/6^
FRAGMENTA
HISTORICORUM GR.ECORUM
d
PAItlSllS. — EXCUDEBANT FIRMIN DIDOT FRATRES , VU JACOB , jO.
FRAGMENTA
HISTORICORUM GRiECORUM
HECAT^I
CHARONIS
XANTHI
HELLANICI
PHERECYDIS
ACUSILAI
ANTIOCHI
PHILISTI
TIMtEI
EPHORI
THEOPOMPI
PHYLARCHI
CLITODEMI
PHANODEMI
ANDROTIONIS
DEMONIS
PHILOCHORI
ISTRI
APOLLODORI BIBLIOTHECA
CUM FRAGMENTIS.
AUXERUNT, NOTIS ET PROLEGOMENIS ILLUS TRARUNT ,
INDICE PLENISSIMO INSTRUXERUNT
CAR. ET THEOD. MULLERI. *
ACCEDUNT MARMORA PARIUM ET ROSETTANUM,
HOC CUM LETRONNII , ILLUD CUM C. MULLERI COMMENTARJIS.
?)
J^l
\c\M
PARISIIS,
EDITORE AMBROSIO FIRMIN DIDOT,
IWSTITUTI REGII FBANCI^ TYPOGBAPHO.
M DCCC XH.
PRiEFATIO.
Sortis nescio qua iniquitate accidit, ut, si exceperis quae Hero-
dotus, Thucydides, Xenophon commentariis suis tradiderunt,
uberior antiquioris Graecorum historiae expositio omnis fere nobis
haurienda sit ex serioris demum aetatis scriptoribus. Qui
quoniam ex ahorum hbris sua hauserunt tantum non omnia
auctoritas eorum in plerisque pendet ex dihgentia, quam ad
fontes conquirendos attulerunt, et ex eorum quos duces sequeren-
tur delectu. Jam vero quamvis dihgentia plurimorum animique
sincera voluntas laudandae sint, atque nefas habeam temerarie velle
insolenterque meritis eorum detrahere ; fatendum tamen est ipsius
«latis horum scriptorum indolem , cujus vim subterfugere non
poterant, tantum abesse, ut altiores verioresque de arte scri-
bendae historiae notiones iis suggesserit , ut in perniciosa
saepenumero eos abduxerit consilia. Quod quia in auctorum,
quibus suam illi fidem adjungerent, delectum et usum magnam
vim exercere debuit , mox intellexerunt viri docti non posse «os
in Diodori et Plutarchi, ut hos nominera, auctoritate acquiescere,
neque quidquam magis faciendum esse existimarunt , quam fon-
tium illorum accuratam habere nolitiam , fragmenta eorum colli-
gere, inter se contendere, accuratissime examinare. Itaque novum
quoddam studiorum genus emersit, quod etsi multis impeditum
difficultatibus taediique plenum, tamen tanto ardentius nostri aevi
PRiEFATIO HISTORICORUM. fl
n PRy*;FATIO.
homines eruditi amplexi sunt , quanto majoretn ex eo in penitio-
rem historise cognitionem redundare viderunt utiHtatem. Quo
denique successu in his elaboraverint , quantam doclrinae erudi-
tionisque copiam, quantum ingenii acumen et sagacitatem adhi-
buerint, non est profecto , cur hic memoremus. Alio nos conver-
tamus. Etenim postquam viri docti disjecta membra nobiliorum
scriptorum collegerant, et, quum vitam iis restituere non possent,
umbram certe uniuscujusqueac imaginem quandam dehneaverant,
Firminus Didot, quae est ejus viri celeberrimi eximia in his rebus
prudentia, nihil jam antiquius habendum esse censuit, quam
omnes illas fragmentorum collectiones in unum corpus unius vo-
luminis spatio circumscriptum congerere et ex ordine disponere.
Quod institutum tum ahis se nominibus commendare vidit, tum
propterea historiae studiosis gratissimum fore , quod muhorum
scriptorum testimoniahacratione sub unumoculorum conspectum
venire interque se comparari possent, atque ipsius artis historicae
apud Graecos viva quasi pra^beretur imago , ita ut a nativa logo-
graphorum simphcitate ascenderes ad historiam omnibus dictionis
iuminibus collustratam , deinde ab rhetorica hac et pragmatica
Ephori et Theopompi rerum expositione paullatim descenderes ad
jejuniorem illum Atticarum rerum scriptorum sermonem do-
clamque qua excellunt perscrutationem monumenlorum.
Jam quum fragmenta ordinandi, recognoscendi , vertendi nego-
tium Firminus Didot mihi demandaverit , meum est dicere, quo-
modo in eo sim versatus-
Auctores, quorum reliquiae hoc volumine comprehenduntur, hi
sunt : Hecatseus, Charon, Xanthus, Hellanicus, Pherecydes, Acu-
silaus. His, qui primam collectionis partem efficiunt, tanquam sup-
plementum subjunximus Bibliothecam Apollodori. Reliquorum
hujus auctoris operum fragmenta a consilio nostro aliena quidem
fuerunt , sed ne imperfectam rem reliquisse videremur, ea in calce
libri apponenda curavimus. Logogiaphos excipiunt scriptores re-
rum Sicularum, Antiochus, Philistus, Timaeus. Deinde sequuntur
Ephorus etTheopompus et Phylarchus. Agmen denique claudunt
Atthidum auctores : Clitodemus, Phanodemus , Androtio, Demo,
Philochorus, Ister. Eorum quos postremo loco nominavi, necnon
Phylarchi fragmenta quum quominus ipse retractarem temporum
angustiis excluderer, frater meus Theodorus disponendi ea et re-
cognoscendi negotium benigne voluit in se recipere.
PRtEFATIO. in
Ordine auctorum ita constiluto, singulorum fragmenta, quibus
nova non pauca a nobis addita sunt, ubique ita ordinare stu-
duimus, ut, quantum ejus fieri poterat, inlegri operis dispositio
adumbraretur; quod quum primarium fragmentorum editoris of-
ficium sit, ac revera plerique magnam huic rei operam navaverint,
a nonnuUis tamen ea aut plane neglecta est, aut minus feliciter iis
successit. Ut deinde conlextus verborum ad veram uniuscujusque
auctoris scripturam quam proxime accederet, consuluimus et opti-
mas veterum scriptorum editiones , et , ubi licuit , libros manu-
scriptos. Quae denique a viris doctis aliud agenlibus oblata occa-
sione in nostris fragmentis emendata innotuerunt, diligenter eno-
tavimus. Qua ex parte si nonnulla, vel etiam multa, nos fugerunt,
id lector benevolus non tam negligentiae nostrae imputaverit quam
penuriae supellectilis literariae.
llberior annotatio omnem lectionis varietalem enumerans atque
verba et res usquequaque illustrans ab editionis hujus consilio
prorsus abhorret. Nam praeterquam quodcavendum erat, ne moles
Hbri in immensum accresceret, quse ad verborum intelhgentiam
a lectoribus, quibus graecus sermo minus est famiharis, desiderari
possint , versio suppeditat latina, quam propterea saepenumero
Hberiorem dedimus, non tam id agentes ut verbum redderemus
verbo, quam ut sententiam auctoris aperiremus. Itaque nonnisi
ubi majoribus difficukatibus res impediuntur, notre, eaeque quam
brevissimae, subjiciendae erant. Id quod fecimus modo nostris
verbis , modo appositis cum nominis signo priorum interpretum
animadversionibus. Quam rationem in sohs Hecateei fragmentis
rehquimus , ubi quse in notis leguntur omnia sunt Clausenii.
Quare non erat cur auctoris nomen adpingeremus. De iis enim
fragmentis , quae Clausenius Porphyrii testimonio fisus vel conje-
cturisetspeciosisargumentationibusHecataeo suo vindicavit, quum
a viri docti judicio nobis recedendum esset, neque vero tribus
verbis res profligari posset, editoris argumenta ipsissimis ejus
verbis adscripsimus nostram sententiam separatim exposituri.
In paucis ilhs Charonis et Xanthi rehquiis plerumque secuti
sumus Creuzerum. In Hellanico, Pherecyde, Acusilao, relicto quem
Sturzius adoptavit ordine, novam dare fragminum dispositionem
tentavimus. Qua in re, quodad Pherecydem, non minimum adjuti
sumus dissertatione Augusti- Matthiae Analectis Literariis Friderici
Augusti Wolfii (tom. I, § II, p. 32i-33i) inserta atque ex parte a
IV PRiEFATIO.
Sturzio in praefatione ad alteram Plierecydis editionem repetita.
Ad constituendum textum Apollodori primi adhibuimuscodicem
Parisinum 2722, qui formai quadratae, seculique, ut videtur, de-
cimi quarti, praeter carmina nonnuUa Theocriti atque epigrammata
nullius pretii, Apollodori continet fragmentum quindecim folio-
rum, quoe vero temporum injuria multis locis mutilata, quorumque
ordo susque deque perturbatus est. Ad priscam normam revocata
ita se excipiunt :
Prima folia duo integri codicis perierunt.
Cod. fol. i el 4 : I1 2, 7. — I, 6, 3, 11. ( Zeu; S^ y*^^' — eSaXXev opi^.)
Exciderunt duo folia.
Cod. fol. 5 et 6 : I, 9, i, 2. — I, 9, 17,51. (««(XTCtov 6 'AOaiJia; — (juvEuva^eTat.)
Excidit unum folium.
Cod. fol. 7 et 8 : I, 9, 23,7. — II, i, 5, 10. (xaxeCeu^ev — 'Hff-aiffTtvyjq.)
Excidit unum folium.
Cod^ fol. 10 et 14 : II, 4 > 2, 6. — 11,5, i, 7. (elx^v iteSiXa — 'f^iTOv XTeiva^.l
Excidit unum folium.
Cod. fol. g et 11 : II, 5, 8, i. — II, 6,3, 3. ( tou 0pa)cb? — Tob<; TrapK^vTa?.)
Excidit unum folium.
Cod. fol. I : II, 7, 6, 7. — II, 8, s, 9, ('HpaxXeV t^eiv — 'AptffTo'Syi(ji.o?.)
Exciderunt quattuor folia.
Cod, fol. 2 : III, 6, 5,1. — III, 7, 6,1. ( TuSea — t^v 'AXxjjLaiwvo?.)
Excidit unum folium.
Cod. fol. I 5, 1 3, 12: III , 10, 2, 3. — III, 14, 4> 2. (T3t; (jiJv XctTrJti; — 'AX^ciSota?
XeYei.) Reliqua interciderunt.
MemoratuT quidem hic liber ab Heynio (Preefat. ad Apollod.,
p. XLIX), qui autem lectionis varietatem ex eo non habuit. Verum
quamvis sit inter eos, qui hucusque collati sunt, optimse sane
notae, in majoribus tamen corruptelis, lacunis et interpolationibus
in reliquorum depravationem conspirat. Quod haec attinet, omnis
salutis spes posita est in codicibus Italicis, si quidem verum est
quod Hermannus (Praefat. ad Hymn. Hom. , p. XLV) accepit :
« Apollodori libros in iis ita scriptos inveniri , ut si cum editioni-
bus isti codices comparentur, scriptorem hunc vix sui similem ha-
bituri simus. » Ceterum multa fragmentum nostrum continet, qui-
bus loci librariorum mendis inquinati purgari possint , aliaque,
quibus confirmentur virorum doctorum emendationes. Sed ut ipse
lector judicet, potiorem lectionis varietatem , omissis levioribus,
apponamus :
PR.EFAT10.
LIBER I.
EDITIO HEYNUNA.
OOOEX PARIS. '1122.
Xectiones asterlsco signatas
in textum recepimus.)
1,
3,
1. 'Ia(To;
sic cod.
dYvoyi(JtaTa
abest.
EDITIO HEYNIANA.
CODEX PARIS. 2722.
1,
3,
3. 'ApecTTOpo; XcYct ul6v
*'Ap£(TTopo; X^Y^'
3
6,
1. ^iyouffi xal 'H^at-
*XcYOU(Tiv 'Hipai^TTOu
1,
3,
8. Supiav
*T^v Suptav
(TTOU
1,
4,
5. xaTtoxtrTCV
sic cod.
4,
1,
1. TVpWTOV
*7rp6Tepov
MeXa(ji7t68ti)v
sic cod.
4,
3,
4. rioffetSwvi
*IIo(Tet6(Ji)v
dip' dauTou
abest.
5,
U
4. I6p£<]/£V
^eTpe^ev '
1,
4,
7. (TTa(Tta(TdvTwv 6c au-
*(TTa(Tta(TdvTwv 6^ auTwv
aOtov (iOavaxov
*auT6 d6dvaTov
TWV
7tcpt Tyj; dpxri;
l7t£Tr(piri(T£ M.
*£7icTyipyi(iev ii M.
7tevTrix6vTopov
deest.
auTyiv
auTi?)v
1,
4,
8. Atv8ta;'A6yivd;dYaX-
Atv6ia; &yoi\\ioi. 'A6yivac
5,
2,
1. M£Tav£ipai;
HpatQea;
[i.(X
('A6yivoc; ejiciendum)
\)l6v 'Ox£avoy
*'Uxeavo
FeXdvwp
sic cod.
5,
3,
1. auiAgyiaoiAevovHeyn.
1,
5,
2. dlcTXe
*e?eTXov
conj.
*(iu[JL6yi(T6(ievov
ropYo^ovYiv
FopYo^^vTyiv
6,
2,
4, Niffupov
vridoupov
1,
3,
4. AuYxcu; 6e xal
*AuYxeu; 8e
6,
2,
5. Motpai
MoTpa
1,
5,
5. ot 8£ ^Trrd
o\ Itz-zol
[jtaxo(i£vou; Heyn.
et sic cod.
e£ At8to7tt6o;
At6t07tt6o;
6,
3,
4. i?iriv£(ji,ouvTO
e?yive(ji.a)VTo (quod reci-
piendum)
1,
5,
6. KaXtdv6yi; Nu^i^yi;
xaXtdvSr,; xat vyitSo; vu[i-
9^;
6,
3,
7. xaTlTmiffffev
XaTeTCTVl^TCV
1,
5,
7. ol 6£ ex ropYovcov
ol 6c ropY^vcov
Kavjdiou
Kauxa(Ttou
1,
5,
8. McTdXxy);
*MevdXxyi;
6,
3,
8. •ji;apeX6(jL£vo(; , Ta 6^
7tcptcX6(j.evoc, ex6(jLt(Tev au-
^,
2,
6. â– fiv 9a(Ttv etvat Ttvipav
^iv 9a(Ttv Ttve; xai 7tiipa\
Twv ysi^&yetc.,
Tov c'i; TTiv StxcXtav, Ta
4,
4,
9. XeYETat Sc xai
*XcYeTat 6^
6e TtBv •/jc.i^Ci'^ xat 7ro-
4,
5,
1. n£p(Tri;
sic cod.
6wv 6teTe[xe veupa, dpd-
4,
5,
3. 7tdXtv £? 'AXxatou xal
*'Ex [xev o5v 'AXxatou xat
(xcvoi; Sc l7rt twv &u.(ay
'l7t7tov6[JLr,;
'Ac7Tu5a[xeta; Tri; HeXo-
xai 7:apeX6(ii)v etc.
7to;, oiidi cvtot XeYOuai,
9,
U
6. wv Ati^Tyii;
sic cod.
Aaov6[xyi; tti; rouv^to;.
9,
2,
2. [Jiyipoui;
(jtotpai;
d); 8e dXXot 7tdXtv, 'Iti-
9.
11,
1 . ttP]v auTou aS^XqjtSyjv
absunt.
7tov6[x»i;.
9,
12,
1 . Toti; 'Icpty.Xou
*Tdc 4>uXdxov
4,
5,
6. 6uYdTyipKo[JLai6(bxal
9,
12,
2. xaTotTo xpu^aTov
sic cod.
idp^£V£; '
absunt a cod .
9,
12,
6. im Twv aypaiv
*eui T(Iiv at8otfa)v
4,
5,
7. STpaToSdTriv
abesta eod.
9,
12,
7. ^uwv
sic cod.
4,
5,
7. X£tp6[jLaxov
*Xctpt[xaxov
9,
16,
4. TtpoCTETaTTOv iv (fi-
petv
7rpo(TeTaTTOV dvaipepetv
4,
6,
1 . 'HX£XTpuovo; 8i pacr.
M£Td Ta^ttov
sic cod.
*[xeTd Ta^fou
9,
16,
8. S? dxugepvaTT^vvauv
Tyiv vauv 8; §xu6e'pva
T(p [JLyiTp07tdT0pt
*Tou [xyiTpoTtdTopo;
9,
16,
9. "IiptToi; Nau66Xou
sic cod.
4,
6,
5. Mt^eav
Mt5etav
9,
17,
1. dvaxOevTE;
dvevexOevTc;
4,
6,
7. (TTpaTeuetv
*(TTpaTeuei
dv8p(J5v TOTe
sic cod.
4,
9,
1. e8t6dx6yi (Jtev
*£6i6dx6yi 8k
9,
23,
3. (jtcXXovTa Tou; Tau-
4,
9,
2. xat ouTw; dTteXu^yi
sic cod.
pou?
sic cod.
4,
9,
3. 9o6ep6;-
*(pavcp6; â–
9,
24,
4. ToTc 'ApyovauTatc
*ToT(; 6e 'ApYovauTai;
4,
9,
4. 6Tt 7taT; Ato; ^v
*OTt Ato; Ttat; ^v
(/.yivttra; 6e Zeu;
*[xyivt(Ta; Zeu;
4,
10,
1. 'Apvaiou
'ApV£OU
'Ai^AipTtSa;
SupTtSa;
4,
10,
2. 6opdv
6opi
9,
24,
5. Atyuwv
At6u(ji)v
4,
11,
I . ot 0yi6aTot
*0yi6aTot
9,
25,
2. He^Tpat IlXayxTal
7t^Tpat xudvcai 7tXaYXTa(
4,
11,
2. yi(xt8vii'i;
sic cod.
0eTi;
abest a cod.
4,
11,
4. d7toTa(X(bv
d7t0T£[Xci)V
9,
25,
4. Kepauvtoi;
'IXXuptSa
Kepxupatot;
(iX[i.upt6a
Tou; xT^puxa; et; &r\-
6a;
et; 0ir'i6a; tou; xiopuxa;
9,
26,
2. ItcI Td; MeXavTtou5
eTtt Td; McvotTCou 6ctpa;
4,
11,
8. 'QxaXettx
'UxaXeat;
6etpd?
5,
1,
2. el; KXewvd; ^X6e
*TIX6cv el; KXewvd;
xaTiQ(TTpa<|/ev
xaTccrrpa^iev
M6Xopxov
MoXopxov
9,
27,
2. np6[jtaxov
7tp6; 7t6Xe[jLov 7ipo|xaxov
lepcTov
sic cod.
9,
28,
3. (jte[jiaYeu|x^vov
sic cod.
5,
1,
T^TC (J); vipwt
4. d7t(})6ox6[xyi!Tcv
Tw Tcti); iipttft
dvt))xo56[xyi<Tev
LIBER n. 1
5,
9,
3. ^iv xaTtrixouv
*xai xaTc^ouv
(xat) XpuffYi;
*Xpu(Tyi;
U
1,
1. X^YwjJiev
XeYO(Jt£v
t6 'Ivd/ou
Td 'Ivdxtov
Ix T^? Aao6txr,i;
ex TyiXoStxy,;
^i) Kat quod codd. praebent,
in textum reponeuduoi.
1,
2,
1. "ladov
exa(T(TOv
Vitium
quo totus locus turbatur,
latet, nisi fallor, iu xaT(d-
1,
2,
2, dx 'Id(TOu
*'Ex6d(iou
xouv. K
quidem scrip.serim d7tC(i6ouv, i. e. 7tpo(Ti(TX£iv SxwXuov.
1,
2,
3. 'Apxa6tav
sic cod.
Jam uon cst cur in sequentibu»
lacunam statuamus, uec
1.
2,
5. «Tl
sic cod.
uUa egeut verba mutatione.
VI
PR^FATIO.
EOITIO HEYNIAiNA.
\ 9, 6.
5, 9, 7
ttTto TravTiov twv ev
VKll SuO
MuySova
dcpTcdiJouCTtv
xal 6a)<T£iv tov ?w-
OT^pa UTttarxvou-
{levv);
Ix SoXou
du' ^tovoc
eZeuc
Alvia^a
fipwv
MsvotTtoi;
xat To^euQsl?
AtYUY)v
aTratTei xal
Tot? 0paxY)i;
^yev
dvt (JHTlvi
'Ap£6ou(ja
aTteucfwv
t(JX'Jpo'r«'ro''
mJveSr)
TtauaeCTSai
'Aaiai;
'PoSiwv
Kauxdcrou
ei? 'EXeuatva
OeTOi;
xaT^ei
x£v6v
MevoiTtoi;
KeuOtovujJLOu
WTOV
TO^tX^
^xev
(xeTa Ttov dXXwv
"iTwva
'Opjxevtov
oux eta
<TUvi^6poi(iev
(Atxav)
TOtV TToSotV
GODEX PARI8. 2722.
*d7i6 TtdvTMv 5i Suo twv
Muydova
*d9ap7td![oU(iiv
non desunt in nostro cod.
sic cod.
*e7tt Tf); :?)t6vo;
*Z£^?
Aivetai;
^eTteTdyYi
*6pa)v
*MevotTr);
*T0$£u8eis
At6uy)v
absunt.
*Td; TTJ; ©p^xr.c
*i5yaYev
ev (Ji.
*'Ep£8ou«ra
*9£uyMV
*i(TXUp6T£pOV
*(Tuv£6atve
*7tau(Taff6at
*'A(Tiav
*AtvSia)v
Kauxa(Ttou
7tp6; 'EXeu(Ttva
©ecrtto;
d7t;^ei
sic cod.
*M£VOtTY);
<TXu6(j)Vt[JL0U.
2vov
T0?IX1^V
^X8£v
*(AeTd xat dtXXiov
*'lTtOVOV
'Opx6[A£vov
*(xe8' STtXtov oux eia
*<TUVlQ8pOt![£V
Tov KiQUxa
*T{OV TtoSuJV
EDITIO HEYNIANA.
xaTT)x6vTtffev
CODEX PARIS. 2722.
dTtO TJJC
7, 1 3. Tv)v 'I6X7)V
exeX£U(T£v
8, I. EufjtetSy);
8, 2. 'E7tiXd'iSoc
KXu8t7t7tr);
8, 4. "OXujjtTtoi;- NtXT)?
'E?6Xy);
'AVTlt07tY);
5. 'ApxEStxo;
6. 'H(TUX£tY){
Eupuo({^
9. AY)t<ov
2. l7t' dvtauTou
^X8ov
4. xaTa tyIv tou
7. ffT£VUYpdv T^v
§XOVTt
XaTY)XOVTtff£V
BottoTia;
*'I6Xy)v
*exeX£UEv
*Eu(jLr|Sr)i;
'ETttXao;
KXuT07t7to;
'OXu(x7tou<TY);"
"E?oXo?
'AvTt<oTY)i;
'ApxoStxou
'HfftoxeiY)<;
Eupu67tY)(;
deest.
dvtauTOu
dvextopY)ffa\
sic cod.
(iTevuaTpav t6v tt^v (2)
*exovTa
LIBER III.
5, 2. ditt6vTa
6, 1. 'OYxaiSa;
6, 2. Iffoui; tffot;
7, 1. XaptxXou;
1, 1. aUTT^V T(3 T(X<p(}) I[(3-
ffav
expu(}/aTo
10, 3, 8. T(5J'EXdTou ultji
10, 7, t. ex At6;
10, 7, 4. et; 'A6iQva;
12, 3, 9. "Aty);
12, 6, 8. Kuxpe'<o;
13, 5, 1. 0£(i,t8o;
13, 5, 4, xaTex£tv
sic cod.
'OxvY)iSa;*
sic cod.
XaptxXeou;
*auTou (nlsi potias auTtji-
scripturae compen-
dium obscurius ) t^
latptp ^(JSffa expuy^Y).
*Tou KXeivEto; dSeX^tji
Ai6;
*et; 'A9t8va; (quod vero
a secunda manu in
'A8iiva; mutatum est.)
*auTY);
sic cod.
sic cod.
xat xaTaffxctv.
(2) C. O. Miiller. Dor. I, p, 57, trimetros, quos facile
aguoscere licet, Lunc in modum restaurari vult :
Y£V£d; ydp, ou yYJ; xapitov E?£t7tov TptTov
xat Tr)v ffTEvuYpdv au tov EupuYdaTopa
— lyo^xct. xaTd t6v 'Iff6[ji6v SeStdv.
Pr8etereaGalei,Heynii,Somineri editiones qiiapar estdiligentia consuluimus.
Conjecturas perraro codicum lectioni substituere conati sumus, satis habenles
eas uncinis () inclusas in locis aperte corruptis interposuisse. Similiter quae ex
margine vel aliunde in ordinem verborum irrepsisse videntur, uncis qua-
dratis [] distincta sunt. In fragmentis reliquorum operum Apollodori, quam
Heynius liberius in his versatus adornationem dedit debuimus relinquere.
Ghronica ad temporum ordinem, INavium Catalogum ad hbrorum seriem et
carmen Homericum revocavimus. Nonnulla addita sunt nova, plura plenius
exhibita.
Antiochi fragmenta, quae Goellerus nonnisi indicaverat, primum hic ex au-
ctoribus exscripta leguritur. In Phihsto GoeUeriana rehquiarum dispositio
PRiEFATlO. VII
conservala est; id quod fieii iion potuil in Timaio, cujus fra-
gmenta, ex Vaticanis Polybii excerptis magnopere aucta, ita
ordinandi periculum feQJmus , ut quaj fuerit totius operis
oeconomia intelligatur. In Ephoro et Theopompo ordinem a
primis eorum editoribus datum non mutavimus, de quibus ali-
ler statuendum nobis videbatur suo loco in notis nionentes. Uti
Ephorus locupletatus est fragmentis, quae Marxiusin Addendis (v.
Seebodii Miscell. crit. , vol. II, part. IV, p. 754) pubhci juris
fecil, sic ad Theopompea quoque plura nova accesserunt a \Vi-
chersio, quae est viri docti humanitas, Firmino Didot per hteras
communicata. Phylarchus quum eodem fere tempore et Luchtium
et Briicknerum editores nactus esset, quae uterque in hoc auctore
seorsim prsestilit in unum conjunximus. Quod ad Atthidum scri-
ptores, tum in ceteris plura aliler ac fecerunt Lenzius et Siebelis
disposita sunt, tum praecipue in Philochori fragmentis, quie, prae-
eunte Boeckhio (in Annal. Univers. BeroHn. iSSa), ad integii operis
constitutionem studuimus distribuere.
Haec sunt quae de ratione, quam in fragmentorum tractatione
secuti sumus, in universum monenda habemus. De singuUs accu-
ratius egimus in commentatione quae de vitis et scriptis auctorura
nostrorum praefationi huic est subjuncta.
Historicorum rehquiis in calce voluminis adjunximus Chroni-
con Parium et Inscriptionem graecam lapidis ilhus, qui ex Rosetta
urbe yEgyptia in Britanniam est translatus. Quae monumenta
quum inter cetera sui generis facile principia sint, magnumque
in historiae cognitionem adjumentum afferant; rem neque inuti-
lem neque injucundam Firminus Didot suscepisse sibi visus est ,
si ea denuo typis excusa una cum historicorum fragmentis in
pubhcum edenda curaret. In adornatione et expHcatione Chronici
Parii in plerisque ducem secuti sumus Bceckhium , Marmoris
interpretem longe doctissimum. Inscriptionem vero Rosettanam
Letronnius, vir Clarissimus, tum in sermonem vernaculum vertil,
tum commentario exquisitae doctrinae divitiis pleno ita illu-
stravit, ut plurima, quae in hoc decreto sacerdotum spissa
hucusque caligine obducta laluerant, clara jam luce circum-
fusa exsplendescanl.
Parisiis, mense Februario, MDCCCXLI.
Carolus MUELLER.
DE VITA
EX
SCRIPTIS AUCTORUM,
QUORUM FRAGMENTA HOC VOLUMINE COMPREHENDUNTUR.
HECATiEUS.
Hecataeus, Hegesandri filius, Milesius, quo
anno lucem conspexerit certo antiquitatis testi-
monio affirmari nequit. Haud multum tamen a
vero abesse videtur Larcherus, qui in tabula
â– chronologica ad calcem Herodoti eum natum
esse statuit Ol. 67, 4- Itaque Ol. 65, quo tem-
. pore Suidas (i) historicum nostrum una cum
Dionysio Milesio vixisse dicit, vitae annum egit
tricesimum. Ex eodem computo natus erat an-
nos quinquaginta, ubi 01. 70, i, vir summa
apud populares auctoritate gaudens , in lonum
conventu tulit sententiam (Herodot. V, 36, 124)-
Ac quum per totum bellorum Medicorum tcm-
• poris spatium et aliquanto post vixisse dicatur (2),
non multo post prcelia ad Plataeas et Mycalen ,
circaOl. 76septuagenarius diem obiisse videtur.
Nobili Hecatseum genere ortum esse tum quo
fruebatur in civitate Milesiorum honore decla-
. ratur, tum inde potest conckidi, quod Thebis
versatus coram sacerdotibus gentem suam per
quindecim generationes ad deum (ApoIIinem
siue dubio) ascendere gloriatus est (Herodot. II,
143, v. fr. 276). Generis nobilitati rem familia-
rem accessisse satis amplam ex longinquis quae
geographus instituit itineribus intelligitur. De
,| (1) Siiidas S. V. 'ExaTaTos 'HyriaavSpoy IVfi).iii<TiOi; YeyovE
' xaTa Toui; Aapsiou y^po^/ovz, tou (isTa Ka[jLgycnr,v paaiXeu-
cavTo; ■6t£ y.al Aiovucto; f,v 6 M-.Xr.cto; , ini Tfiz 7T£'[XTtTrii;
j xai £?YT/0(TTrj; 'OXyixTcidoo; , IffTOp-.oYpd^o?. 'HpoooTo; Se
'AXiy.apvaoeu; Cy^ilr,ia.<. to-jtou vswTspo; wv. Kai â– ^v dxoy-
<rr^,i; HpwTaYopou 6 'ExaTaToi;. HpwToi; Ss IdToptav usllw;
d?i^veYX£- CTyYYp*9^v Se ^spexOorii;. Td Y^p 'AxoyatXdou vo-
OeuETat.
(2) Suidas : 'E/).ivixo; ... xal 'ExaTatw tw MiXriatw
iTtiScCkt y£Y<^v6ti xaia Td Hepaixd xai (j.t/.pw Tipo;.
educatione et institutioneHecataei nihil in quo ac-
quiescere possis traditum accepimus. Nam quod
Suidas eum e Protagorae ludo profectum dicit,
id , si recte temporum calculos subducas, omnino
fieri non potuisse in aprico est. Quareaut diver-
sos Hecataeos Suidas ex more confundit, aut, quae
est Sevini (in Comment. de V Academ.dcs Bcllcs-
Lettres, tom. VI, p. 474) suspicio, pro Prota-
gora substituendus est Pythagoras. Quae poste-
rior sententia, quamvis propter temporis rationes
admitti posse videatur, et alias quoque illorum
philosophorum nomina perturbata legantur, ta-
men , quum mera conjectura nitatur, consultius
in medio rclinquitur. Fatendum quidem saepius
Hecataeiun cum Pythagora a veteribus componi
(v. Diog. Laert. IX, § i, TElian. Var. Hist. XIIi;,
20), sed hujus rei caussa in eo quaerenda vide-
tur, quod magna doctrina et acre illud interiores
rerum rationes investigandi studium philosophi
nomen Nostro comparaverint (olxsloi; cp'Xo(7ocpta<;
est Eratostheni ap. Strab. I, i3) et eadem in
suis studiis Hecataeus laude elatus sit, qua in
philosophia Pythagoras. Adde, sis, utrumque,
ut fama erat, iEgyptum ejusque sacerdotes ad-
iisse; addas porro Hecataeum Abderitam (3) ,
(3) Siiidas : 'ExaTaTo(;'A65riptTy](;, (ptXoaofpo; , 81; ETrexXi^Ori
xptTtxo; xai -{^rx\i.]i.oi.v.7.6z' ota Yp^lJi-IAaTtxriv ej(a)v Ttapa-
axeu^v Y£Y^v£ 6£ lui twv AtaSoxwv. Josepli. Apion. I, 22 :
'ExaTaTo; 6 'ASoriptTri; , dvr;p (ptXoao^o; d(j.a xat it£pi xai;
TipdSet; ixavwTaTo; , 'AX^^dvSpw t^S paatXet auvaxfidaa^; xat
HToXejJLattp tw AdYou auYY£v6[;.£V0(;. Cf. Plntarcli. Symp.
p. 006, E. Magi£triini liabnit Pyrrlionem, Diog. Laert. IX,
09. Ploieaia;i Lagi a;tate Thebas pioCectus, iEgyptiaca
(Dlodor. 1, 47) et seciindum Diogen. Laert. 1, prooem. § 10,
librum de pliilosophia ^Egyptioruni coiiscripsit. Utrum
lia;c duo opera an unum fueiint, nouliquet. AdJigyptia-
o^ cjus respicileliam Plulaich. Is. etOsir. p. 354, D (tov
'Aiiouv... 'Ex. 6 'A60. vpr,at TOUTwxai Tipo? AXXt^Xou^; tw ^r,-
DE HECATJiO.
suepenumero illum cum nostro confusum , de
iEgyptiorum philosophia libros composuisse ;
iiec difficile erit intelligere, quam proni esse de-
buerint serioris aevi scriptores , ut Milesium
nostrum Samii alumnum fingerent, ac homini
celeberrimo , sicuti solebant , celebratissinmm
darent magistrum. Idem cadit in Strabonis lo-
cum(XII, p. 828), ubi Hecataius Xenocratis
familiaris fuisse dicitur. Ingeniorum 'similitudo
et aitatis diversitas simul originem hujus com-
menti et perversitatem ostendunt.
Sed quicunque ille sit , qui praeceptis suis ju-
venis animum ad altiora studia erexerit et prae-
teritum saeculorum historiam oi'bisque terrarum
naturam penitius cognoscendi amore inflamma-
verit, plurimum in hac re ex itineribus, quaeipse
instituit, profecisse putandus est. ^gyptum ab
eo peragratam esse scimus ex Herodoto 1. I.
Accurata autem et distincta aliarum quoque
terrarum cognilio a serioris etiam aetatis geo-
graphis sunimis laudibus evecta, atque illud,
quod noster ab Agathemero (i) av^p 7roXuTrXav>]?
vocatur , postulare quodammodo videntur , ut
eum plurimas terrarum quas descripsit suis
oculis vidisse credamus. Etenim provincias Per-
sarum imperiosubjectas ab ipso perlustratas esse.
(xaTt yiijnfi<j%a.i xou; AiYUTniou; oxav Tiva TrpoffxaXwvxai).
Praeterea scripsit Ilept Trji; Trotyj^retoi; '0[Ji.ripoy xal 'HffioSou.
Suidas 1. 1. — Kepi twv TTrepgopetwv. Scliol. Apollon. Rli.
II, 675. Huc pertinent quae leguntur ap. JEWm. Hist. A.
XI , 1 . Stepli Byz. v. 'E)a?ota et Kapajjiguxai. — nept 'loy-
Satwv pt6).tov Joseph. C. Apion. I, 22, vel Tiept 'louSattov
itrropta Euseb. Pra;p. Ev. IX , p. 408. Ex quo opere plura
laudantur ap. Joseph. p. 1186-1190 et Clem. Alex.
Strom. V, p. f.03, B, qua; exscripsit Euseb. 1.1. XIII , p.
680, D. Eundcm librum vcl partem ejus laudat Joseph.
Ant. I, 7, 2 iiis verbis : 'Ex... ^tgXtov Trept toO 'A6pa[jL0u (ryv-
Ta?a|jL£vo? xaT£Xt7t£. De auctoritate liujus libri Orig. C. Cel-
sum I, 1 a : 'Ex. tou tffToptxou ipsp^Tat Ttept 'louSatwv ptSXiov
£v w TipOffTtOeTat [xaXXov w; ao^w •zCj) £6v£t Eut TotTOUTOv, w;
xai 'Ep£vvtov <I>tXa)va £v tw 7r£pt 'louSatwv ffUYYpd[X(iaTt
itpwTOV (JL£V a[x^t6dXX£tv ei tou IffToptxou £0Tt Tw ffUYYpa[X[jia,
8£UT£pOV Se X£'Y£tV OTt, EtTiep EffTtV aiJTOU, £tx6<; auTOV ffUVYjp-
TtdffOat duo Tf/? Ttapd 'loyoatoti; TttOavoTriTo;, xai ff\iYxaTa-
T£6£tff0at aCiTO) tw X6y<o. Cf. Voss. de Hist. Gr. p. 32.
Ciinton Fasti Hell. 111, p. iSO. — Hecatceus Teius, histo-
riograplius, cujus apud Strab. XIV, p. 953 menlio in-
jicitur, a priore non diversus esse videtur. Hecatceus
Eretricnsis laiidatur ap. Plut. Alex. p. 160 ed. Francof.
Prajter hos apud Diodor. XVII, 5, Hecata;usquidam, qui
Attalum dolo inleremerit, nominatur inter ministros
Alexandri.
(1) Agathemer. 1,1: 'Ava^'[jiavSpo(; 6 MtXr,fftO(;, dxouffTrji;
0dX£w. llptoTO? ixol]j.y\(!t Tr,^^ otxou[j.Evr)v ev uivaxt Ypa^j^at.
M£e' ov^ 'ExaTato; 6 MtX-^jffto; , dvY;p iToXu:i:Xavyi? , Stvixpi-
gwffEv wffT£ 6au!xaff8rivat t6 7rpdY!J.a. 'EXXdvtxo; y^P Aeffgtoi;
dvrip TioXuiffTwo dTtXdffTO); 7iap£5wx£ Tr,v tffTopiav. EtTa
Aa(xdffrr((; 6 KtTTteu? Td TtXciffTa £x tou 'ExaTatou (XETaYpa-
ij/a; 7t£pi:tXouv EYpa^/Ev.
propter ea, quae Herodotus loco mox laudando
et Agatharchides (2) narrant , nemo non largie-
tur, Num vero ad Indum usque penetraverit potest
dubitari. Quae de his regionibus fortasse tradidit,
ex Scylace cognoverit. Sed Ponti litora , tum
meridionalia, tum australia (fr. i85 sqq.), plures
Thraciae populos (ex. gr. v. fr. i23), Graeciam
universam , regionem quae ab Inacho ad ^antem
usque patet (fr. 70 sqq.), Oenotriam denique
(fr. 3o sqq.) ab Hecataeo inspecta esse , si accu-
ratam harum regionum descriptionem reputa-
veris, pro certo fere affirmare licet. Etiam Ligu-
rise nonnullas saltem urbes eum visisse , nec non
australes Iberiae et boreales Libyae oraslegisse ad
probabilitatis speciem adduci potest. De his ta-
men dubitantius pronuntiaverim.
Jam si quonam tempore et ordine Hecataeus
peregrinationes illas perfecerit anquiramus, id
unurn j u re nobis sumere possumus, eum in Persiae
provincias itinera ante Ol. 70, 1 , ubi coram lo-
nibus eas recensuit, absolvisse. Ac ne reliqua
posterius instituta sint , et bella obstant , quibus
inde abhoc tempore Graeciaatque Asia continuo
perturbabantur, et senilis Hecataei a;tas ad lon-
ginquorum itinerum molestias parum accomrao-
data. Veri itaque simillimum est plurima et
majora ejus itinera facta esse inter 01. 66 , 4 et
6g, 4, illoigitur duodecim annorum spatio, quod
inter Darii contra Scythas bellum Thraciaeque et
Macedoniae expugnationcm atque initium belli
lonici est interjectum. Quod tempus et si aetatem
Hecataei spectemus aptissimum videtur, et propter
liberam , quae tunc erat, in mari .^Egaeo naviga-
tionem optime convenit. Ante Darii regnura
adultam vixdum aetatem noster attigerat, et nimis
periculosafuisse videtur in Asia et jEgyptoper-
egrinatio. Ex ipsis fragmentisde his rebus nihil
elici potest, nisi illud, libros geographicos noa
ante 01. 64 esse conscriptos. Nam fr. i4o ut
Persarum urbs nominatur Boryza in Thracia,
quae regio illa demum Olympiade a Persis est
subacta.
Reversus igitur in patriam Hecataeus non minus
ob generis nobilitatem , quam ob eruditionis et
sapientiae famam , ab Aristagora loniae defectio-
nem meditante, in Milesiorum consilium advo-
catus est. In quo quum reliqui omnes in Arista-
gorae cederent sententiam , et deficiendum esse
a Persis dictitarent, unus Hecataeus , quot quan-
tique populi essent regi Persarum subjecti expo-
nens, ut a conjuratione desisterent, hortatus est.
(2) Agatharchid. De Rubro mari p. 48 : Td (j.£v npdz
EOTtEpav E^EtpYaffTat Auxos t£ xal Ti^xatoi; , Td 6e 7ip6; dva-
ToXd; 'ExaTato?xat BaatXt?, cett.
DE HECAT^O.
XI
Nec tamen persuasit. Tum id consilii dedit , ut
sibi maris imperium comparare studerent, atque
liiijus rei efficiendae causa opibus in Branchida-
rum templo conservatis potirentur, easque na-
vibus instruendis impenderent. Verum ne hanc
quidem sententiam iis probavit. Herodot. V, '36.
Paullo post iibi ArtaphernesetOtanes loniam
yEoHdemque invaserant ac Clazomenas et Cymam
iiibes in potestatem suam redegerant, Aristagoras
(le rebus suis desperans, ut impendentem tem-
jxstatem averteret , denuo consilium convocavit.
Iii eoHeeataeusproposuit, utnequein Sardiniam,
iicque in Edoniam Aristagoras, sed in Lerum
iiisulam castello munitam se reciperet, ibique
rerum eventum exspectaret. Herodot. V, 124.
Prudentis sane et circumspecti viri haec consiha;
at sicuti antea hominibus rerum novarum studio
praeoccupatis frustra noster restiterat, sic etiam
nunc Aristagorae pusillanimitas impedivit , quo-
iiiinus salutarem ejus sententiam amplecteretur.
Itaque ingenti clade lones ad Ladam insulani
prostrati sunt, Miletus terra marique oppugnata
sortem experta est tristissimam. Sed ne tunc
quidem Hecataeus patriae deesse voluit. Nam ubi
lonia penitus tandem pacata est, atque Arta-
phernes judiciis instituendis , et imperandis tri-
l)utis, terrisquedimetiendis res lonum satisbene
oidinavit, multum in hisdeberi videtur Hecataei
prudentiae et qua valebat apud satrapam aucto-
1 i tati. Id conchidoex fragmento Diodori (Excerpt,
Yatican. in Scriptt. vett. nov. collect. ed. Mai,
tom. II, p. 38), ubi Hecataeus pro lonibus legatione
fungens Artaphernen rogavisse dicitur, cur loni-
bus diffideret. Respondente illo, vereri se, ne inju-
riarum memoi'es essent, quas victi exantlavissent,
Ergo, inquit Hecataeus, si maleficia diffidentiam
' creant. beneficia urbes efficient Persis benevolas.
Dictoque obtemperans Artaphernes leges urbi-
bus dedit , atque tributa pro viribus imposuit.
Quae praeterea Hecataeo acciderint , quique
icliquus vitaecursusfueritplaneignoramus. Nam
- i|iiod Suidas 1. 1. dicit Hellanicum ad Milesium
iiostrum venisse vel obviam ei factum esse, id
ai) vero prorsus abhorrere ex iis, quae infra de
. Hellanici aetate dicenda sunt, satis patebit.
Restat, ut veterum scriptorum testiraoniis
" uonnullisindicemusquantum Hecataeo honorem
autiquitas praestiterit. Heraclitus quidem (Diog.
Laert. IX, i) doctrinac copiam dicit nec Hesiodi,
^ necPy thagorae,nec Xenophanis, nec Hecataei men-
tem satis expolivisse. Quod tamen philosophi
. «lietunilongeabestutdetrahatahquidlaudiHeca-
t*i cum celeberrimis Graeciaj viris compositi,
' Apud iEIianum vero (Var. Uist. XIII, 20) Cercidas
Megalopolitanusdixissefertur lubenter se ex vita
discessurum ; sperare enim fore , ut post mortem
adjungatur inter philosophos Pythagorae , inter
historicos Hecatajo (Cf. Eratosthenem ap. Strab. I,
p. i3). Ab Hermogene (De genere dicendi II,
§ I 2) cum Herodoto , Thucydide , Xenophonte
imitatione praedicatur dignissimus. Solinus (in
Polyhist. c. 43) insigne eum dicit totius Asiae
rainoris decus et ornamentum (Cf. Strabo XIV,
p. 942), Quanti denique ab Herodoto factus sit,
ipso illo studio, quo, ubia scriptore nostro dis-
sentit, eum refutare solet, intelligitur.
Opera quibus eruditionis suae divitias poste-
ritatis memoriae traderet Hecataeus , composuit
duo, UepioSov yrfi, quam etiam nspiTiYTiffiv vo-
cant, et reveaXoyia? vel ^lffxopia?. (1). — Descri-
ptio orhis terrarum duobus constabat libris, quo-
rum prior Europam, alter Asiam, ^Egyptum et
Libyam exhibebat. Europa Hecataeo est borea-
lis orbis terrarum pars Caucaso monte ab Asia
sejuncta. Ad eandem pertinent insulae maris
jEgaei, paucis, quae Asiae litori proxime adja-
cent, exceptis. Australem terrae partem universe
dicit Asiam; ubi vero accuratius loquitur, distin-
guit inter Asiam angustiore sensu dictam et Li-
byam, Nilo fluvio disjunctas. Delta regionem
Asiae tribuit.
Uterque liber in capita divisus erat, quo-
rum nomina ex parte quidem nobis servata
suut. Sic prioris libri caput inscriptum erat
Hellespontiis , in quo etiam Tenedum insulam
commemoravit (fr. i36-i38); ex altero lau-
dantur jEolica ( fr. 212, 2i3); JEgyptus (fr.
272, 274, 277, 278, 264, 283), quae etiam
iEthiopica continebat (fr. 265, 266); Libya
(fr. 3o2, 3o5-3io, etsaepius), cujus pars inscripta
fuisse videtur: Libya Phoenicum (fr. 3 11). —
Ordinem, quo regiones et populos et urbes enu-
meraverit, in universum secutus esse videtur
hu^ic, ut in Europa a Graecia exorsus occiden-
tem versus procederet (V. fr. 83, 74, 7 5). Quod
institutum reliquit, ubi orae alicujus, qualis v. c.
Epiri est, urbes recensuit, quibus, sicuti res
ferebat, mediterranea oppida adjunxit (fr. 74).
Eodem modo in Asia a regionibus Graeciae ma-
xime vicinis initiuni ponens in occidentali litore
ad meridiem (fr. 219,228), in boreali (fr. 2o3,
195, 190, 173, 171) ad orientem pergit. Haec
igitur Clausenium commoverunt, ut exoi-dium
in utroque libro factum esse statuat ab Helles-
ponto primum per Archipelagum, Graeciam ,
(1) Suidas : 'EX),dvixo;, Mt),i^(Tio;, tTropixoi;. IIspioSov
Y^? xai 'JffTOjitac. Ubi aperte Ilcllauiciis cum Ilecataeo
conrunditur.
XII
DE HECAT^O.
Italiam in Iberiam, deinde ab eodem Helles-
ponto, atque primum Europae caput tiomine
Hellespouti, primum Asiae caput nomine ^oli-
corum designata fuisse; unde facile explicari
dicit, cur horum potissimiim capitum nomina
praBter ^Egyptum et Libyam, quippe quorum
alia fuisset ratio, ab epitomatore diserte nomina-
rentur. Itaque Hecataeus priore libro ab Helles-
ponto per Thraciam et Scythiam ad Caucasum
usque perrexit. Similiter altero libro ab JEoIide
primum permediam Asiam minoremprocessitad
Chalybes, Colchos, Medos, Parthos, Persas, In-
dos ; deinde ab eadem iEoIide per occidentalem
et australem Asiae oram ad Syriam, ^Egyptum,
Libyam. Qui rerum ordo quamvis simplicissimus
sit, atque ultro fere seseofferat, tamen, quum
non ubique Hecataeum ei adstrictnm fuisse liceat
contendere, Clausenius, in singulis veram operis
oeconomiamrestituiposse desperans, satius duxit
fragmenta eo ordine disponeie , quem Scylax in
Periplo suo secutus est. «M^dsi maris insulas,
inquit, dedi post descriptionem Atticae (fr. gS
sqq.) , in Thracia desciibenda bis a Pseonibus ex-
orsus sum, nunc populos inter Haemum monteni
et ^Egceum mare habitantes recensens usque ad
Byzantium (fr. ia5-i4o), nunc per Desilos et
Datyleptos Haemo trajecto borealem Thraciae
partem sitam inter Haemum et Istrum perlustrans
(fr. i^i-iSa). Asiae descriptione in vicinia Cau-
casi incepta nunc per Medos, mare Caspium,
Parthos, Indos ac Persas profectus sum (fr. 164-
184), nunc ad Bospori viciniam regressus per Co-
raxos, Colchos, Asiae litus boreale, occidentale,
australe, j^cr Syriam et iEgyptum usque ad Li-
byam (fr. i85 sqq.). »
Ratio , qua singulas regiones Noster descri
bit, ut docent fragmenta ipsius verbis concepta,
admodum simplex est. Post populi nomen
nude ponit ejus urbes , quibus interdum in-
colarum originem, vel ethnicum civium voca-
bulum, vel deum prae ceteris ibi cultum, saepis-
sime vero urbis conditorem addit. Inter antiqui-
ores auctores maxime respexisse videtur ad Ho-
merum, cum quo in multis sane concinit, in veris
aeque ac fabulosis (cf. fr. 227, i53, 100, 102^
144, 145, 2, 266). Nam etsi concedendum esl
non satis habuisse Hecataeum in scriptis suis re-
lata referre, sed acre ejus et sollers ingenium in
caussas rerum et argumenta diligenter inquisi-
visse, ac omnium primum crisin quandam histo-
riae adhibuisse (v. fr. 332, 347, 349, 72); nihilo-
minus dubins saepe et suspensus haesisse videtur
inter fidem, quam pietas sancitis tempore tradi-
tionibus debebat, atque veriores illas notiones,
quas de arte historiae scribendae animo concepo-
rat. Itaque si in dijudicandis veterum fabulisani-
mum non usquequaque liberum habuit, nec ob
sseculi sui indolem ubique praestare potuit, quod
tam sincere voluit, in iis certe rebus summa fides
ei tribuenda erit, quae nihil sibi postulant quam
accurate observandi facultatem, memoriam visa
et audita feliciter compIectentem,scitam denique
ct dilucidam rerum expositionem. Quae virtutes
quum quam maxime in opere geographico re-
quirantur, atque re vera Hecataeus non solum
enietiendislocorum distantiis (fr. i63, 3o3), sed
etiam describendis regionum montibus, silvis,
arboribus , populorumque moribus plurimura
operae navasse videatur, satis apparet, quam
dignus sit auctor, quem omni laude ornemus.
Tabulam geographicam ab Hecataeo confe-
ctam esseEratosthenesquidem ap. Strabonem(i)
negare videtur, comparanti autem Agathemeri
locum supra appositum (not. 4) cum Herodoto
V, 49, ubi Aristagoras, Lacedaemonem profectus,
Cleomeni, quem ad bellum contra Persas pelli-
ceret, tabulam ostendisse dicitur, cui totius terrae
ambitus, maria et fluvii omnes insculpti erant,
veri simillimum videtur, inventi laudem tribu-
endiim esse Anaximandro, at inventam hanc ta-
bulam a Hecataeo emendatam , ad suas rationes
adornatam, scriptis suis illustratam fuisse.
Ut ex hac parte multum Noster Anaximandro
accej)tum retulit, sic etiam e scriptis Melesagorae
historici, si quidem, quod nego, audiendus est
Clemens Alexandrinus (2), plura in usum suum
convertit. Certioribus indiciis constat ex ipso
posteriores scriptores, Herodotum, Daniasten,
Avienum (3), Ammianum Marcellinum multa in
sua opera transtulisse.
Verum enim vero jam grammaticorum Ale-
xandrinorum aetate vir exstitit rei literariae scien-
tia in paucis insignis, Callimachum dico, qui Pe-
riegesin, quae tunc Hecataei Milesii esse fereba-
tur, vel eam certe, quam ipse manibus tenebat,
genninam esse negaret et ad insulanum quendam
referendam censeret (4) (Hecataeum Eretrien-
(1) Strabo I, 13 : T6v (ji.£v o5v ('Ava?t|jiavopov) IxSouvai
TrpcSTOv yEwypaqptxiv Ttivaxa, tov 6e 'ExaTatov xaTa),i7teiv
Ypd[jL[jta 7ri(TTOu[X£vov exetvoy elvat ex tvji; dXXri? auToiJ yp**
9T); (sc. exejus Historiis, ut Clausenius explicat.Verum
nescio an YpdixpLa vocabulum (quod fortasse etiara in
Agatliemeri loco, not. 4, pro npaYfJta reponendum est) h.
I. significet OrUs terrarum deiineationem, Ypa?'i vero
librum, qui descriptionem ejus continebat.)
(2) Stromat. VI, p. 752 ed. Potter : M£),r,ffaY6pou y«P
IxXe^^sv FopYta? 6 AeovTtvo? — xat 'ExaTato;.
(2) Festus Rufus Avieims in Descript. ora; maritim.
V. 40 iu Hudson. Script. geogr. gr. min. tom. IV.
(4) Aliienaeus epilom. II, p. 270 ed. Scbweigb. : '£x«-
DE HECAT^O.
xm
8em,utputat Schweighaeuser. ad Athenaeum, tom.
I,p.468,ubi reprehendit Tonpium,qui deGorgia
Leontino cogitaverat). Ejusdem auctoritate niti
videtur Arrianus (i). Contra Eratosthenes , si
quidem recleClausenius intellexit locum Strabo-
nis (not. 7),exaltero Hecataeiopere (Historiis) ap-
parerecontendit periegesin quoqueabeodemau-
ctoreprofectamesse. Difficillimum est de hac re
judicium, tum propter celeberrimorum censorum
tUvortium, tum ob fragmentorum brevitatem.
Plura quidem sub Hecatsei nomine citantur, quae
a Milesio nostro aUena sunt, sed his rejectis in
Abderitam, vel in ahum quemvis Hecatseum, re-
liqua Eratosthenis auctoritate adjuti facih nego-
tio auctori nostro vindicamus. Percommodum
sane hoc refugium, nec multum tamen inde hicra-
mur. Vellem paullo accuratius in hanc rem in-
quisivisset Clausenius. «Possit quidem, vir do-
ctus ait, aUquis existimare, revera in Periegesi
illa contentum esse vetustum opus Hecataei, sed
tam multa fuisse intrusa et interpolata, ut ahe-
nam magis quam germanam speciem tulerit; id
quod facile accidit ei Ubro, ex quo omnes Grajci
homines scientiam geographiae sibi comparavisse
videntur. Id veroEratosthenis sententiam aflir-
mat, quod in iis etiam, quse nobis e Periegesi
servata sunt, vetustiora urbium nomina etdesi-
gnationes reperiuntur. Si qua mutata essent in
commodum discipulorum, ante omnia haud du-
bie pro Zancle Messanae, pro CatanaiEtnae vo-
cabulum esset inductum, neque Boryzae nomeu
urbis Persicae retinuisset (fr. 43, 44, i4o)- Ipsum
illum , de quo excerpsit Stephanus , Hecataei U-
brum cognitum habuisse et respexisse Herodo-
tum, constat e descriptione Chembis insulse,
quam vehi et moveri dixit Hecataeus, cui refraga-
tus neque vectam neque motam sese vidisse confir-
mat Herodotus (fr. 284). Hisaccedit, quod ea,
quae nobis restant, fragmenta, quae regiones
iEgypto vicinas spectant, sine uUa perturbatione
coucinunt cum iis, quae aUunde novimus statuta
ab Hecatajo de Nilo, regione Delta coniiniisque
Asise , iEgypti ac Libyae ; quod fieri non posset,
si gravibus interpolationibus codex iUe, quo
Stephanus usus est, fuisset ouustus. >- Non nego
equidem quse Stephanus servavit fragmenla in
universum ita esse comparata, ut ex genuino
TOto; 5' 6 MtX/iff to; , ev 'Aata; 7t£pf/iYy;(7£t , et yvi^iTtov tou
<WYTp2'9^w; t6 pi§),tov (Ka)-)>ijJtaxo; Yotp NrjdtwTou auTO
«vaYpa^ci), offTti; o5v 6 itoiYiaai; , Xi^n oiiTO)' v. fc. 172.
(1) Arrian. Exped. Alex. V, 6 : AtYyTTTov 'HpoooTo;
texat 'ExaTato; ol Xoyottoioi (?) el ovi tou aX),ou rj 'ExaTatou
itrci Tot ajAcpt Tvi y"^ AtYUTTTta Troti^[/.aTa), Swpov t£ tou tto-
tajiou diA^OTepot woauTw; ovojxaijoutrt. V. fr. 279.
Hecataeo ea desumta esse non possit dubitari,
quamvis id, quod Catana, non vero jEtnaurbs
memoretur, parum idoneum sit testimonium ad
demonstrandam operis antiquitatem , quia haec
urbs, ut ipse Clausenius in Addendis fatetur,
post obitum Hieronis antiquum nomen recupe-
ravit. Atque ab altera parte Capuai mentio, quae
urbs, Hecataei aetate, si fides habenda est Livio,
Volturnum vocabatur, satis luculenter docet
Hecataeiexemplum, ex quo Stephaniana fragmen-
ta fluxerunt, a posterioris aetatis innovationi-
bus non prorsus fuisse alienum. Jam si conce-
dimus Hecatsei orbis descriptionem non esse in
usum scholarum, ut ita dicamus, ad seriorem
terrarum statum et conditionem accommodatam,
sponte fere Callimachi sententia in eam nos du-
cit conjecturam, ut fuisse quaedam statuamus
hujus operis exempla, quse ex aliis vetustis scri-
plis mala sedulitate corrasaHecataei nomenmen-
tita sint. Quod quidem eo probabilius est, quo
celebrius erat nomen Milesii, ac quo studiosius
certum hominum genus commentis suis et ob-
scurae compilationis foetibus praefixis clarorum
remotae jam aetatis scriptorum nominibus fidem
et auctoritatem addere consuevit. Magis autem,
opinor, ad rem nostram faciuut praeclara duo
Galeni testimonia, quorum alterum (in Hippocr.
Denat. hom. II prooem. tom.XV, p. loy Kiihn.)
hoc est: 'Ev yap tw x,axa tou? 'AxTaXixoui; Te xa\
nToX£[xaixou<; paaiXsa? yj^o^^iff wpb; aXXr,Xou(; dvTi-
cpiXoTi(xou[ji.evou; Tiept xTv^creto? piSXiwv ^ TOpi T^t;
iTTiypacpai; Te xai Siaaxeuot; auTwv 7]p^aT0 •^iyvzc^an
^aSioupyia toi; evexa tou Xafieiv dpyupiov dvacpe'pou-
(7tv w; Toui; pa(TiXe'ai; dvSpoiv IvSb^ojv (7UYYpd[jLt/.aTa.
Alterum, quod in eodem commentario legitur
(I. § 42, p. io5), verbis expressum est hisce : Ilptv
yap Tou; Iv 'AXe^avSpeia Te xai IlepYdfAw yeveffGat
jJatJiXeii; Itti XTT^cei TcaXaiwv piSXiwv (piXoTt[j(.v]Oev-
Tai;, ouSeTTwl/euow; iTCeYeYpairTO (7UYYP°'f^i"-*' XaSeiv
o'dp^a[jL£vtriv [jt.iaObv twv X0[jLt^bvT0JV auTOii; a\jy^^ii\t.-
(jiaTa TTaXaiou tivo? dvSpb;, outo); rSv) TToXXa i|/euSto?
l7rtYpd'ii0VTe; lxb[jLt^ov. 'AXX' o&toi [jl^v q\ paffiXeti;
[jL£Td Tov 'AXe^dvSpou •^f^owa.ai OdvaTOv 6 81 IIXdTwv
dvoaT£'pto r?)!; 'AXe^dvSpou paatXeia; lYeYpa^£i TauTa
[xy,0£7rtj0 7re7ravoupYSU[J.£Vcov Ttov l7rtYpacpo)v, dXX' exa-
(jTOu piSXtou Tov tStov Ypa'f £« ^ik tou 7i;poYpd[X[«.aTOi;
StjXouvto; (Cf. Ritschl De biblioth. Alexandr.
p. 21). Fieri igitur potuit, ut Callimachus Alex-
andriae bibliotheca; prajfectus, ubi in ordinandis
libris inque titulis eorum consignandis occupa-
tus erat, Hecataei exemplum legeret, quod, quum
aperta talis fraudis indicia prae se ferret, tam-
quam spurium in tabuUs suis literariis (Tciva^t)
enolaret. Callimachum in munere bibliothecarii
DE HECAT^O.
XIV
excepit Eratosthenes. Is de eadem re denuo an-
quirens si veri Hecajtaei exemplo usus sit , vides,
cur, ut in aliis multis, sic etiam in judicio de
opere Hecataei suam ab illa magistri sententiam
sejunxerit. Cogitare quoque licet Eralosthenem
negligentius opus nostrum inspexisse. Nam si ad
externam, quae erat illaaetate, librorum rationem
spectes (quippe qui, si vel exigui tantura am-
bitus erant, in multa plerumque volumina divisi
fuerint),facile accidit, ut altera pars operis ali-
cujus genuina, altera esset spuria atque a vendi-
tore conficta, ideoque, prout quis vel hanc vel
illam tantumpartemexaminaretjlibrum provero
aut pro falso, pro genuino aut pro subdititio
haberet. Huc accedit , quod Eratosthenes tanto
facilius praedecessoris sententiam derelinquere
potuit, quanto magis accurata argumentorum
expositio , cur hoc vel illud opus huic vel illi
auctori Callimachus abjudicandum censeret, a
irivaxwv ab eo compositarum indole videlur ab-
horrere.
Sed ne diutius conjecturis indulgeamus, quas
sine lectorum molestia non Hcet augere , satis,
puto, intelligitur neque Calliraachi neque Erato-
sthenis sententiam temere amplectendam esse,
quum utriusque judicio veri aliquid subesse pos-
sit. Igitur utredeamus, unde digressi sumus, id
quod prae ceteris fraudis snspiciouem movit,
7roir'[jLaTa illa de iEgypto fuisse videntur. Quae
quidem suspicio quam maxime augetur loco Por-
phyrii, ubi 'Hpc^SoTOi;, ait, Iv ty) SeuTspa 'KokXk 'Exa-
Taiou Tou MiXvidtou xaToi Xe^iv [xeTyiveYxev ex t^? Tce-
piTiYilffew; Pf^^yM ''^apaironidai;, Ta tou «Poivixo? op-
v£0u xal TOpi Tou TroTajxCou feTTOu xai TTJq Ovipa? twv
xpoxoSeiXtov (fr. aga). Orani hoc caret specie ve-
risimilitudinis; ac non sine caussa vereor, ne
omnia quaePorphyrii testimonio fisus ex Herocloto
Clausenius ad Hecataeum retulit, insulano isti
Callimachi tribuenda sint. Etenim ne descri-
ptiones illae exHecataeofluxerint, obstat Herodoti
mos fontes, e.quibus aliunde petita hauserit, in-
dicandi, atque id quod suis oculis haec vidisse
potuit aut ab indigenis audiisse. Praeterea narra-
tiones illae, quas ex nostro Herodotus inbrevius
contraxisse dicitur, multo longiores sunt, quam
ut in opere locum haberent, quod duobus tan-
tum libris totius orbis terrarum descriptionem
complectebatur. Quae quum ita sint, non absurda
est suspicio Porphyrium, levis sane auctoritatis
scriptorem, in jEgyptiaca incidisse, quae Hecatasi
Milesii nomine ornata ex Herodoti raaxime, He-
cataei Abderitae, aliorum fortasse scriptis erant
conflata, ita utHerodotus compilasse videretur,
ubi ex ipso erat compilatum. Confirraatur hoc
sequentibus. Nam quid sit illud xoitJc Xs^iv (X£Ta-
^speiv affatim intelligitur ex fragmento in Cra-
meri Anecdotis vol. I, p. 287, 3o. Verba sunt:
MefjLeTpsaTai, Trapa tw 'ExaTaito' '0 [xsv ouv (leg.
[XEvvuv) Bo'(;7ropo<; xai 6 IIovToe outw, xal 6 EXXy)?-
TTOvToi; xaT^ TauTa (xot [jL£[x£TpeaTat. Cum his confer
Herodot. IV, 86 : 'O [xev vuv IldvTo; o&to? xa\ Bd?-
TcopdfjTe xai'EXX:Qi;7rovTOi;ouTa)T£ [xoi [jie[X£Tp£aTai,xal
xaTa Tot £tpYi[jL£va TOCpuxaffi. Grammaticum turpiter
lapsum pro Herodoto Hecataeura landasse puta-
rem , nisi ut hoc statui posset , non satis verba
concinerent, neque aliud suaderet Porphyrius.
Igitur nullo modo fieri potuit , ut sic Hecataeum
exscripserit Herodotus, cujus verba, sicut Baehr.
ad 1. 1. monet, indicare videntur, ipsum haec
maria visisse et distantias emensum esse. Nec
illud hic nobis refugium restat, ut de Hecataeo
Abderita cogitemus, quippe qui neque in libris
de philosophia ^gyptiorum neque in Judajorum
historia de Ponti magnitudine sermonem insti-
tuisse videatur. Porro quisque largietur non so-
lum quae servata sunt verba, sed etiam quae an-^
tecedebant de raarium illorum raensura ab He-
rodoto mutuata esse. Jara vero Herodoti calcu-
lus, parum ille accuratus , omnino non quadrat
cum loco Marcellini (XXII , 8, fr. 16 3), ubi, «O-
mnis Pontici sinus, ait, velut insularis circuitus
litorea navigatio viginti tribus diuiensa millibus
stadiorum, ut Eratostbenes affirmat et Hecataeus
et Ptolemaeus aliique hujusmodi cognitionum
minutissimi scrutatores, etc» Mirandum quidem,
Herodotum in tantum se errorem induci passum
esse, quum ex Hecataei libris manu ipsi tritis ve-
riora potuisset discere; quod tamen ita aliquis
defenderit, ut Herodotum id tradere dicat, quod
ipse ex itineribus suis et navigatorum narratio-
nibus de raarium horum magnitudine statuendum
esse censeat, ideoque suam sententiam alteri
Hecataei tacite velit oppositam. Habemus igitur
de una eademqiie re duo Hecataei sed diversa
plane testimonia, quorum alterura ex vero de-
promptum, alterum ex commentitio.
Huic loco adjungere liceat alium similem quen-
dam. Etenim Stephanus v. X£p^dvTi(Jo;, post alia
dicit : 'EffTt St\j-zi^aL Tzokic, Iv Tvi 0paxyi Xeppdvrjffoc,
Tispt ^? 'ExaTaioi; Iv EupwiTY) « 'Ev S'auT0iffi TrdXi?
Xspffdvviffo? Iv Tw iff9[jt(») T^c Xepffovviffou. « Kat tov
TroXiTYiv X£pffovT]fftdv cpriffiv. « 'A(|;iv6iotfftv Trpoi; [X£-
ffr,[x6ptav 6[jL0p£0Uffi X^pffovriffiTat aTrb twv TrupYtov
£ffyi(jLvivavTO Toifftv 'AOvivaiotfft to -{tyo^^oq. » Toutou;
xai Xepffovrifftouc Xe'Y£i (fr. i35).Primo oculorum
obtuitu docemur pro tov ttoX. Xepffovi^fftdv ^. scri-
bendura esse XepcovrifftTriv , deinde vero post
6(ji.op£'ouffi bis ponendum esse XepffovriffiTai , ila
DE HECAT^O.
ut (luo habeas exempla ex diversis Hecataei locis
. re])Otita, cjuorum primum ad incolas urbis Cher-
soiiesi spectat; altero vero de Sestiis sermo est
communi Chersonesitarum nomine designatis;
iitque hos posteriores, addit Stephani excerptor,
Hecataeus etiam Chersonesios dicit. Simplicissi-
niani hanc interpretationem quisque, spero, am-
iplecteretur , nisi postrema quae ex Hecataeo Ste-
iphanus hmdat, iisdem plane verbis legerentur
apiid Herodot. IX, ii8, quem vide. Jam igitur
jlocum ab ipso epitomatore, diversa confiuidente
jatquedcindeverbisTouTougxaiXepa. XsYsiseipsum
jcorrigente, misere depravatum esse dicunt (v.
notam Clausenii). Rem dijudicare nolo, quamvis
vcrisimillimum sit haec petita esse ex falso isto
Hecataeo, qui historiolas de OEobazo , Apsinthio-
rum deo Phstoro immolato, deque Actaycte ob
impietatem in crucem fixo ex Herodoto aUis-
que in opus suum recipere potuerit. Utut est, id
certe teneri vehm, fragmentum quod ex Crameri
Anecdotis laudavi, aptissime referri ad Heca-
tjeum, quem Calhmachus et Porphyrius indigi-
tant. Eidem assignandum est ilhid apud Arria-
num, et ipsum auctoris sui integritatem addubi-
tantem, ubi ^gyptus Herodoti verbis vocatur
owpov Tou 7roTa(jt.ou. Eidem vindicaverim fragm.
187 de Phaside in Oceanum exeunte, et fortasse
illud deNih) exOceano profluerrte. De iis quoque
dubitare Ucet quae de natante Chemni insula
Slephanus tamquam ex Milesii Periegesi affert
(fr. 284). Nam Herodotum (II, i56) ad hunc He-
cataei locum rcspexisse, ex xiveetjOai voce, qua
uterque utitur, non potest concUidi ; immo diser-
, tis vernis Herodotus id quod ipse vidit non scri-
ptorisalicujus sententiae, sed ipsorum iEgyptio-
rum de hac insula fabuUs opponit.
Videntur igitur Alexandrinorum aetate et ge-
Duina exstitisse et supposita Hecataei operis
xempla. Priora temporum decursu aUquoties
interpolata esse puto et ad praesentem tunc re-
. um statum et orbis terrarum cognitionem ad-
iptata; verum posteriora praeter nomen cum
• N ostro nil commune habuisse ex Herodoto aUis-
|iie in fraudem hominum conscripta; Steplia-
iiim denique, quum ipse Milesii opus vix
. nspexerit, plerumque quidem veri Hccataei testi-
iionia afferre, interdum tamen ex auctoribus
' lausisse supposito operi addictis.
Alterum Hecataei opus Genenlogife fuerunt.
>icipse auctor, e more logographorum, Ubrunj
.nscripsisse videtur , qui in eo maxinie versaba-
iir, utpoetarum fabulas ex ordine genealogico
oUitaorationeexponeret (i). Historias sl Gene-
(1) Slrabo I, p. 34 : AuaavTe? t6 (xeTpov x&lla. St (puXa-
XV
alogiis non fuisse diversas, rectemonet Clause-
nius; quod vero hunc iis tituUim a serioribus in-
ditum ait propterea, quod ad criticae historige
scribendae artem jam propius accederent (v. fr.
332), id vereor, ne subtilius quam verius dis-
putatum sit. Libros continebant ad minimum
quattuor, tot enim in fragmentis commemoran-
tur. Exorsa est narratio a DeucaUone ejusque
progenie. Sed accipe Clausenii verbis, quem fa-
buhirum ordinem ex reliquiis vir doctus eruen-
dum esse censeat. « Primum progeniem HeUenis,
et in ea primum prolem Dori, Doriensium expe-
ditiones, deinde stirpem ^oU, et in hac Atha-
mantis fdium Phrixum, Crethei ^sonem, J^sonis
lasonem cum Argonautis , deinde Crethei Amy-
thaonem, Melampodem, Amphiaraum : postea
aUum DeucaUonis fiUum Orestheum, Phytium,
CSneum , Tydeum exhibitos fuisse arbitror. Ad
secundum librum Herculem cum HeracUdis re-
fero, quorum multa facta ab eo tractata scimus:
quae ita disposui , ut primum res Peloponnesia-
cas, aprum Erymanthium, Augen, Cerberum in
Taenaro, hydram Lernaeam, Augeam, deindere-
Uquas Graecas, Geryonem etOEchaUam, denique
exteras, Amazones, postremo Heraclidas recen-
suerim. Ex Ubro tertio non nisi res Arcadum
citantur. Atqui quum uuihas praeterea rerum
ArgoUcarum mentiones habeamus, omnes res
Peloponnesiacas, quarum heroes neque ab Her-
cule neque a DeucaUone derivantur, ibi tractatas
pulavi, vehit iEgyptum et Danaum , Danaen,
Proetum et Cyclopes, denique Perseum, postea
aUos in reUqua Graecia ab eadem stirpe oriundos,
velut Cadmum. De Ubro quarto nil scimus : non-
nisi Cariae et Lyciae mentionem habemus : pro-
babile est , ibi fabulas ad Asiam minorem perti-
nentesfuissenarratas,quarum multas haud dubie
novit Hecataeus. « Cf. Idem ad fr. 33/,, 34/i, 36i.
Quod ad Hecataei genus dicendi attinet, Stra-
bonis locum (v. not. i3), ubi prosaria Nostri
oratio ad poeseos indolem proxime accedere di-
citur, uberius exponit Hermogenes (2) : « He-
lavTe; Ta TtoirjTtxa ffuveypa^ov ol irepl Ka.o\i.ov xai $£p£y.u-
SyjV xal 'ExaTaTov.
(2) De gener. dicendi II, 12 : 'ExaTato? 8b 6 MiXniffto?,
Ttap' ou 6r) (laXtffTa wqpeXyiTat 6 'Hp65oTo? , xa6ap6i; (i.£v ecrrt
xat crayr);, ev oe Ttat xal yjSu; ou (xeTptwg. T^ 6taXexT<p Sfe
axpaTw 'laot xat ou (jL£(JttY(J.£vv) xpT^c^ai^evoi; ou6^ xaTot t6v
'Hp66oTOV TtotxtXr; , ■^ttov ECTtv ev£xa ye Xi^eux; 7rotr)Ttx6;.
Kat r) £Trt(i£X£ta 5£ auTw ou TotauTr) , ou6£ 8[j.otoi; 6 Y.6a\u>z
6 TtEpi auTriV. At6 xal Tat? ';?)6ovat<; £XaTTOUTat TtoXXw tou
'Hpo66TOu , aXXa Ttavu TtoXXoi , xaiToi y£ (jlu9ou; Tot TtavTa
(jXe66v xai TotauTTiV Ttva tcrToptav CTuyYpavpa^ievo?. 'AXX' ou
[i6vov 1?) evvota txavi?) Xoytov eToo; oTtouv i^e^-^iaot.aboi.i , itoXu
6£ eyei xai -^ XeEii; xai toc Ttepi t9)v Xe^iv, oiov ayy-i^iMia,
xwXa , (rjvOfjXat , f uO(JLOt , avaTtaucret; , 7tp6; t6 y,5ov(i; 7toir)«
DE HEGATJ^.O.
XVI
cataeus Milesius, inquir, cui plurimum debet He-
rodotus, purus est et perspicuus. Dialecto mera
lonica (i) nec mixta usus nec, sicuti Herodotus,
variata, minus est in dictione poeticus. In qua
neque eadera ei diligentia nec siniilis ornatus.
Propterea jucunditate multum inferior est He-
rodoto, sane permultum : quamvis fabulai sint fere
omniaquaescripsit,elejusmodietiamejushistoria.
Atqui non solum sufficit cogitatum ad dicendi
genusaliquod perficiendum ;multuraetiam dictio
facit et qu3e ad dictionem pertinent, velut figurae,
merabra, rationes connectendi, numeri, clausu-
lae, ad efficiendam delectationem et suavitatem,
quales apud Herodotum suut, et profecto aliud
orationis genus, quodsingulae naturaliter efficiunt
orationis forraae. Consentaneum igitur est, haec
parum successisse Hecataeo , quippe qui diligen-
tiae ac dictionis ornatui non 8eq'ualem operam
dederit. » In universum igitur Hecataei oratio
leniter et sedate fluebat mediocriter temperata,
nuUa periodorura arte impedita; nec semper ta-
men eam fuisse placidam , sed vividam quoque
interdum et concitatam allato exemplo (fr. 353)
testatur Longin, De sublim. c. 27.
In fine hujus commentatiunculae fragmenta
quaedam subjicere liceat, quae sero deprehendi-
mus.
Epimerism. Hom. ap. Cramer. Anecd. vol,
I, p. 223, 16 : Tb ETTi GriXuxou ^axo? ... ceffY)-
[XEitOTai TO cpajco'? 6?uvoii.£vov EffTt Be xat papuTO-
v(o? ovojjia opou?" 'ExaTato?* « IIpcx; [Jisv vwtov
(recte Cramerus votov) TrawXo? (codex Tcaw-
Xa) xat ^axoi;. »
Phacus, urbs Macedoniae, a monte cui adjace-
bat, ut videtur, norainata, memoratur apud Po-
lyb, XXXI, 25, 2 et Diodor. tom. IX, p. 416,
Ex posteriore loco concludere licet eara sitam
fuisse haud procul a Pella, in terra Bottiaeorum.
Ad eandem regionem pertinere debet alterura
nomen misere corruptura. Sed nullus dubito,
quin grammaticus scripserit IlaxTwXb?. Sic Dio-
dor, XII : Et? HaxTojXbv Tvi? BoTTtXYi?. Quod qui-
dem si cum Palmerio, Wesselingio, Dindorfio
nmtandum est in I^TrapTwXov, Botticam urbem ex
ffat xal ylMY.uTfimz , oiat etfftv aX uapa 'HpoSoTw xat v:^
Ata ye (xXao Tt Xoywv eTSo? , w; sxacrxat irs^uxafftv IpY*^^"
ffOat Xoywv ISeat. EIxotwi; ouv touto 6 'ExaTato? 7t£jrov9£,
T^i; dTTtjAeXeta; xat tou Trspt ti?iv As^tv x6ff[Jiou (j,9| 6|jioia)?
(ppovTiffac. Toaauta xat irspt 'Exaxaiov. Cf. Denletr. Pha-
ler. Deelocut. 12.
(1) Quare fr, 58 pro 8t6u[iOTox£tv restituendnm St5u[jiri-
ToxEtv. Cf. Scymn. Chium 378, eadem, ex Hecataeo, ut
videtui-, narrantem , ubi liaec forma legitur in Manuscr.
Parisiensi.
Thucydide (11, 79) et Isaeo (Or.de Dicaeog. Herod.
p. 55) notam, idemnostroquoquelocofaciendura
foret, Nec tamen ulla mutandi necessitas, immo
ut in Phrygia erat urbs BoTietov (Steph. Byz.),
sic in Bottiaeorum terra esse potuit mons Pacto-
lus , in quo noraine novum agnosco vestigiuin
cognationis, quae Asiae minori cura Thraciae geu-
tibus intercessit. V, quos laudat Baehr. ad Hero-
dot.VII, 73.
lidera ibid. p, 265, 10: Srjfjietonsov Ss oti ouJ(
aTrXwi; Tbv 0-/X0V ffyiiji.aiv£t , aXkk Tbv UTroTcTaytJtevov"
'ExaTaToi; yip, « Tbv 'HpaxXea tou EuputjOetKx; Xewv »
Xiyzi, xatTOi £va ovTa.
lideni ibid. p. 207, 20 : Tou laiv to 7:po(7TaxTi-
xbv sGt, xai TtX£ova(TjJi.tr) tou g £ff0f 'ExaTaioi;" « 'Ev-
6aSt (scr. videtur IvOaSe) ia^v » 6r7r£p 01 'Attixoi
IffOl XaT^t TpOTTV^V.
Photius : TevOsui;- 6 IIsvGeui;, Tcap' "^ExaTaitjj.
Isidor. Hispalens, (Oi'igin. I, 38;, ubi raetro
heroico dicit rainirae primum usura esse Horae-
rum, sed longe ante eum et Pherecydem in Moy-
sis cantico Deuteronoraii et apud lobera Moysis
aequalera hexaraetrura versura inveniri , addit
haecce : « Hoc apud Graecos Achatesius Milesius
fertur priraus coniposuisse , vel , ut alii putant,
Pherecydes Syrius. » Pro Achatesio editores
Hecatceo.
C. O, Miillerin Diariis Goetting. i832 , R
202 in Hecat. fr, 11 4 pro T[y.'^££<;, tjui prorsus
sunt ignoti, restitui Jubet TujxcpE^?,
Post fr. 333 hoc inserendumex Schol, Thucyd.
I, 3, § 2 : "^ExaTaio? laTopsi, 6ti AeuxaXitriv TpEii;
TraiSai; £ffX^> IIpovoov, 'OpeffOEa xai MapaOtoviov
np>vo'ou S^TOV "EXXriva cpyjffi YevEdOai,
CHARON.
Charon, Lampsacenus, Pythei , ut Pausanias
(X, 38) dicit, vel secundura Suidam (2) PythocHs
filius, a Dionysio (Judic. deThucyd. p, 817 ed.
Reiske) eorum ordiui scriptorum adnumeratur ,
quos ap)(aitov noraine designatos floruisse dicit
ante bellura Peloponnesiacura. Eum Herodoto
priorem fuisse idera Halicarnassensis alio locO|
(p, 769) asseverat, nec non Plutarchus et Ter-|
(2) Suidas et Eudocia in Yiolario : Xdptijv Aa[jnj>axriv6c,
uio; nuOoxXeou? , Y£v6|j.evo? xatd tov TtptoTov Aapetov 06
6Xu[X7ttd6i • [idXXov Se ^v £7tt twv nepfftxtjov xaTd ri^v os'
'OXu[X7ttd5a • lffToptx6i; • eypatj/ev AtOtOTttxd- Hepfftxd Iv pt
SXtoti; P' • 'EXXrivtxd ev PtgXtoti; 8' • Ttept Aa[j.4'dxou P' • At
6uxd • opoui; Aa^jnl^axirivwv dv ptSXtot; S' • IlpuTdveti; ri oj^
ymia.z tou? Toiiv AaxeSat^iovttov, effTt Se /povtxd" KTtffei?
7t6X£tov ev ptgXton; p' • KprjTtxd ev ptgXiot; y» ^^Y^' ^^ '""'
Tau? U7t6 Mtvtooi; TeGEVTa; v6[j.oui; â– H^pt^tXouv tov Ixto; t<5v
'HpaxX£ici)v ffTviXtov.
DE CHARONE.
xvir
tuUianus (v. fr. i et 4): ut inireris Larcherum
(Chronolog. Herodot. p. 643), qui, spreta
omnium testimoniorum auctoritate, Charonis na-
tales et Herodoti eidem anno assignare conatiis
sit. Paullo accuratiora docemur a Plutarcho in
Themistocle (c. 27), ubi Xanthus narrasse dicitur
Themistoclem ad Artaxerxem venisse , non vero
ad Xerxem, uti Ephorus, Clitarchus, aUi falsam
temporumcomputationemsecuti tradiderunt. Igi-
tur quum Artaxerxes secundum Canonem Astro-
nomicum et Diodorum (XI, 69) OI. 78, 4 patri
in regno successerit , apparet auctorem nostrum
post id temporis in Persicis suis vel Hellenicis
condendis adhuc fuisse occupatum. Cum his
congruit quod Suidas refert floruisse eum 01. 79
vel, ut mavult, 01. 75,quo tempore Xerxis classis
ad Salaminem est devicta. Sed raro Suidas testis
adhibetur , quin simul aut summam ipsius acri -
siam aut supinam librariorum negligentiam ac-
cuses. Sic nostro quoque loco illa : KaToi xbv Trpwxov
Aapeiov 06' okua-K. aut graveni scriptoris errorem
arguere autegregiecorrupta esse,neminemlatet,
qui Darium noverit jam Ol. 73, 4 e vita deces-
sisse. Quare Sevinus (in Meni. de 1'Jcad. d. hell.
lctt., tom. XIV, p. 58) Persae mentionem ab in-
docto hon)ine intrusam esse censuit, Creuzerus
vero leniorem, ut videtur , medicinam afferens
proo6' scribendum proposuit ^O'. Itaque Suidas
diceret Charonem jam lonici belli initio florere
coepisse, majori autem gloria polluisse illo teni-
pore quo Xerxes in Graeciam fecerit expeditio-
nem. Non est enim, cur vocem y£vo'{jlsvoi; pro
natus accipiamus , quae quidem interpretatio eo
cautius vitanda est , quo frequentius ea a nostri
aevi viris eruditis advocarisolet, ut testimonia in-
congrua et ex diversis temporum calculis profecta
inter se concilientur. Nam bene fieri poluit , ut
is, qui 01. 69 prima eruditionisspecimina edidit,
post quadraginta annos historiae scribendae adhuc
operam navaret (Cf. Clinton. ad 01. 68). Igitur si
Charonem Ol. 69 annum trigesimum egisse sta-
tuamus , nataies ejus referendae sunt ad 01. 62,
ita ut initio regni Artaxerxisnatus fuissetannos
sexaginta fere et octo.
