Google
This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for in forming people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at |http: //books .google .com/I
D,g,r,z»-i b, Google
f/if t>8-tro
^arfaarti College t,t&rarg
CHARLEf^ MINOT
(OUbb of 1S2S)
1
,. Google
■i.,<, ■,,-<! I, Google
D,<,,r,:^-i b, Google
unb
®ammltiiig
vcriwrgtRtr «btr orcgtlftntr ^trknlrMflkHtn.
Dun
3(tiBtR eiib.
18 5 8.
D,g,r,z»-i b, Google
Hllk?-fo
/<5^ — "'"^
/tfAA^-rt" J^tt^i^
0,..;,, Google
3 II M 1 1.
CtUt
I. iffiolfflimg B. aStrtilbcif 1
n. ^dt^fifi!^ 6taaHetfau9«u S9
UI. griebcit^ U. Jtatbi( unki ftint -ffletltrn Ill
IT. 3ofep^ ^ignata. Stint etfanstttfii^gft in bts Xttfttn
bn rlimifi^ni StuiiitflliDn unt feint Slui^t au< btnCeltcn.
33(11 Dr. ©i^UtiiCT Ih Stuttgatt 126
V. 3nliii* etnft B. 5«ttatt 17«
VI. grttmatf^all atfiHiii^ 187
Vn. 8otb eamtlforb iinb »orb !Dia6l) 279
VIU. Sorb Sofeb? 303
IX. tSnnal ^intiinsmbt 311
X. etnnol I^irtnMmn 527
tttiittttttt mh SUt^trdgc.
1) dia €ntb((^tt[tra in Sudani Jtat^ariaa'f I.
Son ffl. a. Sunft" 420
2) 9toi^ ttteae ibtx So^aiui v. SDtrt^ 440
3) @tnnal ZMVabtl 446
4) S^riftop^ *uboIb 450
5) Iw Stdtenbent .., 452
G) OlatMtig' 456
D,<,,r,:^-i h, Google
„r,z»-i b, Google
I. X&elfgftns oon SBerMdbotf,
SBenige ISretgnfffe ft^tineit etnett fo titftn nnb mit
so^tcittten Sfnbrud ouf bie ©ttnfil^ec bei 2Renfif|en ge^
mai^t gu tiabtn, wie bfe iSiobam^ unb iliffinbening
91ont0 burc^ baft ^eer bed (£onneta&Ee von SBourbDii fm
3a£>re 1527. ffileMc^t ba^, bi3 ju t>en 3«ten bet from'
jilftfd^en Sitvolution, nui bie $(n:t{)oloindu0nad)t unb
ia$ ^Ebbeben wn Siffabon fit^ battrii t)etgleic^eii laffen,
unb aU bfefc brei Segeben^eiten tamm aui) barin fiber'
ein, bof fie me^t bur(§ bie guti^rtarfeit it)te6 ©nbnirfd
Me ®emfii^er ergiiffen, a(9 von baueruben unb ia}eit=
grelfenben Sla^ltrftfungen begleltet waten.
SBei bei @tflunnung StomS niai: oui^ etn lunger
fdd^fif*^ (Sbetmann bet^ligt, ber unter ben ga^nen
©eorg'* son gtonbattetg foi^t unb, luoltn fpdteren 3a^'
ten, cine aud^f)tli^e Sefi^ieibusg be£ ^eigangg toerfa^t
^ol. m tear bic» 9Bolfgang von SerbidbPtf, and
einem ®ef(!^(ed&te, baS bur(^ ben Seigbou tri(^ grraorben
war, in ber frfl^etn ^eh ^alb bem Sanbabel, fjoib ben
^tift^en ^atricient greibeigd angt^otte, fpitcr abet
gong in ben Sanbabel iiberging, Befonbert) iffl iplfd&ra
(Stjgebitge begtUert war, unb fic^ vfelfot^ bucc^ frif
gertf^en @fnn unb %ap^tit bemerTfi^ gtmat^t ^at.
S(ud Sa(^|en ^at t& fit^ gdngfit^ ijerjogen, unb fc^eEpt
X 1
2 Solfgiaa .tt«i.jetrtl8betf.
au<fe fon^, mo nf^t ioHiQ ^rlof^tn, boi^ bent @rldfi^ett
naV •). SBoIfflong wot rin So^n ©eotg'* »pn Seibls*
torf, beffen fflater ©ebafllan neun mat regletenliet SBftt»
germeifier ju greiberg flmeftn nwi wnb Ut SWttetgflter
Sf1)()««botf, Obtt • Sautetfiein unb goti^fieim befeffen
l>atte. ®eotg fe(6(t fo^ auf Ober^fiauterfieiti'), nn>
et 1539 lot 90. 3a^te Kmfam, inbtm man l^n bei
tinem au8gebti>(^enen geuer an ituc^em f)atte ^eruntcc:
la^en woDen, bie 3!u^tr abet aufgegangen ivaicn unb
CI ft(^ gu S^obe gefaden f)atte. SSoIfgang fi^eint fein
jWeiter ©o^n ■) flwefen ju fein, unb fcU nci^ in jun*
gen 3a'E)ren gejlanben Imben, al^ er In iti SconbAbergeid
eigen<0 gdtinldn efntiat, mlt bent ei an btt @(^Ia(^t bci
$at)ia tl^eiigenontmen ^abm fod, unb mit bem n vot
^om war.
3n fdnet delation vixt biefen It^jtem Boigang »er*
bieitet er ^(^ jun4(^fl ilber bie (Sriinbe, toeli^e ben ^offl
i) at- ift nut jttt ui Cfn nnbUtMf bcfmntt, Pn seaigfleu
1840 noA oIB gtof^tT)oaIi4 bobifitcr etaHtuiflcE }ii SieUnTg gei
Itbt (at nnb IDDm^en jn tRtrfeburg tear.
s) ©en ?«ittrflein ^atte aospur oon e«bUborf, etbaftiun'*
iSrof eater, 1315 nhnft. ICnf Ktebtr'SutnRtin fatcn etboflUa'fl
Srnber Jtalpar unb teffen Koifeliimnttn. 1559 mnfCcn abec bcfbe
Siclen btn Santtrflcin an tm AoTfuTfien Xngufl nbliiffm, bti bc<
' tanntU4 ctftig anf btn Xnhmf een tRitteTgfitem unb n«mentlf4 con
ffialfiunsni btba4it mar, unb cr nnrbc barutf tcr Sit tinc^ f>ir<
filiflli^ni XmttC.
9) Cn nabTrtdiilifb iltefte 6o6n, Xntrtiil, Fatiftc, nui^ Ktc
Intcinns bet Euttcifkinl, eon ^ttnri^ Jtroba Sidctedivalbe, nab
ftffidi mlt Xot^oTine tea ffiilnau au( Qlfleibns tine ^infc, bit bo4
mtt fcinin Sntdn eilofAen fi^rint. Sin brilttr Stubei, C^trtflopb,
ftlftete tint biBmiftbe Sinie. Sein gnhl eferenfrUD warb ober in
btn flttlfgioBtioimn Dcrttiebtn, ging iia4 ^rni^n, unb btnmiltf,
ntool BftmoC onnd^lt, nttr tad zmur aat tcffai Q^c. Ueber
bti idvflfhD Smbcr, Xatpax mf Btiia unb SipiptTibDtf, nnb befTm
Ro^tonmnt ncfttitin.
I , Google
befHmmt ^tten, ft(^ mit %tanfttii), <Bfnebig nnb TtaU
lanb geflen ben flaffer p tinfeQntieii ')■ 33anii ffi^rt w
fort: „!&ei Jtttifec o«f ber anbem ©eite, qW « fo jjiele
grinbe ju cin« ^dt auf bem §alfe ^atte, iibertegte aflrt
f(f)t woljl, wnb bamit rt felne ©ad*™ rctfet fulnen mSi^te,
na^m et fonberlii^ ufer ©tutfe in Obac^t, bie ju feinem
®ottl)d[ bienen mu§ten. (S« ift befannt, mie ber ^ergog
son bourbon, sormald @onnef}abel von granfrefc^, nai^'
bem er bafelbfi in Ungnabe uwfaUen, jum ^aifet fiber*
gegangen, »el(^e S8egebenl)eit bamatfl bem .Sonig son
gtanftefi^ fe^r enHjfinbHd) nsat. Det fiaifet nun, bo»
mit (f fi(^ biefe« ©enetaW wol)! bebfenen ntot^te, gab
i^m bie ^rmee in 3talien ju cummanbiien, nai^bem
gSiflcarluB ($eflcara) tUa mit Sobe obgegangen wot.
S)amit et fi(^ i^n nun bePome^r oerblnblitt) mo(^en
mB^te, gab er iljm bad @ouvemement von 3)lailanb
no^ bagu, nebfi berCtbre, fiber Senna ba^in jn ge^en
unb ba$ Sommanbo anjntreten. So ftrtigte auc^ bet
^ JIaifer dnen ©panier, 9Iamen« ^ugo be.SWoncaba, einen
verfdrlagenen SRonn, na<$ Staiien ab, nieii^er be^ermafen
ftcfi bemfi^en foQte, voit ei ben $af)Q uon bem 93flnb«
niffe mit t>t6 Jtatfeid 3rinbm abjie^en moc^fe, ober
fe^en, wie er itfm anbenveit beifommcn filnnte. ^iet^
niSuifjt mu^le ber SBicerov son Steo^iDlid, JCarl be Sano^e,
wtU^rt vormalS Jtdnig gianci^cnm I. gefangen nat^
©panien gebtat^t ^atte, mit 6000 ©pamern, bie er in
30 ©(^iffen trandlpoittret, fut^en, bnti ^apfl eine S^ibeifton
ju mac^en. ©nblic^ brattle biefer fluge JEaifet burt^ feinen
SBrubet (Srj^trjcg gerbinanben son Oefierrd^ jumege, ba^
1) Ctt gtedme SfinDnif l>«n Qogiut, mm 32. QXat 16S6, mt
tff4, eractifl, Xotcana unb ben e^neiitrtt gif^loffcn iMilni.
1*
4 {Mffloxg en aertttbRf.
ber ©meial ©wige »oit Sron^berg, uon ttelc^em bit
2>etttf4ea tiffonbti$ uiel ^ietten, dne ^aife Vitnee in
^Devtf^Ianb jufcDnmnijog nnb bamit na^ Stolten gtng,
am fi4 mit bent ^^etjeg ju eonfungiren."
®etbi«botf erjfi^lt nun weiter, aie bet §etjog »on
^Duibon bet @ettua uoge^inbert gelanbtt fet, ^ailanb ,
entfeftt unb befltn . not^ son 6fi)rja befeftteS SafteU ge*
nomtnm tiabe; n>ie ftrner SScntaba, naibem er ben
$(H)fi nic^t geiuinnen lonnen, bfe gclonnofl, bte er
Columnios nomt, auf be« Jfaiferfl ©elte gejognt ifaix.
^ier fogt et: „aBeiI bet iPapp:^) ^ieroon nidjW imfte
utU> i^tten juvifl traute, Eanien ^, e'^e man ftd^d sere
fobe, Bor SRcm tmb jogen bti bent Haiamei'Zifm tnit
6000 SWmtn *) jut Stabt ^mehi. S)ntn rt war Wne
SefofrMug brinnen, angefeltm bet ^af^, bie *o(hn ju et*
f)}aren, fetn 93o(t abg^ontet t^atte, Hi auf wmfge, unb
mutben biefe fount ttt^tig UioiiUt; }nbem ifattt ei au(^
leine Siebe 6« bent ffiotte iBegen feiaefl tegen unb fit*
gtgen ©entut^ed. Srie Seute tn 9tom frfdten t« mc^ ^
mit benen 6olummi6, bmn fie ttjoten nfemanbm nfi^,
fonbem uoUten nut bem ^apft eJn tvenig gu idbe ge^en
(sio)} fte fdionten beiStnbt, (ebten ntft benen Sargent
ganj friebliift unb tn guter SSertroulitfeWt} itiod) naljmen
fte bad VaticaDum tht unb ^ildnbeiten, load barotnen
pcEj befonb. 3)er S[}(H>ft (Siemens retirttte ft* *n bie
SngeUbutg; loat abet fein Sona^ balb confuntitet
»atb, fa^ ti fii^ gejniungtn, nidlte er anberd biefe
@dfte loAceidien, mit ^»ncaba ju trattfren. 3)iefer
s) «()4 Tfubern wit 4000.
I, <,■,,-< 1 1, Google
9eif))R(^ mit^te, feine S^iufipen olfofoit aud bem SSot'
Unbifc^en lurftdju^ti^n. 3)iefed contti^utrte fe^ vid
baziu, ba| ed 3tom tjemai^ beflo atdmtli^tT gegongen.
;£eim bobuit^ tonibei^bie oMttt Slnnee um fovtd ge^
f(f)U»d(^t, {ba# fdbige ^cntctd^ bem ^ennal son Scmtd«
bctg nii^t in4r ba0 ^oupt bieten inib iE)m ben Uet«r<
gang Benoelitm Wnnen."
Ueber groubStietg foflt er: „Siefn: ®fotge won gron«»
berg ') f^tieb fi(^ von tfaet nemtttmm SaaniKe antf
S^ml ^, old ttofclb^ ba0 @(^Io^ gnw^crg getegen,
ita^t bei beiun trjbifc^o^ti^ falgbutgtfti^en .©renjett. %
wai ju SKinbei^dm in bem @(fewdbffij^en, ttiil^t UMit
wn SKemtningeti, geboten, unb ieaft tin ^ttt von nno
gemeinen Stigniben, anfe^nlic^en DuaTttdten, batbet eitt
ttcpfem (Seneial, niel^et li^on vo^ero in verf^i^iebenen
Selbjngtn bnn ^dfec mit fonbem Shil^me gitte !Dfm^
gctban, jumal in bem Xrcffm bei !Iidno. €r cmn*
manbiite oU Obriftar ein JSoffedic^ed Srib'^eghnctit,
l^atte an(^ in befagtei Stction ju erfodttenet StUtoria viit
beigeteflgen. a)a&ei wot a abet fe^t tfiftig unb ein o6«
gefagtei geinb beter $a)}i9en, unb eifriger old £nt^(ni4
fettfi, tin ©rjfeinb bet apopoHft^m aSfltbe, al« toeiiftet
burdiaud ni(^t erbulben fonnte, ivenii man ben ^ap^
einen @tatt^altei Qi^ri^t nennetej bero^olben li{$ et nii^t
bte geiingfie (£i)TeTbietigfeit gegen it»n ffidren , fonbetn
nennele il)n nngefc^cuet ben leib^a^igen S(nti=S^rifl, einen
SJetfdlftfcei: bes ©uarigelJi unb efnen S^vtannen bet gam
jen e^riftenfieft. asiefet toUt Sutlieraner *) I)«tte tt)o^,
1) ISA. 1479, t jQ (DrtabtQtin 16SS.
a) KaA bitrer nob einer re'tcnt eteUt mJ4tc man amtAtnni,
tof nnfet Strttlborf IattiaUf4 amtfm fti, ttm ia«4 (Im ^'cittt
oogic
6 SeffBdifl »M Snttf^-
feviet an {f)m wat, fettfi ben $a^fi mn ben ^att gt*
brai^t, no er gefonnt ^dtte, \o VftMttert root tt auf
if)R, tofe er ftt^ beffen Vitlmal mecfen laffen. 9(0 er
nun bad Self gnfanunen iinb'einc Sfrmee geiif^tet ^atte,
f& ein 50,000 ') SWonn pari mit if|m nttc^ 3talien mar*
f^iieti foUte, litg er efnen €tri(f fertigeit tion @eibe unb
@i>lbbrat^ geffcc^teti, nirit^en er aid rin Setbge^dngc
tnis- Si^flS^ 111" i^"' >v<^ ^'^f''^ tiebeutete, fpiac^ ci,
folc^er to&Tt voi ben $a))|l; mit bent noQte n umgefiett,
»ie bie tflrfift^en Jtoifer mit i^ren fflrubern, bamit (er),
DKnn er f^n umbringen mflrbe, (efn SInt verlieren mid)te,
al« weii^ed viel ju foflbar Wdre. Urn befimiOen gab ei
bem geba<$ten (Srj^eijog Serbinanb i>on £)e{lerrd(6 fo"
gleii^ @e^6r, unb brai^te fo^erge^aCt nor ben ^atfei
iDiber ben $at)fl etne fiaife ^aii^t jufanunen, utib ben
gtiftta %S)til banon meip auf eigne ^ofien. @r towAe
md) ble SWannfi^aft nur um ftenfge* ©etb *), inbem er
fDl(^en ^offnung tna<^te, fte miitben alle ret(^e ^etle
wwrben, wenn (te wnrben Mom einne^men (jelfen. SUfo
moi^te bie .^offnung )ur Scute ben Sut^eranei;n ein
§erj, bag jie ^(lufig juliefen, unb belom biefer gronfl«
bccg in furier 3eit eine f<^dne Shntee jufantmen. Wit
ettlEe m mti)rTr]>t:c4tn fAtint, rontt rt aoA nai^ ben ronftigen Sen
tUtnllfni ber ^anilie nnG ea^Fen* ni^t mWdttMO) ift. «ie([ei4t,
iMl er in fpltnm Xfttr, nie <r tiefcn KufTnt r4ric6, uber inan4et
■Meifi ju benten gelccnt gatte, oter p jener niftt uner^eblti^eit
^(tioa tei fi^fifdien ICbEls flcb^ite, bie jn bee Jtittoibmegnna
eine mittlere unb itniUiU eteimns einnaftm, nit ft; )iilc(t rat
tn B(ra ©innt bee Jtutffirfitn aRorit geltgcn ^dtte.
i> St ntTbtn nol snr 12 — 14,000 !lRann gimetcn fitn, nie
MbernilrtS dngegcben nitb. Sojii famen no4 tiniflt taifesb ffltacn,
bfc bei Sri^eTjoe gerbinanb ^fnjngab.
>) SiE bthmra nai einen ffleit't^aCcT jmi^tEb.
.-.oogk-
DM eniMatf. 7
Mcfti SStM^t Nat^ btrfltEbe im Gctobo: auf unb gitiA
banttt in Stolien. ^iettet na^tn n fid^ ftl)t no^I in
9l(^t, ba$ er ftine Scute btntn @(^)i)djern nid^t ju iio^e
vor bie @tengen ^Me, Die i{)m gai balb ben SRorfd)
„!&ie ^nbff^a^ wuitw au<^ anf bad ^$ig^e son
itnA M»0et, bamit voir ni<^t ben ^erjog von Urbino
(»b. VI, 9), fo mit bm »»n ©olujjo bit aHiirte ^nnee
nnunonbirte unti in ban SRaildiuif^en fhtnb, tDoa in
bie ^dnbe gcnit^nt m^f^tm; ba^tto wanbte et i^tevi'
tofl) fi(^, al8 er fidj benen ©(^weigmi ni^erte, ttmai
aa<4 bet littftn @eite, unb-na^m fcinen iOieg iiber bie
SUpen, unb ntotf^itte feinem aSoterlanbc sorbti, we bei>
fdbe bit tnei^e SKannfi^a^ jnfammengejogen, ging ba>
nit bnr(^ bafl Sdriier ^ai, tomhttt ^c^ nac^ bem S(ul
Albesis (Stft^), fa[genbe« butc^ baS Xrientifc^e bid an
SaloBta, benn an beit ^u^ Sfioeius, rfidte in iai man*
tiianifd)e @ebiet usb torn naUi Borgofortis; bafelb^ vc
i»itft( Derfette, aW « ubtr bm glu^ Padua (Spo) fling,
iwn ban ^ttjeg wa Senrata^), bti e£ noc^ mit bem
Jtdfei Write, trfer Heine grlbftSdf. 3)le(e6 war jwat
tern Slnfi^cin na(^ etn gat geiinger SSottljeil ; QltUiiW^
lom tt but* einen fonberbaren gall, bet pc^ ^ernatft
eieignete, ba^ biefe baSjenige aSittel fetn muftpn, m'
but(^ bem ipapfle unb feinen Stmitten bet grSete ®(()abe
jugef>t waib, unb (baS) ben Untergang bet @taBt
9l(nn nf(^t wenig beffirbette.
„®et §njog Bcn Utbino ftatte bef^Ioffen, bem ©e*
itcral gimtdbng, »enn er fommen wdibe, aufiu|)afftn,
I) lafon* r., a«» bm ^aaft 9flt, fltb. 21. Sail 1476, liKt.
1506, t 1534,
D,g,r,z»-i b, Google
8 9nf|(tm VII SSHnKf.
imb att kentn tndUnMft^m XBmtjen'l^e ben Vbebtf
gang fc^nn jutnat^eiti ots ec abec gttotffe 8ta(^ii<^
cfiiflcjogeK itnb Demomneii, t>a^^en4ting ciite anbm
fHoutt qaxtmmm (unb) M SRontua tAtt Ua gtnl
Padus ju geljcn Wiaenfl fei, fo betad^ bnfel6e o^
6aft> bm ^erjog 3i>^(mit Mn SltMcW*), einen beret
tav^m unb beru^tefini ©etierale, bie 3talien bo*
mold ^altt, mit bem ^ent wa bet Slefteiei, ben f^onf*
bng bomit onjugieiftn uitb au^^altcn, bem et ^entwi^
ntft bei gan;en SImee fotgen woUte. ^ uun btefei
ta)4eTe ^«(b tet Bargofortis ben Sdnb untrfd^coden aiu
gtiff Tmb mit gro^et J&eij^a^gWt in Me 2>euif*^
^inefnbning, tvittbe berfenie mit bem et^en ^nvntn^
fi^u^ gettofnt, bn tfim bat SSein getft^mettcite, an nti^
(fret S9iunbe et ntK^ vice Siagen in SKantna fiaik
SMefct Son, wel^et bie ^taliener ^Atte antteibcn foSett,
btn Zoi iiftei @aientftn an ti^en, maif»tc felbige ^in>
gegen gonj be^tgt nnb 3ag^ft, nnb aU fo((^n tn
^rgog von Uibino erfu^t, mat^ berfe(6e $ali mit
^incT Knnee nnb Ut^ ben gdiib morfititTni, woEifita
ivoSlte, o^ne i^m nwittt nac^pfe^en^. j^ferauf ging
^onMerg 5 9RtUen ^(lEfet mit ber !(mee bei jDfii^
fi^ eircA^nten ^u^ Padus, unb fonb hineit SBibcr^
itanb me^r vet fi(^. ^iS fcd(6e« gefc^E»en, jog <t mit
guttc ©tlegen^it buri^ bad £anb unb btm^te ben gam
sen SItonat 2)e(embet bamit ju, bei roeit^er @tltgen^eit
I) Qltb. 1498, bcT eaUx m nflm GtrofttriegB tSalmt n>n
Zmana (f. m. IX, €!. 4).
3> Ctefei Serfa^ien ge^Drte mit jn ben StTbu^tSsriliibdi, tie
man in 91om il&er^iinpt gegen bie ®efiiinang IH fptTiogi ^atle,
nnb negen beren man V)v fodtic cetfulgte, uwbei er fcbo4 Don fStt
ntbig, tn befTen iOien^en er ftant, gt^tiiit maib.
bftfi(6e t)iin^M>d *^a& ottf l»MFoiliiu mtt, t*
fonbe ^c^ auc^aianDib; kn i^m juc (Segnnocf)i ^
ft$te, unb prntt' i^ftflf^ge^t ba0 gonitStmb 0|iit.
^Bfi t}attctt imits 6 6teiine paf^d bii m Me $iac«tK
ttf^ ^tiitt^ finikm fibcnms gute £Xaaitia» bei ber
STC^ifc^en. Segmt)-, oQwo niit ^(t ma^tm niA bcit
j^og Dim a3ouEi>«i Mwattettn, t^td^ sik^ jh <$nbe
1x0 SonnaTii 1527:inlt ftiiiH -Stonrc aniatt uttb ji<4
mit %terab«t^ coxtungiTte. Sttfo i»atte bet ^ei)»g; itntet
feinem Si>mnaitbp efiu Sitmee von 80,000 SRann, mt^
intt^eUil aUc oetftu^t 6>^aten, on Sfastem, S^nif
f^en itob Stalieaent. S)tefe 3iit^))en, todt fie i^ten
®olb ni^t tr^ten, boti^ttn, 1i4 feU>^ feega^ ^ ina<
i^m, tvnm etiie rcii^ @ktbt ctobert tDArbt; ba^en)
^Dffttn tuir, e< tvArbe olSbann on tin puobmi gt^m,
uQb dUbamt ailed gut werben; fonberii^ nxHfttte une
ber aRintb nod^ £Knn. 3)ieft< uot gewif nnfec, oK
fegraaiwta: Sa^eronn, ^aupljtDed itnb einjige ^bji^t,
von bee Seute in Stem und gu n^olen; bantm biffen uit
jwoT in fintn footm Stjftl, «nb ertniflen mit unbe»
f4reiIiIi(^eT ®ebnlb aSe Setbrie^ic^Teiten, fhinben ax4
ntU unerft^odcnnn @em£^e aOe Stbemiiirtigfeiten and.
„3ftan mnfi bdennen, baf bie^, bed ^i^gft twn
SSembint Untentt^men eine benna^en sro^t uiU) fofl
nnnborte-^ac^ root, vadil)t ftnim iE)ie0 glei^en juboi
ge^obt (St }<^tc bteieilei Sotionen uniei feinei Vxmte,
fo inflgrfommt geinbe . bet franjofifcfceii 9latitn wmtn,
<at6 toA^i ftdg iierfelbe ^cfr ^eif<^eb(. £ie Sbmee
uiUTbetton i^m ui^t bego^Iet nnb nuinte olfo, fte IfdtM
$ufl unb SRadji, cdle Slugenbliife jn ttitUixm, »ie bcttn
mu^. A^ e^ guttE anfang bajn aot. 2>et'^ni»d fcQ)^
^e. [eiii.@elb; tf fe^te an 3ufii^n unb $»»i(tnt}
D,<,,r,:^i t, Google
10 Brians m euMtocf-
e< tMcen feinc ittrapnm unb baqu Eiend^itgte SfmnuoKv
-ti»n fioi^anbtti; jubem toaten tifta bie ^o^en JDffJiitnl
gan} unbefannte Seute, Mit btnett n ful^ nit^t wv
ffnet^en foiuUe, ob ft(^ auf fte gu snlafftn u>4r, oket
nti^t; boTju Ijatte ec Cie feinblif^t 9Iimce in btm ^ficfnt,
u>([(^ »eit jlirfer attf bie feittige war. ^itftat aOm
iingead^tft pafflite bnfeCtc aUt folc^c itabrfaimte £<tn^
mitten in bem ^&rteflen fSiintn. ging ibtt fimiel @tt5iitc,
Me wegtn be^ gef(^moI$enen @ife6 unb @(^nce0 ^4^ ono
gelanfen tvoren. @i nntfite noi^ ba0 9)>)Mttini^e <Snt
t)irgc, fo nad^ ^etmtien fie^tt, ))af^en, unb ba ei itwc
ftlbige* war, fanb et rofeber neue 93etbrie|li(^dien »«
ji(^; aUdne oQe biefe Unnt(>gU<^fdten fibenronb et bo4
nit ^erj^aftem unb nnetfd^todencm SRut^, odt (pl^er
£&oT^^I unb S&e^utfantleit, ba^ lebennann mit IjDt^ftnn
SRu^m von fetnen Untente^ntnngen unb stnic^tettn X^tf
ten melben tnu$, woferne er flt^ anr in anbem Sin*
gdegen^dten unb nit^t wibei fdne Motion I}dttt su
brout^tn laffen.
„9lld tt nun mit feiner Slnnte auft)ia(^, ging ei am
30. 3anitar ufin btn glu^ Trebis (Zttbbia), lief bie
Ximee Hense Febr. in ben ^acmefauifi^eii unb dOft^
nift^en Slenitorien refcaic^iTen, ba inbeffcn bie aSfitte
S(rmee von ferne nac^folgte, jebot^ nf<^t bad geting^
Seib jufugte. %etntt ginge et ibtt ben Siuf Sevia
(®ega) unb beiot^f^Iagte ^d^ mit btm ^}og von gee-
laia. SMefer gab it^m ben fItaSi, ei foQte feintn Km
fi^tag ouf atom verfolgen, unb bfe StAbte, fo i^m aKfi>
flatten fonnten, votbd pts^&xm. Son bannen jog er
fort, lutb lam in iai SSononfft^e @c6ftte, fertigtc ttneu
Zxomptta an bie Stabt BoDooieo ab nnb nedam^
3!roviant vor feine £ru))))en, [fef metben, bai er mit
ber Krmee natb 9{ca)}oIid ginge, um bieftd SiaigtH^
I , Google
n»^eats bn BctMCbnf. 11
wn itA 9<W^* uttii bet 'SeitetiORet Qkwolt^iUfsfdt
|U icfcekn. Ktt cr nun Mn ber Stafct, tait tc lei^t
l^^ttte nmt^mo^ra Himen, nfd)tt etl»ieft, semygftete er
Utfc^ fi^^c nnt) I^H<^t Sanb, ratlt^ed vot baS afiet*
^(^KoTjic unb refc^fle in ganj 3tolfen gelfalten tvtrb.
<ir litf ber Xnnfe il)ren SiQen, ben ganjen Stsnat
Usrtii ^a no^ eigennn Sclitben ju ffoufiren, unb
worm BttMiebrae fofl gonj mi^fltlaffen unb nnbflnbig,
BwBtm fogar reoottfien, inbcm fie tl^re l^fRjieid in 3ktr
bai^t Men, alA ftedten fdbige i{»ren ®oib.beif!^,
nMttegm benn aud^ ein Xumuit nac^ bent anbcm <t^
fhmb. ^£er ®eneraC gtonAtxtg t^at alle« uxtt ei Eonnt«,
inn un« SJeuifd^e ju ^Den, wtrtfltte un*, e« foUte
KH^t ba« geringPe son unferm Solbe juru^t^alien,
«bet ent}cgen tveiben; uit m6(^ten un6 nut in ttmoA
9AuEb«i; atet biefed woate ni<^t< ^elfen, fonbem eft
nnnbe baS alte Sieb gefungnt, unb wmbe mii Ungefifint
bie Seja^faiug fltfbibfrt, ael^eS unferm ®ennat gtona*
IxTg bemtaffen gu ^erjen gfng, ba$ i^n ber ®(f»[ag
rfil^tete, unb fld^ alfo tobtfran( na^ gerrara brlngen
lafFen mn^te. !Diefed @enl<^t erfc^oU balb in berer
grinbe Sagct, TOeI(^e fi(^ borflber freueten, unb fi(^
gdnjlii^ einWibeten, ba$ bfefeS grofe €onfurion geben
unb bie 5Deutf(^en unmilgiit^ fic^ wdiben tion bem
©ourbon (ommonbiren loffen, fonbern, ba fefbiflc nun*
' meI)rD o^ne ^aubt, ein 3ebet na^ $aufe fet)ien wirbe.
aSel^* iifnm ober ni^t jugftroffen, benn ob bie 3>eut*
f(^en jwat i^ren ©eneral gronSberg, mif ben pe un*
gemein »ief ge^olten, ungerne tetlcten, fo ^ingen fie
bM^ nunme^ro bepo feftet an Sourbon, unb en»fcfen
i^m foltffen Stefpect nnb ©efiorfani, wie nur ein ®t'
neral son benen feinigen verkngen !ann; man !)6rete
von fcinen StftvDltm mt^r, unb fomtte ber .^erjog mil
,5lc
12 Bglfgjo^ vn iBnWbnf.
il^nm anfimgtti nab -a^at, wad et woBtr ^). ^
Prince iilteb tux^ eftte SQvfIr in ixm liBonontfi^m i6lt>'
tiiit ^^tn unb Tu^eitt^t- aii4,.ba man trielnt^rmeir
nm foKm, e« rvircie Sombbn, fobalb tier gr^ngotb'
grtwcbcn, feinen gsf »dter ft^."
SerMbDtf ergd^U nun, wfe bti $■#, bcn fitfim*
bert ba« jujeibeutfge SBft^altoi bt8 §erjcg8 B*R.Urtliw
6efoTgt gemaifit unb bie gro^en ^tlbfi]^ betf Jtit^tf,
befftn Soft unb ®efa^t immer xaeitt auf i|n dEria
f{tlen, ge»imnt ^Atten, ouf emmte SBagIet(^««)rf<^Mgc
bffl Aotfert, wtt ttamto^i Urn SWcrKnig son SMQxi,
ibtt chtm ad^enatUi^en ffiaffexfK[I#imb ^# ttetgtii^
^dtte, noM febn a]^I bit uon i^m (efc^ttn pft|c
bed anbein ii!tumat, ber $a)>^ abec bet Stmee bt<
Sontbon 60,000 !Bufaten aaWa» fi***; »ie bataaf oirt^
bfe )Kl)}^{(^en Xntpl>en bad netq^oUtanifdfe @e6ict «<>^
(affeit, SBouiion <^n ftti^ ffir oufei <Stm!bt ertUtt {)Atte,
kfltf Stinfge jut 6tu<fdt)tung bed Sntr^d |u t^itn.
SouAdu, bn in tier ganjen ®aii^e me^r cuif eigCKt
$anb, (li^ in be^mtem Slu^ag be4 Jtaffetd Dnf^
gegen ben er SJMtrauen gefaft IjaBe ^, unb bft (it^fter
irgenb einen b^eutenben @(^(ag autffS^ien mdlte, onf
ben n fdne 3uFunft be^nben Ifinne, (nante Stetbon
f{^on bed ^tttti wegen ni<^t unrfe^. 2)ad Ari(g«<
1) K14t nnsotfitliit: mit Sttonlbtrg't ttltetflieem (BnlBft
torn eln Qt^l)l ttr enUfenNit em fie, anli fie wntttu mV,
Hf fie o^ne Si^^rtt: ni4t iu iixm 3Ut, ber se^oftni SroU, gi=
_ longtn tonntm.
})' (Sx Tc4nrte attf b{< Setelnune mit Um ^eriosttntt 3Rab
lonb, naikt abcr biii:4 b» albii f^ltocn eicetasiln ^oBWiBt
^Torone, Ccn ct exft jum £ote ceTHTtbetIt, bian fijt 20,000 !>uc
taten besnobigt ant enBIiib ju feinem Stot^gebcr gcnommen ^ittte,
im tea ^i^tnt bo Jtiifcri int stni^t.
I , Google
boa Mmtn-SutadfOiaiiitm (SdBriei^ bolti .icn .^viAigu
auS gntan.^etiuigefi^e^cs, obn ob ec.^^e^. bla« ge>
^Rn,.ken $d))^ tefio liodlrttii gafftatet^oL, -tsag an
ftlmm i:»te bfti^nu!. & fUQ^ brat igattfie unln aw
ton 9DT,- ttitiif^ n.out^ jnn griAen.in^ttie, fp b«
finbe exfitf) k»4 90"^ in etonn/fol^eit @t(Oibe,.b(t>
^ cc.mtiiiQti^ifimi&axtMa, aU bn^Midugc^iibtn
^tte, :6ffiuU^ii;t.)t)4tie; <benn mft ^irfMi mvAgtn tduait
n Me ifeniee uH^.lnige^ti^t b4ja^Int,:nte[(^.))(i4,. be*
Mi.^ li^ nOOigiliefite&igt vwiien, nimnurane^ oud
tem.Satibe ge^Ctt.lDBilte. l£« mittfcmdlt bet ^^i
Mn genont '.$»»nrat xitb SSunftioi) geft^tlfatte, fi)
tidte '.99nrrbatt.'init fcinm Sjufipeti flbtx Flamimen na4
itomaniolg, imb -att erbi^Ib^ riiotfo tDie^ii be9t:£o:--
nomf^en^QUgf^tfotteB-*), aurfc^icte (t atit5. St^i^ titf on
Fwrum Lim ,§iec ttugtt no^ nfemtmfc eigeittli(l6, wow
nnf bed Sonsbottd 9tt^(^ grtii^td: ti«tt;' inbeffm »<n<
bek ^c^. bofelbe unb. uberftei: Haadfila, ttield)e« on ^g
tn toSAigminsohe 3:^ ifi; wn bonnen gtitg a butt^
bad %^- Steti, eiftieg mit g»^ Ui^t(|unniic^feh unb
9SKikei}faSipptiAvA^t®iik^e,.VK'P M bfcfem aSai^v
ging ed nfi^RifQife uber bie JOeittt Galeata, PUDetnm
S. Sophia, S. Petri de Batnds unb St. Stephan. 9110
ct bar^ bftft cngicn !)}^ffe geliod^R, be^b ec f{<l^ ovf
Ue llftene bei Areta: unb fant bm 22. ^ptil bU anbit
^^e iti Soreolufl." '^ier lam Sanno^. i^ entgcAen
tntb fiu^ i^n.,jta.Sfi^(tun{] :>e« fBafoi^nftmbed
i> BWnfliU nait')iBgai:'4($atft.; '.'
- I,.n,< II, Google
ja «m«4gtn, w>lA «c i^nof^ IdO^OOO 3>ntirteii m^
vcrfiwu^, tt%ntli, ivfc Scr6i4b«i^ wffftn uffi, bet
^ittc It^ w^Icn, tn bciftlte, b»i{^ oDtdei tii»
getifi^ ^o^ngnt be^oc^cn, fi4 (ntf6 neue fc^ mtt
km Scfaibtn be0 JCcdfeitf Wi&xttben g^bt ^ttt. Na*
mmtli^ ^i#e bet $a)>9, SBonibta nfltbe ^4 auf ^>
rraj, ba4 fotbtti bit ^trft^a^ btt StebidS (fdt iat^
ddl) gdtPi^nt ^tte, tAteaSai (ttfeo, ttMCd^td Uitteia^'
mm SSouciiOK febo^ ^ VMit fi^ttfcrign tifmtite, tU
Uc StpOnnut^ Komtf, ttnb taffiOt bti feisnti iSat*
ft^uffie blkb, biitct osf »om ItH^t^ttfai.
€i menbett fii^ jntitd^ft nat^ ®inta, einec ®t(^
blc gut faifeilii^ gtfinnt nar uab i^ mit $ii»iaBt mA
!Pttto« Detfotgte, „$bn 27. 9ifai twn^irte cr obcnnoM
oit ftfnm Stuten, wdi^e £autei 9hit^ nitb Smtbt fti|»eB
liefen, uBgcot^t a oft I}ait gomg ^telt, bmu t4
ngnctefa^o^neSdif^iinn, nnbtviieB bie ffiege fiberaU
mU SSaffee. €« fam aa<ff oft, baf bie 3teitnci bod
gni^volf ouf bit fj^ntx od^mm nutate, nnb ttotf.nii^
onfliftm foimte, ba« ^ing fhi^ an bfe SS&^iun mb
Gc^wAajc bn $fieibe mib (fc^ ft(^ alfo bitt$ bad
ffloffa na(^fi^bl>))tii. Vsf foU^e SSeife gmg aSoatbon,
1^ bet $tq)ft Bon feiiui: Stafimft Sai^riiftt befam, mlt
bn .Strntee iiifl on Viterbium unb ^nbe bm 6. aSoi
Bttc 4 U^t 9}a4ntittag4 vor benen Si^oien btr Stobt
Som. ^c oQiitlc Knnee jog fi^ bemfelbttt fetfr tang'
fam nad^, uiA Woi noti^ lO^Sdltn vott bem $nuftitei
£(e." 3ltan (abc ca iH^t fe^en Mnnen, tneint bee
dtdi^ 9ecbf6b«tf, wfe, want ®ott „ein fScil toegnt
feiner Sottlofigfeit and ^eilfgem unb gete^tem ®eric6te
ftrafen" wolle, er ^o^e ^duptet Derblenbe unb bfe Sliv'
iijliit ber SHatligebet juuif^te ma<^c S}et $avP, btt
I , Google
15
iM$ Hog .graag gwefm, >Ae orA @ci} wSa hiMon
dWMrfC^t fefRt ZWfpm. a&eeb(ndt, f^(tf er foum 600
^ bet Stobt gr^bt, auf tife ti p(^ luilafen fmuMit,
iiM& fdfcji kit «ii«bfffenag bet ge^nflftwrie imta*
taf^i). %n^| 4(^e er bit SScrt^ttiiigatig ber @t<drt
bent B«i]|u) Cerhano (Srajo ba Scd) ubcitrageo, beat
cc t)od) fn^ei niemtUd titi gugctciUtt ^6fl ai» fen
#:af @uib» DiHt Stongo, jmei £age dot bei Sttihinft lM#
««»*», 6000 aSonn gue Scr^iirituis gef<f)i(ft ^,
f«itit biefc tioR €ni.tti(^ eingelaffen, fottbem nut 800
bcnun ongmraunen worben. <£arf ^afte in jtod iSagtn
Qtttfatt etwattet utU> fli^ fi> longe gotten ju fdnnm gc
ncint, txt)^ er jwar bie SSetle tic SotflaU, befom
bets bei bem ^f)}iiii[ jum ^1. @ei^, etnxifl ^a6e ouA"
feffcm loffen, tai fo tvi(^ti9e $R»»erfen btr SBriiden qbet
mtindiffen ^obe. . £)et $(M>fl, ber fi^ fonft bd ber ge'
tingftni ®efat)[ in®i((a^eit gu Niitgeit gteUt: ^oie, fti
McetnoT biinl^ Seri wnnM^t vvrben, in btc 6kibt ju
biftten. 3a, man ^abc vcrl>oteh, ba$. iigttb jemonb
He @tabt volaffe, fvbajl nientotib etoa« ^obe ^df^tut
Uimat., „M tooDte bet ^ofijl iKont inft-<dlen [(ten
Stdi^^nim unb @(^A(en be g»<
fwtgoi UMttb, f^iHl^baii^ SenaittduBg bed ^jog4 Snuig
vnc Sn^fts'eannbiag mb be» Oto^en £>tto 9im ^fv
ten, gtgot efn SAfcgtO) vvn 500 .^nm, tvitbet in.%t^
l)dt iam. 1582 btgfeitete tr ben ^ecgog son 3Uen^n
al« £)ba^Ueut«nfint fat bit Stieberfmbe, 1583 bnt $fal3'
grafm S^^ann giafimit, old OfieiQ u^ 500 $fei:bc,
set AMk. 1^6 nnrb ci wn ben StimQ vmHistatma
1587, tf« ft, nwb u^cfte«rliia8tn::$iEU»eit,'WidM;ini
SBGb'.tOR;^iMxb amf ibem isatftc^ iuk^bmU gtfMgeR
unb je^n 9fiM^ in^a^ Qifydtm, Hi tt, tUt'tnltati)
Stmpiv'a vox 6(^«ttlierg iEknaitttiuag, 'nfl<4iul«: ^
fott, ttoM tr iebiM^ 12€0 Jhvncn .iiid> aftn-Ki^to
dng. 0(2 ^ttgtAi fl^tit; ,inA$te unb . wt ^tiit, cWstS
9iiin»in::guEaAet}itlt; baS'in,tn{t-nt8::@f«i>r9m>anAi
^: 1591 shi9 n.loMn^init^SAipe^TipiRi'iiMtJite
Iftit aai> granfrdifiL unit 'njeifte.jum,JQ{Ktfkn jfnbjpM
SNorei^af tx Otttnl) auf. 1694; ^bm mil i^ dU fw^U^
|tf#m;'i£ricg<Ki$niibi:n; Mteb ,9«b ban <9Uui4«t«lt m^
Motfr,. fAmtt 1&06 SfflK boB $ibmlnfflcttwi.,-kier Jtite
Sadfirn. ita^lBude ;M gtfiriagit na^: M^gfecn gtfi^Mt
6Kpf0'4«<Jik.drit:itRb/..bt<) ibattM%i iftiiegamffn'it^
»ert^t0 nai^ger&^mt traib, Wfe et, fn 19 Selbiflgnt,
„)l]>et Aaifent, jwd A5njgm in Sranhdc^ ^), ^tif^uc
f&T^, o^t gutfien bed fRiUkii o^ne bie,.®):a((iin)ii
bertfn^m, tmiii^t ZAm^ gririflet." <£r oni^ Rc^ auf
bitfot BtIb)iiB«i immertiitt tttoai iaoDrbin l^a6eii/t>(oii
er bn^ :ba«' fRlttngut ©djwetfnd^atn, im a' mn
20. 3nfti 1596 port unb wo et beertigt Ilegt. 9H
rdim.SeftaUuns fiiitb.dn folc^n Sulauf bed SSoKed
ftcilt,Daf Me Sef(iKntniMsta»frb«w Ain^ofc gdtalioi
tvobm miifitf. Wt wax jttdmal vmnd'^f: .1) 1577 mtt
1) Sn: OtBtritt Ut Air4nbe»(simg nittk miiM hie ^iOt fcltn
X. 2
8) ii# 6alone von 9MtitmU.<M.»mm^iti»,^M
ibKfk fittft- mi* 'tai ^M^ t^iata:titat,nmMt ^
•r }iDd Xdf^ter nitb fwi ei^ne.' etfotsM, nit .kdm
JNMtem i(ti»^ fiete W a Hr >a«i > i n iiii ni*f(^9K'fciitfi^«iii&
etttl.WB enbttbnf (B(«. 28.'£kt l&dd'); O* wrc
■Hfa*'<ittitt tto^mg l»Mtilb0tf. «]rti«tefU 9»^
bMc6 tflatim, eda^fam, >»«rti iMB iw du^fti^M^
Art|Mi auf Sn^to vtio fiBcgffii^,' itinb idBS tooii^teRt
ftni-«MtM«rf pt gm^^tim /Stwrntv <Me #n' tK4
0m.> tft'^oN) im erftat; Oft )) twt ^aU4t(v u>^W
tti^e icjatot, vwMiUrMi 6|fcitH;elmft)efiMlb«K finicn
i) ffltit Jtottarfna Don B«Mjbotf ouS Stieter* Soatetfltin,' Tat
(Hu'itMtt '^Tim i«ii» ffnvVnrtt QrlfEn mtnOeEtf^n fe(|ii4nA^ '
I] 1) :SMfm onf n»(tlM)i|{, MAttSritr; JtM«6^ 4l«tB-
Ud tint jabl(ri4t KaAIomtinifiwift. 2) Signuinl , Iter mi tint
Sett Uiti ia ami nUitla tn' StimhrelQ aac, \«f Mt <RfttcI<
fHti tkb Vfcfnifll, M4FA( «M4«W-JMielr x» \^HIIu»,
Ufta ttm ivleft (^ifUfi|4n;^fiM«MaIl naj* AtOHtKr' »>» Bern
ua.M iBeI4« CT 10. iEiec. 1616 +. 6eln OTonnSfiamni fAelHi
mH'fchieii'Snttm tritWen-in ftin.' 8) TCnton grthibrte rint 81m((
■i(:0li4nV «n)M, mm,. etaMou « IQta* :(ti9..«ii
1)626} M«f «li<tn*l>aIb^ «!it 60(11 tielTclbn, i>aM ffrnft, gtb.
1598, %ta ft mft Stoftnt con Cfbr^llt, tn Ittteit itrCS Otfitltttt,
(Tinat t«ttc, wnt 168? M tfncoi SMU <■ CSiMtfiat ^tntcrrid*
(Tflo4cB. Otn dftNTtt 00^, Jtoietr fiHtti4, gtb. 1592, t 1619
d« topfUjlfM Ctnub an tolfeltai 3itTt-)lnt Mi Sntin
Xan«t, e^ 15»6, ■UttUtaNittn jB^MMtatg.' Utt ftem»ti»
ten, ati:ifl»«, ■<t»'teil41(tr.»# « tt>9n<li>ii«iW« KoAnbm*
a»:iid 3»«-M >ni «ti» » iiC « m ii»> a < tM ii|;
■UtVoItMi' »Mrtii MaSflk iiX'iUE • aUMknta)
wtt f<faat«irtl«.«Bn««l|iteM«««iU*, Mnf
BiM aalat.M km ObdaMinmn! i>ai'i^i4n(Wk
)ai, -fraban/in .fiton . fvittan fiicWt^ "jitmtji
atilint tanxnHi^iiit<BMiglf)tauai>ftliima»
aoitiin Bdtra, iefQm'<cnitfti>ll«4aiSWtU<ai*li
w)t'-t»'4 ^ng ii iii Sa^i>i: writ liMtt .SUciiigiufoc itai^
•kc IflBKit aai): Wmtli ii«^ UmilfiWiili jiiiM:
(Or ^ Wt;JRrtat ir HMMiL' am ammt «v
HM,:te'.Aka<Mirtin"ta fifctlnb, Otl otattr,
SitaiiNa, M*I63& iM tiatiKg .<if(t>f|ia. JUHpm,
bs m^ i* rtW m^fr i if ifcfcgOfcaitei gipaiiiui^^^imli
bmietnnt.fM, Hi^nk Sii^, ta.t<ci.gtlb)tgciir
. Xbi^ ,Riii*ii'0 iMf Bfti4aii Si^ total aM: at bwf
■ail witlt.mli iatmim Si^Uftk. .fatrmttfi
gniet^ a&ti 1644 auf )>r Stdft HBtts) boAi-ttid jmk
n«>m (tlf "■* •<■■<» Nnftcn, efgntnt, in bm KtrtnUnbcn
bcgtgnttt. t)tt ttaiftt ee^B WkTttM'l, CtMHon, gib. 1610, kts
JOS BiHt Mitfln. Xbrtlan tigceni (gcK 30. Sttu leoo, f 30. Xpra
1668), ktr «a4 in WftniRfttn, tmfiWfibtn, hr»afrCf4ni, tintfftn
nwftra siftanMa, mam IMHtmmnfMl-
2*
I . ;; Google
taUa, utet0 lii^iiiMt, im^^be* --eattti* mm ^^
(ctot Sctfe, 10* fbirt tMft, Mti RM^^tW-SMiwUfle
m Sfn^t^; uw fete' SeMt g>f(Mf|m wnb. A«m|
wUb^R ^W^ "B Utf(IbC''3(tt it^ in S^RudRf^ gp
HiWft, UMa ofor fiMUn f49iitai«ifi4vt ^fjntftrc ta
nitt 'fci«m 9taA Sik^i^, ^er al« fMati^m fUttb,
CElo^iiaL Ototg Mib ^Sftrif SbmlMin fUlm'Mt)c:»«c
attigtut, tt«^ fie ndt ^esrg CWl^^ g(}0gcn. ^^kh
ih^' Qrancf ^otte tn frdnj^fifii^tn unb nicbcriteM^i^ni
Aiegeu ^ifw^, Abtnu^afeertanB, anf Oi^^tM
SMrtt, tfnm li:^ in eitn, Uatixt f^iiAvxgt^
.Woi^"ttM) vMi itiient f^NltcM <Sw^fMMBcn ftrtfMM
MB StoiNMnf inf1UiliRk9ratn^,-VM®vn)t Steh
belf, bn^ttt, ba^ a te XnffeB M aUnQfcn dm
iteetB fihia oAfbMtn • IffHli i lAiM i^i^o^tit''notkcn'fctj
wi (nkcni £f>i4^fliig . bttfewcB Ciittr, ^ifafcri^ i if/H
61 gikr. MOe, tW. Stni. MM) «>» m«lataa Ml
tai'Stlgliciulg, M M|m til*' M SM(M gifNtiR,
OA NflA it ui^Klt- J64Mft 0<^i"SA' fiai* itt«* !>■
k|t HMt aii fai«fni.i>iiiiiiting>Ma •i^eiin^ sM
Mntt^iMitiiiailli tn)) 3>i«b«^nt jn IWw wiii w g.: —
Mr l|i*ai MtfeOillltitcini <n|tfi4rt, mttllellW, In
M ttfttOiU tttat dnilOni MWU^nlM/ Inn
bfl# g« mam^ 3%' P tKMi 9nB4Itcna0ni(|CiR gtii'
U'lutk "
I, Google
3>m'}iKftcR fbtakt Ucfcr.„etMm«K-@(fi|i4*en" (6t
fi^t &bn SdiFun^, ^aMt* SSct^Ntn? bcc oof tmi
img Iterfdicii gegtNn nvb, wt. rit jiiiA.aRlstt^ n*^
ntfb S^ltffofe Mrtimbai wtbai.: 9t«i«Mng«i Mt.naft
OBft )])it^i)Itfflibff;$aii>; ftec aabemtite' dufimnnt*
Mbufeg juedDWRcit, »eh^ mK^iOtaboK fd^^^tsotf'
intf fi<^(^tStMtf0tf>ngent tntdiSHMnntj wibuHiiiilr
lii^.fi}Id}fi:lHf)>iM|)eiiT >ie mc^,-Buf.le0D.^ni(|Atbi>.l>aT
wSpt NuckB.:
„3in aUMlalteii", iimtvti vH» oUbmL in jjfiin
3tiebtrf(^^, „I)atte fafl itbe6;-«k^ft$ fcin @ifta|ntil,
Ptofbot, obtt'opn. t^tn g^fi Wat Mtb-tMUfr:!^ f«r
M»ct mb Se^mgtn Hwttie. »ie ie^ bm StonmeHiM
ffttpcbcr vbet abtUgn S(^(6ffer bei bent SntttecfntM
gUffe«»aa>.unb.@)><ifeftUe, £Df{(tkn|imincr,,@i4ltIbt
V. bngi. nid^t Dngt^en- barf, fo am^ et bootaU ouf
0efdngnff[e. unb — ^ gemeiitiglli^ aud} aiif golttrfattmtnt
frfbai^iffiK Sltni e^nr biefc. l>Mt fl(^,.«it b«fw«t,
30 BMWN 9kmt^ai§m.
hit 3it^ bet SSorjcft ^ A^nd^tffl. 3* t
ftfki unb vftbergatcc bn tM^tkt btcgki^m ^<Mck
M 3ammeK anbgni (ennk, bt^ wfttatfUt<^ nf^int
CT in bni Hngot tie« Stttg^crtK. S)ie ^tfAngniffe teant
t^eU6 in ntgen, ninbtn X^itnnen, mft jwet U< brei
<SOcn bitfm aRaucm, o^ne gcn^et unb Xrc^lteit fAi Me
Stt^ — bcnn bet Ung!iiif(i(^ nurtie on.Scilcn E|eiab'
geloffen «t»et tjlimtrffleji^— , tljeU* *" tfefen, untet'
ttbif<^en ®tw&\bta. £e$ttte oibettete man oft in ben
ftloftn Selfcn, aui wcli^ gewd^nU^ Safer sorfldeTU,
fiA«f bMfite^eM, urnia etni^t ms ^nj fi^ Son*
fHttdbn nor, gtuif in einigm 'Sbnaten f^on jToibiv
tif^e «BfABc Mom.
„3>ic«(nibc«^iirften fitajl;^faMmiMrui)n*eotof(^,
obct vcpWfener^entucbct te^m HtPbengcnfc^, .Pkit
f4Mt«n jb atif bie a^e btfteSiitg, at Uttfieii ouf «in
9riftnf4I»f , we c«. anttutw mb Stt^^ lU^tife^
dfl fctt bm 16. 3a^T^«ib<tt tenurft nan fecpinmitcn
6ta<Mo(ffai0itiffe te ®a4fni , ino^ bcf«b«0 bit &^P
fcf (tt ^nf)ein> ®to()Kn, 6<ii^nibag, 9tM^r ^
S^tijknbfliig ju &iMfg, bet Smtnaifteitt bef. Vfimi ub
bn JtiRig^ btautit tttnbra, ttieli^ (eltne bonn in
bet aRittc be« 18. Sa^r^unbeite au«f(^Iiefaib bet SBof
ua^noigdoit ^r StMtdgefoieene itnb einfelne fonfHge
wmSfOtt Se^c^et tonibc.
„2)em ^orten 6inn b<e mtttUAtM itifolge fyetrte
nuin Vn^efiagle >i<4t Hot da, am fie (tftjo^Iten, inu
bent oui^ unt jk jtt tpidlei, totb ^jivat bie« wn bm
«fU> n^aib(i4t an, nto ein Seiba^t $4 flvflen fie ei»
f)»be«. Say ik noi^ wol Soliit long fc^nuu^f t^e
imt on cine Unto^^iuig gtbinlrt ivotb. dnbeiiKiigea
bei SUi^ flaU bo* abf4<ulf4#c ^efingni^ fiit ba0
IMMtad^igfk. 3n bk o^ Cteffe WefR- )W«ni#i8fa
, ..Cookie
■ ■ «ir b* femmt n«* Bern ^Jmlldn, ■ ,
'■■ ta tmm jfoa muttt %am.
" ,,8tI5'bet befaitnte Dr. *Peucrt auf ber^plel^enbutg in
Seipjfg fo^, btotjte ff|m bei bottige Sflrgetmeifiet fftanp
f(6ec, bei fi(4 g,Uiil}m&$lQ imH) !£)emagogen= unb butcQ
©(^iiiati)(jerfun|le, bur^ ein,©(^mei(^eltt ba 58oturfl)eife
ber Snaffeit toit bed ^ofed, in fefne SteHuns gefi^ioin^
belt ^iitte, wnb fid^, wie in foliften giOen fltwo^ntic^,
In beifelben ^offSrtfg, ^att unb felb^fut^tig Der^ielf: man
iBcrbe i^, ftenn ec feineti ©inn hti^t flnbere, notft
^o^n^ein brCngen unb Hin ba in cinem unterirbffc^m
©effingnfffe unb pnperm fioc^e but4 ®eflanr, Unfl(itf»
unb fliftige* ©ettirm etenbiglit^ umfommeii fafen." ,
3)iefeS auf einer gelfen(|)iee be* meifner fioc^llanbrt
etfcaute, auf btei Seiten son ^eikv, ^b^dngeh, rtiigSum
uon luatbigen Sergen unb Hefen ©rflnbeii umgebene,
uberaue tcmantifc^ getegene unb fiit feine 3eit [ef)t' fefte
®c^[o$ mag' feine tSntflt^itng ben (Stimifc^eR Sirfm
son ber 2)u()a setbanft ^oben, meltlte efnfi in bem grofi'
ten X^eite bei ^eutigen fogenannten fd<^jifi$en Si^tvef}
l&auiien. ©piltet fflin e« in bte ^flnbe bet ©^nbutg,
Don benen etp $erjojj SWorit 1543 ^ofinPein, Socmen
unb.SJeWen, gegen Spenig unb aSlef^fetbutg, eintaufc^te*).
1) an iiftftailM^ rttt, aU.eftsdMnMaWxfeUlrM
ftereaswif Smfcr, isle uaft^t ZlueDe fiisti auf Btm ^it^nficin iii
aft aeftlTtn nns bon ta itn* litin metfner iDoiWJtopfh' (hnfl odli
e^Mnit ftint UAKfctsag M •Mfsinat ^nftbtiN ctx* 4ri^
If#ai eeCbattn Ecblciirt ^ttbcn Unit, ^tnowtainl Smfn, gtbomt
ta Uln 1477, lettc fdt 1501 tn eatiftB, «n oU Ctcntdt Ml
^tnni* Ototg, bans dl. 8c^ btt XtHleeie fat 8(fD|ie, t^Mt
18 tot Mifcftitt Ocgaerm ta^tt**, .gtgn ten n 1b atit;f>4»
oogic
•DOR bem 4ri;Mit@(ri)(jMTe.'iiiitinM^-oiielt9taKrm.beri0citi'
Uitfigeii aSurgg^iite, bie S^Tftimniei; dive oftnt X^unticS,
bit @ewe^Tfammer, W WlAttiitaBam m^ einigE ®t*
ftagniffe atrtg.gslaffen, Diefe Sttfie, mit f))4tmt,»au»
Ute^en veibunben, bietiten nac^mafs jiint @le 'ejn<0
Hnigli^enSuftijamteS, foBra abet nuranelit voitttcit*
fHmmt Wsrten, ncbeit brai fottbepe^enbot ©erit^Watnte,
efne'@bnettiondanfiaIt dufgunet)meit, fn Welc^er banti
ftrili^ bie (Sefangenen, auf gefetstidfem ®ninbe, na$
ben gjjrberungen ber 3Jlenf(I^Iit^feit «nb aKenf(^en»flA^
gang aiit)etd betfanbell unb fur nxit ebim 3nieif« betinftt
mrbefi,.(rt8 bleCljfec bSr 9Sewotren^cit frfi^erqr 3ett"t-
3)tt erjte und mit dntger ©i^erljeit belannte StaaW*
fltfiingene; fctt in bem .gtofinpein geHtten, ifi Salenlln
5tt«bi6 flflrefen;' *et tton 1562— 1587, bafefb^ ju*
ibia^te, ttdi er'fic^ fur tfnen SilberauK^ei ouegrgrtnt
iint) nii^K leifien Wnnen. ©n Seibinflgeffi^tte eon i^m
Ijl eine 3eil lang bet !j3fdmt 9[iiton OeittI ju Slaufk
ttift gmrfttu 33erfe[6e foil tion einigen Sfluem felne*
5it<^fpf(l8, bieifim gelidfftg gewefen, fdlfc(|li(| angegrtm
ffiorteii fein, a(fl ftfltte tt „'cttt)a8 teibrt ben SonbeSf
^rfien (^rfiitp Suguli) gerebet". ffif Wurbe ont 16'
IBtaxi 1567 lia^ ^Jreflben gefft&rt, muf ^t« bo$ felne
tlnfi^ulb ni*^t bai^ufdun, Dermot^t ^aben, unb ift „in
ben titfen a^tjMtm" auf beni'§ob"Pe*n grf«6( wotben;
tpo et, voie ti ff^eint, ^t immet blefben fodte mtb aw^
^Qttwtt mdie,. wenn nij^Miiw ^tdbfge $)igDBg>i^a
nadi btfttft# Sid^ren bnrdii tine btr Bielen ©c^wohfler*
•«Httra.(*arf;jii gtttt log, JbnMtt, fluf ffltorfl'* Oanf*, Dal
Mit Zc^MUttt, fitiritb to* eeben Bri 6. SeiiBD, .fltxb-abtt ft|m
US7, Kd^rnt .{(iBfiEf^Jilti; Hoik ilo4.Mt 1539 UUc.
oogic
SMffi^ etuMstfaignc 83
filaftm tac Aw#t#(tt ttina gf^Ifm ftdttc «« wteb
nditd«(| RM^lit, ba0 McTc 9*TfUn in fi^ttnni^ tonse
iokMumibni JltnbcAtit^ gcteS^ *) ■ml' in i^ifi ^tngfl
«St ®cfiiiigtMcn .^Wc an(stts«t la^, fit ftr gu bctcn.
3)a {I)T nsn @ott gnlMg gc^lftti, feien bte Skfongtitn
unli banuiter aut^ £)ertt[, am 16. SRov. 1569, bei $a^
ent(cb(st tofftben. Sfonn e« fnilixf^ »a^i i^, t>afi et
ttec ki ft^ifc^tn ^ unb S^(»anbhuig im ^eHdgniffe
gvfe^t Dtm ®{nnen gefDtnmra wdre, fo wAtbt ti feine
9(fiteiung lAtttti^i wi) n^t gmof^en ^aten. ~ 1585
Matnot kie ©rafen SU^m^t ®eorg unb SSttff Ointfl js
®tol6ctg, iebD(i nut auf Fit^e Beit. Ouartin oof bcm
^Itifldi. !£>ic Urfatfec wiffcR wit n^t. 3n eina
^E6(rglf(^tR Stitonif wttb von ilmtn gefagt: fie ^tten
um ber ©trn^Hgfeft wiUcn einfhnalff tin fleeced S(^«
f(rt getinbt, anb mi« ftfctiwt biefe- jroeiftl^a^t SImfrarag
mt^t auf tin a^dtt^tnt^um, old auf tine @(f^xlb bcf
f«ben j« bewtm ju fein. — SBom 9. ®t9t. 1590 on
fs$, wir wiffen n^t »ie longe, tin ^ans ®eoTg iJe^ne
auf b*m^oI)n^ein, n«it er fic^ „6ef^wetH(^e uiA »tr»
tnfegfif^e Sleben gegen bit ^ofidt^e" ju S^ulbtn fnm'
nen hffen. Ungtfilfir uift Weftlbe 3eft fd|t*e bei Jtonjlet
Dr. SteQ (tnen fe^}fg{tl^gett ^avat ^tif&na Sinftnet
OHf ben $o^nfhfn unb lie§ i^n bott, „propter suspioio-
nera libelli fMoosi" fvUcin. ffiiaf^if^elnlff^ ^anbelte t6
fU| unt tine <5^ft gegtn bie Jti^cafDisi^, btten
^aufit mtb 9ef(^fl^ €nC[ wai, unfr beim ®<gtlrr n
flftfofgt*, wie tr nnb feint an^dngei 6«B> notfi ^efH^et
v»n 1>ei witi«r obenaufgtfomtntntn ®tgni}HU:tei wr^Igt
i) CU KitTtie in t« X^ot <un 23. D(t. 1569 Don tm yrin.
)cn %tsiift entbunten, tcr fibilaens fi^on am IS. ^rtr. 1570
84 9i#fiftH' eiMtsgt^titcBe
mcikcn foIItM. t&ec uBgluffTidlK &afaut . it^aab aii4
tenia bergnitet nit^te, Me i^iKm^ctvgtana onft^g
ma^te. Wd mit bem KbmMfinitot »on tfteiMfoi^ bait
ntiebn antf Stnbtt gefontoien tiwc, toatk er, auf iBeHil
bicftfl SAtfltn, nea geftdbet uttJt nrit einer $(nfi»n vtf
forgt. ®eine ^aft ttitb nii^t l<mge ge)Mii(il^(^en, ba
bei StegJtntng^' uttb S^^nmiMc^ftl. fc^ii iat €fVtev&a
1591 fintntt. 3Rit feinem (Sintdtt wiute M(^ ^
$oI)n^n riit $afi>> unb Stii^eiid«it ein^ci J^))timil'
vinifUtt, Don bntm M. SBait^lomilu^ $«utt«ger, tin
ScfafitnitT aRdriei, bcnfelbw von 1691—1609, tec c^
malige ttitttEbetgifi^ $roft|foi So^nit Waiot iA«t,
in Bor:^ fdjon jmrinol in 9*0*0$ geWen, tea 1693—
1695 bmoifatt. dx wax fiuljn ^vfefor bet S)ii^tfun^
in SBfttnibeig gtntefeti, aber tvegen feinet ber fd(f}^(^
Oit^otorJe olS ju fr« erfc^onenben 9tcligi»ndasft^n
unb fritted Ranged jut ©at^te, in ben bantaligen du*
flAnbtn unb bei bent S^arafter unb Seftn bo; @(gnn
ctncr fet)r ungtudifi^en ^itgift, bann au* mum ^Hm'
merer Stff^ulbfgungen, bfe otm unbetQeifl&oi gei»efen
fritt mfiffen, weil itinen feine nwitere golge gegeben wuTbe,
tvicberlfoU in ^aft unb Unlerfud^ung gefommen. ^itSt
mol ^tte et ^ilid) ju einem orgen Sleeve 8(nlaf gf
gtbeit, loenn au(^ ber (Srce^ felbf} ni(^t bun$ feine ^oitei,
fonbem bnn& (ut^fi^en ^ibti vtx&bt nwib. 3)it SHoffe
bed SBoiM is @a(^(cn nai, int git&en @egenf^ ju bet
t^eild inbtfterenten, t^eiid vn^eirfd^nb rotionali^ft^
Ki^tung ber St^tjeit, ben fogenannten ^r^tttocaiBintften,
ju benen bie ultralut^fi^ gonotifer fceili<6 aut^ bie
SlitI)Angei bet mfibern Sftii^tungen bed ebein SRelani^t^on
uub f^er 3iiinget ret^neten, oliertiinfld ai^olb. 3>ie«
nic^t fotsol wegen bogmatif^er Sctupel wdt ^on^pc
tftntogilitot eubm&tn, ub tie fit^ Me 9R>ff( bed
MRtgA ottenttn fBomti^silc: bet Sobfnifien gegm.nune
<|cdei ilnt^fi^ JHii^aigiebidiu^e, bie btm Solle Ueb
iMtien^ niUt* fitf) an Je gcwe^nt ^attc !Die colsinif
^fli^notxi ba^tR geredftKttn SRdniui^K notaumrtir
tnbcn geftilbeten, nometttUd) ^en ^bitten Stdnbro, »cnn
aiu^ nur ^wtoblft^, .Datedtct^. wie ba< je^t uugcfei^t
ttdi Ut Ort^AbRcie bet gaQ ii (S^et ©nwbobet i(b04^
wot wtotegenb at^oi, ma ^$ gcgfii ben Aoojiler
enQ, oM^eliKn Uiigcifii^ QhayorFjiinmlin^ onb Sin*
lAufcr bt« Seamtin^aatefl.) Scijp^g, j»afl niu^Qiald -fv
tm^rfai^ in 3nMf|niciid«ntud.uii^ floc^^m 9tatifindi«'
KRd vnfaeen foOte, rkK' iatiaii in bee aReitijo^I fdtur
B^D^fcrang ban Satoini<mu& inn fp fewtiK^, iemc^r
SjaMxc^tn, getobe in bitfe ®tabt burd) ben fyuibtl %t'
gogni WKben mztn, Sotvini^eu, bit ed tieimlii^ wartn,
weil ^ ed iffmtii^ banol^ in Sac^fen noi^ nidft ftin
Intf^en. 3« bwi liVttn ge^ftrte fett 1580 ein wo^I'
^afe«nbtr ^u^nR<91boIf afiein^aufnt, ben bet Supmit?
tertbem SHiittrtt .(39b. vii, 401) f*on einmal not fdn
eianboidtiibmal gelobcn imb bamit beta igoUetwife
btmmcttt fwtte. 3&di|au[en mtif ieboc^ nKnigfien^ Itut
crdn^ ^tttmann gftvtfm fein; benn er imani%U
On tici -safm^nt %afH, m bet ftt^ am 14. «Nai 1598
fJM' Slttjaltl "tiwiomi unb StuboUen in fttn?m ^onfe
gttfadnnenfanbni, ntNn ban ^^^attnten 3K#t oitt^ ben
Dr. @anuiet ^itber, son bem |t$ jtsai fpfitet etgab,
baf tt bet ©ttenfle b(t lut^jetif^teu Ori^oborie ouft nt(^t
gcn^te, ber abet baouto nodi tin Men Stufe dei bi^tt
ftanb unb jebenf atH eJn t tbitfetlrt ®egner ber ftftwH'
jetifd^n Sotttini^en war, bi« i^n aud|^timat irnb ^mi
; Google
36 @mmrei«»tmv»t.
tra^d atgcfft^, 6obemD^fcit-fid).nu$t^ttint4ii§.aaF
fe|m, wnt al« twc SBttn txn .^axni fn bit A^fe gitr
^m )i»r, Inai^te Sftaioi im lHaan^m IStitit m
bee ®afit<tfe[ ^r Stftodtt. 5£)et a3att»t<irtC( In.bcB
fi(^.®cn»Mteiia;aDb» von ki^ Setttn gesiif^t ^m
nt>n, gtiiie^ fo tveit, b«^ tin SKni^iingn: SRi^'S, tm
iStubent 3»^nn aMUei, ^vbent .tin: Effieffer in fem
Seibgu fto^ gekiotit ^c^n. faO. 2>ei 3B(l0lf}i»tv M
noAifyaii Mi ^ttiitx btitlpiBatt, swttttc f^ JMBiefkntf
nii^ onttlfE^ in bie^oc^t nift^en. ^ iOM <Stabtabti:;
wo ba SSorguig ^ iaf(^ vetbreititfi attt> mal mii>,
»ic gtnu^Iif^ , nit maw^tiJet tl^afRtfm^gm unb Qvt'
^eOintgtn «nfe^ nutbem ^fK Btog* etjotgie - n euK
mif^dge aufEef^ng, ml^t itUi<mftimis nifki.m^
Way)t etitx SRaUn, bei bet»n fitili^ niOji vtei «ii ^(eti
mar tnib bnen fid) auo^ tucIleidM btit <aitiA(«tfa aage>
niHnin£n ^dtten, fonbnn gegca afi(tn^|i(en. unb bit
@a(nini^ fibe4aK)>t ric^tele. UiS. ergtagnt offmtii^
Sdtffoibmtngett: bflf. jebec, ber tin .brt^fi^ttf ^ttj
twbe, ftc^ auf bem 3BaTfte einfittbot utA ^ ^trf b«S
Satoini^ SSeiit^oufm fttiiinm . ^elfen. fo&(. Mn Iw
t^eiiff^ BOiget werbf fif^ btttttbtc (iwuibm iafftn.
3nbe0 mdgm bie SQeranf^txngtn bed 9Me<fa^ ^'
amUs bo^ foviel deit ecfncbttt ^ben , bafi ber SKenb
bed 19. aRat ^etanCam, e^ ber $obeI bitHnftciittlini^
mit fSxttfim vot aSein^otifm'fl ^ouft tioffhtle, knot
i) 6t mar 1547 jn Stm geboren HM latficrififier |)TrtIg(r (n
DatabotF gmt^ra, wqtn ftlnct JtnmpftS' gtaeit tie ffifkmKttn
tlU(a|r«t unB feifolgt norttn, ttmrbc 1^2 g^iofefftc in ffiiOeRbeUf
bulb abet audft aen la natTkbta, well ei aUt fSlicJi)en, iiii4 bu
nnsMBbiam, Kr (uretifsttiternltUnfldTtc, ^ittc Mnn-fn Sena;
^tlafUbt, 9ot\at gtltU, nt i|t 1624 }b CfttntQl at^bet.
Me ^U)9itmMftti vi^.tauKTi-fomim. fbcr tuxfkra.
3)R$ M« SMa^Miftn'tf SMfmxt cnf: bic ffrcdmln
gtfM" uwiben 'fd, iji vitiii^t nut |wt eefc^gmtg
Ite* ^»Atenn.lto^g#ri|uBbeEi*oifaett, tti(!i9aR,iaSI>^
Ud^«, n«(^ ia uijtnc 3eit etfobt IxU. 2)8. t«e $M<f
fd^ttn Itfye, f» ging e^ obi nd^ften £^e WEttn^ ttOj
s^e 9tt^t teuauf, ta# rt tin Sonntag nat, bol
b^diwtt •^u< ftfidimt, gf))IMi*tt, Dbet, nqc^ fcuM
aBtende. Vtin l«3t), M iflMa^asfeh .MmUH" rHwOi.
Db wan 1i<» ouifrbaMiU, wit 1.S30, gerO^'^ot, t)a^
id^t ge^p^teit wet^en fct, -»^ Kit ui^t. ISe faii
M bii^ ®«lt8t«|eil.a. n. aiiii^ ein .OimUbeDsn 88*
fm^ Slicei; Mtnt^M.Wmfcen fdn. 3>ie ^ttbeUM^ci
nan^m ^ei#ta<. iCffMrt, tfai.S^tgiKnai, btf bin Stef'
^fut ebn adtfiifttttt Mtfit ftfemWai^e, ttttim. #4 n^t
MicOeiiftt .'.^itlbMz ^K- tSmfiinfaten aB(Manftn'«
bKuntet btfoDiMn, nittiltib.giuJitdlM'nfitcn, i{)nab«
mtbtttAnbartn S^abtii fidtigen foftttte. QinDnil in
' 3uflr, fidnran and) diki He. in liet KA^e bcfbtfetti^
aBaoicaiager onltetei Member; Aaxffetiit i»R. ^k S^k
fotten feerSigtnlJ^et, vmot jit; in bte^dabe Matt'
ftffeltcn ^&ctt fMeaf itvoreR ntiiiSf^ im -^^ iSiabe
gtfft^et., ut^^.nm^ bA^a oaf bie.<9u<^t litfHM^t
feia. Sin StikaiUL {MiiMEt'fam: fa itiA®ttt&n^ btr^
ct ft(^ ^WT MeiX^tiltt in telftn fiu^ti woftet tr^etob*
ftinu niib biDl StAAflTot bib($; : ®elb^ Mefttt J^t^fiif'
Ud^en woOtt nun Inan in4 ®|Htai (t^, wfil tr. ite
<Siifiiti^ tvai! SStti^ufnt foU jji^.unttr btntFiwitm
^dbc ti«n. $ta« gctxMtt fit^cn, imotttitf n ^d^ necft
dnige 3eft in bet Ki^e aiif^Mt, f^tfttet a(er ^ wsritf
derb^.grapmbtt fjol. Sn^.fcine.g^imb.'ftfiAeTBioIlte
aknutnb aaiatijatea. SAt Sc^Mk fo^ be« Stnmrite
88 i S HI W t <te«ttffMgog-
langr'Sctt'iR^fg iu,.fei <« %ft$ t$ i|i cnSKal^oket
aitiMn fit^tte, i^ jn .tawUtiseHriter ta^ iie bid Uiu
^ to €ilUIcii 9^ fttntD, sir .fU» btntt ^fydtn dn
SlunniUtant, bn fetooi Knt^ -an iitr i6(M^ tnit taa
Mm bifeit aui^, banrit ot^f^nlblgt E|(^«i ftfU,-^
ferr Sdngftmei^cr ®te6n Sfim Xteften la^fntb gugrfi^t
bofee. U« iAei^ We ^9ttnbaKi> Me dfcrv bnt SMnlltn
Ppfn eara^ti' tvarm, bat j{e inutf i^iUtninib ®<^i^
ttanfctti n(i4 mtltnc'i^&teftr infUnntn' bio^, on^
bad ibt ataffm ^ndn^rAucttbe ■8«nbMff SPNene nai^,
cm brt .^jat^banng tf^eilittncl^ateB, nuc^tc bfe.nSai^
bem ttat^e b«^ idenltti^matfli. «icai»^ bie Sfli^
Srtp imin c irfniia tt H , attb fvibettefit atf, gegn Me Xtt>
luiltnaiueii eiitjnfid^teftnL SifC'^Mrgn a^, o^ne bereit
SMEra btr^SumKlt mol ff^wetffi^ $Q ®htnbe grbnaawn
tDftn, mat^tnt i^ta bomald bk.€h;faUang ttirtt SSfliga^
pfliiit, bte aSdi^ning.i^rtd »i(^s{tot 3n^ffe«v bit
Xn^pt^t^oltnai)' Mtt Stu^E, £)cbttung unb ffled^, sin
Stbingungcn ab^Anglg. tbie Saiviri^m m&fitn Scar
Soiuununtngang bte Stobt rtatncn, Dodaitfttett fir, "
Tci^tctt tin Sdjtici^ berfeOwn etn unb f4b>flett miu^
bm 900 btm SRagifteate bege^tttt 9EKf[<^t) von fet^,
Bon mtabepend bwi !£agra ob. ©rlnetcer onb bw iDta*
comS ^ep'^ftttra aut^ fiei Sonntnfd^n fortgt^m mdftn,
ffkf et, UDb fo- foOten bte Satvfiii^en ont^ nfc^t gnd>
bEget g^otten tcetbm. Se.jU^t immet dne IBerfcfgnng
bit onbere nat^ fi<^. 2)ec Wat^ rao^te nod^gebm, unb
■M^ fcttra 3iage< mugten funf 9tit|«^ni, ^f S}fc
tDDCtt bec9te(^, unteiben er^tnn an^ Xdnct ttwHTr
dn !lt)t, f&nf ttogifin; snb mutff 9^et bit Stobt
wtfaffot. au bit Sflcgtr i^ten aBiOof fatten, wnb
btr Xttttttit ttit terftOim £d^gfdt geptt, mit bn
mAn.'i^n ^d0 onfonnd^ttc Dttl^iiibeat Unnm. IMMi
df»> vie laao mb' lM8-^49. tSteitfo M^e mm bf
mitt^ tvie iBiMWitgtf, itai^ban e« ju fpSt wm, M(
UtM^tt ftO^ jH^tabctn, «* BOi^bem kn 3tMd
bn Mn^iftec mtf^ mot, fein ©ewifni Wi^ jn te*
fi^ni^gni, baf man t«^ fdrinf grgoi Me deiben
SBn^cnst ber gtttlen ^aM^cit tinf^tt. @<^n am
31. SRoi trafbtr ^jt^'itontnl^tiUot tJtrf^nU^ 4n
Scf|9flig cfn, nOx^ tin fc^tnfrt StaiAai, sn^iifte Ue
Stfatmg, wntn au(^ .tist unt 50 SXonn, uki4 im itmet
3eil vdWfl genfigte, mab fibcrtrug-bti fdnn tttttife krcn
iuiidgddfftnttt fioniB^arien: (®tati^leni) ^oirt dtoig
MR Cftac^ufn ') unb .^trflMati bott SBkfmTpbt*) bit
Stamit^^ning bn gcfe^H^ ^l^iAungm. SBvreUe cm
1. 3tmi 169S wtTbm bcei nnglddUc^t ^waixaeM'
gifeOm nnb cfn Xric^dbtr, iw^i mit btm ^Pffinbeot
bftt Sbifang gnnac^t I)(^en foftttn, auf cfftiKm SRinfti
— mtl^aiqjltt, j^egen brdfiig (ntbne^eifd S^'i^'' *^'
M tonbed vcnvitftit. Sinii SSulfe gatim Me en^iati^
tettn abtt als ^M^tn, wUfteab fie fteilit^ nut O^
bet !3>KtnB^, mit ber ^ fArSInbtTe bie Anftanttn a«e
brat Seuet gei)olt, nnb uundt^t i^ ctgentn fi^c^ltn
Segittben gettefen wnen. S^te 8ef<^cn ninbcn in
feietUi^R ^oc0m beeibtgt nnb bie babutt^ gef^Ms
(£rl>itterans, ntenn fie <n(^ n{<^ nitf)t efnen o^cn
JEom^F mit ber gefe^ffdKn JDrtinung ju begitmen wagle,
I) mitb ttr Slitt>vlft9 iBKk ^wpUMM. btr tMeitgiHn
^emtci, So^onn Stiirfl con Sftcr^onfen ouf Jtreipfirt/ 9Mtt«,
(StitteifMtt sttetftn rdn. 6ein ea^n glett^eS KamciiR, mr flttii'
Jtonnet' i»t Sa$catl) tub f l- S£(«. 16ST. .^ .
a} Xiif SBewlBtxiif unb eisirtlctien, )uecfi 'fiiittnirifttt nit
ICmtt^oniptiiiann, ^tn nlttntmrgfrfter etat^ nnb i^cpiuifitaK, ttn
40 9iiH^ eiaittfltfugeu.
adt^eift^ M in gtMrnrnnSBttbtt^n Bttft^ nkbnut
^fxH unnboi, webei bk dofd^aatt idn Wft^ jnlte^
9)iBfe.0aiabjUiife tnigm fdtton ten Stoinnt bcS anudw
ttorwRML! Xiit-Stt^tmae fvA- ^ it^g, >cn fmibcn,
1^ Sd)qignr 9»(im ifM*t>^» Awffevten ^H etUti
S^ttt lab- £^m osdtnMlit^ ppfagot, .Sk msttMe
wol^niit ®fUQk tv^Tgtn, taf M fmRTOi QHmumtM.
bK iDcbming £el^ge 9b$^anM Ut<^t gn finute
01^ Utntf. ^ tmiibnt benn ou^. bfs @t^{i^ anf*
gitfortort, Mn t>en ^onicin ju 9hil)( ntb SinigEdtin
BM^ant mb iJm ^nttf ^cgfn Ue ttflhrittiften cOnft
tniMl^M. 3MMg ^1^ BXRb bMiBon ben ctfieniben
%itul6i<a iti(f)t befo^tf t^ifl onfidra hie, teefa^ert
bcfolgtm, rtiec ftnft in bitfns £inne miiften, fettfi.ftn
b«n ffia-ba(t)t brs <£al»{nifinui0, mit hk& u. a. tiitem
bcT. entf^itbcnflfn ^tinptrr bn fee* fkgtei^ ov^otm
$atbt, bm ^fbnbfger 9Kni« (m. Vii, 404), nn^
but !m fciann Slolie begegnclt. ~ S)m StaftiftanL uttb
jfo^lscnt, bt0 gai^m Uit^« ft^st nan au^ bantoM
a^t auf bie Spur gu fommen tntmo^t cdio: ge^t pc
ftoini, ifst M) aui$ urn ein fSutmof^m brt ongnit^trtht
Siri^nd, um cittt Sntfi^ti^gung btt StrfDlghit nub
Stqiiuiibntttt viAt ^efAmnnt (Sinjeliit brr SJccttbbmm
burfttn nac^ dniget S^'t S""} f^^ wieber jurAdfe^reti.
3)ta{Dc twttb, tveil er gii bent S^umnlte 9(n(a$ segtbm,
»M b«0 etgmtft^ nar borfn itftmh, baf et bei efnem
^afttno^I efneu liletaiifufeen @tteit cmgefangen, oaf bett
.^o^ifltin gebmi^t unb jwei 3a^t bafeibft fn ^oft qt^
gotten, WDbei no^ bit Keteti* bber tfeBrii;^' ^f^ ^avpU
abfii^t noUete, aud fenten auSfagen anfilgulbigimg^*
griinbe gegcn (SteiK ga ^en, fn welt^et Scjie^nag mok
fU)> wUdgftm skffii^i W^ti gob. .atittt i^nmi
. -iTirt'HWt* i^Mflft^ aftttrf(n©nini«-Ioitf i«t ?WW
btr flHR4)^ '^^tmaM' jener fn :f»' vitCm oitlKm Se«
jtt^flfleti; Ifii aWinWi fta. ffifgwrftuft, in *« J&erj«i«»
Mfen. SBa^^tfAlft^' i^' VM -iti @tunb gftiHnt>
Watitat :f{^ Mtfi^i 3ti*ti& ietter 9<i(fcti<S)(n, butt^ kett
JMngtt' SidgBtm if^d> gewerteneft SamlHe in Udi
fHti; tMtt^ 1640' IKHdlflrt^t^ ijii ' #tat#(it-4lll
!R(iW-M)urie: ■■' '■^'■'- :■"■■•■■,■ ':■'■■■
tftaditc- *p«CT ^U§E-'oiie ©roSeiilialn '^lelS' Mf'im
$i)l)nftein jn, ten et nuV Btrlfef,' Jtm^ am'Sl; ?fpririi5l5
jti iiwflfcen'ent^anijfttjii'iwrfecn/' (SttbaiDori' 1618—15
bofl 'fdite »niteerttf)rtUng ■^^rtertinb'.rtrit ft^arflf'6ftcift
getei^tfertigt IffiHe, roerin ee" oiicfl fitftti^ (e^t untegrefp
If* Mei6t, roie man 'bariif drte $ittri(^tang' grihtbeit
"O'etin'QiTDfDiitnr obcr Qrsrofeittr' XiKmilnii b.'QSnf^nbtc
MM- 1476 SHi^tn, 143S efiigctacffln' in' Sttpttfl, lag tbtt
1476 nitBeraeliilTcn tattt, SMjoflli^ef fflintmelHtr a«»octra war
Btft Otintniftriiii (r«»ttra Ijatti, ' wrt^eB ' crfi ftine Huitftl wtrtrc
i.,<,,i,.-^i I,, Google
41 mim^^mimm-
^«l}m^ »di^ fm .em far h^ ®«Ua (ni« iljic .9*'
fii^iBei)tc« Itttm/ fi9etm,m @tt«e,i|if9'JK«fn( Mt
Wn i|«e> bun .-fftttoi f«fn( SefBtbiMtft «t<^ -m m^
fi^tft >H let, bt< Stafucfhrnbtn dn eintigrt Stol
Ku(^. nnb bfutn gtAu^ ^e : b« S(vf(i foKt i|B b«Un,
woMt « wMm ba^ EMimei er tittle ^(|r niitt-.^tft*
Tierlm.Iaffen. S)fft Kectot foOK n urit 9»f4wi9 flf^
^oi^t, fatten,; bic et biic^ feine @6ititn fici ^ofe ff^
bun^it^ q^bf. @ts(n bk £t^nx ^Otc n fntudl^ratbc
e0»^t^ ut«9C^^cn, bie ^gnbwiBbr nii^.b^aW,
wiiflHHir iEtoattu «ii|tatitMBaqt ^(^« n. f. m. Siitfe
Sefi^ulbignngtii jeigm ^f4,tDettt mot fie oiA.in mefcnt'
lif^nt be^r^ct bttia<iten batf, otu^ antec eiaign Mft'
w^mifig ^ bit .gmd^tdit^ in foId[)en ^iagtn voifom«
rn^m .Utbtttieibui^cn, ba| (BUie {civ ^tei ©(^iif^
Mt^oltct toot. . Sine ^iwA^taiiQ . wegi^. 'i>io$ti „«b(ti
flbmiitiftcatiDn" i^ olw: bo^ eiii ^edSipg vnb bdr^
fettfi.in fener 3cft, bie V4'. feH^tbmaid;i„i9aT, i^ttr
Kt^ntfi^en ^uftij 9Renf(^QtItb«t |u ofifeni, fel^n ^'
D^en fefn^ uto ni^t.befonbeie Utfai^m jut ^nbft^aft
fl^gtB ben Stngetlaflint i|i{ijiifainen. Sn bez Sll^t fa^
anbere 9ta(^n(^ten: @[t$c, btr itbenfaltt. etn ))olttnibcc
®toMan gewefeit fein mag, ^abe ^ bei fehter S3en«t<
tvortuttg mit ^aiten KuObt^den wigangen unb „taiM<
)9iba ftin;£(^ii gmbet." 3(u<^ ifl be^au^tit uutbot,
fttne ftoffdriige %tm ifobt auf btm bft6b«i»t 3 a^uiLaifa
due geteffTe. ^o^e $trfon bei Slnfauf finer ^aube ibtx*
botCK unb babun^ tat @4tdfal i^trt Stonn** mc«
Mil— Htj MMitaK Ut 9tt^ ■.tt^ Htm* tOUmt,
M*4 <*« «i4tiaiilbnil Ktrbt. .
«■ IStgAr. <16ai.tat k« imtn 3iiii# Dr. 3«i(l|ta
«t. iI|.»l'ieiM4t llKdm, b> n.caLai. Oct. 1688
AtatHafkrv'fa km cm 10. giit. 16S0 iii.&M) m
JfMo CmkiiI kit )nl<«(Mif4c>ietint< ii>stWli<tai,
uut obei oM 'UiAniifnut ntaiat twdot. ifti fd»
Wlm|4i<jd4ii8i ^gfk fii#tt .411 ttc Mfst tun^ 3tm
Hiiaim% link JanMawMff jiiai gky d ^a rtmi« nl l| bt^BOg
9cc.jiKincrmod)>M:fi4iktU^Sk&umi(, tCTUonkm
••Wo kn Akkliit gtnintt mike, mcitie ShDMW
kii>B]»lt>aiuinieDitt#l4lKtgefreiniiiik (iii«f4M<>
fMkff gnnwny tmgeiktkiui'SJ^ unk gtipeaft^tsa^n
e(xifaiigraqcf<4aiK gmiHai. Uv klU 3i4t'l<3A
liakn nfc <im Simla ^mt' s. etifiibd ^af keii
^i^fMa, toid^U MtiMtai (oUi, at<i p ltmS0
Wten :Cti#a«k«, ikti Mil dUdii $^>M>n n*
jbm 3k«sii tjtpdnigk.DNm ttc-liaiiimle on* inmwwdfr
kctjwtgtnt,. i«it^» link a^jef^enai.^tf^ift^,' kol,
am km a^mf^ Stnflekel knuiuit, km ®iurak|lnn, kdt
t$ ft^on gu @nke kt« 14. 3a^i^ kefaf , not^ ^e fame
(at, ®(^atfiii|itin ftil laOl.S^ra, ^opfgaiUit, (Srsf-
3S(f(n (eit brai 16., aCoHinbiitg, StiUnbtij, ®tt»fcolf,
(S^nnkerg fdt ^em 17. 3il^4. ju feinot $)tfl9unj)ni
jA^U wik fattti fonfl no^ kielc ®fltn etivaik itvk mtijl
ke^au))ttte, ouc^ in bem dlteim k<c kon ®<^<ivfnifMa
otrtgcgflngotnt dWeifie', brat nwRciikittgn, bfe @iafett<
ufiikt etlattflt ^at. .^Oltft soit Sitt^ebel ge^&iK bet kiMi
fcfttem @to$katet Kkta^m krgtiittbettB £infe jjt 6t}«,
..oogic
(eeb. 1535, t 16. ^xH imi),fittU.am-H^ mi,
jw<ittc:4(C .iEbib:.^(nI)y. tin Mttor, ntlfc^* «Mc iiut^e
»iaffie CMfciWe, -ftiai Ifa^ci ftfif.to; tt r w aH« rt lwii-|»
Mtb nt^ bid W»i)m not^ ftiatt aMi;l% :9t>v.;.1610
»t bee gpflri^oi^. to 31UmfrHii»"te> iOnta n#«bab
©tin Siubn ^and ^aubolb auf S^ra itiit);^«1iteart(v
^. l&ZO,.t..^ 3(tiL 1618). nub,, tdt mii«(Ktt^
a. ®teif4d>cl<a«0.S94i«a, bte i^ nrnt Siilitrtti: «A
ta.'Jtinbbelte ^aib, bti Sionumtatn bn SitUtn, bit nif
JDttctt^n, Uebiffeou, @I^bac^, i^a^n, J^fftU^aro,
•KiftT.m^ 1i|cn. £ai>[i^|.iinb.@ro#<^ffm.ftI-i^at>
jlbta^ Iliitte tn ftuia::)tiKiteiL.(£^e, ntit 33ariMM.iiMi
e(^[fitti| au0 Sfefii, cllKt ^i^ter Stiff !£>fettf(^'A, nebra
1) e^n unb ^oprsoTtea nortn mibt SDbfA^t nab (8»fr
SAfta fanfte ICtna^am vdh Ttineni ettoflBct JHnattlt.
-' ' s) ZnttcT SiaRmtii'D. JtJnnerlf ouf Cabr^dt nab ffnutniticB
B.-b. *ibtlmi (nif.»e«if$I(ijK ,
s} !Rit Ui:fula «. -Biieabag as* Or^Bu^ nab pit Xnm Softc.
Bill ealig, Wteli' IRuitcT iii(4 eine Sinfiebel Mxy'tSit TjtitUtttU,
fe frill- inr jSltm geworten-, STittriit vm RAbiU oaf Soil'
I , Google
flMk 9Ini«ii^, >efb§ itnti 1ir"jn«ita!:-S^e>)?fHH
aHere io^eftiw") wtt mtfft $anfl, flek 'leaS.' SSoh
Ifffi' asn'''tiHife''(tni ocjA^t, 'ct fff. Sidtoi 'fSniflaMbtS
|nM 'ti tm^iHuiliUailii 't^Mtriffi^ iu'^^'^sittpx-ii^ftn,
nctnte, ^te^ er i^, ouf bm Xif(^ fe^en unbttotf bonitif
gn*r Sttfe wftiJtnAc attf feettiSifl^ .0rf#tH»at^'^ttn
„6urf Siftf ifluert ml*, ant abn >ann 14 ,^»<^tflJf., !.
' fflOtt tiil«'ffiiw'S«T! to4 mu'^ H brfbtr iaitn: ' . ■ '
.' ■■■ , '-:' ■■' ■^•i'fSf' <iafm(ine»' X«^' ■■'■■'■ ^ ■"i^
■ 'Mi.siitttMt'^etK ZtaHt. "... '
Kit Dft -Kiirtiilattn biefelW geftfeti; fagte bet 3i"i*rt
jn f^mr'nmBflt'fpgreie^ etitert Siiten afift^am iiiib 6nt
Kngt^orfgen ©nflebeTR fagmTdffm, watfilim btfltfliirt
unb ob Jlurt fiafre nfc^t tobt fri. ®« nrgab fi^ in bet
3::^at, bafi S&ft'^ ju becfe&M '6tuRbe> wof ouf (fntnt
1) (ft bdtt( ft4 1) 38. Saul 1613 i^ JUl^M D. e«Jl>
kitfl mH'Ocimob, rit 3i. etpt i6i6 t , a) is. aan. igis «tt
Ttim, '*m %oim tm'i DM StrtfiM «« »>nt««ft an) wn
•UfM^ i»P«et «>* ^<»entatn, stnaAU, bit 13.JWC. 16&& f;
1$ Set j^gnt, $<iafp>n, DMT ami. 3nN lim 'gttotn lun
t S6. Act. l«6a, wwwuijtt; ■ '
I, Google
mtkt^}^ Hrftoiirn nxtc, nw ffi^ Mf«^tbfikttt^*^
jWi ■jngdR^cn, .'.v>0 SuinvuMgfff nttrcr 'HKmi c0
)m^t'iffp1»a^ eft/ft^ ti«n.9iiirabiw ait: b«m. q # iil i i
ini^ fcttet 3eit ifdttet «!^a^ ottlafm 'UHkottft, Ui
fiMMttttftB bcr Siikr debfc^ imbjffito^difffivwiita
ftffl -itowmaen rak- iUKf». 26: 3i^ ibannf - 'gw
Idtttfot. tk-i^.M9h im TS. otat 73.'-a»n«f#ft
grftertetr, ^wtt obei; iii«l otfd rVnlcfi^ feitmr ft^cn
«)t)>cn unk btt M is fete 47. nrixt. i4B. Mortji^i
fecnctltim SMtnUvc , .noMte^rfii^ igcUifibeny ' fl^l^n''"
WbrfWin.'.' . - - ■ -i ■ '>■
.'.:Xvr.iJbrct Ufti,'b«; i^itt- fo in @W<tc sttrQat^ wm
ciit; ®pBd#i«|'icn«S dteRr nm t«bf<|cnc» »iMCe#i*^
ba< f^on ttntn ben (ahnifdfm Sta^itfitn von 6a<|fim
Dtit bem IEAi|taif(^aircHiilE &etIetWt wac, ba» vmi
ban ^rfe 9{e^ftlb on htc ^o^antt $dbe outfgc
gangot ju fefn fc^rint anb :#d»:-in oltat 5^tea ^»c<fe
aii^ bana^ benannt |wl'*>r t49 bet 9ame Sifer, niu^
bem tent* ®ut jeWg aa* i^trai' »(ft^ gdommen, b«t
ba| bn ^tmfii^a 'am tA^tt Sefic^g bfif ^lUw uab
Jp^m^afen ^rictiric^'4 if^ @etiiifTeneiiaii0>|)n'@*^mgfq«
li ■■ I) *»»<*«. mtrtm.Jta *Mm ■
1) 01 flet«Tt tool aOtt ft(ili4 te bit 3tU, no M Mt Kumb
crft itttttn nnb iiiua»tli4 tU e»e(ii^t anflam, bit Crab niitb
l|n«iB»4Mit« ma «tfi|MB|ra {tt btKifntt. ' Cd fit ttjintlt4
tM km URfbtntc, M b^t tngtHitt trfh Wn ariuMMk «tai
tbmi Vnrtn SntTOi «M ttrtcWb terfcuwl |1BK6), ii«t afaf
qdi MKnori^tn Bat m Wtefn, tef M«:8«nUt M atfpe<i«Uft
ffii' oMr «i4 KIT t« 18. S4<». •OsnuiB ». €|tmb iomt »tbt.
W nifftn cbfli }nei KriittT, biwen bti tin, Mf StilfA i$. .'■:
ttit •^tmttt' .Wftt ' jwb] 'bflfr -fe hw p wflfaurt ct^ttBij
l^eiAtitgM^'^btr Sa^bm, tdweE^ 1Dhtgra«.Mt
lod^ici* ^Ic igI«i%iUsat nrftinlnit vWmt^ Mtgfitft wf
•iK'inrttr f^ ^^tntea 8M4a{putg« itmbSk snttagiN
Wcifb; SdpiGg ^ttafi^'4 i^ttuptifcn ^)^ Vn^bm (nunit
tac;9tame Ur« fi9«R^Bi liM9n MO iHcr 3ttt^« ia Mx
Jeoer Sttflonct flcfdfeip fat* iirii#tfc,' ninUi^: fi^inl 1881
98t. . Sieiinnffiai'iBtcfT -imMtraitiiir 1m JbnMfe fi^
nkft begAicTt, tMb^- S&tfi^ -fit' fbbot^ nt^i'VaUfttaUg
W« an* M)e.inv(^:^at, luab brftif: an^ tint ^tit
tatg fk^tae «ittet in.bn: amiMif(l^.-ei9Mt>.' Hi^
AiMt:»n dn:)UiKith( iffict. ^iuiei££fet:anf 9Te$f4(
nhtt fI4;;BiRc mnntifi^ Ocfi^tt fnAltft, in tit
aa<^-8atf|n 'Wnt>iMt #r inb 4tiet: kie. tviti and sotn
ta4"3li^n(A ivtffieii'':iitA(^tnt. : !Ctafcr ^att' ndinEfi^
HriC' cfai.'tUttttfi^iir jBTtQiK, bit miiHfiecbi XritgA^RliR
nriBinid^^tnt, f^rist^fb^ dictjlAiglfeitSbecn'pgentigt
jB 4a>mr biti'lB < ba itt^erif^m^enbtgKBfl .^^rtitu
3mtr War ei mit ^eijog ^einrft^ bem S^minni, bet
ftefHi^ bann fef(^ rin ^ut>ttiefdibetei fener Scwtgung
annte, mit am ^liflm ©rate jn 3ehifa(em gcwefea
(I4£^) uab ^tte i^n batin aui^ (mf bn ^afafin.nait
«nnKf)t8a btgrcftM. %M t^er ^erjog $einrf^ art ((^
te,.j&d[iftnif£fBrin SOOffloIbflfiltim serelmie, fcQ 85fer
kLdnltt gffast iwbat: auf bn flonjen Stetfe-fet fdtt €Mk
1,187. ■■■■. ■■;•(!■-■■. ■ ■ ■■■
; Google
4t mmit-»Mtmm
dUtit' {niQCtfiraWct' iwtbA j^ibBRit tKtnift ' tvittK :[liii^ il^
^BBdnt' ntfigltic ,0d(f,' fovlMira' bCT^fl^tei^kilt ^^f^n^V"'
ftUt u^ fiiai«.S4ii#0'gemj^t'Bnb -wtBig.-renttKU^
wtbjntt iaR^4-^eiQ4;,:baf ^^n^'fti ^ia»t,^.i»
Va &vt9dit-Ux 'Sid^ner Qit^eknldtifi . .@4atiinari
tHmi iint->tn -^ktf AaifrelfflitriDtilian'fl' LviiUt'toelfMi
^timifpO, medf)ae^'aii(4 JKaffet SSHaiaiSlkfa -tm -S-wu
15i4 in:gci«Matili,;niSi: tlti%ti«. .gttitl .^riUier:') mm
lopfer. grffhnf^, ifvtdient (Rt(^.iet»«4 sngttii^ ScfoN
nttb. ^enS, cdis SJoiifTrfcit, bingd(^'4atim>'MRR!;ai,
(ttt^^fDamm afiftrntilinb.bm nnt^mbmArit^ntftntMi
Bi9rtmmoEb«,i»i6r* benn tia gte^ T'
nntr ^iat^ge-:(lD. ^aAntfri)^ ft^nbrabe jfl
mortitir, ,fd>(''.^b::iR^'.<mitgcn .wtAen; ;baRi9ArPm
1) Sin. oitntt Knitx,.aJtmi,,»ax pttfa/dfin. bd <fr>r)M|i
Admiit't Iti tatitttan'wn 9tttmSi)mtig=Httinig,'fitl a&tr nu
Mifnn tn bk faiTcTtfttc nnsilibf uM mnflt na4-!fniltKf4 fffiftra.
