stare^ non ampims mo- 
rabimini. — 2fc' rTir:"^*bi« '— ^nN^.5 Cum egressus fuero urbem^ 
expandam manus mea» ad Jovatn^ i, e. orabo expansis ad Jovam 
manibufl , qui gestus est precantium. ' Quod autcm Moses non ia 
urbe, sed extra eam ad Deum precatiis est, Hebraei caiisaih red-» 
dunt hanc, quod urbs plena esset idolis. Sed yidetur Moses ideo 
potius exilsse, u( a turba seiuotus commodius ora.tionl racaret. 
'i:ii )^?9b, Ut terram Jovae esse scias^ ne putes, Jovam Deum 
esse aliüs orae praefeotum, qui nibll in Aegjptum po^sit. Cf. ad 
Vs. 18. 

30. 31. Te vero et eervoa iuoa, quod^ attinet, ^(fvivofl notir 
dum timere a Jova Deo. Onkelos quoque-yerba: }V^^7^ t^'^D 
7^'"^^^ '*i^^ bene sie reddi4it : adhuc vas non humUißiU^ ^^rflyi 
Domino. Quod sequitur Jarehi ,. qui ass^rit, D^C^ ubique nondu^i 
ralere« — .31. !)'>:i^ n'nis^^n /forcfeuip sjDtc^, spica^i ]iabuit,, ma- 
turescebat. bb^ia nnv3&nl Et linui{i jam foüigulos germinabat^ 
.nti yertijt Hiei;oujmus. ' LaX. xo di Xivoy. anegfiati^ovy linum vero 
aemen/aciebat, b.^t^Af quod Onkelos retinuit^ apparet stmile esse 
^i quod in hordeo ^^:^ , peque igitur calamupi , ut nonnulli yp* 
lupt , sed glofulum seu npdum in summitate lini maturescenti» d^- 
notara uecesse est. Gesemus iu Lex. min. e 2^*^^^ c^äix y sensu 
botanicoy i, e. Üos, et Syriaco £<b^lp germen, flos comp<;situm 
putat. , rrniL'D, Un^nl^ inter nobiliores Aegjpti p^QyentHs nui^e- 
rabatur. ^ « 

32. n:ti&ai tritieö apelta Linn. (Dinkel, Spelt}, yid. ad 

• Jea. 28, 25. riitt n^p^Det ^S Quia ßerotina erant , ita recte Hie- 

ronjinus, rovq LXX. sequutus, qui oipifia yag i}v habent. Jar- 

- ein quoque exponit: serotina. ^ddit, ea adhuc teuera fuisse, at- 
que inde faetum, ut grandine non laedereutur. Cf. ad Vs. %5, 

- Quoniam autem b^^ tenebroeum, obscurum, sigjiiiicat, ideo Aben- 
Esra sensum alt hunc esse:^ quodfuerunt adhuc sub terra, ita ut 
non conepicereniur. Sed discimus ex Plinia (H. N* 8, 3.) io Ae- 
g jpto hoirdeum sexto a satu mense , frumenta septtmo meti solitii^ 
fie^ri ergo nun potuifc, uttainto temporia spatidliordoum.antey^^ 



330 , ExtidL Cap. 9, 3a* , lo, 1 — 4, 

ret triticiim et seanHf qiMntiim Interfiijtte neocste eit, ti, cup 
hordeo »pica esaet mutie^» trittcum et sea «dkuc sub terra ktkp^ 
vent. Haud iaeoounode tameo ni^'^Oi^ reddi poteit obucura; ob- 
scumm quippe diei aoiet, boH; qvod omaiiio noa eonepkitur, acd 
^uod parum et teauiter* Vid. FuuxRM' MiseelL SS. h. 3. e. 11., 
ex eujus tarnen aeatentia ptfior iaterpretatio fteroitMa) retiaenda 
eet. ^Uordeo autem laeso, ait Fullerua, ineolame aiaiuiit triticiun, 
quum hordei prope jam maturi cuimus, aliquando arefinctu«, ideo- 
qne Induratus, non cederet ictibua graiidinis, sed obntteretur, 
itaqae continuo frangeretur. Triticum autem , tenertua adhuc , et 
in herba veluti abdltum , lenta jflexüique sua moUitie satls quidem 
tuto procellae inipetum deritaret , et ingruentes ictus declinaret at- 

Jue Bubterfugeret.^ Idem porro monet , ndrum noa esse , si apud 
egyptios messis hordacea, contra quapi apud aus, prior fuerit 
triticea. Nam ex eoeirieuissima ac suayissima temper ie, qua nos 
multum superant Aegyptii, ingens operum rusticorum dlscrimen - 
oriri, ut alile in rebus, sie potissimum in aereudif mctendlqua 
temporibus, 

i4. Otlapa pingay hcusiae, Cap. 10, 1 -> 20« ^ 

Cap. 10, l. 2. *»a"}p3 nVfiJ -»nhic '»n\0 ]^öi? Propier ponen-^ 
dum me, i. e. ut ederem haec mea gigna in medio ^us^ L e. inter 
eoSf nempe Phari^onem et servos ejus. LXX. Xva t^fig inik&tf lor 
Wipteta Tuvttt in' aitovg , if^ deinde ^uperveniant aigna haec sti- 
per eo§. Pro ^a^^pa V». % est OS intfsr eoa. — 2. nsDn y?gb 
Ut tuwreä. Aben-Efsra notat, Deum hie alloqui Mose», et eum 
eist ioco amnium Jaraelitarum* Q^nx^n "^nb^^nn iv;et net 
Quae operatus $um inAegypio^ i, e. prodtgia quae feci. Sed LXX. 
ooa ifinatmxa ToZfe Alyvnxioign, Jarcbi etiam 'nbVyf}»! exponit 
iüusif quo significatn verbnm istnd usarpari notat'Num. 22, 29. 
^a nürV^nrr UbuiBti mihi^ atque 1 Sam. 6, 0. Philisthaeeram sa- 
cerdotes suis haec dicnnt: Cur animum veatrum obfirmartth^ si- 
€Mt uuum anifhum obfimugrunt Pharao et Aegyptii f Notme *^i^N^ 
drra P|??nn postquam illuiit ei8y sc. Deus, male eos habuit, di-^ 
mtitit eotl Israelitas, ut abirent. Quo ioco LXX., ut bic, ha- 
betit: er« ivinai^e» aifioXg. Jarcbi innoere Tidetur, formam Poel 
Cantum operandi ^ agendi fiotionem obtinere, sed formam Uithpoel 
rerbi bbjf^ nonnisi iüadendi signiücatu usurpari. Sed contrartum 
^rguit Ps. 141, 4. n\p"^!:55 bb'iJ^nni ad patrandum facinoron 
Qiiare nihii obstat, quo miiius vertamüs ut supra. 

• 4« 5. "^baaa -^ '^:3n Ecce ego adduco erat loeusiam in terr 
lataacm tuunu 'V^^^^*^*^'^^ inquit Ejcuhokn in Cornn^ntat. sae-; 
pias iaud. p. 58., )9qu<i<»^ Aegyptas non progeneret, ex aiiis ter- 
ris advectas fiiisse necesse est, yel ex Arabia, yel ex Nubia, du- 
piiet loeustarnm patriii« Loouatis^ autem ab austro ad septentrio- 
nem ^eeo aiiqao instinctu iter suum ita dirigentibus, ut nee ad 
orieiMMa) nee ad oecidcnteoi deflectaat, earum examina numquam 



Emod* Cap. io> 4 — 7« 931 

ex Armbta in Af^gjptum fermtar (rid. HmwlquUH h^Eovt. p. 254. 
Ttrs. tevtdn.) , sed €X Nubi« per Aetkiopiam. Sub finen TitlelieeC 
nenik, Martii (oirca Teraum a^utnoetiiuir, d. 20* Matt.) venti 
partim oeeidentaiea partim meridionaleii tantam^tootsstarum ulm üi 
Aethiopiam ad^ehunt, nt e%. its tarn recentibui quam aale, putre« 
dinem arertente , adipertia plurea e)ks terrae gentes per totuin au- 
anm yirant {Diod. Sic. 3, 29. Sira6o L. 66. p. 772. ed. Casaab.): 
yaBto eodem auttrali ukJftriui eas propdlente iter laum m^ue ad 
Aegyptum continuare solent , quora um. sub mensis Martii finjcm de« 
feruntnr. Atque hoc ipium tempus est, quo Pharaoni loeustarum 
agmina Äfosea ominatar. Qutim aatem ittnera lua imtituaat or- 
dine militari , ut aiiae tanquam antepilanj, agmen ipsum haud pro- • 
eul abesie nancient , deinde ades ipsae densis ae jnatis cateirui sch 
quantur , ali^ tandem agmen claudant ( Joel 2, 20.) ; Moses con- 
apeetia antesignanis , primae aciei praemissis , recte augarabatur, 
«gmen ipsum proxime sese per agros Aegypti esse effusttrom in re* 
giae pertinaeiae poenam.^^ Neqve tarnen Mosen solum inter Aegy- 
ptios loenstacum antesignaoos conspezisse oredibile est; unde nee 
persuadere sibi facüe potuit , fore , nt praenuntiatione adventus lor 
custarum, qnem omnes augurari potuerunt, regis animum moTe- 
rct. Omniao vero Aegyptus a lacustii rarius infestatur; yid. d, a, 
«. «. Morg§nV 1. p. 2§2. — 5. f^lÄJ^J ^V."''^^. ^^^^ Opm-ieigm 
oculum terra» f i. e. superflciem terrae. . Sed superhcies terva^ aUaa 

ßfitn^^^G dicitur. ideo aiii yertunt mdttpectuwt terrae, Ita jam 
jC. Hiiikvxpu %i^ V»v ti\g jtfi» Sed Onkelos : öpenUi oeulum 
sbUb terrae y i. e* splendorem et radios solis, qiri terram iüominst. 
Loeustarum agmina instar densae nabis solem obumttralre) n«Mm. 
Neque tarnen id Mosenbie diel&re, sed superfidemjcerrild ^igiiiiicare 
«redo. 'i3i y^vt'^b^TiM bSKI Camedetfue omnemMrdorem^ guae 
germinat vo&i» ex- agre. Ct ad 9"^ 6. 

6. 7. Q*nx79'-'bd -* ^sibw Et rephhuntur se» iocustis domus 
iCar«#, et domui'omutum servorum tuorum^ et domue owmium Ae^ 
igypfiorum* Id non supra Yeritatem eai^aggerari , sed looustai do- 
nraum penetralia ipsasque Testes ibi aiserratas inradere, leVtalUttr 
plures fide digni auTonrai,, rid. d. a, u, n. MorgenL IV. p. 291. et 
notam nostram ad Bocmarti Hieroz. T. UI. p. 283. ed. Lips. *— 
sj-^n'n» n*l5»! ^^n^*t sifin-«b ■^C« Quae , i. e. quam mnilas eoa- 
qne'ezitiosas, noH iiderunt patres tut et patr/ee patrum tuorum^ 
qiaibns non solum ayi, rerumet proari, aSari, atayi et nbl&qni 
«ftcendentes comprehenduntur. — 7. ttJ,'j'i5Qb wlb rr^ nw ^nö^^V 
Quoueque erit hie^ Moses, no^e in iaqueum^ s. offendicmJMml 
qnamdiu ifbbis erit perniciosus? Nam «J|P>t2, a icjp^ iai/uemm H* 
tendit ad capiendae ferae , stgnÜicat qutdquid offenaionis , qiiae- 
cnnque sit, oeeasio est, qua quis perditum it. LXX. 6019 T*ro^ 
taxai xnirta i^pilv anciloy; Hieronymus: uequeguo patiemär kec 
•McandaUmf Minus itocte;' quasi ndtT in textu esset pro m, quod 
ad Moaoil refarendum. D^'ir» mSN "^s :nn fi-non Am'nondam 



332 £xod* » Cap. lOy 8— <-ii. 

Bciesj Aegypium0$»0^perdit4tm^f9iv^f pu§wm ire^ si, nenipe, 
ita te'gerere pergia, nee Hebraeös dimütuk 6ed Abeu-£tra, qai 
wxAt CtSt^ fligniüdkre prius , expcmit: an priuM. 'VoUs , mI dtciare^ 
tur Hb% , Aegyptum etse perdiiam ? LXX. Tooem 0^t3 praetv- 

8. 9. tvpnji — ^W^2 ^pdkaiugqu€ est Moses ^t Aarau ad 
PhäroQuem, Verho passivo !3tl3!|t9 junctum est nomen per rttt 
^quod aliae est AcciisatiTi iiota)^ ut (Jen. 4, 18. 17, 5. Aben- 
•Esra ad hnnc iocnm ait', nH sigaSficare l^in d^9 rei suöstan^ 
iiaMf ut hie rrtliaT)^ propirie sit ipse Moses. Plura de hoc io* 
quendi more vid. in GEit£Mi Lekr§e6, p. 683. i:)i Tia^ ^3*^ -f^^t 
4foUte Jovam , Deum psstrum , f im a/ ^nt euntes 9 . ^epeticio V2 
'Wi non ridetur carerq empfaasi, quasi diceret: 'accurate et distin'« 
€te mihi indicate, quinam restrum ituri sint: — 9. Respondet Mo* 
•es, totam on^nino populum esse abiturum; 93b ftin^'J^n ''^ nam 
Javae fesium nobis est ceUbrandum, Significatur' festum , qnaLe 
Hebraeis dicitur tthjp M*^p^ eonvocatio sancta y Graecis rero nar 
*^yvg&gy hoc est, ut Graiamatici interpretantur^ ioQxrj^ avrad'go^ 
-iftg^ tt^TO zou üyvQ^g, slg fjv narfsg ay^igoviat^, festum ad quo^ 
4mines cenvemunt. Atque haeo Mosis ratio eo majoris erat ponde* 
ris', aut certe plausibiltor, apud Pharaonem , qiiod ejoamodi oon* 
▼entuum studiosissimi, erant Ae|;jptii, eosque a se mventas ^sac 
iactabant.. Heredot. 2, 58.: Conventusy ^t pampaSy et eonci* 
Uabuia primi feeerunt Aegyptii. ^- Aec semel dumtaxat in anno 
ifonventus ag^nt Aegyptii , sed frequentes, -^ Navigant autem 
piri cun^ wotUeribus y magnaque est in singuHs. nßviäus utrorumt^ 
qne multitudi^, 

10. M. Ca:D5t3 — fd «m Sit itm Jehova vt^biseumy quem^ 

admodum dindssurüs stcm vos et petrvulos veströs. In'quibus verr 

Bis est fivxtrjQiüfjiogy s. subsannatio, hoc enim rult Pharao: ai 

non magis Deus tos adjüret, quam ego vos tali conditione dimis- 

aurus suB, ^gregie profecto vos juyabit! Pro eo habendom-, ae ai 

dicevet : non dimittam vos una cum liberis , uti petitts. *ni«^ 

taOCQ LXX.'reddidere: rr^f nnointsvrpf öftcovy supeÜectOem pis^ 

Mrain, tSD^SG i:i3 »17^ «2) q^l Videte quod wudutm sit eoram 

jacie veshnoy videte, quod malam roa intendatis et respiciatis^ 

-malo ccnsilio lioentiam festi cclebrändi petitis. — 1 1. ^^ £(!? Non 

iSfc, noB^patiar tos omnes una cum familiis Testris abire. M9 ^b. 