Sed vides hanc aetatis defmitionem totam esse
in conjecturis retrusam ideocjue incertissimam.
Eodem jure quo Olympiadis numerum Creuzerus
mutavit, Dario substituere liceret nomen Ar-
taxerxis. Quapropter equidem reputansdiversas
in antiquitate,quamvis nondiim satis exploratas,
tempora compulandi rationes obtinuisse, quas
Su idas omni judicii acumine destitutus haud se-
mel confudit, nil in verbis grammatici mutandum
esseputo. Darii mentio fluxisse videtur ex fonte,
PROLEGOMENA IN HlSTORlCOS.
qui Charonem justo antiquiorem fecit, id quod ,
ut videbimus, plurimis nostris historicis accidit.
Verum Olympiades , quas deinde posuit , qua-
rumque primam inepte cum regno Darii conjun-
git, ex aliis fontibus petivit; et verum illae tem-
pus, quo Charon floruit, designare videntur,
ita ut vixisse dici possit inter 01. 67 et 87.
De scriptis Charonis si ex operuiu catalogo ,
qualem grammaticus exhibet , conjecturam fa-
cere liceret, contra aitatis suae indolem auctor
noster fuit admodum fecundus. Verendum au-
tem , ne posteriorum Charonum opera in anti-
quissimum hujus nominis scriptorem, uti fieri
solet , sint relata. Etenim apud Suidam prseter
Lampsacenum raemorantur Carthaginiensis et
Naucratita, quem posteriorem Vossius (De hist.
Gr. p. 468) et Johnsius (De script. histor. philos.
II, 7, 4) eundein esse suspicati sunt ac iile , qui a
Schol. ad ApoIIon. Rhod. (II, io55) Apollonii
familiaris fuisse ejusque Argonautica commen-
tariis illustrasse dicitur. His adjungendi sunt alii
quidam historici, Chares Mytilenaeus, rerum
Alexandri scriptor (Voss. 1. 1. p. 62), Charax
Pergamenus, uti noster, Hellenicorum et Chro-
nicorum anctor ( Voss. p. 34 1 ), Chaereas denique,
a Polybio (III, 20 , 5) tanquam ineptus nugator
reprehensus ; qui omnes propter nominum vel
operum ab iis conditorum similitudinem ut a re-
centioris aetatis viris doctis sa?pe cum Charone
Lampsaceno confusi sunt, sic jam a veteribus
non semper recte distincti esse possunt videri
(v. quae affert Creuzer. p. 96, sq).
Accedo ad illa scripta, quorum fragmenta
quaedam «tatem tulerunt. Primum igitur Per-
sica duobus libris, Hellcnica quattuor libris com-
posuit. Ad haec respexit Dioiiys. Hal. (Jud. de
Thuc. p. 769), iibi dicit: 'HpoooTo? twv Trpb au-
Toti fTuyYpacpEwv Ysvofjievojv , 'J^XXavtxou te xat Xa-
pwvo?, Tr,v auTyjv UTroOsatv TuapsxSsoojxoTOiv, oux aTUE-
TpdtTOTO, aXX' £TrtaT£U(7£V aUTWV Xp£t(Tao'v Tl £^ot'cr£iv
^irep xai TO7rotr]X6. Quibus indicat jejunam illam
nullaque jucunditate conditam antiqiiissimorum
historicorum enarrationem , quae salis haberet
summa tantum rerum capita tangere , in causas
earum et connexum altius nunquam inquireret.
Hanc Charonis operis indolem fuisse intelligitur
etiam ex primis fragmentis (i, 2), ubi Pseudc-
Plutarchus Charonis etHerodoti deiisdem rebus
riarrationem componens majorem illi integrita-
tem tribiieiido hiijus laudes detrectaie studel.
Nam, ut Sevinus et Creu/erus monent, omnis
haec criminatio eo diluilur quod res a Charone
suinmis tantum lineis descri]>tas Herodotus ac-
curatius tradidit, singula quaequererum momenta
b
XVIIl
diligenter exponcns, Aliud quo ad charactera
Charonis penitius cognoscendum non minimum
adjumentum afferri puto, illudestcjuodfragmen-
to tertio legitur de albis (i) coUimbis, sinistro
Persis naufragii cladisque augurio. Quod quum
Herodotus in copiosa sua narratione silentio
praetermiserit, Charon vero in opusculo, quod
duobus tantum libris totam Persarum historiam
inde a Nini (a) temporibus usque ad ajqualem
auctori aetatem complectebatur, memoratu di-
gnum habuerit, luculenter inde apparet Charo-
11 em cupidissimum fuisse prodigiorum et por-
tentorum narratorem. Quam quidem rem expH-
caverim non tam ex studio illo, quod apudseri-
ores scriptores deprehendimus , orationis sicci-
tatem his quasi condimentis leniendi animumque
lectorum demulcendi, quam ex arcta potius con-
junctione, quae antiquissimae historiae cum poesi
intercesserit ad omina et signa deorum rerum
eventus referente. ,
Ex Hellenicis nihil servatum est expressis vei'-
bis huic operi adscriptum. Fragmentum de
fuga Themistoclis in Persicis aeque atque in Hel-
lenicis locum habere potuit, et quod huic sub-
junximus de Carcino Naupacticorum auctore,
non magis certo judicio ad Heilenica referre licet.
Sequuntur apud Suidam Prytanes vel Rcges
Lacedcemoniorum, quorum nomina et res memo-
rabiles sub singulorum regnis gestas sine dubio
ex TtaXaiOTaxaii; illis dvaypacpai; repetiverat, qua-
rum Pkitarchus (Adv. Colot. 17, p. 1 156 F) men-
tionem farit, et quas Herodotus quoque (I, 65,
ibique Baehr.) consuluisse videtur. V. Odofr.
Miiller. Dor. I. p. i3i. Maximopere dolenda est
hujus operis jactura, quum multum sane faceret
ad veteris chronologiae rationes penitius intelli-
(1) Res illustratur ex Herodoto I, 138, iibi Persae di-
cuntur et XeTtpri vel Xeuxi;] morbo affectos (i. e. leprosos)
aversati esse et Xeuxa; uepiaTepai;. De his apponere liceat
notani Ba^iiiii : « Haec vulgo de aWis intelligunt colum-
bis, quas propler albi coloris similitudinem cum vilili-
guie laboiantibus, quoriun pallida facies et albescens,
ejeceiint. Album enim colorem Persis invisum dictitant.
Sed omiiium sanctissimum Persis Iiabeii Iiunc colorem,
qui innocentia^, iutegritatis adeoque pietalis indicium
sil, opliinc commonstiavit Hainmer. in Wiener Jahrbb.
JX,p. 17, 18. Unde conseqiiens est, Iiic non de albis
columbis seimonem instilui , sed de columbis et ipsis
leprosis, quas j^aiiter alqiie liomines lepiosos aserenio-
tas voliieiint Persa?. Pliua Ifammer. I. I. » Qiiod si recte
dispulatiim, in Cbaionis qiioque rragmcnti veisione pro
albce coliimbce scribcndiim esset leprosoi columb(e. Sed
vebemenler diibito.
(2) Hoc indicari mibi videtur fr. 12 de Rboeco,qui,
ut Scb.ol. Tlieociil. Idyll. IIT, 13, dicit, Nini in Assyiia
babitavil. A Nini leinpoiibiis Hellanicus quoque Pcrsi-
torimi suorum cxordiiim posuit.
DE CHARONE.
gendas. Nam quum verisimile sit in publicis
illis Lacedaemoniorum catalogis non solum no-
mina regum consignata fuisse, sed etiam nume-
rum annorum, quibus quisque regtiaverat, quae-
stio oritur quomodo hoc fieri potuerit, quum
orales traditionespoetarumquecarmina persona-
nirn quidem nomina regnorumque seriem sup-
peditent, numeros vero parum curare soleant.
Videntur igitur in hac re veteres artificio quo-
dam, ut ita dicam, ex deorum cuitu aliisque ci-
vitatum institutis profecto usi esse ; quod syste-
ma chronologicum sine dubio admodum sim-
plex , sed a serioribus valde obscuratum eruere
fortasse liceret, si Charonis operi, sicut simili
illi Hellanici de Sacerdotibus Junonis Argivae,
temporum injuria pepercisset. Nusquam enim
fragmentum occurrit, quod ex hoc libro repe-
titum esse dicitur. Exstat vero locus Athenaei
(fr. 11), ubi ex Charone ev "'iipoti;, i. e. in anna-
libuSj poculum Alcmenae a Lacedaemoniis mon-
stratum commemoratur. Nullus dubito quiu
^ilpoi alius titulus sit operis chronologici a Sui-
da IIpuTavei; appellati, in quo donaria comme-
niorari horum librorum indoli optime convenit.
Haec manu nos ducuntadaliud Charonis opus,
"Opot Aatxvj/axTivwv Iv ^16X1011; S' inscriptum. Sic
Suidas; atque egisse Charonem de iinibus agri
Lampsaceni docetlocusPoIyaeni (fr. 10), quem,
quamvisnulla adjecta sit fontis notitia, ad No-
strum referendum esseacute vidit summus Creu-
zerus. Videtur igitur hoc ipso fragmento titu-
lus operis a Suida allatus quam maxime confir-
mari. Verum sunt quae scrupulum injiciant et
dubitationem, atque proopot?Iegendumessesua-
deant wpoi?. Qua in re proliciscendum nobis est a
docta disputatione Schweighaeuseriad Athenaeum
(Animadv. ad verba NsavGrj? sv TrpojTco "ilpon', IV,
c. 76, tom. II, p. 645 sqq.). Is enim quum apud
Athenaeum aliosque scriptores animadvertisset
fluctuare libros inter vocabula wpwv, wpwv et
opojv, ubi scriptorum historicorum tiluli excitan-
tur, atque a vett. grammaticis wpoYpacpou; i. e.
tdTopiOYpdcpouc, Tot xaT' eTO? TrpaTTOjxeva Yp«<povTac
saepe laudari vidisset, « mirum vero omnino, ait,
debebat videri, quum omnes isti lexicographi nos
doceant, wpoYpdcpou? dictos olim fuisse Jnnalium
scriptorcs, et wpoYpa'.pta? tlictas esse Dcscriptiones
rcrum mcmorabilium in civitatibus gestarum
juxta annorum seriem digcstas; quid ergoesset,
quod in infinito numcro librorum historicornm,
quorum tituli ab iis scriptoribus, qui ad nostram
aetatem supersunt, commemorautur, ne unus
quidem rejieriatur (in Vossii quidem toto opere
l)e historicis Graecis nullum reperire mihi con-
DE CHARONE.
XTX
ti{,'it) cujus in titulo vestigium conspiceretur vo-
cabuli &poq, a quo wpoypacpoi nomen habuere. At
salva res est. In lonicorum praesertim et lonia;
vicinorum scriptorum historicis operibus nomen
illud quaerendum , probabile ex eo fiebat , quod
Erotianus, lonicarum glossarum interpres, in
Lexico suo Hippocrateo utrique vocabulo &>poq
et wpoyptx^oi locum dedisset. » Deinde multorum
scriptorum operibus, in quibus antea putabatur
aul de anni temporibus (wpai;) , aut de finibus
(^poti;) sermonem esse, verum titulum restituit.
Sic praeter Neanthem Cyzicenum wpou? scripsisse
videmus Theoclytum Methymnaeum (Athen. XI,
p. 470), Aethlium (Athen. XIV, p. 65o), Mala-
cum (Athen. XIV, p. 653 , E, et 65o, D), Alexin
Samium (XII, p. 540; XIII, ^72, F), Duridem
(Athen. XV, p. 696, E, Schol. ad Hecub. 934,
Porphyr. in Vita Pythag.), Creophyhim. In mul-
tis quidem locis optimi libri manuscripti veram
lectionem wpou? exhibent, sed quum haec vox
minus nota esset, a Ubrariis plerumque depravata
est. Quae omnia si sub unum oculorum ad-
spectum subjicias, non reprehendendus sane
Schweighaeuserus videtur si etiam apud Suidam
pro 6fpoi? reponi jusserit wpoi?. Ac confirmatur
viri celeberrimi sententia eo, quod praeter locum
Athenaei modo laudatum, ubi ex wpoi; Cliaronis
poculum Alcmenae commemoratur, alius legitur
apud eundeni scriptorem (fr. 9) ex libro secundo
wpwv. Sic enim scribitur in melioris notae libris
pro vulgata opwv. Narratur ibi quanam arte usi
Bisaltae vicerint Cardianos. Potuit hoc in Lam-
psacenorum Annalibus referri, sed quomodo ad
fines eorum pertineat non assequor; contra
sponte intelligitur in Annalibus Lampsacenoriim
dicendum fuisse etiam de ditionis magnitudine,
deque litibus quas propter agrorum fines cum
Parianis aliisque gentibus vicinis habuerint; ita
ut fragm. 10 nil faciat ad consoHdandam Crcu-
zeri opinionem. «At, virdoctissimusdicit, obstat
testimonium Suidae vel ejus potius scriptoris,
quem is exscripsit, qui hoc non sokuti dicit,
Charonum opou? Aaij.']/axy|V(ov consciipsisse qiiat-
tuor libris, scd priinum rcfert: ilhim scripsisse
Ttepi Aafx^l^axou, et dcinde, inteijccta mentione de
ipsius Libycis, subjicit eundem condidisse opou?
Aa[ji']/axr,v(ov, quorum quidem quattuor aithbros
fuisse, quum iliius prioris scriptiduo tantum vo-
lumina numerasset. » Ha;c librorum de Lam-
psaco divisio pariim veri similis est. Nam, ut
statuamus Charonem duo de Lampsaco opera
composuisse, quorum alterum de finibus agri
Lampsaceni egerit, alterum a civitatis originibus
exorsum incrementa ejus et res gestas per de-
cursum temporis enarraverit, nonne mirum tum
quod posterius posuimus duos tantum Hbros,
alterum vero, quod niulto angustiorem materiam
tractabat, atque nonnisi in priori opere jam tra-
ctatanonnullauberiuspersequipoterat,dupUcem
librorum numerum complexum esse? — Ultro
quasi suspicio subnascitur duos ejusdem operis
indices a Suida pro diversis operibus laudari.
Nec dubitarem hanc sententiam amplecti, nisi cau-
tius agendum esse diversus librorum numerus
admoneret. Erunt fortasse qui hunc in altero-
utro loco corruptum esse dicant; verumhoc est
incidere nodum, non autem solvere. Quare
revertendum puto ad id, quo Creuzerus apprime
nititur, ut Trepi Aa[jn]/axou et ^Opou? Aa[X'|. opera
diversa fuisse demonstraret; nempe ad AtSuxoc,
inter illa duo scripta interposita. Quod ut ad
Creuzerianam sententiam parum adjumenti af-
fert, sic alio modo viam ad veriora poterit pa-
tefacere.
Quemadmodum enim Suidas in constituenda
Charonis setate diversas sententias protulit, eas-
que pessime in unum conglutinavit, eadem ra-
tione etiam ad operum catalogum contexendum
plures fontes adhibuisse, iisque ita usus esse
videtur, ut ubi in libro aliquo indicem operis
reperiret in alio fonte aut non memoratum aut
aliter elatum , eum in lexicon suum sine haesita-
tione inscriberet. Inde evasit uberrimus noster
Charonis operum recensus. Nimirum indeavoce
AtSuxa nova series librorum incipit, ex alio fonte
quam ex quo superior repetita. Etenim AtSux3(
procul dubio idem opus sunt quod initio catalogi
AtOtoTTtxa nominaverat. Nec est cur longius ex-
ponamus , cur unus idemque liber sub duobus
his titulis potuerit citari (i). Sequunturin prima
serie Ilepffixa , quae quum alio nomine vix desr-
gnari possent, mentioeorum ex altero fonte non
iteratur. Deinde affeiuntur 'EXXr,vtxa Iv piSXiot;
§'• et in altera parte opot Aaai^/axv^vwv ev ptfiXioti;
S', IIpuTavet; 7j (xp^ovxe; ot xwv Aax£oatui,ovt(»Jv.
Diversahaec videnlur; sed animadverfas euiidem
librorum numerum in utroque opere excitari;
deinde reputes quod in antecedentibus monui,
hunc librorum numerum admitti non posse si
cnm Creu/.ero illud opou? retinere velis, vel si
(opou? Aatjtil/axriV^ov legeris, quia tum non intelli-
gitur quid fuerit alterum opus Trepi Aa[ji.'|axou gv
piSXtoti; p';porroconsideres duohfec opcra Liby-
corum mentionesejuiicta esse,atque alterum con-
junctum cuin libro deRegibus Lacedaemoniorum.
Quaj oinnia in unum congesta persuadent, sicut
(1) Libyca ista foitasse i)ertiiieut ad Charonem Car-
lliagiiiieusem.
h.
XX
DE XANTHO.
I.ibyca et ^Ethiopica, eodem modo etiam 'EXay)-
vixi et ftpou? Aai^axYivwv eundem librum esse,
AaijL-]/axyivS)v yero ab ipso Suida ut videtur cor-
rupfum esse ex AaxeSaifxoviwv , npuTavei? deni-
qne alium titulum ejusdem operis esse. Post haec
memorantur Trepl Aaix^axou fi', et in altera parte
KT{ff£i<; ttoXewvP'. Tituli differunt, librorum nu-
merus est idem. Jam si antecedentia recte dis-
putavi , vel inde probabile fit, his quoque titulis
unum laudari opus idemque. Nec id a vero ab-
horret. Voluit Charon, ita enim existimo, patriae
condere historiam. Sed quoniam, ut rite proposi-
tum exsequeretur, de populis iUis, qui antiquam
Pithyusam urbem et Bebryciam regionem tenue-
rant,sermoinstituendus erat, deinde vero,ante-
quam ad Lampsacum aNeUdis conditam deveniret,
de ceteris lonicis coloniis, quaeLampsaci fundatio-
nem satis longe antecesserunt, simul vero, ut ex
Pausania, Strabone, Eusebio discimus, arcte cum
iUa erant conjunctae, exponendum erat; quoniam
denique, ut ex ipsis fraginentis eruitur, etiara
posteadefinitimis Thraciae popuUs pluraCharon
retuUt, neque Lampsacenorum colonias atque
oppida eorum ditioni subjecta silentio prseterire
poterat; facile inteUigitur quomodoaUquis^prse-
seitim si ad priorem Ubri partem rcspexerit, totura
opus appeUare potuerit xirtcst; TroXeoiv. Sed neque
TTspi Aa^x^jxxxou neque xxtaet? ttoXewv verus Ubri
index fuisse videtur. Ex more scriptorura loni-
corum et ad simiUtudinem operis de Lacedaemo-
niis, hoc quoque inscripsit : l2pot Aa[a.<];ax7ivwv.
Rem ita esse apparet ex fr. 9 , ubi quod ex al-
tero Ubro «ipwv affertur , non potuit locum ha-
bere in AnnaUbus Lacedaemoniorum. Sine dubio
Suidas hunc quoque tituUim in fontibus suis rep-
perit, sed quum duos Ubros inusitato hoc voca-
bulo inscriptos videret, alterum omisit, inaltero
vero Aax£8ai[A0vio)v mutavit in Aaa^j/axvivwv, quum
Lacedfemonios denuo inveniret iu verbis Tlpuxa-
vst? y\ oioyo^ixeq Aax£Sai[jLOvio)v.
Uestat, ut moneam nuUum exstare fragmen-
tum quod ex opere XTia^i? 7ro'X£0)v inscripto ex-
citetur : duo tamen sunt, quae Creuzerus huc
referenda putavit. Sine uUa caussa. Primura ad
Persica verisimiliter referri dixi in antecedenti-
bus. AUerum, quo exCharone rcfertur Arcadeni
csse Jovis vel ApoUinisex CaUistone (iUura, pro-
babiUter ex wpoi? Aax£oai[AOvio)v depromtum cst.
Qufc prfeterea Suidas Charoni opera tribuit,
ea ab Nostro alicna, ad aUuni luijus norainis au-
clorem pertincre videntur.
XANTHUS
Xanthus, Candaulae fiUus, Lydus exSardibus.
Verba sunt Suida;(i). Ut jam mittam celebre
nomen patris, Lydiam auctoris nostri terram
fuisse natalem communi scriptorum consensu
confirmatur, verura Sardibus etira oriundum
vulgata quidera sentcntia fuisse videtur, nec ita
taraenfirma, ut nuUus dubitationi locus esset
reUctus. Patet hoc ex verbis Strabonis (XIII,
p. 931): SavOo? 6 TcaXaio; oruYYpa^^^?» ^i^, AuScx;
[X£v XeyeTai, et 5i £x 2dpS£o)v, oux latxev.
Quod ad jetatera scriptoris attinet, eum Epho-
rus(fr. 19) Herodotoantiquiorem dicitatquehuic
historiae scribendae fuisse auctorem. Nec raultum
tamen setate historiae patrem superare potuit,
quumDionysiusHaUcarnassensis(De jud. Thuc.
p. 818) Xanthura cura iis coraponat auctoribus,
qui fuerint 6X17« TrpeaSuT^pot twv IleXoTrovvYifftaxwv
xai [Ae/ptT^? 0ouxuStSou Trap£XT£t'vavT£<; riXtxtac.
Itaque natus esse videtur circa Olymp. septua-
gesimara. Scripsisse eura sub Artaxerxe, qui 01.
78, 4 regnura suscepit, ex fragmento tertio lucu-
lenter apparet. Jara quuraSuidae Xanthus dica-
tur Y^YOvox; £7rt t^? aXtoa^oj? DdpS^wv, hoc si ad
nostras rationes revocare voUieris , necessario
cogitandura est de Sardibus ab lonibus captis
(01. 69, »), et Y^yovw? pro natus accipi debet.
Quse vocis interpretatio quoniara vix admlttenda
sit, Creuzerus putavit « peccatum esse alibrario,
qui perperam repetiverit SdpS^wv, aberrantibus
oculis ab altera linea ad priorem , unde nobis
obstrusum sit molestura illud : ex SdpSewv ...
aXojaew? SdpS^o^v, quura posteriore loco scriben-
dum esset A6yivwv, ut Suidas floruisse Xanthum
dicat, qiio terapore Athenae a Persis Xerxe rege
captae sunt (01. ^5, 1). » Ut ingenue fatear, ma-
gis hjec vir venerandus disputasse videtur, ut
Suidge testimonium ad rei veritatem traduceret,
quara ut ejus, quera grararaaticus exscripsit,
opinionem nobis aperiret. Sed de his pauUo in-
ferius erit sermo instituendus.
Scripsit Ximthus Lydiaca, qnorum quattuor
erant libri 2). Verum quaestio est multum diuque
agitata, utrum ea, quae apud veteres scriptores cx
Xanthi Lydiacis laudantur, revera sint Xanthi,
(1) Suidas : idtvOoc, Kav8a-jXou, AuSo? ex SopSewv laTO-
ptxoc- Y.yova>c£iil r?;? 4).wa£W? lapSetov Au2..aya pig).ta
5' — De reliqiiis XaiUliis v. Spanliemins ad Caliimach.
Del. v. 41. Cf. Fabiic. Bibl. Gr. ed. Hailes. tom. II, p.
159. . ,.
(2) Xaiitlii Lydiaca Menippns qiiidam in compcnduim
redegit, tesle Diog. Laert. VI , lOI : (MevtTrTO;) 6 Ypa<l/a;
TOt Tieol Auowv -/.al Zav6ov e7t'.T£u.6a£voc.
DE XANTHO.
XXI
an Dionysii Scytobrachionis , qui, ut Arte-
mon contendit, sub Xanthi nomine Lydiaca
composuerit. Etenim Athenaeus (fr. 19), ubi dicit
Lydis deberi feminas castrandi inventum, sub-
jicit : wi; taTopet HavGoi;, ^ 6 et? auTOV ik<; dva^epo-
u.^va; toTopiai; <su'(^v{^a.(f(h<;, Aiovudtoi; 6 2xuTo6pa-
¥t(j)v, (5); 'ApT£jji.(ov ^Yi<7tv 6 KacjavSpeui; ev tw Trspi
cuvaYWY^"? Pt6>^iwv. Creuzerus , quamvis certi
quidquam de hac re statui posse neget , tamen
propter Athenseum suam ab Artemonis auctori-
tate opinionem sejungentem , deinde vero pro-
p ter Dionysii HaUcarnassensis de Xan tho j udicium
(quod eo majoris faciendum esse existimat, quo
minusille spuriis libris imponi sibi passus esset)
pronior est in eam sententiam, ut Lydiaca nostra
genuina putet, nec a serioris aevi homine pro-
fecta. Alteram sententiam probare studuit Wel-
ckerus in Seebodii Archiv. i83o, p. 70 sqq. Nec
possum, quin ex animo ei assentiar. Nam quod
Athenseus Artemoni o|)ponit nulhus est momenti.
Nimirum post verba modo laudata pergit:
(XYVowv (sc. A pTe(ji.(j)v) oti "Etpopo? 5 ffUYYpacpet? [^vt]-
aoveuei auTOU (b? TtaXaiOTepou ovto? xat HpoSoTco
Toc; (xcpopixii; SeS(ox(3TO(;. Profecto nemo negabit
exstitisse Xanthum antiquum historiographum,
quamquamillud quod Ephorus dicit de vi, quam
in Herodotum Xanthi opus exercuerit, nescio
an recte, in dubium vocavit Dahlmannus (De
Herodoto p. 121). Quid vero hoc impedit, quin
postea Dionysius Scytobrachion, non uno nomine
ille suspectus(i), aut novum plane opus sub
Xanthi nomine ederet , aut vetus illud Xanthi
tantopere interpolaret , ut pristinam ejus faciem
non amplius posses agnoscere? Complura qui-
dem inter fragmenta occurrunt, quae quominus ex
vero Xantho deprompta putemus non modo nil
obstat, sed tantopere sigiilo veri et antiquitatis
signata sunt, ut libenter ea Lydo nostro vindi-
caveris : illa dico quae fragniento tertio , quarto,
quinto, octavo ex Strabone exscripsimus. Sed
(|uum fr. 3 Strabo disertis verbis Eratosthenem
tanujuam fontem suum laudet, haud vana est
Welckeri suspicio, cetera quoque, quae Strabo e
Xantho commemorat, ex eodem fluxisse Erato-
sthene, qui Scytobrachione, aequali fere Apollo-
Jori, paulio anticjuior fuit.
Restat Dionysius Halicarnassensis, a quo Xan-
thus praedicatur icTopia? TcaXatSi; ei xat ti? aXXo?
e(XTr£ipoi; wv, t^? Ss TraTpiou xai peSatiOTTjc; av ouSevoc
CiTCoSeetTTepo? vo(ji.ta6et?. Laus niagnifica , quse non
cadere videatur in impostorem. At eidem Dio-
nysio (I, 49, 72) Cephalon Gergithius (xpyaio? est
(1) V. Welcker. 1. 1., ubi disserit admodum sagaciter de
Dionysii cognoraine, et iu libro de Cyclo Hom. p. 82, sqq.
xal Xo'you a^to? (ruYYpa^sw?- Igitur hic quoque re-
pudiandum eritte3timoniumAthenaei(IX,p. Sgi,
D), qui Troica, quae Cephalionis nomen in fronte
habebant, ab Hegesianacte ex Alexandria in
Troade, histrione olim, postea poeta (HI, p. 80,
D; IV, p. i55, B), confecla esse aftirmat.Et tamen
verissimum est, quod monet Welckerus, dubita-
tionem de YviQfftoTTiTi operis alicujus ab uno tan-
tum alterove prolatam in hoc genus dis^iuisitio-
nibus multo majoris esse faciendam, quam silen-
tium multitudinis in titulorum auctoritate bona
fide acquiescentis. Quod si in universum valet,
nonnetanto acriusinsistendum est, ubi falsitatem
libri alicujus asseverari videmus a viro, qui ut
Artemon opere suo Trepi ptSXtcov auvaYojYrji; ex
professo in hanc rem inquisivisse putandus est?
At ne({ue Dionysius, dixeris, passus est sibi falsis
libris imponi. Quod nescio quomodo probaturus
sis. Nolo denuo excitare Cephalionem; verum
non anxie Dionysium veterum scriptorum
fidem et veritatem in examen vocasse, sed satis
habuisse in aliorum judicio acquiescere, locus
arguit a Welckero allatus ex libro deThuc. p. 864
Reisk. : OuSe Yap Staffco^ovTat tSv TrXeto'v(ov at Ypot-
(j)al fJt.£y(pt Twv xaO* -fjixa; ^p()V(ov, ou6' ai Stacrco^djjte-
vat TTapot TTaatv wc, exetvcov ouaai twv avSpwv TridTeu-
ovTaf ev aT(; etatv ai t£ Kcic5(ji.ou tou MtXTjatou xa\
'AptdTeou Tou IIpoxovvTiffiou xat Ttov TtapaTrXriaicov
TOuTtov. Nemo profecto ex hisce verbis contra-
riam sententiam eruere voluerit. Itaque quod
Xauthus praedicatiir !(7Topi'a<; ei xa( ti<; (xXXo? e(jL-
Tceipoi;, id ita explicandum esse videtur, ut rerum
mythicarum expositionem , qualem Dionysius
Scytobrachion sectabatur, haud absimilem fuisse
illi credamus, cujus ipse Halicarnassensis in An-
tiquitatibus Romanis luculenta edidit specimina.
Praeterea Mytilenensis satis multa veterum scri-
ptorum subsidia ad librum suum contexendum
adhibuisse potest, ut eruditionis laude dignus
videretur : quod tanto probabilius est, quanto
magis Halicarnassensis non tam veram Lydiaca-
rum antiquitatum cognitionem spectasse existi-
mandus est quam rerum narratarum multitudi-
nem. Adde Lydi auctoris nomen oculorum aciem
praestrinxisse, atque historiarum obscuritatem
verum de earum fide judicium reddidisse diffi-
cillimum.
Quodsi igitur ex hac parte Artemonis sententia
non possit infringi, ipsis fragmentis ea quam
maxime consolidatur. Plurima quae de ea re
Welckerus in medium protulitad fragmenta pau-
cis jam indicavi. Quare hic nonnisi potiora at-
tingam. Inter ea numerandum est, quod Lesches
Arctinum vicisse narratur Olympiade decima
SXII
octava(fr. 27). Teniporuni secundum Olympia-
tles computationem a Xanthi aetate alienam esse
iiemo nescit. Tueri hoc possis a seriore dicens
homine Xanthi calculos ad Olympiadum annos
^ exactos esse , neque ipse refragarer (piominus
simile quid Xanthi Lydiacis accidisse statuerem
ac Hellenicis Xenophontis, nisi aliam hujus
anachronismi causam doceret Artemon. Sicut in
temporibus notandis Scytobrachion contra mo-
rem antiquitatis peccavit, eodem modo Alexan-
drinus grammaticus in ista sese prodit genealo-
gia, quae Tantahim et Ascalum filios facit Hyme-
naei (fr. 23). AUud fraudis indicium inest Plinii
loco (fr. 19, p. /|o), quem ex Xantho petitum
esse acute vidit Creuzerus. Narratur ibi Can-
daules, rex Lydorum, picturam Magnetum excidii
pari rependisse auro. Quod quam sit absurdum,
vix est cur phiribus ostendam. Praeterea quae
de Magnete et de rogo Crcesi e Xantho apud
Nicolaum le^untur, ipsius narrationis tenore et
adornatione seriorem setatem redolent, aliisque
de caussis, de quibus Welckerum adeas, suspecta
sunt. Huc accedit quod eidem Xantho de Magis
opus adscribitur, quod , quum in auctoris nostri
tempora omnino non cadat, suppositum esse
jam a priori concludere hceret, nisi aherum ex
duobus fragmentis, quae servata habemus , aper-
ta prae se ferret signa falsitatis. Apta vero haec
matepa fuit, iu qua Alexandrinus homo commentis
suis et hariolationibus indulgeret, iisque Xanthi
nomine studeret (idem conciliare et auctorita-
tem. Ut magorum historia, sic etiam vita Em-
pedochs multa suppeditavit miraculosa liberum-
que campum^reliquit fingendi libidini. T^e liis
quoque Xanthus Ubrum scripsisse dicitur.Quem
uti summo jure viri docti Lydo auctori abju-
dicaverunt , sic ad eimdem eum referendum
esse qui Magica consarcinavit, probabilis est
conjectura Welckeri. Igitur quum in tanta fra-
gmentorum paucitate tot occurrant fraudis vesti-
gia, his si Artemonis judicium adjungas , omnis
de veritate ejus dubitatio rescinditur. Nec ta-
men propterea existimandum nihil nos habere
ex vero Xantho servatum. Nam, ut mittam
quae de Lydiae natura apud Strabonem ex No
stro citantur, alia exstant comphira, quae anti-
quo historiographo optime conveniant. Intei-
haec cum Welckero pono, quaeleguntur de Cario
et Torrhebo (fr. 2), de Tyirhenorum et Lydo-
rum cognatione ( fr. 1), de Alyatte et Phrygia
inuliere (fr. 8), de Alcimo et Mopso (fr. 10, 11),
de Camblete(fr. 12), de Niobe ( fr. i3). Videtur
itaque Dionysius Mytilenensis nova quidem
Lydiaca condidisse , ita tamen, ut veteris Xan-
DE XANTHO.
thi historias , prout res et con.silium ferebant ,
iis admiscuerit.
Nimirum veterum historicorum simplicitas
sermonis, rerum traditarum paucitas aiidaque
earum enumeratio non potuit valde placere il-
lius hominibus aetatis, quae omne genus doctrina
abundabat, quae historicos noverat judicii acu-
mine praestantes summaque pollentes eloquen-
tia, ubi denique rerum mythicarum tractatio
invaluerat, qua ad communis historiae veritatem
fabulas revocare studerent. Cujus interpretatio-
nis quamvis prima initia ad ipsos logographos
pertineant, tamen sobrie admodum et religiosi-
tate quadam lemperata adhibebatur , totoque
coelo distabat ab Alexandrinorum licentia et
insulsitate (i). Ergo antiqua illa scripta in in-
genti novorum librorum multitudine plurimi
obliviscebantur, doctis et philosophis erant con-
temtui. Verum hoc ipso tempore (inde ab lon-
ginquis expeditionibus Alexandri ) multitudinis
animos mirus quidam amor invasit narrationnm
mirabilium, phantasiam excitantium, incredibi-
lium. Neque defuerunt scriptores, qui huic aeta-
tis ingenio indulgentes populi benevolentiam
captarent. Atque hi fuisse videntur, qui haud
parvum in veteres quosdam scriptores benefi-
cium conferre , simulque suis ipsorum commo-
dis optime consulere putarent, si nomina eorum
ex oblivione in vitam revocata suis lucubratio-
nibus praefigerent , ut eas doctis fortasse tam-
quam novam , locupletatam aetatisque indoli
adaptatam veteris operis editioriem probarent,
praecipue autem , ut apud multitudinem veteris
nominis praestigio commentis suis veritatis spe-
ciem praeberent. Quae vero materies tali consilio
commodior sese obtulit quam historia regum
Lydorum? quod deinde nomen ad fucum fa-
ciendum vulgo magis idoneum quam illud Xan-
thi Lydi? Quid, si Welckerum audias , non
contenti erant suis libris antiquorum auctorum
nomina inscribere, sed eodem consilio eorum
familiam, patriam, aetatem mendaciter muta-
verunt. Ne dicam de (ieba, neque de Pandione,
quorum ille Acusilai , hic Cadmi Milesii pater
fuisse dicitur; Candaulen illum Xanthi parentcm
Welckerus putat a Scytobrachione effictum esse ,
neque solum patrem celeberrimum , a rege
Candaule sine dubio genus ducentem, sed etiam
Sardes patriam clarissimam , cujus urbis exj)u-
gnationi Xanthus tot nominibus jam ornatus
non potuit non interfuisse. Conjecturis haec ni-
tuntur,nec tamen ab omni specie veri destitutis.
(1) Videas e. g. qiiomodo Mnaseas apud Athena>iim
explicaverit quae Xanllius ir. i l de Ateigate narravit.
DE HELLANICO.
Nam offeiitlit Lydiiim nomen cum Grfeoo com-
positum(i), dubitat Strabo de Sardibus-|)atria,
uon quadrat Suidae de Xanthi aetate lestimo-
nium cum iis quae scimus aliunde.
Redeo ad locum Plinii, ubi Candaules dicitur
Bularchi picturam pari rependisse auro. Si qui-
dem omnino fuerit Bularchus celeber pugnarum
pictor, ex artis hujus apud Graecos progressu,
nonnisi illa demum aetate esse potuit, quafloruit
Xanthus. Nec quidquam refragatur, quominus
hic talem picturam Bularchi cujusdam memo-
raverit, praesertim quum valde celebratum esset
Magnesiae infortunium, ita ut MayvT^Ttov xaxoc in
proverbium abiissent. Scytobrachion igitur Bu-
larchura ad Candaulae tempora retulit; pictori
impune faciens, quod historico facere non lice-
bat. Sed alia inde qiiaestio oritur. Etenim de
Magnetum excidio sub Candaule nihil constat.
Strabo XIV , p. i86 Tauchn. dicit : Kai 10
TuaXat (JuveSri xoii; Mayvyifftv U7rb Tpvjpwv apSviv
avatpeO^vat , Ki[Ji.[xeptxou e6vou<;. Treres hi iidenj
siiut, ut mihi persuasum est, atque illi qui a Scy-
this ex Europa pulsi Sardes ceperunt regnante
Ardye, ut narrat Herodotiisl, i5. Res igitur ex
Herodoti calculo accidisse debet post Ol. a5.
Candaules secundum eundem jam Ol. 16 e vita
decesserat. Quare Xanthus (nescioutrum ve-
rus an falsus), ut rem ad Candaulen referre
posset, aut hunc multo seriorem,aut Cimme-
riorum iuvasionem multo priorem fecit. Ut
quod primo loco posui probem , movet me Ta-
tianus (Strom. I, p. 827, B), qui Gygem ponit
01. »3. Ne ibi cum Clintone (p 3io ed. Kriiger)
medium regni tempus, sed primum ejus annum
designatum credam,suadet Plinius(H.N.XXXV,
8) , qui « Duodevicesima Olympiade (01. 18, /,),
ait, interiit Candaules, aut, ut quidam tradunt,
eodem anno quoRomulus. » Igiturduashabemus
chronologias , septem Olympiadibus inter se di-
stantes, quarum alteram Herodotus sequitur,
alteri Xanthus addictus fuisse debet. Sic enim
dicere potuit Magnetes excisos esse sub Can-
daule. Jam si Strabo(XlII, p. 627, et XIV,
p. 647) duplicem Cimmeriorum et Trerum in-
vasionem Sardiumque expugnationem statuit,
quum tamen Herodotus non nisi unam agnoscat,
(1) Verum patris nonien fortasse erat KavSaXo;, quod
facile in KavSauXvi; (quod fortasse ejusdem vocis forma
Lydia est, ut KavSauXyi? sit J^^Ms^r«s)transformaripotuit,
atque propter significationem vocis locum habere in fa-
milia Xanthi. Nam KdvSaXo;, sicut ^av96;, primitiva voca-
buli significatione, est : candidus , splendidus. Quare
KdvSaXo? nominatur Solis filius, et KavSdwv nomen (Boeo-
licum) est Orionis. Tzetz. ad Lycophr. 328. Ut in Lycia
Xanthus fluvius et urbs, .sic etiam Kav8u6a oppidum.
xxm
simplicissime haec res, de qua multum disputa-
runt viri dd., explicatur ex duplice illa quam
indicavi chronologia. Differentiam illam septem
Olymj)iadum per omnium regum imperia re-
gnasse, fortasse inde licet concludere, quod
Solon, cum Croesi historia arcte conjunctus, a
Tatiano (Orat. adv.Gent. p. 141) Ol. 4o, a Suida
vero 01. 47 leges tulisse dicitur. Ut Herodoti
calculi ab illis Xanthi septem Olympiadibus
distant, sic Eusebius totidem annis discrepat a
Marmore Pario. Alyattes regnum suseipit sec.
Euseb. 612, sec. M. Par. 6o5 ; Croesus rex factus
sec. Euseb. 563, sec. M. Par. 556; Cyrus capit
Sardes.sec. Euseb. 5^8, sec. M. 5/, i. Eandem-
que diversitatem apud alios auctores deprehendi
Sic secundum Sosicratem ( ap. Diogen. Laert.,
I, 95 ; V. Clinton. 1. 1., p. 3 10) Gyges rex factus
est 7i5, sec. Euphorionem (v. Freret in Mem
de VAcad., V, p. 317) Candaules moritur 708.
Accuratius de his omnibus disputare jam non
licet. IUud tantum moneo,non fortuitas esse
illas discrepantias, neque in solis regnis regum
Lydorum, sed per totam Graeciae historiam ob-
vias, ejusque rei caussas in veterum avaypacpwv
constitutione esse quaerendas.
HELLANICUS.
Hellanicus, Lesbius ex Mylilene (2). Patrem
habuit, teste Suida, aut Andromenem, qui idem,
(2) Suidas : 'EXXavtxo; , MuTiXyivaTo; , laToptxo; , utoi;
'AvSpo[xevou<; , ot Se 'Apiffxofi^voui; , ot h\ 2xd[J.Mvoi;, ou oixw-
vufxov eaxe ulov. AteTpnJ^e S^ 'EXXdvtxo; xai auv 'HpoSoTW
7:apd 'AfJtuvTa tw MaxeSovwv padtXet, xaTa tou; /povou;
EuptTTtSou xat Xo^oxXeou? • xat 'Exaxaiw T<ji MtXriortw v^i-
6aXe yeYovoTt xaTd Td Ilepatxd xat [xtxpai Trpo? , e?e'Tetve Se
xat (xexpt Twv IlepStxxou xpovwv , xat eTeXeuTYio-ev ev Ilep-
wepyjvyi , -zr^ xaT* dvTtxpu AeaSou. £uveypd(J;aTO 6e TtXetora
"KzXjSa:, Te xal TiotYiTtxw;.
Praeter Hellanicum Mytilenensem memorantur : Hel-
lanicus grammaticus, Agathoclis discipulus, Aristar-
chi, ut videtur, aequalis, qui sectabatur Ptolemseum
grammaticum , teste Suida v. nToXcixaro; "fpa(j.[;.aTtx6?.
Facile hic cum nostro confundi potest. Plura quaj ad eum
referenda sunt, uidicavi ad calcem fragmentorum. Cf.
fiagm. 7. Adde Schol. Vatican. ad Eurip. Orest. 1347 :
To) ttP;v (xtxpdv 'IXtdSa TreuotyixoTt • ov ot [Aev 0e(7Topt6yiv ,
4'wxca ^aatv, ot 6e Ktvat6wva Aaxe5at[j,6vtov, d); 'EXXd-
vtxo;. V. Welcker. De Cycl. Hom. p. 251.
Hellanicus Syracusanus, qui vixitDionistemporibus.
Plutarcb. Vit. Diou. p. 976 D, E ed. Wechel. Ad hunc
fortasse referendum fr. 179, ubi Hellanicus unacumSo-
phrone laudatur; porro fr. 178 : — dvapptxdTat 6' waTccp
7ti0yixo? e7t' dxpa Td ScvSpa, qua; ab Lesbio quidem
aliena esse videntur. Quod propterea moneo, quia ex
his fragmentis Sturz. colligere voluit Hellanicum Dorico
scripsisse.
Hellantcus Eleus, inter eos fiiit, qui Aristotimuni ,
XXIV
uescio an rectius, aliis dicebatur Aristomenes,
aut Scamonem vel potius Scammonem. Quem
priorem posui propter vocabuli significationem
Hellanico nostro optime convenit, alter eo sese
commendat, quod cognominem Hellanicus filium
habuisse narratur. Nota enim res est in nepote
avi nomen repeti. Sturzius nihil dijudicat, Mar-
xius (ad Ephorum p. ii) Andromeni prseferen-
dum diicit Scammonem. Mihi aliter videlur.
Etenim Eudocia verba oi Se 2xd[ji.[jLwvo(; ... uio'v
omisit , ut ideo vel ab ipso Suida aliena videri
possint; neque dubito quin is, qui hunc Scam-
monem apposuit, aut de Hellanico cogitaverit
abnostro diverso, aut quae ad hominem spectant
Hellanici nomen mentitum, ad Mytilenensera
auctorem retulerit. Error facillimus erat.
Apiid Clementem Alex. (Stromm. I, p. 36i) le-
gitur : 2xd[jL[ji.a)v 6 MuTiXTqvaio; xa\ 0£o'cppac7TOi; 6
'EpEOio; .... Iv ToT? TOpi EupTq(jLdT(ov (i). Hunc
Scammonem eundem esse qui a Suida Hellanici
filius dicitur conjectura est Marxii, quae sponte
quasi unicuique sese offert ; quanquam id quod
hic Scammon TOpi Eupvi^jidTtov librum scripsissse
narratur potest offendere. Nihilominus ulterius
jirogredior idem Scammonis nomen dicens de-
pravatum esse in Sandon , apud Suidam , ubi
haec : SdvSwv, 'EXXavixou, cpiXdcocpo?, eypai^/sv utto-
Osaet; V.C, 'OpcpEa , piSXiov a'. Hic vero qui de
Orpheo scripsit procul dubio filius erat illius
Hellanici, qui et ipse Orphicam theologiam, a
plurimis Hieronymo tributam, condidisse puta-
batur (Damascius De principiis c. i3 in Wolf.
Anecd. Gr. tom. III, p. 253). Hunc denique
Hellanicum de Orphica doctrina scriptorem non
esse Lesbium historicum, res ipsa quidem cla-
inare videtur, a multis tamen ejus scripta, neque
sine veri quadam specie ad nostrum Hellanicum
esse relata pauUo infra , ubi de scriptis Hella-
nici dicendum est, probare studebo. Inde expli-
candus erit nominum ordo in canone historico
apud Anonymum in libello De Artium etDisci-
pUnarum Inventoribus (Bibl. CoisUn. p, 597 et
Fabric. Bibl. Gr. IX, p. 600 edit. prim.) : 0ou-
XuSlS-/l<;,'Hpo'5oTO?, SeVOCpuiv, ^ttXlGTO?, 0£o'7TO[JL7rO<;,
'Ecpopo?, 'Ava^i[ji£vyi<; , KaXXiffO£vyi<; , 'EXXdvixoc;,
Eleonim tyrannum , urbe ejecenuit. V. Paiisan. V, 5.
Hellmm duo Ephesii, alter pancratiasla, Pausan.
VI, 4, aller Olymp. 89 in\ my^i.^ Tratowv victor, Paiisan.
VI, 7. His aiios addere possis non magis quam lii ad
nos perlinentes. Verum repetendiim lioc loco est, quod
jamin Hecala;i vita monuimiis , Hellanicum Milcsium,
quem Siiidas laxopta; xai y^c. TrepioSov scripsisse ait, con-
fusiim esse cum Hecataio.
(1) Idem Scammonis opus laudat Suidas v. <I>otvtxr,ia
Yp(y.i;-ijLaTa.
DE HELLANICO.
IIoXuSio?. Sicuti quisque inteUigit non potuisse
auctorehi de alio ac de notissimo illo Hellanico
cogitare, eodem modo qui ei inter Caliisthenem
et Polybium locus assignatur, subfuisse indicat,
cur Hellanicum eodem fere tempore vixisse cre-
deret, quo scripsit Hieronymus. Propter haec
igitur de Scammone vel Sandone Hellanici Les-
bii filio vehementer dubito. Cum nepote conci-
dit avus.
Vixit Hellanicus, si Suidam sequamur, sub
regno Amyntae(Ol. 56, 4 — 69,1) usque ad tem-
pora Perdiccae, qui ex Marmore Pario regnum
adeptus est 01. 79, 4> 461 a. Chr. Itaque quum
Lucianus (De Macrobb. tom. III, p. 224 Reitz.)
Hellanicum vixisse dicat annos octoginta quin-
que, si 01. 80, 1 vel 81, i Noster e vita decesse-
rit, natus est 01. 67, 3 vel 58, 3; 55o vel 546 a.
Chr. Falsum hoc esse jam inde apparet, quod
Hellanicum Suidas aequalem facit Sophoclis , He-
rodoti, Euripidis, quorum natales incidunt in
Olymp. 71, 74, 75. Neque tamen hos calculos
ipsius Suidae ingenio deberi, sed pluribus fuisse
probatos colligitur ex Chronico Paschali, ubi ad
01. 67 ponitur 'EXXdvixoi; laTopioYpdcpo; xal Ayi[Ji.o'-
xpiTO? ^iXdao^o?. Quae quum ita sint, Sturzius
omnibus bonarum literarum studiosis summo-
pere commendat Gellii Noctes Atticas, ubi (XV,
23) notus ille locus Pamphilae : Hellanicus, Hero-
dotiis, Thucydides ^ historice scriptores, in iisdem
temporihus fere laude ingenti floruerunt, et non
nimis longe distantibus fuerunt cetatibus. Nam
Hellanicus initio belliPeloponncsiacifuisse quinque
et sexaginta annos natus videtur, Herodotus tres
et quinquaginta , Thucydides quadraginta. Veruin
quantacunque sit feminae JLgyptiae eruditio et
auctoritas, non possumus in ejus testimonio ac-
quiescere. Nam Hellanicum post pugnam ad Ar-
ginusas commissam (01. 93, 3, 406 a. Chr.) in
condendis historiis adhuc occupatum fuisse pro-
batur fragm. 80. Primus hoc vidit Dahlmannus
{Forschungcn auf dem Gebiete der Geschichte
vol. II, P. I, p. 124), qui itaque erroris incusat
Lucianum, Hellanicum putans annos natum no-
naginta adhuc operam dedisse scribendse Atthidi.
Parum hoc verisimile; multo minus vero au-
diendus est Sturzius, qui omnem difficultatem
facile dicit ac funditus tolli, si in fragmento
modo laudato non historicum sed grammaticum
Hellanicum intellexeris, aut Hellanico substi-
tiieris Callimachum. Etenim simpliciter dicendum
cst errasse Pamphilam , neque dubitandum quin
ad verum proxime accedat auctor Vitae Euri-
pidis, qui Y^^^vviO^vai, ait, t^ auTrj ■fi[J.£pa 'EXXd-
vtxov, ^ Evtxojv TTEpt 2aXa[Jtiva vau[ji.ay^t'av ot "EXXtjVE?
DE HELLANICO.
XXV
(01. 75, I, 480 a. Chr.). Accuratissime haec dicta
esse vix contenderim, quum valde probabile
sit huncce annum diemque natalem ad nomen
Hellanici accommodatos esse. Quare si contra
expressa verba testimonii conjecturae indulgere
liceret, natalem annum Hellanici in veteribus
catalogis positum putarem 01. 74, 3, 482 a. Chr.,
ita ut verus calculus ab illo Pamphilae differat
bis septem annis, quam eandem distantiam in
aliis nonnuUisquae ad hanc aetatem spectant de-
prehendi. Vixerit igitur Hellanicus ab Ol. 74,
3—95, 4 ; 482-397 a. Chr.
Jam quum Pamphilae auctoritas , quam multi
adstupere solent, quoad Hellanicum labefactata
sit, atque verisimiliter ea quae de Herodoti et
Thucydidis setate habet ex iisdem avaYpatpai?
fluxerint, quse quum ad majorem vel niinorem
omnia autiquitatem adducerent, rerum distan-
tias tamen aequabiliter observabaut : de fide eo-
rum,quam a nonnullis impugnatam plurimi stre-
nue defenderunt , quam maxime est dubitan-
dum. — De Herodoti aetate eaedem diversitates
reperiuntur quas de Hellanico vidimus. Nam
quod Suidas eum una cum Hellanico in aula
Amyntae commoratum dicit, quadrat cum cal-
culo Eusebii atque Syncelli, qui Herodotum
(provectiore demum aetate opus suum compo-
nentem) floruisse dicunt 01. 78. Neque defuerunt
qu.i eum post Ol. 74, 1 natum esse dicerent. Sic
Tzetzes eum Euripide juniorem facit, levis sane
auctoritatis testis, sed in eo qui nunc est rerum
statu haudquaquam contemnendus , praesertim
quum tot aliis Herodoti vitae chronologia sit im-
pedita difiicultatibus. Quod deinde Thucydidem
attinet, Pamphilae testimonium tantopere adver-
satur Marcellino, qui historicum mortuum dicit
super annos natum quinquaginta, atque ipsius
Thucydidis loco (V, 26), ut persuasum niihi sit,
Thucydidem non Ol. 77, 2, 471 a. Chr., sed qua-
tuordecim annispost,Ol. 80, 4, 4^7 a. Chr.,Iucem
conspexisse (2) ; quod idem si de Herodoto ac-
cipitur, de multis melius et probabilius statui
potuit quam hucusque factum est. Sed limites
circumscripti hujus libelli non admittunt jam
duitius me his immorari. Ut redeam ad Hellani-
cum potuitis cum Herodolo per aliquod temiuis
iu au!a Macedonicadegereaut regnante Alexan-
dro, antequam Thurios Herodotus abiisset, aut
post ejus redllum sub regno Archelai. Innuit
hoc Suidas (3) : is vero quum Hellanicum sexa-
(2) Tlmcydideni a. 403mortuum esse propterea dubito
qnod lib. I, c. 97 commemorat Attiiidem Hellanici , qua)
ceile non ante linem belli Peloponnesiaci in publicum
edita esse potuit.
(3) CC. Sciiol. Sopli. Philoctet. 201 : EwxotJi,' exe , TcaT]
ginta tribus circiter annis justo majorem fecerit,
neque Alexandrum regem neque Archelaum no-
minare potuit; sed pro suo calculo Hellanicum
apud Amyntam cum Herodoto fuisse dicere de-
buit; ne tamen nimium tribuamus huic famae,
monet quod idem Suidas Hellanicum obviam
factum esse dicit Hecataeo, qui eodem fere tem-
pore e vita decessit, quo alterestin lucem edi-
tus. Ut propter veram temporum rationem hoc
a vero abhorret, sic jure quodam mentiri potuit
is, qui Hellanicum Amyntae aetate vixisse sta-
tueret. Ceterum de vita nostri auctoris nihil
compertum habemus nisi illud, quod a Suida
Perperenae, quae urbssita est e regione Lesbi ad
sinum Adramyttenum, fato defunctus esse nar-
ratur.
Conscripsit Hellanicus plurima tum prosaria
oratione tuni poetica. Haec sunt quae de operibus
Hellanici tradit Suidas, ac ne paucissimaf qui-
d m haec usquequaque vera esse videntur. Accu-
ratiora ex ipsis sunt eruenda fragmentis, ex
quibus sane apparet foecundissimum eum fuisse
scriptorem. Si ex titulis a veteribus laudatis con-
clusionem facere liceret, opera scripsisset circa
triginta. Verum satis convenit inter viros doctos
hancce quae videtur duntaxat librorum multitu-
dinem ex isto enatam esse more veterum scri-
ptorum, quo singulas majorum oper»m partes
peculiaribus titulis ab ipsis plerumque effictis
laudare solerent. Nihilominus, quae est horura
titulorum atque fragmentorum natura et indo-
les, res difiicillima est et lubrica admodum has
partes ita componere et conglutinare, ut qui
fuerit majorum operum numerus, ambitus el
adornatio inde intelligatur. Quare Sturzius de
vera earum dispositione restituenda desperans,
eas recensuit ex ordine literarum a quibus in-
cipit cujusque inscriptio. Nos in ordinandis re-
liquiis ita versati sumus, ut primo loco ponere-
raus fragmenta sub titulo laudata, qui totius
alicHJus operis inscriptio haberi possit, his dein-
ceps adjungeremus eos titulos, quibus aut ma-
joris operis ])ars aut cognatiun saltem ei argu-
mentum indicaretur. Ita fragmentorum Hellanici
dispositio ad eam rationem, qiiam in reliquis
auctoribus secuti sumus, accedit, neque difii-
cultatem creavimus,quominus suo quisque ipsius
ingenio in refingendis historici operibiis indul-
geat. In iis demum fragminibus, quibus nulla
libri notitia adspersa est, raro tantum, quod
Eiw8a<Ttv ouTw ).£'y£iv avrl tou atwTta" t6 Sstoiouto xey_ta(rrat,
6Tt'EX)>avtx6;TroT£avaYtYvw(r#cwvTa'Hpo86Tou, £),£Y£' «Hepi
§£ TuvSe (jLot EUffTojxa y.£t(T6w » oO StatptSv el; ouo XeEet?, a).X'
fb; (Sv Ti; etirot, TauTa eu(7T0(i,a.
DE HELLANICO.
valde doleo, Sturzii adornationem reliqiii. Igi-
tur ordo titulorum in nostra editione hic est :
Phoronis, Boeotica, Asopis; Deucalionia, Thes-
salica; Argolica , Sacerdofes Junonis Argivae ;
Atlantis, De Arcadia; Atthis, Cratiaica. — Hi-
storiae, De Gentibus, De Gentium Nominibus, De
Gentiiim et Urbiiim originibus,De Chii origine,
^olica, Lesbica, (Carneonicae), De rebus Ly-
diae, Troica, Cypriaca, ^Egyptiaca, Iter ad tem-
plum Jovis Ammonis, Persica, Scythica, Insti-
tuta Barbarica.
Jain quid de singulis statuam paucis exponam,
quod quidem eo magis necessarium est, quia, re
iterum perpensa, in multis ab ordine modo pro-
posito discedendiim puto.
Primum commemoro illud opus, quod Barba-
rorum historiam, quatenus Hellanici aetate per-
specta erat, complectebatur, atque ante illa
conditum esse videtur quibus tractavit res Grae-
corum. Inscriptum erat Persica, neque tamen
Persarum tantum, (jui proprie dicuntur, histo-
riam, sed etiam Assyriorum atque Medorum inde
a Nini temporibus usque ad aequalem auctori
aetatem in eo expositam fuisse, tum ex fragmen-
tis coliigi potest, tum disertis verbis testatur lo-
cus Cephalionis apud Syncell. p 3i5ed.Dindorf.:
"Af/oixa.i Ypa^siv, inquit, acp' a)v aXXoi t£ i[i\r\[i6-
veuaav xoA xa Trpwra 'EXXavixoi; te 6 AeaSio; xa\
KTTiaiai; 6 KviSto?, eTreixa 'HpoSoxo? 6 AXixapvaa-
ffeu?. To TuaXaiov rrfi Acia^; iSadtXeuaav 'Aaaupioi,
Ttov 8k b BviXou Ntvo?. Libri ejus operis laudantur
duo, neque plures, opinor, fuerunt. In secundo
enim bella Medica narrataesse indicat, nisi fal-
lor, Strepsae et Tyredizae, quae Thraciae sunt
urbes, commemoratio (fr. i6i, 162), quarumque
Tyredizae meminit Herodotus(VII, a5), ubi agit
de Xerxis copiarum trajectu. Itaque libro primo
res Assyriorum et Medorum breviter recensuisse
videtur, altero vero diductius exposuisse regnum
Persarum.
Accedo ad opera, quibus res Graecas tum my-
thicae tum historicae aetatis memoriae prodidit.
Phoronis continebat fabulas Argolicas inde
a Phoroneo , TraTept 6vriTtov txvGpwTrtov , Ogygis
aequali, usque ad reditum, puto, Heraclidarum.
Libri ejus fuisse creduntur minimum decem.
Nam apud Harpocrationem (fr. 4) citatur Hella-
nicus ev SexdtTw <I)opt»vtSo?, ubi Stephanephorum
Herculis ex una Tlit^stiadum conimemorassedi-
citur. Verum aut egregie fallor, aut pro ev SexdtTO)
scribendum est ev SeuTe^po). Etenim ex fragmento
tertio patet jam secundo libro de Hercule scr-
monem fuisse, atque res ibi narrata ex vulgari
rerum ab Hercule gestaruui ordine accidit longe
post commercium cum Thestiadibus. Dcindc
vero ex primo fragmento intelligitur tantopere
abfuisse Hellanicum a prolixa fabularum enar-
ratione, ut nihil fere nisi genealogias videatur
condidisse , quibus paucis verbis rerum gesta-
rum comn)emorationem immiscuerit. Sic pri-
mo statim libro eum Thebanas fabulas tractasse
videmus. Inde ultro sese offert operis divisio :
nimirum primo iibro complexus est antiquissi-
mas Argolidis fabulas atque stirpem Agenoris,
alteroad Beli progeniem sese convertit. Ad pri-
mum librum Phoronidis pertinent ea quae de
Cadmi historia ex Boeoticis citantur. Ex utro-
que ejus libro desumta sunt Jrgolica.
Quod Argolidi Phoroneus, idem Thessaliae
post diluvium fuitDeucalion, cujus prosapia, a|>-
prime numerosa stirps MoW, exposita erat in
DEucALiONiA, sicuti Phorouis duos libros com-
plectente. Ex hoc opere Dieuchidas Megaricus
initium suae historiae mutuatus est,auctore Clem.
Alex. (Stroin. VI , p. 629, A). Ad Deucalioniam
referendum est fragm. ex Tliessalicis Hellanici
excitatum , quamquam res memorata (tetrades
Thessaliae) primo oculorum adspectu huic sen-
tentiae videtur refragari. Sed ne dicam, non
esse aliud opus, quod Thessalica nominare pos-
sis,evanescithaecqu3evidetur difficultas, si repu-
tes solere Hellanicum in fabularum expositione
quam maxime respicere ad rationes geographi-
cas. Appendix Deucalioniae fuisse videtur Jso-
pis , in quastirpem .(Eaci, Jovis ex ^Egina Asopi
filia, plane uli Pherecydes ad Miltiadem usque
deduxit.
Tertia radix quasi gentium multarumque
raater fabiilarum est progenies Allantis , duobus
libris ab Hellanicoin atlantide ita, puto, exposi-
ta, ut ceterarum Atlantiadum stirpem breviter
tantum enumeraret , in Electrae vero posteritate
subsistens Trojanas fabulas uberius persequere-
tur. Nam satis multum in rebus Troicis fuisse
Hellanicum, praesertim in recensione coloniarum
quae II ii excidium secutae sunt, ac nova multa et
inaudita de Trojano bello in medium protulisse,
ex fiagmentis augurari licet et probabile est
propteiea, quod Lesbius homo non vulgareni
Trojanarum fabularum cognitionem facili nego-
tio sibi comparare potuerit, Itaque tota Atlantis,
quum maximam partem in rebus Troicis versa-
retur, etiam Troica (quorum item duo laudantur
libri) nominata esse videtur, Eidem operi tribu-
enda erunt fragmenta ex Hellanico Trept 'Apxa-
Sta? et TOpi AuSia? excitata.
Jam ut omiiem mythicam Graeciae historiam
Hellanicus scriptis suis complexus sit, nihil restat
DE HELLANICO.
xxvii
nisi Atticarum fabularum enarratio. Has expo-
suit peculiari opere quattuor librorum, quod a
Thucydide (I, 97) -^ 'AxTixri (TUYYpacp>i nominatur,
in fragmentis autem ad similitudinem seriorum
librorum, qui in eodem versabantur argumento,
Atthidis vel Atthidum nomine designatum , et
fragm. 20 a Phoronide disertis verbis distinctum
videmus. Verum in hoc opere Hellanicus non
substitit in fabulosis temporibus, neque data
solummodo occasione ad seriorem aetatem de-
scendit , sed continuam contexuit Atticae histo-
riam inde ab Ogyge vel Cecrope usque ad finem
belii Peloponnesiaci. Saepius eum in rebus Athe-
niensium ad res Lacedaemoniorum aliorumque
fortasse populorum Graecorum respexisse et per
se probabile est et indicatur fragmento 67, ubi de
Helotis citatur 'EXXavixoi; Iv x^ 7rpo')Tr,. Putaveris
hoc ex Sacerdotum libro primo desumtum esse,
quum operis notitia non sit adjecta. Sed ut ex
Atthide petitum credam movetme tum id, quod
fragmentum hocin Harpocrationis Lexico rerura
Atticarum legitur, tum quod alia erat in Sacer-
dotibus librorum divisio. Quum itaque de Helo
urbe a Doriensibus in servitutem redacta iii
Atthide sermo institueretur , fortasse etiam quae
de Spartanorum dixit republica, cujus constitu-
tionem, nulla facta mentione Lycurgi, ad Proclem
et Eurystheneni retulit (v. Ephor. fr. 18, 19), in
Atthide legebantur. Nil decerno; apparet vero ex
fragm. 67 primum nostri operis Ubrum ad mini-
mum pertinuisse usque ad tempora post reditum
Heraclidarum , atque verisimiliter usque ad mi-
grationeui lonicam. Altero Ubro Hellanicum
egisse videmusdetribubus aCalUsthene instittitis
ac de sacerdotibus eorumque famiUis. Ex tertio
Ubro nihil servalum habemus. Ad quartum , qub
probabiUter res inde aPersicis bellis usque ad fi-
nem belli Peloponnesiaci gestas exposuit, refe-
rendum puto fr. 78 de Andocide a Mercurio
genus deducente; quod sine dubio comme-
moravit ubi egit de caussa Hermocopidarum.
Fragmenti 80 ad rem a. 406 gestam spectan-
tis jam supra mcntionem feci (i). Facile ex
his coUigitur Hellanicum summa tantum re-
rtim caj)ita narrasse, quod de rebus inter Me-
dica et Peloponuesiacum beUum gestis e\
presse testatur Thucydides 1. 1. breviter has
dicens tactas esse et temporum ratioue minus
diligenter observata.
Quattuor haec quae hucusque de rebus Graecis
(1) Non prorsns recle igilur nougainvilio in Mcm. de
VAcad. lom. XXIX, p. 124 (li\it : //ouvrage de Thucij-
dide etait en meme temps une continuntion et un sup-
pUment de VAtthis de Hellanicus.
opera recensui, in unum corpus, ut mihi quidem
persuasum est, conjuncta erant, atque simul in
publicum edita sunt. Distinctiones et divisiones
opeium Ubrorumque, ut in omnibus ferehujus
aetatis scriptis, a seriore quodam homiiie factae
esse videntur. Itaque quum totum volumen
decem libros contineret, quod Harpocration
Stephanephori mentionem factam esse dicit
Phoronidis libro decimo, id ita explicaripossit,
ut eum postremiim Phoronidis librum , cum
postremo libro totius operis , cujus prima pars
erat Phoronis, confudisse statuamus.
Ab his vero sejuiigenda puto Lesbiaca vel
jEolica, quae duos ad minimum libros complexa
auvTaY[ji.a eTriyo^piov fuerunt, quale Charonem,
Ephorum et alios multos scripsisse constat.
Sequimtur sacerdotes junonis ARoiViE, quod
opus synopsin chronologicam continebat tum
earum rerum, quas in praecedentibus operibus
secundum stirpes atque terras distributas jam
tractaverat, tum earum quae in illis propter nar-
rationis modum et tenorem haud commode po-
tuerant commemorari, aut ad populos specta-
bant, quorum in prioribus nullam rationem
habuerat. Etenim inter plures veterum Graeco-
rum tempora rerum notandi rationes una fuit
illa, qua res gestae referebantur ad seriem sacer-
dotum Junonis Argivae, quae proprio nomine
'Hp£(jiSis vocabantur (2). Asservabantur sine
dubio in templo Junonis earum catalogi, illo
tempore, ut videtur, confecti, quo primum ho-
minum animi adducebantur, ut hunc in modum
vetustissimorum temporum memoriam quasi
stabilirent, et in ordinem quendam redigeren^
Neque enim sola nomina sacerdotum in iis con-
signata fuisse videntur , sed etiam rerum gesta-
rum memorabiliores, eae maxime quae ad cultum
deorum, ad festa, ludos, alia hoc genus specta-
rent. His igitur (xvaYpacpai? Hellanicus tamquam
fundamento usus est , cui superstrueret opus
historicum res sub singulis sacerdotibus gestas
breviter exponens. Sic Thucydides quoque poti-
ora belli Peloponnesiaci TrapaTrV|'[xaTa Sacerdo-
tum nominibus notavit (II, 2; IV, i33), eodem-
(2) Nomiiia Saceidofuni apud vett. sciiptores obvia
\ifcc &mt : Callithyia s. Callithoe, Piranti filia, Argi
neplis (sive lo) prima saceidos. V. Euseb. Cliron. p. 24
et 105 ed. Scaiiger. — Hypermnestra, Danai lilia. Eii-
seb. p. 115, n. 582. — Alcyone s. Alcinoe, teitia a-late
ante bellum Trojanum. V. fr. 53. — Admete, Herciilis
temporibus. Maimor Farnes. V. infia. — Callisfo , fem-
pore excidii Troia^. V. fr. 144. — Cydippe, Cvwsi a^tate.
V. Fisclier. ad jEschin. Dialog. III, 10, p. 130, sq. —
Chrysis, initio belli Peloponn. Tliucyd. II, 2. — Phaen-
nis, Tluic. IV, 133.
XXVIII
que rnodo Heraclidem ev T^i ffuvaYWYr) twv Iv
p.ou(Tix^ (Plutarch.De Musica, tom. II, p. 1181)
tempora distinxissescimus. Sed quamvis genea-
logiarum et fabularum et aliorum fortasse cata-
logorum comparatioue multa ad sacerdotum
annos revocaverit, alia multa ne his quidem sub-
sidiis accurate constitui potuerunt. Quare vul-
garem illum secundum generationes numerandi
morem non prorsus reliquit (v. e. g. fr. 83) ; quid
quod interdum utramque com])Ulandi rationem
conjunxit (fr. 53). Mireris igitur quomodo
Hellanicus (fr. 62) ad annum exputaverit spati-
um inter Ogygem atque primam Olympiadem
elapsum ; verum tales computationes jam ante
Hellanici aetatem factas esse intelligitur ex Hero-
doto(II, i45); atque satis facili negotio hunc
numerum ponere potuit, quippe qui, quamvis
nobis accuratissimus esse videatur, nonnisi nia-
jorem quandam epocham involvat, ideoque pro
rotundo, ut aiunt, habendus sit; id quod fortasse
alio loco demonstrabo.
Sacerdotum opus intelligendum esse censeo in
duobus illisfragmentis (3, 96), quibus Hellanicus
ev 'laTopiai? citatur. Alterum eorum ex Herculis
historia petitum, ad eandemque spectat alterum
de Hyperboreis. Herculis res narratae erant in
Phoronide ; haec vero ab Historiis expresse dis-
tinguitur. In Atthide porro Herculis historia
tractari non potuit; in Sacerdotibus autem ejus
facinora secundum ordinem chronologicum
exposita esse pro certo affirmaverim. Quo acce-
dit quod hocce opus, quippequodnonsolum res
Graeciae, sed etiam quae in Asia minori, Italia,
Sicilia memoratu digna evenerant, complectere-
tur, prae ceteris generaliori Historiarum titulo
designari potuit, eodemque certe jure quo Cha-
ronis HpuTavei; AaxeSaip.ovttov appellatos vidimus
'EXXirjvixa. — Verbo denique commemoro Stur-
zii opinionem, qui propterea quod Callithoe
sacerdos fuit e Phoronei posteris, suspicatur
opus illud Sacerdotum fuisse partem Phoronidis.
Libri Sacerdotum laudantur tres, neque plures
desidero. Libro primo res deductae erant usque
ad regnum Thesei et Herculis apotheosin , quae
magna erat veteribus chronographis temporum
distinctio, quamque Marmor Farnesianum refert
ad annum quinquagesimum octavum Admet£B :
HPA2 APrEIAZ lEPEIA AAMATA EYPY-
SeEQD KAI AAMATA2 TAi: AM*IAAMAN-
T02 ETH NH. HaecveroHerculisconsecratio in
eundem fereannumcadit, quo Theseus in Cretam
profectus est (v. Freret in Mem. de VAcad. XIV,
p. 273). Jam Nisaea a Niso, fratre ^gei, qui
pater erat Thesei , nominata esse narratur ex
DE HELLANICO.
libro primo (fr. 47), verum Minoem (nam de hoe
sermo esse debet) Nisaeam cepisse et Wisuxn,
Pandionis, affertur ex secundo. Unde patet illud
in fine libri primi narratum esse, hoc initio libri
secundi. Cum hac re quadrat, quod Hellanicus
Theseum,non, sicuti Philochorus, una cum Her-
cule, sed, ut Pherecydes et Herodorus, solum
post Herculem contra Amazonas expeditionem
suscepisse dicit. Igitur liber secundus prseter
regnum Thesei persequi debuit res Troicas,
prsecipue colonias Graecorum et Trojanorum post
Ilii excidium in Italiam deductas (inter quas etiam
Romae mentionem injectam videmus fr. 53).
Quare huc refero etfragm. 74, ubi Theseus quin-
quaginta annos natus Helenam septem annorum
puellam rapuisse dicitur, et fragm. i44 de die
quo capta sit Troja. Quousque hic liber perti-
nuerit , accurate dici nequit ; sed quum ex eo
Chalcidensium etNaxiorum coloniae circa a. 736
a. Chr. in Siciliam deductae commemorentur,
probabiliter usque ad bella Medica descendit (a).
Liber tertius reliquum tempus complexus est.
Unum quod superest ex eo fragmentum (Sa) ad
bellum Peloponnesiacum retulerim.
Quodsi igitur haec recte disputavi, Sacerdotes
erant peculiare opus et ab Atthide diversum,
quamquam, ne quid dissimulem, sunt quae in
alteram sententiam possis adducere. Etenim
frag. 144 Tzetzes ait Trojam captam esse quo
tempore KaXXicrTW le^peia xXetvai? r,v ev ^AOvivat?.
Porro Hesychius (v. 'Iw) lonem , quae prima fuit
sacerdos Junonis Argivae, sacerdotemdicitMiner-
vae. Utrumque, nisi fallor, ex Atthide Hellanici
petitum est, qui quum simpliciter diceret rem
aliquam accidisse sub hac vel illa sacerdote, facile
estintellectu, quomodo minus attenti Junonem
cum deaAtheniensiumconfuderint. Nequetamen
haec suf&ciunt, ut Atthidem et Sacerdotes unura
idemque opus fuisse credamus. Urbs Troja capta
est eodem anno, quo Demophon rex Athenien-
sium imperium suscepit (v. fr. i43), ac propter-
ea apte potuit haec res memorari in Atthide, in
(2) In fragni. 49 verba mutila 'A6yivaTot ... eUov non
sunt Hellanici, ut docet O. Miiller. in libro de Minyis
p. 416, ubi simul hunc in modum emendata sunt : 'A8n-
vatot xal 0! (xeT' auTwv eut xo\)c, 'OpxofJtevti^ovTa? twv Botw-
Twv £9op[j.w[jL£vot Xatpwvetav el/.ov iroXtv 'Opxo[jL£vtwv. Re-
ferenda enim ad Tolmidem Tohnaei f. cum baud exigua
manu Atheniensium profectum conlra Boeotorum optima-
tes, qui Orcliomenum, Clia^roneam, inque alias bisce
vicinas urbes sese receperant. Procul dubio iia;c petita
sunt ex Hellentcis Theopompi, quae apud eundem Ste-
piianum v. 'QptoTto? in Hellanici nomen abierunt. Quo
commisso errore, quum Hellanicus jam antea laudatus
esset, verba quibus Qtmo^moc, 'EXXrjvixoT; citatus erat,
ab alio omissa esse videntur.
DE HELLANICO.
XXIX
qua ad rationes chronologicas Hellanicum atten-
disse docent fragm. 62 et 82. Magis vero obstat
quod diversa fuit horum operum divisip. Qua
in re si quis me errasse demonstraverit, ad eam,
quam modo innui, senlentiam lubenter accedam.
Simile Sacerdotibus opus ac cum illis fortasse
conjunctum fuisse debent Carneonicce , i. e. ca-
talogus eorum , qui in Carneis ludis inde ab
Olymp, 26, ut videtur, in ApoIIinis honorem
celebratis victoriam deportaverant. Neque euim
probo Sturzium , qui Carneonicas ad Lesbiaca
pertinere putavit. Nititur haec opinio interprela-
tione fragmenti 122, ex qua Hellanicus diceret:
Terpandrum omnium primum in Carneis ludis
vicisse eo quod Carneonicas et carminibus et
orationibus ornasset. Quod ineptum plane foret.
Equidem verba : oj? 'EXXavixot; ev xe toii; l[ji[X£Tpoti;
Kapveovixai? xav toi; xaTaXoYaSyjv ita explicanda
esse credo, ut Hellanicus victorum catalogum, qua-
Us Lacedaemone servabatur, hexametris versibus
conceptum apposueritetdeindepedestrioratione
illustraverit et in usus suos converterit (7). Ita
si statuamus , minime ex historico evadit poeta.
Hoc tamen in cau^sa fuisse videtur, cur Hellani-
cus etiam ligata oratione scripsisse dicatur. Quid
in hoc opere tractaverit non constat. Nudam
victorum enumerationem dare vix voluerit; res
ad politicam Grgecarum civitatum historiam per-
tinentesjam recensuerat in Sacerdotibus. Nescio
an verum tetigerim , si Hellanicum in Carneonicis
tempora rerum quae ad poetaset musicos eorum-
que inventa et instituta spectant,eorum nomini-
bus notasse putem,qui ApoIIinis,ducis Musarum,
auguriisvictoriaerant ornati. Favet huic senten-
tiae, quod HellanicusinCarneonicisdixissefertur,
Arionem Methymnaeum primum cyclicos choros
instituisse (fr. 85). Legitur nunc quidem id nar-
ratum esse Iv Kapvaixoi?, quaeSturzius Atthidis
partem fuisse censet; sedverissimam habeo viri
docli (in Ephemer. Gcetting 1828, p. 7) a Sturzio
laudati conjecturam, cui Dahlmannus quoque
album calculum adjecit, scilicet Kapvatxoi? vocem
corruptam esse ex KapveovtxaK;.
Devenimusad titulos : Ilepi e6vwv, 'EOvwv
6voiJt.a(7iai, KTt<jei(;(KTTiffeii; apudStephan.,
fr. log, pro quo Berkelius voluit KXTiaet?). Qui-
bus nominibus idem opus significari recte ob-
servavit Sturz., quamvis rcspuenda sit alia ejus-
dem conjectura: nempe videri librum De Nomi-
nibus Gentium ad literarum ordinem fuisse coni-
positum, quia apud Slephanum v. AY^aTava
(7) Eadem ratione in Sacerdotibus egisse putari pos?et
propter illudTzetzae : 6 AeaSioi; 'EXXdvtxo:; dEtSst fr. 144.
Verum non magni hoc faciendum esse bene scio.
laudaretur 'EXXaSto? ev tw a (JTOij^ettj). Quod si ad
Hellanicum , uti Berkelius conjecit , referendum
est, sine dubio pertinet ad librum primum Per-
sicorum , atque illud CTOt/^etw librarii stupori
acceptum retuleris.
Ex libro De Gentibus brevis mcntio fit duo-
rum populorum Scythiae ; cum his igitur conjun-
genda sunt, quae citantur ex Scythicis (fr. 170
sqq.). Ex Nominibus Gentium fragmentum habe-
mus de moribus Libyorum; his adjungas ^Egy-
ptiaca atque Iter ad templum Jovis Ammonis. Ita-
que quum quae ex his libris afferuntur omnia
spe<;tent ad barbaras nationes, atque ex fra-
gmentis reliquorum operum vel obiter inspectis
intelligatur quantopere in rebus Graecis Hellani-
cus ad populorum urbiumque origines animun.
attenderit , ut in iis hunc maxime scopum ante
oculos habuisse videri debeat; persuasum mihi
est opus De Gentibus nonnisi ad barbaros popu-
los pertincre ; quorum quum historia Graecis non
satis cognita esset, ut ad genealogicum vel chro-
nologicum ordinem revocaretur, satis hatjuit
auctor nomina eorum, urbes, terrarum naturam,
incolarum mores et instituta ad morem fere
Geographorum recensuisse. Quaesi mihi largie-
ris, alius exstat titulus, qui toti operi bene con-
venit : Instituta Barbarica, qualia scripserunt
Aristoteles, Nymphodorus , Theodectes. Obstare
quidem mihi videtur fragm. 112, ubi Hellanictis
citatur Trepi Xtou XTiaetoc, sed illud ipsum quod
expresse diciturTr. Xtou xt. , neque simpliciter
XTiffet? laudantur, docet posse hoc ex quovis
aiio opere, ubi Chii mentionem faciendi occasio
erat,essedesumtum; atque resmemorata indicat
relegandum id esse ad Troica. Accedit quod ne
illud quidem satis exploratum habemus, utrum
omnino XTicet? an xXriffet? titulus vcrior sit.
Jam vero alia oritur difficultas. Porphyrius
enim (apud Euseb. P. E. IX, 89, p. 466, B)
dicit : Tot BapSaptxa No'p.tjji.a 'EXXavtxou ex twv
'HpoSoTOu xai Aajjtdtffou (sic) auvy;xTat. Hellanicum
cognovisse opus Herodoti ipso junioris et summa
demum senectute historias suas in vulgusedentis
ab omni verisimilitudine abhorret, neque inde
quod cum Herodoto Damastes (sic enim legen-
dum) componitur, homo aequalis quidem Hella-
nici, sed qui ejus discipulus dicitur, Porphyrii
testimonium ad majorem probabiiitatem addu-
citur. Repugnat denique Dionysii locus (Epist.
ad Cn. Pompej. p. 129) , ex quo Hellanici opera
anteHerodoti historias in publicum prodierunt.
Nam 'Hpo'SoTO(;, ait, twv Trpo auTou auyYpacpeojv ve-
voae^viov , 'EXXavtxou Te xa t Xapojvoc , t-^v auTTjv
&7uo6e<Ttv 7rpoexSeSo)xo'Twv oux aireTpaTreTO , aXX' eTri-
DE HELLANICO.
XXX
ffTeuaev auTwv xpeiffffov ti l^oiffetv.Itaque maledicen-
tiae incusarem Porphyrium, quippe cui tota fere
literatorum respublica infamis sit turba furum
et moechorum ; nisi ea quae Suidas de Zalmoxi
ex Hellanico (fr. 173) affert, tantopere in rebus
et verbis concinerent cum iis, quae apud Hero-
dotum (IV, 95) leguntur, iit alterum alterius
opus ante oculos habuisse nemo unquam ncga-
verit. Jam quum Herodotus dicat se ipsum hoc
accepisse a Graecis ad Pontum habitantibus, at-
que omnino nil Herodotum Heilanico debere
pluribus demonstraverit Dahlmannus (1. 1. p. 127,
599), nihil relictum videri possit, quam cum
Sturzio, cui suffragatur Creuzerus (ad Herodot.
i. 1. ed. Baehr.),Hellauicum repraesentare compi-
latorem Herodoti. At tertium datur quod unice
verum puto. Nimirum Nomima Barbarica Hella-
nici eandem sortem experta sunt quam M^y-
ptiaca Hecataei, quam Xanthi Lydiaca. Quae res
sit paucis explicare studebo.
Zalmoxis Getis monstravit initia. Dixit iis
neqtie se neque convivas suos umquam moritu-
ros, sed in locum quendam venturos, ubi cum
vitai pcrpetuitate omnium fruituri essentbono-
rum abundantia. Deinde tribus annis in loco
subterraneo commoratus, quarto demum in
lucem denuo ascendit. Quae omnia ad doctrinam
de animi immortalitate spectare monet Bsehr.,
Zalmoxin apte comparans cum Sileno, Bacchi-
corum sacrorum interprete , auctore immortali-
tatis. Igitur propter argumentum praeclarus fuit
hic Herodoti locus, quem excerperet iste Hella-
nicus , qui Orphicam theologiam scripsit. Com-
memoratur hoc opus a Damascio (Trepi ap^^wv in
J. Chr. Wolfii Anecd. Gr. tom. III, p. 2 53) ita :
'H ol xaTa Tov 'lepcovufxov (pepo[ji.£vyi (sc. 'Op'^ixri
OeoXoyia) xal 'EXXavixov, eiTrep ]j.y\ 8 aCiTOi; IffTiv.
Hieronymus, quem Damascius eundem cum
Hellanico esse suspicatur, a Josepho (Archaeol.