IMkmiTkni frUA CSJftntit Mc Iflnifmrflir4cn;et4«q, Util^ Mw
Xiupftrttit In bcT e^latftt aaf b(i. foltoaer ^aitit .veTf4f0 (atn
fiin, ttUfcn; KaA eflntbiits wn er eienri^t nit ttr 0nna^nn'lnle)
fcrjpg*, ntrgorfttM, <g«)Mnne, ttt tint aMNn'AwnrfW'WMIt
von eaifm nor, XHt eon f^m nit Scmnettrt cgn Offorf gtftfftm
Hiit bn eifrt mj Sdpait miititc fub niOtr ita« ea4r«, relof*
ate 1« flMttRIti fBtife nU X^n 4((i«, bet 1««» men rian
I , Google
ftarts atoi#riEtm9m $iirta^, tin Otofeotln M Un|t(U
nwitEt Hilt) mit fetnm Stcftem fofott W Statt gerdumt
^i>e. 9t«f^ ^t tx dtt :ii4m)ifung kci SBauemuniu^eit
■tanti^flm ^nl^eil genototmni. !Do(^ tve(« un0 dgtnt«-
UHi Wiaittafte, fim fficr jn erail^nen, teat eiti unglfid-*
H^ct Sfe()e0E)aabd, in Mit ei DtnvidcU gtwefen. @S
MM) in biffcr ^jie^ung ngdl^lt: ^and Ufa ijait (id)
in feinn Sugenb mit einem ^offitluittn — Oamalf noi)
J^o^nn^n genannt — angemein fi^oiHc (BeRott, vor*
wfetnen ®ef(t)tec^t» unb tr^ic^ei [onager ^fflenfdiafteB
Milofct ge^abt 2)a et nun abet lange 3a^e auf JtrtegA*
jAgen abttefrab gemefen unb ^i tobt gtfagt ivoitwn,
fei twd^ Srdulftn uon Seiten be9 ^oftft einem anbcnt
(ScttKiaan »erft>re(i^tn unb bie $o(^jeit oor bei Zl^iv
$no^, old S6[er jut ^offiatt jurfidgcfe^rt n)&ce. ®obair>
tt ^ier ba« Siorfeienbe erfol^teii, [ei ir, eben Im 9lu8«
j^fitn begtiffen, n>ie tr gerctfen, bed efnen @tiefeU f(^on
bar tmb ben anbem not^ ttagenb, an ben ^of geetit
wtb iwbe bfe ^cfmeifterin, bie iljm befceunbet gewefeii,
Mratoi^t, ba$ fit t^n but(^ eine (4ma(e Oeffnung mft
bet £&taut icben lafftn. !Da ti nnn con bfefet erfa^ten,
c4 fei oBtd wibet i^ren fSHOea gefc^e^en unb fie m^te
i^m gem ll)te Sufage fatten unb be« aufgebningenen
99i&utigam6 entleblgt fein, fo f)abe et {i<^ ju ber ^tfl'
li(S)ttt ^errfd^afl begeben unb biefe inpdnbig gebeten, i^m
ben Soijug ju geben, ftc^ au(^ eibottn, urn bie Sdxtiut
im ^miUWfl ju flteiten, fobag fie bem ®ieger jufaOen
foQe. S)it ^erifi^ft ^obe ba» abet iii(^t pgeben Woden,
i^n vftlme^i vermod^t, feinen Sfnfpnu^ aufjugeben,
Mnouf et ^(^ fofoit niebet smn ^ofe cntfernt ^be,
bie fomft i^em @(^id(al fibttlaffene 9taut abei, bettn
?iebe lod) netSj ^ei^et genjefen ju fein ft^eint, ol* bie,
feine, Dtii ^eijeteib vcn Sfnnen gefommen unb gc^nbtn
X. 3
I Google
m 9mt*t:«iidi8f|«|pi&
t^m feint ^i^nft ^ 'coDji«gio (wigntte, tn titTm ®»t*
«be ei i[)it jtt ^Ihiget (Ssffillimg fefiiE* (pf|W«fjtt¥(^Ml«
walinet, un^ il)R 1524 felbft n^t Uif^ta 0- $ftjtg «tU)
Si^MIe cepulirle. SJiefe ftatb bm 23. Swd 1536, iw**
tern fie i^m einen @o^b nvi> ii^ti .Xod^Ut .^ g^kea,
unbetfelb^ folftle j^t 1541, im 60. £ebmdja^.te> ttacfe>
®efa ®i>^it '•^nft ftunb bei feittem 24)be ct^ im oj^teit
3a^re, wtt):b;aBt ^of? ^tpitg 3o^anR SiwWtft'e <»»■
j»flen, iBB^nte q6« fcfeon 1547 bet ©i^lot^tM 9Si^
betQ bti, tarn nit ipeiit $ani;tt 3o^anR ^^c^ gludt"
U(^ ttad^ ^ittenlitTj, fotgtc i^m fpit«t vai^ S^tunat,
W i«S*9?n 9«»efm, flliS tie AurfiirfHn «9b ^ri»t 3o»
^«nti Srfebri*^ bem ifaliw iu gii^n .flpfolreii,, ^a* fi*
Auifurf) tDipiit rtdt^ Ungflrn itnb @ievei<^uftn. H'
gtetttt: iin> mit.£qr^tft WvflVft UK 9eJ^a ge^tt«, i^
m^iinal^ jn bim^in)tR.t«AiOrsuciien.uiib bejfm fdc^*
g(*et ©entaffli*, fwie #t» -Sqifir tnifenfcet wertxa,
anb IiaM5?l."74 boS ©iftlef mqjt^* »6B ©runto
au« nfK gekout.'. ei:,:iifli* 9. ©ct. 1580., 3Jm|. beit
fdil^* 0W)iWH,,Jjie iftin.iat9iwe o. Sftnou^aaijajweriff.
aeben ipi.zi^Htm')!, geMtn,, ^og feci; @i<»im SQiU
I) 'Xnna, »nml^[t 'nit ^bftHtmn t. "JtubiR 'obr fidbnt,
rpet^M '@n4 ftdibtr :<hA »tn S^Fn Btbitt. (tfb-, Hnq Ri aniwee
^dnfie fibtrging. im 17-, 3ntr6. obtr Birter an tte £oI(r (am.
jfecnfc Tgte? eronnii, tutmiSIt m(t anttsae 9)flugt dnf 0^t^a.
' 1^ WtuSHItel'^raSI.D. SiMu dnr Slrol^ , tinb' aiMo.
o. e^'nlitn «< e4Ai^»3,. unmiutr fi4 4^53 nit, ^aftt
safer uiiB l 1586/ in teinfElbcn (49.) (ekn^infcre. mie fftr
«Mn<i'5!.- ' ' . . ■ '.^ :. 1,. - - , ■
^-itfltMnou tflnnilUt mit 2$biji» miin^v .osf <S;tbn{
; Coo'^li:
jo(t« O^nlftojifr Bott awttcmrtftti' gewefoi,- ^tt m*t
fUwA SM^fit $an9 oKf $re^ nnf $tl^ti1& au«, Sa
1638 mil fdittt ^m vloWi^ flai6, wotauf ju tm
wot Iut4 t)fn StitQ iitcitMtn Skrmdgcn (SoUciltS mM'
Hugufl jiai* jutig. ^rfntlt^ <nif WdrtlMrj bm« j«wb
sennafjlt, I)int*rffeg abef Whe ^b«i. aJaffnIlK fiegeg*
ne t( ftitiem f&at'aef ^ii« atff !p«|f((f (gi*.. &. X)rt. 1&6^,
t 18. mini 1614), bet ilBHgWrt et« >^r iffriflir 8t*
t^enixer unb SaltCnifl'tnscs'net txiflt uttti bit €(^(«f'
taptat gu $w$f(^ er6(i«i gat 3)fit €t6«im :pjCfliiite
Sffietf $6f« ^t (g(6. 1559', tl« ^ipjig &. Settf. 1604).
(Sr tflufte 1602 ia9 bflmrf* abgrttanitte Mittctgut ®<il(*
bd Soma, jetft tie fdjiMte, eine SWafleriijfttljf^fti bil*
b«i(1»t 9tfi^uttg be# ben beiftf^m £)cfenoBt«v^ ftf tii^ln«
(i($ft beldmittit, birr$ ftine gcHWfimfigi^e S^vlftfttfci^
fo Vftbifnfteolfett Dv. SS$(^eIm dtbfittt, tait^ti e» fut
ao,<J0O ff. Boft' ®eorB ^^rfw^ic^ u. €iiifnbel, ate bief«,
isegen feintt ^Bigftnftfaitflg in ■^■^pmaMni^ttt', fi^
Bwanra^ >nb, ©a^frn ju uetlaffett*). SBotf fefrt'J
®m«^, nitt twr er jl^'1m«pi<m(>«15e7'((«ef)ri*^t
'^at(r, tbat audf eilit^tnlit^t ') un)> eiAe @OftfMe <9totg'
^tinii^^', fbl»a^^e UebeAi«^me feiMd'etttW iiMi au(^
dne mWantltff^it^Sit^ @ep{gfe(t tear. SXe 6(^idf(ite
'Xsscfr, vneAttt mit XBolf fflnbrifn. fititie aaf..af4e!ptia^ Xnna,
1) et giao wft in tie Cbcr^I^ mtS 1614 naA Ite^ult,
»o er aegifningsprafibent njurtt un* 1633 ira 83. 3«*n |eftm)»
hat ifi. SK( Mn f^ itKfteti £Mie i|l tin lEuibntc gKtiKeben
unl ^»t noij Im 18. 3ii6tlj. BebH^t. ■
O'^Ouw, tii. 4. £)ct IMS'/ »« Xti)ta ^litHitmVt C.
Sit^tCti uif emnlAria, 1»ri(»nt4, Stlftd unD Mt dtqat »,
ante oaB JniM. 9te f 33. Wte| MST. .
3*
I ;; Google
52 @mH4t 6tuttstfn«m.
mf(|tettt »oit ben Jtirtbetn, ble fit f^m gAoien, tadta
tc^t (fjnc^ntnb bit 3uPinbt bn 3^'- ®^ watm bid
@d^ne unb vtet 3l6<^trt '). SBoit ben [ft»ter<n war %Rtf
nut jennti Solf Jtontob to. (Sfnfiebci txnnd^lt, vm
bem ttiti fd}on beiii^let ^bm, baf et 1610 Im 3)«K
fid, unb €abfnt toemd^lte ft«^ 19. ^uU 1625 niit
€igmunb to. Sinbenau auf ^olenj, mit bem fie 1638
gu @nmDia an ber !pefl ^atb, wAIjrtnb f^r einjiger
iBo\)ix SBoIf"), ein Blerjaijriger ^nobe, Serlafftn um^'
iccte, bi0 bie SSenvanbten fi(t» feinet anna^men. S9on
ben ©a^nen mr ffiolf auf Meln^oij (grt. 13. 3an. 1591,
t 1659), futfd^ftf^er ^ofri^tcr ju SBittenberg, mft
S(ata Sdfei auS a^Hbeif*) toemdl^tt, beren Snibn:
@ufla<^, furfdtfirifd^n: ®ateratma)ot, im <Se;3teinber 1634
bei ^ittaa toon ^trjog Sranj ^art von 6a(^fen'8niro<
burg im iSueQ et^oAen waib, ibtiimi au^ mit ehtfr
(Sinfiebet*) veK^e[i<^t toar. aRognuft ^dfei watb 3. %ai
1624 p @rimma toon Svftann ippugf auf Si^,
abenb6 j»i[(^en 7 nnb 8 U^i, auf bei $au4fl!ut tint*
@a^{|Dfe<, an bei %^x ber @afi^b< fo ge^o^tn, ia$
ber @tfi^ untfc ber linfen ^er}gnibt ^inein unb
untn bem redften ©i^ultcrblatte miebei: fjerant^big,
woranf tr jYDar no<^ bie ian^t ®affe ^inauflief, bann
abti jufammenfanf unb madj brcf @tuibca tobt war.
@i flanb er^ in feintm 24. 3a^re unb war mit
i) eibQlIt Mimdtilte fi4 5. Noe. 1611 mit e^riflopft anl bnn
»ld(t anf ffitttin. Vnu f S3, etpt 1604 luiMtMdtIt
1) « tt M bttfdbt, ktffn et. Vllf, 160 In in Nmc 90
ba4t arabni.
t) mtta Setter bet nat^ioi Eff" (tnf Xfeltbotf ic. dpi ter
XnM u. e^H'txn onl iCammfntetf.
4) eic B« eine Xei^ttr ^iUtbront'l 0. Oinfitbd oitf Ohurabc
Rdn niA n^^it nab btt eitiqEt v. Jbmie «n( SlAoi, ctxt
KUfttt tn obtn nnibnten 9«m«$Ui Solf effet'l Mf CdU.
«iKm SMlnlein ». eiWeiiiift MttoBt Seta Rnibec
^n< (fltb. 2. %D1>. 1690, t 5. ®tpt 1645) bcfa|
®a(ie, ^nfi^it, 9I<nfn<tioif bei Soma, wogu ec no^
$reef(^ nitc, viib Veimd^Itt fi(^ mit dner Soufine
Kitfntf ^an4 v. Sin^tbet, son btm tvir ben Sfudgang
p aOtn biffen abel^gef^i^tlic^m SDtitt^eilunynt gencnt'
mot, bet SRatfiaretl^ , '} ciner Xo^tn b(« fd|cit ci'
wd^nttn ^an« ^aubofb i>. @infiebef auf ^ta unb
^ojjfgarttn. 3^n flbtri(bt« son Bin JKnbem mit jener
Aurt Sdffi, bet mft fcinnn Settei ^an< d. Sinftebel in
eiam. fe un^eimlft^ 3ta))))ort ge^anben.
SDetfdbe war am 11. 3)Idri 1623 geboien, ^atie
1641 bit UniveifiMt SJittnibeig bqcgeti unb wolltevon
ba fat 3tili 1644 bfe Sovaliedout na(^ gtonfrrit^ u. f. w.
ontRten, vor^ci abet naif @alid reifen. {Da ttof it)it
am 6. 3iilf tmtiKit Slotgau eint ft^tecbifi^ $atttj, melc^e
il»ii inib ftfiu enite au^Ifinbtrte unb i^m felbfl tint
AugtE in ben Stib ft^o^, fsba^ ei geraume 3ttt auf bet
^oibe ftr tobt lag, bitf feine ieatt einen Sauetwagen
an^eitxn nitb i^n, me^t tobl ait lebcnbtg, na<^ Zot*
gau ff^offen fonnten. ^ier war et, wiber Sniet St*
noaTten, fo (eibli^ niteber gtntftn, blitb icbo<^ immei
Mnflft^, ba bie Sunge oerie^t wat. 3)[e» fowot unb
iHcfictt^t awit ba0 Able Cmen ttne« fi> miAlic^tn Xnfang*
^iett i^n ab, hit befi^Ioffenc SUife Borjune^mcn. @r
^iclt fi(^ einige 3cit in Slltenburg auf, befc^dftigte f1(b
mit ftincR dtec^Ufhibien, mit franj^flfti^ unb italienifc^
®))ra(f)e unb mit Slrc^tlettuc, unb dberno^m fvdter bit
QHkterSalid, .^dni^cn, Stenlei^borf nub Sldn^ar), wai
dbrtgen^, a^ @ibmarfc^a[E unb fonP, in btn lanb^n*
I , Google
^ nicugen. ®fiiK tto'i^t ^) @mu4'in met; . iWtei tike
bet jUKiten @^ ftflWintf ^ei^n^ Scfer ((Hf ^ctnfMu,
a»euw iwi eiobeK, flf6.9. ?(ifrfl 166^, t 46..$«. V%,.
beffcB ©c^K ^ap<} (gt^, J7. Stprit X704, t 16.. 3jUi
1763), Iiirfd^fifi^ii: ©onffKBjiwaiftw jini ifK..®f9temf>ff
174& in b<p @mf^|}(mb er^o^a ipait^ rui^ i<^,@ol^ttf
aeben a(^t Zo^ifvi, ^intrrde^, ivftn ei>^ -ftf^r ben
@tamm fortse)»^anit ^at @jn StiefMbei ieiug ^n/
[if^ unb @o^n ke4 ^urt au^ ex^tx *&>tt, ,^a« auf
©aliS wBb 3?enfetfibprf , (i^iftt flu# bKi S^w 2,( .Kiiilw:
uab bamiU» 16 <9o^itc unb bM$ ill <ui(^ bif^r 3)a}e^
ttif M flonje ©efdjled^, ettpft^n, ■ ;, .,.,,: ,
3tun in bent j^n (iegt (i^»bi|tgd maiu^eft 3^flffi^
fUT bit ttuficfac^e Sjei^^tufig ber ^ofet unb bti @ittf
^([,.ujib i^urt ia\ex'6 nd^iie $ettt>anbU, auf.jU|^ttccf
04milte ^abtn fc^lie^ jenm fur getfit^ft^ioi^f^ fl«iUfl«
bm .^aHtf 0, f^inftebjEl burbt. Snbe^ eiil^t.,fti$ b«4l
niigenb^ eiq a&i)ati Ifln^t fur weftetgcWx ^ec
oiHt^unyn, a(^ haf jQm^ v.. (£ia^eb<[ Ipm ^utt £of»
gcfannt nnb ttb^aft tnt <slnne getcoflm ^aben qj^g^
JBte e« flctcntmen, b# eS |i<^ nati) S^ftt'S Xobi ,fo
auffallig nui bm 3HP*inbf @in|iebel'j$ befette, bffi^t
unttlidrt.
Dtt nffe n« Vnnii ^ib^Ir,- Xb^ttt ^rttM^'l n. JHrMf,
Mf C^nfifltiba Hill btr Xnu fBctgDnIniii d. iCntia tid MnAt
««(», atb. 1627, tsfmilftt 11. 3«nt 1G46, i 2. Itprit 1G63 in
Stabbrtt, nafttem fie finf SEiftne Unb (itben sa^tet ^eboteit.
») !Kat3<u-ft6e «ibi)Be, gtb. 2. ©ept. 1642, tine Ziifia Sh'
D«(sj 0. eiofietd duf Vqio, ^c^fgtitnt vpb fflflbigibgrf qab bnr
CoTot^ei auS bcm SBinlel anf ffietUn, D(Tml^| 13. ^oli 16^ .
. SBft tc^sni^'tKn^ Mefw (dtt^ef^ €)|^e,' ga t>en
©ifaagwiM t»r8.^6ttfWn*:fHrM «Hii «.■«?«. 1681
tvutbe t)«c £'6ctTammmT^FiiM<^tet-, fltokbS 9 Ui^,
nofUrt jOrtenbitrg -p ©bfilfUn,' »*^(it:'fii^ JtW!^
^^R ^or^'Ui. tumatd fc»'$f^ ^mr gefluditet
fWttt ttuf ' ben §o^nf»H« ») pfebin*^, »* «fj loflge flt-^
fefftti Ijat af* fliii? gefttfrban i)i; ' Itie Ut|i(dic tft «id«
»ef<n.l(»iiRuifft(ften, wJie'ftttftlbt itotil '.ff#tp¥itti »«»,
WiMflel^ uttb ki ttmii tttilR ftl«f6t^Uc^R':€eM U%aV^{ti,
ixl$ e» mil tit^fet SerWflftt«t{|''n*^t''ri*Kg jugtgaHfloi
iidieif^'MtfK^rte imb f^,i aW Wtfii tnf^t ''dttrttannt
WWrtmiiiH irtttlieMgitt «(Ug<W^'*n'W:Iriftn'K«S; Me
bem Jfurfiirfteit ju Ofiren famen.' ''"' : i-i-:; ■" '"■'■■
■Unbegtftftfief f<^eitit ■ W'-jft'-lcftt, .'■»a| -'Wi^'bef be=
lanitte at«ttile«r«r mnb ©eHHWaiiitt '-3o^aHti igWfter tir.
AtettinJetg awf btm §t)^f»etn'^(|Tenii:'3»4t Ijalft
lin ffleftrtpt uom 81* iE>*c.> 1718 Witrf asfffftritiig ba^ln
twgeotftB«.-'"!Ea'jebe(^' dtf^fi^ifm Watb',''***^^^ Hfleti
Ofpiler twl^n jii-ffTtbeft, rtn- btt''JSo(alttliit'tt*tlrtMbft
»ittb*tra«'B«juiW^aiienbe!R(|!Qtatui;ni *ef'*^<i julaffin,
wnb ba <lii 3t(fcrtpt ftMn 11. ge6r.'Wl& fHn» Slipi^ning
wif km JWftfa^n wrfflgte, BWIjiii iK a«d> a* I8j^4rj
WtrtK^ gefcra^t Wttri), fo ft^ttt t»y Mf Me mMl&nte
SBtWfltfffW^BewlriilfMwHB')! ^- '•■ ■■'' "- >
i) 3£adi aabetn sfacbriiteQ auf ben Jtonisfteui, £iod) Wi)W
wit ivtj fn tern BErjitiiiirtfrt'trt^ler 'iDrtilHrftn fiiilit B(funB(n, '
ben artioili^eniiienen fiJruWb* «*tVt>.1ffi(bcrsr „XaS
»irt 3a^ctunttt(m"> 1,107 ff.' '■-■ .^ i. '■
. ,0031c
itt aitt nUffi Htn Mt ®tmtf^ngen«t gc^rt, f«ii»
bent itt get^i^idk^ea ^iflJs unteriag, tnfofnn <Act
mccte*il>i(| {ft, ate n b<t Itiftte gmtfot fefn foK, bcr
kDrt bci 3i«Tttic ttntcniwtfen mnbnt. @tf tvoi iiet tin
Slcifc^ $al)it, feci, nil Bd^ ftituc gmu mb
Zoifin, einai lungtit' SBiiif(^ tvie ein JEolb abfjc
ft^ac^trt ^te. -^ fflo( ou(^ bett gnoi^ttU^^ett @ff«n<
gtiun gei^ilite bet ttogtnannte an, btr tm ^efttn^niffe
OBd feinem geftadtttt' 8tttM^ tin me^c aM gtoanjig
(SQm (angefl ®etl gefttligt ^otte, an btm n fd^ on
bfiD ftntw^tei) gdfea beniHttrlief. €« Wat ju Inq;
CT Bui^ in bit Xieft ^nobfiiringen, brat^ bcfbe edae
iiitb winlie in felncn JKtrfti jurfldgtbta^t X)a0 ^ @ttt
ifl loage ai» eixe aSnEwdiblgfeit fltjtiflt wnbm iii^
ttirb e« vidldt^t uoc^.
Sle^n ttfr nnn ju ben Staatf^efongraea btr $U{'
^entrnrg ju Sdpjt^, IttteS no(4 je^l ttifaittnm, |«
verfi^iebcnartigen twb nonuntiit^ militdriftiett 3<»c(fen
btenenbcn dtbdnb(comi>lrced, Abet, bef|im ®ninbPaiitiii
AHiffirfi SRori^ 1518—49 auffutnen Itep, wd^enb Am*
fftc^ SUgufl 1567 beR Innani Mn^sm VDOnbete. (3)1c
alte $lei^buig, tine bn bni 3i>>li*9t»ngtK, vri^
SRarfgnif Xtittri^ bcr SBtbrdngle fc^en im 13. 30^1^.
millet i»atte, lag an dntr ivefnitUd) onbnen 6leQe.)
^ie er^tn mtrfvuittgtn @tfangtntn bti $ltifenNi9
flf^iM btn Fi^iHecalvfnifUfc^en ^inbtUt an, in bfe M
jDglei($, wit in aOt bieft fin^it^n 'Strtttlgfdttn, W«
tif<^ Sejitlinngen fnft|)fftn. 3uerfi ttitt unler ilinen
@eoig Stxalan (Cracovius) auf. !I)etftAe ttor am
19. a))iil 1525 JU @ttttiR gtbocen, unb ^at vitllri^t
bn )>ommerf<^n Slbef^fiiniilit biefitf KamrM ange^6tt,
bit tvol in ientt 3tit, vie fo maw|e anbtie, nod^ jwi'
, .. C.oogic
57
f4ra bn Smflnt ^M' ^i^nttt MtgetfMfike* unk ti(4
£4M»at<t(ft'lrtn- unb ^ffjtftwmftf. aRrimo^l^ii^ 3taf
^M« i^R' «if Ml- wiHrntoga UitMifMt gc^gen, <i»o
nftto StibicR o^brictc inUi^Me SlagffUnvamr crfangte. '
. S[uf.Me:afM)Bfc^(iutg.fHiK0d(itil«aiimMS Dr-^l^am
atosen^me^idt ei; iM8 cfne ettOt oH' Selfm twr
gtM*Kcii«))fK(^ an tat UniMt1bdt^e#M»idbr, fe^
i^at^ ^it t5&l,nan:^!i4BlftnA(tg jinitf;/ IM cv SBu>
gM^en'« SSn^tn ®wa^^eitU^. SRai^ -^kwmattgti,
Mtt' ®iKiribt bet aaiffmf(4afSe«t fn imn 3Ht cAt^Ket^ni'
bet SBM^ wax: feint oIotxiiRifi^ mxt^amitit -^ vieli^
ftMg. iSc la8 On sriti^l^ evrtM^e; Obei^Ctoero da.
officjis, i^ bh ai(etein»ii^eti bc0 £)vitv bie ileneibe
bc« aJtrgU loib iU>er Me^iifUtutieiuiL ib^ WfAttr
^ottox briber 9te#t< tmb 1367 :{n ben 9bi^ J^tfitr^
atigufl'0 bentfen. iBon ba an finben wtc i|nt ibti aOm
bcbottentot <StaaMl^ihibf In jenc* in bngldi^ . fo g«
fd^tftisett 3eh btlfftiligt. ®<^n im ecfXraibet 1557
z^btiat er bei ben (SoBwfufitm gu fSoni«, ba6 })b«t
ftiiun offifidlm duxcf, eiseit a3er|tt^ jtit 9SiibenKntni>>
gang bet SHift }u mat^, wol itntn EeiiKtittBtlUnbat
I»Att( end(^en Idxxen, o{)ne ben ^anen S^iotUwxt bn
iiUtabitI»nif(i^ ^oftitologen bet etnefUnffi^ Sinie,
n>c((^ gegm aRdatu^t^on unb fetee Mv^nger . fetRbr
friiger waten, old gegni Stom, bt(^ vfeOeii&t m t mtf t i
®itte .^i bad imtne £eten unb bie gegtvfeitlge 6bSuRg
bciber iCir^ra i^e betDicfen nUgen, fi> abei nut jnm
3Jeiian9^ unb jar witetm Stdrhnig bn . attin , rait
pc unrnc^iten dorAttUEg btc neuen £Iki^ btitOQ.
3iam ma er tei S^i^le^g bie fnnrf^a: Sknffcf
t^4ti9r'bn -aitt le/Sadr) .155g niitet»tf<^etiii>aib. 3«'
bcti^ttben. wvdniften' M- bit Jhnfa*^ von ®ai^r
vim'bR $fa^ M* wn Snnbenbuig, bet £ai^af von
»ni iSwfttteMm. tibn eim Mn aBcfauM^t . ««'
vMifme Siie^MMoMlf tMf^e btn uagteiidni Qfo*
Mid M WMtmfn OMIoqiitoatf t)m»lf(|«it |«lte;«ik >«|b
on -Ri|no(g«t^ut§n»(fen-wdK, iili««M^-i^Mii3lv(d
DerfeHtt, »«« fir twE 3<£otni»attt{v f».«n»tfi-fk:t((M8
ai4 (UU» iMMb8«t>* »w0 jit mr JiyBfciteit.tiilijfln
in MififtKei^, )u .WM^ wt)>Mftie«fc w»i «orf«|in>A
Mr. — l&a^.fii^ni toit AcoEan ftuf ttm- «(ii««tai^
gu OugMuig utib in 3ut»ar 1561, .tot @e^lgc. ttS
Jtnr^ti^, onf boK.noBiRbui^rr^oiiWBt^ brcaotfittsr
mnriMifiiileit foDte, Ut innntn S'^Ai^iff' ^er $ni'
tt^oBtm }H veig(ci<^tn unb ftjie SttUug :ba: alttn
Jttn^ i^qoAba jn fcdftigen, dto all ben @iititi(itAlni:
ton ttfmibai 3^f»esl«9tn abn ^a letner twl^i^tot ^]ii«
gvng lorn, Virimtfet mitu^e Alnft nu fi^ofjier. taadtit.
au ben )>d))fi(i4ni Stunttcit 2)dfiiw tittb 1E«|nv>dBMn;
wcf^, in @nnc{Rf<f>a^ mit MftcKi^ @tfaiiMn, ioh^
nat^ 9i«iiiiAucg g^ommm tMttti, urn bit $iDt<^«t£B
joc Scfi^Maiig bed SonciU an^f0Aeni,.'bit:aHt^it«ibt
Intuod dbctiii;ai^t ttoib, tDat ^irfcit btt !i3eitfii6nr
bet tta9 jcf»n 9tii^ btPe^mbot S)^irtatioR. ^.fcinei
9bbe id^ Somtnmbvne, bet etne, iAeaf^i fiir bit
baniaHflen v^ti^nA^^ Bufiiubt maw^tft ^efnOt
mt^aUesbe Segnmbe uottnig, tti^t ^u jQUnmb, turf
Ol^ffige linieltwr tfudbtiiie. 3XK tecfntti^ Sc
^Itat bed (SmibtBtetf war tak^t bm^ — ttnt:"f(^t
(Smftntbrfttmrnung. — ld64 pabm wit Acabmiasf b«i
tvorafet Sx^utatipitStage, onf i0cb|(i» <(>n imi ^aaii
fMxnthaxtt) be0 ^trjog* Srf<^ il. bm SmunT^tMigr
({aleiitarg nt^ dbet bit ®nunbiul^fi^ .i^dnbelJinii^.
fi^Eaflt mt^. Sei bn H<^ttoQftitAHi0 niibiT ^xttog
M^ng ttttv milt Anlatt in <SeHia <1S6T>. - X>anal«
f*a Miw bet JtdngCn a^fKan erM, tM iit mtgUAMKn
eifarifttnAi in M< gottcrltimnet gtfiil^ wtlcn, wAitfn
emit Jlurfflr^ ffnea^ unb ^tt^ ^tltam tttf^tfm
l^trr Ham fSK^aRge 6ti»ci)Btat, nm tftr^fl^* Ni
tota'dtMr^m, ba^ <^ basStben gtft^ntrt, ebn 1M
itvr bft0 ©t^twrt innfonnt unb ble ^Itft tdoffm wnbc,
ORgrfl^t, f^ crinnert ^ben, baf ei t(nf) fctn 8t^ in
SMetibcrg smefeti, nttb ii^n bet bent SiAenfen ftlnef
^ttrt^, bti ^0 vitl fftt bas^ .^« 6a(^en unb bie
cMttgettft^ ^i^e gtt^an, btfc^wotcn l^bta. JCrotati
after ^be trwfbnrt: ,/^be er etwad M ttsm gelenu,
fo ^bt <r t* i^m fa btga^d (t). ®e< fctn Stattt riit
1*0)^ WtawK gnvefen, fa ^ttt er bem Sftfplclc bcffct
bm ftlflttt ^aUm." 2)n alte 9latm nmibc giMtfft,
nkie bnud* fc^t ^dufig in bti Xifat not gtfdiia^, >m
Me ®tcRfe dned ©ejMrjten ju verft^rfen, vie beitn in
bmi Bsrlicfletiken gtiUt ntc^t abjufe^en nwr, xoa» mm
nM^ vnt i^m trfa^ten iMOte, unb wurtic am IS. Vpttf
OHf bit 6i^<^baiir getegt, wo er angenagcH, il)m bet
8<tt anfgeft^ititttn, betti noi^ ^cbexbra ba» J^tti nM
bm Mbe gerfff^m nnb i^m in« @tmt gef(^Iagen vnb
baim bet Mf^nom fit Diet ®tt(fe inf^onen nmrbel 3i>
bicfn @4I(b4teri4 nnitbe bei erft teenfge Sage Mm^er
gtftbnte ®cei9 fit tittem langen ft^Warjeii 3iautrmantt[,
mit tiatm %l9t. anf bun ^ute, aitf ba« ®<^ffbt ge^l)it
unb jum JSillfetmntn vnt ac^ Xtotnyetetn angcblafm.
atogebtnft ffc^e er tiod> auf bem ®^affot, i(|m tveiiig'
ifaiM M»(^ twr bm J^ier^eHm ben Jt«^ abju^in.
1) Wrtgct ««- W iSbtrgi* 1580 u Xnfllbatfl Mt Iv
..ijoglc.
"SHe J^aitt tm^ettta: ef'wtrte nit i^ geft^i^
vie ®t. Xxftf. ®iuib«t bcfolf (m- «[« 4^ b« «ii6 ob^
mit lantn (SttmsK gu @»lt tun aonni^isfett, tmb M
3^in »itb n ge^n^ fyAeti, nxtf i^ S)l«if(|tii otc
fagtra. SBAte e6 nii^t an^ tin 3sfl ftntr luM^Ui^
9ta(^fu^t, Me fit^ nur ju o^ aui) in bie m«if<Mic^
^m^tigfettfait^f^teaveiUKbt, nwanintin tiie ^meual)
graafome %(9aat>{ung ven SRenf^m batwn^ tntf^oUfiflt
^bet, ba$ jte i^reifeitd ebtnfo gt^nbdt, fi>f»Knl<.nan
fi:eUi<^ ba6 6(^Mfa{ biefeS SSaftned twniaei luliebawent
gettttflt fein, fobalb man fid^ ninnecte, ba^ er lu^
langc voi ftineT^ata^o))i^t ben ®ef)(t)Hf<4|(ei^ 9tu^lf
fs ^dttt fottem taffen, ba^ bet ^todm^^et fagte:'WCttn
er f^n fo ^ott fponnen foflte, wfe i^m wn bem boM»
fie^tnben Jtaitjlet b(fo^(tn wotbtn, fo wtitbe ei wie eine
@aite icrbet^en, jumal t^i bneiUt bo* Sdit and ktnt
%abe[ gef))ntnsen fet. Unb btbei wa fterfntli^e-g^b'
f<^aft im @)>ic{e, inbem Stubolf unb beffes eibom
^ufanud i^n vot^ in Ungi^obe bri bcm •^etgog ge'
bnit^t fatten, foba$ re ouf fein Sonbgtit entlafftn WkU,
Bcn- mo man i^it gu febiem Unglud juxddbecicf, bmtit
ei bfe @nnRbad}'f(i^e @«^ butd^fet^e. Ucber^Ouyt fie<
^dtte ®ra(f, wie [tin 9}akt, nf^t ju ben guten %«^
gebern iljter gftrfi«t, bie Pe sielme^r to ben ertremewn
®(^ritien befldiEten^), bie jule^t ju i^nmUngiaif aw»^
fc^ugen. Sbenfo Hnnte man- steiiten, ba$ Arobtu
)V0(, a(d er f))dter 'fe(bfi feine gtaufanc goltevungiu
be^en ^atte, fl^ ednnert ^obtn mod^tc, t»ie er tinfi
ben- Aanjin Stfitf in fdnea ^6^a »^se Sitcft gflaffm.
latf wit f:4,c^n, Mtm.Wni^mtit' u«k ,iimiW»l((nii«.
bem, ff^ciu^ :.t))i^irH&t
We Mil lt»8: fi^j^isF. <.S0b, JK^ JOl.ff.) M^WtCB v^ti'
&cAHpi^.sw^es,,;tiet^ ^fi^QH Jbam m4). «u tf)un
gobtQ. ; SltbW' .fciefeit .iwiRi^fi^ ©wNngWi anftSiny
lMn^liuigeft:iint), ne^: bta-^ef^jlttn^.initji^titn H ,in
iiMurett ^aii^,be^u^tiA0l,ji»u^> M^f . » MV 3sit )»
ifl^ .S(tB bebe^tffttnflen ub^; mu^ti^rn' iHra?' Oito
feine SBirtfamlrit ffti W«::*tiBStef***» (SffcWfbMfi.
<Seit. Iqiiflei;,3icit;^«idfi>>i Mt .®(^frj» t^ %on<^ibea'^^6Kf
tcit ^aiimn M^tf pt ;Toi|ti;f(^ unb bsAVjan tiin,^4dffra,
Item (^rtifeatet^t,, vn ffawfe, wp^fi lia« ©rjlit^ (fafe
ten, ttjit e* fpdtete oennoi^ten. SebenfaJtS [)lirtertebaS
Slnfeticn, ba$ bad tomtfc^e dtt^t bei ben gele^rtm Su-
tiften n{ff»et(, bie in>ffftnf^afiCt($e gtttenfnTidelifltg Ui
beutfi^m, ntib f((on babuci^ iaii^t BaS legtne. m 1"<^
(l}m Sejie^ungm ungenugnb r:iiteiiiab' Se nci^^
d2 eiMilt •uOflHtetflf'
eta Hgtm't sfittftm-^HutHtt^lvib-^Mtk; ^t rot*
avU fttbft M ^to<tAi> unk fi> »ot (« ttol cm Mr
dttt, «iif bmSBtge fenOMfitfttefnttg ju 4^n, tna«-M»
»(4iii'«tt«i4 tiiM Sffetn feAfl lAvMt'Woilm imt. Awt'
^ S(ugufi iie^ efntn eitRmtf ju cin«T gifeetfi^ctt
fi^irninj: MfiOy m«gu due brfotiMK @0tirailf|(ftt Mn
NOt^^ottf l^i^rc ttnti ttrHttntktgn' -$tof)ifrMcn cin'
^«^ )»««, . tMtn eoctniml)^ Smiglhba 1>ie wtHca'
^<»grt:^it^t0(«%m 3Dl^ann 6(^tKftiettelR 'aii« ^vCbeig
Ct l!639) imb SKfl^dirt aBefmbnfi) aue Vntwei^en
(t 15S6) wanii. ®te le&le Srtaction *(»■ (Snttjurfk*
b«fDtQle'Jtnrtei>iiii»~fo mtftattben bfe btxAtimim ^ron*
H^KOiltn JCurfftr^ Ihgir^; t>«n 1672, Hne in bet !£^t
Mttcewcge itf f4««pR QEsnflfrt nrit not^ wa^t|«ft it"
benMgen txHtfd^eii' 9te(|WaRf<9ainingm hretenb-, fenbetit
1»a» gnwbe imb'kt9'$dntf^ uiit(f<^% vcnnHttltA.
X>*i^ oregten ^i bomaM iiAiti^ @iantng, ba fe fi^
oM^ifiK^' cnl{}«^ii^eiib«t Sonljlttatm xnb ftcwir^
Mten mtgrjctif^em. -9I«4 itMtr bent !Bo!fe ba0 Stcc^,
bo*' «e fi4 ftlbft 9<f4af"i uirir son bm Sdtern ercrH
^<Ut(/ Aniet, wdltcnb e0 ^{^ f;»dtet bent vetntehttlit^m
9io«Minil|t*f bM Me Surt^en ^tfen, gcgenflbet in
Ttf^ltttT^Aiibnit tmb etekfy^m^Mt •oit^At. 9tamtnU
If* Snl^Mft iKOUfHrie HfAQ gegra f^inbcntngm felne«
S»bMft«"tiifb 1>rf(^li!te ben JtntfAVften be6f)at& buttfy
«»«(««■ feiiM 1PKL- «r?lntttlttj 13 atebtr,' mmb n 12 iuA
D,g,r,z»-i b, Google
<<» MiptM SatuMw, Mi utit mb Mala .<<«
(Mbt SMmrttAidl. „»a Anftifl", figtt n, „|nt
kk, SwWMitiut mlsniltn, HwU ta< Saab iHi
tai*aii«„«leWfaniUirt iRxtt Mm. Mi, wit aw
mia^ m m. M«ll>ife«i>,9l>ltte. «Mt: Wlk Mi
IMiwnifWIe Jml «(Mi . (ixuMi nt^mitai tuto.
mUkc ,e4mt..Mm:tl» «»t m>initiiii{lit:9)iAt„i<Kb
4itliii^Ue9lMiffiHiifi. «i>t4i|nl»,«leWtt.a)«ttt
(uKt.Mlim)' U);lii>i>ft MRli4<^iita gititmilKn'
iMan aOffc mm fle m(ntm'). Sai M> <Itin gii>
ftn.'Ni @ttU gnjfme mt mbntt @IMtt SMMm
iilfi) iwHimidt vnti ttitttigiM, fM aus SIKidtit (u
geEAffwi. w^. ntt^t alfo tvie iiiDt.tODPstn, btm.W^iit
rdm fi«0e»l9W ^cMini mfln hs^e mi) nMilt. foviH
g(tltlkDlU|.al« Lttt'tiWMl."
,. AiaEav: wot. 1^ turn $i^^r SKali} «wiHt.
vm^. !(w^ (twe fpR^iiafit duSmn fBiiMitniffi Mm
Me i^mttv- i9t K«( >«< SittagiU.&tixM'.M
SiKtiii, WD a M i$Z3 ihu m4 ittt fkiflUx t«H
nil oillai .SWilll Mtiinu SAItf dtaU" 9!iu6tiMt
t« X(mia Dr.. eimi» $iM< ') nof S<llf<Il» flit
nnimlf nirtiil emt dbcnll bandit, UCKtbtir N
AMi4t Kt4tt Mttnln. mr Mt OldilMraiiftit M BMtl fc
at«[ aa ta ttiMl.«n, Bo M do bdUanUd v\tiiMeUiti 3i>
ttrtft an -fdntn 3n6*lt Mbpft/ ni4t, M rl fi4 blrt on bit So
(pailiAtdt :b(t,.3iTilt{ii, cfen nM ibc eannbtU fir dn teftfawsi
M-«(4ttf9lteK boBbrit
t) Sb sub brddnt ft^ notu stomnniftai allnbiii|l ni4t al.
Sat <annb0c(tbt nag bd Man4cK bafdbc Mn. . .
a).«i tawnlaail.dMiJIfbllgcradabTlarfWtk; «atetfe
Mr ffibUan bift.Xbdltild. Cdnt ttfit 9raa Mac da> e*iflcdf4ci
b(c bilMr onbiTit scbflitan ben fa Uebationse inm Ibd . bcsTfjfrani
9aadlln bat TOuti IM bar dfltlab b. .AlivlMfn a. . Mc
ffandlia tfl m VnTang baa 18. SabrbmbartI arlpf^dL CaifaHft
.. C.oogic
64 ei|Ml:ttU»StfttilM
in fu^nM SIult^aBb )nrM0ei«flm ^ttc ta» IMS 'gc
ft»*cit,'tM^ tRm^Ign Dr. ,tUtii^ «HMfm') flltr
1865 in UngMbe- 9(f(^cB twic, tto^^te^ftitrfn k(t ciiN
flMfitidMte Sctot^ M JhttfMtm Vugoft fcin. «»«
(n^ ^ fUB rin ^AfUc^tc >nb fua|*am Staij. Cc-
jO^i btc OtripofUicn- btr XklMrtillohatic gegnt einni
Mtgnii(4w Oa^afem^tT U$ a9e«mtal|iont)e« tuip^tf*
[M, f4»tiiit -idtf nt^t-'gtn^tftrtiet, H in jmn 3*1*
n«4 nti^ 1» ^mt ®4nff^ bcflaiib, botf gonge
WelfiMt^4Uti# tu>i» dR f(^ioanKnbt« tint* cia1Uf#e«
M)at,-'fe(RC gefA^^^n @tgR<c OfirgeiKl^e wacen, unb
Mt S<mkf)AHbe .jl4^ gegtn i^n mUber gt^ant'geigten, oM
Me Stat^fcci t)(S JdtrfutfMt. Sxtg moBi^ von i^
bmirfte ^eueningen ben fflSimf^ notd fcdtn OcfeiMgung
mtgt ^ben mogen, t|l bagtgen nat&):ii(6, unb fein jn«
MKiln f(^ojf(d, J)a4fa^»ttbci9 iinb gelegn^i(f» gieM
Snftcetoi miM^M manc^en vei)e0t Ifatot. - SU feta be*
fottbwei «<8ttet Mlrti bet (Se^time Ma^ Dr. «ctmj Sin*
bemanti auf i&rttH) ange^ffit, voA wetdKin au(^ thu
abcUg('Uttbftitl790fiei^ntS(^e9iimtHcf)anunt 3>iefec
t«t kMRt dM fhbttmtt n M< e<Mn, 1ft abn jitt in bn ^>
i) atboRB IS £rinig 1519, ffUx anb in ^tat gtbilirt,
prof, m Ofttntbcifl, SteUHrunmcrerrUtUanefrer, lfi4S erft Jtani*
In, fvitti: OhtitaKT 8l«t|, in^ci^ CninoriiK btc Sni^rualtiU
)n Sdpiie. Cft Xtt, nit tr tat Urn Stfilt M JtWtnl TUta*
^cOt 16 Otto: cnsotbti ^ottc, U(I4t friu CM^iu 1587 fir 626/WO
Otfian on lita Jtnr^lTflni vnhtfMi, t»g iftm 1665 Sobo^t, Set*
b4ifiu«.«» OUI^^ io. Or tnotc otn 15M ■Un fttt mb
no« mm, nenn mit nUbt al« Jtnilct, ecnunM, nit Itok
1674. fiStlne Sanilit btRoit do* Im 18. So^^. fm {tcfit bi«
.-, j^j jjHinkr rc(at«t, ohrnf*t 9(fi»rt ^tftr, iff oMt
I , Google
65
itnb bk fttrfOiitn^ StUtft 9«tU4^ tn^ Dr. Sxnib
Sptifer, tvT f))Altt Jtoitfet wulbc, fidia irtt Mxaf&t^
%ina olkTftf mtSoi^tigc Slrafcntngni ^intttbratlt
McRj ukMM ;%3iltiu fyti ibn fte erioube ^aben feBte,
udb XniM loot ni^n)ili(6 uttb no^tnigmb. @ie noi^te
i^i um fi> mrift idmm, ate fie I^e ^^rr iegSnfttgt
imb 0el)otien, ^ <^tiR lt)rcn ffimtattuitgeh vnt fehur
un^Mngten ©tgcbet^t getduf^t gefnttm '^atte. 9t«n
fitm bit 3<it, ttD NT JCufffiT^ ^ugH^f <iU et matti^
nnfeePicftbaic XdufQnngtn trfoBntc, mit bnttn t^ Mc
^t^cadDintfkn unftridt fatten, in btn {w^igflnt 3>nt
gegen bfefe SiU^lnng uitb tn c^e @thnttung getic^,
RW iebec aterba^t be< Jh^l»totall>tnieteiie iti i^m €Hiib'
ben fonb unb ben @tgeiiflanb bi< SSeibod^ in' fetne
AH^er^ Ungnabe btac^le. 3S<m ^et cigentfti^ nii^t,
b(i^ >ftt«iiit an ben £Qnii4nbnifftn tub Ra^o^mmbit
Jtr^tltMAlvfiiifint riA^nxn Snt^eU gttumnen. SKfatf
t^« mat tr dn a(trr SBHttnbergK, nnb efne fdtftnte
^ung ^tte eS gfWuttt, ba$ bnaoie gerabe in SBfttau
berg, boK ein^gen 6i4e 8utl»er'«, bit ntiftimtbat nob
iiw ft>^t i« n Kafi4^en, i»dc^ voit Snt^'tf titmnen
Sto^dBgeni oerfelKct vurbm, i^ SNttdipunft ftattnu
Sann,nis(^t( Jttafanwt^ bet bcn«6ni ttnifiMn. 9M.U
giimfiotdwnMiuidcit oftmaU 9bila$ ^rfitt^ra toNi, >aB
ton etatt^, eefAtAnft^t . unb bent 3c(»d«mB« bcc
lUtnitiit^f^en Kn^^ ^ ne^men, uob Jttn^i^ Mugnjl
iMlte wtgfffen, ba$ tr bamaU m( w^ bicfc Stimmmg
frinX »«^ nand^I gtt^eUt ^tle. «nins, t« griong,
JtcaEau bt0 At^fitocalttittidinu^ )u vcibAc^ttgcn, niO)
bsnit .Ntt«t4(^ tnit nnern Sc^Ia^c bir@Knfi mbbo*
iBtvttatten bed ^ifurflen in if)i @<gent^ei[ senvanbelt,
lutb' n fa^ in JCtoion nut ben iintaum St«tf|, ba ify»
„fii^ifl))il(4 nub MWii bctrcBtn" ^o^tf btnet fOrttaen
66 ^nmm wem^^tb.
,;fu)mtMR tfiib:rAIIt^ ttsAn ge^Ittn mft) to lot^
a«4 foBBi J^iUfengemto* @dgmt|etCi«fant>ni" worben.
»d «8eli«i l*i|trinan, wte anbere Setftiielt wn Jtc^lW^
cafiokfften, tiri:Mneit inanSt^niti^lSiilfnming ni«
b(BL £ai^ gu^ietan giA, jeigni, gl&iMiflii^ ntt Al:<^tnt
Dn^^ntt feia, toeitn <t duera ongrfel^enen, fm £tnibe
nttft sevgwaigtni. .iSkfi^dftc nngt^Ct'l^dtte, unto infofetn
(ing.bajn l»«t0etiii9en,.fehi>iB«i1}eitefi ju tu}aflibftt. ®t:
leucbe intjHyril 1574;«nf^innn <3(l^fe p <S<f^nf«Ib
vn^fitet; S}ie..jain.:24 9Hai n«^ Siorgou -btntfettHt
SanbjUnbt, in bettn vOutat^toi ivenigflM^ efnige^^ 9t(!|«
^m tun tiai'.9lnS«9B!piinften vmfommt, (egituigttw fttf
mifbtm Jtal^M ^nfatt ^mfige, „tMfl txneat Seffre
an^^mtfttwlfen, vom 'Astfarflett dBel gef^tbm, »Mt
flaunt -Stegiiitttte #6t|nif(f» gcttbet-unft^dintid^ltft o^tt'
Iwnt", fcine« ^iinflee tntTf^t unb in fejnnt ^oufe jb
!Dc»abai >iii..^t gelitidlen nwrben. !Ziem .^r^ett Toat
bflflii«£cl:9u milb. ISc^tif^At ain£S; aS<ri',K]ttit f^iwm
gaBjm.j^sff)ttte,.ln ser SBrffomifuiig bn:;dcnl}piibe,
bcitm:n fttt^ibeti i^eimiat^ Sifibtmanff eottOtnt lic^
b<i# ! weg«t bee : bftubtm gwwl ftengt' ' Wa^egrtu' et
g;i^tLiWBiben^>ift$tenj< S^ohn 'ftc^rn^f^iHti' etiKiwn
nbttnfkn, UMtin t« u.. a. :^^t :„<&vxi.^rx^i%<t Stot^
fc^dge ta^oetiTaiSfac^ettiUimten ^^rvette^l^ gAentct
^oton... iliicfn: Mrkgnen falf(^en S^nbtn tM^ni ^(liii
PC al« untvfiTbiget SanW^m, bornat^ bfe fttrttsM 8mb'
fii()0ft, lunfc^lbigerujeife jtt ba« Igefi^rrf utib III' beft
Coboi^t .en<^n xAffoty wnbQ} reitteniSi^ ubgei
fattm pt. fria itnb Ue ddvinifti^e (umcnommm gn J^bni;
2)er Imsttrktige. 3anf in bfcftm Sot^ fet alltiin mid ^n
Ifefw^iietigt^offfn^ bd^ bie-^timH^ fla(vln(flm ^
fif0H0 iffltfKl^jl'^lfl «7
iti^. ^ntCUi ju.i^r M^t- ifmn bthmttimiUn-y
fon^ tptbx bcc .$aiiCdt ,jdttt<^ ein Sm^ gonoi^. nu)&
.ben, Unb f)iM iai^ Mumit^ J^. ni(M ni^. frifan.
.aUc. %ol^Mi n^ns* >tatt[it4fen i)tat^ tarHbix }b
^ttm.i tvte bitftmel^gm-St^ci^ tilt dcftm gme^
iin^..M#lN tttt-bn SSuvjei 4it»gmtlet, Ut StiUba
nwI^tfoUtn, fpnt!ettt-'Bii# M ben 9t<i(i)foiinKn tin
mfgR' 9tn^m, wit :ba« - Segwt^t tint migt HtM^
xuM^' in «r9tt:$e^Rf|tn^tit '■ deit unk. ^ujl&iAtii'.MMi
tad. MR* Ujiticgretflit^t angi^^nm, bo^ et^^eiiRit ^EHoiui,
iMr fu dfait^f ^n ^ ftiiwtt-Seitttautcfien g<^(tt.':t»(itte,
ivMt . ^« gift^dj^t unb gtoG^et nwtbih war^-'nnb'H^
mMtefHrar mature -nfleli<i^e ^Xtetflt gtMfttt i^ttt; f*
auf ttninal slnjUt^'-i unttAfiMinnb fi) f^atlun^Mi^t
Se^cnbtuitg jtiefO^eit fcnntt. <Ata(aa watt) am '13. SitU
1674 oiif tit tptci^itbiirg unb b**l; in (tntn bM^ttanv
&ttHtnMifen,''ba ttwit iit n^^^ouigMHitstm t)attc> UKt«
flflein frineR;®*»tj tifltflnbnt fonnte^ «« fcieftit'nf^t,
»$ M« 9«lunfi«- ip-.' 18ett'frfl<nbnje((^(n Wittflri'att
m^tUf^n akrt^bigun^ f)d«t ntontrit^t, ba^fiebemUii'
gttA^Ai getvAIffet WoTben. 23^ ^ACofeauptmiintt 'bn
$tttfAtlKrg; @ee^ 9ti({r^, lisb-beffenSe^, lin-itei)
paXx^Hc Sttagf^r, tmrbm ftt^filMgt, b<F^ fie bM
^afoui '6^p(ttiiiiateria[int sagt^dt, fcinn gamilie imb
fthMh 'l^(irabni>'3«tciu tit^i^ W(f(^fl-inib'''i9Jh'^e'
I, <, ■,,-<! I, Google
68
UsMMt m 9t)i(^ ^ttea gcfcetLW^eot S)>rnif WlAc
bci Sififvf^ulttmonn gutter, ba am 3. XXc. 1574
•o^oftet iiwtAen nwc, (mf tiit^t^i^en iSeft^ »«»
8. SlUb) 1576, «or tmi Solbotnt ^n ^tim semw^,
stf ffl4«: bitnl bat @4<Rfi^^ auAgnufcB, unb vit
feiotia ®«^e, ba tdctbt ivatl, tui Slabt ^teautgc
fa^ tf# fie Utt^cbe ftbtwiKK. uob mign: SanbeA*
wmtiftuie MifdUra foKUn. %I9 ^ Htm SUdfitt fi^
bftbet taut Nfi^eitt, ta^ i^m Uni«^ fltft^tlKr unb M
tM^erte, bit Utp^tbe ju It^wirm, warb fi ia< ®c
fittgni^ gUTUdgefa^Tt unb am 10. 3R^ mit Staii^-
ft^og dud ber ®t(^0e&ia<Mt' SDtogm ^atei unb So^n
aii<u)drM tin nt^t gUdlii^ 8m>0 sefnKbai ^otwn!
Iwn Us^iinM^eti, b<m jit ^IftR woOten, ^otttn^
9Kt gtfd^t, JCniEoa wutIh is no^ ^xterti ipa^ ^
lottnt, foQ in fc^ncr iBniiwi^ung mfuc^l l^obat, ^
tun(.SWtferfti(l(»e ju tnUeibot, unb bauuf, mit Jttttat
Moflct, in tilt unttrii^if^ce ^tfAngni^ gtbto^ twiUn
{fta. ^iet fa«b maa. i^n am. 16. SXthj 1675 Hwt attf
fttntni 6««^laa<c. M liniim Senf^n/I^Atlc cr U
Xfiy wfbcT ®)Hife.Ro<& SioKf etnownm^ au^ 16 34ge
land ,I^xc Vuftitcntsg.gcfMbt, WiTt «)fo on SatMfta^
gt#«|[btn. 9lad| aRbera^ b<«<s wit gfmt nit^t gloubm
HwOtn, wire tt n(>4^ mc|rmal0 unb in wr^irCtnt @^«
ben, ongtbtit^. auf.etn Un^<tl be« @(^ot>lKft&U;^i bnr,
uw^ fcinei bflmalfflra Sufommutffftunfl, in it»m ben ff
te^ttra 3uriftni ^a^, gtfotot toorbtn, M beoi iwittn
@iabe befinnung^Iptf jufamnMngrfunbn unb n»4 bnf
fcttMn £ag ge^riicn. (£i vaatit foflltif^ tf 3(rfob @nt^
bct'd OoTttD am sVraaAt>f£rt<^n tifgtabcn, b«^ f^on
am 18. miebn ^eiauSgenomnun unb son feinen Situn>
ben ouf fetn ®ut abgefu^tt, m a in bti ffamilimgruft
bcifttfttit warb. fSt woi t»bt unb bcm Xobint mai^te
ttati bte KMji^ fi^erifm, Mr man bctn Stbntt>en fo
gTanfinn Mrfogt I)atte.
^>tt ®ato Sugfli^agenivai eift^patt nwrtwi, torn
®tii^ i^re« ®enMi^« ^iwtfdicn ju rtUben. ®lf war
am 17. !£ec. 1568 jn Sftttiiltfrg ge^oifent. Aiafou
^atte uto 1&66 dnt jiveite S^ gef^offcn, intmn n
bit'Slod^tn it* atinjnti^A 6ebafHan gtaide ju <5(^ec'
*«g, 6l»#fnegTaBfe,'l)rimfiajtte, beten eine ®^»efl«r,
9lant, mit Dr. 3afdi)21»mtngen, Ctbinariu* jn Sriyf
gig, W( anlijnre, ©artflr«, mit iem JRentnielfitn $(m«
^rtet Bei!fKirfl*Vt war. ^Sdne erfte ©attta ftattt iSim
kiet ®d^ne unb )>{£r Xof^ttr geboten. 3n bem Aau^
tJtrtrag libft ©t^Softlb, (ast befftn feine JHnker bl«frt
@ut 1585 on ben (urfihrlHiitieii Aamnttrnttf^n 9ti>Fg
i&(^iOiitg verlauften, tverben aEA Me bamald noi^ Xt/
btnbca JMnbcT bed Dr. @urg Anrftm genonitt: $<n^
Secrg, $an«, 9H«Tie, iStnebitt 9a{t|afar ^tffmmtt'*:
JU ©tetttn SSItwe, unb Aaifxttint, 3afob @iMen*S'bf«^
Singern, WotWftertn ju XHwig- Wf"^- — 3)(e la
^diifer in bet Jttoflergcif^ fK SlttMen, tmeit Qtvtifbi
SMm ffi^oMti befefTtn fiattt, waim f^nt 167T bm^
$<tul Jtrafan seifauftnotben.
^n Sufntnmm^atig ba iffrafmi'f^tn $aE^e mlttvn
^rijHf^en !^«n>egtingen tienie^ flc^-out^ babvn^, ba$
(6 bti .fti«ra»'« etiuje bent fi^Iauen 3}niiagegeii Son'
f(^ (t 1576) gelang, bte f$on' fieit 1572 au« bent
9ta^ MTtrfcbmcn !£cctoten aai) aud bem ®ii)ij/ftK'
fhi^Ie gu entfetnen, cber ffe f^fer bo^ ouf eine 9iinbet<
gairt j« befi^ftnfen; njeli^et lefte SSetfudi, bfe, wie We
Singe dnmal jltmbcn, unabwei^Te 9t»tfm)<nbigfeit bcf
3udfttn' unb SFomtenflanbefl ju veileugnen, fteitic^ nut
Don fuT)et 2)duer ttai. SIu^ bad freiborgn ©tabtrtt^t
watb 1576, mit etnigtn MMnbminscn, nni be|)Mgt.
70 €fi«Wt.etnfi9tNeie
AArgm 3nt u*)>v vctari aatlfin ^tm$a^^(^ tudf.
ungemottett, wdlten in (met 3f**"'n«^''<*n*3f wttaip
bBvg. Wtan ^tle eine ^SkdteaiiM ftbcr cfr dn^^^'
(^ PBlcit^ iebt abwdi^tiibt Stehung nU etwt {ift^
fc^Aetun saetbnnmifii!) bdegt nuviDrrfctff, tub hntt
afie wikdi^tit X^ologen lun^ !lotginrimtr fcgfri^nm
toie S)«laratn)n, fiffiiie vtet mtftirei^tnie ^fa^tfifide noc
^. fbKttit n. a. erHAtent „i)fr ^■■iSte, tKi fit bes
(St^t^m be* ftffgea ^errn SioMv iwl^fi, bt\»v!aea.
infttnot €tTeitf(fiitften rcibtt trie ^crmiKnttm;. na*
mtntlicf) is ktr ®«iift wftor kit j^iamti^en ^topi/eUa,
in bR ei^: fiber bie ffioRt: ba0 ifl mein Sdb, fn
bett gtofeit Sdrfcnntnf^ iinb in bent furjcn ttnto Ittitm
Sritimtiii^ Dwnt Sttaiinx)^ au< boti -^^ 1M4 in»<-
iMtot fci, fiirbie tti^r,.:riiilge mV' ewtge -XBo^r^
lKiilt«i ond^m;" eiaiimgerbntnoaiiaigte^Mlla^ng
VHi JE «. fNarjd' (9tnieR-®ef<ti4te to ^Dnitf^m M
ba j9te|bnfffftion , jncWeSIuegiilW', tl;483) gnabe^f&it
SPHtliatftIi#. :tcaAit wii^.— unfc nta^i4iiH»(j^ wit
Sutler ftM baflir erfldtt Otigbtn fttv wiMe; SMr
aEkntBiflan.[tmttif<^tIfb(n laQtS >iKb toMni aui^ tto(4
unWjeUrn^ iiffQitab. %eT«Rit9inbtr iemttiimiinQec
tiMo^if^tE' QacnlMtr 'tffiitliebianti), S«Bctge>^,
tift Stector ]u 3trBff unl wro"*, Stooi et' I5GS dW ^Jrofeffoi:
131141686. -. . . -, ... ,
■ 'sj Sojn 8(S JTaipw erpdafr, ktr, gt^- H- *"«. 1604, flit
bit' ytDteftiintni 1590 ji 3tiieH«it8 ta» ^i)tti(6n Wftte, fplht son
£iit»n.«o;««lt)to,sef«fdt'ni*;.'iaA 19. aUr} UH8 f, inB Btt
^t^fX^ uab StII.tr, wrignttn M, mfettol etnjdn x
vcntMomtit, ta^iUnthifHinmeRb, ngenb. etraod non bene
S««gelef<nai jtt tmtnft^d&ca. Sife luuc 9M*i«it)i0r
ie^re ent^tc, fagten. fie, mlftete ^Pintfte, mtMft aii^t
HUT lumUKfAUt^, fosbem intti^ bebmT[ii^^iiiri) gefttlriti^
wton. 6fimmtli(^e oi» StcOffimn auSgejeic^ctt 3M»
mingtn iec lUtmic iiitb nenetntiSaecameaHrei ol)as
%udnai^ntc') j« ttatemmcn, fornitoi fif fii^ idd|^ t'oU
fi^Ife^en.. Sm^tc'e »ii(^ti fdm „ini9ettii^." Sr ^<de
fttdwcUiB fOr biflnwUnt aifenS geiebet. 3^ bdi €trnt«
fi^tm tefdnbn- fi4 obenbcrfn ,;&4«ii^e(ftn nRft
vibewdcti^t 2)ing«". ^) ttai^ Me ker v^W^^ot
Saadtdt Qngt^geo $ki>MMm S^vom Stfibtgct
Hob ffl*t^aii9 Iftell ttetgeiten ^, jo mrirtffi^iifben,
vnb wmbea l^eniuf ia em. ©oodUie befl bugoutr <3^offe0,
bit vitr S^toibgm ofiec jofamnmi in' eia B^n*^ 6*^
ffrnrt uiife.l^ meirtre ^gc lang vnta fi^Meec ^
DMiiung. ficailiatel;. m fit aa^ K«<^ f<4 'V^'^ ^9CMf^
WHriKn to 3;^at»geir, ndi timn 50 9hnm ^ariim SSai^e;
OTfaM 0- aRcfetiS-' St. + crs ebnjifloriats^rlinjenf in fittlTel'
iDelTen QS°b>i JtoiGiit Jtonrft, aiti. 1610, tf>* ^^T'^ift" IK iDanjiA,
11; Mg. 1682.- ■ ■ ■ ■-■" '
It <Qt9taM 9)i«i, #^ lUa, M>v ii4 .(tfnet axtrriboiB^
oafi 004^(11, <ift alt gttm .,iui4 etrgot. nnt ^tt^ot, nut.,
1588 Baperintenlent ju SrraiEii unii i 25. gttr. 1604."^
si} e» bfH)B6 fl* B. a. an* rim gttrP'*Dtelni*i(eii'*'»oW,
btn man FniRA, )U4t nnm<Ni. tm <ib«T;.tine attt^tflnit (tanft mtf-
antoiiWt nwr, »ie Eutfeer.
sV ©as rear altcf nur ju naii. 3M^ iJbriStns (atfter frfn^
KUMtMMBflli^M Intcite,. »dtjn(hflHU-=i«it<tfl4.a>«<,.tu.(l'.<nf
UebKitOgnifl btr4»^-fo>(ne((:5,- Hi* nam..«, niCe^jftiiM, Uiiwt^
jcttgang, tti 'btm (tnmat JBtftniiplrien Be^otri \iite. S^liBnier,,
tiirt n oM)' ftfnt SlklfiSrrfetang gc>ttdW 'fciiKB refOfanHen-
ueTBttif^.'Xnfttiin MTDOpmblMt . -
i.,.n .ii,Googlc
72 SttJiMi etodlgtfnBnt
nii(^ it^tiq <ntf Me $trifcnhirg serAt(|K unb Qict' Von
bea fur^r^f^tn Stointm, diaufc^, bcnttit))ign:3^o[i>'
gen ttM^maM braibeitet. Min^ fo Rfldttm ^e fU^, na^
vitijc^ntdstger $afit, nut bagu (ettit, bit SctlaTotiOB
unlei bn Slaufri jn untoicif^nni, ba| HI i^Rcn fni^
fie^c, ^ noi^ 3)tt(ait4^Dn'd Sinne unb €(^^ an<'
jnltfltn, bflt brrtbtner Sonfcnfu* unb i^e ©rflnbe fleflni
bit lUiqnitdt btigiibel^alten unb bit Sitibammung ber
alt ' fejerlfc^ fctjei^neten Sefernt rntt im ©inne dnrt
fioffivett Sic^gcfaQenlaffenS biefei SBeibommung aniUReI)<
men. ©ie imterft^riebra mit biefem 58ot6e^aU, bctaber
bei Scfonntmai^ng ber 9cttn verfditttitgen watb! !£)aiiiL
barftcn fit na(^ SStttmbtrg juniif, mu^tm aber cineR
%onat ^du^amfi ^alten unb eintn Sttotti unterf<^tc{'
bm, bflf fie ^beraU ^tnge^en tnolltm, no^in bei ^m'
^ifi fie fiiiA. ^itraiif unirben fie bntt^ !ut^rftli(^en
Stfe^I eatfe^t nnb bt» SanbtflBerwieffn, wcrauf 8rtu»
cf^n na(^ ^Hfen, SRoQn nac^ .^'ambHrg, $(gel' na<^
SSnnten unb ^i^ebtam na^ ber ^titmm gf:^ SvtU
unb .diSbigei wuiben einige 3fft iKg ju iXoigou in
^aft gef)Q[t(n unb bonn qufft bed 8anbe8 Benriefen.
3:>er Iei)))igti ^loftffsr unb !£)om^en Dr. Slnbread
greifjuB ^attt btn nrfttenberget Iffeofoflen noi^ juge*
tebet, ju unterft^rriben. Satb boraufwatbtt felbftioim
©dntoet benuncirt uab man fanb in feinen Dictaten
eiidge 6d$e uber ble (£t^»l)ung (Sfydfti, ba« !Bert)d[tni$
ber beibtn Slaturen unb bie Strt bet ©egeimwrt (^rifli
auf @rben, bit man nic^t nonnalmd^ig gimibie. 9ta&i
^^orgou oor eine @ommiffion gdaben, lief ei ftt^ in bet
Z^at I>tle^ren unb ■onfpni) SQibenuf. SSon &i)))ig auiS
abei ernArtt tr, ba^ tt in 2!orgau bun^ bit ©tirnmen
ber il^eologen^fibcrtdubt voorbtn fti, unb no^m aSe Sotu
tef^ontn jurfid. Sr tourbe am Sn>enb bf« 21. SDtai 1576,
anf fwfMWf^ ^e^(, tiiin^ f«^0.®rE«nittttt onf Me
$l(i0fnliui;g QtUai^t u^ib ifitt 06 jum 22. 9(ug. in ^oft
ge^tea, (ta Wcl^im Sast ti fru^ #eben U^r fn gtei^
^(it gefe^t isuibe, abet jn»i @tunbea ip&itx baS ^t*
ffirfltnt^itm ficrlaffen mufte', tvorauf tx ^i) ntu^ $>Ue
MKtibcte.
®o tvntig wie S&uflenl^agen'd, ttmrbe 3SeIan4t^im'<
S^wfc^n^^n, Dr. Aa0Tiai$eucet, gefd^ont, traivift'
me^t efn ©cflenjlaiU) um fo gto^mx Srbittening btft
^ut^r^en, ie ififjec er SMl^er iu b#n ©noke ge^iia<
ben, fowte twt nttfd^febenfien Ungnabe bet Jturfdrftin '),
bti ifcm Sebiciten cr, loic ftc i^m bui<^ Slanf^ec gnabejn
fagcn lieg, fdne. Stfreiung t)offu burfte. @dne fill jene
3eit ft> tegfli^nenbe Seibmtfgtfti^te i^ jeboc^ ga bttmnt,
ai6 baf kofr Ifiet not^moU auf jit eingt^ea m6(l)tm. ,
aStr bitiiierfcn bal»er nut, baf a am 1. SIpril 1574 ju
SQtttenbng oei^afitet unb jundi^ft auf bad'Sc^lofju
Sirtdben gtbrad^t, am 12. niebiec enttafjint, aitt auf
a9}i»ent)trg ton^nfrt, am 2. Sfug. na^ 91c(^$ in ^^
gef(^i(ft, im ^etember 1675 na(^ 3ti6f am 1. SOtdcj
1576 wfebet Bod^ SKo<^I{$ p ^ditmn ®t^ittffai$, unD
am 1. $(ug. 1576 in bit ^Ui^lcnbutg nai^ fidp^ ge*
bra^t ututbe, no ei fa^ rin ^o^tjt^eab ^nbui^, i^
)u ^nfang. bed 3al)ied 1586, fd^mac^ten mufte, bi$ ti,
naify ^nna'i Z^e (1. Cct. 1585), i^iet Kad^folgectn,
bei nuc^ nit^t btefjt^nid^m jweittn @ema^n Jtup
ffirp augufi'S, ber Wflnrt ^ebwig Don Stn^It (»b. VU,
<S. 400), ttiUlitnb bc9 Seilogerd mit i^tm btjal^itcit
@emal|)(.(3. 3an. 1586) gelang, feine gntlaffung ju if
iitten. gunf 3a^K j^jtittr, am 18. aHdrj 1591, w
1) UebcT (intn SnuUi ibm 3otii(* fi'^t en. VU, 6. 4fM. -
X. 4
74 mm ^tatSffSattu.
^tr<i(^tec ^nii- feifftr bcjMnbignt ®Dat(, uM erfnnnte,
^tliavL tctberfa^ivn. '©u^je^n 3a^ itdd) geito$ $tucn
bet gttifeit unb fiocfe erft nm 15. Sept. 1603 '). ®diw
tieue ®atttn roar aber in ben erfien 3a&ren feiiwt ^oft
au« ©ram serf^irtien (12. Sept. 1576).
3wiff^en biefe Opfer bed fin^fc^en 3t(ctt«tnt« fdHt
(in ^rfongtaei antotr 3Ict: .@oinetiud v. SlurCetiett,
bnf&V^iiifiet SAgenneijler, ec^ }u Sft^opou, tiatin ju
iSnMra, no et am 15. ®ept. 1674 vet^aftet viubt.
4St nmb befi^ulbigt, ba^ er t>a fur^r^c^en ^amttit
HkI nat^gmbet, ma^it, mdt einem Idnoeiii $roKffe,
in (SeefeRwatt bet ftn^Si^li^iu ^omtlie utO) tHcler grem;'
bca, cfentUd) in ket ^of^e SStiiemif ttfuii itnb ftd^
uif ben SRunb.ft^lagen, nwiauf ei 1577 n^^ tct $lei'
letilnng a^efu^t tsorb unb ^ei fetne, vns«:fi<i?ti3Cii
Seben mit Itbtneldtgli^er, notb.buKf) 13 -^alfte fid»
^iitjie^tnber ^aft du^en mu|te^ bi$ ifyn am 13. Sliw.
1590 btr %ei befreitt. . : ;
%a(^ bcm £obt t«0 £ui^T#<n. augu^ (11. gefci.
1586) nnb ^et S^conMtigune ^^ ^nrfaiften. @^'
^aa L titicbeii, unter bera.©(^^c-bed .S<)n)ln6 (iiet^
bit btr .^inneignng gnm^ (Smitiniimai vaM^tigen, ci*
genlli(6 atin hui einft'au^gltii^ciibtn anb oentiittelnbai
9tt4$tung <tge6cn(n..^Dtogot tttebtr i^^oo))!, ^eili(#
itid)t cf)lte ben fuT}tic 34^ t^in ©malt ax (inffl^,
aDcTbingS :nid»t .fo gi6&li<(m ^drten ju misttau(tred>
»k biei^er jetMiff^en (^gnep gen»ftn utuen unb^oU
i) St mar am 6. 3an. 15S5 ju ftubiffin fleboreii, §)riifcffot
bcr iBttUtin in CBIttnibtTe nnb fnrfar^lftn' Seil»r)t enotftn, «nb
putt r^li^R sabuit ji-imbft nab BiIHr. . .
I , Google
abamidi mrbtn fv&ten. ^le freube tMr nic^ VM
longer a)antr. S^rifiiaa I. ^art> fi^n am 25. @cttt
1^1 unb uata tn Sltgnitfdta^ bed ndt^Aoi Sgnaten,
be0 Sfomini^otDrfl bn J£sr ©at^ficn, ^erj»g4 S^Aii^
SBilI»ehR vos ©ai^fen^attenburg (geb. 25. St«rU 1563,
t 7. 3u(f 1602), bti m sat 9ioS)ii^sf(it U» ifivw
gen JtBtfiurpnt g^rifHan IL (geb. 23. ©e^)t. 1663, f
S3. Sunt 1611) bit ^e^ienmg fut biefen vmtjodrtt,
tvucbeit, untcr btm gtn^uffe btr fUeng [ndjenfc^ ^hc
fiiifhtb'SSittnx unb bed buii^ faitatifi^e Z^otogen aa^
gefki^eltm SSoIfdltaffe^^ fbioie bie^mal nUabnigd ni^t
otine anilivirfun^ bet StbeUaiUiyat^t gegm bat bnugeft^
(ic^ ^oxjUr, (SreK unb feme ftaffiaxQa ^ig ucr^lgt
^fe $(ri^iibuTg btlom bonals wfekei dnea t^toiO"
gifdien ®a^ an bent Dr. Stjnflovl) Sunbetmanitf
^iatomi an bet ^UfomaSHtitic jn Seipiig. S>erfrlt)e
battc, aii et bic in iittHim anb SSittentiecg er^tnt
Ser^ofCuitBen «rfa|nn, (teicite neiSUifr bie glutei tx'
Stiffen, nub. ntai oin SUntb bed 1. 9?ofi. natf» 9{aiim>
burg gefa^en, uw ec fic^ bet bent bottigtn !l>oiii))iebiget,
etttem SinaedveitDonbten, gu t>abetgcn gebat^te. 3iU^
ba bie %tiote berft^ffen toatm, old er ^inton, iit«#te
ei in etnent ®afi^t)fe bes SSuxfiabt tberua^tcn, too et
cifasnt unb fo flbtl eaivfangcn toucbe, ba$ a: sor Sbtgji
neber effen no<$ tcinltn lonnte. 9Rit bem grflfje^en
ma(^te ei fic^ nun auf ben SQieg na(^ ^a^[a, fetnet
^^chnot. ^iK^ Soten and Sei^ijifl fieUtcn i^n unter^
Weged ju 3<na unb er tfe^ tt(t) Von itinen gur UmEetfi
vetleiten. JSIIetbtngS burfte i^m dne Seigeiutig oui^
nUti» .gt^olfen ^aben. Mi bie SMen ©ewaUbricfe bti
fld^ I)atten> tnitteld beren ftc fefne 'Sei^afmng envirft
baben toArben. @r fant nad) &et|}jt9 )uriUfi man He0
i^R 14 Xa^t fang ra^ig fein Srat veiwafttn, nnb er
4*
76 Si4if^ aa«»sefa«ttc. '
glaubtt ft^Dii, oKr; Hng^ unb ®efa^t fito^oben gu
fein. Sm wnrbra am 15. So*., fitfi^ 7 U^t, auf dn»
mat oQe X^ore gtf^^^of^en. S>n etat^oUrr Sfirfpo))^
t). Reflet ') , Von einem $au)>tinann mit 12 3^iaban<
ten Iwgleitct, begat ftt^ nac^ bem dtat^ffauft, wo eflt
SlbgeotbneteT fcn Stitterfc^aft, ber SAigermd^n SSat^of
nnb tfnige Stot^d^ecren fi^ i^tit anfi^toffett, unb bte
gonje ©efeOfc^a^ bnsegte '(t<^ nun nac^ ben gei^tf^bea
SoE^nungen an bet 2)boma6fii(^. ©unbermonn warb
goifd^ 9 unb 10 Uftt auf feinet Stubirftube flbenaftfit,
feine Stbliot^el oerftegelt, tt (elb^ bent ®c^lof^au))t*
mann ubnantmorttt. ®efn ^wi blitb fet^a Sioc^en
long £ag unb 91a(^t von fe(^4 SRonn betoad^t SBod
mag man ml mit bem alien ^aben vei^inbern obet
entbeden tvoSent
^H man il)n in einem jerriffcnen ^it)lafxoit, ben
ei tiei feiner Arbeit getragen, ubet bie ®afe f^rtc,
mu^tt er fu^ son bet ©emefn^eit bed ft^abenf^D^en $6«
' bel^ mant^cilei Snifl^anblungen gefaUen laffen, jeigte
aber no(^ ^offic^feit unb gnffung genug, ft* mit bem
9firgennti|tei urn ben SBprtritt ga com)){imentiren. 3m
Stnfang meinte ®uabennann mit einigcn ^o^en @e«
fdngnif baDonjulDmntnt. 3)ie @a*e jog fidt aber fc^cn
fdnf SRonote ^in unb \n fa^ no(^ fein Qcnbe. !£a be«
ben, SXEitiTn, tcjfen Snter Jtatt (t 1553) ei^ Int^erfrt eenoTten
nor nnb bat XIafttr )d j>efller gtlau^ (attCj Derbtafttt ftini 3ui
gcnb in fcanj^fiUeit, fpanij'^ni, tatfctlidiea JtrlesiDirnftcn, morb
bans hucfJi^firAtt JDbtrfln anb Oouennenr con tSefpiig, e^nl*
infpector ju ¥forto nnb CbttflnwreinneiDur, nnS t 1598, oSm
eos fefnet S^^n, CiDa <mt bem (Sinfel «UB ^tttin, Xinbtt ju 4{n<
ttiltfeii. eetn lAngcrcT Smbtt, ^Xorit auf Jtltfttr^rftet nil)
Otubll (t 7. etft 1589J, pfUnjtc tci eunuB fort
I , Google
Pimmle iljn Me ©orge um feine gtou, We et fc^wanger
gutfldgelafen unD fiber beren Sc^fitfal mon t^n ht Un?
geioifleit gelaffen Ijatte, eln f^m BOtgelegtrt Sefenntnig,
tiaf et it(^ burc^ teaSft^Hgte ©nfiJ^ning frember, caU
Biniff^, fn ber augSbutgfft^en gonfefflon Berworfenet
Se^ieit fi^iver tergangen ^abe, utib gugiei^ einen 9tei>er9
gu iinterfi^reiben, bag er bef ffiieber^olung feiner 3n:*
letiren ber Cbrfgfeit mit Seib unb Seben BerfaUeii frin
ttoBe. ©egen biefe €rtlftning«i verftattete mon ihm,
be« KnttcS enaaffen, fn feiner SBatrrflabt Aal)la in bet
©riUe lu leben. aW et buri^ bfefen Sfflibemif feine
gtei^eit etfauft ^aHt «nb (20. 9Rai 1592) ber $ofr
entlaffen war, er^^r et, ba$ feine @attin injtvift^en;
auS Jtummer ilber fein Unglud, fn ©(frwecmut^ Ber«
faQen war unb ft(^ am 24. 3an. 1592 an bent Sraten*
tttnber er^dngt ^atte. (Seiibem f)at (ange ^tit Ut fe^t
laerff^cHene ®oge befianben, bo^ flc^ fn bet Spoftot"
wo^nung ju ^uXi^omai Jebedmal, »enn bet Xob bed
iPforrertJ beSDifle^e, eine wtff e grou fe^en taffe '). Sie
ungta^ntc 9t(t(^ti(4t etfc^dtteite btn Utiglfltntt^en for
ba$ tr in 3Ba^nfinn rerfiel. %a(^ feiner @enefung Bon
biefet @entflt^ShanF^eft lebte et dtmlft^ in fefnet SBatet'
flabt Stasia, feine ^auptfiic^tic^fte <St()>>[ung fn botanff<$en
Stubien fu^enb, nedljalb au(^ bie gemeine ©unbettebe
(glechoma hederaceum) nat^ it)m benannt wucbe.
am 24. Oct. 1591 btat^te man ben !Pfaner »on
Slflatfneebeig, SIbant .^etjog, auf bfe ^leigenbuig. f§t
ft^eint in ber Si^at ein fanatift^er Salsiniji geirefen }u
fein, foC aUt Silbre au« fefner Jtitc^e getfffen, fie ««*
i> ewa^tnaami nu obti bc^ mi SUFonnt 11111 ico(iitt U(n
Uwttm in en ftoflonvotimne.
78 @i^^t etaaHgcfngm,
iramt mi <aa btm Snidfu; Sir<^I»ol) eetna(^t ^abtn.
fBon txt $(d^n6ui^ wuibe cr 1694 na^ £>tedbcn abs
gefft^rl, loo « fritr ^ort lwt(on&eIt rooibtn fein foK.
!Di><& fin( ftine fcinein <S(I)iifraIe untefannt.
@eoTg ». ^autig onf a9«i(^a, oitfl einer tn btr
erfltn ^ftlfte Ut 18. 3cin:^uitti(tt« trlofc^ea ga^
milie *) , tvai tvegm 3ag)>bdiib<ln vcrlfaftet aoibtn.
«(M f^nt am 27. 9)tai 1613 fein Urt^ril befanrrt genw^t .
wud>e, tnilgen iE»it Die Kadbiflde bet ilSotiviiung, nbei
Me ^ixtt btffelbm, ccgrimntt ^aben, fobag a bent SImtS*
ficfjtdbtr, ber e0 itjin DorioS, mft einfiit aSeffn; in tie
l&ntft Pa(^, baf ei toM gur febe pel. Iwr nun jum
SRoiber @e»oibrne tourbe am 6. Sefit beffclbtn Soared
vet bet ^dgn^urg entfiau|iitet.
3m iScptcmbn 1631 wuibe bie ^lei^buig, bie fid)
«i(^ na(^ Uebec0(tbe ber @tabt nD(^ ge^oUm ^Ite, vm
ilfrein €oinmanCanten ^nd Sivpcliue on taS ({(tid^
flift^e $e(i untn XiU^ dtwrgtben, wd^rmb maa mdnte,
feerfelbe ^dtle nt^t itwi^t erft ben Studgaag bet bevoi'
fle^eRben am 7. 6t)M. gef^lagenen Sdftai^t oibwutten
mogen. ^tffir^ So^nn @eorg I. ccnfiddrte ittc^l nui
i) etc ifl anS |Kni?»i abseUittt nartm, ftanmt ahr JcbcR<
fani r>n im jDrtc ^Ici^et Komtiif bti OriauM, bra fie «u4 bU
|« f^HD YnBgaBgi bcfa|, Son ba mtg fie, nie cfclc t^driii'
Si\i)i unt meifnifcbe ^umilicit, Hiten 3i»ei9 ^m $rcu$cn getrieben
laben, fctfftn littet uni betaiintet BtrtretEt »(r tapfert Xnbtwa
e. -^anUt »iii> btr, in Sftarf4Ean in |)Ttu^ca gebortn, erf) in poU
nifitn, binffAtn, rAmebifilien IDtenflen fo4t, bci fUctlinflen di
Btnjor gefangot lOHrbt, ol« EberfHitutenant fn bo* hirfdiSfif^t ^tec
tea, RTribcra i»nmai fitgTdit S'fl^n ti^ Si^nAcn eettftcibigtc, juc
tett ahtx, 15. Xpril 1689, oie bit Xnntbnng bei; etldflcntng rfton
entfttltbcn iBut, bet tincm jnfdSfeen ^anbgenungc tdbtlltft vemntti
M Bub, ntnroBf et in !E)ln>DlbiM>iU*i bp^Ir ^n btt CS^KKbtn
gtbTo4t fatten, ftarb unb am 9. ZHai in 9tdbtc| bcgtatini ««cb.
tint wr tern i[!etei4t|oie dctegene Befi^uttg itnte &>m'
manbantm, fimbem gab ftc aii<^ (es Sewe^nn bn
gum Svtde ber frui^lofen Skrti^ibigung abgtbtattntcn
SBorptote jut ^Wnberiing prei«. aSoitclui* fettfi aatb
in 3)nflben entljnuiJtrt.
am 14. Od. 1703 laut bee Obcrp §aijne aif
futjc ^tit ia bte $ieffenbutg, tvetl cr btin £)ber{lni
v. @(^leiRi^ auf bn <3tntfe mit bent S^egen in bi«
Snifl gefto^eu ^atte, ba@ tc ita(^ einigen 3!agen fiaib.
^aqne murbe ju Stt^ang bed 3(d»Tcd 1704 ntu^ iDn^ben
abge^^, unb tuir fennni feiit.ttdtn:e0 @(f)idfat nit^t-
. a)em 5. .aRdi} 1704 bf« 26. iliig. 1706 be^etbetgtf
btc ^leifeoburg fe^r ctCau^tc @dfle: bte $tin|eti Safotr
Submfg unb JErn^imtiii IKabifllaud &sbitttt), Uk
fanntlic^ ®D^tie. bed t^^eit A^ig0 3:oMnii III. son
jpoleu (eeb. 1624. obei 1629, t 17. 3iwi 1696):Hnh
bn <Rarie <£afttniTe. Snife b.'SiqitRn ^), SSiubct bei ioM
nuUO fceiUi^ oa^ brm ^il entgegengt^enben unb i^M
bolt) verfoOenbtn ^urffitfUti son Saiern^. S>a bet
Sfbioebeiddnig Aat[ XII. fi^. in btn Aopf gefe«4 tiatte«
vol oBen Slugnfi U. »on $oleii ju .^jen nnb. auf
bent ))o[nlf(^ Xiftom biin^ efntn Stai^folger (etncr
eigenen SBoi^f ju etfeften, [» lit^tete er feine finfmtd*
famfeit gunit^P auf ben dtoften ©o^n jeneS bern^mten
£dnig0. eben be«6alb l(tg e« in Sfugu^'d Sntereffe,
biefett gcfd^rUi^ ^dtenbenten .jit befeitigen. $Tinj
1) SoAter fieinri^'l SKotqitii t'Xtquien, hex 38. tOtoi 1707
all 6<trtlniil ftarb. eie umi' in crflcT efre mit ttu S^ii^ So^onn
jloDiaUIt Diiajblt sc|pef<n. Xa4 ttm XcM it»t.)BeittK Oemo^li
iUfl fit M na4 Bivm iax&A.
» Xbmie ihmlsBiiBt, seb. 6. Stir) 1673, i 10. aXdrf 1784
Dim. 2. 3aB. 1695 mit Jhtrfttft 3Kai Sniamtd doh Soimi (gtft.
IL 5UU 1662, t 26. S(br. 1726).
80 eam^ et«a»gcfu9nt.
3af06 eofefedft (geb. 2. 9lot. 1667), bet ^^ in jnter
3eft gunttifi in SMt^ta. auftifelt, too tt ^i) auf bnn
@t6ttte feint< ®<^wag(r0, be4 Jtaifere SeD))oU) I. >),
voKig filler glaubte, war wicbet^olt gema^nt ttorben,
auf fciitet ^ut ju friti, unb wuftc f(^i nwlfl, ba^ ^o'
Rig Xnguft bomft umgelte, ft(^ feinct $erfon ju verc
^(^cm, vtittautc abci bent 6<i&ute bed cftetieicljtf^en
@ebfet«. Km 28. gebr. 17M (e^rte tx, nut »on feinem
iiingftcn Skuber Jtonpontin (gtb. 1. SRai 1680) unb
(fnigra Sienem begttitet, von cinem Stn^fluge nat^
Sieeiau, voo tt p(f) dnigc 3^ge aufgetfolttn ^atte, na(^
Ctflau ^tflif. 3a bet 9ti^t biefe« Otttfl, nic^t weit
DOR einem SQdlbt^en, faffen fid) bie $riQ}en auf tinmol
von Stefttnt uuitingt unb am fSJagcnfen^ ben Cbrt^en
3o^ann Stncedlaufl son SteS^Diit (9b. IX, ®. 343),
bet i^nen mit furjtn SQotttn nfi&tte, bop et Sefe^l
^abe, fit in ^aft ju neljmen. @d nut tin SDcto^emenl
bti t)o{ni((Hit(^fif(^t>t S^tvalietgoibt, bad dou. S)te<ben
gu bieftt @rt>ebition abgtgangen war. @te wntben fo«
^ei(l» aud bem Siagen ouf $ftibe ge^obea unb, son
SO 9Sann untgeben, genot^igt, im ftiiitpen 3!tabe mit'
jsretten, fobag man in btt etften 9la{t)t 11 SReilen
gufiidlegte. 2)tn Xa^ fibet vetbatg fit^ bet ZxuW in
abgelegenen IDdtfent unb fe$te bie Steife nut bts 'Staii)t6
fott So [angten bie $nnjen ft^on am fun^tn S^age
in bet $Itipenbutg an, wo fit in ISintm Simmet set:
n>a^it uurben. 3n btn eifien Xa^en l^ielten fonioi an
btt duSetea »ie an bet innettn S^fjiite i^rte ©tmod^a je
bntn iltefie e^mcfttr, fflcDutt SttgiaUnt,- Ht OtnutUn Jtaiftr
Seopolb'l ntr.
i. . ;; Cookie
Sfi^fWt StiatSsefdngntt. 81
1 Cffijfft mi 12 SRattn mft (bfen ^egm 9Ba(^e.
2)iM^ fleft^"^ bU8 nur in ben erfien lagen. S)ann ent*
fetnte mon bie ©olboten, betjanbtlte Me $r(njen iffrem
fto^m Mange gemdf, unb erfaubte fljnen, fo oft fie
ivoUten, mjt bem (Sommanbanten ya fpeifen. 3)ad $of<
maifc^aHamt et'Etielt Slufttag, i^re Za^tl u. f. w. ju vci«
forgen. 3ebem wutbe efn ©waliet, (in ^ammerbiener
unb j»d Salaien jut aufwarhinfl beigegeben, bie (eboift
fotgfaUifl in^itt roawn, ft(^ ju nit^W fflerbii^Hgfin ge*
brauif^en ju (affcn. @d wuitra ©elber gut 91nf(^a{Tung
t)on JEIefbern, ffidfi^e u. f. w. anflewfefen. 3»« i)"'
weigette man baS ®efu(ft be* $rinjen 3olob, in eineui
offenen ©tiefe nai^ ©te«Iau «m ®eft ff^rdben gu but*
fen, fnbef etflffnete man i^m bofut einen Srebit bei einem
iripjfget .^anbeW^aufe.
Eer Karblnal**primfl* son ^eUn 6effogte fi$ f^rift*
lit^ bei ^aifer unb $apft botuber, bof man biefe *PtinB
jen, be* grofen 3of)ann ©obi«3fi'S ©oljne, gleic^ di&w
tern I)obe aufgreifen, auf *Pferbe rcerfen unb nai^
©at^fen fdjaffen laffen, unb son btiuen Ijo^en 3nftanjen
er^jlgten aii(^ ©mcenbungen, 6ei bentn e6 ftell((^ ba*
IffngefteQt b(ri6en mu^, mferocit f{e einft(i(^ gemeint voa*
ten. 3ebenfaD« fatten |te Irine golge. .Ronlg Jtugufl
erlldrte, bag et bie Ri^erPen Sewrife eon ber SSefteilf'
gung bei ^n^en an btn Uniul^en in $oIen in ^dnbett
^abe, unb baf ba« €*teben be3 $rinjen ^aicb na^
feintt flrone baraufl beurtit^ ^ervotfle^e. Offeitbot nur
jur weitent Sff^dnfgung biente auc^ bie Sel)au))fung,
bie bun$ eine angeblidre SluSfage beS ))r1ngli(^en ®(^(o^>
Eol>(an« unter(liit)t irutbe, ba^ ^Jrinj Sfllob bem ^onige
Sngu^ fetb^ nac^ bem Seben getrac^tet t)abe, ein Jtlag'
))unft, bem feine meitne golge gegeben toorben i^. £ie
^auptfat^e itat ii6er^auH loeniger, baf $rinj 3afob —
i..
83 ^f\¥ eta«teftff«{nc.
^n btr iiingete ©rubtr Mwt dgeutfi^ ganj urdttf
btit^tig unb foU feinem Sruber fteiwidig, auft bxuberIi<^K
8irt(, in He ©efangenfi^ft gefolgt feln — ftlbfi na(^
ber ^Dtte ftxebtt, als ba& er eiit ucn .Saiixn. btgflif
pigttr Sanbtbat »at. Sn blef« Seji^anfl joaib bw
Brntd bt« @ewalt^(i(^« em^l ^ml XU. nw^te nt^t
fluf bit Sefteiunfl btfl ^njen • marten. 5>er n4(^fte
Scubei bed U$tem, ^Ucanber Seitebfct (get. 6. 'Bept
1677), an ben man nunmeljt bot^ie, wieS, t^eilS aufl
Hitbt m frinem Srubet, t^eild aud rit^ttga SSAtbigung
tier polnift^en 3uft'i«be nnb wol am^ aua elner l^m
eigenen ©erinflff^d&ung ber weltlic^en ©fltet, aUe an*
tidge jurfld, unb ifl ff&tet na<^ Stom gegangen, too cc
flapujtner roarb unb 19. Mob. 1714 pori*. ©i> wot
benn ^atl Xll. gendt^igt, einen neuen €anbfbiiten ju.
fiii^n, unb fteUte ben ©tanlMoHfi 8e0ci^Ei auf, ben er
in bei befonnten tuntultuaiift^en unb unfcetni SJtife
VD&film lief, unb ber allecbfngfl ein ))eif6ntt(^ U^abtttn
3!>taHn mar, alS Safob SobieflEt, bem ti aUt, ininbe<
ftena ju iener 3eit, an ben aSerWnbungeii be8 (extern
oiangelte, (otoie er au^ nf^t bie imma()in bebeutfame
Untrrlage feinet ©teUung ^efs^, ber @o^n ettied M*
nigd jn fefn. <E9 bArfte bem Jfontge 9tuguft nx[()rf<^einli(^
((^rotrer geffltten feln, 6ei elnem SBerfjfel ber ^titiaQt,
mie er fixitetl^in wirfCit^ eiatott, ben Sobiedfi tviebei ju
oerbriUigen, aii l^m ble& in Setreff beS ftufilofen 8e«=
t^neti geffiCen i%
Sei bem Sii^ruf^ ber ©(^ttebtn in ©adjfen nmrtien
bie $rin)en, ant 26. ^. 1706, wa ber ipieifenturg
tntfemt ') unb nadf bem fff^rni ^onigfltin fibetgeSebelt,
1) noi^ mbmi Vngobea tnftn Kc l4on am 35. Xtg. nf btn
xiatefttin tin eu^ asb. n, e. 259.
wo fte mlt ifyttm mi» jnd fot^otiri^tn @rtfUI<^en itnb
jtwi Jtamnmrbiaiem btpc^mliett @efofge He JEeQmf
btwo^ntra, uitb menaiUO} 83 X^tr. au« bet 9tcnttain<
met, fowfe Hefeningen Don ffiitB^wt unb Ungatwcine,
rr^dten. 3ntie| foCte i^ aufentfjaft ftier nur (urj fefn.
itotl xn. raaif^e tS ft*^ natfirlfc^ jut @^itnfai^e, if}tt
©efretung ju erwitfen, unb ^Sntg ^UfluP f)attt Ifjt
wcber rinm bcingenbcn ®runl>, no<b foat ci in ber
8age, Wefe ju welgmi. @ewi|i ip «9 i^m fd^wettr ge*
foQen, in $atfur« Sludlitfmittg, al« tn bie Stetlaffung
twr <3»bie«ff« ju wiUigen, bie er, mil) 8e0(9n«K'« SBafit,
iridle^t nm ito^ gefangen ^itlt, utn efn (£otii1)mfaHond'
oEtject me^ M ben grleben^vei^anbdingen jn I)abeit.
8bn 14^24. ®(^t. 1706 tear bcr gilebe jwffc^en Sluguft
nnb AatI »cn ben ©CToamdctiHBten be« erftem jii a(t*
tanfidbt unttrjefftnet worten. Km 16./26. WoB. 1706
etfolgte bit SpiibUcation b(tfe6 tange BetteugneKn aclen»
Pfiiffl, unb nun le^rte Sluguft na:^ Saftfcn juruil, ttof
am 5. !Drc. ju 2)Te9ben etn unb f)>ra(^ fdnrn SBefieget
am 17. 1)ec. gum erften SKale ju ©flnt^ertbotf bei 9[t«
nnt^&bt. 3^g< vcr^ waren ber ©eneralUnitenant
3tegf« D. ^H))^aitfni *), ber *annnet^en ^n« ajiettft^
V. (S(^(inberg ') unk jnui Jtarnmequnfer ju ben ^Injtn
gefmnmen, um iifnm Me ^rei^eft (mjufanbigat unb ftc
na^ Sie^ben ju geleften, wo fie im ©talTgebdube ein^
1) Si Km BsMiunNiM bel JWnfflfMu. eie^e <bcr its
St. VUI, C. S74,
») Ktif (BiWbniff, etmtoifc, KclW*on6eta, ge6. 1664, t ««
ftirfl$flr4ei: OfS. Btalll, DbstjSHt^nDngiprfflbmt, OTfinjHrtctor
anb DbeT>etninrinnE&m(r 18. Son. 1726. Hi* ftftiec am 5. 3unf
1692 gc^tuffcnen t^e mJI ^Ragtdltnt efbnitt ^fli^r m* Xottieit
(f 1731) (muifiS tn ne4 JtQt tnf fracn &&tan M£^t dmffl
ter eitfBbtTQt.
oogle
84 ' ei^fif^c 6tutS|)cfa>«citt
<tMatrtert irnb firfHi* tmfrt^et wmtben. 2)en 22. 2)«.
f^idte *ari XU. b«i ©etieralmaiot ». SWtierfdb anb
ben @emtAr Sebtr^iflm nad) 3>ie4bni, bie $iin}tn fn
fein ^a)i)}tiTuattieT ^[tcan^bt ringufaben, nobin fie an^l
am 23. 1)ec. au^rni^en. UnterroegB fatten fte bfe gteiibe,
rtrm mfttlent ©ruber, ben ^Priiijen Slleianber, nebft ttielm
vomet)inen $o(eii anjutreffen, mtt benm fie nun gemein'
fd^aptidf na<^ SHtranfidbl rrifen wpttten. aOem Jlonig
@tanidlaud, toer l^nen in bet ©egenb von Seffnig, ivo
er fein ^uytquaitier ^atte, begcgnete, na^m fie mit ju
Mi unb lie$ erfi in eintgen ^gen bent Adntg von
@(^»«ben it)t( anhinft melben. Staxl riit iljnen b(«
Sei))}fg entgegen, gog fie bort jur Xafel unb na^m fie
bann mit na^ 9((tronPdbt, wo tr fie mit einer 3Iu«»
jei(ftnung be^onbelte, bie iljnen eine ^fje ©enugt^uung
no* bem beponbenen 8eiben wurbe. SEie pcUtiftfee SloDe
biefer ^tinj™ war jebotft QUflgefpielt. Mm an eine
lodjter ') US *prinjen Satod Inftpfie ftetj nei^ fyfltei
ein pofttiftft-romantifdjefl Sntercfye,- iniiem bie ^Jrinjeffin
SWarie Kfementiue ©cbieSH im ©eptember 1719 bem
SPrdtenbenten befl britif(^en 'XfycentS, ^cinj 3aIob Stuart,
bem SRittei von ®t.='@ei>rge, bet von fdnen 9nt)dngeni
alfl «6nig ^afob in. (geb. 10. 3uni 1688, t 1. 3an.
1766) bejei<^net rcurbe, i^re .^nb reic^le, wdi^ S^
i) St nar Hi jneitc. Die iUtu, QKarlt Starlotte, DmnJ^Ite
M (2. "Sfxil 1724) mit ben naAb'iism ^trteg Don eDBiKoa, ba>
maligcn Qtiafen nan VnceTgat, Jtarl ®Dttfdcb [f 24. CO. 1771),
so^ticm f^tt am 25. Sept. 1723 gefilofTrnt <SU mit BtfTea lltecm
Qrntet, titm ^tiajia Srlibciiib CKctIj ddh Xnirane, bnt4 fctfTcn an
4. Crt. 1728 refolBtK Sob ein frii^ Salie erSalttn ftath. Sfrtt
ilteHc edwcftet, ffltaTle Qufimite (set). 30. San. 1695), ^atte bra
Sdtn bierci: $tia}en, ten ^erjog emanuel XI)tcbo|iui (t 17. 3Kai
1780) ^ttratfini foOtn, mm oIkc nor bn f>v4itlt atftorbra.
fwHfcft Wne glflffllt^ waib, H bfefre *Ptfnj ?cft, »(«
fcine ^Hdft(^ten imntn tt&itc voatbm, ben jtnnli<^
Sl)itf(tw*'ifiingni, |u Dmeit ei nie o^nc Sttfgung Wat,
nameittlit^ btm Xrunfe, voKflAnbig ^fngati. $i:fnj 3afiib
©obieati fiart 19, 3)«. 1737. @r ^fltte feine iungemi
Siiitier, von benen Vletanbei, uie envd^nt, f^on 1714,
Aonfiantln ater, ber (ttl& mft dnet ©rdftn Sffifffel gu
Finbertofer <Siit vemtd^U ^atte, am 28. 3uli 1726 gc<
^orben Wat, iibntebt. !£)tT SRonn^flaiiim bed ^nigd
Soi^onn ©oWed.fi et(of(^ mit f^m ^).