'frtiT>rnN n^*l b'^*OÄrt Ite nune viri et servite Jovae, Collegrit 

Pharao ex iis ,. quae Kloses et Aaron 8, 23. dixerant, se Teile Deo 

suo sacrificahim in desertum abire, opus fuissetantum ytris, quia 

nuUetes et infantes non solebant. in offerendis sacrificüs adhiberi. 

C3*^u;p^d Dn<$ i^HH '^S> Nmmidvos quaeritisy höeipsi petiisti»; 

•i Tol»is^ qui viri estis, abeundi vejaiam dabo, voto. Tisstro satia 

factum erit 'iCII tDn^^^ Expuütque eos afacie PharaoniSy seil. 

expellenS) siTe is cui Pharao hoc mand^v^vrat. Si Pharao, nomen 

arit locoPronominis. 



1% 13; rra'^s-^fttad Exi0nie mtamum twtm $up0r Urrmm 
A^gypti pro Jocugta^ «. proptpr locuutam^ i. e, ut yentat plaga 
locustarunL. -^ 13. ns'nden-nit Mt93 b'^nj^n n^ll £/ oen/ia «rt«* 
entalii iulity^ «dvexit tocu8ta9%, tsn'^^ii n^l a liXX. redditut 
o aniMog 6 roro? f enfur auMtralh. Fortasi« inteliigendHi eat. yeu^ 
tus iater Ekirum et Notnm medius.^' Sic Ps. 78, 2(/..Teatu« ille^ 
qui adyexit ooturuieei in castra Israelitarum^ yoeatnr simui Ü^"ip 
^rientaUs et )>D'^n awttreiU. Buchartvs quoqtte in Hietsos^ 1^ 
U. p. 663. Bqq. argumentis pluribua probayit , d^ip etiam pro aii- 
Btrali sumi, et T. UL p. 287. notat ad hi 1.: ^Neque fortaas« 
crit extra rem, cum LXX* nbtum hie interpretari, qaum yentus 
mri^nt^dis nomiisi ex AreUna loeniitas potnerit in Aegjptiim i^d* 
yehere,. sed augttaU» ex Aethiopia^ 4^ae1iac peUe aulto est foi^' 
cnndior.^^ Cf» ad Ve. 4. Sane ex augtfo loeastaa in Aegjptüm ad-^ 
yectas esse, ionuit et illud, qnod ihitio Vs. 14. iüi^ MBOMdiäm 
{by*Jl) dieantur in Aegjptum. Cf. ad Geny38, 1, 

14. 15. 'iai ]5 n%'l"J«p Konfuit Btc locuita Bimiiia ei, ei 
po8t eam non erit ita. Idem fere Joel 2, 2., dicitur, lobüstis, 
quibus istic fit mentio , similes numquam exstitisse. . Verum et hoo 
et Joelis ioco hypcrbolica et proyerbialis est ioquutio, qua tigiii- 
ficatUT, niülam fuisse kuemoriam tarn nokiarum locüstarum. £o-. 
dem modo intellijgendum , quod 2Reg. 18, 5. et 23, 25. de titro- 
qUe rege, Hiskia et Josiä, dicitur, neque hunc neque illum* parem 
sibi iiabuisse inter Judae reges. — 15. y'lijrr-iÄ )*»:2"n2« ÖD^n 
cf. ad Vs. 5. — Vl^'t Tj^nni Et ohscurata est terra, Forskal 
in Deacript, AnimaL p. 81. de locustis, qnas ipse Cahirae mensa 
Decembri anni 1761. obseryaVit: Tota examina ^uovis passM pro^^ 
vocavi; tjanta eärum copia hie in locis jam erat. Dum agmine 
facto jdte volabant , der e longinqüo fumi epeciem monstraödt. 
iai '*iliia"i«iP1 Nee relictum eet uUum viride in arhoribue et in 
herba agri in univerea terra Aegypti. Nee hoo supra yeritatem 
est auctüm, yid. d. a. ü, m MorgenL I. p^ 291« et confl äd JoeL 

17. 19. t39|}l -^ rip^i Einuno toUe^ quaeeoy peccafum 
meum iantun^ hoc vice, ^elieto meo hac tantom yice ignosea«^ 
Petcutum auferri dicitur, nbi ejiis poenfi tollitur. 1A1 i]^^Jb *nd^1 
Vi removeai 4 m$ tantum hano mortem, 'pesteifi) pernici^oi* Si^ 
a ^iinio H. K 11, 29. loeustae yocantur pestie, »b ciaden^ quam 
.terris ^ qnas inyadakit , infernnt Alii pntant Pharaonem respioera 
et famem, ex depastis agris orituram, per quaih mnlti homiJMa 
interitnri sint, etmorbos pestUentiosos , qui gignuntur^ eum lo- 
custarum eadatera foetore et noxiü exhaiationibus aereJtti inficiunt. 
C£ ad Joel. 2, 20. — 19. C3''-m'l nilTj iJörrM Veriitque Jova 
ventummariMj L e. «eeidentalem, breViter dictum pro eo, quad 
pleno esStt^: yentüm orientalem, qui tocnstai adyexit, yertit in oo« 
eidentalem^ qui eäs abdaxit. Sed uti nomine Ci^*1j^ potius nötum^ 



334 JBxod. Oip lo, i9«>-«di. 

•IVB turo^notum^ noteri Tidiimii (Vi. 13.), fita et hie Ö'^'^HVl 
n<m praeeise occideptalU Tentus yidetnr intelJigendus. ^ ts^ qui- 
dem ,^ inquit Clericus , ,, vbi de Palaestina •ermo est , occiJentem 
fere aignifieat , sed qiium hie Mosee de Aegjpto agat , propria ro« 
€18 aigfiiiicatio praestare ridetuir. Uine LXX. fter^ßalB KvQ$og 
mvm9¥ Snn ^aJU(<F<^^?. Hieronjmurtainen : quia flare fteit ven^ 
tum ah &ecid€nfe, Necease non est , fuisse hunc plane teptentrio^ 
Balem ventimi, qnod a tuari üaret; nam omne» venti, qui inter 
Septeittrionem et Faronium flant, a mari in Aegjptum apiranL 
Itaqute Thraseiat ant Caarus , qni inter duos ittoe cardines sanfe^ 
potuere locvatae in mare riibnini ayehcrc.'* !:|»0 rra^ '•'^?ijn*l ^ 
eonjwii es», locustam. tu mate aigae, Deaignatur sinus Ära^ 
btcusy quia refertom est in fundo alga, p|qD (vid. ad 2^ 3.), Sari 
Aegyptlia dietn, uiide ii rtinnm illum tnare Sari roearunb Plura 
de Tarüs narit istius appeüationibas yid. in df. a. «. n, Morgenl iL 
p. l. sqq. 9pjj9 proprie: infixiiy hie Talet iniruHty impuUU 
Ceterum saepe interire lotustas yento in märe acta^ conatat. Conl 
librv iaui P. I. p. 293. 

15. Konapiaga, tenehrae triduoB ^ tap, lo, 21 —29. 

21 i In rerbis ?jTrh ttr^^l, ezplieandis variaat interpreteiu 
Veterum alii reddiderunt : post^uam reeegserunt ttnehrae noctig^ 
ii et etialn postquam recessit noctis caligo et sol alias ineipit lu- 
cesocre, tarnen ista densissüna caligo non desihet. Videlicet tD49 
eM reeederty tit 13, 22. Verom id si Moses dieere Toluisset, non 
credibile est etim rrb^Vn post ?{*iZ3n omisisse. Alii ^)»'^7 pntant' 
pro tt55t:N^^ scriptum'(ut ics. 13, 20. J?^ pro ij^^n^n)/ et deno-i 
ttinatiTutu nominis IcijM fiox hegternaj quasi signihcet: et per^ 
durare faciet tenehra» kestemag^ noctis praeteritae, Tel: o^- 
gcurentur tenebrae^ quasi: noctescanty i.e. sint densissimai^f 
Prae&renda tarnen est ea dictionis 'x^iy^ exposijfcio^ ex qua illa 
idem valeai qnod Üi^l^^ palpibity utrOeüt. 28^ 29. Nam uti 
Verba^lurä alia mediae radiealis geminatae et mediae quiescentiri 
commlines significatus habent, ita et Tbto significationem mutna- 
tnr a v^» Gen. 27, 21; Ps. 115, 7. Quare LXX. rerbk ^Ty^l 
^n Vertunt-r t/fi^Xagp^roi» a^toto; , et Hieron jmus : tarn dengae Ü 
palpari^ queant. Sensus igitm* esse ridetut, aetem adeo densa 
eiHigine*, crasftisque raporibus refertum fore, ut palpari possit« 
' Obyertnnt quidcm alii non posse hominea in cjusmodi crasilo aere 
▼irere. Verum ejusmodi proverbiales et kjperbolicae loquutioner 
nofr^snnt ad riyurn iresccandae. 

22. 'iai ni?M - -JiJn "»n^J Füttque ealtgo dBgeuritatig , 1 e. 
bbortae sunt tenebrae densissimae (nam duo substantira ejnsdem 
aut similis sigrtificationis haud raro ail^^oemg^ i]texa ednjongi , no-* 
tum) 'tu univerga terra Aegypti tribug diebug, Locustas, inquit 
EicHHotL-N in Commentati de anno Aegypti mirai. p. $0. „sub- 
aequtita est caligo tridua, inde ab exeunte Martio in Aegjpto fire-' 



Exoä. Cap. tOy 93. 33d 

(pieiM. CanfiH cfo« M rentus calidns (le«cnrti^ qni Atabibat Sowifi 
dicitur, Tureis Smmiel, Arabibui Aegjptiis Cham%in (rentus quim^ 
quagenwntm dttrum)^ a qninqiiaginta diebns intra Paschatts et 
Pentecoates fctttim , per quos in Aegjpto regnarc solet. Calor ae- 
TIS jllo flante non absimilis est caiori, qvi eo tempori« momento 
.sentitiir, quo panii coctns ex fumo extrohitar. Quo tempore Ten- 
tili deserti ealLduaflare incipit, aer est inconstans, eoelmn, aKo* 
quin in hoc terraitun tractu purum et serenum, fit turbidum;. 
sol , ipleadore suo orbatu« , prbem refert violaceum. Aer non qu»» 
dnn nebuiesuB diei potest, est autem cinercus sive glaueus^ refer- 
tua ciibtiliRsimis pulrisculu , numquam humum petentibua, led 
omnia, adeo res bene compactas et circumciuaaa , ut domos , con* 
clayia, cistaa et tcrhiia penetrantibus , suoque ardore ßu^iem e^ 
oeuIoB ita adurentibus , ut oculis oeraere bequeaa. Vento hae lil« 
türbinem mutato^ quo p^er aerem arena, palea, stramaa, alih ferri 
solent^ eol adeo obscüratur , nee quarta milliarii pari proapectin 
patet. Aestus et siccitatia moleatia domi sa hominei eonlinere to^- 
guntur, donec venti hujus calidi summa rahemeiitia desaeTierit^ 
desaerire autem solet ut plurimum intra triduum (vid. Volneii ItU 
ner. T. I. p. ^^')»^ Quamquam enim in de a yerno aequinoctio ua- 
que ad tropicum aestirum Venti Uli ealidi tegnare dicfintur, non 
tarnen pet totum illud tempus continuo tanta Tehemientia ditt no* 
ctuque perflant , quod omAi Aegjpto esset ineyitabili exitio , aed 
interstitiis aeris et ealoris teihperatioris interpositis. Quis igitur 
Mosen mi^etur animorum anxietatem , dutante hac tempestate r^ 
gnantem, in suos et Israelitarum usus conrertisse?*^ At reri» ta- 
nebrae illae densissimae , quibus alter alterum non ridere poterat 
(Vs. 23.), minus recte comparantur cum acre rento oalido ohfecu-" 
rato quldem et spissiore, neqüe tamen omni luee cärente; dein^a 
in aere itlo vaporibus. obscurato , quotannis stato suo tempore r»> 
dennte, nihil esset, quod Aegyptiotum animos magnopeij^ aflioera 
potuisset. Erant potius tenebi'ae illae ^imiles üs , de quibus Cio. 
" de N. D, 2, 96.: Neo autem teneöräs cogitemuM tantatf quantt^ 
quondam erupiicme Aeinaeorum ignium ßnitima$ rfgionea oiscm*, 
ram99e dicuntur^ ut per hidttum nemo kominem kömo agnoucerei; 
cum autem teriio die itd iÜuxuset, tum ut revixitee tibi videren^ 
tur. Nee 'desunt apud Arabicoi rerum Aegjptiarum icriptores sl** 
mlKum tenebrarum exempla. Sic Dschemaleddin in Chronico, quod ' 
inacnpsit Maured allataf et , i. e. aquatio eiegäntiae, ediditqüe J. 
D. Carijle Cantabrig. 1792«, p. 13. refert 9 regnante in Aegjpto 
Mostali «-Billah (sub finem See. Xl. aerae nostrae) tempeetatwm 
magnam et tehementem^ comitante nigredine-, coortam esse, qua 
aedißcia diruta, arboresque evereae fuere ; tenehröM autem tarn 
epiu$ae Atgyptum »imul obumbraesfi^ ut leuneti reiurreetionem^ 
i. e. diem Ultimum, jam impendere trediderint. Et p. 16. scri- 
bit, regnante Hhakemo Biamrillah, anno 504. (II 10 aerae Christ.) 
a«t tenehra» in Aegypto ortaefuisee^ ut totui ait caUgine fuerit 



1 



330 ExocL, Cap: AO^ i3-^99« 1I9 i* 

ü^volutu'i f venimm vero giaml coneiiaium eM# adeo v^hmufntewt^ 
ui diem ultimum nemo jnon metuereL Notatu haud indignum , el 
LXX. cum istifi s^ Mose descriptui teaebria tempe^ai$m coajunctam 
ciredidißse; tocc enim M^D^'*?{jpn rtrteruat axoto^ fvoipos^ te* 
nebrae caligo , et addiderunt insuper ^veXXa turbo* 