I, 4 extr.) dicitur iEgyptius , quod non impedit
quominus recte fortasse statuerit Tiedmannus
[Griechenlands erste Philosophen p. 61 ) eum
esse notum illum Rhodium Peripateticum. Idem
vero non solum Orphica , sed etiam historica
scripsit , quoniam Josephus I. 1. laudat ejus
Phoenicica. Haec ipsa autem Phoenicica sine dubio
iuerunt pars BapSapixwv Nojxtfxwv, quae sub Hella-
nici nomine venderet. Num Orphicam quoque
theologiam tamquam vetus Hellanici opus (3)
(7) Mirandtim sane Sturzium revera putare Hellanicum
Lesbium in jEgyptiacis de Orphica theologia in modum
Hieronymi exposuisse. Ad verba Damascii supra allata
dicit : « Quaj sic interpretor : nisi quidem alter ex al-
tero sua hausit , ita ut ambo non nisi unius auctoris
loco habendi sint. Uter autem alterum secutus , nos
ediderit, an haec in No[Jitu.oi? Bap6apixoi<;/Egypti-
acis inserta fuerit, an denique ab aliis Hellanico
vindicata sit, qui utrumque opus ab eodem au-
ctore profectum es.se viderunt, hoc, inquam, in
medio relinquo. Utut sit, optime cum his qua-
drat quod Clem. Alex. Stromm. VI , p. 629. di-
cit: Tot MeX£<7aYo'pou exXe^^ev 'EXXavixo<;.Nam hujus
quae ferebantur scripta referta erant talibus ha-
riolationibus atque Orphicis historiunculis. Sed
videamus singula.
Pars Institutorum Barbaricorum, ut modo dixi,
fuerunt ^gyptiaca. Jam vero Photius Sopatri
exXoYot; compositas dicit Ix twv AtXiou Aiou Tcept
'AXe^avSpeia? xat Ix twv AiYUTmaxtov 'KXXavtxou,
8t' u)v jxuOtxa xal TtXadjxaTtxa 7uoXX3t cuXXe^ai; etc.
Nonne suspicionem raovet Hellanicus Lesbius
cum ^lio compositus? Multo magis certe ad ^lii
Severi commentarios accedere debuerunt vEgy-
ptiaca Hellanici iEgyptii, quae sine dubio copio-
sas exposjtiones de jEgyptiorum theologia, atque
mythicam de hujus terrae miraculis farraginem
praebebant. Ac profecto non abfuisse disputatio-
nes philosophicas ex illis apparet quae ex Hella-
nici jEgyptiacis leguntur apud Arrianum in
Dissertat. Epict. II, 19 et inde apud GelUum in
N. A. I, 2 : Twv ovTtov, intjuit, Tot [xe'v IdTtv cxYaGi,
xk 8b xaxot, Tot S'dSidtcpopa. AYaQot [jtev ouv at dpeTai
xat Ti [xeTej^ovTa auTWv • xaxJt S^xaxiatxai t4 ixtxi-
)(^ovTa xaxia?" dStdtpopa Se toc [xeTa^u toutcov , ttXou-
TO?, uYteia, ^oi^, OdvaToi;, •^Sov^ , ttovoi;. Ad quae
Sturzius : « Potest profecto hic locus desiderium
omnium Hellanici librorum vehementer augere
etiani in eorum animis, quiin cognoscenda philo-
sophiae historia id sibi agendum esse putant, ut
hodie ignoramus. » Ut ipse lector judicare possit, locum
a Damascio ex theologia allatum apponam : "rSwp ^v,
cpYiaiv , e? dpxrj? xat <Jlr\ , e? :o? ^niyzi ^ y^ , Suo TauTa;
dpxdi; {)7toTi9£[jLevoc TtpwTOi; , liStop xat yriv • TaOnqv jxev dx;
(pu(T£i (TxeSaCTTiriv • exeivo Se , w? Tautrji; xoXXriTtxov t£ xai
ffuv£XTtx6v • TTjv Se jitav 7ip6 twv Suoiv a.pprim^^ dytrjatv •
auTo ydp t6 (xriSI (pdvat nepi auT^? IvSeixvuTat auTJ^c tyjv
dTCOp^riTov q3U(Ttv • tyiv Se TpirrjV dp^riv [itTT, Tdc Suo Yevvri-
e^vat ex TOUTiov , uSaTOi; <pyi[jit xai Y>i? ' SpdxovTa Elvai ,
Y.z^falac, £xovTa Trpodite^uxuia; Taupou xai )iovTOc , iv [xectw
Ss Seou itp6(7(oTcov • 5j(£tv Sl xai em Ttov (o[a(ov TCTepd ■ojvo-
[xd(Teai Se xQovov (xp6vov Jablonski Pantliei ^flgyptior. P. I,
p. 19!) dYYipaTov ^uatv ou^rav Tyjv auTYiv xai 'A6pd(TT£tav ,
d(Tto[ji,aTov , 6iopYco[i£vyiv , ev TtavTi t(o x6(T[tto tcov TcepdTtov
auTou e^aTTToixevriv • TauTriv ol[jLai Xiyzfjbcni Trjv TpiTriv dpxi^.v
xaTd Trjv ouatav I^TTwcrav • ttX^^iv oti dpa£v66riXov auTriv uTte-
avfidcno , Ttpoi; 2vS£t$tv ttjc TtdvTtov ■\'£vvr)TtX7ii; aiTta; . Kai
u7to)va[<.6dvto TT^v ev TaT? ^aiJ^tpStai; OeoXoY'*^ d^Etaav Td;
Suo TtpcoTai; dpxd? , [jteTd Trji; [uaQ 7rp6 Ttov Suotv Trj; iv myri
n:apa6o6£i(Tri(; : dTto Trj? TptTT)? [isxa. Td? 6uo , TauTrjc; £v (ttiq-
aaffOat ttPiv dpxr]v , (o? TtpfOTri? priTOv Tt lxo\i<Tr]i xai (ru(i[i£'
Tpov itpo? dvOptoTttov dxo(x;. Outoi; ^dp ^v 6 7:oXuTi[JLriTO? iv
£X£tv:;) xpovo; d-yi^paoi;, xat alQepoi; xai xdoui; TtXT^p. ... Kai
fj6r, ^ 6£oXoYta TtptoT^Yovov dvu(jivet xai Ata xaXet , TcdvTtov
StaTdxTopa xai 8Xou tou x6a[iou.
DE HELLANICO.
3L\Xl
quo cx fonte dogma quodque haustum sit, intel-
ligant. Idem ille Hellanicus, qui h. 1. praeclarum
edidit eruditionis et sapientiae specimen, non
dedecere putavitsuam personam, si aliis in locis,
ubi mer£e historiaenarrandae essent, rem quamqiie
ita, ut fando vel aliis modis accepisset, narrando
redderet. Unde necessario debuit nonnulla, vel
si mavis multa, scriptis suis immiscere, quae vel
sana ratio demonstraret vana essenecullomodo
fide digna. Fortasse hic locus desumtus est ex
iEgyptiacorum praefatione, in qua multis modis
potuit sapientiam suam et judicandi facultatem
declarare, quo magis perspicerent lectores, ubi
narrasset res omnem fidem humanam siiperan-
tes, id ab ipso factum esse non judicii infirmitate,
sed religiosa quadam in narrando diligentia. »
Noli a me impetrare ut haec refutare studeam.
Deleveram in fragmentis locum modo laudatum,
quippe quem animi caussa Arrianus Hellanico
tribuisset; sed jam vides non esse ciir levitatis
crimine Arrianum oneremus, quum vel haec ipsa
vel similia saltem in jEgyptiacis, quae Hellanici
nomine circumferebantur , reperiri potuerint,
nec auctore ^gyptio sint indigna.
Deinde quae ex Gentium Nominibus (fr. 98)
de moribus Libyorum leguntur, eadem fere
apud Herodotum exstant, ut jam Valckenarius
Hellanicum suspicaretur Herodotum exscripsisse.
Igitur haec quoque Hieronymo tribuenda sunt,
sicuti etiam Iter ad templum Jovis Ammonis,
quem librum non vere Hellanici esse Athenaeiis
indigitat verbis : ei Yvviaiov to auyYP^I^f^*-
Restat aliud Hellanici opus Aio; TroXuxuj^ia
inscriptum. Quod utrum metricum opus fuerit
necne, dijudicari vixpotest. Namne illudquidem
satis scimus, quid titulus sibi velit. Vossius (De
histor. Gr. p. 45o) legendum putavit TroXuToxta
vel TToXuTExvia. «Sed non video, Sturzius ait, cur
non TToXuTu^ia ad analogiam nominis zuTuyia. et
siinilium, recte dici potueritde varia et multiplici
fortuna, ita ut hoc raro et exquisito vocabulo
indicaretur historia sive carmen de Jove, ratione
iniprimis habita variarum fortunse vicissitudi-
num, quibus obnoxius fuit. Quse quidem res
anipliorem fingendi scribeudique materiam
suppeditaverit necesse esf, quam sola liberorum
multitudo. Sin autem haec ratio cuipiam displi-
cet, videat ille an magis probanda videatur TtoXu-
â– KTyjyja., utmultiplex et tortuosum Jovisingenium
dicatur ab Hellanico descriptum fuisse. » Perpla-
cet mihi haec conjectura, quamvis de sensu vocis
Tzoku-KiMyioi paullo aliter statuendum putem. Ante
omnia vero monendum erat hoc scriptum histo-
riograplio nostro omnino abjudicandum esse.
Non fugit hoc nec fugere potuit Welckeri saga-
citatem (de Cycl. Hom. p. 49)- Attamen non ad
grammaticum Hellanicum hoc scriptum retule-
rim , quae est Welckeri sententia , sed ad eundem
qui iEgyptiaca atque Iter ad templum Jovis
Ammonis composuit; quid, non improbabile
est Aib; TroXu7tTU)(^{av , sicuti theogoniam Orphi-
cam, partem fuisse ^gyptiacorum. Nam non
dubito, quin argumentum ejus libri fuerit de
doctrina cosmogonica. Jupiter Orphicis his philo-
sophis est, ut ipsius Hieronymi verbis rem elo-
quar , 6 Tzok\j-zi[i.r\-:oq . . . xpo'vo<; ayT^pao? , xai atOepo? '
xai yjiouc; TraTv^p . , . xai ^^Siq ^ OeoXoYta TrpcoTOYovov
dvujxveT xai Ata xaXei , TtavTcov StaTaxTOpa xai oXou
Tou xo'(j[ji.ou. Apte igitur Jovis nomen poni poluit
in fronte operis theogonici. Tum in TroXuTu/^ia
latere putaverim 7roXu[xu)(^ia, qui titulus similis
esset illi Pherecydei operis 'ETTTajjtu/^oc mscripti.
Sed praeferendum fortasse est quod Sturzius
suspicatus est, TroXuTrru;(t'a Quod quid sibi velit
explicandumest ex allegoricaOrphicorum dicen-
di ratione, atque significari potest hisce verbis
Pherecydis Syrii (ap. Clem. Alex. Stromm. VI,
p. 62 1 , A) : Za; Troiei cpdtpo; fJtsya t£ xai xaXov xa\ Iv
auTW TTOixtXXet y^v xat 'QyvJvov xal t^ 'Qfri^^oxj Sw.u,a-
Ta , et aliis II., quibus-universum cum pallio com-
parat.
Ex simili allegoria locus Fulgentii(p. 174)
desumtus esse videtur. Incerta haec, quod bene
scio ; meliora et certiora doceant alii.
Igitur, ut quae in antecedentibus disserui ,
paucis comprehendam , multi illi librorum tituli
ita distinendi atque conjungendi sunt , ut inde
quinque vel sex opera constituantur , quibus
totius orbis terrarum historia, quantum ejus tum
temporis fieri poterat, contineretur. Barbaris
populis destinata erant Persica et Instituta Bar-
barica, quorum haec postea denuo edidit, ut ita
dicam, Hieronymus, i. e, hoc opere ejusque
adornatione atque vetere Hellanici nomine
usus est , ut historiarum farragini ex Amelesa-
gora, Herodoto, Damaste, aliis corrasae atque
philosophicis suis doctrinis iu iEgyptiacorum
libro expositis fidem et auctoritatem concilia-
ret, Res Graecas ita tradidit Hellanicus ut pri-
mum opusculum scriberet de rebus patriae;
deinde in majori opere totius Graeciae historiam
eum in modum adornaret, ut in rebus mylhicis
quattuor fabularum atque genlium quasi familias
discerneret , quarum auctores Phoroneus, Deu-
calion, Atlas, Cecrops, quarumque primitivae
et primariae sedes fuerunt Argolis, Thessalia,
Arcadia, Attica. In his uberiorem fabularum
enarrationem plerumque repudiavit, maxiraam
xxxn
DE HELLANICO.
in eo curara ponens, ut genealogica fila sine in-
terruptione texeret iisque insereret quaecunque
spectant ad origines gentium et urbium et si
quse sunt horum similia. In Atthide denique a
mythicis in historica tempora descendit, Athe-
narumque fata ad suam usque ipsius aetatem
narrando devolvit. Omnes denique res memora-
biliores a Graece loquentibus gestas et mythicae
et historicae aetatis , tum ad respubhcas tum ad
artes deorumque cultum spectantes, synchroni-
stica et compendiaria ratione notavit in Sacerdo-
' tibus Junonis et in Carneonicis (i).
Quae omnia si sub unum oculorura conspectum
subjicias, nondifticile est pronuntiare quemnam
locura Hellanicus inter antiquiores historicos
occupaverit. Nimirum vetus hoc historiae scri-
bendae genus ad summum pro ilHs temporibus
perfectionis gradum adduxit. Etenim quae una
cum prosa historiographia emersit statim ab
inilio duplicem viam ingressa est,quarum al-
tera fuit logographorum arctiori vocabuli
sensu, altera geographorum. Prior tota in eo
versabatur, ut deorum hominumque historiam
genealogiarum ope in ordinem quemdam redige-
ret. Quod quamquam propter traditionum poe-
ticarum, quae tunc erat, multitudinem earum-
que discrepantiam non sine delectu quodam et
judicio fieri potuit, tamen, quum penitior rerum
raythicarum intelligentia huic aetati sicuti se-
quentibus omnibus deesset et deesse deberet, his
auctoribus in plurimis nihil relictum erat nisi
vel horum vel illorum poetarum, quos fide
dignissimos haberent , reddere narrationem.
Unde factum est, ut ii, qui ex rerura superficie
naturara earura definire solent , hoc ipsura lo-
gographorura consiliura fuisse dicant , ut hexa-
metros versus in prosam orationera dissolve-
rent. Quo sane nihil ineptius excogitari potest.
Ea vero in quibus antiquissimura hoc historico-
rum geuus a poetaium narratione jure sibi rece-
dendum esse, et quae laraquam vera 7rXaa(ji.a(Ji
poeticis opponenda putare debebant, ea conti-
nebantur traditionibus quas dicunt imyoi^ioK;.
Initio hsec pauca fuerunt , nimirum ea quae
patria scriptoris posset suppeditare; atque haec
pauca plerumque criterio fuerunt, ctirvel his vel
illis mythis, prout cura patriis fabulis plus mi-
nus conciliari poterant , majorcm vel minorem
fidem tribuerent. Haec ratio mox manu duxit
ad eas historias , quibus auctor solas res patrias
(7) Ex his igitur facienda erit fragmentorum dispositio,
quae in plurimis quidem facillima , in multis tamen sem-
per erit dubia, quum easdem res Hellanicus in diversis
operibus attingere soleat. Lector ipse videat.
tractavit, angustiorem quidem materiam , sed in
qua ubique ad veritatem attingere posse sibi vi-
derettir. Ut vero ulterius hac via progrederetur
historia, maximi momeuti fuerunt studia et iti-
nera geographorum. A quibus quum in ipsis locis
et ex rerura monumentis permagua traditionum
copia de urbium originibus, gentium migrationi-
bus, deorum cultu etc, collecta esset,fieri po-
tuit, ut quae a singulis in singularum civitatum hi-
storia praestita erant, eadem jam in totius fere
orbis terrarum historia praestarentur. Atque hoc
est, quod efficere studuisse videtur Hellanicus.
Is logographiam cum geographi studiis ita con-
junxit, ut possis dubitare, utrum genealogias an
potius geographiam scripserit. Quaelibrorum in-
doles optime colligitur ex paucis verbis Agathe-
raeri I, 2 , ubi postquara Anaximandri de geo-
graphia raerila laudans hunc priraura dixerat
orbem terrarum in tabula pinxisse , deinde
vero Hecataeum, avSfa TroXuTrXav^ , eandem rem
diligeutius et ad admirationem usque tractasse ,
pergit : 'EXXavtxo? yap AsaSto?, av:^p TcoXuiaxwp ,
aTuXaano? Tcapeooixe xrjv iGTopiav. Ut ex verbo
laxoptav apparet Hellanicum non scripsisse opera
mere geographica (quod ne de Barbaricis quidem
lustitutis valere videtur), sic elucet historiam
ejus , cura Anaximandri et Hecataei operibus
compositam, ad librorum geographicorura natu-
ram proxime accessisse, vertim aTrXaaxov exhi-
bere geographiam , i. e. non ita ex terrarum ef-
formatione regionumque situ adornatam , ut
lector ab uno loco ad alterum subsequentcm du-
ctus plasticam quasi regiontim imaginem animo
concipere posset. Ex eadem re intelligitur cur
eadem opera raodo raythicis modo geographicis
nominibus citentur, cur deinde magnum illudde
rebus Graecis opus in tot particularia opera di-
stinctum videamus. Pherecydes quoque heroico-
rum temporum historiam secundum stirpes dis-
tributam tractavit,attamen libri hujus operis ubi-
que continua serie laudantur, quia narrationes
ejus praemissa deorum historia atque uberiore
fabularum expositione magis inter se conjunctae,
sicuti quae sequebantur carmina epica, unum
quoddara efficiebant et simplex; in Hellanico
autem xaTot to^ttou? omnia magis distinebantur.
Saluberrimum ftiisse hunc historiam scribendi
modum , quo a poetarum carminibus res ad mo-
numenta fabulasquelocorum revocarentur,nerao
negabit. Neque vero tum temporis Graeci horai-
nes diu in eo potuerunt perseverare. Eo ipso
tempore, quo Hellanicus sua opera scripsit , no-
vum atque diversum plane historiae genus vigere
coepit, breve teraporis spatium praesentis aetatis
DE HELLANICO.
XXXIII
complectens, in interior<^ rerum caussas inqui-
rens , civili et morali prudentia plenum , lumi-
nibus ornatum eloquentiae. Itaque fieri non po-
tuit, ut qui post Hellanicum ad universalem
Graeciae historiam condendam denuo sese ac-
cinxerunt, hujus scriptoris vestigia premerent;
sed, quamvis multa sine dubio ei accepta refer-
lent , in plurimis tamen alia prorsus via incede-
bant.
Fides et auctoritas Hellanico a veteribus
ssepe denegata est. Ac quum in tot partes se
couverterit ejus ingenium , haud semel eum er-
rasse lubenter largiemur (v. fr. iii, 172, 108).
Quod vero Ephorus (ap. Phot. cod. 72, p. 64,
18) eum £v TtXeiffToii; <|/£uSo[jl£vov dicit , atque
Strabo (XIII, p. 612, A) eum in Iractandis re-
bus antiquissimis ita se neghgentem praebuisse,
ut facihus hoc in genere credi posset Hesiodo,
et Homero, et Tragicis, hoc videndum est ut
recte intelUgamus. Neque enim aUud fere esse
videtur ac si dixissent : Hellauicus mendaciis
squalet, quia in multis poetarum narrationi, cui
univeisa Graecia rehgiosam fidem habet, obscu-
ras quasdam locorum fabulas substituere co-
natus est, atque in ahis monumenta sequi ma-
luit quam incertam quidem, attamen vulgarem
opinionem. Sic Strabo (fr. i45) ei crirami vertit,
quod secundum ipsorum Trojanorum narratio-
nem, Trojam a Graecis nunquam funditus ever-
sam atque t^ «ut^Jjv £ivai toXiv t^v viiv t9) tote
contenderit. Plura ejusmodi, apprime in Troicis,
ubi multa lirij^wpia proferre potuit, apud eum
obvia fuisse, significant verba Strabonis modo
laudatis subjecta : oTo; 6 Ixsivou jjluOo; (noH
cum^ylandro scribere Oufxo'?). Ephorus (fr. 91)
eum reprehendit , quod Lacedaemoniorum
reipublicae constitutionem ad Proclem et Eu-
rysthenem referens his tribuisset, quae essent
Lycurgi, cujus ne mentionem quidem injecisset.
Sed primum reputes Hellanicum haec, quum in
Atthide narrata videantur,nonnisi obiter comme-
morasse; deinde vero quod Lycurgum non no-
minavit , documento esse potest eum quae de
Spartanorum civitate tradidit ex veteribus hau-
sisse Lacedaemoniorum avaypacpat^; , in quibus
Lycui'go locum non fuisse statuit O. Miiller.
Dor. 1, p. i32. Ao revera pleraque quae vuigo
Lycurgo tribuuntur eo multum antiquiora esse
hodie nemo nescit.
Quod fuerit Hellanici genus dicendi ex reUqua
operum indole hcet conjicere. Si in antiquissimis
logographis, ut in Hecataeo, oratio habuit dulce-
dinem quandam, quae posteris iUam commenda-
ret; hanc eodem modo diminutam esse patet,
PROLEGOMENA 1N HISTORICOS.
quo magis sciiptores a poetarum narratione
accederent ad solam nominum, rerum gestarum,
locorum, monumentorum enumerationem. Hel-
lanici igitur seimo non potuit valde placere ne-
que imitalione dignus haberi.Testis est Hermo-
genes ( TOpl ISswv 2, p. 614 ed. Colon. ), qui ,
de Theopompo, Ephoro, Hellanico et Philisto
agens , ^tiXou xai u.i[ji7ia£0)c, inquit, t^ eTSy) twv
Xdyojv auTwv ou uavu toi, [i.aXkow 8k ouS'oXw<;,
^JiwTai Trapa toIi; "EXkr^m , xaOaTusp Tot twv oXXojv,
olov ©ouxuSiSou, 'HpoSo'Tou, 'ExaTatou , EEvocpwvTOi;,
Ttov XotTTwv. Cum Philisto etiam a Photio (cod.
176, p. 204) componitur. Dialecto usus est,
ut plerique istius temporis historici, lonica, co-
lorata sine dubio formis ^olicis. Quod Sturzius
eumDorice veljEoIice scripsisse suspicatur, ejus
rei indicia protulit parum idonea. V. supra.
In fiue hujus commentationis appouere liceat
locum Dionysii (Jud. de Thuc. p. i38, 36) , qui
tum celerorum logographorum tum maxime
Hellanici operum formam et indolcm oj)time de-
pingit. OuTOt, inquit, TrpoatpEc^t t£ Sptota Ij^pT^aavTO
TOpl tV IxXoyviv T(ov u7ro6£C7£0)v, xai SuvaijLcts ou
TToXu Tt StacpEpouaa? zcjoy dXXvjXoiv 01 [X£v, t^c
'EXXrivixa; dvayptxcpovT£? laTopia?- ot 5= , roL<; papSa-
pixd?* xai auTa? Bl Tauxai; ou (Juvd7rT0VT£(; dXXyiXai<;,
dXXa xaT' eOvv) xai xaToc tto^X^k; 8tatpouvT£i; (8) xat
j(0)pti; dXXTiXo)v £xcp£povT£i;, £va xat tov auTOV cpuXaT-
TOVT^^; ffxoTrbv, &ai Stsaoj^ovTO irapoc TOt<; lutyojpiot;
(xv^fxat xaTot £0V7] te xat xaTot 7To'X£t<;, £it' Iv upoic,
£tT' Iv p£6T^Xot(; dTtox£t[j,£vat Ypa^ott , TauTa<; £i<; tv)v
xotvV aTrdvTwv yvSaiv I^£V£YX£iv , oi'a; TtapiXaSov
(xr)T£ 7:poaTt6£VT£; auTaii; Tt, [ir^-ct dcpaipouvT£<;- Iv al?
xai [jtuOoi Ttv£i; IvTJaav aTrb tou ttoXXou Tr£7rtaT£U[jt£vot
j(po'vou, xai 0£aTptxai Ttv£<; 7r£pt7r£T£iat, ttoXu to
f)Xt0tov ex^iv Tot<; vuv Soxouaat. Ae^tv T£ fb; £7rt to
7roXu t-^v auT7)V d7ravT£<; l7r£TTf)5£uaav , ^aoi toui; au-
Toui; 7rpo£iXovTO Ttov StaX£XT<j)v yapaxT9)pa<;, t7)v aacp^
xat xotvr,v xai xaOapav xat auvTO[jLOv xat toTi; 7rpd-
Y^Ji-aat 7rpoacpu^, xai [ji.rjS£iji.iav ax£uo)ptav iTrt^atvou-
aav T£yvtx7)v. 'E7rtTp£;jf£t [j.£VTOt Tt<; oipa TOt? £pYOt<;
auTwv , xat ydpti; toii; [jlev ttX^iwv , toii; S' IXaTTwv
81 ^v ETt [jLEvouatv auTwv at Ypatp*' (9)
(8) Hoc quam maxime de Hellanico valere ex supra
disputatis vidimus , et ab eodem Dionysio nominalim ei
tribuitur p. 139, 10 : 0ouxu5iSr]? ovx £9' hbz i6o\)Xrfin to-
TTOU xaOtSpOaai ttiv i(7T0piav , (b? oi Ttspi t6v 'EXXdvtxov
£7ro{r,CTav etp. 140, 13 : 0ouxuSi67i(; ov toTi; TOTtoi; , ev oi?
al Ttpdlsi; £iT£T£Xea9rj(7av , dxoXou6(5v £|jLepta£ ra; oiriyriaeir,,
Cni 'HpoSoTO? Ts xai 'EXXdvtxo;.
(9) Fragmentis Hellanici addas : Stephan. Byz. : B£[ji-
Stva, x(o[j.Yi T^s N£!J.£a(;. 'EXXdvtxo? Se B£!J.6tvov xai TioXtv
9Yl(Ttv. Ad fr. 6 omissus est locus in Certamine Hesiodi
et Homcii : 'EXXdvixo; jj.£v yap xai KXedvSri; Matova (vujgo
Bicova) XeYoufftv (Homeri patrem fuisse). Fragm. 102 for-
mam 'OiA^aXt? defendit Unger. jn Tliebanis Paradoxis 1,
KXXIV
DE PHERECYDE.
PHERECYDES.
Pherecydes fuerunt duo, alter philosophus ex
Syro, alter historicus Atheniensis (*). Prior etsi
p. 360. In Lex. inedito Paris. (apud Wyttenbacli. Plutarcli.
tom. I, p. XLIII ) legimtur haec : Ilapa^XiqXoij; (aev fJtoyi;
X6Y0(J.£v xai dtvSpa? TtapaXXT^Xou; , ouxexi Ss xaTa &lai^ Trrw-
uei? olov Ptwv itapaXXriXwv, ?i ev toTi; 7tapa)>XyiXoii; pioi? •
Iti 6e ^^'"ov >,£XT£0v dvtxwi;, uapaXXriXov piov. Ou5b yap £(7ti
d)i>o • |xa).Xov Ss )exT£0v, (oti) ev toT; Pioi; toT? irap' aXXri-
Xow? Teeewpr,[j.£voii; , ?l twv avSpwv twv Ttap' aXXyiXou<; e^r)-
Ta<T(Jievwv 'EXXdviico; touto 'KTTopeT ev toT; xaT' dXXriXa , oux
^v ToT? xaT' dXXriXou;. In quibus Hellanici nomen exempli
cau.sa fictum essevidetur, nisi (orte locus ita intelligen-
dusest, ut hsec deprompta sint ex scripto graramatico
Uellanici chorizontis.
Haec quum typis jam excusa essent, nactus sum de Hel-
lanico commentationem a Preliero conscriptam ( Dorpati
Livanorum 1840) , in qua vir doctissimus, quod magno-
pere gaudeo, in plnrimis mecum consentit; in nonnuliis,
niinoris plerumque momenti, aliter statuit. /tgyptiaca ,
Nomima Barbarica , 'EOvwv ovojAaaiai, Ikpt eOvwv, Scy-
tliiaca , Cypriaca a personato aliquo Hellanico composita
esse demonstrat ; geniiina opera ad tres classes revocat :
I, genealogica (Dcucalionia, Plioronis, Atlantias, Troica) ;
2 chorographica ( Atthis, j;olica , Lesbiaca, Persica),
3, chronologica (Sacerdotes, Carueonicae). In genealogi-
cis igitur alium atque ego ordinem statuit ; atque Attlii-
dem ab iis sejungit. Quod minus recte factum esse ex iis
quae supra de Phoronide , cujus decem libri citantur a
Steph. Byz. ,exposuimus, patebit. Sumit enim Prellerus
Hellanicum res eotlem modo adornassc quo postea Apol-
lodorum. Sed quamquam nemo negabit Apollodorum
Hdlanici opus saepius consuluisse, tamen dispositio re-
rum in Bibliotheca ninlto artificiosior est , quam ut eam
Hellanico tribuamus ; deorum historiae in Hellanico nulla
sunt vestigia ; inde vero quod secundum stirpes res divi-
sit Apollodorus, nihil colligi potest ; eadem apud veteres
logographos divisio erat, uti v. c. ap. Pherecydem , cujus
Terum tractatio propius jam ad Apollodoream accedit.
Sed spatium huic notulae vix concessum non patitur diu-
tius his me immorari. Quare missis ceteris , satis habebo
nonnulla a Prellero allata subjunxisse. — De Hellanico
grummatico laudat Grauertum in Mus. Rhen. 1, 2, p. 204
sqq. — Pamjthilac anctoritatem nuper Kriigerus quoque im-
pugnavit in libello : Epicritischer Beitrag zu den Unter-
siichungen ii. d. Leb. d. Thucyd. Berlin 1839. — Pro cor-
rupto illo ; Aioi; iToXuTvxta Creuzerus {Symb. I, p. 30 ed . ter-
tiae)lcgi vult TtoXuirTuytav.HTwxa', ait, sind Olympische
Rollen von der Haut der Ziege Amalthea (?l) — Was
diese Rollen in ihren vielen Falten enthalten,dasGesetz
derNatur und des Geistes,das ist At6? itoXuTtTuxia, M«d
irunderbaren, oft ra^thselhaften Inhalts.Quas interpre-
tatio non longe abest ab ea,quam ego tentavi ; modo caveas
capram istam. — Fr. 3 Preller. scribendum suspicatur ev
TaTc tffToptat;. — Fr. 4 Preller. scribit : ev SeuTepw <I>opwvt-
So?, uti nos. — Fragmentis Deucalioniae addendus est locus
ex Epimerism. Hom. ap. Cram. Anecd. Gr.vol. I,p. 344:
'EXXdvtxoi; Se • <( Kat HeXtav wvojjiaaOev auTOv, eTtel £7t£Xtw6ri
a-jTtJj i?i ot]/tc Xa-/CTt(T8£VTt U7t6 tou titTtou.» Cf. ApoUodor. 7,
1,6,8.
(*) Suidas : <I>£pexuSri;, Bd6uo;, lupto?. 'Eort Se v/iffo?
(i,ta Twv KuxXd3(ov ri lupa , TtXr;CTtov AriXou. rEyove Se xaTd
TOV Twv Auoiov pa^jiXea 'AXudTrriv • d); avyxp'^"'^^^ '^^i? ^T^d
(jO(pot?, xai TeTdxOat Ttepi t^iv [a' 'OXu[ji7ttd6a • St^axQrjvai
64 uTt' auTOu nuSaYopav Xoyoi; • auT6v 5i oux rjcrxriXEvat xa-
ad nos non pertinet, tamen, quia a Suida aliisque
cum altero saepenumero confunditur, de utroque
nobis dicendum est.
Pherecydes philosophus, Babyos filius, patriam
habuit Syrum sive Syram sive Syriam, unam e.x
Cycladibus insulis. Hoc patriae nomen si conjun-
gas cimi iis , quae de doctrina Pherecydis et qua
eam adeptus sit ratione traduntur, nec non ciim
ambitioso quodam seriorum scriptorum studio,
facile intelligitur, qui factum sit, ut apud multos
scriptores, quos diligenter recenset Sturz. p. 2,
natale Nostri solum in Syriam , Asiae regionem,
vel Assyriam translatum sit.
Vixit Phcrecydes secundum Suidam , Alyattis
temporibus, secundnm Diogen. Laertium (I, lai)
Ol. 5g. Qiiam testimoniorum discrepantiam
(nam Alyattes secundum Eiiseb. jam 01. 54 mori-
lur) Clintonus (F. H. p.9 Kriig.) ex more vulgari
ita conciliare vult, ut Yeyovsv apud Suidam sit,
natus est. Falso; differentia illaad eandem chro-
nologiarum confusionem referenda est, de qua
ad Xanthum monui. Videtiir Suidas Pherecydem
seplem Olympiadibus priorem posuisse (Ol. Cti)
quiim Diogenes, cujus vero rationes veriores esse
tum ex aliis testimoniis constat, tum ex Cicerone
(Tusc. I, i6),qui eum aequalem facit Servio
Tullio.
Hic igitur Pherecydes a serioris aevi scriptori-
bus, quorum nomina exscribere taedet, uno fere
orePythagorse magister fuisse dicitur. Ipse vero,
aiunt, nullius magisterio usus sapientiam suam
hausit ex arcanis libris Phcenicum. Sic praeter
Suidam referunt Clemens Alexandrinus, Philo
Byblius, Hesychius Milesius et Eustathius. Dio-
genes Laert. (1. l.et II , 46) eum Pittacum audiisse
dicit, atque Thaletis gloriam aemulatum esse.
Cf. Suidam. Josepho (c(mtra Apion. I, p. io34,
E) , siciiti Thales et Pythagoras, ^Egyptiorum et
Chalda^orum fuit*discipulus, atque in .(Egyptum
iter ab eo susceptum esse disertis verbis tradunt
OrjfriTrlv , dXX' dauTov d^rx^aat , XTricrdiievov Ta ^otvtxwv
dTtoxpu^a PtSXta. npdJTOv 6£ (TUYypa^riv £$£V£YX£Tv ^tEi^tS
\6yu) Ttve; lcrTopouCTtv , ^Tepwv touto eI? Kd8|JL0v tov MtXri<Ttov
qjEpovTwv. Kat TtpwTov tov 7t£pi Trj? (i£T£(j.<}AJXW(Tew; Xoyov
£l(7riYri(jaa9at. 'EJ^riXoTUTtet 6e Triv ©dXriTo; So^av. K«t te-
XeutS UTto 7tXri9ou? <p9£tp(5v. "Ecrt Ss dTtavTa , & (jwiypix<\)E,
TauTa^ 'E7tTd[JLuxoi; , viToi 0eoxpa(Tta ?, ©eoYovta (scribend.
videtur ©eoXoYta). 'EaTt 6e ©eoXoyta (scr. ©eoyovta) bt
Pt6Xiot? 6£xa , £xou(7a 9e(J5v Y£V£(7tv xai 6ta66xou;.
«tEpExu^ri!; 'A9rivaTo? , 7tp£ff6uT£po; toO Suptou , ov XoYOi;
Td 'OpOEWi; ijuvaYaYETv " EYpatj^Ev AuTox^ova? • lcrTt 6^ TtEpt
T^; 'Arttx^; dpxatoXoYtot; ev pt6Xtot<; 6£xa. napatve^reii; 5t'
£7cwv. Hop^upto; 6£ tou 7tpoT£pou ou6£va 6£'x£Tat 7tp£(76uTe-
pov , dXX' exeTvov [lovov ■f,Y^''^°" dpxriYOv (juYYpacprii;.
<t>£pexu6rii; Aeptoi; , t(jT0ptx6i; , -(B-^o-^wi Ttpo oXtYOU Trii; oe'
'OXu(i.7ttd8o; • eYpatJ^e Ttepi Aepou , Ttepi 'I^tYeveia; , 7t£pi Tuiv
Atovuaou iopTtov , xai dXXa.
DE PHEREGYDE.
XXXV
Georg. Cedreniis (in Synopsi hist. I, p. 94, B.)
et Theodoriis Meliteniota (prooem. in Astron. c.
12). Sed haec omnia magis ad probabilitatis spc-
ciem inventa sunt quara ex fontibus hausta dignis
fide. Et omnino nuilus fere inter antiquos philo-
sophos reperitur, quem tot fabulis exornaverint,
quot de Pherecyde protulerunt mendacia et
mirabiUa. Huc pertinent quae de vaticiniis ejus
deque mortis genere fabulantur.a Sturzio sumnia
cum dihgentia congesta.
Opus, quo dogmata sua de cosmogonia deque
deorum natura posteritati mandavit, pedestri
oratione conscriptumerat, quam primus ille in
rerum philosophicarum expositione adhibuisse
dicitur (i). Titukis hujus operis fuit '[L'KTdii.u-/o<;.
Sic ipse Pherecydes ut videtur librum suum in-
scripsit; aliis magis dihicide appellabatur Oeoxpa-
cia, quippe qui de deorum sive elementorum
sive Tempus) et quattuor elementa (ignem,
terram, aerem, a(jiiam) , ex quibus omnia quae
exsistunt nata sunt et nascuntur, hunc maxime
titulum auctor selegisse putandus sit. Ac ne eum
mutare velis, jam illud, opinor, vetat, quod septe-
narius numerus omnino sacer habebatur et prae
ceteris consecratus erat ApoIIini, cum cujus dei
cultu arcto vinculo conjuncta erat tota illa Pytha-
goreorum , cum quibus Pherecydes componi
solet, philosophia; atque quae de ipso Pherecyde
miraculosa circumferebantur, vatis potius Apol-
linei ei speciem praebent quam philosophi. Quam-
quam autem titulus 'ETrrafxuj^^o? ab omni muta-
tione temeraria tuendus est, neque de librorum
hujus operis numero certuis aliquid statui po-
test , propterea non minus persuasum habeo
verba illa , de quibus agitur , a Suida (non est
enim cur alium accusemus) niale adjecta esse.
cominixtioneexponeret. Quae vero Suidas habct: j quippe quae ad Pherecydis Atheniensis Theogo
'ETTTafxu/o? YjTOt ©Eoxpaaia ^ ©soyovta* iaii Sz 0£O-
Xoyta £v pt6Xtot<; Sexa, t/oucx Gewv -(iwtaiy xai
Sta8o'-/ou<; , in iis diversa confusa sunt. Sturzio
haec a Suida non profecta esse videutur. «Sapiunt
enim, inquit, hominem qiii non satis perspicua
putaret noinina ©eoxpairia et ©joyovta, etqui inter
hanc de Syrio et sequentem de Atheniensi Phe-
recyde relationem vellet similitudinem quandam
effingere. I)einde vel Asxa^xuyo? legendum puto,
vel si illa verba, quae an genuina sint dubitari
posse dixi, Suidam vere auctorem habent, Iv
PtSXiotc sTTTa. » IVeutrum probandum. INam quam-
vis sit verisimile Heptamychum in septem libros
divisiim fuisse, tamen minime est necessarium,
quum haic inscriptio non externam operis ador-
niam pertineant, qiiam ipse paullo post 'ATTtxriv
ap/aioXoyiav vocat, quamque decem libris com-
positam fuisse scimus. Tum vero pro GsoXoYiav
scribendum puto OeoYoviav, quaevox sequentibus
i/oucix GeSv Yevecriv xat StaSo'/ou; postulari quo-
dammodo videtur. Contra quod antecedit apud
Suidam Geoyoviav mutandum in QeoXoYiav.
Post Syrum Suidas alios duos Pherecydes
distinguit, Atheniensem ipso philosopho anti-
quiorem, atque l.erium quem paullo ante Ol. 7 5
floruisse dicit. At unus uterque est et idem, ut
jam Vossius ( de Hist. Gr. p. /(45) dociiit. Acci-
dit enim Pherecydi, quod est de aliis multis ob-
servatum, scilicet iit duas haberent patrias, unam
naturae, ut Cicero ait, alteram civitatis. Natus
nationem respexisse videatur, sed propter tria, \ fuerit sine dubio in Lero insula, Atheniensis vero
quae Pherecydes statuit rerum principia (Jovera
sive jEtherem , Chthona sive Chaos , et Cronum
(I) Siiidas l.I. et v. 'IdToprjaat et SuyYpa?'", Plin. H. N.
VII, 56, Strabo 1, p. 18, A,alii. Cf. Theopomp. ap.Diog.
Laert. I, 116, ubi Plierecydes Trpwtoi; Trept ^ucrewg xal
Gewv ypa^/at traditur. Quod veio prosae orationis inventor
liabetur, in eo saepius ciim Pberecyde bistorico confundi-
tur. De lioc aperte cogitavit Stiabo 1. 1. : elTa ixstvyiv
(TcotY|Ttxy]v xaTa(7X£ur]v) (jLi(;.ouiJ.£vot , XutravTE; t6 (j-ETpov,
TaXXa 5£ (puXa$avT£? Ta TioiriTtxa , (7uv£Ypaij/av ol mpl Kd-
Sjxov xal <I>£p£xu5riv xat 'ExaTatov. Simili errore tenetur
Freculpbus (Chron. I, 3, 17), qui Piierecydem Syrium
historiarum inventorem dicit. De liistorico etiam Suidas
cogitasse videtur v. 'ExaTato?, ubi : 'ExaTaio; ... upwTo?
IffTopiav 7t£?(5(; £?riv£YX£, auYYpacpriv 6£ *I>£p£xu5ri; ' fa yap
'AxoufftXdou vo8£u£Tat. Legit, ut puto, Pberecydem Sy-
rium primum fuisse ouYYpa^Ea,!. e. primum solutaora-
tione scripsisse (nam quae vulgo datur vocis ffUYYpa^eui;
explicatio : qui narrat res sucb wtatis, plane inepta est);
quod cum ad historicum referrel atque simul videret
Hecataeum primum prosa oratione scripsisse, distinctio-
nem fecit, qua3 est nulla.
nominabatur, quod apud hos degeret vitam
Argumento est, quod Eratosthenes (ap. Diog.
L. I, 119; cf. Dionys. H. p. 35 ed. R.) diios
tantum Pherecydes agnoscit, alterum Syrium
philosophum, alterum Atheniensem genealogum.
Eodem facit Strabo X, p. 487 B : 'E$ ^? (2upou)
4>ep£XuSv)(; 6 BotSuo? :^v, vetoTepoi; Se ecTTtv 6 'AGr)vatO(;
Ixctvou. Atque omnino unus tantum Pherecydcs
historicus apud veteres laudatur.
Simili confusione laborant de aetate Nostri
testimonia. Falsa sunt et ad philosophiim
referenda quae habent Eu.sebius Arm. adOI.
60, I p. 334 ed. Mai : Pherecydes historicus
PytJwgorce magister cognoscebatar ; Chroni-
cum Paschale p. i44,A., ad 01, 5^, anno Cyri
majoris vicesimo primo : 4>£p£XuSr)i; laTopto-
TTOicx; eYvtopt^eTO xai nu6aYo'pai; • GeorgiusSyncell.
p. 238, B Paris. (p. 45 1 Dindorf.) : ©eoYvti; 5 iroi-
V|Tr,? eY^wpii^eTo. IleKiiffTpaTOi; 'AGrjvatojv to SeuTepov
c.
XXXVI
DE ACUSILAO.
l6'a(JtXeuffe. «I^epexuSyi? iyvoypiil^txo TIuOaYdpou oioa-
miakoq.
Ad Atheniensem historicuni pertineut haec :
Eusebius ad Ol. 8i p. SSg : Plierecjdes alter
historicus agnoscebatur. Chronic.Paschal. p. i63,
B, ubi Pherecydes secandus historicus ponitur
Olymp. 8i anno imperii Artaxerxis Longimani
decimo quinto. IsidorusOrigg. I, 4 1 , Pherecydem
claruisse dicit post Herodotum, quibus tempori-
bus Esdras legem conscripserit (post 01. 80 , 3).
Jam si Suidae Pherecydes ysYovwc; Trpo ^Xiyou
Trpb Tyjc oe' 'OXujjLTriaSo; , ideoque septem Olym-
piadibus antiquior dicitur quam apud ceteros
auctores, vides eandem hic nos reperire discre-
pantiam , quam supra statuimus de aetate Phere-
cydis Syrii, ac procul dubio utriusque scriptoris
tempora Suidas ex iisdem cataiogis chronologi-
cis sumsit, qui orania septem Olympiadibuspone-
bant justo priora. Nam cur yeYovto*; hic pro natus
accipiendum sit, ut Kriigerus vult,causam ido-
iieam non video; quamquam negari nequit Phere-
cydem, si Ol. 81, qua floruisse dicitur, annum
egerit circa tricesimum, hoc ipso fere tempore,
quod posuit Suidas, in hicem editum esse debere.
Itaque si recte Lucianus (2) Pherecydem annos
nonaginta quinque vixisse refert, diem supremum
obiit circa 01. 96.
De scriptis Pherecydis quae comperta habea-
mus perpaucasunt. Quod Suidas eum Ta^Opcpeo)?
coUegisse dicit, ad philosophum spectat; irapai-
veaeii; Si' euwv iteni a nostro aliena sunt. Exlibris
De Lero insula, De Iphigenia, et De festis Bac-
chicis,nihil tulit aetatem. Omnia enim quae apud
vett. exstant fragmenta ad opus pertinent mytho-
logicum decem librorum, quod modo Theogo-
niam, modo Genealogias, modo Autochthones (3),
modo Archaeologiam Atticam vocant, prout
quisque respexit aut ad primam maxime operis
(2) De Macrob. tom. III, p. 224,93 ed. Reitz. « Hunc
enim locum non de Pherecyde philosopho, sed dehistorico
accipiendum esse, ex eo luculenter cognosci potest, quod
primum dicit se expositiirum esse de historicis, deinde
vero Hellauicum affert et statim post hunc aetatem Phere-
cydis indicat. Facile igitur Joh. Henr. Maio assentirer,
qui pro <J'£p£xu57i? 6 Supo; in loco Luciani legi posse con-
jicit 4>. 6 Aepio?, nisi a (Pseudo-) Lnciano ipso, non a
librariis peccatum fuisse probabile esset. » Sturz.
(3) Autochtljones quum praeter Suidam solus Etymo
logici Magni auctor (quem vide ad calcem fragmm.) exci-
tet, Sylburg. et Heyn. \>vo Pherecydes scribere voluerunt
Pherecrates, Autochthonum nomine fabulam scenicam
designari putantes. Verum quum de fabula sic inscripla
nihil constet, pro AutoxOovei; reponi jusserunt AutojaoXoi.
At profecto liac longius peiita , eoque minus probanda,
quura titulus ille Pherecydei operis nihil habeat quod
offendat, nequeid, quod duobus tantuni locis laudalur,
ut falsitatis suspicio moveatur sufficiat.
partem de deorum origine et successionibus
agentem, aut ad illum veterum historicorum mo-
rem genealogias condendi atque has secundum
autochthones, stirpiura auctores, dislinendi, aut
denique ad studium , quo in patriis rebus narran-
dis etillustrandis praeceteris elaborare solebant.
Plurimis vero locis simpliciter laudatur Phere-
cydes in Historiis. — Operis adornationem et
dispositionem quum ad ipsa fragmenta indicave-
rim,hocloco iterum de iis non dissero.
ACUSILAIJS.
De Acusilao spissa caligine circumfusa sunt
omnia. Clemens Alexandrinus (Strom. I, p. ayy,
D.) eura septem sapientibus annumeratum esse
dicit. A DionysioHal. (De Thuc. p. i38, 3i)
una cum Eugeone Samio, Deiocho Proconnesio
Eudemo Pario, Democle Phigaleense et Hecataeo
ante bellum Peloponnesiacum vixisse traditur.
Cum his si conjungimus locum Josephi(C. Apion.
I, p. io34 et ex eo Euseb. P. E. X, 7, p. 478,
A, B), ubi sic : Ot xkc, to-TOpia; eTrtyetpViffavTei; cuy-
Ypacpetv Trap' auTOt? ( rot; "EXXyiai), XeYco Ss tou; Trepi
K(x5[jL0v Te Tov MtXi^atov xai tov ApYeiov 'AxouaCXaov,
xa: tjLeTa toutcov ei Ttve? oXXoi XeYOVTat Y£vea6ai,
^p^yy T^g Twv Ilepawv eTri Trjv 'EXXaSa StaaTpaTeta^;
Tw xpo"^^ TrpouXaSov, cum specie quadam verisi-
militudinis statui potest floruisse Acusilaum inter
Olympiadem septuagesimam et octogesimam. —
Reliqua quae de hoc scriptore innotuerunt legun-
tur apud Suidam. 'AxouaiXao?, inquit, Ka6a (KaSa
•^ S/.aSpa Diog. Laert. I, 41) uib?, 'ApYeto? cxTro
KepxaSo? (KexaSoi; Eudoc.) 7ro'Xe(o? , ouar]? AuXiSo?
7rX-/)atov laTopixb? irpeaSuTaTOi;. "EYpa^e Se FeveaXo-
Yta? ex Se'XTwv ^(^aXxwv, &? Xo^yo? eupeiv Tbv TraTepa
auTOu , opu^avTdt Tiva to'itov t9)i; otxtai; auTou.
Miraris fortasse Argivura illum ex urbe prope
Aulidem sita, novo acrisiae crimine Grammati-
cum oneraturus. Verum cavendum est , ne citius
quam cogitatius pronuntiemus. Nam quum Ste-
phanus praeter celeberrimum Argos Peloponnesi
alias decem ejusdem nominis urbes enumeret,
atque sic omnem fere planitiem ad mare sitam
nominatam esse dicat, fieri potuit, ut Boeotia
quoque Argos suum haberet. A.c reveraitafuisse
nuperrime probavit Ungerus (Theban. Paradox.
p. 3oi sq.) tura ex Strabone (IX, p. 4o4), ubi
ait r^EaTt Se tS ex ©yjSwv eti; "ApYOi; a7rio'vTt ev api-
aTepa Yj TavaYpa- h Se^ta Se xeiTat ^ 'Ypia* tum
ex glossa Hesychii : 'ApYo? TavTtov (iii 'ApYoStav-
Tov tlepravatum) , BotojTta? , auxilio denique ad-
vocat auctorem Vitae Pindari (in cod. Vratisl.
DE ACUSILAO.
xxxvn
p. lo) el Eustathiura (Prooem. in Pindar. p. 16),
qui poetam, quem plures apud Thebas mortuum
esse dicunt, Argis diem obiisse narrant.
Quemadmodum hoc regionis nomen jam in
antiquitate obscuratum esse debet, sic etiam
Cercas urbs vetustae admodum memoriae fuisse
videtur. « Quod nomen tamen, Unger. 1. 1. dicit,
fortasse judicabor in lucem protraxisse mentione
facta Dianae Celcaeae, de qua Boeckhius ad Corp.
Insc. Graec. nr. 1947, p. 47, haec disseruit : «'Ap-
TSfjiiSi KeXxaia • quo firmatur optimorum libro-
rum lectio apud Arrhianum VII, 19, ubi memo-
ratur antiquum Athenis Tri? 'ApTEjxiSo!; Tyi? KeX-
xaiaijeSoi;. Hoc vidit jam Paciaudus, sed ignorant
Arrhiani interpretes. » Et de eadem dea ante
Boeckhium loquutum videoVilloissonum Anecd.
T. II, p. 162 sq. not. I. Nec dubito accommodare
in hanc rem vocabuhim Celcaeae, Epiroticae ur-
bis , literis mandatum ab Eustathio in Hom.
Odyss. XI, 120, p, 1675, 37 : Bouvi(jLav Ttvi rj
KeXxeav ... tottix^ 6vo'[xaTa. » His igitur indiciis,
quum Suidae testimonium accedat, non dubitan-
dum est exstitisse Boeotiae urbem Cercadem,
quod nomen postea in Celcadem abierit. Etsi
enim id quod Diana Kepxaia memoratur, per se
nihil probare videtur, quum voce xepxata (a
xepxo?) deae radiosae vel splendidae (4) natura si-
gnificetur, ideoque nihil cogat ut ejusdem nomi-
nis urbem statuamus : non minimum tamen Suidae
auctoritas augetur eo quod hoc ipsum nomen
ducit nos in Boeotiam Apollinis et Dianae
cultu insignem. Obvium fit in fabuHs nomen
Cercyonis, fihi Agamedis, qui cum Trophonio
Augeae, lobis filio, et Hyrieo thesauros exaedi-
ficavit. Uti vero Augeae et Hyriei nomina
aperte spectant ad ApolUneam naturam, sic
etiam illud Cercyonis ex eadem radice natuiM ex
qua xepxato?. Alia hujus vocabuli forma est Kep-
xacpo?, qui apud Schol. Pind. Ol. VII, i32, Solis
e Rhode filius dicitur, atque in fabulis Minyaruni
pater est Ormeni, a quo Ormenium prope lol-
cum condita.
Quod deinde patris nomen apud Suidam atti-
net, hoc alibi, quantum sciam , nusquam reperi-
tur. AVelckerus in dissertatione,quam inXanthi
Vita laudavi, Cabam patrem a seriore quodam
fictum esse suspicatur, qui quum novum opus
sub Acusilai nomine ederet, exquisito hoc patris
nomine auctori sui auctoritatem addere voluis-
set. Nescio quamnam signilicationem huic voca-
bulo tribuerit vir doctus, quum meram id fictio-
nem esse ab omni sensu destitutam ab more an-
(4) Neque alia significatio est nominisKepxYil; ap. Hesiod.
Theoa. 355.
tiquitatis abhorreat. Ut proferam meam qualem-
cunque sententiam, puto equidem quemadmo-
dum Cercadem urbem Dianae et probabiliter
etiam Apollini sacram fuisse vidimus, sic fortasse
patris quoque nomen ad Apollinis cognomen
spectare, quod in Acusilai familia sacerdotali
reperiebatur. Ex sacerdotum enim familiis plu-
res vetustissimorum historicorum , qui genealo^
gias scripserunt, profectos esse jam propterea
suspicari licet, quod hi prae ceteris antiquorum
temporum memoriam colere debuerunt et in
templorum publicis catalogis consignare. Atque
in familia Acusilai talia studia viguisse fama illa
subindigitare videtur, quae Acusilaum narrat
genealogias ex aeneis tabulis descripsisse a patre
in domo sua repertis. Huc accedit quod Hecataei
quoque ( Hegesandri filii), nec non Xanthi,
Candauli, ut puto,fiIii, nomina aptissime referri
possunt ad gentesApollinis sacerdotio fungentes.
Nomen KaSa? igitur, nisi fallor, decurtatum est
ex IxaSa; (5) i. q. exaTo; (nam de compositione
cum paivw in his vocibus non cogitandum), ad
similitudinem vocura AuxaSa?, 'loSa? etc. Pri-
raam syllabam £' agnosco Jitera 2) in forma 2xa-
6pa; a Diogene allata , ubi praeterea literam p
interpositam videmus. Verum haec fortasse orta
est ex antiqua forma ixa6ap , quam quidem in
voce to6a? (6) obtinuisse statuo propter latinum
jiibar. Incerta haec sunt ct conjecturis nituntur.
Itaque si quis meliora scit, doceat.
Genealogiarum , quas Acusilaus condidit, libri
laudantur tres. In his eum Hesiodi maxime car-
mina, quorura patria Boeotia, secutura esse in-
telligitur ex Clem, Alex. Strora. VI, p. 629, A,
ubi haec : Ti 'HfTto'Sou [xeTv^XXa^av ei? Tre^ov Xo^yov
xal wi; iSia liiiveYxav EufxriXdi; Te xai 'AxouatXao? ot
laToptoYpacpot. Neque vero totum ex iis pependisse
apparet ex loco Josephi (contr. Apion.I,p. io34,
et ex eo Euseb. 1. I.). IlepiepYO? av eiviv 1^(0, ait,
Tou; lijLOu [xoEXXov e7rt(iTa[xevou<; StSacxcov , oaa [/.Iv
'EXXavtxoi; 'AxoufftXaw Trept twv YevsaXoYiwv otaite-
<ptov7)xev , oaaSs SttopOouTO tov 'HaioSov 'Axou(Jt7.ao?4
Nec tamen hos testes afferrem, nisi res per se
probabile esset. Nam quod seriore atate circum-
ferebatur Acusilai opus adulterinum fuit et sup-
positum,ut pluribus locis repetit Suidas (v. 'Exw-
Talo? MtXT](7to<;,'I(7Topri(7at,2uYYpa?w : i^a 'AxouffiXatoo
voOeusTat). Hae Pseudo-Acusilai genealogiae sine
(5) Cogitari possit etiam de Apolline Kagatt^) apud
jflschyl. fr. 411. Sed ibi ra6aTo<; scribendum esse extra
dubitalionis aleam positum.
(C) Apud Apollodorum II, 7, 8, in Herculis ex The-
spiadibus filiorum catalogo legitur : KepeY)? (vel KepTY)?)
'I66rii;, pro quo scribendum puto : KepxYii; 'logri?.
DE APOLLODORO.
iXXVllI
dubio eonfeclae sunt iisdem Alexandrinorum
temporibus, quibus eandem sortem etiam alii
iidemque juniores scriptores experti sunt. Sed
vel Hadriani «tate fraudem non admodiim notam
fuisse colligi potest ex Suida (v. SaSivo?) ubi
Sabinum et in Thucydidem et in Acusilaum
commentarios scripsisse dicit(7).
APOLLODORUS.
ApoUodorus, Atheniensis grammaticus, patrem
habuit Asclepiadem, philosophiae magistrum Pa-
najtium Rhodium, grammaticae Aristarchum Sic
Suidas(8), qui certe «on voUiit Asclepiadem
magistrum Apollodori,ut Galeus putat (de vita
Apoll. p. 19), sed patrem dicere. Fieri tamen
potuit ut Suidas erraverit. Tum cogitandum
foret de Asclepiade Myrleano (9), grammatico,
qui Attali primi Eumenisque temporibus floruit.
â– Uti hoc modo Apollodorus duos artis gramma-
ticae praeceptores nancisceretur, sic etiam in
philosophia non solum Pansetii magisterio usus
esset, sed Diogenis quoque Babylonii, alterius
sectseStoicseprincipis,qui (01. i56,2; i55a.Chr.)
una cum Carneade et Critolao ab Atheniensibus
legatus missus est Romam. Ac de hoc quidem
Nostri auctoris praeceptore dubitari nequit, quum
is nominetur a Scymno Chio (v. 19), ApoUodori
fere cosevo, ejusque admiratore. Contra facile
aliquis adduci posset , ut a Suida ApoUodorum
nostrum confu&um crederet cum altero Apollo-
doro Atheniensi, cui Ephilli et Cepotyranni co-
gnomen erat, cujusque libros philosophicos me-
morat Diogenes Laertius (v. Galeum p. 1 1 et 2 1).
(7) Fragmentis Acusilai addas: Schol. Victor. ad Iliad.
XXIII , 296 : 'AxouCTiXao? Iv xpiTw reveaXoyiwv xupiov ^xoy-
at t6 'EyjTCioKoc, , ovxtai; ' « KXswvOfxoy 6' Ayxtar)? , toO Bk
'Exe7iw)>oi;. »
(8) Suidas : 'AttoXXoSmpo; , 'ACTxXyimaSoy , ypafXfAaTtxoi; •
eT; Twv IlavaiTtou tou 'PoStoy ^tXoao^ou xal 'AptaTapj(oy
Tou •{^a[L\ia'zt.KO\) [jLaOriTwv , 'AOifivato? t6 yevo; • ■^ple 8e Ttpoi-
Tov TtSv TpaytafxSwv. Scymn. Chius v. 22 : SuveaxoXaxw;
8e TtoXuv 'AptaTapxw xpovov. V. Apollodori fragm. p. 435.
Cf. Tettius in commentat. editioni ^gianse preemissa;
Johnsius Hist. phil. 17; Voss. de Hist. Gr. I, 21 ; Meur-
sius in Fabric. B. Gr. tom. II, p. 669 ( nunc tom. IV,
p. 299) ; Galeus in dissertat. De Scriptorr. Ilistor. poeticae ;
Heyn. tom. I, p. 385 ; Clavier. in praefat. ad Apoll.
(9) Asclepiades liic genere fuit Nicaenus, ut Suidas ait
V. 'AffxXriTttdS.ric. Cf. Steph. Byz. v.'Nixata : 'E^auTYj? 'lo-t-
yovoc xat 'AaxXriTctdSYi!; xai nap9evtoc xal A7roXX65wpo<;
xat 'E7ti9ep(rrii; ypa[j.[xaTtx6i;. Si quidem Galei sententia
vera est, proclivis est suspicio, Apollodorum hunc Ni-
cajnum euiidem esse cum Atheniensi, quum propter
Chronica Pergami regi dedicata verisimile sit eum diutius
Nicaeae in Bithynia degisse. Itaque Nicsenus eodem jure
appellaretur, quo Asclepiades dicitur Myrleanus.
Ex his igitur, sicuti ex eo, quod Chronica sua
Attalo Philadelpho inscripta usque ad Olymp.
iSg, I deduxit, colligi potest floruisse Apollodo-
rum inter Olymp. i5o et 160.
In recensu operum, quae ApoUodorus, vir Trepi
Tcaaav iffTopiav Seivdi; (Auctor libelli de Allegor.
Hom. : V. fr. 7} posteritati mandavit, primo loco
ponimus libros tres Bibliothecce. Qui titulusquam-
quam dubitare licet num ab ipso Apollodoro
profectus sit, reperitur tamen et in omnibus
libris manu scriptis et apud Schol. ad Sophocl.
Antig. v. 992. Librorum distinctio, quae iu iis,
quos nunc habemns, codicibus est nuUa, ab /Egio,
primo ApoUodori editore, ex argumenti et
scholiorum(io) indiciis videtur restaurata.
De rebus in hoc opere tractatis exstat locus
memorabilis apud Photium (Cod. 186) : 'Ev tui
auTw TEu/ei (sc. quodCononis quinquaginta nar-
rationes complectebatur) xal 'AiToXXoSt.jpou YP^H''"
[xaTixou piSXiSapiov aveYvwff^Y) fjtoi. BtSXioOiqxY) auToi
â– /) ETriypacpTi. Ilepiei/e Ta 7raXaio'TaTa twv ' EXXtivow,
o(ja T£ Trepi Gewv xai y)po')wv 6 ypo^vo? auToi? So^a^eiv
eSojxev ovofxacia? 7roTa[i,o)v xai /oipoiy xat lOviov xal
TrdXewv o6ev xai Ta TzoXka. oaa elq to ap/aiov dva-
-zpiyei, xa\ xaTeidi fJteypi twv Tponxcov xat dvSpoiv
Tivojv Trpo? dXXif)Xoui; [xd/ai; xal epya STriTpe/^ov xai
Toiv dTTO Tpoiai; TrXdva? xiva?, inxkiaia. S' 'OSuaffeoj?,
£i<; Sv auTw xai r) apyjxioko^^ioL y.ixxaik-qfzu 2uvoi|/t?
S' £(st\ toc -KoXkoL Tou piSXtou xai oux dypy^aTOi; toi?
Ta TraXaia £7ri [^lvt^ixy)!; l/^eiv Xdyojv [X£Ta7rotou[A£voi(;.
"E/ei Se xa\ eTciYpa[jL[ji.a to jBiSXioSdpiov oux dxo[xtj;ov
ToSe'
Atwvoq (77retpri[ia (alwva)v (jTtetpritiaT' Salmas.) d^uffcrd-
(xevo; CLTz' i\i.tXo
TtaiSetr)? [xuOou? yvio9t TtaXatyevea; •
[xr|6' e; 'OixYipeiriv creXtS' e[x6XeTte , [xriS' eXeyeiriv,
[xri Tpaytxrjv [xouaav, (;.r)6c [xeXoypa^trjv ,
[LYl xuxXtwv !;riT£t 7toXu9pouv cttixov ' el? i\ik S' dSpcov
euprjaeii; ev £(xot 7rdv9' oua x6a(xoi; exet.
Quae vero quum non ita sint exposita, ut ad-
ornatio operis, uti quidem nunc est, possit intel-
ligi, liceat mihi siugulorum librorum argumeu-
tum verbis Heynii subjicere. « Primis capiti-
bus (1, 1-6), ait vir doctissimus,continentur fere,
paucis aliis interpositis, mythi e theogouiis et
cosmogoniis profecti, qui diversae a ceteris indo-
lis et naturaesunt, et physica nonnulla placita
super rerum origine, elementorum pugna, eaque
diremta, de rerum dispositione, per sumuiam
narrata exhibent. Sequitur altera sectio ad hnem
libri primi : mythi Hellenici , seu priscae narra-
tiones a majoribus fando acceptae de auctorum
(10) Schol. Hom. Il.A, 42 : iv p'. B, 103 : Iv TTJa'. B,
494 : P16X. y', xe^. 6', ubi capitis numerum a seriorimanu
additum suspicatur Heynius.
DE APOLLODORO.
XXXIX
stirpis Hellenicae fatis rebusque gestis. Imprimis
autem iEolica stirps heroum numero inclaruit :
hanc ideo potissimum persequitur Apoliodorus
inde a capite septimo. Incidunt in hanc partem
praeter Aloidas, Marpessam raptam, Oeneum,
Atliamantem cum Ino, Peliam et Neleum cum
Nestore, Biantem et Melampodem vatem,Caly-
doniae suis venatio et Argonautarum navigatio,
multorum carminum argumenta. — Alter liber,
ut nunc quidem libellus dispescitur, Inachi genus
exponit, in quo Persei stirps succedit inde a
capite quarto, et in hac Hercules, cujus res
gestcB, vita et mors, tot carminibus decantatae
res, disertius sunt in iis exposita;. Subjiciuntur
(cap. 8) Heraclidarum fata, profectio in Pelo-
ponnesum, sedes in ea occupatae, usque ad ^Epy-
tum, Chresphontis filium. — Tertius liber Age-
noris stirpem persequitur : primotjue loco (c.
1-3) fabulas Creticas, tum (c. 4-7) Thebanas,
interpositis Bacchi Thebanl fabulis, subjectaque
brevi expositione belli adversus Thebas, belli
Epigonorum fatorumque Alcmaeonis; quae et ipsa
carminum argumenta praebuere. Tertio loco hic
liber (c. 8-9) fabulas Arcadicas potiores exponit,
inque his Atlantis septem filias recenset, inter
quas Taygete (III, 10, 3) ad mythos Laconicos
scriptorem deducit, Electra autem (c. 12) ad
fabulas Trojanas. Paullo abruptius ad ^aci
stirpem procedit narratio (III, 1 2, 6), nec niinus
subito inde ad fabulas Atticas (c. i3), donec in
Thesei rebus deficit libellus , qui deductus esse
debuit usque ad bellum Trojanum et errores du-
cum Troja capta redeuntium. (V. Phot. 1. 1. et
Apollod. I, 3 , 4 , ubi : Trepi c&v Iv toi? Trepi 'OSua-
aEwi; £pouu.£v.)»
Verum non solum satis magna pars operis in-
tercidit, sed ea ipsa quae nobis servata sunt,innu-
meris corruptelis laborant multisque interpola-
tionibus , quse partim in ipsis codicibus reperi-
untur, partim debentur ^gio, primo Apollodori
consarcinatori. Quid? multi tam inter antiquiores
quam inter recentiores exstiterunt viri docti, qui
omnino nou verum Apollodorum, sed nihil nisi
majoris operis compendium nos habere conten-
derint. Inter eos numerantur Vossius (in Melam
I, 8,De hist. Gr. p. i^a), Barthius (ad Thebaid.
I, 121, Animadv. III, i), Reinesius (Epistol. ad
Hoffmann. et Rupert. I, 4iosq.), Burmannus
(Catalog. Argonaut. v. Calais) , Faber, Clavierus
(praefat.ad edit. Apollod.) etWelckerus(de Cyclo
Hom. p. 88). Praj ceteris in hanc rem inquisivit
Clavierus. Offendit eum Bibliothecam nostram
a Photio demum et Scholiastis memorari, quum
tamen reliqua Apollodori opera saepius a vett.
scriptoribus excitentur. Sed hoc levioris esse
momenti ipse bene perspexit. Aperta autem
exccrptoris vestigia deprehendere sibi visus est
in multorum locorum corruptelis. Qua in re ve-
reor ne cupidius egerit quam cautius. Neque
enim ullus eorum quos attulit (i) locorum ita
est comparatus, ut non potius librariorum culpa
aut interpolatorum additamentis depravatus
esse videri debeat. Itaque non tam mendae loco-
rum quorundam in testimonium vocandse forenf,
quam totius narrationis tenor genusque oratio-
nis. Nam res saepenumero nimia obscurantur
brevitate ; oratio vero non niodo nulla jucunditate
condita, sed etiam hiulcaplerumque et negligens
quam maxime. Res denique in postrema operis
parte ita se excipiunt, ut.cur hunc potissimimum
Apollodorus ordinem secutus sit, non videas.
At tamen ex multis locis apparet auctorem
iiostrum, ubiad novam stirpem rerumque seriem
transit, vel personae alicujus mentionem injicit,
ad quam postea redeundum, vel de qua jam
antea dictum erat, lectores monuisse atque hoc
modo adumbrasse operis ceconomiam (2). Tales
(1) Loci hi sunl : I, 6, 3, 3 : ex toutwv 8i ileXym ...
<n;piY[j.6v uoXuv i^kacty. Quae ex Viscontii sententia veri-
simiiiter putat ita transpoiienda : xa [Aev 01716 (xvipwv ...
e^ieaav , dx toutwv Se i^dym etc. . — 1 , 9, 16, 8, ubi in
Argonautis recensetur EupuaXo? MrixKTTeox; , qui idctu in
Trojffi expugnatione fuit dux Argivoruni (I, 9, 13). Sinii-
liter Peneleus et Leitus , porro Ascalaplius et lalmenus
numerantur inler Argonautas atque duces Graecorum
ante Trojam. — 1,9, 26, 4, ubi quse de Talao narranlur
ex Apollonio Rhodio (IV, 1638, sq.) adscita sunt, sed ne-
gligenter et inconcinne. V. Heyn. ad li. L — [I, 1, 5,
13, de Nauplio locus misereconiiptus. — II, 5, 10, 10, de
Hercule ex Italia in Siciliam tranatante. — II, 5, 11, 3,
de Cycni, Martis ex Cyrene f., monomachia, quain ean-
dem narrari dicit II, 7, 7, 5 (ubi vero Cycnus Martis et
Pelopiaefilius). — II, 5, 11, 10 de Hercule in Rhodo bo-
vem mactante. (Quae alienoloco inculcata sunt. V.Heyu.)
— II, 7, 7, 11, locus corruptus.
(2)'I, 3, 4 : letp^vei;, Ttept wv ev toT; Ttept 'OSuffffewj
IpoufjLev. — I, 6, 3 : Tiept ouv AiQiJ.r;Tpo<; TauTa XcyeTat. —
I, 6, 3, 13, post enanatam Gigantomachiam : oOlit. [aitjv
Trept TouTwv [Liypi Seupo ^((jliv XeXex^'^- — ^ > "^t ^> ^> "^' ^^
Prometheo ab Hercule liberato : w<; cv toTi; xaTot 'Hpa-
xXea Sr,Xw(70(ji.ev. — I, 9, 5:Sunt qui Perieren Cynortae
filium dicunt : StoTiep Tot Tiept twv Hepti^pou exyovtov ev ti^
'ATXavTtxw Yevct SriX(i)(T0jjt.ev. — II , 1,1: circtSr] t6 tou Aeu-
xaXttSvoi; 8ie|eXYiXu0a[jtcv yivoc, , exojji^vw; liybi\LS.v t6 'Iva-
j^ou. — III, 1,1: eTTct 5c t6 'Ivaxetov Stepx6[Jievot ye^voi; , tou;
0.1^6 ByiXou [Jiexpt twv 'HpaxXctSwv SeSriXwxa(ji.£v , dy_0[A£vw;
XeYW[Ji.ev xat t(x 7:ept 'AYr,vopo?, — III, 1, 4, 5, in fabulis
Creticis : Tdt (Jiev ouv uepl MtvoTaupou xat 'AvSpoYCdo xaJ
<I>at8pa£ xat 'AptaSvr;; cv toT? Trepl &ri<Tiu>(; U(TTepov epou[i.ev.
— III ,3, 23 : Ta (jlcv ouv Ttepl EupdOTinri!; (xtcoyovcov [liypi
TouSe [Jiot XeXcyOw. — III, 8, 1, 1 : £7tav{itYW|xcv 8e vuv TtfxXtv
eTtt t6v HeXa(7Yov. — III, 12, 5, 1 : [jicTa S^ t6 alpe9r)vat
'IXtov U7t6 'HpaxXcouc , w<; [jitxpov TtpoaOcv i?][jtTv XeXexTat,
iSaxiilvjaz HoS^xpxri;.
XL
DE APOLLODORO.
admonitiones et transitus perniulti legnntur in
libro primo et prima parte libri postremi; verum
versusfinem eo magis desiderantur, quum rerum
adornatio hic implicatior sit et artificiosior.
Nam a Pelasgi stirpe sine uUo transitu progredi-
tur ad progeniem Atlantis, hinc ad iEaci fami-
liam , inde ad mythos Atticos, ita ut nonnisi
conjectura auctoris consilium assetjui possis.
Arguit haec tractationis insequabilitas scriptorem
defessum, quae ad res minus spectare videbantur
omiltentem, omni modo properantem ad finem.
Quamvis igitur Apollodori librum in nonnullis
decurtatum, orationemque a librariis deprava-
tam statuam , ex his tamen omnibus non potest
argumentum peti, ut a valde copioso Apollodori
opere nobis nonnisi serioris hominis excerptum
superesse credamus. Non nego equidem , immo
admodum probabile mihi videtur, Apollodorum
majus opus mythologicum composuisse, modo
ne velis parvum nostrum libellum, iUius epito-
men, Apollodoro abjudicare.
Neque magis Claviero assentiri possum in eo,
quod, quum apud Aj^oIIodorinn multae voces
poeticae reperiantur (3), eas, tamquam disjecti
membra poetae, ita explicari vult, ut auctor in
genuino opere eodem fere modo quo Athen:eus
et Stephanus Byzantinus ipsos poetarum Jocos
adscripserit, quos deinde epitomator in pede-
strem sermonem dissolvisset, sed non satis docte,
utnon ubique poeticae orationis colorem agno-
scere posses, sicuti in historiis de Melampo,
Admeto, Minoe, aliis. Ad verum propius jam
acceditSommeri (praifat. ad edit. ApoII.) senten-
tia, ex qua orationis diversitas pendet ex diver-
sis quibus auctor usus est fontibus modo poeti-
cis, modo prosariis; quibus addas diversam natu-
ram narrationis, quae modo nihil nisi genealogi-
arum ordinem exhibet, modo singulas quasdam
historias copiose et diHgenter exponit. Itaque
Apollodorus, ut Sommer. monet , suo qui dicitur
stylo usus esset nullo. Quod vero uti in prosae
scriptore, neqiie ignobili illo, aegre ferendum
videri debeat, sic aha relicta nobis est via, qua et
haec dictionisdiversitasexcusaripossit, etejusin
nostris exemplis jejunitas et qua interdum la-
borat obscuritas. Etenim Epitome historiae my-
thicae ab Apollodoro eodera modo quo Chronica
versibus iambicis conscripta esse potuit, quos
seriores in prosam dissolverint. Hanc rationem
si ineamus, non offendit Apollodori orationem
(3) V. c. pa«ret?, pedes ; olsi;, oculi, I, 9, 2!, 1 ;
Acxgpov TrOp I, 9, 28 ; Xagpov xet[J.wva I, 9, 24; ttjv evav-
tiav (xoOaav |j,eXf{)5(3v 1 , 9, 25, I ; wXtdOev el? tov pu96v
j , 9, 1,4; wjyoi tou TcovToy I, 9, lo, 12.
pro re modo poeticum ornatum et altitudinem
spirare, modo ad vulgarem sermonem descen-
dere , nec quidquam impedit, quin ubique
magis compta fuerit quam in nostro prosario
contextu, neque cogimur, ut excerptorem sta-
tuamus, sed nonnisi hominem, qui poeticos nu-
meros dissolvens hiulcam et inaequabilem prosam
effecit, saepe obscuriorem, versus finem denique
admodum negligentem. Ac profecto non difficile
est in multis locis liberiores numeros iambicos
agnoscere et refingere.
Sed antequam cetera afferam, quae hanc sen-
tentiam commendent, videamus cujusnam operis
epitomen esse Bibliothecam viri docti opinati
sint. ^gius quidem eam putavit eundem librum
esse cum opere Ilepi ©ewv (4); contra Vossius,
Reinesius, Burmaiuius, Faber ejusdem operis
compendium habeie sese existimarunt. Non in-
cidissent in tantum errorem, si vel obiter inspe-
xissent, quae Photius de Ilepl 0ewv opere dicit,
et quae ex ipsis fragmentis comperta habemus
(cf. Galeum. 1. 1. p. 16). Aliam viam ingressus est
Clavierus. Censet ille numquam Apollodorum
composuisse librum, quem Bibliothecam inscri-
psisset, sed eum ex diversis nostri auctoris ope-
ribus De Diis, Navium Catalogo et Chronicis esse
conflatum. Quam conjecturam probare studet
loco Stephani v. Au[xri , ubi legitur : 'ATtoXXoSwpo?
7) 5 Xa TOUTOU l)CT£[J1.0p.£V0? * « TtjV Bl /COpaV £/OUCTl
Au[ji.aioi.)> Apparere inde dicit, Stephani tempo-
ribus epitomen ApoIIodori exstitisse, cui nomen
Bibliothecae ; locum ab ethnographo laudatum
pertinuisse ad libri tertii partem postremam
nunc deperditani. Photium enim dicere Biblio-
thecam contiuuisse nomina fluviorum, regionumj
populorum, urbium; quod quum in superstitem
operis partem non caderet, illam maxime par-
tem respici, ubi reditus Graecorum coloniaeque
ab iis deductae recensitae fuissent. Verum de hac
Clavieri conjectura idem fere mihi diceiidum esl
quod de illa Vossii rehquorumque. Nam si vir
doctus animo perpendisset, quae sit operum De
Diis, De Navium Catalogo, nec non Chronico-
rum natura et indoles, non fugisset eum, omnino
non potuisse fieri, ut talis liber, qualis est, quam
habemus, Bibliotheca, ex istis libris compone-
retur. Ac si vel concederem, quod non concedo,
materiam Bibliothecae omnem desumtam esse ex
(4) .(Egius in Epistol. ad Ursinum , postquam de operis
titulo » Jhbliotheca » lociitus erat, pergit : « Quod au-
tem sive de Dcorum origine librt Ires adjecerimus,
iiic, qui liujusce auctoris primi certe libri unam aut alte-
ram pageiiam vel ]ippientil)us occllis legerit, in sentcn-
tiam nosliam et manibus et pedibus eum iturum esse
scio. »
DE APOLLODORO.
XLI
diversis libris ab Apollodori manu profectis , ta-
men qimm rerum digestio et adornatio, quae in
ejusmodi opere non minima pars laboris est, alii
deberetur; sane non excerptum hic liber esset,
sed novum plane opus; neque Apollodori dici
potuisset, nisi eatenus, qiiatenus auctor id sub
Apollodori nomine venditasset. Plura ex hac
parte contra Clavieri sententiam possunt dis-
putari, quum simile quid in antiquitate, quan-
tum sciam , non reperiatur. Sed mittamus haec ,
quoniam sumto praecipuo, quo haec opinio niti-
tur, fulcro, Stephani locum dico, totum corruat
necessarium est. Nam quum loci cum libri notitia
a Stephano laudati plerique, uti par est, ex geo-
graphicis vel historicis Apollodori libris petiti
sint, atque revera horum exsliterit epitome, ut
infra demonstrare studebo, temeritatis crimen
non subterfugit, qui locum v. Au(ji.7) laudatum
ad mythologicum opus referre veUt, praesertim
quum ex fabuHs postrema parte libri tertii nar-
randis vix possis huic sententiae verisimilitudinis
speciem conciliare.
Ceterum Bibliothecae titulum non ab ipso
Apollodoro operi nostro inscriptum fuisse supra
jam indicavi. Idem censet Welckerus (de Cyclo,
p. 89), qui eum bene quidem quadrare dicit
cum iis quae in epigrammate initio commenta-
tionis nostrae apposito leguntur, sed hoc ipsum
suspicatur non epitomae, quam Photius legit,
sed majori Nostri operi mythologico propositum,
ex eoque Bibliothecae titulum effictum esse. Li-
ceat mihi ab hoc viri summi judicio meam sen-
tentiam sejungere. Nam prseterea quod, ut modo
dixi, nihil eorum, quae viri docti protulerunt ,
impediat, quominus ApoIIodorus librum scri-
pserit ejusdem fere ambitus, vel etiam minoris,
quam is, quem nunc habemus; alia sunt quae
aliam hujus tituli significationem suadeant. Ut
paucis eloquar quid sentiam, Bibliothecae titulus
pertinet non solum ad libros illos tres rerum
mythicanuTi, sed etiam ad Chronica, quae cum
illis in unum corpus conjuncta , universalem et
compendiariam historiam exhibuerunt, quae,
ut in Anaximenis opere, a theogonia exorsa ad
aequalem usque auctoris aetatem fuit perducta.
Ac quemadmodum hocce opus cum libris Dio-
dori comparandum est, sic etiam eandem habuit
inscriptionem. Ut ita statuam movet me locus
Photii supra excitatus. Quam enim ibi legimus
Bibliothecae descriptio tam confusa est, ut quo-
modo eam exiis, quae ipse ante oculos habuit,
eruere potuerit, ut ipse Welckerus fatetur, non
assequaris. Neque quisquam Photium hominem
tam levem dixerit, ut fingendi libidini indulgons
haec omnia ex epigrammatis verbis elicere co-
natus esset. Contra satis commode hujus loci
confusio explicatur, si statuanuis Photium non
solum epigramma illud in fronte operis legisse,
sed etiam aliam brevem quandam notitiam, (pise
ad Bibliothecam, qualem modo dixi , spectabat;
deinde vero, quum haec omnia referret ad eam
Bibliothecae partem, quam in suo volumine re-
perit,eum diversa in unum conglutinasse. Ita-
que si dicit Bibliothecam continuisse ovojjiaffia?
TTOTafxwv xai x.^^pwv xal eOvwv xal Tro^Xewv , auctor,
ex quo haec petita, procul dubio ad Chronica,
i. e. ad posteriorem Bibliothecaepartem respexit.
Ad eadem fortasse referenda sunt haec : Haa. xt
TOpl 6ewv xat -fipoiwv 6 xpo^^o? auxot? So;aCetv eSwxe,
ita ut sint : « Quse temporum ratione habita,
de diis et heroibus statuerint, vel : Quae de Deo-
rum heroumque aetate opinati sunt. » Obscurius
haec a Photio expressa, quoniam quid sibi vel-
lent, ipse non potuit perspicere. Ad eandem
Bibliothecam referendum videtur epigramma.
Primum ejus versum : alwvwv (sic lego cum Sal-
masio et Heynio pro atwvo?) (7TOipY)(jLa dcpu(j(7a(ji.evo?
(xtc' Ejjteio IlatSeir)? recte, puto, reddidit vetus
interpres: « Saeculorum seriem nostra si legeris
arte. » Heynius vertit : « Hauriens orbem vel
cyclum eruditionis antiquitatis. >â– Eodem modo
Welckerus 1. 1. jungit (y7reipv]fjta 7ratSeia<;, i. e. xu-
xXov TratSeuTixbv vel xuxXov tdTopia? itatSeuTix^^;,
sicuti Dionysius Samius decem libros tcTToptai;
TcatSeuTtx^? scripsit. Certius aliquid pronun-
tiare liceret, si quidem compertum haberemus
quid sibi vellent illa : [k^ xuxXiwv C^Tct TuoXuOpouv
(jziyov. De cycli Homerici auctoribus cogitari
nequit,ut recte monet Welckerus contra Casau-
bonum, Bentlejum, Heynium. Ipse dithyrambos
intelligi vult, quippe qui plus rerum mythica-
rum conlinerent quam carmina lyrica et elegiaca.
Vereor ut auctor epigrammatis ita distinxerit.
Equidem verbis xuxXiwv iroXuGpouv cxi/ov desi-
gnari suspicor xuxXov t(7Topixbv, i. e. opus histo-
rico -geographicum , quale fuerunt Chronica
Apollodori, Hellanici, Charonis. Ac si quidem
recte Polemo vocatur xuxXixb?, opusejus, quod
cyclum nominabant, non aliud esse potuit ac
â– Ks.piriyr\(7i(; xoffjjttxTq. Neque verba 7roXuGpou<; (j-Ttyo?
in poemate refragantur, quominus de prosariis
scriptis intelligamus. Accedit quod sic demum
illud : eupi^(7et(; Iv i[io\ Tr(xv0' oax xo'(7(xoi; iyti non ad
solos mythos poetarumque figmenta restringen-
dum est. Neque tamen haec premo, quum bene
sciam quam vaga sint et incerta.