©(ftweter, aid bie greilaffung bitfer $dnjen, mag
ed Stugnjt erft^lenen feln, fut eine pecunldre goberung
berfefbot, bie iefit au(^ buri^ bie fc^tvebifi^cn SBaffm
unteiftA^t kvarb, ju forgen. !t)in:(^ eine .^eifd^ieibui^
d. d. ^alau 29. ©ept. 1697 waren bem ^linjen 3atDb,
tool um fE»n gu Stnfgebung aUet SSttbemrcbiuig ju ttei'
megen, 200,000 X^(t. ©pede« jugertt^wt, unb aid SPfonb
ba^t bie JRenten* unb ©ieuergefdHe bed Stated SRobe*
berg jugeficged tooiben. Satjrff^einiid) .^atte man bie
3a^Iungen fudpenbirt, atd bie ©ebingung, unt« ber t>it
aSerftftteibwng erfoiflt fein mag, Beriept vootDtn, aid ndm'
liij $dni 3afob vcittlid) aid Xiiconcanbtbat oufgejlefft
worben wax. 3e^t, na^ ben ©iegen ber ©c^weben,
mugte man i^n aber roleber in ben Oenug jener ®n'
lunpe einfefien, riumte (bm au^, am 20. 3ii(i 1707,
gu grottier ©ie^ertjeit, bad ©tftlo^ ju Mabeberg, bie
^afen^ unb ^flljneijagb, fcwie bie 3undbicrion, ttjenig-
ftend ^infitJittitb ber gegen fdamifle ^a^n anjuioenben*
ben ©Kcutiomittel, ein, unb ubetwfed il)m im 2)ec(mbrt
auc^ no(^ bie lanbedfurfllft^en @tn[flnfte aud bet ©tabt
1) S)Td Xinbei ^atte n is Ui^tr 3ug«K cnlotn.
86 614Pf4e Gtnaffiaefuaat.
Stabtbng. 9tai(Dtm aiK, na<4 ta ®i^Iai(t ven $iil'
tOHM, iC6nig ffugu^ fi($ in bn Sage fanb, fli^ von bent
t^ (infgtbrungenm altmnfidkter Srfebm witfetf l(»d«
jafagcn, t^at n t6 au<^ ^fnft(f)ili(^ ber bm ^ttjtn
Sofoti betreffenticn $unfte, unb wurben iU Sinf&nfte
betf %mtt< Stabtberg wteber jur Jlamnft uitb Struei
eejogen.
9(m 16. 3an. 1705 untcbt ber %))))ea[ition9rat^ unb
Sdtgetmetfiei son Stifijig Sranj Stontcto Slontanufl
bun^ ben ISommanbanten Obn|}nt ». .gi))»fgarim ^
anf bit ^JW^'^^u'^fl gtbtaiftt unb fein §aii8 nnter fflioc^e
ge^Kt. @r louibt atiei f4«n am 28. 2Fan. -< ben Sag
ww^ ^atte a, totna bief« ©tutj Blt^t fltet if^n ge*
Insmen mdtt, ate S^omtiiot^fi in S^rjcn infiailiit ton*
ben foUen — anf bm Sumwnpein fibtrfleffi^rt, »Dn »»
ct am 5. @evt. 1706 ouf ben Jtdnig^n fam, wo et
fa^ vieqig 3al)re gefi^mac^tet ^t unb erfi, oW VSld^-
rigtr @tci<, am 14. 9Mtj 1746 geliocbett i^ 914'
&m» fiber i^ fie^ »b. H, ©. 260 ff. unb 9St. VIII,
®. 213— 74»),
@ein nil(^^ 9tai^felgn anf btr $Iei^l)uig wax
bee (9b. IL, ©. 268) gld(^fall< f(^n ent>4^nte ^uS*
SA. 2. 3u. 1657, f aU lurfiA1if4ei (3(lcniIiioJ» it|tb OanHov
tant in gEipjig 12. 3iin. 1732. (St 4atte fi* 1701 mft B^ri-
(ttBt efb^ne 0. efnfirtel ans (SnmUftrio fgtS. 19. IjtU 1685,
t 89. 3iili 1718J cttntJ^K ttnll noi btr OKt^DMcr M nfttn Otdftl
e. {lopfgattin, (Seorg aBU^elm (acb. 27. Seta:. 1740), ber M
rtnlfll. H4fif4tt eabinefSniinlflei: 8. aRitj 1818 ffarb, mit btffen
Ittttm n04 libcMMi CSotat abcr Mefr ^ifH^e Ctirir erUHnt )«
fffOm flifteint
1) t}ii tier cnvl^ntt incite Ueberffibnins bd fRDmaDnl mtf
ben eonnen^etn tam nnr eiae DerfibtTgc^enbt eUirc1)titmatTtitl
gcnefen fein.
Qi^ff^ etaatfsefaHttt 87
I)Dfmeifln: bed ^iivgd SKorij SB31I^e{ttt von @a$f(n«
SRnfdtuTg, $hUc, net am 6. 3nni 1720 von t>tc
$lei^t>uig na<^ 2)re0ben unb &(»n ba auf ben Mni^*
^in geiioc^t nntrbe, ivo er btri SRonote jutradtte.
SBet>« feei i&m no(^ 6d fefnem Slat^fotgec, anbiea*
be sport, bet om 10. SKai 1723 glei(^fa0« wn bet
$(el^enb»rg auf ben ^^nig^ein gebrac^t wuibe unb ^iet
W« jum 8. 3an. 1726 Mieb, ift ^inficfetlidj ber Utfadjen
ilrrei ^ft unb i^rei Weiteten @i$t£fale tttoai befannt
UMrtben.
8B»l im ©W*ia&' 1725 if* ber @raf eon ©t'@iU,
bet ^t einen natfltU^en ©o^n be« ^iinig* SBfrtor 91mo*'
beu$ VDB ©arbinien ga(t, auf bie $(ei^tnbntg gefi^ldt
ttotben, tveil ec in bem it^niglit^en 93ot}iintnei ben fS)*-*
gtn gegen ben Oberfflmmetbeim ©rofen 9Ji(»t^«m ^) ge«
jfictt Ijatte. auf ffienwnbuna bee ©tafen SSnttttflK
(8b. 1, ©. 198), bet ft(^ bamote in Surin auf^I,
unitbe ei bolb tofebei In grei^eft 0tfe|}t 2>a4 ^ueQ
aber lam nun WirUff^ ju ©tanbe unb \i<dtt fdr $i^
t^urn ben befannten tdbtiii^en KuAgang, n)<i^enb @t«
@i[e ft^ aQen tveitetn &afem Sirfgcn buti^ bie glutei
enljoa *)•
Sim 23. 9fcw. 1741 fiorb tin ^eri onf ber ^lei^n/
butg, bit erft ftit einigen 3a^rfn ") i^t 3nfoffe gtwefen
moi, ungeat^tet bte 3eU, in ber er ©t^ obn -^
vnmiifoi fonnte, ((ftoa ttm me^r oU btet Soenoien
1) eiffee »t. I, e. 301-2, aw. vm, «. 197, 221 ff.
3) eii^e au4 ffib. TI, 0. 204—5.
s) SBit IJBiitB ben grnimtn 3eit)ntnft no a Hfttu stfemaoi,
ntiftt oagcbea, ba rigent^liinliitTneirt biefn: Sore in bet nU SOf
liegenten 8ti)d4itifro dbn bit Okfangeiua foaol bee X&tAtfkM,
tU ber yiel^tnbuie, ginjlii^ fibeTgangen ifL
88 SJUftf^e Sfautttatfangoie.
jmfliHafl: ff^riPm)^ 5)fetri<^ ©ofe auf gronflcbeii, See*
laufen, 9Iftfeni. @i ^ammte ani t\ntm fe^r autge*
btdtrten, frflKi aut^ f(^r rd^beflfitttten @ef(f>te(^te,
bef^tn Urf)}ning ben t^ftringtfc^tn @tf^dlanben ange^^t,
Wie betin jh bentfdbeit ber ©ifc^of 3p^ann loon SDleifc
btttg ge^6rl, bet 1431 ju biefer ffiflrte er^oben waib
unb 1463 an ber $efl fiaib. 3tod Srfibn bieftd Sf'
f(^i)^, SBoIt^afm: anb $an8 ^ripoit^, ©6^ne $rinti(^'«
SJofe auf grnnllebm unb fidpf(^au unb bet )IHfat«t^
V. Xrot^a au« Settin, gtfinbeten jntei $ati)>tlfnicn,
mbnt benm dbrlgenfl noc^ anbere vorfommen , ble mii
nit^t fn genanen gentafogif(^en 3uf<iinmmt)ang ntit ben
onbetn gebtac^t flnb. !Der ten ^ani S^tifio})^ flejHf*
teteit *infe geftiiren ou* bie ftdtmn ©rofen Soft oa.
9Mt^(tfaT be^ielt baS @t<iinm(|ut SranKefifn, baS, foDlel
wit wiffen , au(^ je^t ncc^ fit ben ^finben fefner SRat^
lommen ift •). 3n bet fed^pen ©eneration ftammte »on
jenem Salt^afai bei 61tm ^^l^o^i) ^ietdil) Sofe ouf
StanKtben, SRol^id unb Sticfent, tin untet bcn SKegfe^
ningeit bet 3o^ann ®eofge unb augu|it'« II. getoWjttget
aSonu, beffen ftii^etrt fiebtn ubtffltitfl itii^t eigenKii^
auf ben S^ataltet ttetbcreitet, ben et in feinet fpdtem
Shffamfeft eatfaltet ^aben foH. <£t war am 16. ©ept.
16S8 gebotm, nebtn biei @(i^nteftern bei tinilge iSe^n
bed merfebutgifc^en ^ammetblieetot* SSalt^afai fflofe ouf
Sianfleben unb ®tof<Aa9na unb ber $Inna anaigate^e
Sog au« ®(^leini^ 1645 ^Igte et bem furfdc^Ufc^en
1) CcT glel^roai Boa t^m flammralx dlvtlg m Olanftibt, XS'
niflt^ofm, esigeitt, e^Ictntt, ¥etr4nit, Smnpifs, QAbtltt tft,
«Mna »tt Bf(St frren, 1773 (rlof(tftn, (« mfi»tH< Bean anS »em
XtbenaH jn Ccgetit noA CpTd^Iingc traa^fni Mn. Bfa anberer,
094 sea t^m ftamntEnttr |u CbersSSvnfA unto Silbnibotr ging mol
no* ctnwf fcuinr aul.
SeVoQtndt^tigten $an» @m? v. $i^0Ti« ^) al« ^age
gu bem gtieienflcDngref nac& Cinabmd, ttat aitt balb
aU 3Rii«Fetter in bad faiffiltc^e gtegfmmt be« £)6er|ten
©ttoiji etn. 9?a(^ futjer 3rit Btrtauft^te er Me faifet*
Miftn SMtnfh mit lurbtanbenbuigifc^en, unb aU autf)
1^ tie %xuppt, ju bcr et ge^orte, fi^ in Se^alen
atifgtldp ^ttc, fi^ug n ftcf) burt^ bfe litmifittm iatibt
glfldlid^ M« ®<^»ab(ti hmi), wo i^m bet ©eneralmaiot
». Wii^Bmrnt *} jum ©inttitt in fronjofif^e Iiienfie
ver^alf. 3n bitfen mat tt bid 1650 }um Sa))itdn0Tange
aufgetilA, aid ei von btn Set^nngern gefangea warb.
Stad^bon tt ^if and biefcr ©cfangmfi^aft (odgefauft,
gtlong td il)«, buic^ 9Kut^ unb Si^ audi ben g(dc^>
foOd in bit ^dnbe bn geinbe gefoQentn ®eneial Stu^*
wutm ju befiden. 1654 fe^rte er na*^ ®aii^n jutdd
unb itteraalfm bie ^mwiltung bet ©titer, bie fi^ in
felnen ^dnbm noitt setmeljrtni. 84ngere 3(i^c *H*ti
et bnn ^f' unb Staatdbienfte ftm, au^ fotteft et
tint Jtamnteiinnftt^eae bfi bet Jhtrtttingeffht anna^m;
(Stft 1671 png et an, jundd^p im ^ofbtenft, jn prigen,
inbem et }um ^ammei^etm unb Cbetfc^fen entctnni
watb, tvoiu 1672 au4 eine SivitanftcIIung aid Starof
1) CthC .^crtann'l, ba bit ^ccfvibnuns vn 162S ntto«f,
Urntfel eimon'f, tu JtonjUrl nnttr ®eerg, SKotfi nnt XagBfL
eit|t obra e. 63 f.
>) ^nU (SeoTS, etb. 16. 3nni 1602, t 6. QRai 1667, tnat
dfl fnm}dfiritict, tann rAnebir^ci araeralautoi, bann in gld4n
CigcnMaft bei bnt ri'lnlifitnt JttrUtntDCcn. Or aw An na^
Stmonun Soft'*, ba onib ftint Snttn, SuTban, dnt Ssf nar,
riu Xo4t(t >b«b«rt'i Saf anf yiSntt it. Stin eDfeii, Sraft
9iitbrl4, nai tCnc 3tit long tarraAfiMtc CbtrftaHmtiftci:. fRU
bclTea eo6> 0lti4t< SuunS, btt 1713 la JtabBcg, no tt PA ftU
act XnibUbnns tatbti anf^teCt, Don Cfntm v. QtaUffttin tifto^cn
nnb, S'OS ^" 9KitnnlftaKm bci Knfmini ix Sabc.
90 9i«mt @to<»8(f<uWH>
mmat^, frit 1674 <M Aammti' unb^ Strgtat^ Eain.
©eit 168a ffiftrle « toie Diwctfon bet ^(gSlonglei, mit
Urn €^ataltei a(d @et^er Atitgdrat^. 1692^ wut^e
et «>irEIi*n: ©e^efmer SRatft unb 1696 Oberftwrbitertw.
SBorlja. wot « ciuift eta< SeiMoBg Cberfcauptntann ton
£}iur^irt unb nief^nfelftfc^ £ammerbirt<tot. 3n tec
^it^ing'fiAni SKac^tiKriobe gog er M in^^c "O^ "u^*
von bra @efii>^ten jutdd unb begef)itt bttngenb, awt*
fiber un« eiti ©eS^teibtn beffelbra an bm ©to^fonjtet
Vvrlicgt, noA nwitere @ntbmbung, nanuntltt^ son brat
iBottnigc in SKUitAtfac^m. 3)ct SBerfaffer beS .^ortraU
de la cour de Pologne" efft<iilit i^tt f^ ben iQttigliaa(
tef^n SRiqi^ be« gaiiitn $of(d, btr t0 umfo mc^t
fd, fll» « rti ii((^ )u f«tt f(^<it«, flefteijt i^m abet ©t*
fo^nino in ben i^anbe^dngelegen^eitm utfQ s^funbeid Uc
t^t[, bo^ bei i^tn bea SRauael bfr Stubint nft«e, iu,
foiD^ bofer 9#«^e ptf 9Seri»frenut$eit in bet 3iei'
waituttg in 91ntet)UB9 gebraf^t, »enn aui^ feine b(»«t
ouflgt^^rt ^f;. Se^itTtft Eann:nun f(etU# (tftun ®rufA
batin ge^o&t ^aben^ baf e« eben in iaut.3>tt vitl
ft^e;:**; wai, 3t«fimne9 jiim S&UjHg^ briiigeit, old
onjuiicflat^ n>i( jatw^ Suijl guTDrabng, ^o^m u. %.
crfa^ten ^afien. Ob e« n>at)t ift, »aa i^m SBol^amSs
borf *) gleit^falW uemirft, ba^ et fein §au8, ba« „anR
gmug genefien, biit<^ ©tft^mfe m^ unb UnFa be
Ki(tjnt fjab«", mflffen Wir bfcljingefleitt fein loffen, obex
boi^ boju beateifen, baf mUt eine auffdQige ^nnut^
1) IHifer %itXt fi4 rdnO SatnM. ninnnit afflcn, Ml tmtn
3ot)aiiit Qteorg U. fo ctR^ti^reiiltea SbciboFmoTf^oUl |itrmann v.
fButfraiiUboTf (f 26. gtbt. 1703), bn glfl^ na4 Ixm Sobe feinrt
fflrftliifera @oanerl entlnpn nuTfie, viElt 3ab<e iu4^nr tait jur tin*
tn^itiine atJi^Sco ncieen foatt ()Hb. Vli, e. 147 ff.)> nnb lebcnfms
ftinen Jtinbtrn unglEtit siM"t ee^tt^nni; ^nttrife^, otflBsfe.' ^
tec gamiltc w>rE|ei, no<^ cHie ouffdUige ^nd^cning
gerobc bicftt £itiie na0t>n i)nVDTtritt. i^at.tr, urie (0
weitw bd^t, rait im Seltmaifc^all glemmlng gemrin*
f{^^i(^e ^affe iitf ber %inte gtmac^t, fo ift bod) Itbeiu
faUi ber von i^tn emorbene Sd^t^um ni<^t mit bent
b(0 U^tem ju vngiddKn, unb l)al aui^ p fdnem
Setfu^e efn« Sl6ja|}fira8 SSeconlaffunfl flegrttn, loie fi»
feci btui ditenr $i)tim« kd Sdd^llng unb mi) ^m"
ming'a lobe iti beffen ffltriafftnfifeaft Pattgefiuiben.
UefKi. ba« angetili(^ @eifl(^t, ba$ ec feine @eU>n: in
bie 6^l&dj gcft^fdt ^abe, finbd fl(^ feine niSQereSe^
^ttgung. £a^ er far feint £inbn gut geforgt, btn
@(l^uen aitfel)tat(^e Sdifmflungen BerfU»afC, bit %6ititec
an rd(^ unb «tiiflufreit^c SKouner ver^drattiet ^bc^
ifi benn bo(^ Mn ®egen^anb ernften SowuifS, unb
boiaod, ba$ ber rine @o^r Cbet^ofmdfiei ber ^nigin,
bet jweite aRinlpa:, bet britte ©atbeobnfr nsw, 'folgi
no(^ iti^t, ba$ tr „auf bitfe Sdfe ben ^of ber .^>
itigin, bad ^taatdmlnifUtinm unb bad Ariegtotm^
nriffoiiflt be^rcfu^t" ija&en mfi^"). 3nbem wit ba^at
MB aK ieum ^Qagen wefentlft^e SQijfige mai^enr gw
fU^en wtr boi^, ba$ unfl bfefer. Altm Soft, na^ ^tm,
Wtti tnit fiber Ujn tihmbcn Ifinnen, rait dner bitbtm,
ttfttfteqigen, ct»o« berben Kulmfeite unb anft^tnber
Stefptui^ldjigldt unb Untigennfi^isfdt, fet»r vfti ^i^an^
!>eit, BotfK^t unb SBerfMnbnip ffir fdnen 9Jort^eiI ser*
bnnben, unb bag er tt»a« son btt ESidfe Jtaot&'S >> ge*
^obt )u baben f<^fnt, bet fic^ m<i} ntit bem SBefen bet
1) SflL at. VII, ©. 490.
' s) Xu4 mit kna jrefen „einfraf" in &Sinltin\Sf)Ut i(l tf
BUM fo «a, Joi* fi* weitertlii jilflen wirtt.
t) ektc e». in, a. 34-.-a&i viu> a i7fl.ff., 1^5.,
^2 Qiitf^t SUoKflrfatt^ne.
Wati)t begnflste, itnb anbcnt wiEIfg Itetett ®(^efn lUf,
ft$ auc^ gem jurddjog, tvrnn etf i^m nit^t tnt^ ge^euec
vojrfatn.
9»it Utfuta ». ©uftdbt (geb. 20. 3uni 1636, t
8. SRal 1694) fjatte et Qd&t ©a^e unb pinf Zi^tti
erjnigt, unb von biefen Ainbent nur gwd (So^nc im
crftm ^nbeftilter, einen, JtatI ernji (gtfc. 1663), b«
1685 al« Situtenant auf SRorea florb, In bei Sijite bet
Sngenb ttettoren. SSon ben 3^6(^tem sermd^Ite ft^
Urfnia SERarsaret^e (get. 20. 3uH 1666, t 26. Oct.
1707) 19. ®ept. 1675 mit betn fft*fif«en Oberberg*
!^au))tmann $an0 And son Sailowi^ suf StrnSbotf unb
etein^HDofcra (geb. 25. 3)ec. 1646, t 3. SWdrj 1714).
(S» mat Uti efn ftetbienftooHet SRann, bet in feintt
Sngenb mit 9tu$en fun^d^tige SNtifen gentat^t l^atte
unb negen g(Adli<$er Ueberfte^ung berfelben aUiiiiiliit)
ben Sffotfteitag aH einen befonbem iDanftag beging.
3^m geft^a^ ti flbrigen* 1666 bei bem grogen Stanbe
in Sonbon, ba^ er, wie vide SfuAIdnber, von bem fa*
natifitten^obel angegriffen iinb, al« bet SBranhfttftung
VtiAi^tig, in0 ©efdngnf^ gemorfen wuibe, aai bem i^n
itbo^ blc gftrfprac^e be« gptinjen JRuiJett rettete. 23ie
jtteite Xoiittt iei dltem SJofe, eep^it Suffc (geb. 1659,
t 1692), ^efrot^ett 1682 bra wenigfiend in ©oi^fen
ni(4t „e{npu$Teic^en" $an9 Silf^elm v. ®eeba<^ auf
©(iSnttwtba (t 20. 3uli 1725); bie britte, ^oi^attnt
eieenote (geb. 1661, t 4, SKat 1718), etp 2a 9iD».
1682 (1687) Caspar D^ ®(!|6nbetg auf ^Pfafftobo unb,
na4 btffen am 3. ^ixi 1689 eifotgCem %et>t, 26. SKdrj
1695 (obtr 1694) ben lurfattfifc^en ©eneialmajor Z^O'
ma* griebtiife ». SBotnpdbt (geb. 16. gebr. 1655, t
18. Oct. 1697); bie ttterte, S^rifiine ©ifabel^ (geb.
1668, t 4. Oct. 1709), am 26. Ott. 1698 (aL 1700)
ben Hintf^an))tinaiui 9liolf griebrdV v. fiif^lou atif
SungWift unb $au»borf (t 19. 9toB. 1729); mMi(^ t>ie
fftnfte, «&rifHne (get. 1675, t 19- 3JIdrj 1723), 1693
ben fai^fenseifenbcigfft^en StoQmdflei •^arl 3tiifbiv *)
»ofe auf SMu^Iau (+ 17. 3uni 1743). Son ben ©a^»
rien ffiai ber dUtefle ber Obei^ofntel^tr bet .Sonig{n<
Aitrfiirjiin, ^an« aSottliafar (fle6. 4 ®ept 1658, t jn
2>a#ben 15. aSdrg 1712), unb fc^elnt tin ret^tfc^affener,
anftjtud&Slofer, fdner ©ebletetfn tuiirbiget SKann flewefeii
ju fefn. 2)e[ ndt^fie (3ot}n tear (S^riflo))^ S)tetn(^, liter
ben wit welter f)>red)en. SBpu ben iibtigen iP SIbom
^flnric^ fluf 2RoIbi« (ge6. 1667, t 21. 3Bai 1749)
0l$ M(^ft[(^er ©enetal, SBJotf 2)iettii§ auf granlleben,.
«i(fern ic. (fleb. 1671, + 21. Kufl. 1734) aW Stppel*
(atfonfiratl) unb merfebutglfiftet ©e^tlmtatlj unb ©ottlub
Sigiflmunb (t 1723 im 46. ^ai)tt) aid ©eneialabjutant
unb Obttpiieutenant gePotben. 9iuv efiriftolJ^ Iiietri*
Bnb Solf 3)letrl(^ I)abeu ben ©tamm fcrtgepffangt.
6^Tific))f) 'SHetdHj ber fungere, auf SianfCe^m.
SKdern, ©ee^aufen, war 1664 geboren, fefjr Jung in
ben )}raltif^en Staatsbienfl gefommen, unb witb uon
aBolfcamflboif aii „einc Srtatur" Ano^'ft b^eii^nct,
wobei et ^iniufc^t: „!Dtefer ^at if|n bei ^ofe befoibeit,
unb wenn ©ofe ni^t ftfeon Dim ^anfe ou« ein ©(jifti"
iabi taixe, fo wurbe er in biefet @<^ule ti gewpiben
fein." Shin, bte le^ttre Seu^ening fji eb«n ia bem ®e»
fi^mode aiQoIframdborf d, ber bergleic^en ficafit)}^rafen (ietit
3fl ubrigen* SScfe buiilf Jlnoc^ geffirbert worben, fu
^rl(f)t bad wenig^tnd f&t ftine gef^4i^f<^e 3^iau(^'
94 WlWM StMtSgefngwi.
toHett, anf ber jB4 <Amd^, tin gtflnbUi^, ftfgfgtc,
fefbfl gds^rtrt ^am, fe^t »of)i serftmtb. ©onft abtt
ftt^l man nic^ le^t, wdju t« ber ^egfln^iguttg t>uc4
S:m^ ti^utft i)dtft, nai^btm fcer eigenc 93atcr unfert
Sefe fo einffufrei^ gen?efm fein foH,: unb in btx I^t
fagt- aud) btrfettw Snfafei an einei onbcnt Stillc: „tx
iam fel}i {ung ^lA fdncn SSatei i" bett ^ienfi, bem
boran tog,, nai^'bem Xobe bed Jtut^ifltn ^o^tm
©wtg'* UL, einen ©olfn fn baS n«ue aRiitifkromi ju
btingen, bet, in SBeibinbung mtt bet fibiigoi tSaiaU,
baraiif ^inarfwitm foDte, ben S^rgdj einefl jnngra gflr*
flen )u bdnbigen, bet il)nen iuviel S^er ju ^aden fc^ien,
unb bapit j« fovgen, baf i^m ber 3uf*«itl) feine« ®toate«
seitorgm 61ei6e." SBJir ^aben oim^ -Hnfereifeit* eine ftfcr
gednge SSeinung uen bem 3)un^f(^nittginfl$ bet @itt*
lii^Eeit untei ben 6taaMmdanem fener 3^' ^i^ ()9ede[l
au(^ an lenem ^ofe, flatten t9 audi tool fflt mdg^
ltd), ba$ #e 1t<% imleteinanbn vcrftinbigten, ft(^ fc''
Iimge aiS rndglU^ gtgenftilig gu l^Uen, bod Stegiment
tDentgfond In bat ^dnben bei SefieunbHm ju ItttKiu)):
ten unb bttffelbe miiglii^fl: jti i^rem 93ott^((Ie au«jiibeii*
tm,.'babet aber in vteleii cittjelnen S^Qen wtonlo^t
moten,. i^reni gntfien tOoai ju Derbtrgm, ober ooi*
gufV%dtt. - S)a$ fit fti^ aGet verbAnbet tjnben feUtot,
l^ ^nutfifift ben 3ttftttnb bf6 ©loatee ju Detieraen*
glauben ivix f(^n bed^alb ni(^t, nd{ nilr nid^t ^lanbea,
ba^ t^nen fefl>^ bteftt 3u0anb wa^xf^a^ bdannt unb in
1>em. fit^te erft^enen tfl , in bem ei ben StalcontentEti
jenei S^t erfi^tea, ober btn AtitiEtnt von petite erf(^'
1) Qit mtxtm (efttn, bnf n raiitEitin noA cine tniOt Ctntlle
i,< ,■,,-< II, Google
nen am^: 99 (fl nitf^t glmiM^, ba$' dne ttn^
aSdnner jufortmenfmnrt iinft fl* (ti» ^tepdrf bdennt:
tin 3u^anb Ui 9a»W0 f^ etMtmlit^j n 1ft t« tm^
nnfew S»^ttlb unb jii iinfenn fflott^eU, unb bomit tM«
fo fertge^, wflffen loir i^n (n iel)« SBdff anfenn gfif
fieit gu DR^t^tm fuditnt !l)et gkbanCe bagegtn, -beH
ffiftrgffjf einc« iutigta ^i^n, ber javl«I gnet ju ^aben
fi^teti, buB^ 6ef«nme.iRatt)fc^dge ju gflgetn, wdr* ge^
Wi^ tttt^it tabtlnAWCTt^, mi c& voit'ik son l&ielnt go
' ytiefen uwtbiR fein, wmn c9 gilungen wwire, btn Q^rgeij
na<^ ^toerbuitg unb 9t^ati)9tung bei pi^nif^en Sttont
JU bdnbigen.
Uebilgen^ fam Sofe, aid er f^t jung in ben
©taatflblmft grtrrten totKy notiitlh^ (efnedroeg* foglel*
in baS „it«ie 9)l(m(i*tiiim", fonbwn setfeJgte jinwi^lP
bie . biplcraatifttje 8oup«i^n. gt fcU ju bm rae^ifadfot
Slgentni gel)ott ^abtit, bit man nai^ Sien f^idte, uitt
bie 9teila|ititg b(9 O'etbrnarfc^d ®C^(imng gu emii^n.
SlcK^ aBolfromeborf'S a5t^att)Btaug f)4tte er a6et, b«
tx bent laifeviit^en ^ofe me^i ' aU btm fdt^ftf^n er>
gebtn gewefen, wn aflem, iwifl i^» oufgehagen rootben,
ba« ®egtht^il ^ftfian. ^n, wit l^obm, bei SBefjitec^inig
bet ©(^iringit^ Stngelegen^eit (»b. vn, ©. Ill ff.>>
gegeigt, ba^ bie Se^ciung btffelben ni<^t voit' ben Se*
mfi^gen ber fd^fift^m Mfffnten; fonbeim vmt ber ^'
litif be3 fdc^fifttien ^i)fe« o6^ing. ^at fii^ flbrigenfl .
Soft to fe«c €ia^. leine cmfte SSfi^ gegeien, fo wirb
bie6 hiof weniger son elner angeblic^en ^inndgung
beffelben ju btm 6peirei(fttf4£B Sntereffe, son ber jt(|
fonfi feine €pur finbtt unb bfe beEonntiit^ aac^ $e{(4'
ling na(!^gefagt irarb, ju beffen @egnein %ofe gel)frtc,
f»nbertt ba»on ^rgeru^ct feoten, ba^, aufet bem Jhif
f&T^en, ber gamiiie unb vieOei^t eintgen Cfftjieten,
..oogic
96 sumt etmt^^av»-
unb bttxitb, unt am ttirais^eii bie ^enfu^eitbe ISotede.
!S!o(ftaiR<tii>tf be^(tui9tet nun iveitet: S)a ban Sofe
biefer ttfle ©trtfi^ gtgnt b«t fdnan ^eim f<fiulbi9ttt
9{eif))«t gelungm fei, fo ^abe eti i^m getat^en gcftftit'
lun, fi(^ mit bent ^aufe ^^m gu . wrbinben, ubtt
tvelc^e^ bann efne ^lob^ett beigtfugt n>irb, bit tvii gat
nif^t no^fc^cetben ivoOen. 9!un, ei vnmd^lte ft(^ oUet:
bingd am 4. S)cc. 1693 mit g^atlotte 3o(|anne 9.
@(^(efni^ '^), btrcn SRutter etnt gnefen, abn feine4tD(g<
bem mefftfat^ beflJTO^enm einflu^iefd^m ®iebenf(i|toeflcni«
bunbe angc^dtig, fonbem nui elite tSouftne bicfer @c^tDt'
fient wat"). @« blribt ba^ti tebenfaQ^ }U>etfe(^aft, ob
tr i.bttfyiv.ft but(^ ben ISinflv^ btt giiefen, bet jeQt bd
SBoIftam^botf bfe britte Oudit feinee ©trigmS ntcb,
in bad Slifnifietium Qtitmmm, unb unma^r ift e$ teben*
faQd, bag btetf „l^ietbut(lti balb" gef[^e|en fei, bom n
verbiac^te tu><t) ganje ge^n ^afyct meift auf ou^kciii'
tigen aRinionen, in Sc^weben, Sdnematf, 9luglanb,
^aat^, Snglaitb. Stft 1703 tcutbe er al« ©elftehnn:
^at^ bldbenb nac^ Sat^fen guriitfberufcn, urn ^ fdnen
faf) ganj etbUnbeten SSatcr ben SBoitiag in aRtiitatfatfteit
im ®e^dinen (Sonfiltum ju ubeme^men, in nwEi^ei ^e>
ji^nug ct bemf^en fc^oit 1703 abjiingitt, obn bunft
nnte Senbungen bann untecbto(^ra uotben wn ^.
1) WuT Sa4t(r 3oba>n OtDia'f d. S^IcinU onT 9riitip}ig
anb {Rofalint eopftien c. ^tUftn anr Ctft^a. eie ^tb )» £t(»»
37. Otai 1T2T ust lUgt ju jranKebtn begnbeo.
t) Bit net tint Se^ttr Xarl'l c grttfen ntf fflBt^a, fSotta,
StfAntt, aibes unb tn 3nfHii( oen noabni iml CMfA. fiti
aic6cfiiiccatb*birectoir .^rinii^ e. Sriefen, ber KattT bd trften
Orafen grieren itnb in fiebett e^ntflttn, nar i^r X>f)tlm.
1) Si liegnt itnl jmtl Xtiitfe be* altra Bofc an bit Ore?*
Fntilct e«l4Uita, con 8. 3iill unb 15. Km. 1702, cot. 3ii bn*
itnOj Sri^iRfl'S ©tuij fllag et (An am* ju >fe Jf*.
nig (M^ ^eleti unb lefteH koH bad SimttdrFaf^ivffen,
fcQ int4^ 1704 ju MpIomAtfft^en ^enbungeit smWtnbct
•wtxit*. ^ri, »*I*ie Mr auSffifrtung fceS f^n bwi
e^t^Wg- Wfa^tH ^iQtirt gewlbmei gtVBtfen JWirai,
«tit S>>$mti(S} unb ben SmuOi^tm 'cin Uebeveinfow^
OKH jft ttif^h, ^wnoJ^ btt JtSnig ft^ nu8 ^iefeti jurficfs
jieljen, fflt beffen a«fj*bHn§ OHbeOMtt fittfc^Hblgt vott>
ben iinb^ feine tirmee ^ gmfcit SfQfatt} ^gtn ^anf«^
ttftmen foBte. ^In 5pian, btt, MKim W toitlt^ fltfiejt
toPtfleit, tebvitfnDft i>aian gefil^eikit i^, bag bic Mtitteh
Von ttiil ^n. mt:^ fAtd^tettn, ale •ota Slugu^ U. A=
woWdett, »4^wnb SBJel^amMierf bie ®^I* auf tds
CTfliftfte @elb f(^iebt, nxl^* »cfe „-aHbet€it SinntS gts
^Mit'ocft,- fat bie (nan fttlHi^ on*etc ^eugnlffe %^m
miifie, «1« baS be* „P«rtf*it", urn f^it SeKen ®lavim
^ f<fe(n(im. 3««i ^il ft^ehit ««, baf « ju *qifelbeh
^lbD))(tatiOnen uer^tcttcn mufte, >(»((» t«e(fi|t %)t<($e
fing fUtf unb bfe ©a^ ge^lten ^te> • Me «ii^ fflridf'
«|ten fttflt w fl. a.) v^ts ift Dorbfeften «itm«li*, *rt mft in **«
(Btbtlmen Ctnvilio bn^. De^nrteaent tn Sttitgt • iSsirta )ieiF«Dttl.
9ia4tem idt abet negen iSciIuftS mintt &e\i<bUt mint mi Un
Ataaa^mm 'SmgaStig^ea StUWin nnb atilna eintbmmenc'nt
efttifKK lie^ietg rArina, nt4 anA btit'SUftliit tsr Enpadiikm >at>
fo^ turn, nnt abeT eincn mbatn, auA nteinen eigcoea 9IoU< f(>I4H
Dtiritttn }« klTni, mit iuid)tbc<Ii3 jn fein F^efnct, all babe idi ml4
tntH^lBet stftubni; M 3t» JSoaiSI. Wof. wit migtrf^Bfj'cRtU
3(etntt^rt4diriflfl(( SajifrlkHtq (dninttnvBn, Bib 9»%. &ix.j.atii
ttc iatH) ten jiecTii Seamen 9)att dimi JdiDi^ui lak tTtl}tlUta
PcKiilitlOb, jttm gilAgflni SottcaB JU tecoTDmaDiliren." Dttt btm
IMitUH flbtr(i^itCt tt wUln «im Cuplll, »o (feni }»ar ftin-B^
lilt 'Xl^eaj t>cTOTbn«t notMa fci, j<4t abrc na4 -MUnb utb Sn|<
lanb ccr'fdiidt aetbt, et ftib^ aber bie <3er%d^e nidjt vncittilen
««W. - -■ _ ^
X. 5
.".oogic
918 Godjlf^e ^trntfjiiftigcgt.
li&g Stvl sulgelest o^urben, in Stetnff Ixini in It^tete
abet .'bofi) Mner; fhafbatea @(^ulb ju dbecffi^na nw.
SBif e^ jugegangen.fein foUte, ba^,, n)ic e$ Wdtei im
„Portraii" ^e^t, au^ fetne ^rau „gnte ©efc^A^e init ^em
^at^el mit bet 3u{ii}" gemaf^t ifoin, fet^cn tpir KJifet
ab, ba Sef< mit bet Siiftij.gat nic^W ju ^un Ijat^.
gernet: „!l)er foitmii^ietibe fl!fidli<fte (Srfolfl ffiHtt ©e*
trtgetden, in SBficbiiibMng mit Uta ffleifianb fciner graa,
fein (Sljrgeig unb bic ©(njinnfuc^t — er i)i arm unb
ma(^t einen grogeii Stufnjflnb — f)aben ifjn fo oufgf
biafeti gcmac^tj . baf ct ftt^ o[)ne 9luil^alt uber feinen
^einn. unb fiber feine ©ptlegen lujJifl ma^t." .^]pi, bq8
anfft^ten, bag ®ofe arm gmefen fei, pimmt nj^t te^t
tntt b«n f[iii}cien ^c^iiuptungen in Setreff >er gTD^e,n
©ummen, wjelt^e bet atte ©ofe. luctirt ^aben foflte, wnb
bet nif^t minbet guten ®t^^&fii, roelt^e unniilte(bai vot«
^et ouc^ bem jiing^Tii S3ofe bei ber ^cmeevcnoa^tung jijt
Safl gtlegt )i)oaen. Sdofe ^at f(^iDertt4 einen grd^em
Stufaanb ^ma^t al8 ©eicftlinfl, iror .fi(^«Uclj .von
^au6 m& nit^t fitmet, unb bod&.i»atb ©eittjlina eiji
reif^er Wtmn unb man Ijat it)m nit^t na(^n>eifen fon^
nen, bag er ftinen 9tei(^tl}uni auf fhafbare SBelfe er=
ivotben ge^abt ^dlte. Uebiigen? loiTb gwat I^iet von
Soft'* Sttmutl), eine ©tite roeiter abet uon ben „Mei(fts
tt)umern" gefptoi^en, bieer fi^on vox btd 3a&ren bt=
feffen unb nit)tg genje^en }u fonafB gmunfd)t ^alfe.
,I)ie ffiefwupning, bog ©ofe f?* oljne 9tfliff)aff fiber
fetnen ^enn uiiC ubei feiite ^oUegen (uflig. macule,
ftimmt iebwfaUe nit^t mit *em Silbe nne« DoUflibetm
Stitriguanten, nti^t mit bem ifim voi^et tiefgemeffenen
Stieben, ben . S^otatter bed Aonigd uai) alien ©eiten
f)jn JU ilubfren, urn i^n bet)ertf(f}en unb tdufdfen gu
Knnen. Sffieitet ^eigt e8: „3)ie »efef)le beS ^SnigS
ei^jitte etutlgefaisnt. 99
fittbert et mi) fdncm SWiebni ob. ®e^t t9 \m ge*
[fngflen n^t nat^ feinem fSHUtn, fo f^f^t tr fic^ mft
oHbetn jufammm, unb Btrljanbrif wit bn $f«ifeJfa
SRunbe bie nJid^tiflftm ©taoWge^eimBiffe. ©eintn &teu«»
btn unb Untngtbtnm, bte n fiat fl(^ 3u gwinnen fu(^t,
ift er unectr>i0, mag er nun rait er^eui^den iHeb'
fofungen f^nen ^i/mti^ela, ober fie buT(^ feine Si&d'
fic^t^Iofigfeit efn((l}ii(^tern." (Sine @teQe, ju bet iebe
®nn«fung unnit^g ift, unb bie wit Mo* ju rotiteter
Stjarafteiifiiung jmeA fantofen „PDrirait" an^^ien, ba
fie tet^t beutltt^ jeigt, bag man ti in bemfelben ni^t
mit @^arafteijei(i}nungen, fonbtni mit Eio^^aflen Sari'
Hningen ^ t^un ^at. @in SD^ann, roie ^ier gefc^ilbeit
»irb, (onnte unnifiglitd, wie et in berfelben @(ftin%
f(^ti^ genannt witb , bie $au)Jtftd6e bet ^(bdtfpattef in
©ot^fen fein. 25ab«i gibt Solfrom«botf fel&fi an, Sofe
gdlie fut ben gcfc^idufien SRinifter bed .Ronige, unb wU
betfprit^l miH) biefer anna^me nitfrt, fonbern aieini nut,
bafi, wenn cr aiid) je^nmal melit Serbienfte ^dtte, aii
man oudfi^ieie, bie HSittel, beten er fl(^ bebiene, urn
(etnen 3»«f ju mel(^ anb f(((j gu be^auiJUn, tljn fo
fi^ulbig mac^teu, bag it)n ber .^o^iig nut aud alltugtiiget
9la(^{l(^t nict)t fdion (dngll auf ben Jtcnfgfiefn i)abe ab'
ffi^ten loffeit. @r fel bet grSgte ®i)i|bulte unb bet ge*
fA^tlii^fle untet aQen aRiniflem, urn fo ge^^riti^er, aid
a ben JfCnig ^affe, au« bSfent ©eiciffen unb ou« ffutt^i,
bag feine Unterft^Ieife an ben Xag loramen mfic^ten.
Sn« et ttot brel 3a^ten — olfo 1701 ober 1702 — in
Ungnabe gefallen fei, efn Uln|ianb, ubet ben roit fonft
ni^te gefunben ^oben, ^dtte et, wit Solftautfborf ju
glanben verfit^ert, gewflnf(bt, bet ASnig m6(titt untet'
ge^en obet in gefc^nd(^tem ^nPanbe setbleiben,.unt nut
feiEe 3{ei(4tE)uinet tu^ig gtnie^en m ton^etu Smn a
5*
100 9^f}tlt mnti^MffM.
toon. meftteiCh $uif%h, dti bit et gtfttibft KoOefl, f%
*»(i)bl werben fei» fo wrf<^e(ne riti fo<*^« *efe fltW »rt=
bd(I|tt$ unb tmeift niit> ta$ bei fKlAiflK D»n Den
ISir |ab(n t>»fc tiaiten Urt^ttle Qbn Siif^'* (S^^
taftrt «nt ffltrfm ^auptfai^lft? angefflfirt, i«i linftr
n^r^ asegcf^tfit^fties Un^eft flber bae i,Pdru-ait de
la (jottr ide Pologne", bntf hol^ fmintt fftll? ©IfiaMgfli
tlttbet, (mbttttwit jn delegtn. SBq« SEtofe felfc|l tmlangt,
(b pti^t «« uM ait alleit mmft UnttTlagtn> fe»0[ t|ii
06 tin M9«ftt«(^W *pti)c(lfwftfa^n gega (^d pattftel^*'
^F'nv Hn U»I)Hf ge^roii^^n ti}ort>m unb toM Vie HWn
tartter et^tbin, oi fmim^tUt UnfmlgldiM, olwt (w*
(fHf^e 9Mlic(^iftnfl*H ■) , Pbrt UnftoiH^tigMten felntr
3uft3* fdne Ungnfliit omir|a*t. Da| er llw ftefftfei^tr
illa*ft gflwfeit, m^nutt wrc Qtt> itirii Wtfi iBpi(4'(i«8.
botf M llii^t in abteK fl^ >>. HUH Ctt^kige Mfiffm
ivir tl<k()fng^fit ft^n (afftn- WiS^ii^> bdS tf fl*' fi^tt^t
rtwtv Wie « oen !fflBl^tim*»*if bWgefislK »«*; attr
l^n fit mm tijiii^ 9^ftn ^i 4at'M> ttttt^ fot^e
.1) WBt ^*^, 'tit ^(iM4t(9 ttliMit" unb ijufit^vMv^
unb niqi yfliui", titfp in oOtn ^HIhi ftnat Q^ulto^ti bendjt,
'ioj'ift fti feo'ffriimiBttrfdii EPsit. ^ tota'ftit aadi ^te'r MfWe
Vi«it(Mtt< ^t rnrt bkra bdontei^ UiiifMjlbt ox. — iSAgAarift
«ui4t et Safe a>4 eiua ^wiMTf imtnt, b»f tc, f,tu>ur ^4tw
B>i>)itt 6re ecfcatntS", auf Xuflfiftna Hei (UtrtingS tuftrpielis"! o"''
iBr trti '(tnfteren Tiitnfl nuslofen (Keouikt&orte -firtnibaEn ^We-. '
S) ©ft adt ftimr trftth 8erl)«fhinS ttlffi mit in iei ^ptHkl
tufnMtini, «Bt ben fkiW floiti ^n VitAfnt. itlunAVb fb -<m|ej Wie
tSoU, niU bran ^&enfo Mr, alt nftec tiiRn tpre4ca taut
J) ah 'iffitrniJb'* ^atfal (1, 25*7-28) wlrt « tftil'Mta
^im^ maa%tfiMtm. 101
@ef)irtt tfl n fniUf^ MncQcr m %)di$lfn«, «it
bcffcK ®leBe tt gtra gtttttett Win, wd^ienb n bai^
nut titicn mdl her SuK^tnii^ iot ©la^EaoiFrnd u^ei*
f«n unb tiod. ubjKge tinbnrt, nomtntU^ bem %af«it
iPflHfll, vberteffep muSlt. S^oit 1705 fit! er in Ub*
gnobfl nnl) fiim <uif ben ^onigfitiit. 8atb a&ei en^tdf
er, t0 ^n^ Mit<6 SI«K«mt8'« Siitftug, fntft giff^il'
}itrft<f, VDatb jWtt feiMt tcit^erigtn ^c«it^ elUliabro,
abet san Obnm^tiitv bar Siaffti^dft ^aud^^ emamtt,'
unb Ubte nun in btc Siegri auf feinem @ute Sninftebcit
itei SDterfebuTg. @4 fc^eist ^aWr, bR^ «tittt)ebft ^i fein'
tfgtnllitj^ EBnfq^im fitgcn i^n HngtlMtet noTbfft, etmi
bftt bofFelbf ffute 9tef)iUate gt^bt i)al, unb bfi^ (ii$
aiul tu(^l« a^jujapfen gtfunben ^. ^ebtnHic^tt, Mt
tr no(6 longe 3a^r< Ttcutf^ei, nfid^btm et me^t aUt
fntm^Q ^ai)n im Stubtftanbt gHebt, URter mn anbnn.
Stginung unb ^mi^Vi fRtgiDtentf, sbema(j3 unb bM'^'
bmb In .^aft (ant, 6(ue^ bieflmaf finbrn wU i^v,ta-
fl^cn NuffcQlu^ ubei bit ^rAiibt bi^t^ gicetten @(urj(fl:i
oi td bie site 'Ba^t, obft eto« nnte ®4uQ) gewtfen,
ob SrA^I n)irf[i4 burc^ irgiiti) ein ©ne^^Mtdgefut;!
gn btm <B<ti%iitt lewcgoi WAibvn, sber ob politiiiit
%tamm i^n gttiielien. St»fe .^mb in btr ^IH^totg'
ttm 23. 2iD». 1741, tin 77idbtig«i: ®ttiS. g? mirt
beii(^tet, ba$ bie Cfftjieie, bie bei ibm bie ?Sia(t)e gc
^t4, fi^ Abtnm« lobntb dbn Me 9((arF«n6(it, mit btr
ey |i(^ in ff|ft,^»^i(ffal pepigt bflbe,' au«grf)tt(!(^(n Mt'
ten. „ Un9 ffinr; (|i|f mm\ iont. Hut tnd %«^t» fle*
1(@ Si^m* eoollgefatsru.
^mi tvoriint mi but cfnct bavn ju ndfrmi 3)a^mt
enoa<4fm: (Sraft :^bolf Sofe oaf g^anfltbai, SX)a;>
S^nfdf, ba« er nwl (ti ban Sfudfintmi bcr bMrttgcit
<£eitni{iKit rctrbt ^<, unb {Ddrf^ni^, fuifdc^ftft^et
Jtammti^en. S>iefer iwir mit einn @ot»(au, riso:
®<4n)tfinto(^ter fdntd Salcrt, vcrifdiat^tt, v»n bet i^m
vier <S>&^nt geboitn nuibcn. 9Bix wifftn nut son einnn
bcT lUitm, Hbolf ^einri4 (eet>. 31. 3Raf 1743, 1 7. Dtat
1797 jn Wfrfrimrg) oitf Obn.graitfiebtii unb Stltfent,
writer fitrfd(^fir<ferT ^fmarft^B war, bag ei citten
®obn ') ^Interiaffen ^t. 2>it« t*at flbelf Snbwig
S^iffiop^ !eofc, von bent wit ftnMn, bii$ et IurfA(^f(^cr
JtontmnlKtr, abet oui^ Idniglit^ ^anj^fift^n Oba^
uAb «lt rinei @ififiit Stongiron Dn^rirati^ gcwcfett 4^
^t Slnohilion ttftf) i^n wieber aai guiAe^ veitiic
ben 1}aben, btnn fdne @«maMin ift 3. !£)ec. 1791 fu.
Xtfn, «iniHt ^u)itfte< b<c Snigratttai, gt^o^xn.
€^ifPot)I) !Dietti4 a^fe tvar fc^on ^f) fanf 3a^e
tebt, oIS b«r Sieuttnant bn Sribgrtnobtergart't, 9(ugii#
9nin{of« be Svtai^, neither, „flblei 9IuffA^nin(| tot*
fl<n", frit bem 25. aprll: 1745 auf ben ^SnigfieiB ge*
' feffett ^atte, Im ©evumbet 1746 o«f bit gjlei^butg
vcrfe^l warb. 33iit lange beifelbe ^ier gtblieben, 1^ un0
ni(^ betannt. <S& f^dnt abtr, bag man weitet^in bie
$fdgm(iutg nii^t me^t oU StaatSgtfftngnig benu^t ^at.
SXe SSetgfe^e Stolben war bi« |k ber UmgeftaL=
tung be« r^d»ftf(^en ^ii^enwefend tin SBeft^ttjnm unb tine
aehUng«wfibfnj bet fflif(^6fe von SSeigen unb ip etfi unter
*nx^tfl«uguftinranbe8^errIl4en»efi$9ebra(^trootben»).
1) Clt WuttcT not eifannt -ficfcttte Cotot^t e. 64f«b(r«
ant fRcinBiiEre, Dcrtn OKnttcT einc Ceacnfelt dim.
1) etf^of etnno II. iatti lS3e tal e^Iof mi atiltt son
eiol^xn vw aRoQto »on - etulptn gifatli StMlPf 3efmtl K.
^a^^t SfutSgefangtM.' 103
?[u<^ bt(fe« Qti^iiie ^00$ toca mft f(4ti«t Jtetltnuitrt)
Serlleflen tierff^en, Sie nic^t immer o^ne 3iftBofinet Mitbm.
©0 foffen au((> einigt Borjeifigt Slnftanflet tiit neuen
gutfeerte^te bofctb)! gefdimof^tet ftabm, ja tppi »et<
f(?ma(^fet fein. 2)ie fru^et gang&ate ®efi^(!)te, bog
ber »orteete $trtan jn ®Ia«f|fltt«, 3afob ©e?bler ober
@(VbeI an« Of^afi- ">'<£ et ft^iott 1520 ?ut^et'e Jet)-^
flitirebigt, am erpen $fIngf(fHettafle (27. Waf) in bm
Selftnnfai^unn ju SloI»>etf gmotfen unb fpitetj - onf
»(fe^t b(6 SBif^of* 3ofmnn vn. , rincS ®<*(dnt9
(t 1532), im ©ffatiflnfe etbbffflt tiJotbe» ftf, fp ir
f^m er|ien %1)tilt tnt^tilt unb tn {^rem jrodteit SdWg
grMnWois,n)fcb afcet (mmer noc^ son 3dt jn 3fft 'no'Jj'
gef*rirten. ®e^bel war bet etfie falf)o(ff*e @elfffi(^e,
nadj longen 3a^r^«nbertcn, bn baju fc^rftt, fltJf ju'istti"
^tottjen. (ffilnm Slac^folgtr erfikd er ju ifembetg, am*
24. Slug. 1521.) ®r roarb borauf, auf »efe^il bt3 $er*'-
joga Oeprg, tierljaftet unb bent Sffijof uktgrten, rott-
biefnn aber, auf ajcrroenbMUg Wtdm<t)liion\ ^arlftabt'8 '
unb 3(gticoIa'8, gegen SSfirgfflfaft frrfgelaffen, unb gewff
ip bet Stfolg, einer fpl(!)tn ffleratubung bei dnnit U>
t^efifi^en Sffcfjcf fflr We ganje Seiflage 6ejd(^nenb.
(St gfng borauf nai^ Tiobeln, no er, ba i^m bie Jtfrt^e
Bemjefgert warb, auf bent SRatI)f)aufe prebigte, wa* bent
9tat^e einen SerTOeld ton bent ^erjog ®eorg jujog,
unb ip 1531 fll« 5prebfger nat^ Dft^a^ benifen wor*
ben. — Ob bie @ef»^i(^te Bcn bent Sarft§er^ufio«,
bet, na^ bem ^imaift^en 2R5n($, J526 gtfi(^faU« we*
gen lut^erifdKr ©eRnnung nai^ ©totpen gebrac^t «nt>
»9, Mift anntitH^tn Socjdngoi, an JWtffltft Su'
101 eUfttt etutffltfnuntr
bnt nwrt><n fti, begiflnbetti 1^, mufi b(d)ln^ft(llt MtU^ui-
eWm i^ t9, ia^ elnige Oufev titfierift^r Un^ft«
fsaifdt, >i< gc^ icfte^ -gegen ^e nic^ j}t fi^i^' }<igt«,
bl< ^ftvjB @t#Ipnt fflttttn. »«^,l»»aofce bo«^lnr»
ben @t|))fritUtB:bfnlfn Pr. Urban ^ietinB (Simbaumliti
j^nff vnevHglen gAi^en an]) jS(^iin«cS. abt^Itm, t\^3m
fie o^T imttit in .^^, w^ft ^t^ JutUtc^ >4iuf ei««R
•^ouMnvfl ^efd^iiinrtt. 3>a niti b<t fanattftrte'^TV^bnet
$j>bt(, untcT Stnfaftntng tinti 'SM^'f (Hfentei^ unb
etned SSalentin S)^<^, ^ ver Uv J^of^nvngen Jeitei
^^4ii0fi lufawneaiiittete, baft-^^fht flifrtf, ^if gen«
ikt einwotf, fogcre bat ^ttf 'ftiinneii woUte, mn be^*
(Seiflli(^e ju eTfi^Iagm, uab eln fold^ Xuaiult (fH^finb,
ba^ tint ia9 ^m&iai ttt ^nbt^aitjatraatmO (^gvt
twn ita^n uitb ftinet @Aib», foK^e eiaigec «»tn 3tatE»i
aafgebckiicf btttwi^rtrr aSfliflw, Me SRitbe W*«Beii fennte,
fo fanb man geratbrn, bribe Sltdima, uni i^ier «igtnra
^ic^n^l toiUen, in bn ndi^en Stnd^t >mf bos ®4lo^
ju Stotyen ju Mngin. @fe wuiben ^rr ni(f|t un*
.glintpflif^ M^anbelt, ntu^en afitx tait, tin tin ^aiyc
in @t0lve!t cm^^olten, «pn )ve ^t <an.^. Kov. 1592,
ntu^ gef^tDotenei Uq>^ebe u)ib Untnjrti^ng fiiu^
d^nlft^n ®unbenl>efcnittnif[e0, wit bod txBf, ^nber^
mann abgepre^te, enttaffen wurben, wobei man iljnen
fceiftellte, fi(^ — augerfealb ®a(^f«t8 — tjinguaeirijen
WD^in fte rooOten. ^o^ann Salmut^ fa^b rin Slf^I in
%mbng, IPO ei AiT(^enTat^ unb ObeT)>fdirec wufU, unb
€U4^ etaateatfognc. 106
M^ an bref^fg 3a^ie gelebt ^at*). Sle{n6ai^, au«
Surjen gcHrtig , bee 1580 S)fa[onnd )u ddnt^itrga,
1582 *pfantt jb Stoflrten, 1587 ©upetintenboit ja
CrfatWberga iinb 1590 ^oftjrebiget ju 2>pe«txn gtroor*
ben nai, ^attt fn ^tolfien efneit ungliliflii^en SBerfu(4
gemai^t, fifi) bui^ ble ^n<tjt ju letten, unb etit 8e{n
6a6ei gebre(^ett. ©rfn SBiberaif wurte «m 8. 3uH
1592 won ben brettiner Jtanjein uetlefen. SBon frinen
Wtiteren ©^lijfalen l^oren nix uur, bog er in itmlirften
a^ei^dltnfffen gejloiben fein foS. $ieiiu« war iitaSit*
tenberg in ^aft ge^lten worben unb mutbe trP nadj
3a^redfd^, auf ffietwmbung bet Aonigfn @Iifabet^ son
ISnglanb, bet ct ftd^ butd) ein latetnirc^e^ ©tbic^t auf
iaS @<^tltem bet f^Mnift^en Vtmaba emt>fo^len ^atte,
entfaffcn, bit« Jebo^ auc^ nic^t e(»ei, a!d bid et efn
©flnbenbefenntnlf unterjeft^net unb [i^ ver^jflit^tet ^tte,
ba« 8anb fi>gtei<^ i>et[affen unb bie SonfeffJon beffifben
niemaW in feinem weitem Seben, loebet feetniKcfc noi^
iffentlit^, burt^ Seljren, ^Btebigten ober ©(^riften anfecft*
ten JU »i>IIen. gr wutbe fpdtet ©uptrintenbent in Stf
men, unb !)iett e8 mit SRet^t nit^t fflt eine fftwIbtoDe
SBetlejung bed l^m abgenfit^igten ffierfpred^nfl, wennet
fdnen Sttunb SteU, nac^ beffeit graufamem lobe, gegea
nngetef^te angriffe »erftjeibigte. life fiut^ctanCT grifen
i^n abet natiitllc^ heU^aib an.
SEBoI 1694 font ein flemiffet Selfe, wel^ ©e^
ccttdt bed @e[)efmrat^4 unb .ffamniet))tilfibeitten v. ^o^nt
gtivefm unb tn beffen Untetfut^ung wr^ten wat, na^
^telfien. 1£t wax im 3)eceni6er 169S in Sredben vct«
^ftfKt unb in cined bet fi^Iimm^n ©cfdngniffe getsotfeti
I) emt «ti. VII, e. 467.
5»*
I Google
106 &^v^ ^tmmiitsmt'
woiben, ven m tx toa^r^thtUc^ p ^eiff(^3Ht ni^
6ti>())cn gebra^t ffiarb, no fetn patron auf ben A^ntg^
flefa fibetftlng (24. aufl. 1694). S)a tier $n>cf^ flegm
ben leftlern am 20. 3Rdtj 169S nlebergefc^lagen loatl) *),
fo UHii> wol ou^ SSeifc fiei gefommeit ftiit.
1697 fpH, na(^ clnet Kn« Dotliegenten ({^ripH*^
9lotfj, tie (lite graii v. ^tei^i^de, bie SQuttei bee
©ttiftn ton SRci^lie, rait beten ^Jtwef' »'' unf Sb. HI,
©. 97 ff. auSffl^rli^ befiliiiftlgt fjaben/in ®t9ll)en an*
gefommen fetn, nai^bem fie bii tsaijin tm bresbnei ^ati)f
^oufe gefeffen unb, rcie ba6ei jugleic^ bemerft »itb, am
19. 3uli bejfelben 3a^re«, na(^t« 1 U^r, tm ©torffeaufc
bet Icrtut unterwotfen roorben. ©ie, (fi babei mft
!£)auinfc^rauben , Sc^niiTen itnb fponifc^en ®tjefeln tieftig
angegrifen woriDen, jjabe jebod^ njc^td befonnt, aid wad
man fdjon vor^» gctou^t, gu^ ni^t gellagt unb gejoDt'
mett, fonbem nnt immcr gefungen: „©tilt( mic^ mit
!t)elnem greubengeiji iit meiner 3)tart«tfhinbe ic." — 3>fe
SBetfetsung na(^ ©tclpen mag ntfl ber Uebergang ju ber
BoQigeff greilaffung unb jut (^ui unb @r^o(ung von ben
Abeifianbenen golterqualen befHunnt geroefen fein. SBSfc
bebauent fibtlgend, na<| fo bejUmmten SIngaben unferc
3iveifel anfgeben gu muffen, ob bie Sortnt, auf welt^e
in bem getabeju unfinntgen ^toceffe aDetbingd erfanni
gewefen, wftftfcti an ber alten 3)ame mUfitttH JDorten. .
Siembe unb vonte^me @&f4, ei^irlt ®to())fn fm
3a^n 1704, a(0 ^gu^ U., balb noi^ btr ffio^l ftintfl
9Ubenbu^lert Seff^nSR, bie, I)^ ton ben ©(^aeben ge*
boten^ ©eiegett^eit gef(|(dt unb tHtWftifl benufttc,
^rf^u dbeifiel lub efnna^m: $j< mnigen @(^wc<
1) Kb. U, e. 324—25.
D,g,r,z»-i b, Google
SSii^Me StMtfgtfiwgne. 107
fcen, Me no(^ oW SebeAing bet f(^wbifd|m Untet*
^dttbtec in SSJarfc^au tvaren, mu^ten f«^ mit biefen Un>
teiWiblern fdfcfi, bem ©meral Stmeb ^otn, bon
®taatdtat^ SBa^tfc^Idgei unb bem aSicefanjler ^alnt'
6erg, ergeben. 3)er gamiffe beB «eueii ^Snffla @ta>'
n{$Cau$, wcl^ti felbfl son SQarfc^au abtDeftnb war,
unb feineit roic^tigften ^n^dngent ivar eS geluitgen, nod}
rei^tjrittg ju enllmnmen ^). 9hir bet ©ifc^of son ^Jpffn,
Stoottnid'q, bcrfefbe, bet bei bet himwltuarifc^en Sti'
itigSwa^I bfe SteQe bed abtvefenben @!aibina[i^ima0
Dertretett^atte"), wotb ergtiffen. 3(ii(6 bemdf^tigfe man
fi(^ jwtier @6i)ne bee a(ten %&x^m SubomitAti, ber
auc^ untet ben S^fftoncanbibaten getDefen roar, urn fte-
aii ©ei^eln ffit baS fetnete 9SetIfaft«i i^tA SBaterS ju
bewaffwn. §otn er^iett Stloubnifi, Bet feinem Uefiet*
gange In bie @efangenf(^aft ben SSorgang feinem .Sfnige
ptt^inlUb ju melben, fanb fl(^ bann tvfeber ein unb
»atb al9 .Sirfeflaflefangenet aaii SHpaig gefenbd. SSJatftt*
f^fdger, gegen ben. man anfangS ^enget ^atte !otrfa[)ten
wmUen, TOeil et geboinet (jofnifciiet Untert&an, ndmfitfe
au4 Xbotn gebilrtig nai, fam na(^ StDlpen,- woi}fn (^t(
aaiij bet mtt i^m gefangene ©ettetdr 9teutett)ielM
begleitctt. 3)et fflift^of uon ipofen toatb, untet milf-
Wtiff^et (Sicorte, no* SBubiffin in ein geifilic^ri ^n«
gebtai^t, vi>o et am 25. Cct. 1704 anfani, unb mo
ifrnt bet 3)ecan btA Som^^ am 9. 2>c. etn )>d))^
i) jDmnolt fon in itx iSile tet ^laSft tit Jiingftc XaitUt
SefcqiUfi'i, tin im erfftn Sct'eneiabTc fte^tnbel Jtinb, MrgcfTen nnb
Tpltec lu tcT SCritpt einrt ^ferbtftoDei miebnrscfnnbni aorten fti>.
iDUfrt JHbB, tie yrinjtffin ataiie (geb. 23. 3tmi 1703, i 24. 3ani
1768), iHini U'itn (1725) JH«igta con Smnfrei*!
a) tDtan trug fitfe HmaH mlt tern iiBItnort: Ser griftc
STanntntinMntfT (ubt btn griftca Satafroni^r pmUmfrt.
o.-glc
108 sAHf^c euotifltfiittu.
liditi SccK imMtdttt, ioi feinc Suf^enfioii auffpratf).
Sinigc @tun^ f))dtR waib aiu^ tt nai^ 6lirf)>ai gc*
biai^t. ^ie beibett Subomirflfi ^) waitn nac^ 3>Te«t*en
ge^tt nt0Tt>en, too ^e %em Stanbe nnb il^ier Un(d}uU>
g/nai^ gel^teB umcben. :l)it @(^)Kben lottbin ntjti'.
bef)tn0 jui 3cit bed altianfidbtec f}iiebtii6 fitis^tfcn,
WD ni(4t fcbon fiA^ei au«gen>t(^felt wotben fctn. S)er
99if^of foil no(^ Ctom geft^itft imb bi« ffintftfteibunfl fdw*
tocftetea ©^ictTald bnn ^ap^t Hbvciafitti timbm fan.
2)ie It|te ^a^oa, totUbe ©tolfftn ouS StaatflgTunben
unfieitBiaig bmo^nte, unb bie ttniigt, wn ttt itocb je^
bort SrinnciuRgcn utib <£rinntntitg4jei(^en btwal^it tovc
bnt, irar ble uoit axa (Sb. i, ©. 296 ff.) au«fil£)rli*
befprof^me ©rdfin Sofel, mUi)t am 21. I»«. 1716
bort atifam unb Mn ba an, etft ge)nungett, bonn fcei' ,
VDiHi^, bi& ju intent am 31. aROi) 1761 nfolgtctt Xob<
il^Ttn nefentlf^en Sufent^alt bafelbfi ge^abt t)at @{e
war fonaif) m6) bti bet fogcnaimttu S^na^me Stolptnd
bur(^ Satnet?, bte wir SBb. VII, ©. 358 ff. bcitwiftet
^abtn, bort. ?ta<^6n (at ©tol^wn aufge^ott, aud) tur
bem Wamen md) cfitt fteffatug jn fcin, unb ba« €(^ft
fft t^dEwtife In Stiiinm jetfaUtn. Sie son ba €efel
bnoo^ntni Summer, fowie alte Stiltege werbm aba ttei^
immer gtjeigl. — ^mnut^in. fle^t man, baf 6toIt)ta
Hntec bei lurffii^ii^ SRtglcrung tin milbctei ttOm*
tioaOort ttac, aiS bte ®i^ bcr anbem StaotigtfdKgnifft.
©enftenberg, in beffen „ftftem ^au3", wit bie
boTtige Sutg fpedfifcb gcnannt wuibe, ein unglfidlit^td
Ojjfer bn KaftinifitniDcrfblflnng, bn orme 3o§onn
boMintt (t 2a Xprtl 1706) aob tin Vua SittscU son eottfont
(t 22. Stc 1707), bet iUtrtn etrnflti: ttr $ir^ »>b S(M».
; Cookie
€H4|if4t etcotlfitliafltu, 109
emd^te 3:ruDf(f)letfttfie3eftFi)f, unb Alettenberg
Hi^ftct watb, bdtfte b*4 fo wmig »ntR ))ie Kgrimdgignt
Staategefdttgnifft tu ttdfntn fein, nie 91o<t)H(, w»
^eucet litt. @on^ ^t$ttl bit lot^t" @efAnpiffe bie
3m)en, uRb ((a bo«^aftet 93&ff«wi& fagte: roer bftfe
^pen an^abe, beit feint nit^t, au(| ^fkn ilfit iit
mn}c ttit^t.
liuttet bm iSciinen)leiR bei ^rna Ilegen un9 fcfne
ftierieKen SSeijefc^iffe &ot. fEi tfi lalylreli^ befni^t not'
btn, fi^eint a6er geiviffecma^m cine untnrgeotbntte unb
be^ielftnbe SteUung ju beta ^M^^tia etngtnommta gn
^btn. @alt td, Somt^Iicen ju trennen, fo. tavea tool
bie wiri&tigmn ouf ben ^onlgfiein, b(e aubem auf beit
®onnen^it Wtaaite ®efaBg<ne beft nftetn wurben,
aud voriibagc^enben ®ninben, jeittvtife auf ben Ic^tent
BtTft$t, unb umflefeiirL SIui^ fc^etnt ber ^onnen^eiK
me^i iu mitibec erljeblii^m gAQen unb bei nut Ffltjeie
3eit bauernber Detention benu^t ffiotben ju fein. 1758
wuiben bie Sefefiigungen iti SonnenfletnA jum gto^en
Xtieile jer^oct, unb am 1. SRai 1764 bie ©arnifon be^
ftnitiv and betnfefben gejogen, foba$ tx auf^6ite, f^ner
jeit^erigen iSeflimmnng ju bienen. @i eibieU eine befTete
1811, non wo an er bei @j|) tiner oudgtieft^neten 3lnen>
$d[an^(t iviiTbe.
2)a« ^upt'Staatdgefdngni^ war unb b(ieb ber Std'
nigpein, fiber ben unb frine (Befanflenen wit im jweiUn
Sanbe bitfei „®e^e{nten @tf(^t(^ten" eine Uebetfit^l ge*
ixa6)t fiaben. Sii tragen nut einigetf wenige aatl). 3n
un0 fbdtei jugelommenen SRitt^efiungen finben wir wfc
ber^olt bie unS gang neue unb feljr unwafiifd^einlii^e
Sfngabt, ba^ bet befannte Obetfjo^rebiget ^oe sen
^oenegg om 27. 3ull 1619 bie ©eorgmbutg „fiiu
oogic
110 Sifff^t StaaMgifangnei
gewei^" tfait, tooruntet unfere Duetle pt^ftoc i)erprf)t,
Bof « ber erfte @efangene bafelbfi flewefen. ffitnw*
9td^ere0 n>iit nidit angegeben, unb wit I^atten t>ie ganje
SloHj flit grunbloa, moHten fie ober bo(% nl(^t untm
Brilden. — 3»i SWflEj 1678 wuibe, auf turffttftlli^en
a9efel)[, rin grtuleht Bcn IWtjtabt sen Subiffln otif
b«t Jl6nlflfie(it glbtai^t, imeil e* ftd^ buri^ felnen Stus
fcer, rinen ©lomnoRoften, Hut ^enfionSanwelfung batc^
Sure^ung einei 9htlt gn bet 341 100 '^atte fdlfc^en
loffm. 35et Jtna6(, ten bfe ©(^wefler' ju blefem gefd^t*
H(ii<n liienfU Btrldtef, fam jwedhnfi^gn SBeife ntW
eitiignt 3{ut^fh:e<(^en basDit, bie i()m tin @i6uIcoRege
awfidrtc. — 23et ?ouf« .genri be Oouuep, eigentH^
3»^ann ^inrit^ SWouliett, a«»^ SSrubet ®etnf)arb ge*
^ctien, libei beffeit abmtmtiMjtS Seben, wie er e$ fonol
DDT, al0 nad^ feinet $aft oof bem Adnigfteitt gefu^rt,
SMi. I, ®. 432 eine 9(otij gegeben wotben, (|i arm, 'oeu
o*tet unb Betgeffen 1767 ju STKona im 46. Sebenijoljte
gt^otben-
I , Google
in. $ne&tt($ Don Mt^ii^ utib fetne Settmt.'
•Vii »<m Stoxbli, unlet weltfjem Slamm juerft @cbI)Wfe
1357 urfunbtit^ vorEontmt, uitb b(e mit itatti ». ®et««
borf*) tiaa 6lamm(« gewtfeit ju fe(n ft^einen, i^rtflt
91(nntn abci jebenfaUd UDtt btm Sorfc Aoibi^ 6ei
Ttti^in iiobm^), fDmmtn som 14. U6 jum 16.. 3a^«
^Htil^eTte ^au;itfA(i^(id} in itnen ^eiglgen ©tgtnbtn vot,
bie ji(^ son 5[Knia oufl gcgm ble bS^mifc^e ©rtnje ^liw
{ie^en unb, tcie ubtz^auft bfe t>dtiniift^e ©rengc, mMb
am Sfnggonge bed 3Rttte(aUn£ ein uielfacft fttritiged
Oebiet jWift^en ber mti^nif^m uttb Her bfl^mlfi^
Se^nd' unb Sanbe«^ti!^eft bflbettn; efn aSec^dltni^, bad'
aufjhebenbe Sbclige tjAnfig gu tienueen fuc^ttn, urn ftc^,
in Tlugem ^nft^Itegen an biE wec^felnbtn Um^ibae,.
facHf^ unab^dngis iu ei^ten, 2>ie« ^tt, toil no*
ntit nuBrtTe Xbelffantlien ffi^rtea,, tit. oon lei (Rtnealotn Mtnifd^
reotben Rub.'
1) Se tfl ni>4 nt^t bit aniMnriftnbftt aenaatogif^t gaM,
ntI4( Naaini nnt> QtfiiU^t uon cincn epnnfcr QotHi )a 3bna
tn 3atn SOe «« 66iiffai( oNtUd, btfeti Clobil (XKVIU,^!) gf
bcntt, ■»& mfMn bcm oitb btn Snnfcn c. JUiMt bi aittifea nua
Mtini^ g«,Hfne.ecibl^tm^ «4 nt umfltbn snftAt tot, all
ten Namm.
-— -Got^gk-
112 g] StiAti4 not JQiMt nb ftiat Stttm.
mentfi^ auf bnn re(^ten €t(ufn von ben SftEm von
btt Smttfl, [o auf betn linten son ben 3)o^na, bie in
ber S^^dt ba0 SSurggrafenamt auf bent ®(^[offe 3)ofjna
an bet rotten Sltfiglit) befleibeten, wenn au<^ bod SItn
bftfee ©^(offe« uttb amte* nalfliU* nt*t, vok bie ®e*
nealoEien gefabelt, in tad 9. 3a^tf)unbett jurfldjufu^ten
1% ulefmel&c biefe Surgflrafen fitter erfi natft obet bet
ISni^tunfl be» aRorrgraft^itrnd 9Reigen (tm 10. 3a'^
^unberi) etnaefegt wotben unb wal^rfi^eindt^ gleii^ am
fan^« ben SKarigrafen untergeotbnet Wotben Pub. Suf
jentt Surg aber b(fl{|te bad ©efc^Iei^t, bad fid) son f^i
bcnannt^ ttftttdtt feinc SSeftfrunoen bi6 gtgen Xtedbtn,
^tte ju finer 3fit 14: Slfterle^ndleutE uttb na^m feine
e&Ut baii von 334t»mnt, bolb son ben mej^ift^en Sf'
f(^fett, balb au(^ von ben mei^nifi^en aRadgiofen ju
SttKn. 3ftre gtl)belnfi unb bie Sebriitfungea, Die ^t
gegni bit i^r @ebiet ober beffm 'SUiit brnl^tenbm ^auf'
leute andfibten, It^tcn ben neifnifii^en SKarFgrafen ben
@ebatden so^e, au4 biefe Sef^uierbe bntc^ fe^ Ub<
tnotbnung jene^ iani^d)ti unter bie cingA nwijtT
WQtttnbc iaabtilio^tit gu befiitigei. liin Sti'^i^ ^ai
JU Sludfu^rung bicfetf ^dtaattat bie enounfi^te ®c*
legenfKit
SBei etnw ^lonife^, ba» aRar^raf !fflU§elm bet
(lUcre ') urn aRortini bed Salted 1401 auf bent
bredbncr Slat^^aufe bem benac^barten S(be[ gab, lief
fli4 bet Surggraf Seftftfe (SoMo) von !Dol|na nit bei
Sniu be« mtii!S)tl (9luboIf) von Jt^bl^ in etn ®tfi>til(^
1} 9cb. 19. XKC. 131S, f 10. 9Ar. 1407. «t Mr (bttfota
M* CMrtltlwAit, tna 4«tb in ttv Xl)tttiai nit fdMt nmon kn
nufMtf^ra Xnt^ell bttommrn.
i.,< ,■,,-< 1 1, Google
imm iw'MiItt n^ m Vmnn.* 118'
^ig4iij|« Hfefffitfitfg getvoT^nni fatten x^ }« vn*
fleQte (I i{]ni twlti !l<(in)e tin 9»s, tttib Me0 )«s i^
fiat OMe*fl<" i«- 3n fiJiitmt 3«t »*i*e M»f( Sofi*
ffene eijwn Sioefffmsf fttf ?rt« ttnt* 5(i> jw gslfle
ge^ 69^in. 9>amitM mtfiKtaii fli^ tine ge^^e ^-
mi, xoit fie in ber ^w! i*n @tr(tteirt»n »mi8« ®c»
f()^ mb^^ff^HKit^e tetHtfft*ten, cif6 iditn Seirteo.imb
twc ^Ii{ti«n Sivico^rifif^aft ^f4 Ean^tSr 9l»tR Ml
initW ^9 (eftmn s««ntattfn fonwt' beit XShEb :»«»
ottff$te -^m^tflfen* toflt, oia bwMcfrfgtafeR wb
3»»f|«t, ©(iWftimb, jB gtbietm, flJ?t6it^'ia. b^fftR
^jt^e fcer flttr SBwrggiflf JCttP gffatteij unb iri" iftm
fleftoT&«it njflt, ffl^e ft*, 3ef(5Ie atet^. wre Sil^pifn'
m(t 9lf(f)t IfJB ®nft^rfiteB fiirflttfiilj, .unV SfR feinW'
aUnilx* aRfljiI tinbfeiiwB fflftfcm ^e^bcimb 3i)lin nnc
tw^ftt, let bem SSflttgrafen 5;tot Jiniu fiiiibiatt bW«Bt.
je^t g«^bii an. ^m aHRrfgtafcn gpgen afcw frine SReffm/
giifbiitir nnb £S}i(^Im, toit btnt JDfkcIonDe )U <$itf4^
unb in bfK tlwtrsCTi ^mvffn 6ef gidjtC: unb Sitthtf';
b9tf lleita *pta«I wb -gfijtu. SJobna wort bar4 30tt«
^rim b(R Alttnt arffM, URb em Itlpii^et ffidrgnr 3)i;ud':
f(ftu* foB rt jH«fi wfiteflOT fistni. 3if*te fl»I) r*
nai^.Sitfenfirtn unb von t>a wif bm >9ailigflxin. i !£)0ef}
au(^ UQ>i ^iir 9nM«b itm ^«' ^imgel uub n uu^
bie ^dmat veilafcn, ivoiauf t{)n tine unverbutgte Soqc
ju Cftn aii $anbfiiebtn6bre*tT ent{)au))tet tverbtrt Idft.
®mik ift, ba^ fl^ baS ganje ®t\^kd)l von W an na^
fier Sauftt), ®(^[t^ vtA ^d^ntett Mijeg, ven no e4
no(% in bemfetben 3a^t!)unbtrle ftt^ aat^ itt iprragtn
anfitbelte unti. boit jit ueuer unb e^ttrtt BItitc fl^bitj^..
lU %mtti^ Ml J»Tlil| nn fctae Btnmu
Strgetlin* MtroeiAetc fii^ SBfll^inen file We §erfMlun^
in lifta tinftbaxm ©afaHen. I)o^na wurbe ^ft^Wft,
We SeRjuiigtti einfltjogen, uKb nut bet ®(^(ll)1"ni'iiM
Oxt* alte «f«etWna).hi ^oiftia eriKett R()(^ l(lngete3<tf
boa ®eb4^tnif feet atten ©utggtafen Boit2)o^na, foitie
(ou^ nj)$ eine vcr^aeiu SSarte an ber ®tdttt bet Surg
fkilt; Boit ber leneS ©efd^ec^t unb bo« umHegenbe fteimb"
lii^e ^dbft^ ben 9tamert fB^ien.
06 bte *&iW$ ((^ott Borl&et in bn unmttfettaten
3W!|e; bet I)i»Itna begfltert gewefen, «ber topi bamaW
Oaai %ifM in SBente er^aften ^aben, njfffeK foii nf^t.
3e»wif«B* abet finben wir fie wn jertet Seltati, obet
bof^t im 15. 3a^^Hntterte ttttf brtn H(S)t bei SBefenfiein
g^Iegwien^aKeiifegap, wjte a«f ben gfrit^fCtCj um *Pttna
unbi 3&i)l)ntt liegenben ©cimnertt, ®i»otbi$, SWeu^lt^
®togfebR$ u; a. 3m 3a^te 1559 ober flrtfintfte Stus*
pm fo. .ftJtbitJ^ mlt 3TifHmtnung fdnefl yoUiitjrigen Bni*
bets Wubolf •) wife i" SJormfinbtr bc3 nr>i^' iinmiltiblgtB
§an6, ©ommecn, ©potbig, SKen^Iifj mft anbetem 3^"'
it^x an bent nntei Jtui^tjt 9ugu^ efnftufrefd^en Dr.
gtttenj Sfttbemonn pit 5400 g(. , unb au»^ QJIeufegoft
{ontntt nac^ f^m nfa^t me^t 1n itn $4nben bet Jtotblf)
Bor. *aei»ai-fdbp ^atle ba« UngtM, 1592 bei anna*
batg auf eintt $ftf(^gb uon! dxmi gro#t«^ltf(^ in
btm @^teCafpt betge^alt parf itnge^iteiigt ju tvetben,'
baS et ben Sob baioonttug, wutbe abet mit fefner
jweittn (Senta^in-, Sib^Ue ». iDoatiftttfc^ *}, eln neuet
i) Eetftlbe. foB mtt Sncrrtin d. 6(^[^tf SSiorf nStlrotftrt, unb
fdn So^n Qteoig UEriA tltfes nub eiebtrtmalfnft befefni gabtn.
■Wt tm Uttcrcn cilofA btr QRaimeffitsm tiffcg 3»eietS.
' a) eu ft«mmtc aai tern in bnftlbcn (Stgntb gdcgcBnt epgtli
gefang, unb torn cine ZoAtn bcB ^anS e. £!Dminitr$ unb ter Eiibo>
mfac ». SBaJborf on* »6tf(t. Cfe erftt jan Srt ««lp*r mx TCnno-
!N(M#: MR JCMtl nk fetoe •tttm.-. 115
iStammater btd - fn aBra anbera BRxfsen ti(6(ilienb«i
@tf4Ie4tt, iaA bw^, na^bcni cd von fenm ^uttftett
ratfemt teittbtn, nirgcnM m^x tivx ttiftt tit^beaU
Stittt ^at ^nbra istDen unb, ivenn wii nl^t imn
uxl) went! fi) nii^t in ber Stitberlauftt) no<^ efn ^tutii
ei^tm ^, im 18. 3Mt)Tt}untert erloft^ f^.
umfi gu dnigen wtfteren !Kitt^d(uiisen Snlaf, tiKl<4e
jebtnfofid maiK^ ©tteiffti^tet auf banwfige ^ftd"*t'e
ia*b, 3M*tuiigni btr 3<it njnrfen bfltffcn. Da« ?ebea
bee itttfim go^iteA iwtittc&)t, ^anS Jta0)!aT (geb.
20. Sixc, 1581), gttif^t aStrblnad bem Seben^gange !0id it
(£b(([mte in jener .3eft. -9toii- ali Stnait trat n alS'
S|3agc bei bent becd^mten @rafen 9{i}(^« OttMt ». S^*
ni« (IBb. \m,®. 364 ff;) in Dlenft. m» er «»^t^
genta<^t WDiben, folgte ei @inem t». ^Ittft^Kig na(^ Un«
gam in ben Ifltfenhieg, luaib in bet ffiompagnfe feinefl
<B^fbTatitri goraeliu* ffipmet nnb tta^ tntt getbjfige
ntit, woronf il)n ©Hrtljarb ®(^nf son SlontenWirg on;
ben f4i^fifd>en §of empfa^t. ^ier trot er, nodj immer'
in ft^r iugmbtic^em Sltei fte^enb, jundc^fl a(0 Xnicirfe^
dB, »«auf et Qttmd|)K(i& jum Jtommetiunfer «nb bonrt
jum ^ofmeiPer ber 6alb batauf Benoitwetcn ^tfutpin
^ebroig, ®emQt)ltn befl Jturpirften S&rifHan II., eintr:
Mni^tti $rin)efftn, aufrfiJte, wel<^en $o#m et 32 Sti^ie
setfafj unb babd, at« et bie !]Srinjeffin 9)laflbatene ^U.
fi^tte ') 1634 ju i^tfi aSwmd^Iung mit bent Jtofttpriajm-
n. XttiaxL mt Srtraob, lata Sofen Gotntllni jeto4f oU nitt>
meifltr, crblct ftiitb.
1) Ofnc ZeAtn JtarfAtft ^b^iiiib -Ototg'B T. eon ett^fnt unb
b« 3K««liaItac efb^ne Mn ^ituftn. fltcb. 23. ZW. 1617, Mti
nltltt fit flilb ia jintftEr a^e rait Si:<eti^i4 Bil^dn U. eon
ea^fen-TflloibBra, unt t 6. 3an. 1G68, ■ ■ -
„H,glc
lie %mm m «Mii| iA fHK mtttm.'
S^fKdtt wn-3}AmtRa]tf^).0tIeit(te, gun ^fmnfiMr
ernomit »ui*e. SBSit fmb«a i(jn ouf ttm ©item ®^i€*e»
tm^, 3o^dt)OTf, ^cmgbdrf, SoSwtt, tt)tl(^ ai^ notb brr
@egmb fwgefteifen, wp feint SMtn geffffin fatten. 5it
etftn ei^ nwf », 37. 9t))d| 1606, mit 9]?flrte v. 80$,
einei 3:o(^t(t bt« n{<^en mt> tinflu^oQtn S^rifhq^'fl
v. ^*> auf $it(nlft» (Bnitfia unb Mm ur^ l>n
®»l^n vnb «in< Soi^trcf) grbar. Sla^ i^rem am.
23. geet. 1626 etjwl«ttn %9t>t wnn^Ik ve fUfy <im
4. BIpm 1627 mft <£Iifabft^ ». $ia»(£tn'), Mrt Wtb
An e(»e swti Xjt^fi hr» tin fit^ne'') mviK^en.
^^ Jta«DaT 'fei(^ i 5. Cvt. 168^.
<S4 tMTfit ie^faB^ feine Mnifi^ SBtrtiirtmngcii
ittt) nwKDtli^ feine la^ ftattgef^nbent SWfgon bq^iR,
- 1) 0«t>.ia Xyrtt «60S,'i9.3siit I947,'U(n<fl'JbR dfl M<
bM Sate »» f*tn<n S«t«, tm -Kanig f^<» IV- iUe Olc »lttb
(intjriD* anl bit eufccffion tap an tsn junflerp fflrit^fr BfrisWi^ 'II-
») Qr iDor ■ tin bcfcneerti' ©Unfiling 66riftion'i ll. unb oucft
niltt 3t(iian:ae(lT(| 1. ((nflaftHA, f. I.Miitt, Slri4<prmirienci(HT,
hud^fiff ^ftmirftM UBt St^vnTMl > nnh tipai^ Up ^ Ik>
foRUete S^i;(, b« iBef^u(cr 3atDb ^atmc* BfiBeftn W feii!-
9) eiirobet^, 1634 mit eebnlliaa c. EGtelbarg aijf 3f4aiftct(
BtmiMt. ■
4) KM eiidsui tiiR XnttfT ■twhftt'* P. mMu (dta
%t4«(f()i) gnf ^MbcrF pnt ^afannen Sfbonntn aXtli^fr d. ■t((<
[([aai nmft Kntcni ctne ISoditrr ?!)ciib4ni'e v. fllan(fnt anf {[Sa^rm
unb VtoetMltuit D. einf?(Btl no* Onanbfltln.
A) Sezanne Qorbalii t nnoeimiblt. ICitna !RiiTfliicttt( fetti^at^ctt
So^anneB Scicbrit!) e. Si^licben. Jtaipai ^unbolli anf KiOiK'
'bo«»l4 nnb £BaA»i4 gniRbftt tint Einic, »li fi4 fp£t» ta ti«
KicbcTlonlit mtnbctt. fSin Softn bcfTclben flel Ht %HjtMH aaf
aKoTt*.) Utbif i)an» Jt««|Mr f*[t4ni Mtr ivtitti. Stim atntolf
ntc^ furfdi^ffftrF £)iMifo[^n»ncr HR^ ttPMclUfl eilK Jtint>ff, ItttK
9Kii)in«^aiHni if^aH) nlDiiim i|t. i^o^ans Qcfie fl'I di {Uat«UlU
in Jtiiigt.
m»^ -on **m n^ frtu ««tHn. 117
tvoi^iAi^ feiflfW iiM»^»tt ^o^ne 4t>^^t efitt'sMniPflM,
tnitt in 'Sxtttmact leitittt wu^e, ifto . f* (dngt 3«it
afii 18. e(ug. 1&13 gu 3)ne»eft ^cbstttt uM film f<|i}ti
1623 ^ fditm tnfltterii(^en £)^efttt> Urn ibbetifefrnifia
mt btittiiufft^ff 9!sif<^uS >. «o|> na^ jtlnfAutg, mo
« teaa ®?tiitwfl«* Wfui^ti 2H(fe ©ftftfen fejte *t
fUt l'e27 jS Xite^ftiEit Vtttei; iStitultg ifAeS ^o^tftind
^tt utib ^jog 1629 i)k UttfSttfltat aSMenbftg; 3)(t
Attcg Mti ftiti 16^1 iti %fi! .gwiwat Dutiud Kitb tie>
^tnte i6tt, ff!{6{t ))i bent iffi&ftftgttWKbt it^)ug«^««,
»e«^t « fl*^, mtt tittm eft^frtlungflf^wflMSti telncd
Satet», ^u ben bcifi^tm ^itt^aiftA ®««irg ^. Sfmlm U*
^, bet ft* f*iii« i&b*>^ Me^r j« ti!f(irtnHtff(^en, bM<
j« wiHtitffdKn aftftrfigm biWnt ju ^aben fH^hit, wit
^ b«ilh a^ -b'ttt Sdi^«n >)j>ft CftfiiMittftb unb avfwtt
Stdftbe wrf(^Wl »atb. Hie l^rt 1633 (lng«t»««nt:S«.
wdHetfteBie fe^te et at, wil d&m f^ SSatrt tine •*«('
litng bet brtt 4l4»tg« Sf^ti^n »oft S)&tHinacf 4ki«s«'
ttMttt ^ne> fete tt, h«^ fwjtm^fmitidftt in -'Xittttiftt
wib Mdt^eM cT ^4 feineft neuen $mA tu ^dbftsfobnt
b«i^dlt, itti SRdrj 16S4 atttHb ^nffb batauftvMb
tn: JtainmetlKtt bet JKtDn^jitntefftn ahb le1« to^trte
9al)te ru^fg an btefeW $cfe, «i« 163? bet ©Mltg,
frembe Sfltibn: ^ f«^en, in ilsrt ttttrti^e. tlaS^ ftlMij)^
tern Urlmtb ging tr 4bei ^aMbfifg ^tiiVdr Bremen uttb
gtf«la'Rb nat^ «tnftierbam, H* W ^flf ntw^ €(flffM ^fft*
ftl^te 4tnb son ba fefnen ItBeg na<^ ^JH:{$ mltxa. ^n
NitA et iM 163S, ttwtAUf ar (ibtfit(^nb jU ©cmmur,
tiantflfl* Hnm 'belteSten ©fuWeaott beiitfVftet Eiwatitrt,
titd> ^u SMiVet, einet 99e^png be« '^ctoge be la ^tt*
118 ,%iVkm w mm nt> fcinc Sitteti.
nwtOe,' [efitr, auij^ Stml^tae, CotbMss unb ikn)>Te Crte
6efu4k. 3n «5aunnir er^felt er tm 9tpMm^ 1638 bte
KuffotbnuBg. nflt^ 3)dne»ari jurfidiufe^rnt, urn oifl
^ofmnff^aU t>ed ittni|>Tingen cinjutiMen, (c^tttc abet,
in fcincin SBtuifc^e, not^ ^tolim |u befuc^en, bad ^-^
bitlnt' }nnd<^fl ali. SDa imffetfte jebotft )u tlnfong bed
3a^te« 1639 ouf baa btingenb(te n>iebet:^i)lt toutbe, fo
mu^tc ei S^e (eijlen, verltt^ Sautnui, em)i>fa:§l fic^ an
^oft be4 fnuj^fift^en ^onigd unb fi^i^ fiti gu £)tq>)>e
jundi^fl ^c @iiglaitb eiti, wo «i OrfoTb, Sonbra,
©raoedenb iMb.bte mgHfiiE $$lotte in Sugenfi^Hit na^nt,
unb b«nit, burc^ ncuc Sitefe gebTdngt, uber bie SUtebft:
tonbe unb ^on^utg nac^ !i)dn(matf eilte, unb mif ben
Siat)) fmcd noti) In bemfelben 3a^K fietfioTbetun Sa<
Itrd ben j^m oagtlrttgenen ^|)(n anno^m. S)(id SJeif
trauen, !>«$. i^nt ba Jtion^irinj fi^tRftt, betsaifcte i^u,
na* beffen auf ber ©abeteife na* (Sger erfelgtem a^obe,
flui^ beffen ^ittve, bet bet ec bid ju i^rer anbrnwiten
fficnRd^lung trenlii^ audbielt unb t^rt^albet b<d l^m
tii»at fiSnjge griebrtcfe III. angebotene ©ictctoiium bn
beu^i^en Jtonjleien ablegate, ^c^bem {ie ober l^idnt^
.meit vnUtfTtrn batte, Itat ei be^ in immer einflvfre^ne
$taatM^dtigfeit. 1656 wuibe ec OberamtdiiaiiptiBattn
)tt Sbben unb Wtaid in SRoTOegen, 1657 ®enetoI=
^tgdcommif^aiiud, 1658 Cbet^ofmaifc^U unb @»h'
temeut »on .Sotien^agen, 1660 SRri(i&8motfi^atI, ^Seifipet
be4 ^D^en Sanbgerit^U unb bee Staatd' unb Jttiegd<
coQegien, 1670 Oberouffe^r bed feeldnbtfi^eit Xcetfed
unb bed Koedfiolbf^en Scjirfd, 'S>ixttioi bed beutfii^
an^iod unb 3RitgIitb bed ®ebetmm iRat^ed, 11. Da.
1673 9titter bed QUfaiitenorbend; 1678 betam er bie
Cberauffii^ iibei bie Sijfe^ng bed Jtr«n)>rin)tn, bed
not^^iirigen A^nigd SritbEii^ IV., unb U\)aapMt ^(^ fo
6ai)en i^m feUtft fol(|e ©(^riftftellsr, ble mit SB»riMe
auf t>en®(^rodi^eii,unb ge^Um ttnf[)t^rei%r ui(t>.^oii^f
gefieUtet $CTfonm verwNten, xttfrt^ ^Bjefcntlit^ed Vttiof
sooTfen, 'flIS ©Dumonbife uHb etiva^ beHtj'c^cn ^Bcbuttifs
inu«. ©eit 1677 lief (t {i<$ ubtigenjfl, ii(k^ SSu^ wt'
langenb, ijon ben gcfit^d^rei^^x Slemtnn esAinbcn
vnb brat^te ^ie ^eit, bit ei von fdnei ©tcttung bri bjwt
JEnin))rinjen anb vpn ben fiein:auten33erat^ungtn, ju bicnw
i^n bn ^omg oftnial^ benef, flbrig b^telt, auf fttnem @Btc
^eanup auf Su^nen gu. 91a4 [angnjfrriaer JtrauAoit
(tatb et m ^optii^9(n 22. Mug. 1632, ©r featte fu^
am 7. OtU 1649 tnit gljrt^tw t. Hum, ber aBit»e
^ut U.lfe[b'<S auf aSe[)ring, Demdl^It. :£a^ einjt|e
£tnb btefer @t)e, tmXoiUPc, fiartt Q^er ttt bfi^eltuft.
©ein ©tiefbtubet ^anfl ^aSpas, geb. 16. -SHw.
^1629, n>ar (n . bmfelben Sa^re 1639, wo ^aiiA S^
flop^ ben ^o^arff^addpcflen am t^of^dgtt: gu ^^o^iuig
antiat, au(^ ,na(^ S^^dnemarf gef^idt motbeit, vtp er iidt
bed &aniiei9 (S^djlioit ll^omad Se^fl^dbt JSinbtm ^
@?mna|iam bt8 ®t.«JlnutSMi))let« auf gji^nen erjpgm
tDarb, bann feit 1645 auf bet Stfabemie p @oroe fin*
bitte unb 1648 al« ^ofjunfet bei ber ijeiwlttteten Stief
lirinjefrm oatrat." SSpu lljt ei^ielt » tin. 3a^t fftdtft
fowol Ui(aut), aid ttefenlfi<^e @etbunter^t)UBg(n, i9t
ft(^, na^ bein Setfpiele [eineS SStut^pEd, in frembQt
^dnbein umjufe|^eii. %^f ber ga^it soti .^ombusg luMb
^oOanb be^anb ei tinen ^eftigtft @eEfiu!rm. 9uf b<r
na^ Sranfret<^ tvarb fetn.S^if von JEapern genpqmw,
bte (ift) iebo<^ mit ^liinberung bed ®(^ijfed unb bet
Sjki^aglne. btgnfiglen, nuvauf bte U^teitn na(^ ig^eUanb
jurfttffn^ren, unb er bie ga^rt erp wiebet anttat, al« er
jld) bem ©efotge son ben nwftfiUifc^eB 8tiebene»n^anb'
>Hc
130 9ckM4 »n Mm vA fttke fecttm.
Ihnrgra t/MSttftaOtx ftMti^^et tuU» ^Wttirgitflft^et ®t>
fimStffl ftdgeftDen Icntntt. 3u Diflfpl ^clanbrt, rrifte
ct Abn Nouen ttod^ $ati9, »o «r fl^ ben ^jOgttt
gniiQ V^U^p von ^offtdn iittb ^oftann &mq wn
eto(0 bcfui^ uKk fi(( fait ftnnti Sa^te itt Btanht^
oufse^alten ^cttte, fdfiffte ec m gti ^(»te dn, ^Me
tUxtMiU l(Rm ®«frlrttt ju &(pe^, tarn «6et bp<^
Ai)(^ ^Idtflii)^ itatf) ^^anb unb ven ba na<i^ K^c^
»t)tite. St Micb natt ni^t MoS mlt feiKent %ubcr ati
bnn ^iJftiatt ixt ^onjtinjeffm, feitbwn fdgte (^t aui^,
«{d fie l^teft 3Bfn9tn{tut)( 'om&itt, m^ UUettbuig, wou
auf (r tn nmftiui^t 3)imfte Hal, unb <m Derft^tebenm
borHflen ^fen flnfe^tfcfec SStbienftunflni fc**ft«e. 3>tr
S^Db feifle« IBrub«T0, btit « 6enfct jU {)a&m f^Utt, vet'
atrfafte t^tt, iCKRn «)($ eift VtR 3a^te t>dt», ^ntmaxt
(18S6) notf) ttttmaf p M«<^etl, tM bet-J^ig J^h ju
Haftcti wtiaf^te unb ittni <ltawnit^ muiRtttc. 2>a
(W (*« We bflnlf*^e 8uft, »lea«4(^ in KH^iftm
StntK, n<<^t ssfogte, fs f^He et 1690 BWi^ S^ntlft^
faitb gutfld unb Marb batb baraHf @e^niet 9ta^, 9t«<
gferSHgd' Hflb Son^rta^mjfbfnt betf ^RjDgd SSna^
^aib tun '$([(|fen'^«iningtn, olfl Ri«I(fK>^ er iebo^ f(4on
21. 'SItD. 1691 pdrb. iSfn ®o^ vra f^, Sd^
(manfite Cretin trwortien, unb loai bAnif^n £%n«
VrJcge^eMt. ®« fittbni wlr autl) eitiftt Slcffen, 3o^nn
«a«?WT, M Cbn^i^eipCTS 3oHnit ^Kbolf ©o^,
ttU bOuift^m «<eultna»t secfterbtn (13. aSArg 1703) '). ~
t) Ilia entba t^fObm, Setttw Sifart^, ux l«8l) *U 6«b
Teiit|lf4(r SltnttlutDt in Solmatitn arfaCnL Oiii oabent Vnter,
5»6iinn mttlcb, . b(6. 1G75, f 10. Xftii 1705, nT* ftirHtftRT*"
9tieM *» iHiMI iBb ftlie Stttmt. 121
<lfgen ufiiigenft, ba^ }u jcnei 3^1 (iu<$ ctn Sweig fcn
@crM)orf, btefec StamntttenDanitten bei A5iti{t), na<4
2)&netnatf dberftebelte.
S!0($ tvfr mtiffett jegt ju einem anberen <Bo1)nt \>ti
obeneRDA^ntett ^odfiai fi. Adibi$, eintm C^rime btd
bdn{f(^tn 3{ef<%dmaiftf)al(d, uberge^en, bet unt (efim>
btrd Kegnt fdnei @c^{^ale ita S^ielfrigiA^rigen Jtriegt
3ntereffe bfettt. 8riebi:irf( ». Jtfitbift »at am 9. 3tiilt
1^8 gebotm, f61g(((^, aid ienet ^frff^ feintit SSatei
Ubtete, erft ettta vfer Sa^te alt, unb tvarb, wfe <t baft'
18. 3a^r errtit^t ^atte, buii^ fefnen ©tfcwoger, ben bom*
bergift^m Oberflen ^anfl Ktoufl ». SRufiuurm ^) anf
^Sfngen, aH Jtamtnei^age an ben ^of beft bamaligtn
*if<^o^ 3i>ftaim SP^iliyp son ©ambetg") flebradjt.
«a(^ beffenJEobe (1609) (am et ate 5Page ju bem
SRaifgrofm Soa^m €m^ ju Slndbai^ unb ein ^albti
3aV fpftter, a«f bfffen (Smpfe^Iung, nac^ ^aUi ju bem
abmfni^atot b(« IStjfttfrt aSagbeburg, OTarfgraf ,e(|tf*
fHon SBfl^elm »on Sranbenlmrg, ber ju §aC(e $of ^iett
unb bri bem et vier 3al^ie, rr^ old ©ilberfiage, bann
aI0 AammtiVage biente, worauf tx we^xifaft gemai^t
nnb gum .Sammrnunfei mit Diet $fetben befia&t n>urbe.
3e hicfet ©ttUung iwrmdpe et ftc^ 12. SMI 1616
mit Snna SDtagboCene 9. Slrnim and Senbgrdben, bun^
bie er in SJeftt Mefe« ®ul(« gefommen gu fein i<t)tmt,
mife bie f^m neun Jtinber gebar, baton bodg nut brrf
ju Bdfetn 3o^toi oufbuefffen.
6eine fi^iDerfien 2)rangfa[e begannen, aid S^II^ 1629
gtgm bad IStjfUft SXagbeburg jog. Si^on im 8(uguft
1) CnftllK torn bit ditefic Xodter JtHpat'l D. Jtftbtt ai«
s) Ku« ttt SamUit tnn n. Qc^rotttl.