23—25. rnnnö tt3'»{* nöp-Ji'bl Nibc BUrrexSrunt vir ^ i.e. 
quisque e loco suo^ i. e. e domo sua ad optks faciendum. Cf. 16, 
29, LXX. in tfjg noUfjg aviov, e cudili suo. — 24. D53*&i p'n 
a^^ öa*!]::?! Duntaxat pecudeg vestrae et armenta vesirae re^ 
maneani '; quasi in pignus , qaod sint rerersuri. Dubitabat enim 
de ilLorum fide Pharao , ideo noiebat eos dimittere , e qaibus tan-* 
tae ipsi commoditates. — 25. n ?>! Ö'^nST Wn*»a )riR rrnN - &l 
Etiam tu dabpf in manum nostram^ no)>is, aacrificia etholo^ 
eau$td. 'NodMtift est, ut Israelitas ipsos una cum parvulis abiro 
pormiltas,- «rerum etiaifi oportet, ut pecora ipsorum ad sacrificia 
ist hotocausta oüerenda eo^ secum auferre sinas. n^»i^b ^S'^ips^t 
SKnnVl^. EtfaciamuBy s^ ut fadamus, vel: quaefaciamüu Jovae\ 
D0O ndgtrö. Facere dixit pro facert rem äivinam^ sacriücium 
offerre. Idem loquendi modus Ps. 66, 15. 

x26. 29. jr;qi5 ^^('.£in £<V Nonrelinqueturunguta^ nempe e^i 
Ulla specie pecoris nostrl; nihil quicquam remanebit. Nee dissi- 
mllis est Arabum formula : pecunia praesens usque ad ungulam^ 
et Latinorum : ne latum quidem unguem discederej aut : ne trans-- 
versum quidem unguem. ^2-»i7J:fiJ"'»3 l^am ex eo accipiemug, mt 
colamua Jovam^ Deum nostruiii. Th> hie est i. q. sacrißcare^ 
nm^^^t^ii — !|3^^^{i A^o« auiem nescimus ^ quo aervituri aimus Jo* 
tae, quo genere pecotis sacrllicaturi, et quot hostias immolaturi 
simus. — 29. nl2'7 ]^ pulchre, heae loquutus esy ut nostrum 
wohl! ^^3S n^i**l Sii qON^^fP Non addam ampliua videre, noü 
iterum videbo faciem tuami Quae hac vice Pharaoni adhuc dicta 
Sunt^ leguntur c. 11, 4. sqq. Vid. statim not. ^d 11, 1. et 4. 

16. Israeiitae vasa aurea et argeniea ab Aegyptiif pBtere jtkbeniur. 
PrimogeMtorum internecio praedicitur, Cap. li , 1 — 9. 

Cap. 11, 1. 2. Verba rteo-iij rrin* 'ym'^l Aben-Esrtt 
inonet esse in Plusquamperf. vertenda: dixerat jam prius, et st»-« 
iim Sequi debuisse , quae Vs. 4. leguntur , sed tres hosce Versus 
esse interpositos. • Putat autem haec a Jova Mosi dicta esse^ quum 
adbuc esset in terra Midian ^ coli 4, 23. Quod tarnen nimis longe 
petitum videtur; Recte yero observat, haec debere legi per paren- 
thesin usque ad Vs. 4. Qju&c autem tribus hisee Versibus leguntur^ 
postqultm a Pharaone disceSsisset Moses, ipsi dicta a Jova fuüise 
putanda «nnt riTö öDHÄi aJ^}"; UJl} nlb^j in>?ü3 Cum dimüerit 
omnino ej^pellendo expetiet voi hinc^ i.e. non'partem aliquam 
duntascat dinkittet, retinendo parvulos et pecora, ut antea cupiebat, 
■ed TOS omnes etvestra omnia dimittet (12, 31. 32.); quin adeo * 



Bxoi. Cap,\if2 — 4. 337 

t 

vi qtiodaiiuiiodo vo« expdlet^'non dabit, ut moram necteti« am- 
pliui (12, 33*). -- 2. Particulam iH3 liio yerte ttunc; non sem- 
per eniiu kz eat obaeeraatia, LXX. Aa>li}9oy oinf mQvqr^ eig r<k dvot 
TQV Xuuv^ At Ul ud Kpvqr^ $e€r^to nihil in Uebraee habet, cui re- 
apondeat. Ceterua rid. ad 3, 21. 

3. crn^Js T?3 ttrrt ]n-nÄ njrt'j 'jnM Deditqu^ Jova 

gr^iiam popüU in ocuH$ AegypHorunL, eonoiliayit populo Hebraeo 
gratiam apud Aegyptioi. jnn Vulgatus in Fut. vertit^: et daiit 
D€U9 populo gratiam , quasi hie res futura praenuncietur , infra' 
antem 12, 36. rem factam esse oarretur. Tum rtto pro |n^l le-^ 
gendum foret |r^1 , quam tarnen jam LXX , qui «(Jiojce rerteruBt, 
1^!! extulerint. Neo niirum esse potest, Mdmu id quod hie di- 
ctum narrat infra 12, 36. « repetere in ipsius exttua narratione. 
Justo divino de poscendi« rasis, hio eoramemorato , aubjuiigere 
plaettit, Uebraeo« band diflicili negotio quod juaai poatulaMent, ab 
Aegyptiit eonsequutos fuiue. Rationem j»tatlm addit: tb^NH fiJi 
iai nvj73 etiam vir ille Mow» magnuM erat valde in terra Aegypii 
in oculi» »erporum Pharaonis et in oeulie populi, i. e. et Moses 
ipse inter regia ministros et apud totiim Aegjptiuni populum sum- 
ma in existimatiope erat. Additur hoc, vere nioncnte Aben-Esra, 
nt innuatur , multoa Aegjpttoruin res suas pretiosas Israelitis de- 
diiae ob tununam, qua apud illos Moses valuCt, existimationem et 
au«stbritatem, propterea quod enm multo doetiorem et Numini ae- 
ceptiorem haberent omnibns magis AegyptHs. . Simui vero hisce 
Terbia ria sternitur ad aermonem Moaia, qui seqnitur, et Veraum 
potiaaiipum 8. reotiua intelligendum. 

4. n«^ ^^.M^l ^ dixit Moeee. . £ Va. 8. iiquet , fieri aer« 
mopem ad Phajc^^nem. Quae Vs. 4 — 8. leguntur , pertinent ad 
ultimiim oolloqnium cum Pharaone habitum ; neque enim postquam 
Moses dixit, quae 10, 20. refenintur, iterum Pharaonem adiit. 
Voluit antem quaedam additanienta hujus historiae inspergere, quae 
aimnl viam atemerent, ad historiam exitus et plagae'norissiinae 
Aegjptiia immiaaae. Poteat tarnen oratio sine hiatu facilp con- 
nectiet iatelligi, si, quae Vs. 1. 2. 3. per parenthesin dieta sunt, 
uncinia-includantur« et Vs. 4. Terbum ^a^(*1 transferatur dixtrat 
a»tem Moses^Pharaoni. i:»1 '^'!^^ ^^^/^ Circa medium noctie 
ego egredior^ egrcssurus aum per -medium Aeg^pti. n*ixn Jarehi 
ait non eaae nonnen aubstant., id enim ease ^2n, aed InKni't. rerbi 
tXSTX , ctti praepoaitum d circa yaiena. Moaen autem minua prae- 
ciac circa mediam noctetai dixiaae putat , ne erroria aut mendacti 
aociiaaretar. Sed inira 12, 20. Joya tib^\ri ^xn3 egreaaua Ae- 
gjptiorqm prisMgenitoa percnaaiaae dieitur. Pra<;terea. deünite 
quoque dioituc Ruth. 3, 8. rh^^Jl "^^sna, et Pa. 110) 02. -nhxn 
n^'^b, quibua locia omnibua hoc indicatur : poatquani prior noctia 
pars praeteriiaaet Ceterum cgrefii per Asgypium h, I« ideiii eat 
«c trannr^y ut 12, 12. SigniAoatar veio hac4oqauti«tie uitto di- 
yina. C£ »d Arnos 5, 17. . 

L Y 



4 
\ 



3^8 Bxod» Cap. 1 1 , 5 — 8. 

(T. Ö. «jfifOÄ*^ ^w^n n3f*5» n^^ab il primogBuUe Phrnnuh- 
ni$f qui sedet aupir ihronum' Buum, * lllud hfirDa-*b^ y^^Tr *4 
Pharaonem tpsttm Teferendum est, nee ad ejus primogeiritum. le» 
et in verbis , quae seqinintur , ti7n^«T — n^SS 79 awf »« od priwuh- . 
genitum ancillae guae (aon (fut^ e«/ pouthkoUmy nu:^ pertineft 
ad ancülam; multos enim prinogenitorum aetate .mtnares fuiase 
oportet, qiiam nt istiutmodi operi eMent idonei. Verum aid hvae 
loenm illustrandum cf. illad de Simao/iedictaia Jud. 16, 21. et 
fuit mol$n9 in domo vinetomm^ i. je* in careere. Notum est, to*> 
teribuD fuisse molas trasatiles , ad qnas seTvi viliaflimi damnaban- 
tnr, quasi ad duriBsinom seirituri« genus. Ct et not. les. 47, 2. 
Hoc looo acribitvr tS'^n*^ ^nft 'WtS 7>mm po9t mohmy quia, qui 
molam trudebant, pont vectem, quo iHa etreumagebatur, erant, eum- 
que ante 4e agebant. rt7:inn '^'isa^bbl .Ei owu^m primogemtum 
ieatiae. Id ad oumulum miseriae Aegyptiomm aoeessurum pra^ 
nuneiatur, nt bominum pariter ac bestiarum prlmogeniti moite 
aint absumcndi. .«^ 6. 'lAl^^nbd "WM QuaUs elamor non/uU^ 
nee ttddet «Hfie , i. e. nee poetea futurus est. Saffixum maecul. in 
Htroque ^rrto refeitur ad nomen femin. rip^ac, eodem •oloeeismo, 
quo Gen. 32*, 9. dioitur: nnsm nn«rt n3n»n-i«. Ct et ad 
1,21. '•' "^' ."'" * 

7^9. ^at}> -- bb>l Sed ad ömnes fiUee lutaeUe non exee- 
rei cmms linguinn 9uam,' Proverbiale pro: non^ laedet ncquetOT'» 
rebit eos quiequam. y^irr hie exeerendi s. agitandi iiignilieattono 
oapiendum, ut Jos. 10, ~2l. LXX. int yoi^Bi xprui^ r^ yhlHSt^yi nv^ 
xov. Vulgatus: non mutiet canie. Verba rr^na'n^l UJ^fifob pen- 
dent a abs> y^n^., nt sit: nonmovebit canis linguäm euam 04! 
4uemqttam inde m hamine adjumentum^ i.e. nee homineln nilmn 
nee peeudem suo hitratn terrebit. IAI ]99*in ]9ab Ut eei^Uie^ 
gued disorimen faciet Jova inter AegyptioH et ii^ier leraeütaB. 
LXX. 'Öff/e naQudo^fine^ KvQiog uvu piaow x&9 AlyvitTitav xcd toS 
*/<Foai;i. Ccperunt n^ö^ pro «bD*^, nam 4«'^5?on et CtbBfT est nt»- 
rmdilefecii, — 8. Vnyi Et deicendent e paiatio tuo."LJtltür de^ 
ecendendi verbo , non qiiod regium palatinm in editiore lo«o sitnm 
esset , sed ex eo linguac Hebraeae usu , quo a dlgnioribos loeis kd 
▼ulgaria et minus honora deacendi dicitur , unde reges et qui in 
eorum aulis sunt ninistri e palatiia, vel ex alio'quoqne conmio- 
rationis loco ad privates euntes deeoendere dicxmtnr, rld. Pror. 
25, 7. Luc. 14, 9. Futurum igitiir ait Moses, nt ad se «uppiioes 
▼eniant omnes reges miiiistri, ^"nia^^ ** b:D. Qnod igkur 12, 3K 
narratur, non ^st ita iäteliigendum ,* ae sfipse Pharao Moson ad"- 
iisset, sed quod serros suos'/ ad eum ntiserit, id qnod h."L Moses , 
fhturum praenunciat "^^'^^^^^ '^VDM Qui est »d pedee tuosj i.e. 
qui te sequitur. Hand male LXX. tiai nag 6 Xetog (rov, ov aif ' 
^f*iyV' Hieronjmus: et amni^ populue^ gui eui^fectue eet tibi. 
St^^nnä nyi8-&J^. ^11;;; Et exwit ^ Phrnn^ne in meetu irne^ 
yehementer iratus , *1 offensus ▼idelioet yelrbls Ulis 10 ^ 20. -^ 



Ex od. Cnp. II, Ö' **T « — 3. 339 

». C3^"n3:» ineja •'no'Hö ntan ]yö!j l/f müHipliemttur ontenia 
m&a in terra Aegypii. Ufte<$'iioli de futuro tempore intelligeve; 
fled *lX32i^l rerte in Pliisqüamperf. Jam aniem di.rtrat. Nam eum 
haec Dcus toqueretur, unum tantnm restabat portehtum ^ quo Pha- 
rao permov^dmi ewiet, iit Israelitas dirnftteret, primogenitorimi 
intvrfectio. Reote Mendelii üL-reddidtt: ihr Enrige hatte dieses 
dem 3h9e$ eehon Vffrher getagt y Pharao teird euch kein OehSr 
geben y damit meine Wunder im Lande Mizf^aim desto mehr 
uterden, 

- 17. Imitii anni Baeri Pascfialiumque rüuHm tHBtUmlio y 12» 1-^98. 