Ut vero seriores mythologicum Apollodori
opus cum Chronicis in unum conjungerent ,
XLII
sponte adduci debuerunt, si quidem utruiiique
versibus fuit conscriptum atque illud substitit
in Troicis leiriporibus, a quibus iisdem alterum,
teste Scymno Chio, cepit initium. Neque prae-
termittendum est Apollodorum in ordinandis
fabulis quam maxime respicere ad temporum
ordinem ipsisque narrationibus multa immiscere
chronologica (5). In Deucalionis et Inachi pro-
genie ordo est simplicissimus. Major rerum im-
plicatio reperitur in stirpibus Atlantis, ^aci,
Cecropis. Etenim postquam in posteritate Atlan-
tis prae ceteris Taygetae prosapiam usque ad
Helcnam exposuerat, ab Electra transit ad Tro-
janas fabulas, atque Ilii reges breviter recenset.
Tum subito convertit se ad jEaci stirpem eam-
que deducit usque ad Achillem cuntra Trojam
proficiscentcm. Deinde ad Cecropcm se conver-
tit, ejusque stirpem procul dubio usque ad Tliesei
filios enumeravit. Itaque vides omnia tendere ad
bellumTrojanum, magnumilludin mythologiaet
chronologia 7rapa7ryiY[xa ; et quae primo oculorum
obtuitu arbitrarie posita esse videntur, ex certo
animi consilio et decreto adornata apparent (6).
Quod vero a Thesei filiis ad celebratissimum illud
bellum progreditur, eo Atheniensem auctorem
agnoscis, qui eos, ut Welckerus monet, in libello
suo, eodem modo, quo in Lesche Athenarum
Polygnotns , insigniter extulisse videtur. Iderr
patriae gloriam augendi studium in aliis quoque
Apollodoreis deprehenditur (7).
(5) II, 5, 11, 1, priores decem labores Hercules absol-
vit b)\ |jLy)vi xai gxsaiv oxtw. — II, 4, 9, 5, Hercules octo-
decim annos natus leonemnecat. — III, 13, 8, 1 , Acliil-
les novem annos natus Lycomedae in custodiam datus.
I[ ,5, 11, 7, pestis novem annorum. — III, 5, 5, 4, Ly-
cus viginti annos regnat. — 1,9, 26, 6, Argonautai tov
TrdvTa TtXoOv £v teTTapo-i [XTial TeXeiwaavcEi;. — 1,9, 28, 2,
lason et Medea decem annos degunt Corintiii II , 6,
3, 5 : xa6' ov os xpovov eXd-rpeue (Hercules) Ttap' 'OjjiipdXv) ,
XeycTat t6v eTci KoXxou; ttXouv YevecrOai , xai ttjv tou KaXu-
Swviou xdirpoy Oi^pav , xai 0ri(7£a Tiapayevofxevov ex Tpoi^rj-
vo? Tov 'IdeiAov xa6apai. — III ,4,2,1, Cadmus cvtayTiv
servit, ^v 6c cviauTo? totc oxtw eTTi.— II, 1,3, l,laudan-
tur tastoris Ciironica. Paullo audacius Scaliger in Elenclio
Orat. Ciironol. dicit : « eam (Apollod. Bibliotliecam) to-
tam, si velimus, possumus xaTd yEved? in Clironicum
conjicere. »
(6) Cf. Welclier. \X. Delenda igitur in argumento libri
primi Plierecydis verba : Eojdem Apollodorus tractavit
... resecta esse.
(7) Galeusl.l.p. t9:«Primum Attica; regem cliroiiologi
aliarum gentium aftirmant fuisse Ogygem. Hoc Philocho-
rus in Attliide pro figmenlo liabuit. Philocliorum sequi-
turApollodorusHI, 13. ArgivihistoricideCererisadventu
quid senserint docet Pausan. lib. I; docet idem qua3 de
ea re diversa scripserint ol 'AOrivatoi xai oaa Ttapd toutoi;.
Cuni his eadem prorsus tradidit Apollodor. 1,5.» Alia
aljcrt Welclierus : HI, 14,|16, l Amphictyon, auctor con-
ciln Ampliictyonum , unus idemque est cuin rege Atlie-
DE APOLLODORO.
Ducit hoc ad fontes, ex quibus Apollodorus
mythologiam suam consarcinaverit. Qua in re
ita agere potuit, ut ipsa caimina epica duces
sibi seligeret. Ex hacWelckeri sententia carmina
se exciperent hunc in modum : libro primo :
Theogonia, Titanomachia, Gigautomachia, He-
roogonia (postquam Prometheum tamquam ge-
neris humani post diluvium reparatorem inter-
posuerat ) , Thebais , Corinthiaca ( Phrixus ,
Sisyphus), Melampodia, Argonautae (Corinthum
veniunt; quare Eumelum secutus esse videtur). —
Libro secundo : Phoronis (Phoroneus, Argo, lo),
Danais, Heraclea Pisandri, Minyas (i. e. Theba-
norum bellum contra Erginum , Minyarum re-
geni. V. A])oll. II, 4, 11), Ol/aliaq aXwat?, iEgi-
mius (cf. Welcker. p. 2G6). — Libro tertio : Europa,
CEdipodia, Epigoni, Hymnus in Mercuiium,
Cypria, bellum Trojanum usque ad Odysseam ,
Telegonia.
Sed quae est operis sui indoles, non id egit
Apollodorus ut ad antiquissimorum horum mo-
numentorum (8) auctoritatem totum se accom-
rnodaret, sed quaecumque e lyricis et tragicis
poematis (9) consilio suo inservire poterant, in
usus suos convertit. Atque plurima horum
omnium non tam ipse volumina illorum poeta-
rum pervolutando collegisse videtur, quam in
sua transtulisse ex logographorum et gramniati-
corum operibus, qui easdem res eadem, qua ipse
fecit, ratione tractaverant. Inter eos prae celeris
ante oculos habuit Pherecydem, Hellanicum
(quamquam is nusquam expresse laudatur) ct in
Herculis historia Herodorum (10).
narum. — Medea ^geo nubente Argonautarum fabulse
in Atticam historiam exeunt (lib. II, (in.) Helena pri-
mum rapitur a Tlieseo , ut liic virginitatis llorem decer-
pat. OEdipus Colonum fugit, ut apud Sophoclem et Euri-
pidem. — Adrastus Atlienas fugit ad aiamMisericordiaj,
a Tlieseo petiturus caesos sepeliendi facultatem.
(8) Nominantur : Thebais 1 , 8, 4 ; Alcmaeonis 1 , 8, 5,
8; Homerusl, 3, 5; H, 2, 1, 3; 11,3, 1, 6; III, 1, 1, 5;
111,5, 6, 2; NodTot II, 1, 4, 14; Hesiodus 1 , 8, 4 ; 1,9,
21,7; II, 1, 1, 7;in,8, 1, 1; H , 1, 3, I; H, 2, 2, 2; H,
3, 1,6; H,4, 2,7;HI, 5, 6, 2;IH, 6, 7, 5; 111,8,2,2;
111,9, 1,8;IH, 14,4, 2; Eumelus IH, 8, 2, 2; 111 ,9, 1,
1 ; III, 11,1,1; Asius III, 8, 2, 2; Cercops II , 1, 33 ;
II, 1, 4, 14 (utroque loco Cercopem Jlgimii auctoiem
intelligi censet Welcker. I.l. p. 266); Pisander 1 , 8, 5, 2 ;
Panyasis 1,5, 2; IH, 10, 3, 17; HI, 14, 4, 2; Naupactica
III, 10, 3, 12; ApoIloniusRhodiusl, 9,21, 8.
(9) Citantur : Stesichorus 111, 10, 3, 12 ; Pindarus II,
4, 2,7;TragiciH, 1,3, 1; H, 1,4, 14 ; H , 2, l,3;Euri-
pidesll, 1,4, 4;IH,6, 8, 2; 1H,7, 7, 2;HI,9, 2,8.
(10) Pherecydes : I, 5,2; 1,8, 5, 3; 1, 9, 19,6; H, 1,
3, 3;H,4, 8, 5;H, 5, 7, 2;Hl, 1, 1, 7;1H, 4, 1, 6.
IH,4, 2,3;III,6, 7, 3; IH, 8, 2, 2; IH, 12, 6, 8; Hero-
dorus : 1 , 9, 19, 3 ; III , 6, 2. V. O. Miiller. Dor. H, p.
464 sqq. Praeter hos laudantur : Acusilaus H, 1, 1, 7;
IH, 8, 1;H, 1, t,3;H, 2, 2,2; H,5, 7, 1; IH,4, 4, 2;
DE APOLLODORO.
XLIII
Ceterum non est, cur de virtutibus vel potius
vitiis hujus operis verba faciamus atque perstrin-
gamus perniciosum illud studium ex euhemeri-
slica de rebus mythicis statuendi ratione profe-
ctum , quo , neglecta inter fabularum naturam,
originem, aetatem distinctione , tnrbulenter et
temerarie omnia permiscentur. Tantum enim
abest ut cum Barthio medullam omnium mytho-
logiarum in Apollodori libello reperiamus, ut
nihil nobis praebere videatur nisi miseram fabu-
larum hiuc illinc corrasarum farraginem. Eo ma-
gis dolenda est fati iniquitas , quae effecit, ut
nemo hodie harum rerum studiosus Apollodori
opusculo carere possit.
Accedo ad alterum Apollodori opus, quod
Xpovixi vel Xpovtx'^ cruvTa^iC inscribitur. De eo
notitiam dat Scymnus Chius (V. fr. p. 435), qui
ad ejus imitalionem suam orbis terrarum de-
scriptionem composuit. Docet ille Apollodo-
rnm, narrationis initio facto a Trojae tempori-
bus, ordine chronologico tradidisse qnae per
annorum lo/jo decursum scitu digna accidissent.
Jam quum ex Apollodori calculo Troja capta sit
io83a. Chr., substitisse debet 01. iSg, i vel i/t4
a. Chr. , anno secundo Ptolemaei Euergetae II,
anno decimo Attali II Philadelphi, cui opus
simm auctor inscripsit. Legebantur in eo quae
spectant ad populorum migrationes , urbium
origines et excidia, Graecoruni barbarorumque
expeditiones, res terra marique gestas, pugnas,
fcedera, regum imperia, tyrannorum fata, vitas
virorum illustrium (i). Quae omnia breviter et
compendiose erant exposita, et, ut memoria fa-
cilius possent retineri, versibus iarabicis, libe-
rioribus illis, concepta (2).
Libri hujus operis laudantur quattuor, neque
plures, puto, fuerunt. Quorum primus perti-
nuisse videtur usque ad tempora belli Persici.
Id c6lhgo tum ex mentione Helori urbis, ad
quam a. 491 notissimum proelium commissum ,
tum ex commemoratione Miuntis , quae spectat
III, 11, 1;III, 15, 6, 5;m, 15, 22; Amelesagoras 111 ,
10, 3, 12; Philocrates 111 , 13, 8, 5; Dionysius (Scytobra-
chion, Mytilenaeus. V. Welcker. 1.1. p. 85) I, 9, 19, 7;
Demaratus et Asclepiades I, 9, 19, 7; 11, 1, 3, 3; III,
1, 2,6; Castorll, 1, 3, 1.
(1) Cf. Cic. ad Atticum XII, 23 : « Quibus consulibus
Carneades et ea legatio Romam venerit , scriptum est in
tuo Annali. Haec nunc qua;ro, quae causa fuerit, ... qui
eo tempore nobilis Epicureus fuerit Athenis, qui praefue-
rit liortis , qui eliam Athenis TioXmxol fuerint illustres :
quod te etiam ex Apollodori puto posse invenire. «
(2) Idem, puto, significare voiuit Suidas 1.1., ubi Apol-
lodorum tragiambos invenisse dicit, quamvis non satis
intelligam quomodo liberiores illos versus iambicos ^ra-
giambos appellare potuerit.
aut ad bellum Idnicum, aut ad historiam Themi-
stocHs. Libro secundo notata erant tempora belli
Peloponnesiaci et quae sequuntur usque ad regna
Philippi et Alexandri. Quod arguunt, nisi fallor,
urbes ex eo memoratae : Menae (01. 81, 4. V. Dio-
dor. XI, 78), Noae(Ol. 82,2. Diodor. XI, 91),
Hyccara a Nicia capta, Chaeronea (Ol. iio,3).
Qui restant duo libri reliquum temporis spatium
usque ad auctoris aetatem complectebantur.
Verura dinicultas quaedam oritur, quaj, si quid
video, ita est amovenda, ut Apollodorum non
solum metricam hancce chronologiam quattuor
libris scripsisse statuamus, sed etiam majus
quoddam opus, prosaria sine dubio oiatione
compositum, cujus illud, quodScymnussibiimi-
tandum sumsit , epitome fuerit vel compendium.
Nam quum Scymnus, cujus auctoritas in dubium
vocari nequit, Nostrum initium posuisse dicata
Trojae excidio , non liquet quomodo etiam res
antetrojanas commemoraverit. Sic v. c. eum
egisse videmus de setate Dionysi, Herculis,
jEsculapii, Dioscurorum (V. fr. 72). Sed haec,
dicas, perpauca fuerunt, quse tamquam minus
certa in procemio praemiserit. Quomodo autem
Apollodorus in opusculo, quale Scymnus descri-
bit , agere potuit, sicuti Alexander Polyhistor et
Berosus, de regibus Chaldaeorum, qui ante dilu-
vium regnarunt, deque illis JEgyptiorum, quo-
rum plus nonaginta enumeravit (V. fr. 70) ? Ar-
guunt haec epitomen, nefjue alia desunt, quae huic
nostrae sententise faveant. Etenim ipse ille Scy-
mnus Apollodori Chronica metrica dicit iravTtov
eTriTO(ji.:?)v twv yy^r;^ £tpv]a£va)v. Quod jam non ita
explicandum ut sit : Epitome omnium quae ab aliis
fusius enarrata sunt, quemadmodum geographus
de suo opusculo dicit : Ixtwv cTiopaSYiv l<TTopY)iji.£vtov
£v ETriTotxy; cot Ysypacpa : sed significant verba :
« Epitomen eorum, quae ipse Apollodorus inajori
opere prolixius exposuit. » Quocum optime qua-
drat illud Stephani (v. Au[ji.ti fr. 45) : 'ATToXXo^Scopoc
Ti 6 TQt TouTou £7nT£[xo'[ji.£vo(;. Verisimile est Stepha-
num epitomen intellexisse qua usus est Scyranus,
atque dubitasse utrum ea ipsius Apollodori esset
an alius.
Chronicorum fragmentis, relicto ordine ab
Heynio adoptato, subjecimus reliquias ex opere
Tri^ TOptoSo; vel IlEpl y^? vel IlEpirjviatsinscripto,
a veteribus, iniprimisa Stephano, servatas. Hunc
librum Apollodoro tribuit jam Vossius (De hist.
Gr. lib. III, p. 161). Movit eum locus Tzetzae
(Hist. III, 100, V. 8o5), ubi postquam Herculem
dixerat una navi ad Amazonas navigantem, ut
Hippolytaecingulum Admetae reportaret, Bebry-
ciam depopulatum esse, eaque donasse Lycum,
XLIV
qui deinde Thracicam civitatem in Herculis
honorem Heracleam nominasset, subjicit haec :
'O 'ATCoXXoSwpOi; qjiqffiv tauTriv Tirjv lcTTOptav,
T(j) TTEpi viQffwv, TioXewv xai Sykjlwv Se piSXtw
STEqjavo; 6 Bui^avTio; oO ypacpei Trepi TauTrii;,
nepi 6e 'HpaxXeiai; Se Ypdipet 1:7)1; Iv Tto llovxw.
Verum in aprico est verba Ttept vvitiov etc. non
pertinere ad Apollodorum, sed titulum esse xoiv
levixwv Stephani a Tzetza versus causa effictum,
antecedentia autem petita esse ex Apollodori
Bibliotheca. Quod sentiens Galeus (I. I. p. 5 1 ) opus
hocce certum esse et indubitatum Apollodori
foetum negavit, et in Stephani loco (v. 'OpSiTai
fr. 116), ubi 'ATToXXoSwpoi; Trepi 'AXeEavSpeiai; lau-
datur, Atheniensi nostro substituendum censuit
Apollonium Aphrodisiensem. «Atqui, Heynius
objicit, est locus Strabonis (XIV, p. ggS, B, fin.),
ubi de Apollodoro dicit : 6 Bk xal -/wpoYpacptav
l^eSwxev Iv xtojxtxw (JtsTpto, r^; TrepioSov e7rtYpa'|a<;.
Habemus hic expressis verbis laudatum ApoUo-
dori nostri opus chorographlcum r^i; TrepioSov
inscrij)tum, quod metro comico, pariter ac
chroribgraphiam ediderat. » Huic Strabonis loco
addere licet alios viginti fere exStephano, ubi
libri index est modo Trepl yr[(; , modo 7rept7iYy;at<;.
Quae omnia quamvis suadere videantur genui-
num esse hoc opus Apollodori, et a Chronicis
diversum , accuratius tamen rem perpendenti
plura sese offerunt, quae quominus usquequaque
in Heynii sententia acquiescamus impediant.
Primum enim quaeras, qui factum sit, ut Scy-
mnus periegesin conditurus ChronicaApoIlodori
imitanda sibi proposuerit, neque illud opus,
quod in eodem versabatur argumento, in quo
ipse elaborare decreverat. Deinde vero quum in
TreptYiYTiffei vel in y^? 7repto'Sto ante omnia res geo-
graphicae ordine quodam secundum situm terra-
rum describendarum memorari debeant, plane
non assequor quomodo hoc geographi officio
functus sit ApoIIodorus. Nam in eodem libro
secundo, cui fere omnia fragmenta libri nota in-
structa assignantur, et Indiae urbes recensentur
et Libyae et Thracise et Italiae nec non Iberige.
Itaque quum uno libro secundo omnis fere orbis
terrarum ab Indo ad Herculis usque columnas
perlustretur, nescio quid inesse potuerit libro
primo, quid relictum sit sequentibus, praesertim
si cum Heynio septem ad minimum hujus operis
libros fuisse existimaveris (3). Quae quum ita
sint, non vereor contendere, opus hoc geogra-
(3) Heynius enim fragm. 164 (ex Stephano. V. AiTat),
quamvis concederet posse id ad opus Ttepi vewv pertinere,
nialuit tamen ad periegesin reierre.
DE APOLLODORO.
phicum idem esse cum Chronicis. Nomina illa
urbium populorumque ex secundo Pcriegeseos
libro laudata majorem partem spectant ad ex-
peditiones Alexandri Magni, quae, ut paullo ante
posui, librosecundo Chronicorum erant narratae.
Sic memorantur Gaugamela (fr. io6);antea me-
morandae erant urbes ad Jjlgyptum et Libyam
pertinentes (Abyllae fr. 106, Ausesfr. io9,Nubae
fr. 11/4); posterius Indiae aliarumque Asiae remo-
tioris terrarum populi oppidaque, ut Mardi in
Hyrcania , Orbitae tSi? 'ATroXXoco^po; SeuTe'pto 7rep\
'AXe^avSpeta; , i. e. ubi de Alexandria agit ab
Alexandro condita (fr. 116), Oritae et Gedrosii
(fr. laa), Paropamisus (fr. 118). Fragm. iig de
HylHs et fragm. ii3 de Nasto urbe ad Philippi
historiam refero. Laus urbs (fr. 1 12) apte memo-
rari potuit ubi de Thuriis conditis agebatur. Ex
libro primo laudatur urbs Celtica, Massiliae colo-
nia,scilicet ex illa operis parte, ubi de Massilise
originibus auctor exposuit, sicuti ex altero libro
Fabia urbs Gallica a Fabio condita excitatur. —
Oportet igitur ApoIIodorum in Chronicis, quem-
admodum in Historiis fecit Hellanicus, quara
maxime respexisse ad res geographicas , ita ut
liber inscribi posset TrepioSo? yr^q, atque Scymnus
eum tamquam exemplum suum sibi seligeret.
Tum igitur Stephanus eundem librum modosub
hoc.modosubillo titulo laudasset.Quod siminus
placet, nihil refragor, quin statuas Chronica ex-
cerptorem nactum esse rerum geographicarum,
atque hunc indicare voluisse Stephanum verbis
supra allatis, ita ut ethnographus modo Chroni-
corum opus modo ejus epitonien laudet, pariter
ac Eustathius modo ipsum Stephanum excitat
modo ejus excerptorem (v. Westermann. praefat.
ad Stephan. p. XV).
Igitur, si antecedentia recte disputavi , res
conformanda erit hunc fere in modum : Scripsit
ApoIIodorus pedestri oratione majus Chronico-
rum opus, quod in exteriore adornatione non
multum differebat ab illo Castoris , Apollodori
paullo antiquioris. In eo non tantum Grsecorum,
sed etiam barbarorum historiam inde ab anti-
quissimis et vel antediluvianis temporibus ex
ordine chronologico exposuit. Ut vero Castor
atque alii chronographi majorum suorum ope-
rum fecerunt summaria (v. A. Mai ad Euseb. Ar-
men. p. 36),similiter Apollodorus quoque Chro-
nicorum suorum compendium scripsit metro
comico. Ineo, in juventutis, ut videtur, usum
composito, a Trojanis temporibus narrationis
initium posuit, quum antiquiora in barbarorum
historia aut minus cerla viderentur aut miaus
scitu digna; in rebus Graecis vero simili ratione
DE PHILISTO.
compendiaria jam exposita essent in metrico isto
compendio rerum mythicarum, quod nos in
prosam orationem solutum habeniussuperstitem.
Reliqua Apollodori opera satis habebo paucis
verbis recensuisse. Scripsit enim praeter ea, quae
jam attulimus : i) Opus Ilepi 6£aiv ad minimum
viginti quattuor librorum , iu quo deorum et
heroum naturam et qui de iis circumferebantur
mythos ex Stoicorum placitis modo allegoriarum
modo etymologiarum ope explicare conatus est.
Multa in eo legebantur de sacrorum etfestorum
originibus, de deorum epithetisquaeque huc spe-
ctant alia 2} Ilepi veSiv vel -Trepi veo).* xaTaXo-
You, i. e. commentarium duodecim librorum in
partem Ubri secundi Iliadis, ubi Graecorum Troja-
norumque copiae recensentur(4). In quo opere
plurima sua Noster hausisse dicitur ex Demetrio
Scepsio (Strabo YIII, p. 622, A : v. fr 169) et
Eratosthene (Strabo VII, p. 457, B: v. fr. iSy).
— 3) IIspl SwcppovoCji. e. commentarium in mimos
Sophronis. Quod opus divisum erat in to et<; av-
Spetoui; xal xb el? TOtji; Yuvatxeiou? (jtijji,ou?. — 4) Ilepi
' ETziyioipjj.ou Hbros decem (5) 5) Ilepi izu[i.oko-
ytwv. — 6) Ilepi Toiv 'AGvivyjctv eTaipwv. Laudatur
denique Apoliodorus Ilepi xpaT^po; fragm. 243,
ubi tamen nonnisi pars Etymologiarum in-
dicari videtur (6).
ANTIOCHUS.
Anliochus,Xenophanis fiHus, Syracusanus (7),
ffUYYpaipe^? TTavu ap/aioi; , ut Dionysius dicit ( A.
R. p. 10), neque tcov eTriTUy(^o'vTwv Tt? ouSe ve'wv,
ThucydidepauUoantiquiorfloruitcircaOl. 90(8).
Miro errore tenetur Strabo (X, c. 1), qui
eum Aristotele annis prope ducentis superio-
rem facit.
(^ondidit Antiochus tum ItaHae historiam
(4) Eustath. ad princip. lib. II lliad. : Aeyei Se xai (sc.
Porpliyrius) 6ti Tipoi; aXXou; xal 'ATioXXoSwpoi; 6 'A9?ivaro?
litpaY[j.aT£U(TaTO Ta Tiepl tou xaTaXoyou dptffTa ev SwSexa
PiSXioti;, MrivoYevyii; 6e ev Tpidi xatEixoat.
(.5) Porphyr. in Vita Plotini c. 24 : Mi[jir5ad(ji£vo? Sh
'AnoXXoowpov tov 'A6rivatov ... wv 6 (xev 'ETctyapjJiov tov
xa)[jLa)5oYpd<pov Eti; Sexa t6[jloui; (pepwv auv^yayev
(6) Ad fragm. 74 adde : Hieronym. Chron. p. loc :
« Agrippa apud Lathios regnante, Homerus in Grsecia
floruit , ut testatur Apollodorus grammaticus et Euphor-
bus (Ephorus?) historicus; ante urbem conditam annis
CXXII, et, utCornelius Nepos ait, ante Olymp. annis C."
Hieronymns in numeris errasse videtur.
(7) Ceterorum Antiocliorum recensum dat Fabric. Bibl.
Gr. T.IF, p. 354, et X, p. 504 sqq. Cf. Voss. de Hist.
Gr., ubi V. Indicem.
(8) V. Heyn. De fontib. Diodor. p. 85. Ukert Geogr.
Gr. etRom. vol. I, part; I, p. 84; Niebuhr. H. R. I, p.
27 ; Ga"ller. Prowmium de Scriplor. rerum Sicul. p. ViJI.
XLV
(TTaXta? oixta(ji.o'v Dionys. H. 1. I. Ilepi Trj? TTaXia?
auYYpafJ^H^a Strabo VI, p. 3gi) , tum SiciHae
(SixeXiwTiSa auYYpaip^lv Strabo X, c. 11).
Posterior novem libris comprehensa a CocaH
temporibus usque ad primum annum Darii No-
thi (01. 89, 1), adeoque ad medium Dionysii se-
nioris regnum desceudit (9),
Quemadmodum Antiochus eorum qui res Si-
culas scripserunt fuit antiquissimus, sic etiara
facile priuceps liaberi poterit. Opera ejus a
Thucydide atque ab Aristotele in rebus Sicu-
Hs cousulta esse pro certo fere affirmare Hcet
(V. Niebuhr. H. R. I,p. 27,406^41, i3i).Diodo-
rum haud paucaexeo mutuatum esse satisHquet,
etsi quaenara illa fuerint, quum Philistura quo-
que et Timaeura ante oculos haberet, plerumque
non potest dijudicari (10).
PHILISTUS.
PhiHstus Syracusanus, Archimenidae fiHus. Sic
Pausan. X, 23 et Plutarch. Nic. 19. Apud Sui-
dam legitur <[>tXtaTO? NauxpaTiTY); ^ iupaxouato?,
'Ap)(^wviSou uto?. Sed quum omnia, quae de Phi-
Hsto ille tradit, valde turbata sint, non dubitan-
dum est, etiara patris nomen vel auctoris culpa
vel librariorum negHgentia depravatum esse.
^gyptus patria eidera errori deberi videlur,
quo AtYuirTtaxwv xal Trepi NauxpaTei»? Hbri ad no-
strum historiciim referuntur. — Natus est 01. 86
vel 87. Plutarchus enim I. 1. Philistum rerum a
Gylippo in Siciiia gestarum SpaTrjv fuisse dicit.
Itaque 01, 91, 3, quo anno Gylippus Syracusas
venit, sive pugnando sive spectando noster rebiis
(9) Diodor. XII, 71 : Twv Se (juYYpa^^wv 'Avtioxo; 6
Supaxoucrto? Trjv TtiSv StxeXtxwv taTopiav eii; toutov tov dvt-
auTov (Isarchi annum,Ol.- 89, 1) xaxeffTpE^^ev , dp?d(i£\0(;
dTto KtoxdXou Tou Stxavwv paatXew; , ev piSXioti; Ivvea.
(10) Fragmentis adde: Syncell. p. 364 ed. Dindorf.: 'Av-
Tioxo; OE 6 Supaxoato? xat 7ip6 Tptoixwv ^yjat Ty]v 'Pto[xriv
EXTiaOat , paatXEuovTo; MopyYiTOi; 'iTaXtac omo TdpavTO? d)(pt
IIoaei5ci)vta<; [ietoc tov TrpwTov Xeyo^iEvov 'iTaXov (iaatXEa xa-
TayEyyipaxoTa. Pra?terea Antiochus Syracusanus laudatur
apud Theodoretin Cur. Gr. afiect. p. 115, quem locum,
quum liber ad manus non sit , exscribere nequeo. Antio-
chi denique nomen Vossius De hist. Gr. 1.1. restituendum
putat apud Feslum p. 266, 23 ed. Odofr. Miiller., ubi sic :
« Antigonus , ItaUcce historice scriptor, ait , Rhmnum
quendam nomine, Jove conceptum , urbem condidisse
in Palatio Romce eique dedisse nomen. » Ad haec
O. Miiller.: « Antigonus , idem qui a Dionys.Hal. I, 8 et
Plutarch. Romul. 17 laudatur, sed alius, puto, ac Cary-
stius. » Cf. Niebuhr. H. R. T. I, p. 142, not. 77. — An-
tlochus ille in Plierecydis fr. 101 citatus sine dul)io non
est Syracusanus noster, sed Ttepi twv xaTd uoXtv [jtu9tx(Sv
auctor, cujus mentio fit apud Ptolem. Hephaest. V, 9 et
Pliot. Bibl. cod. 190
DE PHILISTO.
XLVI
interfuerit, ad adultam fere aetatem jam perve-
nisse pulandus est. Clarius hoc elucet ex narra-
tione Diodori XIII, 91. Etenim quum post
Agrigentum a Hamilcare eversum Dionysius,
Hermocratis filius, duces res Carthaginiensibus
prodidisse dictitaret, et populum ad supplicium
de illis sumendum instigans ne praestitutum a
lege tempus exspectarent, sed continuo pcenas
infligerent, exhortaretur, magistratus eum tam-
quam pacis turbatorem secundum leges multa-
runt. Verum Philistus , vir opibus maxime pol-
lens, multam pro eo exsolvit, quaeque anirao
concepisset, edisserere jussit, addens se, licet
per tolum illidiem multam irrogaturi essent, ar-
gentum pro ipso expensurum. Haec incidunt in
01. g'i, 3. Tum igitur Philistum, ut re familiari
ad libitum uli et coram populo loqui posset,
plus viginti annis natum fuisse omnino est ne-
Gessarium.
Quem magistrum habuerit non constat. Sevi-
nus quidem [Mem. dc 1'Jcad. des belles-lettres),
tom. XIII, p. 2) eum Isocratis discipulum fuisse
intelligi vult ex Cic. de Orat. II, aa, ubi * Ecce
tibi, inquit, exortus est Isocrates magister isto-
rum omnium, cujus e ludo tamquam ex equo
Trojano innumeri principes exierunt, sed eorum
partim in pompa, partim in acie illustres esse
voluerunt. Itaque et illi, Theopompus, Ephorus,
Philistus, Naucrates, multique alii naturis diffe-
runt, voluntate autem sunt similes inter sese, et
niagistri. » Sed ne dicam quam parum hoc ve-
rimile sit propter Isocratis aetatem paucis dum-
taxat annis Philisto majoris, et propter id quod
de tempore quo ludum aperuerit ex Pseudo-
Plutarcho (Vit. X orat. p. 672) compertum ha-
bemus;alius exstat apud Ciceronem (deOrat.
II, i3)Iocus, ubi diserte Philistus ab Isocratis
discipulis discernitur. « Hunc, inquit, consecutus
est Syracusius Philistus, qui, quum Dionysii ty-
ranni familiarissiinus esset, otium suum con-
sumsit in historia scribenda , maximeque Thu-
cydidem est, sicut mihi videtur, imitatus. Postea
vero, ex clarissima quasi rhetoris officina, duo
|)raestantes ingenio, Theopompus et Ephorus,
ab Isocrate magistro impulsi se ad historiam
contulerunt : caussas omnino nunquam attige-
runt. » Quse res Gcellerum commovit, ut in priori
loco pro Philistus restituendum censeret Phili-
sriis. Idque verum esse eo libentius largieris ,
quo frequentior est apud veteres horum nomi-
num confusio. Intelligendus est autem Philiscus
aiilesius, Isocratis auditor, Timaei historici prae-
ceptor (Suidas Tt;j.aio<;\ qui praetervitam Lysiae,
etiam T£xvy,v ^r,xopixYiv composuit ab eodem
Suida per errorem historico nostro tributam.
— Alius Philisto magister a Suida datur Evenus,
poeta elegiacus. Quod jam per se non admoduni
probabile, temporum computatione labefacta-
tur. Nam quum duo sint Eveni Parii, elegiaci
poetae (Eratosthen. ap. Harp. s. v. Eurjvo?), quo-
runi alter 01. i38 vixit, alter vero, si fides ha-
benda Maximo Tyrio (Dissertat. 38, p, 449 ed.
sec. Davis. ), Socratem artem poeticam docuit ,
neuter Philisti magister esse potuit. Diversa Sui-
das confudisse videtur.
Itaque quum de juvenilibus Philisti studiis
certius omniuonihil compertum habeamus, pri-
mum quod indubitata antiquitatis fide pronun-
tiare licet, illud est quod supra ex Diodoro
a|)posuimus, nempe fuisse Philistum Dionysii
senioris fautorcm , eumque opibus suis et consi-
liis ad adipiscendam tyrannidem haud minimum
adjuvisse. Nec minus is ne in adversis rebus ty-
rannus de salute sua desperaret , constantia
animi et firmitate effecit. Nam ubi vix firmato
imperio Syracusani arma in tyrannum conver-
terunt ac in tantas eum angustias redegerunt,
ut, omni spe tuendi principatus abjecta, ex
amicis qusereret, quo pacto non prorsus inglo-
riosam tyrannidis abdicatiouem faceret, Heloris
respondit : pulcrum sepulturae ornatum esse ty-
rannidem , Polyxenus consuluit , ut velocissimo
equo conscenso intra Carthaginiensium fines se
auferret; at Philistus, Te decet, inquit, non ci-
tato equo ex dominatu avolare, sed vel cruribus
tractum reniti. Atque hanc sententiam tyrannus
amplexus est. Sic Diodor. XIV, 8 ex Timaeo;
idem vero responsum alio loco (XX, 78), ex
ipsius, ut videtur, Philisti historia Megacli datur.
Cf. Plutarch. Dion. 35. Utcunque sit, auctorem
nostrum tyrannicorum morum amicum fuisse
tum aliunde constat, tum intelligitur ex loco
Plutarchi (Dion. c. 11), quem, quum simul se-
quentia Philisti fata narret, liceat adscribere.
'O Y^p Sri ^iXkjtoc, ait, i\ oi^-/r^<; te Trj TupavviSi
xa8t<7Ta[X£vri xpo6u|jLOTaTOV lauTov TrapiV/e, xat t-)iv
axpav St£cpuXa^£, cppoupapycov Itti ttoXuv /povov. 'Hv
Se Xoyo;, 0)? xai -zr^ [X7]Tpi TrXrjCria^oi tou 7rp£a6uT£-
pou Aiovuaiou, tou Tupavvou [x^ TtavTaTraatv ayvoouv-
TO?. 'EiTEi §£ A£TtTivr|i; EX yuvatxo?, •^v StacpGEtpac;
IxEpw ffuvotxouaav £CT"^£, Y£VO[Jt£vwv auTW Suotv Gu-
YaT£po)v, Triv £T£pav eSojxe Ot)^t(7TCj), jJLV)S£ cppaca^;
TTpot; Atovufftov • opYK^GsU £X£tvoi; tviv jjlev •■(u^oux.oi.
Tou Aetctivou Siqaa; Iv TTESati; xaGEtp^E, tov 8z ^t-
XiaTov £^YiXa(T£ 2;iX£Xta(;(Ol. 98,4), ^uYo'vTa Trapit
^Evoui; Ttva? £t? tov 'ASptav • otcou xai Sox£i t^ TrXeiffTa
cuvGEivat Tr)? iffTopia? (7yoXa!^o)v (cf. Plut. De exil.
p. 637 Steph., p. 6o5 Wechel.). Ou Yap £Travr,XQ£,
DE PHILISTO.
XLVH
Tou Trpeofiuxepou ^wvxoi;, aXXi (jLeTotTJiv exeivou Te-
XeuTVj waTrep etpriTai, xaTTiYayEv auTOV 6 Trpo?
Aiojva Twv oXXtov cp0o'vo?, ux; auToii; Te (xaXXov im-
TT^Setov ovTa xat tyj TupavviSt peSatoTepov.
Plutarcho assentitur Cornelius Nep. in Dion.
c. 3, ubi « Quumque Dion, ait, non desineret
obsecrare Dionysium, ut Platonem Athenis ar-
cesseret et ejus consiHis uteretur, ille, qui in
ahqua re vellet patrem imitari, morem ei gessit,
eodemque tempore (Ol. io3, 2) Philistum hi-
storicum Syracusas reduxit, hominem amicum
non magis tyranno quam tyrannidi. Sed de hoc
in meo libro plura sunt exposita, qui de histo-
ricis conscriptus est. » Cf. Plutarch. De exilio,
p. 637. Aliter rem efformavit Diodor. XV, 7. Is
enim ad 01. io3, i, Dionysium dicit propter
poemalum suorum desptctum et exsibilationem
in summum incidisse mcerorem , et ad extremum
eo moestitise et insaniae processisse, ut necessa-
riorum multos falsis criminibus oneratos necas-
set, nec paucos misisset in exilium. Inter hos
fuisse Leptinen fratrem et Philistum, qui prae-
clara saepenumero tyranno in bellis commoda
praestitisset : eos in Italiam fugisse Thurios ,
magnumque favorem adeptos cum tyfanno de-
inceps id ipsum rogante in gratiam rediisse , et
non modo in civitatem Syracusarum, sed etiani
in prislinum benevolentiae et dignitatis locum
restitutos esse, Ne tamen in hac narrationum
diversitate Diodoriim Plutarcho veriora tradere
putes, id praecipue obstat, quod Plutarchus
omnia sua hausisse sese fatetur ex Timonide,
qui Dionem in Siciliam secutus rebus, quas nar-
ravit, oculatus testis interfuerat. Quam impa-
tienter vero Philistus exilium tulerit, quemad-
modum ad reditum efiiciendum vilem Dionysii
adulatorem se praebuerit, patct ex Plutarcho (1)
et Pausania (2). In patriam tandem reversus
Dioni et Platoni, quorum consiliis Dionysium
regi videbat, acerrimus exstitit adversarius, ac
fracta horum virorum auctoritate priorem rerimi
conditionem reducere studuit. Nec criminationes
caruerunt eventu. Nam Dio patria pulsus, Plato
Athenas reversus est (V. Platon. Epistol. III,
p. 67 1 , ubi pro uTTo *I)iXt(7Tt5ou cum Sevino re-
(1) Plutaich. Timol. 15 : "Qctte [lot crujxgdXXovTt TouTOt;
Toti: <I'tXi(TTOU (pwvd? , fi; d<p(r,(Tt Ttepl twv AETrxtvou Ouyoftepwv
oXo^upOfj evoc , WQ ex [xeydXwv dyaOwv twv Tr,!; rupavviSo; eti;
TaTceivriv diptYtJievwv SiatTav, ipatveffOat 6pr,vouc yuvaixi?
dXa6d<TTpouc xal uop^upai; xai xpuata ttoOouctyic.
(2) Pausan. 1 , c. 13, § B ; 'AvSpt ydp paatXet ouvovTa
dviYXY) TTdfTo ec x^^P'^ cruYYpd^eiv • et Ss xal 4>tXtcrT0<; atxiav
Stxaiav etVriopsv , ir.tlni^oiv Tr)v ev Supaxoutrat? xd9o6ov ,
dTioxpu^jaaOat twv Aiovuctiou tA dvofftwTaTa , ^ttou uoXXr,
Ye 'lepwvujjia) ffUYYvwari.
stituendura est utco <[>tXt(iT0u). Sed 01. io5, 4,
Dion cum exigua manu ad restituendam patriae
libertatem in Siciiiam appellit, urbes ad eura
ultro deficiunt, ipsae Syracusae denique ab eo
occupantur. Dionysius, qui sub id tempus ad
Cauloniam in Italia morabatur, PhilisUim, exer-
citus ducem, circa Adriam tum versantem, cum
classe arcessit, utque recto cursu Syracusas petat
injungit (Diodor. XYI, 9-11; Plutarch. Dion,
c. 25, 35). Philistus igitur accurrit, et primum
quidem Leontinos, qui desciverant a Dionysio,
invadit. Noctu furtim moenia ingressus partem
urbis occupat, sed a Syracusanis suppetias fe-
rentibns Leontinorum oppido exturbatur. In-
terim Heraclides a Dione et Syracusanis classi
praefectus e Poloponneso rediit. Contra hunc
Philistus , summus classis praetor a Dionysio
creatus, triremibus sexaginta pugnam navalem
cum Syracusanis, navium numero haud inferio-
ribus, suscepit. Acre tum proelium conseritur;
in quo sua primum virtute Philistus praevalebat.
Sed ab hostibus tandem circumventus, quum
Syracusani id summo studio agerent ut impe-
ratorem vivum caperent, ille, ut vitaret quae in
captivos committi solent probra et cruciatus,
mortem sibi conscivit, postqiiam maximum sui
usum tyrannis praebuisset, fideiissimumque eo-
rum amicum se declarasset. Syracusani victores
dilaniatum Philisti corpus per totam urbem
traxerunt et insepultum denique abjecerunt.
Sic Diodorus ; ubi vero postrema magis in
honorem Philisti, quara ex veritate adornata
esse patet ex Timonide apud Plutarch. (Dion. 35),
qui vivum dicit Philistum in manus hostium in-
cidisse iisque fuisse ludibrio. Cum Timonide
facit etiara Tzetzes (Hist. X, 83o sq.). Contra
turpiter lapsus est Suidas, qui eum in pugna
contra Poenos cecidisse refert. Incidunt haec in
Ol. 106, I. Jam igitur, si Philistum, quo tempore
Gylippus in Siciliam venit, viginti circiter annos
habuisse statuamus, efficitur eum septuagena-
riura , Ye'povTa y)5y) , ut Plutarchus dicit 1. 1. , diera
obiisse supremum,
His subjicio locos nonnullos vett. scriptorum,
quibus indolis morumque nostri auctoris imago
potest quisque sibi adumbrare. Dionysius Hal.
Tom. II, p. i3i, 21, Philistum ostendere dicit
•;^6o'; Te xoXaxtxbv xai [j.txpoXdYOv. Ideni p. 70, 8
(tom V, p. 427, Reiske), OtXtaTo;, .lit , (ji.i[ji.r,Tii<;
euTt ©ouxuSioou e^oi tou 7)0ou?* to [xev yap IXcuGepov
xai cppov7)[xaTOi; [/.eaTo'v • touto Se GepaTOUTtxbv t^c
Tupavviov xat aXXoiv TtXeove^ta?. Quare Timaeus, ut
Plutarchus (Dion. 36) ait,oux aSixov XaSwv Trpo-
cpafftv Ty)v uTrip t5)<; TupavvtSo? tou OiXiotou (jTTOuS-Jiv
XLViu DE PHILISTO.
jca\ iriffTiv, e[XTri7rXaTai xwv xax' auTOu pXaffcpy,[xiwv ,
& Tou? (JI.EV dSixri^svTa? tote <7UYYVt«)aTo'v ewTiv taw?
(^^pi TTJc Ei? dvatffOriTOv 6pYr)i; yaXsuo^? y^^^''^^°"'
Tob? S' u(7T£pov ffUYYpotf ovTa? Tot TrETrpaYfJtEva xat tw
(xiv pioi [jf^ XuTtriOevTai; auTOU , tco 8k loyM XP''^!^^'~
vou?, •^ oo^a TrapaiTEtTat p.'^ [xe6' uSpew?, [i.r5S£ [jteTa
pWf/.oXo)(ia(; oveiSt^etv Tot? au[jL<popdi;' Jjv ouSev oLiziyei
xat Tov (xptffTOv dvSpwv Ix vr/Tfi [i.eTaff^£iv. Deinde
vero Ephorum reprehendit, quod Philistum
laudaverit , ti; , xaiTrep wv SetvoTaToc; dStxoi; 7rp(x-
Y[Jtaffi xai TcovYipoK ^Gefftv euffyr^[ji.ova; aiTta^; Trept-
6aXeiv , xai X^syou; eyovTa^; xo'ff[jiov e^eupetv , auTOi;
auTOV ou SuvaTat TrtxvTa [jiri)(^avo)[ji.evoi; e^eXeffGat Trji;
Ypaiy^^;, &<; ou cptXoTupavvo'TaTo; dvGpojTctov y^voito,
xai [jL(xXtffTa TrdvTtov del ^riXwffa? xai Gau[ji.dffai; Tpu-
©rjv xat Suva[jtiv xat TrXouTOu? xai Ya^toui; tou? twv
Tupdvvojv. 'AXX^ Y^'? ^tXtffTOU 6 [x7]T£ Tic 7rpd^£t(;
£7ratvwv , [JLV^Te Td? ■zdya.ci oveiSiCojv e[jLiji.£XeffTaTO(;.
De scriptis Philisti Suidas : 4>tXtffxo?, y\ <I>i-
XiffTo; 2upaxouffto(; •... eYpa^jiie StxeXtxd • IffTi 0£ Td
7rpb(; "EXXriva; auTOiq Trpa)(_6£VTa Stacpo'pw(;. Kai Fe-
veaXoYiav • Tcept ^otvixr];, xal dXXa Tivd 7r£pi tt^c,
vT^ffou StxeXtai;. Deinde : <I>tXiffTO(; NauxpaTiTrj^; ^
2upaxouffiO(; • ... ffuveTa^e Se iv/yr^y 'PrjToptxriv, Ai-
YUTTTiaxot £V StSXioti; i6', 2tx£Xtxd ev ptSXiote ta',
Trpb; Tbv Tptxdpavov X()yov, 7r£pi NauxpdTew?, Trepi
Atovuffiou Tou Tupdvvou j3t€Xia c;' , 7repi Trj^; AtYu-
TTTiwv GeoXoYta^; piQta y'» Ari[ji.riYopta(; • xat dXXa
Tivd- 7r£pi AiSuri^; xai Dupta^;. Diversorum scripla
a Suida commixta esse exlra dubitationem posi-
tum est. A veteribus Sicihae tantum et Dionysii
historia, ac praeterea nihil PhiUsto assignatur. De
arte oratoria Hber, ut supra vidimus, ad Phili-
scum Milesium pertinet; ad eundem aucto-
rem, quod jam Ruhnkenius (Histor. orat. Gr.
p. LXXXIII) perspexit, Conciones refeiendae
sunt. Opus 7r£pl f^otvi'xr,<; tribuendum videtur
Phihno Agrigentino, qui primi belli Punici hi-
storiam scripsit atque faciUime cum PhiUsto con-
fundi potuit. Quod ad reliqua Phihsti opera,
quum nonnisi Suidae testimonio tot nominibus
suspecto in notitiam nostram venerint, supinam
potius lexicographi negligentiam accusemus,
quam temporis, quod nuUi eorum pepercerit,
injuriam.
Historiae Siculae in duas partes erant divisae,
quarum akera septem Ubris plus quam octin-
gentos annos complexa, exordio facto inde ab
antiquissimis SiciUae temporibus, ad 01. 98, 3 ad
captumque Agrigenlum deducta est ; aUera, ubi
prior substiterat incipiens, Ubris quattuor res a
Dionysio seniore gestas usque ad mortem ejus
(01. io3, 2) enarravit. Diodor. XIII, io3. His
tamquam tertiampartem addere licet opus, in quo
duobus libris res Dionysii junioris per quintjue
annosusquead 01. io4, 2,persecutuse8t.Diodor.
XV, 89. Etenim tredecim hos libros unum tantum
quodanimodo corpus effecisse inde apparet, quod
Stephan. Byz. vocc. 'ApSE^Xr; et KpaffTo'(; librum
tredecimum laudat. Potuisse tamen etiam singu-
las partes tamquam singularia opera discernido-
cemur a Cic. II. Ep. ad Quintum fratr. 1 3. « Utros
ejus (Philisti) habuerisIibros(duo enimsuntcor-
pora), an utrosque, nescio. Me magis de Diony-
sio delectat. « Cf. Dionys. Hal. t. II, p. 131,17:
At7]prix£ historiam suam £i(; £7rtYpacpd(; ouo, 7repi
HtxeXta^; [jl^v t^v 7rpoTepav e7rtYpd(f wv , 7rept Aiovu-
ffiou oe TTjv iTepav , effTt Bk [Jtfa â– xat touto yvoi/i^; av
dTrb Tou TeXoui; t^? 2itx£Xtx%. Neuter libros de
Dionysio juniori memorat , quos neque Diodor.
XV, 94 in computum suum refert. Quare haec
pars, omnino minus cognita, serius tandem raa-
jori illi operi adjuncta esse videtur. Ex his vero
facile inteIIigiturSuidam,ubiresSicuIas undecim
libris conscriplas esse dicit, primam et secundam
totius operis partem, ubi Dionysii historiae sex
libros assigiiat, secundam et tertiam partem in
unum collegisse.
Ralionem, qua res narratae in singulos li-
bros dispertitae fuerint, ex fragmentis quot su-
persunt Goellerus constituit hanc : « Res Cocali,
ait, Philistus narravit primo libro SicuIoi'um.
Ibidem recensum egit populorum, qui antiquitus
in Sicilia consederunt. V. Diodor. V, 2-6. Se-
cundo libro de coloniis Graecanicis dixit, quae
in Sicilia conditae sunt. Cf. Thuc. VI, 2-6; Strabo
VI, p. 409 Am. Tertio libro, ut mihi quidem
videtur, progressus est ad regnum Gelonis; ra-
tionem exposuit, qua imperium sibi paravit;
reliquas res a rege clarissimo per septem annos
gestas tractavit. V. Diodor. IX. Haec ad spatium
temporis pertinent inde ab Ol. 72, 2 ad Ol.
75, 3. Quartus liber fortasse comprehendit regna
Hieronis Thrasybulique. Diodor. XI, 38-68. 01.
75, 3; 78, 3. Tum quinto libro aggressus est
tempora Siciliae florenlissima post libertatem Sy-
racusis vindicatam expulsosque tyrannos. Ine-
rant, puto, etiam bella cum Siculis et Ducetio
gesta; excidium Agrigenti. Diodor. XI, 67, 68;
XII, 82. 01. 78,3; 91, I. Sextus deinde liber,
quo Thucydidis vestigia legit (teste Theone Pro-
gymn. p. 9 Heins.: Tbv 'ATTtxbv oXov 7r()X£(jL0v ev toii;
^txeXtxoTi; ex tou ©ouxuStoou ^eTevrivo/^e , et Plutar
cho Nic. c. 1 : *Ai; youv ©ouxuSiSrii; l^viveYxe xai fl>i-
XiffToi; ^rpdEeii; , It^^i TrapeXGelv oux effTt , fjtdXtffTd ^f
§■)) Tbv Tp()7rov xat Tr,v StdOeffiv tou dvSpb(; (Niciae sc.)
U7tb 7roXXwv xai (j.£YdXwv TraQtov xaXuTrTO^JLEvrjv 7re-
pt£/ouffa<;, e7riSpa(xwv ^paj^ew^;, xai Std twv dvaY-
DE TIMtEO.
XLIX
xaiojv .... Tr£ir£ipa[xai auvaYaY^iv) continebat hi-
storiam belli Attici. Diod. XII, 82 ; XIII, 33. 01.
91, i;9i, A. Septimus denique liber tempora
Dioclis Syracusanorum legislatoris continere
poterat cum parte belli Punici ab Hamilcare
gesti. Diodor. XIII, 34-96. 01. 92 , i ; 93, 3. —
Hinc incipiunt res Dionysii senioris, quattuor
libris exposilae. Quorum primo, ni fallor, inde
a capto Agrigento caussas et initia regni Dio-
nysii, maximeque apparatum bcllicum contia
Carthaginienses exposuit. Diod. XIII, 91-108.
01. 93, 3; 93, 4. Hinc ad pacem cum Carthagi-
niensibus initam , et firmatuni a Dionysio prin-
cipatum naturalis fransitus fuit libro secundo.
Diodor. XIII, 108; XIV, 10. 01. ^3, 4; 9/n 2.
Tertio libro videtur enarrasse bellum Punicum
secundum. Diod. XIV, 14-76- O'- 94, *; 9^, i-
Qiuirto libro bello Punico tertio et Rhegino,
Dionysii obitu et pompa funebri descriptis les
tyranni ad exitum perduxit. Diodor. XIV, 76;
XV, 74. 01. 96, i; io3, I.»
Sequuntur libri duo Dionysii junioris histo-
riam inde ab 01. io3, 1, quo anno regnum susce-
pit, ad 01. 104, 2 complexi. Retractavit eam et
ad fiiiem perduxit Athanas Syracusanus. Diod.
XV, 94. Quam ne ipse Philistus ulterius piose-
queretur, nec fortasse illis ipsis, quae jam coni-
posuerat, summam manum admoveret, morte
impeditus est. Quod ei ridicule sane crimini
vertit Dionys. Hal. tom. V, p. 4^7 ed. Reisk.
In scribendi genere Philistum ad Thucydidis
maxime exemplum sese conformasse unanimis
est veterum scriptorum cousensus. Itaque aj)ud
Ciceronem (II Ep. ad Quint. fratr. i3) audit:
« Siculus ille capitalis, creber, acutus, brevis,
paene pusillus Thucydides. « (Cf. Rrut. c. 85; de
Orat II, i3), etapudQuinctil. Institut.orat.X, 1:
« Imitator Thucydidis, et ut multo infirmior, ita
aliquatenus lucidior. » Quod uberius exponit
Dionys. Hal. tom. V, p. 4^7 et VI, p. 779 sqq.
ed. Reisk. Philistus, ait, ad Thucydidem niagis
accessisse videtur et ejus exemplo formam ora-
tionis ornasse. Neque enim argumentum sumsit
nimis vagum, verum unum , idque uni loco ad-
strictum. Ordine vero optimo historiam non ad-
ornavit, sed obscuro, et quem summa cum diffi-
cultate animo conse(|ui possis , ac sane longe
pejore quam Thucydides. Res etiam alienas hi-
storiae suae inserere noluit, sed in uno argumento
permanet (cf. Theon. Progymnast. p. 44 Heins.).
Dictione utitur inusitata quidem, sed minus
obscura et affectata quam illa Thucydidis, atque
rotunda, densa, acri, contentiosa. Non tamen
eandem elegantiam et majestatem, nec eadem
PROLEGOHENA IN HISTORICOS.
pondera, affectus et figuras habet. (Interdum
vero orationera Philisti grandem et sublimem
esse testatur Longin. c. 40.) Nimis gravis saepe
et uniformis est, nec ulla periodi ejus jucundi-
tate conditae (cujus rei praeclarum sane exem-
plum proponit fragm. 8). In describendis locis,
navalibus pugnis et constitutionibus urbium
perexilis est atque depressus, nec oratio rei am-
plitudini respondet, Idem de ejus concionibus
valet. At naturali quadam oris suavitate prseditus
est, et prudens et ad veras et serias caussaruni
actiones Thucydide magis idoneus. Idem Diony-
sius VI, p. 767, Philistum cum Herodoto, Thu-
cydide, Xenophonte et Tlieopompo componens
dicit : TOUTOu; Ixxpivto tou? avSpaq £11; [xi[xyi<7iv im-
TTjSEtoTaTOui;. Ceterum Philistus iu Alexandrinum
historicorum canonem non est receptus. Atque
jam raultum ante Ciceronis aetatera non placuisse
obscuram illam Philisti orationem declarat Cic.
Brut. c. 17 : « Jam vero Origines Catonis quem
florem, aut quod lumen eloquentiae non habent?
Amatores huic desunt, sicuti multis jam ante
saeculis et Philisto Syracusio et ipsi Thucydidi.
Nara ut horura concisis sententiis, inlerdum
etiam non satis apertis [cum brevitate tum nimio
acumine], officit Theopompus elatione atque al-
titudine orationis suae : quod idem Lysiae Demo-
sthenes : sic Catonis luminibus obstruxit baec
posteriorum quasi exaggerata altius oratio. « —
Iniquum Timaei de historico nostro judicium,
cpopTtxov xat t§io)T7]v eum dicentis, nec non tTjV
<[>t)itaTou StaXsxTOV euOuveiv aggressi perstiingit
Plutarch. Nic. c. i. Nil curabis Timaei raaledi-
centiam, quum legas apud Plutarch. Alex. c. 8,
in tanto apud veteres Nostri historias honore
fuisse, ut eas una cum Euripide, Sophocle,
iEschylo Harpalus Alexandro suo raitteret in
Persiara.
TIM^US.
Tiraaeus Tauromenita (1 ) patre usus est Andro-
(1) Suidas : Tt[xaioc, 'AvSpojxaxo^J » TaupojAevCxYii; • 8v
'A6ir)vatoi 'ETTiTifAatov wvofjLaaav • <I>iXtcrxou [xa6r|T)^i; tou Mi«
XiQfftou* •itapa)v©(i,a(TTO 6s touto, Sia t6 TtoXXa £iiiTi[jiav' xal
rpaofTuXXsxTpta §£, Stde to ta TU)(6vTa avaypdygiv. 'Eypaij/Ev
'jTaXtxdt xal StxsXtxdev piSXtoi? ri'. 'EXXy)vixd xal ZtxeXixd.
SuXXoyyiV ^yjTopixwv d9opjj,a)v PigXta $y). 'OXu[ji,7ttovtxa; , >^
Xpovtxd 7tpa|i6ta Reliqua exscripta sunt e Diodor.
Exc. Vales. tom. IX, p. 279 etPolyb. XII, 23. — Idenj :
Ttixato? 6 lCTToptx6c ... eypail/e uept Supta? xal twv auTrj;
7t6Xeti)v xat pao-tXewv, pv6Xia y'.
Prffiter Tauromenitara apud vett. scriptt. memorantur:
I. Timceus Locrus, de quo ceitius nihil compertiim
d
DE TIM^O.
macho illo, qui opibus animique nobilitate ex-
cellens Naxios urbe a Dionysio excisa deturba-
tos congregavit, iisque in Tauromenio oppido
recens condito (Ol. 96, i) novas sedes constituit
(01. io5, 3. Diodor.XVI, 7 coll. XIV, 59). Qno
anno Timaeus in lucem editus sit, disertis verbis
indicat nemo. Quiim vero annosnatus nonaginta
sex ( Lucian. Macrob. cap. 22, p. 127 Bip. )
diem obiisse dicatur, ac historiae ejus usque ad
01. 129, 1 a. Chr. 264 perductae fuerint (2), fato
defunctus videtur circa 01. 1 3 1 , vel paullo post
a. Chr. 256, ideoque natales ejus referendae
sunt ad 01. 107 ; a. Chr. 352. Magistrum habuit,
ut Suidas testatur, Philiscum Milesium, disci-
pulum Isocratis. Ceterum de vita ejus nihil fere
compertum habemus, nisi illud, eum ab Aga-
thocle patria pulsum migrasse Athenas. Quod
equidem retulerim ad 01. 117, 3, a. Chr. 3 10,
quo tempore Agathocles post cladem ad Hime-
habemus. Qui ei tribuitur liber Tcepl Trj; xou xofffAoy
•^yriQ nihil est nisi Platonis dialogi , qui Timajus inscri-
bitur, compendium (v. Tennemann. Syst. d. Plat. Philos.
vol. I, p. 93 sq.). Idem â– Vitam Pythagora; scripsisse dici-
tur. Cujus rei fides quum in uno Suidse testimonio posita
sit, nec usquam Locrus auctor diseite memoretur, veri-
simile est fragmenta , qu£B de Pytiiagora ex Tima^o lau-
dantur, referenda esse ad Timaeum Siculum , qui in rebus
Italicis de Pythagora non potuit non disserere. — 2. Ti-
mceus Crotontata et Timceus Parius , Pytliagorei (v.
lambiich. V. Pythag. cap. extr. ; Clemens Alex. Strom.
p. 604; Tlieodoret. II Tlierapeut. p. 36. Cf. Fabric.
Bibl. tom. VI.p. 544.) — 3. Timceus Cyzicenus,V\&-
tonis discipulus. Sic Demochares ap. Athenaeum (XI, 15,
p. 509, A Casaub.). Verum Diogen. Laerl. III, 46, Ti-
molaum, non Timajum Cyzicenum inter Platonis disci-
pulos enumerat. Itaque alterutrum nomen depravatum
videtur. Aliunde de Tima;oquodam Cyziceno nil constat,
nisi forte Neanthes Cyzicenus , sicuti Tima;us Philisci
discipulus, qui 'EXXr,vixa scripsit el Ttept twv xaxi TtoXiv
(jL'j9txdiv , nec non itcpi IlTjOayoptxwv (in quo opere quem-
admodum Timseus ineptam illam de Empedoclis XoyoxXo-
7r£ta fabulam narravit :v. Karsten. de Empedocle); et
quem, siculi Timaeum, propter levitatem Polemo avtt-
ypaipai!; suis peistrinxit , ob ingenii et rerum tractatarum
cum Timaio ejusque historiis similitudinem appellatus
est Tima;us Cyzicenus , quod nomen deinde cum illo Ti-
molai facillime potuit confundi. Eodem plane modo
Ruhnkenius ad Rutil. Lup. I , p. 26, Hegesiam oratorem
propter suum ineptiarum studium cum Timaeo confu-
sumesse dicit. — 4. Timceus, junior quidam, sophista,
quiadGentianumscripsitLexicon Platonicum (v. Ruhnk.
praefat. ad Timsei Lex. p. XII, sqq.). Ad eundem Ruhn-
kenius peitinere censet ouXXoyv^v ^nxoptxwv a^opfAwv,
quam Suidas historico Siculo attribuit. — 5. Timceus
mathematicus memoratur a Plinio H. N. V, 9; XVI,
22; II, 8. Ad hunc Goeller. referendum suspicatur fr.
25 de Hyadibus. — 6. Tima;us historicus , qui de me-
dicina metallica scripsit in Plin. Ind. lib. XXXIII et
cap. 3 ejusdem libri, nemo aiius quam Siculus noster
esse videtur. V. fragm. 22.
(2) Polyb. ) , 5, 1 : 'r7ro6iri<T6[j.£ea xa.\iTfic, apxrlv tv)? ^i-
ram exercitum in Africam transducturus, ne per
absentiam suam res novas molirentur Syracu-
sani, nec ipse pecuniae inopia laboraret, opulen-
tiorum opes sub variis praetextibus confiscavit,
atque urbem ab omnibus, quos a se alienos vi-
deret, caedibus et exiliis expurgare studuit (Dio-
dor. XX, 4). In horum numero fuisse videtur
etiam Timaeus , qui itaque aetatis anno quadra-
gesimo secundo, relictis Syracusis, in literatissi-
mam Athenarum urbem sese contulit, ubi, sicut
ipse dicit (3), quinquaginta continenter annos
hospes versatus est. Prseciaro hoc otio gaudens
totum se dedit studiis historicis, ac postquam
ingentem materiam undique congesserat, pro-
vectiore jam aetate ad operum suorum composi-
tionem se accinxit (4). Jam si vera sunt, quae de
exilii tempore dixi, necessario inde sequitur 01.
i3o, i,a. Chr. 260, Timaeum Athenas paullo ante
ab Antigono caplas reliquisse. Igitur Taurome-
niumvel, quodmalim,Syracusasredierit. Testem
rei affero locum ipsius Timaei modo laudatum (3),
unde clare elucet scripta haec esse post reditum
ex exilio. Atque quum verba Polybius petita
dicat ex libro trigesimo quarto, ubi, ut infra de-
monstrare studebo, Agathoclis historiam expo-
suit, haud temere statuam majorem historiarum
partem usque ad postremas res Agathoclis Athe-
nis, verum Pyrrhi historiam, quam seorsum edi-
tam scimus, in Sicilia post reditum ex exilio esse
conscriptam.
De scriptis Timcei. — Siciliae historia , quam
Timaeus memoriae prodidit, initio facto inde ab
antiquissimis temporibus deducta est usque ad
01. 129, ubi Polybius suorum comnientariorum
posuit exordium(5). Quot libros continuerit ac-
curatius definiri nequit , ampliorem tamen fuisse
opere Polybiano pro certo licet affirmare (6).
Neque minus asserere potes, ut Philisti, sic etiam
Timaei historias in plures partes fuisse divisas,
quas tamquam singularia opera consideraveris.
Hinc explicandus est Suidas, qui Timaeum scri-
6X0U TYlv TrpwTT.v 5ia6x(7iv i\ 'iTaXta? 'Pwtiaiwv aurif) 6'
EffTt (nivex^i!; [j.£v toT? acp' wv Ttjiatoi; a7i£Xnr£ , ittTrret 5i
xaTa TYjv EvdTYiv xat elxoffT^iv Ttpoi; TaT; IxaTov 'OXu(X7tta5a.
(3) Polyb. XII , 25, i : n£VTr,xovTa (tuvexw? ett] 5taTpi-
«j/a; 'A8Tivri(rt ?£vtT£u(j)v xat 7t(i(7r)? 6(j.oXoyou|i£va); a^tetpoc
EyEvoiAriv 7toX£[xtx-^; XP^^«?- Contra Polyb. ibid. 25, d :
a^toxaetffa; yiip 'A6r;vri<Ttv (tx£56v etti 7t£VTT;xovTa. Cf.
XII, 28,6.
(4) In exilio Timaeum bistoriam suam condidisse dicit
etiam Plutarch. De Exil. p. 605 Wechel.
(5) Polyb. I, 5, 1, verbis paulo ante exscriptis.
(6) Quod vero minime concludi potest , sicut Gfeller.
fecit, exPoIyb. III, 32, ubi omuino non sermo est de
Timffii historiis.
DE TIMiEO.
LI
psisse ait Italica et Sicula libris octo, deinde
Hellenica et Siciila. Hae partium sunt inscriptio-
nes, quarum complures sine dubio fuerunt hodie
ignoratae. Nam praeter id, quod quinque libri
postremi Agathoclis res gestas comprehenderint,
de ceconomia libri certioris quidquam non tradi-
tur. Verum si fragrnenta perhistraveris, quibus
libri notitia addita est , facih negotio eruere
hcet : magnum iUud Siculoium opus in duas
partes fuisse divisum, quarum utraque in plura
capita distincta erat; atque titulos a Suida ser-
vatos primis duarum illarum partium capitibus
fuisse inscriptos. Itaque primum caput prioris
partis inscriptum erat 'iTaXixa xal SixaXixa, octo
libris antiquiorem Siciliae historiam exhibens
cum rebus Italicis arctissimo vinculo conjun-
ctam. Primumcaputalterius partis in fronte ha-
bebattitulum StxeXix^ixai^EXXrivixa, atque illud
tempus complectebatur, quo Atheniensium in
Siciliam expeditiones factae sunt. Igitur Timaei
operi idem prorsus accidit quod Periegesi Heca-
taei, In utroque prima tantum majorum partium
capita nominatim laudantur, de ceteris altum
silentium. Facile quidem capitum denominatio-
nes excogitari possent, sed quum haec omnia
fingendi arbitrio relicta sint, nolo in iis morari.
Ne tamen citius qiiam cogitatius meam de
Timaei operis adornatione sententiam deprom-
psisse videar, ipsorum fragmentorum praesidio
utar, unde pateat, aptam rerum ex Timaei histo-
riis traditarum dispositionem omnino nullam
inveniri posse , nisi phires earum partes statiias
a veteribiis esse distinctas. Igitur ex libro secundo
citatur fragmentum de Gelonis tutoribus((r. 83).
Quod initio fere historiarum positum jam per se
offendit , multo magis vero quod aliunde elucet
de Gelone sernionem fuisse libro decimo, ex quo
(fr. 85) pugiia ad Helorum commemoratur. Ita-
que quum sciamus primam historiae partem vel
caput octo libris constitisse, facile estintelligere,
qui factum sit, ut de eodem Gelone Timaeus dis-
seruisse dicatur libro secundo et decinio. Nimi-
rum inde ab nono libro nonnulli novam libro-
rum seriem statiieriint, ideoque librum secundiim
dixerunt, qui aliis erat liber decimus. Quae quuni
ita sint, eliam quod de Empedocle senatum mille
virorum Agrigenti antiquante affertur ex libro
primo vel secundo (nam parum accurate Dio-
genes loqiiitur), haud credideris ex primo totius
operis, sed ex nono (ubi fr. 8i Enipedoclis ciim
Pythagora compositi mentio fit) vel ex decimo
repetitum esse. Eodem modo de morte Empedo-
clis laudatur liber quartus (fr. 98). Porro ex lihro
decimo tertio citatur fragmenlum (io5) deLaide
Hyccaris capta bello Peloponnesiaco. Vides hoc
ad alteram totius operis partem pertinere. Poly-
bius denique(XIF, i5, o) Hermocratis orationem
in conventu Siciilorum habitam legi dicit libro
vicesimo primo , idemque (XII, 16) ad eundem
librum refert Timoleontis ad milites exhortatio-
nem. Quas res tanto temporis spatio sejunctas
ex diversis operum partibus memorari, vix est
quod moneam. — His adjungam alium Polybii
locuin (XII, 26, e), ubi postquam de ostentatione
Timaei in coloniarum et urbium conditarum de-
scriptione locutus erat, pergit ita : Ou p.riv aXX'
3t irXEtOJ XpOVOV ffUVTpaCp£VT£<; TOlt; TOUTOU TCpOJTOt?
u7rop.«v][ji.aatv, £V ol? at twv 7rpo£tprj[jt.£vo)v eiat auvTa-
^et?, OTav a7ra<7av auvTa^a[ji.£vto TrjV uTTEpSoXV tti?
£7raYY£Xt'a<; airoTrttJTEuaojat, xaTOiTdt ti<; auToic aiToStt-
XVU7] Tov Tt[ji.atov, ev oT? 7rtxpo'TaTo'<; iaTt xaTot twv
TzikoLq , auTOV £vo)(^ov ovTa , xa6a7r£p ■?i[i.£ti; (xpTiox; £7r\
Tojv Aoxpwv xai Twv £^vi<; Trapa^raiovTa <7uv£iTT'ir](ia[ji.7iv,
Sua£piO£<;YtvovTat... Aonrov Bsio ^rpay^jiaTtxov «utou
[jt£po<; T^? tffTopt'a<;, Ix TravTOJV c7UYX£iijt.£vov t(ov (X[7.ap-
Tri[jt.(XT<«)v.. — Ex quibus satis intelligitur Polybium
duas operis partes distinguere , nequetamen , ut
Siiidas fecisse videri potest, octo tantum libros
priori parti tribuisse, quum c]uae deLocris Timaeus
contra Aristotelem disputavit, ad nonum librum
pertineant. Quot fuerinthujuspartis libri, accu-
ratius quidem dici nequit, sed quoniam liber de-
cimus octavus expresse laudatur (fr. 94), si vi-
ginti fuisse statuas, a vero non multum aberis.
Altera pars multo longior erat. A Suida citatur
liber tricesimus octavus. Itaque quadraginta
numeraveris usque ad res Agathoclis quinque
libris compreheusas. His accedit Pyrrhi historia,
cujus ambitum ignoramus. Audacior aliquis for-
tasse dicat Suidae verba : "EYpa-jiE 7r£pi 2uptai; xal
Twv auTr,<; â– KokzM^ xat paatXiojv ^tSXta y' misere
corrupta esse in iisque latere Pyrrhi Epirotarum
regis bellum. Nam neque ullum fragmentum
occurrit, quod ad hos de Syria libros referri
possit, nec omnino intelligitur quomodo Siciliae
historiae quamvis multis a re proposita alienis
refert* tam prolixam hujus regionis descriptio-
nem inserere potuerit, nec denique alius Timaeus,
cui tale scriptum tribuamus, in notitiam nostrain
pervenit. Jam si calculos subducas, totum Timaei
opus compositum foret libris sexaginta octo. To-
tidem vero libris, eodem Suida auclore, Timasus
scripsisse dicitur auXXoYviv ^riTOpixwv a'.pop[jLO)v.
Quas Nostro abjudicandas esse videns Ruhnke-
niiis, easreferendascensetadTimaeumSophistain.
Mirum tamen tantae molis librum nusquam alias
memorari. Quare sententia mea eo inclinat, ut
Suidae verba de historico Timaei opere intelli-
d.
UT
genda putein, quod propter indolem suam seve-
rior quidam Tauromenitae censor auXXoY^Jiv ^v)to-
pixwv dcpop[ji.wv appellavcrit. Conjecturis haec ni-
tuntur, quas tamen rei natnra videtur excusare.
Redeo ad operis divisionem. Quse utruni ab
ipso auctore, an a serioris aevi horainibus facta
sit diflicile est dijudicatu. Singulas quidem partes
non separatim a Timaeo editas esse, sed, exce-
ptisjlibris qui de Pyrrho egerunt,unum corpus
effecisse «irgumento est locus Ciceronis in Epist.
V, 12, ubi «Deesse mihi nolui, inquit, quin te
(Luccejum historicum) admonerem, ut cogitares,
conjunctene malles cum reliquis rebus nostra
contexere, an, ut multi Graeci fecerunt, Calli-
sthenos Trojanum bellum , Timaeus Pyrrhi , Po-
lybiiis Nuixuintinum , qui omnes a perpetuis suis
historiis ea, quae dixi, bella separaverunt : tu
quoque item civilemconjurationem ab hostilibus
externisque bellis sejungeres. » Adde Dionys.
Hal. Ant. Rom. p. 5, 26 : IIpwTOv [xiv, ^iaa xol^iI
ciSevai, T^v 'PwijLaix^^v dpyaioXoyiav eTTiopaijLOVToi;
'IcpojvufjLOu Tou KapSiavou auYYpa=p£wi; , ev ty) Trepi
Twv iTTiYOVtov TrpaY[Ji.(iTeia* eTreiTa TtjJi.aiou tou 2ixe-
XiwTOU, Tot (xev ap'/ouoL twv tCTopiwv Iv Taie xoivat?
tffTopiai? dcpTjYTQfrajJLevou , tou? Se Trpb<; IIup^ov tov
'HTretpwT7]V TtoXefxou? •£?(; tSiav xaTaj^^ojpiaavTO? Troa-
YfxaTetav x. t. X. Itaque probabile est Timaeum
librosSiculorum continua serie numerasse, post-
ea vero partes ingentis hujus operis sejuncte
editas esse, ideoque exstitisse plures hbrorum
ordlnes. Dubitari adeo potest, num ab omnibus
eadem operis divisio observata sit. Etenim Poly-
bius Hermocratis orationem laudat ex libro vi-
cesimo primo, qni ex nostra adornatione perti-
net ad primos libros partis secundae. Putari igitur
posset Polybius non interrupto ordine libros
numcrare. Sed hoc quominus statuamus, vetat
illud, -quod Timseum libro vicesimo primo de
Timoleonte egisse dicit inter duas operis partes
distinguens. Restat ut contendas priori loco Po-
lybium libros continua serie numerasse, altero
minus. Sed quae deTimoIeonte ex libro vicesimo
primo traduntur, omnino non quadrant cum ea
librorum indicatione, quam ab aliis auctoribus
acceptam habemus (v. ad fr. i34). Horum ratio-
nes si sequimur, quae Polybius libro XXI assi-
gnat, multo post commemorari debebant. Nec
probabiliter suspicari licet libri notam deprava-
tam esse, quod eandem reperimus duobus locis
longe separatis (XII, 12 et 26). Quaenumeri con-
stantia non redolet errorem librarii. Non video
igitur quomodo hanc difficultatem solvas, nisi
Polybium statuas secundae partisexordium fecisse
non a prima, sed a secunda Atheniensium in
DE TIM^O.
Siciliam expeditione. Quae quum ex nostro calcnlo
inde a libro decimo usque ad decimum quartum
enarrata videatur, sequitur Polybii librum vice-
simum primum respondere nostro libro Irigesimo
primo, quilibri numerus aptissimus. Eadem igitur
ratione fragm. i34 secundum Polybium ex libro
trigesimo quarto depromtum apud nos pertinet
ad librum quadragesimum quartum, ubi Sicula
Timaei ad finem vergebant. Atque huic loco
optime convenit argumentum. Nempe excusare
sese Tiniieus studet, quod, quum eundem locum
per quintjuaginta annos continenter habitaverit,
usus bellici non admodum peritus sit.
His proemissis, res quas in singulis libris Ti-
maeus tractaverit, quantum ejus propter frag-
mentorum raritatem fieripotest, paullo accura-
tius adumbremus. Liber primus , ut res ipsa mo-
net, de Siciliae natura et forma (fr. 1) egit, de
Sicanis, indigenis ut Timaeus contendit, de Sicu-
lis denique ex Italia advenis. Quorum historiam
altius repetens antiquissimas res Italicas uberius
exponendi sponte sese obtulit occasio. His prae-
missa et intexta erant mythica de Cerere et
Daphni, prae ceteris vero quae ad geographicas
rationes fabulae spectant, Argonautarum dico et
Herculis expeditiones,nec non Diomedis in Ita-
liam adventum. Cum hoc cohaerent de Dauniis
narrationes (fr. 14, i^j). De Etruscis libro primo
sermonem fuisse expressis verbis dicit Athenaeus
(fr. 18). Quibuscum conjuncta sunt quae de Tro-
jana Romanorum origine deque Romae urbis in-
cunabulis afferuntur (fr. 21). Subjeci deLibyaet
Carthagine, eodem quoRomaanno condita, frag-
menta; jure dubitaveris ha?c in primo libro tra-
ctata esse, sed certiore librorum indicio prorsus
caremus. — Secundus liber item versabatur in
rebus geographicis et maxime (juidem in descri-
bendis Ligurum, Celtorum Iberorumque terris,
in quorum populorum mores et instituta multum
se inquisivisse ipse Timaeus ait prooemio libri
sexti. Jam quum de his populis non nisi in pri-
mis historiae libris sermo institui potuerit, ac
fragmentum de Corsica insula (fr. 2B) nominatim
libro secundo adscribatur, cetera quoque quae
ad has regiones spectant eidem libro licet vindi-
care. Nec in illis quidem Timaeus se continuisse
videtur, sed omnino hoc libro eadem et eodem
fere ordine narravit quae Diodorus libro quinto,
quem totum paene ex Timaeo expressum puto,
quamquam fontem auctor plerumque non indi-
cat, imo, primo capite male artificiosus celare
studet. Itaque huc retuli quae pertinent ad Corsi-
cam (26), Sardiniam (fr. 27-29), Baleares (fr. 3o,
3i), Miclim et Basileam insulas (fr. 32-34) , Ibe-
DE TIM^O.
LIII
riam et Galiiam {35-4o),Eridanum (fr. 4 1), Cher-
sonesum Hyllicam (fr. /»2), Argyrinos in Epiro
(fr. 43, quod vero etiam in libris de Pyrrho legi
potuit), Cretatn (fr. 44-46).
Postquam sic magnam Timaeus orbis terrarum
partem perhistraverat, ad rem propositani, Sici-
h?e et Syracusarum historiam, propius accessisse
videtur. Etenim quum de Corinthiis libro tertio
verba facta esse videamus (fr. 48), probabile est
Timaeum in eodem narrasse Syracusas subArchia
deductas. Quare hic posui quae de Arethusa et
Alpheo fabulae exstant, atque quae tempopum
ordine huc referre licet de fundatione Corcyrae
(53-54). — Liber quartus et quintus , qui praeter
Syracusarum urbis primordia de ceteris Graeco-
rum in Italia et Sicilia coloniis exponere debe-
bant, penitus interierunt. Ac plura sine dubio
de coloniis ItaUcis servata haberemus, nisi etiani
Diodori libri, ubi de his prae ceteris sermo erat,
maximam partem intercidissent. Nam vel pauca
illa, quae Excerptis Vaticanis ad cognitionem
nostram pervenere , satis luculenter ostendunt
Diodorum in his ad Timaei maxime auctoritatem
sese accommodasse. — E libro sexto unum frag-
mentum perduravit de Callicyriis : hoc igitur ad
illud tempus spectat , quo servi isti et clientes
Geomoros expeilere et ochlocraticam civitatis
formam constituere moliebantur. — Liber septi-
rnus multa habebat de Sybari, quse urbs tum in
divitiarum fastigio summa gaudebat potentia
(58-63). Etiam Graeclae conditionem belloMedico
commotae attigisse saltem debet (S^). — Liber
octams nusquam memoratur.
Inde a libro nono nova pars incipit fortasse
simpliciter inscripta SixeXixa, quia, quum in
antecedentibus Timaeus omuium fere populorum
historiasperscripsisset, jam coarctata scena totus
versatus esse videtur in rebus Siculis, quae inde
a Gelonis et Theronis regnis largam praebebant
scribendi materiam. Nihilominus quae ex libro
nono fragmenta citantur, omnia spectantad ori-
gines Locrorum, ita ut alia potius omniahistori-
cus noster egisse videatur quam id quod modo
proposuimus. Verum si reputaveris omnem tunc
temporis Syracusarum historiam positam esse in
motibus illis, quibus servi atque plebs summum
sibi imperium vindicare studebant; ac totam de
Locrorum originibiis qiiaestionem inde profectam
videri , quod Aristoteles hanc civitatem ex servis
et fugitivis conflatam fuisse asseveraverat, facile
est intellectu.quomodo a Syracusarum historia ex
more suo Timaeus ad Locros evagari potuerit.
Igitur huc pertinent fragmenta de Locrorum
primordiis (66-69), de Aristotele insulse traducto
(70-76), de Pythagora qusque sectatoribus (77-
81), quae postrema si non omnia, nonnulla certe
in hoc excursu legebautur. — Sequentes libri
Hippocratis, Gelonis et Theronis tyrannorum
historiam complectebantur; et libro decimo qui-
dem narratio perducta erat minimum usque ad
pugnam qua ad Helorura Hippocrates vicit Sy-
racusanos (circa OI. 7*, i, fr. 85). Libro unde-
cimo haud dubie traditum erat quomodo Gelo
patriae tyrannidem adeptus esset; libro duodecimo
quemadmodum, reductis Geomoris, Syracusarum
urbe potitus eam munire et augere studeret.
Libro decimo tertio agebatur de Graecorum ad
Gelonem legatione (01. 74, 4> f''. 87), quam mul-
tis Timaeum persecutum scimus. — Libro decimo
quarto Gelonis et Theronis ad Himeram victoria
celebrata est (OI. 7^,1, fr. 89). Ex reliquis hujus
partis libris, qui Siciliae historiam usque ad 01.
88 complectebantur, quum duo tantum de Em-
pedocle fragmenta cuin librorum notitia nobis
servata sint, rerum distributionem ne conjectura
quidem assequaris.
Altera operis pars , Sicula et Hellenica inscri-
pta, exorsavidetur a Syracusanorum bellocontra
Leontinos, qui (Ol. 88, 2) Gorgiam oratoreni ad
implorandum auxilium miserunt Athenas. Qua
occasione ut Diodorus (XII, 53) hujus eloquen-
tiaeindolem describit, sic Timaeum {(uoque ube-
rius de hac re disseruisse fragmento ^5 indicatur.
Ceterum si unum locum praeclarum sane excepe-
ris (fr. 96), omnia fere, quae ad hoc bellum per-
tinent,periere.Secundam expeditionem Athenien-
sium in Siciliam (01. 91, 2) narrasse videtur a
libro decimo usque ad XIV. Sequiturbellum Car-
thaginiense (OI. 92, 3), quod ex Tiraaeo in sua
transtulit Diodorus (XIII,54 sqq.). Atque priraa
belli pars , Selinuntis oppugnatio et excidium
(cujus infortunii descriptio colore rhetorico apud
Diodorura distincta quararaaxime prodit Timae-
um), deinde Himerae devastatio (01.92,4) con-
tinebantur libro decimo quarto (fr. 108 sq.). Liber
decimus quintus enarrabat Hermocratis ex exilio
reversi in Carthaginiensium agros excursiones
ac novara expeditionem Hamilcaris et Himilconis
(01. 93, 3, fr. 110). Totara vira Carthaginienses
in Agrigentura converterunt. Qua data occasione
raultura fuisse Tiraaeura in describendis Agrigen-
tinorum urbe et agris eoruraque divitiis et lu-
xuria, patet ex Diodoro (XIII, 81-84 ; v. fr. 111-
II 4). Urbs capta et a Poenis eversa. In praeda
Carthaginem missa insignis fuit taurusPhalaridis,
de quo vide Timaei sententiam fr. 116-118. —
Haec Siculorum clades viam ad tyrannidera pate-
fecit Dionysio seniori; cujus historiam sicuti
nv
Philistus quattuor libris , inde a decimo sexto us-
que ad vicesimnm comprehendisse videtur (01.