I, <,■,,-< 1 1, Google
1629* »di:b ffienbgrWm oon rfner ftftrfen. 5partirf figoii
fUfdrei; a36ffn ubcTfaHtn, oudgetttflntieTt unb, UHU)inib
Stm^ fi* mft aHii^e tettete, fefne ®otdn nrit ^re^e^ljit
anb bit ^nbet, bamdl^ fubeit cm bei 3(if)U bttg^all
»erf(^(I|t «nb jfrftreut, big onfangfl fafl niemmri) gt"
n>u|t, wo fte geblfttitn, fiij aai) niemanb betfetttn aii'
ne^men itcUen, ba bit State boh Sater unb SRutttt
Ri(^t$ fSmi^ti erfalfim ffttnen unb fi(^ let gTofm
©efo^t ^afiiei itiemaitb bef ben ©fltem maten laffen
ttoQen. S)ie $iau s. Aitbi^ fa$ 12 9Bod^en tt)eil« ju
grantfuTtr t^l^ in bet beffanei dtbfc^onje seFongen,
W« fttrj ttot bet (Stana^me Don aRagbefturg fljte Sbi«*
wei^felung gliidtt. Set AammciiunEec v. StdtHi^ gtaubt*
nun Hufl ju t^un, wenn er feme §au«frau iinb We bo^
gtfiiflit^ tvieber }ufammengeiefentn Ainbet, betot 9u^
fc(^m (Inn Bid SngP unb 9Iot^, fcertn Suffinben f^m
abet biefe aOe vetgStenbe gteube beteltet t»aben mag, no^
aWaflbebutg btii(^te. Witt nl(^t langc wot et te bfefn;
etobt, al9 fit (30. 2»ai 1630) Bon SlOtj erfttrmt torn*. •
®r felb,f( mu^te gtau unb Jtinbet im Sti*e lafen, um
ben Setfut^ ju mat^n, fefntn ^errn ju tetttn, nm ben
et (id) mit 16 SReitetn [(^arte. @ie geriet^en abet untw
bie Aaiftrfii^en, wurbtn t)eft{g be(d|offtn, bet Slbmittic
fJraWt in ben 6£^eii(e( »mxmnbet, jwd Wiltet sum
$fetbe gef(^offcn, bet gonje Sruisp ouWnanbfigf fptengt
€t te^rte gundt^ft in fei^ Ouaitict gutiiif, W9 ti^ii fein
attefler ©o'&n in dnen ge!&eimen ©(l^iii)fTPinfe[ oetftsftt.
€efne grou ttoiti oon ben toflt^enben <£oIbaten nf^fjVit
nttb jtDeintal ine .^aupt ge^ouen, entfom abet be<^ nst^F
mit (etir^ Jttnbem in Me !£iomfti^e, ivo^in ^(f) au<^ txi?
mft einet SWagb jurfltfgeblicbene TKbente .ffinb fanb.
fSttUii} erbatmte fi^ ®taf fflotf son TOanefetb bcr at*
men gtauen unb Jfinbet unb beouftrogte einen g^^nrit^.
kabitfttnbc-^euet unfent^Br&f^ ani- fehufti' ^er^td
MrtrirteM/ iwtt er ^attt fit^ an jwrf ^olbaftn wgeben;
Me {t)H vUlt^ auAjsgetinnb fcentn ernec^SO^lr-Mt'
fpre^eii -Biu^, Wogtgen er ffirlauBnif crljieK,* in ben
£)env^ gu get^ unti jl(^ na^ ben @dnig«n ttmjufe^en.
<8t mn^te nun fi*er efnen grofen §(raftn toitet ^ihw
ntt, Srannt unt) jftfnbet fieigen, tvooi er in ben Sioin
gefangni fonnte, wo tt vfele Sefannte, abnr nimanb
Don ben <£t{nfgen'fanb unb eiei Za%t unb 9td(^te i^t
e^jeffe unb XtanI faf ffinbHt^ (a^ il)n eln 6al)U4n'
Sfmtenant v. Jpflang, ber rinft old $age bef Jtarbif^
.^(^jeit ber ©taut bt( gatfel sergetragen. Bkfer tt'
inneitt jlf!^ ber olten ^tiitn, fitUt ti)m tlwa0 @e(b
B« unb gob i^m s«jti ©efbaitn mlt, unlet beren ©djuj
HBb l®a^e et in ba« Soger ge^en unb We ©elnlgett
ftH^ Icnnte. ^ier fanb er mVtiify (n elnem ©ejeft
feln tfebe* »ettt>unbete« fflJeib nefc^ fflnf fifinni ^nbem,
WPgu fi(^ xa^ cinigm Sagen <mc^ berdIte^e®oI»t unb
ba0 Jflng^e Ainb fcnben. Sr muf te 300 Si^r. Stanjion
»eift«e**», fi(^ ou(^ nm^ mil bem l^iinrif^, ber Me
€«inlgtB in* Sagtr getettet, sergle^en, Woroiif er mft
feinet Samiiie unb ]»ei g(tf(f)falid gefangenen ^duietnA
V. (iaxlovoiii aacij bei eingedf^eiten @labt jurud burfte
unb von ba unter ©eleit nac^ @ommem gebiiu^t wurbe,
wo i^m mitleibfge SeeCen bie SRittet f(^afftm, nac^ 3erafl
ju gelangen. $tei ^aib fein tflngfted 2:5(^terlejn.
@ein Smbcr, ®eorg 9tubotf, bet bei ben @(^n>eben
aiS Qafitin bfente, ma($te ed ^)m mdglit^, fic^ wieber
in bie SRA^e feine« @ute$ ju begebtn unb beffen SSJieber*
au^a^me ju serfu<^ea. ^a abet bet Arieg in bet ®e<
genb fotttobte, fein Siubet bei $cadcf in SBe^cn fiel
unb not^ bem ))raget grieben bit f^it>tbif<^en SSet^ttnuf
6*
go -miiobm, vta$it et witUt aprit iat 6ti<^e EafTcti
unb oticnnald na4 3e)^t>fi {lui^en. .^et tthanfttn i^m
ffinf Aiit)>ct on tien ^odm, baton jad €^^ne #<ni>ea
bentn Mc abutter 1636 folate. 9hin gfatg etnat^
Slitdben, iB fetnetn S^niWr ;^r4 Aa0)>at, bent ^f*
metfin: bn ^rfiit^n«aBitU)e, bti bent er.Deun 3a^tc
&Ei(t> unb i^m auf ben @iiitern unb fon^ jut ^onb gfng.
aw batauf ^etjog Sluflufi ju Sai^fm al« Stbmfnl^atoi
beit @iifHft9 9Ragbcbnig fntrobudrt warb, lam tr, vdk
feuwtn Stiuber onpfo^en, abennaW an ben ^of ju ^olle,
twn ujo er nai^ biei Sa^ien an bed ^etjogC S^uttet, bfe
AutfurfKttS0laflbafene6ib9Ue,enii)firfjlen »atb, biei^njn
luteal Aammetjunfei entannte, alt mld)et er biS an
i^tra £ob (22. %t1x, 1669), fltgen 18 S^a^ie long, ^n^
girte. JtuTj SDi biefenx ZobedfaUe, bei feinent iDienft
cin @nbe nta(i^le, ^atte er fttfr, „feiner dftem guge^enen
Sttat^tika I)al6et unb u»ejl er fonjUn efnec getreuen
@e^itfin vonndt^en Qt^ati", abtaaali Dei^iat^et, aim
mit bfefer uto^tm ^rou, SInne Wtaxie o. Zitdtx, ber 9Q^
Seifricb'^ D. ®(^Mfe[b qiif ©run&erg k. , niir 44 liSJ«i^ett
in bet @^e geUH inbem er 23..9toD. 1659 flart). ®rfn<
9ta<^Ei>ininenf$aft fi^nt fui) im SRannftfiaiRin nii^t ibtx
bie jtveitf @etieratii>n erftretfl ga t»aben.
I , Google
IV. 3ofe))$ S|)tgitatit.
©elne ©efongenfc^aft in ben .fferfern bet
romfft^en Snqulffticn unb feine gluiftt
ouS benfelben.
^n bem lejten Sa&ratl^enb befl 17. 3a^r^uiibert8 «»
ft^ien tin italfenfft^er SldtErttfRg, oQetbingS anberer 9lrt^
«W jenet Crfiitt nnfern a:flfle, beffen gfnt^tgcfti^^te;
nyenn fie aI9 ntak ju betiad^rn, au0 i^r 3lstnaiirif<^
^tte, in mermen ®tdbten.9ti>tbbmtf(^(anbS, unb fnnb.
^kr,'n(u$ IEriil()[un^ fdnet ®d)tdfaU, in Siaunft^«ieig,
^traowt uitb anbwen Orten *ieIfo(^e Sfjeilna^e irnb
Unfer^gung. @tnige jroanjig S^a^ie f))dter, i>ieC(ei(^t
ttp nai^ fefaMm Icbe, ift feine ^oft* iinb glui^tgefc^i^te
au<^, in fcanjofifc^eT ®pra^e, in ibrutf erfc^ienen. @o«
iddI biefe @(^rlft, alS i^iebeutft^eUeberft^ung, f)atfi(^
fcUen gmac^t, unb uifr bfitfen trot bie fuigtiibe SRit'
fteiinng, in ber air ben ^(tben bee @ef(^id)te im ttefent'
lit^en feI6^ reben laffen, getroft o[« eine „»«6otgette
Dber longeffene SRet^flrbigfeit" betntt^ten.
3ofei)^ $ignata erjd^it, mit Uet>erge^ung afire an«
g(riien ii6« feine eigenttii^e ^crhinp unb feine ,3ugenb*
g^i^i^te, Soigenbet: „^ij i)abe voimald bie ^le ge^abt,
gu atom in ber (£lgtnf(^ft cineS ®ecretird me^rettn
SotbinAIen jn bienen, bit ju tneinem UnglAtf oKt tobf
126 ^t^tJfi\ ^ignoto.
finb. Ibtt tx^t wai Safabonna, eftt aStnrtionet, "mUfytt
mir eine If6«n«tilng[i{^e gienflon au8fe^te, ble Jjintri^b
toax, urn bcroon ju [eben, o^ne ba$ idt ientanb )ut
Sap faKfit mu^te. 3Iac^ item 3;obe be« Sorbinat ga*
ftoIM, in beffeii 3>ienfien It^ jule^t gewefni, bot mir
^m ^ittco bi ©abtietti, mit bem i* feit Ungerei 3rit
ouf fteunbfc^aftlic^em gu^e gefianbtii ^tte, frin ^and
unb feinen Hft^ an, wopit f^ Weittt tii(ftt« ju tljun
braittigle, olfl i^m ©efElIfc^aft iel^en. @i )»tf))ta(^ mir
fogat ©cforberung, fobolb ft felbfi rfiwii ^6^«en $cPen
am jjdppiifi&en $ofe Betommen wurte. !I)iefe« fein an»
erbiettn beivog mic^, anbere @tellen 6et angefeirenen
iPerfonm auajufi^lagen, Wf mir anflcttagni wutben, irnb
ii^ vetttto ouf biefe Slit bittt^alb 2M^rt tut ^^oufe bee
(ttod^ntni ^eitii. 3}afel6e »utbe moitt^inal aiK^ von
®eldE»tten btfuc^t, tmt> .mnii fytac^. baut filler. )}^flofei<
(t^^t ©tgenfidhbe, fe(ttnet flbet ^dtgirni, uiU). wnn
ita It^tereigefcftdl), fe mot e* immB eixi gewiffei StHflte,
attbmfb CUva, bcr bad @tf)>ra(^ batoiif I^ctt. ®ttii«
nnuennutbet winben me^ere son nn* W btc ^ntwffHton
}u aRirilanb von dnm 9>^anceeco $f;^iteSf, mtt ban
Spi^mmen „ber biinbcXifi^Ier", »dl er dntf Sffc^lnaS
@Di»n uoi, tvcgm ^e^crei angegrbnu Z)tt Sbifidgei,
tin gnitibfi^Mted Subjett, \^tk ^tatfytixavxH .^olbet
btn @ltang serbtent. 3nbc$ wutbett bit !la«fagen, vie
ber[el6e JU SNoilanb tl^at, ju atom fo bcf4>ve<et>l) tn
f&inftdjt auferw be^ben, baf iinferer uwn bis it^n,
bfe wir an tinn jntct tcwdtinttn @eftllf4aften tt|eiIgtnom«
men, rincr urn ben onbom fe^genommen nmrben. '^it
mtinec Sifr^aftting ging t6 auf folgeltbe SIrt gn.
@inefl 3:age$ befui^e mi(^ auf meinem 3^mnttr tin
■gaufe bed j^enn von @)abTleili avf tern HSontt ©ftn*
banv — jt» ^a(fe fri^et bea Orftni ge^rt — ftSiX)
, ..Cookie
3itf(1^ SHflutta. 127
mwgenfl eta genjiffer Sroggi, bet mli^ antra itflet*
ctKon Soimant) aufljuge^en ueranlafTen ntUtt. ^ f^ieU
iE)it ^i mcuicn ^rntnb unb (0 fi«l mir nic^t cntfernt
ejn, ba$ (r gtfommtn, nm mit^ ju venat^en, ba'^et
fii^ tieuittvtilfg mit Hfxa ging. 3IIS iii^ itntett ftn ^ofc
mat, |(^9 ti^ nit^t meinen gerott^nlit^en ^eg iitiei bie
Strode Ul Sico ein, fonbein ging burt^ bad gcofe $of'
ibov unb Wftttxte niit^ nai^ bcr .tiii^e ®t. Silippo bt
fSltri, tvorfilm Sroggi feE)r unrut)ig ju wcrben fd^im
unb bun^aud bie anbne Stit^tung mlt mk einfc^lagra
tvcdte, ttiD bie ^atf^icre auf mic^ ujarteien. SRetnt
Stigtirung ^alf mir iebcu^ ni^td; benn aid bie aufgtir
fMtw @))tl^er, bie mir na^gingrn, mi(^ bei $iajj)a
Staocna gugcijen fatjen, fe(ten jie eilfg^ Die ^atfi^irce
in Aesntni^, bamit bfefe ^^ bott^fn vei^gten. ©otvie
i(t) an bie etfie ©eHengaffe (®toi Stgnefe) lam, ^orte i^
iioti 3Sdtuiet fiintcr tnti ^lonfen, bie mit ^lS$liA
einnt gnifm fi^ttatjen 3Raniel fitemarfen, mtHf fe^*
iio^meit unb alfo tebecft in iaS na^e ^au8 eine« Snift*
Mnbteid ^iHepptta, too fte tnic^ bwai^ten, 6i« bcr
Sorigello, b. i). ber ^oupimann ber ^atf^iere (©birrea),
mit Dieigig .^d[(^eni ^erbeiEom. 3n beifelben Urn*
^fiUung mu^te tc^ in fcinen ^agen ^eigen, nnb mi(^
nadi [einer SSobnung f&^ren la^tn, nw er mi(^ nm
mrinen 9Iamen fragte. 9K8 f<t i^m biefen fagte, erin»
nette et fi*, bag i(^ jut 3rit meine* 2)ien^ea bei bent
Saibinal ^afobonna i^m be^il^ii^ g^wefen, baf er bit
StcUe bed Sarigetto er^itit !£iarum abet ^attt i(^ mi(^ '
eben feiner aSegun^gung »on feiner ®eite ju erftenen.
Sdngtr als eine ^aibt ©tunbe mu^te itS) baftlb^ Warten,
MOfoiif oton midf in bad ®efdngnfg bed ^itfgen ®f '
i:i{§td faf^. Huf bet Aanjia bfefrd ^bunal^ liefen
mi^.btr.Unttibeamtcn bmi^fuf^en, wad !b(i oKen ®er
ogle
128 3Bft|)( $tp«ta.
fangtnra gtfoiiivildt i^; man na^m oKet ©rib, $«<
pfere unb Abtt^aiqtt, nntti bel mlt ge^en uwrbe,
neg, unb \k^ mit bloA 2ii6a(^bofe, @ebtt6tu^ unb
Siofenltani. 6obann toatb Utj naUf meinent lot^ftdii'
bigen stamen, geftogt unb nai^bem bofl X^ot gu cinan
gro^it ^fe gf^f^tl tvoiben, bn Sefe^C gegdien, mi^
in eined ber Reinen 3'inniei: bnrjenigen Sbttieilung bed
©efdngniffe* jn fu^ren, wtl<i&« bie „9(^ttine" ^ei^t,
tvcil man bafelb^ son alien Stenfdten abgeft^Ioffcn i^
3nbnn iii Hitx bUfen $of gtng, einen jenn un^einu
licden, treiten ®dnge nttlang, fitl mfr g(t(<^ bie StXfpd
bet ^etei^fiKl^e in bie Stugen. mtttli btefed aXerf*
gei^^end fuc^te i<ti mi^ uber ben £>tt ju orictttfren,
ttoi^iit id) gebiac^t unirbe, unb fanb, baf niein @efAnfl«
ni# gerabe gegendber ber o^tt^en ^oufitfHte vom @t.
$etei:4bom war.
3ui S'it mefnei Ser^aftnd^me ^ie tt^ an fur^tep
Hd^ 8tibf(ftmtrjm gu leiben, fur welt^e idf ttiut Hop
berung ^atte finben lonnen, trotf aOer ui^gli^en SKittel,
bie l(^ gebrau<^te. 3(^ ^atte gecabe bamol^ angjefcuigen,
rinen %xant Bon getviffen ^flanaen ju nel^uicn, von
Utelc^em i<^ mir melfr >&i[fe i)erf))ra<^. @d wir ntir
nt(ftt uetgonnt, blefeS im ©effingnifi fottjufeeeu. Mber,
@ott fei S}an[, ii$ ivurbe augenMicfli(^ gefunb, aid i<^
leine Strjnti unb Imm Strjt me^t, gebrauijjte. Um m^
in biefer fi^ietflit^en ©nfomfeit rinigranofen ju bff(^f»
tigen, tarn i(^ auf btn ©ebanfen, bie 3Sef))nm bet ^eit
3ung^au in SBhifii ju fejen unb einlge Slrien ju com*
jjDniten, um ben Dualtn ber ^angeweile ju ent^ietien.
Sla^ti setfafte i^ btn ^lert unb be« ZoQtS fe^te i^
i^n in Sloten. 3(^ tebiente mit^ ^ietju eincd Ileiaicit
%^<t)ti, woroiif ii) fi^rieb} benn nan ^otte mit tin
®)){net vernxigert, roeit^ed i^ mir fffounett laffett rofXtk.
3eft]}^ ^iiuti. 129
a«f Wefoit a:ifaj(^m frtefte i(^ mit ben Sfngetn, Volt
auf tinem QIavitr, wobet i(^ mir nermoge ber <S(nbi(^
bmtgdha^ aCe Me Xone bet SaiUn votfttUte, aI8 ob
ic^ ft voijfliit )}6xt«. 60 i^abt ^ S50 3:age ^inbun^
mix ile 3eft sertrfeben. I)a fi(^ aber melne @efc^i(5te
in bie Sdnge jofl, unb i(^ bef bet SBeitlduftglot ber
Stt^^re fa^, baf t(^ ni<^t fo bait ^ei »erben ivurbe, aid
i($ ge^t, mitfte ^ woC barauf benfen, wad ii^
aUetifaltt t^un fSnnte, um mit^ ju beaten, unb wit t(^
im Augecflett Stot^faQ mir l^elfen folTte. 3<^ ^attt webet
SReffee nod^ ©c^ne not^ ba« fielnPe effente SBer^eug,
unb bo(^ fonntf t(^ o^nt fin foiled nlc^t fnt entfern^
tfjien baran benfen. 918 it^ aber dnmai im ©ef^tSc^
mit ben fflJdrtern, beten eiutt eine lobacfSbofe son ©trot)*
atbeft au8 bet lafttje jog, uernofjm, bag anbere @e<
fongtne, ble in minber ftt«if|em ©waljrfam aW ic^
nwttn,'^^ mit aSerfertigung Reiner arbeftm au«6tiro^
bcfii^dftigten, . bad verfc^iebmartfg gefdtbl it>at, j. 6.
fteiner €4ad^, Sfi(^di^en, 3)ofen, Sutterolen ju
®(^fren n. f. »., »ie man jie in Sranfreidf cbet Un*
gam ma(^: ba Earn mii ^(S$(id» bet @ebanfe, bag,
wran i^ von ben Obnett bed gei^idgen ®er{(^td @r'
loubnif ju tJ^nlic^en Slrbriten ertfielte, ii> babntc^ in
ben SSeflJ fleiner 3nfhumente fltlangen wurbe, j. SB.
von @^eten, Sebermeffetn, Stabein, Soben, £tim ober
wenigflend Jtlei^ei, nm ben ^pptaiitifti jn nd^m unb
jtt lehnen, woraud bad ®e^Aufe foI(^er ©otanterietvaaten
bt^t. !Dfld f^wiftigfte toai aber, biefe ®nabe ju ei»
tangen, unb idf bntfk mir feine Stec^nung barauf mac^en.
^ienmf not benn nun mein ganjed Stai^benfen geric^tet,
bid i<f} nttUif elwad in biefer SIrt entbetft jn ^aben
glan(te, anf bad nti) niemonb gefommen war. 9Ht
ben @«nfnabe[tt meintd .Kragend n&mlid) unb eincm
190 3ifct>& $iBiMi:
€tu(fi^ Stei^fei fanm nogelgroS; bo*" "ft in irt
Xafc^e fanb, begannit^, uif euuaSogtn'Spa|)faineine
9*em ^injujei^nen, imfc.fteV *»» ia<^ fflnflu^ »« »(«
Socmen ^otte iH) ge^tnt'cn, tvaS t<^ [ut^te, unt) gob mdntt
$(rfe{t ;ben 9t(tmnt ,.fnbianif$n Sttt^" jui Untnf^ei'
^ung von bm onbem.
eemmtforio, in aOe aSot^en ditmal «i|itiite unt) bent
bic ©efangtntDilTtet, bie ttiit ttmaS Stto^ gebnu^t, urn
bat id^ Tie ge^ctm, gefagt i^atten, ba$ f(^ tine Heiae
%tieit ans^fangen ifAtte, not aii(6nnigieiig,bitfel6e ju
fe^. ©it gtfiet i^m fo ft^r, baf tt fit b^elt
unb btn anbttn @efangenen jrigte, tt»{(^e ebm^4
Stro'^tbeiten mat^Un. SRa^ CH^t Slagcn foo^te er
pe mic »ieb« unb i* iw^m ^rewott ^itlafi, ifen urn
Silauhiif ill bitten, fi>I(^e Srbtitnt miK^en ju bfirftn.
@t ontWOTttte, tM fei in ben „Gsniere fermate" <fc^
»etftft[i)ffen«i SfmnM"*) »etbtiten, er BroDtabet mit ju
@tfaDtn in ber SSerfammlung baoon f^n^it unb mit
bfe SmiKigung ouSjuwiifen fndgm; injniifc^ fonnte
iH) ja nit B^c^ntn mic^ untec^alten, toenn i^ Su^
l^Atte — unb man geflotlt mit Stei^bEei, $q^T unJ>
wai Idi fon^ boju benj^i^ wdre, outb gtbem, gunt
3el$nfn. %&x Meft ®nabe bebosfb; i<^ uiifi uon gon'
)ttn $er}tn unb btEu^te fie in €nmirtung bn toeftcten
Sriaubnif, in .^inftf^t bmn ei mit ftfne %&x^a^
tugefagt t}atte, bie i(^ aber etft ein ^oIM 3i^ fpitn
3(4 fing alfo gu jeit^nen an imb niai^e mtt bent
JCof>f eine SDtenge Sflbt^en mit bem ffitt^&Ief unb bee
gebet, fcbaf i* ttii^ in biefrt ga^, bdS ic^- m^t
aU funfge^n 3a^e nid)t mei^r getrieben, ret^ ertrdgli(^
ivitbn (inarbtitett. 2)tn @(i)[le$ecn, bie tnfr boftiSfeii
3af^ itignsto. 131
^(u^tntunb tAsH4 "oietmal iai ©efdngni^ vfflHiten,
^adttn Me oieten SQifb^, t>ie i^ mac^te^ in fete Stugcti
uob i(^ f^fte i^nm son 3tit ju 3^' mliit tawn,
nm i^t teUfceS Seftn gu befdn^en.
QcA bt%ab ft^, ba| uon fciefen ®c^[ie^ein dncr foxU
tarn, unb an feint Stelle <in anbeiet trat, ein ro^
ZmatniotD »nb gCw^a, beffen Oefii^t ber getreue SluB*
btuS feined 2lnnetn tvar. itiiefet 3R'mf(^, bet mir itc
gefe:^ ^atte, nxnti it^ folc^e Stib^en ma<f)it, fc^te
f(<^ in ben £o))f, ba$ ti$ fm 6tanbe fei, i^m bad
$ottrdt ftitter @elfebten gu jeit^nen, bie ic^ bo^ ntc
gefe^en I)atte. SIQe Xa^t pia^tt tt mf(^, ba^ ic^ i^nt
io4) btn Sefaden t^nn follte} er wolle mit en>ig bofftt
banlbai fein. 3c^ mxtftt lac^en Abet ftine ^umm^eitj
toeii iH) fijn aber ju mefntn 3(b^<4ten bntu^en wollte
nnb fonntt, etwlbttte i^ i^ai, tei^t gerne leoHU iitf
feiuen SBiinf<4 nfilllen, n>enn et mft eftt S^ermeffer
Bcrfc^t, p^e ba9 i(^ ntdnt $ebent ni<^t fi^neiben
fi^nne. St (Ht'ttDotlett, i<^ wu^te tool, »ie . ^ng it)in
baS setboten fei; ci woQe mil abet eineS bringcn, »■>>
fmt i(^ i^m vet^d^c, tfl i^nt bm anbem Sag tolebei'
jageben. SdO tt mtt baffclbt getira<^t, fc^nitt id) meine
Sebem gutn^, unb jei^ncte i^m Hn ta>tib{i(^e8'39nt^
bflb, wi< mli^tbcn (inlam, in bet ZraHit bei nfcbtni
Stdnbe JU Xtot; Uum tiblfdte et e<( ant onbent %a.^,
fo bet^euette et ^oc^, ba$ baS leib^aftig feine ^eHtbte
fd unb fie got ni^t beffet gettoffen fein Ifnntt. Um
abn mdnem iSeri bte Atone aufjufefen, bat et vd^,
tin S9iief(^eB bajn )u f<l)teiben, voQ von Sln^brMen bet
jfalliifrften Siefgung fflt frinm ©t^aft. So iMt.an*
intr, bem SetntAi Von £arbinti[en, ein Sftalet unb f&ev
ttautctMn ekfangntntAttem geUKiiben, bent ^eiBof^cn,
niebntcdt^ttglttR @tU(^tet ouf <S«ttee (£ibb«bcn:- • -
. ...oogic
132 3»f(p( ^iguU.
9[t«r bci ®pa^ 'max bamit nofb nit^t ju (Enbt. SleU
S^ge war ifb bet vcrtrauEii^ra Butinttfllifllfelt biefe^
SRenf^eu au^gefegt, bet bolb von feinen gteubnt batb
son fe^tn Seibtn tnir sorfifinia^te uiU) mic^ unau^orlit^
pla%tt, bis ii) tftnt ntue Silbei leii^nete unb 93ritfd^en
ft^rieb. 9Iut bn Umflaitb, ba$ id^ baft Scbmn#r
not^ig ^atte, mati^te mi(^ fo gebulbtg wib nad^sirtig
gtgm i^n, !S>eT 3ufall WoQte a^, baf bfefer ®i^tie^et
(ittP in einet ©(^enft mft einem anbem airuttfeiibofb
©treft befant unb eine ^ifiole atif biefeit abfeuecte.
!£)n 6(^uf ^oUe jmar nitt)t getroffcn ; aUefn ber Xijitts
wutbe bennix^ fo9(ef<^ aui bem SUnft ber 3nqnifidoR
g^aflt- 3n»t iage na(^^ec fiel jfiit efit, ba^ er tnir
bad Scbermeffer gelaffen ^atte, nnb and gurd^t, cd fdnnte
bfed ub(e Solgen fitr i^n ^aben, bat et einen ©efangw
todrter, baffelbe tnir tvfeber abjufoibem. SSdl i^ abtx
nu|tte, ba^ ec nit me^r |i<& an bem Crt Uiim laffen
butfe, Uto id) milt} befanb, leugnete id) gerabegu, baii
i($ e4 ni>(^ ^dtte; t\)at ai9 w&xt id) gciaig unb be^aup'
ttte, tA itfm jurfldgtgebtn ju ^aben unb ba^ id) n(<^d
ba^r [onne, ivenn «r bamafs fo bttrunfen gmeftn, bnii
et cd je^t ni(^t nte^i u>iffe. @i> wrblieb bad 9ebei<
itief^er in mein^iu 99{ft$e, 34 ^ob t6 for^n fotgfdlttg
auf unb veifiedte tS fo gut id) tonuit, aU tin U^
bared Ateinob, bad tin^nd itielfd ju jneiner SSefiriang
bdtragen lornite. ,
Snbef tvaten fi^on me^rtre animate fdt meiiKt
aSer^aftnaliine vec^fftn, o^se baf ed «it b«n $rocc$
au<^ nut tint cincn @c^ritt vonvdrtd glng. @0 war
bit 3<ft, too bie. (Songiegatton delta Vislta aUe @efan'
gmen in einem grof en @aal uftfantmelte, utn ben 2)uT(i^
gattg {u ^Iten, mad jtveitnal im 3a^r, gu Setf|aa<&«
ten unb C^tm, ber SoQ war. S^ei biefn @e{eg(ii^it
3tet*rt ^ifputs. 133
Mim 14 aUt ju f^m nnb tonnte mit meinm ^rcitif
ben ftiin^m, ut((^ cms bemfdto @ntnti »if i(^ ^
in Unterfu^itg (efaiben. ®fe UKtrcn gcmj.erfttmit,
aU fie fa^en, bal i(^, ^ jur 3eit mdner %ttWitit %t*
ft&Rttlt, fm £ei^ fltTunl), ^arf unb (Ut^b gta»Tbcn.
2)a$ @tgent^d( war bei i^nm bn gaQ; ic^ fontite nnc
fiaunen, fte fo abgtjt^, (leic^ unb Ir^enb }u fEnbtn,
ba$ i<b ^ faun tvitbmriatrate. Nun gefii^a^ td,
iaf ^ca $iajia, affeffoibed ^dligcn ®eri(^t«, floiA,
uid) fuij baraitf ^ra: SBenthti an fefne StcBt tiat, Hk
gei^einut gdnb befl ^iifed ©abiieKi. $a))fl ai&an'
ber Vlll. ^r6 au(^ ^) unb unfet $ti}ce$ blitb ^dngen,
Hi Snnocetij xn. >) ben ^efligen @tiil)l befHtg. !8on
her @nabe biefe« guten !Pa»>M ^itffteii lutr aBe, ba$
tin« iBetjei^ung {ut^efl wfltbe. aileitt Me Stti^
Ui neum VfTtfford tauttten f» Hnaan^g tbtt un*, b«^
fie unfere ^of^ungen }tTni4rte(en.
9ta(^bem tnb[t<^ fo^ jwi 3t^te ba^ingefi^tvaKben,
wuiben wic abgentt^eilt. Sum Sanne wurben wtt
jwar fieigtf^reoc^en; bie geri^tii^e Snttntj macule vni
ittoiti Mt Shtffoge, baf wfc ehie gewfffe 3dt long be*
]otba$ Sufe t^un mufitm, mit gof^ett unb fieten;
bd^ toir jlA^fi^ »iennal beii^lm uhb commiinidren feU*
ten — unb tenirt^dlte ntrt ju Uben«ldng(i(^er (Sin>
flMtrung. ^e Sdi^jregafioii be^ett ftd) babei opt,
unfere @tni^ im ©angen ober jum 3^d( je nat^ @nt«
b^beti jtt ntilbem.
(Ein folc^et Utt^dlftmnfe Dttfe^te unS in bie dugrtpe
ytttt Sttobonf, atb. 22. XpiU 16U, iMftrtt Ma
1689 Ms I. Sebr. 1691.
•> Siton qJlfluatdrf, fltb. 18. Wfti 1616, regf'rtt <
aoli l€gi Ml 27. eqit. 1700.
-.ooglc
Sefifi^uiig; btnn.bn. (Ute^.voB- uhS, mil ^b^nai^t
M K6fMtc ZiiiM, wat tx^ 30 3a^ alt imb iat
Vot^erAe, wad irir. gu l^f en ^ttm, tosi ba«, steQefc^t
nt^ 15 tin 2Qii^iigci: ^fnitg wieto f(ti gM wettm;
ttoM t< imt lUt^t finntol tpflnff^nftnnt^ fdn, modite,
in eintm . Km vm 50—60 3a^tra Mefe iSruft bn
fi^ntbfgm jiL iin[«f«n.
3Ba» nid) {letrift, fo fann it^ mit ia sroften ee*
^miKtfwit wrik^Rtt, ba$ i^.^Jittt mit ®ott ni^l i**
SibflxEen me&tec Sltttuig einsegebea uRb fo fii^adi^
baBfi mi<6 gefdtef , tta^ fo ioBgn (Sinfnhning uott be?
Si>aKtt8<>t^ it^ ^^ @ttabe mfa: nbtten i»aben tofitbe,
b4f(ibfi. nutlt S^cn bef^Eit^en gn b^rftn, nxtl b^ (onji
dam «[ta muB eimh artgtgenfa^. 3fl ou* tit gtei'
|ttt <iK vbfc^baied .@ut, fo bitibt e« bw^ ^ewtg,
b«f , main mwi Se n0 in 60. itbta9id^tt uUboxi^dl^
ui^ na^bem man itnt o&tS gebmmm, biefelbe eiit
f^Atn 2r»ft bei bets UHgtnu^e ^, baa mtm ^i)
biw^ bic SfbtK^mt feinn ffiAfie mtb sAnjtf^e aSttteU
lufiigftit ))ie{«(|tertot ^|)t Hiii^ft lonxOt rniHi i^t
ti^m, ale bic .goffrtinig imf mriiv EBeficiutig. 3^
etHMtt babci Mlt^ unabtt^eigtic&e ^inbtndfe; obtc
bM f^ttifte tn^ nit^t ab, nnb vnnt nii gtei^ Mn
SoK' brfoitnt Ivor, iva jeBMBb tin folded UtttcntcV
nun gcgEfidt tatxt, mxIoc i4 boMiM^ bea 3Rutt) ntt^
snb fue^ nteftt- Seibm. biburc^ nttdgO^et p jnat^en,
bo^^ic^ %ai unb 9Ia(fet auf SOUttel ifann, mtinm
(Snbli^ nai^bem (^ ein ^afitrt 3a6r Bergcben« ge«
^orrt, tvotb mir geftattet, ®trel)atbeiten ju vnfertigen.
3ii biffem ffinbt' wl&irit (t^ outl tie Hefn? ©d^we
Wiebn, bte itu|n ^ twtflcr IQn^afhina bef mit gffiMiben
^atte nnb bic fn bn Solflc ^n tref^i^e« SKittcI Watb,
' 3*f(|)$ l&igUU. 135
ft^ttftit. ' SSrinm er^n 9Ii{ieitcn Mn 6trD^ fitt&tc t0
tfau gwiffe 9(i$9n gu ^ka, wdt^t k bit ^gen fic^
oi(^e Hf mam trcat^fta UtmU, Me t>abei Dtifo^R
iDurbf. ®<t flt^tlm foglHi^ (wgettfTbcKtH^, ni(t)t Uoft
uugtn btt Sttu^dl, fDttbem auc^ teegtn ii^xtx B^iaiftit,
(tintei t)wf(!^ bit.txt onlDent @tefan^eii tncit jnc&d'
^idwn. €ff Btac^te f(^ tUi Adfti^tit vcn ^Qat)^, batf
ivfe cint Ume ge^atet tvu unb nmte .unb oitn g<6{tnet
tvei^n fimnlt. !Daiin U^aai fii)titt ®)>i^el, €^&«
gCKg, fitt 'a((c« iva« jui; tPti^tJ^en Xollette ge^tet, @d
IMt inVoiMg ttnb aufira ndt Stn^ hHtibet, nit tleinen
Sigarm, k iiunhiitet WavAtt tnit b<i i^ei I^hi tittli
tt)ietief f^mmetrifc^ Mrt^It, »a* bem ®anj«n eio go
jfeclti^ee ^n^ft^tit gab. Sbu^ icoiti mh auf mefiu
SUe gefltititt, mft gotben Mngm ^ laf}ni, Me i^
t«E SOoniiilm t^kucfte, «uf bitfe «tt fvmte.Uj.mh
(in . ^intfa^Aike SRenge eitiwtt# Mrft^apn. S)«is
ii^ )>a(^U, ncnn i(^ bamit eineit^^n $cvi(t ^onsltt
ui^ k{ef<ri an bie'SSattl} lHf«ft%ie, {ooirte nan tumit
tin Sct^ 4iti)«dtti, ^ ;Maii t» life SBanb igriMt^, ttt*
«tfta(t ba^. ffin aRtufi^ bttft« bf mnftt. - Site, i^ bfrf«
goAeR ^e, sctf^nete {(f» oHfangA mit kcr'Scbei.iilUge
SMm nit S&fiiinmneTjiAitMgen unb niddi^en Sigitmi
en minisinpe nitti TO^te (it ht btf .8aiaiiiita..SKa#'
tDttfe vm StEp^ tin. ^(& vnfi^eldte. ^ mand^l
bitfe aiftf^ on uttf^^icbcne Setttt, mte ii4 ekn.cioe
StrauiaffUHg t^teriH bwbot
bie WbfDtatiOK, mit bn liittaitaiif, on febot ScflMige in
Me SttefT^ ink' aOe vierjeJ^Saet jifr tttidftt nob Cow
Btutiiox' ju sej^tti ^Ur IrMttt i^ ArfegntiMlV "iitty
[Thbtin €)rf«itgdRt ciniie )um ^braen jurfttin, ttdfte
136 3»f(i)|i (pteuto.
in {jld^tr SetkomnuUf mit nth begriffm maien. 34
fanb fogot Sttittel, dnen meinet alten gcmn^e, ®iiwaiini
Pi)>Vi> 9IIfoti^, mil bent tc^ auf t>nn eoOtglo Stomano
fteUrt f)atte, }a ff)iH^en untt i^m !8trtefi^n jujitftecfni.
aOit ^attm dnanbn nit^tS fBUditiivcei jti ft^id&en, al«
baf toil -eifcfjU wfinfctrten, @iii 3<<nint^ mildnanbtr gu
t^eilen, bmntt uaftre .^oft lefblid^er »dte, tint> ba$
wit ua^ 33itten bei^alb btm gomntifraiintf jugleic^
voitrtqen foQten, wtlditi aui^ mUiif mUf vielcn
@(^i»ia:igfdteH unfmt wirixiErefttn @efu(im ^attgab.
2iar4 biefe @riaii6nf$ woib mtine ^nibe to\ih)n*
mm, bout id^ foCte nun bit ®efclir<4a^ «in(9 tceffen
unb tienen Sminbed genie^en, ber mdn tiauiigee Soefl
t^iite unb (6enfe gtofc Sup ^tte vie i4f, aa9 ben
AertR iu enttwit^en. Smm wacen wit betfominen, aM
ivir unS. gtgeRfeitig unfan bieSfaDfigtn @Ktf(^uf mit«
tfjefttm. SBir bat^tcn unb fprat^en ni^td afs vm unfem
Sefieiunfl nnb anf tvtlc^ fRxt ^e am ftt^often ju be*
wntMffttn fdn mi^te.
SBiii^Knb bcr gctuiot 3dt ntdntr ©cfongenfi^aft ^be
i<^ mtc^ nnr dn dnjige* Wol 6d bent $ateT ®u)»ttiot
beflas' unb jwar flbtt dnm Satmbrubn, 6ttf<(in»
$ien^, von «d4co im Wafliinbfft^m, ber f&i bie Set*
fd^gung fotooC beS (Sommifl'ario unb btr Criwnegd^
U^it aii bet antten ©efangenen gu foigen ^tte. SSegtn
frinti vtnjffitn SSotut gab li$ i^m btit 9lamen %ta
®(of)(iino itnb von bet ^tit an warb ec tton ben Obd'
gen @rfangenen nic onberd gtnannt. %dne iEtagc
rfliitte ba^, baf ei mfi in bet Stet^nung iitt mdne
fd)t latbebcuttnben Sebenouflgabtn jiod fpforif^e $ifloIm
fit artif<4o(en im Stonat ^Hot unb ttenfiwiel ntdnem
idbcndbrubti angtfett I^e. ^ ^b bfee fe ibrtt
triebca nnb auptc alltf Ctbnung, ia$ l^ rd<t) nit^t
3pfc9l 9isnt(u 1S7
ent^alttn ttmiti, bnii er^n $iitn: ti an{)U)eigm unb
i^m ju fogcB, ba$ bet SBrubcr ©tcfano ^inotti tin fa^
SctiAget fei. Sfefcf jog i^n tinm ^^gen SStmwid
son bent SomniffarfO' ju, bei i^it ubn Ht 9tti$m
f^mirjte, unb 084 gurti^t, it^ in6^te meine JUage no4
cinnuil mbtinQm, went bfe Songtegation bnt ^lun^'
gaJtg ^feft, ibeii^infte et miti) trft ©cfdBigfeitm wA
tift^e mir von 3eit ju ^tH tAe Sr^angt bn fti^te
auf, tttlf^e bie ^i^nditil gati. S)a ci von imfiun
iduminirttn Xrkeitm g^e^en unb i^nen fehtcn SMfatl
gegoOt ^attt, lie^ et mt^ fcagm, ob i^ i^ ben @e<
faDen ti»un unb i^m efnige Stlba verfertigen WdQc, am
^e auf tintK Sdtoc ju ^eUcn, unb wiaitl i^ bafur
vtrlonge. M forbcite 10 ^fftolen. 9ta<i) longtm aSotf'
ten unb Se^Ifi^en bot er mti: ai^t unb tvollte ba4 ^erganunt,
@ofi) unb %ati>m 'aaga Eiefern, wotouf Hf i^m gufagte.
3^4 fe^te efn Sterjek^nff lUtc bad oaf rota t4 btas($te,
noftci {^ mc^r ^tivotii verlangte aM von jAec onbent
gdtbt. 3i^ flng bie %d>fit an unb wac innei^alb btci
9Soii)tn bamit feitig. Wttiji fbaWt^ fit! jwit na^
unb na<i) ml^er in ben SBeutel bed ^a @to)>)]lNe, buH^
beffro ^ionb ailed, waS mil brom^ten, sing; inbcf
^atte i(|} bennot^ gro^n 9ht$en babet, toegen be0 ipci*
gameitt, bet Sn^n unb Obrigen @egeR^&Hbe, Ue mh
otrtilieben unb mil tei mrinent gio$en 9J«i^bnt fef»r
)u fatten tamen.
Um biefelbe 3eit mac^te man bie @ntb<tfung, itt$
'bie 3Rauer bt^itnigen Stebcngebihibed, in bem ^^ unfere
3iniitet befonben, ttu>a eineit f)aI6m S"^ ^^ bem 9un>
bament gewit^en tool. !Der S9au«efflet,' w^Hftc bie
€aa^ unkcfiK^te, edlAitf, baf bti Sou rfntu^gen
bri^, tttnn nan ni^t at^dfc Xvnnat^ brfi^bi^ Mt
CEongtegation, bie Stbtiten som^men Ksb ^orife fifame
138 3flft9l fill^ ,
ednbn onhgot ju loffm, urn betn SRonerttari cfttm
^att ju J debeit, imf U it^t neittr mi^wtiifie. 3)a
nan afen fi^ betf guabanunts ja cciment ^atte, ntu^
nunt fit btm gtr^en $of, nctt^ wri(^eni imfcre 3iitt>>vi
gingeit, .bie ISibe aufgtaben nnb m^i^affeit. SBnt
nan tiinven bci bet gto^n J^i|e, In^ein ea jw Scm*
mertlrit. nfli, cine Strbo^f^ bn Sb^ ffirt^f^, tvd<^
Me @iefuitbE)eit ber amen (Bcfiingtntn gefA^btc Utaxtt,
tffj^gtt cine SSecorteiuttg son Sciten ' ber Soiigtegation,
iMCUu^ verfft^t tnatb, ba# tvir <d(e .onf ci« oabert
@(ite wttegf toerbot foUtcn, vwfeUiA tntr itUMtf mc^
9Rait fans ft$ benfen, vaUtSim Xro^ wtft bttfe
fBnABtmuitfl gcwd^ttt. SBb: ^ottCK ^tet me^r fcffitic
Soft lad) eiae angcnc^me fbafl^ auf ®diim unb
fi^flbniiinca. SMiw^moi ffiiat^ man bui^ bod gcn^
f)cc mit ben (inbem@tfangtiun; tnon fettnte a&t Za^t
to.Ue SKcffe yV^r u"^ ^^ bi^ @eitgat$eit eU mni^
^tenimOMillmn, D^ne ba$ es oufflel obo: bemerft urnrbe.
<£>a< mrc f&t uai f(^n eioe gtofe Sileti^terung, btt
Hrir iuvot imittn eingefport gemefrn. . 3ubett betioi^'
kttn tt)ii b{«fcn erfniiChltfn Skdifel aid bnt nflnt
®<^ritt jut o^aigm gtri^tit 3)e4l)atb verQafen wit
wt^ rin vettig beit Oebonfea an unfeie gluii^ unb
^of^cn, tHu^ bite bi6, fdnf 3a^»n SSiifung, in bit toit
and ngaben , mn ®Dtt unb btn Wtm^dittt (Sdofung von
■nfein atteni.
ffii%tnb i<^ nwt fo in «inb(x {Irrnget .gaft mii^
^anb, lantn tiii dnige ihqiifetWt^ mtter bit $dabe,
namnitll<^ eiiter, Mn beui SBaler i@, leoTcrri, bit ^'
p^ffti^ 9laxi& Dor^Qntb, »i>sauf biefe in ben 3Bolfen
bt0 ^imntld, umgf&en von btn b*Uigen 6ngt(n, fji|iDeM
mifc ntt: eineni guf bn @(^t«agf hnt- iftojif ao^rilit, bit
, ..Cookie
ism ^HfMtt-;. i39
fld^ urn >tK Sows be» Mtnt ff^gt, «r >fftm
Slamm Vbam unih ISsa mit ktn attWn ISriiMUeni Iw4
olten aSimtwd, {eUi in dan 6efHtbtnn €telk«g, «(«
SflMfn ongefeftU fh^. 34 ^tte Suf);, Meft« mf
SScIin gu cetrtnn, nnb twor fx jpuaftittti DNinin ntt
bet gcbfi, unb c« al« SSftivgeft^mf btn 9ti).munMit
bet ^ttligen @mi>f&ngntf auf btm Satn^o 39«rja in
fc^iden. 3^ bet be«t)a(6 meine guije @ffi^i(Si(ftfeit onf,
in bft 'ooUm Suotcfif^t, bog ntin UnglAd jlA uwibm
wiitbe, fo&ab tc| bojfdbe fiiHg getttw^t Wtim J^cfi'
Eung ^fng in ^^QuHg. S>enn niH^ aabcn^aUiiA^fiM
S(r6rit, l»ie f<4 batauf «emanbt, ft^ug mk ant jtWld
Xogt, luu^btm ei auf bem SUtot ou^e^eQt ttvtUUt
unttt ®0tt(d gndbfgcm Stefftanb bfe lanfltv^ntt Stunk
bn Smttung. 9(uf tDtI(^ wanb<»DlI«i aOcgrn biefe
bmn^elKgt toarb, bf(< foa i«tt a»»fd^Ei4 a^t
werbfn.
S^nf bid fe(^4 9K»iate Mtttint tvic in ben f^tn «c
tsi^Rten btquemerea nnb angenc^ntm Stdunmt )ud>
g(aubten, auf imnur bicfrfben bewo^en ju bicftn,- tteif
man nnd bei bci tefrttn onf SBti^c^ jl«ttgeH^lm
93ifttat{Dn bei Songrtgation bafelbfi gtlaffen ^atte, toil)'
nnb boc^ unftre fr^^eren 3iniinei fi^on tviebeifmgefteQt
iDoren. Sottj me^t bepdrfte wni in biefem ©lauben
ber Umfianb , ba$ ciitH »on un9 ju bfr[E[i«n Qdt ftineu
arteft in bn SBeife gcmiibtrt fat», ba^ tt Innn^lb be«
$a((tf)e6 bee ^nquifltton vSIIige Srei^eit geii«^t unb nut
bieftn ni(^ Vfifajfen burfte; eine SJtrgfin^gruag, bit
uit« oSe mft gtefer §offhung auf roUige greifaffung
crfuBte. Mein ed fam ganj tmbei^. Um auf oUc
SAUe gefo^t jr fcin, Mifitoime 1(^ iebo<b nt^t, nit^ mit
offem JU wf^en, wo* i(ft filt notftrembig jum ©tliugen
ntrined tr^en $lanc4 ^icU, onf bm iiiib ii btc Un#em
140 3lftp| fiigUtl.'
tticbfi utr&iitftmmtn ndt^igen to*tdt. 3$ ftflft mti
n«{n«i ®tre^atfc«ttn foTt, iQumfniite itnb jet^nete mtt
bee 8*« n*^ wie Borj enMfd^ le^rte ic^ nw^rm, Me
»i<^ torsm boten, bie fnbifc^e SRanier bed ^nTHrend.
@0 fiu^te 1(^ mir (o ^ut at* mdglit^ bie 8angewef!e ju
»ertwifceii. ^Smx 3ufoD rooOte es, baf aB< He JWeinig-
feiten, bie f^ iamdii auf bfe ®dte t^at, mir fe^r n^S'
U<6 wertien follten, nnb gluiil^eraeife w£nf(^te einer
bet ©(fangeneii, ba^ itft i^m anfl *reibe eine gtogere
Stufi^l (tDle fte gemiffe 0ilger <m fic^ tiagm) f^netbeit
Kiiftt, urn baiauf cine ©iv^fonn abjnbiudett, ueit er
bana<^ 2>»feK au4 ge^amp^em $a!)»{et vtrfortigen wfHt.
9t oerf^ffte mif jk bfefem Snbe eine Wenge Jlrefbe,
W< mft fn bet gelge fel)t jugiitetam.
®a[b batanf dnberte fidf bie Scene auf eine fftc unfl
((^iwflic^e iffleffe. ffineS IionnerSlag* morgenfl mft
©onnenaufgang !^6iten wit bie ©artent^fii 5ffnen, bui$
Meli^e mon ju bem ^OBptbau gelangte, wa ftt^ unfer
fSefiingni^ 6<fanb. 9Ieugiet{g ttaftn nii an^ genj^er
unb erMWien ben ®(^Ifefer, ber gerabe«njeg« auf bQ«
3fmm(t, wo fi<^ SRoifnoS *) befanb, jnging, tS auf*
i) lEiicB tft btr in ter Jtit^ragefM^lt briuuite !Rf4- Wslinof,
(in'epanler, JSeltpdeftrr ;a {Rom. Qx gdb 1681 dn Sniiietaut,
niDrin b«« ^l^flt tct fRcIfgioa all ffife 6n[mni6c, oIS ttint, mt
tiflnintitiee aoReeiiebc, iil« llarc nnmitttlbiirt XnfitMniiiie Oatta,
oli Inncrct, unau£rpte4)lii^ee ffiebct init Araft unt) ^cTfliitMt iatt
flefhnt UK. EleS »n4 bet ^ettiflen aRannrt roar bft ftntTiienttn
iie^antr^tn nim ^Inar^tMtit StciigiDn jn fe^r pafMr ant fant
tism )u lanttn nnb ouBgebreilettn StiM, aU baf-eS nldtffiifcCK
flont i&ttt etfotren follen. iBa^rWdnliii Bar ti taS {ffiert kr 3e=
(pften, b«f mf dnmal ier franjififAe Cltfanbte jn 9iem bd 3nno«
{(n| XI. aaf Unteifn^iuig btcfci IBnitet btanfl , nd^d Ht JtettenUt
altei Segtarben unb Srinminaten ent^aUe, nub ben ¥iwfl nft^iflte,
biefra ffltann jar OTWroSnina fetaer Strtftfiaer nitb gum migtn
Olrffnenif (mottn er 1696 ftarb), id ecnttl^tiltn.
.aogW
3HI0 fi»m HI
mofi unb btcfen 6<Itofid(Hto im @<^i(iM fntftt^rte.
S&ii ttatteten avt Setftet, cb SfteCinef wi^etfotnmai
unb waA bie« tibnt^auyt gu tt«btuttR itaim wfitlit.
3ebei: mai^te fi(^ batAber fraie befpnbnen <B(banfm.
StUeln bfltb fom , b« ©(^liefer tvicbtr unb ging geiti)*
auf mein Bfnpto^ i^, effntte unb fagte mir, td^ foSe
mit i^m g«^en, gnobe wic {i$ ba fei, o^ etwo^ mtt
rait ju ne^tiun. 3<^ ^atte tHchtfli ^<i)iafcoi an unb
in biefeni Sofluni fa^f et ni4 "ooi: ben £)lMctonittiffilr,
tvetc^et mU cintr mflltibAtx^tn SRinie jn nut fagtt:
rf^m ^igitata, ed t^st mit leib, 3:^tn fagm in
ntftffen, ba^, nad^bem €t. .^({gfeit: b;ti(^tet nwtbni,
ba^ bie anbcta aVnfcfrlofjcnen 3t>nn>n* beO ®ebdube9
njfebet^ergePeHt frien, Sia fogleic^ wiebti ba^ifle be*
jle^n mflffen, mo ©ie fta^ dcttefm. 3* mii# biefeu
3Roistn noti bem ^^tSfft itbtx Me Sfud^ruug feint*
SBefel»l« S&eii(^t eiflatten. Sittaflen ®fe biefr« Rtu<
Unglucf mit <^tanbi^aftfgf^, trgdwa @ie fhl in belt
aQiSen @otte« unb fu^en @ie 3:rp^ in btm SBcvtmuen
auf feine SojmiKtjigFeit." 9)iit letfftet ©thnme feUte
ei btn^: „®i>tt mogt e0 bem uetge&en, bet baioa jifixt
i^." 3^ eruHberte i^m, bit^ i(^ mi^ gutmiOig oQc
.bem untenveife, toai Mn €r. ^eiligErit firaime; benit
ttU6 Unat nut gu meinem Se^en bienen^ it^m ic^
gtautie, ba$ bet ^etlige @eifi ^iefetbc bef qBis t^ Snt*
ff^lie^ungen regiete, unb buf .ie(» 3^t in 2)emidl) unb
vonganiem ^orjen fleldott^e; ba$ i^. otvi ®e. ^odf*
n>diben fle^entlii^ bftte, mit ju edfoAm, ba$ i^i bie
©iH^en bt^tm bAtfe, bte iH) ju metnen Stiol^ai^tea
gebtau^te, bamit tc^ mi(^ b«4) einigimna^en in bet
elenbw Sage, in bie tc^ mi<f» jurfitfgtfi^nibett fdl)e, jtf
^leueti unb but(^ ^eft^dfttgung mtfn fi;^tE>Si4e<:Un9
gUUf ntrAgllt^ vM(i)tu ffrnnte.
I, <,■,,-< 1 1, Google
142 3»W fiflM*!'
aWt gwfkT ®Att s(W4^ «t H^ oUtd nit)) Hef
mit noc^ tomfdlttt 9t«Tgat nrb# mefnnn Jt«f^ <dM
ttftbertdRgen, aai^ bic Dbcti <md|ntt gotm ata Xttibt,
We t(^ jennn ©efangenm gemai^t «nh no* in mdnem
rf[e meine Sc^iffiri^gnioffett unb fa wtttiger «T4 rinet
Stunbe ntotnt toii tit mtfem vomottgtn 3f>in>mi wtebet
<tngcf|Mrtt. JBkrtR id^ ^fcfe unglflitfelige unb nnenvot'
Hit 'SBndxbtrung fibetboi^tt, innate ((^ mir fagen, bal
fie «^(r gRignet mil, einnt jitt Serjiveiffung tu-MngeK,
•ti^tl ju unfenn 6ejiett ju »ienBi,t*« wifer Swlen-
^dl go fdibtnt, tvoffti man- fp gi«fic ^Tgfottin fal<
f^lfln 9lriig{eK«tiftt ;ui Sdfiin tnig, nnfe ba$ fte einett
an 8ei^ rnii @etl< «nbei6en Eennte. Srit Ut) tn biefem
f(^mRfi^ (Ebnl) tier Setfud^iing ju unterlttgtn ffir^elc,
ftfft^^ fi^, Mit SAnt^gefa^T itii<^ ju ttfrtim; t<i bac^t,
tinnol ba« Setcn cmfi* ®)>ie[ ft^en, j^ itfitx, aU tanfenb'
fo^en X«b im JCnfer fltiAtn. 9tl^fl war gleii^K
aSrimmg. !X>a fein 3iii™i" ™ ^o^ mehUge flie^, fe
f^a(^eii B)tr oQe 9tdc^te i^ei uxfon $(i)n unt> wnibcH
fine, ba^ Wii ^ie 9{ttc tton nnttnt fteOtn HuOtni, man
■14411 una jufamnea^Kmn; bit(| tit tin Sitatnfr, bai
Utf vor aOen anbtnt ft^viU^^ yv&n^H, wenn c4 glrii^
eine4 lomt btti „»e(f<W(iffmen" war anb b«8 gerabe airf
rinei ffitfe bt« ^laitft* bet 3n<|iiifitint fit^ bcfanb, tM
man bia ttudfi^t auf txn $ortJcD txr ®t ^eT«ftf(^e
^ttc. SBit baten fo langi, (19 van mi. enblk^ in ka<
9€tvA>if(|tt 3i<niRti jufamnMn logirte. 8IW 1(^ nteiiH
Ufb^ tmi^t ^otte, wttb mtfnt t^tnbe fo gro^, metn
6nt)Men fo iutaiief))tei^i{^, 4ii ^itie f(^ ff^on bk
3^ie nteined StaXM gefprm^ nnb {A» ftiOtbt f efn J^in*
bnnf^ nuiner Scfrtiung nt&r im SQtge. 3>r 9ntnb,
nontm ^ Mefe« ^innnervingn^RiMtft wftnftl^c, -bettank
borfn, fes^ baffifte bat dnjt^e vsn aStn vwr, bod
rotber bet fflratrn ao* Me — intter^itft 30—40 8ii|
^D^e -« HRotcc HSU bet dnlerm nmgtbiing Rennte unb
weil i(^ unmitteUwt auf ber ®tt:afie getiitfeii wAie, fo'
bolb i<f} bit Woer burt^broc^eit. 93on iebem oiAnn
Simmtc anj mat mHnt gUtt^t bdna^ unm6gli4, (nbm
ait(^ n0i^ bet ®ratten mtb bit Stoutt a(9 uniiben^inb'
Ib^e ^tnbcmtfft hn fffieg ^bfit. UetrtUtS ^atKn ivit
ba etgentliit btet 3^i»(t unb bad fe^t bequeme. 3)atf
(tftc uat fitin unb Mlbete ba4 Sotitmmtt} ba9 attbett
tvat gril^er, abet bunfcl unb er^ielt boe Siifit nut vnt
bent btttttn, tat tia ^en^ na(^ bem $9ft ju ^atte,
beffen id) emd^nt ^be. tDte 2)nnte{^ bcs gnuiten
3iininetd, frd{i(^ ein fito^ Uebetffamb, fom nn9 ju
unfenn SBnr^aben ^od^fl crofinfi^t, Inbtm nit cd H^
lei^tet verbetgtn fonntot; wenn wit tin Sk^ in M*
SSanb mat^ett wollten.
Um b(e^ 3eii hint mein Sn*et, bee in boi Iiffen*
fitn be0 %6tftta )>, Sggentog jn @Ta$ fii^ befonb,
na(^ Slimt, urn in Snge(egtKf)«itett unfever gomilte, bit
^ in jemUtcten Um^bm befonb, t^dtif) gtt fctn unb
ntdne amte Stutter in ban- Siuntnei yu txijizn, U>»tris
fit vxtitL UnglW unb feine tSntfemiitig wtftjt Ijottt:
Gh; biieb etnige aSoc^tn in 91om unb na^m f^tn bcf
feiner 9i6itife nteitte 9hittec noi^ ^tMfj^aVi'b wit; &t
wax beteitt ben. Kt^tgiften naE)e unb erbat fi(| aid eint
@nabe Mn bet ^eiUgen Songiegation, mi<^ tteni{|Qtit<
tin einjigeft 9XaI sot lt)itt ^ttteife bt<^t^tn gu bOtfnii
3>ice UMtb ^t gemdi^t, inbem ^e fcf|i ^nfMig wot,
iobcti man botauf tet^nra Fonnte, ba$ bice ^ta i^»
SRol in itftcm Stben fein bftrfte, i»o fit wtt^ fe^m wfltbct
€ie lorn out Sitntt meineft SBiiib«t» unb uaib in bat
3imxm bee $attt Sownifaviue ge^it, (n rbcfnt
144 ^D\tf^ PgtoU.
O^enwort imfere tiaurige 3ufainmntfuTift flatt^nb, lief
twl^ei me^r genrinl ali gefjjtoi^m wuitc. 9ia(^ ben
rt^renbften (Stfliiffra irattgPet Sdrtllf^frit ftedte mh no<i)
meitt Snibei aid Knbenltn eineit f(66aen 9{ing tnit efnem
®m(ttagt), xmitbttt ton fetj^fl SStiautltofttteii, an ken
ginger iint> fc^mfte mii noi^ ein fain bopi^eUe ^xdaun.
^m Kinj) burftt i^ be^dten, bofl ®ei( atiet mnftt
i(6 %em $ateT uttcigeben, weil bie @rfangenen ((^lec^ter'
king^ fHn ®e[b in ^finbeit fatten bdr^n. <Si wiib fo^ffl
|cbo(^ ^xUH) unb ttblti^ aufgef)ofien fiir bit gdUe, »o bie
^efangenen tfl bebArfen, unb ba$ man ifinen bauon an«
^Mffen tana, toa9 fie wAnf^en. Stdnr aJtuttn jei^of
in X^idnen unb emta^nte mi^ jut ^tbulb, ba$ i^
nff^t in 9itij»eiPung geriet^. 3Sein l^nibei l^at baffelbe
unb iKtfi(^ette mfr, mir ftdftigr SmvfcPungen »et*
fnl&affm )u woOtn, inbcm er micfe babutii^ tr6^en noQte.
3<^ cnvibeite j^nt abet, ba^ man ^fi) einjig unb altefn
auf (Sotted Sarmfieijigleit verioffen mSffe unb ba$ bled
bie hdfHfljle attet empfeftlitngm fei, unb ®cti Bfeaeldft
fc^tx, ali (le ed bdt^ten, i^re X^rinen tro^en unb mein
Ungtfitf menben wuibe. 9tnx met Ut . ^UxOiiifMt efner
DRuttti unb bie Siebe etne^ guten SNbetS tcnnt, fann
fi(^ einm Segtfff von ber ^erjjeiteffenben Scene bed
Wbfi^ebd maiden. ZxtfOei !et)ttett fie ber a:^flte ben
9t4((en, untet ©tiemen von 3)^rAnen, ba^ ed bie ®tetne
^tte ecwei^en mogen. 3^i ®{blui^)en btai^ mir fafi
bod <^rj; bD(^ i(^ t^at mit ©eioalt an unb febrte un*
Ptft^toden ouf uiein ^iv^mex jurud, fle^e ju gJott urn
®l4rfe nxb Stanbl^aftigfelt unb bat, baf et mir ftgtnb
(in ^Vittei eingeben mdtfite, um gEnditc^ ben ^voat gu
ptrefffKB, bet mir fjog unb Sa(f|t Mr bet ©eete f(^»ebte.
^ie gi^fte ^t^wiet^Ieit, bie ntii^ vie SHfon^ mit
banget ®orge et^Kte, ttai ba« Xhin^btef^en cinnitte^
Sofcli^ |Ufli(tt«. 145
(At fti^ $u^ t^Att SKowi. SI0t« n)a« i^ on aSeit
jfligen kcfaf, bezant) in einei Si^ne, efnem 9Iage(
itnl) Sebermeffci. Xiamit loi^nte .man nad) tm Sof^
ma<$m gcof grnug, ba$ ein SRenftt ^tte bur^fc^Ifi^fes
tiaasn. Um rin Idngerefl unii fidtfmS Sifm ju 6efom»
men unb bct^ feinen 9Sftba(^t ju ntegen, verfiel ic^ auf
^IgenbeS (omifd&e WtUki.
me a(ijt lagt ^atte in erpe !paler, ber StniWae^Hfe
beS Snquijttora, bie ©ewo^n^eit, bie ©efanaenen j)u be
fuf^en, um naciiufe^m, ob ifjnm nfi^te obge^e, wad ju
i^ret ®e[utibl)eit nSt()lg mat, unb unS UngluiJtitften mit
fc^onen SBorten ettein %ia^ ju fpenben- Sines %9Qe6
lam er wie gooo^nlii^in un fejr Sfmmn, am nat^jHfe^eui
ba nafim i<& if)n auf bie <Sdte, aid n)enn if^ t^m etniaS
inegt^eim ju fagen ^dtte, unb fprat^.: „9)iein 5pater,
bflrfte i(4 ©if wot um rine grc^e ;@nttb]e bitten?"
f.Sagen @{e, waS @ie wflnft^eti," anttvprtete et: „»i>uut
fonn iii 3^nen bienen?" 3(^ eTrcibette:.„@d^on lange
Ijobe id^ einen . Seibfifiaben son brc goltec t)er, bie i^
Ottdgejianben. StuS ©d^am J^obe id) bidder ni^t#
bajjon gefdgt; tseii bad Uebel abei d^get wetben fptutte,
wmit eS ni(^ beadftet roirb, fo mu0 i(^ bitten, mir eia
!Sni(4I»anb madden ju (afftR, .bamit bet Snii^ nid^t
gr6$er teetbe." „3a, Itebe^ ^nb," antwortete a, „id&
tiKibe ben SSunbaiit ft^iden, baf et, 6ie vifutre, unb.eS
witb aDefl gef(^el}en, woB ju 3£)tec ^etlung bienlifft i%"
2)et G^irurg lam unb Bifitirte mt^, unb ^eil i<^ son
€leburt aud auf bet einen i^eite bed Unteildbed ttnoai
bfdtr bin aid auf bei anbetn, f>»nnte id) i^ncttne Sftfi^e
flloubm mac^en, ba^ fi(^ an biefer ©telle tin ©dfflben
bcfinbt. 600^ ei mi<^ aniA^Tte, ti^at i<^,,ald vecfpticte
i^ gii>^ ©^metjeji, unb nac^bcnt er mt<^ longe ^in
unb l^ei befft^ti, it^\e$.tx, mx tne getviittfc^e SanJDRfle
X 7
p It^dfetL 3(^ 6itt {^ fdbtnui, bo^ pfbi^, kof
fie gut btf(^Iagm nnl> 1)<ei}it eto gufeS llarft^ ttifm
genottnnai tvurbt, bamit fU be^o Unger ^olttn unb i^
nfc^t senilt^gt ftin ntdt^tc, al«niials Btn erbntbnt^
ja bUtm ~ bit man . foj lei^t itit^ befomnt ' — bic
felte 4u6((ffem ober eiue note mat^nt laffnt ju bfirfen.
£er gute SRanit vcif))ia(4 e0 unb mtfmttt #4
nntei vitica gegenfnltgen SomtiliinHitut unb tfefeit
%caQt man, iodide $1lfe f(^ Mn rintttt Stu^banb
^abe crwoiten lonntn, fo onticcrtt ic^ btnoaf: 3n
oUu}^ citu fe^r gtofc. Stefe SSanbagen I^bcn gewo^nr
li<^ tlntn ffciim eifenten Dtiit^, bcc um fie ^ounigt^
SSJtnn man fiun biefm gtrobc -btegt, mirb ct lang unb
taugt baju, btn itait bon ben Sacffleiiten [Ddjnnui^oi
unb biefe Rad> unb na(^ aud bet SSauei ju tei^cn. ^
ec^ett nad^ 14 Xagm boS Snic^banb imb legtc e» fo«
gbi(^ an, lie^ f9 au^ einigemal bie (Stfangenujditei
fc^en, um mdne Sift Ufjtx ju nnbtrgen. @a ^ffte .i^
otfn etnem ntic^ttten Seibm glfidlic^ (Stfofg wiber eln
vtlrXlU^a. dint gnte SSotbebeuiang. fflr bod ®elingBi
meiitc« $1000 mt mlt f^on bfe @ung Ue ®tf(^fde,
bad mfi bie SSttrl^ge, .bic inienl6e^t[{(^ toatca, nitti
f<^f^ ^atte. @e fe^Ite un0 jcbix^ noi^ <in einem. ^6x»
feien, biiteten ;@if(n, mit wefi^em man bet ^mtt id*
fommtn tomtle, bie ivie gefogt nc^c aU fec^^ %ufM&
Wat; (int S^uieif^I, bcrtn blofer iBebanle ft^on
mid^ bebtn mac^- Kux mit bem Setftonb be< ^^(^
flen, o^tK wet^en toix nit^td #nb unb vnmogm, fonntoi
ffiit ^ofen, u6et biefeto,e ijinwegjnlonimat.
Sxn- 15. 9lugn#, on SAaiid ^mneifa^, iffttnt
loir g(M^t(tiinb'ba» IfeUigt 9Ibtnbmab' cmfi^ngai u!^'
fdtridtin -and ii(f|lenti®nntb -unfem Cctlm bie brkut.
fH'Sfttn @rtot iutn ^mmtl, bof friite Sotfel^ung ftt
mitiitt. Unb ntiifli({} foUtcit mis gerabe bef birfem btfR'
gmbfien %n(t«get bie iStfife feinet ^tbannung nfa^rcn
unb mft ^anf ui^ Snbdung ftine gittlii^e Sluf^Ujc
trfcnnm Mrffn. Snot Wit und i^^afta {<gte)t ant
SKenb btffeI6en SogtS, ir4(t>er^otteit Wit uttftt eifriged
@(b(t jmtt Jgmni, bad i^ tuc^ im SBett fortf^tt unb
mid^ bcm ^tlignt @eift cmfffa^f, bet ntft efngeben fonnte,
mad not^ wai. 8M i<^ fa buic^ bas ®tUt bmi^
ut^ jufrlAen iaiai , fain nit bet ®e^ati!e, al« !^itlte mil
f^ itntanb efnge^efit: wanim betil^ bN batan, buii^
tine fo bide ^anet ;u tit«^eit, an^ott ctien trnt^l txM
^Dedcngm^tbe be9 ^eifns? 3(^ bat^to fiber Mtfen ISim
fdH nadd, old wenn mlt bet ^imneE l^n tingegebtn
^Atte, unb fonb ric^ttg, bnf, wenn xekt bie 33NbBng bet
Safe unfete buiUtfn (jWeitett) 3iiniitcr« bu«d)btfl4en;
wit in bad ^xma iXba bem unfrigen getansat fonnten,
beffen gen^ ntt^t vetginett toattn unb geinbe wif W
6ttafe gtngen. SSdII (Snt)fiden ffiiani; tt^ cntd bem
Sett unb uudte meiiun ^eunb, bet fc^n fefl ((^Ikf;
„«a« flifcfl^ mit, Sji^fiip!" ftagte i^, „w«nn.l(^ bl(fr
in jnjri Stunbea one bet @en>alt bes ^eQigen ^fiit^td'
ie^e?" „S>tt Mft eta SRatt," fagte Mefet fi^tofttim*'
ten ju mft, ,M$ ni^ tn^ nRb flQte ntfid& nic^t mfc
beinen nftttif^en ©nfafitn." ,^ie mtc^ iitt", et»tt»me
ti% it)m, „ba« tft Wneainlttmetel, fenbern B^tlmel^ etnt
Sfngebung voit @ctt. £)ii loei^t, baf getabe tiier
bejiunt Sett bir ifKfltc beS @en>£ilbf9 i^, anb ba bie
M^en eetvdl^ in bet iDtttle not jwd ^^ bid fxCD,
fo f6nntn wit e!» in gmti Stuubtn burcfittvc^tR iMben.
Sit ntflffm odfo, fbitt on bte fe^A ^0 bide Sknb jn
boiltn, ndt bet wit in: tintm gotten JitHfn iii<^t fncig
7*
148 3efq)^$t«uU.
wurbfit, nnfer Sttgmmnlf auf tai ^tSm^mStbt rUfyi
trn." 3ebt erft UKirb illfon^ gaitj £)I)t, QtA mft tei^t,
flbniegte ^H) glric^faQ^ bte @a(^t unb fanb, ta$, tvcnn
Wfr ba^ @ettioll>e on cinec SteDe, iv» t9 m^t ftttpci
Wiirc, burc^brfle^en, ti bm Si^tle^ern nie rinfaQen
tofirbe, biMti»fn jn bUden. „9btr," ttenbete tv mir ein,
„iv{r i)&nm bann tirfer ^htatiju^gtn." „£ae ma^t
nid^te," cntgegntte id); „n)n 50 ^$ tief E)lnafi^gt,
fiefgt e^enfo gut au(^ 60 ^fnuntet. !£)ann btaut^t nut
bet ©trirf tin wtiiifl Hngn )u fefn." a)a« teiK^tele
j^m fs fe^r tin, ba^ er angenbCiflii^ auA brai Stttt
fpranfl iinb Wit worftn un« btibt, im $tmb, Wie ttrtt
woren, onf unfere Jhiit iinb bonlttn bee flotfltt^ra 93or*
ft^ung, jnbem tvir Itife bafl Sebtum fangen, ba^r bag fie
mS fo ju renter 3tit Hntn glficflid^tn @ebanitn tingegtbm.
jsit eintm ©tfenftitl ma^tn wir bann fllri^ ant
SRorgen botaiif bit ^f^e bed dfm'nnS au<. Sd aat'
17 flew6^nli<6e gu^ ^ij(^. 95Jfr btbutftm o(fo tine
SSonit^tung, um bid on bie ^tSt fiefgen nnb bad @t<
WilU btcfutra bnit^brec^en ju fonnen. 9htn fiel m(c
ein, iaf xoh ^itrju unfne SReubltd, b. % 3:ifd)t,
©tfiWe, Setttn ic. Beiwenben Wnnttn. 3<^ na^m ba*
von gleit^faQfl bad SRag nnb fanb, baji bad tin
ganj tflt^Hged @etflf)e gebm Fdnnte. Sir jteDttn un«
(tie btibtn Sttt^dtten iibeieinanber, onf biefe jwei Sif(^e
nebeneinanber , bie tfntn britttn Itftl^ tragen raa^*
ten. $(uf bicfen (e^ttnt bisuc^ten tcit bann blod no<^
cinen @tu^( ju jieUen, bei faft bli an bad ®iXo&lbc
Ttii^tt. 2)amit bie Bf^S'^' unb AoU^tfe beim $eninM<
fallen fein @eriiuf(^ vennfa^en Unnten, fanben n>tr
^i nitt^g, nnfert 9Ratra$en nnb fon^gt Sttt^tfe auf
bie Xif<^t unb um fie ^ttunt jn legen. @ine Sorfit^t,
bie wii bei unfern Hrbtft nie eetfAuralen. ffieil ottr
^m $ls«alL 149
bee $abie Sommifado bamats dbtr unftnt 3fu«>>nn
feint 3Qdt)ttung ^atte, tnu^tett wit btn tStiUiftt trn t&U
tern So^reSjctt abuarten, mo er biefelfee veitief, um [ein
getvo^nlii^e^ SBinttr<tuaiiin Wtebet ju 6eiie^rn.
Unfere Ungebull) toaib f)fett>iiTi^ nid^t tvenig auf bit
goltet gcfiianttt. Q9 mu^tett autfi bte StabU^ore unb
®tra$en, bie in bad Jliinigiei^ 9Iea)xl fA^rten, bit man
wegen ber ^enf^enben ©pibemie gefixrtt Jjatte, wiebet*
um offen fein, e^e wit onf tinen Srfolfl unfertt glutei
^offflt Eonntm. S)iefe Slcnbentng tiat auij g[iidll(^et«
Weife boib nad^^et eiti, inbem bie SButf) btr 6tu4e unb
mit ii^r bie @efa^ bet Sln^edung fix bit S^a^barldnbtt
flc^ minbtitf unb na^ unb nat^ gAnjHt^ auff)drte.
aSir ft^idttn uU je^ an, und mit aUem 9tat^igen
gn berfe^tn, rota bafl ©tlingtn unferet Slut^t bebingk.
®(^on juvoT fatten wit oft unb viti batAdet geft^toc^tn
unb c0 mat auSgemac^t, baf i^ mic^ aid Qinfltbitt
Btintibnt unb eintn 3^^til meincd cfgmen SInjugd, ndm<
Hit mttnc $etTiite unb fSit^e, meintm Steunbe gtben
foHte. 3n ben ©tro^farf meinefl SeUe* ^atte it^ fc^on
[eit einlger ^tit eine wcife woQtnt 3)e(fe vet^tdt, um
mic^ i^ret bei (Belegtn^dt ju btbitntn. 9(ui4 mai^tt Id)
eiuf Sateme ijon $af)benbt<fel, fdibtt ^t Inwcnbig mit
lintt fditcatj — au^en blitb fie rorif — unb t^t eine
Keine ieete gatbenfdtalt ^inein, n)tlcf}t i(^ mit Cel vei>
fa^ unb mtt einem ^o<^t aud bee SoIIe mtined @c^laf<
xoii. !l>{e[elbe (euc^ete und bei StaHit }u unferet ^f
beit, unb ba bie ®i$liefer aUt SIbenb famtn, unfer Si((|t
ju liifffren, mufte i<^ ^e vot^ei anjunben, o^ne ba$
biefeiben eS gema^t nutbtn. ^Hf seifi^afftt mit au4
eine SRenge Sotbe unb Stoim, untti btm IBorgeben, baf
Ul) beffcn )u manc^etiei Strbeiten bcbirfe, mit btntn ii^
auf SBti^na(^ten bit gonje ^dl. €ongiegatton tet^mt
..oogic
150 3»fC|> .|H«Mtt.
woQe. Sim ifii wit aOxd, wai idi wfii^tftte, mA icf)
fann xtifyt nfcig na(^, ti)(t« mfr aDcd son 9lu$cn fein
EJ^nntt, inbrn i(^ bie gute ®eUges^tU nit^t veifdumm
wollte. 34 jnibTati^ mil te^t rigentlit^ Ua Ste^ iav
dfter. 3)fe SBcgitrbt na0 Stei^eit er^ieU mf^ in #etec
Slufcegung; mefn dnjign @ebanfe war tenetf 3ie[, mcin
anse^rengted ^tubinm gonj aiif bcfftit Sncii^nng ge*
3(^ fn^ tvo^I, ba$ teitie ®nat>e m^ in i^offen hmt,
ba man itntf, an^ott efmge Stn^eit ju govd^ten, fn
001$ iDiel ntgtren ©etmt^rfam geita^t t»attt, unb wot
mtr voOenbs aOe ^Dffnung auf betrin^ge gieUaffnng
bena^m, war tine Untembvug mit bem $atr[ SRoxc^,
einer in Utom fe^r belaiuUen ^erfidnlii^ttt. <li war
$rte^r twn ber tSongicgation von @t.'giUfi))o %ett, an
ber nmen Mixi)t, cut brru^mtn: $iebiger unb gto^i
@efe£|rtec, p«nb im Kufe duet cn^(^tigen grJmmig*
leit unb fdne Unction btim ^ri(. @tric^t bf#atiti in
ber $r&fung U^txi\^tt itifxttt. %ad)bmt latir idigeBrtI>ciIt
naten, fom er ouf %efel»i: btd ijSotiMr uot un4 iatSitm
(U laffm, mit ber SSvfbnac^t, mii von. cdltn <£niibai ju
abfobiien. 3[i$ (egte Qjnt mcine (Brntralbeit^te ob, nexf
auf n mlc fagte, ba$ bee $a|)$ in ^iofti^t nnfeiet tut>
erbtttlii^ fei unb W$ mix ma gn^eben ge6en unb tmi
mit leiuet ^o^ung f^mei^ek foUten, falange bitfh
am Seben fei.
!£)efeniingea<^t lief i(^ gegen i^n fdne (Sntmot^io
gnng blidea unb unttrlfieU mi^ getite mit i^ balb ttoi
biefem, balb •ooa jcnem. 3<4 ftagte if)n eimnal geftitdi^
tteife, mi<^ Strafe bie befommen i)dtttB, bit ben £Be»
fuc^ gemai^t, ma bem £n{er be« l)eil. &rd<l)ii gu
cntflie^en. 2)ie Slntwoet wm; „9i[lerbitts« ^akn fc^
uiel^e. biefen SSerjut^ gema<^} tx i^ £^ncn abet mie*
I Google
lunflen, ba tin&taUa unb cioe SWingmauet bia'afmiea
SSgu umgi&t" „Sia$ lo^bt aber bonietdgm gefc^ti^en",
fragtr .^ n>je^, ,>» p etdniic^n) geMt?" ,^<iii
©c^n", fngte a mit; >,im e* verftidifit wfitJie, Mw
b(freieii,.fettet; a afifoiiMrt 1ft witbfjum S««wl> "otv
uttfedlt itwfbcni bun e$ ntdce ta^ tin S3«n)ct0 feiiu);
WnbuffettiaWt" „Sffi«tit«r ribet «bf«»I»ht ift", fragte
t*^ „a)ftc^e -©ttflft fieldme n bamt?" „iBI(i«- We, W(c&f
auf ba» ^HSke^En au« bem ®^ngni# g^^^ ifl",
war feinr Sttttmort; „benh rf Ifr.irotfittijft, bog Ma*
fi^ Bon bm geiben ju beftefen fu(^t, untet odifeai
man fflifjt."
(Shtfge ^age batauf befuc^te n mi^ xeitiKt^ unb
a\» i(4 fl^ nttitt ((^TeiftiifrfA Utiglfld iamnKite, faffte en
um ini(i» lu knif)^cu,,txi$ tt mil bem^aiifttineganjf
@tunbe l«ns fitet: mt\m ^ngelegen^ gef^oc^ea ual
@c. ^rfHgWt SRaijBAI^ ^egefcm ^6e, »fl8 tt^iut ((«
8Bb¥n Im ®(filii9«t^ffl6tt; mtW ergthiaifliBoBtgaffiing
oH nwin. Stbcn ui* S^fmn fieuthinbej »el^' , oitfrK^rtge
fRoie i(^ bfjotge^,, Jbfl^ 1(^ Sott btlMbigt; fm, wie fc^
nan Uifac^ i)atte, micfy al8 efnm aQicbergtbDmen unb
^ettigen ju betrdc^n, bmnit^en, baf ed @iinbe unb
.^((abe gftvefm H>die, mfi^ son. tinem £>tU p mt'
ifemra, b«i bit Urfa(^ <in^ bfi f^nflen. S&^ntngoi
gewoibnt, nipvon er itm'als g^5rt ^abc 3$ (tt$ tl^s
nii^t au«reb«ii, fwbfnt uirterbru^ bleft X»|i«tte, Bit
fo ft^dn fecgcnnen, at»cr einen fo ibela Siniauf gienaiii'
mm Eratt*r vU bm f(^nttr}Ii^en Hnflruf: „9l<i)l mcis
Sktet, ben 9{u:^m bet ^rittgleit, ouf foCt^em Sege tv
langt, l^dw 10 tct^t wo^t viffen lonnen. Urn @otte9
wiBtn, ftiw^en €lc nte vitbct dn fflwt tton mfc wH
brat ^I. a^ter unb verft^otutt <3ic mld^ ntlt tina
S}ienfifertlgfdt rolt^n ^." mt itt^tt St&tit tmioatt
152 3»fc»( $iSiatL
«! rf^tf) gtau6tE ju 3f|reni fflefien ju itita unb 3l|t
waf)i(# $dl babur^ ju fflrfcmi. 2)enn folange ©ie
^iti eingefpmt ftnb, an einetn Crte, ber Me ^fidttt
bet Sifimmlereil, bn SBa^t^eU vitb @crt4tiflFe{t ip,
entfemt son bcm 9n6Hd aUtt ber @egenf)ditbe, bit ben
SWenfd^ ter^^tm, finb ®ie Wjetifget In ®ef4r, In bie
Stride b(< S96fm ju foDen unb ben Steiiungen unb
Sodangen bn gottlofen SBelt gn nntetlftgen. ®ie itnb
^iet flc^n »or bcin ^eere i^iet SBetfuc^nngen unb
f;el BOn Sefbenft^ften, ben ((^erfti^flen S^v^'^n''*'' *"
2Renf(^^eit."
^iefe etbaulitfie $rebigt t^ctltt ic^ meinem ^etmbc
tnit unb Mte barfitei no^ eni^^a^ere Setrac^tungen
mil f^ an, tvovon baft ISnbe xoax, iaf Irin ^nfc^ein
Mr^anbcn, von biefem unetMtttii^fn iStnUit awit) nuc
bie ntinbe^ @nabe ju erlangen, unb bag wit jn bem
einjigen 9tiUcl, ba4 noi^ Abrig blieb, greffen unb aOefl
baran fe^ mflfttn, urn unfl bie Srei^t gu eningen.
SSa4 un» no(^ a^ing, bad wot, wie f<^n gtfagt,
cin ftSxtmi @ifen aid bad son bem Snii^banb, roelc^rd
JU bfinn teat unb ft(^ bog, urn bamft bie ®teine in ber
aSauer aiif^cben ober bie Sacf^tinc lodbret^en ju Ton*
nen. STia i* elnmal auf unb ab ging unb aai^bat^te,
ttie f<^ ein SSerfjeug auftiei&en I6nnte, bad flarl- genug
unb jut ffioHenbung unfetd !&erf« unentbeferlit^ to&rt,
toaxf {(^ jufAQig bfe Hugen auf eine @teKe in unfem
Simmtrn, m »otbem eine %ti&t geroefen, unb boneifte
groei gcofe eifeme S^urangeln, bte mit ©lei eingelaffen
unb in bet 9Banb fietfen geblieben woten; angenbliillii^
nta^te i(^ Stfimfi barauf au^erffant mit bm SBorten;
wit fu^en in bet geme bod, wad wit fo nfl'^e Ijabtn.
Sanien wit bem ^immel, bet und bad bietet, wi^ und
am mei^en not^ t^ut. „9ret(f<^," fagte et gn mit.
3dM ^iflBofa. 153
i/tdanUtt nir biefe Stttgeftt fei^t gut braiu^en; aStin wfe ,
fottuian (le Bon berStette tringen?" „3)afSt [a§ mi(^
fotgen", toai mtine SlntwoTt; „unb ivenn id) audi ^neti
Slttn baiflto tinbu^ mfi^te, ic^ rolK fie gnvt^ ^noufl'
biittgen." 3<^ fing nnn an, bni ^alt mit bei @))fQt
bei ®<4ece ringd t)erum negjnbtdcfeln unb ftnf^te fobanit
tnit bent SRunbe dfrtg bacanf, mad mcfne 9iibeit Abet
bie mofen fitibette, foba^ t(^ nai^ bni !Xagen eine
bet Sfiuraugrin in SSeftjf ^otte. 2)amit bie ©djHeJet
nii^td baDon mtrfen foQten, no^m i(^ von bei Jtrdbe,
twti b<c i<ti f(^Dn ntelrnnald 8tf))io(!^en, meft^te fh in
Sffiaffei auf unb ttcftcid) bomit bie @telle, nw bie SInge(
ftif) befunbea ^atte. 3^ madite nun eine anbere X^n
angel son ^opipenbedel, gang i^nUf^ nie bie cifeine,
^rif^ jie (ifenfarbig an unb ^ettte fie in bie J^reibe ^in>
tin, bie iit in baft €0^ gefdimtert ^atie, tf^t audi ®W*
wei^ baruber unb bie ganje €telle befam auf biefe Srt
bie natfiriic^e gatbt ber SBanb, fobaf (tin Unterfe^ieb
ju bemeiten ttac unb jebetmann baiauf gefdiwoten ^dtte,
ba$ e6 biefetbe eifeme Xi^irauQtl fei. ^amlt man abtt
bie ^erouftgerfffene 9tngel nitijt ftnben fonnte, ^tcfte t(^
fie in bad Stuc^banb unb trug ^e fu Idngere d'^t ^ci
mil, wo eft niemanb einfaOen fonnle, fie ju fuf^en.
SSiir batten ft^on loieber^It basun geffjtiK^en (Sltfonfl
unb i(^), toai fSt einen Sffieg wit rinft^Iagen miiften,
urn ^(^c JU entfommen, unb fatten unS am Snbe bar*
flbetgwinlgt, bafi eft am btflen fei, un8 nac^ givreuj
gu wenbcn unb bann noi^ @enua ju ge^n, von xoa
on* tvir }a Siaffer ober ga Sanbe, ienat^bem fi(^ bie
be^ <Seititaf)tit bojit bdte, mii m^ granfrtif^ begeben
unb ju ei»on obei SKaifeiQe fo lon^e bleibtn wotften,
bi* ttix nnfenv SBetwanbteit san unfeter Sage unb an*
fetm Sufentbait 9laibit(bi geben unbeinigeUntn^A^ting
154 3oftr( ISlfltili.
on ©eft* trfjattcn ISnntm. 3n66efo>*CTe (wttett wir
DctabieM, ia$ voU 6Ioe bet Xadjt rdfen, bei Sag i^ec
tn SBAIbntt, &xAbm obcr fntfi on Otttn imft »«f)eden
nwUten, too toir I»offttn unentb«(t ju bEetben, wtnn
man unfl vcrfolgni VB&tcx. ifui^ I»att«i tvii ium
dftctn boBon gefiKM^rn, wte man ^<t) brim ^faumtet^
laffcn an Sttidni ja vet^dtnt ^abt, unb wu^m and
(Stfa^nins, ba|l mon ba8 ®eil Te(^t jtvffc^n ble Seine
n^mot ntflf^e, nm be^ fanftn unb fic^eitr ^inob|n«
glcttcn. EEBii fatten bie0 mri)t oU efn mal ))n)Hrt,
inbem tod bte ®firtd tjon unfmt Sc^laftMen anrinatf
' bet fnuvflcn unb bann on bad ©fttec. nor ben ^ta^rni
onbonbou !S>iefe teaten ft^r f)v<^ unb tttic tit^m nni
iwn ba gan) fat^te unb lci(^t ^enricbec. 3)ic $tof«
gt(ang Ifmlid) unb t»ti bac^ten, ca btau<^e Jc^t nk^tf
toeitcc, al0 ben tntfd^dbenben ©(^itt fditjl ju tfiun.
Sir waien mit unfein bidder getroff^nm Stn^dltm
fo jnfritben, ba^ ivit ni(^t baton jwdfrCien, ba< Snbc
unfntt Seiben fti nal)e, nub efate nngeiDo^nte ®c>
m&t{»<ni^e bri und. fi<^ dn^Elte, mi^e m Solgt 6atte,
ba$ i^ effcig baton Wat, mid) melnefi getl)ancn ©c
Itibbcd JU (ntltbfgen unb cine mcina: ilrtieitm ju vol'
lenbrn, bie i(^ onf brm 9t[tat ber iKo^eriiiilbe vom
eam)}0 SRoijo auffteOen tooflte. Slen 25. Cd. 1693
ttoib ii^ bomit gdnjlic^ fectig unb bat nm @r[aubnf$,
fie bert^fn ftnbcn ju bttrfm. (Si tooA mix ffxo&fyti,
nat^bem bn ^immifTotinfl unb bie gonje Songrcgfttion
iwti bis bcei Sage long biefdbe in augenf^cin genom*
mett. 9m 28. beffelben 3Rm<M beic^tete tuib c«mKn«
nicirte id) unb [ie$ bie ^ibeit mit etnem ^i(^ Segleit'
ftbieiben an W aebtiffm btefefl onfe^nlit^en JUoM ob*
gdieH, bie jmd 3.oge botouf fi^tifdit^ ben Sm^ifoflg: ait>
aeigte nnb nir banftt.
' 3aft^ ittgutt. 155
Sabcffen trot dtft kem ^Rornt Stottember bn Kort'oft'
winb^ tin unb 6e^iaunte ten eommiffario, ftint ^otjttung
)u ixidAbnn. Qr jog ant 6. au& uai i^ejog fein ge«
tto^nlii^ed 9Qintet()uaTtfer. Sut und, bte toit un$ untn
frem 5i^iitE< befanben, baS tt seriie^, unb mit (rot^ftei
Ui^^lb .uactetm, 09 tx fort war, war bad ^etduft^^
ttdc^ed bad ^udjU^en ueianlapte, t»immlifc^e aihtftl unb
ttfr ))tie[eii bafftt njoit ganjmt ^erjtR tie S3or|e^ung.
dum ®Iud fill ititd ^ten an bemfetben !£age fiimmt*
tiijc $atrcd, bie ju bent ^eU. ®eii<()t ge^orten, i^te
Strfammlung im SRintcvenflofin , loo {it bei^ gro^c
^ortg bet SH^eipen »on 9teoi)e(, dne felit Mjic^tige
angeltgen^tft, ittbm, tvie ed t}ie$, me^i aid 30000
SMbioibuen botei bet^eiltgt naien, voQnif 6efi$dftfgte.
£abu[4 et1)itlttn toic mtiix 3vit, unfet @era^e son
S^dt^Qm unb 3.ifi$en jum tr^n maEe ^etjunc^ttn unb
ben aSerfiK^ mil bem 2)UT(^bR(^en btd (Sewolbtd |U
nat^ett. Sftat^btm »ir jened fettfg fatten, ftieg Sdfonft
luecfi ^inauf, inbefi iH) on bet Z^^t Si^Ubwac^e jiattb»
bamft man nnd nif^t ilbontff^en Eonnte., @t fing an,
wit ia me^em&^ntett Qi^txt unb mit eincm ^agcl
|u atbeften, ben id) einmal beim S(uebefTmt einei H^tvt
ben SlTlbeit^Ieuten roeggcnomwen I}atte. 99i)i fanben an^
fangS bad Unttntel^men ^o^fi ff^wlnig. Sllfonfi fagte,
biffed SAauecsmt mufft von 3>iamant fein, ueil rceber
Kogel mij ®(6trtnfpi{)ea ttttai ^alfen. 3c^ fogte, »
foQe nut miebei l^tttei^eigen; ed fet beffet, bic fHaifi
)U miMiten, wo man mit me^t Sequemiii^fcit unb xoe^
niger SUng^it^&it atbeitcn fonnt. ESitt fteOten olfo
mfRe Sttten unb S^ifd^e toieber on i^reu $la$, unb
aid bic Stunbc fam, no bet. ic^te Sefuc^ bn ®efangat>
tB&iter ^tftnbAi fnQte, veriiate Utf bad &i4t wit gc^
miffiiiicti iameiner Satttne uftb »ic veirit&teten ^aib
156 Soft^ft INffiBU.
aaiQttlnUt nnftr ®tbtt, aH bit WUvttt famen. 9U«
fie une t)ei bitfn Sefc^afttgung fanbeit, vijUfrten fie airt
obetfldt^Iu^ ^te ^mmtt, %^^-cta unb gtn^, ivAiifi^tm
nnd gute %i(^t utib entfemttn f{(^ wfebtt.
Sine @tunbe baiauf, aid nua soQigt @tiQe ^ecrf(^,
rii^tetcn tvir unfn ©erflfle tofeber auf, bebedtni unb usf
■Qabtn <8 mil unfem ^Dtatra^en unb Sinfeti, bamit bet
AaK unb ble Sit^tl^it, bie lietunteilielen, Uin ®e*
rduf<^ raac^tot. 3(6 ^eg nun l^fnauf unb fing an, mft
btm (£tfen ntefneS S3iuc^banbr0 bod SedengODillbe an
me^revn @teUeit ju unteifnc^. 3<^ fanb, bof man
nitgenbd iveffer ejn ioi) mat^ fonne, al£ an bet SttOe,
tvo ba« @em61be b[e Sanb becfl^tte, wtli^e unferi 3iin<
mer vontinanber f<^ieb, gnabe in btffm SRitte ibtv best
Sette meined Stibendgefd()iten, wAifti fc^on baftaitb,
ba^ man alfo nut bie ubrisrn X^ bM @eid^ft bO'
ntben unb barauf ^ ^eHen biau(^te.
Slucflidfenoeife fanb ic^ an biefer (S(^e eine $d|>
Inns, rood bason ^ernt^rtc, ba^ man fuije ^dt oer^et
eine Slibeit baian Dorgmomuten, alS man bie ©nuibo
mauem lepoxiien mu$te. SAan ffatu a&mlidt eifte f^t
bide, lange eifetue @tasge bafelb^ angebrac^t, inn bet'
©tocfmouer, gegenitber bet Sajabe von @t'$etn;, ^oll
unb SefHgEeU ju gtben. @9 woi: ro4 <ille$ gan) ^i^
unb id) tcnnU mit bem (Sifen vt»n meinem Sdnif^iianbe
ef)ne gro^e Wtifft tin S«^ baieitt mtui^tn, fvbaf man
mit btr ^anb fiintinfonntt, uib ua<lrbem id) einige
Oad^eine [D^emai^t, na^m ie^ bie tifente S^ifttangel,
um biefelbtn bamit ooUeBbS l^tan^iubredreiu Kac^ unb
nacir lam it^ bamit bei eiittm ^ Stonbe, unb bow
ging ti be^ beffer mit bra anbetn. du^ciebtB mit btm
Sifolg biefei xr^mriigw-ahbett, ^pcittcliS) OMd) xitdf
mit bem aSunbe Qf^ in .bod -&wt),- bo^i^- geanodrt;
ttiot auf blefefl ehint ^t^tn ^upter, ben i^ jn bem
@nbe mit SBMneig gefftrbt, unb tfeff^at^ i^n betgeRoIl
mit JUeifltr flbet brm Soc^e, ba$ eft gar nic^t migli^
toax, o^ne genaue Stnfttfet ble Idufi^ng ju erttnnen.
!Sii tegtm bans nttfne SRaf^ine wftbcr oufleinan'
ber, ^ttten jtbed @tu(f an feintn $Ifflt) unb legtm xm$
ft^k^, unt unfm Strbeft in ber folgtnbm 9tai)t fort*
pfe^tn.
8Ud bie Stunbe fam unb toix iai So$ an^wtfttn,
bad in bet Sflai^t juvoi gemac^t wotbrn mar, foitben tetr,
ba$ btr @f#g, bra ^ in rtic^in 9Aa^e baiein gcfini^
SSuubtr ge^n ^attc. (2)ra @filg serfi^af^ Wtr un»
babu«^, ba^ Wit von brat ®a[at, ben trir aUt Xbenb
. n^ieUen, rtivad bd <5eftt t^aten unb fo rinm Sorni^
fommritnt, vm auf %ASt bn 9tDt& veifc^en ju fein.)
^edjtxfcmt baiob/ nuKl^ten tuir nun botf Soi^ gt4|ta:
unb titftt, bid wir an bie ^k^tiftdtu Untn, mtlc^t bni
gufbcben bM Siomtrt bilbettn, au4 boi-bct. Som-
mi^atfa} au^tgogcn war. SBti bai^en, ti biMhrfe fe|t
ni4lld mittt, oU bfeft dies^l mit bent Step^ fa bie
^d^e )u keben, urn buti^^Fotmntn. Sbennola fpxHte
^ ^^ scnug tn bie CeffKwtg nnb bebeAe fie alebts
nit rinem. Siigtii $a)>ier, abet einent vtel giiif ten ais
tod nft DiflE. 3)iinn woifen wfr aQen €(^utt mtt"
cinonbet in bes Sfbtcitt unb Itgten untf ;u Sette.
aU0 »ir rait !£agt«ankru^ ouf^ben, trbfidtnt uto
in ben dinunent ebiCR entfe^tidKR ®taitl>, bet v«t bcm
Jtolf nnb btn @tetnen, wef^e .^emnin^efiiUeK, ^erfnm,
3)9mit nun bie S^^et.frinn Sliipw^ f<^^fm foBo
ten, wenn fie limrn um nat^iufel^en, mitfm idM (iiuti
Sefm pu ^a^ unb ftng' on, dfdsft bit iftmincr ouS«
^uSe^tnt, «U JMun. »ic baiberiNdnOi^Mt ttegni Ven
tif^tcn.K.
, .. Cooglc
!&kfe e{<^ gtlang unS fi> gut, ktcf eittet bee SBiktet
}u ua* fagte: „3Sad- fib cfnnt ^Qifi^tB @tau6 mat^tt
Sie bntn t>a?" — SBeitei ot^te er abei ni^t t(u:(uif<
(Snbtt^ Vat bn entfi^benbe £ag gebmnot. ^ uoi
ber 9. %>0, 1693, bod Aii^nMi^feg ^er SB«ftUIa del
SsntlBsim* Salvatore. S)m sangen 3!^ oaaxnbete ic^
tifdgfi auf He SBotbeteibinstit jitr Slatfet SctUid^ miu^te
tc^ mi unftm jtvei jientH^ langen .^atibquc^tett elnen
@(^ti«t)9f«If bETgtcii^ni bie ScttdrndK^e t»a(en, raratt fie
tenniuireit. ^d) woUtebarin tndne S^benfat^tt mtt*
nel^n, uonuntlit^ einfgt von mcineit Sibeitni, bie i<9
im 9loti)faII wtloufra tvolttc. ^ai^bttn tvic gtgcffnt,
ft^nftt i<tf mic efn £(db ju, )»ie fie bit (SnmilM beS
Jtiffflcit Unfnet Ittbtn 9cau ant SngeUll^Dt trogea, oud
jUKii ttxt^ett woarneti Settbedm, Me wir feit gtoet So^
in imfem €tt«^fitden nerfiedt gotten, SUfoitji bie dne,
id) bie anberc. 9iu^ tti^te i(^, am ^dt ju gctoluim,
batnit oDed onf bit Sla^t fnlig wdibt, He Srintdt^et
antinanto, fobaft totr nur not^ biefe enQtteif^titfbtit
unb an ben @aben gufammeniifi^ mu^tsn, bamit fU
lane gmng tontbtn, urn f{<^ baran 80 9uf ft^d) Hi
(nf bie ©tco^e ^nobjulaffeR. 2iae ailc« umtbe in
iii^t gimj sier Stunben ftrlig. Sto^betn bi( Stoi^t titioi
gctncod^en Drat nnb bie @(^ie$er wi( gtvd^iUic^ bie
£Runbe genuu^t ^tm« gtlottnt tciz une (Xtfonfl unb
idf) mtge .gunubft^ft sub ft^tonten, tm giOdlic^eit
sidle Hirfe»t Sttttutg m6 nie melft ja ttntittn unb
tiafltiKt nie gu stiEaffen. Hamentlt^ foKtc bet, nel^et
JIUI0 tfa UnteiEiMBtneit finbe, osfB t^atftA^flt ^<^
M tt^cn mtK^mett.
3E$t li^tetni tnir unfer Serfifle niua ie^tea male
tmf/ an utfn ^nf ju .vttfniben anb ba« fiiu^ f» dii>&
gu ma^en, ba^ niit l^tnbui^f^Iommen lonntm. ^fer
jctete fitfy abtt ble ^id^te ©(^wterigftit unter alien.
iDeim aid n>ir bie !6(tif^tK ia bets 3i>n)Kti^ ^i^^ unA,
iK wit geglasbt ^tten mic tnit bem ^ofif anf^ebentu
fennen, loObtec^tn ttoQtm, wucbe itne bitd itlfitibtttt
bingS ni^t migli^, kofil man gtnibe auf bieft (£i^
einnt.oltm ftlx f(^werm9Inn^^(eEftt)t l}atte. 9RittEl9
btd Qifcnd ven mcinetn EBnic^banbe unb ben onbem
ffi)eri)eu0tn fltlang ttf eoblitf) na^ BteUn fBofwi^,
cintn bn 3''9^ (■* iu jerbrec^en, ba^ fc^ mit tiem ifrm
^n^ bJe Ceffnung fommcn unb ben StitDatofrffel (in
uwnis auf bie iScite titdtn fonnte. 91un ns^ Hi) Diet
Hd ^nf ^egd^ine ^imvcg nnb bad S04 tooc fo gmf,
aid ii^ e« &a6en woUtc.