Cap. 12,- I. 2. 07*^220 — -»örf^l JHjBitque Jeva ad Mosen 
et Aaronem in terra AegyptL Qnae postretna yerba Yieqiiaquam 
ftiiBt otiofla; nam printaui legem diTinam laraeliHr, dtira adtiue 
in Aegjpto haererent, datam fuisM dicit, qiluni veliquarum legiim 
^Itae in monte Sinai , aliae in tabertoaculo ftocvo , aliae denique in 
campeiitribtts Moebttieis datae esuent. — 2. S:i7 bsb HTH v*ihrT 
MenSin kie att vobis capnt d. \tk\tvam m/eneium ^ primae mt voSii 
meneiam anni» Antea Hebraeo« aitnnm ab au6unino incboaase fi- 
q«eC ex «o, quod 23, l(f. tentt)U8, quo fmges in Korrea eolligtin^ 
tntj TTWtl n2t^3 ^in exitu anni pohitur. is mensis postea voea« 
t» mt^thieriy tit prior Niean, Nam Nisan^ Jj^r, Sivan^ et 
ejuamodi nomina mensinm , non sunt Hebraiea sed Chaldaiea , nee 
reperiantur nifli in'iis V. T. libria , qui pont exilinm Babylonieum 
eonseripti fuerunt. Vetus nomen mensis ejus , quem Moses primum 
aniii esse roliftit, et qui postea Nisan est voeatas, erat ^S*^^, eolf. 
13, 4. k mensi* MoiHs tempore ineipiebat a primo Apriiis norl- 
llniio, ikostroque Aprilt, quatiCam in mense lunati üeri potest, est 
.eoffiparahdus, ita irt pars ejus itonnunquam in mensem Majum in^ 
cidat Verum quamTi» bic a Mose novum anni • ifiitinnf sit consti*- 
tutum, id -tarnen ad saera tantum et fes^ pertinuit; nam in rebus 
fitflibuB nömerandi inittum , ab autumn« , uti antea , semper fa- 
«taih est Vfd. her. 25, 9. ' ^od dlserte dhcit Josephus Ant:iy 3, 
3. ßheee Ni^an^^ qui «sf Xantkbcus (Maeedonum), meneem pri^ 
mumin/eetis eokstituit, qaum eo Hedraeoe ex Aegypto eduxis^ 
set. Hie et initivmfecit ad omnes honoree Numini^exhiiendoe. 
Sed ad venditienes ae emtienes qu'od attinetj ei 4$Haik admini^ 
8irt$iii>n0m y prierem erdinem eer^wHt, 

3.' 4. nb«*''n'»ab — ntoJB Jßeeimö die hujue m^nsie actl- 
piänt sihi quieqve agmpn aut h$iedMn pro domo patrum. Ad 
*Vbra est b^*^ subaudiendum , ut den.. 8^ 6. 13. et saepe alias. 
Y ante ^np^ nn^iXxe$y nt Jes. 6, 1. In atmo mortis regis Usiae 
'*3*tÄ'*nW m*^"» conifpexi Dominum (quod nos vemacule da sah 
ich exprimerepossumus). De toe. rrtoyid.-ad G^n. 30, 32. Qua- 
Hta« et aeta« peeudis mactandae Vs. 6r aoeuratfus deilnitur. Fecus 
deeimo quarto^dernnta mensis die mactand«^ (Ya. 6.) quatuor ante 
diebus hio mveattgari et parari jiAietttr. - Hm4 praaoeptum iatod 

y 2 



\ 



f 



340 Esod. Cap.ia,3 — 5. 

Rolnm tempus, non «ntem ftiturM generadoMt iptetaTiC Nam 
quam Israelitis profecturis quarto po^t die eneat omnia eonyatai^ 
da, et sat multa curanda praetereä; faeiie potuitset iieri , ut prae 
temporii angustiU oegligetent nonnullae £uiiUiae pe^det parare 
0at cito , neque postea iavenire possent« Cf. d, o. n. m. MorgeuL I« 
p. 267. Porro jubetur quiaque agnum aut hoediun stbi sumer» 
n'Ofi^'n^^ib pro domo patrum. Cum Toei n^a ai^iuigitur n^^ 
patrum^ significatur familia. Sicuti eaim lat famiUm modo est 
arctioris , modo iatioris siguificationifl , quum nune totam gentept 
denotet, utfamiUam Comelioirumy nunc eos tantum , qui aub vno 
patro famiUas rirunt; ita et apud Hebraeo« n^s interdum iate« 
grum pepulum signi^^t, aC bij'^lp') n^a, interdum tribum, ut 
n!)b rc^a, interdum pauooa homines, ut Gen. 7, 1« Addit: Tvp 
n^ab agumn «. k o ^ du m pro domo , i. e. per sing^oa domoa. Uoe 
vült : si familia-^ ai?e nia^^n^a« paucioribus bominibiia caBataty 
aumant unum agnum boedumve, si vero numeroaior eat, suaant 
per aingutaa domoa. Nam in una famiiia posaunt plurea esae do- 
inna, quae unum i»undemque patrem habent. — 4. Dra^^ä^ 
tVB^ ni'^rTtD n^ail Et at minor fuorit domuMy quam ui' git ex 
agno, Beue LXX. . 'Ejolif ii ohymnei waw oi ir r^ oIxim , awra ßi^ 
lituvoifQ dvat eig nfßißatov^ et Uieronjmua: a<ji auttm minor o$t 
numerugy ut Buffioero poggit ad vegeendum agnum, Obserraut 
autem Hebxaei^ decem hominea ad unum agnum veacendum uuttt» 
eiaae. 'in^a — njpbl Tum.capiat ipge^ pater famiiias, et vicintm 
guum proximum domui guae, i ante i^pw hie valet etiam^ uti 
idias saepiasime. niODS nOD^s Pro numero animarum. rro^tt 
h. 1. taiitum et Lev. 27^*23. obytum» Onkeloa et Jonathan vertunt: 
numerug. Jarchi exponit: ro/io, gupputaiio^ et Aben-Earap^f 
.ut Sit pro parte sire portione animarum* Idem radicem ponit 
ODd , unde et DdX3 ( formae "^Tax^ a "^nJQ ) , pereunte Dageaeh ge- 
minationia signol Ceternm nota, et Terbum DOS et iiomina inda 
derivata aoli Pentatencho esse propria. "pj; ^Dbn ^^P<t ^ob V^fi) 
ftüfl Virum ad og s. pro ratione comedere ejuß , L e. quemque 
habita ratione cibi, quem edere poasit, numeraditig pro agne. 

5. Sumere jubentiur Ca*«;}» tw agnum s. hoedum integrum 
8. perfeciumy L e. omnis Vitii et laLis cxpertem, c£ Lev, 22, 19. 
20. Idem agnus debnit ease "liOT maecuiue^ quia mas praestat fer 
mina , et praestantiora Deo sunt immolanda. Inde »um opponitar 
vitiogo MaL 1, 14. — ^ r7^«)'*]S fiUug anniy annicuius, i. e« qui 
annum nondum superaverlt, q. d. qui natus est hoc anno. '^Ti 
^njpn d^f:pn*"}23n ä^ibaan Ex ovibug vel ex caprig toUetigf i. e^ 
Tei^hinc, vel inde, nam et hoedus ypcatur rriD. 1 ante D'*f:prr'~|d 
non est copuiativum aed disjuaetiTum, ut £x. 21, 1^. et alias 'sae- 
pissime« Hoc enim volmt : si forte agnum idoneum non habereat, 
hoedum aeque isti vaui inaerrire p'osse« Pii tarnen Israelifiie agnum 
frequentius et libentiua obtalisse videntur , tamquam rictimam De» 
gratiorem, quia m%jor est in OTibus uanauetudo, docüit%i, iiuio- 



/ 



LxocL Cap. la, 6« 341. 

eeotia. Unde faetim Ml, ut oüni ovit etiam apud ethnioot pro 
Btaxüiia hoitia haberetur. 

6. Airniis yel hoedus e flnreire selectus n*^üt{>^b ts^b n*^m 
gtf vo^t« tu cUsiodiamj quisque yestmm sua ia domo servet. 
lai hn6( sitsniZ)! Et maetahunt eum omnia coetua congregalioni» 
luraelia inter duas V08p€ra», Per eaa Jarchi et Kinichi totum 
intelligunt pomeridianum tempus, cum prima parte noctis, quasi 
toi occasu ino daas yesperai dlvidat. Sed ex Aben-Ksrae seo- 
teiitia duae yesperae incipiunt ab occasu lolis et in crepusculo de- 
Biuuiit. Ita enim suam de roce CD'^S'l]^ sententiam profert^ ao 
quare dualis sit numeri explicat : Ef eoce Munt nobu duae vea- 
perae^ una estveäpera boHsj nempe tempu» quo boI occidit suB 
terra; tecunda autmn vetpera tut occasua luminis BoliHf quod 
apparet in nuMbug^ Et int er hasce vespera» est circiter hora^ 
et tertia pars horae. E^dem et Karaeorum est sententia (vid. 
Triglandi Diatribl de eeeia Karaeor, p. 182. ed. Wolf), et. Sa- 
maritanorum (cf. Relandi Diss. de Samaritanisy ia Diseertatt^ 
Jdfsceilann. P. 111. §. 22.) , quam et Frisch voüständ. hibl, Ab^ 
kandL vom Oeteriamme etc. (Lipt. 1758. 8.) p. 67. et J. D. Mi- 
chaelis in Smpplemm. p. 1964. suam fecerunt. Alii vero l'^S 
D^a*1?n totum fere pomeridianum tempus esse yolunt, et primam 
veeperam contendunt esse eam, cum so! post meridiem declinare 
in«ipit, aestusque yeheBientior remittere, tertia avt quarta post 
meridiem hora, eecundam^ cum yere ocQidit. Sic qaidem Phari- 
■aei acceperunt, accipiuntque Rabbanitae, liancque explicationent. 
Jusephi tempore, ut tunc plerjimque placita Pharisaeorum , Judaei 
publice sequuti sunt. Sic enim ille de hello Jud. VI, 9, 3. 'Kir. 
ataofiq eo^rijt; (/Ttlax» *<<>tcStcf»), nu&* ^r &iowr^ ner ffTTO ir- 
WTiji if^Mig fu^^ ivdBxanjg* Krgo horam inter IX. et XI. , id 
est, nostram inter pomeridianam 111. et V., paseha mactabatur. 
Han^ sententiam commendat Bochartus i/f«ro2. T. I. p. 664. 
ytJhtae veeperae^ inquit, et- Graeci sie definiunt. Hesjchio enim 
öaäkff npottn ^ juer' apiffTai" w^«, veepera vuUura tempue eet a 
pramdio proximum, et ielXti bxißia 19 nspi dwnif ifAiov, veepera 
eera^ quae circa eoUe occanum. Hlnc Euststhius in libr. 17. 
Odyes,: Juxta veteree duplex e$t veepera: eera enim veepera 
etr, ut ajuntj veeperae pare extrema; altera vero matura^ve^ 
epera^ cujue initium etatim a msridie, Ita igitur Hebraeis du» 
plex fnit yespera, utraque.ante solis occasum; una meridiei,< ai« 
tera occasui propior. . Et intra Ülud spatium , quod ambae com- 
plectuntur , praeter pascbalem agnum etiam mactabatur juge sacri- 
ficium, accendebantur lampades,' et fiebat suliimentam, Ex. ,29, 
39. 30, 8.^^ Menti Mosis tamen magis oonyenire Abeu-Esrae 
sententiam , quacum oongruit Samarijfcanis et Karaeis receptus in 
mactando paschate usus, arguit locus Deut 16, 6.^ ubi Mpses 
«gB«m poschaiam mactare juW: veeperi circa eccemmn »oUe^ qua 



] 



342^ Expd. Cap. la, 7. 8. 

iempegimie ex Aegypte egrttnM ea. Noctu yero egreätot tMBt H*- 
braeoi) diierte dicitur iiära Vi. 31. 42. 

7. P|'ipv3^^ -^ ^npb^ Sumantque sanguine so. agni, j9o- 
Mtfiif ^1(0 »Mji^r utrumque postem et $uper Urnen superum. Aben- 
Esra rationem istius ritus hanc assigaat, ut tanguLs ille expiatio 
ewet pro unoquoque, qui in domo de agno comediuet, atque ai- 
gnnrn esset exterminatori ut talem domum praeteriret, coli. Vs. 
13.. — nnTX)~'^nv3 gemini pogieg^ ad sinistram et ad dextram. 
Dicti yidentur a T^T 9 cui cognatum Arab. fiCTi^T , movit , quia mo- 
biles valvae inde pendebant. Contraria de causa Graecis illt 
axOfd'iAol dicuntur , quod raivae eonim ope iiant axwd'SQoi , ßrpiae, 
^*ipv3n hoc tantum Capite obrium , fere superiug Urnen exponunt, 
q^uod Jarchi nomen inde nactum ait , quod ogtium cum occludilur 
percutiat iUudy nam pjj^uS Chaldaeis est percutere. Alü sie di-i 
ctum putant a |;)£v3 , quod Hebraeis est progpicere ^ quod prospe- 
ctui pateat. At quum id yerbum ex älio progpicere denotet, vid* 
Ps. 14, 2. 85. 12., haud improbabiiis est Aben-Elsrae sententia, 
l^l^pV^ proprio esse fenestram super ostium, quemadmodum in Ära* 
bum domibus usitatum esse testatur. Bochartus quoque 1. 1. p. 679. 
qip;z3n a progpectu dici existimat , propter caneellos aut clatbros, 
summis foribus apponi solitos , ut per eos prospicerentiir qui fores 
pulsayerunt , antequam recluderetur ostium. 

8. Vfi{""^b2t — ^h^^l Comedantque camem in hoc noete^ 
fuae sequitur diem 14. moiisis Nisan ( coli. Num. 33, 3.) , aggam 
igni. Cur Israolitae agnum pascfaalem assum oomedere jubentur, 
rarii yarias, ex parte futiles, rationes afferunt, quas post Bochar* 
tum L 1. p. 684. recensuit et perpendit Spencer de Legum He^ 
hraeorr. ritualL p. 305. sqq. edit. Tubin g. Et is quidem Kisce 
quaiuar de eausis agnum paschalem igne assandum existimat: 
1) ne, si cuique fas esset agnum pro suo libitu assare, morum di- 
yersitas ordinem et concinnitatem festi violaret; 2) ut ritus ali- 
enjuB in Zabiorum festis usitati speeies omnis a Paschate remoyere- 
tur ; 3) quod hie assandi modus minus operosus et 4) quod purnit 
et Simplex , nee non raaxime apertus et manifestus esset. Verum 
simpiicissimam rationem praeoepti de agno paschali assando, non 
elixando Judaei afferre^dentur apud Hottinoerum de Jure He- 
braeor. Leg. 13. p. 23. quod egug aggati fegtinationem gignificety 
qua egreggi gunt ex Aegypto ; unde non ticuit moram trahere ut 
agnum coquere potuiggent in ühete. Cf. ad Vs. 9. — n*ia273 LXX. 
ä^vfitt ycrtunt , Hieroti. paneg infermentatog. Vcrbum ^2Z73 He- 
braeis uti in dialectis cog^atis significat emuigere , exeugere^ eX" 
primere, Axyma autem ab exprimendo nnliis üdiculis extorseris. 
Sed alia occurrit tox Arab. , nempe ys^^'Q , iisdem radicalibm, 
quod Lexicographi yIrMn exponunt , i. e. purum et gincerum. Ita- 
qne n'lStiO proprie sunt puri et iineeri paneg et ad omni fermente 
expurgati, ^sti», cur rnia cum agno infermeatatum panem 4)om^ 



Exod,\ Cap. IQ, S.^. iAH 

e4efc jubcnt^r haea erat, ut niMiiiuerint fintiimtieiiis ,' q«t ipvis 
Aegjpto ezeuodum «Met, cf. Vs. 34. et Deut. 16, 13. -* 0^^i)Q**'^^ 
^n!;^^^'^ Super , i. c cum ( ut Vs. 9. et 35, 22.) ammH9 sc. her« 
bis eemedent ««m, carneni," "ltDa>T**ni<, qiiod praeoessit. Nomine 
CS'^'lhxa non qaaseanque her6a$ amaroM^ s^ certas quasdam ea^ 
nun spccies cdules stgniücart , res ipsa dooet; sed'^uales, hodie 
nemo delinirerit. LXX. ini nexo«fTii>i^, qua voce laetucae ^uandam 
speeicm stgnificari , quae reliquis sit aniarior , ostendit Boehartus 
I. 1. p. 605. Unde Uieronymus : cum taetuciu agreatUüs. Nie- 
BUHR in Praefat. ad Dtacripi. Araüae p. 44. e Forskaiii schedia 
faaecrefert: ^ &«iin79. ^en)9 Saadias. Judaei in Sanaa eo re« 
ferunt lactucam, et linguam tauri, i. e« buglossum. Comedunt 
cam Pascha lactucam, rel, si non adest, bvgiossum. In Aegjpto 
pariter comedant cum iactuca oleracea/^ lÜatioaem , cur agnus pa-> 
«chalis com amaris herbia comedeiidus fuerit, Hcl>raei aflrerunt 
hane, nt, qui illo rescuntur, amaritudinis ejus, quam in Aegjpto 
perpcssi essent (coli. 1, 14.), memores sint. 