3, 3-io3, I ; V. fr. 1 16-120). De Dionysio juni-
ori unum fragraentum (127) exstat iibro vicesimo
secundo disertis verbis adscriptum. Quse sequun-
tur res a Dione et Timoleonfe gestas admodum
prolixe a Timaeo ( qucm prater Theopompum
etiam Plutarchus ante oculos habuit) expo-
sitas esse ex Polybio licet augurari; verum
parca tantum fragmina quaedam ad nos transna-
tarunt, ita ut de relingenda Hbrorum dispositione
prorsus sit desperandum. Hoc tamen mihi jure
quodam sumere videor, Timoleontis de Poenis vi-
ctoriam(Ol. iio, i;v. fr. i3Zi)narratamesse libro
tricesimo primo. In sequentibus sermoneminsti-
tuit auctor de ceteris ejus rebus gestis, de novis
quas Syracusanis scripsit legibus deque floren-
tissima quae inde subsecuta est Siciliae condi-
tione. His absolutis, Siciliae tranquillitas otium
fecit Timaeo ad res alienas aberrandi. Accura-
tiora quidem afferri non possunt, sed si ex reli-
quiis conclusionem facere licet, multa in hac
opeiis parte narravit de rebus Graecorum et
Alexandri ; deque horum temporum scriptoribus
qua solet acerbitate tulit judicium (fr. i36-i43).
— Quinque libri postremi Agathoclis historiam
tradiderunt (fr. i[\[\-i^^).
Quae de Pyrrhi in Italia et Sicilia bello Timaeus
conscripserat , uno fragmento (i5i) excepto,
perdita sunt omnia.
PraeterSiculaNostercomposuissedicitur'OXy[jL-
iriovixai; , quos Suidas appellat ^(^povix^ â– Trpa-
^iSia. Argumentum hujus operis, quod fortasse
historiis intextum erat, docet Polybius (*).
Nempe Spartanorum ephoros a prima institu-
tione cum eorundem regibus, archontes Atticos
et sacerdotes Junonis Argivae cum Olympiorum
victoribus contulit.
Jam quae Timaei fides et auctoritas sit inqui-
renti amplam disputandi materiam praebent ea,
quae de auctore nostro dicit Polybius, acerrimus
ejus adversarius. Plura adhuc de hac re comperta
haberemus, si aetatem tulissentlstri etPolemonis
irpo? Tiixaiov avTtypacpat. Nos vero pro consilio
nostro et instituti ratione satis habebimus summa
rerum capita contra Timaeum prolatarum paucis
verbis indicasse. Igitur quibusnam praesidiis in-
structus Timaeus ad historiam conscribendam
(*) Polyb. XII , 1 1 : 'O yap xa; auyxptffeti; 7rotoO[X£vo?
otvexaOev twv eipopwv Tipo; tou; paatXeti; -zohc, hi Aaxeoat-
(Jtovt, xal xoxic, (JpxovTai; tou; 'AOrivYifjt xat xdts tepeiai; Ta;
£v 'ApYct TtapagdXXtov upi; tou; 'OXufXTttovixa; , xat Tot;
aiJtapTtai; twv TtoXecov Ttept Tot; avaYpaya? Ta; toOtwv e^e-
/.iyxwv, Tiap» Tpt|i,Yivov dxoOtra; t6 Sta^epov, outo; eaTi.
DE IIMMO.
accessit? De his, Polybius respondet civilem
suam ipsius prudentiam et itinera sua tacite
commendans, de his sibi comparandis ne mini-
mam quidem curam umquam habuit, sed velut
ex professo propriae omni experientiae renunlia-
vit. Etenim (quod multis locis Polybius recoquit)
neque in rebus bellicis neque in rebus politicis
ullam prudentiam rerum usu collegit, neque
peregrinaudo ac loca quae describit suis oculis
lustrando veram eorum cognitionem capere
studuit, sed per quinquaginta annos Athenis de-
gens nihil fecit , nisi in lectulo cubans vel in
bibliothecis versatus priorum scriptorum coin-
mentarios pervolutare, eorum inquisitione mate-
riara coacervare, dicta inter se contendere, errata
observare. Hac sola facultate praeditus quum
historiam bene scribere confideret, similis est
eorum qui spectatis antiquorum tabulis idcirco
arbitrantur idoneos se pictores et in arte praeci-
puos, vel medicorum illorum, qui magnam sui
ostentationem facientes et poUicitationibus mul-
titndinem allicientes, si ad experimentum per-
trahuntur, apparent ineptissimi. Nec soluno
propter hsec historici munere apte fungi non
potuit, sed etiam ob infirmum et puerile judiri-
um, ob degenerem suam et muliebrem super-
stitionem, ita ut ne de iis quidem rebus, quas
ipse oculis spectavit , neque de locis,quos ipse
pede trivit, sanum quidquam narret, ut incptis
fabulis (i) et antiquitus traditis opinionibus re-
fertus sit, ut scitu digna omittat (2), vilissima
quaeque in medium proferat. Itaque fieri non
potest, quin in prima operls parte, ubi de colo-
niis eturbibus conditis agit, geographiaeinscitia
plerumque labatur, atque pragmatica ejus histo-
ria ex omni sit errorum colluvie concreta. Inde
errores isti de Africa et Corsica (XII, 3), de rebus
Sardiniae et pracsertim Italiae (XII, 5), de Locro-
rum origine (XII , 5 sq.) , de loeis circa Padum
fluvium (II, 16), de Romanorum more equi antc
urbem sacrificandi (XII, 4, 6), deArethusa fonte
(XII, 4, d.), de tauro Phalaridis (XII, 25).
Mitiorem fortasse praebuisset se Polybius, si
errores illos ex sola rerum imperitiaet judicii in-
firmitate profectos esse putaret; sed quoniam
voluntate eum ac certo proposito a veritate
(1) Propter fabularum et anilium commentorum mul-
titudinem , ex qua sua congessit Pseudo-Aristoteles De
mirab. auscult. , rpaofrvXXexTpta appeilatus esl : v. Sui-
das s. V. Ti[Aatoc et AetfftSatjjLovta, ubi Polybium XII, 24
exscripsit ; Hesycli. Mii. p. 54.
(2) Mancas esse Timaei , simul vero etiam Polybii lii-
storias suum opus laudans dicit Dionys. Hal. A. R. p. 6,
2j. Cf. Niebuiir. Hist Rom. tom. I, p. 14e.
DE TIM/EO.
LV
saepenumero aberrare persuasuni habet(i), capi-
tali odio ab eo dissidendum censet, nec ullam
castigationis severitatem modum posse excedere;
idque eo magis, quod ipseTimaeus criminandi et
maledicendi libidini , quae ei 'ETriTifjiaiou cogno-
men peperit(4), mirumquantum indulgeat, quid,
his ipsis aliorum scriptorum objurgationibus suo
operi splendorem assumat atque fidem et aucto-
toritatem apud nonnullos consecutus sit. Quam
rixosam et impudentemTimaei naturam luculen-
tis exemplis confirmant conviciailla quae in Ho-
merum, Aristotelem, Philistum, Theopompnm,
Ephorum, Theophrastum , Democharem, Calli-
sthenem , allos profundit. Uti hos vel partium
studio obcaecatus vel privato odio (ut contra
Agathoclem) motus conviciis persequitur, sic Ti-
moleontem snpra summos deos attoIIit(5).
Quod denique formam orationis et dicendl
genus attinet, conciones ejus vituperat, quippe
quae nec temporibus nec hominibus satis accom-
modatae, sed intempestive et in levissima quavis
re depromtae inanem et prodigiosam verbosita-
tem prae se ferant, magisque scholasticae et phme
puerilis eloquentiae demonstrationem spectent
quam veram rei narrationem. Nec immerito hoc
a Polybio reprehensum esse Hermocratis oratio,
cujus particula ad nos perduravit, praedarum
est documentum. Num vero in ceteris eadem
judicii veritate et sinceritate usus sit jure tuo
dubites. Ac profecto viri docti, qui de Timaeo
verba fecerunt, unanimi fere consensu Polybium
invidia incitatum mala exaggerasse, bona dimi-
nuisse asseverant. atque Timaeum ob iusitam
(3) Ex Polyb. sua hausit Diodor. XIII, 90 extr. : IloXXa
IffTopeT <\ie\)8ri 6 Ttfiaio; , xai SoxeT t6 TrapdcTtav oOx aTretpo;
tbv ouSevo? Twv ToiouTwv • VTzb §£ vi)c, qjiXovetxta; im(7y.oio\t-
(xevo; , fiTav aTia? ^ tj^Eyetv, ^ ToijvavTtov eyxwfjitdiletv Ttva
TTpoO^Tat, TidvTwv l7ctXav8dv£Tai, xa tioXu ti tou xa9/ixovTo;
7rap£x6aivet .
(4) 'ETCtTt(iato? nominatiis est ab Istro Callimachio dv
TaT? Ttpo; auTov avTtypaifaTi; , refeiente Atlienaeo VI,
p. 272, B. Cf. Diodor. XXI, tom. IX , p. 279, et V, 1, ibi-
que Wesseling.; Clem. Alex. Strom. I, p. 316 Oxon.
(p. 269, A Potter. ); Flavius Joseph. p. 459 Haverk.
(5) Cf. Cic. IV Epist. fam. 12, sect. 24, ubi ad Lucce-
ium scribit: Atque prcestanlius mihi fuerit, et ad
laititiamdnimiet admemorice dignitatem, si in tua
scripta pervenero , quam si in ceterorum, quod non
ingenium mihisolum suppeditatwn /uerit tuum, sic-
uti Timoleonti a Timceo, aut ab Herodoto Themisto-
cli , sed etiam auctoritas clarissimi et spectaiisslmi
viri , etc. Causam laudis immodicae dicit Plutarch. Ti-
mol. c. 10 sqq. Etenim Andromacbum Timsei patrem
summis Timoleon beneficiis affecerat. Cf. Marceliin. V.
Tbuc. § 42, p. 5 Duli. : Tt>ato? 6 Taupo[i.eviTyii; Tt^xoXeovTa
UTtepi^viriffe tou (lETptou , xaOoTi 'AvSpo^xaxov tov auTou na-
TEpa ou xaTeXuffe Tr;; (jtovapxiai;.
animi acerbitatem et senilis aetatis morositatem
si non purgatum, certe excusatum quodammodo
esse volunt. Cavendum vero est, opinor, ne ni-
mium tribuamus Timaei iuhrmitati et malignitati
adversarii. Nam quamvis Timaeus ob criminandi
studium, orationis vanitatem exiguamque expe-
rientiam rerum usu comparatam longe absit ab
historicoomnibusnumerisabsoIuto,negaritamen
nequit magna ejus esse de historia merita, atque
mnlta quae Polybius ei crimini vertit, ex diversis
potius, quae uterquescriptor in historia scribenda
sequebatur, consiliis explicanda sunt, quam im-
putanda hujus invidiae, illius imbecillitati.Etenim
quum Herodotus et Thucydides et Xenophon in
asquali tantum suse aetatis memoria tradenda ehi-
borarent et priscam antiquitatem eatenus tan-
tum explicarent, quatenus praesens rerum con-
ditio inde luce quadam posset eircumfundi,
atque quum quod subsecutum est historicorum
genus , Ephorum dico et Theopompum et si
qui sunt horum similes, mythicam aetatem ab
oblivione revocatam scriptis suis recolerent qui-
dem, sed ex perverso quodam horum temporum
more et disciplina fabtilas ubique ad historiae
veritatem traducere studerent : inter primosex-
stititTimaeus, qui, rejecta horum ratione,ex ipsis
traditionibus locorum et monumentis antiqui-
tatem describere institueret, ac fabularum sicut
in veteribus scriptoribus legebantur nativam
simplicitatem reddere mallet quam ex fallacibus
philosophiae praeceptis explicationem iis adhibere
sui aevi intelligentiae accommodatam. Itaque si
prima Timaei operis pars integra nobis relicta
esset, in multis plus inde utilitatis redundaret ad
saniorem antiquitatis interpretationem quam ex
pragmaticis illis Theopompi et Ephori historiis,
quae eo facilius fraudem persuadent, quo majori
conditae sunt orationis elegantia et suavitate. At-
que ipse Timaeus (Polyb. XII, 28, a) tantam esse
dicit differentiam historiae ab orationibus epidi-
cticis,quanta esset inter vera aedificia et illa in sce-
nis figmenta locorum et dispositionum ; vel solam
materiae ad instruendam historiam conquisitio-
nem majus esse opus, quam quidquid laboris in-
sumeretur in epidicticis sermonibus componen-
dis. Ipsum igitur tantas toleravisse impensas tan-
tosque labores in colligendis de quibusdam ho-
minibus rebusve commentariis, atque in percon-
tando de Ligurum, Gallorum, Iberorum moribus,
ut neque ipse id exspectavisset, neque aliis fidem
esset habiturus idem sibi narrantibus. Nec Poly-
bius (XII, 26, f.) negare potest in singulis eum
practicam virtutem ostendere et curiosam sedu-
litatem. Idem alio loco (XII , 26, d.), ubi repre-
DE TIM^O.
LVI
hemUt eum qiiod maxime in urbium et colonia-
rum originibus describendis se ostentaret, ita
ut alii quidem scriptores rebus obdormivisse
viderentur, ipse vero solus diligenti inquisitione
usus peritusque judex et auctor historiarum ha-
beri deberct; in his dicit, multa quidem men-
dacia esse, sed ipsum detrectandi studium non
potuit eum impcdire, quominus multa etiam sane
dicta esse concedat. — Jam vero etsi Timaeus
magnam doctrinae copiam ad annales suos com-
ponendos attuUsse putandus est , tamen , quum
ex sua historiam antiquiorem tractandi ratione
summa rerum versari deberet in accuratissima
singulorum omnium cognitione, ipse autem pri-
mus fere hanc viam ingrederetur : facile intelli-
gitur, quemadmodum apud posteriores earun-
dem rerum scrutatores, Polemonem et Istrum,
in variam reprehensionem incurrere debuerit;
simulque elucet non potuisse Timsei historiam
placere Polybio, qui contraria planesectans jam
ignorantiae et superstitioni tribuit, quod magnam
saltem partem ex legibus, quas Timaeus sibi
scripserat, et explicandum et excusandum est.
TJt vero in prima parte commentariorum, quos
cum chronicis medii aevi conferre Hcet , saepenu-
mero acrisiae accusandus erat, sic in altera operis
parte, ubi fideliter referendo veritatem plerum-
que attingere poterat, nisi partium studio impe-
ditur, fide dignissimus habendus erit. Ac pro-
fecto, ubi Diodorus (XIII, 54, 60, 80; XIV, 54)
in copiarum recensu Ephorum cum Timaeo con-
tendit, hunc ad verum propius accedere, nec,
sicuti ilhim,immodice omnia augerevidemus(6).
— Quanta porro in rebus geographicis Tim£ei
auctoritas fuerit,patet exAgatharchide De mari
Rubro p. 48, ubi dicit : Ta (jlev Trpo? laTOpav iltio-
yaffTai Auxo? te xa\ Tifxatoi;, ra Bk Trpo; avaxoXa?
'Kxaxaio? xat BafftXti; etc. (v. Ukert. Geogr. Gr. et
Rom. vol, I, part. I,p. i33, i54).Quam pra?clare
denique accuratiore temporum indagatione de
historia meritus sit, scripto illo de Olympio-
nicis declaratur, quo effecit, ut post eum histo-
rici, relicta vaga illa ex generationum serietcm-
pora computandi ratione, certioris canonis usum
iutroducerent (7). — Toto coelo denioue a Polybii
(6) Josepli. C. Apion. I, c. extrem., in Euseb. Praepar.
Kvang. X, 7, p. 478, D Coloii.: "E^opo; 'EXXavixov ev toi;
TiXeia-Toi!; 4^eu56(j.£vov imMxwat.v , "E^opov Se Ti|xaio<; , xai
Ttfxaiov 01 (J.£x' Ixetvov YeyovoTei; , aXX' oOSe Trept TtSv Itxe-
Xwv Tot? Ttcpt 'AvTioxov xai ^iXkjtov ^ KaXXtav Ti>atoi:
dUjjL^wvetv rj^twaev.
(7) Cf. Polyb. Xll, ll.Diodor. V, 1 : Tt[jLato? (j.£yt(7TYiv
Ttpovotav 7te7rotri|X£'vo; Trj? twv xpovwv axptg^ta;... Ceteriim
chronologia , qnam in antiquissimis temporibus Timaeus
severitate distat judicium Ciceronis de Orat. II,
14 : Timceus, ait, quantum jiidicare possum, longe
secutus est , longe recedit ab illa Eratosthenis et ApoUo-
doii. Id quod ex sequentibus patebit.
Censorinus (v. fr. 152) ab Olympiade prima usque ad
Troja; excidium a Sosibio numerari dicit annos CCCXCV,
ab Eratosthene CCCCVH , a Timaso CCCCXVII , ab
Arete DXIV. ( Hoc enim voluit Censorinus ; quare , ut
sententia; recte procedant , statuendum est post verba :
« arf Inachi regnum anni circiter CCCCv excidisse:
inde ab hoc usque dd captam Trojam circiter DCCC)
Itaque decem tantum annis Eralosthenes discreparet a
Timaeo, quem , nt O. Miillenis (Dor. II, p. 502) putat, in
historia sua sequitur Vellejus Paterculus. Sed quin Cen-
sorini numerum pro vero habeam, plura impediunt. —
Primum enim Clemens Alex. I, p. 337, A (fr. 153), Ti-
ma^um et Clitarchum dicit ab Herachdarum reditu usque
ad Euainetum arcliontem (334 a. Chr.), sub quo Alexan-
der in Asiam trajecit, annos numerare octingentos et vi-
ginti. Inde efficitnr annus 1154. Igitur ex liac compula-
tione triginta tantum anni inter Trojae eversionem et
reditum Doriensium essent interjecti. Quod nulio modo
ferri potest.
Deinde Schol. ApoU. Rhod. IV, 1216 (fr. 63), ex Timaeo
narrat Corcyram condilam esse (AeTot eTYi lEaxoata twv
Tpwtxwv, i. e. Oiymp. 46, 3, quum tamen communi vete-
rum consensu affirmetur Corcyram eodem fere tempore
conditam esse quo Syracusas (01. 11,4 s.733 a. Chr. sec-
Euseb.;Ol. 5, 4s.758a.Chr. Marm.Par.Ep. 31 ex Boeclihii
sententia). Atque Croton, quae urbs aut eodem tempore ac
Syracusae aut viginti circiter annis post condita est , ab
ipso Timaeo apud Dionys. Hal. Antiq. II, 59, p. 361 Reisk.,
deducta esse dicitur evtauTw TptTw tt,? JTrraxatSexdTTii; 'O-
Xv[A7ttdSoi;, s. 710 a. Clir.
Porro Tzet^es ad Lycophr. 1141 (v. fr. 66), ubi ex Ti-
ma?o refert , Locros , ut Ajacis in Cassandram ilagitium
expiarenl, oraculi jussu per mille annos binas virgines
Trojam misi.«se, in finc historiae addit : XtXtwv 6' Itwv tzol-
peXOovTwv (jteTa tov 4>wxtx6v 7c6Xe(xov eTvaijiTavTO Ty)? Totavnris
Oufftai;.
Satis inde intelligitur Trojam ex Timaei calcidis multo
prius, quam vulgo statuitur, expugnatam esse, quamquam
6x modo allatis certus rei annus exputari non potest. Redeo
igitur ad locum Clementis (fr. 153), ubi liaec: 'Atio Tpota;
dXtoff£W(; Itd Trjv 'HpaxXeiStov xdSoSov lTt\ IxaTov eixofft ij
^xaTov oySorixovTa. Posteriorem numerum si Timaei fuisse
putemus, Troja capta est 1334 (1 154x180) ; quod idem
posuit Timaei aequalis, Duris Samius (Clem. Alex. 1. I. : w;
Se 0oupt!; dTto Tpotai; dXtodew; eTTt Trjv 'AXe^dvSpou eii; 'Afftav
StdSaatv [334] eTr) x'^'*)- J^n^ igitur Corcyra deducta est
734, utio anno ante Syracusas, 24 annis ante Crotonem.
Neque minus cum his calculis quadrat locns de Locrorum
virginibus.
Apud Censorinum itaque pro CCCCXVII scribendum
foretDLVlII. Quae vero ratio propterea paruni se com-
mendat , quod Censoi inus in afferendis numeris certum
ordinem observat. Etenim a minoribus incipiens ad majo-
res progreditur. Ideo Timaei numerus postremo loco po-
nendus fuisset. Quare Censorinus in eo potius errasse vi-
detur, quod a Chorcebi Olympiade numeravisset , quae
numeranda erant ab Olympiade Iphiti. Sed ne tum quidem
numerus accuratus est ; ita tamen emendari potest , ut et
locum SHum tueatur, nec nimia sit mutatio. Pro CCCCXVII
scrilwndum puto CCCCXLVII.
Quoniam Timaeus inter aeram Trojanam et primam
Oiympiadem tantum temporis spatium ponat, vides eliaro
DE EPHORO.
LTIl
eniditissinnis , et rerum copia et sententiarum va-
rietate ahundantissimus, et ipsa compositione ver-
borum non impolitus , magnam eloquentiam ad
scribendum attulit, sed nullum usum forensem.
Accuratius de oratione Timsei agit in Brut. c. gS :
Genera Asiaticce dictionis sunt duo : unum sentcn-
tiosum et argutum, sentcntiis non tam gravihus et
severis, quam concinnis et venustis; qualis in histo-
ria Timceus, in dicendo autem,pueris nohis, Hie-
rocles Alahandeus, magis etiam Menecles, frater
ejus, fuit : quorum utriusque orationes sunt impri-
mis, ut Asiatico in genere, laudahiles. Contra omni
Asiaticje eloquentiae adipe dictionem ejus un-
ctam dicit Plutarchus in IVicia cap. i. Verba
haec sunt : *Oi;(Tiui.aiO(;) IXTriaat; tov [xev ©ouxuSiSrjV
uTTspSaXETffOai SeivoTriTi , tov Ss OtXtffTOv dTroSei^etv
itavTaTraai cpooTixbv xai ISiwtyjv, otot fxsacov wOetTai
TTJ tOTOpta T(ov piaXtaTa xaT:wp6t»[jt.£vo)v Ixsivoti; dYW-
vcov xat vauixaytwv xai Sv)[ji.Y)YOpia)v, ou [xa Ata
Ilapa AuStov dp(ia ti£^6? otxveuwv,
&C, cpr,(7i TlivSapo? • dXX' oXw? Tt; 6'|^tijta0ric xai [x£i-
paxttoSrn; cpaivo'[x£voi; Iv TOUTOt? xal xaTot tov AicpiXov
TloLyhz, a)v6uXeu(i£v05 (rreaTt StxeXtxcj).
Seqwentia vid. fragm. io4. His adde Dionys. Hal.
t. n, p. Ii5, 25 : Ot 8' 'IdoxpaTriv xal Tot 'Iffo-
xpdcTOui; aTTOTUTTtoaaffOat OeXiQffavT^c , UTiTtot xai
vl/u/_pot xal dvaXO^t? ( vulgo dvaXyiO^ii; ). OuTOt o'
Eidlv 01 TOpt Tt[JLatov, xai Wdwva (vulgo nXdTO)va)
xa\ ]So)t7tY£vr,v. Et Longin. De sublim. IV, i,p. 1 1
(p. i3 sq. Weisk.) : 0aT£pou Ss d)v £t7co[ji.£v, Xeyo) ^\
Tou <|;u)(pou, Tzkf\^-f\ci 6 Ti[Jtaio?, dvrip Tot fx^v dXXa
ixavcx; , xat Trpbi; Xcjywv Iviote (jteYEOo? oux dspopo?,
TToXutCTTtOp, iTTlVOYjTtxbc, TtX-JjV dXXoTptO)V [xlv IX^YXTt-
xwTaTO? d[xapTifi[/.dTtov , dv^TraiaOvjTOi; Ss tStojv • utuo
Se £pa)T0<; tou ^£va; voTQC^ti; d£t xiv£iv , TroXXdxt? Ix-
TrtTTTwv £1? Tb TTatSapiwSeaTaTOv. In sequentibus
frigidae orationis affertexempla: v. fr. 149, io3.
EPHORUS.
Ephorus (1), Cumanus (2), secundum Suidam
qul factumsit, ut duosLycurgos aetate diversos distinguat
(p. 47, cf. Apoll. fr. 75). — De tempore quo Romam con-
ditam esse dicat v. fr. 21.
(1) Suidas : 'Eqjopo; , Ku(Aato?, vlhc, ATrKxo^iXou , o\ 3i
'AvTioxou- 'lo-oxpdToui; dxoucTT^l? tou ^i^Topo?, tffTopixo?.
'^(yyj. Ss ui6v AriaoipiXov tov loToptxov y^v 6^ im Tyj; evva-
xoaTY)? TptTT,; 'OXu[X7Ttd5o? , Cdc, xat Ttpo Trj; «ttXiTnrou Pao-t-
Xeiai; elvat tou MaxeSovo?. 'Eypa^/cv d7r6 tt); 'JXtou TTOpG^-
ffeto; xai twv Tptotxwv jiexpt tcov auTou xpovwv pig/ta X',
liept dyaOwv xat xaxwv [3t6Xta x5', IlapaSo^tov twv ^xacjTa-
Xou PtSXia te', Eupri[).dTO)v wv exacrTo; eupe PtSXia p', xat
dXXa. In his pro "E^opo? vitiose legebatur 'E^tTtiro? (Olyn-
filius fuit autDemophili aut Antiochi. Quod prius
posui nomen propterea est prceferendum quod
idem apud Phitarchum (in Vit. Isocr., Moral.
p. 389, A. )Iegimus, atque in fillo Ephori ex
moreantiquitatis repetitura videmus. (Suidasl.l.,
Athen. VI, p. a32, D.).
Ad aetatem Ephori constituendam disertum
testimonium non exstat praeter illud Suidae I. 1. :
'Hv Sl liri TYJi; IvvaxoaT^i; TpiTY)? 'OXu[i.7rtdSoi;, w;
xai Trpb T^g (I>tXiTrTtou jBaatXeta; eTvat TOuMax^ScjVO?',
et s. V. 0£O7ro[jL7roi; : F^yovwi; xa^d tou; j(^po'vou(; xr\^
dvap/ta? 'A0Y]vato)v ItcI ty); IvvaxocjT^? TpiTYi(;'OXu[x-
7ridSo<;, 0T£ xat ''Ecpopo?. Ex his Marxius eruit
Ephorum natum esse Olymp. 93, 4. Quamvis
enim anarchia Athenarum vulgo ad 01. 94, i
referatur, potuisse tamen censet Suidam ejus
initium ponere 01. 93, 4. « Nam extrema fere
anni quarti Olymp. ^3 parte, ait, quum Athe-
nienses a Lysandro obsessiTheramenem ad illum
niisissent, isque quarto demum post mense Athe-
tliius historicus. Athen. III, p. 120, E; IV, p. 146, C, etc),
quod Endocia quoque habet inViolar. p. 164Viliois. Prae-
terea Epliori nomen corruptum reperitur in Euipopoi;, locis
sexcentis ; in Euq/optMv ap. Schol. Apoil. Rh. II, 351 . Simili-
ter inter se confundi videntur Euphorion Chalcidensis et
Ephorijs junior, ignotus alias scriptor, (ie quo Suidas :
'E^opo; Ku[Aato; , tcTTOptxo; , 6 veeoTcpo? • eypat^e 6e Td; Fa-
Xti^vou ev piSXtoti; yXI, KoptvOtaxd, Trept twv 'AXeua5d)v, xai
dXXa. Apud Clement. Alex. Strom. l,p. 389 Potter. ex
Euphorione ev tc^ â– jrept 'AXeuaSwv Homerus dicitur xaTd
ruyriv yeyovevat, 81; pafftXeuetv i^plaTO dTto tyji; oxTtoxaiSexd-
TYii; 'OXu[j.7ttd5oi;. Verisimillimum est unum eundemque li-
brum a Suida et Clemente laudari, cujus autem fuerit-
utrum Euphoiionis an Ephori junioris, haud liquet. Ne de
Nostro cogites impedire videtur Hieronym. Chron. p. 106,
ubi Ephorus in eadem re cum Apollodoro componitur.
Verba sunt : In latina historia ad verbum hcec scripta
invenimus : Agrippa apud Latinos regnante Homerus
in Grcecia claruit, ut testatur Apollodorus gramma-
ticiis et Euphorbus historicus; ante urbem conditam
annis CXXII,et, ut Cornelius Nepos ait, anteOlympiam
primam annis C. , Ut enim numeri corrupti sunt, neque
consentiunt cum Apollodori calculo aiiunde noto , sic etiam
Euphorbumillum nonalium esse ac Ephorum probabiliter
statuit Scaliger, Marxio suffragante. Idem Marxius apud
Theon. Progymn. p. 17 ( T6 youv KuXtovetov dyoi; (AaXXov
Tou 'HpoSoTou xat Eucppovo? e^eipydaOat 0ouxu5t6ij) pro
Eu^povo; reponi jubet 'Eqjopou. Quod veroSiebelis in Schol.
Aristoph. Av. 998 (ubi de Metone : Euypovto? 6£ (ipYicri) 8Tt
Ttbv 5Yi[A0)v ^v ex Tou KoXcovou) Euphronio substituere vo-
luit Ephorum, improbandum est, quum ille Euphronius
grammaticus sit saepius apud eundem Schol. laudatus.
(2) Strabo XIII, p. 924 Alm. :'Avr)p 6' d^to? [xvir)().Yi; exT^o-
6£ Tri; TToXeco? dvavTtXexTco? effTtv 'Eipopoi; twv 'laoxpdToui;
Yvcopt[jta)v Tou ^riTopoi; , 6 Trjv toroptav cruYYpdij^ai; xai Ta
•jtepi Ttov eupn[).aTtov. ... lixcoTCTeTat 6£ xai 6 'Eipopoi;, 5t6Ti
Tfji; TtaTptoo? oux lyn>y^ ^py'"' ^pd^etv ev ty) 6tapt6(xncTet twv
&'k'X(i)V 7tpd?ecov, ou \i.i]V ou6' av d[j.vri[j.6veuTov auT^v eTvat
GeXcov, ouTO); iTtt^covet' KaTd 5k tov xatpov KufjLaTot Tdi;
T^iauyjai; riyov. Cf. XII, p.826,Steph. Byz. v. Ku[iri, Mo-
schopul. atl Hes. Opp. et D. p. 142 Heins.
iviii DE EPHORO.
nas rediisset, futuraeque pacis spem fecisset,
Lysander ipse adPyraeeum appellens, Athenas in
ditioneni decima sexta Munychionis die accepit.
Itaque mox ineunte anno primo 01. 94 triginta
tyranni a Lysandro constituti sunt : ut hoc modo
Atheniensium anarchia jam exeunte Ol. 93 ince-
perit. » SubtiHter haec disputata sunt, sed con-
cidunt omnia , quum VjV nullo modo sit natus est,
sed vixit ,Jloruit , ut recte interpretatur Kusterus,
sicuti Scaliger quoque ex eodem, nisi fallor,
Suida in 'iTxopiwv auvayoiYTi ad 01. gB habet :
0£OTCO[X7to? eYvwpi^exo, neque vero eYevvTiOr). Fal-
sissimos autem lios calculos esse nemo non
perspicit, quoniam Alexandri adhuc temporibus
Ephorum in componendis historiis occupatum
fuisse a Clemente docemur, qui (Strom. I, p.
4o3) eum dicit ab Heraclidis ad Olymp. iii, 3,
quo anno Alexander in Asiam trajecit , nume-
rasse annos DCCXXXV. Itaque aut pessinus
usus est Suidas fontibus, aut male eos intellexit.
Ut posterius credam, adducunt me verba : wc
xol Trpb rf^c, ^tXiTnrou pacriXeiac elvai. Quis enim
tam ineptus, ut eum , qui versus finem belli
Peloponnesiaci ad adullam jam aetatem perve-
nerat, etiam anle regnum Philippi vixisse dicat?
Quod ne tum quidem satis apte diclum foret,si
cura Marxio :^v interpretareris : natus est. Con-
tra quisque videt verba ita intellijjtenda es&e,
ut maxima Ephori vitae pars in Philippi tempora
et subsequentia cadat, sed initio regni Philippi
(01. io5, 2) jam virilem is aetatem attigerit.
Igitur si 01. io5, 2 vigesimum vel trigesiuuim
annura egerit, natales ejus referendae erunt ad
Olyrap. 98 — 100. Eodem plane modo opinio
Suidam fefellit de ?etate Theopompi, ut infra
videbimus.
Quae quum ita sint, non difficile, puto, est
quaenam caussa fuerit erroris demonstrare.
Etenim patet pluriraa de historicorum aetatibus,
qnae Suidas nobis servavit, excatalogis fluxisse
Alexandrinorum temporibus confectis, in quibus
rerum hominumque tempora rcferebantur ad
soriem regum Macedonic(n'um. In tali igitur
libro Suidas Ephorum et Theopompum vixisse
reperit xax^ tou? /povou? tyj? dvxp/ia?, nori longe
ante regnum Philippi. Quibus verbis significa-
batur spatium inter Amyntae et Perdiccae III
regna interjeclum, calamitosura illud tempus,
quo Alexander post annum regui a Ptolomaeo
Olorita interfectus est, atque hic, racechus Eu-
rydices , qui neque regii generis, neque unquam
rex fuit, per tres annos Macedoniara pro lubitu
suo administravit, dum ipse Perdiccae insidiis
inferemtus est. Evenerunt haec 01. io3, quinque
vel sex anms antequam Philippus regno poti-
retur. Inde orta est proclivi sane etcondonando
fere errore ista anarchia Atheniensium , inde
Olympiadi io3 substituta est 01. 93, quara
Marxius ad veritatem pertrahere studuit.
Magistrum Ephorus habuit Isocratem , qui
tunc iu Chio insula scholam aperuerat (Plut
Vit. Isocr., Morai. p. 83^, B), Verum , male,
Seneca ait, respondent coacta ingenia ; relu-
ctante natura irritus labor. Itaque factum est,
ut Ephorus tardo et crassiore et Cumano in-
genio praeditus, ubi post aliquantum temporis
in patriam domum rediit, mininie tam erudi-
tum atque practicis istis virtutibus instructum
se ostenderet, ut orator in forum sine dedecore
posset descendere. Fuisse tamen debet, cur non
prorsus pater animum desponderet. Iterum
Isocrati filiura commisit (3). Jam igitur Epho-
rus, ne denuo spem patris falleret, majori nisu
eloquentiae sese dedit; neque studium successu
caruit. Mox enim cum Theopompo inter reli-
quos magistri discipulos eminentem videmus
et in ap.iXXai(; Xoywv corona ornatuni (Menander
Rhetor Atatpeo:. dTroSeixT. p. 626 Ald.). Quid, si
fides habenda est Senecae, in foro dicendi peri-
culum fecit (4). Verum Isocrates bene perspexit
non hanc esse arenam , in qua discipulus vires
apte posset exercere et explicare : cujus naturam
ad strepitum forensem parum accommodatam
esse vidit, magis idoneam existin^avit ad con-
dendas historias. Itaque ad haec studia Ephorum
se convertere jussit. Idem fecit Theopompo , hoc
tamen temperamento adhibito , utEphoro , ho-
mini tranquilli et sedati anirai (5) , antiquiorem
(3) Plutarcb. 1.1. p. 839A:Tou o£Ku[jLaiou 'Ecpopou dTcpa-
XTOU T^; GyokriC, d?£).86vTO!; xai naXtv aiio tou TcaTpd; Ay)(i.o-
cpiXou TtEjJL^OcVTOi; eTct SsuTEpw [AtCTOw, Ttatilwv Atqjopov auT6v
exdXet. 'E<J7touSa(T£ [jtevTOi txavwi; Ttept tov dv6pa, xat tt^v
uTcoOefftv Tvii; XP^'*? auTo; uTTEOi^xaTO. Cf. Hesych. v. At-
^opoi;.
(4) Seneca De tranquill. anim. c. 6 : Considerandum
est utrum natura tua agendis rebiis, an otioso studio
contemplaiioniqueaptior sit,et eo inclinandum, quo te
vis ingenii defert. Isocrates Ephorum injecta manu a
foro subduxit, utiUorem componendis monumentis hi-
storiarum ratus. Marxius Senecam suspicatur Ephorum
nominasse pro Tlieopompo, de quo Quintil. X, 1, 74 :
Theopompus ... oratori inagis similis, ut qui ante
quam ad hoc opus sollicitatus, diu fuerit orator. Sed
illa injecta manu . . . subduxit vix possuut proprie accipi.
(5) De ingeniorum Ephori et Theopompi diversitate
Suidas : "Eipopoi; Kuiiatoi; xal ©eotcojxtoi; AaiiacrtfTTpdTou,
Xto;, djjL^w 'I(7oypdTOUi; [AaSriTat " dit' evavTtwv S£ t6 1^60;
xai Tou; Xoyou; 6p(AWiJ.£vot. 'O \xz'i ydp 'E^opo? f,v t6 ^00?
dTcXou; , TYiv Ss £pjxrivetav Trji; IdTOptai; uTCTto; xat vwOpo; xai
(j.yiS£(JLiav iyuiv ETCiTaatv • 6 Se 0£6TCO[i7CO(; t6 ^60; uixpo;
xat xaxoTjOyi? , t^ S^ (ppderet tcoXu; xat cruveyj,; xat ^opd;
[jLeCTTO?, <pt)iaXT^6y)i; 6' b) 01; Sypalev. 'O yow 'l^ToxpdTYic t6v
DE EPHORO.
Graeciae historiam enarrandam pi-oponeret; ve-
lum Theopompum , alacritatis et fervoris ple-
num , voluit recentiorem Graeciam depingere fa-
ctionum dissensionibus dilaceratam et intestinis
omne genus motibus perturbatam (6).
Ne ulterius Ephori vitam narrando prose-
quamur , testimoniorum penuria impediniur.
Unum quod praeter modo memorata affertur,
Plutarchus (7) habet, qui Ephorum ab Alexandro
arcessitum convictum ejus repudiasse dicit-
Longinqua denique ab eo itinera instituta esse
ex more veterum historiographorum, probabilis
quidem est Marxii conjectura, sed omni testi-
moniorum praesidio destituta.
Inter opera ab Ephoro composita Historiae
ejus longe fuerunt celeberrimae. In his exordio
posito ab redituHeraclidarum (8) res per septln-
gentorum quinquaginta annorum decursum a
Graecis et Barbaris gestas triginta libris , quorum
singuli praefationem m fronle habebant, usquead
obsidionem Perinthi ( 01. 109, 4) exposuit (9).
{JL£V iipri j(aXivoy SeToOat , t6v 8k 'Eipopov uevTpovi. Cicero de
Orator. III , 9 : Etenim videmus ex eodem quasi ludo
s%immorum in suo cujusque genere artificum et magi-
strorum cxiisse discipulos, dissimiles inter se, attamen
laudandos, quum ad cujusque naturam institutio do-
ctoris accormnodaretur . Cujus est vel maxime insigne
illud exemplum (ut ceteras artes omittamus) quod
dicebat Isocrates, doctor singularis, se calcaribtls in
Ephoro, contra autem in Theopompo frenis uti solere.
(6) Phot. cod. CLXXVI, p. 204 : Kat xa; ItTTopixai; 6^
uuo6s(T£t; t6v 6i5a(TxovTa auToT; (Ephoro et Theopompo)
7rpo6aXeTv (^autv), Ta; (jl^v avw twv xpo^^wv 'E^opw, 0£o-
TtojJLitw 02 TOt? [xeTa 0ouxy5i6yiv 'EXXy]vtxa? , Ttpo? Trjv ^xaTe-
pou ^ijdiv x.at t6 Ipyov ap^xoaajAevov • 5t6 xai Toe irpoot(xia
auToTc Twv loTOptwv T^ Te Stavoicf xal toT; aXXoi? eaTtv
^jxotoTaTa, «b; dv cmb tyj? auTYJi; iqjeTripiai; ex6pa[jL6vTwv
7rp6(; t6 (7Td5tov vf\c, tcrropta?. Cf. Cod. CCLX.
(7) Plutarch. de Stoic. Repugn. c. 20 : KaXXKjOevet Ttv^i;
eyxxXoufftv, oTt â– jrp6? 'AXe?av6pov eTiXeuoev, eXuil^wv dvaCTTi^-
oetv "OXuvOov, d)? STdyetpa 'AptffTOTeXyi; • 'Eqpopov Se xal
SevoxpaTYiv xat Mev^87i(j.ov eTiatvoucrt, 7rapatTTfi<raiJLevou? t6v
'AXe?av5pov.
(8) Diodor. rv, 1 : 'E^opo^ (jl^v ouv ... u7toTnriffd(xevoi;
Ypdcpetv Td? xotvd? 7tpd?£ti;, Td? [jLev ^taXatd? (xu9oXoYtai;
UTtepeSY), Ta 6' d7t6 ttji; 'HpaxXetSwv xa966ou Ttpaj^^evTa o^uv-
Ta|d[j.£vo(; , TauTY]v k^y^v eTtotYiffaTo tyj; tffTopia;. Suidas :
'Eypa^/ev dTto Trj!; 'IXiou 7top6Yiff£W!; xat twv Tpwtxoiv (Jtexpt
Twv auTou xpovtov ptSXia X'.
(9) Diodor. XVI, 26 : Twv Se ffuyypacpewv 'Ecpopoi; (xev 6
Ku(jLaTo(; Ti^iv IffTopiav £v9d5£ xaT£ffTpo^£v £i; tyjv IlepivOou
TtoXtopxiav 7tepteiXYi9e Se t^ Ypa?^ Ttpd^et; xic, xz twv 'EX-
Xtovwv xat papSdpwv dp?d[jLevoi; d7t6 tyji; twv 'HpaxXet5wv
xa965ou* xpo"'©^ Se 7t£pt£Xa6e ffxe56v Itwv STrraxoffiwv xat
TtevTYixovTa, xai piSXoui; y^YP'^?^ TptdxovTa, 7tpoot(xtov ^xd-
ffTY) 7tpoo9eic (cf. Phot. Bil.l. cod. 176, Polyb. IV, 3). AiuX-
Xo; 5' 6 'A9Yivatoi; tyj; 6euTepa; ffuvTd^ewi; dp^riv 7te7toiYiTat
TYj? 'E^opou IffTopia? Triv TeXeuTriv, xat Td; ejrji; 7tpd|et;
ffuvaipet Td? Te twv â– EXXtqvwv xat twv pap6dpwv [xexpt Ti^;
*iXt'7t7tou TeXeuT^c Cf. XVI, 14. Quod Clem. Alex. Strom.
LIX
Ubi Ephorus, vel potius Demophilus (nam hic
opus a patre imperfectum relictum absolvit)
historiam finivit , suorum commentariorum ini-
tuim fecit Diyllus ad Philippi usque obitum res
deducens. — In adornatione operis hoc maxime
Ephorus spectavit, ut singuli libri certam quan-
dam rerum complexionem genere et argumento
dislinttam continerent (j). Quare si non omni-
bus, pluribus saltem, sicuti quarto Europa in-
scripto, peculiares tituli vel abipso, vel a se-
rioribus prsefigi potuerunt.
Quod uniuscujusque libri argumentum fuerit,
accuratius dici plcrumque nequit. Pauca quae
eruere mihi licuit, haec sunt : Historiarum exor-
dium fecit ab reditu Heraclidarum , quae prae-
cedunt eatenus tantum memoratis , quatenus
huic recte intelligendo inservirent. Itaque prae-
niissis nonnullis de Hercule, de rebus Troicis
et de variis Heraclidarum patriam recuperandi
conatibus, libro primo civitatum Peloponnesi
inter duces dlstributionem , primasque earum
constitutiones enarravit. Post expositam rerum
I, p. 403 Pott. dicit : 'A7t6 toutou (sc ab Heraclidaram re-
ditu) ^7tt EuaivETov (KTYiffixXYj Diod. XVII, 17), e^' ou ^afftv
'AX£$av6pov eti; tyiv 'Affiav 5ta6rivai, w; (xiv <E>avetac Ity)
d7tTax6ffta 5exa7tevTe, w; 6e 'E^opoi; £7tTax6ffta Tptd-,tovTa
TtevTe, non turbare debebat MarxiUm p. 21 sqq., quum id
Epborus initio statim operis memorare potuerit. At, di-
cas , Clementis calculns omnino non quadrat cum calculo
Diodori. Audio,neque tamen probo Marxium,qui Clemen-
tem aut suo aut librariotum errore falsum esse statuit,
neque Clintonem, qui (p. VI) aut Diodoruni ex Clemente
vult aut Clementem ex Diodoro emendari. Etenim ex Dio-
dori computu Heraclidarum reditus ( 750x341 vel 340
contigit 1091 vel 1090;igiturtredecim vel quattuordecim
annis posterius quam Apollodorus et Eratosthenes volunt.
(Cf. annotat. ad ep. 24 Marm. Par.) Ex Clementis loco,
calculis subductis, annus conficitur 1069. Quem si adipsum
reditum Heraclidarum retuleris, magis adhuc dislat a vul-
gari ratione, ila ut Diodori calculus verior esse videri possit;
verum si repules hoc vel sequente anno (tam parva enim
discrepantia in hac re nullius momenti est) mortem poni
Codri, ideoque ab hoc ipso anno incipere catalogos archon-
tum atque eodem fere tempore regum Lacedaemoniorum
dvaYpa^d; , nullus dubito, quin Ciemens nobis tradiderit
illud tempus a quo profectus Ephorus accuratiorem com-
putationem instituerit, atque Clementis et Diodori dis-
sensus ita explicandus esse videtur, ut hic annum nomi-
nare voluerit, quo in Peloponnesum Heraclida? redierint ,
illeveroannum, quo regnum Agidarum inceperit; quajtem-
pora eliam alias confusa esse videmus (cf. O. Miiller. Dor.
II, p. 502).
(1) Diodor. V, 1 : 'Ecpopoi; 6e Ta; xoivdi; 7tpd?£ti; dvaYpd-
qjwv ou [x6vov xaTa tyiv Xe^tv, dXXd xat xaTa tyiv oixovo(xiav
d7ttTeT£U}(£' Twv Y^p piSXwv exdoTYiv 7te7toirixe ueptej^etv
xaTa YE^^o? '^^'^ Ttpd^et^. At67tep xat i^KxeTi; touto t6 "^ivo^ toO
j^etptff [xou 7tpoxpivavT£<; , xaTd t6 6uvaT6v dvTe)(6[te9a TauTri;
Tri; 7tpoatpeffewi; , xat TauTriv t^iv Pt6Xov d7ttYpd?ovTe? Nr}-
fftWTtXl^V X. T. X.
DE EPHORO.
LX
in Peloponneso conversionem , libro secundo ea
tractavit, quae reliquae Graeciae faciem mutarunt.
Qua ia re ita versatus esse videtur, ut a Nelidis
iu Atticam se recipientibus aditum sibi pararet
ad describendam louum tum temporis conditio-
nem,deinde a Mclanthi cum Xantho certamine
ad autiquiorem Boeotise historiam cum rebus
^olicis et Thcssalicis arcte conjunctam trans-
grederetur et prae ceteris animum attenderet
ad motus illos et incursionesBceotorum, quibus
septemtrionalis Graeciae pars eadem vi concussa
est, quam in Peloponnesum exercuit adventus
Doriensium. Quaj deiuceps subsecutae sunt Grae-
corum in Asise litora emigrationes, iis dedicavit
librum tertium, ex quo rara tantum fragmina ad
nos pernatarunt.
Postquam hac librorum trilogia vividissimum
antiquioris Graeciae historiae drama depinxerat,
atque egregium nactus erat fundamentum cui se-
quentis res aetatis superstrueret, ad alia se con-
vertit. Nimiruu) quum universalem historiam
perscribere moliretur , ut scena rerum narran-
darum lectoribus bene nota esset, duobus libris
sequentibus geographicas orbis terrarum ratio-
nes ita exposuit, ut libro quarto post brevem in-
troductionem de totius lerrae forma et divisione,
Europaeregiones adumbraret, libroquinto Asiam
compiecteretur et Africam. In Europa ab Iberia
exorsus per Siciliam , Italiam , Graeciam (2) de-
scribeudo progressusest usque ad Scythiam(3).
Neque in mera et sterili regionum locorumque
enumeratione se continuit, sed uti historicus
idemque ex rhetoruui schola profectus , quae-
cunque ad terrarum naturam populorumque ori-
gines, mores, instituta, inventa pertinent, nitide
nec sine jucunditate explanavit (4). Inter aha
libro quinto raulta disseruit de Nili incrementis
eorumque caussis (5). Orbe terrarum hunc in
(2) In Graecise descriptione Ephorum secutus est Scy-
mnus Chius : v. fr. 55.
(3) Strabo VII, p. 463 (fragm. 76) : IlepioSeutTai: -rilv
Eupto7a)v [AEXP' 2x\j6wv.
(4) Vide e. g. fr. 46 de Locris Epizepliyriis , fr. 67 de
Boeotia, fr. 76 de Scythis.
(5) Quae huc spectanl fragmenta Marxius propter lo-
cum Theonis (fr. 109) hbro undecimo assignavit, de Nilo
Ephorum disseiuisse pntans oblata occasione ^gyptiorum
defectionis, qua? non multum post pugnam Marathoniam
accidit. Quod per se parum probabile multo minus ab
Ephoro factura crediderim , qui in .«gypti descriptione non
potuit de Nilo non exponere, nec methodica Epliorei ope-
ris dispositio admittit, ut duobus locis prohxam ejusdem
rei narrationem insereret. Praeterea satis patet verba
Theonis ev t?) ta' cormpta esse ex dv ty) a', quod in frag-
niento 108 de ^Egypti natura exhibet Joh. Lydus. Hoc
vero depravatum est ex sv t^ e', quae hterarum coiifusio
etiam fragm. 9 deprehenditur. Neque tamen fragmento-
modum perlustrato, ad Graeciam rediens interru-
ptum filum resumit. Libro sexto res in Pelopon-
nesoactas, Lacedaemoniorum cum vicinis civita-
tibus, Arcadia, Argolide, Messenia (6), conten-
tiones enarrasse videtur. Certiora dici nequeunt
ob fragmentorum raritatem. Idem cadit in libruni
septinium,ex quo unum tantum locumde Daedali
ad Cocakmi adventu superstitem habemus, Igi-
tur, quum jam deveniamus ad eam aetatem,qua
Corinthiorum colonia in Siciliam deducta est, vi-
detur Ephorus, ubi de Syracusarum primordiis
egit, simul attigisse antiquissimas Siciliae niemo-
rias.Nequevero miuus estprobabile fragmentum
uostrumexnarrationedeMinoedesumptum esse.
Scimus enim ex Polybio (7) Ephorum Lacedae-
moniorum rempublicam comparasse cum illa
Cretensium. Cujus comparationis instituendaR
praeclaram praebuerunt opportunitatem muta-
tiones istae, quas belU Messeniaci temporibus
in Spartanorum republica fecit Theopompus.
Quod si recte conjeci, plurima quae de Cre-
tensium civitate Ephorus exposuit, a Marxio
libris geograpliicis assignata , Hbro seplimo
vindicaverinms (8). Libro octavo Asiae tuni tem-
poris statum exponens Medorum et Persarum
historiam usque ad Croesum Cyruraque narravit.
Libro nono pervenit ad Dariura et quae primis
regni annis ab eo res gestae sunt-descripsit. Ex-
peditio ejus contra Scythas , ut Herodoto (IV,
79) , sic Ephoro quoque ansam deiiit plura dis-
serendi de Ama/.onibus. In sequentibus totus fere
versatur in rebus Graecis (9). Fragmenta jam
admodum parca sunt. Utinam Diodorus semper
auctorem suum nominasset ! Bella Medica et Pe-
loponnesiacum tum non amplius , puto, aDio-
doro, sed ab Ephoro narrata haberemus. Libro
decimo historiam deduxisse videtur usque ad Pa-
rum ordinem, qualem Marxiusdedit, rautare volui, salis
habens quid sentiam indicasse.
(6) Huc refero fr. 53, quod Marxius ad hbrmn quartum
retulit.
(7) Fragm. 64 : 'Etpopo;... uTOp dxaTepa; Tvoioujj.evoi; t^?
TioXiTeia? t9)v h\T{^t\(Si\.
(8) Ilasi statuas, noneget manu emendatrice Strabonis
locus (X, p. 730 ;v. fr. 63), quo de Minoe legum latore
agens ait: KaGdTtep 'E^opog cv ttj EOptoTr/)? TtoXaeia mi-
Ypaijicv (pro quo Marxius scribendum censet : ev t^ EOpw-
•jt^ Ty)v TtoXiTetavdveYpa^'^^)» '• ®- slmti Ephorusnarrat,
ubi de potiorum in Europa civitatum forma et instiiii-
tionibtcs disserit, quod Ephoreo librorum xeipiffiAw optime
convenit.
(9) Tzetzes ad Lycophron. 140 (coll. Tzetz. Chil. XII,
260,Diodor. I, 13):"Q(j7iep 'Ecpopo? olaTopixo; xat Atootopo;
Tcoiei , dito Twv pap6aptxwv upwTov xaTd 7tepi5po[Ar)v dp$d-
(Aevot ypdcpetv, dv 6e toT; 'EXXir)vtxot; uaTepov Tr)v t(rropi«.v
TiXaTuvovTe;.
DE EPHORO.
ixi
rum a Miltiade oppugnatam, Uhro undecimo, cu-
jus nihil superest, usque ad pugnam Salami-
niam. Hanc et quae eodem tempore in Sicilia ge-
sta sunt , et sequentem Graecice historiam usque
ad Ol. 87 , liber duodecimus et tredecimus com-
plectebantur. Liher decimus quartus bellum Pe-
loponnesiacum , liber decimus quintus et decimus
sextus Hannibalis in Siciliam expeditiones atque
regnum triginta tyrannorum ; liher decimus septi-
mus summum Lacedaemoniorum terra marique
imperium ac beilum Cyri contra A.rlaxerxem (in
hoc quoque Diodorus Ephorum exscripsisse pu-
tandiis est^, liher decimus octavus Thimbronis,
Dercyllidae et Agesilai in Asia res gestas , liber
decimus nonus beHum Corinthiacum usque ad pa-
cem Antalcidae continiierunt. Reliqua usque ad
bellum sacrum legebantur Ubris XX — XXIX.
Hucusque ipse Ephorus opus suum composuit ;
quominus ulterius produceret, morte, ut videtur,
est prohibitus. Quod pater inceperat, finivit De-
mophilus filius (i), uno libro tricesimo bellum
sacrum exponens (01. 106,2 — 108, 3) et quae se-
quuntur usque ad obsidionem Perinthi (Ol.
110, i), quae quum novae Atheniensibus beilo-
rum seriei initium esset , satis aptum operis
finem praebere videri potuit.
Praeter Historias Ephorus scripsisse dicitur
Inventorum libros duos. (Suidas 1. 1., Athenaeus ;
V, fr. i58. Strabo X, p. 924 Alm.: "Ecpopo? 6 ttjv
iGTOpiav Ypa"!"^? >^ai "^^ "^^^^ twv EupY)[ji.aTtov.) Mul-
tum attendisse Ephorum in institutorum , con-
suetudinum , proverbiorum origines , rerumque
utilium inventores, maxime apparet ex duobus
historiarum libris geographicis, ubi harum re-
rum commemorandarum apta sese obtulit occa-
sio. Itaque cum Marxio statuendum foret Epho-
rum, quum multa hoc genus cougessisset, quae
non omnia commode in Historiarum libris dis-
(1) Diodor. XVI, 14 : Ar,(i69t).o? 6 'Eipopoy xoij tcjTopto-
ypd^ou ul6?T6v'napa>.£t(p6£VTa7r6X£[xovuTt6TOU7taTp6;, ovojAa-
ffOevTaS^lepov, <TuvTeTaYiJ.£voi;, V. fr. 151,cf. 155. Jam quum
Diodor. XVI, 77 dicat : 'Eipopo?... ttjv IffTopiav evOaSe
xaT£«7Tpo9£v eti; t9iv Ileptveou TioXtopxtav, Marxius verba
premens bellum sacrum quidem a Demophilo scriptum
esse censet , verum postremam partem postremi libri res
abol. 108,3-110, 1 complectentem ab ipso Ephoro addi-
tam esse. «Singulares fortasse caussae, inquit, ex illorum
temporum rerumque publicarum rationibus profectae per-
raovere Ephorum poterant , quominus ipse hanc historia-
rum partem absolveret, fdioque describendam relinque-
ret.» Quae vix alicui persiiaserit. Verum probabiliter idem
vir doctus suspicatur Demophilum nostrum eundem esse,
quiteste Phavorino ap. Diogen. Laert. V, 5 et Athen. XV,
p. 609, B, Aristotelem d(7£6etai; accusaverit. Notae enim
sunt inimicitise qua; Aristoteli cum Isocrate ejusque se-
ctatoribus intercedebant.
ponere posset , eorum quasi appendicem et
promptuarium Inventorum libros duos condi-
disse. Sed videas an non postea aliquis haec iu-
venta ex Historiarum libris excerpserit, eique
compendio Ephori nomen praefixerit.
A Plutarcho (fr. 164) laudatur Ephori Huv-
TayiAa iTri/^topiov , quod vero non tam singulare
opusculum fuisse videtur quam caput libriquinti.
Certiori judicio sic statuerelicet delocoCedreni
(Syuops. Histor. tom. I,p. ii,Paris.), ubi Epho-
rus inter tou? t^ <l>otvtxi)ta auYYpaj/avTai; recense-
tur, atque Stephani , qui Ephorum IlHpi j^ojpiwv
laudat (v. fr. 161). Similiter Conies Natal. Epho-
rum De Ponderibus excitat, in re apud Strabo-
nem (fr. 60) ex Historiis memorata. Peculiare
fortasseopus fuit quodTheon laudat Ilepi Xe^ew^;,
quamquam de hac re Ephorum in prooemio ali-
quo egisse non est absimile veri.
Quae praeterea Suidas Cumano tribuit Ilepl
ayaGwv xai xaxwv pi6Xta xS', et IlapaSo^wv twv
ixfxa-zixjoZ ptSAia te', de his aliunde nihil constat;
nec facile quisquam Suidae auctoritate fisus de
jactura horum operum sortis iniquitatem accu-
saverit. De utroque valet , quod de posteriore
statuit Marxius. « Excerpsisse, ait, nescio quis ea
sibi ex Ephori Historiis videtur, quae ad argu-
mentum illud maxime facerent ; fortasse Ephori
nomen collectionis titulus prae se tulit, unde in
promptu erat error. Ejusmodi consilii plane
fuit Nicolai Damasceni 7tapaoo'?(ov sGiov <juva-
YWY">i , quem uti alibi , ita hic Ephori vestigia
presse secutum esse, multis exemplis possum
comprobare (2). »
Reliquum est, ut de fide Ephori et auctori-
tate dicam. Quam rera ad laudem scriptoris
paucis possem absolvere, si sincera animi volun-
tas sufiiceret ad historiam scribendam fide us-
quequaque dignissimam , neque tam arcta es-
set cujusvis auctoris cum setatis suae indole con-
junctio, ut nolens vel nescius nou solum virtu-
tibus ejus , sed vitiis quoque magnas in confor-
raando operum suorum consilio partes conce-
deret. Etenim negari non poterit Ephorum pro
animi simplicitate et sinceritate omni studio
enixum esse , ut vera traderet. Quapropter
neglecta antiquissimae Graeciae memoria fabula-
(2) Inter fragraenta Ephori omisimus locum Eustathii
adHom. Od. Z, 149 : 'H 5e >t6piri (Nausicaa) auTov (Ulys-
sem) £ux£Tat dvSpa <7X£'v. Ou xCd '08u<T<7£t Excpopov 6e(A£vifi
t6v Xoyov, ouSe yap ^XP^'^» ^^* '^*'^ i^jXixitoTtdtv d(jL9t7r6-
Xoii; T)p£tJia xa6' ^auTa? • touto Se eTcatvet, (pa<7lv, 'Eipopoi;,
Xeytov eu^uoSi; irpo; dpeT^ifjv ^'yX'!? etvat ri\i TtatSa • xai Sta
TouTo Tou naotou xaTaCTT0xd<7aa6at xat eu5aa6a. tuxeiv
auTou.
LXII
DE EPHORO.
rum caligine ubivis operta, ab ea demum aetate
historiaesuaeinitium ponendum essecensuit,quae
clariore jam liice circumfusa certius admitteret
et verius de rebus gestis judicium. Neque tamen
ita rem instituit, ut semper posset historiam tra-
dere indubitatae fidei testimoniis confirmatam(3).
Nam quamvis inde ab Heraclidarum reditu illa
res gestas fabularum involucris obscurandi con-
sueludo paullatim evanescat, hunc ipsum tamen
ejusque caussas, ne dicam reliquae Graeciae tum
temporis statum , omnino non potuit exponere
quin ad mythica adscenderet. Jam quum ad hanc
extremitatem se redactum videret, sponte intel-
ligitur, pragmaticam Isocratei Nostri virtutem
non in eo acquievisse, ut relata referret, sed,abs-
tersis quae vulgi credulitati vel poetarum lu-
dibriis deberi viderentur, mythos studuisse ad
historiae veritatem revocare, vel, ut Plutarchi
verbis rem eloqiiar , Trpo? tV aXiq6£iav dvaaco-
^etv (4). Natura hoc studium nobis insitum est
neque adeo improbandum. Verum si reputes
quanto successu homo philosophorum et rheto-
rum istius aetatis doctrinis formatus in hac re
elaborare potueril , consultius Ephorum dices
haec omnia reliquisse intacta (5).
Cum arte critica, quam in fabulas exercuit,
conjunctum est judicium de auctoribus, quos
sibi sectandos esse putavit. Ilepi [/iv ^ap tSv xaG'
:?l(xa<; Y£Y£VYi[i.£va)v , ait , tou; dxptSeaTaTa XeYOvxa?
TriCTOTaTOix; i,youii.tQ(x , TOpi 8k twv TcaXaiwv tou?
ouTto St£;tovTa<; dTTiOavtoTaTou; efvat vop.t!Jo[A£V, utto-
Xa[x6dvovT£<; oute Ti<; 7rpd^£t<; aTrdca^; , out£ twv Xd-
ywv TOu<; TcXetaTOUi; tlxoc; £tvat [AV7]txov£U£ff6ai 8ta
TOffouTtov (fragm. 2). Videtur igitur in antiquis-
sima historia non tam ex ipsis epicis carminibus
(nam haec, puto, sunt quae facta et dicta expli-
catissime et uberrime referunt) sua hausisse,
quam ex logographis, ut ex Hecataeo, Pherecyde,
aliis , qiii, quum ipsi pleraque ex poetis epicis
mutuati essent, tamen res tractandi rationem se-
quebantiir, quae multas Grsecorum fabulas tani-
quam ridiculas et ineptas reprsesentans ad Epho-
ream propius accederet. Hellanicum quidem in
multis mendacii argiiit (6), sed hoc ipsum de-
monstrat, Ephorum perpetuo ejus rationem ha-
buisse. Quod vero saepenumero ab eo sibi rece-
(3) Cf. Strabo IX , p. 646 (fr. 70) : Aoxet |xot (6 'E^opo;)
TivavTia Tcotetv tub' Ste tv] TCpoaipSffei xal Tai; e$ apxr)<; bno-
(4) V. Odofr. Miiller. iii Prolegom. in Mytholog. p. 76.
(5) Exempla pueiilis raythorum interpretationis vid. fr.
70,63, 64.
(6) Joseph. Contr. Apion. 1,3.
dendum putaret, hujus rei caussa in eo posita
esse videtur, quod saepe ille tralaticias Graeco-
rum narrationes reliquit , neque vero ut pra-
gmaticam fabularum explicationem daret , sed
aliis de caussis , quas supra indicavimus. Cete-
rum non neglexisse Ephorum poetas rerumqiie
monumenta ipsis fragmcntis docemur. Laudan-
tur Homerus, Hesiodus, Choerilus, Alcman, Tyr-
taeus, oracula, inscriptiones (apud Strabonem X,
p. 711, ubi ; IlapaTtOet? [xapTupta ti^ £7rtYpd[jL[AaTa
(v. fr. 3o) ... £7rtX£Y£t, OTt TauTa xai toc TotauTa Sta-
xpiSouv ei(o6a[X£v, OTav V] tj twv 7rpaY[Ji.dTtov vj Trav-
T£Xw<; d7ropou[jt£vov ^ ijy^uS-^ 5o'^av e}(ov). Non ubique
vero scriptorem qua par est religione fontes
adhibuisse, sed verba eorum, ut ad suam senten-
tiam accommodaret, temerariis et violentis con-
jecturis deformare ausum esse , luculento docu-
mento est locus Strabonis XII, p. 826 (fr. 87).
Igitur in prima operis parte auctoritatem
Ephori valde suspectam esse quisque iargietur.
Quid primo libro de Heraclidarum reditu sen-
serit , et qui in hac parte fuerint ejus fontes,
propter fragmentorum paucitatem nescimus,
Uberiora libro secundo exstant de vicibus Bte-
otise; sed ex his clare elucet omnino non intel-
lexisse Ephorum , quae antiquarum fabularum
natura sit et indoles, ita ut pleraque ab eo tra-
dita si accuratius perpenderis, falsa esse reperi-
antur, atque auctorem arguant miserrimis de-
ditum etymologiis (v. fr. 26 et Miiller. de Mi-
nyis p. 442). In eodem hbro , ubi de originibus
Boeotiae agit (fr. 29) , a Strabone inconstantiae
accusatur , quippe qui iEtoIiam d£t d7co'pOr,TOv
dixerit , quum antea eam primum a Curetibus,
postea ab jEtoIo, a Diomede denique occupatam
narrasset. Leviora haec, sed scriptorem produnt
accuratam rerum expositionem orationis post-
habentem rotunditati.
Majoris Ephorus faciendus erit m libris geo-
graphicis, ubi vivida et dilucida regionum , uti
Euboeae (fr. 63), descriptio tanto magis placere
debuit , quanto jejuniores fuerunt priorum geo-
graphorum commentarii. Quae in iis minus accu-
rate dictasunt de terrae forma et distributione (ad
Hecataei et Herodoti sententiam proxime acce-
dente), de Celticarum regionum magnitudine (fr.
39, 41, 43 , 44), de Cerne insula (fr. 96, a), de
Nili incrementis, ea omnia non auctoris negligen-
tiae, sed aetatis suae ignorantiae imputanda sunt.
Satis habuit de his quae a majoribus acceperat
vaga et incerta, uti erant, retulisse; contra in
Graeciae et Asiae minoris descriptione, uti suo
Marte pugnare poterat, apprime, ut videtur,
ostcndit illam quae saepiiis in eo laudatur, dxpC-
DE EPHORO.
LXlli
Setav xal eTTifxeXeiav (7). Verum quod aXv^Oeiav at-
tinet , eam tum in historicis tum in geographicis
a multis ei denegatam esse videmus, nec id, puto,
sine caussa. Sic Diodorus I, 3g : Wlk yap oux av
Ti? •jrap' 'Etpoptp t,r\Tfi<je.i&v ex Tcavroi; rpoVou xdxpt-
Skq, 6pwv auTOV  £v TToXXoi? wXtyoprjXOTa x^i; dXr]6£ta<;.
Strabo V, p. 37.5 : Tauxa SeXeytii aacpwi; [xsv eiSw?,
OTt xa\ o6to<; outs dXyiOedTaTa Xsyei Trepi TtdvTtov.
Seneca Nat. Quaest. VII, 16 : Ephorus vero non
religiosissimce Jldei , scepius decipitur, scepe deci-
pit. Eandem sententiam prodit Schol. ad Hom.
II. IX, 38i verbis , £t TricrTbi; "E^opo?; et Aristi-
des tom. II, p. 353 : AoijxEv dXvjGvi Xeyeiv "Ecpopov.
Quanta denique Timaeus Ephorum acerbitate
persecutus sit vel levissima peccata conviciis suis
notaiis, ex Siculorum fragmentis satis abunde
constat. Nec praeter himc Ephorus adversariis et
censoribus caruit. Nam contra eum scripsit Ale-
xinus, Eubulidis discipulus, a criminandi libidine
'EXey^Tvo? cognominatus (Diog. L. II, 106, iio);
porro Strato Peripateticus, magister Ptolemaei
Philopatoris , contra Ephori Eupv^jxaTa rAif^o^x;
B60 edidit(Diogen.L.V, 59,IndexAuct.in Phn. H.
N. lib. VII). His addere possis Heraclidem Pon-
ticum, qui Ephorum reprehendit, quod Artemo-
nis aetatem non recte constituisset (Plutarch. Pe-
ricl. c. 27).
Probabile est plerasque horum notas censorias
ad res geographicas et antiquiorem historiam
pertinuisse. Accuratiora igitur dederit ubi Hero-
dotum et Thucydidem et Xenophontem, rebus ab
ipsis traditis coaevos, duces sequi potuit; quod
eum fecisse eo minus addubitandum esse videtur,
quum ipse professus sit, eam fore prsestantissi-
mam cognoscendi rationem si posset fieri, ut
ipsi scriptores rebus gerendis intervenirent (Po-
lyb. XII, 27). At si vel pauca quae adhuc habe-
mus fragmenta cum illorum historiis compare-
mus, tot obvia fiunt aliter atqne ab illis tradita,
ut his prse ceteris quidem fidera suam non possit
adjunxisse. Sic quae de Pari obsidione narrantur
(fr. 107) recedunt ab narratione Herodoti (VI,
3a sqq.); eodem niodo quae leguntur fragm. 1 1 1
et 1 13 non concinunt cum Herodoto VII, i58 et
VIH, 46. Quae deinde fragm. 119 dicit de caussis
belli Peloponnesiaci , tain longe absunt a Thucy-
dideis tantamque produnt levitatem, ut ea a
(7) StrabolX, p. 646: 'Eqiopo?, t]) t6 TrXeTerrov xpwH-eOa
5ia T^iv irepi Tauxa eTriiieXetav. Cf. Scymn. Ch. v. 130. Jo-
sephus C. Apion, 1, 12, p. 444 Haverk. -. 01 SoxoOvte; axpt-
6i<ncaoi a\)yypa.<foX(; , wv iart xai 'Eyopo?. Strabo X, p.
465 : IloXuStoi; , <fr\<70iz , Trepi twv 'EXXyivtxwv xaXw? [xfev
EuSo^ov, xaXXterra 3' 'E^opov eJriYetaeat Trepi xrtdewv, (tuy-
Ycvctwv, [XETavatrrdffewv, apxviYeTwv.
poeta comico potius quam ab historiarum scri-
ptore mutuata esse credas, neque omnino Ephori
integritatem tueri possis, nisi, ut Marxius fecit,
plures dicas caiissas belliab Ephoro traditas esse,
quarum Diodorus elegisset deteriorem. Sed ma-
gis hajc vir doctus auctoris sui defendendi caussa
scripsisse videtur quam ex vera animi sententia.
Equidem acrisiae crimine non ita absolverim.
Sine dubio quae de Pericle fabulautur ex opeie
haustasunt, quale fuit illud Stesimbroti Thasii
n£pl 0£(xiaTOxX£oui; xat ©ouxuSiSou xai IlepixXsou?,
in quo,ut Plutarchus (Pericl. c. i3) testatur, Ioto-
pia T^t (ji.£V c66o'voi<; xai Sua[ji.£V£iati;, Tot §£ yapt!^o[xevyj
xai xoXaxEUOUffa, XutxatveTat xai SiaaTpscpei tV dXy^-
6£iav. — In illorum denique temporum descri-
ptione quae bellum Peloponnesiacum excipiunt,
Xenophonlis auctoritatem in plerisque repudia-
tam esse, ex pluribus licetaugurari. Confer quaeso
copiarum numerum fr. 129 proditum cum longe
ampliore illo apud Xenoph. Anab. I, 7, io(sed
hic Ephorum, ex Ctesia, ut videtur, veriora ha-
bere puto) , porro fragm. i38 cum Xenophontis
Hell. V, 27, fragm. 144 cum Hell. VI, 4, 3i.
Quare valde probabile esl quae de Leuctrica
pugna narrat Diodorus (XV, 55) in multis a Xe-
nophonteis dissidentia, sicuti alia ejusmodi, ex
Ephoro desumta esse. Sed haec oinnia quum
Ephorus aut ipse vidisse possit aut ab oculatis
testibus accepisse, permagni facienda, et ubi a
Xenophontis narratione recedunt dignissima
sunt, quae accuratissime examinentur. Ut vero
rite hoc negotio fungamur neque temere Xeno-
phontem Ephoro postponendum censeamus, pri-
mum tenendum est (juod de militari Nostri pru-
dentia habet Polybius, judex harum rerum peri-
tissiuius (XII, »5, g. ed.Paiis. ex Excerpt. Vati-
can.). «Ephorus, ait, bellicorum operum quae
quidem mari geruntur notitiam aliquam habere
mihi videtur, verumtamen proeliorum terrestriuni
plane est ignarus. Quare si qiiis Ephorum spe-
ctet vcrba facientem de navalibus ad Cyprum
Cnidumque proeliis, quae Persici regis duces tuiu
contra Evagoram Salaminiiim, tum adversus La-
cedaemonios commiserunt, mirabitur sane histo-
rici facundiam atque peritiam, atque hinc mul-
tam utilitatem ad similes casus colligere possu-
mus. Quum autem pugnam ad Leuclra narrat
Thebanorum et Lacedaemoniorum, aut illam qu.e
ab iisdem ad urbem Mantineam conserta est ,
ubi vitam Epaminondas profudit , hujus inquam
narrationis si quis partes consideret , et aciei
instructiones ejusque varias mutatioues, qiiae
fervente proelio acciderunt, ridiculus videbitur
auctor et plane imperitus, ut qui numquam
DE EPHORO.
LXIV
ejusmodi quidquam viderit. Leuctricum igitur
prcelium quia simplex fuit et uno genere arti-
licii militaris peractum, historici inscitiam uon
admodum arguit : verum illud ad Mantineam
quia variam et plenam arte imperatoria formam
habuit, id ab historici ingenio neque ferri neque
intelligi potest. Quae res prorsus patebit, si quis
vera locorum facie sibi proposita, in his molus
illos dimetietur quos Ephorus narrat. Atque id
ipsum Theopompo quoque accidit , maxime au-
tem Timseo. Nam quandocunque summatim id
genus res narrant , latet eorum imperitia ; verum
quando singillatim eas exponere et demonstrare
aggrediuntur , omnino tales apparent qualis
Ephorus. « Deinde vero ad illam Ephori eon-
suetudinem in modum rhetorum copiarum nu-
meros et quae sunt horum similia immodice ex-
aggerandi quammaxime est attendendum (v. fr.
II 3, ia3 tribuslocis, iSa).
Restat ut mentionem faciam loci Porphyrii
(ap. Euseb. P. E. p. 464 Colon.) , ubi hgec : Ti yap
'Ecpopou iSiov, Ix Twv Aai[ji.a)(ou xai KaXXi(76£vou?
xat 'Ava^t[Ji.evoui; auTai; Xs^efftv etjriv ote Tptdj^^tXiou?
^fXou? [jLETaTtOEVTo; aTi/wi;; et p. 467 : Au.7t[j,ax^ou
IffTt 8U0 TTfpi TY)? 'Ecpo'pOU xXoTTYi? ' 'AXxatOi; Ss 6 TWV
XotSo'pojv 'Ia[x6iov xa\ 'E7utYpa[X[ji.aT0JV TroiYjTrji; ira-
pwSyjxe T^? 'Etpo'pou xXoTui? E^eXeYywv.Callisthenem,
cujus Hellenica usque ad bellum sacrum perti-
nuerunt, et Anaximenem res Graecas usque ad
pugnam ad Mantineam pertexentern , et Dai-
machum (8) , qui Seleuci regis temporibus ludica
sua composuit, hos, inquam , ab Ephoro exscri-
ptos esse quam absurda sit sententia,non est cur
pluribus demonstremus. Quid vero inducere
potuerit seriores ut ita statuerint (minime enim
hiec a Porphyrio inventa sunt), ex iis quae de
Hecataeo, de Hellanico, nec non de Ephori
scriptis diximus , satis, opinor , patebit. Refe-
renda enim haec sunt ad Paradoxorum libros
quindecim, ad libros viginti quattuor De bonis
et malis , fortasse etiam ad Inventorum libros
duos. quae ex Ephoro, CaUisthene, Anaximene,
Daimacho conflata, nostri auctoris nomen in
fronte habebant.
Oratio Ephori , ex illa Isocratis magistri tam-
quam imperfecta imago expressa , pura erat,
vel in minimis diligenter elaborata , dilucida,
(8) Operam perdidit Clinton. F. H. p. 381 ed. Kriiger.,
qui, ut scriptorem nancisceretur Ephoro antiquiorcm pro
Aai|xaxou scribere voluit AriioyoM vel Ay]il6xo\). Ceterum
Deiochum vel Deilochum Proconnesium , quem itept KuJ^i-
xou scripsisse scimus , ab Ephoro lectitatum esse probalur
fr. 104. Ex eodem fortasse petita sunt, quae libro nono de
Amazonibus narravit.
ornata, numerosa; simul vero dicitur diffusa,
robore et nervis destituta, resupina languescens
jejunitate (9). Dum in Herodoto, Thucydide et
Xenophonte admiramur sermonem illum, qui
sponte quasi profluere videtur, quo res ita nar-
rantur, ut spectator iis interesse videaris;vim
dramaticam et mimicam, qua ad ipsius vitae
veritatem omnia exprimuntur, quae pro consi-
liorum varietate et pro diversa personarum
sentiendi judicandique ratione habet sublimi-
tatem , gravitatem , urbanitatem ; ubi res maxi-
mae simplicissime narrantur, et tamen omnem
earum sentimus magnitudinem ; dum in his ,
aio, orationis dX7^6eta et 7rt6avo'Tyi(; et a7tXo'T7);
praedicantur : in altero illo scriptorum genere
ex Isocratis umbraculis profecto , semper fere
reperiebatur fucatus orationis nitor, summa
structurae et periodorum artificia , anxia circa
verborum abundantiam trepidatio, omnia de-
nique dictionis lenocinia , quae lectorem vel
nolentem ad auctoris sententiam pelliciant et
V) traducant. Omnia ibi explanata , argumentis
demonstrata, nihil relinquitur, quo tuo ipse
ingenio possis agitari ad verum invenienduni ;
res obscuritatis plenae et antiquitatis canitie
obductae ita praeparatae dantur, ut circumcisis
omnibus ambagibus,Iectores quasi nucleofruan-
tur, pulamina relinquantur aliis. Fieri non potiiit,
quin haec res tractandi et eloquendi ratio per
longum tempus a multis adamaretur. Neque
meliorem Ephorus laudis suae praeconem nactus
est quam Polybium (XII, 28 Exc. Vatic. j : 'O
Y^p "Ecpopoi; , inquit, Trap' oXyiv ttjv 7cpaY[Ji.aT£iav
Oauacitfftoi; wv xat xaToc t-^v ^pacrtv xat xaToc tov
"/Etptff^Jtbv xa\ xaTot Tyjv l^rtvoiav t(ov Xr,(jt[/.aTwv
Setvo^TaTO? laTtv Iv Tai? ^rapexSaaeai xal Taiq d^'
auTou Yvw(j.oXoYiai<; , xat auXXvi6Sr)v orav ttou tov
l7Tt[jt£TpouvTa XoYOV StaTt69iTat. KaTa Se Ttva auvTU-
yioLy £u)(^aptaTaTa xat xi6avojTaTa 7r£pi Trj? auYXpi-
aeoj? £ip?ixe ^rept twv laTopioYpdtcpwv xai XoYOYpdcpojv
(cf. Timaei fr. 55). Contra alia plane sentit Her-
mogenes De Formis orat. tom. III, p. SgS :
n£pi 81 0£O7ro'[i.7rou xat 'E^o^pou xat 'EXXavixou xai
(I)iXtaTOU xai Twv 6ijtoio)v TOUTOti; 7r£ptTTbv eSo^ev
^Tvat [xot Ypa^psiv ... oti ^r,Xou xat fjLtijtvia^wi; toc eHSrj
Twv XoYO)v auTtov ou Travu TOt, [aSXXov Se ouS' oXax;...
ri^ioJTat 7rap^ Toii; EXXyjatv xa6d7r£p Tot twv dXXojv
(9) V. Dionys. Decompos. verborum, p. 26; Cic. Orat.
c. 51, 62 ; Demetrius ■kzoI dpjxyiv. § 68; Dio Chrysostom.
Orat. XVIII, p. 256; Morell. Plutarch. Pericl. c. 28 : 'EtcI
Se Twv 'Etpopou xat 0£O7r6[A7rou xai 'Ava$i(X£vou; pYiTopeiwv
xai TreptoSwv, d; Tiepaivouatv i$07tXiaavTe; m aTpaTeu(i.aTa
xal TtapaTdSavTei; ioriv eiTteTv * « OuSei; ffiSiQpou taura {w*-
paivet TteXa?. «
DE THEOPOMPO.
oTov ©ouxuSiOvt», 'HpoSoTOu, 'Exaraiou , SsvocpSvTo;,
Twv Xonrwv. Duris Samius apud Pliot. cod. 176,
p, 2o5 : 'Ecpopo? Ss xat 0£O7ro[JL7To; twv TrpoyEvo-
tjL£vci)V TrXeidTov aTC£X£tcpOr,cav* outs y^p [J-tp-r^cTECo?
(ji.£T£Xa6ov ouSeata? , out£ ■^Sov^ji; ev Toi cppotcat ,
auTOu Se tou ypcitcp£tv (xcjvov £7r£[i,£XT]0yi(yav. Philo-
stratus Vit. Soph. I, 17 , 4 : 'EXXoyifAonaTOi;
(inter Isocratis discipulos) 'YTTEptSvi? 6 ^r^TOip.
0£o'TroaTrov yip tov £x Xtou xai tov Kuaaiov "Ecpopov
out' av Sta6aXot{/.£v, out' av Oau(/.a(7aiij(.£V.
THEOPOMPUS.
Theopompus (i), Chius, filius Damasistrati ,
frater Caucali rhetoris. De aetate ejus Suidam
errasse intelligitur ex Photio, qui Theopompum
narrat una cum patre propter Lacedaemoniorum
studium civitate ejecto in exilium abiisse, atque
quadragesimo quinto demum aetatis anno ])a-
triam recuperasse, Alexandri rcgis gratia, qui
per literas Chios exhortatus videtur, ut exules
in civitatis jura rcstituerent. Hae vero epistolae
ex Pflugkii sententia scriptae sunt aut post pu-
gnam ad Granicum, quo tempore Alexander
cum Mytilenaeis et Aspendiis, necnon , ut videtur,
cum Chiis fecit fcedera, in quibus etiam exulum
mentionem factam esse putandum sit; aut duo-
(1) Suidas : ©soTrofATro; Xioi;, ^rixwp, uio? AaixadiaTpd-
Tou (cf. Pausan. III, 10), yeyovw; xata tou; /povoui; rfj?
avap;(£ia!; 'AOrivaiwv im xrj? £vv£vy)xo(Txri; xpiTTj; 'OXufjtTttd-
5o; , 0T£ xat 'Eyopoi; ' 'IfTOxpdTOU^ dxoudT^i? d[jia 'E<p6p(.) •
£Ypa(];£v lutT0[Ariv 'HpoSoTou to-Topiwv ev Pi6),(oi? P' " 4>i-
XfrtTTixd ev piSXiotc; 06' ' 'EXXriVixdi; iaTopta!; , £7;ovTat 0£ tot?
0ouxu5tSou xat EevocpwvTO? , xai eiTiv ev pigXtot? ta', tyo\)-
crat td d7t6 IleXoTiovviQcrtaxou TioXefJiou XotTcd. "Eypail/e xai
Sxepa TiXeTara. Reliqua qua; de vita Theopompi comperta
iiabemus, omnia fere leguntur in Pliot. cod. 176, p. 203:
'E(TTt 6e 0£67to[jL7ro; Xto; (Jiev xo yevo;, ulo? AajjtoaTpdxou
(1. Aa[jiao-taTpdTOu). «J^uyelv ot Xeyexat t>i? 7taTpt6o<; d[Jta t(i)
TtaTpl , inl Xax(«)vi(T[j.ti) tou TtaTpo; dXovTO; " dva(T(*)0^vat Sk
T?) TtaTptSt, TeXeu-ri^ravTo; auTw tou 7:aTp6;, tyiv Se xdOo-
5ov 'AXe^dvSpou tou MaxeSovcjv pa^TtXe^co; 6t' eTttcrToXtSv tiov
Trpo; Tou; Xtou; xaxaTtpa^a^ievou • eTiov 6e eTvat TOTe t6v Qeo-
7ro[X7rov 7tevTe xal T£(T(TapdxovTa. MeTa 5^ t6v 'AX£?dv6pou
OdvaTov 7cavTa5(60ev dxTre^TOVTa dz AiyuTTTOv dqjixecrOat.