Xiontn^ ^(g i<^ von bem @tiufie Iwnmtcr, fc^nitt
fdmmtlidie ^dftt bet ^ge not^ buic^ unb nfi^te (in
Snbe an bad an^e, um cine 9(it Sejl bouud j)b
stof^m, bad bid auf ttad ®tt(t$en)>9a0n ^inoiiieid^,
3<b ^l^te fte jufommtn unb •otmii)tt fie bun^ unb
but(^, bamft ti be^ ^fet unb i^uemet junt ^fofen
tuurbe. Siiann i<fynitt ic^ ^Ifvnfl baS ^aor ab nnb ftite
il)ni meinc $tnAIe auf, %u(^ waifai wii nnfeie N4'
^gea £(efber in btn 9tbtiitt, um ii^e Sefd^teftmng
uaferd Stett^tm mandeUc^ gn oun^en.
3i^ ^atte gM)^ S)^(f^ geft&citiett, bie M l^tecfafen
ttwQte, ben (tnen an ten $a))^ nnb Me ^il. ffvnfftef
gotien, ben anbttn an bm ^t^ubigth ^otcr ;SMm
ntifftrtsd unb feintn Smtdgmoffttt. 3ft n^enm iot idi
6e. ^(iliflltil unb bie ^eil. Simttagation auf» benA'
tt»igQe, mit biefen nieincn Sd^ll «etgclcn>}U Wttu.
^ fieSte i^ttctt vnx, bap i(4 nel^alAnm fiMted tmm
gtbeten ^dttc, mil Hn Wenig mtf»t gnf^'it jti laffen,
nm 8nft gu f(4d)»fen, abet ^ott b^en nm be|b oigec
>Hc
160 ^»\t^ |iien(f<L
cingcfperrt tDOrbat fet, nnb bof ^ wd^ienb mdtier
Unger al9 tfettd^iigcn ^oft taufenbinat batan grtiat^
l»dtte, tnftbaft S^cn gu nefwen, tKifi 1<^ aber gegett
Mtfe Seifa(^ng gtldnupft uitb etf ntc^t M9 juc ffiR<
grndfiuaq f^ait fornnun iit^en, bagegcn M< SSarm^cijfg'
feit ®otte» angtPei^t ^e, ba^ <r raft 6rfp(^ra unb
SButt^ unb .^aft gebm tntl^te, ttm untet' ber aagtm
f(^(t(^^ itieaSqt^dfyc meiat glw^t oit^jufBtften. 3t^
Dowo^e mii^ jugltit^, ba^ fdn ®toU gegen unf(c«
1^. aSitttec bie ^ri^e, noc§ dniger Swwifel «n bem
foi^oltft^ot @Iaubai otic^ baju (efHmaU t»ab{, foabenl
lct>tg|i(i^ ber 9Sunfd), tot mettwm (Snbt noti^'einmal boS
Siiftt bed Sagetf gu fd)auen, bofl bfe ^Satnr bem on^i
ad^tet^ea SSuime nfdit detfagt. 3m jisefttn f^xitft bat
ii) Un $atrc Sommiflachit unb fetnen ItmWgatDffen,
atft yit&aiitc, -bie tPof)[ fttfattnt UNtmt mft ben Onolen
bar «m9^itec biefed £)rt6, ba^ fte bie mtt ^abtn im»
ju tneiMn ®aitft«i f)>w*«tt unb mil efnem SBerjwdfeltm
SRUItib ^aben mitffteR, ber fi(^ nf<fet fc^eue mt etnem
bet gefi^tUi^fUn liSisnffFt tntf ber SBclt; ba^ ^e nv'
loidca ntdd^cB, H$ oDe meine Sfi(^er unb fbn^gen
SfMett bem SNaine jugefMt witben, ber bie' ®a{^
meiitcfl 33nibe[$ ^4o^U; ba$ tton ban Mrigen ®«!b(^
iBfii^ ndt io4 gi^iite, 10 9R<ffen ^r mit^ gelefen
unb ioHd Sodriet ^r jwei Vtmate bcga^It sxrben'
KM^k; otigici^ niit^ btifdibe nx^mb Uefei 3eit n^t
to^tt l^attej eiibli(E» bat tmn ie^em von uttfent fSSbv
tern gcoei iSejbtti ^) ^en md^te, urn mefne @«faitb&eit
ju.irMen u. bgl.
1) Vin Xcftont 46 It. otcr 15 Kgr. iti>4 bm 20 SUgu^
■ ooglc
30^ 9i«m. 161
mtl^i taftrot laffra, bamft mettt Siktt wat^nt unb b^,
iaiatt^em rt nitfffg f<^(n<, benfettien gti^ obet IId»
net fit^m laffra unb txtbint^ metn @tf{^t vnintitm
Hnittt. 3<$ ^attc M^ vMtgegebm, fit ^eftige» 3o^'
tDe^ ja (aboi, bofi it^ iaS Sta^ien nf(t)t aitd^tm f6nnte,
nsb mem ^att« mfr o^e iwitetrt grglanfct 5>i« «w*I^b*
ten. bftben Srlrfe legte ^ auf bie ^btl, ^eg ouf ba«
^esOpe, f<^(A)ifte jacrft bn(^ Ut im Sledengendlftc ge<
ina(^e Oef^ung uub war fttotft in ban 3fni>in fibet
bnn ua^gm. SSriit Srflt^ ttxic nun, ba^ i(^ inwratfg
bie X|fiim abfi^Io^; i(^ Ueg mfr nun uon meinem
Smmbe baiB £t(6t tei(^, bann unfece JHeibn, jnlem
ixi6 @eif, ba< &>{t auft unfetn 3Jd<^ern gtmat^t ^tt'
auf woSte ei mil na(^f(^{fi)i^n; weil n abet grtS^ unb
bidcr aldii^ soar, ging ti nUft an; baASix^ tvoc vit(
^ Utin fix i^n. ^cfibn berlm rr ben Sl^t^ unb f{t^
an, inveTjudfdn unb anStimen unbS^dnen ju jittent;
S^ Btai^k tfrv wegnt feiiicr Scifl^Eif bie nadrbtfidlii^
fttn. SetfUQntgm; nadibm ei fo vtded fdt feixt Se^
fitiung grtlian, vooUe a fid^ ni^t emrannra, um ^
airil biefct SnttgtR^ett ju rri0en, unb bie uxitefe 3M^
fi^'« ni(^ bfien laffen, fagte ic^ i^m. Sr foSebebbn*
Im, bafi ber entft^ibcnbe SQurf gel^n unb tein 9Ul&
ft^tt me^i. m6g[i(4 fd. — ISiir ermang^m oud) ni(^t,
aitft SeibeCbd^n ju cnbeitcn, tt ton uttten, ii| wn
oben, nm bie Orffnung gtd^et ju maiden. ffKein blc
3cit bidnste unb ee blieb ni^t fpi^ itMg, um btrt
&><^ fAi i^n gipf genug ju mac^. <$r verfui&te ed
nun jum gwitm mtd, boi^ mit bent^i^ f^Iet^en 9t*
fclg »ie ba« tt^ moL 3<^ n»tb fiber bief* JBeto
g^gemng Argeriid} unb nnrtt^ig nnb ^ief i^n fi(^ gonj
naift auSjieljen, tveil jum X^eil feine ititiber f(i^ulb tva*
xm, bag er ni^t ^inbur^fttm. ISr tl^t e< nab gab
162 3bM $%MC
iAI&f^ wadte, tm^ n ftecfen, inboK et vid ju bU
^t %n Me Sntft an nt^tokn ^ttiOtn ierita^tcn. :
tM« rtl WoBt, fletmnte idf ben ■£«)»( (m ba4 @mdtn^
^it$ itm ntif bot'Sbrntn mic^ nm bm ^a(d fcffeu^unb
j)»g i^tt fo niit ®elDd(t ^eiaitf. ffidt^r 3SA^t ba« abet
f>#tte, baft ill n^t miglit^ ju Mdiniben. :;&n@c^tiRi|
[lief lato: Abet bad @eji(^ iimmMr, :tvie uxasrman
©(^toiintme aitf mdnec ^me. au^ebrflift bitte. %«
foKfi bat .tt^ unt Gntfi^niUguns, ctU' tx tsAd} fo ob^
Xlbon S((^, unb fngte, baf rt mir fdn :Scben p !»<«
bon!ni ^abf, Uebrigintf moUte fdite iXngjl imb; fete
3tttent leia @iibe at^ra. 3^ - t6at ,mek Wd^dr^
t^ iu mntt^igen. ^ (Sd ^ obcc aUa -. nf^U. 3»
beffen fRftb^.i<4 bad ®<tt an baS rdfemc @iiiinbet vot
hciU StsfteC) onb: batnft .e«: gertibe l^iaoiifiiit onf tie
®lta^, bnib ^ an 'bad onbm Snbe mdn fSn^tleff
gewosib, .UMEKitf Ut^.ti i^atu fut^ ^inuQteElieg. Wa^r
bent Sfifon^ fi0 .ralebrr, ongejoetn, fragte et mii^, Wer
o»n ttn« jnerR fltti^niintetlafni fvQe? Si^ mtttDOftetr,
bti$ mlr bted ctRtrlei fei SSiotiinf a fagtt:'„SBenn.e4
bh tec^ i^; fo ntM^ i(^ vn- Ux. ^inunttr, bantlt ba
ativ 6ba. -.baa -. etfcme - ©tUnbet ^ftbeil^^ laitnft
imb ba^;^. ni^t Me ^nbt on bie mamonK .Sttu
fcf^ng ^).^i>^, uif n)e((^ bee Balcitn ni^t."
3(^ >alf J()ni .&bn bea Solcen ^htaiid, wis er e0
tvfctfi^, nb cmt^E i^nt, fiifi te<^ Itfl mt ba0 6eil
jA ^oltctt, bomit er itit^t bci fefner Urtierit^n Sd^vnt
1)181 ttr Jtuftrpnte w<IbD4,
jti fi^itcll ^tmM4offe; ani) Wt i^ bat: €til MB
bec' ^tnmta QfM*ffung Mtfemt, Iwait a- itMt bie
^dnbe an Urfelfcc fUc^, unt> Ui^ ntf Idto fdalctm, urn
l^n ftit ftfiwtliiffra gu fd)n. tt» ging gntj g«t bar
■dt, Hi n bie ^lUftt btf .aSts0 titxidftOt^t ifttie,
9ti$ or Obn etttxrt weto ttnttB UMt — :0fm6n ^aUr
et vngflffcn, boe: @eil (nifc^m bie.Sftoe p ne^nen— ^
ba>^^ i(^« toie feia aitantri, ben er an^t, ^gran
bcK Sanb onftceifitt unb vttnaffm jigidii^. data, iaitts
i£<^Ki unb bie Sottt: ^C Stfn^I" Sd bftfitm »«f
^dtttiit ni^JSUi^txeS-fa ti^uK, dd mii^ ^t>«it bes
^Mstn jtt f(^nUig(x — uBb nan lit$ t(^ tii^r s^uia fmft
wib fciAM mif btn Sobw ;^ttal>. SleiB ei^6 ffiott
UHit Me Si:48f an ^f«n^, tvafl i^ benn itqegtat (ci:
SSclnntb fagt^ fa; ntto. ei 6<>(e <fn Srin f^mi^m, ifoi
boA veileete a3ein in bie $4&e imb e^ le^tt' fii^, b«9
bflfftlH ^n- btc Kd^c bed @e(eiil0 in m^nn. <Sitiiie
gf^todMH tuo:. Uebmafc^t. Don blefem un$U4H(^
Bwifi^ff^ mb uon @(^niei^ usb 3:^tUa(^e,bHidt«
bnisgm, btttb ii^ »ie in bcs Snibtn genutteft fMiat.
fda& fofte l4 nit4 iHtbenim uab fagte p iltm:
„8iebct «n^ »a« lann idf l^n, um bir j« Qd^9"
,,@tb"f nwc -bie SlitiTDint, „^oic mic etntn SSnnboi)!.''
,;BI»4fn fna.^.itet", froflte ic^, „ia Wcfec.SBtcHdtang
unb n^t^ in bci %ci4t,in bti 6tii^t ^eninnfltft
einm ffiiwbmt [aufnif SBidxtjl bu nid^t Hdtt nnb
f^vKm (t!0 idf, fo wiiibe fi^ bii^ anf mctmn 9ifiifen
hgfRb tM^n ju tragen fot^tn. Mbn In b»i du(tenb>
MBin n»te until titfisbcn, n«§ bie tt^e Sotge fdi^ tno*
wAglu^ ,gutt; ^obtt^oT t|tnau^f«mmen. SiieM Uin
g(Ad, bo* fo 9ci« untntHtrtet fomtnt, biingt niit^ faff
von @innnt. ^U idi in bit blei^ unb b^ in
bicfet Utiii nit^t »»taffen, fo wJUbe taiefn gTatnii(4(ift««
X64. Si^^^tuta.
beads Mr ^ot- nit^ Ifttfttir n^ obtr gotii gtwt^
voOnM vartterben. Shi wAr^ nwita vlifrte boMn
iwien, a& bof i^ »on nmem fn eitt AcrinCec^ on
Mcfetn Oitc bn Dual gewerfnt' wfiibe, nit rinent jtDri
Seitoci f^ttemt ®nei(4t an bra %&^tn tmb tdgfii^
100 ®tod^(^, D^ne ^o^ttttQ, iaatds fiti ji m€t*
bat. Unb mtd ba< Sd^tiatm^e i^, man wiib tmd itift
gotij gavi$ tnimni, ba^ Mntx aaif nnr tin SSott wn
bcm attbcnt mt^r ^6ien wirb." SBd^tenb bfefti meina
fltebe icq Of) iaS @fnfieblcrgettatib on. Wfonfi fa^ tin,
bofi i(^ in aSta^i^ it)m nic^tfl todtn ^et^ Ednnt, nnb
bat mtdi, i^n in mcin ®eftet cittjuft^Oe^ 3>ie gMt^
Vitte ^ot otic^ idr on i^n; toir untonntm vaa untn
X^rdncn unb ®ai^crn, nnb f(^ieben »ondnanbec mit
em)>^bintgm bet Sngft nnb ^i^rnnttl), wel4< Icine
9cber ju f^ent ttn^ ®tanbe i^
Sod) nor i(^ ni^t 09 an ba$ X^n — bic 9ffbt
bti (SavaUcgied, bie ni^t ndt usm 3nquiAtion6^IaR ift
— gelommen, a(0 aifonfl, fei rt im Ueberma^ frintr
®(^meT]tR, fei t6 aa9 anbem Sooeggtiinben, bie i(^
i^m obvT ni^t geme jutrauen mddfte, lantt S3ief»fl<igen
au4fHe^ unb mit einei fo gtOmbnt @tlnime ri^: ^n
$ilft, jn $l(fel ba$ bet Sl^oTwait fogac ba9 ©efdptti
^6rtt, unb inbcm er mir aufrna^en wollte, mi<^ fro^,
tott bos wdI fein fdnne, bet fv ismmrre. Steine %nU
n>ott iMT, i(^ totffe ni^ts bavon. 3nbefftn ^dttt ioA
®cf4iti nii^t auf unb noib fo butt^btingtnb, bo^'ic^
ee niK^ BOt ba ®tabt bnm^m ^fttr. SSie ein e^wit
gingeR bitfe Atagtttlne mit bun^ bie @eele unb er^tten
mUi mit angft unb @(^toftn. (Si i^ nilT ganj uu'
milglit^, bie @efii!^Ie, bie bama(9 aifmit^ tfn^mttcn,
unb bie Unni^e unb ©cetenangft ju tiefd^teifwn, bie mic^
bem SBal^xn na^e biat^tcn. dubem ^otte t^ nii^tfl
, ..Cookie
gtgflfni tu^ gctantin. Shii ttm* diet mtb Srolm,
>«C i(^: vrai leCtcK Sts^tefftn ^i trtn feleenten Xog
AMg Ix^tm, befasb fitfr in mtinem i£4nitp^aif. 9ft(
10 ^erfoneit iatte i(t) tdTftiliit unb gdfHg angr^Rngt
gtorbtitrt <£< ift nf<fet At|ettriAtR, wetut ft^ fage, tin
^tnjet (Skmi @^>v^ fH oon mtr gefommni} 4if» WflC
jo abgematttt uib jerfc^Uigen, tia# i(^ @Dtt.aniit^ ni^t
nm @(^u^, HIS mid) ber SSerfDlgung gu mtjie^n, fm'
bent Hci urn «itien £io))fen ^affci, mcint la^jtttbc
3iiit8e ju f6^(en unb bann ju ^nrben. @o ffin^teriii^
wot bie Dual mtinti iDurfietf. 5>vat fonbte bn ^^^af
mcl JEBaf{ti flcnug, benn bet EScgm fUIifn SttiliBm;
es ^alf. mir olbn ni(^t0, benn aud bcm Satij unb Sttniit,
in btn ed wgnett, Eonnte ii^ ni^t trtnfen. 3d» ffioxin
einm S^t^ot^ ^^Uigei @if(^6))firag; mtine.^ie ^
ttttta, meine Sii$e tiugcn mi^; Iflvni nt^i fiebeilfA
fi^gtn mdnt $iitfe, bU Bunge.nebte mix am @au«
mtnj f^ mufte noc^ Su^ ff^nayvni onb bit Sbgfi, ttier
btt tingtfavgni m wnben, veriunbea mit bent .€^n|
fit»et ben SBeiluQ mtined unglndlt^en ^ameraben, ta
fttate meine ©etle mit ben ^i^tbor^ @(frHiflilIbccB
unb mat^te meinen ^ufianb fiber oQe Sef^tdtnngdenb.
SBojS meintn SRutt) noUenbA gdnatic^ bomtEkaft^Eus,
wot ber Umflanb, haf mein (Sinfieblecgemanb nad| unb
uo^ .f» bu«^n4^t. tourbe, bag e^.mii^ fajl gu fivben
jDg unb mit bie t«nigen ^rdfte nof^ lonbterfobo^ i<^
mii^ ni<^t im <S>t<xt&e fii^lte, neitei m gcben, 3% t^cti
^(^^en 9Ii>tI) entft^tog i(^ nit^, um ni^ ju unteiUegenr
mid) oUtfl btfTen }u exticbfgen, wl« mUi) b^c^eite. 3n«
ban Of ben SSeg ^inanfttef, bet jn bcm Sa)itt^«Wi0,
„3nr San0" gcnonnt, f&i^, wotton bad bvctige. ffinitx
^Htn Kamat ^at, fa^ i($ cine .^nifdKim «f^i in
bicfe ttorf i^ meinm ®4Ba)})}fad mit oRtm, woe kw-
1S5 zm^tpiti-
ifn wax, jwdiberfl ba< biiiftK Itoit unk 9Wf4,
to* ndnot-^ungti (tfatn fdlQe, uxb tnb^ mi^ fMRtt
einjJg nnt) aMa attf bte ^giift init> IdarnVrgigMt @«m0
*crl>ffen.
. aU j(^ etu (leiTU 8ln^6t»e etfHegen ^e, fanb i<^
^ got, Mit bet SatUi^a^e a^jugt^ot unt> mit^ irgmb'
too ju i)ei|iteifen. in>gcfei(n von bent fdtnnteil^fn S^"
fhmbe, in bem tt^ mitt) befoul, tftmiate W gun^ meinc
e<^tUte, miii tebm SlugenbHtt gkubte i<t}, tie Jgdft^
ftiea niit aif ben. gerfen. 3* ueditg alfo bfe 8nttb*
fteaft nnb bt% xtUn ^ab ab gegtn bic Stabtmartet;
witbet mif ciniein Keinen ^ftf(el fi^ {<4 batut ritmfl*
■n^, Wii unb tvie ii^ rabij wt^m Uxntc. 3(^
font) ^r gut, in eintn bet SBefnlterse jn fi^tpfm, Dwlt^t
goii) nol^e ftnb. 3iibeia it^ abet an dner ^ttte ^in>
fi^Hi^, ^Intrt bet Id; einen SBetnbetg verntuti^, fui^t
id^ wvffAaamit einer 6te&e, um ^bm^uf^HlIp^,
1^ aQt0 bidrt vemaii^m war. tSnbUt^ btmctfir 1^
njttot in bet ^ede ttiim Satin. Site ho^tt nrit^
auf ben @tbanf^, rintn 90 bovon gu faffen nnb, tnit
bem SUtfen gegen bic ^ofe gcfe^it, bamit bit 2)imten
mil b<rt .@efi(^t nid^t jexfiagten, an bcnfdben nti^ ^n<<
i)f«;jufi^Wingen, inban ii) cinm $uijet6innR mo^tn
anfte..
Siie« St(ans, abn anfatt in twn SJeingdtten, wfe
i<^ ge^Df^r Mat ic9 in ben ^outgihttn nnb me^c a(«
ie in aSalegen^t, be i<^ nitQt iru^, wo ic^ ntf^ Uf
bepgeafoate. IS0 mat ^nbe. SelMonb unb ^entti^
1^, tnn^ent ba^ t» ^ ^arf xtgnttfj ba fa^ i^ bcnn
einm iwtiten SBoum, fi6a irab fib» mft I5))^niitnaatdt<
3>a« was ncin @lud; bei nA^r 9txft<iH H^^tBft),
bog man dne 9trt 3tafenfi9 unttt benfetboi angib0f
uib ma bttSmeigai da ^i^ gqin Mc tttm^ tat
99tiwt jmu^tfliraa^t iiaUt. ^tet fe$te lify intc^ nMw
joib-ble ^dtter M Si>^ vectoga ini(^ fv gut, ko^
fflftn mti^: nlc^t ft^m ^ntt, Wi^rcnit i^ ftttifl otM
faff. , 3iUieffni »atb bei' dtcgeit frnmo: ^et, nuto
Snt^.abtt uneinAflU^a; ic^ fangt; }UMi ba» aSaffn
auf, bad auf Me Sldttn fiel, rt war abn gafimbitier;
aucd M$te ed Uo< melne S^en (in wmig uttb erregtt
mir W}(^ fMtfnn Intfl, <mNt i^ ju ^tBctt. S)fe|«t
S))^ -titanme mid^ in mtiMt £idk((tt' an .1>tn Mtiit
iKd..$n»iiI»cten 3oiu«, Don t>ein t» t^^tOon. 4, 6):
„Unb er fiflitc 'gtb Te^t fibet bm AMU." @tin«
^fttidegmA^ bt^af)l.i(fr mtine Sege brat $tvtn, bet
fi^R jit.jfh^tfflm imk gu trtetten wafite, nnb betfk urn
Stontf^i^glcft ia nieintn gtolen 9t6^ni, uiA sm &^
unb ^(^innirag tvfbn bic, ,^» mix nad^ twtn Seben ttodM
Men'^ 3# ergob miib gonj unt> girr in fehttn tttSen
uKb ^^t« % aii» bet fUtfie mditt« ^Mjtit« nn Jliaft,
bra ^nag«. nhb 3)urfi p dbnwInlMn unb ben fbt^ti*
gMtgoi nteteer ttd^tigtn Scinbf ju entrinntn; Ua<
vmnof t . fi^Iief ic^ uot aRfiMgftit ein; bivffti ^d^
imutf jWei Sttinbtn lang unt> idf envai^te mk%fi^t9-'
«ibntd). i^Svr eintft dbn bte-^Sr^^e neln««'6(6v*deMr
(rte 14 ga») itatK bd mfr f^tif bia^ fA^S aMmtr gvfKn
I)(Me,- wel^e tetfe mfUtniinbeT ^ac^ra snb fifi -b»
ffltfttt ^ wtnaiw : „$ttt fann nimai* buti^." 38*1
Sittrrn' nnb ^bea eifARte ntf^ Utfe 9liH»e, unb man
taim %tf mo^I btnttn, bofi i^ fanm juatfwen tvagft;
ftildftWQt fie vkt' Hi fanftKol an bei .^t miff mi»
abgifi^nnt, met^n ^t t» eiCOti^ mube fdn, bm 3^
gSR jui.tr«#ni, bet goR nit^t naif^lc^, uRb'entfemten fi#
»teb<t. aifl e« nun i>6Ui^ Xag nur, wub ii^ onf.
^66fffitt^<tia^mitt Dvn mit jn <£lxlm boA ^is bed
<Biklmta gnoa^r. 3i^ btmttfto MbS ciiie litau...uRb<
I ■■ Cookie
bvA at Diei: Kettle SUnitx. Sltefe uinn ttn^^ iftx"
beigeEDiKtnen, menu bad SScttn a^cte geuefm toAre,
urn UKtet bkfetn S^ottme ju f^HcIm; tiritii matt '^otte
Hefht $lflti offeiUiai ^tergu efagtrfi^t, ba im s<tttjai
@arttn fonfl Edn gwigneltr fM) tefan^ uab fonft oSeff
mit M&HftaQmi^fm btp^anit wot.
3(1) u&ergeugtt mid) je^t aufs [{ai^f, baf mtc ®oU
gang befonlDerA gndbfg f« uitb brifteiiir, tnbnn ti bta
gontes 3:00 unnnteibroci^ett focttegnete. ©Mift Wdie t(^
gaxj gnvi^ entbedt wotben. SIDrfii eS ge| bcimafen
wit in @tidinen fjaab, ba$ bn @&ttnet felt)^ nfi^t au9
bem igaufe {otmte. 3c^ txmnlte jcbiK^, bap n, unt
SSkffn ju ^aben, tineit £ntg. ni^ unb bastit, f«
fc^neB i^tt fetne SAfe tnigcn, mx^ ber {Rii^hmg ^inlie^
tVB i(^ ini(^ 6efanb. >^aiitn einige ©(^dttt Don bem
Saittne, ber mii^ vnbaig, CBtfemt, bfidte, er fi(^ niebet
unb fuOte feintn JCntg an tftttnt Keinen ®rabni, ben
id) juooT nit^t betneril ^otte. 2}amt (tcf n>ieber, 0^
In bfe ^» JU f«^m, f^jornfhtiiM Mncm ^aufe )■■
!£aittafu(t, bo« Staffer vot mil, o^itc ttln&ii ju f^nnfB.
3n ber 9ta(^t ^atte ic^ e0 nicfjltvo^igenommeiir unb bei
Xa^e (onnte id) rd nft^t n)ag«t, ^i^uge^ unb mcinot
SDurft.gu l^f(^en. !l)a$ som .^atmel fam,.n)at tnic
mtt. l&Pii tai, ml^ed »on bent @raben ^fntet mit
(ttuntertief, bun^nA^te mt^ Uti im Sidden. Hvfttv
im baf ^4 bid a«f bit $avt na$ imt, imt ^
au4 von bem (angfu @i|)en gatij ^f unb ^ott^
uwtbtn. 3)a« SQiaffei, von bem iii fMUfy troff, eridftete
m^ unb it^.wot fa^ wie.gtU^mt unb julttt ui^ii^g,
OK @{ieb )u tO^ien.
SXitttn in meiaa Abdit Sage ioontt id) bo^ nic^t
um^in^ an bai ScgidToi bed ftnnen %fbt^ ju bcnim.
Wat CT ni^t in 6tanbe gttoefm, ^ tcflcnbiDo gu~vR>
ftedtn ober nad) ber ^tcc^fiidbe ju fritf^en, wo n cin
-gei^efligteS Slf^l fanti, fa xBttt ei olw Sueifel wiebnum
dngeftient unt> geinmngen worbnt, ju (agen, auf weli^e
Vtt tvii uitfm glui^t bmeiCfteDigt, weli^m £Btg toit
fatten einf^Iagen nollm . — unb namcntij*^ ouinen
31it}ug JU befci^reiben. Se^tner Umflanb war im ifoij*
^ ®tabe gefi^idt^ fAi mic^, jumqt ii^ bei meinet
timtrigen Sage fetne. a)t6gli^feit ffll^, mil anbere £[etber
gu veif^affm, inbtm x6) an @elb blo^ tint l^lbe $if
^o(t befai, bte mit mdn S9iub«t bei feinem oben ei<
wA^nten 9cfu4 fm @efdiignif I»dmH(i^ not^ in bie
^nb gebtudt iaite. 3c^ fa^ nun too^l, bafi id^ meinnt
$[an Anbera unb einm anbmt ££cg einft^Iagen unb in
dftli*er Stt^tung mdne glutfH fortfeftm mflfie.
^ietju aitf<^(of i(^ mi(4 benn anitf unb bat^te nat^,
tt>ie mein @inrKbIeigen)anb am be^ ju Berdnbetn-wdre.
3(4 fanb, ba$ i^ ni^t« ®ti<i)ci'Dtmi t^un fdnne, al«
ben iangen %aiai, bet mii bid auf bit Jhtot^ei t^inabe
tdd^te, bid. an bad Sttdt abjufi^ndben unb dnen udten
%mf boraud gu mat^en, "oea bem 3)ISnul<4en abei, bad
i<i^ barfiber tnig, nui ben Atagen ju nebmtn unb auf
ben ^oi gu fe^en, foba$ ed einen Cbmcd mit ntnbnn
Aiagen gab. ^ierbntd^ gtwontt li) anH) UDtfi infoftni,
aid mdne ^dbung ld(^tei wuibe, u>ad ic^ bd mdnct
aufnoibenttit^cn @rfc4&4»fung ft^t ^o^ anjufi^lageit
botte. 3E<4 griffin bfe Xafi^e, um ju fef)en, ob it^
meine ©t^etr ni($t bd mli f)abe, unb fit^e ia, nic^t
aUdn biefe, fonbent aut^ 9tabd unb Saben fanben ftd^,
bie i(4 bei mdnci @ntnKi<^ung gang jufilltg in ber a3et<
UDfnung gu mit gefledt. ^Hf geif^nitt nun bod Aldb
unb n&fitt ed wieber gufamraen, wo ei ndtl^ig toat.
X 8
am,-.^i t, Google
170 ^m ^HffHtd.
a9a9 i^ xutfyt kaoon tmiu^t, Uc^ t({| in ia ^tde lie^
gtn, t»» t(^ tni(^ bcnfdbigm ganjett %at bid oiiciitd
9 U^t Berboigoi ^t. Um Wefe Stunbe gewbi ^drte
ed au(^ auf p ngflen; ba iKilirg i(^ mete i&er^td,
fdjlufl fc«n SBeg ret^W rin, ^rang fiber Me ^eifctt, fcie
mti <n lien ffijcg lamen, unt) gtng auf efn 9BinjeiI)dH0(^
ju, tt» idf e*n 8i(^t Iwinerite.
^iec t^dt idf, al0 ivdre t<^ tin gtentibUng, un)> bat
ben SBdnf)aiiet tnn tin toenig 96affer, t>enn u^ fonntc
mid} Oct i£(^d($e fa^ nft^t tnctjT awf ben SStinnt t^ol"
ten. (Sx fagte gu fdnti grau, fie fotte mit Saute
(3%a<^etn, betgltli^n faft in allm 9Sdngegenben burt^
Saf^, baft uHin auf bit autfgeipreften Xteitt f($flUet,
betdM unb oon btn amen SBinjtrn getrui^en voitb)
geben. 3n*ciB We grau imad) ging, frogte ini<l& b«
SMonn, toti i(^ fd, Wt^ t(^ fdme, wo^n i(4 nolle.
^ aniwortete, intent ii^ mictr fieUtc, aiA f)>rA<^e ii^
f(^le(^t Stalienifif) nnb franjeftft^ SSloite baninter mifi^,
ba^ i^ ouS bet ^tormasbie unb tin armer $ilger fd,
bet Me ^dUgen -ftin^en ju Worn fcefiH^en wefie. SHe
grau biat^te mil einen gtD^en .Rnig befagtei Sonet,
von bcm iii) me^r aid Me ^[fte tranf. StSein wenn
i<6 anf bet dnen Bdte mdxen 2)utfl lifi^lt, flbeo
fc^tsemnte ifi» mit auf bee anbetn ben aHc^en, bev
ganj teet mar. <S9 watt mk fifyc SbA unb wti»e unb
i(^ muftc {))n um ete @tfitf(4en Sret kitten, entntebti
ffit @tlb ebtt um Sotted lM[(en. ^m Sautr root Qf
xBi)tt anb gab mtr ebel^jig Me ^dlfte t»on einem
gro^en ialb, wofur i(^ banfbarn war, old wtnn et
mit efnen SAafy gefi^enft t^ttt. 2>a madile i^ an
i> 3n ScftttttUb Qtlauri
mtr fdbft Me Sifn^mtig, tofi au(6 t>aS Utfer^ 0eirf(^
nii^ ^ gut f4tR«dt, aU f<i @tihf Scot, M man in
in du^erftflt $01^ cr^fttt. $» fSiaw jeigte tHh al«<
bantt ten Stg n«^ btm gagtlMboT inborn unit ntlef
nif^ nat^ eintr guttn i^t>nge, gldf^ VKnK man in
Me @itat)t ^infutfumnt, tcgteittte mitj^ |it feinnit Sciif
goilin ^flnfl unb tvunft^te mir %Uiiiiii)e Ketfe unto
Sutc 9ta^t. '
9Bit i(^ aUcin War, giag jc^ nattclf<& lii^t auf bif
6tBbt, fouktcn ben Sirfai ju, Me voi tern e»gel0t^oH-
tifgra, uKb a#. nnt faem $tiitr, bad ic^ n^alttR ttnb iwn
bcm ii^ tinen lll^eil onfgcfHijbitit ifoiit, um im gad be?
'Stotti mein Se^eit fu frtftcn. ^ikit ^efen nwet a^r
in golge ber unaiift)DtIt(tjen SRegenguife bet ser^tngciwn
£a0t fo uoa Sffitffn4, ka$ mit kujtS M« fito bfe
Sbt&ifA ging. ^ Mtte ba« (^n ni(^t gtai^t, wtnn
nS ni<^ an^ nene ongefwigtB ^e ffu ttgsflt, iihb
guar fD' eiife^tidf, ba^ ii^ ru^ me^r fDitfemmn loiuUe.
SK^ nufle n^ alfo mlebet auf tie Sosl^ra^ begetwti,
fn bit i<^ untfr^at& be« ®axkn6 gauttfe •) einlenfte.
9Iuf timaal veiftt^e i$ tfne 9{fgung in Kir, bie toil
uon ^diienc ^nb ju (onuncs fil^en, wnfeuoj^ i4& ^
^immt ntnrbr, ni<)t Wettn }u ge^, bid «« lOV^i ge-
f^lagcn. ^af>e. 3e^ ^atte Mne ^e al9 von ^tt, ju
envaittx. ^^Kn lUidn vertvmfte i^ ba« @eifit0in mei*
net SnttiKf^nns au^ bem ^oilti. ^, Vm ^f i4
bemt au<^ ummfborltf^ um. fctMn finieitn ^DoRb,
iat» wS %erti<men« Quf feint Sute ^ti^t ic^ bfe &t*
I) 9?oi6 ^cntjutage Crti Sarnefiiinl ) fn ter nd^e ift tie J(tt:4e
bcc tcU. SdMon nub ettwftUB.
am,-.^i t, Google
172 3»ftpJ $fgiaM.
banfen, tilt in mir aufuu^ten, f6t Sinfe, bit nth: ber
^immel gebe. 90* \i) in bit %Af)e U& ^ont; SRilrio '),
- bet fiber bie %iUi ^Ijrt, gefommen mar, tarn mlt bet
SfnfaQ, mi^ in efnem gelb^if ju Bttbetgen, ba0 mit
9to^r, rofe man e« in jenec ©tgenb gii $fftf)Ien in bm
aSeinbetgen vtTWenbet, ange)>^anjt tear, urn jugleit^
boiin 6c^ut) ODi btm Stegen ju ftnben unb jn roatten,
bid eft 10 tU)r f^Iagen wfltbe. 3c^ tvoQte p bent @nbc
fiber einen @taben finringen, ber vo& SBafTei tvoc, bot^
-roegen weinei ©tftwdt^e unb gtmaitung, ober an* Un*
be^ilflit^feit, ftel ic^, ftaU ^infibetjufyiingen, mitten
^inein, unb l»enn fd)on voider Fein ttocfnei Sttben mt^r
an mtt war, fe aorb it^ buw^ biefeB Sob iMtDenbfl ganj
burc^ndgt.
3^ Iletterte ntbli^ ^erauS, wcbei mi(^ bit SiDtnen
tfit^tig itiflac^en, unb gelangte auf bad Sdet^d, wo
{(f» ®(f)U$ Boi bem ^Safin ju ftnbtn wd^nte. @0 wot
abet geiabe i>a9 @egentl^il bet gallf btnn an ben Ian'
gen SWtKrn bet Stoljrftmgfl lief boS ffijafftc mie in
SRinnen auf nii<^ l)trab. 3c^ fe^te m\i) jtboi^ niebet,
fo gut ed ebtn anging, ijerrit^tete meine $UieitbaRba(^t
unb bettte mtinen Mofenftanj. — Kl« e« 10 Uijt f^hig,
wot ti mil roitbet, aid ob mein S^nerfitd mir fagte, id)
foDe auflcnbliiflitt weiter ge^n. 3d) fianb auf unb Bet'
ile$ itned 9{o^rgtt>fif4 miebet, wax obtt no(^ nit^t 100
Si^dtt von bitfei ®telle entfemi, aid i^ auf bei Slraba
glaminia, ncl^t gtiabt auf bit mitvifi^f Srflde bin'
ffl^tt, einen %mvp Weiter uenwl&m, We bitfer SrMe
juritten. Ut))I6(Ii<^ waif i<^ mi(^ gu Soben unb t)atte
bm Ao|}f bet Sru^ jugenanbt. £a fal) i(^ , ba^ ed
i> {xntptogt 9im fDEoUe.
I, <, ■,,-<! I, Google
3if((( iUinte. 173
^tft^fm ftjea, iiBt> fonntt i^rei 30 iSifttx. S>er 9Ronk
»at garabe imd bent ®mdlU getrttex unb ft^ten ^D
auf bit Sfi^fea, ipel^e bit SRtitet Bor ft* ^ielten, foba#
fi^ fie [eid»t eifenntn Fonnte. ®ie ritten ubei bfe Sulfide
unb bel einem in bet ^Idftt gelegenen S[BittWt)ttufe ttenn*
ten fie ft* in jwei SlktfKilungen, beien eine gegen Sac
caitp, bfe anbere gegeii $iima 0orta ft* wenbcte, unb
^en ttric^ ft^erli* em{f*t, mm mh ni*t @ott ben
®eban(«n eingegeben i)ittt, juril(fju6Iei6*n. 3<^ banfte
bent ^ein;n ^t bfefen abemaligen 33ewei« fefnet @nabe,
laite mi* mit tinetn guten 3^iuttf SBaffer unb ma*te
«i* wiebet duf bra Seg, unb jtvar $iitna $orta
iu, ^fnteC' ben $df*em brein, an^tt- iI»Hen votauS
ju feitt.
9Hd i* an etnen fleinen ^iQtl, W bti SSieg na*
Ouinto ffi^Tt, gelangte snb itin ju etfletgen im Segrfjf
war, ftng ed ujiebei an ju regnen utib biednal ftdrfei
aid ie, road mi* nilt^gte, in dnem SBitt^ft^aufe, bad
auf bet SlnW^e I'e^'f einjute^wn. 3* ttat in ben $of
unb tief, raaitfoUe ntit unt ®olted toiUen auftHa*en.
Stan eTOa*tt tnblf* von ben ®*lAgen, bie i* an bie
Xifflie Q)at, unb- jum genfter tieroud fagte jemanb jn
mir, matt Mnne mit nf*t me^i aufma*en; Juenn i*
aber Uii twr betn IRegen gef*iit)t jein tvoDe, fo f6nite
i* bitt* bie ^ntertf)iite mi* in ben ©toll fcegeben, beir
effen fei. 3n bftfent beftinb ft* ein ^Jfeeb, ein 0*fe
unb SfeL Xiiefen na^m i* cfnen 3Btf* ^eu oud bti
Slaitfe, fet)te mi* auf ein Sunb ©trojr, tcodnttt mir
fo gut i* fonnte ntit bem $eu bie %ift unb f*Ifef
tobedmAbe ein. ^ii i* natfe jwei @tunben tma*te,
ll'atte ber ^{egtn aufgt^i^tt, bet ^immel wai ^eiter, bet
SWonb f*len Hat nftb ^eOe nnb (eu*tete auf meinen
^ab, inbm I*' meine 3Bant>etf*aft fottfe^te, woM i*
174 ^m 9ttMt<i-
iit 8aiit)fha^ fitififaftfg -orcmiA, urn fctteir ^UtaUb
ju ieflegnea, bie 6d 9hid)t fottol ala W S^age «ntn>
9ta(^ feinn @Btfentuag au« ttm aSeff^bilbe ven
Stom irtte $ign«ta aot^ gtraume ^tit untn ntandfnlti
©efa^ren Putfetig in 3toIftB ftetum, fci* e6 iftm g*'
lang, Wn ga^nbungen, Me Dec it»U[ei(4etibe !(tnt ber
$rie^cl^enf(^aft gegen il»n aQiD&rt^ in« SQctI fe^,
1i(^ ju ent)ief»en unt> nat^ Deutfiii^Canti ju mtipw
nun. SBidl ec a^ec in ben o^tneit^ifc^en 4^toaten,
felbp wenn a ein Untettommfn fank, im gafi fel-
n^ Qnlbedhng fi(^ nii^t fjjr jitter l^felt, itO) ebenfo
maig in S)Uii^en, wo^in a ^ von bort ttegefaett
i^tte, tvanbte et ftf^ aa^ 9}orbbeutf<^(anb, nw tr nw
^Ht loBg Stuffed en«9t^ Uekt feine vptiimt ©c^tdfofe
ifi jebotl^ nii^td befannl.
^u^ ttb$t Ut f^r nnturlid^ Scage, -ivffnn benn bie
^e^rei l»flanben, welt^e ju bem gefc^ilbettra a^a|rm
gegen ben ^0>ea bitfer @ef<^i<^te Stntafi gegdwti, ^bet
^(b in feinei (Scj&^ung feipttlti ^uMunft, mai vidf
lei^t inbinct fur itfte ©laubwOrbigfeit |>r«^en baiftt.
uxil ein Siomanfi^reiber fi^ tvol iider bfefe groge u<t»
bcciten ju niiiffen gegfaubt ^abtn bAifte, jiisUf<4 ato
aui^ onjubeutex fd^nt, baf $tgnata nid)t gemtint
max, aUe S9cutfen Winter {td^ a&guttte<^. 2:)aM er>
ft^eini Spfgnata buK^eg ol« eln gWubigw 6^ti#, bet
auf bie SidigionSiibungen feinei Sitdtt oieleS Wt unb
Sets mft ISrnft nnb Slf^tung uen reKgiiifeit @egetipditbea
fprid^t SBon greibeiferei finbet fu^ leine, felfift uon fO'
^enanslet lel^fcfei !(uffUrning Emtm tfite &pvx, unb
3of(?( ^ifliato. 175
mag et wol p' cinn mi^^fc^'ptetfftif^ra Secte ft(6
gtncigt ^aten, mdc^e son tier JSiic^e mtt nic^t min'
beter ©trenge serfolgt routbEn, wie tie irteligiofen obet
teliflionSfeintlitten SSicfetungen, unb wie ubet^aupt jettJ
Webe StbtDfic^utis Von bem fhengen 9ti(^tnta$ bt$ ^tf
(^englauliene.
D,g,nz»-it.,G00glt:
V. SuliuS @ntfl »on Setiau.
5Dle ». lettou ftlfren mit ben bo^mffc^en @tafm ton
JtindF^, He fic^ t^ebem SB^ineFq von aSc^ini^ unt)
lettcwa fdititben unt van tta Xtttaut iwn a^ittotta
[»eige[eitet meititn, ta$ glei($e SBia))))cn, waS bfe Stu
na^me einet genteinfamen abpammung begrflnben fonn,
fTei[i<^ abet bie SRfiglidiFeit eineS btod 6rt[fd)en Bufam*
mentiangeS nii^t audfc^Iie^t. @eneaIogif(^ I)at ft(^ cfnt
aSetbinbung beiber ©efc^Ieiftter nut tn foweJt etmitteln
laffen, aii in einem alten unbatitten bo^mifttien ffifTs
g(ri(^ ein Wittift Ztttavet eon Xettau, von ivelt^m
bfe iettau in $ieu^en unb ©adtfenjobgeleitet anben,
a[0 aiettet efne« aSenjel Dlofigft) be Ain^f^ auf Sobc
fitt^ bejeitftnet witb, wetd^e befbe fibrigenS mit jwei
6^«)eftem ser^eftat^et waten. aSon bent ftttepen ©o^ne
biefed 9l(bre(^t, ^onS, foQen bie )));eufif<^en, son bent
jroeiten, St^aib, ble toffltlflnbif^eit lettau pammen.
ec unb fefne ©S^ne mfl^ten bem Snbe be« 14., ober
bem anfange be« 15. Sa^t^unbert* onge^firt ^aben.
©ein dlte^er ©o^n ^and foQ fid^ nac^ $reu$en ge=
wenbet unb bort bit ©flter ©anbtad, ©fifilad, 3)iiblinen,
®cbJn6ni(^ befeffen ftaben. 3m adften ©Hebe son l^m
pammte 3uliu« ernp, geb. 26. 3ulf 1644, bet @ol)n
Daniel's ». ^iettau auf !£>ublfnen unb ber 39atbata
3i!ft» enft m ttttit, 177
9. ®!aii6i^ au« ^Snertcalee, bei fbvatn ^o^ann €{g'
munfc'*, ber fm 24. 3a^re, aW Ctterftllfutenant, fn ^tien
ttibet ble 3!ataren gefaUen, uitb 3)anier8, bet al8 bft'
nif(^ Cbec^ unb ^ommanbant ju SrDnttteim gefior'
ben fp. awllu« etnft ftanb etp im btitteii Saljie, al«
ec beiettd bfibe 3Ie[tern sertoien E)atte. Seine SSox*
ttfftnber BMten ber Sanb^ofineitier 3o^anti ®tnP uon
aBaUenlrobt/ ' ber mft fdnem SBatei @efd)wi^erflnb
iBOr*), mi ber Jlanjfet 3o^ann 3)ietri(^ ». Settau
(t 1687), ber in bemfelben fflernjatibtfdiafWgrabe mit
b« «ater be9' 3uliu« emp fianb.*) -Sm 13. Sebenfl*
iaijre iuurbe f^m bie SBafit jnilf(^en ben ©hifeien iinb
ben ^affen gepeat, unb er entft^ieb jtdb fdr le^tere, in*
bem er In ^oMnblfi^e 23ienftc trat. Sftat^bent ei ^iet
32 3>tonate ali dabet gefianben, trat er fn bie fran<
j6ftfi$e gobetgacbe, too ti (ii^ befonbetS mit bet got*
HficatfmiSIe^te beft^dftigte unb fi* iiber^au|)t fo flel^g
etteitS, ba$ er mi) 14 OTonaten ein g4^nlein bei bfeftr
@arbe er^ielt. 3IIS SdljnTtd) marfc^rrte er untet bem
aSarft^oH be 8ouBign9 naij IDeutft^tanb, inibet welf^eS
er untet Snienne feinen etjlen Selbjug ma6te. ffijfe
■abet Aurffirp giiebii^ aBil^rim mft gid|ietem 9ta(^rud
1) flK niiit tU# ttr eo^n jenti SRartfn c. RaUnirobt, an ten
1(4 ba Sb. V11I, e. 496 erjj^Ite iDmen Fnfflfte. IMe OAw^tt
Ciefei SKortin d. SBaOcntott , SibnUa, mat mit X)iinicl v. Xettau
anf Snblinen, tetn Srofoater unreit 3u[ine @rnfl, Demd(It. Sobnnil
entft I. SiArairDbt mat 93. 3aii. 1S15 getioren unb i 21. SXdci
1697.
a Sc^ann CicCrif^ an ber BaUx in am 30. 3nli 1684 Def
ftorbentn Stnrla Sorbiiia, btr (Scma^lln Weli^ioT't c. Xtttn anf
Solbal, Sanbel tc, nnb lit Oanid d, Xtttim auf Knnai, eom'
mcrfelb, Slor^tftmn (gtb. 6. tpxll 1670), bn, aM Kniglit prtn'
^ff4tr QciiRiImaiar, na4 16 ScIbjUgen, II. Ctpt 1709 M 3Ral>
(laqntt fiti,
8**
la tien ^cg etngriff, ^titie^ %tttm hit ^agfifift^t
Krmtt, unt> trat a'^ Sirutenant in Hi- i9)H^ttif(^e [Re*
gtmewt, in Vxififem il)m bie (Stfi^ittlidjlfit, mlt b« «
^ btr Slufgatw, einige Oitft^a^en im (llcvfft^it gu
^ffiiigtn, cntlcDlgt ^tt, fef)x t)(tit> efne ^mj^agnit un"
f*affte.
2Bi(^ti9« nuc^ ajurbe, nacfi gefc^offeiwm Sriebeii,
bei Stufiiag, bem ^tf^cjleit Untettif^t in bef Sorti'
ftctttisndlt^re ju gebm. ^axrn btai} bet £iieg mit
€(^ioeb«t au«, in bem ei: vidfaA aid ^nflntimi: txr^
mnbet tvaib. 1672 gog er ^oGanb gu ^iife, unb I>e>'
fe^igte 1674 6ti bet fflelaflmtng oen ®xax>t'), afe
ft(tefltr 6a))ttAn, efn adatqfaon beg (gpat)nifc^en Stegi'
mente, ^ier Mtbanb ei f{<^, beim ^ngriff bet Sontie*
ftoctK, mil feinem Mrtrauten ^egSgefd^iten, efnem
gtrti^cmt ». ^t^ben, jum gemclnfamen ®t(obnig, baS
SUagtrfte flit ben ©ieg ju wagen. 3eber b«r gwunbe
M)4t)lte fic^ babei einen SJenffpnit^. ^e^ben eiloS fit^
ben ©pnH^ : „3* Wwinge meinen ganf ju ben ©ier*
iwn", unb fiel tnmitten ber Slttaque. JEettoit aa^m ben
©pru(^: „2Bet teif ip, faBe ab." (St awrb butfft tine
^remote gefd^tlic^ semunbet nnb oeitot an 400 SRann .
von feinem Stegfment, fam aber mit bem Seben bavon,
nnb tiQtte bie greube, but* bafl ©elingen befl Mngtif^
bie gefiung gut SafiituEation gebrac^r )u [ef)en. 1675
tmt et old DbetflEieutCTtant in ein Stegiment, bad ber
Jturfiirp ton SJranbenbnrg butt^ ben ©rafen ST^aeDeruS
ben Se^nbocf aiifHf^ttn Iie$ unb bann is ben ^itn^ bet
^one XidnematF gab. TiU biefem Stegimente ging er
I) S)t( IBelaeenmg kittte, mttx ten ^Irinjtit non STsnten,
ktt @(i»nil €)atien^iuipt, bie etrt^dbfeima buKb bie Srai^pfrn,
ntlAe ben ^lat 1672 ticbat fatten, btr Gnetol fitoniiiiq.
^Mai- Cist tat Zcttat.' 179
ttwiaaf er gum jE^nftm unb eemwanbcnteh ber Sffintig
emanit-jwlrtie, bmn Wtttt er snieffcrte unb bit er,
gWMi. gegen Sefnea (ntfdjjebenen Kngriff, wof abet gtgen
main{)ntef (Idao Sr^btd bet St^ivebot ju vcrl^eibigai
|«tte. Sflr^ l)^e{ ate ein 3ug fdtieft titterlif^en
Sinnttf benwigeirr^ctt, ba$ tt efti^, aid btr fi^totbff^e
@nteral Ajrnigflmatf, mil onbent StaUeffljinat, in btc
Std^e bn SSkite vorSbergeritten, ba{ie{ o^et u^ btt Wf
lotenei; (St^DbiwK^t trfonnt nxirbeR wm, unb nai$ Sage
ber Un^dnbe lef^t jn t6bten gneefen ttdte, bte iDf^jine
difctett, ctiwia flegen Ben frinblW^n gii^m ju uirtn*
Bi^n, ,^bem e^ ifya", fagt ein Siograspf^r „jamntnte,
einen fo gtogen .^ttteiol o^nt bringenbe 9tot^ ju wro
bo^en". 9ta(^ bent ^ben sen £unb (13. 6ept 1679)
watb liir gtftinig ben Si^Mwben Wieber jitrirfgtgeben,
Sxttou ato inf t siner c^cnvoStn @enbung nac^ Cc^Mtc
ben beaufngt, wn et eintn gndbigen (EnUpfitng fanb.
%11-et von biefei'Senbung jurftifgefe^it war, eerU*^
ii^ bn Jidnig van !S)dneinairI rin eigentfl Stegiment,
inft bent er wxtti .^otfcin in ^andfon laat, ui) ei fli^
l&Si mtt fSttincntia v. Shimo^t vennd^fte.
1680 ^tte ei bie ^Mmd^n Uixik Slevnorc, bei
i^r iScimd^uitg mit ^cinig Jtotf XL von &fjmi!Ota,
mil fe&tem ategfrointe Me an bit fd^wcbift^e (Sintje ja
getfilen, uabevotb bann, gum &tnaaimaiK emannt,
nadf Kutwegen gtfenbet, utn bit ^ft^igtm^tmtde unb
@Trni«trt^ifbiguEg0anfhi[tat in befftnt Stonb ju ff^tn.
Site .1688 S^dnematf mit bem $titijen SBti^tln uni
£>Tantett,: nac^ bcffen mgtifi!^ Untenteiimutto, flbet
SteUung fined ^ilfScoqid von 7000 3Rann £&cctin<
tam,-ttxiib oHcfrSiettav anf frln bcingotbtf SliiUegcn
180 SNfMSnllintZettM.:
nnb OQf - MR' Sunf(^ b& .^og« ^nbinosb 9B{[^iini
tton SUiTttenrtetB Ob. H, ©. 151), t>ti bipfrt «oti«
(eft^Iigte, itfit jubtefer (Stfjebitton tx^miBt, ndtbo: to
pd^ im Siraentbet 1689 ju ©trtptot hei (Sfpar; tiiw
ft^ffte. ^it SfoHe foQte nac^ ISbinburg^ fteuepi, uaib
a6<t fcurc^ einen neuntdgigen ©tnnii anSdnaitbtTDctriei'
Sen, toohti (titifle ©(^iffe in Wc §Jlntf itA-^Tiiiit& Qt*
tift^en, anbere ba unb boit^n uer^iengt nnitben, unb
ttDit 80 ©egtfn ant 56, nac^ longem, gefdliriif^em ^et*
uniimtjen, in $ull dniiefen. 2)ie ^rujitini blitbin bar^
anf Ma inben grtriwr 1690 fn 2)oEff^fte lit^tn, vottw
auf fie naUj Stlanb fibergefi^ Mutben, bti @iini(ffergitA
lonbeten iinb bonn bei S9e[fa^ cantonnitten, bid Mnig
aSil^elm in. fm 3unf -mit ttrettmn !liii:))ipen antoigte
unb 'bfe Slnnee jufamnttngejogen watb.
%tttaa na^nt tii^niHi^en. Sln^efl an bn bcrAJ^nttm
@c^a(^t an bet So^ne, bie not^ hitjifc^ Sfaconla^ -fp
meifter^aft gef(^f(bert ^ot," unb in bet We ^linen .bra
[inlen ^lugd bftbeten. @r jog boranf mit itft$ 2>nbfiii
unb baijn set fiimerfif. ^inr fofl et mff-Bnt Ktbritrn
ber ^bflintiifi^en Sngenieut* nnjufrieben getttefen, iat
JhiegSiat^e abet fiber^mmt- U)»bni fein, motauf Stor^
aSfl^elm it>m fpdtei, al« bie Sefageniag te bar Xfjat
ni^t ben geivAnfi^ten gurtsang nol^,. bit ^itttttg bet
Sefogerung fibettiagen ^abe, wad'ltbolib ju ^dtgec'
wefen fei, ba gleft^ batoiif bee tmvii ben tapitm ^aiSe
fitib au«st^f»rte UebeifiQ vvii bie SBegmlnne be«-tt»Bf
vdi, in Sierbinbung mit bei nngSn^gm iBittermg,
JUT Suf^ebung bei Selageiuitg not^igte. ^tibnnJKtr^:
motfi^ f^itt SeUnu bit Sindl^ttt unb sei^tibette; jebe
®tdning,'bie uon @eilen be« an ^^t Abn v fMfy tif ^
Selnbed broken fonnie.
2)ea SSintet biat^te er mik ami .B^intaskm fu
3)iHt9^ ^u. Mii n after t^ift,' bo^ SRatKotmtg^
H^'nmen Smyipra attgelangt fei unbtSorf ju btfaf|«nt
itfiowaen init, ntSteerinit fditm-jmei Si)t(«s'nteiitent
mb Iireiidttitnff^teuititonen aut^ oot tSoiF nitk grtff tt
BiJii\einEr ©cite ot^ wtlt^eiSRarttorougft, aui SMan^ei
an Sruplpen, itidrt mit ^attE anf^iir^en fSnlMir. 9Rtt
fcfnen sfer .Ste^maiUftfitfen btf^og et tie SSorttdbl unto.
ba0 dte (&afit& fo wirffam, fa^ bie ^cinbe bie SioTjtabI
in Sconb Mten tmb ba« SuM fo (il'S t&umten, b«^
fte «nm fianonen jittftiffiiefini, iie fte nut in ba: -Cite
semagritnt. Slettau. befegte bad gott mtt (ii»m Sim-
tenant unb 40 aRann, lieg bie ^nonen wiebcr ^jnten
iinb . nun mit i^nen bie Shibt btff^ieften. Satb (am
tcaHj bn ^^erjeg son ESfirttnnbng, artWelc^' 3«ttau
berit^tet Ijatte, mit 6000 ') SBtdnn- Ijcrtfl, WMWuf We
3>dnm auf ^I|ier ®eite bet iStobt betge^It juf^ten,
bti^ bie Sefnbe @^amAbe f(^offen. @0 folt ^ier |tu4
einigen ®treit mft StaHbeToug^ gegtben^aben, bet fid)
jebo(^ jniegt bnrein ergeben f)dtt<, bie Safiltulstlon oaf
btr bAiiif^en @cite abf^Iie^ett ju Jaffen- — ^^ ntan
^imntf Ml i^fate gerfidi nut, f>a t» vtmcnlU^ XtiUm
genKfett frin; ber e«but^geft^t^6«, ba$ man btt« (ritt
gort ju er^rmen, ba8 neite gott biir<^ wgetmdfifle SSf
fdgentng ju iiet»m«n 6ef(^io^. iDie erfltte Snfgal^e wutbe
1^ felbftfibxttfogrn, unb etfiilftttfif, mit 3000' Wtimt
itnter ben £)b»fien $aifm«^i unb ^ip^ingn, ' mM- vdO"
^nbigftem @tfe{g and. '9{u(^ an b«in OtlingtRbor
pHittn Unleind^ng foil tt wefendti^ 9In^dI ge*
Iiabt iftlbm.
VM'itr eom &am<A (9inM grfMtvleit I9»lagenitrg
i»itn »^M< (1691) ttor unfetm a^etttiu toiebei bit 9«(-
1) KM Xflbttn nut ait IQOO. . . .
I,.n .ll,G00glc
twt0 bet 3«8fltia]t(niift(n vettmt. !Die €a(^ utar
f^vierig Hnt>. langwiedg, ba bet ®tatit ein ^ra ■aoa
40000 SRoiin JUT @«te flanb , au« wtl^m bit Se»
fo^vag tit9tt<^ aligel^fi mTb. £a meibcte ftc^ bei Zetttm
m SanbmAttn, bn flt^ o^t, efnt ^teUe ju jdgeii, tw
ff&iltx (iiu iifOK. BUT tiden 9at)t«i Mrfunfcne Siurfe
^Rtibm ^cibe, ilb^r mlt^e bad £}afftt rtu>a nasne^
^(^ fpAIe. SUttoit !(;$ bui(^ jivti UnlewffliicTe, welti&e
twgen Xobtfd^togt^ in <^ft fa^en unb bnen S^tn veE"
tttrti smr, bi{ aber iti bicfet @([egen^rit iBnobe erlsngi'
tat, bit ©w^e untnfui^tit, unb old jie Me Skdfage btf
Smtetn beflAtigtcn, fo beric^tete ei an ben ■^trgogtiDn
SBfattembetg unb on Oraeral ®inW. — m baroof
cnt^i^ ber 6tunn it^dflo^m waib, nxu $tttan ntit
ttotee but @tfttn^ bie ben f^vKcrlgra Uettergong bitn^
ble gluten M ^^awMn, mitten untet b*m genet be«
8(inbe0, wogtm unb buii^feeten (10. 3nli 1691). —
SEBeittt war Slettau bd bet @4la^t son ^tMm (23.
3nH), bei b« (£imai)mt »on ®a0i>n)oi) unb »on 8ime»
lid, <a belfen Stobenmg er but<^ feine gef^fifien Sbi'
^iltat sub ttomentlii^ buttft bie uvn i^m in ^^
®4nrf[igE(U gtfc^lagaten ©^ifffnAdeB wefentiii^m Stn*
Jlonig SBtf^elm ^atte bei cM biefen SBsigdngen etnc
fo DPtt^til^afte SRtinuRg bra Slettan gnyeatttn, bcg.K
i^tt einlub, al$ ^eneronfeuttaant in ^oMnbifc^ S)tenfte
ju trcten, WBrauf bn Aintg von ^nemarf blcfrib^
Cffetit an ftja ii<)}tett- St gfng febvt^ iwulAD no^
Sdttlin, bie (Srlaubnf^ feineS Sanbed^ertn etnj)uE)(^en,
bet i^m bett 6tntiitt in b» ^i}Cftitbif«eR ^ftnft .0c}iat>
tete. ®t »ui*£ i»ndd)ft ®»!iwement mb ?Bi«u*en in
8SJePftif«[onb. 1692 wo^nte et bem ©ffet^t Don Steen*
letfen bei (3- Sugnfl), etabnte.ifatt vottbn %taiiio\ta
^bis 9tf^ taw. tttim. 183
mit ftd^ @er*^fiten fetfrdJe -giS^e, waib ab«, inbem .et
bte ^xmahme gtfien Hn i^i^ivetjfrtcglmntt anffl^ite,
mtt tinei 3)fu0fetmfiige[ fet)t gef4^ii{c^ bui(^ ben tec^ten
J^nnbacfen geft^offcn, m^c SGunbe t^n btn fibtigm
X^eil beS getbjuged entfernt jfielt 3ta(^ felnet ©mefHttfl
votLxb a ju ben wegcn tier tntitnen J&rtcgjul^ninfi gex
!^enen Sonferenjen }u (£6In cstfrnbtL £>ann wutbe
er junii^ji (1693) no* URa^ii^t gefc^fdt, befffn ffln*
^tbfgung tx inten foKte. Slid ieboi^ I)iet: bie ©efal^t
Dotuber rear, dtte er ttfeber jut ?Itin«, wo « bem
Sreffen 6ei Sanben (29. Suli) betwo^te unfc fic^ mit
ben »on (^m geplfttten Snri>if<n fluf bent Hnfcn glugtl
•oommxatn ^ielt mi Ut 9tiebei{age itS xtd^tm m'
gel<( audi fQi ben linfen ben 31&djug ni&ji^ maHHt,
(eioerf^elligte tt i^n in bet gto^ten Orbnung unb o^ne
aUen SBerluft. <£i iDuibe Iiierauf gum ©eneralfetbjeug*
meifier, ©tott^alter tton ^nbetn, ©omoemnir ber
fei^elbefefhingen unb Oberforiimeipet wn .Soffont eu
nannt. — 1695 war er dei bet eifolgrdf^en Selagerung
9on 9{amuT tf^ildg.
fRac^ bent Stieben aen St^dtufd (1697) na^m n
fefntn Kbfc^ieb, tvDrauf bie von i^m befleibeten ^f)itn'
^etten unter btei @eneta[e ^rt^eilt nturben, unb ging
na6i $Ttu|en mtHd. $ei ber ^rdnung bed erflen Sti»
ntge in ^eufen ertftelt er ben Sdjuarjen Sfbteroiben,
wuibe aadi ^(iu)>tmann ju Stngerbuig, 1711 abei
Sanbedblrector uub ^au)>tm<inn ju Stranbeniburg. 3h
Umiiibm 3a^re ^«r6 er (22. 3uni). @efit£ @ema^in,
mit ber et fn Finberlofet @^ gelebt I)atte, folgte i^m
1713 tm 3:obe nad^. IBtH i^m eriofdg ber jAngeie Bweig
ber prenfift^en Sinfe.
$lu9 bet ttofgddnbiff^en Sinie, bte ou* im Stf
gfbttfle beg^ttrt ni9c unb fi* is m^ere Sveige ^eiltt.
184 3Uti« 9a$ iHtit' ttUxoL
erM^nen wit 6^rf flo^)^ griebtl^ loon Xtttau au« iwm
,^aufe flaiif^TOie. @te6. 5. Wpril 1602, ging et (n fdnem
gmfllften 3a^re ju ffiemaniDten in Sitimen, too « bref
3at)te fiffeb, bann jn tinem SBetfet auf Untetloffa fm
Sotgtfanb ''(niaM'^«in(i<4 ^nf^lm i>oa ^ttau), bet iftn
an ben 6oireut^ifi^en JEanjler Urban v, Selliffi^ empfa^I,
»on bem et weitet an ben babifdjeit ^of gebraci^t wArb,
«o et 1618 — 21 aW 3[agb1>a9e blente. §ietouf loeljt*
^aft gemat^t, trat et in bad ^eibrtgtment ju .gu^r bad
abet ba(B botauf abgebanft watb, worauf et fn bofldn*
bifi^e 3)len)ie ging, bfe et jeboi^ 1626 mlt englift^en
uettauff^te, toe et ein giilinlein etl^iett. 35on bem ^^t*
lofen ffietfut^e, Sreba juentfe$en, folgte et bem Stand'
fe(b rta* 3)eutfi^lanb, toatb 1626 gd^ntif^ (n beffen
Sdbregfment, reaib bei bet 3)effauer 6ctanje gefangen,
fatn wiebet (od unb gfng mft 9Sandfe[b nadr-Ungam, Fam
abet 1627 mft §erjog Sofjann Stnp Don 9Betmat naU)
Dentft^tanb jnnicf, wotauf et efnige 3abte in SRetfebntg
lebtt. 1631 na^m et farfdi^jiff^e 2)ienfie an unb
TOobnte aid Sieutenant, in bem SRegimente bed Oberften
®tatf(^ebe[, bet ©(^tatfet bei SBteitenfelb bei, ujotanf et
mlt no(^ 5ptag jog, Bon too et 1632 m(S) ©ac^fen
jutiirffebtte. 1633, in nwti^em 3a&te et fi(^ (13. 3«dtj)
mit anna ©opljle, einet Soditet bed futfd^fififtett ^o^
matfi^aSd unb ©ebeimtat^d @E)Tiftop^ v. ic^ onf
^iDnlp :c., wnndljlt batte, ttat et ali ^anptmonn in
bad 9tegiment bed Oberften ^elntic^ ». Siinau, nobm
abet 1635 fdneti abfe^eb unb laufte bad Miltetgut
SRein^ibdgrimma bei SiiiHpotblSnalbe. Seine etfle @b«
»ot Snbnfcd, unb feine jtau t 20. Suni 1661, rootauf
et fE<^ 3. gebi. 1652 mit 9lgned v. <S(^6nbetg aud
Waten vetmA^lte, aud melt^er S^e i^n efn @of)n iibet=
Itbt ^at. et t U- 3uti 1660. «pn Ifeinen ffinfthi
!3i[ii« Cnit en Xtttot. 185
tmUtt fi(^ fcer ditepe, g^riftop^ Sri<*tic^ (gib. 15. 3«tt
1675, t 10. 6tpt 1730), nad^bem et 3ta«ea, bevelft
unb bann bie Xtttani ia $rcu^m bcfut^t battc, ganj
nac^ $reu$en, fau^E fi<4 boftlb^ an unb gtunbtte f«
riite jweite Sinie fit Spteujot. ©n Scutiet wn i^
Staxl e^rffttan (grt. 19. 9Ral 1681), mtt 1730 tut/
fSt^ftft^er Oberberg^aupimann, tefignkte HKflcn .toiii*
(ft^Wt ft^on 1733, t o6er erft 12. 3uti 1747, un*
DcrmiUiU, unb ^at bn Unitierfitdt itiVii^ fefne Sibtio'
t^d l^fHtei(afen. — Uebei ^tipp\i fftaitl^ v. 3:ettau
ouf ©i^ilbaiig, aii6 tfnem anbetn Stcetge, beffen axf
jiger Weptilfentttnt et nod) war, wirb eine ©efiftit^te «*
jd^It, uonac^ n, fm ^ege ber @iecution, dn tungtd
©aatfelb I)abe but(^ ©tftafe ab^fiten laffen asHen, ber
@(I»iifet fi^ ber @Anbe gefi^eut, Siettau abet {tdb
felbQ ju ^ferbe gefegt ^abe, um bie (Siiiebition ju (eften,
babef abet uon tinem bt&nfiigen $eng|}, ber flc^ (oftf
geiiffen, vetfolgt unb fo in Stnti^t unb 9(ng^ gebrad)t
toorben fd, baf ei in l()l$igem gieber unb vSOiger
SRaferei ser^orben wire (13. 3unl 1728). ©dne aBItwe
gebat einen $oji^uinu*, ber ben 3iamm be« SJaterS et^felt.
9Sor langen ^ai)ttn Ifi mir eine fid) an bie SleUau
Infipfenbe ©eft^it^te erjSIjU worbett, beren ndfeere Um«
fifinbe ii$ oergeffeit ^abe, bie abet, voit fie mir son elnem
SRacbtommen dne« ©et^eiligten, nac^ gamilientrabittonen,
mit tiielen ginjefijeiten erjiit)[t warb, mdn 3nfeteff( leb*
"^aft etregte. ®er allgemeine Umri^ ber ©ef^fi^te war
etira folgenber. (Sin aKann, bet in bem gabinett ^finig
9ugu|^'0 H-, unter Srfi^E, eine jwar untetgeoibnete,
obet fe^t efnflugtdc£)e ©teHung beWefbrte, nwrb auf einet
SReife infl ©ebirge toit irgenb rinem Unfott bettoffen,
fanb abet auf bem @be(^ofe dned ;gierm i>. 3>ttau
due gafUtt^e Sufna^me unb f&ffitt fic^ ^fet, ttai^ ben
ogle
166 3[riiK fnft »n ttOu-
fit^anbeiun S<fd)»tiben, not fe wb^ln, olj et 11(^ tion
einna ganjen ^anjc ft^dnn SKiDx^ra, ker XoijUx it^
SBAtti)i, umgebtn fal). ^Ic ^ige wax, ba$ a ^i) tit
fc^fiit^ ausfncf^te unb fia$ fie i^m auc^ Mn ben Vettem
nft Stnibett anvertcaut Warb. !tiad ^ulein fe^f) war
nif^t geftagt woiben, reit^ie i^ilt nut gtgwttngen bit
$ant», bit <^e Utaib bie sngiiiifiti^lte, imb eubete mit
ben untei m^ftottlfen Umfldnben , bA boten bet SJeiboc^t
be«.®t!bpniorbrt ober ber Bergiftnng ni^t ouSblieb, nf
^Igenben Xcb bet Si^att. 3^r 3^rann, bet fie auf bod
Anfeific gequiUt ^aben foil, eriebte etf, feinen @dnnet
geftttjt, ^if urn alien (Sin^ft 'geka(^t gu fe^en, unb
Mrior au^ einen giDfien S^^il bed jufaminengef({)artten
Skmi^tvi.
D,g,r,z»-i b, Google
^trt^ad> ^ftiRtf^ v. aftOnnit^ tvni^ am 19. 3»fti
1^3 -aiif btnt Slitttigute Sleu'^untotf itt ber bflmaligin
©rttfft^ Ctbcnfcurg geberm. ©due gomitte, (eitete
itften Urf))iung son ben SRonc^ v. aiamdvouer i«
SaUen ab, von btncn tin 3n)tig in j.(tw norbift^en
©egtnben setft^Iafloi roorbeRJ inbef fanb f*in SBiUff
boc^ flit gut, bm 9Ibe( bitfed 3»eige« 1702 bun^
faffetlii^e aSefliltigung au^f<^en lulaffot, um^ vieQeie^i
wax barin feinrn @ninb l^te, iaf btefer ffiatet tin gu
utUetrfc^teter unb namenKti^ in pxattii(t)'Uii}ni^m %i'
(^ttn ju nfa^rentr SNann toar, aid ba^ f^n ber bama<
Uge nirtttffii^ftfc^ 9(bef fur einen w^ten gWatier ^tix
erfennen wUen. 5)feftt 9Jater, Snttin ©Anther ».
<^nni^, tvat aid Cberjllteutenant aud bdntft^m S^iien*
^en flettrtm, unb tjatte a(fl Edt^gtaf bie Stihing bet
SSaffetbauten in Clbenbutg unb !t)etnt<tiI)Drjl iibcinom<.
men. 1693 fling et in ofi^ieftf(^e S)imfie iibei, voo et
®f^dmtatf» unb S>to^ ju ^mi unb ©tebedborf uutbe
unb 1721 ftarb. ffimnfi^rt wot et in erfte; e^e mit
Jtat^arine, etnp: Xo(titex beS bdnifci^en 9legietungdiatl^0
nt^ SanbiQitjnei&ets 3;p^ann ». Oetfm, ivel^e bit
SRittter unfetd 3Rdnn{(^ tvaib, in iMeitet mit tinei
V. Salt^ft. $lu(^ SERiinnii^ ber Sotei f(^eint tin
o.^k-
188 9«IbMnfi^I 9»ni4.
tflf^tiger Sllantt getvefeit ju fein , unb 6emflt)te fti^, bent
begabten unb tton fcu^ an ungemein lot^begierigen ©oftne
dne grflnblic^e unb loielfeitige Slu^bilbung gu verft^afra,
waft flbtiflote junddiP im §aufe burcft gefc^idte 8e^rer
vermtUelt watb. £ie (Stellung ttd Satfrft unb bie
6rt[i(^n Utngebungen lenEten babd ben @Dt»n, ne6en
ben allgemdnen, namentlii^ fpia(^Iic^en Silbung^gegens
^dnbcn, befonbeifl «if ben SBaffeibcm, tvobet Eeinertion
beiben a^nen mo(^te, fur n>c[(^e aujigebe^nte @p()dTe
Mefe SJortereitung bienen foUte. 33« fflatet ^atte fdbji
eine ©thrift ubet ben olbmbuTgiff^en !£id^an Bttfaft,
bit cr ben So^n, ju beffen Uebung unb Smformttung,
obf(^te«wn lieg. aw eine ©iftroeiict be« jungen Dlfin*
nlc^ na(^ J^irfanb an ben gidbeirn S[)iij)ot)I) n. 9SiCbcr
mann lore^dialtfet waib, begldtete it)r fflnibet fte bo^in,
unb wenbete aHe b(e Itdnen drfpamiffe, bie et babrt
von fdnem Xafc^ngelbe maiden fennte, auf Stnfifiaffung
bet ffljerfjeuge an, mlt benen et ouf ben SDJafferbau be*
jflglfc^e Siffe, ftwiel i^m beten nnt unlet bie ^ilnbe
Eamen, ju copiten senniv^tt.
3m 16. 3a^tc i»at er fi^on auSgeblfbet unb feft
genug, ba^ bet SSatet {t)n o^ne giB^m @otge bie go"
MlietStelfe n«^ gtanfrdc^ anttrten laflTen fcnntc, wo
et flnlge 3elt oetbHeb, fl(^ in ber®ptai^ feftfeete, sot
aOem abet bfe JCriegdbaufunjl, rootin S^anirdt^ in bet
3dt dned 93auban ben anbeni ®taaten oordnging, mit
gangeni ISifet unb foment (^folge jlubirte, bafi er a(9
3ngenieiit ju bem im (^fa^ ^e^nbtn Setpd lommen
foBte, wo^in et m(t) (1700) Jtirlli^ abtdfte. ©a abet
bfefe« 6cr(>« gegen 31eutf*lanb be^immt »atb, trat
StflRRit^ nit^t dn, fonbetn elite nac^ S^eutft^tanb iutfld,
NtdtS (ebo(^ entfc^toffen , bie ?aufba^n dnjufi^tagen,
fflt bfe et in bet 3;ftaf, ndt^fi bet frieblli^etn, weniger
gWitgentoen, abet frw^trefa^mrt fcrf Kh>iftou»efm«, wt»
Mi^ftfft benifm mu. iDa bie AmntnilTe, Mt a ^61
fo fira^ eworben ^m, 'oamait im Cffijlec^anbe n«(^
Diet feltftiCT woten, aI0 it$t, fo ctlangte er ftfeon iat
IS. JSai^xt tint J^mfmaaai^tUt bti ben bannfliuitifi^tii
Zrappen, mil benen et 1701 an ber aSelageruJifl »on
SaKbau Mtna^m. ®(^on 1705 (8. Wai) vemd^Ite n
ft(^ mitiinKbannWbttf^en^ofbame, (S^rijMne Suartk
t). aSi^eben *), tm^ bte er jugldt^ in Scmonbtfi^aft
mft bent spfotjgrafen 3oljann *ari») ttat, beffm ©e-
naEfiin, SRarie ^ft^er v. aQit^Iebtn, cine Soufhte btc
giau V. 30Iflnnl(^ wat. 3Ranni(^ giitg abei in bein*
1) Xoittn ^onl ^einriA'l e. CBitlttai rar SntiUbttf (f
1693) n&b bet Vnno Cebota^ c. euba^. SS fint iiU Bon {^i
brri Btilfc«: Sf'e*ri(^ EuHoig, ffleorg itbrc^f unb gtiebtl4, unb
tint eimefter! SJoMtiea Bleonote (geb. 16M, + 1738), Brfonnt,
mVtt Ittttre fi4 ^718 ait bcm siiBlbSb«4iFtf)en SeMnTOtbt nob
©b[riofmarf4iilI ©eorg Sriebriit gteitetrti n. Sbfinsbcrg aaf
ermrtntti (geb. 14. Bee. 1692, f 1731) tcrmd&Itc. SiellritSt gab
biefe C«n!i)nbtr4<tft "Xnlaf, ba^ cfne Scfttei 3KflnniA'l fpAtn; ouA
cinen frinttf4en ettbnann l)(teat&elt.
s) ffie&. 17. Del. 1638, f 21. gebt, 1704. JJo^bem er in
nfter e^e (26. aXaf 1685) nit eos^fe Xmalie coa ^fulj^^^nitt'
bifittcn (geb. 15. Dec. 1646, t 20 Kdd. 1696) vctalblt eatefcs,
Devbaob n fi4i la i»eltet (2& 3all 1696) mit SKattt eft|«i; n. ,
aaiftleben. ffir Bar tin ©o6n Sbrfftion'S I. ju ffllWmeiler, (in (SnttI
Jtatl'l jn Sitfenfelb, tin Utenhl ffiolfflong'B ja 3»«lbril*en, unb
refibirtt ]u iMn^auftn. &int joeitt ®tna^Iia ntx 28. Snli 1665
gcboien, einc Soitir bet faitfen;r£m^i[bif4en CberftofattiftETt Scorg
griebrifb c. fiSitlcben unti ber QRaiie SRngbatenc n. .^anftein, nnb
in etfttT &^e mtt Sobann gtietritt b. Stlmfet stnnilbtt guMftn.
eu nmrb 1711 in ben gfit^n^Rnt) ertjobtn nat flacb tU SSitmt
20. gfbr. 1725. 36r Kattr nnb btr Batet bet gran o. OTilnniiS
noren Srdttt, 0«b« Scid) SrlebiiA's b. mtkin onr K^fcltben
nnb ber ffiaric %etut (Xnnn) e. Srffd. 0fe gt^rtcn ft CtU
geribuiaer Cinie. iDer in bitfer <Sit btS |)f(i[jgrafen eijengte So^n
»«rb btr llrgro«»iiter beS ^trjogf aRajimiftBii ton ««ietn, btt
fiuters bet Jtalfertn con £>rfleTTei4-
D,<,,r,:^i t, Google
190 StGNutfiM fiUbniit,
fctbcn So^rt 1705 in tamSft ^iai»t oU 9Ha^ »ei
bex S>ls«b^ ^btt, nffiouf, ex in 3ttlien unb btn '^itltn*
[flabett nntti ^gen unb Skttibotai^ii iattit, ben S9ela>
gaungai wn. ^inig^eWn;, 3}iai(at0:i, Somona, 6itfa,
btm ^t se^ea Toulon, bm $tUgmiQ9«« D«n SiUe,
SrASgt^.^nt, 3;autnflt) unb SRonA, bnt i^t^MfateB
von St^glieiK. (1706) unb SRalpIaqatt (17Q9) ') itU
wo^nte. ^ bn Icftmt giofon SBoffoattwt onbitntt
ec fi^ fetn« SStforbening )um iDbnftlitiiteBfinL 39ti
iDmctiit, mtt tneli^in itrefftn bit grelt Senbnng txi
Sxie;fiftmUS ^ij iMiIilnbigte, teaib tx gefd&rtifib ttcr:.
immbct. unb gefansen (1712), witi er j^of^ sQe Ui>
fat^e fanb, bie titterlidie fflc^anblung bet granjofen ju
tu^ratn. (S« gereicfct i^m jut Sfire, ba§ er wiUitnib
fctnet ffit^tigenf(4aft but seitrouten Um^ong Bit bent
trefftic^en ©rjbifd&of genetcn fu(^te unb bcfim gmflrbigt
waib. 9Ia^bein ec tpieber in Srei^tit gefc^ norben,
tvnibt er (1713) jum £)t>frpen btfittttt unb ert)teU ein
Segiment 9lu^ ipurben fdne JEenntniffe in bet Sffiaffer*
baufnn^ benu|t, inb<in nuui buri^ i^ bat Smal unb
bie ©(^leufe ju ^Qtleijafen ertauen fief.
^a cc jeboc^ ^t feinen X^dtigfeit^trieti bamole tn
^offel ju wenig aSeftiehiguRfl fanb, fa ttat et 1715 ebei
1716, untei Seibe^altung feineS MangeS, in (jutniffft'
fdji&pfc^ Sienfte. 2iie 1717 erfolgte (StfcebuBg jum
@enera[nralor unb @met(i)tnfiKrt«iT bet auf beutfi^en
guf tegulirten ipcfntfc^n .ffiionlrui)j>en foB et ben guten
Sto^oUen seibanft f^aiiea, bfe ft 1716 jum @<iru$e bet
luSIinet Sftfjanblnngen gettrffen. 6t euttoarf ben 6(»m=
4»ut obtt Sritiitm, nadj .n^eit^eni bie (Mdniff^eit &con>
tntf)^ KO^ lan^e na($ t^m untet^Ilen wwben, wib
I) 9ia4 mttni no^cii^ttii au4 tnr ddh SuiUl
.oogk-
9tIt»iiatr(M miaxH^ 191
muftteti brd BotaiUone ^tDtigcnte, berm- Sfi^nnig et
fctb|i tt^irit, ®tine Bttftdiebeiira gir^ foKm i^
tiaino[6 {&l}tlfi^ on 14,000 3!^. etngetragcn ^aiwn, tuik>
Sdfc^ing mdnt, baf ei lieO^alEi vnt bent Stdbe bed
@iafen ^lemming verfoigt tODdieit fei, bcr f^on onbect
tuil^tigt @m<ntie, »ic t»tt bcr^mten ©nfeit <5(^itlnw
buig, Seffait, ttn nac^mals @tneia[c<q)itdit ook Sotox
[dRim govottim, St^meitim ^) aud ©a^fra witrlrtcn
itnt> fdb^ ben @caftn son @ad»fen bod Mn t^ ge»
nunfcbtt gontmonbo ber fd^^i^m Xm^n. Beienll)alf
tm.^abe. %an fdiutte biefer ^i^e von lut^ejet^neten
SHAnneni, bie fn bem bamalfgen Sadjfiii felne Unbtnbe
Stfttte fiitben fintRttn, nod» anbeie itnb nomtntfttf) ben
waSera gritfen beifugm, oljne mlt Seftlmmt^dt bdjaup*
ten ju imtOra, ba^ bie €(^b gerctb; on glnnnting
aSein geUgtit ^o6e. 9liii^ tm Sitflfat^e finib tfl bn
Ire^cfie ®iaf ^o^m, ber mlt gtemmiiig gOMj gut ponb,
fo un^eimfii^ in bem bamoUgen ®ai$fen, baf ei ttvS)*
fntnig imicbe, fetne ®&ter verfaufte unb nat^ St^efUn
uberfiebeltt, too tr in ®<^»emuti) gt^rben i% SHc
^cift^enben 3ltitte{mii^igfftten faitben ftfy bm^ }dx&
vonagtnbea @eifi beengt unb in Sd^otten gefleOt, unb
uec an bei gtafjlrenbtn gorruiition feinm SVii na^
fonb vinaU ge^eime geinbe. 3)ie gEwSftiilif^lie nab
babei am ntetften romantif^e Seifion Don bem j^trgangt
bet aSfitiB^'e S(a«tntt au« ben fdt^fift^eK Xiintfieit m
tv&^nt ibrfgend niilttS vcn Stemming'^ Slntffeil bonm.
9ta(^ tifc ioH 3MaaUij aUetlet ^KrfdnCi^e StreltMn^el
ge^abt ifafxn. €rntnal nit btm Sifi^f von ^od, mil
bem £1 ivegtR bei 2Siet()e etne« wai:f#ino.$(d(iie eintB
I , Google
192 TtEbMatfi^a nini((.
$Toctf ffi^Tte, in bent tx, aH t>n t>ApftU4t 9luntiit«
ni(^t in frinera ©inite enlfi^ieb, an bra iJJaijfi ojipeHtrte,
iMie fUM^ (1720) rin SBrew jbt Sol9< ^oltc, »otin brc
$0))^ unfem aRinnicf), jebntfaOd oljne p a^nen, boS
berfctte tin [ut^erifi^ei Jte^n fef, fdnett gclteiten €o^n
nonatt. 5>aitii — wir wlffra ni<^t wefitjalb — mlt
(inem Otetfieii B. Sonnefour, ben er (1720) im Suett
itaH) ben Seib gefeltoffeti ^abra f&H, worouf er in tin
Jttofier ge^D^en, abei bo(^ Det^a^et ivotben, unb in
gotgt biefe« §anbe[« in rufftft^e 3)ienfle fleganflm vo6xt.
SAft^ing >)* mvdi»nt ba6 ^iieQ aud^, biingt cd i^cr
nid)t unit SRfinnfdr'S ^bgang and bem fd(^fif(^f))Dlit{'
f^ra ^eere in SSerbinbung , fonbem legt bleftn gang im
aagemeinen ben SBeifoIgungen buri^ glemming jui So^
Um biefen aua.bem Sffiege ju fommen, dabe 5Wflnni(^
trfi in f(^webirc(»e !I)ienfie treten wollen, fei after buid^
ben Zth StaxVS xii. befhmmt moiben , fi^ an Sln^lanb
a« iDenben. §fema(^ mfigte er f(6on Bor bem 11. Dec.
1718 mit bem ^uattitt nmgegangen fein. 3)er rufftftfte
©efanbte in gjclen, gfitfi ®regor SJoIg^otuHj, foU i^nt
1720, im 8r«ftrafl 5Ceter'8 be8 ©rofen, bie Sufiialime
in ruf(if(^e Itienfie angetragen unb t^m babei bie ®teU
lung einetf ©eneroIliratenantS unb ffleneroftngmieurfi
vfftrirt Ifaben. Snfinmi^ ging barauf ein, nat)m, untei
bem SBorwanbe, feinen fflater befut^en jn woBen, auf
einige SRonote Uilaub, reifle abtr, fiatt mij Z)tat^'
lanb, fiber Jl6nifl«berfl unb Sliga na* ®t ^eter«6urg.
3^ biefe $(ngabc tic^tig, unb fie i^ um fo glaub^o^ei,
alS fie ouf 3Runniii^'< eigenen @rjdf)Iungen bnu^t, (o
mtfte man anne^men, ba$ feinem SMdtritte axii ben
!S)ienfien ^dnig Sugufl'd II. @(^ntierigfeittn tntgegcn'
1) maeatin Ki. Ill, 394.
i.,< ,■,,-< 1 1, Google
^wAea, f(i c4 nuo, ba^ tiiefe in bti OAtt^Hl^afttit
aRtiitung, bie biefn aRonan^ a(Int)tna« uon feiiun 8e«
fd^igungoT ^egtt, obci in ftintit ao(t) unerietiigtat $dii<
belli be^nbct kvomi.
(St fam Int Scbniat 1121 in ®t. !jSetcrMiU):s an,
wo er jwar bel b«m gw^eit ^attn elne feltr gndbige
aufha(»nie fanb, t9 abet boc^ f<^ien, al» i)&iu if}m ^&c^
Solg^otufli ettsa^ ju siel veifi)toi^eit. Scbtnfallfl trug
bet 3af lanae SBebenten, i^n feinen oltra ©enerafmqjet*
notjufepen, unb Hei urn fo inef)t, aid 3)Ziinn{(^'d SliiA'
fe^en nod^ jugenblii^ unb junget war, al8 (Vine 3aI|M.
3n biefet SSertegenljeit gab i^m bet 3at aafaitgS got
feine SefiaUung, litg ji(4 obec sen i()m jn feinen Ban? .
tm in. @t Petersburg unb beffrn Umgegenb, ^on^obt'
u. f. n<., begtriten unb fibet biefed unbieitefl bur^ i^n
neue ^ine entoerfen. SefonberS njofjmiollenli beiote*
^ti) bamaia ber Slbmitol (SorneiiuS Sru?8 gegen f^,
roobei Suff^ing ^eiltdi mtt gerec^tem S9ebauent bemerft,
ba^ H)iitnni(^ ber gamilie biefeS 9>^eui>b^ in bet 3eit
feiner SHat^t grog e unb unuerbieute ^drte benjiefcn ^e,
jebo^ ^ingufugt, nac^ feinet 9t£[fftfir au$ bet Setbam
nung fjabe er ftt^ bemflljl, biefe6 \Xnxt<i)t setgeflien ju
mai^tn. 9ioc^ mat uber feine SteUuug ni(^td. entfi4f(<
bra, alfl er ©efe^I et^ielt, ben ^aifet unb bie «aiferin
JU einet SHufierung nac^ SiiQa ju begleiten, jugleiif^
audi Mtfi4"t watb, baf et bort bie (Sntft^lfe^nng btf
Aatl'etS serneEfHien follte. ^u<^ in Sttga unterfiielt f^
$etet mit Stefnebigung 'oielfait) mft Vfm fiber nulitArlft^
3(ngelegen^(ten, warb bann abet unioo^l unb^ URterlte^
bahibei abetmold, feinen Sntfc^lug ju erfennen ju geben.
3n bet 3roifi^)ett bift^dftigte ^ '^im\itij ntit 3etc6itung
Don Scfhingdnetfen unb ©ebdnbcn . unb ^tte u. a.
auA ben fe^r f4£n unb fun^oQ geboatcn X^urm ber
X. 9
Su ft^btg ^ 90^ in bie £in^ unt) bti ^im bmmte
ab. SExx 3ai ttAiiff^ cine ^iiawt^ beffcften ju
^aben, abet ed fant) fi(6 Edne wi. d<#Rig wo^iik
ncbnr aJtnnnit^ rin Saxon Salbedrr, bee, nntcr bet
3SnMe etneC {uitrierifi^ Kgnten, eJgnUlfi^ cin Mgent
be« ^BiAtetibnittR war un^ bd Urn SarcD fe^t gut ftonb.
3asf»afcbindfi befuc^te i^a cfitti^, mft otwr oliae Hufs
troQ be0 ^toifene, imb bei einem fDli^en Scfutbt ging
a au$ gu aRflimif^, fo^ t^et ioic ^t^itsma% auf best
Stfd^e liegtn, j^adte fte fogltic^ pfanunen uift tn^ fie
jum ^otfec @c^Dii am ndi^eti ^oigen tenvit tn
wrtroute 3)atc}il bed ^aifet«, ^faiiaffm 3:aticgef,
SBofiKdci etgd^ea, haf bei 3ar Stfe^I etlj^It fiabt,
^ Sttnnid^ ein $atmt old ©tneraflinttenant audju'
fertigtit. €« i^ aOecbiiigt nxititfi^nlu^, H^bet (Snt*
fi^lu^ bti Stm\ec€ fi^on lunfiet feftflmi ttnb jener Soi'
gang nut iidc^ ben lefrltn Sbtftof gob. 3»bef wfirben
luir <d (mi) nii^t befrembtiib ^nben, tvenn ba:felbe ben
Soren mefinillit^ befttannt Ijitte, ftfent blefer ei uogue
leon«5i etfannte imb bei feinen iKuffea nfd^ geow^nt
war, bttf ^c {^re 3Ruge bnrt^ aud wtffenfdiaftlif^
3iitertffe untemommeiw Wrteitm jerftreaten. — 2>ie
Sotfee et^^ fibrigcn^ bct^ no^ ^tuge SBeiterungen
imb Utnft^tvafe. (Sxft fvU bte ^erfuc^t 3aa^uft^n«fl'4,
bet frfb^ niK^ nit^t (Betterallieoteaant wax, dae SBet<
jdgerang betcitet ^bot. 2)ann niti^ jttoi biefer itlitft
iMot ^fttknt COL fUt&mii) uietbringen (22. 9Ui 1721X;
e«, vom abet am ebi 3a^ i}Ncau«batirt, tim 22. S)iUi
1722, unb OB He SSebingnng gefnu))^, ^ aRunnK^,
aii« gtift^t ouf tie dUeien @ent«Imai&t4, efa 3a]^
aid ©entMilmajiir btene. 6elbg fo ^e ©e^einuatl)
Sjolfloi: k(A $Mnt ni^ antm|teKim »t^en, ba a ifi
: Cookie
aadim f^nnc. 3i>lfi«i, bet bai^ ^tittvl uiitu, ani) tei
Sat, bn ce uiutetjeutintt ^attc, ft^eiUMen tvibt bofS
Satiinni* trgt fefiw« $5f«ft ni^t {nfjft w, ia ft
noA Itt atiga ik 9Ia#rii^ n^«It, bag feiu SJUn unb
fttne Stic^nitter SFftor^en fd^ usti bdl bei tiflrie il)qi
bie @&ttr venwK^t Mttr. €1 1«^ ^e«^itl& nlf Uctait^
natfj 2!nitf(|jCanib, un 8f^$ gu ergnifm uab fiif) mU
fetatn ^^^wi^aa *) anetiiwnberjufe^oi. 2)fr 4Uei|t
SnibCT, bsnmliS bdnift&ft ^ot^ficut^ hhId ^«i<Qsiaf in
OlbtBiutg u^ S>elmm6or^, wrfu^te (u^nn^, bad
ttotiBif fi*^ iebo(6 bft ®nKi«IJf«utenant ^nrt jotug '
biaaiefm ik^oi ff)D, eine? flutlit^ett SSetgkit^ ^u «iH6g»
imm. — auf b« SSfttfteffe no* JRugionb Wfltb SKiin*
ai^ in Snlis bent J^^ni^ vpk ^xea^m vox^t^tUt, bn
i^n frjflte, ■WDOWi et in raffif^ 3)ienPe s^gangot fei,
ba ^ ui4 nant $Ia| fur i^n gc^abl ^en Wiitbt.
Sm ^tcbjt tiaf er wtebn in €t. ^etergfrnrg ein, tw
« lum eln 3(^ unto: bem gteftey Sffiii^dilo ©cl^jin
08b. VI, 3^) biente usb ba^n fein ®cnetalUnt»nant«'
patent in wUe StftU iteten (a^. SSon bem .^ifn
umibe tr ^mpt^&diMit gu ben ^olaitigen €tragen- unb
G)afer)>aaten vmvpnlM, fut ti>^ciF Wiinidd^ fo befi>n^
bcKii Sknif ^tit. <$x maHite jsn&t^ft eincn Sntipwf
ju bem ategexotdtfc^ ^afts, ttl nat^mt^S ber t){U>
tif(^ gf^annt tvurbe, baute finoi jltoaal unb cine
©ij^teufe an b;» gQa^KfaU to Stnva bei ^oMa, ui(b
SegF (in beib^n Sttoyosfera wn ®t. $eter4burg nadEr
@t^iifi:elb8);ft. . 17^ aifW tt auf Spw'd .@m)}fff)(un8
1) a» tftid Mi (lib/ fibtr titfe ni^tf Ki^et lit ttifitn.
9*
196 9t(taiatf^l SMiri^;
iDie Stcectten twt bent am 22. iDMii 1719 fe|i feUttii^
begonnenen :%aue H6 grefeti SabogafanaU. 3)ei @t?
tKtohno(or $ifaroff, Set auf ^ofien fcrt AoifetiS ju
^Un mat^ematift^e Stuiita gemat^t unti jeit^n ben
Sou M Ranald geldtet Iiatte, wat eiit @an^Iing
SRemjifoft'd, bei ubeiCem fe(|yfi gern bie oberfle Erection
M Untnnefimend geliabt I)dUe. $ifatoff woUte, gut
AoflmecftKirai^ , unb sietieicbt mt^t not^ jui €rfpaTung
von iWii^e unb 3o^ toenigtr Hef gegraben ^aben, alS
bie ecl^en 12 'SJerfie, unb aui^ bet ^a:pUia'Q.6tamattf
beui Seftr, bei mit (^i^bauung bed $afen9 unb Ranald
tton i^cnftabt beauftmgt tear, Ijatte efnen d^nlli^en
$lan. ' 3Sunnlc^ bet^auptete abei, ba$ ber ^anal bd
biefen 9»etf>oben Im ©ommet ttoden Ilegen njfirbe, unb
obgtetd^ tx mit biefer ajteinung allein ^anb, entff^lo^
fitb bei 3iii ^oH), bie ©ai^e fetbp jU unterfut^en, waib
au(^ buH^ Wunnff^ vetmo^t, tro^ aQet ©egenminen,
iu btncn felbft ber £eibargt ^lumenttD^ be)tu$t Utaib,
bie befc^weirlittie SeftAtigungSwife fo mrit fottjitfetM,
bi« et fitfe Bcn bet Sit^flgtclt ber Slnfttijt 2ttfitt<
ni<^'d , fotcie von ber Ungefc^iiflfd^feit unb Cberfldt^Iic^f
teit fiberjeugi ^atte, mit wUdftx bet ©au bieljer gefeittt
ivorben. $ifacD^ l)dttt bei biefer ®e(egenl)dt bcina^e
©(^Hge »em ^atm befommen unb f)ti»e felbft ujunfrfini
moflen, bafi bie« gef^efjen win, wil ijjeter mit ber*
gleic^en (Srt)etti>tationen gtivd^nllcf) - aadj feinen Sotn
abtlfat unb bem @efd|lagtnen bie ©a(^ nidft wetter
nai^ttug. SItenqiloff wax abet von ba an SRAnnfiJ^'^
gdnb unb bie 3ngenie«t8 waren e« oud-IWeib unb ©fer*
fu(^t metfiend auA. 3>ct Jtaifer bagegm woe mit SRuR'
ni^'d Seiflungen im t)i>(^^en ®iabe ju^ebeh^ 9to(^
(urj Dot ffinft lepten ^anl^eit, alfl er von ©toroja
Wuffa fiber ben Jtanal jutfldfdin, fogtt er gu ber
9ttNuir4aI-9ttuit4. 197
Aaifetfn: „^ie ^xbtittn rnmti SRfinn^ ^ben mU^
gefuRb genmtfit," vni am fofgenbfit 2:!aflt naftm et i^n
mit in ben @enat unb fagte: „3(4 f)fibe einen 3Sann
gefunbra, bet ben fiabogalonaC ball) ju @tanbe brfngen
wiib. 3(^ ^abf no$ fdnen 9ln&l&ntin In meinen 2>ftn='
ften getto&t, ber grofie Sffiette fo gut ju Entwwtfm unb
audjufii^ien vrrftanben ^ttt, al6 tr, unb i^r foQt i^m
alle« gemii^Ktt, wat tx Btrfatigen wirti." IDamaia
fagte 3ag^uf<^indf{ gu 3Runn{(^: „^rtx ©enerol, wit
^ftngeit ieftt »on 3bxen Sefefjlen ai," unb ft mSi^te
re^t get^bt ^aben, nKiren bie S^age bed gto^en 3fnrn
nii^t gejd^lt s^t^fen.
3Ia4 SJJeter'a SEitbe (am be!amirtf<^ aSmtjiloff ju*
nftc^ft iu gicfer ©emalt unb vitn if»m ^atte 3)htnni(6
ni(f)t btod feint vti\M\i)t®un^, fenbtcn f<(bf) beibon
wfc^rigen StatiMlalunteme^moi, bad feiner iBtitting on*
vettrout ttai, nur ^nbming gu ematten. ®o* wot
Aatt)a[{na I. dnfid^t^voQ genng^unb ^atte ben ifotifn.
aSertl, welt^eii i^r latfetlidiet ®emaljl a«f, ba« SBerf
unb 3Rflnm(^'d ^nt^til baian geiegt ^atte, ju treu im
©ebd^tni^, at« bag fie biefe ^emnrnnfien «i4t ^tte,
fobatb fte )u lljrer Jtunbe gelangten, befeitigen foDen.
Untet *petet n. mxi WtHmitt) (rdftig in feinem Sffittfe
geffirbetl unb fi^on 1728 lonnte bit ©d^lfit^rl aiif bem
JEanale eroffhet werben. SBoKenbet ttJuibe er erft 1732,
wo i^n bie .ffatferin ^nna ouf einet Q^t guf lief ge*
^enben 3a[^E feinem ganjen Saufe na(i) ^in unb juTfld
befu^r. 6d)on biefed gettaltige SQerF gab Sl^finnii^
boueraben S(nft>ru(^ duf ein e^renbeS unb banlbarea
anbenfen in SRu^Ianb. SSerette Jtat^arina !■ gei(^nete
i^ benn ou^ butc^ aUetlei^ung be8 Sfferanber'SfteroSti*
Otben« an«, unb !Peto: 11. entannte i^n 7. SOlat 1727
jum S^efgeneiol unb 25. gebr. 1728 jum rufflf^m
198 ^tnwfffi^ JRInt^.
@nifm. -^fefie Stfilibmingra Wkbai ni(^ o^fte 9l<K^*
trlrfung auf Ofn. 3n feer teeten 3ei( *<« Jlaifrt* $et« 11.
foR 9tflniri(^ jnrtR, nac^bon et ^<^ UB bai)tn leblgil^
(Bit feiHem na^i**" 35«Hfe 6ef(((ilfHgt, angefongca Iiabeit,
f{<4 au(^ in bU ^oMt gu mtft^en, unb ft^on bamoM
f«a fli4 bet Oftmnrinn ^fnfnt^t inSba gegtlgt ^atini.
— 1727 B«l8t et fehw ttMie ©ema^fin, Die i^ a«f
aOen frineit d^d*" tegleltet uiA i^tn 13 Atnbet gebvtm
geftoren ^atte, am 10. gebruai ieneft 3a^ti« aba ftotb.
0)eg<n (Sinbe ted nil(^p«n 3a^itis oerft^t et gi ehici
iwtittn S^e, tie et am 29. ee^t (ndt^ ^fottem am 27.