9. 10. e» 93:aQ nbDMin*'^^ Ais jcamedmÜM ex co crudum. 
HO Tel ^3 in Arab. lingua'vocatur cruda^ »emicocta aaro, Nam 
eruda dicuntur non modo, quae ignem nuUo modo senser unt, sed 
non satis coctn. Ratio autem, ob quam semico6ta caro vetatur, 
ex Clerici sententia yidetur esse praeceptum sequens , quo jubentut 
omnemagnum aut haedum absumere, aut comburere, quae super- 
lutura erant, si absumere non possent. Caro enini prol^e cocta &- 
i;ile absumitur „ semicocta pars maxima haeret ossibus. bJ^M h^^ 
^37)93 Ei coetum coctümaqua^ seil. ^3a%3 ^!:ddtn*>^^ne coma* 
daiu ex eo , quod ex antecedente repetendiim. Post }?\sa addi vi» 
detur accuratioris explicationis duntaxat gratia Ca^^B.!»2)Dn , non 
ut diTcrsa coctionum genera signüieentur. Sic Äben-Esraait 
tI3*>&s b'JSM expositionem ejus esse quod praeoessit b'M^ et mo- 
nct id de ^o* etiam usurpari , quod est igne assatum. 8ic enim de 
•gno pasdiaii, qui assandus erat, dici Deut. 16, 7. eoques come^ 
deeque cum. Putat autem Aben-Esra, yerb^s hisce b'O^^ bvpa 
b'^Tsa specialem forte quendani coquendi modum denotari, quem 
in regum eduliis usurpari ait , nimirum cum aheno aqua semipleno 
supra ignem posito, siniulac aqua fcrveiacta fuerit, olla cum car- 
nibus ac aqua frigida in eam impouitur , atque ita cot^uitur. €i- 
bnm ita cqctom ait inullo commodiorem esse, quam qui igni ap* 
propinquat. Monet insuper, b^a hie esse verbale adjcctivum, ejus« 
dem formae cum lad grame ^ nee posse esse Intinitivum Picl, cum 
quia Caph habet Camex , et Beth Dagesch forti caret, tum quod 
Infinitirus non soleat ita conjungi cum Participiis, scd duntaxat 
cum V^erbis, sive praeteritis, sire futuris. Uic igltur dictum esse 
^<^^73 ^3 , quemadmodum dicitur OSHTS D3n- sapiem aapiene 
reMtius. Rationem cur non> coquendüs sit agnus in aqua , Cleri- 
eus recte haue esse ait , quod tardius ita coquitur , et minus aride 
€4Mikeditur. ^iJil U)fil''^^^~'DK ^d Sedateim »gm, caput eju% cum 



344 Exod, Cap. 19, 9 — ti;. 

erurihu eju$ ei eum viseeribui ^fm; Rede Jerelii sie cxpovait: 
AäBate euMj agnum, ioivvi [cf. Vi. 46« Niim. 0, 12.] uiwüU cum 
capite ^a% et cruribue ejue , ac cum interioribun eju$ ; inieetinti 
reddantur ventrij poetquam ubhtta fnerint, Veten« Hebraeomm 
magiitri praecipiunt egnum panclialem aasandmn eaae in furno la- 
teritio, formam habeiite oHae sine fundo, foramine instructo {'\'^9 
4icto) , per quod ignis immitti possit et educi , nee non foramine 
in aummo (HD dicto), per quod agnus panchalis demittatur in 
fiirnam, ita ut agnn« fit in medio furni, et ignln infra eum. Lo- 
ea Talmtidi« indicayit Relandus Antv/q. SS. P. III. Cap. 6. §. 18. 
Haud abaimili modo Persae integros agnos assant; rid. d. a. u. m. 
MorgenL I. p. 3l94. — 10. Ad 'i|Pä-ny wsiiD 'nnSni ei quod re- 
Hcium est ex ee ad mane , i. e. quod Oriente t^uentit diet sole 
non comesum fuerit. Nam eomestio agni paschalis priuf abaol- 
▼enda erat, quam mattitinnm teiApus adveniret. Ratio Tetitt, de 
agno pa.^ehali quidquam in diem sequentem aenrare , Tidetur foiaae, 
ut prohibeatur, ne partes residuae religiosi conTfvii ad usnm su- 
peratltiosum adhiberentur, nti ab aliis populia üeri aolebat , Teluti 
a Pemia, rid. Hcrodot. 1, 132. 

11. ^n&t qbdfith nSDl Ei eie comedetis eum, Jonathan et 
Aben-Eara arbitrantnr, Vitus, qui h. I. praescribuntur , non ad 
religionem feati, aed ad Pascha Aegj^tiacum tantum, tanqnam 
ajmbola instantia itineris, pertinuisse. Sane hi ritna numquam ii^ 
legibus anniversariis de Paaehate repetuntur. Sunt yidelieet, uti 
sanguinis adspersio, pro ilio tantum tempore imperati, quare et 
a Judaeis , eum Pascha suum celebrant « hodie non obserratur. 
ta^*un QD^ann LunM veetri sint aceincti. Hie est, nimirum, 
Tiatorum habitus. Nam quum Testes Orientalium longiorea sint 
et ampliorea aequo , si iter esset facienduni eas süccingi neeesse 
erat e regione iomborum; vid. 2 Reg. 4, 29. 9, 1. Jer. 1, 17. Luc. 
12, 35. Jo. 13, 4. Ceterojn in rerbis bebraeis est ax(;(>o)lo^'iiit ne- 
que enim succinguntur tarn iumöiy quam restes, circa lumboa. 
tDD'^rans u3D'*^r3 Calcet veetri in pedibus veetrie. Hoc quoque 
ad iter parandum pertinebat (Jos. 9, 5. 13.). Nam Hebraei, uti 
yeteres omnino dpmi plerumque discalceati erant. Quia igitur ad 
omnia parati esse debuerunt, quae ad iter suscipiendum require- 
bantur, ne si fcstinantcr ab Aegyptits ezpellGrcntur de re aliqua 
' foreot solliciti , addttur, ut agnum pT^ns in feeiinatione come- 
deren t, ne coena media tantum peracta excedere cogcrcutur. Ver- 
ba nin'^B M'ir; no^ sensu non sunt dirersa ab* iis, quae Vs. 27. 
Inguntur, rriiT^Mn nOD"n5T convivium paackatoe hoc est Jo-- 
vae , sc. sacrum , uti dicttur nin*^^ nsu3 requies Jova sacrata 20, 
10., et nin?^ an festum Jovae sacrum 32, 5. Nomen nCB (a 
nOD sallarCf transilirej proprio transitum^ seu potius tranuiH- 
iionetn denotat, - atque ideo ceremonia ista sie dicta fuit, quod 
quum Deus, seu ipsius-angeius, percusserit primogenitos Aegyptio* 
rum , Israeiitaruui domo« agni «anguine reaperaa« transilivit Ulos- 



f 



Exad Of». 19, i2-~i5. 345 

que illamot et incolaact icrvwrit, eM. Vk. 13. 27# VeCenim plu* 
rimi Vcrbu» tiDB pmreendi tignifioat« hoo Capite aooepeniiit, qua 
■igüMieatioae et oeeurrit lei. 31, 5. JoiepbQt qawint^ Antigq, II, 
14, 6. nOO unrvpjSoaco, et Philo dbaßmw^^ut reddit, a rerbis Grae* 
cu ÖHißahur trmns§^€di et vntgßairmv jpraetergredi* 

12. 13. Ö-^^^eö-ynKa ''n^naa^l JE/ tran$ibo per terrqm 
Aegypti^ angelus, nimiram, totam Aegjptum peragraturus erat, 
ut primogenitos occi*deret; cf. Vs. 23. et Sap. 18, 15. tqq. Onke- 
loi: manifestum me /aciam in terra Aegyp tu Saadias: et ma^ 
nifestum reddam angelum meum. Aben-Efra: Cum vi$ Dei et 
virtutee traneeuntj perinde est ae si ipse transiret. — ""bdlS^ 
t^pDtD R^^fit C3')'ia:^ '^tf?^ iEt in omnes Deos Aegupti judicla 
edam, * Haec judicia edita esse affirmatar Num. 33, 4. ; sed qua 
in re sita fuerint, non docet Moses. „Forte, nt intelligereDt Ae* 
gjptii prae^ntem adense Denm, ondtiibus Düs suis potentiorem, 
id contigit eorum signls, quod simulacro Dagonis aceidisse legünus, 
enm area Jehorae ejus aedi fuisset illata J Sam. 5, 3. 4. , ubi oon- 
cidisse, Deo impellente, et fraetum fuisse narratur [quae et Abcn- 
Esrae est sententia]. Judicia in idola Aegjptiaca praenunciantur 
etiam Jes. 19, 1.*^ Clerjc. Hieron. in Epist, ad Faöioktm: „U- 
lud Ebraei autuniapt, quod nocte, qua egressus est>popuius, omnia 
in Aegjpto templa destructa sunt , sive motu terrae , sire tactu 
fulminum.^' AlÜ, ut J. D. Michaelis in Nott ad versionem V. T. 
Tornaculaih ad h. 1., hoc eo referunt, quod in Aegjpto sacra ani- 
inalia colebantur vira tanquam symbola et imagines Deorum , et 
in templis al^ba|}tur y. c bos Apiin , hircus Mendem repraesentans. 
Jam quum et oronium animalium primogeniti morituri essent; si 
hos Apis, et hircus Mcndes primogeniti fuere, et hos internecione 
periisse necesse fit , quo Jova Dens se superiorem diis Aegjptiis 
esse luculenta ratione demonstravit. — 13. ^t videio sanguinem 
^^9 "^rnOD^ transibo vos parcens. Cf. ad Vs. 11. Liberius sen- 
sum expressere LXX. uoi onenaofa VfAugf quo modo et Vs. 27. 
nD9 reddiderunt. Neque tarnen eos propriam rerbi significationem 
ignorasse, inde patet, quod Vs. 23.^Terba niIS«2*i2 HJST» nOiDI 
sie verterunt: mU itagsi.evffstai, Ki'fiog ttiv %ft'Q'tr. i^M^"4<Sl 
r^nu;S[i^ P|^3 &!3ä Nee erit in volis plaga adexitium^ i. e. exi- 
tialis. Participi Hiph. n'^nu;X3 neutraliter pro SubstantiTO capitur ; 
cf. Gksenai Lehr geh, p. 406". — b*^"!^» V^^tS ^nbrta Quando 
percutiam^ sc omnem prunogenitum , in terra Aegyp tu -, 

15. 9^^2<n n'tär^ b*^»^ D^plä Septem diebus infermentata 
eomedetis» Aben-Elsra recte monet, hoc praeceptum non perti- 
nere ad primum pascfakLe copyiyiuni, sed Septem diebus jussos fuisse 
Tesci asymis in memoriam ejus, quod eis accidit, cum ex Aegjpto 
egressi supt, quum per praefestinam profectionem ipsis non licue- 
rit exspeetare donec n^assa fermentaretur , Vs. 39. Unde simul 
eoUigere est, haue legem, quamvis ante exitum oommempretur, 



346 * Exod. Caj9. t^a, i5« i6. 

«amen pö$t eum demum datom fiiiise. tML Toluk SIomb ho& loeo 
ieges de patdiate, ^«ae diveraii tamporibus daitaa lant, uaa seria 
oonjungare. Staeüdlin tarnen ( die Aechth. d. Mo$. Gesetze ver^ 
thHdigt in' ^m KriU Journ. d. neuest, tkeoL Litt, a Berthaldta 
edit. P. IV. p« 116.), qnvn asjma jam in prima de paschato leg« 
comedi jubeantur (Vs. 8») , Venibus 1 — 20. ea omnia de pascha- 
te'praecepta, quae Moses ante exitum a Deo acceperit, contineri 
existimat , quod vero jam tum panes infermentati comedi jiibe^tur, 
ideo factum esse, utappareat, Deum praevidisse fore , utHebraeis 
prae festinatione non licerct massam suam fermentare , idque Mosi 
p^aesigaiiicasse. Versu 1 7. exitum tanquam jam factum , utpote 
Gerte eventurum, cogitari. Tum Vs. 21 — 27. Mosen promuL- 
gare populo quae in paschate celebrando obserf anda essent , nuUa 
tamen azjrmori^m mentione facta, quod causa, cur futurum stt, nt 
illa una cum paschali agrio sint comedenda, nuUi tunc Hebraeo- 
Tum , nisi Mosi et Aaroni , cognita esset. Quid quid hac de re sta- 
tuas, nulla causa idonea est, cur ea omnia, quae hoc Cap. de pa-* 
schatos institutione iegun>ur longe post Mosen ab alio quodam con- 
ficta judicemus cum de Wettio Beyträge zur EinL t. </. A, T. I. 
p. 293. sqq. etil. p. 106. sqq., cujus argumenta pluribus refellit 
Stäudlin I. I. p. 114. sqq. — tD^^naJO — Dl^a -fij Utique die primo 
cessare facietia, amoliemini fermentatum & domibue veBtrie, 
Aben-Esra ait, Israelitas ex traditione incepisse mactare agnum 
paschalcm, cum sol ad occasum inclinaret, ac scriptum esse (23, 
18.): non aacrißcabis sanguinem sacrificii mei super fermento, 
Ac propterea hunc locum ita inteliigendum ait, quemadmodum cum 
dicitur Gen. 2, 2. et compleverat Jova in die septimo , i, e. cum 
inchoatus esset dieil septimus, jam cohipletum fuit ejus opus. Ita 
h. I. verba hebraea ita esse capienda : cum inchoatus fuerit dies 
primuR , jam tunc erit , ut omne fernientum in domibus yestris 
esse desinat. Addit autem , initium dici primi festi esse finem diei 
decimi quarti mensis in vespera. Dici enim in hujus Vs. fine: a 
die prinm ad dient septimum; Septem autem dies compietos fuisse 
a die dccimo quarto in vespera, quae fuit finis istius diei decimi 
quarti , ad diem yicesimum primum resperi. Istis nimirum Septem 
dicbus comedere debebant azyma, coli. Vs. 18. De phrasi rTn*1331 
ifi<*\iö*» Äirin tfDSrt vid. ad Gen. 17, 14. 