HToX£[j.aTov oe, t6v TauTr,; jia^TiXea, ou 7tpo(Ti£a9at tov dv6pa ,
dXXd xai «b? 7roXu7tpdY[J.ova dveXeiv e0eXf,CTat, et iiri Ttve; twv
9tX(i)v 7tapaiTri(Td[xevot 5te(Ta)(7avTo. Iuvax(j,d(Tat Se auTo;
eauT6v Xeyet, etc. Vide fragm. 26, p. 282.
Pra;ter'iiistoricumlaudantur: 1, Theopompus rex La-
cedcemoniorum. — 2, Theopompus Thessalus, in ludis
Olympicis victor Ol. 86. Diodor. XII, 23; Euseb. Arm. p.
150 ed. Mai. — 3, Thcopompus archon 01. 92, 2. Diodor.
XIII, 38;Plut.Moral. p. 833, D; Lys. p. 161,33; Philo-
chor. ap. Schol. Euiip. Orest. 371 et771. — 4, Theopom-
pus Athcniensis, poeta comicus, Aristophanis sequalis. De
hocejusquefabulisvide Meineke Histor.Com. p. 236sqq.
Ad liunc referendum est fragm. 299,propterIocum Pollu-
cisX, 118,ubi haec: t6 5e oSeXtcrxoXu^^vtov (TTpattWTtxov [j,£V
PROLEGOMENA I?i HlSTORICOS.
L3rT
bus annis post, ubi Chius insula, qua; denuo
venerat in Persarum potcstatem, Alcxandri co-
piis deliberata est (cf. Clinton F. H, p. 385).
Utcun(|ue sit (nam ad annum res vix poterit ex-
pendi), nataics Theopompi referendai erunt ad
Olymp. 100. Difficilior est altera quaestio, quo-
nam anno Noster una cum parente solum natale
reHquerit. Pflugkius Damasistratum cum ahis
optimatibus expulsum conjicit Olymp. 100, /j,
quum Athenienses, Lacedaemoniis infensi, sub-
jectas civitates, missis legatis, ad societatem
belli contra communes omnium libertalis hostes
gerendi concitassent , primique Chii in defectio-
nem consensissent. Diodor. XV, 28. « Qnod si
verum est, ait, ut est verisimillimum, Theo-
pompum paterna^ calamitatis sociiim, tum ad-
modiun tenera aetate fiiisse oportet. Quse res
tantum abest ut officere nostrge sententiae pos-
sit, ut eam etiam confirmare videatur. Nam si
quis Photii verba, a quibus omnis hac disputa-
tio profectaest, paullo diligentius considerave-
rit, non dubito quin miraturus sit priino stulti-
tiam hominis qui, quot annos Theopompus ab
exilio rediens habuerit, commeuioret, quando
natus sit reticeat. Sed postquam nostra dispu-
tatione, ut speramus, ad liquidum pcrthictum
est, Theopompum infantem atque in ipso vitae
Tot xpr,tJ.a, £tpr,Tat Se U7t6 0£oir6[j.7tou tou x6)[j.txou ev EtpYJVT).
— 5, Theopompiis Colophoni^is, ex ciijus poemate 'Ap[xd-
Ttov inscripto fragmentum servavit Athena»us IV, p. 183,B;
cf. Meineke I. 1. Eundem Wichers. intelligendum putat in
Schol. ad Apoil. Rhod. IV, 57, ubi citatur 0. ev e^toTioiori;,
Codex Paris. ev vocem omittit.Quare \ir doctus modo no-
mhialus scribi vult e7ro7rot6?. Probabile hoc, sed non repu-
gno si quis intellexerit Theopompum grammaticura, ita ut
illud Iv e7ro7totoT? ad mythologicos commentarios in car-
mina epica scriptos referendum sit. Eodem plane modo
Thcopompum in Cypriano carmine cum Pseudo-Hcllani-
co a Fulgenlio (1,2) compositum, grammaticum esse sta-
tuit Welckerus de Cyclo Hom. p. 29. 6, Grammaticus ilie
cst Theopompus Cnidius , familiaris Csesaiis ( Strabo
XIV, p. 969; Cic. Ad Attic. XIII, 7, Philipp. XIII, 16), 6
(TuvaYaycbv tou<; [xuOou; (Plutarch. Csesar. p. 730). Hunc
Welckenis intelligi putat a Schol. Hom. 11. I, 38; II, 135;
XXIV, 428 (cf. tamenfr. 339 ). Erotian. Glossar. Hippocr.
p. 244: Ad<Ttov oOovtov, (b; 0e67to[/.7to? ev '06u(tct£i(x...
Xtvouv {ifo; 6a(Tu eTvat ' iibi '05uCT(Teta titulus capitis fuisse
videtur in opere, quod carminum epicorum fabulas ex-
plicavit : V Welcker. 1. 1. Idem vir doctus ap. Schol. ad 11.
XIX, 121 (in Cod. Leidensi ap. Valcken. Dissertat. ad
Schol. Hom. Opusc. II, p. 12"), ubi vulgo legitur : •;)
tcTTopta Ttapd 'H(Tt66w xai Oeo-^^^vw, reponijubet 7t. 'H. x.
0£O7t6[X7ttp. — 7, Theopompus, nescio qui, memoratur
ap. Cic. Ep. ad Quint. I, 3. — 8, Theopompits Sinopensis,
qui Tvepi cTet(T[xwv scripsit. Phlegon. Trall. De rebus Mirab.
c. 19. — 9, Theopnmpus philosophus Pijthagoreus, ad
qnem scripsit Libanius I, 20 ed. lat. H. Stephani. — 10,
Theopompus Medicus, ap. Aetium medicum p. 840. —
11, Theopompus tibicen celeberrirmis, Polyb. XXX,
13, 3.
IX VI
liminc patria privatiim csse : noii laudamus sane
Photium, qui alterum nos celet, sed rationem
tamen perspicimus, cur annum reditus potius
quam natalem commemoraverit. Multorum nar-
rantur exilia sine ejusmodi fletalis notatione :
illud vero non prsetereundum erat, eum, qui a
prima infantia patria caruisset, quadragesimo
quinto demum anno in civium jura rediisse. »
Speciose haec dicta sunt, sed quominus pro veris
habeamus, plures impediunt difficultates; quae
quidem Wichersium moverunt, iit non solum
hancce Pflugkii sententiam respueret, sed etiam
Photii locum corruptum putaret, et in Suidae
testimonio mallet acquiescere. Obstat enim quod
Plutarchus in Vita Isocratis (Vitt. decem oratt.
p. 837, C.) et Photius (cod. 260,^.793) Theo-
pompum in dicendi arte institutum aiunt ab
Isocrate , quo tempore hic in Chio insula scho-
lam a])eruerat. Igitur ad juvenilem saltem aeta-
tem Theopompus pervenisse debet antequam
patriam relinqueret. Contra Pflugkius pro suis
calculis eo se redactum vidit, ut auctores raodo
nominatos mendacii aut erroris argueret atque
Athenis statucret Theopompum Isocratis magi-
sterio usum cssc. Verum nura is, qui propter
studium suum Lacedgemoniorum Atheniensibus
quodammodo auctoribus civitate erat ejectus,
Athenas se contulisse putandus erit? Quod certe
aTub Tou TiriOavot; parum se commendat. Quare Da-
masistratum serius quam vult Pflugkius in exi-
lium abiisse censeo. Ac nisi omnia me fallunt,
de illis cogitandum est temporibus, quibus The-
bani, ut Diodorus (XV, 78, sq.) ait, ad impe-
rium maris capessefidum ab Epaminonda addu-
cti, Rhodios et Chios et Byzantios ad subsidiariam
his inccptis operam navandam invitarunt, et
Epaminondas cum manu ad has civitates missus
Lachetem, Atheniensium ducem, classe valida
instructum Thebanorumque conatus impedire
jussum, ita perterruit, ut classcm abducere co-
geretur, et urbes illas Thebanis adjunxit. Unde
apparet fuisse tum in Chio factionem Thebauis
faventem, et ab Atheniensibus propter crescen-
tem Thebanorum potestatem Lacedaemoniis ad-
dictis abalienatam. Illo igitur tempore , quo
Chii sponte, ut videtur, ad Thebanos defecerant,
quo Epaminondas Sparta; exercitum admovit,
proeliumque ad Mantincam pugnatum, quo
deinde pax inter Graecos convenit, cujns condi-
tionibus soIiLacedaemoniisubscribere noluerunt
(01. 104, 4; Diodor. XV, 89; Polyb. IV, 33;
Plutarch. Ages. 35) : optime fieri potuit, ut
Damasistratum Laceda?moniorum studio patriam
turbnntem exilio plcctcndum cxistimarent. Ita-
DE THEOPOMPO.
que ad vigesimum fere aetatis annum Theopom-
pus in patria degit, nec quidquam impedit,
quin ibi Isocratis praeceptis imbutus sit.
Quae vero Wichersius contra Photii calculos
protulit hsec sunt : Primuni enini offendit eum ,
quod hac ratione Theopompus sexaginta fere
annis junior Isocrate fuisset. « Vereor, ait, ut si
tantum aetatis spatium iuter eos intercesserit,
de se ipse scribere potuisset Theopompus , quem-
admodum eum scripsisse testatur Photius, cuv-
axaaaai lauTOV 'laoxpaxsi Toi 'AOrjvaiw. Dubito num
accurate quis dixerit, se ejus, quo sexaginta
annis junior sit, aequalem esse. » Sane si ad a^ta-
tum annos respexisset, ne tum quidem, si Olym-
piade 93, ut Wichersius vult, natus esset, ac-
curate se dixisset magistri aequalem; verum si
reputes praestantissimas Isocratis orationes in
summademum senectutc conscriptas esse, atque
Theopompum cum ipso in certamine publico de
eloquentiae praemio contendisse, jactabundus
Theopompus dicere potuit se eodem quo magi-
strum tempore floruisse, i. e. , ut ipse ait, Sfxa
auTO) Ta TTpojTSia Trji; Iv Xoyoti; â– KonBdac; ey(etv Iv Totc;
"EXXiqcrtv (v. fr. a6) « Deinde , Wichersius
pergit, si Theopompus Olymp. 100 natus fuisset,
... de eo certe tempore parum valuit observatio
Theopompi de Isocrate apud Photium, eum Si'
a.7roptav Tou ptou orationes scripsisse; nam fuerit
Isocrates antea parum locuples, quin etiam in-
digens, elucet tamen e Pseudo-Plutarcho, Iso-
cratem tantas divitias collegisse, quantas fere
neminem ; unde sequitur Theopompi aetate, dum-
modo 01. 100 natus sit, non magnam fuisse. »
Quod inde sequi equidem nego. Eum pauperem
fuisse, quo tempore Theopompus se in ejus
disciplinam dedit, quisque largietur, quum pro-
pterea maxime, ut rem familiarem sub triginta
tyrannis, ut videtur, perditam restitueret, in
Chio scholam aperuisse putetur. Tempus vero
hujus rei nullo testimonio constat, ita ut ex iis
potissimum, quae de Ephori ct Theopompi vita
aliunde comperta habenms, sit constituendum.
Jam si Theopompus 01. lo^in ejus disciplinam
venit, usque ad 01. 110, 3 satis magnum spa-
tium relictum est, quo magnas Isocrates divitias
congerere potuerit.
Quantum Theopompus Isocratis institutione
profecerit, ex eo colligitur, quod etsi multi ex
hoc ludo ac magni viri profecti sunt, ille tamen
iTTtcfavEffTaTOi; TravTtov nominatur et ouSsvb? twv
'IffOxpaTixwv ei? tou; Xoyouq aTtfjto^Tepoi; (Dionys.
H. Ep. ad Cn. Pomp. p. i3i, Phot. p. 206). Vo-
luit sine dubio publici quondam in foro causi-
dici munerc fungi j veruni quum Isocratcs non id
DE THEOPOMPO.
LXVII
solummodo ageret, iit oratores formaret atl ] sc. Isocrates, xai tov £7c\ MaucoJXo) TiOevTa vto
caussas forenses dicendas idoneos, sed una cum
eloquentia philosophiam et rerunj gerendarurn
peritiam docere studeret, vides qui factum sit,
ut eo3 maxime discipulos, qui vohmtate similes
magistri inter ceteros eminebant , a fori strepitu
averteret, et ad historiam scribendam, tamquam
ad altius quiddam , ubi et eloquentiam et philo-
sophiam et rerum gerendarum peritiam optime
explicare possent, adduceret. Itaque caussas fo-
rensesTheopompus, praeceptoris consiHo motus,
nunquam attigit, teste Cicerone. Multum vcro
se exercuit in illo eloquentiae genere quod epi-
dicticum vocant. Ipse enim parum modestus te-
statur nullam esse majorem Graeciae urbem , in
qua aliquantum temporis moratus et pubiice
perorans non adeptus sit magnam gloriam ,
virtutisque suae in dicendo monumentum reH-
quisset; neque minus bis decem milHbus ver-
suum ait se scriptis orationibus explevisse (2).
Inter hnec eloquentige specimina omnium, ut vi-
detur, celeberrimum fuit laudatio MausoH. Et-
enim post mortem Mausoli « Artemisia (01. 107,
1), ut Gellius (X, 18) narrat, aywva laudibus
dicundis facit , ponitque prajmia pecuniae aha-
rnmque rerum bonarum amplissima. Ad eas
laudes decertandas venisse dicuntur viri nobiles
ingenio atqiie Hngua prsestabili Theopompus,
Theodectes, Naucrates. Sunt etiam qui Isocra-
tem ipsum cum iis certavisse memoriae manda-
verint. Sed eo certamine vicisse Theopompum
judicatum est (3). » In his num delsocrate Athe-
niense cogitandum sit, eo magis dubitare Hcet,
quia Suidas (v. 'laoxpaTT); 'A^xuxXa et Qs.oMy.Tf\q)
Isocratem ApoUoniatem, Atheniensis discipuhim,
de praemio certasse dicit (4). Quam sententiam,
Isocratis aetatem, mores et naturam reputans
ambabus amplecterer, nisi haesitationem injice-
ret Phitarch. Vit. Isocrat. p. 838, B, (riyo)^i.aa.-zo ,
(2) Cf. Quintil. Inst. Orat. X, 1 : Theopompiis ut in
historia prcedictis (Herodoto et ThTicydide) minor, ita
orafori magis similis, ut qui antequam od hoc opus
sollicitatus, diufuerit orator. Cf. Dion. Hal. Ep. ad Cn.
Pomp. p. 131.
(3) Suidas quidem v. ©soSexrr,; "Aptardvopou dicit : 0£o-
Sexxir)!; ^vixr,Te [AdXnrra euSoxifiiqaa; ev •^ eiire TpaYwoia '
dtXXoi Se (pa<n Qt6m\n:m ex^iv rd TtpfOTeTa. Verum si con-
fera« Gellium, qui post verba modo laudata pergit:
« Exstat nunc quoque Theodecti tragoedia, qua; inscribilur
Mausolus, in qua eum magis quam in prosa placuisse, Hy-
ginus in Exemplis refert. » res cum Clintone (p. 299) if a
conformanda est, ut statuamus duo praemia proposita
fuisse, alterum tragfledi.ne, alterum eloquentiae, quorum
iUud Theodectae, lioc Theopompo datum sit.
(4) De Isocrate Atheniense cogitant Ruhnken. Hist.
Crit. Orat. Gr. p. 388 etChnton 1.1. p. 299; deApolloniate
Taylor. "Vit. Isocr. p. 3 et Wichers.
'ApTEfxicriai; aywva) et Porphyrius apud Euseb. P.
E. X, 3, p. /,6/j, C, qui ipsius Theopompi te-
stimonio utens ait, 'TTrepcppovsI 6 0£O7ro[A7To; tov
IdOxpaTYiv xai vEv.x^aOai 6'.p' EauToii ^('(s.i xaToc tov
ETTt Mau<70)Xw aywva tov SiSaaxaXov.
VidemusigiturTheopompum 01. 107 in Asia
minori commorantem,quo primum se cum patre
convertisse videtur, si quidem vera habet Suidas
(v.''E'.popo(;),qui eum relicta patriaDianae Ephesiae
supplicem factum esse tradit. Quo deinceps se
contulerit, ut eloquentiae suae gloriam augeret
hu^gamque eruditionis copiam ad condendas hi-
storias coHigeret, plane ignoramus. Verum mul-
tas eum regiones peragrasse multasque urbes
vidisse ab ipso habemus narratum. Qua in re
egregie adjutus est lautissima re fanuHari,ita
ut totum se dare posset tw cpiXo(7o^£iv xal cpiXoiji.a-
Oeiv, neque, sicut Isocrates, vitse sustentandse
caussa, ad humiliora tractanda cogeretur (v. fr.
a6 et Dion. H. Ep. ad Cn. Pomp. p. i3i, Athe-
najus III, p. 85, B). — Anno denique quadrage-
simo quinto omnigena doctrina instructus Ale-
xandri gratia in patriam reversus est. Neque
vero quum tam diu fortunae iniquitate fuisset a
rebus publicis remotus, diulius isto privati ho-
minis otio gaudere voluit, scd qua pollebat ex-
perientiam itineribus et principum sua^ setatis
virorum consuetudine collectam et cum praeclara
eloquentia conjunctam in civitatis commoda ex-
promere decrevit. At non ea fuit in Chio insula
tum reipublicae conditio, ut quam Theopompus
profitebatur civilis prudentia a civibus suis ad-
amaretur. Immo morum austeritas , quam cre-
brae illae luxuriae, fastus et mollitiei castigationes
produnt, animus vehemens et fervidus, lingua
acerba, immodice Hbera, contemptus gratiae
popularis, optimatium denique studium, quod
a patre tamquam hereditate accepisse videtur,
non potuerunt non efficere, ut multi exsisterent
adversarii, qui, uti omnem nobilitatem exagi-
tabant, sic prse ceteris Tlieopompum, eloquen-
tissimum ejus instrumentum, inimicitiis suis
persequebantur. Princeps eorum fiiit Theocri-
tus (5), sophista, Isocratis discipulus, qui Ale-
xandrum et Aristotelem dicteriis odii et invidiae
bilerefertis perstringebat , quemque Theopom-
pus in Epistolis ad Alexandrum tamquam homi-
nem humili loco natum pravaeque luxuriae dedi-
tum depingit. Neque autem animi vi et dicendo
(,>) Strabo XIV, p. 955 : 'AvSps; Se Xtot yeyovaffiv Dloyf.-
(xoi 'Iwv T£ 6 Tpaytxo; , v.cd 0e67to[j.7ro; 6 «tuyTP*?^^? > ""'■^
OsoxptTo; 6 (TO^tTTri;. OuTot S^ xat dvTETroXtTEUfravTO i.)l-i)-
Xotc. Vid. Pflugk. p. 32, quem landat Wichers.
Lxvni
inimicos ab Nostro fatigatos esse , rerum docet
eventus. Etenim dum Alexander viveret atque
regia domus auctoritate adhuc poUeret, pejus
aliquid in Theopompum statuere nnn videntur
ausi; simulac vero his prajsidiis orbatus esset,
quem putabant pacis perturbatorem et malcdi-
cum omnium rerum contemptorem, denvio pa-
tria expulerunt. Coiifugit in iEgyptum ad regem
Ptolemaeum. Jam quum 01. ii8 , 4 sit primus
annus regis Ptolemsei , si quidem Photius, quod
addubito , accurate locutus est, in ^gyptum
venit annos natus circa septuaginla quinque.
Quemadmodum vero tum Theopompus propter
maledicentiam suam etinimicorum, sicutiAna-
ximenis, de quo postea , mala artificia a tota fere
Graecia in odio habebatur, sic a Philadelpho
quoqtie, cui tum Alexandri admirator non valde
placere potuit, non solum malevole exceptus
est, sed etiam e medio esset subhitus, nisi ab
amicis quibusdam hujus consihi certior factus ,
fuga quaesivisset salutem. Haec sunt quae de vita
Tlieopompi nobis innotuerunt. Quae postrema
ejus fata fuerint et quo loco et quo tempore e
vita discesserit, nescimus. Neque tanien diu
post Ol. ii8, 3 eum vixisseex legibus humanas
natura? sponte intelligitur.
Inter opera a Theopompo conscripta a Suida
primo loco hiudatur 'ETrtxo^jivi twv 'HpoSorou
iffToptwv. Sed jam Vossius (De Hist. Gr. p. i6,
3i) dubitavit, num vere Noster hujus opusculi
auctor habendus sit; neque id sine caussa,
quum res a Theopompi aetate et ingenio aliena
esse videatur. Quare equidem suspicor a seriore
homine talem Herodoti epitomen sub Theojiom-
pi nomine in vulgus editam. Certiora ex paucis
hujus hbri reliquiis erui vix possunt. Sed ne ve-
terum testimonia susque deque habere censear,
faciamus Theopompum hocce Musarum Hero-
dotearum compendium, quum ad historias con-
dendas se accingeret, periculi faciendi caussa
composuisse,
Igitur postquam hunc in modum vires suas
pericUtatus esset, accessit ad tradendam eo-
rum temporum memoriam , quae praeceptor
discipulo selegerat tamquam aptissima , qui-
bus describeudis ingenii sui virtutes ostende-
ret (6). Scripsit itaque 'EXXvjvtxai; iGTopta; vel
2uvTa^tv 'EXXr,vtxcov, quo opere abruptam Thu-
cydidis historiam resumens (7), initio facto ab
(6) Pliot. cod. 176: ^acri Se tov SiSa^TxovTa ... TTpoSaXeiv
©£oit;6[j.iiw ... Ta; \i.zxa. ©ouxuotSriv 'EXXyjvtxa;.
Quffi de hac Herodoti epitome Frommel. in Creuzeri
Meletem. III , p. 135 disseruit, iis uti mihi non licuit.
(7) Diodor. XIII, 42 : SEvoywv xal 0s6t:o[X7coi; a^' wv
aTteXtTic 0o'jx'j5i5-o; t-?;v apx^v irsTtotYivTai. Kat Esvo^wv
DE THEOPOMPO.
01. 92, 2, Theopompi archontis anno, quo
Mindarus ad Cynossema devictus est, septem-
decim annorum spatium usque ad pugnam na-
valem ad Cnidum commissam (Ol. 96, 3, Dio-
phante archonte), (8)duodecim libris complexus
est. Quae ex iis aetatem tulerunt, haud adn)odum
multa sunt. Capita nonnulla recenset Anonym.
in Vita Thucyd. § 5. Theopompum exposuisse
dicit, quod quidem ultro intelligitur , aiteram
pugnam ad Cynossema (9), proelium ad Cyzi-
cum, ad Arginusas, ad jEgos flumen, atque
accuratius narrasse infortunium Athenarum post
muros urbis dejectos constitutamque tyranni-
dem. Ha?c nisi omnia, plurima saltem libro pri-
mo comprehensa fuisse , apparet ex fragmentis
libri secundi , ubi egit de Harmostis a Lysandro
ubique constitutis impositisque tributis. Itaque
[/.kv TceptDvaSs j^povov It65v Teo-ffapaxovTa xat Sxtw, 0e6-
7io[X7ro5 6e Ta? 'EXXiQvtxa? Tipd^Eti; Ste),6wv ctc' Iti\ §Trraxa{-
Sexa, xaTaXr,yet Trjv t(7T0piav el; tyjv Ttept Kv{6ov vay[xaxtav
bt pi6Xtot; SuoxatScxa. Idem XIV, 84 : (0e67to[i.7ro?) ttPjv
Twv 'EXXrivtxwv o-yvTa^tv xaTcotpciJ^cv el? toutov tov evtauTov
(Diopbantis arch.) xat ct? ttjv 7tcpt KvtSov vaufjiaytav, ypa-
<|^ac pt6Xou; ScoSexa. 'O Sc oTJYYpacpeu; outo; •^pxtai [xev d7t6
vf\c, TTCpt Kuvo; ayi[xa vauixayia? , ei? iiv ©ouxuStSr); xaTcXyi?e
7tpaY[xaTetav. 'EYpa^l^c oc /povov dTwv SexacTtTa. Cf. Mar-
cellin. Vit. Thucyd. 45, Anouym. Vit. Thucyd. § 5, ed.
Poppo. Parum accurate Suidas: "E^tovTat 5s (al 'EXXrjVtxwv
laTop{at) TaTc 0ouxu5{6ou xai Scvo^wvto? , nisi, ut Wicher-
sius monet, scripserat : wa7tcp xat aX S. Idem undecim
tantum libros ponit. Nimirnm Suidae aitate et multum
antea undecim tantum Hellenicorum libri superstiles
fuisse videntur. Nam quum Menophanes apud Pho-
tium (cod. 176) duodecimum Philippicorum librum jnter-
cidisse dicat, nihilominus vero Photius bunc excer-
pserit atque res ex duodecimo Tbeopompi libro a vett.
excitatae propter temporum raliones multo aptius in
Philippicorum excursu quam in Hellenicis legi poUie-
rint,neqne ullum ex postremo libro Hellenicorum fra-
gmentum deprehendatur, inde colligitur aut Menophanem
aut Photium Philippica cum Hellenicis confudisse, quod
posterius facillime fieri potuit, si Menophanes simpiiciter
laudaverat librum duodecimum laToptwv, quititulus quura
plerumque ad majus Pbilippicorum opus referatur, tamen
de Hellenicis quoque poterat usurpari. Cf. Wicbers. p. 20
et Clinton F. H. p. 386.
(8) Itaque ipsam pugnam ad Cnidum, quippe quae se-
quente demum anno, sub Eubulide arcbonte, pugnata sit,
Tbeopompus non narrasse videtur Clintoni 1. 1. Vereor ne
haec justo accuratiora sint.
(9) Verisimiliter primum quoque proelium cum altero
arcte conjunctum, quod Tbucydides in extremis narrat,
a Theopompo denuo expositum est, si quidem in bis
Tbeopompnm sequutus sit Diodorus, in utriusque proelii
descriptione a Thucydide et Xenopbonte recedens. Itaque
quum Tbeopompus postrcma Tbucydidis denuo attigisse
videatur, atque uno libro beilum Pelop. absolverit, ne-
scio an lioc in caussa fuerit, cur nonnulli octavum Tbu-
cydidis librum cum prinio Tiieopompi coiifundentes, il-
lum, quem Thucydidi abjudicarunt, a Theopompo scri-
ptum esse opinarentur. Quid , quod hoc fortasse suberat,
cur Suidas undecim tantum Hellenicorum libros comme-
moraret.
DE THEOPOMPO.
LXIX
quam Peloponnesiaci belli partcm Thucydidos inscriptiim et xax' llo-/r[y appellatimi 'IcrTopiat,
intactam reliquerat , summatim tantum perscri-
psit, seqiientium vero undecim annoruiu memo-
riam totidem libris uberrime tradidit. Quomodo
autem res inter singulos libros distributae fue-
rint, de hac re nihil fere scimus nisi iliud,
quod Apollonius Grammaticus apud Euseb. P.
E. p. 465 undecimo libro relatum ait Agesilai
cum Pharnabazo congressi de feriendo foedere
colloquium, quod ex libro quarto Hellenicorum
Xenophontis in suos commentarios Noster trans-
tulisset.
Verum Theopompus , Polybius (VHI, i3) ait,
quum res Graeciae inde ubi desinit Thucydides
scribere esset aggressus, postquam ad Leuctrica
tempora ac res Graeciae celeberrimas pervenit,
ipsam quidem Graeciam cum suis factis valere
jussit; commutato autem argumento Philippi
gesta scribere constituit. Atqui longe praestan-
tius erat ac justius in opere rerum Graecarum
gesta Philippi , quam in gestis Philippires Grae-
ciae comprehendere. « OuSs yap TupoxataXritpOeic
UTTO paTiXtx^i; ouvacTTeia!; , xai luyiMV l^ouaia;, ouSek;
av i7ci(sjt cuv xatpoS TCOtr^aatrOai [XETaSactv Itci to
T^? 'EXXaooi; ovoua xai TrpoVwTTOv dTio Ss TauTrii;
dp;a[ji.£vo(; , xat TupoSai; sTct TToabv , ouS' oXw? ouSsli;
av rjXXd^aTO [jLOvdpyou 'Ki^6(r^\x.a. xat Ptov , dxepaiw
j(^poj[jL£Vo; Yvt>')[xr). Kai Tt or^-rco-c' r^v to Ta? TrjXtxxuTa;
evavTtojffsi; ptadd^jievov TcapiSEiv tov 0£OTro[j.Trov ;
et [x-^ vr) Aia, OTt Ixeivr); [j.£v Trji; ut:o9£(7£W(; teXo;
v^v TO xaXbv , T^t; §£ xaTot OiXtTTTrov Tb cu^xcpspov. Ou
[xr,v dXXa Trpb? [/.ev TauTrjv Trjv d[xapTtav xa6b [/.£T£-
6aX£v Triv u7ro'6£<7tv , laox; av £i/^£ ti Xey^iv, £i Ttc;
auTbv r,p£To TTEpi TouTOu. » Theopompum gratiam
aulae Macedonicas captare voluisse , nemo , qui
legerit quae de Philippi charactere et moribus
deque ejus amicis Theopompus scripsit , sibi
persuadebit. Atque si ipse dicit (Polyb. VHI, 1 1 )
se hac maxime de caussa ad scribendum appul-
sum esse quod Philippo nunquam antea Europa
parem virum protulisset, apparet eum de im-
peratoriis regis virtutibus cogitasse, deque vi
. quam in suae aetatis homines et civitates exer-
cuerit. Praeterea quum Theopompus ex oratore
evasisset historicus et artis oratoriae praecepta
ad historias transferret, facile intelligitur, cur
unum Philippum tamquam scenae suae protago-
nistam et cardincm rerum ponere, ad eumque
Graeciae historiam, quae revera tota tum ex illo
pendebat, referre maluerit, quam plurimarum
Graecarum civitalum fata ex professo singillatim
exponere ; quae res jure Theopompo videri po-
terat non satis simplex ueque una.
Tertium igitur Theopompi opus <I>tXt7nnxa
Philippi, Amyntae fdii , res gestas inde ab iiiitio
regni usque ad mortem regis continebat libris
quinquaginta oclo (i). Ex his autem jam Diodo-
ri aetate quinque deperditi erant (2), iidem pro-
cul dubio quos saeculo nono Photius quoque
desideravit, nempe sextus , septimus, nonus,
vicesimus, tricesimus. Ad tantam molem opiis
accreverat non tam prolixa enarratione omnium
vel levissimorum, quae ad Philippi vitam et gesta
pertinebant, quam longarum digressionum mul-
titudine. Nam quum ab initio Theopompus res
Graecorum perscribere sibi proposuissct, tantum
abest utin Philippicis hoc consilium relincjueret,
ut quavis data occasione, Macedone suo relicto,
in Graecarum vel etiam barbararum civitatum
historiam excurreret, eamcjue per plures saepe
libros deinceps persequeretur , neque in his
praesentis tantum astatis memoriam traderet ,
sed altiusinterdum ad mythicausque ascenderet,
neque omnino (luidcjuam praetermitteret, cjuod
posset vel per se scitu dignum videri , vel lecto-
rum inservire delectationi. Hac rerum copia et
varietate opus in immensum auctum est et
multiforme exstitit (3) , ita ut Philippus III ,
resectis digressionibus, quae ad rem principem
non spectabant, libros quinquaginta octo ad
sedecim redigeret (4) : quod ipsum ne Theo-
(1) Diodor. XVI, .3; Phot. 1. 1. Suidas, qui Phiiippicorum
libros numerat septuaginta duo, cum Piiiiippicis con-
junxitHellenicaet Epitomen Herodoti. Errorsimilis illius,
de quo in Timaei "Vita monui. Omitlo Scliweighaeiiseri
sentemiam (ad Athen. tom. VIII, p. 534) a Wichersio p.
24 sq. et Clintone F. H. p. 385 jam lefutatam, Piiilippica
cum Hellenicis conjuncta, ut ipse Tlicopompus gloiiatur
(fr. 26) plus 150,000 versuum coiitinebant, ita ut unus-
quisque iiber circiter 2140 versuum fuerit.
(2) Diodor. XVI, 3 : e? wv tovte Siacptovoufftv. De hac
vocis Staipwvetv significalione t. H. Steph. Tliesaur. —
Pliotiuscod. 176, p. 390: 'Av£Yvto(jOr,(Tav 0£O7r6[X7cou Xoyoi
i(TTopixoi' v' Se xal y' elffiv ol aw!;6[jLsv&t auTOu xwv iffxopi-
xciiv \6-^ov 8ia7t£7rTWX£vat Se xal twv 7raXatwv mtc, S^yiffav
n^v T£ exTYiv xat e6o6jxy,v xai Srj xat t)?]V evdT/iv xai. £txoffT:r,v
xai TpiaxoffTTiv. 'AXXix TauTai; [Jtev oCiS' ifj(ieu; etSojxev, Mrjvo-
ipdvvii; 6e Ti? Td 7tept 0eo7t6|j.7tou Ste^twv, (xpxaTo; oe xal oux
e0xaTacpp6vy,To; 6 dvyip, xat ttiv 6w5exdTr,v ffuvStaTte^txwxevat
Xeyef xatTOt auTi^v i\\i€iii (Tuv Tati; aXk(i\.c, ffuvaveyvwjjLev.
Pauca ilia quae ex his deperditis libiis a serioribus gram-
maticis laudantur, ex scriptis aliorum, qui Theoponipum
adhuc integrum legerant, exscripta esse debent.
(3) Dionys. H. Ep. ad Cn. Pomp. p. 131 : rvotr) 5' dv
Tt? auTOu Tov Ttovov evOu[i.riO£i? to 7ioXu(xop90v Trji; ypaipvii;.
Kat Ydp xai eOvwv etpY]xev oixtff[iou; , xai 7:6>,ewv xTtffet;
e7teXir,XuQe , paffiXe'wv t£ piou; xai Tp67twv iSttofjLaTa oeo/iXw-
xe, xai ei Tt OaufjLaffTov 9; TrapdSo^ov exdffTTq y^ xai OdXaffffa
(pepei, ffU|jL7r£pt£tXri<pev ev t^ TrpayiJLaTeia. Kai [xriSei; u7roXd6^
i|/uxaYWYi'av TauT' elvat (j.6vov ou y^P ou'cw? eyei, dXXd
Trfifftv, w? e^roi; ei^retv, wqseXetav 7rapexet.
(4) Pliot. cod. 176 : IIXeiffTati; [jtev o5v 7rapex6dffeffi irav-
ToSaTrri; iffTopia; tou? tffTopixou? auTou Xoyou; 0e67ro[Ji7ro;
LXX
DE THEOPOMPO.
pompinam hypeibolam credas , totius opeiis
dispositionem et argumenta , quautum ejus fieri
poterit, paucis lineolis adumbrabo.
PostcpiamTheopompus libro primo exposuerat
cur PhiHppihistoriam tractandam sibi sumsisset,
atque de liislorici officio, ut videtur, deque
siiis ipsius virtulibus qua solet jactantia verba
fecerat , iion continuo ad Philippum se conver-
tit, sed anteriorem Macedoniae historiam, uti
Trogus quoque Pompejus, Theopompi aemulator,
levi, quod dicunt, brachio tangens, usque ad
Amyntae filii tempora percurrit (fr. 3o, 3i). Phi-
lippus custodia ehipsus regnum simul ab Argaeo
(fr. 3») et Paiisania petitum occupat. Pausanias
quum Cotyis, regis Thracum , auxilio imperio
potiri conaretur, hac oblata occasione Theo-
pompus prohxius disserit de Cotyis luxu et
mollitie (fr. 33). Remotis denique et a consiHo
depulsis aemulis, PhiHp|)us,bello Atheniensiuin
liberatus , convertit se contra Paeones et lUy-
rios, et capta Larissa (fr. 36) expugnare moHtur
TliessaHam. — Liber secundus versabatur in
iisdem bellis contra Paeones et Illyrios, quorum
de moribus et institutis auctor admodum multus
fuisse videtur. Ne cum Wichersio statuam, eum
hoc libro de conspiratione egisse quam coutra
Pinlippum inierunt reges Pteonum, Thracum et
lllyriorum (v. Diodor. XVI, 22), obstat rerum
ordo, quum quae libro sequenti insunt istam
rebellionem antecedant. Nam libro tertio narra-
tur bellum contra Amphipolitanos, qui quum
antea bene habiti essent , jam multas Philippo
pra;buerunt caussas beHi, quorum unam conti-
nere videtur fragm. /47 (Diodor. XVI, 8). Am-
phipoli expugnata, situ ejus opportuno adjutus
alias multas urbes in potestatem suam redegit
(Diodor. I. I., Dem. Phil. III, p. 68), quarum in
numero fuit Datus (fr. 48). In eodem libro de
Thessalise expugnatioue sermonem fuisse prodit
fragm. 5o. Praiterea de Sesoslri et de Scythis
(fr. 5i , 52) verba facta sunt. Yidetur igitur
Theopompus, quum, nescio qua occasione ,
Thraciae populos a Sesostri olim subactos esse
dixisset, vel stelas in Thracia ab^Egyptio positas
commemorasset, totam hujus regis expeditio-
nem per Asiam (fr. 53) usque ad Scythicas et
Thracum regiones exposuisse diutiusque immo-
ratum esse describendis moribus Scytharum.
Quare, si recte, ut videtur, Heerenius (De fontib.
TcapaTeivei. Ato xal OtXiTiTtoi; 6 Trpoi; 'Pw[ji,a{ov)i; Tro),E[jL^(Ta!;
e^sXwv raijTa? , xal ta; <I>iXi7r7rou (TuvTa?ajjLevoc TrpaHei? , a'i
«TXOTto? etffi 0£O7t6[i.7t()), eii; ixxaiosxa Pi6).oyi; (xovai; , [xy)8ev
itap' ^auToO 7tpo(T6eU \ a.(fs.\ii)y,Tilriy, <b? eiprjTai, twv Ttapevc-
TpOTlWV, T(X; 7ta(Ta; (i7t11pTl(T£V
et auctor. Justini inCommentat. Goetting. XV,p.
212) contendit ea quaeTrogus apud Justin. II, i-5
de Scytharum originibus et antiquitate nec non
de Amazonibus disputat ab Herodotea narratione
longe recedentia,Theopomj)i ingenium redolere,
non dubito quin haec ex eodem hoc libro de-
sumta fuerint. Sequentes libri , quantum ex ur-
bium nominibus concludi potest, Philippi res
in Thracia et Thessalia gestas ulterius perse-
quebantur.
Libro octavo, quum de Byzantio sermo sit (fr.
65) et de Amphictyonibus (fr. 80), agebatur de
primis temporibus belli socialis (Ol. io5, 4) et
de caussis belli sacri. Verum longe plurima
fragmenta hujus Hbri sunt de rebus mirabilibus.
Quarum enumerandarum ansam Theopompo
dare potuit vel bellum sacrum , quod ApoIIinis
numen sine dubio miraculis portendi fecit, vel
etiam AJexander suus, eadem nocte natus (Ol.
ic6, 1), qua templum Ephesiae Dianae defla-
gravit. Itaque Imi^ijyiM t^ xaxa totioui; Oauuaaia
(fr. 69) , narravit de miraculis Pherecydis Syri
(fr. 66) , a quo in Pythagoreorum philosophiam
excurrisse videtur ( fr. 67, 68); de Epimenide
[62, 70) , ab coque transit ad magorum doctri-
nam (70, 71), ad Zopyrum (73) , ad coHocjuium
Mida3 et Sileni (75-78). Talia etsi aliis quoque
locis interponi solebant, tamen liber octavus,
quia majorem partem iis absumerettir , xax'
e$o}(^r,v liber 6o(U[xa(7io)v appellatus esse videtur.
Sic fragm. 66, 69, 70 simpliciter laudatus 0eo7t.
Ev 0au[xa(Tioi? , quibus octavum Philippicorum
innui prodit fr. 68. Porro Servius ad Virgil. Ecl.
VI, 1 3 dicit : « Hsec autem omnia de Sileno a
Theopompo in eo libro, qui Thaumasia appel-
latur , conscripta sunt »; eandemque fabulam in
octavo Philippicorum libro relatam esse dicit
Theo sophist. Progyran. p. i5. Sed haec non re-
fiagantur, quominus cumAVestermanno (praefat.
ad scriptor. Rer. Mirab.) omnia mirabilia, quae
passim apud Theopompum legebantur, a seriore
quodam in unum corpus collecta esse statuamus.
Libro nono Theopompum de Philippi , ab
Aleuadis contra Alexandrum Pheraeum auxilio
advocati, in Thessalia rebus gestis (01. 106, 1)
egisse, tum temporum ordo suadet, tum Phar-
cydonis urbis commemoratio a Philippo expu-
gnatae (fr. 87) (5). Hac opportunitate usus geo-
graphicas Thessaliae rationes exposuit (fr. 83), et
urbes nobiliores deorumque cultu et oraculis in-
sigues , ut Scotussam et Cranonem , et quae ibi
visuntur mcmorabiliora enumeravit. Cum his
(5) V. Wesseiing. ad Diodor. tom. VIII, p. 406 Bip.
Ex Theoponipo sine diibio sua habet Polya;u. IV, 2, 18
DE THEOPOMPO.
LXXl
fortasse conjuncta erant paradoxa illa de Bacide,
vate BGeotio ((r. 8i).
Dum baec in Thessalia geriintur, Athenienses
omui studiu nitebantur, ut bebum contra rebelies
socios pugna navali ad exitum perducerent.
Chareti adjunguntur Iphicrates et Timotheus
nova cum classe et aequato imperio ; verum mox
Chares, homo turbulentus, proditionis incusat
collegas, quos « populus acer, suspicax, mobiiis,
adversarius invidus etiam potentiae « (sic Nepos
Theopompino orationem colore induens) donuim
revocat, ab munere removet et argento multat.
Deinde ejusdem Charetis imprudentia Artaba-
zum contra regem Persarum cum universis
copiis juvantis, Athenienses adducuntur, ut ,
misso bello sociali, ignominiosam cum defecto-
ribus pacem componant (01. io6, 2. Diodor.
XVI, 21, 29). De his nihil quidem in Theo-
pompi fragmentis legimus, sed inde intelligi
potest, qui factum sit, ut liber decimus totus
fere, ut videtur , versaretur in describendis
moribus et indole virorura, qui inde a Medicis
temporibus Atheniensium rempublicara adrai-
nistraverunt. Intereos anliquiores illos, ut The-
mistoclem et Cimonera , brevius recensuisse ,
fusius autem et sin€ dubio multa cum acerbitate
cxposuisse videtur de demagogis Eubulo , Calli-
strato, Cleone, Hyperbole, aliis; ita ut Schol.
Luc. (fr, 102) hunc librum designare posset
vei'bis : Iv tw Trepi SrifjLaYtoYwv.
Libro undecimo mentio injicitur Amadoci,
regis Thraciae. Redierit igitur Theopompus ad
Philippum,conspirationem illam, ut puto, expo-
nens, quam Diodorus (XVI, 22} statim post
finem belli socialis posuit. Quousque liber perti-
nuerit, ex ipsis fragraentis quidem cognosci non
potest; verum quum libri sequentes, inde a
duodecimo usque ad deciraura octavura , aliud
plane arguraentum habeant, atque libro decimo
nono, ubi ad Philippum revertitur, res nar-
rentur ad Ol. 107, 2 sqq. pertinentes : ex his
coUigo libro undecimo res Philippi narratas
esse usque ad annum , quo per Thermopylas in
Graeciam irrumpere voluit, sed quominus hoc
ei successerit, ab Atheniensibus impeditus est
(01. 107, i). Accedit, quod hac ratione intelli-
gilur quomodo ad sequentium librorum argu-
mentum Theopompus transierit. Etenim Ol.
107, 2 renovatur bellum Persaruni in ^gyptios
ob Phcenicige defectionera. Hac igitur occasione
usus, libris XII-XVIII priora quoque bella
Persarura contra Cyprura,Phcenices et /Egyptios
narravit,
Itaque lih-o duodecimo prinuun exponit bel-
lura Evagorae, eoque loco in antiquiorem Cypri
insulaehistoriam digreditur; deinde accedit ad
bellum, quod Acoris, rex jEgyptiorum, Persis in-
fert, cujus ducem fecit Chabriam Atheniensem
(OI. 100, l\). Acoris quum Pisidas in belli socie-
tatem advocaret, nova facta digressione, Theo-
porapus non solum de horum regione , sed etiam
de aliis multis, quae ad hanc AsiaeMinoris partem
spectant , ad antiquissima saepe ascendens ser-
monem instituit (v. fr. 111). Libro dccimo tertio
belli Persarum contra Acorin narratio resumitur
(01. loi, 3. Diodor. XV, 29, v. fr. 117 de Cha-
bria, JLgyptiorum classi prsefectus; fr. 118 de
Iphicrate, Persicarum copiarura duce). Eodem
libro narratur alterum Artaxerxis bellum contra
Tachum (01. io/|, 3. Diodor. XV, 90 sq. v., fr.
119, 120 de Agesilao). — Libro decimo quarto
sequitur Artaxerxis Ochi expeditio contra Phoe-
nices (01. 107, 2), quam etiam libri decirai
quinti partem absumsisse docet fr. 126, ubi de
opulentia Stratonis, regis Sidoniorum. Eodera
libro egit de bello, quod in Cypro contra regem
Persarum conflatura est. (Diodor. XVI, 4*.) Quae
de Sidoniorum luxu, rebellione, submissione
dixit, ea, nisi fallit me conjectura, ansam prae-
buerunt copiosae disputationi de aliis civitatibus
mollitie et luxu deperditis. Sic Colophoniis (fr.
129) luxuria exstitit caussa tyrannidis, seditio-
num, patriae interitus, Ad sirailera rem pertinet
unum quod ex libro decimo sexto habemus fra-
gmentura de Hegesilocho Rhodio, homine libi-
dinoso, qui cum sodalibus oligarchiam instituit.
Huc denique referre licet fr. i34 ex libro decimo
septirao , de servis Chiorum. — Libro decimo
octavo bellum Artaxerxis Oclii contra rebelles
-^gyptios (01. 107, 3) narratum esse indicatur
fr. i35 de Nicostrato, quem exercitus ducem
rex ab Argivis sibi expetierat.
Libro decimo nono redit ad res Philippi. Unum
quod ex eo fragmentum servatum est , ad illud
tempus spectat, quo Philippus, postquara per
Thermopylas in Graeciam penetrare tentaverat,
male habuit Thessalos et hostiliter tractavit. —
«Inde (a Thessalia) in Chalcidicen trajicit, ubi
bellopari perfidia gesto, captisque per dolum et
occisis finitimis regibus, universara provinciam
imperio Macedoniae adjungit. » Justin. VIII, 3.
Haec libro vicesimo narrata esse declaratur fr.
139 et i38, ubi Sirrha urbs raemoratur, eadem
procul dubio, quam Fstpav nominans Diodorns
(XVI, 52) a Philippo (01. 107, 4) captam esse
dicit.
Libro vicesimo primo e Thracia repente trans-
fretamur in Italiam. Res, nisi fallor, ita confor-
L,XXII
DE THEOPOMPO.
manda est , ut Theopompum putemus Philip-
pum, quod ad vivcndi rationemet regni augendi
studium, ciim Dionysio Siciliae tyranno compa-
ravisse (cf. fr. i/i6, de Dionysii indole, cutn fr.
i36 de Philippi charactere). Narravit igiturquo-
modo Dionysius regni fines quavis ratione pro-
ferre studuerit, « quomodo, postquam Graecos,
qui proxima Italici maris litora tenehant, devi-
cerat, finitimos quosque aggressus sit, omnes-
que Grseci nominis Italiam possidentes hostes
sibi destinaverit : qua? gentes non partem, sed
universam fere Italiam ea tempestate occupave-
rant. » Postquam hunc in modum paucis verbis
Justinus(XX, i) Dionysii consilia significaverat,
ad origines urbium Itahcarum et populoi um se
convertit. Qua in re Trogum Theopom])um se-
cutum esse, atque totum illiuscaput de Italiaex
Nostro fluxisse nullus dubito,
Libris vicesiiiio scciindo et viccsimo tertio ad
Philippum revcrsus ejus res in Chalcidice et
Thracia gestas ulterius prosecutus est. — Libro
vigcsiino quarto bellum , quod dum Philippus
Olynthios debellabat (01. 107, 4; v. Kriiger. in
Clinton. F. H. p. i44) Athenienses in Euboea
gessisse videntur, ansam dcdit quae Pericles olim
contra hanc insulam egerit diductius exponendi.
— 01. 108, 1 Philippus Olyntho potitus ethujus
urbis opibus locupletatus ceteras urbes sibi ad-
versantes pcrterrefecit. Tum tandem Athenienses
apertos se Philippi hostes professi sunt palam-
que contra eum belligerarunt. MaXtata S' auTOu?
Tcapco^uve 7upoffT9)vai t^? 'EXXaSo; AyiuocOsvr^i; 6 pv^-
TO)p , oeivoVaTo; ojv twv xaV Ixetvoui; tou? ypo^voug
'EXX-^vwv, Diodor. XVI, 54. Ab his Demosthe-
nis exhortationibus, opinor, antiquae majorum
gloriae et virtutum et avitae dignitatis memoria
animos Atheniensium excitanlis profectus Theo-
pompus libro vicesimo qiiinto demonstrare stu-
duit vanas esse et fictas plerasque illarum opi-
nionum, quibus gloriam suam illi jactabant.Quo
loco quum inter alia etiam foedera, quae cum
Persis pepigisse Athenienses gloriabantur, com-
mentitia esse dixisset, idque ex literis ionicis,
quibus pacis conditiones consignatae essent ,
demonstrasset, de literarum iouicarum origine
plura disseruit. Ceterum post expositas res in
Thracia gestas, hoc ipso, ut videtur, libro con-
vertit se ad bellum sacrum, uti concludere licet
ex Schol. Apoll. Rhod. IV, 97? (fr. 177). Itaque
lihro vicesiino sexto Philippum videmus apud
Thessalos , qui cum Boeotiis eum oraverant
ut professum adversus Phocenses ducem ex-
hiberet, Justin. VIII, 4. Hujus belli expositio-
nera multis probabiliter digressionibus interru-
ptam sequentibus hbris nunc perditis conli-
nuavit usque ad libruin tricesimuin , ubi quum
de Amphictyonibus sermo sit , illud tempus
arguitur, quo Philippus in Amphictyonum con-
silium adscitus, et quod Phocenses habuerant
suffragii jus in eum delatum est (OI. 108, 3).
Ex hac operis parte ea quoque petila esse de-
bent quaj laudantur ex Theopompi (7UYYpa[ji.(xaTi
TOpi Twv ex AsXcpwv auXri6£VTt>)v ypr,[ji.aTOJV (fr. 182,
183). Quaedonaria recensendi aptam dare potue-
runt occasionem pacis conditiones, quibus Pho-
censes jussi sunt quotannisLX talentorum vecti-
gal deopendere, donecsummam in tabulas sacri-
legii tempore relatamexsolverent. Diod.XVI,6o.
« Rebus Phocicis compositis legati Athenien-
sium petentcs pacem ad Philippum venerunt.
Quibus auditis et ipse legatos Athenas cum pacis
conditionibus misit, ibique ex commodis utro-
rumque pax facta est. » Justin. VIII, 4. Haec
libro tricesimo primo narrari debuerunt, qua
occasione bene potuit foedus illud Iv aTrop^T^Tw
(quod ad Ol. io5, 3 pertinet) commemorari (fr.
189). — Lihris tricesimo secunclo et tertio egit
de contentionibus et motibus in Peloponneso,
deque Philippo invasionem minitante (cf. De-
mosth. Or, de pace p. 61, 8, Phil. II, p. 68 sq.). —
Ex lihro trigesiino quarto nihil superest. Pauca
illa ex libris trigcsiino quinto et trigesimo octaco
ad regiones circa Pontum sitas spectant, in quas
a Byzantio urbe a Philippo oppugnata excur-
sus fecisse videtur Lihri triccsimus nonus, qua-
clragesimus et quaclragcsimus priinus longam
digressionem continebant de rebus Dionysio-
rum. Huc referendus locus Diodori (XVI, 71. OI.
109, 2) : 0£O7ro[ji.7ro<; 6 Xioi; Iv Trj twv ^>t)it7r7Tixwv
tffTopta xaTETa^e Tpsi; ptSXou? 7C£pi£-/ouffa<; SixeXt-
xot? 7rpa^£t(; ' dp^a[Ji£vo? Ss aTrb tyJi; Aiovuffiou tou
7rp£ff€uT£pou TupavvtSoi; (01. gS, 3) St^XGe yj^ovo-^
ItSv 7r£VT71X0VTa, Xa\ XaT£'ffTp£'l/£V £ti; TrjV EXTTTCOfftV
Atovufftou Toii ve(OT£pou (01. 106, I vel 109,2)"
£?fft §£ at ^iSXot Tp£tc !X7rb Tvji; [Jta' (x/pi xrfi ^.y'. Di-
cere debuit a7rb t-^; XO' a/pt t^<; [jta'. Simul in his
alius Diodori error deprehenditur. Nam quum
dicat Theopompum quinquaginta annorum spa-
tium complexum esse, Dionysii £X7rT0jfftc perti-
neret ad Olymp. 106, i , quo anno exul migra-
vit in Italiam. Sed quum certissimum sit Theo-
pompum etiam de altero Dionysii exilio (Ol.
109, 2, v. fr. 216) egisse, apparet Diodorum an-
norum numerum computantem haec duo exilia
confudisse ; namvoluissecumvcrbis Atovuffiouex-
7rT0)fftv secundum exilium designare, jam ex eo
intelligitur, quod ipse paullo ante (c. 70) Diony-
sium Corinthum abiisse dixerit.
DE TBEOPOMPO.
LXXIII
Lihru quadragesitno tertio a Philippo exorsus,
qui Ol. 109,2 perlllyriam et Epiruin in Grae-
ciam penetrare studuit , digressionem fecit de
Epiri regionibus earumque natura deque popu-
lorum qui has terras incokmt originibus. Qiiae
subseqiumLur res Philippi usque ad pugnam ad
Cha;roneam gestae narratae fuerunt usque ad
libriun ({iiinquagesimum primum. In digressio-
nibus inter aha egit de Siciha (fr. a5o, 25 1), sine
dubio de Timoleonte exponens Carthaginienses
debellante. Liber quinquagesimus secundus erat
de expeditione Archidami Tarentinis opem" fe-
rente contra Lucanos. Qui quum in ItaUa ea-
dem die occumberet, qua in Gra-cia ad Charo-
neam pugnatum est (Diodor. XVII, 88), ab eo
ad Philippum reversus llbro quinquagesimo ter-
tio ipsam hancce pugnam descripsit, qiiae, ut
Jiistinus ait, universae Graeciae et gloriam domi-
nationis et vetustissimam libertatem fuiivit. Qui
restant hbri rehquam Phihp[)i ac Graeciae histo-
riam usque ad mortem regis continebant. Sin-
gulorum argumenta certius constitui vix pos-
sunl.
Accedo ad minora quaedam scripta Theopom-
pi. Nam non solum propter ea quae hucusque
memoravi opera , sed etiam , ut Dionysius ait
(Ep. ad Cn. Pomp. tom. VI, p. 782), tcoXXoui; [jlsv
TTavy]yuf ixou; , xoXXou? tl aufiLSouXeuTixoui; cuvTa^a-
[i.£vo; Xoyou!;, £7ri(jToX5c? Ss Ta; ap^yixa? Ypa:pO[ji.£va?,
xai UTToOyjxa? aXXa? Xo^you a^iav laTopiav TCcTTpaYfjLa-
T£U[jL£V0i;, aqto? £Tratv£iCT6at.
Orationis panegyricaeexemplumvidimus Lau-
dationem Mausoh. Laudationes Phihppi et Ale-
xandri memorant Thcon Progymn. p. 19 et io3
et Suidas v. 'Ecpopo; , qui etiam Vituperium
Alexandri a Theopompo scriptum esse dicit.
AHas multas hoc genus orationes a Theopompo
compositas esse ipse testatur apud Photium 1. 1.
Inter orationes suasorias citantur 2u[xSouXai
TTpb; 'AXs^avSpov (Athen. VI, 23o, fr. 276) vel
2u[ji.6ouX£UTixbv upbi; 'AXl^avSpov (Cic. ad Attic.
XII, l\o), vel denique 'ETriCToXr) Trpb? 'AX£;avSpov
(v. Ruhnken. Hist. crit. oratt. Gr. p. 162 R.). In
hacepistoIaTheopompus egit de statu Chiorum
civitatis, perstrinxitque hominum qui tunc rem-
publicam administrabant perversitatem morum-
que pravitalem (6). Princeps eorum fuit Theo-
critus ille , supra jam laudatus , quem Noster
tamquam hominem corruptis moribus et luxu-
ria sua insignem cum Harpalo composuisse vi-
detur fr. 277. De eodem Ilarpalo dixit Iv Tai<;
(6) Theopompi adversns Chios crimiuationes respe-
xit Suidas (v. 'E^opo;) : 'EuecrxeXXE 5s TtoXXa xaxa Xiwv 'AXe-
5av6p()).
TOpl Xiou iTrtcToXat? , ut vix dubium esse possit
h. I. easdem literas respici quas antea dixerat
irpo; 'AXfi^avSpov. Sed ne quid dissimulem , titu-
lus modo appositus Schweighseuseri debetur
conjecturae , quam equidem verissimam esse pu-
to. Vulgo legitur Iv TOti; TTEpi Xtai; iTctcrToXrji;, quod
Wichersius accipi vult pro : Iv toi? cuYYpa,u.[ji.a-
crtv vel Iv toic; XoYOt? 7r£pt ir^c, Xia? iTriaToXrii; , ut
commentarius vel scriptio intelligenda sit ad
Alexandrum de Epistola quam ad Chios miserit.
Verum haec graecis inesse vix possunt. Sylburg.
ad Dionys. 1. 1. legit : Iv tt, TTpb? Xiou? iTrtaToXrj,
qiiod ob rationes a Schweighaeusero allatas stare
nequit. Casaubonus, cui adstipulatur Pflugk.,
scribi vult Iv Tat? apyaixat? iTTtaToXaii;. Verum
sic ab incerto in incertius detrudimur. Nam ad-
modum verisimile est ipsas illas epistolas t^i;
ap^atxa? (ayatxai; var. lect.) Ypacpo[jL£va? apud Dio-
nysium (7) ex crrore natas esse. Certe iiitervv.
doctorum conjecturas nulla habet speciem veri-
similitudinis. Vossius (I, 5, 7) de literis ad Achi-
vos missis cogitat. Ruhnkenius cum Valckenario
legit Itt. Tac; ap/atxo)? ypacpo^jiEvai;, i. e. antiquo
stylo scriptas. Sylburgius ap)(^atxa; iTrtypacpo^AEva;
legens, in iisTheopompum de prisci aevi virtuti-
bus egisse credit. Ceterum recte , puto , Ridin-
kenius, Wichersio suffragante, ex acerbitateora-
tionis et vehementia, quam effert Dionysius,
concludere mihi videtur , epistolam illam ad
Alexaiidrum vel de Chio insula unam fuisse ex
illis ap/atxai;. Quae quum ita sint, ne dau[y.6oXo<;
discedam, equidem scribendum puto iTrtcToXi;
Tai; 7r£p\ twv dpy^wv Xt'o)v ypa'-po[j(.£va<; vel Totc; «'Ap-
yat Xiai » l7nYpacpo[ji.£va(; , ita ut literae intelligan-
lur de inagistratibus Chiorum.
PraetereaTheopompus citatur Iv TwxaTaUXa-
Tcovo; StaTpiS^i; (fr. 279),quae digressio fnisse vi-
detur in Philippicis. Idem cadere potest in lo-
cum Schol. Aristophanis (fr. 282) , ubi Theo-
pompus Iv Tw 7r£pt Eua^S^tai; laudatur. Neqije
tamen certius quiddam de hac re statuerim.
Quamvis enim persuasum fere mihi sit non
scripsisse Theopompum singulare De Pietate
opus , tamen historiae cjus, in quibus ubique
vitiorum sincerum osorein sese praebet , multa
procul dubio pietatis habuerunt aliarumque vir-
tutum exempla(8), quae a serioribus in unum
(7) L. 1. et p. 767, ubi, postquam dixerat diffene Tlieo-
pompinam oralionem ab Isocratea orav ovetoiCxi TroXeotv rj
(TTpaTYJYot!; TTovripa pouXeujjLaxa xai 7rpd?£ii; dStxouc , pergit :
TToXij? ydp ev xou-roi; xal Tvi? Ar|]j.oa6£vou; oetvoTYixoi; ou5^
xa-rd [xtxpov Statpsp^t, d); dv Tt? t5ot h. twv dp)(a'txwv eTri-
aToXwv, a; tw 7rv£U[xaTt eTrtrps^/ai; YEypa^ev.
(8) Dionys. Hal. ad Cn. Pomp. p. 132, postquam alias Jii-
storiarum Theop. virtutes laudibus ornaveiat, addil :
LXXIV
DE THEOPOMPO.
collecta sub Theopompi noniine separatim edi
potuerunt. Neque denique omittenduni quod
Ruhnkenius (Hist. crit. Gr. or. p. 371) putat,
scilicet Theopompi nonien cum illo Theophra-
sti, uti alias (v. c. PUit. Ages. c. 36, Athen.
XV, p. 676 et epitom. Athen. IV, p. 14/I, F),
sic etiam hic confusum esse, praeserlim quum
Theophrastus librum Trepl suaeSetai; scripsisse di-
catur (Diogen. L. V, p. 116) atque rei argumen-
lum philosopho magis conveniat quam histo-
rico.
Postremo loco monendum est de libro, qui
Tptxocpavo? (Euseb. P. E. X , p. ligi; Syncell.
Chron. vol. I, p. 121 ed. Dindf. ; Lucian. Pseu-
dol. 29, tom. III, p. i85 Reitz.) (9) vel Tpnro-
XiTixo? (Joseph. C Apion. I, 24» p. 4^9 ed. Ha-
verk.)(i) iuscribitur. Quem titnlum inde nactus
est, quod tres principes Graecise civitates, Athenaa
et Sparta et Thebae , in eo traducebantur. Neque
vero hoc opus Theopompi esse, ut nonnullicre-
debant, tum Josephus 1. 1. testatur, tum Pausa-
nias (VI, 18) , a quo quae res fuerit his docemur
verbis : 'ii? oi ot ('Ava^tjjisvw) Siacpopi e? Qeotzoii-
Ttov lyEYO^VEt Tov Aa[j(.afft(TTpaTOu , ypacpEi piSXtov 1;
'AGvivaiouK; xa\ Im AaxeSaifAOvtou? 6[i.ou xai ©riSai-
xal ETi Tcpo; TouTOi? , 6(7a ^iXoao^etv Ttap' oXriv ttjv Sixatoau-
vrjv xal euffeSeiav, xai Trspl twv aXXtov apsTwv tcoXXou; ts xai
xaXoui; SteHspxoiAEvo; Xoyou?.
(9) Luciani verba sunt : Ti; outw; ev XoyoK; [xsyaXoToX-
[LOZ , w<; £7tt (isv Tou; Tpei? \i.or/o\j(; avTt ?i?ou; Tptatvav al-
T£tv, Tov S^ 0£67io(j.7iov ^711 Tw Tpixapdvti) xptvovTa (sc. Ti.
marchum Antioclienum) ^dvat, TptYXa)xtvt Xoyw xa6i[ip7i-
xevat auTov Ta? Tzpovyodca^ TvoXeti; , xat TtdXtv, exTptatvtoaat
auTov r?iv 'EXXdSa xat elvat Kep^epov ev toT; Xoyoti;.
In imitationem Tricarani Varro satiram suam contra
triumviros, Caesarem, Pompeium,Crassuro,inscripsit rri-
cipitinum. Tripoliticum scripsit etiam Dica^archus. Quo
libro, ut Passovius (in/nd.Z/ec;^. Vratisl. 1829)putavit,
Dicjearchus famosis Anaximenis calumniis apologiam
trium illarum civitatum opposuit, quod ut externa statim
libri conformatione significaret, eodem usus est litulo,
suum scilicet Tripoliticum in alterius locum quodammodo
suffecturus, turpemque ejus in perpetuum aboliturus
memoriam. Verum banc Passovii sententiam refutavit
Osann. {Beitrcege zur rcprn. u. gr. Literat. tom. II, p. 9,
sqq.), qui Pliotii loco (Bibl. cod. 37) adjutus demonstrat
in eo sermonem fuisse de optima forma civitatis. Ceterum
de Theop. Tricarano v. O. Muller. Orchom. p. 107,
Prolegg. p. 98, Diaria Gotting. 1825, p. 251. Commemoro
denique quse Suidas habet : «tiXtaTo? NauxpaTiTvi? r) lupa-
xoufftog... (Tuv£Ta?e... Tipo; tov Tptxdpavov Xoyov, Trept Nau-
xpdnric;. Ne de Philisto Syracusano cogitemus, temporum
ratio vetat. .«gyptius ille id quod Theopompus ad dimi-
nuendam, qua se jactabant Athenienses, antiquitatis glo-
riam, de Athenis .Â¥,gyptiorum colonia dixerat, magis adhuc
videtur extulisse. Fortasse igitur verba Tvpo? t6v Tptxdpa-
vov Xoyov Ttept NauxpdxYi; in unum conjungenda sunt,
quippe quo scripto Philistus Naucratera urbem, sub Ama-
sidis regno a Graecis conditam, Graecorumque deorum
cultu cclebrem, malo artificio atlhibuerit, ut Alhenienses
ab jtgyptiis oriundos dcmonstraret.
ovq , ffUYYpacpyjV XotSopov, w? 8k •j^v Iq to (xxpifiecrTaxov
auTto (j!,£fxi[Ji7i[x£va , eTriYpa-jiai; tou 0£O7ro'[/,iTOU to
ovojjta TW piSXtto, St£'7r£[j(.7r£V £? Tot? TrcjXetc' xat au-
TO? T£ (7UYypac&£u<; rjv , xat to £/0o(; to e? 0£o'7roiji4rov
ava TCfltffav Trjv 'EXXotoa eTrrjU^aTo. Etsi vero liber
suppositus fuit, res tameu quibus civitatum illa-
rum gloriaj detraheret Anaximenes magnam sal-
tem partem ex ipsis Theopompi operibus hau-
sisse videtur. Quae autem fuerit libri adornatio
ut intelligatur , maxime facere puto locum Ari-
stidis in Encomio Romse, in universum ad Tri-
carani exemplum, nisi egregiefallor, expressum.
Quod enim Aristides ostendere nititur OTt ouTrto
Trpo vuv 'Poj[jLa('o)v -^v to ' (xp)^£iv £iO£vat , idem de
Alexandro praedicasse videtur Pseudo-Theo-
pompus (2).
Post operum Theopompi enumerationem, vi-
(1) 0£67ro[j.7roi; [aev tt/V 'AOrivaitJDv (libro XXV), Tyjv Se
Aaxe5at(jiovttov lIoXuxpdTyj; , 6 Se tov TptTroXtTtxov ypdrj/ai;
(ou ydp St^ 0e67to[i7t6c ia-viv, tSi; Ttve; oiovTat) xat Tyjv ©y)-
6attj)v TToXtv St£6aX£.
(2) Aristides tom. 1, p. 338 sq. ed. Canter. (p. 208 sq.
ed. Jebb.; p. 338 ed. Dindorf :
AtEtjit Sri xai Td 'EXXrivtxd, d7t£t8i^7r£p EVTauOa £y£v6[i.riv
Tou X6you, at(7Xuv6(ji£vo? (iev xai S^Sttbi; [xi^ 66|w [AtxpoXoy£t-
ffOat. Tout' ouv £pwv lpyo\iixt, OTCta; exetvot xai TiriXtxoti;
ou(Tt Toti; lauTtSv djr^pri^TavTO 7ipdy(xafff xdv ^avdiat ttoXu
[jttxp6T£pa StafftoaairOat (Jt:^ SuvriOevTEi; , SrjXov t6 C7uv0r)ff6-
[xevov et? ttjv <|>ri90v. "E^tpa^av (j-ev ydp 7rdv u^rep dpxr;? xai
T?iy£[xovt'ai; 'AO-/ivatot xai Aax£Sai(x6vtot, xai -^v auTwv fj 6u-
va[jit; 7rX£Tv ttiv OdXarrav xat twv KuxXdSt»)v dp^etv xai Td
eTci 0pc£xri? ^X^'^ '^*' IluXa; xai 'EXXriaTrovTOv xai Kopu^d-
ctov xai TauT* r;v ii Suva[j,t?. Kai e^raOov S';^ Ttapa^tXrjCTtov
fi)a7rep dv ei Tt; crtoiJLaTO? £T:t0u(),c5v yEveaOat xupto; ovuj^d;
Ttva; xai dxpa XdSot dvTi oXou tou a(i>\j.caoz xai TauTa E^tov lyj.i'^
otoiTO d7r£p eSouXeto" ux; Bk xdxEtvot f,y£[iovtac e7rtOu[jiyi(Tav-
Te; vyjatSta xai dxpac C7ri OaXdTTy) xai Xt(ji£va; xai TOtauTa
£?£xap7tfi)(TavT0 xai xaTETpt^Oyicjav 7r£pi Tyiv OdXarrav, ovet-
po^roX.riffavTei; •^iye^xovtav [jidXXov ?) xnricraCTOat SuvriOEVTEi;.
r£v6(X£voi Se o[xti); £7ri xaipdiv tSaTCEp £v xXripou 7rept66ti) e7rt-
GTaTat Ttov "EXXr)vtov Ixdxepot ouS' cti; [xtav, d); ct^reTv,
yevcdv SteatiaavTO rPiv Td|tv ouxouv d[X£(X7rTtJi)i; y£" dXXd
TOUTO Sr; to X£y6(X£vov tt^v KaS(xctav vtxriv Evtxtov dXXriXoui;
7t£pi Trj; :?iy£[xovia(;, toa7r£p oux d?touvT£(; tou? iT£'poui; [x6vou(;
(xtacTaOat dct ot ^TEpot, dXX' auToi tou (xepou; [xeTaXa(x6dvetv.
TouTO [xev ydp AaxeSai^xovitov £T; :?iye(X(bv (Pausanias : v.
Thucydid. I, 94, 95) ouTto St^Orixe tou; "E>^rivai; toaT'
d^raXXayevTai; d^r' auTtov lx6vTa<;, (x6vou; lauTot; iTEpou;
dpxovra; ^t]ificsat.. A6vTe? S' eauTou? 'AOrjvatoi? , tog XP°^o?
ou 7roXu; StyjXOe, (xcTcyvtoaav, oure twv '^^ptov ^epovTc; tt^jV
d(X£TpiaV, OUT£ TOU; £7ri Tri TOUTtOV ^tpOqpdaEt XaTaxX£7tT0VT(Xi;
auTou; , dvda7taaToi y£ y£v6[X£vot xaO' exa^rrov evtauTov 'AOi^-
vr,at 7tepi T(ov 7tap' lauToT; u^c^ovtc; X6yov, xXrjpouxtov tc
a^taiv CTti triv y^v 7te[t7to[x^vtov xai 7tapd tou; (fopovQ dpyu-
poX6ytov, et Ttou XP^'* xaTdaxot CTCpa • 7tpoacTt Td; tc dxpo-
7t6Xeti; eXeuOcpa; exetv ou 6uvd().£vot xai Eiti toT; 6yi[xaytoyoT(;
ovTc; ToT; cxetvtov, e5 xai 5(eTpov qppovouatv 6(xoia); , oTpa-
TEuaaaOat tc dvayxa^6[xevot orpaTeta; oux dvayxaia; ev
t£po(xyivtat; xai iopTaT; ^toXXdxti; , to; 5' £t7tctv dTtXto;, ouSev
TrjXtxouTOv Trji; 7rpoaTaata; d^roXauovTc; dvO' otou TauTa
d^tov ^v u7ro[ieTvat. AuaxepatvovTE;; S' £x TouTtov tcu; 'AOrj-
vatou; ol TroXXoi xai Ttpo; tou; Aaxc5at[xoviou; 7rdXtv [XCTa-
(jTavTc; Tov auTov Tp67tov ovTtEp Ttporcpov d7c' iy.s.ivwy 7rp6;
DE THEOPOMPO.
L\X\
(leanuis cjuae de litle ejus et auctoritate veteres
judicaverint.
Si quidem reputes ingenii dotes, quibus No-
ster gaudebat, praeclarum, quo usus est, Isocra-
tis magisterium, itinera ejus et quam iis con-
gesserat eruditionis copiam, clarorum virorum
consuetudinem et familiaritatem, vitiorum quod
ubique profitetur odium et admirationem vir-
tutum , si denique consideres historias ejus non
in obscuris summae antiquitatis temporibus, sed
in suae ipsius maxime aetatis descriptione ver-
sari ; profecto concedendum erit et potuisse
eum et voluisse scribere vera, ncc injuria vide-
bitur avSpbi; (piXaXviOoui; titulo ab Athen9eo(III, i8)
et Suida (v. "Ecpopo?) ornari. Nihilominus si ve-
terum testimonia collegeris, midta quidem re-
peries in laudem ejus dicta, longe plurima au-
tem in reprehensionem , ut in Theopompum
omnino non cadat quod primum Cicero histo-
rici ofiicium esse ait, sciUcet ne quid falsi di-
cere audeat, deinde ne quid veri non audeat, ne
qua suspicio gratiae sit in scribendo, ne qua si-
multatis. Quae vero fuerint illa in Theopompi
historiis vituperata, si rationem habeas eorum,
quae de auctoris indole fatisque supra attulimus,
facile possunt divinari. Vidimus Theopompum,
vehementis et fervidi animi hominem, ea ipsa
aitate qua fervor ille et vehementia quam maxi-
me sese prodere solent , propter patris Laco-
Toui; 'A9Yivatoyi; , \nt' exeivwv TtdXtv i^r\Tza.vfibri(73t.w. Ilpoei-
TTOVTEi; ydtp Ouep Tfiz twv 'EXXi^vwv eXeyOeptai; TroXejiriCTetv
'AOvivaiot; xat toutw 7vpo(jay6fjt,evoi tou; ttoXXou;, euetSy)
xa9eTXov exetvot Ta -zziyri xat xuptot twv upaY[i.dTa>v xai toO
TauTa Ttotetv eyevovTo, ToaoiJTOv uuepeSdXXovTo wore Tupav-
vtSa? ev udaat; TaT; 'EXXrivtat noXeat xaTe^aTvjaav, a; Trpoa-
eTnov eu^vQfAa)? Scxapxta;- xat [Jitav xaOeXovTe; tyIv 'A9r)vatMv
GuvacTTeiav noXXd; Td; 7:ap' auTtov dvTetffviYov, dt oux 'A6^-
vrjfftv ouS' ev IitdpTr] Std TeXou; xaxw; euotouv tou; dp^o-
fievou; , dXX' ev auToTi; toT; a^e-epoti; dxdaTOu xwpiot; cruvexw;
tSpufxevat xat olov (7U[X7ie7tXey[jLevaf wctt' el dpx6[xevoi tou
7toXe'[AOU 7rpoeT7rov toT; "EXXriaiv oTt UTtep toutou 7toXe[i.rjO-ou-
(Ttv 'A6r)vatot; , OTtw; (jLet^w xat 7iXctw cr^di; exctvwv xaxd
epydaatvTO xai Sct^atcv eXeuOeptav auToT; SvTaTd d7v' excivwv,
[j.9l dv auTou; d[xetvov pcgaiwcrat ttjv CTayycXtav. Kai ydp
ouv i^,TTt5vT0 [xev euOew; Ivo? qjuydSoi; , xaTcXctTcovTO Se U7i6
0rj6atwv, cjxktouvto 6c utco KoptvOiwv, e7tt[jt,7tXaTO Se ^ 9d-
XaTTa Twv dp|iO(TT(]5v ex7tt7rT6vTwv, dTe dvap[x6ffTwv xai ou
xatd Touvo[xa eyxaTaaTaOcvTwv tc xai cxovtwv Td? 7t6Xet; •
iizEiOTi TC ToT; cxetvwv dStxr,[xa<rt xat tco jxtffci xu> Std TauTa
eti; auToiji; Ttapd x&v 'EXXrivwv au?ri9cvTe? 0ri6aTot expdTriaav
auT(5v x-r\y cv AcuxTpot; [Kxx^ri^, 6(xoO tc Aaxe8at(x6vtoi ex-
7toS(bv ^(Tav xai 0ri6atou; ouSci; au 9e'pctv riSuvaTO (xtav
[xdxriv cuTuxr,(7avTa;. "Alld Tot cydv9r, XufftTcXouv eTt TrjV
KaS(xctav dvexc(j9at (xdXXov ^ xexpar/ixevat Aaxeoat[xovtwv,
ouTw; e[xiar,6ri(Tav. Kai TauTa ou SrjTtou xaTriyopta; evexa
xotvfj; Twv 'EXXrivwv auveaxcuaad[xriv, uxjTzzp 6 Oau^xaaro;
£xcivo; 6 Tov Tptxdpavov ^toti^aa; , (;.ri7toTC dvdyxri ToaauTT]
Y^votTo, dXX' ^xcTvo CTttSetxvuvat pouXoixat OTt ouTtw 7tp6 u[x(ov
•?iv t6 dpxctv etS^vat.
nismum, quem dicunt, a democi-atica faclione
patria esse orbatum. Inde odium illud contra
dcmagogorum factionumque turbas , quod in
ipsa patria conceptum itineribus Nostri per
Graecia; civitates hoc genus motibus tum ple-
rumque agitatas non potuit non augeri, quod-
que iis quae post reditum in patriam Theopom-
pus expertus est, ad summum quasi fastigium
adduci dcbuit. Inde severae istae castigationes
perversitatis consiliorum (3), morumque depra-
vationis cum isto rerum publicarum statu sem-
per fere conjunctse. In quibus si jam natura fe-
rebatur ad nimis indignationi suae indulgen-
dum,quanto facilius modum excedere debuit
historicus ex rhetorum scholis profectus, idem-
que saejienuuiero non tam rei veritati consulens
quam numero oratorio. Itaque fit, ut Theo--
porapi de viris eorumque rebus gestis judicia
aut satirae esse videantur, aut, sed id rarissime,
orationes panegyricae ; ut eundem hominem,
Philippum aio, ubi imperatorias ejus virtutes
respicit, ad coelum usque efferat, deinde, alio
loco, morum ratione habita, nullis non oneret
convitiis. Philippica igitur hyperbolis ubique
referta iisdem fere cautionibus adhibenda sunt ,
quibus orationes Demosthenis (4), cum quo a
Dionysio, ut supra vidimus , comj^aratur. Aliis
locis ob maledicentiam cum Timaeo componi-
tur, ut ajjud Cornel. Nej)otem in Yita Alcibiadis
c. 1 1, et aj3ud Clement. Alex. (Stromm. I, ji. 3i6),
qui Theopompum et Timaeum [jluOoui; xai ^Xaa-
cpri[xiaq ffuvTaTxeiv dicit. Porro Josephus conlra
Apiouem 1. 1. Theopompum et Timaeum pXatnpT]-
[jLeiv dicit xal lOvwv tcov IvSo^oxtxTWv xai 7r()Xewv pu-
Tratveiv -rriv euyeveiav xaiToti; TToXtxeta; XoiSopeiv.Cum
his cf. Lucian. Quomodo histor. conscrib. c. Sg ;
Kai TTjV auxrjV 0£OTro'[j(.Trt)) atxtav £^£t<;, <piXa7r£yOri[jio'-
vu)? xaTrjyopouvTi twv TcXstaTtov xai StaTptSrjv mi-
ou{X£vo) t6 7rpay[jLa, wi; xaTriYopEiv [jtaXXov r\ laTOpEiv
T^ 7r£TTpay(jL£va. Plutarch. Lysand. c. 3o : Theo-
pomj30 [/.aXXov iTraivouvTi 7ri(TT£ua£i£v (xv Tt; r) (j/£-
yovTi • v|/£Y£t yap vjotov r\ £7caiv£i (cf. Plutarch. De
malign. Herodot. p. 855, A). Polyb. VIII, 12:
TauT7]v 81 T>]v T£ Trixpiav xai t^v cxOupoYXcoaaiav tou
(3) V. Dionys. H. I. 1. : TeXcuTaT^v caTt twv cpywv auTou
xai xapaxTriptxtoTaTov, 7tap' ouS' ivt twv dXXwv auyypa-
9CWV ouTw; dxpt6(J6; c^etpyaaTat xai SuvaTat outc twv 7ipe-
aSuTcpwv oure tcov vewTcpwv. Tt 5e touto eaTt ; t6 xaO' dxd-
orriv 7tpd^tv (xr) (x6vov Td cpavepd toT; 7toXXoTi; opdv xai Xe'-
yctv, dXX' e?CTd^ctv, xai Td? d^avcTi; alTta; twv Ttpd^ewv xai
T(ov Ttpa^dvTwv a-jTd; xai Ta 7td6ri t^; (J^uxrji; , d [x^i pcxSta
ToT? TtoXXoT; etSe'vaf xai TtdvTa exxaXu7tTetv Td [xuan^pta Ti^i;
TC Soxouari; dpcTiji; xai Trji; dyvoou(xe'vr|i; xaxta;.
(4) Aitle egregium Weiskii libellum Dc liyperbole in
historia Pliilip()i.
LXXVI
DE THEOPOMPO.
ffUYYP^fSOii; Ti? oujt av aTC000Xi|xaaei£v ; ou yap [xo-
vov, oTt aaj(oiJi.£va XeY^' T^po? '^''1^ auTOU TrpoOEdiv
a^to'? IdTtv £7rtTt[jt.7i(7£ca? , aXXi xat Sio'ti xaT£(|;£UCTTat
Tou TE paaiXsco? xai twv cpiXoiv , xai p.aXtcrTa, Sioti
TO tl/euSo; ataypwi; xat a7rp£7rco; otaTsOEiTai ('cf. fr.
249). Athenaeo (VI, p. ^54, B) est ouay.EvsdTaTo;,
Suidae (v. "Ecpopo?) Tctxpb? xai xaxor)6r,(;. Ipse Dio-
nysius 1. 1., alias onini laude Theoponipum or-
nans, multos ab eo supra modum objurgari di-
cit, deinde pergit : Aib xat paaxavo? £3o;£v elvat,
irpoXaf/Savojv Ttva toT; 6v£tSt(7[xot(; xat toc twv Iv-
8o^o)v 7rpoc70)7TO)v oux avaYxata TupaYfJtaTa • o[jtoto'v
Tt Trotoiv Toii; laTpot; , ot Te^xvouat xat xaiouai t^
St£cpOap[X£va tou cc()[ji.aT0?, w? st; pocOo; t^ xauT>ipia
xat TOti; TO[ji.ai; cplpovTE; , ouok twv uYiaivo'vTO)V xal
xaToc cpuaiv I/ovtmv aTO)^a^o'[ji.£vot.
Pra;ter maledicentiam Theopompo crimini
vertuntur innumerabiles quas narravit fabulae.