:X)ec.) >) 1728 mit Barbara @Iei)noc«, ^Hittt V. StOiifl^,
au9 benf $aufe ®a£»e ft^Iof, bic ft(^ tn erfttt €^e
(27. IDec. 1708) fflit ^AntiOf itopnit ^effrettn v. gBdU
ja^ aiif $cjlltt btib, ita#«m fte bfefen (3. gefct. 1712)
Brtrotttl, in jwdter mit SBWt^el Slleilttoicj ©tofen ».
i80ltlfoff vemdMt ge^t. (Stt tra(^tc i^nt ju fetnen
13 Jhnbem rto(^ a«« efflCT €^e jwei, «u« jweltet eh«
®defto(^tei Dttt. Son blefm (Stie^St^tcni itmtbe Die
Altejle, Smlfane ^(W&)ta, an bttt )»mt9if(^ @tnetal
». Jffiirttetfelb "J, »ie jweite an Un tufttfc^en @enetal
i> ®ig WIT ctnr e^McfUr Dn QKatttr itl OnevalS c. ^E
(fib. VII. 2?6).
t) ^$ A<r[ ti. felntcTfctb anf €)4mccfe», dnfeHom, Kett
Hon, l90Tf<Mt anb Ot^aif, gel). 1709 in ttr UdmnorF, da
rDiv It. UnC bcr S^rtfttne Slifabcte b. naljoVn aas asnnt, focaf
n f4>n bQri9 feine iRuttet nit friner Ipfttrtit Sitielegnrnnttttr
DtnMabt nar, ftrFiuVe ais Jtnabt bte e«uU in Oflftrom nnb fan
im a. 3afixi JQ Jetntm Bdttr, bra (Seneiolmajor fflnig Smui
0. fBlirtrtfel* oof JragElfn*, SttrteBftetn it. (gtb. 1674 jn Jtufttrow,
t 31 flebr. 172S). 3ii ba» (Tttafif^t tm ttaeetidcn, bttntt ir
riaigc Stontt «ll fitdttr, tsarb Mnn gK^CBjui^eT, na4 eiBca
3a^r< Gatatt, ha Ulb larduf luA UlUealsatttt, toati bitb Itl'
jitntt, 1710, *tt H»Uxf:fXli9tnB- in AiipftiMftafe, Vtoiot nb
V. ffiiOtemanii emnd^it S)ie briittc, %nnav. 6()lHbff,
ftaxi 1734 im 16. 3a^re, tme boS efii;ige £iK», bad
i^ SWurtec bem @rafeii aWnnf^ geborett, ©«att,
1738 htt 9. 3a^e on ben $oifai ftorb. *) Bo gingen
fibn^ainjt, wd^nb bet I^otm, befl ©Linirt nub be«
^ui^e4 bed gro^m grib^eirn, ^iiaflit^, ber (Seft^ic^
nitbmerft blei^enbe, ben Irniera 9Nenf<^eDr ffieiai er ben
9Ren^en nic^t libn bti SQeU iM^efftn ^at, indleti^t
ti^er, a\8 aSx6 ®tiriaqt bed ofMH<l)'it SeienS, ccgtd*
fenbe Srenbm unb Seibm ein^ei. . SBon ben 13 ^iitbeni,
bfe i^ feine rtftt @cm(^iB gefiorat , jtnb i^m neutt in bci
AfnbEitft-gefioiben. Stai otn teuiM^en jn trifenn 3a^'
rm auf: 1) ffimft, geb. 30. 3)ec. 1707 a. St., bet M
bent ©turje fetned a3atet» mit fefnet. 1739 ^eiBiBeftl)t«
ten ®tmaWtt, bee gceiin Hnna Sioiol^ea v. aSengbm*),
ffllgcIabliitiiDt, fett <KDf»tt etniitiibrt, 1741 foglti^ Cbcrft «nt
OencKtatjiitant, nnb aa$ et- ¥ctti«i»arg gtftiAtt dnriUtgrfi^t,
fD*t (t mil bti Oiotufif, TOoct 1743 (SenErolmiiiijt , 1745 Xmtfc
tanptroann, 1756 aenmillicuteiiiint, {Rictct tel eiinxuricn Xbletr
ettitnB mi Qoncnnnir con AolbcTg, nnt u Xngn^ m. gtfoibtt,
(U die ^rtu^n f^on In eadtfra rtnuta. 9ei ^me cenvuDbet,
^I tc 7. ecpt 1757 ant StoijtbeTs. erinc Qleenn befdHiIbtgtcn
i^n, baf ct etraeijie, nncetCidgliA, ettcl, nuftttasenb , smainig
fltncrnt I'd, JtUtf4 unb etntlitdt btednfltgt, nab gmoQt babe, ba|
(Htt bai4 i^n st^ Cascam nirb ibm iugcflanben , baf et Abnraot
talentDDU, ta&ftr, gTofmStMSj bunrbiii unt untmifibticb etnt\ev fef.
St foQ elel Xnt^tU an ben entf41nf )um Ariegt unb namcntliA
STofe entniJrrc auf Ungam gebibt, im Xafnagt bit %tinit m febt
petiuibtet tabcn, natb ^itg abec nicftt mtfti btr Xlte gmcfcn fein
nnb jule^t am Xulgangc ottinxifelt baben. Stine (BimabUn ftattc
ibm citT Jtintec gebortn, bie abn Dor Mm fUrben. — Stin Sni'
btc, {Rnbolf ^iiiTi4 (gtb. 25. :C^I 1720), tin Itnntnifrniltr,
bicn^tifiigtr, bcFenbccI auf tie SUbnna ber crfiiiKt xdilii) mti*
lenbet !Kann, i in Sldft im aSdrt 1788 alS Sberfl unb filjtf bci
f4[(fir4nt XttlQtTlttoipf.
e. Sb. V, 376. SB anf ^ier e. 377, 3. 2, „Semt
fBOOitm" pttt: „3o^a)u SXi^ael" ^ei^cn.
s) eft gtbar f^m ficben Jtinbciri 1) SD^iinn QtottlUb, gtb.
..oogic
na(^ Sologba iKmitfen, untet $ctn IQ. viiSf^
®tfiamialSi , untft ^t^orina U. ®eneralblrectcr ber
SoDe wait); 2) ©ofi^t Snna Suife, geb. 21. gebr. 1709,
tietmJl^ft 1. Maguft 1729 mit einem JBewoiibtm i^m
@tir^ttn, Stlbrei^t ^ennann Stei^cmt B. 9Ral)j^tt;
3) g^lHne ©lifafiet^, fleb. 30. Oct. 1711, We jt* 9. SSfitj
1729 gId(f)faQ0 mit rinem SRengkeit, bent $ijifibenten
gwi^ernt 3ol)anit $eniri(§ ». SRengben (t 1768) aa'
bonb; 4) Suife Sowttiea, geb. 30. ©ei>t 1713, We
ri<^ in er^er @^e, 13. Oct. 1730, mit Sobann Sil^dnt
V. <S(^aitmberg anf Wtenburg inb €trofenbDrf, onotb^
ba^ift^em @t^eimrat^, OberftoIImeiftet unb bbetamt*
mann (geb. 28. Ort. 1681, t 30. SRoB. 1737 finberlofl),
in jweitet abet, 14. !l)ec. 1739, mit jenem ®ra^
griebiic^ Subwig v. €o[md, ion Umim fQn^en Sanbe
geljanbett worben, »ere^eli(^fe unb 23. 3)et. 1775 gefior'
ben i^. <&6 ge^it fona^r bie ®ebuTt ber ^inber, bie
kern ©rafen SWfinnit^ er^oflen blieben, bei aDen nei)
9. ma 1740, ber am 1770 luffif^et mUhariflfT mit mit rinn
B. BirtlnflSof ecnnJblt roar, oon ttr tc j»ri loittr it\afi
S)XniiimTJec,gcl).4.!Dtiill741, rait Um Of^tinritt^ e. Sittingi
fepf oftmiSIti 3) ernft Saftm, jtb. 6. Kob. 1744, ifi u« 1770
nffif^rc Jhpftdn mar unb 1812 de @rneTitIm«ior flar&j 4} Ses
TMI^tii, geb. 9. 3«n. 1746, mit tfnem ^trra c. Berg cecrail^ltt
B) enrftarM CtriftopS, fleb. 1. 3aiL 1747} 6) Enbniia Xnton,
geb. 5. Sm. 1748, ter urn 1770 mit eincr Xf^DsIogoff cctlDbt
mar) 7) SbIIiiik aCeonore, geb- m^, oetmJtK mit ®raf 3*9*
e. SRnnttiifcl. Knr €mfl iSaftaG p^njte ben 9SaniU|tamnt forr.
©tin no* lebeiiber Iltefler Sofcn, ©rnf Sri(bri4 graoi, aeb- 1. Oct.
1788, ifi Dlten&nrgif^er CbntiDhnarfdwn nnb ^t>t li<^ l^- ^c'-
1811 mit (S^rtftine Snift ». yieffen (geb. 21. april 1791) Mf
mlblt, ant mcl^er S^e fe^l Xfidjiter gcberen ninbni. Crr jweltc
eo6n, ffiraf ^Jettt efcri)lopi, ber olfl ruffifii« EberfUlentenant ge*
ftorben ift, Sat an* feiner &)t mit ^enrtftte AaroliiK greiin SloM
i>. SilrsnUbnta cinen eofrn, (Siif S^dflepb (g(^. 1825), beibcr
attAte SMlcr, (interlafrca. Son brti eAne^eni biifei Stflbci
fnb }mft in ffiaflonb ccibclrat^et
I , Google
|felbnatf(^ SRittitii^ 201
bet ^tit an, wo ei is Situtfc^tcmb UUt, ottx in 3taltm
unb ben SitebetCanben fac^t, unb eS tndgtn [rii^t an bent
frfi^en Zoit bet neun anbem .^nber bit llngun^ beft
))olnif(i^?Tuf^f(feen StUmai unb fonf^ge bortige Siei^iUf
niffe t^dtgefjobt ^aben.
SBenn 3JtflmtJ(^ fc^on unter $eter H. ongefangtn
^otte, einen Slnt^eil an bet politift^en SeUung jit ei>
fiteben, toai wit iibtigend ntdft blofem (S^tgeij, fonbtrn
wefentfid^ avit feinrnt dbetaudgto^tn, ta^loftn 3:i^dtis'
leitSttieb unb feinem fieten 9Jetbtu$ iter ba« Blelfai^e
Unireftn in bfet tuffififcen SSetltaltunfl jufiftteiben woflen,
fo fonnte biefe0 <Stteben unlet bet Aaifetin %ana buii^
bie befonbere @unfi , xasK^t i^m Wefe OTonatt^in bfioied
unbbewa^tte, nut eimuntnt metben. @d geteic^t biefer
giitlHn unleuflbat jut S^te, ba^ fie bit ^o^e Segabunfl
3Biinni(^'« soHfidnbig eriannte unb il|n gegen bie ©egen*
witfungen bet 9tdbif(^en unb Sifeiffid^tigen, felbji menn
Wefe ju bem ^eife i^tei SSerttautepen unb itttet pet*
fSnfii^en ©flnfifinge ge^ilrten, aufttd&t ^idt. StHerbinflS
mag au(^ bie na^t ffietwanbtf<fea^, in bie ei bnxH) jrori
e^en feinei Ainbet mit ben SRengbend ttat, bie feit
Jhtrianb JU bem Sietttautenlteffe bet jtaiferin ge^diten,
ba$ Sbtige baju beigetragen ^aben, i^n gu ^Iten. ittaiauf
obtt fam e« cben an, bo^ et ge^lten unb in ben gd'
d)etn, fut bie et in bet 3^^at einen Dotragenhen Senif
befog, nlc^t oCju feljt beengt unb be^inbeit roatb. !Sa«
tUbergieifen in anbere %&i)tt, woju et aUeibingd gt^
ncigt war, gelang i^nt bamald nidft, unb bad war
mdi urn fo befftt, aM er ftlbfl f)}lttet (1763), in feinei
Ebanche pour donner one idie da gouvememcDt de
■'Empire de Rosaie, gcfianb, bag rr jn jentr 3<" Vo»
ben duferen unb inneren Sfngelegen^eiten 9bt^nb<
felne.^tnUnglit^e Atnntnt^ geliabt l^abc.
^" ,,,03,.
203 TdtiutifiM Rlui^
m wa nfdrt ft^wn ^t Ht Aaiferin, (tolf^en
%fttnti(!^ uitb Cftrrmantt ba^ @(ei(^|]Wi>$t ju ^Um.
S>«iii ^ tvatm (4 toenign perfonli^e SMfcnitjen, oM
bie ffieifc^Aen^t t>ec ©efic^tfivuitfter toai ba trcimtc,
unb bte ^aiferin foitnte loertrauen, baf t^et itac^ feinn
trcuen Ueberjengnng fpraifr unb ^anbeUt, unb nur Cf^ei*
mntttt Mn bem StanbpiuiHe bed!DfpIomateii, SRunnft^
Don btm betf SSilitAi^ au0 uttljdite. Kni^ ^tte man
bonude ntM^ nf^t, wfe utitn 3ti>a& U., jvifi^m Oefln*
ief<^ nnb $mi$en ju iDdf)lfli. 3n ber 3)^at ergd^It
aitflnnit^ feltijt, bct^ Cfbmtann, ber bud gro^e Stt'
tiaurn, baS bie Jtatferin ju S^unnid^ t»tste, geTannt
^c^, i^n 1730 tiaanlaft ^tte, bctfel^ efn Cabinet
looiinfifelagen, bad ^boc^ nut anS O^manit nnb Sjet'
laflH btfte^en foDe. gr ^obe rt get^n unb bit Jlaiftriit
^atc ben Ssift^Iag gene^mfgt, j^ix^ utit ber ®ned^
tentng, baf aut^ aRiinnfi$ ein SnftgUeb bed eobinetO
nmbe. 3n EeSteret ^jfri)ung ntag mot SRunnic^ feuK
SB6nf<^e mit bn Si^otfMie •omttc^felt ^aben, nnb jeben*
faM ttvtbt aBuinlc^ liin regrfmilfiged aSftgCieb btd
Sobinetd, fmibrtn nut iei loti^gm JEtiesftmgelegeiu
^ettrn ju bm ^erotliunsen gcjDgea.
©tfitfrlit^er, aid jOftntnann^ ivai 9inm, bet dguU
liSjt )j«rfdili^e (Mn^g bet ^oifnin, ^tm on febioB
WtiibmeiAtx gtbgen war, ber cinen anbem Sin^t
branfpmc^tt, tA6 in ban ^kfm fdned StnUed lag. ZA
SWflnnii^'fl SIngabe begrfinbet i?, tovnad} Oftenmutn unb
SdnennwIbE bie IStferfu^t Siron'd gegen 3Runni4 Qf
iiftat ^oben foflen, laffen »ir ba^ngeflritt fefn; (Aew
falU bebsi^ cd ikatS fe^n ^nflu^ed, unt }n tdHf
ten, bag ba< unfangfl fef|t wtttaueneselle aSnfedttnif
l»if(^eitDn iuU> ^annit^ a&ndfrfld) trf altete unb Sirm
me^rfa(^ befliffen wor, ben fe(jleren ^wi b«m iSige *e#
^oS^ ju eotffFsw. 'Siiti inntei ni4 e(n g^#igp
Sli^iiMg) benn «, ivied i^n anf bqd gelb fdnn Sl^ttta.
7. Sebr, 1781 tiputbe e( i»it t>n ^afferin |um ^nerot'
frl^jcuflmci^er, ^^4. ^n. 1782 pm ^rd^entex U*
9tti{^fl4e8dfiDa«siuin« unb 24 gebi. 1732 jim @eneia^
fttentotff^alil (tnipnt. ^n bieftn @tellungen enltsatf t,^
mat (£t«td fflt bie ©actien, bit 3Elb<= unb ©atntfetvf
teginienitt, tk ufiaimff^ Sfifltj, bie ^ttKcrie unt ba4
2iti0(itteitK(H:))df iwl(^c0 (e^Utt erfl uott i^m tnit^tO
wurbc. ©0 pcganiftrte er aui^ 1732 t>a9 aMi^e Sanbi*
Mb«lt«lC9q»d jU 8t. $etet£burg unti nxirb jum ^f
tefT^m, wie oufi^ jum G^^ef beS gldd^faU^ bamold von
i^n mic^tttcH tt^m nifftff^cn .Siiiaf^enfgiatentS a^
auat, utib CT^ielt baft ©enecalcommanbp in St. $ct<tA'
^urg uib S^ngennanlanb. — ^ai er^ S^c^n vdii
Siu}it'0 @roiQe unb gugldf^ bet @[nla^ ju eintm form*
li^, nur fi^inbai; Wlebn audg/eglid^enen Bnt^e jtDifi^
i^m uub Sl^iiinntc^ tuat ed a&er, bag k^textx uanmau
itt fdt^^ etiiHt, ita wn i^m bnooi^ute $alflts ber
^rinjef^ ^uu twn SBedtm^g ju uberlaffen unb
feinra SSitf^nfit) (tuf bee anbem ©ette ber 9lwa, duf
la&afiilH Cutoff iu nt^iqea, ba^ bier" ^f^^i ))[a^[^
nfic^n, augfnblifftii^ l^u^efu^U tnabtn fo^tc unt> b«
^Hff^u^, UDcgen beffea 3}tiiiuii^, iu bequeiB«rei: ^jit'
f^f^ffuKg fciticE ^kobHica, Siton anging, a^rfi^Ugm
aatb. .^titfo ^0$ «0 (ws ^if»n'd. ^bftdiir ^&nj^
aui b« ^4^ Wi ^oifedti au eutfnnctt uHb sielteif^
iDitotey ba| (T 1734, iMc^btm ct mit beat @L S^^^nqiS'
orbm 9ef(^mu(ft wotbra, gum 35efe^le^a6er bet Snippm
in $oI«t eritannt-tvurbe Jinb 3Sefef»( er^iclt, 3)anjij3 ju
beCagern, bod fii^ befanntlit^ bomold f&t ik&a^t bt*
C.ooolc
2<H 9c»IHlf4«I SHMi^:
€tonl«Iau« Sefc^irtfi erBirt Hnb Weffin eke 3wf*»*W
wrflattet l^atte. <£« i^ ni^t unfm »6ft<4t, bicfe »«'
lagminfl, ttte iibetl&aupt oKe ^egdbtgelwn^m, bci
beneii SMunitic^ tet^efligt war, M^ ju f(^(ftetn. SBit
tfmerfen nut, baf bie ®elagening, e^rte iWflntiM^
S(^utb, Biri lanflfamn sen Hattm glng, aW moK n*
wavttt ^Ue. @r f<tnb ju wenig Snift^nt Boi bet ®tabt
%U er ben general Suberad, bn dnen !£iKit ber in
SBarfc^ou (agernbett Stuffen commanbirte, mft feinen
WeflfmeiHern gu fli^ berief, Iie$ bfefet/ uitter aDwiri
Soraiinben, beren tester ®ninb in fdnem SSe^ogen an
ben warfi^auei Duartferen lag, bie beSfaUfigen S9efe6(e
fo lange unbefotgt, bi* ber gelboiatft^aO t^n in Jpaft
ne^men Ite^ unb bad Sommanbo bem nft(^o(get^en
Oflijiet gab. 5)ie @un(i be« ©rafett SSipennwfte, Wel^
ben Sufeeta* bet feinem Ungetwrfam ctmuntert Ijaben
mag, serft^affte f^m in ber 5!&at au(^ fe()t fialb wieber
bie gtei^t unb m«(^te feln 33eifle^tn fibetfe^. Mn*
grre 3cit fe^Iie ed and) an grobem Selagentngtfgtfc^fl^,
'' gUBKEl bet Jtonig son ^teu^en anfang^ nfi^t gefiattm
woHte, baf betglei^en bitr^ feine Sanbe Dor 3)an'
jig ge^^rt ivfitbe, unbenblif^ bod) nur gugab, baS ed
JU $illau au^gelaben unb gu SBoffec gui $Ittnce gtffi&afft
TOftibe. IiamaW pnb aad ©at^fen SRorfet mit 9p*fi'
(ffeiben, auf tebecFten -Sfigen, wn beReitman in >tn
(nreu^tf^tn Sanben »crg«b, fie mftWtett bie Sipiitjage
bed ^ti^i^gd Bon @a<^fen>S^enfeM, nai^ bem ^agei
Bor SJanjfg gefc^fft worben. 3>enn biefe SJdflgemng
touTbe von Sfhifen unb ©ai^feit gemefitfom • betrieftett>
unb ber $«ji>g »on ©atfffen'SSBeigenfele »> befel^Hiifte We
; Coo'^li:
6a4ffen trafttt abtx er^ am 25. SRai tn itm feiga bet
Stiiffeit tht, Mc f(^it feit t)nn %drj bfe Selagetung bt»
tiUbm vab am 9. Wot einm ftoitm iQerfaift bei in
Itttni, bo^egen am 20. 9())rit, ntlt nur 3200 Slragoneni
iiiUr 1000 AoMtn. 10000 btr &tabt, untet @iaf
Smio, )ii ^iffe tfctoRrudent't ^oteh auStinanbetgcftnengt
^dttco. (^ bejfere, nnr gu fpdt unb fit }u fi^ivadiet
ilnjo^ [o{nm«n^e ^(Ife waten bie btef ftan^^c^tR
9ii#i^Fmnttt, Wcb^e am 24. Wai bet aSd^fdmdnbe
tonketen, am 27. SJtai Hneit mut^igen, bui^ einett ^
tigen SuSfaHitu^ ber ®tabt untctftiitttn Slngriftraf
bit Tufftfi^en.. Sierf^ctngnngtit nto^ten uit^ bamt, iu;£d>
gefi^lagen, unter btn ^anenm befl gortt auf bw^atte,
riner fleintii 3pnfri, lagetten. Srft aW am 12. Sunf
bie ntffifc^e gfotte ait!fam,i fonnten fie [o ^eftig ^'
ft^pffen kverben, ba$ fie ^(^ 22. 3uni eigebtn mv^Ua,
ttorauf am 24. auc^ SBei^fehsiinbe nnb, na<^tem xoii/i
renb ber iseitemtUtitet^aiOifungen @tQnid[auJt gtiidHi^
entfpinmen »ai, am 27. aiu^ ^an;ig ca))ftuKrte. 3)ie
SMafmmg Ijatte 135 Xage gebauert lutb ben Stufftd
dbtr 8000 SRann gefoRzt. !Dit @tabt mii^te ba^ an
iStu^arOitittt SftiQioit 9tti<^S^aIet joi^Ien, wovon jlebDc^
num*$e< tn bfe ^dnbe bet niffift^ai (Slto|en gc#offm
fdKma^, ttiie bentt tnUl jenec Snmme ein naml(iaftcr
tBeittag ju beu ®tCbem gtfomnwn fein feQ, mit bvnen
Sion. . bim @r(ifeit 3)p^na bit ^eitfi^aft^ S^ttenbeig
attawfie.'^), ■
1) ftiTon bciablte 370000' Sfeti-' trnfe tit 4>iiftt kaeDn foO,
ndft eaWofl (SRa^Min, Sti. m, 414), anl btr b»ifsti Qoiitii-
...oogic
Ulait. UaMfta SHogeraitg gfatg !S2&mU<^ imu^
btitm fetae 9Ui^ uii^ Sntt>e feuK Stiwefeit^it uttb
tiajehu feci bn Sclasemng eitittent U«fdUe ftnnbt
nin^ SSorft^au gefmbct, um bie 9^e in $4l«B wVa^t
aStrbitn^ mn i^ mit bm Steif m XbleuAei. SBoB
fflat^nt giitfl tx 1735 aa^ bn Ufraiw, urn. tmtf
(£ininHEtitii> bo; boitigen 3!ni))t)en gegtt bie.SuiHa SB
fberaetmca. Sttt^laub ^te cs nintalS oufgcgtbcn,
bea fcpm 3nf am €(^ttut)cit Stnte, ben tt buidr bod
Ungl&f am $ratt wrtorm, prMfuenfierR, uib nxnn
and) in^e .^ixbel Hnb ^Semimn^nt tit, luu^ $tt(c
brt tSts^n 3j)be, an binecten Sc^titten ju bfeftm Biclt
bc^beit I^attin, f« teoi: boc^ manc&erlci ^Dc^ttfitenbeS
gcfc^eV" unb fd ^aUe mm bo(^ in ben foitwfttitenbai
Snie^tnigra bed luf^f^cn I9cbietee, wei^e bit ids'
b«iif(^en flolaren ftc!^ edaabtCR, unb bie sett bet ^finte
balb jugelaffen, balb feli^ vaania$t wattta, tiara ftet6
bcteiten iSrunt) jnnt Ariege. SBat^bem bie Ste^vtvae
ber Aaiftfin ^nna ft<^ ^efefUgl (alte, ^Iclt man bett
3<it)>unEt fiii; ^n^g, ben .gosbfci^^ aufinnei^mea, ben
bie $forte ^inntatf, al0 fie ben £atai!t)an, ben alten
Adrian 0atai, nit 530009tann iibcr n#f(^e« ffieMet
gegen ijkrfini feiAete. ^DntttM^ foUcn bie nif#r<|m
SBtinifht, wens fie anif} f&i]iint(i(i& btn Adtg ^t gmtO*
mdrfrig, nBtljig, ta^Uxsittj edonnten, ft ftn^^Ii^ in
Setieff bet ffieranttrprtlic^feit bafiir genwfen' fein, h9$
iebet bfe ©ad&e bonad^ einriii&iete, bie ©c^ulb ouf ans
bere ft^fefien ju fdnnen. ') 9tamMt[i<^ &abe bit0 0^>
]) eo ^ei^ a mtniaften* In bn btttttSMti 9UtUi<m <M
rtaxca. ^ttfyai, fottfe om^ Stun, Inrj baoz bte €a<^
jitm @<fe[ufe font, tfa itngndieiben betmet ifdbe, fii^
»ea bn X^lna^mc an btn gabinetSbetat^sgen bid*
lienftrtn ju laffen. 9lQe uxuctn tinig barilbff, bat ^Bt&Hf
nii^ bn SRann fti, toa beta fti^ (tc litftt 9&t)nmg bed
Aiifged emartra ia|fe; obcr bratux^ E)rf(^Ii)fi matt, aii>
gdKit^ aiif Ofiennanti'd ^tricb, bemrtlbea nut bie SBc
fagerung vott Sfoff jit Mtectragm, unb bogegen bie
Uatein^ttatng ouf bfe fiibt bem @etleial ®nifen
9l3ef6ba(^ )u veittautn, its i^enbieis mttSQtniuit^ ftx*
f^nlii^ veifeitibet UMc -3tt ber 3^at bmtn ^ fdion in
itCHtti , f9r ben ^tg ^inbctli^ Si^, fi^ 3Xiaud4
butift bit U&afne pt bet 4fnnee teffle. I^f6a^ ^tte
efntge fur aSflnmi^ befUmmte Steghnenttc an fii^ ge^
gen tint woUtt fit, anf S^nai^'ii Sttdamaiian, uvtet
manc^erlet SSDOSflnbm ttit^t giiTd#elIen. 9iu6) f«nft
fanb 3Kdnnii^ bet feliter $(nfiin^ in $au(of , bag g«
Bfe(e S(n«tbnungen, Ut a, (Hi $Tdfibent bed -Sif^^
(Dlbgiinit#, in SotanSfti&t ehier berortifleit Untcrotl^'
mung gttioffen ^atte, -um SMt^ibct/axf on JDit uid>
^eOe Iteteit jit wifjcn, nii$t ober mangei^a^ oudge^^rt
tcorben koaim. $lu<6 traren Ii^i -oox fciner Hafun^ bn
iBicegouWrnau: ju ^kwnqs, SKfrtsfit, bei StieobiBitKil
ane brm 'fiififi^n etQate()Tilri'>c gefA5pft unC in Teincn „StltTdBfo
jBr ®tfi*i(itt le( tuffif*en 9iri««" Wfipjis, 1943) wrSfftMli*
bit £et Scrlibt ift <tif bU tiaenen SDtiftbeiltraseB aiUiB)4-e be*
ixiaM, iflb ba^er In oielen ^noCtcn innerlarfig, in nnbcm bci;gf
fltn fto OTflnni* partdif* geHtbt In* fHnwtt er Ttiif)t in aHwi
^naftcB ail kern itvrcin, ntl ttt9ini4 lange M44B SMIfis .
tbec biifiUim «inflt ttji^tt tii;^ aXaa njkbjriier ia b«r Sttstl Mt
3un*«'f4« fflelalion corjitljen Knnea', retil fie ben Breignifffn ait;
g{rt4 si^ flttt ntl) !Rfiini4 )« Itim- ^t »'>> ■>4 niMaenitt
sab rtii^tftfilgftf «t*ttt ^.
.oogic
30S Iftlbmittf^al nittii^.'
€i^megetvi^ unb titx . dticommtttihaxit ;a ®t. Slnna,
Sc^uivatoff, xatKtjt genuinfam bie Sfn^aUen auf btm
S)on gu bttctitsm fyittm, ge^orben unb bantft aOtd fnd
Stoden gerot^en. Stec^tjeitiget lam ein anbeiei fSobtd'
faQ: bet be» Senetal ©taftn SBid^bac^, raelc^n 3»an'
nt(4 befHmntte, fpfott na(4 $altan>a jutudjuriltn, urn aui^
fn ffletteff ber flttmwpebitton bie ©tiSrungen ju btfrf«
Hgen, bie ber plo^Iic^e Zot bed btfHmmttti 9e^f»l«>
Sobers urn fo met}! ^eivorjurufea bio^te, ali auc^bie
®tnaa\iieuUnati 5)ouflla9 unb Seoncjcf etfranft woten.
3)o(^ au($ 3RiJnnfi^ felbft warb in ^Ctawa vom Siebec
btfgKen unb tonnte biei SBoc^en long bod Sett nl(bt
veilaffen. Suf ber Steif; na(^ !|SuIlania ^attt tr, bni^
rtn eiDen^dnbiged @c^retbenbei.^affeTin, feiite, inSufge
brt atlebm* bed ©rafm SBei^bac^ i"in bo* benjitlte
ffiraennang jumObeibefe^U^aber fiber fdmmtliiie 91nnem
am 3)nie);n; unb 3)on unb an ben fflb(i(^en @Ten)en bed
SRei** ecfa^ten. ©efbp ben S^tup^en In SPoInt unb am
9t^dn foQte er In alien ben 3:iitTtnfrteg betreffenben Sln^
gekflinidtm fflefelfle jufi^iden lonnen, unb rait Ket^t
(>ebt e« 3un(fet (a. a. SO. ©. 137) ali et»o« fiJr jene
Belt 93eif)>fetIofe« fervor, ba^ 3Runni(^'fi «utOTttdt HH}
batnalS fibee 400000 SRann regutdrec nnb itregulorec
S^tuppen, unb gioar »om W^einflroni bia on bie ®ren«
jen von @^ina, erfhredt ^be.
2)ie Jtaiferln Ijatfe SBfinnit^ aut ©rwagnng gegcben,
flb.ed, mit Stfiiffic^t auf bie ©tdrfe ber airnteen unb
Die Borgeriiilte 3flbre5jeit, ongemeffen fei, bie briben
Ilntetne^tnungen, auf bie Arlm unb auf 9Ifoff, gldtfi-
. jeitig ju bctreiben, unb er l^atte getat^en, bi< Sefogerttng
*foff» 09 jum grfi^jaftr auflaufetjen, ben SWarft^ naift
bn Arint abet voTjune^men, ba ju btefetn bie SSimee
ff^on vdOig bereit fie^e unb bie ^vtip unb SBinttrtrit
gnn^S f<^t{ne, au^ ftritfl gembe mattt^nlei gdnfHge
Umpftnbe gitfarnmentrafen. Dcr ^{mfirfenpitfi 35Dnbul
Ombo, bei fi(^ Dor Bier 3a^ren unter tflriift^en Scbuft
g*Pent ^atte, wot son bem boniff^en ©torf^in Siflnifl
Sefcemoff sennod&t wotben , mit fefner, auB 40000 AU
bUtta. (Samilien) uitb 70000 fttritbann SWdnnem be*
fle^enben ^orbe wfebtr nntec W tnfHf(|e JDbei^D^eit
juradjufe^im. 9Ran mad^te fi(^ ^offnung, bafi autii
We Siataren bet Iteinen Slogaf ju bemfelben 6(^rftte ju
bringen fein KAtbett. !Die $erfer fatten bet tfttflfc^en
Strmee eine neue gtieberiage beigebrai^t, unb ble jpfwte
wai fo mit bent (terfifc^en Atiege beft^iftigt, ba$ fie
9tu$(anb baifiber aui ben aitgeit Iie$. Ueber^auipt er*
warfete man in bet ^m, roeflen ber ((jdten 3(i^n«jeit,
feinen 9(nflriff, unb bfe 6eteil« efngebtatftte ©rate Bets
fprai^ ben Seuten 33eute unb Unterlialt. 6o feftt fi(^
benn am 12. Drt. 1735 efn gocpS oon 40000 9»ann
teguWter unb irreguMret Xvuf^tn.'^), unter bem S3efe^l
b«« ©enetallieufenaiit Seoncjeff, mel^en 3afl^uf(ftin«fi
ju biefec Unteme^mung iiorgef^Iagen , in SKorf^ nci(^
bet flrim. ©te fiie^en auf meljrete ^orben bet 9togatet,
tiibtelen an 4000 unb etbeuteten jat)Iteid}ed SBie^, be*
fonbet« ®(t)afe. 3n bet Sffadit bes 24. Ott. abet, wo
man an bad Sl^c^en SSatonne gefommtn roai, biac^te
ein flatlet Sloibwfnb gtofe MtU unb ©<^nee mit, fobo^
iibei 1000 $fetbe auf efnmal fielen unb bet ^tiegSratl),
bei fottbauetnbet Ungunft bet SBiltemng nnb bo bie
Sitmee butt^ J{tann»eit unb Mangel (itt, ben 3tdifmarf(^
befd^fo^, bet bfe S^tmspen gegen @nbe SftoBembei in fd)r
1} Samlti flibt 405% aKana mft 50000 ^fttlm gn. eu>
Wing W nur 20000 aRann rtguWrrr Srupwu, nxffl ©rogoner
nnb 8000 Jtofarten.
I, Google
210 »Ibi»cf«a Wnl*.
nMii^etn dcfhube in Ht Uhaint jnurfbraii^ltv nadjboB
ft ubet 9000 Wtmit UEb »Qi cbeitfo Mrl $feibt nets
faneiL Seonqtff tonite jui: SSetaittoDTtung getsgeii,
Rd^tfertt^te fUt) abti gnritgmb. 9(ucf} bei 3!atarC^aa,.
bar, fobciib « ■eon broi (SinfaH bir Maffrn Jhinbe et*
l^alten, tcp$ alter @tBntbtfei»le bcc $fi>ite, umgtfe^rt
nMt, foD bttt&ita.^s Serlufte an SRenfc^ra unb $f^
btn eiHtten Emben.
3n 6t. igetexefeutg ^ottc blffn (rfdfllsfe anfaag
bed facttff^ fcegantunen, mnn aucft nii^t fdimlii^ (r«
iUrttn Attegt* We aSut^Iojiglrit, mit roettfeer tin S^eil
btr boiKgtn StaatdlutftT tbtt^aw^ bitfen .^rteg betra(fr'~
tet ^otte, Dtrfiaift, unb wmu nt<^ ^innii^ burcf) Sitcit,
mit brai ec in geftdmei @omf))imbenj blte^ unb bei
ict«nfaH» (Sinftdft unb Stjatofter genua ^^^f *" ^'
bcutung eineS gro^en 6f tntit^en ^Rlneijle^ jn ti>Arbigen,
bie StttfcblofFenlxit bet Aafrtrin befefiist mte, fo nfiibe
nan fic^ beeiU ^aben, ben noc^ nit^t formeU gebiM^es
nen grieben wiebcr fe)ljufnfM>fen. 3)ied S^f'^of' tu"^
jtvor nic^t; fnbefi serfuc^te Cfletmann bo<^, ben SRun*
ni^'f<^en 8etbjug«plan, wonaeb ber gelbmarfd^oH airodr*
bet^ bit SSelagtntng' son 8Ifoff einteiten unb bonn f^^
bit 9Innee jur (£iobening bet ^fm fiifxta woSte, bun^
einen anbemettm 3}vrf<^[as gu burc^fteujen, na(^ Wet*
t^m an&nnicb jlc^ auf ble Selagening vnn Slfoff be<
f^T&ttfen unb bantbtn Si^cbtndvei^anblunsen mit ber
$foite, bun^ SBemttttelung bed micner ^feft unb ber
®eemd(^te, angefnd))ft weAen fcUten, n)4^ienb man in
ajetreff ber .ffttm 6lo« (aic) elne flftnjHdje SBer^erung
nnb 3Jenoufiunfl ln« Stuge faffen fotte. SBeibe X^eile
fuc^ten, if)re $(nft(^t in au4fu^ili(^en 3)enFf(^riften gu
begrunben. SRftnnit^ tam ed babei gu |)atten, ba$ er
rei^igeitig von feinet 3)!a(^tvolI[pmmen:^e(t @ebrau(^ tic
fftOwttf^a mam 8u
maAt, iU fCftvoHifneM , ttMt ncij in £)jlctAiantff(^
$[an ju feinec SUmitni$ gebroK^t wotSnen, begottncR,
ebn^alb ^f#E( tm 3)on ddcgrne ^t4, gmmnncn, bfe
Uetergabt IMS ftpcn @*Ioffe8 Suft 6m(i£l, bieSWif
bung twtf !!)(in; nnb bie fceit 9to1>ittbiin9 mil twnt a(of«
f(^m ^»« 3<f1(^ unb bte Stlagettng be» $Ia|(<
fettfl eingrfdtet ^attc SMt ®iiBaIjitie ber gort* wait
bUT(& UebnniintKdtng erfolgt wai IfOtU nui nenig Sfvt
grfoftet. Uebe^ODfit ^olttr aRflnnf^ tilt ^Htn in
@i(^nheit grwiejt, Iniem er bei fetiwr Stnfimft ju
@t. abma ben p 9I(j)ff befe^i^nben ^of^a in geWd^nUi
($ei SBHfe I^eflif^^ be{|rfl^n uab i^tt tet^d^vm Ue^, bof
ft jut SStfiii^tigung bn am 2)on Iftgenben Stegtmnttec
geloinmm ftt. ISr umike tKim au(4 in befcn 9Mge
mit @(jreHfalMK von bet 9e^g twffansta, onb bn
$af4a fc^iieb ^, ba$ er dnra Cffigier jn fdner Sc^
tviOTommnang abfeiibeii iverbr. Um nun gn vtr^&ten,
bo^ bfrfn Cffijia niu^ ®t 9nna Utamc nnb bie ^i^
tigeil friegetifC^^ Stitftaftm ttmeiE«, bmoi^rbi^tgte
Sftfinni^ ben ^oft^a, ba# it )nm 14. (26.) SfUtj in
^iixtaShi, bent ^au^icHctt bet' bcniff^en Jtofotfen, fdn
unb bann jenen Offijier, bet ©emo^n^ft SemA|, bur^
cinfge 9lf)geerbnete von ben Jtolantft^l abliolen laffea
wetbe. 3)abef bem^U «t lefttere ©elegcn^dt, ben 3n*
genieutlinitenant fBto0fa, old Aofafen oetfleibetr jut
ttii^eren Stfunbung its %f>tt9 mitjufenben. 2)en ^nito
r<$aien^mi)itntann, ben bie tuffift^en abgeotbnden, nci^
1) 9i: not ffiEiiaiAmaifr btt Krtiactlt SaMa bntUivxt itn
nil eintn „Beit dnfierUi^at Vnfe^rft 0*4 nutKfiiftrctnlWfii, in let
X^t ober MOtn, DrktittIt4cB not ttTj^ftea dUi CPten." ~
ftatte r*>n 6rf iwt WHnni eelniniutfl Wbff* oU 1 '"
gcbfent.
I , Google
212 9tanair((a aRiuiit;
itHfi anbettt %Mm juruifbrat^tm, ^iflt er lyitn aUertei
l>(au|i6e[it!93or»4ntien ouf '), bis am 20. afidtg b« Uettet'
faU auf bte Jtalanlfc^i eifolgt unb urn fo lef(^tet gegludt
war, ate man aiif bem einen 5atant[^ifort W ©antifon
fa titfem @d)(afe fanb, itotauf tS in einer SBiertelftunbt,
oi/VLe 93erlttfi.e(ne8 einjigen SSuffen, flenommen watb, uin>
bad onbeie $Dtt jt(^ aut^ iiad) loenigen ®c^ii(fm ergab.
eitt in bttfelbm 9ta(^( beabfii^tigtn: UebetfdK auf bie
aSdcPdbte von $(fof fei60 mi«Iang butc^ falft^t SQeg^
ttdfung uttb flberMnpt noc^ ungenuflenbe ^enntni^ ber
SvEafltdt. Ungeat^tet t6 i^m ubrigend ju dner mtfi:'
lii^en Selagerung nod^ an Xru))t)tn, 6i^iffen unb @e'
f(^flft fefitte, fii^rte et b(M§. ora 21. fdn gangefl goqjfl,
tn @inn £inie, mit fliegenber Sa^ne unb Hingtnbent
©pitte, in SPnfon bi8 Dor bit alte SSerfi^anjung, bie
bci fdntr ^nn&{»entng <dor ben %idtn gerdumt wuibe,
Mjcrauf bfefelben aiiS ber Sefhing ju ,fanonixfti anfingen.
SWit SRWfi^t auf ben ©c&u$, ben bie often (St^anjen
gttttd^rten, ^atte 3)hinnic^ mit Stei^t uoraudgefe^t, ba$
bie Jtiigeln bei Sefnbe^ tvenig obet feinen ®(^iiben t^un
Briirben, unb fo bfente We ttfegertfc^e getemonfe bojn,
fdne Scute on bad Seuet ju gen)ot)nen unb gugfeitf) bfc
3j;agtoette ber feinblic^en ©efi^ii^e gu eimeffen. Tt&n^
ttii) ft^Iug f^ieiauf [dn Sagei auf unb tic^, na$ einei
Stecognofciiung, bie eifie Steboute an^tfen, wad bie
Aofoiden tafc^ nnb wiflfg benjittlen, tra er ff)nen bte 9[r»
trie gegen ®elb Berbungtn daite, 3n Suttff ^otte ber
tfirCtf($e gommitnbant, fobofb ti ben general ®))errreutcr
i) Str fonctmana mH jmri inbeie Siirtni Utfni flA ilticrliem
rmxi) JSefh^nitfl |ti bem eufpreAcit urcm^en, bd ber IBeligmmg
gitc Ctcii^t leifteii in nwDtit, mtnn laan and) Udw^be bttetdbt
bo; tot bdfdben lifsniteii Qarttn bO ^aoptmamif bcjubltit, obtr
fonft fcinen e^nben ocrgfiten raoUt.
I II Google
-mit fttnen auf ^^tjeuge gtfet^n ^ni))i»(n ^attf entthtn
fa^, fofortinit ber Sefaftung bit gtiK^f ergriffen , un*
geaAtet et 20 ^anoneti unb einen gteniU^nt SQorratl)
'VonSRunftion snb Setiendtttltteln (efag; @t wuibe after
tion ben ^ofacfen elnge^olt unb mJt ^au uttb J^nb unb
50 Sanitfc^arm ge^ngen oeuomihen, mobd {^n benit
cie Sto^adtn natftrli* rein au«i)lflnbett«i. aw ber S<fb»
murfi^all f^n fragte, wanim tr feitien $o^en veilaffett
ddttE, ba er flt^ bct^ no(^ fo itoeit ^fi«e uertl^efblgeii
fonneit, ba| itwi eine e^renttoSe Sa))itu[ation gu beiDJI^
ligen gewefen rodre, gab tr Wiftetnb jur antwort: ti
ii&iU il)m unHDig gefdiienen, tai Seben beft getingfien
ber ©rinigen ju roagen, ba er gewiji gewu^t ^fitte , bo^
er ft^ ni^t Ijnltfn Mnne. Suudti bemerit babd fpSt*
tif<^ : auS biefer unb onb^ SSntworten t)dtte man
(e(4t ft^liE^en fSnnen, bag et melfr Sigenfiftaffen befi^e,
eineit e^rlfdien ^aufluater, al3 tinea. 6ommanbanien
abjugeben, unb Snunni^ unb feint' Cfjijitre nieicen
baffelbe gebac^t unb ben e^rlit^en Xfirfen oetai^tet ^aben,
bet baS Seben efne6 aJIenft^en fOr toit^tiget Wt!t, ate
einen *Cunrt bet mititdtifdjen Sfilette.
©er fo unecroaitete Stngtfff ^alte gto^e SJerwirtung
in ber i5tabt {^eroorgetufen unb iOtiihnic^ unb ftjne
greunbe fmb bet SIReinung gtwefen, bag, wenn man
fottgefa^ren fcdtte, bem geinbf in feinet ^^flrgung immet
fteftiget jujufeeen, ber SBioJ, ttoj bet getingen Slnja^I
bet fflelagetung«trut)ven, in hirjer3eit unb o^ne gto^
SSluWergie^en ubeigegangen fein bflr^e. 3nbe^ SRiinni^
muftc ju bet Hrmee am 33niei>er, ubexgab ballet bem
General Setvafcbeff bad ISommanbo unb teijle am 26.
aWdrj ab. Sewaf^eff »at jWat, nac^ Sunctet, ein altti,
eetfu^tr ®eneta( unb ^(te ^d) namentlitft in $erfitn
diiSgtgrii^net, wo et frefHi^ aud) feint JCpffei feV ftotl
\oogW
214 lUhMBfiM WnHI.
unb (ft^ fU^ btttd^ bk Qmmt ^i [dntt SJuft^ afr*
ftatim, tvftter wf. ktc @tiUit iu iKdjigeii, ^ WH^te
I}fl« viiidine^ SoAAii f#ti>Kt Mr, unb ^tte feiK $«9,
Me Smte riw< antem )u ibe^Hm. $9 bUet et utf
t^dtig VRb II($ .kit g(i^ gc^ wa il^m SefUtiunfl cc<
ioMl, bet ^ie t)ii^t« bii« in 33iii,rm Wiitnit $Uf0'
c{»T)>0 (VRtinaiiJDfct dflttc, bmu ha^ %ti|[auib jurit^Ebenifes,
jjim gelbmorf^a ernaitnt unb rub memit^ta wwben,
bie ^etostrung Dra 91f»ff |o Idttiu SIh<^ ^ivc mifc^le
fl<^ bfe fRfinfffuii^t nab Unou^tt^it bev bflmaltgen
©wfen he8 nifgft&en ^ofee, jum,9ler8« bet S^eH^eflig*
ten unb jum Ka^i^ ber Sat^, «in. SRuwiid) wtt
a«tttl($ prfldrt romiben, bo$ So^tv, twe beA nunviein:
gteif^n Stangcd, Don fdnro $3eftt)lfn R^ngcn foQe
unb sngewitfcn nwrben fei, fi^ iunii(&& ju ii)m na<f)
ffijwiijinfft |u begeibeR, a» fetne Sa>|t(ftte» in SBetwff be«
jgelbsBgeid unb t)^ ^Aa^tximQ m vemtisim. £t^tne9
mar fi^on wa^i ; oi^ nan ^aUe .Sodcq m ben ©loubfli
voiie^t, ba^ ifyn tin unabi^dngige^ (Smxanto {>eftimntt
fei. ^ woi beiben ul^t wmig sfcbrle^Iii^, «10 bet
iEBibetf)>tii4 iu %9^t Fftm, ut^ tpenn fie aw^ iiixm
mtttrv$ Bi(^ fienwtfiietm lit^ JtiiUi SRunnifb leeifidn'
big 0fni(g mar, bit gonn eiiter c^gialifd}en SDerat^ung
gd tei^lm, in ivtlc^ iet C^atiotid)^n feflgefleHt
IMib, (tu^ feine ^anjleii fintvifl^, in oQm Ku^fertifluti'
gelt on iaSc^ bit fi?Af4(tia1)e Stuiffi^l ju beobat^es,
fo war bje ^erjlif^Ieit bed jufimtnenwicfen^ bod^ wn
SInfasa an gePit. ;Die greunbe VtimW^ ItStn in
ber Sfiot bk:wif9fttete SiuBO^nv ^f«ffs, bie fibrigetuS
b»4 (un 1. Suli 1736 erfelgte, bm Unf^be ^w
Soft, bof iatO) ^ l^e wn t«m gtBnaltjn mHem tif l a
be S9ifgn9*) bcfibninnt laffm, von bem ndt 3Rfimit(^
WKibcdiani £i)xtatioa4|iIane iit)jn9e^ 3nbe^ etJUite
^d) Me SSn^geting au(^ boburi!), hif dne jicmli^e
%tg(>{rf ^aiwitn Wi bent ®AiaxL^ }a:f))nmgen w«T,
ti>i< betamitQd) tei^leid^en gtdaUtilUa bd bttn AriegA*
material In Sbi^IoKb m(f)td Seltetud toaren. ^xolliQ
max ts baM, ba$, aU SaSc^ ben Umftonb (fnlttc^ltt
^tte, Cflcmann ble ©lU^ejDem @cafcn Wjtnnil^ gut
So^ Legen moSte, bei, wit bie Aanvnett gegoffen uwrboi,
^tneiolfelbjeugmeifiec geiecfen fef , ^(^ aiei l^eroutfj^Qlc,
t»ie t>t^e £animen son bei KbntiroQtdt gtdUfert niorDnt,
beren nomtneflet Bocfte^et Oftemaim fdb# war. ?a8c9
^atte dbrigene fc^on uor SInhitt fetneS Sommailbof efnen
UnfaQ erfa^rnt, bn i^n' bcinal^e tmt bie (Sfyot biefer
©rotierung gebtodit ^dtte. 9U0 er nAmOd^ von bci Son^
feienj nrit WtimniH) Ungd bet Unit no^ Kftff ju tH^
gEng er, xml bie Keinoi (^cffidffei: audgetreten tMten,
um einen Unuoeg gu tieimeibtn, aud bn fitnic ^erttad
aiif einen Seg, ben W£nni^ ffli but btquaHtm 'Stta^
ber Shmee t^tte aniegen lafen. 3tux van efner fi^mu^
Sebetfong son Eonbmiiij begleitet, ttwlbe ei fWjiilti
oon einigen tanfenb Siatoieit dberfalten , bie i^m (oum
nod) bie3eit iitfen, fU^ unb feineOf^fot nnb Xiiean
auf belt von ben ^trAngnt lotgef^niUmot SBageu*
pfatm in bU Sinic }u tetten, wi^ienb ble SanbtniHj'
tragonet fHne glu(JH bedten «i* bofcei niebergeboiwn
ffiurben. 9(ui^ 'eintt feintt iDicncr fant babti urn uiib
iaitvi verfox an 10000 SRubel SBctt^ fn ben ge^itfitibrT'
tenSSagen. £iUeiimerft3^ifeT, bet biefen Singang
i) 3nei nnJter bicM Simtnl flanbtn fn vnfRf^fli Chnftcn
£it* »nr_ber jtiBai".
D,<,,r,:^-i b, Google
216 HtftotrfiltS aUbuti^.
bni^tet, mtio: rt.fei iuk^ rin.QHfiA s^tocfen; ba^ ^ri)
bad ^ortidt bed xomifififn ^aifne unb bit 5000 £u^
latttt ittdrt bab;i befunben, „wo9on man i^m jioar in
SSien naUf fefner KOdfuii^ vom Stbritt tin $idfent gc
ma^t, t^n abet au(^ bit !I)utatcn an bie laffrriit^e
Jtammer wftbei jimUf^boTgen ))erfnabiTt fiotte." Qan
noi^ gro^ettd ®lit aba toai e0 , ba$ bci SKajoi Qmu
benfalE, bet jusif'^en iniem ^In&e unb 3fum mit cinfgen
@bnt)>agnien S)tagonet auf 9!oi;))D^en iiiuib, unb ben
Slatarat miift^tt, ben £>))ecadDii6))[an, nebfi ben baju
get^Mgen fRifitn, unb tie fitrigen ©(^riften bed ^cCb^^
matft^aOd iaii^ nieberfanb, bie bie S^oren, alS i^nen
gfinjlic^ unnag , auf bie @tbe gewotfen fiattni.
Bti bet 3Ku|}erung ju gjaTicjinfa fanb 3Ruiini(^ an
bien^oier SOtannff^aft etroa 25000 SRann rcguldte
gelMtuypen, 10000 aWonn teawlare SonbrniUj, 20000
Jtofaden unb etma 1000 nic^t eingcttieiltt lett^te Steitei,
bie auf ©otb, ober aud) nut ouf ©eute bienten. 3>it
3nfanterie xoai in jieoiiii^ gutem ®tanbe, bie mei^en
getobraflonerreflimentet ober fc^wat^ , unb in Setreff beS
^atetia(0 von @eitea. bed .^Ticgdcomm^anats mit ber
ge»e^nli(^en Sadjldffigleit unb Untreue Beifa(jten,n)ot«
ben. ^&tti Wtiirmi^ ni(^t auS eigenet Sorgfalt uiU)
mitSenuftung i)orticHldtn iRrieggfafJen fur 25000 SRubel
^wtebaif haita lalfen, fo mutbe er gamic^l t^aben mai^
f(^iten tinnm. 3)et ©enetalytoBiontmeipet, ben er unlet
aBa*e JU fw^ bringen lie^, hotle bie giei^feit, lidf mit
t)ei %u&xt\tt entf^ubitgm jn woHen, ba^ et ni(S)t ge'
ttu^t ^abe, wo bie Onnee eigentlid» jufammenfommen
wiitbe. 3Rinni<& it(^ttt fUt) nun nit jtnent SBottoi^
unb mit bem, wafl bie Megimentev an Switbarf bei ^<t)
flatten, fo tin, ba$ bie ^litruiee jut SRotI) auf btei SRo<
nate serforgt xoai, traf abet ^etanflaUnng, ba# eine
%ainw^i^JKmi^. 217
gtoft SRaffe frifi^et 3n)fetarf gefcaifett unb bet Hnnee
Bpn 3<" jw 3f*t bur(^ Sonuoia unb dnfge ni>(^ auf
bfDi SBarfc^e Begrtffene Weglmenter na^ge^lirt rottlittt
fcCte, unb lief ben ©enerahnaior Jlrubegfof jututf, bet
ben ©enerolproBiantmeifiec onjutrefben unb ju unlet*
fWjen, forole ffit ben Zxani^ort ber SUfl^Ifefeningen gu
forgen f}aitt. i)a ber gelCmarff^aO bem ©eneral^sroutants
meifter fiberbem gebto^t fjatte, et wfltbe iljn, auf eigene
SBerantrocrtung unb e^ne Slnficage, auftfingen laffen,
ntenn et bfe votgefd^iiebene Ouantitdt nii^t jur befHmm^
ten 3«t Itefern werbe, fo foil fcer ©eneralptoDiantmrifiet
bantald in bet ^I)at faft Sunber get^an ^aten. Seniget
Eeipete gfltft ^rube&foi , roelc^en 5Rfinni(^ nit^t fo be*
bto^en lonntt. (St f^ldte feineSnjegeS au*tef(!>enb na*
unb ber Xianftport wat noi^ nt(bt geenbigt, aid bie
Strmee f<fti)n roiebet jututftam. ©elbfi bei ben ^ofaden
^Qtte ji(^ ber gelbmatft^att fiber ben nac^t^eiligeti (Sin*
fluf bet ©cttuption ju beflagen. 2)et im uot^ergefjens
ben 3a^re locrporbene ®eneral ©dfufoffefof; nntet bem
bie .ffofatfen von Aieintuf (anb unb bie ftabobifc^en 9ie'
gfmentei: {ianben, war ein f)abfii(^tlger SKann geroefen,
infolge beffen fajl aHe Cberflen ber lofotfift^en Megi*
mentei e0 bnrc^ Sefied)ung bat)in Qtbxa^t batten, baf
et fie ni(6t in bie (Sompngne commanbirte. 3)cr babutfft
oeranlagten Hudgabe Tamcn fie baDuri^ wicber bei, baf
fie von ben BetmSgcnben ^auDtleuten, wAd)t antt} lieber
JU ^aufe blieben, {{jtetfeits @elb na^men, unb biefe
entfc^dDigten ft($ wieberbei ben gemelnen Jtofaifen, son
benen fie au<4 bie (Siite, gegen Scja^iung, ju ^aufe
lief en. Ungead^tetaRAnnid), beffen O))erationdt)lan ®(^u'
[offdfni and) fon^ auS @igennu^ bur(^Fteujt ^atte ^),
i) ^nrniain, Britrige, 0. 17&,
am,-.^i t, Gotlglc
3W %tiijBa\^i muvi^.
^ fiber iijn beft^toente, mitU S^ufof^t t)tmo4),
nad) SSet^t^'d %9ie, jum ©mecaUteutenant ernotutt,
flaii obtr tiatb ^raif, uwrauf fi^ bk Skt)C^it bet
Mil SifiBiw^ ^n i^ et^DttfoM 33ef(fc»crb«i, fto Me
Untei SDtflnniA fiait^, bd bicfem SlTtntecoitiS, juod^^
iiniPtinj Suiwifl wn^ffFtif^mburg (©t. JV, 477 ff.),
fnt 1735 @nna[f«[ti«usRtei^a'. ©tneioUicutenani ^S'
ntaiUff fWjrte Me Sfld^ut, ©entraafeuttnaiU Seonqtff
fcic ffiet^ut. Qioi ber Ic^ttres ataifttititc no^ tin fiatc
fc« SonDMRti) b»; iiu«eili^en^ai itute, antsx in ®«c
netalmalor* u. Spinet unb ». Sioffeln '), twlf^tt (efts
tete gitgldt^ aid @enccal«|uartte»ie{^t fuagiite. !X>i(
fibdgen ®«tei»liBaioi4 wurea gilrfi Stffinin, 3Ragnu«,
@raf ©iron, .&dn , fEarafanoff , 8««Ik , ©tmtitiMff. Uh*
tenccgd muibtn an Ixquemen £>rten SReboutea, @4aK<
gen, .-gette, SRagaglne, ^a4 ^autitma^ajin abn am
9(K«fbif Dei ©amata ait^clegt. ^ei ^inmi'®abon
fHefiem Me foporogifc^ JEofarfeit, jebiMJj nut 3000 SRei»
tec unt) 1500 gu^dnger ^«tI, untec bnn olten ^ofcfKUm
3l!al*cjewiti jut armee.
tBon btm wettetvn SRax^t emdlmen u>ii nur, baf
am S. SRai ber Cbei^ SBSitten mit etma 4000 aHatui,
bit jvt ^Atfte aud teguUrtn 2Jcuptwn, jut ^Ifte and
^fade* befUnben, mtt bet gtfammten Wla<i)t ber %a'
1) Sr »Brb< fpittr ®aittiilliatnMiit nnb Gonuunbant rxiii
dcjatoff Bnti flatb im QKJij 17^, jtommK £ibv!eEni one gtanten.
Cein Bofcn but jtntr SbriflopS d. Stoffeln, in 1748 asrartd'
nntttitttnrifer titt tnti ruffiftfttn {tftftcorpB in Deatfitllaiib nn,
1757 bie TnrRr^e ^[ciiatgiiTbt in Vrni^cn mttt, tinter $eUt ni.
(ScnerdHiuteniint nmrb, 1764 in^clen, 1769 unter QlDlfjqii gegcn
lit Xdrfen fci^t, cummantiircnMr (Senenri fs ttr SSoItint narb
tmt im Snni 1770 fn bcr SSma^ci ffdi4. -
I , Google
iwcm in goi^ fam. ^>tx ©cnnolma^T ®1>it8<I, ifc
mtt 340 3>ra8onmt gu it)m foBte, um tod (Somsumto
ju dbernt^it, marb liuu^ 15000 Siataieit non iftm
atgcfc^viltm, 2)a nun aRUnnif^ feiiu ^iw^cid^t et^telt,
fo rttt ei, ieooz Kod) bad aut ^ilffikifhiR^ kfttmmfe
£oni»d jum %imaxi^ itxdt war, mtt feineu Vtsiataattn,
■ haa @m«alBjajor ». ©tof^ta, Hnb J>tm ^cofrffot StuiuSer,
nui »ott 82 StagDacin uitb 100 So^aim b&itdt, wxauA,
.Vecfucfjte •otxQtUaii, bit it^m eutgegealsmnenten 9u<^ -
iign Jtofufen gum €ie^n }ii ibnt^, ^ sulau^t
ouc^ f«ine areata. A}faden veifil^roitibeK unb fam in
bitfa aJmotoung aUituililic^ bid tu <£fiugd. @:^ a;
bitiea nod^ enei(^ ^otte, fa^ et t>U tanoc £iKi« Xoto/'
tea, WK abvt angcttti^^ sb ed ^eit^e fi^a gdt^
fttta. 3)«: glugelabjutatit Ulij iinb bci ^nemitut*
at^bini 3>i>itK<^(uut rittro, lun Ut Sad^e ju eifusben,
on @pteget spcbtt tinb auf ben geinb ju, wucbtn obtr
))ldttiii$ wn Xatana umrfngt, vooUi 3inimecmann
ubbetge^oiKn, Ult^ aber gludlic^ not^ bui^ feia $ferb
gercttet tDiub. S)e]: gelbmarft^aU wax iasai^ijta gu
S^iiegel geEoninm, bet if)m, auf bie giage, tele ti
^i)e, mit feinet ^ewo^ten @tmfit^diuf)e litc^tnb ontf
wortete: „@nflbign: ^trt, I)ier licgra »lr »ot SSnlet,"
i^m a6tt tUH), ^ is 3^"t |ur Stcmee jur&djuiie^en.
ffi^nni^ tiaf not^ dnige Slnoibnungen unb Uef fciiw
cigen< iDragDttcrbebedung gttr Oiergilrrung }ut£d, tvoiaitf
et mit fantn CfRjieren umlt^rte, ©toffdn ^atte et
ff^on wr&er jwfi(l9(f(^ic[t, um ben 3Jiarf(& b«a .&il^
rcTfid jU befd^Iauitgen unb etntn X^etl btffelben foforl
^eip^ren. 9U& aHunnic^ oiti eine &tte({e SBeget
van ben ©fiiegd'ftftui Simypra entftrxt uui, fal} er,
bfl^ 4—500 Satoren ^ ion iifttx ^tbe obtrennien
unb i^m fribvdrte nac^fe^ten. ISc btfa)}! batauf ^ntnt
10»
220 .9cttautrf(|al Wtssti^
SIbjutanten Stengbtn, auf bn anbern ®eit( ju ®))ieg([
jtiiuftftufelrttn unb bie (Sitotte gu feolen. @(^on fc^wenE?
ten bie ESataien auf l^n ein, ai9 bie SScorte no(4 jut
itdiittt 3ett in DoUetn 3^ra6e I^erbetfam. 3^1 @a))itdn,
9tamen0 9tnimar!, [fe^ fie gtvifi^en ben Stlbmatfc^aQ
unb bie Zataxm retten, fi<^ in jioef @liebnn formfren
unb gegen bie Xataien ^ont mac^m, worauf biefe fti^ '
etienbfl gu ben 3&riflen jurfiiltiegaben. ©ne jiemli(^e
©trede tteilet famen Seonejeff unb Stoffein mit bem
®uccuT$ unb 3Rfinni(^ befall i^nen, alle f&nfSSinutm
biei Aanonenfd^uffe ju t^un, tvaS bmn aad) bie %olQt
^atte, baft bie Xataren, welt^e unauf^itrlu^e, aba
immer wtgebtic^e Mngriffe auf.Sirten unb ©piegel ge*
mac^t fatten, gegen 7 U^r abenbft )jl6t)Iic^ ablie^ unb
ft(b nod) $eieEop ju jogen. @f>iege! ^alte eine fc^mete
SSunbe fm Unteiteib buri^ einen ^ei[f(^u$ baSDngetia^
gen unb Cbetft 9Qei^6ai^ ^attt brei SSunben rci)aEten.
6onft »ar bet 93er(u)i ber JRuffen uic^t bettdditli*.
Sniinnif^ mat bacauf gefaft, no(6 eine Sf^tat^tmit
ben Xaiaten be|le{)en ju mfijTen, bevor er Bor ^iefo)>
anlougte. 23et ^^an featte ein oDgemeined Slufgebot
bet miinnli^en ©eooltetung »om 17. bit 70. Softtc
oetfflgt, unb ben 9Biinnctn ttoien no* einige ^unbert
mit iB&M unb @pte$ beuafnete Seiiiet gtfolgt, bie
abet nic^t bie angene^mfien ^tnajofint tiotgeflellt ^aben
foUen. @d tvaten jwat, aufer ben ftimfdren Sataten,
nut. bie Fletn'uogaifdien erfc^ienen} inbef wuibe bie
3ai)i jum minbeften auf 100000, in ben 3ludf<igen bei
©efangenen ober fogar auf 200000 gefi^d^t. Smiinni*
matfc^itte ■oovn 10. SRai an befidnbig im Diiatr^ ntit
ben Jtofaifen auf ben wiet glugeln, unb munberte ftcfj,
iaf bet geinb ibm ben lepten Sninnen oot ^etelop, ju
(Sgi)tneia*^elina, woftin et am 13. gelongte, unbefhritleu
SeKnotfi^E mniii. 221
[leg. aw er abn am 15. Don ba aufbradj unb au«
bent tkaie anftoixtS marfi^iren xooftit, tamm tit %a»
iaxm ^intet bee ^o^e in ungeVutn; WnjaM '&etDot unb
umjingeften bie SInnee. SRiinnid^ Ifef biefe fogleic^ $a[t
mat^en unb ft* tn aBofthit fe^en. @r feefefte ie^t ba9
Ouane mit ©efn^i^tjen unb jog bie Jtofaden ^eretn, xoo
fie Ijintet ben Seflimenterit auf ben Sagagewagen mit
illten gfjogencn SRS^ren bem Seinbe aufjulaMetn IjatteiL
<S9 max fhengfte Otbre gegeben, ba6 Heine (Senje^c
nit^t e^er abjufeueni, tifs ber gdnb ■o&UIq jum @(^u$
unb jum Stnbringen na^e geitug gefommen Wdte. 3>ie
Xataien I)aften gu alien @egenan^alten teic^Eii^e 3^^^
gelaffeii, beoor fie jum Sngriff fcftritten, ben fie, natft
i^ter 33eife, mitteW rinjetner ^aufen BOtna^men, bie
fi(f» von btm .gaufitcorps abtrennten unb auf bie SihilTen
loSpfitjten , immer aber burt^ bie Sffiirfung ber Jtanonen
unb ^aubi^en junicFgetjalten wuiben. 3n einen $au'
fen, bet aufer .ffononenf(^u§nieite ^ielt, lieg bet ^rinj
son §effen»^om6utg bur* ben ^auVfmann ioffto^
eine 95ombe werfen, bie mitten I)inein auf einen leeren
$lat» fiel> Die S^ataien bflbeten einen AieiS um bie
Sombe unb folien neugierig ju, ttie fie in ber ©rte
toUiiiit, fu^ren abet nfdft garfUg audetnanber, ali fie
))(6$U* plogte unb bie 6tuife umtjerflogen. So ^atte
man biefeS ©piel on j»el ©tunben getrieben, ofjne bo^
bie SRuffen einen glintenf^uf get^an, obet einen 3)lonti
tterloren ^dtten. 2>ann Ifeg ber ScI^>n(i>^*<iQ SRarf*
f(6(agen unb auf bie Sotaren loiriitxi, Juorauf biefc
ft* fofort jufommenjogen unb eilenb« no* iJJetelop gu
jurficfn)i**n, Sto* an bemfelben HbenD lagerte SKflnni*
(m 9nge^*t son $ereIo)).unb riiifte am 17. unter bfe
jtanonen, @in Slu^faU nurbe von ben bonif*en Ac
facfen jutfidgef^Iagen.
i.,< ,■,,-< 1 1, Google
222 ffetfennf^Al !RftntI$.
3n fcer Jtrim Ijotte man ben nifffft^ett angriff fs
menig etwortet, a(« ju J^lmfttmtinopd. 2>f« ^SfMte
^atie flTOfinff^t, fcag btr ^ait mU feinet §ort>e jmib
@ntfa|e »ott ^\cff 0)ta miH^tt, unb er roar eben im
Segriff gensefctt, jh einem in Aonfiantinciiel MtfoH
abiubaUai'om Sxie^SioG) ju reifen, aW iljrt bie ^adf
tl(^t tion bet 9Inniifeitunfl ber SHiifffn auO S^iIaHaM
M6i ^nttcp jiirfldtief. Smfinnli^ faitb ble gefhing
^Mtt, aid er emaitet baHe, imb bfe Umfldnbe ffo etne
tange Selafletiing lonttg gflnpig. St befdjto^ ba^,
noc^bem et bur* feine Sltiftatten We Siirfen in belt SBa^n
oerfetjt, ba^ er bie recite, ffirjere Seite mit formli^B
9e[ageningear6eiten anjugreifen bea^(I»tige, )»fo^l$
einen aOgetneinen Sturm auf bie linfe, Idtigere @c{te
ju untetnef)men. Sadjbem ei am 19. biefe Stbfi^t einem
JWegfirat^ etfiffhet, befaM « bem igrinjen von §effeii*
^ombitrg, bie armee fcfort in Sereitfc^aft jo fe$en,
fcba^ fie in ber 9lai^t nai$ rtilftfl matfi^iren unb mlt
anbrtf^enbem Xage an bem ju be^mmben $Ia$e vot
ber Sinie Pe()en foDe. 2>et ^inj iinb bit flferigen ©c
netafe loerfangteR no* einen lag Sefi *«>J«, bw« aber
ber gelbmarf^aD mit bet SemerfHttg abfcfllug, ba^ tin
iEeferteur nut eine SBorli j« lanfen ijaU, iim bo« ifiot''
fallen ju terratfien. IDann f^idte tt ©toffeirt jur fUt"
cognofcining ber ?inie unb a««n>4It(ung beS uortVil*
^afte^en $la$ed ab, ber au* abenb0 6 Ut)r jittiiiffe^rle
nnb feinen SRapport erftatfetc. I)«r* i^n erfaftt ber
getbntatf*aH juetp bie ungewillinli^e S^iefe be« ®ra6en9,
(Ddtftenb eS an Sdtem unb oDen anbereit ®turmgeratV
fdtapen mangette. aRilnni* fagte ajbet: „@ott unS
unferer broDen fieute §erj^aftig(eit unb gef^itfte 9lrt,
fi($ in aUem ju f»elfen, niiib uM gtficRt* Ifinaufferingen;
I , Google
pi^teR ®ie una nur fc, ^etr ©enerolnialot, bo^ wir
in bet 9ta(^ ben ret^ten $[at( nic^t vtifef){cn.
9Ia(i^ 8 UI)i rfidte bfe ^mu m», itnb nur pi^
9tet»nin ber jungne blttb mlt 4000 SKann jnr S)r(fnngi
be4 SagerA juttld, sen too k mit £6fung btd ©tfi^setf
dRen fa(f(!^en Sdrm jn mac^tn ^atte, tvAI)itn» fce^ra
nnt> Die gonje 9ta4^t ^intmrd) lift 9tnnee, in bnt ^eti<
fUiiIen, In bet gri^ten StiUe marfe^trtt wnb am, 2a Woi
frA^ gtgen 8 U^r an btnt 6ef)iiiimten Orte, mel(^eit
6tDffe(n fe^t gefi^tft geniitirt f>atte, aiif btm ®Iad«
ber Stnie fianb, o^ne iaf bee %tin'» ba« @erfnsfte von
intern Warfi^e tt)aI)Tf;tnoniinen. 3)ie Sataiin maitn
(n BoBetn ©c^fafe unb ber ^Ijan in feinem erften SWotgen*
gebete begrfffhi, aid ber SIngtiff an^ob, ba^er alle« bet
iffnen in bet grdften Scjiu^ung unb bet ntei^e 3^d(
me^t auf glu^t, aid auf ©egeniM^r bebai^t ®e? ^c^
Wiberfe^en woUte, wuibe x>va ben erflen Sleginientetn,
Me bie Sntfhvt^i eifiiegen unb ^i) ^btter berfelben foK
Biiit flatten, niebtrge^auen ober gefangtn gtnommtn,
unb in tvenlget al6 elntt Stunbe wac bie gange 9tmc<
innet^alb ber feinblit^en SSctft. S)ie er^e ^Q^ne fiflanjte
dn beutftfjet ga^ntid), SRefenbtrg, ouf bie ffiruftwe^t.
Qin 9teglment6i)rftjler, bet gleic^faUfl mit untet ben <9rften
»ar, bie bie Siu^tDelji er^egen, rtef fottwA^renb ben
Solbdten, nnter 93or^a(ten bed Jtteuged )u: jit feQien
fi(^ nl<^t fcbeutn ; Me €ac^ fei @olte« unb ber J^alfcrln.
<Die SRIttel, but(b trelt^t bie @oIbaten ben SHangel bn
Stuimgrtdt^fi^ften etfe|^ten, maren tbcnfo manni^foUig,
al0 feltfam. ^n X(|ef[ ma<^te mit ben glintet^Ibcn
tinb Seilen @mfen in bie @rbe; ein anbeiet ptdte blr
@(^weindfebetn oon ben fiianlfd^en SReitem in ben SBaU
unb fHeg fo Irfnanf. 93iele legten ganjt f)>anjfii^e Sltltec
aid Seitern an. 3)ie meijlen ^ecften bie Mip^t jwift^
S24 StOMtfi^a-attnri*-
bfe Stfne ^ttx ffiDnndnner, ^alfett iiiatn fo ^inauf unb
tDuibm von ben Kod^folgmben in giddier SQeffe ijinauf'
gefioben. "Siabei . jogen aOe ^nfanterireegimentcr au^
nM^ i^te Aanonen, bmn ititi givci fu^rte, mit Ifinanf.
©ei beni flasjen Kngtiff fatten bie SRuffen nut 7 lobte
tinb ttmaS Abet 170 ffierteunbete, vnb o^ne ^(genben
Siotgang wiirben fie ni^t dnmaE foojcl SBetlufi ge^6t
baben. 3n einem €a0ell, in toeI<^em bei ^^an fe(bR
gefdjtafEn ^atte, lagen 40 — 50 Surfen unb etnige uot*
ne^tne Siiataien, bie fi($ ni4t ergeben woUten, fonbtnt
fctttod^renb mit ^anonen unb gltnten ftfcoffen. 3)et
Selbmarfc^aQ tief bent ndc^ften Stegintentt gu: eS [oQc
ifn jDfftgiet tnft efniger !K<mnf(^aft bie Xieptie ^inauf'
fkigen, bi< Slpre au^i^Iagen (affen unb iiineinbringtn.
3n bfefem ©eft^dfte melbete ft* ber ^aiii>tmann ». 3Iian»
^n*nnb na^m 20 ©renabiete mit. 3)ie 3^utlen f<^pffen
bnr<4 bie 3^()iiTe unb vetivunbettn einige. 9110 abet bfe
X^iiie aufgf^ofen tear, ftelen fie bent .§au))ttnann ju
Siifen unb baten urn $atbon. 'Skan^Hn ^felt nun au($
bie ©einigen Bon bem OemeBet ab unb noftm bereit*
bie Slaffen bet ©efangenen (n (Smbfang, aid ein £ta'
gooergrenabfer feeteinfani, in voQer QQut^ ju bem ;giaubt'
mann fagte: „^ttt dafMa, wad ma^en ®ie? wfi
miifftn bie 6anaitlen nui bewac^en, wenn fie ju ®t*
fangenm gemat^t metben; Perben mflffen jte, bamit fie
ffinen Don ixni fenter jum ©Floven nia<^en," unb batouf
bent n&d}^tn @efangenen ba« SSajonnet bur<^ ben Sefb
^e^. 9lun »ert^dt>fgten bie %Mtn i^t $eben. S>eBi
Sotiitdn wutbe ber ^op^ gtott vom Ste)pfe wegge^oum;
ein ^icb inaQte von bem Stinghagen ab; jwei anbete
befaut.er itber bie Unfe ^mi. Buleftt toutben abet bie
3^iitfen fdmmt(i(^ niebnge^auen. 9Sd^teid> man botauf
ttdt bem Sentemai^tn bef<^dfttgt icoi, erpfobitte ba0
^ftMt .im StOm, tUarSttif oberniAl: Mi^ tint, full'
benttfuif t)ie ®eite, feka^.nut jwd SRanit babd, iu>«
fatntn., iinb bei j^at^ttqiotm mit frhmt uttcignt' Sntm
m. noc^ twvcniiM^eitfoitnte, hnex bat &atilhe eitifkl.
: 3)er J^Wni »« nw^ pa w^tm 3ft CKf ein -^Jfn*
gcfe^ unb.fortserd)«fft noriMit, ^tte ab<r feine &itdtm
luiudlafTen muffen^ )mtn.:beiwti tnon, a«fn einigm
&A4en :£}iifotm, mil tia {a>ge« engtift^ed ^fi^ei^V
faab, baS.ttjm $etn bcr @c»^ gefcbenlt ^attt tink
hefttn ftt^ : SJhtiinH^ bomi ben getbjus ^n bebiflMe;
Sftof^ (SlniHt^ bed .^\a]tt6 fonb man aud^, bat bt(
Sd^efijgiiagfn bcffeltKti tiot^ nif^t gtdgnet gmefm »4ieitf
^. (ongf] S^clagcwtta (iH«)vMttn, fnoit e« au^ fosft
an tft^tm 3!»^iM^ng0flii«aU(n gemuteeEt ^tte. 2)ic
3>^me unt) <£a^< flonftrten tie Siirie nl^t ge^MflS
W @i^ic$lfi<^ Wftmi St tngt, fobof bfe Aononen vM^
Kfl^ uv^ gcti^t woAoi foantm, unt) bie SkUMOt
itire $«iiib£ niH.mtt. $feUcn. mib flrintnt ®ctiM^i, obn
9tU bfs:.@dbei,«li|)iWe^ien nn^ea fonntCH. ^e neiiif-
enfilMln: »ax liiHi) nii^ }uc .^A^ in bi< $Af)t gc
f^rt wb M dftCTt . aSotttitDnf t>Wig notf^. SSit
ba.^(^ btft 4t4«( tow^ «i»^ im fSpnonanbo allgtwiw
fBcKntmittg ';cai6gebta$(n. !Do: gii^. X^ll ba S;**
ttuea:^atte fi<^"auf bee ani>cin<Seitc beftmbtnank'.iDftr;
g«ti btn ^^gegiiffcfteR )H ^fe gu tUen, gf^dt^
^. l»ti; gelbmarf^aa aufbte anbm ®tite rfiiftt, kkK
iVf^ gft btjnfttben Soonititge gtfi^E), foqb ec nni: nofft
t^ leStfSofiea 'omSiasi^imtv.MUtt, bit ji(^ os^ngfl
oertljefbigm roollten, abet, aW etnige Mfgimentet orit
%rt^()ri(, i^flWifinntn^ ^(^^8^, untn Swrntfii^ung
wn •sunt »wuam vm ■bftti«ai*et S»wn(«en, bit
Sltff^t. >etg^<i*- Sttf^bem SRunnif^. fcin ^gn jm ^m
g«^t' bf« S(Ub(« wifgefi^lasni, gab n bit ®i^ Ht
836 fdtaur^il Wtt4.
^fflidxnmg ^weid, M bet molt efite niigc^nitw Wisge
VM Jtanfmatmdgfittrn etbentol ^Iwn foD. Snjwifi^
MMtbe btt SiMbdle aufgefottpm, bfe fi(^ au(6 21. SRai
mftteM ^sofiMatioa ergab. 9cfl6 na<l^ 8 U^r biefc*
Xagttf tfltftc bU ht 2564 ^anilfi^aiat nab ®)M^U bc'
ftt^imbe ®atnifon, uatet /twi ftd) 500 Wonn bun ba
(!)aibc b(0 Jbt^jubaitv^afdia befanbtn, au« bet (SltobeKc
9ei Kitfunfl be« Stlbmorfi^fdld begttdwfluft^te i^n bci
jeU^trige tdrftfc^ @Dmmanbant bn Se^ng unb bet
tMe, ber afte Santtff^arcndga 3bta!^m, im Stamen
bet fiefadnng wtgett <linna^Btc bfefeA u^tiftcn ^lafecd
9» Mitiben f^m, heb^ ben et^IfilTdtt bet ®tabt, S^
jeii^niffc tier Jtattonen, beren man, aii^et ben tifcraen,
Si meiaDene fanb, unb bet betiAt^tt^n Sltunition flbeo
grten, 3Me ©otnifon fhxdte bofl ®c»e^r; bet 9elb«
moTfc^aU fle^ fie bie 9ie«nc fwf^ten unb jdlrlen, jog
banit untet Sb^entng bet Aattonen tn bie ®tabt unb
fitrifle bafeAfl mit bet fdmmtlit^n @eHetalitdt fu 3]tftMg.
Ka^ bet 6Q))ituIaHon ^tten bet Sftefa^ung bie iBaffnt
jurddgegeben unb ^dUe fie tiad) Avftlof »bet OrjvEoff
tomto^itt iDctben fioaen. SRflnni(^ ^(rft ^ ieb«($ ^i
beio^Hgt, bie etrfflDuiig bet (Sotiltutation in bicfent
$unfle ju fu<f)enbiten, bis b«i Jt^n bie bet Vuebnu|
bee Arieged angeixiUenen tuf^en J&oufltute fireigeUilfett
^ben wiiibe, teie t>ie StnffeR ifivifiltttid) bn fitimfc^
itoufleute get^tt gotten. — Sim 33. aflal ^ecteStin'
itf4 efa 'SanffeQ ^r bie Srobtrung ^^ttOtpi, bavon ei
Me 9ta4ixl<^t bun^ &nn(»t na<^ @t $etet0bstg btim*
gen (ief .
(St wat ntt^t gcBieint, fi(& nit biefem €t^Ige ga
begnfigen, fonbem befi^^, wriier ju btfngen, ungeM^>
Ht nam nt<^t nut gro#en ffiiriuft an ^ben ettittm,
fmbettt au(^ bie $dlfte bet fctneMeg* tci^Ifdim- $io^
lAtoUt att^(3t^ W*t unb'ctn guttt 3^^(ib««'K«^
tiiit(i) ba< 9tcgenn>ttt>er vetbot^H wot. 9{itt ta^m
tf<f (C ffi^ tonrffy bfcfe Untfldnbe ju rinigtt Knibening
^iiK« ^antd beftimtnm, aU cr fe^t Rfi^t mt^t, nm
Me ttetbntbung otft 0foff ju gewinnm, na<^ Utdt auf
Stttffalc itnb AMft(, fotibem nai^ r«^t« atif JCoAIoff
morfi^frtit w«IIte, wo er Untct^cUt unb iBeutc fSi He
Smce ju ftnben eronrtete unb burd^ toelt^nt SRotrfi^ n
jugteii^ We lotaren Boltetibfl ju rnliriieit gebot|te. I)te
@eneiale unb namentlic^ bet $i1nj !0on ^effen'^m'
burg, ber bie ©troijagen nfdit gftiebt ftaben [oU, wawit
anbetei SJItetnun^; otier S^nnk^ beflanb auf feineni
Ctnne, unb wn bre bauiaHgen Siiffetenj batfrt man We
6))annung ^toifc^m SRiintlif^ uub bent $tin}(t(, »e^e
l^dhi far etRenn uer^pf^eoa anben foQtt, wfi^mib
R fie juttilt^ fui; fiebeutunf^SIod fialten fennte unb.iit
bet S^t ben me^wtKn ®(^Hm gut au«f6^nung, bU
bn ^nj get^n ^dbt, uft^ entf^toc^en ^aben folf. -^
Stannic^ befe^te Cilaif unb bfe Sinle mit dnem Sfefll'
Meat ©logenet uub eiitem gnftegimenl, unlet Ob«P
It. !Eew(( , ber in nitt brH ^d^tth (SiMKmanb«nt imi
55CTbtnt, Dcn S^wm unb son Drfojl Wat, bm§ in
bemfriben 3a^it 1736 Smnmimbant von ^iga, boO)
botauf abet ©eneralmoiot unb rotebet jut aratrt ^ti
fAMt wuTbe. Seon^jef unb @tioffri wntben mtt 7000
Stann unb etnera Xt^eil bet ^etbattiKerie, nebfi 500 gr^
fangeuen IMen, jundc^ft, jut Ktbeit wt berSinle unb,
at« ®eneralntafor Sarafanof mit 6000 9Rann 1*aid>milfj
}u ffinen ge^r^en, gegen Jtinburn geft^fdt. 9)Mnni(^
felbfl btai^ am 24. iRai mit bee $aut)tatmee auf unb
brang tiefei in bie Sttim tin, loobei jebod^ bie £tu)}t)en
gtp^en 3)i«nge[ (ttten. SBan raoxf Sliunnii^ VQt, bn^
et, In flJtvfotgtmg fefaec nilftiirtfdien dtiwde, duf bte
.988 TWiMltW: IMwrit
nc»« nub wnn qait «»# h6» t¥o.)>(iIitiffi)'mUitdnf(^it
turn I), fo' Ewn bpc^ .\eatx llmfiaiUi boju .Ije^etr«^>i
^ut, m ^mnid) hit iUbt .vii> %Q^«lub[(tt )mc
XniiMKn nii^ in bem SKa^e )u XiKlt iwnti, ivir; a t*
f)>dt<t ,iD4ta«i^t ju wdnfc^tn ^emiUftfTmig ti«fam. UeM<
gene m(is M be^i bamaUgtn 91ufi[a;tk. bie gri^f ete <5c^
ititng ber ©olbattn voit @eitti} «nbtm (Uenmile au<4
msign au« ^uaianitdtdgef&^t, .(^0 and eigmn ^
(Httwlf*fe{t«li(6e gefloffm fein. — SRuimit^ fiWft^
f^njl. bte Seibtii ber SoIbaKn tUt^t unb fw^te^ j^iun
^ui^ tlmn^pxtHitn. %l$ tx am. 26. fra^, noi^brai bo^
det(|^.jum:9Uifbiu(^ Stgeben, bte im OnaTcfe en pa;
r^te ^^ftibf Skmee, {icisn ©nooija^t tuc^, umtitf,
ijef ei bfn ©olbatm ju: „£inbn, fdb gsten 3Sutit)e4,
UHT.wfTbea l^slb an 9I(ifi^ unb gvtt9 Saffer fcmtnen'',
worauf bie ndc^fififtienbm annopitetot: „@ottgeb( ef'l
« ^ mt^s> Skter." — ®ei: firfflt *&at >« atmw
ttentQ ®4aben. 3toar fie(en I>n btm Ue&eifc$eii ufatt
b^.ffdnfs gluife, SUtnbufen unb X^&itt vo^e^ene
@t^annuge[.{|Wif(^ ben i^fifc^m Jtofodm unb ,<&uffticit
unbj b^ XotQven vot, a&n fotulb bie tf^iltm %x\tf'
)>{a ontuAen unb bte ei^e ^anntt S<u(c gat), .orgiifui -
bie Satajre? aUtptal bk glu^t. 9(m 27. aStfi gcgnt
3Rittag vn^fuffitt bcr @u[tan.@algan, b. ^. bei tatai;ifctw
^bprinj, eiaen ^awrtqpfltiff, ^IfU abn m* abflwar*
tttn .Jtomtnabe nt<$t longe , Stanb unb dkIoi: einige
SaltWt unb. cine tietnlic^eSInta^^l 3)erwunb«ter. JBtan
1] 9tn cntr^fel^cntT Se^lei f4elnt cS srocftn in ftin, 'ncnn rt
gmwtwn, xotiMb nan jMe ®eMgnte» &eft«ste, M
utiUig bie S^rigm venat^en wUttn, bi( Splttr. onvM
eaenlKftl iStft nfiti} )Kiit[[<^ Se^aguttg effttwbai ju^
tool bei: ^iipiib«ii=$afAa, ba a-itfrn ni<4t gtbiRgcni
(inm i^uccur^' mtd) $l(of p loierf^f einjgf ,|aufrob
aSonn bti Sta^a oat Saab gefedt ^tte. StBfli; bfct(
Senntni^ fo wit^jtg, b(^ nun jit bun^ i^me»f(^U(^
®TQu|ainfeit cifaufcn nui^te! Unb fogte otan ^ nic^tf
ba| ein fi>ti^c4 SSerfaltien oui^ best Sfiobe M 91*^
gttte, t^enfo ju ^anbeln?
Stm 2S. marffbiite bit Sltmce it^ |u bem f^itwilcti
^Dtm^fen ^alt^^ila, too b<r g^nb .^ u^ebn fr^
Uef imb bie $affase fiietltg »a<^tn woOlC' Sti kteftf
@4Us(nt}dt mt^anb bet b«m Uebecg^n^ <lne iPrf^aHig
i9;eiiim^u{(fij tub eis fuor. l)wtttrt S^tana jiAq*
^ ^i:^ ^iiKin. Siie ^ofodm, ble auf bw jGiaflagfv
109^9 QflHbeBnttb fut tttuK folii^m %c^ gu fei^eqiybe'
fiuftngt Qoren, fjCQcCten |ktt b«ffm untecbie $&iogn^
fnnqi tie %at<ifm pa ..SJerfut^ung ^Attm ufbri^ie^
{onittn, bi; .S9(i0A8e ju ))lwtbent. $}^rtnb.^ M
bffM ou^UOttt, settMnit ttfOR dfit* ki* O^^i^w. ^
}uflfBeft onb bie SntOMit, fowdt |te i^ )^eb<r )m
aU&),uunmj)entiM^<ii, tb^d njebeijitl^^^^, ^(9.0f
f^j^fnitwe^Ofti. ») ,-r Km gf9. exkitU bet gf(biii«i^4jDf|
ly&o Rent m tcT Korgong, na4 tfiMr Qentblntnina' btr St'
I , Google
8M 9tIIWRM i>tnl#.
Kanra* (Sgotcjonibat (asettnt, bat ftuffm t>lcfe< Sittffcr
lic^ lirmttnttfl, ^ feftent <3(^laf dbetiafffn ^KtUm*
Or behtt^TM ba^ fofatt ben 9metat«QjoT ^n , mil
«fiiCT^in(iIn9lti^n Hnja^I (dc^tei ^titer unb einffiM
Jtan«nat, nub btfa^I t^m, wdfiimb bn 9ta^t auf birt
ff(nMl(|e SasfT (Dfjutritcn nnb ed bei aabre^cnbtm EEage
atijugreifnt, koobri et ft^i pn SIngriffe nur regnMrtc
Xni^)»n )u beblmra unb Me fnTguIdttn gut 9)nfel<
gnng bed 8tinb<« bereft jn-^oUen ^tte. 9San glaubte,
^i(T enblttl Hne ®(Ies(n^eit ju ^abeit, ben ^etnb ju
faffen unb i^m ein«n tA<^gtn ®(^[ag beignbringen.
3um UnglSd ver^ielt fic^ .^dn abet dng^I^ unb itn*
m^i)lt^en, uttb iberna^m, in gn rf^toeiem (9tfQ[)le
fefnet C«rnrtt»ottIf(^(eft, ble »fel ((^wettre aSerantTOort*
N<$ftft, Don fefiMn Oibrtd abjuge^en. ®r marf<^fi4e
ti)etf« niti langfon; tiKilfl mat^te er, dtva 11 SEBerfle
wn bm griabe, $alt, bera^<i(«gte mit ben ©tab«»
vffilttereR unb Ifefr ^(^, n<iment(t<^ butt^ ben Cbti^ett
». 9o9, ben e^ttriegerfo^^ bc« gennnaff^aQ* Saee^,
bc^mtnen, bfe 8«ite ob^^en gu Met unb tMwtU jn
fonMim. 9er(|tbCR» PeBte ^m bet Oberfl o. ®t»r«
monn twu bet Sonbutiifj vor, bci$ ba< Ouanj unnit^fg
fcf, ba man Mne 99iisage bei f{(^ fil^e, unb fo nnt
ben Wtfn^i^ mt> ben Hngriff o^e 9tot^ et^wete. ffiet*
gtbmfl f«gte ^ ber ^mf^in btr bonifc^n Aofafftn,
3nan 9afUjoR>f() StDlvff: „^en (StMctAvunoT, wtnn
ddt >aS tbun, fo ^aitbrfn @ie tveber M efn ret^t'
^offcnet @oIbat, no<^ ate dn ttcnet S^ftuet 3^rrt mv
fcfUt, unb i(^ gebe fdne $feife ^^abad ffit 3^iea Ao))f ;
wenn Sfe nl^t Ccbre ))arlren, fo nill it^ lefgm, bo^
ncin 6dbcl nti^t fo fefl fle<&, toie 3^ 2)^" ^ciii
Micb bei feinem Soifa^, wA^tn^ gtrioff mtt ben b«iii«
f(^ JC«fatfni, twnnt au(^ kie ftqjoirogcr unb Me ^
form f«{gten, vorrfltfte unb in ber 3^at am fctHiim
ajtpifltn tirf 30. bie ffioitw^ b(3 gefnbrt ufwcmnjKlte,
nttbn^rtt, tn bodSager eittbiAng, ttac^ oQot^^tnt,
^ Me in titfen @d)(af begtabotat Xataitn ott^tftt
nab bid an bad ^It M @ultan @algan gtlangtt, ba
nut cien noi^ bie 3<fi gewantt, fic^ aitf tin $fnb jtt
ft^ngen, ttd^nb fein ®efe(gt niebttge^en, f<itt
Stp^tveif unb ble ^u))tfa^e, ntb^ ^nf anbem uttk
beat gtiAjm ©epdd, trbentet wutbcn.' SSire fe^l ^In
juc StoOe gcipcfnt, fc t^dtte man rittett enlf^eibenbeit
@ieg etfe^ttn ffinnen. (So abet eratattttten fl(^ bie !la«
tateit, ttt8 fte faften, bof (ie e* nut mft Jtoforfen gn
t^nn fatten, unb ^olof mufte ft(^ }nTQd)ie^en, naa n
gwor nit (gt^oltung bet 33euK, aitt b«i^ nttt SBeriil^
von me^i a(0 lOO.^annbewtrfQeatgtt. 2)ht»ni<f| I«f
brat ®enei:dl ^ein ben ^t^ta ftfifotbetn unb fi wuibe
WT ein jttiegdgeti^t 0«f)eat, bod i^m, nac^ 3un(firc,
ben Ao^f abgeffinii^en- ^attm foO, wMouf e« mlt Oi*
Mrien begndbigi wnbrn lodre. Kai^ SMfi^tog nMfbt
ei tttrur^eilt, 9tang tinb ^I ju veiiieren unb aU-ge*
mrintr 3)nigdnet xaOtt ber Still} }u bienen.
2>ie XalaTtn fatten bd bent Vnrfi&n bee Sucntrfrt
bad SBdft gefu^t, unb bie Slimee marf^itte nnge^io'
beit ouf Aodbff gn, in bcffen Rd^e fie am 4/151 Swd -
aniam, unb bad fie »on aSm geiniben wriaffen fonb,
fobof ^e ^ne ■ SBibtrflanb tingog. @lt fonb Me< einc
8ln}8^['itan«ttcn, 9ie( 0etreibe, bra^te an 30000 eifaft
gufAmmcn, unb ma(^ie in efnci @tabl, bit etne (tb^^
^nMung Kicb unb felt ntclii «Ai 500 3af)ren Mncn
geinb gtfe^ ^atte, fo viti Seule, bo^-nan gai ni(^
«fltd mit foctbringttt fovntc. — %m 6,/17. ^anl ifMt
man eine Atmoaobe. (S< Hxn ®iiin(dma^r Stdlie, ba
S8V 9'^^'''^'^ P^"*^
oit.ituc 300: 'Stna vni 2 Stnwnm iw Mxmxt vm*
SMttt, (iBKi askert^oli) SReilen bwoa abex von gnfia
Udttmultt flHSffaOm ivotb. aRan fi^Ac t^m si>9
tRiimin mil 3000, aRaon lui; ^ilft; n. ^atte. Abn bn
Stin^,. nad) djum nti^irfbiiiblgni &t^e(t}U, intits )ui&4'
IttrJe^n, .unb u. .a. skum. tomtitaica. Sataree, b«
(ttMi'20@(^lt vor bn StoQte gfflanbea, tKcfoiUi^ mtt'
bm Degm aicbnjgcfto^tn unb fl^m einen f(^6.neti ^aif
|tr unb efnen iDfitwxn iSibel abgcmiiniitni. S*a Aotff
laf mticfi^tete maxi,,uatet Qtm^ta SlnMtun^n mq
@(itcn. bn Z^tanro, bM gegm SalttifaTei, ba» man
on 17./2S. 3uDi.in0 ®tm befam. $(uii) ^uxuen
oRe SiMvo^na in;d @t[|iig« gtfUit^tM. SXtt fiiHi^n bet
Kuffm bliebtn ustet i^mt^r ^t()ea; bit t)iortt unnbt
in bit. 6tabt scfiJ^iift, uv Scute ju mai^ni;, .tnittnub
nun ^ S¥inb bwid^ JHiftte IR<itet be»bac^ten li«&
@tfl«t WiWifir «td bie Stuffut in VfiHct ^Unberung
bcx,@t9bt ^fgriitn waifn, fnnun bk Slatarw pli^Uili
4U0 bm @ebiv0t bcftitr, uttb nnf^bou fte bie 3anii'
f(^0tf bif jie l^iotn fl4 okf ben $fetbm fi^a gef
^Dbt, abgffet^t. unb. fo jip.if<4en fl(^ efng^at {Mtten,
bag aaemaf jwffc^fw ttiyt ^tami i^ti @t)a^«.ii>
3attit£$« ^nb, {i«(en.fie mit gn^er ESiui]) auf bie
^iifwen unb ..Spf(i(Ieit;C(|i, bie flt^ jebMJ^ langf genng
bffltm, um bit, fAnf 91egiinenlet ^eEanfoniBun ju [ofltR,
ivelf^e SRfinBiiib.icI^^ qtit £««lte ^ei^fn^. ^
geinb ^It bie er{ten Jtanonenfi^dffe aai. Mii abciXr
Sel«m»f(&aU mit bet 3nf(wttfie in. ©tumf^iitt »»
bnwg unb mit bnn Mw* &tmfn piiotvimti^ fmm
Me^,ie«b}n Rt^ bie Sonitft^n itviebei giatec bie Stu
toop lu $f«be unb elitcn in bie Soige mrfiff. Sei
bf^ erjUn SIngriff fatten fte. be* i&)faifen eine. ^as«w
Tuf|{f<l|er Hmttannt, bet t>i<i bemetfte, bat ben %^'
maift^aO, lit t^nm abne^mea ju bfiifen, unb betDeT&
fhKigte We« raf(^ unb inntI)»o1I, ircrauf n fofort jum
^onittmann entannt worb. @IAdIf(^er iDoreit bit 2xt«
tacen M einem glricljeiiigen Rngriff gewefen, ben fie
auf bie S^TO^fnef^k mad^ten, tve[(^e bfe ^eibe nod)
einigen ttmai ablitgenben Srunnen jur %TinU geritten
fatten, unb beren Sebtcfung ju fi^wac^ war, bic Setnbe
abitttoe^ien. ^er tvutben 'oitlt t^ef[0 getobtet, t^m
gefangen,' ani) .dne Jtanone genommen, unb @enera(
Spiegel fam }u f)}dt, ben Siataren ben S^Atfjug ju VtT'
((KTren. @e wot bied abet bet einjige 93ott^eiI, ben
fie in bn ganjen Sam^jagne bavongetiagen.
9ia(^bem bet ge!bmorf(^oIl ben ^ala^ be« ^^on«
{leftcfitigt unb bie Bergolbeten !£^urmfni))>fe unb ^atb*
monbe von bet a)tof<^ee ^atte abbm^n loffen, Wntbe
bie ®tabt in SSianb gefc^of[en. — 9ln bemfelben 3xige
(amen jtbom Sworia, ein Ungar, bet »orma(S in SRa*
go$t'6 Sienflen geflanben unb aid ftangofifc^ei @on^l
bti bent .tt^an gewefen wai, unb Hnbiead Sutow^Fi,
ein $oU, ben ber })oInif(^ Jhonfelb^rt ^Jotodi, ongefe'
Ii(f) niegen ©renjliefc^werben, an ben JC^an gef^iift gc
f)abt. @ie ffatten ^(^ in bie @ebirge geftflc^tet ge'^abt
unb begaben fi<^ iet)t unter ruHtft^en ®c^uf(. — 3)ie
ajlittlidtungen, bie fle ubec bie Sage ber geinbe nta(^*
ten, ^dtten ben aSJunfc^ be« getbmarftfeaUS, na^ -Raffa.
ju bringen, nur Detftiirfen fonnen. 3nbeg not^igte i^n
ber flatfe Sftgang an !Pfetben unb bie in bet Wrmee
auebret^enben, wol I)au))tfii(^K(^ buT<^ bad f^tci^te
^^rinlioaffet I)en)orgenifenen (Stribemien, benn bo^, ben
SlitifUKg na^ ^tnUp ju fu^tn. Um jebotfe biefe Wk'
fi(^t }u verbeden unb jaglrit^ wH) weitere @egenben
bet Jhim jn ver^eertn, rit^tete er ben feit bent 18./29,
..oogic
234 8elbnti#(l WMMi^
3un{ aitgetretmett Warft^ f» Hr, t>a#Ue ^nbe immcr
n«(4 In bet Sldnung Uitien, e9 gt^ Quf ^ffa lod,
wedf^alEi fie btnn ttftc £)))natfctneii ituf 2)edinig Mrfrr
^ti^tung bttt(S)ntttn, jutnal tn berfdSm bit cigenm 9c»
fittungen bfd ®a[ga'@u[tan (agen, bet, twi bem ^o^m
SUtn bed A^ond, bee HflcnKidte SMiieft^xti max.
3^be|i gtng ed auib bet btefem dug* n>fe gmo^nlfc^:
ble Slataren wiK^ten son 3«H ju 3*1* an tfiem 8"
(tgneten $unCte, wo ehte anbeie Xxufpe iffitm grinbe
gai bebenfliti^e @(^tol(itg(tlttn (erdlet fuben ttflrbr,
^alt , lie^en ti abet nie ju etnem entfleii ^efec^t torn*
nttn, fonbetn jogen ficf^ ^ct9 fcgfefd^ jutfld, fobotb bie
SKuffen ifjnen nahe fomen. Mn bem ©algi^ttt traf man
miebei efnmal bie gonjt SRai^l bet Satoren, unb ^iet
bHeben fie and) fofonge ^^n, Hi fie bie Stuffen, bie
einen Setg fjetabtfitften, mit iffteit Bier Aanonen be*
fbceic^en fonnten. SRfinnii^ fummetle ^^ nitfit Itn gt<
rlng^tn urn fie, fonbem lief ni^ig ben SSarfi^ foil*
fe^tn. 2)et $tfnj von ^effen'^ombutg, bet mit aif
btefen ^aQta it{<4l einvet^flnben Wat, nreil et wa^T«
fijieinlit^ gent fo tafc^ aU mog[f<^ in guten Ouartietcit
gttvefen todtt, mac^te aber ffiorftellitngen gegen baS
Se^rten auf einet bem fetnbdi^en %mn fo i)u9gefe(ten
3)Iafr<^ti{^tung, <DIunnf<^ ctwibettt! bet $rinj m^c
nut bie @nabe Eiaben unb feine SlrtiQerie QM^aQi an>
tfirfen [affen, wotauf bet geinb auf bie erpe ©ofoe ba«
Sffieite fuc^te.
e« ge^acte biefet ffiotgang in bie Mttfje bet 9»i«'
^eHiglelten, bie fi(^ jroiftfeeit 9R«nnic& unb bem ^*ffif(ften
^tinjen f(!^»n feit fenem .flriegStatf) fn $n:efo)> ent'
ftwrnwn fatten. 9lnd6 Sfuntfer'* iii(^t unwaI)tfcfieinB(§fc
9}etmut^nng waten ei ubtigenA eigenttit^ bie 9hifen,
mmm(li<ff @eneta( S^mailoff, welf^e bie Soijen bte^ten.