16. ]iu3fitnn 01*5^ Die primo f nempe Septem illorum, qui* 
bus azyma eraiit comedenda; cf. Lev. ^23, 6. Num. 28, 17. — 
VJnjp fi<nj?^ Convocatio sanctitatis.^ sacra, sc. crit, quae Gracce 
dieitur *i€(>a ntx^lty^^Q^^ €£ ad 10,0. LXX. yerteruat: xAij^^- 
anui dyLa , quasi legtssent «jijp fi«"^p3. Voe. navt^yv^j^ LXX. 
ter usi sunt ad vertendum ^^17^^ quq<i etatum et solenne feHtuM 
signiftcat £i. 46, 12. Hos. 2^ 11. -0, 5., et semel pro try&^ coe- 
tu» hfjvdnum^ 4mo8 5, 21. Vooes autem v;*ijp M^pD pleruiuque 
Tcrtunt: »Xi}r^f ant inkA§itiMf afiw. Quot autjeni'essont c<ynvo- 
caiionee eanetae docet Blaset Lev. 23. Videntiir iUac dictae eo 



nomine, qiiod tiA« ad ostivm tubenumili ftotim^, dMva €►' 
8ti«, iroearetur p4»piiln«, coli. I>iiim. 10,2. 10. Um, 1, 13. Simi«- 
Ifter hodie apud Mohammedaiioa diea festi «t popiili conTeatva m4 
aacra facienda per praecones e turribiu tcniptonim indicaatur. 
Orm ntD9^et^ n^Mb^r-bS) Onm^ optit nönfUt in eis, i. e. nul« 
Inm opu« in cia het. Hemraeui awmi» mon valct mffiui. €f. Pt* 
143, 2. . Rom. 3, 20. Luc. 1, 37. 

17—19. nii:73n-nfic ön^Tati^ Et ohBervetiB azyma ^' i. (^ 
diem azymoruni , praccepta quae' de eo observaado vobis sunt data. 
Pro n'issn in tcxtu Samar. est miSöM, i. e. rrjxan praeceptum^ 
quomodo et LXX. legcront, quum verterent: Tt/y htoXriv r/'irri^y. 
Cui legendi rationi cave ne putes favere et ipsos doctos ex Judaeia, 
propterea quod R. Josias, uti refcrt Jarchi, pro ni^73 praecepit le- 
gendum nblXZ3 praeeepta, 'Neque enim formulä illd, qua et hie 
R. Jodias est' usus, «^D ^b« *jd Ä^np ">nn b^ ne legas sicy sed 
ita^ yeteres illi doctores iudicare yoluerunt , mutand um esse quid- 
quam in textu recepto; sed hoc tantum sibi vult illa formula: st 
ita tantisper legatur, occasio sese offeret allegoriae aut allusionis 
elegantem roud'eaiftp Tel meditationem nobis suppeditantis. Sen- 
tentia yero , quam R. Josias ex bis yerbis elicit , haec est : quem" 
admodum non /ermentant azymum, ita non fermentent praece- 
ßtum; 8ed ui istudvenerit in manum tuaniy ttatim iüud perfice* 
— 18. ^lÖM^s ponitur per ellipsin pro ^iiUM*^^ ic'lha in memo 
primo; cf. a^Ez. 1, 1^ — 19. Inter ^kio et yan {Vs. 15.) hoc 
cKscriminis est, quod ^&(tD 9kt fermentum^ yT2Xi\ero fermenia^ 
tum, |nijnn*l\^?1 "^ia In advena et in indigena terrae^ sciL 
poena illa exercebitur, tarn peregrlnus quam indlgena hanc poe* 
nam pendet. „Hie duo genera conyiyarum, qui ad paschalen^ 
mensam admittebantur , describuntur. Uebraei Abrahame oriundi 
dicuntur y^K ^^n'^Tdt indigenae regionisy quia oriundi erant ex 
Isaaco et Jacobe in terra Cananaea natis ; eamque sedem perpetuam 
a Deo acceperant. Reliqui sunt ü'^'^J, qui sunt aut servilis cou^ 
ditionis, siye domi Uebraeo iiero nati siut ex aliis seryis, sive 
aere ejus emti ; aut libcri inquilinae Israelitidis^, qui circumcisio- 
Dem susceperant, et proeelyti Jttititiae solent yocari.^^ Cleric. 

21. 22. • bfit'ntD'^'— mp^l Convoeavitgue Moeee tmnes aenea 
(yid. 3, 16.) J$raeH9^ nt ii, quae a Moie acceperant, ad populum 
refcrrcnt 'JÄi CDDb ^npi qSü» Extr4Bhite et aecipite vobin pe- 
cudem. sjDTCTq trahite^ Vel eitrahite, sc. pecudem^ Trahendi 
signiücatu T\^J^ occurrit et Gen. 37, 28. Deut. -21, 3. Alü ajunt 
Tcrbnm -JiTTs, cum absolute usurpatur, saepe signiftcare protra^ 
ctionem pedis^ atque idem esse quod ire , incedere^ ut roces si3U;n 
sinp^l tertantur: ite et aceipite, Uti LXX. inBk&ovxeg l.ißmt^ 
Vulgat. ite taUentes, — 22. a^iT» rr^jH Onn|?bn Et capietis fa- 
scicubim Jiyasopi. Nomen :)^T^( LXX. vfsomntiv , Vulgatus kysso- 
pum vcrterimt. Atii <Mrigam speeiem intelUgunC. Nituntur po- 



348 ExoiJL Cap. 19, aa. »3« 

tiitliiiiim Maimanadii et SMdiae auetoritote , qttt a^ttt per Anb. 
^^MX io^erpreUntiiT, quo nomine origmnum Orfltctwi Linn. (no- 
bis ßeMtem^ H^üklgemmikJ Migalüeni eontendunt Doctedea'iTM 
egerant Bocuartus Hieroz. T. I. p. 670. et Ceuius HieroL FT 

1. p. 407. «qq. Quaecnhque Fero planta. tit ^\W ; iUnd eertum est, 
Uli purgandirim tributun fiilMe, unde eam ad,ad«pergilUi conft- 
eienda solebant adhibere , ad purgandot leproioi , et ad luatranda 
cadaTeris eontactu poUuta; vid. Lev. '14, 0. 7. 49. sqq. Num. 10^ 
6. 18. Pb. 51, 9. Addit: C|da n^rtt Dis Dnbsa:! Et iingetiu 
Manguine^ qui e»i in pelvi. . ^oa Onketo«, quocuiii conventt Sj- 
Ttts, Tertit: tu vaie^ Jonathan: t» va$e ßguUno^ et Arabs uter- 
que in p$hi. Ja^chi: tu vase^ quo significatu C|D legitur 2 Reg. 
12, 13., 2Sam. 17^28. Cf. Bochartum L 1. p. 070. Sed quum 
^D aliift iocis, ut Jud. 19, 27. 1 Reg. 14, 17. Hmen denotet, Aben- 
Esra de interpretatione ejus nominU h. L haesitaase yidetur ; nihil 
enim ipse statuit, sed tantum refert, nonnulloi pro va8€ accipere, 
alios pro limine. Ag^um ex eornm sententia juxta limen ostii 
maetatam futsse ait, atque ita hjssopum sanguine agni tinctiun po* 
atea adspeMsge. LXX. quoque vertunt: an 6 tou uifitixog tou 
naga rr^v •d'iQar^ Vulgatut: in sanguine qui est in limine. Qua 
interpretatione motns Augustinus Quaest, XL. in ExotL dubitat, 
ntrum agpaus juxta ostjum fuerit occidendus, an potiup ille, qui 
linitums erat super limen et postes , yas ipsum , in quo sanguinem 
exeepit, juacta ostium fuerit positurus, ut ad manum haberet, qfian- 
do tingeret. Pro limine hie pjD esse eapiendum eontendit GussE- 
Tius in Commentar» L. H. sub rad. ;|D0- De rase , inquit , „ ubi 
usurpatur, taie est, quod adbibendum est comparatum (Zach. 12, 

2. Je^ 51, 17. 22.), nimis itaque panrum, ad excipiendum agni 
jugulati sanguinem. Itaque hie limen est Ad limen immolabatur 
ag^us , p'raeludium faeiendorum in tabernacuio , ubi et ad januana 
tentorii liebant immolationes, vid. Ex. 29, 11, 42. Ley. 1,3, 
Domus eorum instar tempii habebantur. — — Porro li ^0 bic 
Umen est , habemus eodem in loeo omnes partes ostii , adsunt enim 
et Pi^puPTarr et n^T^Ttt supra et utrinque.^^ Nos quidem , quum 
pro utraque interpretatione graves adsint testes et argumenta ido- 
nea, non audemus quicquam definire. S:}! q^vrcn NP bnH 1 Vos 
autem quod attinet, ne exeat qui$ vestrum ostium domus suae 
usque mame, „Ne forte nonnulii Aegjptiorum suspicarentur, suos 
ab Israelitis futsse occisos.^^ Cleric. Alii interdieti hujus ratio« 
nem existimant hanc esse, ne in manum angeli percutientis in- 
ciderent. 

23. 24. iRhzb DD'^na-bH fi^'ib n^nwÄrr l«'' ä:>7 A>c dadit, 
i. e. sinet sc. Jova peraitorem ingredi domos vestras ad percutien"- 
dum. Ty**TW^Tl est angelus percussor. Quod initio Vs. Jova ipse 
per Aegjptiim transiturus et primogenitos trucidaturus dicitur , in 
fine Vs. vero angelo id tribuitur, minime inter se pugnat, quum 
omnia ad Deum, tanqoam causam primariam referri soleant, et 



quod quk^per aliitm ficri eanit« ipfe föeiite eeniwi toleat liXJC 
Toy ois^^vimrug QnkelM et Sjnif 4U$tructorgm ^ j6iuidMifi: «ii- 
giiÜKM lie^IrtM^orMii, SaadiM Atmqjße pßr4$niem inteq^retoti tunt 
— 24. £/ Q^Mßrvaöitia htmc rem pro $iaimio^ tibi et fiUie tmie 
ueque in eempiternum. Re«te Ab«ii>£ftra obiayat, illud et o6^ 
eenaiilie hane rem pertiaere ta«tiuB ad id quod Vs. 31. de im- 
molando agDo pra^eipitur; filioa autem ideo de Paaohate quaesi* 
turos (Va. 26.) , quod riderent totam familiam congregatam agnum 
eomedere iategrum , nee ulläm ex «Jv* oaaibiM eoDfriagi ; quodqua 
alknigetta^ et ioqailiniM, et qui noa euet cimiimciiua, d*eo noi| 
«•medearetf eujutinodi in aliis aekiinitatibi|8 eonauetiido noli erat 
Vid. not ad Vs. 11. 

25. 27. nfit^rr mb?n-nH bn'löW Et ohiervdUtie hune 
cnttum, TTÜ? ab Tiii (jecit^ frequentiiis atttem eemiity cohtitjy 
j^To^rie euflum y hine ritum ^ quaiß colttis dirini partem , Bignili«* 
cat. — :- 27. &^az^ — *v£h qui s. quod praeteriit domos hraelita^ 
rum in Aegypto , quum pereusierit Aegyptioe et domos noetrak 
Uöeraverity noftrnm misertui sit. C£ ad Vs. 11. 

id. Caedet' primogeniiorum^ IgraeUtärum dfteegtwg , 12,29 — 42. ' 

29. tib'^in -t^na im Et/wtum e$t in medie neetie. '»vn 
non semper praecise dimdium designat, sed quamlibet parte», titl 
fr^n, a quo descendit, c^tvt (fere notat , siye.id in duiis aeqaaies 
partes fiat, sive non, rid. e. c. Dan. 11, 4. et cf. ad 11', 4. Quod 
autem hie noctu factum fuisse dicitur , id Num. 8, 17. diei attribu- 
tum Tidetur: quo die f^^'^zj percueei omnem primogenitum'in 
terra Aegypti. Sed discrimen est inter Ca^'l^ interdiUj et ta^*t 
iljes ; iliud enim diem artificialem , ncmpe tempus , quod ab ortn 
soUs ad oecasum durat, denotat; boc autem dicm naturalem, qui 
ex 24 boris eonstat, ac propterea etiam noctem in se complecti« 
tur. Imo tf\'^ interdum generalius sumitur pro ^73X tempue; ae 
propterea in illo loco potius vertendum est: quo tempore percuiti. 
ta^nss^ — '^2'^^1 ^^ Jfova percusait qmnem primogenitum in terra 
Aegypti, Ne in bae qüidem plaga Eichhorn (de anno Aeg. mi^ 
rab, p. 62.) aliquid deprehendere sibi ridetur, quod non quotannis 
in Aegjpto contingere solet. Videlicet eodem tempore , quo ealij- 
dus deserti ventus, aerem nebulosum reddens,^in Aegjpto regnat 
(cd ad 10, 22.), graeeari eolent y referente Prospero Aipino de 
medtc, Aegyptior. p. 25. a. , in puerie uröis Cairi plurimae va* 
riolae pesti/erae, contagiosae^ quae oriuntur a veneficin vapo^- 
riöus in afr^m tunc a putrida aqua rivi fluminie , CaXeg vocatij 
eubiatis , — — a quihuB aer in/eetua , pueroa omnea pariem ri* 
vo proximam hahitantee in peatiientea eoa mcfrboa incidere eat 
eauaa. Quam ob eauaam omnea civitatia habitatorea iüam Hvi 
partem habitare timenteaj neApaorum fiiii ab iÜo penefioo aere 
morianturf aUo confugiunt. „Est autem Humen Caleg^^ addit 