Cic. De legg. I, 1. Quare ^liano (V. H. III, 18)
dicitur S^ivb? [jtuOoXo'Yo<;. Spectant hsec praecipue
ad Mirabilia illa , quorum pei-multa Historiis
suis inseruit. Ad mythos historicos nonnisi ubi
data occasione ad antiquissima tempora adscen-
dit , potuit respicere. Quod vero ipse profite-
tur se meliiis quam Herodotum , Ctesiam , Hel-
lanicum rerumque Indicarum scriptores fabu-
las narraturum esse (Strabo I, p. 116 ed. Sie-
benk.) , hoc ad illud fabularum genus referen-
dum est, quarum praeclarum specimen suppedi-
tatdeMida et Sileno narratio (fr. 76). Etenim
allegoricae sunt,ut moralia praecepta quaedam ex-
primeret, ab ipso inventae vel ad usus suos accom-
modatae,neque earum absimiles, quae in Platonis
dialogis leguntur. Talis sine dubio fuit etiam
[jtuOo; Tou â– KoXs^ou xat t^; uSp^ox; , quem libro vice-
simo narrasse dicitur (v. fr. iSg). Uti vero apud
Platonemfabulae illae optimo consilio adhibentur,
sic in historico opere eos admodum superfluos
esse apparet. Dionysius Hal. 1. 1. : "EaTt 8i S xai
xaToc Tov TrpaY[Ji.aTtxbv Tpo'7rov a[jt.apTcxv£t , xai {jiaXi-
CTa xaT^ Toc; TrapaSoXoci; (Trap^xSoXot; Valckenaer.
perperam)* out£ Y^p avaYxaiat Ttv£; auTWV out' ev
xatpw Ytvo'[jL£vat, TroXu Ss Tb TratSto)0£; £[j.cpat'vouat *
Iv oli; laTt xat ir^pl 2£iXr,vou tou cpav£VTo; Iv Max£-
Soviot xai T^ TTEpi Tou SpocxovTOi; Tou otavau[jta-
â– /jTjaavTo; Trpb? ttiv Tpnqpr) xai cxXXa toutoi; oux
oXiYa o[jt.ota. Neque sane erat cur ornatus et
varietatis caussa Theopompus talibus operam
daret , quum huic i'ei jam alio modo justo
plus consuluisset, Quantopere enim excursi-
bus et digressionibus opus suum non tam or-
naverit quam oneraverit , supra affatim , puto,
vidimus, neque semel id a veteribus vitupera-
tum. Theon. Progymn. p. 44 : IlapatTyiTEov Ss
xa\ TO 7rHp£x6aa£t; £7T£[x6aXX£aOai [ji.£Ta^u Sir\-
Yv^a£0)i; [Jiaxpoti;* ou ^ap aTrXw; yp^ Traaav Trapai-
T£taOat, xaOcx7r£p 6 <I>tXtaTOi; * (xva7rau£t Yap t-)jv otot-
votav ToJv (xxpoaTtov • (xXXoc Tyjv Tr,XixauTr)V Tb u.TiXO^,
rJTti; (XTraXXoTptot Tr,v Stotvotav twv ocxpoo)[ji.£vo)v, &axe
SetaOat TrotXtv U7ro[jtv7]a£toi; tcov 7rpo£tor,[x£'vo)V , w?
0£o'7ro[ji.7ro<; Iv Tat; <l>tXt7r7rtxaii;. Auo Y^p Trou xat
Tp£ii; xat 7rX£t'ou; laTopiai; oXa; xxTot Trapsxfiaaiv eu-
pr^ao[xev, Iv aii; ouj^ 07rto? *l>tXt'7r7rou , aXk' ouSe Ma-
xeSovoi; Ttvb? ovo[JLOt laTtv,
Orationis denique genus in Theopompo non
illud est , quod Cicero in historico vult , fusum
atque tractum et cum lenitate quadam aequabili
profluens, sine hac judiciali asperitate et sine
sententiarum forensium aculeis , sed numero-
sum illud et elatum oratoris Isocratis disciplina
formati. Quare in universum de Theopompo
valent, quae supra diximus de Ephoro. De No-
stro particulatim verba facit Dionysius (Hal.
(Ep. ad. Cn, Pomp. p. iSa) : '0 Si X^xrtxbi; [yjx-
paxTYjp), ait, 'laoxpocTEi (jtotXtaTa eotxe • xaOapoc Yotp
r) Xe^t; xai xotv/) xat aacpr,;, b^-ql-q zt xai [jteYaXo-
TcpeTrr,; xat Tb 7ro[^.7rtxbv e/ouaa 7roXu, auYX£t[jt£VY)T£
xarot Tr,v [JL£ar)v (xp[jtovt'av , -^oeo); xai [jtaXaxtoi; ^e'-
ouaa. AiaXXaTT£t S£ Tr,<; 'IaoxpaT£tou xara Tr,v tzix.o6-
T7)Ta xai Tov To'vov l7r' Ivitov , 6fTav l7rtTp£t]/-/) TOt?
TrotOfiatv , [jt(xXtaTa ^Tav ov£iSt'Cr) ■koXs.sd/ ^ arpaTr)-
YOti; 7rovr)pa ^ouX^u^jtaTa xai Trpot^Eti; (xStxoui;. IloXii?
Yotp £v TouTOii; xat t^; Ay)[ji.oaO£'vou; S£tv()Tr,To; ouSl
xaTa [jttxpbv Stacp£p£t, cbi; cxv T15 iSot Ix twv dpyai-
xiov iTrtaToXtov , ai; tco 7rveu[jtaTt l7rtTp£'<]/ai; y^YP*"
cpev. El S' u7r£p£tS£v Iv TOUTOti; , lcp' oI<; [jLotXtata av
£a7rouSax£, ty)<; Te au[X7rXox7)i; Ttov cpo)vr,£VTO)v YP*K-"
[jtotTcov (cf. Quintil. IX, 4» 35) xal tt); xuxXtxT)? eu-
puO[jLtai; Toiv 7r£ptc)Stov xai Tr,<; 6[xo£tS£ia<; tcov (J'/j/]-
[jtaTta[JLO)v , 7roXu (X[jL£t'vo)v av r,v auTb; iauTou xaroc
Tr)v cpp(xatv.
Verum ab hoc encomio longe absunt judicia
aliorum. Longin. Il^pt ui|/ou<; 43 : A^tvr) S' ata/uvat
TOC [JL£Y£07] Xal r) [JLtXpC)T7)? TCOV 6vO[JLaTO)V .... 0£o'7rO[JL-
7ro; uTrepcpuo)? axEuocaai; Tr,v tou Oepaou xaTocSaaiv
Itt' AtY*^''^'^°^ 6vo[jLaTt'ot<; Ttai toc o^Xa SteSaXev (v. fi'.
125), Deinde : 'Ex Toiv u'|/r)XoT£po)v ETrt toc Ta7ret-
vo'Tepa (X7roStSpdtax£t , Biow 7rot7^aaaOat ttjv au^r,atv
e[jL7raXtv. Similiter Demetrius Phal. (IIep\ lp[jL7]v.
§75) Theopompum dicit Setvot ou S^tvtoi; Xey^iv.
ApolloniusGramniaticus,ubiTheopompumHel-
lenicorum libro undecimo Pharnabazi cum Age-
silao colloquium ex Xenophonte mutuasse mo-
net, sinml animadvertit eum sua oratione to £(x-
<]>u/^ov xat IvepYOv , quod apud Xenophontem est,
corrupisse. Plutarch. IIoXtTtxoiv napaYY£X[j.otTOi)v
cap. 6 , p. 8o3 , B : 'E^rl Ss twv 'Ecpo'pou
xai 0eo7r(3[jL7rou xai 'Ava^t[jL£vou; ^7)Topeitov y.a\
DE PHYLARCHO.
LXXVII
TrspioSiov , Siq irepaivouffi £;0TrXt<javTe? tSc <TTpaT£u-
[jiaTa TrapaTa^avTSi; IdTiv eiTC£iv * « OuSel? ctSiqpou
TauTa (jLwpaivei Tztka.q.» Dio Chrysostom. p. 256
Morell. : Ttov Se axpcov ©ouxuStorii; £[xol Soxei, xai
Twv SeuTEptov 0£o'TTO[ji.iros * xai Y^p tCTopixdv Tt irepi
T-rjV aTuaYYE^tav iyei , xa\ oux txouvaTOi; ouSe 6X1^01;
x£pt TTjv ep[jtyiv£iav , xal tq ^aOuiJiov Trepi Ta? A£;£i?
ouy^ ouTto (pauXov , wdTe ce XuTi;?iaat. Duris Samius
apud Phot. cod. 176, p. 2o5 : "Ecpopoi; Se xatQeo'-
Tto[/.7to? Ttov 7rpoY£VO[/,£V(»)v ttXeictov aTTeXetcpOriffav •
ouT£ Yotp fAt[xiic£t»j<; [X£T£'XaSov ouS£[Jttaq, ouT£ ■fiSov^?
£v Tw (ppadat • auTOu 8k tou Ypacp£iv (i.o'vov iTzz^zkri-
6£(7av. Sed hoc judicium ut quantuin valeat in-
telHgatur, tenendum est videri Duridem suam
ipsius orationem, quae tragcedi potius quam hi-
storici erat, tamquam exemplum proponere (*).
(*) Fragm. 323 plenius exhihentlum erat ita : 4>op[ita)v.
Ilepl TouTou xat 6 OeoTtofJLTvo? Iv 4>tXt7V7rtxot; cpiQtTtv. ^ll/ 5z
KpoTtovtdTrjC xal ev ttj eitt J^aypa W^XTi eTpciGri • SucrtdTOU
6' ovToi; ToO TpaujxaToi;, xpricr[j.6v eXaSev el; AaxeSatjAOva eX-
6£Tv • TouTov yap auTou laTpov eaecrSat , 0; dv auTov TtpiSTo;
xaXeffeiiV eTit Seravov. 'Q? ouv â– ^xev el; Trjv 27tdpTriv, xaTa-
6dvTa auTov dTco tou oxriiJ-aTO!; exdXecev e7ti oeT^tvov veavi-
trxo?. Aet^tv/itTavTa Se TipeTO esp' Tt yixot. 'O; Ss rixoude ^iept
Tou xpria^Aou, d^io^ucra^; tou SopaTO? e^tiTtOrjCTtv. 'ii; 6e dveXu-
(jav «710 Tou SeiTtvou, 6o-x(ov dvaSatvetv e7it t6 dp[j.a Tri; 6upa;
auTou Tou otxou Tou ev KpoTcovt e7vtXa[x6dv£Tai. 'AXXd xal
©eolevia auTou dyovToi;, dxdXeaav auTOv oi Atoaxoupot Ttooi;
BdTTov e; Kup-/ivr]v , xal dve<7Tri Te lyu>y ctXytou xauXov.
Ad liaec Meinekius in Fragra. Poetar. Com. Antiq. volum.
II, P. II, p. 1231 : «ExTheopompi Piulippicishaecdesumpta
esse ipse praesertim indicavit Suidas ; hinc prompta est
conjectura , locum ex ea uberrimi multisque digr&ssloni-
bus reierti operis parte excerptum esse , in qua Crotonia-
tarum cladem ad Sagram fluvium a Locrensibus acceptam
descripserat. Hanc luctificam enim potentissimae civitatis
cladem,in tiua ornanda Theopompi ingenium vel maxime
exuitare poterat , non indictara praetermisisse historicum
mirabilium rerum aventissimum , ex Troji Pompeii epito-
matore intelligitur, qui satis luculentam illius cladis de-
scriptionem exhibuit lib. XX,c. 2 sq. [ex Theop. Philip-
pic. libro XXI; v. supra]. Trogum Pompeium autem totum
sese ad Theopompei operis imitationem composuisse ne-
minem fugit. Non tamen auToXe^el Theopompi iocum a
Suida redditum esse , docet tota compositionis ratio , in
qua Theopompeara expositionis perspicuitatem et ora-
lionis apte coagmentandae facultatem dcsideres. Quis enim
credat, ut hoc unum commemorem, ab ipso Theopompo
non dilucidius explicatum fuisse, quis fuerit ille, qui
medelam Phormioni attulisse dicitur, Spartanus adoie-
scens.^ Quamquara diligentius in rem inquirenti non du-
bium videbitur, quin is unus fuerit Tyndaridarum. Ita ut
statuam, facit imprimis simillima alterius,quo Crotoni-
atae in praelio ilio usi sunt, imperatoris fortuna. Rem
narrat Pausanias III , 19 : 'E; Tautriv ( insulam Leucen
dicit ) 7tp(5To; eaTtXeuaat XeyeTat KpoTtovtdtri; Ae(ovu|j,o;.
rioXefAOU ydp KpoTtovidTaii; (juveoTrixoTo; Ttpo; tou; ev 'ItaXta
Aoxpou; , T(3v AoxptSv xaTd otxeiotriTa Ttpoi; tou; 'OTtouv-
Ttou? AtavTa tov 'OixXeci); e; td; (Jidj^a; e7tixaXoujj.£'va)v, 6
Aeoivu[j,o; KpOT(ovtdTat; (jTpaTTji-tov e7tf,et Tot; evavttot;
xatd TOUTO, fi 7tpoT£Tdji^6at acptatv AtavTa rixouev. Tttp(oax£.
Tat St?) t6 atepvov, xai (exajjtve ydp uTto tou Tpau[AaTO?) d^t-
x£To l^ AeXcpou;. 'EX66vTa S^ f, TIu9ta Aetovujjiov dTte^ateXXev
PHYLARCHUS.
Suidas : ^)uXap^0(;, 'A6rivaio<; 7\ NauxpaTiTr,? •
ot Sk 2ixut»'jvtov , (xXXot Se AtYuTtTiov eYpa^j/av laTO-
pixo'?. TV eTti neXoTro^vvTjaov nuppou tou 'HTteipo')-
Tou aTpaTetav ev ptSXioii; xri'* xaTocYet S£ xat (J^£X,p'
nToX£[xai'ou , Tou Eu£pY£T0u xX7]6£'vTo; , xai Tr,(; Bepe-
vtxr,; T£X£UT^<;, xai Eiw? tou 6avotTou KX£0)vu[jlou (sor.
KX£0[X£voui;) Tou Aax£Sat[jt.ovtou, l7tiaTpaT£uaavT0?
auTto AvTtYo'vou. Toc xaTot tov 'AvTt'o)i(ov xat tov H^p-
Ya[ji.rivov Eu[jL£vr]. 'E7TtT0[jL-riv [xu6txriv. D^pt t^i; tou
Aibi; £7ttcpav£tai;. H^pi £upYi[jt(XTtov. nap£[jL6otff£tov Si-
6Xt'a 6'.
Eudocia p. 422 : <i)uXap}(Oi; 'A67ivaio;, xaToc oe
Ttva? NauxpaTtTYii;, 01 Se AtYUTtTiov eYpai|/av, laTO-
pixo'? • £Ypa'|£ T^^jV £7tt Il£Xo7T()vvriaov IIuppou TOU
'H^tEtptoTOu GTpaTetav Iv ^16X1011; xri'^ xaTotYei Se
xal [Jteypt nToXe[ji.aiou tou EuepY^TOU xal t% Be-
ii vrjaov t:^|V Aeux-^iv, £VTau6a et7touaa auTw <paviQaea9at t6v
AlavTa xat dxeaea^at t6 Tpaufjta. Quibus similia tradit
Conon apud Pliotiura cod. 186, p. 133 ed. Belik. Credi-
tum igitur est Leonymum et vulneratum et sanatura esse
ab Ajace Oilei filio. Jam Dioscuros in praelio .Sagrensi non
Crotoniatis , sed Locrensibus favisse constat ex testimo-
nio Justini lib. XX , 3 : Pugnantibus Locris aquila ab
acie nunquam recessif, eosque tam diu circumvolavit
quoad vincerent. In cornibus quoque duo juvenes
diverso a ceteris armorum habitu , eximia magnitu-
dine, et albis equis et coccineis paludamentis pugnare
visi suntf.nec ullra apparuerunt quam pugnatum est.
Pone igitur Phormionem vulneratum fuisse ab alterutro
Tyndaridarum , et habebis plane gcmellam utriusque du-
cis fortunam. Ambo ejusdera exercitus duces eo(lcm in
prajlio grave et huraaua ope insanabile vuinns suscepe-
runt, ambo ab oraculo medelae rationem expetunt,am-
bobus vulneris sanandi spcs ostenditur ab iis qui vulnus
ipsis inflixerant: Leonymusinsulam Leucen adire jube-
tur, in qua versatur Ajacis Locrensis urabra, Phorniio
Spartam commigrat, Castorum sedem sanctissimam ;
ambo denique voti compotes facti patriae restituuntui-.
PJane autem confirmat hanc fabulae redintegrandae ratlo-
nera ipse Theopompeae narrationis tenor et continuitas.
Nonne enim quae in fine de Phormionis evocatione ad
Battum per Dioscuros adduntur, dXXd xai 0eo?evta auTou
dyovTO? etc. , aperte demonstrant , praecessisse aliquid ,
in quo eorundem iieroum vis et potestas manifestata est ?
Denique ne iliud quidem oraittendum est,ita deraum
perfici et absolvi similitudinem Phorraioni cura Telephi
sorte manifeste intercedentem. — Unum quod dubitatio-
nem facere possit hoc est, quod alias Dioscuri non sin-
guli et seorsim , sed ambo conjunctim mortalibus sese
conspiciendos praebent. Sed taraen ne ilhid quideni sine
exeraplis fuisse, docenl Gallieni, Postumi et Getae nummi ,
quorura in aversa parte adolescens dextra equum habenis
tenens, sinistra hastam gestans conspicitur, cum epigra-
phe Castor. Vide praiter Eckhelii Doctr. nura. Hemster-
husium ad Polluc. II, p. 1027. Ac ne poterant quidem , si
quid video, ambo simul Tyndaridae Phormioni iu conspe-
ctum se dare. Nam quum non ambo, quippe iu diversis
aciei cornibus diraicantes , Crotoniatarum ducem vulne-
rasse videanlur, conseutanenm est hunc ab eo tautum ,
qui vulnus ei inflixisset , et hospitio exceptum et sanitati
rcstitutum esse.»
DE PHYLARCHO.
LXXVIII
pevixiT); TcXeuttJi; xai ew? tou OavaTOO KXeiovuijlou
( scr. KXeojJLSvou? ) tou AaxeSa'u.oviou , eTriaTpa-
TeucravTog auxto 'AvTiyovou * Ta xaTa tov 'Avt(o}(^ov
xai Tov nepYaa-/)vov Eufxevy) • exiT0[ji.')iv [xuOix^^v Trepl
TY); Tou Aibq eTricpaveiai; • xa\ euprjjjiaTCiJV TrapefJiSaffeoJV
PiSXta 0' xa\ aXXa Tiva.
Utordiamur a Phylarchi nomine, id apud Po-
lybium, Athenaeum, Plutarchum et ahos inter-
dum depravatum est in Philarchus. Sed apud
Polybium et Athenaeum optimi codices tuentur
Phylarchum (cf. Schweighaeuser. ad Polyb. II,
56, adAthen. VI, p. 255, F; XIII, p. 6o6, D);
apud Plutarchum quidem De Is. et Osir. 29 et
Utr. bello an doctr, clar. fuerint Ath. init., sine
ulla varietate exhibetur Philarchus, attamen
quum et horum locorum ratio suadeat ut Phy-
larchum intelligamus, et alias istud nomen vi-
deamus depravatione in contextura invectum
esse, non debemus cum Wyltenbachio facere,
quiPhilarchum a Phylarcho distinguendum esse
censet. Eusebium Praep. evang. p. i56 et 164,
ubi scribit Philarchus, errasse apertum est ex
Porphyr.De abst. c. 56, quem iste ducem habet.
Quaenam sit Phylarchi patria, utrum Athenae,
an Naucratis (eodem redit, quod J^lgyptius di-
citur), an Sicyon, in dubio est, ut testantur Sui-
das et Eudocia; paululum tamen haec dubitatio
elevatur Athenaei auctoritate, qui 11, 5i, p. 58,
C, dicit : 'I^uXap^oi; AOv^vaToi; yj NauxpaTiTY)?, ut
nonnisi inter duas urbes, Athenas et Naucratin,
optio relinquatur; quarenon assentimur Briick-
nero, Phylarchum suspicanti ad eos referendum
esse, quos consociata Sicyone cum Achaeorum
foedere cessisse urbe sua credibile sit, sive quod
Dorienses nollent iisdem cum Achaeis legibus uti
sive alia quacunque de causa ; unde dici possit
refugium qusesivisse Athenis et his quoque ad-
junctis societati Achaeorum, Naucrati in ^Egypto.
Videtur Phylarchus in altera illarum urbium
natus esse, in altera maguam vilse suae egisse
partem; est vero probabilius, eum Naucrati
natum esse et Athenas poslea migrasse, quia
vix tamlibere de ^Egypti regibus judicasset (cf.
fragm. XLI), si in Ji^gypto hospes degisset, ut
bene monet Luchtius. — Apud Plinium Hist.
Nat. XXXV, II, 40, non de Phylarchi historici,
sed de tribuum prcefecti imagine agi jam inter
omnes convenit. Cf. Sillig. Catal. artif. s. n.
Athenio et Glaucio.
Tempus quo vixerit Phylarchus satis accurate
definit Polybius II, 56 : 'EtoI Se twv xaTa tou? au-
TOi)? xatpoui; ApaTco feypacpoTwv Trap' evioti; a7roSoyr,i;
a^iouTat ^>u)^apyoi; etc. Eadem igitur fetate attjue
Aratus vixit et scripsit. Aratus autem mortuus
est 01. i4i, 2 (cf. Polyb. VIII, 14) et Commen-
tarios suos deduxit usque ad Olymp. i4o (cf.
Polyb. I, 3; IV, 2).
Composuit Phylarchus secundum Suidam sex
opera; Eudocia nonnisi quatuor nominat, con-
jtmgens cjuae apud Suidam separata sunt; et
alia qusedam esse dicit, quse non nominat. A
scholiasta in jElii Aristidis Orationes p. io3 ed.
rrommel. (fr. 79) opus laudatur, quod inscri-
ptum est "AYpacpa. Priiicipem locum inter Phy-
larchi opera obtinent ejus Historice libris 28
comprehensae : esse hunc operis titulum testes
sunt Athenaeus (fr. 1, 5, 8,9, 12 etc.)et Apollo-
nius Dyscolus (fr. 16). Suidam et Eudociam istis
verbis : T^JjV eiri neXoirovvTQaov IIuppou tou 'Htoi-
ptoTOu CTTpaTeiav ev ptSXtoii; xv)' • xaTaY^i ^e xat u.e-
}(^pi nroXeijLaiou etc. nonnisi initium et finem
Historiarum indicare, jure affirmantLuchtius et
Briicknerus. Etenim, quae ab Athenaeo ex libro
vicesimo quinto afferuntur (fr. 44, 45) , ad Cleo-
menem pertinent, et quae idem ex libro vicesi-
mo octavo servavit de Apollophane , Antigoni
adulatorc, memorata esse cogitanda sunt, ubi
devictoria ad Sellasiam expositum est (fr. 46).
luitium habuisse opus a Pyrrhi expeditione in
Peloponnesum , ipsis fragmentis confirmari non
potest, quum fragmentum, quod ad illam per-
tinet (47), libri notam non habeat; imo ex libri
tertii fragmento (i) , quo de Patrocli expeditione
in Graeciam agitur, collegeris Phylarchum a
prioribus temporibus exorsum esse, vel ab Ale-
xandri M. regno (cf. fr. 42), ut statuit Sevinus
(Mern. cle l'Jcad. tom. VIII, p. 121), vel ab
Alexandri morte, quse est Schoellii sententia
(Hist. Lit. Gr. tom. II, p. i33); sed ex fragmen-
tis videmus, de rebus quse ante Pyrrhi expedi-
tionem gestae sunt Phylarchum fecisse digres-
siones in libris, in quibus tempora illam expe-
ditionem subsequentia tractata esse certumest;
sic de Demetrio Poliorcete libris decimo et
decimo quarto (20, 29), de Alexandri amicis
libro vicesimo tertio. Facile igitur concesseris
etiam de Patroclo digressionem factam esse libro
tertio. — De operis consiliojudicari nequit pro-
pter fragmentorum quae relicta sunt paucitatem
et rationem : sunt enim magna ex parte ita
comparata,ut quae iis continentur xaTa TrapexSa-
ffiv memorata esse videantur. Sed id satis ex iis
intelligitur, non modo Graeciae et Macedoniae,
sed etiam Syrise (7, 18, 23, 3o, 3i, 38), ^gypti
(24, 27), Cyrenes (i4, i5), Galatarum (11) alia-
rumque civitatum , quae tum temporis florebant
(10, 19, 20, 32, 43) historiam expositam esse;
in Graecise vcro historia magna cum cura Lacc-
DE PHYLARCHO.
LXXIX
daenioniorum et imprimis Cleomenis res esse
tractatas. Neqne de operis dispositione certi
quidstatui potest; id tantum fere probatum est,
libros XII-XIV (fr. 3o-34) comprehendisse
Syriae et finitimarum civitatum historiam, libros
XXV-XXVIII belli Cleoraenici enarrationera
(fr. 5i,59).
Secundum opus est, si Eudociam et Suidara
seqnaraur, t^ xaxa xov 'Avxto/ov xai tov n£pYa[XY]-
vov Eu|ji.£'vy]. Probanda vero nobis videtur Briick-
neri sententia, de Eumene et Antiocho Phy-
larchum non peculiari opere, sed in Historiis
egisse; nam res, quae Eumeni I cum Antiocho
Sotere intercesserant, non tanti fuerunt mo-
inenti neque tantum habuerunt effectum, ut
singulari scriptione dignae essent (vid. Strabon.
XIII, p. 624» A); quominus autem statuamus,
de rebus quae inter Eumenera II et Antiochura
Magnum gestae sunt, Phylarchum exposuisse,
impedit ejus aetas, quum eodem atque Aratus
tempore scripsisse dicatur : neque licet Phy-
larchi aelatem ad 01. 147, 3 proferre , quod
ultimum est Luchtii refugiura. Atque apud Sui-
dam et Eudociam nonnisi partem magni ope-
ris significari eo magis verisimile est, quod
etiam illa : T^ e^ti n£Xo7ro'vvr,(70v IIijp^ou tou
'HireipwTou ffxpaTEiav etc. de toto quodam opere
intelligenda esse videntur, revera autem non-
nisi de parte majoris operis intelligenda sunt.
Deinde Phylarchus scripsisse dicitur 'E7rtT0|ji.7)v
jj.u9ix7)v TOpt TYi; Tou Aio? iTTtcpavEia;. Dubitari
potest utrum his unum an duo opera significen-
tur. Luchtius rem in medio reliquit ; Briicknerus
suspicatur pro iztpi scribendura esse aTco , ita ut
intelligenda sit Epitome mythica inde ab Jovis
adventu. Atque recte quidem vir doctus verba
grammatici de uno eodemque opere accipere
mihi videtur, neque tamen propterea opus est
illa, quam proposuit, mutatione. Sine dubio
Suidas duos titulos laudavit, quorum alter est
*E7riT0[ji.Yi (JiuOix'?) , alter nepi ttJi; tou Aibq iTrtcpavsia?,
qui vero tituli ita sunt conjungendi , ut prior
sit totius libelli, alter ad priraam ejus partem
pertineat. Quae ratio librorum titulos laudandi,
vel potius quae rerum confusio quam familiaris
sit Lexicographo nostro aliisque grammaticis, ex
iis quae supra de Hecataei, Hellanici, Timaei
scriptis monita sunt, luculenter apparet. Narra-
tio igitur hujus compendii mythologici exovsa
esse videtur ab Jovis adventu,ac rautationibus
illis qnae ejus adventu in deorum regno sunt
effectae. Neque enim verba Trspt ... iTrtcpaveta?
cum Luchtio interpretanda sunt : De Jovis prce-
sentia : quoniam tum Phylarchus aut certam
quandam Jovis iTrtcpavstav designare debebat
(similiter nirairum ac Dionys. Hal. II, qS : Trdtvu
8' a^tov xai T-Jjv iTrtcpavetav taTopvicjai Trj? Geai; (t^i;
EffTiai;) , T,v iTreSei^aTO Tat? aStxat; lYxXr,6£tc7at<;
TrapOEvot?) , aut plurali numero dicere 7r£pi ... iTri-
^avEttov, uti V. c. Ister scripsit Tr£p\ twv 'Air()XXto-
vo; l7ricpav£t(ov (v. Harpocr. v. 4>ap[jLax(>(;).
n^pi £upr,[ji.aTU)v praeter Phylarchura raulti scri-
pserunt, inter quos principes sunt Ephorus et
Philochorus, Sed cura 7r£pt eupvi[xcicTOJV conjun-
genda videntur quae sequuntur 7rap£[jL6(x(7£0)v pt-
6Xia 0', cumBriicknero itaemendanda : TrapExSa-'
fftv ptSXtw 0', nam vox 7rap£[jL6afft? nusquam re-
peritur. Luchtius 7rap£[ji.6(xff£t(; statuitopus fuisse,
quod quasi juxta Historias incederet et res in iis
narratas illustraret. Quod non magis se commen-
dat quara Sevini conjectura : ^rapsxScxffewv pi-
6Xta 0'.
'AYpacpa, a solo .scholiasta in JEAii Aristidis
orationes (p. io3 ed. Fromrael.) memorata, vi-
dentur mythologici fuisse argumenti; contine-
bant fortasse, ut Luchtiusmonet, reconditiorem
et abstrusiorem doctrinam de rebus sacris, quae
scriptis nondum consignata erat : idera vero
animadvertit intelligi etiara posse (XYpacpa vo'[jLt[jta,
qualia memorentur apud Platon. De legg. VII,
4, p. 793.
Quodad virtutes historicasPhylarchi attinet,
Plutarchus eum inter historicos secundi ordinis
refert, quippe qui rebus gestis, quas narrat,
non ipse interfuerit; dicit enim : S^vocpoiv \i.h
Yotp auTOi; lauTOu ^2^°^^^ iffTopia ... , 01 S' aXXoi Trotv-
T£<; iffToptxoi, KX^tTO^SYi^jtoi, AtuXXot , OiXo^j^opo?,
<I>uXap)(^0(; (xXXoTptwv y^Y^'*'*'^' epYwv wffTrep Spa[jt(x-
Twv uTTOXpiTat , tJk; twv orpaTifiYwv xal paffiXlojv
7rp(x^£ti; StaTtOe^Jtevot xai Tat<; Ixeivojv u7roSuo'[xevoi
ULV)i[Ji.ai<; , ?va (o; auY^S Tivoi; xa\ cpwTcx; u.eT(xff}(0)fftv«
Sed propterea nemo auctorera nostrura accusa-
bit. Majoris sine dubio momenti est illud , quod
tura ex fragmentis colligi potest, tura disertis
veterum scriptorum testimoniis affirmatur, nem-
pe Phylarchum non in simplici accurataque re-
rum expositione, neque in earura nexu et ne~
cessitate indagandis operara posuisse, sed
cratorem egisse in historia scribenda, in eoque
omni studio elaborasse, ut animos variis modis
comraoveret, et, ubi graves affectus concitaro
nonposset, permulceret ac leniret animos nar-
randis jocose dictis et rebus miris. Quura talis
sit Phylarchi historici indoles, sponte suboritur
qufestio de ejus fide. Eam imminuere studet Po-
lybius , qui , Achaeis et Arato maxime addictus
et vehementi in Cleomenem odio ardens, acerbe
invehitur in Phylarchum, ut qui Cleomeni toto
LXXX
animo faveat. Sedjam uon dubitatur quin Poly-
bium partium studium averitatesaepe abduxerit,
quare accuratius examinanda sunt, quae Phy-
larcho objecerit. Incipit his vcibis (II, 56-63) :
'Etoi Ss ToJv xairaTOu; auTOu? y.aipu(;'ApaTO) ysYpa-
(pOTO)v Trap' Iviok; aTroSoy(?i<; a^iouxat <I>uXap'/_o?, Iv
TzoXkoli; avTiSo^oiv xat TavavTia ypa^o^v auToi • X.piQ-
CIJJ1.0V av eiv) , [ji.a);Xov S' dvaYxaiov -Jiixlv 'ApaTW Tupor,-
p7ip.£voti; xaTaxoXouOeiv TTspi Toiv KX£op.£vtxwv, [x:^
irapaXtTrEtv acrx£TCT0v touto to jJt£po<; , tva [jlyi to i]/£uSoi;
Iv Toti; YpafXjjtaGtv tcioSuvap.ouv d7roXt7TO)[X£v Trpbi; Tr,v
dX7^0£iav. KaOoXou [Jtsv ouv 6 auyYpacf eu; o5toi; TroXXot
Trap' oXrjV tyiv TrpaYJJi-aT^iav £tx^ xai w; £tu"/_£v £ip-^x£.
QXr,v irEpi [JL£V Toiv dXXo)v taox; oux dvaYxaiov £TrtTi-
[jtav xaTot TO uapbv ouS' l^axpiSouv oaa Bs auvext-
SdXXei TOi<; ucp' :?j[ji.(ov vpacpo^jLEvoti; xatpoii; , TauTa S'
IffTl Td Tr£pi Tbv KXEO^Jt^VtJcbv 7roX£[«.OV, U7r£p TOUTWV
dvaYxaiov lartv -Ji^tiv St£uxptv£iv laTat Sc TrctvTWi;
dpxouvTa Taura Trpbi; Tb xai tviv 6Xr,v auTOii Trpoatpe-
ctv xai Suvajjttv Iv t^ 7rpaY[Ji.aT£ta xaTO![jLaO£tv. —
Vitio autem vertit Phylarcho, quod alia effuixe-
rit, alia omiserit, alia imminuerit aut auxerit :
id quod quatuor exempUs probare studet (vid.
frgg. 5i, 52, 53, 54). In fiagmento 5i Polybius
dicit Phylarchum prolixe Achaeorum atrocitalem
in Mantiuenses exposuisse, sed omisisse causas
quae iilam reddiderint necessariam. Ut omiserit
Phylarchus partem eorum, quae antea Mantiuen-
sibus cum Achaeis intercesseratit (uam certe non
omnia omisit), jure tamen de Achaeorum crude-
litate questus est, quiuri Mantinenses, qui prae-
sidium recipere et leges institutaque mutare
coacti essent, non sine gravi causa ab Achseis
defecissent. — In fragmento Sa reprchendit
quod Phylarchus Aristomachum tyraunum mul-
tis tormentis interfectum esse dicat, eaque tor-
menta describat ut prodigia, quse omnium com-
miserationem commoverint. Aristomachum ait
Polybius non tormentis interfectum, sed mari
submersum esse, meruisse vero hunc hominem
crudelissima quaeque supplicia. Sed de tormen-
tis istisPhylarchum vera tradidisse testatur Plu-
tarchus in Arat. 44 j atque quod Aristomachus
ab Achaeis defecit, id excusari potest ipsorum
Achseorum dissidio et fcedere quod inierantcum
Macedonibus. In fragmento 53 Polybius satis
arroganter queritur quod Phylarchus Megalopoli-
tanorum fidem et constantiam laudibus non or-
naverit. In fragmento 54 jure Phylarchum levi-
tatis insinuilat, quod tradat, Laceda?monios sex
milUa talentorum e praedaMegalopolitana Uicratos
esse. Ex liis vides Polybium saepe esse injustum.
Phylarchus omisit nonnuUa, quae Cleomenis glo-
riain imminuerepoterant vel Achaeis laudierant,
et exaggeravit qua? (lleoniencs gloriose gesserat,
DE PHYLARCHO.
sed volens falsa non effinxit. Atque interdum
Phylarchus veriora tradidit quam Polybius.
Quod hic enim scribit (V, 37}, Archidamum,
Agidis III fratrem, a Cleomene interfectum esse,
id per se non probabile est, et a Plutarcho, qui
et Phylarchi hac de re sententiam affert (fr. 55),
refutatur. Cf. Manso Sparta III, 2, p. i33-i4o.
Polybius porro non dixit Cleomenem bis pacem
Achaeis obtulisse et petiisse ut in eorum societa-
tem reciperetur; cf. Plutarchum in Cleom. 16,
17, ig, in Arat. Sg, 4') ubi sequutus est Phylar-
chum.
Plutarchus ( in Arato c. 38 ) assentitur Poly-
bio tam inique de Phylarcho judicanti , ita scri-
bens : '0[ji.oioj; §£ xai <l'uXapy 0? i(7To'pr,x£ 7r£pt toutwv
(cf. fragm. 59), w [i.r\ tou HoXuSiou [jiapTupouvTO? ou
Trdvu Tt 7rt(7T£UEtv d^tov r,v • lvOou(7taYap OTav dijiyiTai
Tou KX£0[i.£vou<; U7r' euvoia? , xa\ xa6tx7r£p Iv Stxr, Trj
tCTopia TO) [jtsv (TO)'ApdTO)) dvTtStxwv StaT^XcT, tw Ss
(juvaYop£uo)v. Similiter inThemistocle(c. ^^) judi-
cat : Oepi Ss twv Xetvjjdvwv (t(/u 0£[ji.i(JtoxX£ou£;) out'
'AvSoxtS')] 7rpo(7£yreiv d;tov Iv tS 7rpb? tou(; £ratpou<;
X^YOVTt, (po)pd(75;vTa(; Ta X£t'|iava Stap^r];at tou<; 'AOy)-
vaiou?* (|/£uo£Tat ^otp iTrt Tbv S^jjlov 7rapo^uvo)v Tob<;
6XtYaQ-/ixouc" d T£ <l>uXap)(_o<; (5)(J7r£p Iv TpaYO)Si(x 11.6-
vov ou [jLriy(^av7)v dpa? xai irpoaYaYwv N£OxX£a Ttv^
xai Aritji,()7roXtv, utou; 0£[jti(7TOxX£Ou;, dYwva pouXe-
Tai xtv£iv xat TrdOo; , 8 oOS' dv 6 ■zuyoiv dvvor^^j^tev
oTt 7r£7rXa(7Tat. Credibile est, Phylarchum non
ipsum haec effinxisse , sed ea adoptasse ut suae
narrandi rationi maximeconvenientia.Idem vero
Plutarchus in Agidis et Cleomenis Vitis a Phylar-
cho ferependet, utinconstantiaein judicando ac-
cusari debeat; meUorem quidem ducem in his
Vitis reperire potuit nuUum quam Phylarchum,
qui eas accuratissime et vividis coloribus de-
scripsisset, in eamque sententiam quae Plutar-
cho accepta erat. Verum quidem est, in Agidis
Vita nonnisiuno loco (fr. 34) Phylarchum lau-
dari, sed bene Luchtius observavit animadverti
quum in Agidis tum in Cleomenis Vita eundem
ubique tenorem et sj^iritum, qui Phylarchum
prodat ducem constantem, ut uno tantum loco
in Agidis Vita (c. i5) Aratus et Bato consulti
esse videantur; maxime vero Phylarchi indolem
apparere in iis quae de exlrema Agidis vitae parte
tradantur; in Cleomenis autemVita, quamvis
ter tantum Phylarchus laudetur (fr. 55, 56, 5^),
omnia fere eidem attribuenda esse , exceptis
paucislocis, ubi Aratus, Polybius et Sphaerus
Borysthenites adhibitisint (c. 16, 17, 19, aS, 27),
Et in quibusdam quidem locis aliunde confirma-
tur Plutarchum Phylarcho uti auctore, quamvis
eum non nominet, ut c. 8,quod cum fragmento
46 (de mothacibus) contendendum est , et c. 28^
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
LXAXl
quotl compares ciim c. 8. — Eotlem Phylarclio
Plutarchus in (ine vitae Pyrrhi inde a cap. 26
medio utitur, ubi, ut Luchtius dicit , Phylarchi
indoles apparet.
PrjBter Pkitarchum Trogus Pompeius in iis
temporibus, (|use Phylarchus tractat, hunc habet
auctorem (Justin. 1. 25-38), utdemonstravit Hee-
ren (de Trogi Pompeii fontibus et auctoritate in
Comment. societ. Gotting. tom.XV, p. 1 85-245),
eo usus argumento, quod pateat, Trogum se-
quutum esse auctorem , qui Spartanis et Cleo-
meni faveret et res Syriacas et Galaticas copiose
exposuisset. Addit Luchtius ipsa Phylarchi ver-
ba et apud Plutarchum et in Jiistini epitome
extare, unde concludere possimus, et Plutar-
chum Phylaichi verba omnino non aut leviter
immutata siia fecisse et Trogum eadem ad ver-
bum latine interpretatum esse; quos ut perspi-
cias conferas Justin. XXVIII, 4 cnm Plutarch.
Cleom. 29. Idem contendit quae Justiniis XIII,
7 de originibus Cyrenarum urbis habeat et quae
ibi XV, 4 de Sandrocotto legantur, e Phylarcho
sumta esse (cf. fr. 14, i5, 38).
Phylarchi dicendi genus fervidum haud diibie
erat et oratorium, ut ipse ejus animus fervidus
erat. Sed in compositione verborum elegantiam
et castitatem non satis observavit et custodivit,
quod notat Dionysius (De compos. verbor. p. 5,
16 ed. Sylb.) : Toi? [jlsv oOv apyaioK oXtyou Seiv Traai
TToXXy) £7ri5offi? y,v auTou (tou auvTiOsvai Ss^iw; Ta
ovo't/.aTa) Trap' 8 xai xaXa Icttiv «utcov toc [Aexpa xai
Ta [xsAr, xat 01 Xo'yof toI? Sc (jL£Tay£V£aT£poi; ouxeti,
7tXr,v oXiyojv Xpo'vw Se uaTEpov TTavTaTraffiv y)u.eXv]Oy)
xai ouSeti; coeto Seiv avayxatov auTO ^Tvai ouSe au[/.-
SaXXEffOat Ti Tw xaXX£t twv Xdywv • TOiydpTOt TOtau-
Ta? iTuvTd;£t(; xaTfiXtTrov , ota; ouoet? u7ro{ji.£V£t [X£}(pt
xopioviSo? Si^XOeiv, <I)uXap}(^ov Xeyto xai Aouptv etc.
Cf Phrynichi Eclog.p. 4^5 ed. Lobcck. (fr. 72) :
KaOo');. rdio? Tt? 'ApeOoutrto? ypaix^jLaTtxo? EcpaaxE
Sdxi[Jtov eivat Touvo[jLa • XEj^pviaOat yap auTW <l>uXap-
yov • (0 Tou (jtdpTupo? , w? £otx£ , Tou £7rayo[Ji.£VOu , 8?
ou5£ ©ouxuStSou y]xouff£ XEyovTo; « xaOd 0£i dq 2iX£-
Xiav ttX^Tv. »
DE ATTHIDUM SCRIP TORIBUS.
Atthidum scriptores , qui proprie dicuntur,
non eos appellamus omnes, qui Atthides (jua-
Uscunque generis scripserint, sed distinguimus
ab iis quum historicos antiquiores , qui Atthi-
dum auctorcs esse perhibentur, Amelesagoram,
Pherecydem , Hellanicum , tum Pausaniam , qui
periegeseos suae librum , quo de rebus Atticis
disputat , interdum tyjv 'ATOiSa cruyypacp-?iv vorat
PnOI.F.OOMKNA IN IIISTOHICOS.
(II, 21, 5; III, II, i), ne loquar de Hegesinoo
et Alexide j^oetis, quoriim ille carmini, hic co-
moediae Atthidis nomen dedit (vid. Pausan. IX,
29 init., et Fabric. Bibl. Graec. II, p. 407). Phe-
recydes enim el Hellanicus res Atticas non in
peculiari opere, sed in aliqua majoris operis
parte exposuerunt, et, quod gravissimiun est,
in tractandis rebus a posterioribus Atthidum
scriptoribus valde differunt. Hi enim critice
omnia tractant , fabulas vel historice vel philo-
sophice interpretantes, in rebiis historicis accu-
ratissimis nitcntes investigationibus, et tcmpora
exacte definientes; illi vero in rebus fabulosis
nonnisi id agunt , ut poetarum narrationes re-
ferant , res vero historicas nonnisi summatim
et obiter perlustrant.Similiter statuenduin foret
de Amclesagnm Athenicmi , qui apud Antigo-
num Carystium Histor. niir. c. 12 Althidem scri-
psisse dicitur, idem haud dubie ac Mclcsagoras^
ex quo Clemens Alex. Strom. VI, p. 629 Sylb.
Philochorum et Androtionem , Atthidum scri-
ptores, sua hausisse contendit : ex hoc autem
Melesagora idem dicit jain Hellanicum, Heca-
taeum, Anaximenem aliosque antiquos auctores
furatos esse, id quod eo nos ducit , ut creda-
mus, Amelesagoram Chalcedonium , quem Dio-
nysius Halic. De Thucyd. char. c. 5 inter hi-
storicos antiquos refert , eundem cum Amcle-
sngora isto Atheniensi esse; et fortasse ab hoc
non dislinguendus est Melesagoras Eleusiniiis^
quem Maximus Tyrius Dissert. XXXVIIl Athe-
nis ait sedem habuisse et sapientem ac fatidi-
cum fuisse, Nymphis afflatum. Verum nullus
dubito opus illud Amelesagoraj , ex quibus tot
tantique posterioris aetatis scriptores sua hau-
sisse feruntur , ex his ipsis ALlexandrinorum
aetate esse conflatum et sub antiquissimi illius
et plane fabulosi auctoris nomine in vulgus di-
venditum.
Pausanias denique , qui primum periegeseos
librum nonnunquam dicit Atthideui, omnino
non agit historici partes : describit enim monu-
nienta, et rerum gestarum enarrationem nonnisi
in transcursu annectit.
His auctoribus separatis , restant nobis octo
Atthidum scriptores , proprie ita dicendi : Cli-
dcmus, Phanodemus, Demo, Androtio^ Philocho-
rus, Ister, Andro et Melanthius. De sex priori-
bus , quorum fragmenta infra exhibita sunt , ac-
curatius agemus : de Androne et Melanthio ni-
hil fereconstat, sed eorum fragmenta hic po-
nimus, ne quid omittatur, quod ad hoc scripto-
rum genus pertincat.
Andro, Halicarnassensis , qui a Strabone (IX,
/
LXXXIl
p. 392) inter nobiliorcs AtthicUim scriptores re-
fertur, distingiiendus est ab Androne Ephesio,
cujus opus, TpiTTOU!; inscriptiim, niemoratur a
Suida V. 2a[xu.)v 6 STJaoc Ex eo sumpta suiit quse
apud Suidam 1.1. legiintur, itemque quae Schol.
Pind. Isllini. II, 17, deAristodemo tradit : pro-
cul dubio etiam apud Aristid. vol. III , p. 617
Steph. Andro pro Androtione reponendus est,
quum quae ibi exhibentur ex Tripode deprom-
pta esse videantur (V. Androt. fragm. Sg.}.
Ad Andronis HaUcarnassensis Atthidem per-
tinent hsec.
Plut. Thcs. c. 25 : 'Eviot oi oaatv IttI Sxsipwvi
•ta "IcOaia TsGr.vai , tou ©viaew? acpoatouasvou tov
cpo'vov Sia Ty,v ffUYYeveiav. Sxeipwva y^p uiov eivai
KavTjOou xai 'lhi6/j\q tyJi; IliTOe^w?. Oi Bl 2ivviv,
ouvi ^xeiptova * xai tov aYoiva TeOrjvat Sia toutov
uTto ©rjceoj?, ou ci' exeivov. 'Exaqev ouv xai Stojpi-
ffaTO Trpo? Tou; KopivOtou? 'AOr|Vatwv toi? acpixvoufy.e-
vot; Itui toc "laOfjita Ttape/etv TtpoeSptav or^o^ av to'-
TTOv i-K\.(7-/r\ xaTaTteTacOev to Tr,i; OeojptSo? veojq laTtov,
w; 'EXT^otvtxo; xa\ 'AvSpoiv 6 'AXtxapvaceu? laTopTi-
xacrtv.
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
Strabo IX, p. 601, quem locum videas in Phi-
loch. fragm. 35.
Schol. Aristoph. Ran. 1418 (1469) : ITpwTov
p.ev oOv Ttepi 'AAxiStaSou] Ilept t^? SeuTspai; Xeyei
auTOu dTro/wpT^ceox; , f v Ixwv ecp uye , xaTcXOo)v (xev
eTTi 'AvTtyevou? TCpo evtauTOu twv BaTpa/_wv , Sta $s
To TTtoTcucai 'AvTto'/w Toi xuSepvT^TTfi TO vauTtxov xal
'^TTYiOrivat UTTO AucTcxvSpou Sua/epavOei; utto 'AO-/ivai-
o)v. "Avopojv Se StacpepeTat Ttpoi; SevocpwvTa Ttept tt,?
xa0()8ou. Hic adde locum Apolion. Dysc. Hist
comm. c. 8 ; quem jam non bcet niihi exscriberc.
Ex Melauthii Atthide haec afferuntur apud
Harpocrat. v. rpuTtavtov : Ka\ MeXavOtoi; Iv SeuTspa
'AtOiooi; etTTwv, « 2eic7[/.b; Y^Y^ve xat eYpuirev \ •fT\. »
Ideni de mysteriis scripsisse videtur Hem-
sterhusio ad Schoh Aristoph. Plut. 846, ubi haec :
IlaiCet Ttapa tov 'EXeudtvtov vo[/.ov • eOo? y^^P "^t
Iv oT; Tti; t[j(.aTiot(; (xu-/iOei'r), et? 6eou Tivbi; TauTa ava-
TiOevat, woTTrep SrjXoi xai MeXcxvOtoi; Iv tw Ilepl (/.u-
aTr|pio)v • « II(itTpi()v Igti Tai<; Oeaic; cxviepouv xai Ta?
tjiohh.^ TOi? [xudTat? ev ai<; Tu/otev [xuyiOevTe?. »
Dubitari tamen potest, num his pericularis
de Mysteriis Uber significetur, an caput Atthidis.
CLTDEMI, PHANODEMI, DEMONIS, ANDROTIONIS, PHILOCHORI
ET ISTRI VITiE.
CLIDEMUS.
Clidemum non differre a Clitodemo, qui a Pau-
sania (fr. i5),Hesychio (fr. 16, aS) Scholiasta
Eurip. (fr. 10) laudatur, facile concedes, sireputa-
veris, alioium nominum similiter variasexhiberi
formas (sic CleandridasappellaturCleandrias et
Cleandrus: vid. Plut. Vit. Nic. 28,Vit. Pericl. 23,
Diod. XIII , 1 06 , Aristoph. Nubb. 858, Suidas s.
V. Aeov),Clilodemoautem disertisverbis Atthidem
tribui (fr. 1 6), quae alias Clidemo adscribitur (fr. 2,
7); observes etiam Clitodemum a Pausauia anti-
quissimum eorum dici qui Atthides scripserint,et
Clidemum apud Plutarchum (De glor. Ath. t. II,
p. 345) primum locum inter eos obtinere histo-
ricos, qui rebus gerendis non ipsi interfueriut.
Verba ejiis hsec sunt : Sevocpwv [xev ^ap auxo; exu-
Toti Y^Y^ve ifjTopta, ... 01 Se aXXot KXeior,aoi, AtuX-
Xot, <I>iX(^/opo?, <l>uXap/0(; citXXoTpiwv -(Z'{6woi.g\.-v ep-
YO)v (SoffTtep Spa[X(XTWv uTroxpiTat, etc. — Non-
nunquam legitur A^txo? pi'o KXeiS'/i[xo(; sive KXet-
TC)Sr,txo(;, ut iu fragm. i, 9, 23, ubi xai et xat 6 ex
KXet- et KXetTo- orta esse apparet. Apud Ste-
phanum vero v. BtgXtvv) pro \y]ij.oq 6 AriXto; resti-
tuendum esse 2ri[jL0(; 6 At^Xio^; evincitur ex Etym.
M. V. Bt6Xtvo(; oTvo(; , ubi eadem de re ^itxo; addu-
citur Iv Trj exTrj 'IXtixSo? , ubi quin Siebelis recte
scripserit 2^[jto? Iv Trj ^xTr) Ar,Xt(xSo?, non dubi-
tabis, si contuleris Harpocrat. v. 'Excxtv]; vyjcroi; ,
Athen. IV, 22, p. 173; VIII, i, p. 33 1; XIV, 9,
p. 637; XV, 6, p. 676; atque nullo modo pro-
babile est , ista fragmenta Demo Magnesio,
polyhistori , cujus TrpaY[J'.aTet'av ?rep\ 6[jlo)vu[xwv
Diouy.sius Halic. in Dinarcho p. 112 memorat,
tribuenda esse.
Ut jam videamus , quo tempore vixerit Cli-
demHs , ex Pausaniae loco 1. (fr. i5), quo
Atthiduin scriptorum vetustissimus dicitur, pa-
tet, eum expeditionis , quam Athenienses in
Siciliam fecerunt, exitum vidisse; et ex Photii
loco de naucrariis (fr. 8) inteUigitur, eum ad-
huc floruisse , quum symmoriae Nausinico ar-
chonte (01. 100, 3) institutae essent.
Clidemum fuisse Atheniensem ideo verisimile
est , quod Plutarchus (De glor. Ath. 1. 1.) nounisi
dehistoricis Atheniensibus loqui videtur, et quod
Harpocralio Clidemum adducit, ubi vocem itvu;
apud Atticos saepe occurrere dicit (fr. 18).
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
Lxxxm
PHANODEMUS.
De aetate qiia Phanodemus vixerit, nihil certi
statui potest, videtur tamen non multo post Cli-
demum floruisse. Namquo Theopompum contra
eum disputasse colligere possis ex Proclo, ubi
haec : Toui; Bk 'A0vivaiotj; KaXXiaOevr]? (X£v xal <I)avd-
SrifjLOi; 7raT£po(? twv Saixwv taTopouat YEVsaOai* ©sd-
TzoixTzoq 8k dvaTiaXiv dTCoixou? auTwv etvat cpTiaiv
(v fr. 7). Porro ubi de Areopagitis testis adhi-
betur una cum Philochoro, huic anteponitur
(v. fr. i5).
Patria Phanodemi Hesychio (v. fr. a3) dici
videtur Tarentum. Sed bene monet SiebeHs, eum,
qui tanto studio Atticam celebret omnemcjue
gloriam in eam conferre annitatur (cf. fr. 7, 8,
9, 17, ao), pro Attico habendum esse, et in
Hesychii loco editores recte scripsisse Tapevxivo;,
ut solus Rhintho dicatur Tarentinus. Fortasse
natus erat in Ico , una ex Cycladibus insulis ;
quee suspicio subnascitur ex loco Steph. Byz :
'Ixdi;, v^ao? twv KuxXdSojv 7rpoae)(_ri<; Tr, EuSoia • 6
vriaitoTyi? "Ixto? ' eYpa'|£ Ss <I>avd57);xo(; 'Ixtaxd.
DEMO.
Demonem Atthidis scriptorem Siebelis bene
distinxita Demone Sicyonio, philosopho Pytha-
gorico (cui vindicanda nobis esse videntur, quae
apud Schol. ad Lucian. Icaroraen. 19 leguntur),
et ab aUis, quibus nomen est Damo. Inter hos
Damo Atheniensis, ab Athenaeo XIV, 6, p. 628
landatus, idem est cum eo, de quo PlutarchusDe
musica p. 11 36 Frf., Pericl, c. 4 et Nepos in
Epaminonda c. 1 loquuntur ; Damo autem Cyre-
nseus, qui secundum Diogen. Laert. I, 40 de
philosophis scripserat, idem esse putandus est
cum eo, quem Plinius H. N. VII, 2 testem adhi-
bet de Pliarnacibus in ^Ethiopia. Damo qui de
Byzantio scripserit, memoratur ab Athenaeo X ,
12, p. 442, et ab iEliano V. H. XIII, 14. Quar-
tus deniqueDamo Syracusius dicitur fuisse philo-
sophus Pythagoricus (v. Fabr. Bibl. Gr. I, p. 84 1 ).
Demonem nostrum vel eadem, qua Philo-
chorus vixit, aetate, vel jam ante eum floruisse,
inde efficitur, quod Philochorus Atthidem suam
scripsit contra Demonem. Jam ante Philochoriim
eum floruisse afiirniari posset, si Timoclis ver-
sus apud Athenaeum (VIII, 5, p. 34 1), in quibus
de oratore ab Harpalo pecunia corrupto agitur,
ad Demonem historicum referre hceret.
De patria Demonis nihil constat.
ANDROTIO.
Apdrolio Atthidis auctor neque cum rhetore
hujus nominis neque cum Androtione, qui de
agricuIturascripsit,confundendusest. DeAndro-
tionerhetoreSuidashaechabet: AvSpoTtoiv^^Avopo)-
vo?, AOrivaio;, ^r^Tojp xai SrjiJtayojyoc; , [xaOriT'^; "{(jo-
xpdTouq. Schol. Hermogen. de eodem : Taoxpdxou;
txaOr,Triv Xsyouatv eivai tov AvSpoTioJva , xai i^v w?
(p?iatv 6 ^r^Tojp TE/vtTrji; tou ^vsyetv • in hi^a uTioOeaet
Demosthenis orationis in Androtionem dicitur hic
TrpoaTaTri? t^; fiouXrj^; ex 7TcVTaxoaio)v ffuvtaTaaevric.
Vixit aetate Demosthenis, (jui orationem contra
eum habuit Ol. 106, 2. Cf. Westermaiin. Hist.
eloquent. Gr. § 54, 2 5. Hunc Androtionem Jon-
sins De Scrip. Hist. Phil. II, 9 et Meursiiis in Bibl.
Attic. ab Androtione historico non differre con-
tendunt, nuUis illi nisi argumentis : contra quos
Siebelis iiionuit, neque Atthidis ab Androtioue
compositae fragmenta testari, neque scriptorum,
qui ejus testimonio utantur, ullum signilicare,
hujus operis auctorem illum oratorein , de-
magogum , artificem dicendi , Isocratis disci-
puUim et senatus quingentorum praesidem fuisse,
contra quem Demostlienes dixerit. In his id qui-
dem nullo modo urgeri debet, quod Androtionis
fragmenla neque dicendi artificem neque dema-
gogum prodant : sunt enim ea paucissima et
brevissima, atque in niillo fere ipsa auctoris
verba afferuntur ; immo ex fragm. 49 concludere
possis , Androtionem res oratorie tractasse. Ma-
joris momenti est, qiiod Tzetzes (fr. 3o) Andro-
tionem nostruin appellat tov taToptxbv, quo eum
a rhetore distinguere videtur. Sed gravissimum
est, quod neque Suidasneque Schol. Hermogen.,
qui de Androtionis rhetoris vita aguntet qua in
re excelluerit tradunt, eum historicum fuisse
dicunt.
Alter Androtio, qui de agricultura scripsit et
ante Theophrastum (a quo laudatur in liistor.
Plant. II , 8 , et De Caus. Plant. III , i5 ) vixit ,
quum ob diversam studiorum rationem ab hi-
storico distinguendus est, tum vero quod Varro
(De R. R. I, i) et Columella (I, i) declarant, eum
ex iis esse, quorum quae patria fuerit, non acce-
perint : Androtionem enim historicum fiiisse
Atheniensem fere certum est et ignotum esse vix
potuit.
Ad tempus, quo vixerit Androtio historicus,
quum nullum nobis subveniat certum testimo-
nium , adhibeamus Plutarchi locum De Exil.
(t. II, p. 6o5, C,) : Kat yap toi? TrtxXatot? (wi;
eoixev) at [ji.ouaat Tot xdXXtaTa twv auvTayiJtdTwv xat
i5oxt[/.t6TaTa ^uyriv XaSouaat auvepybv , eTueTeXeaav.
©ouxuSiSr,? AOr,vaioi; auveypatj/e Tbv TudXeaov twv
neXo7rovr,aiO)V xai AOrivato)v Iv ©pcxxri 7rept TrjV
SxaTTtriv uXriv • Sevo-f wv Iv 2/.tXXouvTt Trjs TlXeta; •
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
LXXXIV
<tiXtcTO(; £V 'HTOiptp ■Tiftaio? 5 TaupofAeveiTY)? Iv
'A6v]vai<;' 'AvSpoxtwv 'Aerjvaioi; Iv MsyapoK;- Bax-
YuXioTii; 6 Trotrjr})? Iv nsXoTTovviQao). Perizonius ad
^lian. V. H. VIII, 6, et Siebelis nionent, hoc
loco Androtionera historicum intelligendum
esse, quod omnes scriptores, ante Androtionem
commemorati, historici sint, etquod Plutarchus,
si de rhetore loqui voluisset, eum probayjiliter
ab historicis distinxisset aliqua appositione, ut
Bacchylidis nomini apposuerit 6 TOiviTr^q. In enu-
merandis autem histoiicis, qui exules 0})era sua
composuerunt , Plutarchus ita temporum ordi-
nem observat , ut pro cer.to habere liceat , An-
drotionem vel post Tiraaeum floruisse vel ejus
sequalem fuisse. Sed ne in incerto relinquamus
Androtionis a^tatem , ut fecerunt Peri/onius et
Siebelis , quorum ille clicit , eum ante Mummii
Achaici tempora scripsisse, hic post Ol. 96, 3,
eum adhuc in vivis fuisse affirraat ( propter
fragm. de ^£vix.o) Iv KopivOw , quod vid. in Philoch.
fragm. i5o}, id premendum esse mihi videtur,
quod Androtio, ubi una cum Philochoro lauda-
tur, huic ubique anteponitur, si ab uno loco dis-
cesseris (v. Philoch. frag. i3o a., cf. 17, 5g, i33,
i5o, i53). Atque in his locis Androtionem et
Philochorum videmus plane inter se consen-
tientes , ut jure sumanius Philochorum usum
esse Androtionis opere, praesertim quum hic po-
tissimiim de civium recensione IvTSAeaTaTa dis-
putasse censendus sit (fr. i33). Itaque quum ex
Plutarchi loco supra laudato demonstratum sit,
Androtionem vel post Timseum vixisse vel ejus
fuisse aequalem , Philochorus autem eadem ae
Timseus aetate fioruerit (Ol. ii5-i3o), jam valde
probabile est, eum Timaei et Philochori aeqna-
lem fuisse , edidisse vero Atthidem antequam
Philochorus suam absolvisset.
Quod ad patriam Androtionis attinet, ex
Plutarch. I. I. patet, eum Atheniensem fuisse ,
idque eo confirmatur, quod Atheniensium ca'j-
sam agit contra Lacedaemonios fr. 3o. Ex eodem
Pliitarchi loco coUigimus , Androtionem in
Atheniensium republica aliquo modo conspi-
cuum fuissc : in exilium enim actus est et opus
suum Megarse in exilio conscripsit.
PHILOCHORUS.
De Philochori vita Suidas hsec refert : <I>tXo-
/opoi;, K'jxvou , 'AGyivaio?, [/.dtvTt? xal tspocrxo'â„¢? ,
YUVT) Ss auTOu 'Ap/_eaTpaTrj- xaTot TOUi;^povou; yeyovev
6 <I>tXo'/_opo? 'EpaioaOsvoui;, w; iTriSaXstv TrpeaSuTr)
vc'ov ovTa 'EpaToaOevet. 'ETsXcUTvjae Bl IvtSpeuOet?
U7C0 'AvTiyovou, ^Tt StaoXiqO-^ TrpoaxsxXtxevat Tr) Hto-
).£p.a'!ou ^aaiXeta. Uocct igitur Suidas, Philocho-
rum Cycni fdium, Atheniensem, vixisse tempo*-
ribus Eratosthenis, quem senem juvenis attigerit,
et occisum esse insidiis Antigoni, quod Ptolemsei
rebus studeret. Sed Lenzius demonstravit, diversa
a Suida confusa esse , quum Antigonus Doson ,
qui hoc loco inteiligi debeat , Olympiadis
139 a. 4 mortuus sit, dum Eratosthenes , qui
Olymj). 146 octogenarius vita excesserit, annos
quinquaginta quatuor natus esset : Philochorum
igitur, secundura Suidam , adhuc adolescentem
Antigoni insidiis interemptum esse : id quod per
niuneris , quo functus sit, gravitatem et libro-
rum, quos scripserit, multitudinem, nuUo modo
credi possit. Atque ipsum Philochorum claris-
simo testimonio, quo tempore vixerit, docere,
hsec de Olymp. 118, 3 scribentem (fr. 146):
Kuii)v iiq Tov â– vTiq HoAiaSo; vewv EtaeXOouaa xai Suaa
£t<; To navSpo'atov, l7r"t tov ^wjjlov avaSaaa tou 'Ep-
xtou Aibi;, tov utco t^ IXaia, xxT£X£tTO, etc. 'Hjaeii;
S' lp{»)Tr,0£VTc? uTTEp TE Tou arjU.£tou xal Tou cpavTa-
ap.aT0<; £t<; 8 cpspei , cpuY</.i5o)v X(xOoSov £cpau,£v TrpoaT)-
[ji.atv£tv cx{Acpo'T£pa , etc. Philochorum igitur jam
01. 118, 3 in virili aetate constitutum fuisse, ut
qui gravissimo vatis munere fungeretur ; itaque
aut errasse Suidam aut ejus verba ita emendanda
esse, ut scribatur : xaTot tou<; ypdvoui; â– ^zy. <I>iX. 'Ep.,
o)<; iTTtSaXEiv 7rp£a6uTr, '^ta^^ioL^ ( sive vsov ovTa )
'EpaToaOlvvj. Idem statuit admodum probabiliter,
Philochori mortem non multo post Antiochi
Dci regni initium (OI. 129, 3) ponendam esse,
ad quod usque Atthidem ejus pertinere Suidas
testetur. Quum enim Antigonus GonatasOI. 129,
3 Athenas occupasset, qiiibus Ptolemaeus Phila-
delphus opem tulisset, non ita multo post Pb.ilo-
chorum, qui Philadelpho faveret, Antigoni in-
sidiis occisiim esse videri. Itaque probatum est,
Philochori vitam ab Ol.i 1 5 fere usque ad 01. i3o
pertinuisse.
Quaravis pauca sint, quae de Philochori vita
cognita habemus, affirmare tamen licet, magna
eum auctoritate fuisse ut vatem patriorumqne
institutorum interpretera (fr. i83), et in geren-
dam rempublicam vim exercuisse non minimam,
quum vaticitiia ejus subactura de rebus publicis
judicium proderent. Hoc ut ex sententia aper-
tum fit, quam 01. 118, 3 protulit de prodigiis ,
quae post occupatas Athenas a Demetrio aj)pa-
ruerant, ita inde maxime elucet, quod ut Pto-
lemaei fautor ab Antigoiio interemptus est. In eo
vero Philochorus elaboravit, ut civitas Athe-
niensiura libera esset, neque tamen a plebe, sed
a viris illustribus et raoderatis administraretur.
Cf. fr. 146 • OuyaSo^v X(xOoSov £cpaw,£v Trpoavi[/.o(tV£tv
cxijt^o'T£pa • xal TauTVjv oux Ix (ji.£Ta6oXr,(; TTpa-
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
LXXXV
Y[j(.dtTWV EffOfJieviriv, aXX' Iv Trj xaOe^TwcrTr)
TroXtTsia. Vehementi odio persequutus est
Demetrium Poliorceten , qui quamvis libertatern
Atheniensibus redderet, id tamen specie tantum
fecit, revera tyrannus fuit (fr. 148). Eodem animo
fuit in Demetrii fdium , Antigonum Gonatam ,
ut qui libertatem Atheniensium opprimeret.
Atque patriae libertatisque amore mortem sibi
paravit.
— «— »0 - —
ISTER.
Suidas de Istro sic scribit : "IffTpo?, Mevav-
Spou, "IffTpou, Kuprivaio? r\ MaxeSwv, dUYYpa^euc; ,
KixWvj.oiyou SouXo? xai YviopiuLoi;. "EpiJ.iTnro? Ss auTo'v
cpviat Ilaatov Iv tw SsuTEpw Toiv otaTrps^^avTOJV £v
TratSettf SouXcov. "EYpa^e S^ iroXXiSt xa\ >taTaXoYa5v]v
xal TtoirjTtxw?.
Toupius Ep. crit. p. i/ji censet pro Msvav-
Spou , "IcTTpou scribendum esse MEvavSpou icTopt-
xou ; contra quem Siebelis recte monet , neque
Menandmm Ephesium neque Menandrum Per -
gamenum, quos Vossius inter historicos incerti
aevi refert, cum aliqua probabilitate patrem
tribui posse Istro Cyrenceo ; mavult vero ita
emendari : "IcTpo?* MevavSpou \ "IdTpou, cui scri-
pturae simillimum sit quod apud Suidam v. KaX-
XtffOe^vYi; legatur. Idem ostendit, quse de Istri
patria apud Suidam tradantur diversa , inter se
conciliari posse; neque Istrum, qui a Plutarcho
(Quaest. Gr., p. 3oi) dicatur Alexandrinus, a nostro
differre : Cyrenen enim eum habuisse patriam,
inde cum Callimacho Alexandriam migrasse,
hinc Paphum, urbem Cypri insulae, qua; in Pto-
lemaei potestate fuerit , transvectum esse ibique
aliquantum temporis transegisse putandwm esse:
hac ex causa eum modo Cyrenaeum , modo
Alexandrinum, modo Paphium, modo Mace-
donem (qtrippe iEgyptus Macedonibus subjecta
erat) appellari potuTSSC. Haec omnia ut Sie-
beli concedenda sunt, ita in eo quoque ei as-
sentiri debemus , quod Istrum Calatianum, de
quo Steph. Byz. sic scribit : KaXaTi;, ttoXi/viov
ev t9) TrapaXta tou IIovtou, a<p' ou "IcTpo; KaXaTta-
vb'q, TTepi TpaYwSta? Ypatjjai; xaXbv ^tgXiov, a Nostro
distinguit. Sed quum Ister Calatianus de tra-
gcedia scripserit , suspicamur ex hoc opere
suuipta esse quse in Vita Sophoclis Istro tri-
buuntur (fr. 5i), eundemque Istrum Calatianura
auctorem esse operis quod inscriptum cst
MeXoTTOioi (/(9, 4).
Ister fuisse dicitur servus et amicus Calli-
niachi; quod ita intelligendum est, ut cogite-
mus, eum primum Callimachi servum fuisse,
dcinde ab lioc eruditum esse in cjusque venisse
familiaritatem; quare etiam Callimachius appel-
latiu' (Athen. vi , 20 p. 272 ; ix , 9, p. 387).
Hinc clarum est qua aetate Ister vixerit :
eadem nimirum, qua Callimachus, qui maxime
tloruit regnante Ptolemaeo Euergeta Ol. i33, 2
— 1^^9> 4- Idem etiam inde colligitur, quod con-
tra Istrum scripsit Polemo, qui floruit regnan-
tibus Ptolemffio Philopatore et Epiphaue (01.
»39,4 — i49> 4). Cf. PrellerPolem. fragm. p. 8.
DE OPERIBUS HORUM SCRIPTORUM.
Atthidum scriptores, quorum vitas enarravi-
n)us, quamquam non eadem omnes aetafe eodem-
qae ingenio scripserunt, in universa tamen stu-
diorum ratione ita consentiunt, iit multa dici
possint, quum ad Atthides tum ad reliqua eorum
scripta pertinentia, quae in omnes seque cadant.
Totum hoc scriptorum.genus in rebus antiquita-
tibusque Graecis, imprimis vero Atticis, docto
adhibitaque arte critica exponendis versatur , in
eaque re maxime se applicat ad exquirendas res
antiquissimas , ad mythos interpretandos et ad
persequenda omnia, quae cum deorum cultu con-
juncta sunt eaque quae ad artes et literas spe-
ctant.
Atthis est liber, in quo res Atticae exponuntur.
Neque dubito quin jam ipsi Atthidum scriptores
vocem 'AtOic pro 'AtOI? (TUYYpa'f ^l , nt dicit Pau-
sauias VI, 7 ; X, 8, usurpaverint, quum antiquis-
simi eorum, qui Atthides laudant, hoc nomine
utantur, ut Strabo IX p. 601 (Philoch. fragm. 35),
Dionysius Halic. tom. II, p. 122 Sylb. (Philoch.
fr. i32l, tom. II, p, 123 (Phihich. fr. i35). In
his Atthidibus res ita tractantur , ut potius colle-
ctanea exhibeantur quam vera Atticaehistoria. Si
enim haec opera comparamus cum iis quae vera
arte historica composita sunt, id videmus discri-
minis, quod in his interior rerum nexus maxima
cum cura indagatur, temporum conditio homi-
numque mores sollerter explicantur, virorum,
qui aliquas partes in rebus gerendis agunt, vivida
exhibetur imago, ipsae res gestae enucleate ac ele-
ganter depinguntur omniaque haec ad unum cor-
pus omnibus partibus absolutiim efficiendum
coiijunguntur ; in illis vero Atthidibus nihil nisi
annalcs deprehendes, quibus res variae sine ulla
necessitate connexae secundum temporum seriem
nude exponuntur. Nihilominus habent isti scri-
ptores multa, quae magna laude digna sint.
Historiam ab hominum ortu usque ad id tem-
pus, quo ipsiflorent, deducunt, sed praeter ipsam
historiam tradunt quse de deorum cultu, de
fcstorum origine, de sacriliciis, de institutis pu-
LXXXVI
DE ATTaiDUM SCRIPTORIBUS.
blicis, de literis comperta liabent et si quae sunt
alia memoratu digua. Summo autem studio in
temporibus mytliicis versantur, quae locum dant
doctisdisputationjjaus de fabularum recondita si-
gnificatione multorumque institutorum origine :
quo factum est, ut fragmentorum , qua; super-
sunt, maxima pars ad antiquissima haec tempora
pertineat. De temporibus historicis rarius testes
adhibentur, idque non modo ea ex causa quod in
hac parte minus copiosi erant (etsi non omnes,
certe plerique), sed quod clarissimi historici haec
tractaverant : quibus si illi nonnunquam prsefe-
runtur, hoc ideo fit, quod res obscuras atque
reconditas magna diligentia pervestigaverant, et
quod res minus graves et ab historicis praece-
dentibus neglectas prolixe tractandas sibi sum-
pserant. Observandum etiamest, Atthidum scri-
ptores accuratiores fuisse in constituendis tem-
poribus quam historicos superiores : et maxirao
usui fiiisse Atthides scholiastis, grammaticis et
lexicographis , quum in iis res commode secun-
dum tcmporum seriem dispositas aliorumque
auctorum de iis sententias collectas et exacte ex-
aminatas reperirent.
Res igitur Nostri et copiose exponunt et ad-
liibita artecritica (xktoc 7cXaT0<; Philoch. 5^; iSa,
IvTsXsjTaTa , Clitodem. 5 TrepiTTw?). Jam monui-
mus quas res copiosissime tractare soleant. Ar-
tem autem criticam in fabulis ita exercent, ut
rejiciant omnia quae mere poetica et Hcta sunt
(■KoXka. <|i£uSovTat aoiSoi Phil. i), eaque ex iis eruere
studeant, quaeratio probare possit, vel facta hi-
storica vel veritates philosophicas (Demo 3, An-
drot. 28, 29, Philoch. 10, 18, 19,28, 38,89,46).
In tractandis temporibus historicis arte critica
ita utuntur, ut perquisitis accurate monumentis
(Philochorus titulorum publicorum collectio-
nem edidit, de qua infra dicetur), adhibitis docu-
mentis aliorumque sententiis comparatis res
enarrent. Per se vero patet, non pariter omnes
aptos fuisse ad hanc rem rite peragendam : Ister
quidem acquievisse videtur in colligendis vario-
rum auctorum sententiis.
Atthides similes fuisse annalium tum ex fra-
gmentisPhilochorietAiidrotionisintelligitur, tum
diserte testatur Dionysius (Archaeol. I, p. 7 ed.
Sylb.) , ubi dicit : Tai<; ypovixai? TrapaTrXvjdiov, ola;
l^eotoxav 01 Ta? 'AT6iSa; TrpaY[jLaT£U(7a[jL£voi • (/.ovosi-
Bii<; yap Ixctvai Te xai Tayu 7rpo(7i(7Ta[jL£vai toi?
axououtriv. Haec historiae tradendae ratio summam
quidem utilitatem praebet, sed non admittit ta-
lem rerum expositionem , quae non singulatim
facta enumeret, sed omnia ut arcte cohaerentia
et ad certum quendam finem pertinentia com-
plectatur, Si Philochori et Androtionis ratio
temporum definiendorum omnibus aeque Atthi-
dum scrlptoribus attribuenda est, digesserunt
secundum archontum seriem ea quae post con-
stitutos archontes gesta sunt, in iis quae hoc tem-
pus praecedunt vel bello Trojano, vel Olympia-
d(nn initio vel etiam ipsis istis archontibus ad
tempora describenda usi esse videntur.
Dicendi genus horum scriptorum, teste Dio-
nysio Halic. 1. 1., tenue ac simplex erat, id quod
et fragmenta, in quibus ipsorum verba servata
sunt, confirmant et rerum tractatio, quaeiispro-
pria erat, credere nos jubet
Praeter Atthides plura alia opera composue-
runt, in quibus tractarunt quum aliarum civita-
tum historiam tum vero maxime historiae Atticae
j)artes prae caeteris graves vel obscuras. Egerunt
in scriptis pecuharibus etiam de quibusdam
grammaticae partibus^ iis imprimis, quae cum hi-
storia conjunctae sunt vel ad eam exquirendam
magnam vim habent. Huc pertinent scriptiones
de proverbiis et de loquutionibus Atticis. In
omiiibus his scriptis eadein indoles erat quam in
Atthidibus : eadem doctrinae copia, eadem in
colligendo diligentia, idem veri reperiendi stu^
dium idemque dicendi genus exile ac simplex.
Fides et auctoritas non omnibus est eadem.
Prae ceteris diligentia et judicii acumine excel-
lunt Clitodemus et Philochorus ; Androtio eodem
fere loco habendus est, quamquam jElianus (fr.
36) ejus fidem paululum^ addubitare videtur.
Phanodemus etsi in rebus excutiendis sollicitus
erat, studio tamen patriae suae celebrandae inter-
dum abreptus est, ut falsa traderet. Demo icleo
nobis suspectus esse debet, quod contra ejus At-
thidem scripsit Philochorus, auctor diligentissi-
mus acerrimoque praeditus judicio. Ister non di-
gnus est critici nomine et saepius reprchenditur.
Expositis quae ad omnes aeque Atthidum scri-
ptores pertinent, jam de singulis deinceps disse-
remus.
CLIDEMUS.
Clidemum 'omnium qui Atthides scripserunt
vetustissimus (fr. 16) multis laudibus celebran-
dus est : nam copiose, exacte et acri judicio res
narrat (iSiw; xat TreptTTw; fr. 5) ; nonnunquam ni-
mia est ejus diligentia, ubi exquirerestudet, quae
vel parvi momenti suntvel ad liquidum oranino
perduci noti possunt (fr. 6 : l^axpiSouv Ta xaO' exa-
GTa pouXofjLevo?). Ejus virtutes in quoque fere
fragmento apparent. Quatuor ei tribuuntur
opera :
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
i) 'AtOi<; sive Xoyoi; 'Attixo'?, duodeciin
ad minimiim librorum (v. fr. 9). Eadem cura
tempora fabulosa ac tempora historica tractan-
tur ; quod ut recte perspicias, legas quae narran-
tur de Tliesei expeditione in Cretain (fr. 5), de
Atheniensium pugna contra Amazones (6), de
Themistocle ( 1 4). de prodigiis quae Atheniensium
expeditionem in Siciham praecedunt (16) : in
quarum rerumenarratione Clidenius minutissima
quaeque consectatur.
2) n pwTOYov la. Admodum probabile est,
Protogoniam non pecuHare fuisse opus, sed pri-
mum Atthidis hbrum : nam de coquorum tribu
et in Protogoniae et in Atthidis libro primo agitur
(fr. 17,2). Jam si Harpocration (fr. i8)tertium
Protogeniae Hbrum laudat, in aprico est eum primi
libri titulum pro totius operis iuscriptione ha-
buisse. Nam res fragm. 18 memorata ad Chsthe-
nis tempora spectat, de quibus iisdem hbro tertio
Atthidis sermonem fuisse ex fr. 8 colMgitur.
3) 'E^7iYyiTixo'v. De hoc opere Casaubonus
adAthen. IX, p. 409, F, haec dicit : «Ex subjecto
CUdemi loco duo colligimus : non vocum tantum
antiquarum expositionem continuisse id Exege-
ticon, sed etiam morum priscorum et instituto-
rum ac rituum. Deinde autem, non sohita oratione
id scriptum fuisse, verum numeris adstricta. «
Sed hoc posterius recte improbavit Siebelis (v.
fr. 20).
4) NocTTOi. Huncce hbrum non fuisse car-
men, sed prosa oratione conscriptum, atque At-
tliidis partem, probare videtur fr. 24, in quo
quum de Pisistrato sermo fiat, conjicere possis,
hujus reversionesin NoffToii; tractatas esse. — Cete-
rum vix credibile est, nostro Clidemo vindicanda
esse fragmenta, quae ex hujus nominis auctore
afferuntur ab Aristotele et Theophrasto (fr. 26
sqq.) : pertinent enim adhistoriam naturalem et
meteorologiam.
PHANODEMUS.
Phanodemus a Dionysio Halic. (fr. 8) italau-
datur, ut ejus auctorifatem esse satis magnam
significet. Ex fragmentis videmus,eum acriterde
rebus judicasse multaque nova proposuisse (cf.
21, 22, 10, 7, 8, 20); interdum vero patriae cele-
brandffi studio a vero abduci, ut fr. 17, ubi navium
Persicarum nunierum immodice auget.
1 ) scripsit : Jtthidcm , novem ad minimum
hbrorum.
a) AvjXiaxa Phanodemi memorantur ab
Harpocratione v. 'ExaTvi? v^cro? {{y. 26). Quo qui-
dem locoVossius De histor. Gr. p. 399 Phano-
LXXXVII
dernum errore positum esse putat pro Phano-
dico, Siebelis autem mutata interpunctjone ct
addita particula S$ Deliaca isla Semo vindicanda
suspicatur. Scd haec arbitraria sunt, nec quid-
quam impedit quominus Noster Deliaca com-
posuerit.
3)'lxiaxa) ut testatur Steph. Byz. : Txo'?,
vricroc twv KuxXaSojv, 7rpo(j£y_'^i; Trj EuSoia' 6 wiauo-
Tri<; 'Ixto?. "Eypa^l/s II OavoSvifxo? Txiaxa. Nihil ex
his servatum.
DEMO.
Demonem non magna fide oignum esse existi-
mamvcs , non modo quod Philochorus conlra eum
scripsit, sed etiam quod fragmenta 17 et 18
probant, eum mendaciis fallere studuisse. Nam-
(jiie Polemo (apud Steph. Byz. v. AwScovr)) , Ari-
stides (apiid Suidam v. Awooivaiov yaXx£iov) et
Strabo VII p. 32i in eo consentiunt, quod tra-
diint, duas fuisse Dodonae coliimnas, in quarum
altera lebes positus fuerit, in akera jnier manu
tenens flagellum aeneis loris munitum, quae ven-
tus agitaverit; omnino vero ignorant, quod
Demo dicit, templum Jovis lebetibus circumda-
tum fuisse, quorum si quis unum pulsaverit, so-
num ad reliquos omnes propagatum perdurasse,
upque dum primus denuo pulsandus sit. Paruni
verisimile est, apparatum, quem Demo describit,
Poleinonis tempore jam collapsum alteruinque
simpliciorem in ejus locum substitutum fuisse,
quod Welcker. statuit ad Philoslrat. p. 566 ; si
vero collapsus fuisset, memoria prioris admo-
dum sane memorabilis non interiisset et Polemo
haud dubie ejus mentionera fccisset. Sed ipsum
proverbiiim, in quo de uno tantum aheno agitur,
clare demonstrat, ante Demonem eundem appa-
ratum exstitisse, dequo Polemo aliiqueloquuntur.
Tria Demonis opera memorantur:
i) AtOii; quatuor minimum librorum (fr. i).
Paucissima ex ea fragmenta relicta sunt, quod et
ipsum nos credere jubet, Demonem fide non di-
gnum habitumesse. Videmus eum operamposu-
isse in explicandis rebus mythologicis et sacris
(i, 2, 4), etin interpretandis fabulis (3).
2) Ilepl 7rapoi[x twv. Nos confidentiusquam
Siebelis hoc opus Demoni tribuimus ; proverbio-
rum enim explicatio, quae ex historia hominum-
que institutis ac moribus repetitur, est sane hi-
storici : et Demonis proverbia quam maxime ita
comparata sunt, ut historici operam requirant
(cf. 5, 9, 10, II, 12, 14, i5, 20). Idem, utnui.c
video, sentit Schneidewinus in Praefat. ad Pa-
rcemiogr. p. X. Aristides quoque, qui de prover-
LXXWIII
biis opus edidit, erat historicus. Vide Schneide-
win. 1. I. XII et quos laudat (*).
3} Ilepl 0u(jic5v(fr. 22).
ANDROTIO.
Androtio a Phitarcho De Exilio (tom. II, p.
6o5 , C) inter ilhistres refertur historicos, et ab
Harpocratione evxsXscrTaTa de civium recensione
disputasse dicitur (v. fr. Philoch. i33), Pausanias
vero (fr. 49) et iEHanus (fr. 36) aUquid dubita-
tionis expriraunt de Androtionis fide, idque eam
obcausam, quod hic impugnaverat, quae fama
eraiit sancita.