We Bet ^inj, t«m fie flbetWed wegin frines »oI)lBet'
fe^enen ^fiitten* URi SBefnwagm^ ftfimddjeften , se»*
f(^o|., ©c^oR auf l»m ^orf(I|e na* Snfcjifarri tiattt
tt 28 9temon|ltotii)n«j)unfte gegoi bie a!tt b« jeitfterigen
Ot^erationett Abergeben, toorauf it^ni bet ^dtmiatftftaS
tJiTTi^ ien Wisfutanten, bet Me ©djtift uSerbtaditi, fagen
lie^: ei laffe @t. !t)ur[^(aui$t fein SemiilitRcnt milt^n,
^alft ober je^t wrtK 3eit, bfe lljnt iberfifelifte ©i^rift
Jit (efen, no^, p* ju fceanWorten. SJef aSalfjiford fetf
ec fo weft geflattgen feiit/ feliitn greuiiben sorjnjc^Iageit,
ba$ fEe, faCI^ bei ifelbmatfc^aa tvetter matF^lien wolle,
^<lj wibeife^en unb im 9lot()faae t>en ^tlimar^^atl gC'
fangen netjmen mUttn. I)fe SRat^ftcbet befl ^rinjen
mot^teH abet botf^ befutgtn, ba^ fie babei leti^t i^te
Aofife veitinen ffinnten, unb tnat^ten f^n batten ab. ')
— ©alb Txaij hem Botgange am ®oIg?ta »erfu(^te
bet ^Piinj, bem SelbmotfdiaK bobutii^ etne SSeilegen^eit
JU bereiten, bo§ er i^m efne 8iiie tiotlegfe, woiio^ tt
jum Jtandport ber @ef(^fl$e irnb bet aRtinitioii lUM^
2000 ¥fetbe Dttlaitgte. 2Siinni(§ lieg i^m borauf gu*
nftd^fi antootteit: ba bet 5|Jtlnj ©enetaifelbjeugmeiftet
fei, fo tvetbe e9 l^tn I»offentlf<^ ni(^t an SSoifi^Idgen
feftfen, nrie man fi<^ in bet ©adje ^elfen fonne. 3)et
^nj, In bet SReinung, baf aRflnntt^ in bet X^at
Iflnen JRatl) toiffe, etflfltte, bag et nit^W »otjiif*(agen
I)abe, wocauf i^m bet gelbmatfc^aU ;uffl(ffagen lie^,
»enn @t. Durdjlauc^t (ein SKattj befannt XD&rt, fo ttoHe
et fdbp SRatb fc^affen, unb nun ben IjetmanWen
1} XdA S(l(«ni«'« fiirfttOune (a. a. ID. 0. 435) bcffMAtigi
ten fit i^n tiitur4, baf fie taffir bit WnUttUtt 6ctflel(niifl in Kora
Hlag brniften. @S fljmmt bicS abec 61nfi4Hi4 b(> ScteS ttnb b<r
3iU «i4t nit anntCn'd Xngabe <a. a. e. SIO).
236 9t»iiutf4al Stfixii^.
Asfaim, son benen olftnebitS, nad) fftrem jtit^erigni
f(^If(^ten Setftalten, feint fonbetlf(^en SJienfie ju muar*
ten waren, ben ©efe^t ert^rilte, i^re SRdtpfetbe anju*
fl^annm unb, gegen bad gm£^n(iii^e ^oflgelb, bie 9re
tiQtrie bamtt fottjufi^affen, voaS aut^ glficR^ t>i}n fatten
gtng, bid man ben @ennal Seoncgeff tiaf, weli^et
frlf*e Spfetbe ^atte.
9ta«^bem man noi$ ain 22. 3iunl (3. 3uli), bun^
©eneratlitutenant 3$maitoff unb ®tnetaImaiot Siron,
mit 1000 3)lann unb 10 Jtanonen, bie 3 Serji Horn
Sagei entfemte Stefibeni bed ®a(gan'®ultan, Sl^meb^
©dfet olKr SuIton'Setep (je^rifen, tjatte ubetfalten unb
in fflranb fieden, bie umliegenben 3)6tfet aber auS*
fouragiren taffen, tenfte mon am 25. Sunt (6. 3ul0
na4 ^mUp ma, auf wett^em Sege man n«r Heine
feinbltc^e .^aufen fanb, bie man leit^t veijagte. Stm
3./14. 3uli brat^te eiit Jturier bie SUac^rlt^t, bag Mfoff
ubergegangm fei, foinie man auc6 ungefd^i gleit^jeilig
bie (Sinnaljme ^inbuinS erfu^t. (Set geibmarrd^aQ (ie^
baljer am 4./15. bie Mrmee ^ait mac^en unb unlet ge-
ttaltigen greubefalsen bafl Xebeum ftngen, jugleiift abet
bie %<itttn butc^ jwei ©efangene, bie bel biefet ©elegens
tieit mieber in grei^eit fomen, son ben ^nWffen biefer
geieitic^fett benai^rii^tigen, nocauf fte ft(^ voQenbS t>on
ber ntfftft^en amtee entfemten, wel^e am 6./17. 3ull
roiebeT bei $erefop aniangte. SRunnid) fiatte bie 9Ibfit^t
ge^abt, t)iei nut bie ^rrnee ^(^ auSml^en gu lafen,
^ei^iihtngen an fu^ p jtc^en, $ioviant gu befi^affen
unb bann norf)mata gegen ben geinb aufjubrei^en. SBei
feiner Slnfunft fanb et abet aSe8 anber6, aiS er fut
biefen $lan BotauSgefeJt ^atte. Sa«c^ »at ju longe
Bor afoff befc^dftigt gereefcn, ole bag er iftm rec^tjeitig
^dtte S^tupbni unb $co»fant jufd^ien f6nnen, unb aid
9tlbiiatf^l aiHuti^. 237
er fi(^ enblid^, ouf iuw^ a»finni(^ tmixHta nnmitteU
barm Sefe^l bet Aaffecin, auf ben SQeg mat^te, erfu^i
tr uittemegd, ba$ bit Strmec f(^on auf bent Slfldneg
nac^ $mfot> fd, unb fe^rte in bie tUtafne jurfid.
©(glimmer noi^ wax, ba^ dn anfe^nlii^e4 Sonvoi,
beffen SiJ^ning man einent jungen, unoerfldnbigen Sa<
|>it4n ttertraut I)otte, ber notft scr futjem $age bri ber
5Jtittjeffin (Sfifobetfj gemefen mar, unb beffen Unsorfic^'
Ifgfett mat genug ging, um ben So[bat» gu gefiatten,
i^re gUnten ouf SBagen ju paden nnb flc^ nai^fa^ren
ju (affen, t>on ben Slataien iiberfalfen moiben wot, nclc^
bit 3Rannfi$a^ niebenne^elten unb ben $»t)iant, foroeft
fie il)n nic^t mitne^men fonnten, jerfUtttn. 9htt @e=
neral Siiefqef ^atte niU jnet Stegimtntent Siagonei; auf
15 Sage Stilt ^i bie Snnee ^erbeigef^afft unb mit
bfefet ®E[egenl>eit rooten au^ Bide iKorfettnber mil ffljein
unb anbetn Seben^mitteln gclommen. Sbenfo 6rad)te
Cbecfi ffiebel am 7./18. iulf, mit brei Dragonet*
tcgimentmt, tinen SranSpott Sebendmittel, toai abet
aOcd nur auSreie^te, ben 3:ni)}pen ciiitge @r^oIung ju
»erf<ftaffen, ni(^t aber, fie ffir dnen neuen 3ug in bie
venviiftete ^m audjuiuflen. ®o enviifte benn SSfinf
niifi bie <£ilau&ni$, bie flrmtt in bie Uhafne juruil'
juffi^ren.
aioiijet Ifatte tr audi mit bem ©enetalmajot Staxl
9ftagnufl V. 99Jton, einem SBetter tt9 Cberfammer^enn,
einen @ttdt[)anbel geljabt, bei bem fi<4 aitc ber (eStere
anflftnbig unb tattoeH wWdt. !Da bie ^Jferte in Waffen
^Un unb 9Rfinnic^ btforgte, ti m£(^ten bunQ ben <Bt'
^anf bet oeriBefcnben i^iere nnie Jttanf^dten entftetten,
fp ttof er Snflalten, fie dnfi^artm ju laffen, unb beauf<
tragte Sttun mit bn (Sitl)dlung ber btefoU^gen Knoib'
nung. 3)ieftr aber fanb biefen Vv^oq beldbigenb, (f
236 9tii«rf«ii mum-
RAtte, t>af fcitt ^ttx „itia 3Me("'80nefni, u«t> »utk
iHWnbrn, mit ^nvpipiiung tier JINanfni, hit Ui ^mte
vorsuS irt Me Ufrafne {uiUge^nt ftfUen, l^uftvastt,
uiit> banii bem CberEawmetiKTni 66ei tai ^nf^avn
feinej SStdtt* ff^cieb, ia tenn (uii6><in letjtem Daffel^
nacfibrA^i^ vmvies unb i^m (oi .®t»ifbtief vffnt t>in(^
3KuHn[(6 iufosimeit lie^,
9et»r man txn Dt^tfaoifA ojittat, ttnu^u tit Htde
unti Mt SSefefti^igen l>pn $eir(ot> lum grcfiei 2)^ik
gefi^i^ nBb ^gfl6P"II0tl '^te Xotoies bdAfii^tta bie
^mfeljnnbet Sfufftn, tu bciun dw 9./^- Slugu^ au<^
®aieral Seontirf , na^Ua n Jtinbucs gefinnigt Ifatte,
^f , Menig oba gar oM^t Utn ^e |u Witi&fu^itni imiP
j)U(;(eic^ il)ie ^i)l^fatQe unb ^nten gtntwr |tt eriitn^
ben, 1901 @niniil £))i«SjeI mtt f&nf Stginunlorn uab
2000 Stc^aSm Utaititi fforbictt lutb itpt^ nii^t gunuf,
al« Me Mrmee iijan StdiJinarf^ antreten nuifte. Stdni
nxttt ^0dtt it»m ben Okr^ iSUMfmatn mtt eiiia: netaeit
ajer^iiNnfi na^, Ht Jicti aud^ studlif^ m ifim bari^'
fi^Eug nab mit i^m taeiat ^xr Stu^mntli iineber tin
^tnoK gdangte. ®ie l^attm glA^di bie, t)i^ bta
Xatatcn aQtin tdatuut gctvefene, fbdtti ben Xu^m got
bienllt^e guit bim^ hit gaule See entbecft. !&« nuu
am 4./15. ®r|)t. on bfCiGamaiu ax^am, i&i]Ut hatttS
bet Stegtaunta, bte befdl Qegistie bc< .Sctbjiigetf jdwS
1600 aSonn ^arf^nefen Mien, nod) 600 Men^^lige
Seute. Sd^tntt' ^r 3Hnb ni^t 3000 mam getdbtet
obtr gefaogeB gettinitnieii>f)alM, unrcB m S6000 ban^
fBtaxi^ti unb AtatUMtes iimgifcmiiKn. Slur StoBt|tffd
€n))d ^e wtnlg SStrixft geMt, ba e« R<ri^ bet Ueter'
gabe Ainbuntd jA^iig bei bitftr @t(dit ^^n gebUebm
war nab ftc^ geplegf i^atte.
I , Google
SRo^ ber 9itidTe^ ^alte 3ftfltnii<^ «o4 mit Iwn
tier mfi^iUiftiflen ©enerale ju ftimpfm. 5}er iprinj vm
^Din^utg I}atie ^tnUdf an ben C&eriammet^cnit i&iipn
gcf^cben unt ia& SSctfaI)reE tc0 gelbnutft^alld in
ban ui^tt^iflftnt Si^te bsigcfielU. OiWd nun Sirtm
au(^ biedmol fo e[)»a^ft gtftcfcn fnit foil, 9SAniu<$
ben S>enundatt!en0[)Tief bed ^rinjen ju fibcrfekbni, fc
4att(, biefei Srief bot^ am .^efe Siiibnid gmai^t unb
t&a% aa<f) »on ben foa^igen ©egnent be6 gflbmatfc^aUd
benu^ isoiben fcin, 3Kunni(^ isatb ia<^ 6t ^tex4'
buig bnufen, unb foUte fi(^ eot dnetn JtXKgffOiri^t
,wxanUD»xMi, on b^|<n ®)ii9f ber SHbauEfi^aU iadof
ge^efU tMtb, Don bem man vufte, ba| ci iDttiKihuri(&
gef)]aant toax. SBot ci,nun Wd aut^ i«ir[[ic^, fo itMir
er bo^ aa<tj but<|} unb bui<^ tin ei^ta Seiitlt, folgttit
dn (S^namonn, bcr aui$ (Begita unb ^tbtnbu^ifx nut
mit e^Ten^a^n SBofen bHiinqpfen fonnk, unb babti
felbfi :iiii fo au^cjeitboeter ^ililii, ba$ er IHf 91er>
bten^e aRvnntftr'^. i^oli^nbig gu rourbigtn um^te. (it
bat, fet ei nun bn^ er ben timt angetxageiien SBotftt
ablegate unb bamit bie ganje ©oi^e fn^ Stoden biadfte,
ober ba$ er in bem Aciegdgmd)! old Sext^etbiser aRdiK
atd)'« ouftrot,. jebenfaH« bie ©runMepflleit bet gegen
SRunnii^ er^obetun Snflitgnt bart^un ^Ifen unb bod
SSeitere bmitlit ^ftamUi)'t ))eifon[i<^ed (£rfi^t»en,
foba^ er, fiatt einer SSerantwottung gu untrrltegen, tiel>
mei»r mil ©nabenbfgeiguiigen beiotmt gur Knnce guind'
febite. S)ie ^aiftiui ft^nfle i^m bie @otei in bn
Ufraine, bie @iaf SBcifbac^, oui^ ein @e$nfr unb Stebnu
bu^ Ben i^m, befeffen ^tfc unb bie nat^ beffen Xolt
on bie StttM guniifgefaSen nwten.
SRfinni^ lam etgtn @Hbe id gebruar^ 1Z37 ia
,H,glc
240 ^imx^^l ttteit4.
fan ^au)>ti)tt<irtier Stim jtirfij, we tt junii^fl mtt gan*
jem Sifet an SoQenbung bet Stu^ngcn ;iiin nddf*
ftot Setbjugt arbdtete. SQit bie Stegimenter bntdg
40000 Stefmlm mfeber voajd^Iig qma<t}t routtm, fo
wu^te 9Rfinni(^ mi) i^ie %)M^tig imb ^ti^nn^ian^
tttung mit fo^ti ^o^ unto Sctgfalt ju detreiben, Da^
Ut XUbd^inie uitb <Sntte^ru»gat bt0 Bodgnt 3al)ted
foweit miflli* wtrnfebm rourten. Um bie 2»itte be«
aRdt; befatnen alle Stesimmtet SBefe^C, flt^ morff^fcTHg
}u ^oUnt, unb gu Sbtfang bed apd( »er(te^ bie ganje
Stnnee itjie Dtaarllere, woiauf fie ju Snbe befelben
an biei $«n(ten fiber beit ^nitper fling. @(e beftonb
aud 63 SataiOonen guf^olf, girei ©arbefc^tvabronen,
ciaet St^Bubron Jtutaffiete, 145 ®(^wabrcnen X^tago:
net, 1600 ^ufcren, 13000 JJofaien, 3000aWann»om
Stttilleriif* unb 3ngenifnrtotp8 mft jofjlteif^en ©efdiutjen.
3)ie ©efammtfidtle warb auf 60—70000 aSann geft^dp'-
Untet bem S^bmaifd^aU fungirte au(^ biedmal ber $Hng
von ^otnburg als ©eneraifelbjeugnieifler. Stu^ei^fieonqcf ^
nalnnen btedmat on* ber ©enetaf -Stumdnjeff T39b. VI,
@. 358) unb bfe ©eneroUieutenantd ^t^, ^arl SBiron
unb 8cn>enba^( (©b. m, ®. 195 fg.) an bnn gelbjng
t^[. ^u(ti Stofeln, 3Baltit Stc^nin, 9taflttu« S3icon,
8(ia(qeff, larofanoff begegnen wit wiebet. SIM gtel*
WiQiget mi)au bem fHbjuge bet Hnn anftffetnenb fo
gdbtjenben unb naifeinalS %o<tf fo unglfidlft^ Saufbo^n
befUmmte ^rinj 9[nton UirJ^ von Sraunft^weig bei,
unb ^at |i^ M cine gute Stufje ffir Wunnic^ eiwfefen,
ba er fi$ ebenfo befc^ciben, aid unwrbroffen grigte unb
tteu ju brat Stlb^enn Ifiell.
®egen @nbe bed 3uni gfng bU Kratee ubei ben 8ug,
mo setf^iebene audldnbiftfee Offtgtcte ju i^t ^ie^en, bie
ben gdbjug ai9 giriwiafge mitniaii^n woKtcn. 81u(^
(mint 1^ nd|v oK 380013 ^^m/UetUoa^m m^ SetX)
StamttU )tt it)r, von- ndi^en ItiUtai jtU iSoa$a0Lt
iwd bthun,. Sic Ht Simn btn 99itsr vetUc^ (g. ^nltf,
iegann fle^ itt Ownt^, nAmii(fy in bid ffiinetfen, 'kit
diuuit>ei uater^A^toi, gu matft^ircn. 2)n SRorft^ wn auf
S^bei^aif^tet, inbtm t>ex Si^^cof^oU W %Ai(bt bai4
t)U^ ©c^bmegiiiis p onlettm l^Of^e, von Cf^afof
:£m)>)xn itat^ £&enber wegiugie^en. 06 fie Ui wiiflrt^
gct^on, borftbtt lautot Me Ktu^iiiMni vaf(^ielim; jAta»
fniil^ abec ftaib m«t Otjaloff , t)t>i t>em -wan am HX
oafoin, flacf &efe$t unb : twfeiuet. Urn t>en.9b#n.t)if
gttunge gu entjf^, ^aUett tie a^rfea aUtd SKti
tfon Soncjiha an bid Cqaleff unt> Viet Weifm im^et
vcrbiannt. Autj Mc Stithinft bet 9{uff(kf «i^UIt bk
beccf» an 15000 a}Iann' fiarie SSefa^itltg ni»^.':dRe
iQti^tfunfl Kon 7000 au9erlefenen 93o«iiaten ihtt>. Sir'
nauttn. Sie bie Stugen ftt^ sot bem %Ia|e [agmen,
nof^bcm fte ein ^afifinbigt^ Stettetgcfe^t brjlftmbtn;
.11(0 ber ^oneineuc, SRu^a^ $(if<^a, ble SSwr^bt tn
&anb ^eft.
1)00' ©(^ImmfU'ffii bit ibtl4%ttitwat, baf tie
gCotte, Wei(^ be«fe(b( %Ax^ %xaUtM, beffen itn^ofter^
j«t ilkifotgung bee 9(nnee fdion' fm vodgen ^(t^Te'fiv
fomnfilig gtwefen waten, tien 33ntt))n ^rabffi^tr
foUte, URI bie mie dnetn £^Ie bed fi^ivAeit ®ef(|«^»
uRb anbnn^SttageningdeifMtxniiffen belaben war, RiA>iv
SSeratictbiutfl unbflimattuitg nlifrtjitrStillewat. Un^
gfin^t 'iS^e unb nfebdgn fflkffcr^aitb bientnt a^'
Qntf^idb^uiig, wdi^rmb bit Sbt^ditget aRtitiitidF'^ oQeT''
iittf^ aF9ibo^nten,.ba$ auf (Sttten £nibe$(ei'S f(^(b<!
.^iUen jic'w^ g^a&t^.fp .^Atte fmUcb ^Rfinniit fl(^
fdbft anfiagen muifen, ba^ n einem 3)tann, bet ji^
X a
, .: Google
gitti^^i^.init fi^ienem Bidioof &cif)f!nl . MmDL ISiie
cfi.fill^titMV ouci) mit. btEftt @«&t vottoUnti ^aiit<, bit
ioar.^i.;i£iui'geftuna oUHt^ fiiil ft^ako nv^ tsftrt
hnuHnl, alft mtm gtlitM^ txtti^.^u obwr wgcMSistn
itiani,ttlni,. vm: Ua %vxlttt. tt\&t Mt.Sint jui lafiott
Mue: 33«^iftiii0nt «tiei. tia; &tt{a«j^n,.^ibeigtt^i^tfn.
^ rittos sngm,. «m tU- SmK, ^e^attcRett £icic)fltfitf|,
jHfii£tff(6, nfttb befttttcffei, bte @it«l)tr.mit fiiunsttti&et
man fid^ jttioi^ mit Slrbdten an Sietiouteit wtb 8flVi&
giibfn,^ t>tB »tir.>it «jtif.f}<itttn 9ng>n, iDfl.mcm. dtiten
SBo^ imb.@ittcn.bnme£tt ttmuc^ .ivoA o^t. tmr^i iDk
^rte bt$ 99t)ben2 ^bx .b^v^ett touiteii,Jif;jiasb SSmt*
iwfteittrfet^e xat varf unijtt^oi^c^., Sttmben in, tie
®M*t Sill}- iMf«, bttiE IJDxfe.eiite.^ro^e'. iew(iS6,ain#
aitgftnti,^ ^oitttn, . Ife^: aRunafa^ .bid: £ni)i«eiii (am, 1^
itaA UrSilftUeniit t><».l(dutti9ni>fJ^;befiMt&it>'>iuntt
tat. ^4!it»m f»f. im aJSttUm ftgi^aktn. un»^ babw^'
tuftinbnc. ijvrte., an. fi«it Sofi^oB^itoL' .tbaitlfpi£l«mt.
I , Google
tMf; liitt''^e''|<ieri<"|tie; 'ni# )liM|Uill%«i' fM^tftfllt
WMM»4 MAtl> tliK etrftMW; Mt 'iHltti'WUt
^htgi'MI fllMoillt<tnv<«Mf'»At 'XMri, lile;i nW In
jH' fVWalttt' «ii|<iit(, efifnl ^<|M> «ta4W; giMIM,
alfkiiiiiM'MWf, toi Ail lt«me« IRMfW'M WM
ter 8(fiisui*S ta Mtftnl IWSrt»H«»W9S(|f(n'i*«H4He
iWil#* ,IJIilW*i-Mt *H9«iifli 'i»if|WtfK«; «<»>
Wt' ;«tttiW 9IN«H(^» dWril' (Mr Mf «' WVIfftt
HMMHitom, D^fM KgMi iMi ttllltW AtWillf; Mit
Hen WMgMMHl # ^bt)i. S><<IMK' «IM-' tr fie
j(«*bc * »rt(j fiWIeK- puttif fcjtsirtlfiSt;- >Wf|*«»
Ji»*»re jWg*-,- htf Ii("-»«l Sw Seifrtft aW M«f jn.
gtngllit gniilfntMftn. SiM'in'tWfttllj tlt»'>M6Ma>
t(l(gMfl»I't<ll« mtlol HiM^, ^alttuMii'ItKe'WtMilg
jiW**- *« SWfamidt^ (Mt, tof fflhWitW)', W tern
*|»i> BWWft ffitt- S«» SBWlilgtn' ii*V M m>H fi>tt<
t*tt««l<it mgWMftW 4!>«' Stit auyffang,' gHMSfl*;
W Sit«ft onf «tfl8 iti Wieetlt, ht' init ben BtfiDfe
»e» 9il»i!Klif(SaIIi>ge!etlSf Mb, nlri$beW « feWi 9W
bertiii #ee wefeKme twtjefMlIii, He (*«■ m*ni«lju«
mrtWB^* tirtfuHi (irtti ''*Milii(# niftt'od* nd«i'
fttn'Shged' fetae BnWUfgen Sleilfltanrgen jtlHW.'' ■ ' '^
IXU'eMcf.Skltf H/m b«< beti Sieg mUetKnl*, nrf
beimjte bagu We ©(ftwdiften unb Settthnmgen bet
9Mbt: ^ov gfoitte-'IRAiifi^ ^DA iBtttoe«n unb
iwfKi'tt ifef* Jtoo^tWWgfcW*. J!««if«ton ftw*;.
feet f(inett'[iS#iAt itrni ;il^BVrWi4i ttab;;be« w fcinet
■■--■■'■ •^•■■-'■- ■ ■;!**.. ■■•■ ;
C'.ooglc
.<»i«if*»fi*f>: ■6i!Sw«a.h«ti 3i!*w>4 ;;)»*. «if.. *
(HP* Si|i«(m>wiii» :toit# siift,. iftMttt .iiittn aif*
to %#l„on!i 0!it(Wl<ti.4^s S(i<X>,%iw,, JXi.Sutf
tie 8a|»iwi,. ntl>itli W«,aBaft;,»|* ,W «(«!i» *«•
W» *« feiw ^%» (J*»lw W«. ■. 3iv,»<«'8n>(f*w<
lW.,.S«((fi»; '),«!,r,W ■ Sit #'»WlinF >"lft- j!»<t«»w6w
tf>S»J9.':#fsi*'i %StS^,4!«''',lf()W^^O!ift»Il«»>■^J^sW<■
9tlri^ien,tlof^l?t.,lf^^^,./J|||^,|tn,|»^(,,a^^bt,,g^fofet,|ll>»Ii(lK
fiMbtn fitWIjii iu Sb^ uab Ittren silt etum.
..oogic
SiMW inll UnaJU**:-' » Utiift* t(n JWtAn .M''Btfit
tlWWIiint W >ftitiVSt|%it^' aMr^ntr Mf inD'Sllgtt
jrttd**.- «iii«(tl»ittunj'ttt«(?ft*t* r»il)|l(ii''«mt>.
•Stt attjdlirttMiUHi pji '((iif «»(« .Sanb f* i(lt«hH
hiiJ^Rrt ''ttttfaiiik jiim IMf^ aiipWe Si^ifeV' tjftfl:
fJHteniiit* *tf»tii*iSiSi»iif!;'Mtf«flb"W«^'fe*tBlm.
*» (lt''tnef*i«/'illi« 8e»i!n, «lft'i(«fMe'ISlSlJ*f8((trt
flft*V'bo8 Wt-SMSl riijRff.fTOllr; liiSfctA (!t Hi Slnltr
6nt|i|i(i*« ili 6«r.'' tenftifbkreit'SBertolrruitaen Wfli^rte
ife gntrtebHtttft-M'firtb't* i^dngttl nei* jiret^iABet'
ftojapt'tt Wt^aifJf lioW^tilif'SlSjliW'flhifftn'i Wt
t« 9Hil!r««t!M''?irt8W'fctK Stokt'g(9irt9eit''*t*,'
mftten *n (littm' to^eh'^^Stfteit' itnrt SAen fimen. '' Sen
StoffWi I|dHt-Wtfi- *tIoS!til'%'(m lobhn'-IO 8faM<
efliiirte.-'SS 'onlWf Cifpifert iiniiMt nnlrtoflijfttt teif
eofbtttffl, an'SSeiwliiWrteit-39 6fti*Wffijfe«, ^egettlW
onbtre'Sfflilm 1i« 'ST03 UWitiffiim it* Sitellni
5*>|itt. ' UithA* WmtKiftrtili'ttfJiiben M' Mt ®»
AetoflKuttnant* Jtett^ «nb 'fiflroenb'oW, bit' '®enernl»
nwiote (Hni<|tff 'Tin»''attSieff, W 'IBHjilttr«'SI«ra
m ^gaa!:'"iD<m"i5eISinatft§aI('*»t -iln ffel* 'unw
bem StfbC' gclobfti iriib- 'iftt ^rfb?rt^"i)rtnranb<t?'- ®fr
S|Mnj wi' ^lilHWrj- jatti?^*,'init.«i11t(i' Slljt b'er'S9ev
fagerung ilia 'JhranUtibeHe' ge(e9t'nnb''^*P(rtib 'rtfl"rtiit
Inge iJjtet SBeenbigiing ibftbsr atifj 'SBdr'bftfe'iff^nf*
Wt Bttfielmg, foSn)hb'ttito'brfalt«tb*f^(#9ltltt»'
jrt ait Stiit^/'wof'nbrtinbem^nnf^jrtmfifli^dStit,
We BrtoittiwirlHi^ bW geIHiiotf!^tlI«-*(i :b« 'aHfAigf
f(^ j»d(W()tip''^irfi5dnenbfn Unteiitif^inurig ■ nftfit^'jii-
»^tm; ' att ©(fai^gmen mi^te mdn '^ ^SettfSHef
aajTci spi(ft4V-t<n-'l»ttetnt*"jWl(l(ifii''!pfiWiiy 3tf
..oogic
m
SW)W» Wli-(B«»)*l«f*«{' «« MM*!)!!!!™; -HiW
III** #<JH*l»i id*! i i^W* J># »t* r«»|tt;.>im
«»)*«# 2 3WW)!»»,*«»!ll«//.i,2.;#f*»»ll«
i*»*.*W(tl;*i« •tli'tlWii*/!*'!' m* Xt »,?>«*?
iiif,iSW'M»R«t(*)f*0*S»i »* iti*ff S***"™
3(11 iii wjfen, oiftj/jB ^ft^fte-, (■'*>■'**: *»
3«}
50 SSonn an %oHm unb Smounbeten, gegm'lOOan
OefRtignun nl rin%(d' 'WttriM nxtiot. ^Stt iSmtaU
^crieK -fb^'ifiit 'ken -CUUitiRiMfftom wai ^rittfl,' jif
fomm Mm 860 !Mtttn ^,^egifn etit<0e Serine
SMnt snblEartnm fo (in»ge ge^iAett, Usfi SuMittf
ct^MtCR: -- 8tm 26. lagede max jiAf bHmaxtit*>9ta,
no ber gt l ti Bi iiT ^ og. ble ffirpbttBMfl tiM gnt^St'Sif
btrafl RtunMete, tvo rtn %^df bft %tiHwlt, Wn jtMt
iri^inmiaR: Kntet 1)eu '^Nttjeii Mn ^mbutgr-6t<'
Ocfiritf Miigen Hntle'.' Sim'bief«i '0Mlc f<lin tt$'H
^gcTtkuf) ,k« '^Q^erntt^ CvfiifoffB bie'nf)e''SlU{|eifoBe
btfclbji ait. -^ir iKctte 'Cif^iat (X# dm ^nbe ^^9*i
Me.Mtte iWttte 'e^mt'eti. SMe BdnM giog brt
gntttQC'^ter Merken<Sttg,.»o6(j feto<4 bt< ^itb«
t^Utt/biciSpnmge Ihm4 «ii|«n*tn be4 fitet^s 'un»
Suflrdni^iff^sKUetteityil^eaB fcie Unwrfb^lfflrtit 1»>
fNtDgfirabw bHT(^' VUbetfS&i fhnfttii. ^ ^i^bem ixt
9dbm(irf4«E «o4 dne ^fe nat^ iD(^Si<f gttiMtfit
^>tt(, 'lilt fOi'Vtfn ton 'Sotrtgang bet Sftteften p ilim
gctgew, gin^ bie Sltmeein biiXUmtne jvtftd, wn ^
ttfoteiqwirttere «u bejie^ea. '€ft l|atle llOOO Shntn
vegnMrer. {£n^)iro tmb 5000 £»fade« Mclarm, bettn
Mrirtet bie meipen an SttantiitHm flefiorten roaren.
3)a8 Sommaitbo Bcn Oqafoff rourtei bo Sat^metoff
megen Jhdnniifetelt urn ^biteni^ng ^tcn, bm ©eneial
». Stofeln dbeifragm, ber im October uiib 9tr>cmbei^
M Rixl sitMBcnbtten 'ffinfen unb mtt finer butt^
Jttottf&eften fefjc gefc^mofjenen ffl^ttfiunfl*), diien fe^t
1) Vci Ibif^ABiis btr Sditstnrag twnn wnr vMt S>
^iftigeit 9(R0)^ JHtblf^er ItdknoM^ ntaitnlafl abr
n«^ €t. ^rtetfbitrg:, unt', wa6 Ifim au(^ selaiig, bfe
ml^ f)tiiiifiaf4t Mtte, bafi efnjlatled raf^ftM ^U^
t4T)>« H%ii WMtiaif^ i»tf» llKgont getddt wAre,
nm kft boTtiges Afkuek^iff^en Uttterne^aiungat gtgen
bie . !iaf[en ju itater^cn. SSdnnii^ vrai ^ mit Mm
iviniR. SaMtKte flefpannt usb toat fe^t bcfmibtril tt*
Ntttit, ba t>n JD^ SBOrendait, bn alfl. &fbtnc1dtif««
Qammiffilt bet bn nifftf<^eit aiimv iwiT tinb bit Soi'
flinie OPT DttfAi^ btaiaifM, ^ fiOxn ft^ tfi^ttati
jibci bie. Stevmii btr inf|tr<4en 'So^toi, aber' feffr
bittec ^CT if)Te ^&cfc$(0E)aber audgtfbrM^CR ttatte, inb
b«0 ®(^teib« in SRunnW* ^d"** gt foBett war. *)
30 f^ au(^ ric^tig, baf ftngtatb. ben efterreUiff^ai
UnlerHtl^Kngcn fdgon binrt^ 9ef4<i^ting b« xirfcn
tuf feinet; @eitt ft^r ffiifentUi^e Stofte tetfttte, :ttiA
bii$, menn. bie ojttndt^fff^e !Mee fo gut im: iStntb
etf^rftcn nnb uwoenbtt woibtn iDATe,jiDie.ble luflift^
btnn b0<^ tvorb, bcr Shrfgang bt4 SMa^ cin.gn}
oiditm gewefcn fein biiT^, al« ti ^(^ tm bcEsratm
Sriebm f&t £)e#enef(^ . crgab. 9lif bei (tnbeni &tHt
abet ^aUtn bte f»fibra iSatfer^eft boc^ fidrei eix gtofteS
JCuntDftliiitige fibiig. Sbnft v.SSebd n«t ni^ltnb tCtfcQKB. mit
800 flRann wn Jtinbtttn clngrttofftn. Sie' Sfirftn tatten iber
atOOO nmin Mtlottn. ...
i) SMf Jttirtriii munile % tuHt ton QtmroWtttmaxt Wt
f^entte i^ni anF(^!i[i4e Ofittr,. Inter llttaine,. ST^enaTb.Qw
ntralimlot. .....
*) Blcciurm ncii abbnaftn tinb bnrft ten Cbtrfl SrcfttRn
ff..8tol*»..nfrtt.-
I , Google
Mrfu:'Mt:^i[fltti^e Yhtrr^gUf'tttidgetAlltftn, unit vtnnd
ftcnJim, ii«^r:i|>erWnfl(^mv.''aI*i(««tifc^m3)Jottodiijj«*
iSi^ett gtbrih^^l) .9>diitaIis^^(tbn'kniS{f<Tit)entgj)vtff
fotottti tomlt 'baci^;i:b(i$ '<^ SUiffitii :«i i bem SfiimkM'i
I'hiiaSAtittiA -firtn(0'9nitoefen|ttt')tU @t. ^tn«6iti9 imn^
SfiwAjWiig: :l»ei: Jttim: bfti^ 'Sutlfttflftung: kn' UfraiiM
M''©i>i{(e' u^n^ 4000O :€RaHttj^'wagfe ,dUt W^tfH^
Iw^' lefiittt ;®lr(talhI«^aI«9Wff^ 'Tmkni f#fte mit fttttt
etBd^atfefnr: cb >: «»et(^ .irtftei 3!difeT'<tn t%»Ridl''^tA>nf
•in.(im(6''«Diiiibetti]fiQWtfirfattraKA{|tfleg«KW ii#f^
Stuntttranint QUf'lintt StftdniigrJabgeTUAdtteii mti 'llftili
•itti^e. teit S&grfff ^ W*t 'i (ifc , rmit- «w%f f iWahWti^ /.t(rt
-. 'vi^ tan .nfiii/rf{dgm:M.ibii flt^if^iitt'tifeieMniB;
fwiJotetii jiite-J(li«rfifi«ii^';9)Whitnii^ li)fcberjieif(l(C/-9eJ
baig, kbr :fB^;[fiifpvifftdtirftnin<lfrlt;'PtittVf n(i^tt'.Kifeb«if
MiTiMef^r'nt't^' 'lm'i':betn?lfb%albeB gtltiiig* '4Ifd&
iSxiffrilieiflidT mil Aci^:.l£r gilI,ria&tr'4di«»xiiiat'JitUD|att
11 ••
M 6«iimti*fe;4ftr:9}tfe in kttrUAnrisf jitidtft)W()«itaai
Xraweii; . aiVtaUiitlAjti'sai:' t«r«t<fgait«MliiMtw
amtciHf, S9ifili(Ct«i«»:' 9tc tlrlitrnlt- WnliMMiiiI
nnttr Sfiroenbo^; 9lei9nBet-.inK, nltvShif^^.fen
AMttlir'McljBOaS Wllitt ftnCVnb M giikpJM^t
Mr IHttVirtloll (Wtoiif aiif«,:Mn||cn.'ifanc,:;fiit**<*
iaitm WKDWim Cruttt mill ici:Mm.;IIii|Hi<tffiMrrMt
VtnlM' wt^t ittrXtnlm^n In NFAX HixfiWiim '
fiui%,;.aM t»«tr4iw^Ier^tk', iMmtei^'ttmttf-ScHtMen^
M l»i<iWt«>i4>^kit<f|gl«6ciiritlifltg>.TWe< IN<40
MM, n< ill;i,3uII,.>«niiH .'MI»l<!l<naafe<lEa|TM(l
OiMW iw«iH4ntnt3a44it (ittr(iiiii»tft4Ili^bn4
n«<ettlt.;t>ic:Xf>ftll ijiXfcll rbgt. aiuriw, nta l^Ii^c
©eflqih, flcrfaifti itofiif(^*'.''8(aw» .ttB%ej«jeit '^ni,
nt^t-'M!>9<<*'<ll<W^,~>Oitt«> His giil#imiai4
Uc*W«<e jviMJtWtgm junti IMIaimi^t >M 1080
aMW wfitaft e4lii#tfUtwj.'9li# iiMr«ttiii"(U«em
flkJiilfhujxtTifi^ jiiUit,il>^ iSnifi^lrt Unto ^fagratt'.^in^
Kf(^ i^wteitjiniieoODO SBonii ^tstwUt,' bSt^rm*
Han-fii^ (Hif bent ^fei^eittgm tlfiei' t^ ikti Hai
tDWi-W @Ba«Rf Wirt' ©tetogcto^ tnnrrul^t Wii^ti
!Dfe,Omlf<$[ett ntot nii^t banat^, jum SSeTfit4 'c(ii<9
ttetteiganfltS uBiet folfftm "UmfMnben jii wrawt^f gm'j
U8 aStfi^ftlt . fert ' Sii*S^e!i SagfcS fcu^t<te liiftftfe
inik Wt' ^an^ -nt S<)iitage nofl)tgte <9. ^ugiifi) jttm
Sit^g; auf ^m Btflit' t)on kcit ^Men itnb ^atat^^
M^aft Drefolgt Wurbe. ©o fling e« uberaH. SWahjo^
in ^iiu^'^n^v t^o nidtU gu'flnben tiKic, ten ^I^Scfen
^t^ uab b(fTl^' n(K^, titeb aufift Slatfbe, f!« jlt
pllfeni ft^'^mat Ui ben tinjcdKii gdQen, wo nrari
B(it :^&ti^Iitn^n Vnfefieh^cRbgemitn'' A)8tbe, TOnntt
fotttaJl^tinitt son bm 6tT(%«rte{eti bn §Hnte (tdi^ffitj
aiit'li-SfiJtcmfi&^iiigbieaitiiwe.flfeer ben Sug jiitfitf;
^iti^dt.eMgcideft HJf^t ilte^ <akl Vom ^etnbe ge^
f^otiSf'^ttef' @agmiftfi;.t^ ^outagirung 'i»OEH^men',''M(
birtii^ <in«i K^rfi IIiKjcf *nb efnoi iKtiiot rait'SOS
. aftittti gu*a>If ill* iDrt^Merii gebeat'nverten' fiiW*/
^Ite '49 ' 'atk^ ' am^rldf «it ,' ben' Selbntaif i^Xt ' 'ba Wn .'' p
tiiita<i(fti^«i littb. ben OM^^ aef)»rig ^ ih^M;
«d> >iM((et ^Ubar {'i^e' W -gatije ^ai^e uttg^Mlriia
Btl^Pftl»kMBm&,:jinb luarmit feinen ?e'urtitj»ei a»*i
«4*t,ig^i^,'t«$-8in'®eJni>i6mft6^*at«uf liiuerte; ^ '
bic ®t{$'e«^eU;' biv Sftii^» 'tuttn^e -lU -nit^en. SUM
®Al«li 'MR :£SeIO^Ttfb'tt)aC inft feittett XotarM Adt^t'
tt<^i ftiSongeioismftt-'Unb ''^titie ft<^ ifn '^iHttent t(^
eniiiM-tMEiotsttti-Se^ bni^'ei 9l8*^Iii4'f)f»«v>''^
-It-^ietdttiMl.utib Antdftt KidM7, fa^rte ttHinf* vleliB
I , Google
itt::tiC'9efqtsf«fi4aft vtSs 9tlmtitl»-itlm.$0SXyi^St'i^
Wrtlau^tct, ©agrolSH imb l>« ©riflttbiflt.dtt: joqr,j«tB
^ntahigeno, ju gemein^n tricagcvntm tttgrobttt idikM;
(^« »el<^e fie bea gonjen Wdttni.geftjttfl ;WtMn.lWiftl».
tSx& n<t^ btm iSiIcben: tt^uiben ^f begRtiblgt: Siec 'SN<^
^t (nic^ beatabftt sppsbe?, j^boa^.wt suf .e^f^
: ■.©fg?fi (Snbe ©eutembet bejogbitSiTiiM/i^ftSBwtOM
Wsrtiere wfttvr .tn..bec.,niTaine,. i«ii)»i;3:Sfi«idf^ {i^
^,felt)e tu ^eff auf. Xeo^ btn ^^ten^fi^reit .k««
injot itni) #rasr^?it(3i, ni^t ttesJ^et: SBeilu^t 9dm<l)i,
d^bei.iMiildtirfgf,. mib ^ bi; Jp geftliw&^lA.'iiAmie
bnfitd fuf bent Stiifftveg loat,. er^feti Miaifli^ pl^Hikli-
lMW|nt¥rif*e SSefe^re, nof^ in birfeai, Se&attflltfflfrtll
^r @f)o^imju nel^men. @« tMt bifd eiiie.'3Me(ir^«
IWQ^Mliigen, mil S.ef(^»«i,m, gtgm SSiiiaiiifijiVffiuiPi
Mnen 5fterrei(^{fi^en linbiiitgenS. : !DIttiuil)^ McfamnHtte
^S gwfien flrieflSrat^, worin aUe ®«wwii< elnftute
wig ,n(IAtten, bag bie 3}oI[jIf^uiig,inu0.93efe^t0'4iM
Itow^^fdt f(i, felbp iBenji mtm .*ie floan.aimec
(Wfejfem tooHe. iluf bkfe (Srfl4wnfl ^itii gafe .nwn >iB
9fl*e;tn St., ^Jeterftbutfl awf, i;nb.;al6 SRiliwii^ !)««
{#ft bo^fn font, VfteiteUe er, fm !i8eteiit mtt ^ton,
tf^al^ b«i B*n OejietTdf^ Utntb^am ^flrWfcfg,- em
wBif*^?* -&iIf3corp« na(§ Ungamige^n jUviftfTBUZ. -,,
.t:.l9Sd4r(nb be9 SBinHxt rourben trie.j£ruMKtiiB..ktt
Wwine t^elt3 bur^ Dnfuiftte. iSttei&ngC' bw. Sotaw*
Imnrii^St, bee iebo(^ foic^eil ^fbeifiiUtfe.^ke«g,:M#
MS
|ll4i;Hn libn i^g '^111^41, lutiii . StitttnUimg
l»tt>.r'i(8ifeni: (Ml:te<; 9)ili]r,.fan. SNiiinii^liiiiii
i^l.W'Uni'lib'oIM^ SMI lU 3)larfi^6iiiiilf4°ft'
Kb 26L;::a^ .frfat:S>ieiI'Mim« ,6eifAn»c fdn.: Sn
lfk)»4:T.ftuff ijum ^ €iitouh«(4»)inft tief)iam£i wftr.'eiMa
fiaUmt>; dft^r •Sim! lir^ .audsetntenAii a)iti£)ie^iii-^rtifm
)$lMIO0BKt inatiRi DntlOte^ jfa..tta»n 'rn^ am lA.: 3idil
lliA.fdtttiMIi^; XTB)«(n:tfai&i( "b(« !&itie1»i. vmiiiijjt.'
t^tiilttianfiim lKi#trigiii'>.gdti*^ liq^t:«allil(.
!^n $iini son Sdraunft^wrig wo^ntc itkiHl] Mtfcm^tf^
IbgldniAt^ltet;: SagtriU{£ nitt bfgtal)Iit,'iintj'^atf bei
eiiilR<iMitte:Slittlnlig,'9)i^!lM ^MrW lubiSfditaf
meea't-atooogiaiiii fid wb'telMi'onit ^^inin
tatfiiS«iH3ltfafl4tlie> to«i»lM)bRi ,®tetle6at9ifUiel«aimlf
aiie<«tHliKil>i*ntn,: :Uier.€4liiiiktgluii SlogUMta .6
aiinMttiimii @»i«l<Fi 130DO \SDfiiiieii^ aoOB' fflon
9IIII fi« ! iigribpt -flWr. ' dn. : liiti« • J 'xiil>: . IMXtiltK
.milpiuir Wo'itttte -Mltetc -.S9<fi^wilrongefutttv :l«i
jMli|ffMll«ffl.S<lk|>i8«,::(«aSin|«> iMi^'itaic !>■<(««•
9)>|l>>t> na^ 0in'(>.««ii|).9U(fMtrjMnnt|.bii(-i«
t)i(Atift( Dair. Mtti^aefit atuibmto, teit'-'SHltijit.i'bn'fffu
Ut)M(|aut«:rtt<|<tisi att)ifl^n(i |a[b>tt'binit nS^dm
Pi4^^,'ritRk!bfalVofcnlfoludcA''liJ4»orl^V of^'iM*
>init |llt «i > a il)tiif<K««i ta>.«ufitt«lilbrt KWMl
ogle
IRnc^jMtlSitibl Mtt aWbmif^^ t>[e 1rMm^ ^u MAif4«n,
vd boni bnri[lStca«fia: S3tri '$(if(t»«, irin^gc ':ieW«
^b Uirb. : @benfv. {[elaii}' ed/ bent ^tibuvt^adi >«*iff
l^«dt;fdna,.ffl^na.»trt>«n(te « ben no^ittrit^tlaMBit
SBttt^; ksd^.-bie 2)^Us.oon $ei«Ibi), nM/cinr-OefM
d(i|)fr<ftiet.gsji|te UeMw^t auf^ottn InAittiMUilcft^
. : 9IBt|[btn0$, iglttfitiii tir fiPblm,': %a«j>'!nug::itiapU
gclMrft |t£^abEitinuittten.:. endbfc^dtiifftiiau^ibatifhiirt
kebtmjfcv 0^ bfe.Sagii' f^n ber,$(tti>9.'b0«:eHfqii
mttjor ®to(fmann, bn.' #i^-miti'p!g^gtt<iS^liilti^
<wtt'8i^-entfrcnt gt^afet, AbnfitEfen/: iKiMnkit^unb
If^lii^ea.riglxunBnM'bis^bmjj'^ ' 'ft(^;^Mtt:^'b«H#tttu
mof^'tiir.fettibHc^ @diftit\dOt tni^et^'ifw^Itig
RMfnifcbit'; J)ct^v ' fuc^bl'i^vr tAB'.9(^ntoi'j~fcunfti'i£(ein4
fU|liti|l«n,«aetfffd:''aii ,6luf<^;' m» )i^; otnl! %f&iaflj
mlb^fuCtt :b9mi'r.M::^($(^ iSiiWrMnitFiinigki'iU*
Mffiibt vm8tteabiit'SiAndjit%«nsiefliiIbiAili9nfA^liai^
SMeWiL.tii6y-iba«':k^'«r«av iiMtci'/'li^ ei/i^iiUM
>* tttrSAlfnl !*i(t«BrU«ll|flI iMlMIttt . fnHia. ;9|W(
fiMM'.YtlvA ^rjHHUgBi,^ Mw <£ffM>Stt' SinllifltBm
Mft^ilW Ati&igM iliiiaitKilililiitt trie iU4t.': <E%
Iit(nir]«0SEi9ittrimf;lini.'S4b#DWIl<piM; udtud
Mt'StefmiMi SgtinUt Dnrnt/HUnU! iftniMt
inli4ni>Utoita. ,iS)feintttigf))iigbi4('l«iSi^ •in
an ne ei»if^lim)nm\iB^Kibit:> iyfa^!:!tKt.^'r,T.i2
M.ISmiDttMBSOOOQitnmintiililltnnMI WfMMI
•a^ Mi ^ll^.'M/'IW'iiAtiniSil^ciit.. atageitU,,jlll(
iMil||t'Wlllen-iu4<lini/. ;iiMMiif.,mc' W. ek : finM
llMl ill un it. !!»»«• W WeJ«<ti.:()Bn'SMcin>
•tanii ttillQit£l<:a«>lii>)%iH Sht|l<IU'tti(l#lr, tinii
win etfft^.'^fffl b« d^wdtfl)r.vM|-iie^«(|M, iSSil
«M«d#(>fitii, itn M«fe,«4lgitt„ali aW».'t|iM>
kftnaMUNKir/vtai KnintgMta 9ilUMt,WP«l>>
Mdit Hart M'atIiil«trt(>*'«tril|lil.«ui«i*j«^»|Uy
tll(tii«^! Mc'lOnrfilin 'litiria i|iHI>>< IHX*r<l <*XM>i
vrMbnnnftdl^^flJi f^ihtlnr)itiiJ'jt9ifl()rilVi>^(n||cfi|ll|^
Wft>^'!'l)Sxln l/K nalti]yiitT'''iliif|cfMiUlli(9rBliittfl(kn
MiUn^iKeiin^ t^niMlfet er«ltiiwirt<v''«n>)nf itrKrV
ni#;iti|i|<^(n, rfcnMtinWilrtiiT •ipniit'^iiM
IMSt'jfrnril'. r9ta^' tflliigBi ,Uiilti^ub|iurg<n itwiWglf
•iM)r,bi4>tMMWHin«eiEte aiMnigiiiiiJtttmtfllM
aiataiifn«iitii|'« iltieiWttnMrliMe am IMM
MMIt UtftttiiiOMivItDMIk 9agifM>MI«|!r<«ttnni«
Mit^Mfrtik i*Mt>atin4#Me< OMntm/'Ult'rmMi)
fi0b>\^y<i^:it&tfti^S/ <3)<tiii®tRi«dnfliiilMn fen
IIHI3MI «MifMb«M Mlft^' tieri!|9>frl)a:'tin"|iC'liiai
ga?nia#^ i« UrMnftMviat timtitliti t^fitm
«MMI.'ii Alt'i31.. RuBuli >>jcM«iiaiif/ «63<9Mniiif>l
liflOOdnttaaBili^lbinbeii ^Afimiftav'iwti Mldtra'^M
Obctanuaanfeanten @(iteaiMtitnD'f(l^til(flf#,'J tan (bar
AMttotrvJube.: . I^f^nbiiteit' iilta9^^i*(»ia«»i9nt
Mugaititniia gmie tSH«it|>il»n'.a)liraUi>ld>' 3M im
ttkiiZiikR .gtfang«teiM0neiflJni^b-'i@ti>M^n'^iibar
jjuH, 0iAitj'itflfft-;iQ^«ifittijgtfniM^ ta»tbihitiMin.i»a
fipor Mi'SttatHtrt;. bK:W pi (injt . WiAenbn
Mirtt t^ttll Mc'n't DatrSifoIgi'iili^tifW M-l^tM
H<M>i^<9MlHrig>HielmV':nM:R iii>««liiiiniiii4iil
a«itaMI)3nt|nt'.gtfitinU'4iltf) )>( UrXtWtiM
(Willi irliif.'Jric{<«iigM^) fd,:~mih bnrriKi^ltiH
toi^itt|b[nl^tbc' iri^:i»tjMiffli^'floji^bit''t^jtiiii) 'MWWii
lll|i|lli'ilMiur.,itiiit:a<lli»irti, Mil Wffk >M'> ^hnleffi'*'
$4Ht4M«»(n^,ii>t|iflir1MliSt «illlu-'t«iii'9)tlMi<}«l<^Sfi^
WHI. iiSW 9i«ttafl«in#>flia: :$Orift>mlii>g«b;iif«
|<lte'.Miii<|)|lf4iii>li>''Mt wmtigrtiiiiMt^HH WOW
)|Miiaie#i.il4as>iiiii(. 9lntteka(l|K<MKi/.liWftM
9Miiit4MK--Mnii$t set
et^tmg am e^i&rat) wtnfrfcfl, biifiMMnttaw
iKifmnt Rinir, W>%.titp:f>ei, We iWS'b«ti'tt«W-(«:^iW»il
stnu^teii., loAtbtK mify fnu $UMfc-^I<4f' tw^m^M
iMtfoft. eiigttn abet bfe Xftrfnt ;iei:)$rtefti:pi, ^tf»Mf
bi* HUT bie'fiJlgt! ge^eit, bog.' WcStt#*''*fiftii''loi*
lUf t r: tan^ttnnteii ■ win. rMfjt : SBtttu^'. etUtMti t '■ o^e;
{n M(^e.Kiifi«ftitg'jU :9«at^ea,. Mie: bfeiitdttmnM
fiMoncjos,- .^icfftni: bteufldtliir uascs^^^K^r,^ MM
to(ift'g<in|MnfflMc/ii^>iwlHien;T a^iiS*^^ l«f| otfo
tiwtifgtt in ten iW;»|ttge(ii !« iCoaMKeiev' «M hnrtn'/
M^'kte-SMca'itnti'iXatacctt,' wOec-fa: t ul iff ^i'. a w>
wmMoriea,' »l»n:'>lldeg(rif<9ESi.^&ted|ptrnV ilM| fct-Mlfl*
boininttete .'fiSfbttflanban^ temiStix^ -iic^'ipwiiarA
fnttMitn. [ttiu^ tMM«tia«'AiWi^e«lnWR^efnKr,i'4M:
hffen e«{i^afttgf(ift. ^lafl 'lAofl^t'i^i^ gleiifiMH
fcittB'^.afttDutibenttiji mtftirtdlt,'- nnt) intf-^ jMi^ ftiMi
Xn<^ti,::te:aDea:€eMl'ri bte. grdfteSHeknlagvintar
km Stfefea oiqetid^tft ri^Mtc, -aB# bei $et<(TD)ii : -^lu
ffifrfuttg .nft^tuer^tvltaBeK ^A.^ar^anndl^iigM
led^ 'te^ .titt - .£ii&)ff MadlJfMnei)! XiMp^Mt %egRii
jiinif f^flEi-ettSKngen..;.- 'r, .i .■!.■;■,.'; t-
.Vnt'fi. .St)Mtitflin i'ttmib.i;@awnii[<euttB(Ait .iQi^
fMitn .fad»ttfrir«ef(^ti^:J)«9iEnikiMi, .mtt tan tsnk 9)Me«
bfttoianun in birltfTaint! ^v.^/H^aSftxt : Kn i:. cfldtakpfP
{$ift)Wflrf(f»an'.ttitt'>.tai fSiM.n.:(^; mnt- ttdtot iirntii*
SMIMS ^ InfiAgeii: ^etm-'A iloAvAo^ gti^>J&tl^
K«: Mfifini 'J^dta^ ' j» - ^iaati-. - ,'INm nft ffmti|te-'tMi
^xmtt Un $nitb, ben fie (fia.9'. .uat>'':ia vatif'tnsd
Snli(feli>'>«fMf(^^i-«B)» «Mr l-L"inf>l9llffif''3iMtCr-W»
Nc eaiiicc;n'»«P Wfltwa vec^mmdt.iwareii'ftntk'bHo^
Ml WhMfMUMMkK
tmUm" «Wt4<ltk on M -ft -tHif tiriglatt m
talfB, :l>#:n Kdr Mtt WalfitiBifu.itiitp «•!«<
pdMgKi^ffM 'W<> vfo tnu in Mffen, M<:<Mirli|lt
in tccSMiait Mt% tMnflo^ mm <Wat»mltMit' M
tw|' (Wlli .IR'>3iiff^-tlit[ AMidtevfMiic AhMn^itok
a**, Hit 'We pintle firi. !(■ It at»9 te ?*»
•Uifital'flt^ iu4' MVf^ M tenW con tm ^iv
IMi wQtmlti'fitft^i WKj. '4tnk' fint tdt bar 'SSc^ctat
«m m Mfhunti, ilc<ie:4inill|l>n(a8'tiT mfflfilni
Ihnr i#ni-f>aip, inkittaMt .3iit[ t<t p »iMi>
. (M^Mtdit.tu^etMKii ^iUr •bKdnjiiStiinabiqK
Mc.atW; Heiaiil tniiKigtaamm. BsfiiiMe, lim
M<«iiiiaik<.|^i4nH>1iil>:MaiCR«« mMa^tit ' tcft«)
Mttri i .Woo^nlk^i:; toC-tn -Autoa to «(f<i^ pt
wcitii tMt; Jane bat (;%(nnc XrupiHn^lungtiAic^'iii
uoAcn^fMtr M^'^a^°i' 3iibdm iM itabntt. eM^MBit
gMBS^aBtfr, Me «ifleiintr,St^le£ itwb bfe be< ®^f)nB« an
bam iSANr gn lAi^ttt Sn^^'lmgni^ onb bafiec fidj
l»d;££age liii in ctem -fietnen Svxfe on Vntt^ ^obe
m6eiile'< omffni: :!Sii ttiiffiV attUe lii, itti of
3000 iDlann, bie f{4 niilt 8nilin: oentttbet'tiUai;
Mk tlie.^vmi'gegaag(n.-..ttit filv fie^e bee felb'
■unft^dU gu: kn -iVlMee , joMhfv 9db bef eerboi 4M9«Mft
SmE^' mil tae tianif(|eA AofatBra' p tdienc CKtctfpite
gtfat- Ue.S)lMU Mat^tate;' Uftiniber: et: (AM &nb
vcmvAfteK-'fafitej . (^itrfelbli'^at Mi^aiBl^; ta lei Mtf
kin'fiUlh^ in ^efB^ Cam; Abgef^nitten ^t wnfevo,
nWec.-bflfoa Si^Mtetigtrflrn^ bnii^ tiitfetiibiGgetfi mk
JMeil ttioileliat.atiHFeic). ■ in) .!
., 9IM1M4.. li*IIIei,nuii: text t>«ett .M<. bl#(<rilfi^
XataeBiinnbL jjagin 6lakcc;jM^, nfb ^ffllvwinit bcf
WH mMiM JWniMM iW<iI*«l«rttctilll»M*i«M'#t
mm-»immVnnilK SM tMif«il»'), i«n:«<n<H
iii»«iH( inKfthffi *n>i>M»«)>- JklhWIin 9tmW»>'iiini
(HUM ix M MiM<t.mi«w mA; >iib«* Me-.nfii
w m« Sm- iwAvlmiMM. »s<*m:vl»MMiHii!Mi
Q>0«i<« Wl«M|r(iki<l«s£t|it' ITW.Mn MauM
MWinMtn '•»bti«i>4r,itiiK tn>>Mn« I'tM «riM(«
|»<l|II*M<»ii*it>»llsmilW»ife|l-. Wii .iww«f in;*"!!
•H« ;iM>:iM ewMWt.ntWt, .:t«»i Ma .«>« ,4ii
e«. !|>clff<kiKI tmWIitr •»' giMai Mft/ ife HM
Wt niliiMiinM>*e:«fln»t«f«M Ai'l'Win', MM
■m im ■nwi tfhiiinnwttt ftiMrgiMUa* 9<h«eiM
Miw*(ii>Wiiii»<<W<tWii>ir <<>>» «i<<)ia« nk but
Sfnttrx^mntlin^ iM <!« nMiit«n IBunnmlKa oith
iiMSfli birtwimit-Wimmr'inM' ra S»;iii» «<« S*<
bfufttfMit hMW ■vMct. i»! Mni.Momnm. ■«■
wf|il*(i» #fifclliW:;m«i »««»(<»« mtet T'.tUt
.-HI, Google
860 ' gRNM^I£^MMi^
•niM "»«« HM»t> ^f flhi!)i'-»iib ■SagiiiaifVif'^
(iiMfi8f4M>9Kli^. imi'giftlitif :iMIV"«J>mi ' iki^'tu^i
l(lll»'*tni*t(«j'l|(lltt'(S«ffeS<« fSfilftn; tumtnimiiia
■Mm nM^(:ii<fiiitm«ili^H('tiMi)fitMi, 'ft Mi»;it
« »«*. nliSf SK «tfttf«W«tl -to* WfMnnfci trt
l » < | ll l#l i t -Oaalai Ainftilt ' aiiftigtu. -IBi^ itMi tM
onMN^i i'(iiMr(i,'bii; «tiii(>M<~Wf41ltfittj>«ltfi<
g<Mm» iit4l':9Htiili4i>ilMMgi Wilitwii'MM IWIII
no^, bat^n. b<i> «IUtri|w »*<li(i|tM''gii«ltt'W«i
nto'lAnfllW mr^militiltosnlKjMflM eiit^h'tim
MmfdMi vlltH fMNl^i^ rtttni.' BnCWri' o«n
Mr «6M(lcMirM<M9rfllKI>«<'i<<''Mc'^<U'«'t» ft<it>'
iMfifeiiieifiiibkitM on: Wnteii «te eit«^w«Stn»
(onnte, et routbe bk a)*M«lt«*f W* wbMfMWe-ISHft
MtnilMlliiiJll -iBjjii, Wl!lnf)*(f|ittlit blftO Ml aiwli^me
¥«(• seiMW «iib!. Dafot an etf(W«« «■«!* »»(*iai
al» bit glmibfl^lte ainMDi^, ttif IDnillill^'nHbtT)'
e>gnet aiib 'lii*tii*nl|Ii(t- UK ^ft' jeflW^I 'tiifm,
|<M ' aSnUngming bt» ArtigM! StiiK: jut gt^Iittt^
fctiM 9etnme9,'mtr4«<* utui'VofUift; iiio 'tmn
f*nt WoifttMMen. iSki E>|ltnit«iiil" bmlen WlUlin?
iii^t, jumffll aSurttttt^ ftlb|l^«Wf' b{«feift ^ntr Tftfti
(mnit, bdf bttfdSt nWlf fSt- b* 1M««a!M«j "aw
Mf Vtt tfiit «stIiiri$tg«,'ajM<li;tr'Wlt|luf:'ltM«f,
bn Umflanb, ba^ bie iBci^nblHiigtn ^Mwt bem
tttm nnJMU'.faiit Mnu . %i«fn: .MimK'iraMN*
.<4««'.^°iiM« MaM, hii..anftia«..,*a;ii«iilW»
iiii»i>..tff»ifiw).$t. :i||ii>a«i«*m..'fwie;3M»tl«;nfft
{tine «««atai(.,,|in» iilMn.„a<(iiiiI|iliw:««tfll''> ftt
•li<t»en Wi *•« Me «»i)0fewi»iif((^n mm *m
SHM'i>«OMKiiiii*\imin .MHiUc.itm; ki«,MMiit
tmiiMim. eiilmVinM. art Vfi^, ItHmtiStiki
wit (uflk.^MHt @*i!f«> *«en %IIanu>t>itnr<iBi|t
!8thf pi friwi gt«!it« .oiw«|i», : . ,,.,i
IMil>..liltf|m4 wn fitUi* i» illttniW(e't«« »««»»
ISwkffliMttL ni4l».iil^ .aifnf, »n>,ait«.Mefi»,fiini<: s«
tt«ai.,Wm.: (S«nt>iiPt*> iwi>ni:!l!4tc ba'SoiiiiiM
SMi:fM[!;«|n<.iiitW',8<flwis imaiii,<iiii*';bn qiiHMdm
ita).'.<ilKlii<itt*<ll.ilIi<!'tSi<S>it«i9mW Wf M:ig«
iMilii»,';9i«fla«. fiilHt:.)<»)iti; <nf iM Miu^lMtb
.gMAtl MiNlt M«(t<)i. l'Slicj«n4il''«lk OdlM A«ta4Ht
foUten old @renif(beibe fid unb unab^dngtg bUiben,
wp^ei Stu^tanb, raie bn ^ffltte^ ubnlafTen blUb, ^(^
Hon tftj ««J«!ini ©tlftf'^t, i«^s*®"'*!^W (*■!":«
Google
mum fiMMoillW, tMi^ )»>«M(|it«e JMMR MIOit
IfiiiMttM HlullHlv <IW'.ailtlMlltii(::«t(4l« ')<«»' MIftt
«<'ittl'«M|l iMIil'iii «MMMlrr baf IMM#,. nHii)'
(MM .tW.'(ln<:3i<tl fHK«l«Hti, MV dMJtcf iT'tlMt
ll*^»lM<bM iw tcfiattw 'eillflllt|IM{|t«i^cnH:iWtt)H
iff :Mh>> AkkIs^I |d(<e,i faJWMV- MwMttltlt t"
ilMtn;i er ftn-'^mk MK-'^iiMIni XMMiiifjWt f«*,
Blj^ liritcniii; tet 3IMt«|i<'fi(|'Hl|lr HW rltut aif|t<
fit' tuff ^f< niK #««iit<l«Uli', MH':'$«l)(^ttMW
AntanbtavMglMa^^hf, unV HMKi Ant»|t<i|r«llit0M>
ht, <HtMt<|lm MHKrt tboinKhi:,- Ha* dnf'lMwnmH
MlMt W Mtflt ttcOi flW'tU ■etftHtg- Mf4»l|itlHIIM
MiMitmMn»ciii,,i«tMnIif4tkigitifi'.''«tiiMtKH'W«
iaw^.^tu^S* mia-iiMt ii«iii~riiiiit tm/mai'^i
IttiDUmg. bR iniKlxulillMe MMV' mti/ ^^I'M' W
|at>m,-tMii^i@(fut w iAuifHiw Ail bni<M«tt<n:M
Oittfi «<lllitt ««(<)<' „t«'ba4tr,; AlM::», SDMKMlV
McN>«U|piMi«i, i^ -'itiii'-eiwWUIMi snt ttafltiw
P4tmt>n.''- 'tt:«ntpi<^|iiV"lliil>fiilinn''IMtn> MH
M(f( ffiotte scf1>io4cn, Mc AafftifB abti en nldtl scfagt. Cert
ftUt 9i)riftltelltr MtfitfrtTt, baf a{iint4 ftlu aefait brt JSiion'i
etnie nncncTt bobe, no ei abCT fflbfl bar4 feiiun eobn, bcr
flrtbitlt babe, bintntritbn Mibcn fcL ...:':■•..
.-Mi,Googlc
SbAmwtt, inrtian^^i-.w bee otte Waibus Nfc
«<fiiif(H nno,. ^i)ft. . . Aoi^ Aatt. \9. . ftU . #efttt^. gtn.
fi9l.'iR»enii..n)mis n AM ©rofnt SBdnnMr-^iOik M
^i^ fdittr Stmren^ge^abt ^»c, 4b ^^euer itxtt A^
fHtf4m', F^nnit. Slitt: X'flrftn feUcni >gefa^. ^tfeort
ii«m(n#^n Slfi^eO Aboifafm^ enrtinal^^eni^i turn
(c ten aieric^ fiticc bcji gdb|ng giifd^Uft' ^e^ bnlk
Mnita Kfton^te i^m .gf&iiwfd),aB,. kn anu 18:)^
btfgifebRtf, HK^ St. $<teaSfiuig< Eam^:ttgM^<tRt%
•incn, mit Shtniaalm t»i(^t$tai Se9ai,,.>BD{e eiil
V^manimt^ SXitaifuiii mtt ©tain, ubirllnig , t6tt
bieJange.^^o^, n)ii^lt^.€te&e.einfl» CftitAdtiaMtcRiM
btr ^Pmii^rafjeii^igaitie ^ itbb . nt»a^t; .feimnT' (SS^oIt; . :
. ' <Sd"fo[g«t nun iie.^dfim.ip: bem^Offale MotilBvif
Cljietwanir. (9fr. IX, ©...964 fg.); bB^l«^tttR'.:ffi(i»l
Sfbigp^ M'.bft (gri^Fhbfg.beA $0Eti^ iiini^>Aiiri(ni^ -jut
Siesott&j^.bfA tuPi^at atel(^,.tief bah-bnn^ .SKdvl
nii^ beaitHm. Starjt ,jnK0: '^9*^0^ «(t( b^'relgiHtcn
e«iaffu«g .as^hutidi'a an6 .»«nt.:£kti{br:<Snr ncum Ai<
^eraiia,.M bei,.S)»»uira)ohitiin;v}ui.ieiin^e«)Kir'iAiikt
fetfn (Slifabetb unb bd bei. Sitniitf)diiln0:'tt(l< Keub(#to
[eitEaiben ®taat6m&mtv. ^e^ar SMnn^ fmtflt!' than,
Oliver bex ft^n.bmt aixtatta: ))oHttf(^m - SStiflVfiifni^
niitM' mnrbdngen,- <iri« bag er feci fehiA Aric!sfMrArt({$
tie SRonnri^a^K nf(&t genne-gef^oDt/ .bie (BciwialitiU
ni(^t befragt, fonbern immet nad& eiginet Slafi^t ge*
^anbelt, bie niffffcg«n Cf^jiere mlt ittwiifhttiaat ^ifdjea
I , Google
36i 9tiMudcfi|ai;:atei«.
tdt^ii^U Smintix:; Strtcanliitea :uiibrtbtHBeeT-»l^tte
4ugen«boitli(^ J3atf{iiit -':> BjHdgctoiilt l^tAe. ^«t tr^
%omUtf mar uw[ nli^t unbtgciiAbct; i^ obvc::taii nooft
Seriucoi^ . iifysataitt . vaoxbm. ^Da^. ci : M. Sefol'
gail}':fe{neir'cigenRi ^vfi<S)l gKt^gefo^int, tiatte bet
firfolg, gde^rt .iDttStemfltgtaettiiic.Tnfjif^Cpi^ert
tmtr cine tuti.gn extfi^ietimf ^t^trenbig&it, n)nmni(4t
teEteniaOe SMi^tlge, lu^ 9)AntircR.»ie 3Baiiftsin uitb
^tfi^atbignng wtgen .t)ai..@tntutifte sub ,t«i.$ntgoa
bnvtifl n>i,.iMft:]nan aSt9 ^nfamminfiH^e; -um'tiad
Alaglt^dl |il::fiiam'. ^^minct^ i)at it)m mel^tft^atiet,
gegrtt fie)gnvirft, .ftlE Init Auntofi^afttoi'-uaiQebeR', t^t
Stt^tifriliged, SStron^iiugetrogea, ya- bieft&t; geodi^n,
SUiSfagm aaitDn':6 fowot JeI fctr-ffinrfffaflln Snta, wie
bei. l«i .ftatferin . SUfabetfiv we(ent{6^ ge^brt ju ^beit,
n>el<^a;»rl.bntie nii^.trtjai^, .ntieijiatfirii^i e« tt,
^ eia.^n9(ftagieT.ii£lelrfa(dinogti(9aiif:ifnbtre fcificit,
laA'.bft^ ^ftta am:n;>eai9JMt gainat^etitfoitnte, aSin*
»i*:iu..-ftt|«ttit,,:«rfl»-;g£fturjl fedtte.:-! ■■■-'
.:.;£ui9,»>% feln(Eit11ten,|^frlta{fnns:iDai-er cim:^ini^
.JbitflitfcniS'toii'riPrieni unW ffijutjfen,-: gnet»ti* aagiifit,
fcuib ti^en^wottiut. :.2)f)d.;vom 4..%tit^ 1Y4L biiliTie
'■ ■ i) ^iia- i'titSoHf feEen fiiSr ' W* n<i4 'ber ' entlafftaig-, mit
ai&F^Inf teT ^enfiDii, auf 70000 CDubel id^rli^ bclonfcil (atitlL
S)i))Iom ttot oket ihm^ nii^t abgifc^t, al« fefti Cturs
erfolgte, wprouf fein iSt^tpitgcrfottn, @iaf @i^0, &a0
S)i))(t)m in aSttWa^iung na^m. aROmtlt^ ^ot t& t^
mf)t old jwan^g ^oi^K nod^^, naf^ fdnn !R4dfe|c
oitd Siiirien, ju fe^it tttfommen, wo (etn dlte^tr $nfrf,
@raf So^ontt .©ottlieb l. aBunnit^, e« i^m (1762) oii«
2)nitf(tlanb mitiiTai^te. !£)et ganjeSioigang.fiit^l afiei
ou^ gegm ^ie uxu^ToMlogifc^e 3liitia[)inc Sufc^ifng'^, ate
Udre oui^ bee t)i>tn{f(^<fi!t(^iifi4< $off ^cc boi^ Ju i^noc
5tit niii}t auf 6pemi^ff(^ei ®dte ^itb;: bamaU gegen
,3Sunni4 gmefen, unb ali Ijitte berfe^c butf^^nen
@efanbten, ben aUerbingS am ^ofc bcr dtegra^n iitf
and cinflu^Tci^cn @iafm S^nai, ju feioem @turje gc«
^olfen.
S9ei fetnei Sfb^^nuig natt) €i&frien toarb au^ t^m,
loie bm anbent ©efangenm, von bei £aiftr[n gci^attet,
fi^ tint @nabt aud;ubttten, bfe )te, ba in6gl(<^, gt>
wS^tm vooUt. SRunnic^ bat not bit Srlaubni^, feineti
^au^iebfgei SSarlenS mit}une!^inea, toad it»m benn
aaHi btmiai^t towA. (£i ^tjeif^ett bamit tm voraud
bie teligiofe Slic^tun^, ml(t)e einen uortoaltenboi dug
in ftinem femeten fitbea bilbtn foKtt, 3u f^tntm 9itt«
bannungiorte wd^Ite bit rofRnirte So«^eit feinet geinbe
baffelbe @tiibt<6en $tltm, wo^in Stion vet&annt tvotben
uiai. Sui biefen foil t6, nasS) WtuamHi'i SJerftc^entitg,
S^eifaefoi , bn el^molfl ®ouseru«it . von Sibitltn ge>
ivefen war, audgefu^t ^ab<n. 2)ad SoE)n^auS^ beffen
9ti^ von a^nni<4'd eigenn ^nb fftr Stiton cnliooritii
loorbes, Wax abec nid^t ine^t voittonbcn, inbem tS vor
furgem abgtbionnt vom.. Sfrou »ar tr|l am 5, Stov,
1741 in $tliin angtlommtn, unb fi^on am 20. ^ti.
font tin Sonriti mit bn 9taifyadH, baf et in tin mit'
tcretf @ii[ serfefet nttrbtn ^oUt. @T Verlirl $c(i>a. 1V4
X 12
see «rilMif4tl WnH.
cr piU^ bd bent SSfftoobeit gitvcliit ^tk, am 37. %at.
1742, anb fam, na<4 titat vitmidfea^iim. SRtife, in
Snifrtlov on, nd^imti SSfintitd^ tbm m $(Um ciiitnif.
^ ben dOetbiiigS. n^ficBbcn dug, b(t$ kibe 3RAiitn,
bie {olaRgt SRlttidgn lfof}tx Qmait, bann SMeabi^Uc
bet SBadjt goocfen UMtcit lutb son. beimt kn eine btu^
ben oabent gcfldT}! uerbm war, U)n abn lc$t, fetDer«
fdtft j^oib getettet, uon gbii^m Stnrje betr*fen fa^,
untei«eg(* on. eincnt ^altpunft fii^ tegcgnet iviUen,
fti^ abre ant mit von etolj , . ^a| lub Stutt eifuaten
Sliden gmeffeE ^lUten, ^a6e ti^ I^e gi^en $e#AtiguBg
gtfiuiben.
SMim Ocgt im 60. Strilestobe, umpiU.M duftoB'
men^uf^eS bed $elfin unb ber Xamba, war ber @i|
tintd SBviVoben uob. einci Jtan^ nnb buni^ $alifabcn
unb 4inc Cfln^ti^e ^Ijeme. Sitobdle ttcrt^cibigt, bejbinb
abei, nut ant etna 60 fi^U^ten ^oljnnen ^dufem,
bnen Setvo^ncr fti^ nuc turn cinigcn kedtta unb. fetni
SBoIbe nft^iten. iX>ie Sluffe ^erm bott fm Ccteter jn
unb tifautn erft fm aSai tviebet auf. $ia Itbte 3fiun^
ni(ir in einem ftetnen, ' mit einem (B&ttditn verfr^enca
^<ntfc. Qum .Unter^lt mutbc Uglfffe eta Sbibci fit
i^n,.dn«T fiii fefne @enta^Um, bie l^m. ttenfii^ ge^lgt
war, unb einn ffii bad ISt^tnbc be^a^U, totld)tS @eib
obti buri^ ben fie iitaac^enbcii.jOfj^ieT vtmoitet wuibc
fDcr Stlbmatfi^U- btf^dftigtt jbi) in ftinet Scfangeu*
(f^oft Kid nit teligioftn - Uebnngni. Samud tdgti<^
ttniitxtt jffentiii^e Set^mtben ge^olien, bencn ba^out*
tntbigcr SHoitenft nnb, -a\i biefei 1749 gi^ben war,
bei geltmarfi^U fdbi tior^ai^ Sui^ fiir ^4 &«M(
ber @taf, t^U^ onb nad^ bcfUntnttn Cicbnnngcn, -bH
vM fwg nnb [lift funune Siebet, Bttftt^te abce.ait4,
bof er it feintt sitfjdfiiigtn SQerbontiung niemate.ltunig
^ott, MQ.^flnniog DKD nai0'eiihtf(t]u«:unb,fiid^m ,
aSttt^td ^twe^ feL: SHe von. t^m eebimi^tnt ticket
juit) ®^tU tntg ei is etn S3u(^ jujantinw, ;beim: K,fo^
flcntntn 9kitcl gait: „@tltet<!^stie» it^ t^am :®aim(l>
Urn , fdftcm SBer&amuti^toEt^ (nife^et, -onb 1^ in
m. 3a^ ^RoS f(ltn» bem 3KaiM ffiail^giebidA tt«n
SEBrtoiflel xon Sort )a ^it (iud:i>«t @cbMi^nif tum
IttfiljtrffcBi Duratfagrt ^«t" -^ einen .wilem S^I
feten dttt ^te bie ^ge fetaei fltitttn :@itH^
onb ba4 dtu^nnt son Se^ngAtAiBcn: auA; . St^tctt
g^Mfftt. £a f4 flba brtt @cfdiig»teii Vf&atejj: war, gw
(f^iei^n, unb tin ®plbat, bea n wtgen StiiiAallM iatie
eti^ofteit toffnt, angticigt (attt, baf bit SSleMflMcn .be0
3i«fieB t>enifelbcn %tbtx unb ^tntt lugetwstB ^tten,
fo fai^tete er etne S^urt^^c^uni! ftttier S[i(#ine. tmb
baraut mMt^frabe iffltitmmgeii, nub vcrbntrnit dtfcft
^iiun @iM fid bfed etfl iat le^tcn 3a{|[e feian. @ffsnf
^(^oft iwt, fobag er bis botiin bo(t) belt £oog bi^tx
Sic J44ftiguii0 gei^abt t)attt. SS^ec unteni^tett o einiec
tuxge Scute tn ®utaitck unb 3ii^niewmi,tf^f(^aft
uiat^ ja^dcftt ^iiDDfiTfe gut SBecbcffsimg Im: tuff
ftfi^ ®taatB'otm0aii%, bit a mt bm ^eaainiiu
fc^iifte, {u br{^ ^MfttM fte ifi;eiU$ nnsem^t; ueiwoiKtt
^ nwrbett-, anb contrelfttc:, . n, bet '@t«(tU0«faiigtitfi
bie SQniivobEX bn Umgcigenb betgeAtlt, tof- fit i^ fb
gefftic^tet IjQbm foUcn, iil« wean :(« €ltner(i^fflneii9Dftr
von @^irieB gfWefnt Ut&ie. i^finlb tt.eOwuI'Mn t^
Unfcifd^fdlm ei^tj tcbiti^H (t ifis, btn .^.baMit H^
nattfriH^ffm jb tpoBtii. :: Cr -nw^tt: vid bnglei^ttt m
fo^teti iiabni-, D0nn cc ifc^tkb am J.i..S)ec;.JZ63.aii
-.ooglc
268 9t»mtf4al Mtti«.
Sdf^lng u. a.t „<lliu }n»aaglsjd^ti^ Orfa^iung in
eitttm erllto ^t in{<^ gelti^rtt, t>ag som SSoiroobm an
bi^ jum tetUn JtanjCeilubfenttit in ben wofnjobtft^
@n:l^tat lein einjijci i^, bet nuf bad Snterefe ber
8anbefl^errf(^aft, Diet wtniger befl Mett^« unb anf bit
ISt^altung bet Untert^anen bebai^t rodie; benn ein
t^ti beifeUai benft auf nicfitd anberd, a.l9 vm feineit
rigentit Su^en ju befdibetn. {)ietau0 folgt bod gweite
Ucbet, nxl^c^ ift fin nngcrec^te^ ®eif(^t, ba aKemal
bet Ungetei^te obffegt, unb bet @ete<^te belefbigt, fibet'
DDit^Ut, tuinftt unb 6^(i« f(^dnblf<^ gefttaft tciib. @4
ip tt^aunenb unb faf) unolaublic^, tvie ungefi^eut unb
gott(o0 man Itfetuntet gu 9Betfe ge^et. (^ wdte ail
ttflnfi^tn, bag biefeS Un^efl nut alCein in ben 38oitvob<
fi^ften ^eitf<^te; t8 finb abet bfe meifien ©ouMnu^
tttentflfonitrien unb anbece Difa^etia nfi^t bavon ^."
enbH(^ na^ me&i al8 20 3a^tcn fdjlug bfe Stunbe
ber SSefteiung. Qt ift ein beiei(^nenbei unb gewl^ fe^i
nat&t(i(t) begttinbetet 3><g, ba| SIRiinni^ f)Hlter etflAite,
bfe wenfgen SBo^en, bfe iwifc^n bet %ac^n(^t tion ban
Xobe bn Jtoffertn (Slffflbett} unb con tier Sitironbeftet-
gung $etet'« ni. unb bet ^nfunft fefneS gteiitdtMotcn
setgfngen, fefen f^m Idngtc voigelommen, ^9 bfe vfelen
voT^nge^enbtn 3al)te bet ©efdngenri^aft. (Sx Ijattt fl^
tn ba9 unau0n)ei<^fi$e ®(^t(ffal fiiiben Unncn. Son
betn. Hugenblftfe an abet, no eine begrflnbete ^cffnung
bet Sefctlung unb ^erPtHung onfgfng', njat f^m jebet
Xag bet veiUngetten Ungewt^^eft unb @ntbe^ng jno
vM. Mmli. Stbf. 1762 ^iett er eben feine gewd^f^c
SSotgen^uflanbat^t, old, t^tn unbemeift, ein €enatt'
cntiet anlam, bet.bte .befrefenbe Ufafe btia^fe. ein
iStblenln woatt mft bet frol^ntSotf^a^^etdnfitt^,
watb aSet ven tiet ®rdfiii, bfe ben ^uifa wo^t Sc
lEtlftuifi^t atiMi^!. 260.
netft fyitit, jurStfgtninft, bfunft i^i .@ema^I nl^t im
@e&etc gejUtt iverbe. €rfi aid blefed kenbigt uai, 6t.>
lit^tete man bem @rafen,.ba$ ein Soucin angefommm
fet, unb gle[<6 batauf litf bei SQa<^offijin, bn btdl)ar
^etS P^ae SRelbung unb 9(nflo))fen .in. io.^. ^immtx ge*
trtten war, wn Hilaubni^ Mtttn, ijncinfoBimen jn bnifm,
fSx fibeiAiatlite bie (atferlfc^e Ufafe, bei bcten @m))fang
ber Orof mit .ffinre ©entfl^Im fogleid^ auf bfe ^ie fani
iinb ®ott bemutljfgfl ^r tlire Sef^iung, banftc. @c
Wiite fofort abgetefg, ©enn ni^t rinige Seute »on fetnet
!£)ieiteif(^afl 340 mtx^t tveit auf ben 3obitf(^ fUmU
flwefp wdten, urn nun unn6tf)ig gtwotbene aJortdtfie
pit efn iueitettfl Siilja^r etnplaufen, Sie lourben
buri$ efnen @i[boten juTudgerufen unb am SIbenb itd
19. gebr. trat 2Runm»^ frine Surfrdfe an, Me et, auf
tfcnbeM 6(^[{tten, bei f^on fc^Iet^t geioorbenen SBegen,
XoQ unb 9)ai^t fDrtfe^tt. Stm 28. gebi. setlief er btn
Soben ©(birienfl unb traf am 16. aSdtj in TOo«Ian,
Wo bie Bettrttiuete Selbmatft^allin aptorln in i^rem
f^on beleut^tcten ^alajle ISmfifangSan^altm flit i^n
^Qtte tceffen lajfen, unb am 24. in ©t. ^Petersburg ein.
UeberaQ unteiweged fatten ^d) Cffijieie unb Seamte,
bie frflijet unter feincm ©efe^l gefianben, einge^nben,
i^m Otfld ju wfinfdfen; 30 SBetfle Don St. SpeterSburg ,
(om fein ©o^n, ber in ber 3rof(((f"ijef( jtuat feine ®unjlj
aber au(^ fctne SJerfoIgung erfat)ien ijatti, unb beffen
%i}<tiUx ^nna Uirite, mit i^rem @ema^f, bem ©el^einu
rat^ V. aSieting^of, entgegen. Aaifer ^eter m. lie^ lljn
tmS) (inen ®enero!abjutanten begriifen unb i^m fagen,
ia$ er jti^ jundc^fi efnige Sage Slu^e gonnen mdge.
^m 30. ajfarj ft^idte er i^m, burt^ ben ©eneialabju*
tanten ®ubi>ivicj, einen 2)egen unb erifliSite ^n ju fei'
nan SeEbmatfc^aQ, mit ber SInritnnttdt, bie a vom
£70 fftttaunfi^a! tttanU^.
25. 8tbr. 1732 tin ge^a&t. fffl tomtt tl^m 1*^0* fccrt
patent karflbn erfl son bet Jtalfeiin ^ot^aThia n., ant
17. .€q)t. 1763, nu^gtfleflt. «» 31. SKdi^ ftrtte «r
^cfnc erf^ ^nMotj (ei bent ^oiftr, »obci ii)M J>iefcr
eiffen^bt^ ten ®it. Sfttfctca^Dtben nmliiliigte mtt ^n
, frogtt: o* fefn ei[Mnbti"t«SKflatil> l^mW feineii.^J*m
ilCttt Tio^ foner' jfu btcneti ^fltrtte. ^£iet gelbwarfi^d^
®i)M ^<tt aw. Jtalfnli^c aRofrftdt jnin 3Rcnanl|At gefttt
illtr Cin'9Bi(^, btfTn ISnnjtn acA nUfi itmiHat, mt> Ahvc tin
eoS, kt^ 3a«[ ncifi nifi^t Nfllnnt wAol, ibn ett, tOeU, Hcf;
(tttf in utrtn etaifu btn Sotyig uoi <1I» Mi»t)iiW» ^B^Ottra
^at. SlntK <i^ f(Ib^ ^abe mtt bn al»«»fcn luf^f^ tdniK in
ben Setbjugtn bnri^' bie €f(pp<n, fca man anangcl an ^fTn nnb
8(6en»>nit«I.n ^ot, uaS mit bem flemrinm ©otf, an tm fd)mnflen
Xtfeitm, a{« am fobagoifd^tn @<ma(, on fiulcit niA ge^ngtn, M
f^t gobiga 9n]>fftgnn^, bafllfenige flOidli^ aafgtfS^tt, Kmw i^
nit (inn aibetn 9i(ttisn jn uMnnr^inffi nU nl<|t gctnnct Uni
too i# tia tHoii, vtUitI gang Snt0|M i^i ^DsiflM bnnitjt^,
iinb d^nt KBtfidtn ad* Stranc, ouf^ bit breitfjitn, Ijaffitnt (annte!
iai SferbcRnr^ efm, ba« iSIut bnfelBnt tdnfcn, unb fl4 mil toit
btn 9fq)f(tn irnb bngltiti^fn ju ni^wn ttilptf, »ft lit Sonif^tn fto'
(adrn'unb bfe XaHmiStn, 'isdi^ If(tnc (cine ^finfn ^btn, fini>
bmt in JtibitfRi obn Q^tn Wd^iioi, totber fdn io4 toiln.
fiin ^ nuA^cn, B«b an [(in arot gMb^t jlnb, boBn «b«i H<
oKtmaettSw XnPlinL nnb fre^ ®cilbatat in bet S)ifcifitin nib
^ uot^tlg. ghb, ba^ man fit mebtt im £agn: nc^ anf btm aOatfi^
tibctraacn fann. @ott &al abn au^ jugliii^ anf Qw. Jtoirnl.
ffllaj. StSniKrn tine grefe Siirbe gereflt. SBet an ber iaft, mi(
mel^tt bie Kfsiernna hes ru(Hfiti(n Stefan begfettet if, jwdfrtt,
bev gt^ in taB foBnt ^ttn'e bed Sragnr, 3^ Aaif. aRaj^ ®tDf>
naletf glsmicbigtcn Vnbrntcn*, ^nein, nnb betnttt beffflt tf
tlaunenbt Stibcit unb ^mu^ungm. ^t,t biifelbm nii^ flefi^en,
btm R^b fie unbegreiffit^ ; Kn abet ein Seuge bauon ecUtfcn, Wit
id), bn lann fit ni^t gtnug btWunbem. 3n bn Kegftrung Ibar n
btc grb^te £taat«niBnn imb SegirialDr, B(i bn ffrmer bn'sv^filt
SflKtat^ bdi bet Sbue bu wfa^eufti Kbmitnl, MneAipan,
SmmI mb dmbecn gtntiam fftbiil tin jcneinn Sflfiift bcr fcKft
^u>b anlegte. 3Sae ^et iitfn unottglti^tii^ SIlDiiai:^ nt(^t tiii>
geri^tet unb ju Stance gtbtat^t? SIIEet mod >oU ®teiti in Slugi
lanb fc^tn, tiaju ^at tx Un ®(unt> geicgt.' abu toit vir! ifl nii^t
HwgtK fUntI gar )u frft^tttlgm Slblebnte iuMiieg(f%t ntib tttif
VoOltinnKn gtMitbraT SMcftS ollrt ^at n %e. Jtaifeil. an«). tt(i«
fefin nt^itnng UnVifat, ant jn tcffen Oufu^nng gt^Mcu KtiK
^ fiM^fitbc A&HMT. 3c^ SlVHnintnttriaialiR i^att mrtn ffialw
lank cnlafftn, um baf f&lM ju ^abcn, bem unsngUic^lit^en
SHonatt^tn ^^ec bem ©roftn ju bienen. pij tanu mii^ ru^mtti,
ini iif fet'n gaVDrit nnb untranupn @ennal gtlMfcn: ubn fein
nnBrnnut^tler Sob ^at i^n tnhju frd^ Rttriffen. Shi nunmc^ ,
9». Jtitlferf. nattftit mi^ au« in %infiendf b>i»b» oaf elt^ fic
btuf)t, mb. mfl eWrkn mI^ ja Stia Sftfcn jn ttpa «nb wr
3>tro ^(uC^tMbnn Xkatw ^*tt- gu ofi^nen «l(ngnUig9 if
U^fn ^abcn: fo iiin i<^ btceit unb tpillig, tnein fBlat mi iibta
in bm glenrcit^nt Sicn^en btj allerVc^ften ee^ciri't^t 31u{IIanb«
oufpDljftni. ®iiw lange ffintfernunj Hon bem Iftron btr Sttaff
ft&tm fD toniiff, oI« He UBWR^e JHttr, ^W ba« 9ttt«, wrf*(« in
mcintm tt«M ^jn fur ba< QMniflt be« rafjifi^ EKtll|( mtb
fir ben ttii|m bftlBi^tnttre btfrd6cn,i|(t«ffai fa ttUt a?»tannt,
baf tf.jtbmwtwi bmi^ miint gtlci^tttt trtMn X>ka$a in bit flv*
gnt geteui^tet, im gning^cn ni(!bt bfimpftn {annen.
Sa^era ct tiefe SScrte gefcrot^en, Intete in alte
SNann nfebei nati bcmfte bem £aifer fOt bit it)m ei»
»ie^e ®nabe, bfe t>o4 nut bad Utttedaffoi bet Sott'
^ang einer fc^irienben UngevM^gfdt bet vor^crgf^enbcu
Sttgierung tear. Det Jtaifer tfsb i^n i)iiQ)iddr <nif, inte-
tei^frlt fici» freunbli^ mit t^m unb na^^m i^n mit jnt
$aiabe. Sim Sbenb bef^eCtea. 2a^ti etft^int ber: 8elb>
iMift^Q pm o^aSolF niebct i«f ^Qfc, iiitb bmnolA
^ btr Jtatfer bat iSerfn^ ^EnmAt ffabnt, i^n mit Sinn
ju vnffi^m, Inbem et bHbeT^Anbe inefnanbcr geUgt.
®te ^al^en jiclr. im ^trjen wtA tortwdficntb stgiofft,
f(^nm abtr Don bo «n wenigfttnS ouf .^oMnia mit"
ettunfeR getcbt ju fjabta. .
i.,< ,■,,-< 1 1, Google
272
3m tttJgcR ge^a^ in bn tntieit Stegienmg $c
tn'0 m. wtnig SEBdtered ffii 3Rflna{^, ma weatg obei
nfc^tS kut^ ibn. Der .ffiaifer liefHminte webn f&t i^ri,
noiti f(it bte Obiigen dud Sibiiiett guiAd&enifenm Staat^
m&nttei etn Sintotnmctt. @ine (Srftattuttg bed amfidxka
SeimJgend loai nur bann tlfiinUd), wenn etf in bte
^dnbt "Dti ®taaM, obex fotc^ei ^erfoKtii ^elvmmm utar,
ble ie$t i^erfeiM geftuijt nuibeit, unb bad (etttete trat
ju ieHtt 3eit nli^t ein. Det Jtaifec f(^enfte iebot^ bent
gelbmatft^D ein meubliiteS |lefnemed .^auS auf bem
@tii(f^ofe, bad er )u Mefem ^mi etloufte, tinb bet ©e*
inat)[in beffelben 2000 9tuM, |u arjncien, wie a fagte.
9tfinni(^ ^tte, in frinem imvemftfttit^en 3:(»Mgfeitd'
triebe, gem feine gefammten Sfemttr niebei libernoinmen
unb mit (Sffer MtvmaUct, niaib aber nui gum SRitglieb
(itui SommiHton mit unbe^inunttn ^oQmac^ten entannt,
bie aUetbiugd aQmilftli^ gani an bie Qttllt bed e^e*
tnoUgen Sabineld ttat, in ber abec bie @An^ge bed
Aaiferd, Stelgunoff, QHibowic) unb befimbnd SBoUoff,
bie Ob«(ianb fatten-
aRfinnic^ ttat ant 28. Suui/g. 3al{ Ik Cronien^
baum, aid bie Aata^f ^e einttot, bie ban Aoffer 3^ton
uRb iAea Jo^c (9b. I, 6. 1 ff.). Sc ti)at aUti, md
2)anfbaifeit unb Sjxue 9on i^m foibcni fonnten; <^
$etct 10. not niitit ju ratiKn. aRfinnid) forbecte i^n
auf, nad) @t.'$eteTdburg )u gei^en unb bem Sfuf^onb
yeifiinlic^ entgegtnjutrtten, unb crbot flc^, i^n )u be*
gldten, midbiOigte aide ju fpiU !DmmeBbe (Soncef^oncu,
unb rief btm Aaifec gnl^ gu: er m^ge mtnig^end old
Aaifet )n fierben wiffen, ivenn ei nit^t old Aaifcr ju
lOm wr^l^c Qfd wax aUei frui^tiod. !£){( Aotfetin
Ao^orina H. Ifaite fdncn @niRb, tinem Stann )u iut«
nen, bet guar i^rem @ema^[e bie Stent btt $fU4t U*
nifjKt^attlt, (Atx nifmnlBif^rgtlni gatjefen vsax uiii.
tieffai .Srtbfenpe fie ju wurbigm setiiant. ©ie ei^idt
i^m. Me folferii^e @nabe unb wfeS f^nt jugfeid) ben
SQirbtAgSfrcfd an^ fAt.ben n am teftien: gefl^afftn unb
bem ft no(^ jejjl gewtM^fen roar, fnbnn fie tf|n (21. Sltig.
1762) junt ©inrtalMrecfct, be« &a[(if(^en, teoalfffem uftte
itatvifi^ii ©te^afeniS unb bei tauten. baton, fotvie an
b«m (ti)nfidMtf(^e« unb , labcgaift^tn ©Bital unb ben
Mi^Dff^eit SDaffeifdaen emannte. X^te 2:t)iitiofdt, bfe.
« in bfefei gunction entfoltete, u6<tfticg bie ©cmartuna
bee .^bliUmS unb bie SDfinfc^e feinet UntrTgebenm
ioeft. tSr gtiff bie ©aifle , nrit ban geu« eined 3flngs
(ingS an, iii^ fii^ bn^n^feine Ungunftbet 39ftiernng
»on ffinen 3nfpe(Honfteifen a6f)alten,,flbte bie fhtngSe
(SontioEe unb arbettett xafM ^&t gortfi^ritt. @r witfte:,
ben iBe^I auS, ba| an ben <S(!^[tufen bed HahoqacanalS
aStd, toafi bi« ba^fn »&n ^rij gewefen war, ton ©tetn
erboul wurtie, : 3n bem baltifd&en §afen ^^rte er, nat^
fdnen eigencn Sfngaben, efnen ^au-aud, an bem man
^^ Don 1721—1762 sagebenS »er^cf)t ^atte. 2)it
Jloifecin, mi(bt 1764 We genonnten §dfen befic^ttgte,
bejefgte i^re gtftfite Seftlebtgung. 2)o*. foQ, . wie Sil'
fd(ing (fl. a. O. ©. 523) ertbiiftnt, bet Sieib, bet olfo
f^fl bie ajetbienfte be« bet ^oIlHf entfiembeten ®reffc«
no* wtfplgt Ijiitte, eine offentlit^c ©rwiifinung aWin*
nl(^'« unb feinet SJette in ben amrtiiJjen 3elhing«^
betti^ten Bet^betf tjoben. — Srten.biefen ®ef(^fiften
naftm SRiinnic^ fid) bamota, wir fcfl^er, mit.befonbetem
@tfer bet Sfngelegen^eiten bet Inti^fd^en <5t.'$etTiHr*e
unb ®<^[e jn ^etetflPwrg an. ffir war iron 1727—
1741 unb bonn wiebet Don 1762—1786 SBatron biefer
^frt^e unb @emeinbe. gflt fie etbot et 1728 Don ^e-
tet U. einen ft^onen S3<iu)>(aft, enflvarf ben $(an ba
12**
274 ^iHMifi^i mmm
tWijt ftrtfi, Icflf* (29. 3uiti 1726) feen «ninlH»H«,
flbenwK^tt belt fflnn tinb fibcmidfte, fid ber Ulnwel^ng
am 14./J5. 3util 1730, *etn *18a(h)t SRojjlaa »bc Ism
a(tar Me e«tftffrt. 1764 ft^mft* et 1000 Mttfcrf jur
SBrtbeffmtng irt Jtftd^engeidubte. a)et ton ©flfc^g
dd ti|*f« Sitiit bearflnfteten uni am 1. Oct, 178S et<
ifftirtwt St^nti ffi* Sprai^m, *ftn|b ttnb Sffiifienft^afttn
na^m er ji^ eifrigft an unb wftHe ftt 1764 (lit ttcff-
lii^eS ftiifttl^eA ^dtilfegtoffl onfl, fowie dnt 6^fung
So flatftrin con 9000 fftuttl unk bei Otttf^rflen »on
1000 ttub ahfd^nfld^e Selttdge Don ^tiBftfra, gat ait^
felt 1765 jd^rtfit 300 Ruber jum ®AuIfottli«. 3)ll
6(^le feejelfltt iijte Swnttarfdt, iitbem fie 1764 frtn
le*eR«fltofeP SWIbni| fm 6(^iilfaolt auffl«U(e. «W 17«4
baa faifrtlit^ 3ufHjcpIIeg(um b« ffef«, e(l()» unb pnn*
Wnbift^m ®at^ ben a^rfu^* mad^e, bie «iiftaHen
bet esangelffd^en ©rmeittben in €t'$etetA)itg unb
fperieK bfe bet 6t.=Sl)etrigenie(nb? unb liftn Knpriten
{n betinfrdf^Hgen unb babri bid }ut ISer^o^ng bet
$ofiore ©tcffrenj [fc&ritt, nwnbele er in ber Badjt f»-
vM $eirer, 9Rntt) unb ^d$ auf, M re tan in einem
gelbju^t tjatte Iwnift'&ren Hntttn, utib t^t nnb Woflte
bQB aJttgUtfet, bri bcr Jtoiferfn, bem eenart, btn BH*
mibern, fa^ {iitdr snle^t feine ^emfi^ungcn mtt bent er:<
winf^ftn ©ffo^e gihoirt. g)Wt SfifiJifng fom et b«Ib
botouf in SeWtfirfttiffe, bd benen er (ebenfaH* ben ©«
geitjinn nnb bie ret^ltaberifdie ©torr^eft gejdgt jh i^a*
ben f(^efnt, non benen tt i6e*l)aui>t nfa^ frri voat nnb
bfe mit ffiiif^ng'S fretoflTigein mittitt cnbigtert.
©eft 1763 Ijatte et dne Welft noi% Xieutf«fanb dw,
f(^ob fte abet fmmet Bott «inet 3eit jw (inbetn onf, bifl
fte jule(t ganj nntetblfcb. 3um 9;t)dl lag bted an ben
Bet^onbfwnaen mifCiton fiber bie ft^IeftWen ©fiter.