350 Bsod C^Ma/k9^54/ 

ißieUbomim ) ,,eaiift1l8 J«ftepK|, mti^li'fiwsa Tan» dicitnr, qua«- 
draginca ialtem nilliarta longiM , qvi ^mn totan Aegyptam pei^ 
Attat, pestifera iua exhakiticma, Tdetoii lini putfeseentis haud ab- 
iimili*) potnit piieros Aegf^los pef totam terram pettilend iiM>rbo 
inficere. Inter quo« quiim regni haeres , primogenitas Pharaonia 
filius, enm alUa pueris nobillorfbas mortem coniiceretiir ; Itra«Ktae 
quam prfmam possent Aegypto excedere Jussi aiint.^ Verifm ai ili, 
qvaa Moses hie narrat, fidem habemus, non promiseoe poeri, s^ 
duntaiut primogeiHii atqne lum hominunfi tantvm , yero et pelm- 
dum, morte sunt absumti. Di^ v^rbis '»MdS**^^ a*^«n^. ad II, 
6. Seid prp Ms, quae hie sequnntur, n'^^a *^t^h 'f3U?ii *1^dS**ir9 
*1^a^T M«gtf0 ac2 primogenitum captivi , ^im «r<i/ tu c/om« /omo«! 
II, 5. kgitur: U9fue ad- primogenitum amciUae^ guue est post 
'melam. Sed saeros seriptores non tarn rerborum, quam sansus 
rationem habere, constat. Sic Gen. 24, 17. est ^s^M'^Qan, at Vs, 
45. "^rpuin. Ver1>a sunt dirersa, sensus idem. Sie Exl 20, 8. f(st 
t^^^f meinento^ at Deut 5, 11. nM^^ observa. Et pro npV) 19 
tettiB mendax '^ Ex. 20, 13. , habetur Deut. 5, 17. fi^Vi) ^9 Ves/ts 
vanu8. Et pro Itann Ät^, Ex. 20, 14. legitur Deut.*o, 18. fi^p 
J^^MIin ne concupiscetM. Simiiiter his in iocis primogenitUM äncil'- 
lae et primogenitue captivi eodem rectdunt; captiva enini fiiit an- 
ölllä. S^a«5 ^1^5? •" domo /öveae. Per foveam , g. domnm /o- ' 
l^eo« tnfima pars carceris intefÜgitur, in quam eaptivos et rinetos 
noetu fuisse detrusos ,- est verisimiie. 

, 30. 32. 33. Sai ^?af'^K'~*^3 Neque tnim domus eraty in qua 

non e$9et mortuus* Recte Aben - Esra obserrat , de ouuiibus hie 

dici , - quod maximae parti conipetebat ; atque ita haud raro loqui 

^roa seriptores; yid. Jes. 57, 1. Jer. 5, 1. 9, 2. £z. 22, 30. ^8i 

yero ycrba ilia proprie- quis'sumere velk, haud improbabtic erit^' 

quod jarchi dicit, si in domo aliqua fuerit primogenitus , eum 

mortuum esse ^ si non fuerit primogenitus , qui in domo maximus 

fuit pro primogenito habitum esse, citatque illud Ps. 89, 28. eiiam 

ego primogenitum conetituam eiim, i. e. summum, maximum, 

prout sequitur : celaiorem regidus terrae. — 32. ^n&r^Öa Or|I3*^:a^ 

Et benedicite etiam mihi, i. e. intercedite pro me apud Deiiiu ye- 

strum, ut a me et a populo raeo ayertat haue pestem. — 33. 

t3:jn-i^ D^'lXÖ pmni Et fortiter instabat Aegyptun apud por- 

pulum. LJC3L* uaiaßtä^ot'xo ol ^iyvntiQi 1 ov Xaov. Hieronjmus; 

urgebant ^egyptii popubim. Verbtim ponitur fenrininum, quia 

D^'n2273,.ut nomen regionis, subaudito r;j^1?? regio ^ aut y^^Äj 

terra y generis feminei nomen est I3^n^ ^i^V^nnTS^ "^^ Nam äi- 

xerunf: no$ oifmee morimur» Bene Jonathan et Hierosoijmita- 

nus : Mi Inraeliiae morati fuerint hie kora una , ecce ovine» su- 

muM mortui,, .. , . 

34. tan'baiDa nh^Ä ön'iRTlJJb Maetraa suas Ugatas in re- 
stimentis. VSthWD^Q LXX. reddidere tu q>vQafiata ävrwp Mot- 



ExeA tOip. .12, 34_37. $&1 

099 MMM. AIH qveqii« vcterunl w^smn ipsom iiitfdilgvmt; attt 
rsUquian (« "IMV; relifumm ene) vunnamm , h. e* id quo«! relU 
qiiuiii fiiit ex «sjBiM et aftiaris h«rbis , aignilieari putant. Sed ra* 
ete Aben-*£8ra nV^fi^Vh^ exponit: vasa in quUk8 auMMral nM^ 
gumtf L e, maotra«, 'i|uam«igniiicattoiiempaene fli^tant laca Ev» 
7, 28. et Deut. 28, 6. Q««m autem litaolrae, nt Ki« dieitur. In ▼«•*• 
atibaa Kgarantur, oportet admoduta parras fuiMo, qnales sunt pa^ 
tellae ligneaa^ in quibu» etiamniuii Arahes plaoenta« saaa infemieii«- 
tatas depacre^ etcoctas in Itinare Beeum gerere solent, referenda 
' Shautio liiner. p. 8. PTnefet. et p. 231. Tcra^ germ. Cf. d. q. ii, 
«• Morgetd, 1. p. 30^. Veatimenta T^ro, qiiibos iiUgataa aaactraa 
portaiunt Hebraei super huBMria (Qa£^iD*^9 9 iimilia fuitse 
neoecae est togis vetetani Roma&drum et vr/tiXoi^ Crraeeorani, qnaa 
qaom super hnmeram babtierint sirrani, yatiae in iis res portari 
poterant« Isidoras Origg. 9, 24. Toga dicta^ ^quad v^latMnfU 
eorpuM Ugai ai^e ^periat. Est autem paUmm pmrum forma 
rstuuda ei fugiore j ' 0i pta$i inundants $ina et auk dextra «a« 
niene »aper hmmerum eMetrum potniur.- Pollax 7, 13. peplum 
dictt inseryire if9iva$ te Mai intßaXksff^ou , ad indmndum ei imM 
eiemendum* Hisoe togis plane similia sant pallia ampta et fluxa^ 
qvae bodie Mauri et Arabes gestare solent, nomine Arab» iiatib^ 
appellata« Vid« Shawiuh p. 197. 

36. tsnbfifc^l Et dederunß Acgjptii üs, Hebraeis. b2tl^ (^t 
petere, in Uiphii b'^ifU?«!, quod secundum analogiam Verborum 
sonaret facere ut quia petat. Hinc fueruot, qul sie explicarent : 
etiam qnod Israelitae non petebant (plus quan^ petebant), Aegy- 
ptii üUs dabant ; ita seil» Israelitarum discessum desider^bant. Ple«- 
rumque tarnen Ü>'^£tu;«7 simpliciter est dare , sive quis rogatiis, sire 
nitro dederit. Sic 1 ^am. 1, 28. Uauna de filio suo alt: qninb''NU3rT 

'^lin'^b dedi eum Jovae» Et h. 1. sensus est: Dens populo gratiam 
eonciliayit apud Acgjptios, a^^o ut dederint petentibua. LXX. 
Mi ij(gifOav avToiQ, Vulgatuss ut oommoddwent 0$. Hinc pleri- 
que interpretantur b'^i^uiit oommodare, muiuo dars^ quem signi- 
ücatum et apud Rablinos obtinet At carte si Israelitae ab Aegy- 
ptiis, mutuabantur ea, quae ab Ulis habebant, fidem fefellerunt , ac 
doiose egerunt, cum res mutuo acceptas nee reddidcrunt, nee, 
eum peterent, reddere in animo habuerint Attamen ipsi LXX« 
Vs. 35. verba D';73£7aä9^^:lOM simpl\citer redduut uui ijrriauv na-, 
|i« Tcat AiyvnvifSp* 'D^niTa-nÄJ ^i2£3"J2 Et ßpolian^nt Aegyptio8j 
spolia ab iis asportaruntf 'C£ ad 3» ]i£ et ad 35, 22. 

37. oeö^'l est nomcn provinciae (Gosenitidis), nott urbia» 
ea enim öOöW seribitur. Cf. ad 1, II et ad Gen. 47, 11. — 
rrnbo Succoihae* Videtur ttomen nrbis esse, qnae inith) e non-. 
Bullis pastornm easis sive mapaliis constabat, et inde n^^S sc«- 
nas appelbbatur. Cf. Gen. 33, 1 7. et Handb. d. bibl Akerthamsk. 
Vol. JÜI. p. 25€i Plnrcs in Aegjpto nrbes erant, qnae a $eemH 



U2 



Exod> Cap' 19| 37« 



lUMMB habtttt«, vt Sc$imB Mmdranm et &••«# ^«/«riMoraiai, 
Tid. J. Ei Fabbr Archäologie der Hebräer , p. 16ft. Jöwph. An^ 
tiqq* U, 15. 1. hane urbem eandem eis« putat^ quae aiiat Lato- 
p«lii dieitar. Sai n^MD*«}up^ Circiier uexcenia miäia peditum 
virorum praeter parpuioM ^ nempe eoa, qui nondum vig;iiiti annos 
Bati fuerunt, ut axponiltAben-EBTa. Säd LXX. 7ikiit tijc ujio- 
OüBV^Qf praeter apparatum^ seu euppeüecüiem, Sic teti inter« 
pretea Tocem F|D solent interpretarL Quae interpretatio tarnen et 
huic loeo et aliie iocii plane inoongrua eit, niii auuiamiis, ilios 
nomine änoaut^viJQ intellexisae familiam arinine idonelttik ad. ridli- 
tian, lire turbam imbeliem. Rem vero, quae hie riai^tdr, qnod 
attinet, duplex solvendiu eit nodos, alter, qui potuefint tot ho^ 
mines ex 70 viria (Gen. 46, 8. sqq.) 430 annorum^spatio naaci? 
Nam ut essent 600,000 honuaum aatate niiliiarly/^mitisnum 
2,500,000 eapita esse o^orftuit. Alter,: quotaiodo (anta ««ititudo, 
cum indigenis Aegyptiis , iu inferiore Aegjpto .potuerit sedea ha- 
bere et Tivere? Ut prifVA difiioiiltas toUatur, J. D.>Mi^H4llua in 
Notis ad b. L affert baec. Priiyui Isjr^eUtae nuilto jAaturiu^ coiyu- 
gia inibant, q^am nunc in ii^^is regioijibus. iieri sokt» Ürieiir 
talium enim regionum incolae, quain citius puf^iies. fiaoit, quam 
occidentaliom et septentriopaliiim , adhuc budie saepe decimo tertio 
aut quinto aetatis anno eoigugia ii^^upt; c^Jl(|£auHR Deuor* AruL 
p. 72. Deinde Israelitae tunc diutius ^rixisse yidentor , ita ut ae- 
tas eorum usque ad ceatum annos saepe assurgeret. Quam porro 
Ulis temporibus nondum poljglimia T«tita etfset, multi iRt&elitae 
^roiti^aftoi esse* poterant. Tum multi' veteruih et recenM^rum te^ 
stantur, fertilitatem' mulierum in Aegjpto inulto maJoreAi 'esse 
quam in aliis regionibus, id quod plerumque Nili )sqtia^ 'trfbuuut. 
Ari«toteles Hut, Aninuü: 7, 4.: Saeije et plerieque ik^lods giM- 
noH (pariunt mulieres) , quemadmodum in Aegypto, ' PaHu^t etiüin 
treu aut quatuor, et qnidem in nonnuiUi löcie frttpientt^ i^fi^y 
ut antea dictum est. Sed quinque iummum ntmcmHtut, Jäm i^nim 
pbirihue hoc evenine visum. Plin H. iVl 7, 3: : Trigemtindi 'koitef 
certum est, — — inter ostHta düciiu^f praetertptam^in Aegy^ 
pto, ubi fetifer potu Nitu%, Seneca Quaent, Jf«f."9, 25.!* QUö^ 
rundam cau$a Hon potent reddl ^ quare nqUa ^ihtivwfbecundiO" 
reu feminas faciat ^ adeo tef quarumditm hieeera^ hnga sterifi- 
täte praeeiueaf ad donceptum relaxaverif.' Fortasfte elf eircam- 
cuiö band parum ad Israelitarum multipHcationem eoufuUt. Jam 
entm Philo in libro de Circumcisione ^ T. II. p. 2l0. edit. Mang^ 
dicit observatum esse, eircumeiuae gentee foeöuttditate poUere^ 
ewque populoeiitimae* Cf. S. B; Wolfshejmebj , Mediei Judaici, 
Diss. de eauei» foeeunditatis Hebraeorum nonnuÜie oodiciif Saeri 
praeoeptie nitentibu». Hai. 1742. Ad baec omnia acoedebat sin- 
gularis Dei' Providentia, per quam neque pestis, neqae bellum, no- 
que fomes Israditas minuebat. . Quod yiero attinetalteram quae- 
stionem, notandum est prlmo, antiquili ilUa temporibus ferftUissi- 



1 



man foltM Aegyptnm, ut muttitiidlnem homiaum fatit magiiMi' 
''alere pouet; «nde etiam haae terra omoiiiiii populoiiMima fuit ia 
toto fere orbe antiquo. Deinde Israelitae 6011 intra finet terra« 
GoBen mantitae, sed etiam extra eam com pecadibus et tentoriis 
NomaduBi more seaa expUcaase videntur. Quaniquam enim Aegjr* 
ptUB fertiiiMiiaa fuit, tan^ Buoolia illa ad Nilum, immo tota in- 
ferior Aegjptas taatam multitudinem - nuUo modo capere potuit. 
£x 1 Chr. 8, 21« quidem aliqua cum veri specie colligi potegt, Is- 
raelitamm pecora etiam in de^rto Pelutiaco , hodie Gio/ar^ Go* 
■cwitideM iKter et Pala«stinam> paTisse. Haec fere Michaelis, qui- 
baacnm aont ooDferenda quae hac de re disputavit Eichhorn in 
AUg. BM d. bihL Litt. , P. L p. 657. sqq. et vid. dU ML AU^r- 
ikMMMk. VoL IL P. L p. 243. sqq. 