ScvipsitJtt/iidem, duodecim saltem librorum
(fr. 27), quam ad minimum usque ad Olymp. 96
pertinuisse ex fragmento de ^evDcw Iv KoptvOw
(Philoch. iSojvides. Fusius tractavit res mythi-
cas inque fabulis interpretandis multum posuit
operse (fr. 28-3o). Criticam ejus res tractandi ra-
tionem cognoscere licet ex iis quae disputavit de
Eumolpo (34), de Orpheo (36), de Solone (40),
<le Dorico (49), de Cadmo et de Spartis (28, 29,
3o). Eum res disposuisse secundum archontum
seriem probabile fit ex fragm. 46 : 'AvSpoxioiv
(pviaiv auTov (tov KXewva) ItzX 'AXxaiou TsOvavai ... 6
(jLevTOi 'AvopoTiwv Itti 'AXxaiou, tou (xeTa 'Afxiviav
Tov KAecova ... xeOvavai.
PHILOCHORUS.
Philochorns, inter Atthidum scriptores do-
ctrinaetjudicioclarissimus, auctoritate sua (v. fr.
35, i35, 144, 3i, 22) effecisse videtur, ut ex
ejus Atthide fragmenta satis multa ad nos perve-
nerint.
Ejus opera haec sunt :
i) 'AtOic, quaeappellatur etiam 'AtOiSe*; (3i),
et 'laTopiai (i3i, i44), coniprehendit historiam
Atticae inde ab hominum ortu usque ad Antio-
chum Deum, libris constans septemdecim. Scho-
bastesquidem ad Homerum (188), de Lino agens,
Philochori librum undevicesimum laudat; sed
quuui Philochorus de Lino in Ubro De inventis
disputasse videatur, facile ad(Uicor ut credam,
huucUbrum Atthidi additum esse utappendicem,
nisi maUs cum BcEckhio pro ev tti tO' scribere ev
'AtOiSi. — MuUusest in enarrandisrebus fiibiilosis,
quae tractantur duobus Ubris primis, et sludiose
(*) Fragmentis adde locumMacariip. 15 Walz. aSchnei-
dewino 1. 1. excitatum :
'Ayafxsavovo; Oyafa • im. TaivSvKTTCEtSwvxaiavuTroTaxTwv.
Ariixwv yap lcTTOpeT, w; 'AYa[ji£(Avovo? Ouovto; dv Tpoia e^u
Y£v 6 poOi; xai \i.6he^ XricpOeii; fiyj>r[.
Eadem, auctoris notitia omissa, exhibet Zenob. I, 13
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
ansain arripit de deorum cultu festorumque ori-
gine disputandi. Res historicae exponuntur libris
quindccim , quorum quatuor priores pertinent
usque ad auctoris aetatem; hujus deinceps me-
moria (01. ii5, 3-i29,3) undecim libris postre-
mis enarratur. Verum etiam tractationis genere
hae partes inter se differunt; quare probabilis
est Boeckhii sententia, piiores sex libros separa-
tim editos esse.
Quod attinet ad tractandi res rationem, Phi-
lochorus omnia magna sollicitudine examinat, et
quum ab aliisauctoribus suam sententiam saepius
sejungit, tum vero maxime a Demone. In fabu-
losa historia rejicit quae mera sunt commenta :
sic reges , quos inter Ogygem et Cecropem po-
nunt, fictos esse statuit (8). In fabulis quid veri
insit reperire studet , ut vides ex iis , quae habet
de Bacchi nutricibus (19), de Orithyia Erechthei
filia (3o), de Triptolemo (28), de Minotauro (38,
39). Subinde etymologiam adhibet ad confirman-
dam suam narrationem (6, 12). In rebus histori-
cis accuratissimis inquisitionibus nititur, et ad
minulissima quaeque descendit. Diiigentissimus
est in temporum computatione. Inde ab eo tem-
pore, quo archontes in regum locum substituti
sunt, ita res ordinavit, ut archontis nomineprae-
misso, enarraret quae eo anno evenerautmemora-
tu digna. Eumin hac resoUicitum fuisse, persua-
dere nobis debet etiam Scholiastes ad Aristopha-
nem, qui saepissime et quidem confidenterex ejus
Atthide temporum rationes explicat, atque sen-
tentiam quam de Homeri aetate protulit auctori-
tate valuisse, probant fragmenta 52, 53, 54.
Scribendi genere usiis esttenui, simplici ac di-
lucido, id quod ex fragmm. i32, i35, i44> '46
aliis(iue , in quibus ipsius verba afferuntur, satis
perspicitur.
2) 'ETTiTOjjLri Tyjc loiai; 'AtOi 00?. Praeter
ipsum Philochorum talem epitomen fecisse dici-
tur Asinius PoHio Trallianus, qui Pompeji aetate
vixit (Suid. s. v. IlojXtcov). Vossius DeHist. Gr. I,
p. i34 statuit epitomen ab Asinio Pollione con-
fectam , errore Philochoro attributam esse, quod
nomenauctoris probabiliter expressum non fuis-
set. Sed Asinium PolUonem epitomen fecisse in
Komanorum usum , Philochorujn vero suam in
usum Atheniensium cogilandum est. Hauc vero
epitomen perdidisse magnum Philochori opus,
ut putant A. MuUer. et Siebelis (Philoch. p. X),
ideo parum nobis est probabile, quod plurima
fragmenta ex copiosa rerum narratione sumpta
esse censenda sunt : Dionysius enim Halicarn.
Dinarchi vitam, de qua Philochorum accuratis-
sime egisse dicit (146), certe non ex epitome
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
LXXXIX
hausit, itemque reliqua fragmenta quae idem
servavit ex magno opere hausta esse credendum
est. Alhenaeus ex Philochori Atthide refert di-
grcssionem de Lysandro (66) , quae in epitome
locum habere non poterat; et quae Plutarchus de
Theseo (fr. 87 sqq.), iEUanus de canibus cum
dominis Saiamina transvectis (90) , Scholiastes
Aristoph. de Lacratide (83), de Phidia (97),
SchoUastes Soph. de sacris abstemiis (3i), Har-
pocratio de ^schrseo (i38), ex Philochoro affe-
runt, ea omnia ita comparata sunt, ut nonnisi ex
accuratissima et copiosissima rerum expositione
sumpta esse possint. Quum vero istis auctoribus
fragmenta longe plurima debeamus, jure nostro
contendimus, Philochori epitomen non tam feU-
cem habuisse sortem, quam Justini compendium,
quod perdidit opus Trogi Pompeii.
3) Hpb? T^v ATifxojvoi; 'ArOiSa sive -^
TTpb; A>i(ji.tova avTiYpacpTi (ii5). Qui aut
aUus Atthidis titulus est, aut statuendum est
Philochorum , quum Demo Atthidem suam edi-
disset, pecuUari scriptione ejus errores persequu-
tum esse , antequam magnum opus absolvisset,
in quo et ipso non poterat, quin quae Demo sta-
tuisset, memoraret et refutaret.
4) Hepl Twv 'AOiivvifft ap^avTtov d-Jtb 2w-
xpaT^Sou (jLe-/pi A TToXXoSojpou. Socratides
archon fuit 01. 101, 3; archontes quibus nomen
erat ApoUodorus, duo memorantur, alter 01.
107, 3, alter 01. ii5, 2 ; posteriorem hic intelli-
gendum esse cum Boeckhio existimamus, quia
inde ab 01. ii5, 2 Philochorus suae memorise
historiam narrare coepit in Atthide. Disputavit
dehujus periodi archontibus eo probabilitercon-
silio, ut difficultates removeret , quae accuratae
temporum descriptioni obstarent, id maxime
agens, ut archontum ordinem definiret, eos, qui
confusi essent, distingueret (sunt autem inter
archontes hujus periodi duo ejusdem nominis et
multi, quorum nomina magnam inter se habent
similitudinem), et enumeraret quae in singulorum
archontum singulosannos inciderent, nulla tamen
opera in enarratione posita. Praeparavit igitur
hac scriptione magnum suum opus, neqiie ulla
est ratio, cur sumamus cum Lenzio, hunc librum
nonnisi partem Atthidis fuisse.
5) 'OXutxiTiaSEi; Iv ^16X101«; ^'. Philochorus, qui
in Atthide Olympiades non adhibuisset ad tem-
pora describefida , serius demum sibi persuasisse
videtur, prseeunte fortasse Timaeo, eas ad rerum
in Grsecia gestarum tempora defmienda aptissi-
nias esse, et quum esset hujus rei studiosissimus,
OIympiad)im et Olympionicarum elenchum fe-
cisse putandus est, ut quod certum novae tem-
porum descriptionis esset fundamentum : for-
tasse etiam res summas ad Olympiadum ordinem
in hac scriptione enumeravit.
6) Hepl T^; TeTpaTCoXsw?. De Tetrapoli, con-
stante ex OEnoe, Marathone, Probalintho etTri-
corytho oppidis, Philochorus ita disputasse vi-
detur, ut fabulas maxime et deorum cultum ex-
plicaret : multa enim in hac re illa oppida habe-
bant memorabiha. Vid. fragmm. i54 - i58.
7) 'ETriYpa[jt.(ji.aTa 'ATTixa. 'E7riYpa[A(ji.aTa sunt
inscriptiones et versibus et oratione pedestri
scriptae. Cf. Suid. v. 'E7r{Yp«(ji.(jLa. Ea quae Polemo
collegit epigrammata xaToc TroXeti;, e(ji.(jt.eTpa fuisse
videntur, maxima ex parte ad vitam privatam
pertinentia, ut judicat PreUer. (Polem. fragm.
p. 123), ipsis nisus fragmentis. Sed Philochorus,
qui totus esset in illustranda Atticae historia oc-
cupatus, ea imprimis epigrammata collegisse
ceusendus est, ex quibus illi lux afferri pos-
set, titulos puta publicos, pedestri plerosque
scriptos oratione. Multum hoc opus conferrede-
bet ad stabiliendam Philochori fidem. Cf. Boeckh.
C. Lvol. 1, p. VIIL
8) 'HTOtpo)Tixa. Hic liber a Suida omissus
est in catalogo Philochori operum; sed ex ejus-
dem loco v. BouyeTa evinci potest, Philochorum
Epirotica scripsisse, quamvis in Harpocrat. ple-
risque codd. h. v. exhibeatur OtXouTe^cpavo? ev toI?
'HTretpoJTtxot;. Vid. not. ad fragm. 186.
9) AiqXtaxa, ^tSXta p'. Non mirum est, quod
ex hoc opere nihil reliquum sit, quum Semus
Delius, auctor celeberrimus, Deli antiquitates
accuratissime tractaverit : num enim Lenzius
fragmm. 184 et i85 recte statuat ad Deliaca per-
tinere, valde dubito.
io)n£piTtov 'AOT^vyifft (XYWvoJV ptSXia t^. Multi
scriptores idem argumentum tractarunt. Vid.
Crause Olymp. p. XI sqq. Fragmm. 5^, 60.
11) nepl lopTtov liber a Suida in catalogo omis.
sus, sed laudatusab Harpocr. s. v. AXtoaet XuTpoi.
Fragmm. 61-64.
12) Uept t?iijL£p(ov, libera Suida omissus, quem
laudat Proclus ad Hesiodi Op. 770. Exponitur
quae dies smt sanctae habendae et unde dierum
sanctitas repetenda sit. Vid. fragmm. 177-183.
i3) Hept Ouaitov a'. Explicatur sacrificiorum
origo et ratio qua peragenda sint. Vid. fragmm.
I70-173.
14) n^pi (jtavTtxri; S'. Philochorus hoc libro
coUegit antiqua oracula vaticiuiaque, maximam
partem versibus expressa, sed ex parte etiam
oratione pedestri scripta (vid. fr. i^S) : explicuit
diversas divinandi rationes (vid. frag. 197 sqq.).
Svmbola quum nonnisi divinationis genussint,
TIC
DE ATTHIDUM SCRIPTORIBUS.
Lenzius recte statuere videtur, de iis quoque in
opere de divinatione expositum esse , atque er-
rare Suidam, qui opus peculiare Ilepi a\j[f.&6km
memorat.
i5) Ilepl xaOapfxwv. Hicliber, ex quo fragm.
aoo sumptum esse probabileest, continuisse vi-
detur collectionem xaOapfxwv, Expiationam , qua-
rum Musseus et Orpheus inventores esse puta-
banlur. Cf. Platon. Derep. II, p. 221 Bip.
16) Hepi [xuaTTvipiojv Twv 'AGviv/ifft. Nihil ex hoc
opere servatum est.
17) Hepi 'AXxjjlSvo?. Admodum verisimile est,
fragmentum, quo de Stesichoro agitur (aoS), ad
hunc librum pertinere.
18) Ilept Twv ]SocpoxXeou<; [xuOwv ^iSXta e'. Plane
perditus est hic liber.
19) Hepl EuptTCiSou. Philochorus descripsisse
videtur Euripidis vitam, poetamque a contu-
meliis vindicasse (vid. frag. i65) : eum vero com-
mentarium in Euripidis tragoedias fecisse, non
recte Lenzius ex fragm. 167 coUegit, ex quo id
tantum effici potest, Philochorum in universum
de Euripidis arte in fabulis componendis , deque
ejus genere dicendi disputasse. Vid. fragmm.
i65-i6g.
20) 2uvaYwy)) •^pwiowv , 7]Tot nuOaYopeiwv y^-
vaixwv. In hoc opere vitae Pythagorearum illu-
strium, quales fuerunt Theano, Melissa, narratae
esse videntur. Fortasse in eo etiam Boeus, ut mu-
lieris illustris, mentio facta est. Vid. fragm. 207.
2i)'H7upo<; AXuTCov eTCtaToXT^. In hac epistola
de rebus ad cultum pertinentibus disceptatum
esse, probabile fit ex fragm. 204.
22) 'ETCtTOixi?) T^q Atovuaiou 7rpaY(xaTetac Trepl
^fpcov. De Dionysio, cujus opus Philochorus in
compendium redegit, nihil habemus compertum.
23) 2aXa[xTvo<; xTiat?. Nihil ex hoc libro restat.
ISTER.
Ister, grammaticus, poeta et historicus fuit,
sed in scribenda historia non excelluit. In eo
enim operam suam posuisse videtur, ut coacer-
varet quae ab aliis scriptoribus tradita essent.
Id saepius in ipsis fragmentis indicatum est, ut
fragra. n : "laTpoi; ... Ti5t Trapi TOt? cuYYpafeuatv
5vaXeYO[JLevo(; • cf. 12, 19, al. Eandem rem probant
diversi Atthidis tituli , ut 2u[A(xtxTa , SuvaYtoYai,
"ATaxTa. Neque Polemo magni fecit Istrum, quem
in Istrum tlumen demergendum esse dixit, ut
refert Athenaeus IX, 9, p. 887. Cf. Preller. Polem.
fragmm. p. 96. Ister vero, qui quae de Phrynide in
MeXoitoioi? scripsit, ayeStaaai dicitur a Scholiaste
ad Aristoph. (69), non Callimachius, sed Cala-
tianus nobis esse videtur.
Istri opera haec sunt :
i) 'ATTixa, sedecim ad minimum librorum :
hoc quidem nomine Atthis saepissime laudatur
(fr. I, 2, 12, i/(, 82). Alii hujus operis tituli
sunt : 'ATOtSe; (3), •?) auvaYWY'^ ir\c, 'At6iSo<; siveTwv
'AtGiSwv (19, 29), TocT^i; auvaYWY^<; (5 , 28), 'ATTt-
xal ffuvaYWYai ("?) ? n\i-iw^{,ivr\ (20), aTaxTa (6, 8),
7rep\ Twv (XTaxTOjv (21), aTaxTOV (3i), (JU[jt;ji.tXTa
(22). Dubitari enim nequit quin omnibus his
titulis idem liber significetur , quum «ruva-
YtoY'^ "i'^'l aliud sit quam cuvaYoJY^^ twv 'AtGiSwv,
idemque significent t3c t^? iTuvaYOJY^?. T3t dcTaxTa
autem non diversa esse ab illa auvaYWY^, apparet
ex fragmentoapudSchol.Soph.OEd.C. 1046(21)
comparato cum Tzetz. ad Lycophr. i328 (20):
ille enim ex 'ATdtxTot? affert quod hic ex 2uvaY0)Y^
habet. His titulis optime indicari putamus con-
fusamrerumtractationem, quam Ister inAtthide
adhibuit.
2) 'A7ro'XXo)vo; iTTtcpavetai. Siebelis demonstrat,
hoc libro res narratas esse, quibus ApoIIo suam
potentiam declaravit : eTrtcpavT]? enim est mani-
festus, i. e. praesens ferens auxilium (Wessel. ad
Diodor II, 4) et praesentem sumens poenam; eTri-
^avetaautem est praesentia dei. Errarunt Jons. De
Scr. Hist. Ph. II, 6 et Maussacus ad Harpocr. v.
<I)ap[jLaxo<;. Vid. fragmm. 33-37.
3) 'ApYoXtxdc. Vid. fragmm. 43-44-
4) 'HXiaxa. Vid. fragmm. 45-46.
5) 'ATrotxiai tyi^; Aiyutttou sive AtYu-
TTTiwv. In hoc opere Ister id raaxinie sequutus
esse videtur, ut ad celebrandam iEgyptum ur-
bes quam pluriraas, iraprimis Graecas, inde de-
ductas esse demonstraret. Vid. fragmm. 3^ — 42.
6) T7ro[j(.vii](xaTa erant probabiliter histo-
riae ad omnem Graeciam pertinentes, non ad
unam civitatem : ex iis praeterfr. 52 suraptum
esse videtur fr. 54, de Alexandro Magno.
7) Opcx; T([jt.atov dvTiYpacpai. In iis se-
cundum Athenaeum VI, 20, p. ^72, Timaeus ab
Istro 'E7TiTi[xato<; appellatus est, Cf. Preller.
fr. Pol. p. 69.
8) SuvaYWY^ twv Kpv|Tixiov Ouatwv.
9) Hcpi tStOTr)TO<; a6Xo)v.
10) Hepl 'HX(ou dywvo^v. Vid. fr. 60, b, et
fortasse ex hoc libro sumptum est 60, a.
11) nToXe(jLai<;. Verba, quae ex Ptolemaide
in fr. 38 supersunt, poetica sunt : unde Siebelis
recte collegit, hoc opus fuisse carmen.
12) 'ATTtxa\ Xeieic Vid. fragmm. 53, 54,
55. Natalis Comes V, 2, laudat Istri librum de
coronis : sed quum hujus auctoris consiietudo
DE ATTHIDUM
sit libros fingendi , ex quibus sua se hausisse
<licat , jure dubitat Siebelis , num Ister librum
de coronis scripserit. Poterat Natali Comiti
fraudis ansam praebere locus qualis est apud
Schol. ad OEd. Col. v. 673 (fr. aS).
Ex fragmentis 61 et 62 conckidere possis,
Tstrum fecisse commenlarium in Homerum j et
SCRIPTORIBUS. xci
ex Plutarcho De Pyth. orac. , tom. VII, p. 588
Reisk. (Philoch. fr. igS) vides, eum oracula
quum versibus concepta tum oratione pedestri
scripta studiose collegisse : quod utrum in li-
bris historicis an in opcre pecuHari fecerit ne-
scimus.
^(tbcfiff^f^oj^l.^^Qr^jrg^i^af^'
HECATAEI
FRAGMENTA.
nEPI0A02 rH2.
A.
EYPQnH.
1.
Herodot. IV, 36 : FeXw 8s 8pEwv y^? TteptdSoui;
Ypa'WvT«i; TToXXou? viSiq xai ouSeva vdov t/o^X(tc, l\-t\-
Yriaap.evov ot 'Qxeavdv xe ^eovxa Ypa^ouai irepi^ ,
T^v xe Y^'^ loudav xuxXoTepea , w; aTub xdpvou , xa\
T?iv 'AffiTjV x5i EupioTTy) TToieuvTWv icrjv. Quibus
Hecataeum respici admodum probabile est.
2.
Strab. VII, p. 4^9 : Ilap' 'Exaxaiw Se Ki[xjji,e-
piSa TtdXiv. Recensentur exempla rerum fabulo-
sarum, qnas tradiderint historici.
3.
Steph. Byz. : KaXaOy) , TrdXii; ou 7ro'p^a) twv
'HpaxXeiwv ffTYjXwv, 'ExaTato; EuptoTnr) • "Etpopo? tl
KaXa6ouaav auTi^v cpriaiv.
4.
Steph. Byz. : 'EXiSupYYi , TrdXi? TapTY](jaou. "Ex.
Eup. Alia hujus urbis mentio non exstat.
Tartesso adjacet Illiturgis (Liv. XXVIII, 19),
quod si declarare voluif Hecataeus, 'EXtOupYiQ
vel 'EXtSupYV) scripsisse videtur, cum apud Ste-
phanum vocem inter 'EXeuTtoi et 'EXixvi ordine
alphabetico positam inveniamus.
5(?).
Steph. Byz. : "l^uXXa, TrdXti; TapTYiaia;, t6
e6vtxbv 'ISuXXivo?, Ttap' oTi; [xeTaXXa /^puaou xai dp-
Yupou. Cumauctorem Stephanus omiserit, men-
tionem urbis alioquin ignolae Hecataeo non
inepte tribuas.
6.
Steph. Byz. : MaaTtyivoi , e6vo; Trpbi; Taii; 'Hpa-
xXeiati; (jTTiXat? • 'Ex. Eup. EipviTat Se dicb MaaTiai;
â– jtdXeinx;.
7(?).
Steph. B. 2uaXi<;, irdXt<; MaffTiyivSv. De auctore
tacet.
8.
Steph. B. MaivdSwpa, ttoXk; MaaTiyjvwv , 'Ex.
Eup.
9.
Steph. B. 2t'$o<;, iro^Xt? MaaTivivwv. 'ExaTaioi; •
<c jxeTa ^l St^oq TrdXti;. »
10.
Steph. Byz. MoXuSSdva, TrdXi<; Maaririvwv. *Ex.
Eup.
11.
Steph. B. EtSyjTe^;, e6vo? 'I6y)ptxdv. 'Ex. Eup,
Nomen ignotum et mire positum inter vocabula
'Epej(^6ta et 'Ea7rep(a. Sed ordo ibi in pluribus
turbatus.
TERR.E CIRCUITUS.
A.
EUR(^PA.
1.
Rideo multos videns descripsisse circuitus terrae , nul-
lura habentes in exponendo sensum , qui Oceanum scri-
bunt orbera terrarum circurafluere, et terram esse orbi-
culatam tanquam a torno, atque Asiam faciunt Europa;
parera.
2.
Apud Hecataeum Cimmeridem urbem .
3.
Calatha , oppidum non procul ab Herculis coluranis.
Hec. Verura Epliorus illud Calathusam appellat.
4.
Elibyrga, urbs Tartessi,
FRACMENTA HISTORICOKUM .
Ibylla, urbs Tartesiae. Gentile Ibyllinus. Apud hos auri
et argenti raetalla inveniuntur.
6.
Mastiani, gens prope coluranas Herculeas. liens autero
a Mastia urbe sic dicta est.
7.
Syalis , urbs Mastienorura.
8.
Maenobora, urbs Mastienorum.
9.
Sixus, urbs Mastienorum. Hec. : « Deinde Sixus uibs.«
10.
Molybdana, urbs Mastienorum.
11.
Edetes , gens Iberica.
HECAMI FRAGMENTA.
12.
Steph. B. MidYviTs?, eOvck; 'Kr^ptov • 'Ex. Eup.
Women ignotum.
13.
Steph. B. KpaSaaia , TcoXti; 'ISi^pwv • 'Ex. Eup.
To lOvtxov KpaSaaio;, xal KpaSaateui;, xat KpaSa-
ffiaTY)?, xat KpaSaffiavbi; Bik Tr,v ^wpav.
14.
vSt. B. 'IXapauYtxTat , oi "ISYipe? • 'Ex. Eup. Kat
'IXapauYaTYji; â– jroTau.o'?.
15.
St. B. 2ixavY) , toXi? 'ISi^pia? , w? 'Ex. Eup.
16.
St. B. To<|', T:o'Xt? Iv 'I6y)pta yep^ovv^uou. 'Ex.
EupcoTtr) • « [jteTa Se To'ji ttoXii; , [lixa Se Aeffupbi;
7roTa[Ji.o?. »
17.
St. B. Kpo[xuou(7a, v^ffo? 'ISvipiat;^ 'Ex. Euo.
18.
St. B. Mii)Xoua<Ta , vrjao? xaT^t "iSrjpai; • 'Ex. ECip.
19.
St. B. NapSojv , l[ji,TCoptov xai TroXt? KeXTtxi^. 'Ex.
Eup. "EaTt xat Xi[xvri NapScoviTi? , xal TroTafJib?
'ATaxdi;. 'ExaTatoi; 81 NapSatou? auTOui; cpTiat.
20.
St. B. 'EXiauxot, eOvo? AtYuoiv 'Ex. Eup.
21.
St. B. Nupa?, 7rdXi<; KeXTtxvi- 'Ex. Eup. Urbs
\gnota.
22.
St. B. MaaaaXia , TrdXti; t^? AiYuaTiXYi? , xaT^i
tV KeXTixriv, aTTOixo? «^toxaetov. 'Ex. Eup.
23.
St. B. Mdvotxo; , TidXti; AtYuaTixTi " 'Ex. Eup.
24.
St. B. "A^jtTrcXo;, TrdXK; t^? AtYuaTtx^s;" 'Ex. Eup.
Oppidum ignotum.
25.
St. B. AtOaXT), vr^GOi Tupar,vtov. 'Ex. Eup. "Eotxe
S^ xexX^aOat Sta to atS'/)pov e^etv, Tbv Iv AiOaXr,
T"^v IpYaaiav e)(_ovTa.
26.
St.B.Kupvoi;,v^aoi;7rpda6op^O(;'Ia7ruYia<;.*Ex. Eup.
27.
St. B. KaTrua , irdXt? 'iTaXta; • 'Ex. Eup. 'Airb
KaTcuoi; tou Tptoixou.
28.
St. B. NfoXa , TrdXt? Auadvcov • 'Ex. Eup. Suidas :
NSiXa , TrdXt; Auadvtov Ttapa 'ExaTaito. IloXuStOi; Se
No')XrjV auT7)v cpr,at.
29.
St. B. KaTrptv^vy) , v^ao; 'iTaXiai;. AeYOVTai xai
KaTrpiai. 'Ex. Eup. Fortasse KaTrptv) scribendum,
cum syllaba vv) facile ex vocabulo vrjaof; orta sit.
30.
St. B. 'ApivOr], TrdXK; OtvojTptov ev [jteao7roTa[Jtia"
'Ex. Eup.
31(?).
St. B. BpuffTaxia , irdXt(; OivtoTptov. Sine aucto-
ritatis mentione.
Misgetes , gens Iberiae.
12.
13.
Crabasia, urbs Iberorum. Hec. Gentile Crabasius , et
Crabasieus, et Crabasiates, et Crabasianus, propter re-
gionis consuetudinem.
14.
Ilaraugatae , Iberes , Ilec. Est et Ilaraugates fluvius.
15.
Sicane,urbs Iberiee.
16.
Hyops, urbs in Iberia Chersonesi. Hec. : « Post vero
est Hyops urbs, post autem Lesyrus fluvius. »
17.
Cromyusa, insula Iberise.
18.
Melussa, Insula juxta Iberos.
19.
Narbon, emporium et urbs Celtica. Hec. Est etiam Nar-
bonitis lacus et Atacus fluvius. Hecataeus vero Narbreos
incolas dicit.
20.
Elisyci, gens Ligurum.
21.
Nyrax, urbs Celtica.
22.
Massalia, urbs Ligusticae, juxta Celticam, Phocen.
sium colonia.
23.
Monoecus, urbs Liguriae.
24.
Ampelus , urbs Liguriaj.
25.
^thale, insula Tyrrhenorum. Hec. VitJetur vero sic vo
cata fuisse eo quod ferrum habeat, quod in AiOaXij ( id
est, in fuligine) conficiatur.
26.
Cyrnus , insula ad aquilonarem partem lapygiae.
27.
Capua , urbs Italiae , Hec. A Capye Trojano.
28.
Nola , urbs Ausonum.
29.
Capriene, insula Italiae. Dicuntur etiam Capriae. Ilec.
30.
Arintha , urbs CEnotrorum , inter duos fluvios sita.
31.
Brystacia, urbs (Enotrorum.
HECAT.^I FRAGMENTA.
32
St. B. Apu?, ttoXk; BpaxYii;- 'Ex. Eup. "E<tti xai
tzqKk; twv OivoJTptov.
33.
St. B. 'ApT£[Al(TtOV, TToXk; OlVWTpWV • £V (X£-
ff0Y£t(O • 'Ex. Eup. ^l)kl7T0? Bl 'ApT£[XlTlOV aUTYlV Xa-
X£i, icrw; Awpixwi;. Oppidum ignotum.
34.
St. B. 'Epifji.ov, TToXi; OtvcoTp(ov Iv \j.znoydo). 'Ex.
Eup.
35.
St. B. T^i(x<;, -koXk; OtvwTpwv Iv [isao^e.ia.. 'Ex.
EuptOTTY] • n £V §£ T^iai; T:o'Xti;, £V Ss M£V£XIV7] 1T0'Xl?. »
St. B. M£V£xtv-/j, toXii; OivcoTptov sv [j.t(softia- 'Ex.
Eup.
36.
St. B. KuTEptov, T:o'Xt; OlvtoTpwv Iv (/.e<ro*^£t'ot.
'Ex. Eup.
37.
St. B. MaX(xvio<;, ttoXi? {jie^TOYetai; twv OivtoTpojv
Ttov UTTO 'ExaTatou XaTaXE^^^O^KTWV Iv EuptoTTy].
38.
St. B. Nivata , Tro'Xii; OivtoTpoJv Iv tti [X£(T0Y£t'(x *
'Ex. Eup.
39.
St. B. Koa(Ta, Tro'Xii; Oivcorpwv Iv tw jji.£(T0Y£toj^
'Ex. Eup.
40.
St. B. Aa;i.r|Tivoi, â– Kokii; oltzo Aafxv^Tou Troxaixou
Trpoi; Kp()T(ova. 'Ex. EuptoTrv) • « T^Lx Se Aocjxyjto? Tro-
Tajjiou Aa[jt.r,Tivoi. »
41.
St. B. M£S[ji.Y) , TroXt(; TTaXta? xai xpvivY) 6[jLtovu-
(xoi;. ""Ex. EuptoTryj^ « Atto MESjJtY]? xpv]vr]i; Tivo'?. »
42.
St. B. SxuXXatov , (xxpa , ttedI ^? 'Ex. Iv Eu-
ptoTrv] cpricTtv.
43.
St. B. Zay>Ck-/\ , Tr(3Xi? SixeXia? • 'ExaTaToi; Eu^
ptOTTY] • 01 [X£V (XTTO Z(XYxXoU TOU rrjYEVOUi; ^ (XTTO Xp'l]-
VTjc; Z(XYxXy]<;' oi §£ 8ia to lx£i Kp()vov to SpETravov
(XTroxpu']jai , to Tot tou TraTpb; dtTr£'xo(|j£v aiSoia. Num
haec omnia Hccataeo debeantur, incertum.
44.
St. B. KaTdtvy) , TrijXii: 2ix£Xt'a?. 'Ex. EupoiTnf] '
« [Jt£Ta Sl KaT(XVYl Tr<)Xt?, UTr£p §£ OpO<; AfTVYJ. »
4.5.
St. B. 2upaxou(Tai, tt^sXi? 2iX£Xi'a<; [ji.£yi(TTYi , w<;
'Ex. Eup.
46.
St. B. AtXuSaiov, â– ^ Trpb<; Su(7iv (xxpa t^<; 2ixe-
Xta? • 'Ey.. Eup. "EdTi xai Tro'Xi<;.
47.
St. B. MoTUY], Tro'Xi<; 2ix£Xi'ai; (xtto Motuyi<; Y"-
vaixb<;, [j(.Yivu(7tx(T7]; TlpaxX^i toui; IXdtcTavTa? toI)?
auTou j3ou?. 'Ex. Eup. <I)iXi(Tto<; Se ^pouptov auTT]v
(pYi<Tt 2iX£Xia<; TTapaOaXdtTTiov.
48.
St. B. 2oXou<; , Tr()Xi<; SixeXia? , (5)(; 'Ex. Eup.
« 'ExX7]0Y](Tav Ss (xTrb 2oXo'£vto<; xaxo^evou, 8v avet-
Xev ■^HpaxXYJi;. » Pro ^ixsXtai; Mss. KtXixia;, errorc.
Pro lxXv]6Yi(Tav sunt qui lxXv]6v] vel xexXviTai legerc
malint. Videntur autcm lisec verba ipsius esse
Hecatsei, qui de incolis antea dixerit.
32.
Drys , urbs Thracia;, Hec. Est etiam urbs OEnotrorum.
33.
Artemisium , urbs Oinotrorum in mediterranea parte.
Hec. Philistus vero Artemltlum eam vocat, forsitan
Dorice.
34.
Erimum , urbs CEnotrorura in mediterraneis.
35.
Txias, urbs ffinotrorum in mediterranea regione. Hec:
« Inest vero Ixias urbs , inest Menecine urbs. » — Meiie-
cine, urbs CEnotrorum in mediterraneis. Hec.
36.
Cyterium , urbs (Enotroram in mediterraneis.
37.
Malanius, urbs regionis mediterraneae (Enotrorum, ea-
rum quae ab Hecataeo in Europa recensentur.
38.
Nina^a , urbs ffinotrorum in mediterraneis.
39.
Cossa , urbs CEnotrorum in mediterraneis.
40.
Lametini, urbs a Lameto fluvio ad Crotonem. Hec:
« Ex Lamcte vero iluvio dicuntur Lamelini. »
41.
Medama, urbs Italia? et fons ejusdem nominis. Hec
Europa : « a Medme fonte quodam. »
Z,2.
Scyllffium, promontorium, dequo Hec.
43.
Zancle, urbs SiciHai, Hec: ahi a Zanclo Terrigena, vel
a fonte Zancle; alii autem, quod ilUc Saturnus falcem
abscondiderit , qua patris pudenda abscidit.
44.
Catane, urbs Sicilia;. Hec : « Post vero Catane urbs ,
supra autem mons JStna. »
45.
Syracusae, urbs Siciliae maxima.
46.
Lilybaeum , Siciliae promontorium ad occideutem. Hec
Est et urbs.
47.
Motya, urbs Siciliae a Motya femina, quae indicavit
Hercuheos qui ipsius boves abegerant. Hec Philistus vero
Siciliae castellum maritimum esse ait.
48.
Solus , urbs Siciliffi , ut Hec : « Nominati aulera sunt
incolae a Soloente inhospitali, quem interfecit Hercules, »
1,
HECAT/EI FRAGMENTA.
49.
St. B. 'I[X£pa, TrdXii; ^ixsXiai; • 'Ex. Eop. "EdTi
K«\ AiSii-/)?.
Libyae urbs ignota; fortasse scribendum est
AeaSou. Steph. : "laca, TrdXt? Iv AsaSto, xXy;-
Oeiaa 'Iu,£pa.
50.
St. B. MuXai , TrdXii; StxsXia? • 'Ex. Eup.
51.
St. B. Aoxpol 'ETTi^ecpupioi , TtdXt? TxaXia;. 'Ex.
Eup.
52.
St. B. KauXorna, irdXt? TfaXiai;, â– J)v AuXwviav
'Exaxaio; xaXei oi3t to w.£(jriv auXoivo; sTvat.
'53.
St. B. KpdxaXXa, TrdXtq 'IraXta?, 'Ex. Euo.
Urbs ignota.
54.
St. B. TaTTTUYia , Suo itdXeti; • (Jiia ev t^ TTaXtcjt,
xai iTepa ev t^ 'IXXupiSt • wi; 'ExaTaio?. De urbi-
bus nihil notum • probabile est , haec referenda
esse ad regiones.
55.
St. B. 'EXeuTtot, eOvoq t-^<; 'lairuYiai;. 'Ex. Eup.
56.
St. B. XavSdtvri, TrdXti; 'laTruYtai;. 'Ex. EupoyTry) •
« ev 81 XavSav/) TrdXt? , [xeTa os Ileuxaiot. »
57.
St. B. IleuxeTtavTei; , eOvo? TOiq Oivtorpot? Trpoae-
jki;^ (5)<; 'Ex. Eup.
58.
St. B. 'ASpia, irdXt<; , xai Trap' auTTiv xdXiro?
'ASpiii;, xai TroTafjtbt; biioiox;' m<; 'ExaTaioi;. « 'H /'"^P*
TOt? po(7xvi[xaatv eartv aYaOy), w; Sic; tixtbiv
Tov evtauTOv xat StSu[xoTOxetv , TroXXaxi; xa\ Tpeti; xat
Teaaapa? eptcpoui; TixTetv • evtOTe Se xai TrevTe xal
TrXetoui; • xat Ta<; dXexTopiSa? Si? TtXTetv Tot? yi[ji.epa?'
Tw Se [jieYeOet TravTtov elvat [xixpoTepa? twv dpviOtov. >•
Videntur hcec omnia verba Hecata?i. Post TtxTeiv
nomen caprarum videtur excidisse.
59.
St. B. "IffTpoi, eOvoi; ev tw 'lovito xdXTrto • 'Ex.
Eup.
60.
St. B. KauXtxot , eOvo? xaTa tov Idvtov xdXTrov •
'Ex. Eup. Ke'xX7iTat Se aTrb opou;.
61.
St. B. AtSupvot, eOvo? irpoae/ei; xto evSoTe^pto (j.epei
Tou 'ASptaTixou xdXirou • "Ex. Eup. 'iivojJiaciOriaav Sl
aTrd Tivo? At6upvou , dip' ou eupyiTat Tot AtSupvtxi
cxtx^yi xa\ AtSupvtx')) [jtavSuy), elSoe eaO^TOi;. Num
haec omnia ex Hecataeo desumpta, incerlum.
Pro dcp' ou codd. 'Attixou, quod ex Eustathii
commentario in Dionysium optime correxit
Bei^kelius.
62.
St. B. MevTope?, eOvo? Trpb<; toi; AtSupvot? • 'Ex.
Eup.
63.
St. B. 'TO(ji.iTat, eOvo; Trpb; AiSupvoti; xai 2)ut»>-
Trioti;, ojig cpyjaiv 'Ex. Eup.
64.
St. B. 2uto7rtot, eOvo; Trpoae^^^ei; toi<; Ai6upvot<;,
(5)? 'Ex. Eup.
49.
Himeia, urbs SiciliK, Hec. Est et Libya?. — Issa ,
urbs in Lesbo , vocata Himera.
50.
Myla) , urbs Siciliae.
51.
Locri Epizcphyrii , urbs Italiai.
52.
Caulonia, urbs Italiaj, quam Auloniam Hec. vocat ,
quod in medio convallis sita sit.
53.
Crotalla, urbs Italia;.
54.
lapygia , dua; urbes , una in Italia , altera in Illyria.
55.
Eleutii, populus lapygia;.
56.
Cbandane, urbs lapygla). Hec. •• « Inest vero Cliandane
urbs, post autem Pcucffii. »
57.
Pcuc«tiantes , gens ffinotris vicina.
58.
Adria, urbs et juxta urbem sinus maris Adriatici , nec-
non lluvius, ut Hecata!us : « Rogio pecudibus optlma ,
adeo , ut bis quolaimis, ac geminos, saepe tres et quatuor
baedos pariant, aliquando etiam quinque et plures : gal-
lina3 vero bis quotidie ova pariant : sunt vero omnium
minimse inter aves. «
59.
Istri, populus in lonico sinu.
60.
Caulici, gens juxta lonicum sinum, Hec. Sic vero vo
cata fuit a monte.
61.
Liburni, gens ad interiorem partem sinus Adriaticu
Hec. Sic vero vocati fuere a quodam Liburno, a qiio in-
venlaj etiam Liburnica? naves , et Liburnica mandya ,
species vestimeuli.
62.
Mentores, gens prope Liburnos.
63.
Hythmita', , gens prope Liburnos et Syopios
64.
Syopii, populus Liburnis vicinus.
HECAMI FRAGMENTA.
65.
St. B. 'laTTUYia ) Suo iro)iei<; , (xta Iv tyj 'IxaXta
xai iTEpa ev tt) 'IXXupiSi, ojtr "^Ex. (cf. fr. 54). Quod
haud dubie dictum est de lapodibus vel lapydi-
bus, populo Gallicae simul et Illyricae originis,
(juem ipse Hecataeus lapyges videtur dixisse.
66.
S. B. OtSavTiov , -Kokiq 'IXXupiwv • 0eo'7ro[XTCO<;
<I>iXi7r7rtxwv TptaxoffTw oySow. To eOvtxov OiSavTe?,
w? (p7](7tv 'Ex. Situs urbis ignotus.
67.
St. B, XeXtSo'vtot, eOvo? 'IXXupixo'v. 'Ex. EO-
pwiry] • « 2e(japy)0to)v T^pb? popew otxeoudt XcXiSo'vioi. »
68.
St. B. 2e(japy]0o(;, TuoXt; TauXavTtwv , &(; cpyjijiv
'Ex.
69.
St. B. "ASpoi , eOvo? Trpbi; tw 'ASpi(x TaXavTivwv
â– Kpos&y^lq xoiq XeXtSovtot^;, w? 'ExaTatO(;.
70.
St. B. Aax[ji.oiv , (xxpa tou IltvSou ^pou?, e^ ^<; 6
"Ivaj^o? xa\ Atai; ^ei T:oTay.6<; • m<; 'Ex. ev TrpwTO).
71.
Strab. VII, p. /,86 : Tbv S' "Aowv AiavTa xaXet
ExaTaioi; xat (pvjaiv (xtto tou auTou lomu tou Tcepi
Aaxfxov , (aSXXov S^ tou auTOu (xuj^ou t()v te "Iva/ov
(beiv et? 'Apyoi; Trpb? vo'tov xat Tbv AtavTa Trpb<;
edTrepav dq â– zov 'ASpiav.
72.
Strab. VI, p. 417 : 'ExaTaio'1; cprjai Tbv Iv toTi;
j 'A(Jt.cptX())(_ot(; "Ivaj^^ov, ex tou Acitx(xou ^eovta, e; ou
xat 6 Aiai; ^ei, eiepov eTvat tou 'ApYoXixou, o)vo(/.otaOai
S' (XTrb \ii(fik6jo\> TOu xai t^Jjv Tr()Xtv "Apyoii .4[xi^i-
Xoj^txov xaXe^aavTOi; • toutov (xev outo) cpYiatv eii; tov
'Aj^eXwov ex6(xXXetv , tov Sk AtavTa eii; 'A7uoXXo)vtav
Ttpb? TT)V Sufftv fieiv.
73.
St. B. Ae^apot, eOvoi; Xa()vo)v toii; ^Ey/zkionc,
Trpotrej^ei;' 'Ex. Eup. 'TTcb "A^xyipov 6po<; otxouv.
74.
St. B. Xaovta, (jiscrr) Trj^; 'HTretpou — 'Ex. ¥^\jr
pw7rr, • « 6 Se xcjXtuo? Kip^aioi; xai Tb TreSiov ev Tvi
XaovtxT]. »
75.
St. B. 'Qpixo'<;, 7ro'Xi? ev Toi 'loviw xokTzoi. 'Exa-
xcdoq Xt(jLeva xaXei t^<; 'H^reipou Tr;v 'Qptxbv, ev tt)
Eupw7rr) • « (xeTa Si BouOpwTb^; 7ro'Xtc, [xcTa Se 'ilpi-
xb(; Xt(ji7]v. » Eadem Hecataei verba affert Eusta-
thius ad Dionys. Perieg. 3ii.
76.
St. B. Bat(xxr]" izokiq t^? Xaovia^; ' 'Ex. EOp.
77.
St. B. 'OpeffTai , MoXoffatxbv eOvO(; • 'Ex. Eup.
78.
St. B. Ao)Swvri, 7ro'Xt<; Tri<; MoXo(TaiSo? ev 'H^ret-
pw • Ex. Eupw7rr] • « MoXo(7(7wv 7rpb? [jt.ecry((/.Spirii; ot-
xe'ouai AwSwvatot. »
79.
St. B. 'ETTtXeuxctSiot , 7r()Xt(; (ji.eTa 'Axapvav^av •
'Ex. Eup.
65.
lapygia, duse urbes , altera ia Italia, altera in Illyria.
66.
CEdantium , urbs Illyriorum. Theopomp. Pl)ilippicor.
lib. .38. Gentile (Edantes, ut int]uit Hecatajus.
67.
Chelidonii, gens Illyrica. Hec. : « Ad septentrionalem
partem Sesarethiorum habitant Chelidonii. »
68
Sesarethus, urbs Taulantiorum. '
69.
Abri , populus Talantinorura prope Adriam , Chelido-
niis vicinus.
70.
Lacmon, promontorium Pindi montis, ex quo Inachus
et .«as fluvii defluunt.
71.
Hecata;us Aoum fluviumappellat^antem,et exeodem
apud Lacmum loco, atque adeo ex iisdem pcnetrali-
biis Inachum dicit ad Argos deferri versus meridiem ,
Pt .flantem ad occasum in mare Adriaticum.
72.
Ilecalaeus dicit Inachum Ainpliilochorum c Lacmo
profluentem, undeet^as oritur, diversum esse ab Ar-
golrco : eique hoc nomen ab Amphilocho impositum,
qui urbem quoque Argos Amphilochicum nominarit :
eumque in Acheloum incidere ait , iEantera vero versus
occasura ad Apolloniam defluere.
73.
Dexari, gensChaonum, Encheleis finitima, Hec. Sub
Araero monte habitat.
74.
Chaonia , in media Epiro. — Hec. : « Smus autem
Cirrha3us et carapus in Chaonica. »
75.
Oricus, urbs in sinu lonio. Hecatseus portura Epiri
vocat Oricum : « Post vero Buthrotus urbs, post au-
tem Oricus portus. »
76.
Baeace , urbs Chaoniae.
77.
Oresta?, Molossica gens.
78.
Dodone, urbs Molossidis in Epiro. — Hec. : «MoIoSf
sorum ad iiieridiem habitant Dodonaji. »
79.
Epileucadii, urbs post Acarnaniam.
HECATiEI FRAGMEINTA.
80.
St. B. Au^eia , tcoXk; 'Axapvavia;- 'Ex. Eup. 'Atto
Au^eoj? Tivo'?. Nomen hoc meflium positum est
inter AuSiav et Auxaiav, itaque fortasse Au^zia
scribendum.
81.
St. B. MoXuxpai, toXi? TOpi NauTraxTov. 'Ex.
7r£piY]YTi(j£i EuptrtTTT,?. Oppiclum appellabatur MoXu-
xpai, notum ex Thucydide (II, 84; III, 102)
ubi MoXuxp£iov, Scylace et Strabone (X, p. 7o5)
ubi MoXuxpEia dicitur. A Stephano scribitur 'OXu-
xpai, locumque obtinet inter eas urbes, quae a
lilera O incipiunt. Uubium non est quin depra-
vato Hecataei codice, ubi litera M forte exstincta
erat, usus sit Stephanus.
82.
St. B. OtavGv^, toXi? Aoxpwv • 'Ex. 'Aaia. 'EX-
Xavixoi; Si OiavOeiav auxv^v (pridiv. Quod 'Affia pro
Eupwirr) commeraoratur , videtur esse nihil nisi
vitiuni Stephani.
83.
St. B. XaXaiov • TtoXti; Aoxpwv • 'Ex. EupcoTr^ •
« ij.£Ta Se Aoxpoi, £V 81 XaXaiov toXi? , ev Se OiavOr)
TroXtq. » Libri ev Se 01 'AvOvjuoXoi , quod facillime
corrigitur.
84.
St. B <I)oixi<;, ywpa Ttepi tov Ilapvacdov • 'Ex.
Eup. 'Atto ^^coxou Ttvo';.
85.
St. B. Kptcia, ttoXk; <I)ojxt8o(; • 'Ex. Eup. 'Atuo
Kptffou $toxou uiou.
86.
Eustatli. U. B, 520 : KpTaa Se •jreSiov xat toXk;
ev Aoxpoi? v\ ev AeXcpot; (XTrb Kptaou Ttvbq Tupavvou,
rl, w; 'ExaTaio'? <pr,atv, iratSbi; tDcoxou.
80.
Lyxea, urbs Acarnaniae, Hec. Dicta a ciuodam Lyxeo.
81. .
Molycrse , urbs ciica Naupactum.
82.
(Eanthe, urbs Locrorum. Hoc. (Asia.) Ilellanicus vero
OilaQlhiam eam vocat.
83.
Ciialseura , urbs Locrorum. Hec. : « Post vero Locri ,
jnest autcm Chalseum urbs , necnon CEanthe. »
84.
riiocis, regio circa Parnassum. Hec. Sic dicta a
Plioco cjuodam.
85.
Crisa, uibs Pliocidis, Hec. ; a Criso Plioci lilio.
86.
Crisa, campus et uibs iu Locrorum aut Deli»horum
lena, a Ciiso cpiodam lyianno, vel, ut Hecata-us di-
cit, Phoci (ilio, nomen duccns.
87.
St. B. Xaipc/iveta , ttoXi? Trpb? Toti; ^potg 4>toxt-
Boq. 'Ex. Eupojuvj • « £v Sc XatpcovEta TcoXt? . . . th
wpwTov xexXviTai. . . aTrb Xatpojvo;. » Manifesto
haec sunt mutilata, sententia autem inde restitui
potest, quod postea dicit Stephanus, urbem
prius Arnen vocatam fuisse et sic quidem apud
Homerum (II. B, ^07), quod ex Hecatseo vide-
tur repetivisse, qui ita scripserit : X. TrdXi<;, r^ to
TTptoTOV X£xXr,Tai 'ApvY], ucJTEpov Si Xatpcov£ta aTrb
Xaipojvo?. Chaeronem Hellanicus Apollinis et The-
rus filium dixit (Steph. ib.).
88.
St. B. Kopo')veta, TrdXti; BottoTiai;^ 'Ex. Eup. 'Aitb
Koptovou Tou ©epaavSpou.
89.
St. B. recpupa, irdXt? BotojTtaq • tou? auTOui; 8e
cpaat xai TavaYpatoui; , &>(; STpdiStov xa\ 'ExaTato?.
Locus Strabonis est IX, p. 619.
90.
St. B. KdptvOo?, TidXti; ecjto tou taOfxou tyJi; IleXo-
TrovvTqcjou. 'Ex. Eup. 'H auT'}) IxaXfiiTO Ecpupa cxtto
'Ecpupa; Tvi? Mupjjivixoi; t^? 'E7rt[jt.viO£to; yuvatxdi;. Cf.
Schol. Apoilon. IV, laia.
91.
Strab. VIII, 5^4 : 'ExaTaio? Se 6 MiXtiitioi; Ite-
pou? Xeyei Ttov 'HXetoJV tou? 'ETretou? • tw -^ouv 'Hpa-
xX^T cucjTpaT^uaat tou? 'Etoioui; eitt Auyeiav xal
(juvaveXeTv auTto Tdv Te Auyetav xai tyiv 'HXtv , cprjal
§£ xai T^v Au[xriv 'E7r£tioa xai 'A/aiSa. Relitjua
horum pertinent ad historias Hecataei (cf. fr. 348),
quae vero de Dyme tradidit, vix omittere potuit
in descriptione Achaiae.
87.
Cha^ronea , urbs ad fines Phocidis. Hec. : « Inest veio
Chijeronea urbs , quaj prius vocata est Arne, postea vero
Chseionea a ChiBrone. »
88.
Coronea , urbs Boeoliae , Hec. ; a Corouo Thersandri
filio.
89.
Gephyra, urbs Boeotise; eosdem vocant etiam Tana-
graeos, ut Strabo et Hec.
90.
Corinlhus, urbs intra Isthmum Peloponnesi , Hec.
Eadem vocabatur Ephyra ab Ephyra filia Myrmecis ,
uxoris Epimethei.
91.
Porro IIecat<Teus Milesius Eleos ab Epeis diversos esse
dicit; scribitcpie Epeos Ilerculi iu expeditione contra Au-
geamadfuisse, cum eoque deslruxisse Elidem et Augeam :
Dymen qiioque tam ad Epeos (luam ad Achaos perti-
nuisse.
HECATtEI fragmenta.
92.
St. B. MT^xiaTOv, ttoXk; TptcpuXta? â– 'Ex. Eup.
"EtJTi xal oKkri T^<; "HXtSoi;. Prseterea haud dubie
P.sophidem meuioravit, cujuS mentionem habuit
in secundo libro Genealogiarum (fr. 344. Steph. v.
Wwcpi?). Tegece meminit Hecataeus in narratione
fabularum de Auge et Hercule (Paus. VIII , 4 ,
g, V. fr. 345), Tcenari in fabulis de Hercule et
Cerbero (Paus. III, aS, 5; v. fr. 346).
93.
St. B. 'Ayafjteia — XsyeTai Ss MavTivr) xaTot
ffuvaXot^^v Trap' ''ExaTaiw. Praeter has Peloponnesi
urbes citantur ex Hecataeo etiam OEne Argolica,
quam alii OEnoen dicunt, e primo Historiarum
(fr. 343) libro, et Mycence{{r. 36o) cujus nomen
inde derivaverit , quod Perseus ibi gladii [jlux^v
amisisset. Univcrsam Peloponnesum ante Grae-
cos Hellenes a barbaris habitatam fuisse dixit
Hecataeus (fr. 356).
94.
St. B 0optxo<;, S^[jLOi; ty)? AxajjiavTiSo? cpuXvii;.
'ExaTaio? Se ttoXiv auTi^v tpTifftv. Codd. tJ)v Tco'Xtv
Praeterea Hymetti meminisse novimus Heeataeum
in Historiis (Herod. VI, i^^).
95.
St. B, 'EXsvv) V7](jo; Trjc; ATTtxv];* 'Ex. Eup. 'Exei
Yap dTTO^^vai cpaci Ty)v 'EX£vy]v [jteT^ Tyjv ocXwaiv
'IXiou.
96 (?).
Prope Helenam sita erat insula Phacussa , de
qua V. fr. 281.
97.
St. B. TSpsa, vrjffo; Trpbi; Trj Tpot^^vf 'Ex. Eup.
Cimoli insulae raentionem vide apud Siclen ,
fr. 260.
98.
St. B. Ko'pffeai, v^co? Tf\q 'Iwviai;? dvTtxpb 2d-
(Aou • 'Ex. Eup. 'HpwStavbi; Kopaia, St^ tou i.
99.
St. B. Xtoc, eTTtcpaveffTdTr) v^aoi; twv 'Iwvwv ,
e-/o\j(ja. xat ttoXiv 6p.wvu[ji.ov. 'Ex. Eupwxy) • « Xlot
xaT^ 'EpuOpd;- ev 81 itoXt? Xto? aTrb Xiou tou 'Qxea-
vou r) dirb t^? yio^voi; t^? exei yevo^JLevr)? ttoXX^?, r,
dirb vu[xcpri!; t^; Xiovr)!;. » Codd. Xio^vo?.
100.
St. B. OivoucTffai, v^cTOi; t?) Xtw 7rpo<Ti)(ri<; • 'Ex.
Eup.
101.
St. B. MuTtXr)vri, TOXt? ev Ae^aSw \izyi(STr\ • 'Ex.
Eup. 'Arrb MuTtXrivr)? Trj? Mdxapo; OuYaTpb? ^ Ile^Xo-
Tto?. Codd. Kaiaapoi; pro Mdxapoq.
102.
St. B. Ar)[ji.vo<;, vrjao; Trpbi; Trj 0pcjxr), 8uo tco-
Xet? ijoijGix, 'HcpatdTiav xat Muptvav , w; 'Ex. Eup.
'Aub Tr)? (xeYaXr)? XeYO[ji.e'vrj(; 6eou,r5v Ar)[JLVo'v cpaai.
TauTTj Se xai 7rapOevou<; eOuov.
103.
St. B. 'HcpaiffTta, ttoXk; ev Atiijlvw • 'Ex, Eup.
1.04-
St. B. Muptva, Tzokiq Iv Ari[JLVto^ 'Ex. Eup. "EffTt
xai Tr)<; AioXt'So<; dXXr), aTub MupivTji; d[jLcpo'Tepai r\
oLTzh Mupivou. Incertum est, quantum ex his He-
cataeo debeatur. De urbe iEoIidis cf. fr. 211.
105.
St. B. XaXxi?, ttoXk; Eu6oia<;. 'Ex. EupwTir) •
" XaXxtq TCoXt<; IffTiv, r) irpoTepov EuSoia Trpoffrjyo-
peuOr)' lxXr)Or) $1 oltzo Kw[JLwr)? Trji; XaXxtSo; xaXou-
(jLevv); OuyaTpbi; 'Affwjrou. » Nomen nymphge in-
ccrtum, vel Comoe, vel Combe, ut Eust. II.
B,537.
92.
Mecistum , urbs Tripliyliai, Hec. Est et alia Elidis.
93.
Agamia. Dicitur quoque Mantina per synaloophen aoud
Hecataeum.
94.
Tlioricus, populus Acaraantidis tribus, Hec. vero ur-
bem eam vocat.
95.
Helene , insula Atticae , Hec. IUic enim obiisse aiunt
Heienam post Trojam captam.
97.
Hydrea, insula juxta Troczenem.
98.
Corseae , insula lonia;, e regione Sami. Hec. Herodia-
11U8 Corsia per i scribit.
99.
(Jliius, celeberrima lonum insula, liabens etiam nibem
i\jusdem uominis. Hec. : » Cliii ju\ta Erylhras. Est ibi
j urbs Cliios , sic dicta a Chio, Oceani filio, vel a nivc
(Xtovt), quse illic frequens est, vel a nymplia Cliione. «
100.
(EnussiC , insula Chio vicina.
101.
Mytilene, urbs in Lesbomaxima, Hec.;dicta aMytilene
Macaris filia vel Pelopis.
102.
Lemnus, insula juxta Thraciam , duas liabens urbes ,
Hepiiaestiam et Myrinam, Hec. ; a magna dicta dea, quam
Lemnum dicunt. Huic vero et virgines immolabant.
103.
Hephaestia, urbs in Lenmo.
104.
Myrina , urbs in Lemno , Hec. Est etiam .^olidis alla ,
utraque a Myrina, vel a Myrino. ^
105.
Chalcis, urbs Euboeae. Hec. : « Chalcis est urbs , quae
priusEubceaappellatafuit. Sicverovocatafuit a Comje,
quae Chalcis dicebatur , fiiia Asopi.
HECATyEI fragmenta.
106.
Pausan. IV, 2, 2 : 'Ex. Bt 6 MiXr'(jioi; ev 2xiw
[xoipa T^; 'EpeTptxvi? iypa-i^tM elvai Or/_aXtav. Moipa
Facius et Bekker.; codd. [xoipav. Scius regio ignota.
Ne de libroquidem, ubi haec dixerit Hecataeus,
constat.
107.
St. B. 'OpEdTYi , TrdXi? ECiSoiai; • 'Ex, EuptoTnf);
TcepiyjYTlffEi. Cf. Hesych. 'OpeaTY] , ^'«'piov EuSota?.
108.
St. B. Ktjvo? , eTCiveiov 'OttoiIvto; , o)? <l)iXwv xai
nauffavia?. 'ExaTaTo? Se TOXtv auTiQV cp-/)aiv. Ampha-
nas, urbem Doridis , in Genealogiis memoravit
Hecataeus, cf. fr. 335.
109.
St. B. Atywveta, tco^Xh; My]Xie(OV • Auxo'cppoiv xat
'ExaTaio;. 'Piavbi; IxxaiSexaTV) Aiywvtjv auTr)v Xeysi.
110. '
St. B. 'OXt!^(*)v, TrdXjs GcacaXiai; • 'Ex. Eup.
111.
St. B. Eupu|Jievai, TrdXii; ©sffaaXta; • *Ex. Eup.
112.
St. B. Kpavwv, TToXt? TY); 0e<7<7aXia? ty); He-
X.acTYtwTtSoi; , iv toT? Te[X7refftv, dx; 'Ex. Eup. Meri-
diem versus a Cranone sita est Itonia, cujus
meminit Hecataeus in Historiis (fr. 338), et haud
dubie etiam in Europa , quamquam apud Ste-
phanum nonnisi Thraciae regio Itonia laudatur.
113.
St. B. OwTtvatov, TToXti; 0effffaXia<;, w? 'Ex. cv
Trepnr)YTiff£t EupwTrv)?. Situs incerlus. Sed ibi Ile-
cataeus etiam Phalannam videtur recensuisse.
qu3e ad borealem Penei ripam sita erat , cujus
meminit in Historiis (fr. 333) ut urbis Perrhae-
borum. (Steph. <^aXavva • 'Ex. 'iTTTriav awV
xaXeT).
114.
St. B. 'IjJtcp"^?, e6voi; Trpoaey^? toT? nep^atSoT?. 'Ex.
EupwTrv) • « otxeoufftv 'Ifjtcfeei; xai Ilep^atSoC. » —
Imphees ignoti.
115.
St. B. Ai^txri , 0paxy)<; [Jtepo?* 'Ex. Eup.
1 116.
j St. B. XaXdtffTpa , TrdXt? 0paxY)(; xaT^t tov ©ep-
(jtaTov xdXTTOv. 'Ex. EuptoTrv) • « ev S' auTw 0£p[i.r,
irdXti; 'EXXv^vtov 0pv)ix{t)v , ev tl XaXaffTpy) ttoOik;
0pTr)ixoi)v. »
117.
St. B. 2tvSovaTot , 0paxtov eOvo? , w? 'Ex. Eup.
118.
St. B. 2[jLiXa, TrdXt? 0pax7)(; . *Ex. EuptoTrr) •
« [JteTa S^ 2)[xtXa 7rdXi<;. »
119.
St. B. At7ra^o<; , TrdXti; 0paxv)i; • 'Ex.
120."
St. B. Mv)xu6cpva , TrdXti; naXX7]vri<; tvji; Iv 0pax'/)
X£o^ovv)ffou • 'Ex. Eup.
121.
St. B. 2cp[jLuXia , TrdXtt; TOpt tov AGojv , w<; 'Ex.
122.
St, B.FaXynJ^di;, Tro^Xt? 0pax7)<; xal Haidvwv • 'Ex.
Eup.
123.
Athen. X, 67, p. A47> ^]. : 'ExaTaTo? ht tv)
106.
AtMilesius Hecatseiis in Scio Eretrici agri parte
CEchaliam esse scripsit.
107.
Oreste , urbs Euboeaj.
108.
Cynus , navale Opuntis , ut Philo et Pausanias. Hec.
vero urbem eara vocat.
109.
iEgonea , urbs Meliensium , Lycophro et Hecatatus ;
Rhianus libro decimo sexto Mgonen eam vocat.
110.
Olizon , urbs Tliessalia?.
111.
Eurymena;, urbs Tiiessaliae.
112.
Cranon , urbs Thessalise Pelasgiotidis in campis qui
Tempe vocantur.
113.
Photinajum , urbs ThessaUaj.
«14.
Implies, gens I'errha;bis vicina, Ilec. : « Habilaut
laiphecs cl rcrrhajbi. »
JEiACA, Tliracia:! pars.
115.
116.
Chalastra, urbs Tiiracia?, circa Tlierma^um sinuni.
Hec. : « In eodem vero est Therme , urbs Grajcorum
Thracum , nec non Ciialastra, urbs Thracum. »
117.
Sindonaei , Thraciaj poulus.
118.
Smila, urbs Thraciae. Hec. : « Post vero Smila urbs. »
119.
Lipaxus , urbs Thraciae.
120.
Mecyberna, urbs Pallenai, Chersonesi Thraciae.
121.
Sermylia , urbs circa Athon.
122,
Galepsus, urhs Thraciae et Paionum.
123.
Hecataeus Paionas ait brytum biberc ex hordeo et pa-
rabiam ex milio ctconyza (vel inula). Unguntur vero, ail,
oleo ex lacte.
HECAT.EI FRAGMENTA.
9
TY)? Eupo)inri? TTepioSw Ilatova? cpyjui « Trivstv ppuxov
aitb Twv xptGwv xal TrapaSiTiv oltzo XEyj^pou xat xo-
vusYig ' aXetcpovTai 8e , cpvia\v , eXatw aTrb YaXaxTO?. »
124.
St. B. KpiqffTWV, ttoXk; 0paxYi<; — 6 7roXiT7]<;
KpriaTOivatoi; Trapoc IlivSapw, 'Ptavb? 8k KpviaTOJVioui;
auTOu? ^riaiv • 'Ex. Bl KpTidTwvai; auTou;, Iv EuptoTrvj.
125.
St. B. AiyiaXo'? — e<7Tt xat ©pcjXTiq AtYiaXbi; irap^
TO) ^Tpujjtovt , (5)? 'Ex.
126.
St. B. *^aypy\i;, TOXt; ©pcxxrn; • 'Ex. Eup.
127.
St. B. 'A6Sripa — Tou 'A6ovipiT7i<; [ji,e[i.vyiTai Eu-
So^oi; ev TeTcxpTyi TcepioStov , xai Ilaucjavtai; TreptTiY^-
crew? xai 'HpcjSoTOi; l6Sc)[xyi. xat TcoXXa^ou ''ExaTato'^;
Te xa\ TuoXXoi. Dicit fortasse Abderitam Heca-
taeum , certo vero urbem non praeteriit Milesius.
128.
St. B. SdtTpat , eOvoq 0paxyi(; , dx; 'Ex. Iv Eup.
cpyiai.
129.
St. B. 2aTpoxevTat , eOvo; 0pcxxtov , 6)<; 'Ex. Iv
Eup. Populus ignotus.
130.
St. B. Acxpatot, eOvoi; Opaxtov • 'Ex. Eup.
13l'.
St. B. Apu<;, T:6ki<; 0paxyi<; • 'Ex. Eup.
132.
St. B. ZwVT] , "KOkl^ KlX<)VOJV • 'Ex. Eup.
133.
St. B. Sxatot, ?0vo<; [xeTa^i» t^? TpwaSoi; xal ty!?
0p(^xyi<; , oiQ 'Ex. Eup.
134.
St. B. SavOot , eOvo<; ©pcjxtov • 'Ex. Eup.
135.
St. B. Xep^o'vy]ao<; — eaTt SeuTepa iz6\iq Iv Ty)
0pcixy] Xep^o'vy]ao<; , Trepl ^? 'Ex. Iv EupojTry] « ev S'
auTOiat Trc)Xt<; Xepa()vy]ao<; ev toJ taO[xo) t^? XepaovV]-
aou. » Ka\ Tbv TtoXtTTiV Xepaov7]atc)v cpy]atv. « AvLtv-
Oiotatv Trpbi; [xeay][ji.§p{av 6[xoupeouat » « Xep-
aovyjaiTat cxtto twv 7rupY0)v lay][jtT]vavTO TOiaiv
AOyivaioiat Tb ytyow^;. \> Toutou? xai Xepaovviaioui;
X^Yet. Patet haec pessime mutilata esse , neqiie a
librariis solum, sed ab ipso epitomatore, qui usum
vocabuliXepaovy^atoi; eo probaturuserat exemplo,
quo nonnisi XepaovyiaiTat legebatur, quod cum
vidisset, sese ipse correxit addito illo toutou;
xai cett. Sunt vero duo loci confusi , prior enim
hujus narrationis pars haud dubie ex Hecatseo
petilus est, quem in illo forma XepaovT^atoi, quae
e libris excidit, usum esse probabile est, po-
steriorem vero exHerodoto Stephanusrepetivit,
qui his ipsis verbis dicit (IX , x i8) : ox; Se :?i[jte'py)
^YeveTO , « oi Xepaovy]aiTai cxTrb twv 7rupY0)v laT][i.r,vav
Toiat AOrivatotai Tb yeyowq » xat t^i; TtuXa<; cxvot^av.
136.
St. B. KuTcaaii;, 7ro'Xti; Tuept 'EXXiiaTrovTOv • 'Ex.
Eup.
137.
St. B. At[jtvat , 7co'Xt<; 'EAXy]a7To'vT0u Trepl 2yiaTo'v •
'Ex. Eup.
138.
St. B. McitSuTO<;, 7t()Xti; ' EXXriaTrovTia • 'Ex. Eup.
139.
St. B. TeveSoi;, v^ao? twv 27ropdtSo)v , ox; 'Exa-
Taio<; ev 'EXXy]a7ro'vTO) , txTrb Tevvou xai 'A[xcptOe'ai; y)
'H;ji.tOe'ai; , twv Kuxvou 7ra-i5o)v, oTov Tevvou eSo?.
Tenedi raentio est fr. 209.
124.
Cieston, urbs Thraciae.... Civis, Crestoneus apud Pin-
daium; Rliianus vero Crestonios eos vocat, Hec. aulem,
Ciestones.
125.
.^gialus... Est et Thraciae ^gialus juxta Strymonem.
126.
Phagres , urbs Thracije.
127.
Abdera Gentilis Abderitcs meminit Eudoxus
lib. 4 Periodi, et Pausanias in Periegesi, et Herodotus Hi-
storiarum \\h. 7, ac saipe Hecataeus, et alii mulli.
128.
Satrae, gens Tliracia;.
129.
Satrocenta; , gens Thraciae.
180.
Darsfl, gens Thracise.
13i.
Drys, urbs Thraciae.
132.,
Zoiie, urbs Ciconum.
133.
Scaei, gens inter Troadem et Thraciam.
134.
Xanthi , populus Thraciae.
135.
Cherronesus.... Est secunda urbs in Tiiracia Clierio-
nesus, de qua Hec. : « Apud eos cst urbs Cliersonesus,
in Isthmo Cliersonesi. » Et civem Cliersonesium vocat.
«Apsiutliiis admeridicm conterminisunt » .... «Cherso-
nesitae ex turribus , quod fiebat, Atheniensibus significa-
vere. » {Quce verba Herodoli sunt, non Hecatcei.) Hos
etiam « Chersonesios » vocat.
> 136.
Cypasis , urbs circa Hellespontum.
137.
Limnae, urbs Hellesponti, circa Sestum.
138.
Madytus , urbs Hellespontia.
139.
Tenedus , una ex Sporadibus insulis, ut Hecatacus in
IIellesponto,aTenne et Amphithea vel Hemithea, Cycnl li-
beris appellata, ac si diceres Tevvou 'i^ot; , i. e. Tennce sedes.
10
HECAT^I FRAGMENTA.
140.
JEMus Hcrodian. Trspi ui.ovTip. Xe^sw; p. 3i :
Ma^a — BopuJ^a TroXtc IlEpaixr] , w? 'Ejt. TOpiriYviaei
EipwTrYj? • « [i.£Ta Ss BopuCa > TroXti; IlepaEWV • (j(.eTa
8s ©uvta? TTapJt Bu^avTVji; KauxtovtSoc ttoXk;. »
141.
St. B. AeatXot , eOvo; ©paxtxov • 'Ex. Eup. Po-
pulus ignotus , fortasse idem quem Plinius Den-
seletas appellat. Ceterum AeatXoi apud Stepha-
num coUatum est inter AeSixaaa et Aetirvia;,
itaque fortasse legendum Ae^tXoi. Codd. Voss.
AaatXoi. Utrumque facile mutabatur in Denselos
vel Denseletas.
142.
St. B. AaTuXeTTTOt, eOvo; ©paxv)?- 'Ex. Eup. De
Viis nihil notum.
143.
Bekker. Anecd. I , p. 362 : Ai[xov to opo? ouSe-
Tspoj? 'Ex. Sia TravTo; xat AtovufftOi; xai 'EXXotvtxo?
xai EuSo^o;.
144.
St. B. KaSaffffd; — ttoXk; Iv Kairiraooxta, Tua-
TpU 'OOpuoveoj;. "Ojitripo? * Ka6ri(7o'0ev evSov eovTa
(11. N, 363). 'ExaTaio; Si 6 MtXT^ato; KaSatrabv
TcdXtv elvai (pr]ctv « uTrepSavTt to 0paxtov At[J!.ov •
xai (ju[ji.cfojV£i xai -?i tou Yaijtou IXttU twv ©paxwv
axoXaaia. » Stephani codd. tov 0paxtov Al[Jtov.
145.
St. B. At(jopai, eOvo; 0paxtov 'Ex. Eup.
146.'
St. B. BavTtot, eOvOi; ©paxr)? • 'Ex,
147.'
St. B. TpicitXai , eOvo; ©paxtov • 'Ex. Eup.
148.
St. B. 'EvTpiSai, eOvo? ©paxixdv • 'Ex. Eup. De
his omnibus nihil notum.
149.
St. B KpdSuiJoi, eOvoi; Ttpbi; vdTOU avefJiou tou
IdTpou • 'Ex. Eup.
150.
St. B. TpiCoi , eOvo; Tupb; votov tou "IcTpou • Ex.
Eup.
151.
St. B. "Itojv , TtdXt; ©caaaXia?. — Ka\ Jm^ol
TTOJvr) UTTO Tbv AT[Jlov , wi; 'Ex. Eup.
152.
St B. 'OpYaXri[jLa, TcdXti; eTut tw "IdTpo) • 'Ex.
Eup. Etai xai 'OpY0[jtevai TrdXt;; 'IXXupta?.
153.
St. B. KapxiviTt?, Tco^Xt? 2xuOtxr] • 'Ex. Eup.
154.
St. B. MeXdcYX^aivot , eOvo; 2xuOixdv • 'Ex. Eup.
155.
St. B. MupYeTat, eOvoi; 2xuOtxdv 'Ex. Eup. "Ev
Ttat Tcov 'HpwStavou â– ^poi^tTOii xaxwi;. Myrgetae
praeterea nusquam commemorantur. Codd. Pa-
latini : Ypaf E^at 8taYeT0)v xaxw? • ex quo vix
quidquam extricari potest. Fortasse ipsius est
error Stephani , neque diversi hi Myrgetae , mu-
tatalitera M,a Tyrrhegetis Strabonis (VII, 471),
Tyrangetis Ptolemaei (III, 10), Tyragetis PHnii
(IV, 12, 26), qui Istro flumini et Bastarnis
erant vicini.
156.
St. B. MaTuxeTai, eOvo? DxuOtxdv 'Ex. Eup.
140.
Maza Boryza urbs Persica, ut HecalBeus : « Post
vero Boryza, urbs Persarum; post vero Thynias urbs
juxta Byzanten Cauconidem. »
141.
Desili (Dezili ?), populus Thraciaj.
142.
Datylepti, populus Thraciie.
143.
Ai(xov(Haemum)mons, apud Hecatfieum semper neutro
genere, sicut apudDionysium et Hellanicum etEudoxum.
144.
Cabassus, urbs in Cappadocia, patria Othryonei. Ho-
mer. :« Ex Cabesso, qui aderat. » Hecatanis vero Milesius,
Cabassum urbem esse inquit « ultraTliracium H.nemum,
et concinit nuptiarum spes cum Tliracum iiicontinentia. »
145.
Disoraj , populus Thracii«.
140.
Banlii , i>opulus Tlnaciac.
147.
Trisplae, populus Thraciae.
148.
Entribaj , populus Thraciae.
149.
Crobyzi, gens ad meridiem Istri. ,
150.
Trizi , gens ad meridiem Istri.
151.
Iton,urbs Thessaliae.... Est et regio Ilone sub Hiemo,
ut Hec.
152.
OrgalSma, urbs ad Istrum. Hec. Sunt etiam Orgomena!
uibs IUyria;.
153.
Carcinitis , urbs Scythica.
154
Melanchlffini , populus Scythicus.
155.
Myrgelse (?), gens Scytliica, Ilec. In aliquibus Hero-
diani libris perpcram scribitur.
156.
Matycelaj , gens Scythica.
HECATtEI fragmenta.
<1
157.
St. B, KapS7]<J0(;, TToXii; DxuOta?- 'Ex. EOp.
158.
St. B. "Iffr^TTO?, eGvo? 2xuGixo'v 'Ex. Eup.
159.
St. B. 'HSol, iQ)fo<; 2xueixov • 'Ex. Eup.
160.
Plin. Hist. nat. IV, i3, 27: « Septeiitrionalis
Oceanus : Jmalchium eiim Hecataeus appellat ,
a Paropamiso amne ea parte qua Scythiam al-
luit, quod nomen ejus gentis lingua significat
congelatum.» Eadem Solinus c. %% : Septentrio-
nalem Oceanum ex ea parte, qua a Paropamiso
amne Scythiae aHuitur , Hecataeiis Amalchium
appellat, quod gentis illius lingua signiticat
congelatum mare. » Possunt tamen haec ex Abde-
rita Hecataeo esse repetita , qui de Hyperboreis
librum confecit (Diod. II, 4? ? cf- Dindorf.
not.), quem falso nonnulli Milesio tribuerunt.
161.
St. B. AavSaptot , eOvo? Tcepi tov Kauxaaov, wi;
'Ex. Eup.
162.
St. B. TtTcaviffffat, eOvo? Trapi xov Kauxaffov • 'Ex.
Eup. Populus ignotus.
163.
Ammian. Marcell. XXII, 8 : «Appositum est,
ut existimo, tempus super Thraciarum extimis
situquc Pontici siniis visa vel lecta quaedam per-
spicua fide monstrare. ... Omnis autem ejus vel-
ut insularis circuitus htorea navigatio viginti
tribus dimensa millibus stadiorum, ut Erato-
sthenes afiirmat, et Hecataeus et Ptolemaeus alii-
quehujusmodicognitionum minutissimiscrvitato-
res, in speciem Scythici arcus ner\>o coagmen-
tati geographiae totius assensione formatur. »
B.
A5:iA.
164.
St. B. <I>avaYop£ta, ttoXk; hCo 4»avaYopou, &i;
'Exaxaioi; 'Afftof « v) vrjffo; <l>avaYo'pv3 xat ^^avayo-
p£ta. »
165.
St. B. AiraToupov, rb Trjt; AcppoStTTji; tepbv ev <I>a-
vayopta. — 'ExaTatoi; Se xo^Xttov oTS£ Tbv ATiaToupov
ev t9) Affta.
166.
St. B. T^iSaTat, eOvoi; 7rpb<; tw IIo^VTa) Trpoffeylf;
Trj StvSixrj, 'Ex. Aff. Codd. TvSix^, errore apud
Stephanum frequentissimo. Populus ignotus.
167.
St. B. Ta[xat, eOvoi; 2xuOtxo'v 'Ex. Aff. Et
postea Tafxoi , 21xuOta? eOvo? w<; AXe^avSpoi; ev tw
Trept Eu^etvou IIovtou p.u6oXoY£T. Praeterea sunt
ignoti, nisi forte sunt iidem, quos Ptolemseus
(V, 9) lamaxatas appellat.
168.
St. B. Tffffr)Sov£<;, eOvoi; 2xuOtxo'v 'Ex. Aff.
169.
St. B. KaTavvot, eOvo<; Trpb<; t^ Kaff7ti(x OaXdtffffy) .
'Ex. Aff. Ignoti.
170.
St. B. Muxoi, eOvo<; Ttepi o& 'ExaTaio<; ev Affia*
«Ix Muxwv et<; Apa^rjv TTOTafxov.» Codd. ex Muxwv
et; Apa^tvov iroTe. Cum Myci mari Bubro fuerint
vicini, probabile est, boreales et australes Asiae
fines hoc loco esse designatos. Nam etiam Hero-
doto Araxes Asiam et Europam dirimit (IV, 1 \].
171.
St. B. MrjSta, X,''V* '^*''' KaffTCtati; Trapaxetjjtevr)
■TCuXaK;^ 'Ex. Afftiz ' dTtb MrjSou uiou MriS£i'a<;.
157.
Cardcsus , urbs Scytiiiaj.
Isepus, gens Scythica.
158.
151).
I';di , gens Scythica.
161.
Dandarii, populus circa Caucasum.
162.
Tipanissae, gens juxta Caucasum.
B.
ASIA.
164.
Plianagoria, urbs sic dicta a Plianagoia, ul Hec. ; « lu-
sula Phanagora , el Plianagoiia. >»
165.
Apaturum , Veneris templum in urbe Phanagoria
Hecata3us sinum quendara Apaturum uovit in Asia.
166.
Ixii^atse, gens ad Pontum vicina Sindicae.
167.
lam», gens Scytliica. Hec.
lami , Scythiae gens , ut Alexander in libro de Euxino
Ponto fabulatur.
168.
Issedones, populus Scytliicus.
169.
Catanni , gens juxta mare Caspium.
170.
Myci, populus, de quo Hec. in Asia : « Ex Mycis in
Araxen fluvium. »
171.
Media, regio Caspiis adjacens portis, Hec. A I>ledo .Me-
dea) rdio.
12
HECATiEI FRAGMEINTA.
172.
Athen. II, p- 70 : 'Exaxaioi; S' 6 MiXvidio? Iv
\ci(xc, TOpiYi-yioaei , d Yvvicriov tou auYYpacpsa); xb ^i-
6X10V {KaKki}J.a-j(Oc, yocp aCiTO avaypacpsi NrjaiwTOu)
^crTti; oCv Ictiv 6 Tcoiviaa?, 'kiyE.i outw «TOpl rJjv
'YpKaviriv OaXacTffav xa);£0|j(.£V7]v oupea uijnriXaxai Sa-
(Tea uXyici, Itti Ss TOiaiv oupediv axavOa xuvapa. »
173.
Athen. ibidem : Kai e^-^?- «IlapOcov Trpb? rjXiov
dvt(i)(ovTa XopaajjLioi otxoutri y^v ej^^ovTei; xai TreSia
xai oupea* Iv Bk Totatv oupetjt SevSpea evi aypia,
axavOa xuvapa, tTea, [/.uptxri. » Idem St. B. Xopa-
fffxtr), Tzokiq Trpb? eo> IlapOojv.^Ex. 'Acrta? TuepiriY7i<7et •
«ev 8k auTOi? TCoXti; XopafffJtir]. » Autoi Oe Xopaa[J.tot,
wi; auTO? cprjGf «IlapOwv Trpbi; rjXtov dvtc7)(^0VTa Xo-
Taaf/.tot oixouat. »
174.
Athen. ibidem : Ka\ Trepi tov TvSbv Se cprjcit tto-
â– z!X[xov YivecrOat tv)v xuvdpav.
175.
St. B. 'iiTTtat, eOvo? TvStxo'v. "Ex. 'Acita' «ev S'
auTOii; otxeou(7tv dvOpioTtotTrapa TvSbv7roTaijLbv'i27:tat,
Iv 3^ Teij^oi; pafftXT^tov, [xe/pt toutou TiTriat, dTub tou-
Tou lpri[xta (Jt.£X,P'? TvSwv. »
176.
St. B. 'ApYavTrj, 7to'Xt<; 'IvSta?, w; 'ExaTaioi;.
177.
St. B. KaXaTiai, eOvo<; 'IvStxov. 'Ex. 'Acj.
178.
St. B. rdvSapat,'IvSwv eOvo?. 'Ex. 'Acr. Aiyovrai
xai ravSdptot 7rap' auTW xat FavSaptxr) ri X.^)pa.
Et ib. s. V. rdvSpot • eOvoi; 'IvSwv — '£x, 5e Tav-
Sdpa<; auTOu<; xaXet.
179.
St. B. Ka(J7td7rupo<; 5 710X11; FavSaptxri, SxuOwv
(5xTV^^ 'Ex. 'A(7.
180.
St. B. Ilaptxdvr), Tzokiq IlepaiXTi^ 'Ex. 'Aatcx' «Iv
S' auTOicji T:6ki<i naptxdtv/) auvo[;.a. »
181.
St. B. XavSavdxr] , Tt^sXti; Ilepfftxvi^ "^Ex. Eup.
182.
St, B. Kupr), vr|C70i; Iv tw Ilepcrtxw xc^Xttw^ 'Ex. Iv
7teptr]Yr)CTewi; SeuTepoj. lu editionibus Aldina et
luntina legitur Iv tw IlepcTtxto 7to'vTW.
183.
St. B. Muxoi, eOvoi; Ttept ou 'Ex. Iv 'Acrtof «ex
Muxwv ei<; 'Apd^r)v TtOTa(ji.(3v. » Cf.fr. 170.
184.
St. B. 2tTax7), 7toXt<; Ilepfftxr], w? 'Ex. 'Aaiot. 'O
7toXiTr](; 2tTaxr)VC)<;, xai :?) yojpa 2tTaxrjV7].
185.
St. B. Ko'pa^ot, eOvo; Ko'X)(^wv, 7tXr)C7iov KtoXwv
'Ex. 'A<T. Kopa^txbv Teij^oi; xal Kopa^tx')) X'^^?'^' ^^-
eundera in Xapt[ji.dTat : Kai 'EXXdvixo<; ev KTtaecriv
lOvwv xai 7to'Xeojv KeoxeTatoJv S' cxvoj otxouat Moa^^^ot
xat Xapt[xdTat, xdTW 0' 'Hvioycot, (xvoj Se Kopa^oi.
Cercetas, Achseos et Heniochos Scylax (7 5) inter
Sindicen et Coraxos collocat, neque Hecataeum
hos prseterisse probabile est.
l72.
Hecalaju