38. 30. tanet Tib9 T^ y^9^Ü>^ Et etiam miiceilanea turha 
multa oicendedat cum iis. T^ 3^:p LXX. reddunt kniuimvg no-* 
Ivc seil. Jiaog 9 Hieron. vulgus promiscuum innmmerahile. Onke- 
lo^ et Jonathan: extranei multi, Intcr Hebraeos quoque Interprr. 
sunt, qui per 2*^ ^^9 puCent signlficari homines , qui ex Aegjptüs 
cum Israelitis sese miscuerint. Cf. Num. 11, 4. — 39. nä^ — 1&K*^1 
ni^n Coxeruntque moi^am iUam^ quam extuhrant ex AegyptOj 
in placentae azymas. De nii^ ef. ad Gen. 18, 6. — «^^^Öj^ 
CaSlb ^t;9*-tt^ Et etiam ci6um sc. ad iter, riaticnm, ^('LXiL. 
iniattia(i09 sig r^r odtty) nonfeceranty pararerant, stM. 

40. Et habitatia fiHorum hraeU»^ qua haditarunt in Ae* 
S9P^^9 f^^^ quadringeniormm et triginta annorum* Tot annos 
tarnen non potaisse Israelitas in terra iila habitare, Hebraei fere 
colligont ex compatatione annprum yitae Cahathi et Amrami. Nam 
Cahathiis, Levis filius, qui in Aegjptum cum patre desoenderat 
(Gen. 46, 8. II.), vlxit annos 133 (Ex. 6, 18.), Amramus rero, 
^us filius idemque Moses pater, ad annnm 137 yitam produxit, 
6, 20. Moses denique annos 80 natus mandata ad Pharatonem a 
Deo aceepit, 7* 7* Omnes autem hi ani^i simul, tx quüms ii sunt 
detrahendi , quibus pater cum filio Yixit , efficiunt tantum 350 an- 
nos. Quem quidem nodum Interprr. Tario modo solvere conati 
sunt. Nonnulli textum in meudo eubare oensuernnt. Etenim in 
Cod. Sam. hie Vs. sie legitur: habitatio autem fiUorum Israelig 
et patrum eorum (pania^l), qua habitarunt in terra Canaania 
(]:»D T*^<ta) et in terra Aegyptifuit annorum 430. LXX. rero 
aecundum Cod. Vatic. habent : 77 8i uatoiMtiatg twv vläv Yor^ui^il, 
ifp uati^Hfpav iv y^ uHyvnny luti hf yif Xavauv^ Inj jBZQaKoaia 
TQMLXorta, Sed i'n Cod. Al^xandrino magis convenieuter cum 
texttt Samar«, post ^i^ jcar^xi^acry additur avzoi xai ol nuri^sq 
oütw* Hanc igitnr Cod. Sam. legendi rationem, quam et LXX. 
exprimunt, ai läoptemus (quod praeter, aiios ißcit Kennicottue in 
IHee. I, euper raUone text. hebr. p. 380. rers. lat.) , ab introitu 
Abrahami in tarram Caaaiiaaam usque ad natum baacum effluxe- 
l Z ^ 



1 



354 Bmoö. Cap. iq, 4o* 

nmt 25 annt (Gen. 12, 4. 17, l. 21.); isaaras 60 annot natm 
erat, cum Jacobus natceretur (Cren. 25, 26.), Jaoobua 130, cum 
ip Aegjptum proüciseeretUT (Gen. 47, 9.)^ ex qaibiia eÖicitnr nu- 
merus 215 annorum: Jacobus deinde atque ejus posteri 215 annii 
in Aegjpto habitarunt; quibus aimit süuul suwtü summa 430 an-r 
norom efficitur. Verum quae in Codd. Saoiarr. et in LXX. addita 
leguntur, a totius narrationis Mosaicae acopo ac Serie ita sunt 
aliena , ut cur huic potissimum ioco ejusmodi quid immiseere Mo* 

, ses voluerit, uuiia appareat ratio. Contra rero manifestum est, 
verba ista inserta esse ab hominibus semidoctis , qut loci difficuita- 
tem tali additamento facillime expugnare posse putareht Prae-^ 
terea rerba illa: «at iv yij Xavauv, ne quidem in omnibu» Vers. 
Alex. codd. comparuisse , sed ab antiquissimis seculi secundi p. ۥ 
n. codicLbus abfiiisse , te^tis est Theophilos Antiochenus , qui etsi 
banc versionem sequebatur , non uao tamen Ioco (^ad Äutolycum 
L. lll. §.0 et 24.) Uebraeos 430 annos in Aegypto solo degisse 
dlcit. Ut certum igitur statuere possumus , bunc locum , proutl 
in textu Masoretbico legitur, incorruptum et genuiniim esse. 
Quöd ipsum quum et Hebraei interpretes sempef agnoscerent, hunc 
Vs. simpliciter ac absolute ibteliigendum esse oegarunt, sed dupli- 
cem synecdochen hie admittendam esse statuerunt, nimirum ut no- 
mine fi|iorum Israelis ipsi et patres eorum intelligantur, et Aegypti 
nomine etiam terra Canaan comprehendatur. Atque hoc quidem 
posito jam Cbaldaeus interpres , Jonathan , Vers um hunc exposuit. 
Eandem computandi rationem sequutus est Apostolus , dum Gal. 3, 
17. inter foedua'iliud cum Abrahame sancitum et legem Mosaicam 
datam 430 annot intercessisae diiut Atque ita etiam Augustinus 
in Quaest. ad h. 1.: ,,£x ilia promissione,^ inquit, y^^nh roca- 
tus est Abraham, et credidit Deo, post 400 annos factam legem 
dicit Apostolus , non ex tempore , quo Jacob intravit in Aegyptum. 
Non itaque quod ait (Gen. (5, 13.): in servitutem redigeni sog 
et nocebunt Ulis , ad 400 annos referendum est , tanquam per tot 
annos eos habuerint in Servitute, sed referendi sunt 400 aani ad 
id quod dictum est: peregrinum erit »emen tuum in terra non 

'propria; quia, sive in terra Canaan, sive inAegypto, peregri- 
num erat illud .semen, antequam haereditatem aumerent terram. 
>Ut hyperbaton hie (Geneseos L 1.) intelligatur, et ordo yerborum 
ait: eciendo «cto«, quia L e. quod peregrinum erit temen tuuw^ 
in terra non proprio 400 annos ; illud autem intexpositum intel- 
ligatur : et in eervitutem redigent eoa , et noceiunt UUs'; ita u^ 
ad 400 annos ista interpositio non pertineat^' Similem viam iiw 
grediuntur DEYJbiNG in Obeervatt. SS. T. 1. p. 69. sqq. et Ko£P- 
PEN die Bibel ein Werk der göttl Weish. P. 1. p. 303. ed. sec 
Alia ratione , ab ingressu videlicet Abrahami in terram Cananaeam 
430 annos hoc Vs. positos computat Josepkue in Antiqq. Ü, 15. 2.: . 
ReUquerant autem Äegyptnnk mense Xanthico^ l^na guinta de- 
cimay anno ^30. y pqgtquam Abrahamm in CanatiiMßM vemt; et 



' I 



Exod* Cap. 19, 4o. 355, 

fo$i JäeoU migraiionem in Aegyptuin änm ducenieiimo fuiUktih' 
decimo. Pugaant tarnen cunl hoc loco doo alii loci ejusdem loae* 
phi, Ant. II, 0. 1. et de B. J.Vy 9. 4., in quibus braelitaa p^ 
annos 400 miserias in Aegjpto perpesii esse dicuntut. Qui qtil- 
dem loci qnüm cum prtmo probabili ratione eoneUiarl rix posslnt, 
necesse est, illum a librariis, qui Graecis bibllis adshensient, cot- 
rupttim et ad chrobologiam LXX. interpTetütn refonnatoÄk *tA* 
tiiere, quod in aliis qtioque locis factum esse, ostendlt J. A. EM- 
^'ESTl in Exerottdt, Flaviana prima ^ 8- ^^ *9^* ^^i™ ^ eompii« 
tandi ratione , quae apud Josephum II, 15.9. legltur, consetittt 
Aben-£6ra, qui 400 illos annos, quibuS Gen. 15, 13. Israelita$ 
in terra peregrina commoraturos esse praenunciatur, a nato Isaado 
computat, trlginta vero annos, qui hie sunt additi, ab iüo teni- 
pore , quo Abrahamus ex solo suo natali exiit', et cum patre su'o 
Carras venit, ubi quinque annis eum mansisse pütat« Verulk lö- 
cum Gen., 15, 13. ab hoc Exodi loco ndn nisi in ee differre, quod 
in priore numerus rotundus est pro fracto et accuratlus definitö, 
spontc apparet. Qnae quum ita sint , difficüttas illa , quam e cötti-» 
putatione annorüm ritae Cahathi et Amtami oritur , Alia via toi- 
lenda erit. Atque 1. G. Franke quidem in Novo SpstemaU Chtö' 
nologiae fundameniaüa (Gottina. 1778) p. 155., Cahathum in 
Aegypto natum esse conjecit. „td enim,^* inquit, „minime con* 
Iradicit numero ac desiguationi eorum, qui in Aegjptudi profecti 
sunt. Gen. 46, 7 ^— 27. Inter eos enim decem filii Benj)ftmini nu- 
merantur , quos tarnen dici non potest tempore introitus ih Aegy- 
ptum jam natos fuisse , quum Bjenjataitn ipse yix 20 annott comple- 
visset. Praeterea etiam filii JoSephi intet* eos referuntur, qui in Ae- 
gjptum renerunt, quqfu tamen in Aegjpto nati essent, et ipse Jose- 
phns jam tum ibi esset, Vs. 27. [et nos ad Gen. 46, 12.] Ex bis 
eoQigi potest, Hosen tantummodo capita et auctoretl ikmiliarum d^- 
signare voluisse, qui etiam post introitum in Aegjptum nati erant. 
^uodsi vero Cahathus in Aegjpto natus est, anni ceterorum patrurit 
cum 400 annis facde conciliari possunt.^^ f^erum, itti i'ecte monet ' 
J. B. Koppe inProgr., quo Israelitas non 215, sed 430 aisnos tAi 
Aegypto commoratoB esse efBcitur (Gotting. 1777. tepetit. in Syl- 
loge Coinmentatt. Theol P. II. p. 255. sqq.), „et6i in iktö frä«- 
gmento genealogico Gdn. 46, 7. sqqi partim plures Jacobi nepiit^ 
tum, cum abiret ill6 in Aegjptum, jam natoS praeternüttenft, par- 
tim alios,! postea dcmum progenitos commemorari, nöii improba- 
bile videtur: illam tarnen rationem ad Cahathi natales constituen- 
dos accömmodare vix licet ideo , quod Levi , aetate adeo proTccta 
senem atfnorum 133, anno quarto ante mortem, adhuc fiiium pro- 
genulsse cum 4'uadam verisimilitudine dici rix potest; maxime, 
quum ex ratione ea, qua Cahathus inter Gersonem et Merari per- 
petuo medius constituitur , Merari juniorem Cahatho fiiisse, ap- 

Iiarere videatur, sfcqiTe sta'taendum feret, äd mortii usque äbnum 
n liberis ptocreandis rahtisie Titum enm, qui tis^ue ad tflttuiil 

Z 2 



356 Exod. Cap. la, 4o — 43. 

133 tantttm uniui Gersonis pater «xstitUiet*^ Ipie Koppius non 
sine mag^ Teri specie omnem difiicultatem sponte evaaescere cen- 
set, si plurium stirpium inter Cahathum et Mosen interjectarum 
memoriam nobis perüsse , atque aut inter Cahathum et Amraiuum, 
aut inter hune et Mosen plures genealogias intercidisse statuamus. 
Atque id vere accidisie, ut lucule^ter pateat, inquit' Koppius , „ni- 
hil profecto opus yidetur , nisi ut locum Nom. 3, 28. cunferamus, 
quo Cabathidarum gens Mosis tempore in deserto SdOO riroi^in 
Bumerum complexisse expresse dicitur. Uhde seqtiitur hoc , quum 
Cahathi filii commemorentur quatuor y Amramus , lezehar, Hebron, 
Usiely inter quos numerus est dividendus, ad Amrami gentem par- 
tem ejus circiter quartam, id est, 2150 masculos posteros esse re- 
ferendos; unde, si Amramus illc, idem pater Mosis existimatur, 
efficitur hoc , Mosi , qui ipse dups tantum filios genuit , tum im* 
ires , tum ex fratribus filios 2200 exstitisse ; quod , si absurdum 
cogitattt esse, quisque, ut speramus, concefaerit, simul hao^ avum 
Mosis nuüo modo ^sse potuisse Cahathum^ necessarto^ inde sequi, 
est confitendum.^^ Similia habet Jac. Peaizonius in Origg. Ae^ 
gyptiac. P. 1. p. 362. sqq. C£ et Ffhd. GuiL. BfEH in Comm. von 
der Aegypt. Dienstbark, der Israeliten in ipsw AbJ^andlL zur 
Erläuter. der ait. ZeitrecKn. u. Gescfu P. I. p. 166. sqq. Omaino 
rero recte mihi judioasse yidetur Frank ius-, cum L L dicit:. ^^In*- 
terim non negandnm est, textu Mosaico authenttco Ex* H,j.40« 
satis vindicato, nil Interesse, si ejusmodi diflicuUates ferc inextri- 
cabiles , quae ex ignorantia circumstantiarum inviacibili prove- 
niunt , plene resolvi non possint ; et jam sullioere , ti radoaibiis 
probabilibus contradictio omuis remoyeatur/^ 

41. 42. pl^i &'i^n h^9^ Eo ipso die (quae rerba LXX. 
omiserunt), seil, decimo quinto-mensis Abib, coli. Vs. 6. 13, 4. 
Hoc tamen non ita accipiendum erit, quasi omnes in vncrersum 
simul uno eodemque die ex Aegjpto sint egressi , sed quod Israeli- 
tae eodem illo die a loco suo sese commoyere cbeperunt. — 42. 
niiT'i Wil Ö'^^^ÄlÖ' b'^h A'ox observationum est Jovae. i. e. nox 
summa religione quotannis ab Israelitts obseryanda; sequitur enim: 
'i:i1 rr^"^ Vm "* £(^n est haec nox Jovae sc. sacrata, observanda ab 
Omnibus Israelitis per generationes ipsorum, Aben-Esra opina- 
tur, per tS'^'I^UJ esse praeeeptum de paschate et azymis herbisque 
amaris inteliigendum. LXX. ITpoqpi^Aaxi; ian tco Kvgita custodia 
est Domino. Vulgatus : nox est ista observabilis Domini. 

18. De USy quibut ligeat teenae JPatebaii ikteresse , ^ 13 , ' 43 ^ 5 1 . 

47. noe^ Djpn nfi^r Hoc est stdtuium paschatos. Ante 
discessum datam esse hanc legem yerisimile est, ut jam aprimo 
paschate exclusi fuerint peregrini, ceteraque, quae hie habehtur, 
sint obseryata. Mendelii fil. die 14. mensis