9tlkUTf(^I Wlt^. 375
WUnadii vng^tcte auf aH( Snftiifli^ cntf ffiorteiibng
uab Stalin uni tiat aut^ Sie^vcn f^m gefau|tea @Atn
an ben ^etj«g ab, wo^t^ ittm bfefet gegeti 100,000
X^i. }u joi^Im t>erf)>tai^. Um tkftfl @eib 3<id^ uub
nM^gmfaQd mit ^e bed ^of(« )k ^fonmm, mo^M
ber gfftunaiWaa spetaeturs iii(^ Milofffti. — «oi^ 1 766
^oitie cc fii^ f» ft&ftjg ge^t, baf m gef({)tieben: ,^
i^id^ec aSanit Itbtt wol ^itnbtit Sa^ic" 3u Sntw t>t0
3a^t« 1766 go^ tr t>a« ^ottntat ha ®t'<0rtriffiiftf
auf unb 1767 nn)>faiib n bk %&iui^mt fdnet Aidfte fo,
bai ei um feiuni Sbfi^ieb bat, bra i^tn bfe ^afftrin
febo^ in in gnfibt^ftnt fBtife abfi^lug, mM mil ^e
tanifite, ba$ it o^iu Arbeit nid^t Icben lonne. ^a^
efntr Idngecnt .firan^it, btrslci^ i^n to bra le^
Sa^Tcn mc^^ ^«iinfiu^t«i, uub bfe n nrit i^^ttdH
fctmnn @dmib unb Safung ertntg, $aib et am
16./27, Oct. 1767 iw 8& 3a^ Seine itid^t mtU
mt oBoi ntiOtdrifi^ra <S^wn rttu^ bet 6t.>$etiittt(^
fltCeitet, i^ «b«c ^dter in ba< d^bbcsifibni^ gu Slew
^untotf gebrai^t rootbm.
a^aft^ing a:)&^lt: <itt aSanti, bet btn gdbauirfc^aa
SRikinid) vot fciner SScitannuttg side 3at»n gefannt,
Me bE^ii))ttt: oa bem @nifm SRfinnit^ fei ni(^t«
Htto; feine ||nt<ti.unb (cine fdjlet^ten ^enff^aften feien
gnf. ^ fei rin nwifiet Sontcafi Mm ®uten uttb
Sifen. SSenn ^ S^^tog be^: bad Unne man
sen afien SKcnfd^en fo^n, fo ^at ei infofein re^l, qM
bflS SBefeu aOct SRraft^en and einet iDtifc^ung gutn
nub ufies (figcaft^afien btM}t, inftfcnt abtc unrec^t,
aif eS; nammtflt^ in btn neutren 3eitcn, bo^ nlifilft
toeKiger old bei aOen SRenfd^R ^t, ba$ l^t suttti,unb
fi^inmcn ISigenfi^aften giofl wdten. Sei SSdnnti^
f<^nen und jubem bic guttn Siginf^afitcn bw^ kit
276 INhnof^tt VAnUt-
bifte fltcmogen unb aut^ in if)ier Snten^tititb'SlaiieE
flbetttoffm ju fallen. Siuf^^ing feib^ fi^bm ben gclb'
matfu^oilt Mt ben ti, uitgea^tet ei fi(^ gulef^t |ieif6tilt(^
Abcr benfe[&en ju 6eflagen ge^abt iiattt, fii^tlii^e Se-
tounbcruno nnt>fanb — ein SQer^Itni^, ba^ beibett
Xf)et(en gut @t>te geiet^t — , . ungefii^i in folgenber
IBti^t: „@i mat wcHjl^adt^m anb dor einer anfe^n-
li<t)ttt iiibOQf^aU. (jc ^e eine fiorfe, Irf^afte imb
feutfge 9tatur. @cine Sttigcn unb ©eftd^tSjfige Ifin«
bfglm einen fc^ai^tnnigen, emften, mutl^ollen unb ^anb?
^fteti, alfo au<^ ettmutbigen, abet aii<^ einen futc^t^
baien SWann an, unb felbp fetae ffl&^t gteiinblic^ttit
^ob biefen @inbnid nld^t auf. @efne ©limtne fcurot
aU ftine $a(tung entf)>ia^ einem ge[bE)emt, unb toie
immn man i^n anfo^, ntamte mm leit^t, ba^ er ge«
bocen unb gemai^t u>ai, gu befe^len. <£r f(^ief fe^
teenig unbbied nut efnige @tunben it9 Sfta^td. Slnf
ftintn gelbjAgcn i^ et nat ein einifgeS ntal bvn^ %tf
ntot gekvedt tvotben, n}dl»ttnb er fonfl ^et6 bet erfle
war, bet ouffianb. IBia an feinen %ci war et einet
bee pet^ig^en unb ft&xl^n Sttbeitet. SStnn er eiwaS
UKtentafim, fo bac^te tx unoufftiiitit^ baran, unb rul^e
ni(^t ei)tx, Itel aui) anbera ^erfonen, Dom ^6(^n bid
jum ntebtigjltn Stangt, nii^t e^tr Siu^e, ali bie e^aud*
gefii^tt not. 2^ie gifi^len ©d^ffiietfufeiten fonnten il^n
ni<^t {i^redeB} er nagtt bai8 Sleu^eifie, unb tteU i^tn
fp oft bfe f4«>n|len Untetue^wungen gelungen HMtno,
fo verfuf^te et ailed, u>ad er fiit mdglid) f^fett, mo^e
(0 f often ujod ed woUe. 9(n bod ©(^rnben vor er fo
fltWD^nt, ba^ ts felbfi im i)oi)m ^Itei fofi nii^td Uetct
t^t, aid titgO^ eine SRengt SBriefe uttb anbert Stuffily
in beutf^er, franjdftfi^er unb nifftf^er @))ra(§e bictires,
unb oKe felne ©eetetdte etw etmflbete, old (i(6 feibft.
^tt'fdncr ®(6rd6ti>eife d^ntraf cr vkit @Me^rte. @ie
WOT) wJe ftiit ))ftf6n(ic^e0 Scitt^mtn, ^nflMumt unb
babei dufinft correct. Cibnung, 9teltigfdt imb <Biimid
£trtt< er ungnndn «nt bfs an fein Srte, nnb hteitiiiMt
fie an fcinet $er^n, in feinem .^oufe «nb bet aSem,
mod bon i()m t^^ng. ©einr ^teigimg iu« ^bmim voat
fe^t gtoS, unb tt ivenbtte Knb veift^venbete vfel dgened
unb frembe* ®elb baran. Sr felbp ftftriefc boriibec eitt<
mal an S3iifd)ing: u3[(^ mefneS Crtd bin pm SBauen
unb jur mflglii^ften SGerbefferung unferS f(^6nen Srb*
hrifefl fe^r flendgts SRan tann mft fRtift befjoujjten,
baf er cfncr ber befien 3ngenieurd feine^ Sa^r^unbeitd
gewefen iji. @t befaf not^ »ie(e anbere JEenntniffe unb
SSJiffenfc^aften, unb xoax fo gef<^icft, »ie getieigt; mit
^un^lem unb @e(e^tttn umguge^en. SSenn ei tocBtt,
uer^onb ec ^erjcn gu gminnen, uiU> fucbte unb uni^te
infonbet^eit bent wefblicfeen ®ef(^le*te ju flefatten."
JBeiter »erbrdtet fi* Suf^lng uber aRflnnit^'fl ^i%iem
unb uber anfc^einenb wibetf^n'ti^enbe S<I1^r »)o cr fi<^
»erf6^nli(^ unb too et ft* nat^ttagenb gejrigt ^o6e, gdHe,
bfe er jule^t infoivtit verefnfgt unb erfldrt, aid er mdnt:
„3Benn er (SRunnif^) ft(^ gegen SB^fonen, bie gtringer
old er toaren, in ^eftigfdt verging, fo fam ed i^m ni(f)t
f(^»er an, fw^ bei benfelben ju entfi^ulbfgen itnb fie
mieber jU begfitigcn. ^atte er aber mft folc^en, bit
^^er o[« er ftonben, ober mit fdne«gld(^en ju Ofm,
fo fonnte er ti nit^t fiber fid) bringen, i^en bie ^nb
gur aJerfi^nung ju rdt^en." ®^rfldgfg fd er in ^o^em
@rabe gewefen, unb nac^ ben tfirttft^en geibaflgen ^abe
er fdne ^nfjirdc^e ungemdn gefidgett. Do^ ^ot dn
@enenil son i^m gefagt: „9)hlttni(^ betrug ft^ ivie dn
fou«idner gutft; aber er f(^affte audi alien Offijieren
I , Google
am $oft ^nftfftjn, Samttle, ai6 id} feut Sbjutant
iMK, fjlimitt iit nutfr gu fefn, aU jt^t, wo i(^ Sbc^
genttaC tin."
Sdnt SdifeiilU urn Ku|ianl) wurbat eon btr gef^
<Mlltn Jtaffofn Aot^Ro II. fo vnS^Aubig «nct(anitt,
ba| fie von i^m fagte: „9Rfinni(^ i|l jivar bin €r^,
dbtt dn SotEt toe* n#f(^en Slt^c«."
■,r,:^-i b, Google
Vn. Bptb ©ontelfotb unb 8otb ©fflJp.
^errfi^enb unt mAi^tij fttfit bfe <ng[lfi^t Hrf^oIraHe Is
(inet ©taaWttrfoffung ta, Me % ft(^ (fgftt* fur 1^«
j^errft^ergntdt gcbillitt ^qi, unb iut4) W fie %e($ wtt"
btt ^tnMI»tj|t Wirb, l^K SRa^t jum 8«fltn b(0 SoKra
jH gebrout^tit. SSkr, bn feie tange Stell)* bcr ShioM'
niAnnet fiitttlftft, Me fl<6 mil feher WdjtofniHe ^ii9
(luf SHnlfkt' obei C9i)ofitiDn«Mnfe gefe^t (»a^n, (tantt
jToetfeIn, tKi^ biefe Strfflofrfltic, n«(^ ^<tft unb SBiOnt,
tmmnr noti^ einen td*«n ©etuf gu i^tft Wufgabe bar'
gelegt I^lt !Sem t^nt c4 fdntn efnttag, twf In got
mam^rn ffinjelfdaen bfe %gntt{»amlic^rit )»r ^ttlfitU
niffe unb bet Stjic^ung, vnta kenen Me engllft^en Sttw
gTo^en ntfroa^ffn, nebm an^efronun gUt^tnngtn, tbm'
fosiri fdl Me SetcdtFtung itati f&nvfa, wit flm^ fAv
bo* au«bK(^en Don nwn^lri Sicwitridtaten get^tm
^At, Me nii^t fotmn btos ba9 ODrfibergtt^nbc Su^fint
b«« tMlben ^afh«, wfe ber Qng(iinbn: e« nennt, gcwefeR, .
ober biiri^ entgegen(lel)enbe beffcK S^a^ gutgemoc^t wot'
ben ftnb.
€ie wurben ti, wenlflften* in ben Slugen fine*
milben unb bidigtn Sliittai, in bem %aUt bed 9Kan«
n<0, von bem wit unfern Sefern einige d^ge fteii^ten
nwOtn. 1) X^omot $itt Sacb Samelfbik war l»r Ui^
enM \mt6 @ouwmnii4 tion SSabiaS, bem taS <BiM
ben bcru^ntfit 2)tainanteit in bie ^dtibe fa^ttc, wcUftn
t>tt •&(X|i>g son OrkoitS ^i gniri SMIlioRtn 9ranc4
fau^ unb twr bafiit ito<4 je^t ben Stamen beti Sttgrntm
wn Otitata Mgl unb gu ben fv^arftrn Jttdnobfm t>tT
ftnj^fifi^Ri ^onc ge^tt !&n gludlit^e Adufn unb
Snfdnfci, a:^oma« $tlt, legtt frine inbffi^en @minne
in eoglifc^B £imb||utcm unb setiottetni Snigfledm ati,
bie i^m bie SSerfiigung Mtt eintge @ttmmen im $«(&'
ntntlt ft^erten, wie ei benn f((tfl boS btruc^tigte Olb
®anim fm ^v^t bcr ^emeinm wrtiat. Sein @i>^r
fktbttt fotfltc . feinm erifi»felt unb fttf, cr^ ^i Ob
iSantm, bonn ffti' Oaf^m^ton in $atlim«ite. SBim
befcn j»ci <£oE»nen olte bo: dttere, S^oatad, bie ®Atec
unb ben i)ariantenta[tf<^en @«Pu$ |<ineS 9iat<t0; bft
gmtUt ^lt< ein nixi^ xoettijiooSUxti SBttt^t^wn: ein wt*
tigrabtd XotctU unb ttnen fAr gro^e ^nge geft^enm
St)aiafter; t« toot bee beiA^ntte dttnt ^tt *), ber na(^'
^ciige QatI von S^o^om, brr nw^ f^oljtt, aU mtf bie<
fen eon trn Jtcone set(ie|«tien t£itel, auf btn bc$ grofen
Qomntpnatf mac, bin n ^ bei bem SSoSe Deibient
^ttt, unb ben er fii^ vetbieat ^atte, inbem er unver'
TuA feintr Ucberjen^ung foEgtt uiU) tveber te^M no^
UvH Ba<^ @uRfi ober ^unfi fa&. Slni^ er trat iixv
gcnd gunfi fflr £)Ib @anim in# ^u4. Suc^ er ver*
ei1>le feine 3:ite( unb ein Si^iflelb son 4000 $funb,
,ba0 bet goaitCk be* unbemittelt geftotbrnett siofen
1) K(l4 Borkc, Anecdotu of tbe Arlitocracy, It, 272 {f.
I , Google
telb CflHfM< nt 8Mfa 2)t|69. 281
Staattmoimcd au00tf«(^t twnbn, (rinoit dlk^m iS«^,
ftbte Slolnttt unb feinai Dtt^ etatm tAsgent So^
ilintnrUffenk.
ifl, wot tin @ide[ liea X^pmotf ^tt, bee (Utoni SSnc
bcrt bc< ^ff^it S^ot^&t. eettt '93atCT »Qtt> 17B4 jm
$eaf(^ erl)«toi; fdite Scfinttjitr Snaa ruar siit £Dtb
@nn»ill« ^) "oamiiilt, ehtem ^e^tit btd. betfl^teB Seoifl
^enviSe (geb. 1712, 1768 JtoRjIfi btt @<^t|iamBMv;
1 1770), unb bsc felb^ ein ^tfefnterScbntunb SlaoW
maint mar. £t tmu ant 26. %tix. 1775 gtbeiKii, Kttfe
jrigte frfi^ einCn, twor fTAftignt uttb mdnnlft^, <^
dgett^&M^i^f n nnb u:^a^amni ®cifl :&tn n^a
Unttrric^l et^eft ei jn Shxn, font baiut ouf bic S^oiUe*
I|ou{tf^ule, unb trat, felnm dgmen S3unf<^ iufglgt;
geilig aI9 3Rtbf>i))man in bfe fdaigt^e gUttc 2M
bft^ (Eigenft^^ madftt a ftJae er^e gii^ 6etf^
untec bent toatfent Saliitdn 9{ipu, 1789 in bei SttgoUe
@uacbiaa. (ffid^tec), uelt^e Sfaiod^ fftt bie nnie.@«uf<
cplonie ju Sotan9t>fli.ube#^ccit foOtt. S>aA ®^f Wtt>
UngtAd wU) iam.in feline @ef«^i, baf bei fA^m bef'
feU>eK bcr SSunf^oft ftetjieate, trnf ben $i»otni. itiie
SSettnng ju fiH^cn, tod^nnb er felbfi eut^toffa U«r,
aif btm @<i^iffe. autgu^attai. ^Denfetttn "
i)lB{[()elDl XBenttiUB QnneUle, et^- l^^^f f(it 25. Kae.
1790 Serb SmctBc, f 1881 Stn Kuwca Banb^nn ^tte ct
Dcn feinnr ORntter, eitfabctt, ttntr S«4tec CHr tSil^dm SB^m*
Itam'B, earonctt, tU fi4 1749 mit Scots QttenDilli ncnnd^It (attc
oa> 5. fin. 1769 i. 6tfn dUcRtr Qntber X^omiil felgtt rtinem
C^eiin dU Sari dor Xtmtiti ia jncUt SirMnr, X^oMl <9rat«
Btllt, etrtut bie iBrafftan JBiKtins^om in ^atluntntc Or fdbft
GCTBilbltt H 18. ami 1792 tttt Ttxim ^m, hti e4lMftn M
Xtopui Icttn Socbt (Samtl^n, bistcrlttf abet feine- Munt.
t^tlten 90 tuadox Cwudiuiec iBtb unter i^ntn <nii^
tac^9r$itt. 3^ tmtbt Sfatt^ ttUEke tefo^nt Gk
Eirat^ten, na(^ efnec fafl it>unbergleii^en St^it, ba<
Qi^fff, ba0 mi xn^ tin SBtud. wrt, to bes $i^ bc^
9a[A krr gitttn ^^jo^ng, «int tOo bom bei: iungt ^htt
iii-bm $«Mfei>»t ^ng von JOoatim no^ bcr $cim>t
^giSe mtb tan .®eptmitt I'SO ja $«»i(^ laitlcngte.
fficit ntfitinti t'lin^ bie ihe^i)cnen ^ongfolt toA
Qhfii^tni ii^tft^itt gn fdn, 'fHi^-itnb ftwMte n,
htlb nad^ Mtn ttAtHf^, bte ttu^ofime anf ba£ St^tf
SMtciraet^ (*&t&tiftn$), fea< fodim {x efnet Sntbafniga'
n^ unter boR bacAfiintin: SatJititii Santnitwr ^ aoft'
9«iftftet wurbe, jtt etata 9)dft, bfe ix (BcgOLbfit gitifl,
»fl#e tm^U^ mdff IBcfffrionbtR nnb Stfa^n., aii
Otntffc »nf))r(U^en. St i^U^te frinra <ia|)ttdii jtbot^
muc cinf bem often XE^dt fdntc 3iei^ utlb f^ieb tx etnem
f^ bt^oMB^iltn, ia voi^AagBtfBaQeit Unfntbm vm
i^ 9t«9 e* ^ b(tf bad ttiboifteitfUge utib unlnf'
fitxK 8)ene^iiiat , b«A ec ^ ju ®(^iiibct EonaBcn lie$,
ttii^t au0 soberbtem ^exjoi ^»^,. funkem in bm 93e>
fntbe^dtea fcinctf ^^iKperainntMd wnijtiley nuigli^
(raib, baf atottomn btn ixngcB Slcmft^n nid^ onf
bet tedftm €tite gn fdffin tm^tt, ututtftttobig uxti baa
Scst^Km be6 le$letn tebrn^Of, unb bcm (to^itte
Vancouver gneic^t t4 jut @I)re, ba$ n bie uneild^lfi^e
€(^iff0bf«cit)iE{n au(^ gegen ben So^n dncd Sorbd jut
@tUuttg Imt^tt. i^ieftt abet lonate bit ®ticnge, mit
1) <itb. rm 17G0. mit Qec« anf btfm jtKtttr not krittn
flltift, HOtb 1790 6«])ttln, fttOtt 1191—35 ^nfH^ignt on b«c
SorbmcllKlle ddd Xncrtfa tn, f 1796 |u ^fttxtian. eie»t San-
tmiDei'l ChnbtAuigirdfc ta bcm nAt«ll4tB ftiSni Cttaa ant unt tie
Ortei tBBben, 1708. ' ■
ftMitl, eontlfo^ nt) But '£{(69. I8S
bee man (f)it an feine 3Wi<^t ^tc^tn HM^He, nli^t
■smtta^m, t>nUe§ iaS ®(^tf fn ben intilf<^en 9)«mii,
nnb gfng iraf Me ^fiance (Sitmfiattb) tin, ■ wo n
»en ©it €bijmt 10«!nt^am jnm SleuWnant 6efW(t
nuiiie. !IHtdVenb feincr ^toeffn^ ^ai6 fehi SSalet,
unb (ds et int Octolier 1796 fi«^ ^aufe le^, »ar
tt iti% unb 9B«r be* SRdt^s nttb SBeft^tt liai «fltor,
UC' fdt ban oltrit (Smontveur von SJtabiatin baa. 41*
*mi dweige ber $itt'f(^cn Samllft i^anbt wateti. Sin^
SSancimvu ttfar fett elnem 3^0^ jnttidgdt^ct, utib (6
tfl wot ber ft^Ifmrn^ 3ug in btm Stben Soib Saiii«{>
^rV^r ben Mt InjuifV^n ver^ffenm Sa^te no^ nit^
ju ber ^n(i^ getoat^t fatten, wU gewt0 SSoncnatc
In feincm Sttdjte gettefen unb wit et fetb^ ^ otS ein
ftbennutMser, tro^lger 3nttge gegdgt Iiattc, ba$ et ftb
Aem altnt Sa^ittto, bet fdt tl^rem 3w^e vttr beff^nkC'
tioBe 3al)re tm Xnnflc besatatetlanbeS utA beilffllfeiK
fifia^tt sabiadft i^tte, btc Slitnge nw^ fmmei na^
tcn'g, bnnt {fnwnibung gegen f^n ec frfbp bui^ frin
unbatmdfig^ Setragen (iroviidTt ^atte. Stoncouwr wot
f«fnet jener (ij|innid<^Hg<tt ®ttt^aniten, htten a fda*
gnugen mac^, ifiie @raaft jitx $dniguiig ifjtei Untw
g^nmt ju mt^tiraii^m, unb flit W ei itne ^etlfmu
Sortion fein foniUe, worn dn C^fer i^tei gtas^tncii
Scntnt ^(^ i^nen no^ ber StfiiRe^i a^ SRonn gegm
Stonn entgesesfteOte. 2)a:g(di^n fietite fiflestni i^rm
Utbemiitb nf^t an SorMtrS^ntn aud)tdaffen, fmbon
waren in btr SRegel ebenfo foalt gegen SontB^mc, nit
tQianitifc^ gegm Slrme unb @(^ut)Iofe. SeiA Saistlforb
diet ftm&te t6 tsidjt wrgefTtn, baf iifta .bie SlfidQi^ten
n{d)t gejoUt wcrbcn, bie et old ber 9ta(9!oinme etntf
aHontiee, ber ba« @Iiii ge^abt, ettttn ioftbarm ®e(*
fiein n»^Ift)[ ehijuEaufen unb ^eser jawilatifeft, mm
.„H,glc
efnem ®o^ne feinet elgrnta Sliaten foibein )u lonnea
giaitbte. Stan lann tin lafc^etf ^ufbtaufen iw^ft^ni/
wmn bn ^i^ge ei>mfo raf(^ lum Seigc&en ifl, nnb
kiM Stac^tragni ift tiner tier tni^tfc^flen S^gt in ber
SRenfu^ctmatui. ^Ibtt faum fanb Sorb Samdfoidb bd
fHttcr Stiicnel)!, ba$ oiu^ Sancoubtt jurudgele^it fei,
oM et i^m fine Slu^foibeniug juf<^t(fte. £a eafit&n
trofberte, :ba$ bo8 AbU Sme^men @i. Sorbft^o^ i^n
gnifit^igt ^dtte, ju ben SRsftegtln ju greifen, fiber bk
ec fi(^ bcKagte, itnb ba$ ^e jur SEufre^t^oI^nS ^^
2H«citiIfn uner[ilfi[l(!^ gewefen feien. Bugle^ etbot rt
{i(9, bte angtlegtn^t betn UrtEKU iebe« belfebigeiL gtog'
gnteffl^tid btr fdniglic^en Slotte oti^dinjugebtn, unb
tna(^te fiifi verbfnbljc^, fall9 bie StOfc^etbuHg wlbet f^n
onCfide, bem Soib bie (Senugt^imns ju gcben, bie er
bege^rte. @$ mA^t i^m @^te, ba^ er tin ithta, H9
«r oft fm Siienfle brt ©emeinwoItW aufe ©jid gefeftt,
tri^ft betn SigcnwiUen eineS flbemifit^igen luugen 9Sen«
f(^ )»reidgebeii wotUt. Sorb Sotnelforb na^m .abet
fetbfi iennt blttigen 9Jorf(ftlag nicf)t an, fonberit bebroftte
ben SotJitAn tnft ^erfonlid^er SRi^^anblitng} is, ali jie
ffa^botb borauf in bet Sonbfirafie begegnetenjWttrbe er
tair bur(^ bie Sajttif^enfun^ felneS SSrubei^ oerl^inbert,
fi(6 an Sancouber )u tiergreffen. .@d loirb be^aiif>tet,
ba$ bet Slerget fiber biefe aJorgdnge nnb bie SSeforgui^
f{e «d<^ten boi^.efnm Sc^atten auf feine @^ie tverfen,
ben ni^t fe^r longe batouf erfolgenben Sob jene« »er«
bicnftooQen CffijietS befi^leunigt ^dtten.
3tt bemfelben 3a^rc, in mlit)m SancouBer ftarb,
gab Sorb @dm^0Tb butt^ eine ttiel gewaltfamere inta^^
tegtl, old fiber bie er fid) fo Sitter befi^tvert ^atte, ben
Se»ei«, baf er fet6ft fe^r eifrig »Qr, feine autoritfit
ftlb^ te-Si^fieitgcitenb ju mai^tn, n>o biefelbe UKfentHi:^
^eifiD^a^ mar, oU bie bed Sancnivct ^tb<r i^. 33ie
jungen ^oijaitU^ta in <£sglanb aaandren 4m Slaotf*
bienfte iaf(^, uitb fo wuibe aa^ Sorb (Eanttlfi>rb batb
nad) frinei Slii^t junt Sfqtitdn bet Q<S}<Av:ft So*
vorfte befieQt. !0Ht biefer fegelte tr na(^ ben weAf
inbift^en @nudffem, vnb lag Im Sanuor 1798. bt ben
engl{f(^en $afen ouf ifntfgua. Slcben Uw- log bte
®iiiaUxpt ^erbcii:, beren SapitAtt, SXr. U^Ht abrcai'
wefenb, ju iSt Sim, war, unb ben Sefe^I bee Sf^iffO
(dnem acuteiiant, aSt. ^Peterfon, flbertragen ^a«e. iorH)
(Samdfwt, ber pi^ nun ol8 ben eoninionbitenben Of'
^ier fm englifi^n ^afen betrac^tete, erlief cine aufoOe
englifd^en Strife ht biefem ^afen begiiglU^e iOibie.
2)tefa: wefgerte fttl^ 2Br. $eterfon jn fleltcri^en, Weil et
bun bet iilnjiitt au4g(ng, ba^ Sotb Samelfotb, bet it)nt
jwat im iCiei^nge, abet nid&t im 5)inifiaU« ttorou**
glng, i^tn nfd^t^ ju befel^Ifn ^obe, baf nklme^ cr,
^etofon, al$ bet ditefte Offijfet, beit SBefe^I im eng*
lifi^en ^''f™ ^c^'- -O^ne mil ben tjfet einft^lagenben
$unfti[iofltdttn bed englffi^en @(^ifdcommentd genau
befannt )U fein, fallen wir bot^ bafur, ba^ 3Rr. $e'
teifon untei^t ^otte. 3nbtf mnf ^(^ mand^ed fAr (eitu
an|l<^t ^oben fagen (affen, ba bet fon^ geifilfmte £)f<
fijlet fti^aulierbem fi^werlit^ (o »ibetfeJH(^ gejrigt ^o«
ben wiiibe. SBfe bem au(^ fei, ed erwuf^d ein bittern
©ttrit oua jener grage. 3)lc beiben ©i^ifft lagen biiftt
nebenefnanber ouf ben SBetften, am audgebeffeit jU
ttetben, «nb bei bem Seginn be« ®tteite« fammdten
ft(^ urn ^en bet jwifiigen CffigteR Slitge^ge i^
^onnfc^aflen. Ig« fielen jomige Hffiotft; ter Sieutfflcmt
be^onb ouf feinci ^eigeuing, unb bolb baiaufetfi^tnen
12 Wtam von bet aSannf(^aft bet ^crbitr bcwof^ct
,:,.„„.-.„., Got^gk-
Off tm. ^Ul«e: aRt.:^)ttirf«i Mtc bf(^ Snte fit.riwi
Sttibt liuf iiiA teat/mit 'gEseigtnem !£ib9» aai^te @))i|>.
Soiti €iim{f«t> rief fnfoit feine 9tarinefD&>atw lom:
out) #f£k ftf ben acuta ie* SieuftiunM ^^ctnrfon ge^
goubei nuf. ^anit eutfemte tr fi^ tmf iHTge ^eit,
fcocgtt fi<^ Von, eium £)^ei; fluf iben SBn^ die
^^«it, tam jiitiff, ging auf ben Simtmant lotf, fraste
M)B, Ob FMtD^ itntnn botei.vei&ttne,. ^ticn SEIc^bieii
liiltit ju . gt^m^st, .nnb (t(« ber StestEoniit msibntt:
„3iii, id befiant baliti", frftte ibra Stfib €[mulfMb bit
^Qle.avf bit Smfl anb fc^l t^n ^nit^ ben Edfi.
$einf»ti .^T^e foglfif^ unb; vnfi^b lonilae. uttb jottne
Sulea. 3)it aSnnn^^ften le^m xu{}% at^ i^ €(^e
j^iftd.unb. Serb gamelfotb fl^di^ntt ficf) bets ^Sfyitdu
3Sal^)t vtnt bti ^cfealave leaver (Bibei). .
istt Uutuntdt be0. 3>itnM i»w gnettet; nbei .jiu
Rd(^ ttsxgte bee gcuialtfame Si^iitt, bint^ ben bic«
gef^d^ tedx, gto$e ttuftcgusg in bent ^afenqilaDe.
^toclenntt ^tttfiin mo ein Singebtniui jdnti Stoi^'
bo^el, 0)10 at^bcier Santilte unb ferftoiitl? gtfj^t.
*iit bi* feierli^ftm fStt^djmmfttn, bag tine gerisWi^e
UKtetfu<&iwS t'lfl^^'I' W"^^ f<^^ f»inttft bii« niebne
SBiflf ^ 6t 3o6n« obtMlten, fi(^ an bet $erfoa ex.
Soibft^aAjs vngceifint- iDod 2i)bteitfi4<nge[ii4t, wU
t^eft iiJ&et:bieXrtie4att betf.fiteuttmnitf gu.fprei^i^atuv
fiQa Ua JSo^prac^:. bttf et ^iit £eten M einn
SBeutwi Miioreii ^abc forb Soinel^tb wtntciin bet
©4«ltt))e 3^»ti:., it«(^ bfr Sort Soiffilbai; :auf Sffioc?
ttnifpie:. OdiTfK^, »j} fiC^ am JSnOi bt6 ^aantOiU dn
^^<gffiti&t Ufrfaiiniefte mab Mm 30.— 25. San. »ec
faffl»«{F..<tb, boait olreT ^u bee .<$ntf(^eibuDg txm:
».ba$ btc f^ «i$en)fbentlii^e.iuiib offenbace Ungei^ani
D,<,,r,:^-i h, Google
tad SUmtmmt ^titt^n gtgni ^ iH|taBl#i0m.S<fc^
beB Spib'Same^oib, tn }u iraei 3Bit bee oj^nx.^) Sip
if/m-.im en^Hft^n-^afoL^eivefm, mfc bie genx^tfameA
SKa$ngcIn, niclddt &eu)nHint $eteffon «tqrif|iEn,. uk M
jaunt in tsiMifcten, .{atrent .a tak Stointfi^afl : bc(
&^t$ ^ntrir.fctuafnet, fir l)ra..t£iienfi @r. ffiaje^lh
^d(|i|&. niu^tlieitige ^onbbingett bcc 3Rtulei:d gnotfen
ftieitr bet $af b«^ei dn^noRit) edenuc, btt ^oxiUe
Sotb Somcl^ib fei t^uaaoU ioiia\pttiten, .vab UttLtmu'
ganif antmri^ dnjtiminig unb eifnntvoll lofifipta^eJ'
!£(t eoib TSbenai)n: nun ben Sefef}! fdncA iSt^tffetf
nleber, gob oIik bob baiauf fomol bteien Befet)f, (ii<
bni g(nt$nt ©cmonnflbnuf auf.' Sulange et im3>iai#e
{leweftn, ^e anc^ f<tn fittfotilix^e iScfi^sen bie 3tv
(^tn bcT Suniatif^lieitai.getragen, ble i^m feia Seben
lang efgm woioi. &cte 91«jiig ^anb and eincm
f^lic^Cen ^^tutenontdiof, o^ne ISvaiileUcn unli-ndtif*
(ipangmntn JCn&;»fen, mie bcc SSobm bed @(^p. 3)et
£i^]f toat hit} gefi^oien nob .it ttug «incn ui^^tMoi
aitelmafier mil ©olbtreffm. (Sr foU ftrenfl nuf *«*»
oi^tung. bft ^)i0ci)Aa ge^olitm f»(d)en, aim aiu^fe^r
foigfam fni bit %p0e bet Jtrai^en geiwfin feiit.
. 3e9t lAent xtgdndfi^n Semfe entjofjen, fA^ i^n
f(in.aiiift(tee nnb ni^eMed ZtxaptmoKtiX ouf inani|cTM
nunbeifame Sin^lle. ^Oto m^ febur Kddl^ iui4
^gtanb .lam er auf ben @ebaniEeii, na<fy V"^ 9K d*>
1^ unb: bte banoSgcn Se^err(d)ex 9raafRtdr< niftltn in
iigcet^autit^bt oimugidfen. 3n bet %ac^t vmn $nitag
)um SimtwiKnb, am IS. ^ol 1799, ^I»r«[ in eiiut
■ 1) Cl( 'fagra (tltrMini*-; btt aitire (tnior), not abtt ii
I, Google
9ta(|ttitf4e toK^ SiOMx, no tt jcUig am fol^Mtai
SRorgnt oitEam unb in bn. £((9. sob Sonboit at>fUcg.
^(^ bcm Sru^jULd ging er aitf bcit ^afrabami uob
ficagte na(4 einem SoAte, tai i^n nai^ 2)eai (ringen
tirait, tsotouf ftt^ dn HSoiui SBunenfl Stbomfl etbot,
i^n fiit tine. @uine(.boit^iii..ju fat^ieo. Sotb Samd=
fotii naI)iiL i^n bet €eite unb fiogte f^m !, nat^. emfgem
^in.unb $tn;ben, et glaubs, SSnanloffung ju b<fomtnni,
ouf taie anbcte -©cite bed SQa^'etd .gu ge^n, unb ttfin<
fi^e, ju Soloid gtlanbel jii-merben^ bo er dnige U^
iinb SDIuf^eUne JE|a&£, bfe a ia gn[nhef<^. .anbtfngen
■mi(i)U. Sc.^anbeUe baan gientltd^ f}tnau ubec ben
8ai^tl>teiS, loobti fte jnlctit iitiei 12..@uinectt Sbtxdw
tametx. 3m weitetn ©cfyrAc^e gAa4tt.ct.rined,geti)iffcn
XurnbuU, bei Eutj .wibex bie SSflnje be^o^Ien tiotte,
itbn.ngriffen n^otbra tput, uob Auferte, baf berJNcnf^
feinc .®aii^e nii^t sn^anben fiabe, ueit ci fon^ tool
attfommen fein wurbe. Siflit^lU^ be^tntmte .ei Ut.^i*
faifxt ouf Slbenbfl 6 U^r, m ttin ^bam4 fm ©aflfiofe
obtufen fsUte.
S(bamd .mar bui(^ bie ganic SSerljanbtun^ lai nwl
namentli(^ buid) bie le^ten Sleufemngen befl £oib« fhityig
gmoiben, unb jog frinra Srubei, bei ant^ bei bem
Stoote bnt^Qgt twit, . )u .Statue. :@ie.:faKcn Stmein,
$h:. Hmvori, ben ^btn^mR, Don bem £BotgcfaBenen
}u unletrif^en. !£iefei. .fonb fiii bad. be^e, bie be
treffe^ ^etjonin ba« sirot tretcn )U laffen unb butn
feftjitne^ni. .3Hr bejUnjmteit.Sfit fanb aibomft.Pt^ in
Wm ©aft^eft ^, titt^ (fiincmi|ia^aier,.eiii«n U^enod
anjujielten, ba ft talt tverben lourbe, unb ging bann
mil ifim an ben ®tcanb. .Saum ^otte Soib Samelforb
bod 99oot, in bem fic^ vtct SKinnei befanbeit, Jietieten
unb ft^ gefettt, al« SRr. ^mpott i^.mit benSoitm
etgriff: „€it Pn» nirfn ©efangener!" (Sr Mfl«6 (l(^
c^nc Siffcerflanb unt> nnnbe fiofort jn baa 3ell$au0 ge*
drm^t, no et, <nf tie %tii8t rifid) ftinem litoatcn, fit^
dnfai^ gomrtfiJrb imtiiite. S)iefer 9Iartt Toot twt ttliftt
fo betanid, baf ttobef glrtc^ an «fnni Sotb gefcnt^t toot'
ben WfUe. @r wurbe bittt^t^t, unk nan fimb eht
$a<Tt ^!l^m unb ttnni ttn>a at^t ^pU Idngoi tinb
cfma* gebogtnttf jwd^t^lgm 3)Df^, (ow(e etncnot
jnnattb in $iiitt gnfC^tetett ^njdftf<^en SHef bvf ^nt.
9baS^ urn 11 U^ (19. 3an.) wart er in eta* *Pe>ft^
diaife gebtail^ iinb Mn Wt. Jlewpott ohb bm belbei
Voaai ncB^ 'Sbnbcn in ba* Suttau bee ^erjuj^fl"' uon
^CTtloTtb >) begleitel. ^iiei'WUrtc er fogleid)' etEonnt.
ea niurbe fb^t riir ©e^eimrarit jufammeiibemfm unJ
ait. $iit, bei asettct besSDVba, fvTtfgte einenSotcn an
Sorb ©mivillc ob, xm Mrfen, bet fit^ ju 3)T0)>ntbR bi*
fonb, aufaiffortetn, fofijrt ta bfe ©tabt j« (onrmen: 3iet
©e^etmrat^ famum 6 U^ jafoarmen unb btoh^ We
btel 2eute Don 3)0Bcr. fltn 10 Ufjt ttaf aiu^ Sort
®mi»lUe efn unb ^atte tine tange UBtertebnng nit
Wtt. ^, befui^te abet ben iangnt SoiA; fetaen ®it)iOttf
i> SBil^tu {iciaciit. Qaofnbiftr ^lo^ wi yaittanb, el»ecit*
tincF, eln llTentiljenee tceuca SrtnnteS unb (SefKjTtcn JIBfl^etm'fi m.,
«ilSelm »entin(f, -guru con ^ortlanb (+ 23. «od. 1709), tfrt
Snlcl >c* ecften ifietjogt era ^Jprtfmfe ane- (cm ^fe Scnamt;
bnr .4. 3ali 1726 aie Soumncuc Don anaaica. ftarb, rtn Qatin ec4
*erjofl6 SBiltjelm con ¥ert(anb ft 1. iffiai 1762) Bn6 ler giiDB
ten eorll dob Djfprb. Si Bat 14. If Til 1738 ^tbatta, trot )Mcifl
ais QRittquU Don SitAflclt) iit« Sber^aat, '»ai 1765—1766 Cbti^
hmmertEtr, 1782 8cirt=8t(i«6iilter oon Srlanti, 1783 crfter 8orb
M e4at(l, 1794-'ia6!5 CttaiitaflEcntir (ei'Suntni, 1866—1809
(tftcT £ori tu ZiMti, ttat nlxt .bosn nuecn QteinXtttcn tut unh
Rarb tidlt luratif mt ten ^olgfti einei JOperaticn (30. S}(L' 1609).
Sr in tct Bdttt td jttletit '^eTjpgl.
X 13
Coogk-
gA, 1^, tKr'ftt|«»if<M.bn:£)H>it fined XnnfsMfirtni
3v^fin,;fliitfirrti(ntt )MM. J£lt(i> leftoi^ »iu^ feofttk
bfc ^ofJt.cnKagnt, t>a: M^e. Scit^ ,tor».Sat^ in
ber S^ nuc Mt.WR i^m . tngrgcNnni HbifiM^teit gc-
^(t lut) fitocw. JBa|R(fmt« l^atx etnca ^imft In^
u^cv. es war (d>fr not|t$, te| ftnr ^e^nabii^uigC^
octe uatci txm giv^civ (^egst oit^e^gt nuitv, ta
iitte is iwt ttci^crgttltQM ®i^on trloftcnc $arlinieitt«'
octt fd!»n bm t>^«i art )>n. Qtnf^uns aai^ Snm^
leii^ ifin tin €a)»italwi^^ nitdit ^attr.
IBtan ftnbet nl^, Ijflif bar Swti bm fomit ueoitdlm
a3er&i4 itfia^e tt>if^ nufgnummei ^ite, smb out^
j^tcranli tfiflt ft^, M e^ tbra nut rtn ffgi^secfiiitfiiK
gnntftn, wenit n nidrt jUm^aajM twi btr .gan^ @(t^
ft4 btotf mit ben g&tctt Sttittn fa Swa chtot €}»$
noi^ femet SBrffe flemfldH:^. ^Ht nftfyie @f legetrfjeit,
M bti. ex |ld} tviebn bcr efcntli^ltn ttn^mffunftU
foiA^al), mar jebenfc^e nit|t pfthrlotif^ct :9ta:tKr, ^i^
bent etefiu^ in. btm .^efa^ttatfr ber ^eti|t M> tsSm
Ucbenntllftd, in be*cx ^ einidne tttnge ^ttrm. ber
englif^en haute voUe gefallen. 3n bee ^adjt be«
2. S^tll 1799 entftanb im 3)rur?[anetI)(oter, »d^re«b
fcn: Shif^^ng «fner 5|Joffe, rin (Srre^ in bent Sftgens
ganjje, bet buri^ ben (^ntnft einigei ^enen veianli;^
ttm^, toeli^e ttrood angefiw^m ju fein fatten unb
f^ie mnntete Saune itt jungenfjafCet SiBetfe an ben 3)ag
tcgten, ii^em fte bie gen^itr in bcaStrgmt^en <in^
f^togen anfhtgen. !lilefe« SRcmftjer marfrte fdneit firoftt
Seigniigen, bag fie ebm au(^ ju ben S(nnIrH<4t^^ ^U''
gt^cn tmRlen , ndA bei Stifteif^^er Mn etncnt bet gu
ietn afteatet grfjSrigeu ^onftolife frf^fnonrotm watti,
@iei4jritig nuibe au(^ £acb Samet^i^, iit &ma^w.
>Hc
gmomtten lutb :ln bad BS«^^uS gebrat^, UKtl (r son
ant) xernmiiitei ju i^otot. Stnf brat 3Bai^t^fe nmt
ec Soiif(^ ju 9trt fc^nitt, 4l«^ t>a$ er n(c^ foef<^,
gegcn iMfl 9SerfpM*en, ji4 am nfli^eti SKwgen oaf
ti(in ^olijtiamK tn Ber ^rt^a^i ftiSt* )u w*llen, ^dtte
endoffen tDtteai foilai. 2)le @a(^ wnrbe tutauf bsrt
anb in txm Ain^ftbcn^gcrlt^te Mi^ant'dt' unb ket fiet&,
tec ^ itbtigeiK von Stnfang on frflnfi^t fwttf, fit gdl>
iUil MsaU^atr mnftc fd^Iie^IK^ 800 $fuRb an fcintn
@tgiitt jdfttni. @ft fc^nt, bdf (r teHfeftrnt von dnn
SAgtnt^ci wegfiettdngt unti, old fflti. $uini>^ri(e fii^
Mf^tecTt, i^, ^tt aUn SntfdrutStsung, rait btt gaa^
ioe <9e^(^l gffC^Iagtn unb bie Stufm ^dtig(^e$en,
ttcfc Civuctton aui^, w<e fl^ ba Sfngegfttfme beiiftlfitn
nti^t nc^ untemet^ vooOtt, ein obtc iroei ntci( witttX'
^ A^IMk ^bcl foil er uii}4^fb<ur- oft Mtwiitca
gfluefn fein. Siie 9ta0m>i(^eT, bamdS alltTbingfi no^
f4< omfetlge @tf(i^i)fc in Sonbon, mtnen feit alter Sett
■ ein Sitblingdgegen^anb, an bnti flt^ bie toRe Saane bet
fnngen j^ermv -ocn kon ^eff^inade Sxii @:(imtl|0Tb'«
onetU^ QNnctf SRoigntS gitig er in bet tt^ta SSOanbe,
wn fetwm ^tnvOst Q.apit&n ^atvie bt^ttt, auf brat
^riMttxg Mcc ben Savenb^taty unb ttaf vtvr 9I(u^t«
HUtifetef f^afmb. 3Ht ^ceunbe befifflof^n fo^eti^, bie«
fettcA fih %eii *Baitg(l on Watt^ataittit gn fttoftit, unb
b«gitifttn ^e mft tAt^gen $(ni^d»Idgeit. ^wdt ^lu
gen anfy wutbtn t^et fofott ju Soben {>|«fC^iagen. SmK
j»if[t^ iMHcit He bdbtn aWent f^ Jllattptrit erHmn
laffen WRb bolb flte goajt'* ^n inn Sffltgm I)erbei<
gtfufm. 66 foflttt 0biT eintn ftunlKnlxt^ Aampf,
lent M bn Uibetmu^ grfang, nai^ 'aidvii auf-b«tMB
13*
)ief)mm <&tfitttt ia (^evtatf^am ju-. twinflcit. Siie st^mf
gmen ^ett^eii, von gcgen 20 Nwof^itn fiSft^ttm ge*
{eitet, wnbtn jum SSot&t^uft {lefi^f^, M« ®e. &^
fi^ft fi4 gdtij I^timifd) )u fhtben.fcftitn. 2)ei Co^iUfta,
Mr bti )itm Siamp^t am ntei^ gttittni ifWt, ivollte
.fii^ a&ti nfc^t ft) gut in feitte Say etgcNn, unb c0 tw?
bui^e fint« jweiten Aainf>fee, t>»or rr ftd^ in frin
(£{^tdfa[ ffigie. Stni folgenbtn SSoigen bnu^tcn bie
^dftn i^re @efangntm im S-rfumv^ na<$ ban ^oliicif
(tint in ber SSattbiHcougft^ci^e, np fte ittet intt einet
@uintc etfrtut tputben, tvorauf unfett ^elbnt fti^ nai)
^anfe btflabtn, ft(^ »on i^n ©twyjaien ju etW«i. —
Soib Samdfprb biat^te, and i^nlii^n ^te^nben, non^e
9ta(^tinbm9Ba(i)iI)itiifmigu, onflanb ^ aim: imncr
gut mit i^m 3ni[affen ^Qb btftimnue gwo^i^ bm
(Sonflable, bn bie %a4tu>a(^e t)atte, t^m fdn i^hnt fdt
trfefe 9lo(^t fltiguttettii; 3n biefer guiwHwi »a^6rtt er
bann aflt ven bn ISJtK^c Hucgebrai^ttn S)e(i4it(iUen Mit
bei groften @m^t)aftjgerit, tir^ fit ab«i ofriK SbiMoftne
na(^ b<t 93ernfl)imttig .roitber h}^. .
SBie btt hiije 3ciAt von Slmi«t9 bun^ eiiK oU<
gemtfnt SQutninctton geftiert . tttttbe, (onnte ttiaaiei
3nwb(n ben fetrb beftimmen, in bfe genfirt feiwt 3im»
met in bet 9Ieuen S^pnSfitta^t Sif^tn ^Qm jit lolfm.
SetgefrenS fteSte ilfitt fein ^u«»ittt), ein ®«onrjI«l«
mn, bie Unannetinri^teiint vet, bte ui^tixit bontad
^cmerge^en touiben; St. Soibfc^aft wtic untrbittlit^.
SBa« Botau«aufc^w wot, gef^a^i jp« 506bd gdff *««
^au« as unb ein ©tehi^gd entiub fi$ gegen bie grti'
^n. SJAtE/ntb fibiec biefen Xn(^f, ^rjrtc bet ^b Ittt"
m9i juecft uit tinem $i^Ple bewa^et, bad et jt^i^
flHgomife mit einem tiidjtigen ^ra^ei 9tTt4u{<^ 38it
biefta: ©Brffe. befianb er Ua Stampf tint jieinll(^ 3^*
^ittbat(^, matD i^e^ jiile^t son t>et Ue&erja&l libm
wAftigt, tadfrig bttri^scisrileelt unb jule^t in t)ie &o^i
gcfi^Iti^, von wo er fi(^ fn Hdglidiein 3>tjlanbc jun^d^
jog. 2>ie gen^CT wareti soK^dnbig bemoUtt. Stn ben
folgenbfn Sbenben aber, n>o bie SBeleuE^tung fortbauntt,
gob bet Sotb ROi^ immer nf^t na^, unb foQ, ffii ben
gaD fines eraeuerten angrif^ , tine $arHe SRotrofen be*
teit gc^otten ^ben. 3nbe$' ed pcfti^te nf(^td, ba man
tDal^Tfi^tiitl^ bfe UnMQtgftit «fiifaf),-eine SeUut^titng
lingeworfntei Sm^er' ju veriangen.
®it nsfe gfflini^telet SKann btr ?orb pir onma^enbe
Wobegfifett in ben Aaffeel)dufetn Wat, jeigt fo(gtnbei
broUige SSorf(d(. @titeS SUenbS trat er, in feinem ge<
t»il^(i(^, fti)r fi^lit^ten 9(njiige, in Hn dfterft Bon i^m
6e(u(i}ttd ^ffeef)aud in bn (Sonbuit^afe, unb ftng an,
etne dritung j« (cfnt. Salb barauf tarn ein eingebiN
betex @<d ^ein, fe^tt fK^ bent Soib gegenflbec, unb
rttf ht mogiic^P b«ltenti*fein lone: „Jreanet, tine glafiije
SRabcixn unb ein $aar ^ae^elic^ter in ben nddr^en
Setff^lagl" ^ferauf jog tt Sorb Samelfoib'9 Si(^t ju
^ ^in uRb fing tnii^ an ju (efen. !Dei: Sotb watf i^m
dnen untoiEigen S91id ju, fa^ abec bann rolebtt auf feine
3eitung. S9a&i barauf tarn bei AtQner unb meCbete, baf
allea befotgt fei, njottmf bet ©(uper ftffe in feinen 9Jer*
f(^lag begab. 3e$t rief Sorb Samelforb, inbent et ben
Xon be4 et^eieti nat^a^mte: „£eQ[ntt, cin $aat &i(4t<<
Jrtt&en!" !Ditfe »utbm fd^niti gebrad&t; bet &>tb legte
feine Britung nieber, ging in bm 93ftfcbiag be# Biu^aS,
))Upte f^m beibe Si(^tei au4 unb fe^ite gemttd^Iic^ gu fei'
nem ^ta^t itir&d: StoHjerA vor SBut^ brdHte bet tvKfirti
®W$et! /pJtinnet, JftHner, wer juBt Seufel ip biefet
Outff^e, bet ednagt, ein^ ^ratltman bergt^alt jii
iicfo1bi9«i? SBcr ift er? Stf ift etf ttie^fW «?''
„8ort) eoraftfiKb, ©it", fafltt ber ««8ttet. „aBet? 8b1*
ffamelfotb!" Btrfeett bet ©(«$« utit foam feWtMiwt
6tf«me, „fSia9 ^ait i(b ju btja^m!" S)et Wabrin
blifb ungfMitifm Hltlt bet &ta$rv nUK^te fi0 eiloiM
ba»Dn.
Soit ^mtlfbtb'^ teij^nd unb fbtrtfUuUgef ilno
t>natnmt, tad ftt^ hti mand^tm bet tmi^teit SSetfUk
^Fuitbet ^tte, waxb abrr au<4 bie Uifatte feinril friib'
(eitigfn unb gewflUftiiiwn Sobrt. Er »« ftit ehtlget
3eit mit einct WiT». @tinini>nft befamtt gmefen, ble
fc&htt wa ettm gwunbe be« SotM, SWr. »fft, pn>»
teght tootbtH tt)«^ 3ht8*»fc e*" S^fiMftifler Swtf*'"'
Mgn Iiato t^nt eisAtiU* baf %r. fBefl itnent ^ttuf
jfmnui etw«d tlrni ^w^t^U bt4 Smrbd gefa^t f)«kf.
tDti Sorb gtrkli) botfibct in fDf(^m 3orn, tn^ n, ott
6. «Rdt« 1804, al< tt aRt. SBefl j« ^xiMi wn SBatef
A<ifee:()aufe traf, wt bft 8i>tb geWo^nlit^ ju SMttog
^flt, auf i^n losing «nb, luit gntng, intt Von aSm
9[ntt»feBbm vtrjlanbcn ju wctben, ju J^m f«gte; „^
tifa]|t«, ®ir, tiii0 ®ie) iti btn uiiDnantwcrtlii^fteit flb)**
bifiifm iitn mi^ gtftnvt^en ^oftoi." 9Rt. 9«ft cd*
wibertt/ ft fei ^i^ gtin^iti unbe»uft, tioc fniti^ 8«*
ft^albigung wrHnit ju ^oben. 8«b ffiamd^irb wrft^Mc
barauf: n wiffe fe^t wet)[, nmtf 9Zr. Se^ ju Wi4.
©immonff gtfagt 6«6(, unb etflilit iljn fur Hiwn iSi^in-
f(n, eintn Siigner unb ciiien DtaufMb. £Bcrge&ni< ite$
bn fff fc^twt fetWbfgte 2Rr. ffleft bm Surt im ««ifip
brt 9(^enbd Me ftittt^tn SSei^i^etungtn jnfommhi, ^
bie i^ grmai^tt aSitttintung gtuHbli>4 M, tatHfyitb bn
8otb, ber Mtittt ei«em fatf^en Qintnu^t ge^aubilt, bie
von i^m ge^rotK^hn Slu^rflde junidn^tnra fdnne, tn^
mit SKi. S^f) tt(^ tufriebfnfltben moOe. &i|b (Samtl-
»n# Sfluirnl.'sA: «Mi» e^ 395
■OtxlUf ba? AaffM^aBS in gro^ Stti^egitnq, unb baft
batanf nattt. bent Sorb eut-^Ket get>ta4^, tvorfn tnoit
nit @ntnb. tine Suefotbtrmtg MnnittfKte. ®0 wo^
gKMt SInjefge onf bet $t)lt}et gemw^t, abn biefe traf
l^t Vnflatten gu Cangfam uRb ju fpdt 2)a0 3ufi»»>
moitiefftK wot fur btn ndd^ften ^oigen fefl^e^t; febt
$arlec ftepeUte ibren Secunbanteit, nnb btefen wutbc t4
flbniaffcn, bad StA^eis dbtt 3^ attb Ort jn b(fH«men.
8*rD Sofnel^rb glitg au« bent JFaffutHiufe in feiK
Cluattia nnb fAgte ^fo: fttncni le^lt SSfOen bit w
nigftras feincnt ^eTjen jnr @t|Tt geieit^nbe lEtlldnit^
btf : >af cr t>ti bent gtgeawdittgttt Stteite B»afldnbig unb
^dn^ltc^ bn anfceifntbe tl^Kil fei. ebenfe bent @dfie, ait
betn 9n<^^ob(n bed iffiorte^ na(i. „®oatt i^ ba^",
^^T et foil, „ttrftt 'Stben in elntm ©trette vetUeten,
ben U^ ^1^1 gefHd^t itabe, fo serbi«ti ii^ auf bad friet!<
Ii(^ jebttn meintt. Sreiiitbe ebei SJemMnbttn, wHim
8(Tt fie aucf) inmei ftlen, itgenb wKt^e MfUge %er^I«
gsngm tolbei mtttten ^iegnei aniu^eXen, unb folltai,
ungeoc^tet obtget (Stlldning Don meinet ©eite, Me ®»t
fetie b(0 Sonbed ft^'" i^n^eltetib gfina<^t tvetbm, (o
vnlange i(^, bo^ biefei %fidt meined [e$ten UStlltnd jut
AMntnif bed Jtonigd gibiac^t tenbe, bamit fein finig^
If4e« $e(!} »ewegt weiben mi^t, ftinie @nabe onf i^n
}u erftaifeiL"
^ Sotb becUcg feine SBe^ng jtvifc^ find nnb
jwei am ffltMgtn bed 7. tNAf) (einet SRittwo^) unb
ff^Uff itt-tinen^afHfau% unt ben ^odjeibeamtnt aud'
}tinei(^m, welc^ ft(^ ri^g ba(b Mi bitfet 3eit rin^
fnbot, urn ftin uerlafentd OiuttieT }u besMiitm^
deiiig ■ am 9tMgett tnfeE ^ in Sotb unb 3Bc. Se^
KTotoebettinw^eii in «lneni ^affee^aufe in bet Cifn^
..OOi^lc
296 8«rt fimm^ wH 8«» W^
ftttt^t, unb ^{er qmi^ a»T. 9«fl eintn Ic«tcti Srrfad^,
cine SfudfD^Kttng gu (enirfen. „(SatR<lfoib", fagtt a,
„vait fint) ^etinbc gctmfen, unb id) fenne Me aistvo^O'
left $o(^4eTjtgfeit ^xti QBefcnd. eiuf mtine S^tt, ®tc
fiitb bur(^ tin nic^t^nnbise^ SNenft^ betrogen tooiten.
©eftt^ ©le ni»Jtlt auf !(u*ecurfen, 6ei bennt (inn wn
un* faBen mu^." ,801* Samelforti etwibcrte ifinavf
our: „SBe^, bad if) Ainbeifpfcl! bie ©at^e mn^ t^rm
Scctgang nr^mcn." XrauHge ^ttnddigFdt, (t»ci ttKtiA
wir anndfmen, ba| bet £oib jii^ oM ba« iiii4^f<^doIi(^
0)>fer bed 3nKft(i>>>^ff ^ brtraditetc; traurfgo: no(^, wentt
n bie aildyli^ttit btbui^t l)at, ba^ n k dnet @a(^e,
on beten IRKftimilfifltdt er felbfi nic^t me^r gegtoutt jn
^aben fi^cint, bad Seben eined anbern raubfli finite,
©einetn ®tcunbattt«n foU ei geflanbm i)abtn, ba( ei int
UoTM^t, baf S9efl eiii @i)rntBiflnn \ti, pa$ et fii^ flbei
Bidjt en^Iielen feiiM, aSotte jnruttgwteltiBeti, bie «
einmal getnand}) \jabt. 2)te &tn^e tvat-: n .^itlt, feiotti
©egnet fut ben beUtn ©<&60(n im fembe, iinb fflri%«
fete, febe Stac^gi^igfeit fonae i^m old Seifl^t Airtgtlegt
roetten.
I«t Soib unb 5Kr.' SBefi ritteit noc^ .ffenfington, rod^*
teitb bie ©etunbanten in einer $ofl(^aife nnc^fii^ten.
@egett e.in i&iftlel ouf 8 [amen fie an bem @aft^ef
ium SRof «nb @lat[fne.^t an, fliegen ab snb ft^lugtn
ben SSieg ein, bei ju ben Winter $olIanbf)oufe gelegenen
geibetn ^(jrt. S)ie SecunbnnKrt mtt^ta ben Atnntjfrfot!
ab, unb bie ^drattfet ^Qttn. fi<^ 30 ©(^tlH ven ein«
auiitx ouf. Saili Samelfotb feutrte juerf), obct e^ne
(Srfotg. Sttaift einigen ©ertnben fc^og 2Bi. »eft, b«
etfi ^ ^agen ft^ien, o!> bet fiotb jc^t ^efrlebigt fei, feii^
$iftoI. 199 nnb ber Soib ftiltjte f*^ei(^ jh SBftbw. iSiie
©eeunbanten unb SJtr. SStfl eflten foglcit^ jn feinem
D,g,r,z»-i b, Google
So^ ^aw^vH ni ini 'iA^i^ 297
SBeiflanbe, wowuf er SWt. SBcfi bei bet §anb fofte unb
i^m [ogte: „99(P, i(^ bin rin tpbtet 5Kann, ©ie f)o6en
mjf^ getobtet, abet i<^ Mrgetie S^nni von ^njcn." !D{e
©cfiflffe riefen mefjtere SIrfieftet au<! bet 9i4^ ^njn, fo'
ba^ 'Sftt. ^tft unb fein Secimbant (iIt ba0 6efie I)fe&
ten, ft(^ in @i^erl}dt ju ttringtn. Det ©ecunbant brt
8oib* ^otte finen aBanbotji, ben SSr. ^llioinljfon ja
Aenfington. B" bem ^dttnet beS Sotb ^oOonb, ber
ben ^tbdtetn jugetufen I^atte, fie foUten bte giiei^enben
anf^alten, fagte ber Sorb injwiff^en: er wilnfi^e nt(^t,
ba^ ftc an^efialten wAtben; tx felb^ fet bet angteifenbe
a^eil; et Dttgebe bent §etni, tei i^n gefci^offm jjabe,
unb ^offe, ta$ ®ott aut^ it)in Beigeben wetbe. ^
ntutbe eine ©infte befotgt unb ber SGeraninbete na4
«l£in=.&oaanb^oufe, bn SSJo^niing be8 aott. Otte^, ge- ,
fc^afft. Soten gtngeit an 3Rr. JEnig^t, elnen SSunbatjt,
unti an 3Rt. ^ne, fowle an 3Sr. (SocCbuine, dnen
Setter bed SoibS, ber im geifili^en Simte fianb, ab.
S3er lefttere benadjri^tfgte bie »omef)aien SSerwanbten
©r. Sorbfc^aft Don ber trautfgen Aatafhop^e unb ei(te
bann an i)a6 ©terbebette Ot6 Sorb«, wo f!<^ aui^ beffen
Sreunb unb ©efd^tte bei fdnen n&ifySi^m ©ii^u>dz<
ntereien, (BafMn iSorrie, befanb. m» 3Rt. J£uigt|t unb
9Ri. ^ome angefommen waren, wurben bie itleiber anf*
geft^nltten unb bie SSJunbe unterfut^t, bie Don ben
g^irurgen fiir tobtltc^ etKdit uturbe.
^en erfien Xag . litt Sorb SameE^ib ^n^tbare
©c^tnetjett; gegen ^beub Ite^en fieioe Seiben ttaoS nat^,
unb mit ^ilfe von £))]tum genof er Hnigm ©c^(af in
bet 9la(^t, foba^ er ft^ om aRorgen fe^r eriridftert
fu^lte. 9lm jweiteh Xo^e lebte fetne @eii)edf[if(^e xou
fent(f(6 Wteber tntf unn er nntet^ieit fi<^ mit efntger
^eiterteit; inbe^ n»»Dten Me aBunbdrjte, bie nli^t son
13 •*
998 »tih CoMffnt tail UA iAi%
frinn 6tftt wit^m, frinrn gmtntrnt tth^t bit erring^
^offhuitg malfym. ®tgcn ^r. (Sodburnr, bet i^n bt<
jutn leftttn SitgntMide nif^t seHief, f|jra(^ bn Sorb fein
SBertnittm <ruf kte Sonn^ngfj^feit @otte4 otifl, unb tT<
ndtte, in bent Setonftfeiit Sinfi gefiinbeit }ii (atwn,
tof , Wit intmer et gelianbeU, ei niemaf^ ctnWi^ tcgenb
(inem aRettWen SB6fe8 gewftnftftt ^die. 3b ben Sbi*
'gmblWen bM gidfitett ©t^metge^ lief et: er Ejofe <nif'=
rid^Hg, bfe Dua(cn, bie et eritnlbe, wurbett bfe @fltA«t
fft^ttcH, bit rr begaitgen %aiit. Son ^eftigem. Si^metie
frtf, fitt^te et bftnn noil) bid pm Hbenb be« 10. aSiij,
too ei gcgen TV« U^i, anfi^eiRenb fd»met)lD0, serfi^Ub.
Sfm fofgenben fDleigen wutbe ba8 Xobtenf^augeri^
g^alten unb „gegni eise obet einige unbelannte ^et?
fonen" anf abfl<4tli(4en SNotb ttEannt SnfoEge beffttt
nmtbe gcgm 3Rt. Sc^ unb feinen ^ttuab eine JUage
ei^oben, abec f^on laon bm ©to^tn 311119 abgeniefm.
9ta<^ aSem jett^tt Stngtfd^tten Miibe Satb Samtl<
fotb, antb bei nac^ffd^tigct SBeutt^eilung, intmeti^in old
ein leibmfc^aftlic^ei, flbermfit^igtr unb eigentmQiget SKonfs
bolb von gen>i^n(i(t}tm @4l»9' etfi^eintn. 3:nbi$ t6
trtten au(^ 5^S' ittraoi, tvel4e entfi^itbener, ate twid
jcil^tt bemertt n)«tbfn, eht Q3et(6t»nenbtfl an fi(^ ttagm.
„€i voat tin SSonn", fagt SKi. diocftume, „bcfftn woli'
tet S^atoftct bee SSelt nut tuenig befannt war. ®({ik
©(^wAc^en unb il^oi^dtcn fonttn oft jm Aenntni^ be0
$ub(ifunid ; bte tion i^m enttnideftcn 34igenben' aber,
bie benfclben entgegen^anben, wuiben nui ntenig be
fannt. SBie I)e^g ex m^ gegen bie wot, bon benen
ei fi(^ wtl(|t glaubte, fo milbe, Itutfriig nnb aitig wot
et bo^ gegm feine Sdonnten; tin ^enget ^gner,
abet bet giUigfie nab l^f^^ttjig^ brr greunbe. Sang''
fam unb votjb^tig in feiaem ibitft^biffe fibet icgmb
ebim uK^gttt 64r<tt, teax n, fbtange er. iiM^ oAt
fl^ jtt iRiit^c gtng, aui^ adrtfam fflt anbmi Stat^ uRk
Id^t ju i^rer 9(nf]{^t Iftr&bttiuhtin^n; vat ^(^ fdn
Snlf^Iufl (imnal gcfsft, fo war e9 fa^ mmi%'^, (E)n
wn ftintm ffior|a$c abjubriv^ai. 3ent6 fmrige Xnc
)Kramint, ba9 1^ in fo benagentttMiti^ CBeif< ju
ffi ben leb^afto^m Smfi^ngrn llfUigm «B»^«oatn«.
3ia» bctt victen ^efdngniffen to ^ateptfuM unb btn
iwrfi^MaiatttsRi SeWa&rangdDrten menf^^ctt StcnM
empfing er ja^Kofe SUtfc^riftm, unti fefate ^tte fan
foniid nmfoiT^ 4Et ttxti oft bet Sttn>gene btA litRtet'
a^(l«i nnb wrfd^migtcn StttfteOert, abet dfttm nmft
WOT tx bet ^ef^ in wftll^n: @otge unb bet S9e'
ft^wb^tign itnvRbiciUm £eiben«. S)eS ISfnfluffirt, wef^eit
Stung nnb fBem^gcn i^m bti bn Steglcrnng verite^,
bebinttt n fit^ fortnidi^enb, fit^ }ii Sunfttn f«[(^et
U^flti^tn ju lemoatbai, beren Serbrei^m ^e gvac bn
fitntfe au6gefe(t ^tten, bctm SdOe «bec milbernbc Urn*
#dnbe batbetot. 3)fe flQtffmft^a^ {ftbte n ungcmHii,
unb toenn au(^ tvd^renb fdner fetmannift^m 8aufbat)n
fcin @eifi nit^t fef)t audgtbilbet ffiorben wot, fo i)atte
« ^(^ bw^ in fdnni fbiltmt ^a'^ttn rim erflauRl^e
SKaffe VDit auf fafl feben mit bet Sltetatui iufammcno
^ngenbcji ®tg<iMliiab bejiLglif^ Jttnntoiffen angceignet
Sn frffi&nn 3eft ^arte er oft rtwa« barfn gefu^t, Me
^oplane ber ^tfyiffe, auf benen et blenk, in Skilegeiu
^eit gn btingcn, uiUi um foldre SJrfum))^ ju tntten,
"datte tt affe bie ffejjtiff^en ©^Wften getefen, bte er oaf-
ttei^en foanie, tmburc^ besa ^n @rif) unvid&iili^ wn
UflgCiubfflMt angeftflft wurbr. fflje fein Urt^ril leifet
Wtttu, entbedte er feUi^ iai XrugUi^e fefnet elgents
9taifonnement$, wnrbe son ber £Q3i(^tigftit ber Stritgion
aoo fork CoHlfRft nft 8kI 2)iBi|.
'ANiiCtigt, unb mAiitt bad. S^tfitaH^iim iuts (cMb^
bigcn .©egcNfiaDb ftinci Settai^tunflnt, feftui StctAtc
2}a0 Ie»ten »irb nwl ettsai gmitt.'g^t fcfn; ober
^dtigei @ffct, baffel^:ju liRbnn, ^wtifeit jtbenfaUfl,
b<i0. er nt^t c^e ®hm f&c firaltifo^cS g^iiftrnt^nn
war, vta& Um bo^ bic $(ni)9tfad)e i^. SSo man,
aiK^ ntixn gto^n gltden, snttbe bed. ^jmiS ftnbet,
ba tana man beflagtn, rfigcn unb teamen, abet nid^
jtwiig fefn.
jSad dtMrigenS ^ftc BDit fein« iKflbl^igfdt gegen
«nn< ®efangmt etj^^U witb, erinncit uq0 an.einett
OMbera Soib, b«, tine 3ietbe b«,engU^m etiiftefcotit,
ben @inbiu(f feiner %a%enlDm nid}t biml) Sicefft ti&b^,
)»U ^( wtL Sort Sanwtforb fo oft , serfi^Ibet »«rbtn.
@0 nKii bled dbuorb Soib Stigb^, bet fet^ ^con
biefcd StanenS'), ein ®e^n Sbuort S)isb9'.fi unb tei
®fa-dtHt %tn, elnet ®(^ti»fteT bc« a^m Sotb ^oOonb
unb be« ei^en ISatt von ^iOftfltx uni> Xante U9 be«
1) Sit Ctfltiql faStB pictfl con t^nat frflbtTcit Sd^afitt ia
bci ®carf<tiiift Grice^T Ziltaa ieiteifen, tsa nencn Kamcn aia
1256 angeitoinoitn ftaben, al8 pe Siltim mit Elgb? fa 6et ®ra^
fDaft Siiuoln HTtaiMtcn. Set AiMt etammDatEi ffl SbtTfeoA
Cie&Q, Cbnr^eTiff Ur @caff4iift fflatlnnb anb fjarliuiirateinitglia,
bet IMO, untit bem iSannet: t)(T Tot^en Stcfe bti ^auftt SaiKufter,
bet Xonton fltl. Son feinem Artefltn SD^n ^itiijtt SiamM ^mmte
eir Atntlm StgbQ , titer bet treneflei) nnb ebelfln ^(iiBec bet
tiaiili^tn &ai)t in bm fflilteeTfcieeen nnb em an4 om bfe SBlpm
(4aft OErbienter !Kann (t 12. 3uni 1665). Ele ttet ju befpreiem
ben CigbQl flammtea aber nea ben jneittn Cobnt, einion, bet nrit
ftfaea fMDI Sr^eTit eiet fu bem ®ice( 4>einri4's VII. bcl eoanoitft
bclgctriigeit ^attf. Bon i^m flummte iiu^ bei QSeotg IDigbq, bet
1632 ;;um Qorl nan Srifbl etnanat' ntitb nnb a. a. OefmAter in
aXotiili am.
I , Google
mvHtti 8r. (Si fvlfltt, M feitt SBota beidM 1746'
ge^^ war, 39..9b)tt. 1762 fcittm ®tofi>atei SU'
iftba in bet ^eerf^aft, tt>d*e bieftr faft ftuMort 3ji^«
(frit .1657) befteiwt Wte- -2)a««M .im a tUa t^
iaoU|d^i% gtwotbcM, fiort after, itnvet^ttcot^t, (c^en
na(^ funf Sa^Ktt (30. %o9. 1757). .@efiK $enf(^ft
wot Bttr «fije irifi^f. ©tin i^w fu«ebire»»n^©rul»ft
^dnvitft (t 1793) wttbt iebo* 19. Sluft. 176&, al<
?&QXon ^igii^.Den @&R^rne, iiim .$«n ^ou ®xop
britannien. unto 1. Siw, 1790 jum S3f*founfc,6cIe8^ia
unb (SatI 5£>isl)!^ n^o6en, wtlijt SQurbnt jeboc^ mit
bcffm am 12. 3Rai 1856 t>fifiot]^em <9^m @buarb
ec(i>f<i^m finbf.Kd^cfnb bie irifc^e $ceif(^aft ouf (Sb^atb
©t. SBintiM 5>*fl*lt (fleb.,21. 3imi 1809), rinen ®e^n
bed $ibmitai« ^eiiui^ £igbQ, sefaUm i^.
3}on jenem Sbuaib Sotb S)ii^v . nun trgd^Itc tin
nU)erei ^unb befdtwngdlgtnbed: @6 wai ben gram'
ben bed SotbO au(gcf«Htn, bag n.regelmii^ gii SJeiV
na^t nflb.ju Ojiem uitgewAItitHt^ entft wai, wib btifi
er gerobe an biefen gro^en gefttn in einem '«Iten a^f
ttagenen 61auen ^odt eintieiging. ^IS bfed roieber^olt
bemeift toi>iben war, lamen fie auf ben @ebanfen, t9
■ mfiffe cine ^eiioi^oitgclcgent^eit im ®))ie(t (tin, unb fein
Oljeim 9Sr. 801;*), ,ber na^I)eiige Sari son ^oUanb,
Derlangte banac^, bai eigentli^e ^Jtotiv jenet Seitfam^
feit ju ennitteln. Sluf fefnen Sffiunff^ ubetnalimen ti
9na{ot aSaug^an unb ein anberet §«r, ben ©dngen
be6 Sotb& nac^jufpuien. ©ie foigten i^tri in einigtr
|^nri4 901c r iiotn @corg 11. »tbr^l4 fat tDHaiftinm,
frft 16. Xprit 1763 8ocb ^.oQanS, frit 1744 mtt Stotaiona SUtf
line, Soi^tct txt intittu ^nmt eon {R14nionb, Dfcmd^It, f 1. 3>Ii
1774.
' Snt^ung, bU te f^nen In bet ^egmb bti Stoif^fta'
gtfdngitiffcfl, eiiuS bamaUgen ^^rte9 fiii atme S(^un>'
tKT, bad fn i&n^^tt 5eft von' iDidnfl gum ®<i^au^Ia$
einer Mcfti »on ©cenen feine* {Roman* „^£fne Dortit"
gnvA^U wotben tfl, aud bra Witgen f^wanb. <$ft fcag*
ten bm Qi^Ue^, oi tin ^m von bem unb bm Slnf'
ftftm fn bfl« ^Angnig gegangen fti. „3Cf f^i" $etmi",
tief ber SKomt, mit einer Sett»euenins4fonne[ feinei 9lit)
„abeT bad ifl fcin 9im^, ed ifi dn 0ngel{ k fommt
aOt Sa'^ic jwitnal unb mancfemal o^ ^fertKt nnb
tffrttt elae ««ja^I ©efongene. Unb er t^at nid)! Mo*
bod, fonbttn tr g(bt f^nen genug, urn ^(^ rnib t^te %af
rafflm ju n^ften, b^ Re Stft^dflfgung fittbcn tftrnten."
„JBtffen ©it, »cr bet $ect ifit" „ffiit (ewwn fljn (oi
nic^td", emibcrte bet Stantt, „a[9 on fictott 9tenfi^(f(^
ftit nab ftintat btonen Stodt."
S>et ftu^dtfge Xob bltfes ebcln SJtonncd nnrbe bun^
einen SBefucEi fttner irift^ra @flttr vennriaft, ouf bem et
von etnem gaulfkbtt ngdfm worb unb, nfe eruH^t,
ant 30. 9{ti». 1757 ^tn^. i)
I) Barke, Aflendotea flf the AriilMraoy, 11,
0,...,, Google
2)ie Sorb* 3iofcbv itfjitn ja btt irif^ *peerf*aft,
finb aber feit bem 10. aRfitt 1730 tnglif^e eoTOiteU.
@ie ftatninett nfc^t ven btn SMtb^t, Die feit bci ISir
D^ennig SnglontS tntd) tit Koimonnen M< 1610 ouf
bcDt @ute btrfed SlamtnS itn Korbbejtife von ^a^ ge*
fcffett tf&btn, fonbent von einent tdt^en lonbimet Aouf*
mann, Sil^dn 3Iobinfvn (t 1643), bet in jenem 3a^te
H* gcnaiinte @ut von ©it Hlfomia SRofeb^ fanfte mtb
tieffen ^icK^folget i^ren fe^i gevot^nlfi^ett SantiQennaiticn
fottffi^rttn, ii9 9{f(^arb Stobinfon, Srjbifcbaf von Stnnog^
unb ^riniafl Von Srlanb, bn fm fiinftm @Eiebe von
jencnt 3Bt[^e(m aftftamBttt, al« Saion Stofeit} von St*
mag^, jur irif(feett SPeerdwflibe er^obm reutbe (26. %tbt.
1777). @r fiammtt von bent iiittftm <SxiUl mi^m'i,
floTb aber unoeieI)(if^t (10. Oct. 1794) onb init i^
etlof(f) feint Sinie. Die ^eertwflrte, »fe bie MB
feinem dltereit Sniber 3;^Dma«, bet 1777 erbloS ge*
Porten war, etttotbdie Saronetfc^aft gingen febottf, »et«
moge ber SBerleitiungflurlunben, nad^ bem <Srflgeburt9'
tei^t, auf cine {Angete, von efnem jweiten @nfel beft
eijlen (SnottberS von Stolebv ^antmtnbe Sinie, ui^ ,
^icntot^ )und(^ft anf 3nat^&H« StoMnfon onf ^gdb^
304 ita 9tm^.
{n bee ®iaffi$aft ^otf flber, 'btx int fe^etm @lfcbe
Don SBil^elm SRobinfon ftammt* unb 1713 gebotm,
folglfi^ bef Snveibung bn $eccfc^aft fc^on ein I)Oi^(
betagter ®rrifl war. ')
3)iefn jtvefte Sorb Btofeb^*) itttn war tint gar wun'
berime $etfenli(^feit, ber fein Siben tani) fdnen SiebHngd^
fif 2Rount aSorriS in ber ?id^e uon 4?t^e uitb Eanter*
burv in b« ®taff(^aft Jrent fa^ nie veilafTen ^attt, un>
ter^dratftet gebliebm war aitb fetne ?eben8w«lfe gang
tut^ fdnnt eigtiien Snfidften, bie nun fTei(i<^ i^r @igen>
t^fimlid^ tjatten, geregdt fiatte. ®einen Sart ticg et
n»a(^fen, bi« et dne ifi^ft patriai(^alif(^e 8dnge etreidfte.
■ISin grower ^irennb bed ©eebabed, ^atte er fiH) anf bem
StroMb in bet Sdlje von ^^t^e, etwa btei 2RdIen ■son
fdnem .&(ntfe, efne ^fitte etbaut, woifln tt pc^ faft
ldg({<4 begab. @en>af)n(i(^ (ief er f1(^ auf biefen @rcur^
ilonen Don dner Statist nnb dnem Sie6ling8bl(ner be^
gleiten, ging a^er ju %n^, mit Urn $ut unter bem ^im.
aSenn c0 babd ju legnen anfing, fo n5t{)igte er bie S5e=
gidter in bie JIntf(^e, inbem tt bemerfte: ba fie f(ft6u
ge))u$t unb nit^t an baS 9la@raerbcn gen>dt)nt n>ilren,
fo »6rte ber 9iegen 1&re ^leiber Bexberten unb i^nen
dne @rfiUtung jugie^en. 2)a< Saben tiebte er fo fe^t,
bafi et dnen guten 3!frdl feiner 3dt in burt^ bie @on=^
nenjhaljlen eowinnteni SBaffer jubraifete. 3u bfefem
^tneife ^attt et dn Sabe^aud von betrdi^ttii^em Urn:
fang, vom mit ©lodfen^ern, gegen €iibofttR gentf^tet
nnb Dbtn gebetft. @8 war fo gro^, ba^ er fi(^ trotfnen
1) lCn4 bd tern ZoU fcineB sftiiibamiata Soterl 11778) mot
*) Sgl. Bark*, AaecdoUB of th« iriatoancj, U, 391 If.
o.-glc
fonnte, inbcm er im bi^etfit ^mmtief, unbtiti ^bt^ta
ttOT . gebidt unb ndt 3Ratten bekgt . ^ (dnttt Simient
fsBBte n fcin Scaer leibm onb fafi ftlb^ hn Stnttt in
ber Kegd bri offenen gen^ccn. Itn^ iti bei Jtoft ^cttt
ei feinen befimbmt ®cf(^iiad, wat abcr fr^ ent^ftfom.
@i traRf Uinen- SlBrin attb^ ^atte tinenrgip^ Sijbct'
ntilltn geg«n aM 9(uSlibtbii(t}e, ba ec.viui:ber Stngd^t
ouSs'iflr baf bie 3nfel ^tnrtic^nibe ^atot>9' f^- bod
3n feinm ^i^.^ielt ex fefn 9)atf}Wilb, ba« b»4
aatb tine gute tnldsbij^e Sta^mng bc« ^Kcnfc^cn tft;
be^o iei^id)er.,war batelbe.mtt Sftlnlratti) b(ft|t, baS
ftttOoiiittvb ubn bie ^onje SefMiung um^eif^uxtfra
burfte. aBiODel fein Ung(dufeigei,-.ging ei bD<^ ntc jw
Aiid^t;. ber,$Beg .tton reinem ^aufe ba^ wax biti^t be
wat^fcn, uiU) ftiit JCii^niAaab..be)a^t«n StrfoOe ^ntifc
gegeben, teit bie gamiUenfutfi^e, bie. a- nie bttxnt
2>ierei Unt^anb i»r{(^te i^.dnfi in einigt a3q;iegei^eiti
©tin Setter, bet (Srjbif(^of tsoa^xma^, woOte i^ti.fosi
ttoi bed etflmt Xobc, befuc^eit, ^nb. f^b. i^ cine*
®otmabenbd, )Mifi et jum. nd^fh)i!@ctuu^ilib {«isnm
wdtbe. „3i4 Bd^ ^efe^l", fagte'bec Serb, iaban er
biefe Knefiiott ci^d^e, .^,ffit meitim SStitcc; ^tren.ei;*
ftifi^of, eiit 3IKttagfiina^ ju.taeitat iL.f. »., befann
mi^ abet ecA,,nie et .f4i}h,ba,iMi:,^taa$. bee ntd)^
S^Lg ein @onntag .fei. SSBa« faIU« i^: ti^im^ .^ taca
mdn Stettei, bet ^bift^of/'U^ mu^te.iE bie JKr<^t
gdfen, moljfn efl. tyKl^ [einen ^je'g^ga#<^ osi^. bie X^dit
jcT <£m)>«tfln^e toai feit 30 Salffen nic^t gedffhct tovu
Ut, nnb aidtt @tanb wot fit^rftt^^nfi^l ffit ®e.'@«»
ben gttiQEet 3<^ fi^idte ^xt-.m^i $9t^e,. umd^
mnleutt utd) Xifd^ct imb 3Jii)M9ierer/ unb. tn« 2)i>if;
urn Srbeltfr, ®ia0inil^- nnb Soidildrmer, fontMCii; ja
, .. Caog\c
806 VnftltM^
foffoL JEQrt flins^oa M« ttcbeit} i«i JUf^ un£M: aft'
9^iB#} bci @aafi rontbt itiifgewDtfnuBto gettoljt, ehl
!£t)Br jum Aioj^of ongifinK^t, ebi. naiei ^rt^nfanb)
■it gotot @tDffeii onSgtft^Iagen unb reic^Iiri) nit itiffen
voft^, t)(regm<i^ct, ttntj am nMifbx Sage ging 14
oit iet fyitt mtinti Setters, t>ee (Srj&fft^o^, bet oOe*
gut unb ht'dbnung fanb,'jiir ^in^t."
3n ftfi^tn 3eit Mttrat. Ecnb fiotrbi?, immoU no^
5Kr. 9to6infon, Santerbm^ int jpotlWient 2)0 « in
tar 9lAtn ^tefor 6tabt tuo^ntt, tvor ee nslncftt^ mlt
einigen aii« ben ^trm Stditbni. ke^etben fttlasnt;
abcc fine Itti^tc S^fanntfdjaft mtt dntgett Wfiiigtii j<ei«
nn flSJdi^tec genugtc ii^m ni(^); «t woKte fte oQt fenitctt
mti Mil' oOen gefannt ftiiu. fSi fut^e fiittt ffid^iet in
ibttn .'Siltxn uab air tEfittt ^bfliil^len aiif , ging oaf
ilfttn: 3K&tfteit uu^a atnb rmbmi^te ftiiA ^Nnte in
ii^ @itAdj 3ii bar s;^ mot vleOeiCEit' nie fin fBcc*
ttttti aQgtmrinn.non.f'biai S&I)(eni galiebt'unb qu
ad^itt; uttb feine gettiflen^afte (^fiiaiing fdner txnia'
mcataiJMKn' iJiNtt^tot. gab t^ tEnfprai^ mtf Ojxt ^tx^f
a#ntg. Unab^ngig tion )>en..$aae{ar. j|)Cfi4 «= M<
@efitianngnt. fefniA^ecjind aiitf; ec ttnific iiie ^xoab
ndfigfeft fetotr Wofingel unb gab fdnr @timme fc tuit^
ban .®e)t)U^t bei HSrattbc. . £)it ntUMtdfe Jofge ciiH4
^(^ 3n^alttn0,»iH, ;bn^rei fc^n fcei .bet euftra ^S«r«
i«airat0fe({b)a rinen SSSibem^n gcgm baft im ^coi^
dbUt^e Sierfa^tm fo^te, uob' n ttiftibe iiei,ben'a&i4^
ffio^Ien jieinea <Sft-atifgegebnt ^abtn, twnn fnn 93ater,
bfr am^ bie SSa^i^oi trug, ni^t ft^ genflnMlt ^&>*it,
kMi^'ei.tu)(6- ElHfn SSoftK^ na#r; 3)lt. 9loUlifi»t tcuxbc
i«i0ci< gno&^It; £a iim obtr bltJtb^angigkit'btt ntef*
fltn 3Ritgfieticii boii $(titt^iiul>tent, Mn^uyt btrt gattp
$aitd»efen, bie. JtaujBt^estt' vMet SttmniEn, Ut .^ene*
• , ..Cookie
gnttibin vaiti, unb oc m in etolBnfaffiiit^ tiMtf
fbAtn tonatt, Um aHe KnMge ibei Wini^ hm^
^gm, mil bteft Slistfler jaglit^ an ton Afri^ kv
Wajnttdt bc« UiUo^ufM ^nben, fv aff^Ie^ eti^,
(tnc ^telbag au^gtlwn, ht bei'n'fn^ wti^ite ba
Sage gbmMr, bflit SemeiiUM^ ni^ai nn^Boiiixn, kb))
(tt)ntc fid bcc mOti^fteR EQii^i gmn grofrn Scbnttm
fdner 38d^(et, jebe S9a^ (*.
®dRt .^^et«i^ jut S|keif(^ feberte utrift ba«
filning^c Jit ftlner ^ibn^eoti^ salt fcton wi^Mrttvr
Bign al«; «rif)(>fn»ifi^ Sbiflt^ttti. iBknn a ie#i ni
fimb, ftatt mlt Sir/ angeteM. umrb, io moi^te bad Bib
mil (Sisbntd aui-Om, bo, wte rt jv'fagenflifigkr.bd&c
fffiorts mit btmfelbcakttfnif^ wiebtrjugAnt.atdaiL
9n ftfitna $Uufem «tSte etfkf) iM 4nen il u w fli Wa tt
®Mi«, id^ eiiifDt Icngeit'ieatft, ciitn fo^^ OMft^C'
fatbe, btc Stint tioQ SiunyEtn, 'bnt' @l|uiwu ticfni Sbs^
lictttn^, M a^ibattanpt ft^l, -eint'.bcDt ^inMA^
(angt totb banne Svden tudftn j^aonA .^ccinb^attaab^
fUti, mt^ luibf gaeinBDibecwn. ituiM.DbtT.ttefiit
^tanettf in gnoiiteti @truH^ inib ntit (i^«»ai
^tebnn b<ft|li8tnt @c^u^ t^or. 3)ie Wanf^tttnL on
f<tnm i&«nlDgdcB{<ti tuib btt auf ^ne SBc^e-gcnd^
Sufen^f tDonn bad einjise ^nnm, ba« ntt i»io |n
ft^cK nw. <St ging ttwod g^ta^t, itibcc bit 4ui mar
^m <Sitbe aiit fe|fen Sd^e. ^
dit *iBR 3<ft f^(^ et (^flfl usb '|in«rfi<Mttift' bit
Steinttna «t0 unb vert^etbigte 1ie:bci:JtbeT @tft^^
bat Me Siutf wti (Saglai* ti»(^ :bei.>felittta :8cNi«m
t^fe di^uMfltn etn^eilen ro^ric 'dvltfrt S^0 ec.iim
mm mm XO W^nb mit ttnm. 'Sllbnmttt in ftanftDi
,,Got>gL-
306 InfrltMp:
ktt^ lordtn ritt, tMiei feer Um^onb, bsfr tri' Scfijettm
tiWiSwW ehn ^mfnedc wn 10 ^jSfiutbkn Sonf ptO*
fentitl iMb:.ii£i^l mlt !&nirf<i^(ift dngcUfl. uvtbtn n>d>e,
iM oMfileAatt) gdtm fbUte. 9K lum, hato naii) bci
3aI|tKR|i0dtif}(aun9 . bn Sanf (17S7), eine SB«^I fn
ttanMcbui^ ftuttfixb, bn et einem' Sreunbe jn Sitbt
MiDolftniei AemiQtf et btefc (ilebgnt^eit, bnt tt&tcmau
dnige nitfet' Itxorittc' Slotttt -VotjKlegen tmb feint 10
^nb bu^T in Stnpfang jh m^tnen.
I$f« >^m, bee In ben Ie$ten iebmiiafiuti M Sotb«
ii bfe N£(»e von' $i^e font, wat nnigfttfg,' btn uratf
bn(f#en Wann jn fiiinL, unb 6ef(^to^ , eiitm Xutffag
lin^ StmratSRonid p'tratec&ditnen. (ir ((^Abertbat
IBalanf in fofgenbec aOtffc:: ^UntemtgeS'Otif bn®t>i$(
b(« SBngrt ofrnfealip $9t^r0, bie dne f^r antnnlfiigc
9ai#c^' boibitttt, bonoAe i^ dne St»iiU|^inIIe Teinett
ttaf^fl, bie iiet dn von bem Sutb bafdr (ntsebia^tetf
SMBm ^. Snuu fagte . ntii, t»i^ eS limn lAtU ouf
1 Strafe 'g^be, tmb ba^ ber iKt ^etooW- UU
ttMa^aHtinitca, bi<:n gufdMs von fefncm iitebling^
gitnlafe fit^cmfe^;: eitrigt ^olitfconett^e ju ftwnbrn;
term a. ftM dne trii^ft^e ^affe fn dnei Sdtentaff^e
fftf)R. -3)00 ^men^out, bnn ^ mid) batanf nd^erK,
fhtOte ft^ <14 baSit) dne« guten, ctnfadfen ®ent[nnan
Uitv bie: %afett))Id$e watm tdc^idi wit Sltnbvlt^ bt<
fr|t imb on btn ®tBfni- be« ^auvrdngongts (a^ ittt
tin vbei jwti $fttbe totiben. Sin 2)letKr flt^te tnf^
)« eiiftm ftdnen aOiUtai^, on beffnt Singang fi<^ ein
iatt.«Ka0 beb((fte< @«>4iibe: ptdfent^, bus onf ben
aftts anbtU ein &ati(Sftfyaii ju fdn fil^en. 2>et
ttbnn, ba mit^ fcegldttte, (ffnete dn flttati^itti^n,
tmbriids ii^ ^tnttefa^, itMidtt i^, ratnltldbar imtct
D,<,,r,:^-i t, GilOglc
telJMtlf. .909
te ataCMMtHtig, «fn Sab nit Iaiifnikttt;93afftT, te<
,aufl chtfin tK^ntoAta^bat. XH^t Iiatt.. SSitit^. miif)
,^ St^.nd^c, iiidten .jtDd Etfi6f(^ . So^Milunte
nit loBgcB £)i^im, (Qtf^tiocnti «db. Ut 3w^ti£M(|
Jlt9d'«, DOT, mtb-ttetgcrten im«. aid tnue' ffidj^ tmt
KBiWritt, bitf Ue tnti^Itirfaimtt etinmc t«6 iDfom^ jb
beft^wit^tistc. Seife fiber eine gebielte glur f^rdtnA,
faf)en toir am onbem (Snbe ©e. Sotbfi^afi ouf bem
iSt^ii)t Itegenb. (St wot ebm aud bem SQaffei gefotn*
men, lint) ^tte cinm alten blauen %ii6ixti unb $atu
talent von berfel^ %axbt an. £n obete Xf^M fdnrt -
•gaulDted mar fa^I; abci bafl .^aai frincd Atnntd, bad
fclbft bnic^ bfe von if»m angmomment ®tcliung nitfft
Berbfdt Werbtn fonnte, gelgte fi* onf (cbw ©rite ittrf*
f<^en ben Stnnen. ^i) jog niit^ fpglei(f» guxdd nnb
TOoitete hi rinn Hrinen feitfemung, bii a enom^te,
UDOtauf et fii^ ei^ob, tie %\imt offhett, von frhitn
^unbcn btgiritet butc^ bod £>idf(^t fprang uoD btrett
na(t) bem ^aufe ritte, wdfeienb einfge ^Ijfdildget,
bie bftiKT nut t^re @tlmmen Ijotten ^(ten laffes, je^
wi^ei bea aSalb von i^en 8(itf4ti]f)en wibectvntn
mtu^tcn."
^orb atofet)^, bet, mit oSen femen SBnnbetr)J(^«
fciten, dn guter ^ruitb^, cin tvot^lwoUenbet %ma^
unb ein Iftitendttfirbtgec, qa^fititz unb grnnbrcblii^
Slenfi^ S)at, finib auf ftintm SB«^n^(e in bee @iaf«
f(^ft Aent am 30. 9tov. ISOO. £a9 SUtti von 87
3aE»rcn, tai tx cnri^te, i<S)im mtnigflena bafAi ju
^cei^cn, ba$ feine StbendUtife feinet @efuab^eit so*
ttdglitb getDcftn war. S>li $<evfi4aft Com onf frincn
9}cfen SRotTiA, tvn ©o^n frined 1777 verfioi^aten
enibei« 3RorTi«, weli^er gbit^follt nium^einl^ MM
D,g,r,z»-i b, Google
310 tatJbUl.
ink M IMmk 1M9 nMBttn. Ztke . fitan I
aXattiSiit (Jet. m 9)<n^ 1163) jint na^folga (itte,
tact .am 1. Stftr 1S31 jtoib. ftu^ bifiu mt^ iaita,
linurb, tti filfu «oct Hifi>«, Halt (7. liidC 1317)
wno^ui^et) .mtk. ^ittte. fiinni Scubtc ^arl4 <gA
3. fir. 1798) gni 9laitfii<|«, tar tet gigcnpinlgc
D,g,nz»1b, Google
O ")HWinit> Si.tMktn von a^in$iqgt»b( ^amnit« aui enun
aUen ^eO^iiU, .lofilf^e Jd) jfwn ^n @ii64fel^ <^K
$B«i«f(tii):^ 4»b ^ftfftxi •oKbi^tta, ntit> fiti Vtelfo^
Vit ^Httngift^en, nit^erfdc^^fc^m unt> r^eitutc^n @tr
ft^lecj^etti Mrft^itHl^rt ^. Su $»t>en8cin, «■> feia
S4tn al0 pcnilifc^ Cffijtrr in @iinri(on log, 1770
^nrtn, uax a H^ in^e^enrffffTetfc^ 2)tenjit gtf
ttetw, eilte 1790 ju bet 6[tofwi*if(^n, Sltmee in b«
1792 |tt bm ^t^n juiuff, in betm. iSd^ er am
Stifle tec (seu^lfc^en ^a^^nm, uem Jtiifge ^ttrdifk
gogcn, roieber bent o^eneic^ifc^en ^eeie an, folstt
txfm Stt^m M« inm. Sriebtii wm *Sicmpt gocmio,
UBb j«(^e ^1^ Aonrntlii^ . fn bci @(^Ia(i)t Ui StmCatD
(26. ^iT) 1796) OMi, m (£(i^ei)DS„£(ni ten ®eneraf
Durban fd^g. 39a(^ 'keot S^ben wn SomyD gocmia
(17. Cct 1797) teat. oldaKojiot in tu^t^e SHenfle,
mft M laitMr cuebte^eBbe ArU^, bet nel^em 9bt|«i
Iwt jait JQt^mtf^. unbiatiet wai, tfiat^ e« i^
m^, 17p9 ttletct on 1m Stite ba CtpcmittKr nr
^tfttcn. 9ta(^ .aiexonbtt'd 1. S^csttwIUiBWtg Vflib n
312 Sntul SittUgnabt.
(1802) Srnnalabtutottt M Jtoifctd. 1806 uaib a
mit kn belaanten aRiffton n<u^ etritn unli SQJtcn be
traut, eilte bann ttltber }ur Mrmee, fint^fte ntft 8Ui0<
jeiff^nung bd Xiurreo^n unb bcfanb fi(f) bet Su^i(,
wo ei beiaa^e in ©cfongenfi^aft geiot^ wAit, in tn
Umgcbung (cined Aatfnfl. 8U0 bn ^eg son 1809
au4 9tuf lanb , im Hnnatdrlit^n IBuBbc mit granftett^,
gtgen Ct^emii^ in« gtlb ffi^rte, nutate aBin^ingnobt
ttii^t gegeti He Hpa,ti)fMtti So^en tdmitfen, tteiUc^
vlfime^i, tvir glauben wol mit ge^mn SBiQigung bed
Aaifet^ Sluanber, bra rufftfd^cn 3^ini# unb trat in
tint J^tnclt^ift^A - tiber^ ^t a«Tfi^iRetta;tt Iftm bri
HilKni t(n< ^ovtdtfd^Eugtl-bnt gu^, »i^ niKi(» ouf
bcm ®(^a<^tfettie,, bfot ei^ ®itge«fEtbe btt ^ratfi^m
nadir langfci, bofuStit, wub d <gum ScGmirffiaa'
li«utraant.bcfikbert. 3>cef 3af)re ^n ^gten ei bit
nrifitiliofitn fQet^iftanfiea Ittm ^mmtrt Xage, M$
tvUber Oe^ecreitb betn . frani^^fi^ ^ngiiffe gtgcii -Stu^
lonb fi(& onf^Iir^n mti$te« - mofiei efl ubvigind frnrnb*
UHia vnfu^r,.aie.9tui^laitbl809 t^ gegtiiabec ^et^an
ifatte. $i(t Milie^aSin^iiigtrdtK tt>i«bu bm oftencit^i'
fi^ra 3)icn^ .vnb trot, . fit^ glei^Me int iSJitiu bffl
Jbiifetfl.gtatij, aid .@(iuiatfi«iten«nf in ^ Tuffifi^
■jmfid. ..' .- (,. ..'.' .. "- ■ .
Soifl bfr'Sefelung »on'3Soa((m btii^ bie ^njefro
btiftc ei .an b«t iSpi«« tines Stttercpvfie Ale ®trit^
natb St. ^etaefcuig. KM- but(^ ■ kie bi4 an bic ^i>
^dbte ^titaui ^eifenbcn. tu^ii^m ^attouiactt uttb
m<fi me^t 'mxii . nufgefangctle Sde^ btt Jcai^ofifc^en
AtifetA fii$ ^ei)txi StatM^tOi mr tan bn)«rfti|«n»ai
%i^flt bet Statiiofcn sue ^JvMou eigaben, ttwf
Stinvingeivbt fo^ bie^ndt^gro ^BQaftm, brageiiA
ntf feincm 9ISdjugc.iiiig(t<l^ft)U'bnrambiS(a, unbijipi
>Mc
nOMt gait t8, W fxani^fif^m S^ntppen gn (cttAngtn,
Me ^(^ tiMi) im Jtremt ^Iten unb bort Hei^n )u nollen
ff^letun. SMe Ie$kte SInfgalie mnb bem ©cnetal
3c(on)ai4ft IV. ibtrtca^m, Ur mit gtvet Stesimenttm
irreguf&Ttt bontfi^tT Aofatftn lierti» unttr btn SSauern
von aMMfau ^nb, nnb t^eiU utn bicfen ndtrei; ju in<
^iten, t^eild nm mit ben gur6(fge[afftnen j^anjofen,
bie mit wdoxtnt ^&«^tn eirft^rinen moi&tCTi, jh unlet'
^beln, bef(^e^ er, fetifl nai^ 3]toSfau gu eiten, tvDbn
et 6i« aSittog jarfid gu fein geba^te, ba um biefe 3^t
bei SUnnarft^ ber regultfren €at)Qlerit bt6 @enerat0
@tafeii Venfenborf gui SitTfoI^ung btd fefnblif^eti <^ini)}t<
^e«» refelgen foBte. Oft (ie^ ba^er, um bie 25 SBerfte
bet Sntfetnung iiwn feintm $aii))tq«atliei t)i0 SRoetau
in bet be^mten Suit ^in unb I>et juturffegen ju Unntn, '
JR gtd^et (Site etne Diofd^e anf)Ktnnen, in bie ei ftc^
mit bem 91ittmei{tei Seo 9larif(^fin fepte, bei ftfne
^ufotenfi^tsabFen bei SBorobina verlotm ^atte unb ein^-
weilen gu 9BiH^nfl«tobe'« ©talie Berfejt roctben war.
®le fiifiten oI|ik «Be SSfflleitung a^, unb befonnen ftct)
ecft URtenoeg^, baf fie wol chten Siltompetet ^Alten mit<
ne^eo mftgen. SWecfete man bo(^ in ben niffiftfeen
$agem glauften, ba$ 9lod!au eben eine'vom geinbe ge=
tiumte ®tabt fef, in bet fiift nut notfe einfge ^a<feju9let
um^ettrieben, ttrii^e fre^ fein rofitben, wjtnn man fie
unbeldftiflt abgieden liege. SRut fo Id^ e« fi« etfJiien,
ba$ ber ©metal, al« et ju bem JtofaAncorpfl »or ben
X^otcn gcEommen nar, an ni(^M wettet ba(^te, al9 flc^
fpfott felbfi in bie Stobt gu begebm, um fi(ft mit bem
aefeW«b«ber bet grangcfen gu oerfifinbigen. 9larifcl|fin
befHmmte i^n wenigfiend, einen Aofotfen voTattdietten
gu laffen, btr ein Saf(f)entud) ouf bet Sangenf^fte trfige.
(Sin jistitet Jiofacf begleitete fie mit einem dtappnt,
X 14
814 9aatl Wa^itimh.
txn fk an fern SttOnarfi^aU Jtntttfof^ QHm^m (nffai
iDoUtin. 6e finniH fie tv»(tf Mt Ssi^bU, elrne tftun
$ian)6ftn jv feV< ^'^ iratAit{(^ Mt gegm 9IoiMn ge=
(eginiR SlabR^e jueift g«r<lu»t ^ten. 93anti be
gcgnrtnt ti)nen roffif^ Sancrn, venbrtenfle evfniiren,
bnf in iei %XDet^a$e, an bem i^oufr b«9 siennals
gDUDtTMUTd, fin ffattj^fdw4 ^Ut fiilie. ^tt bcr
@t(it4 gab b«i DsrouMettenBe Aofad an ire tvmfge
©djrittf SMI i(iwnt ^ufi mtfmtten ©ttagmc** fca#
Befi^en , b«fi ec S^anjofeti fe^. Slcdf^lfn wvlltc ttorait#=:
reiten tmb ben Cffefre iefl ^»ften« aBtufen. Hn @e«
ncral at«t natb ungt^atten, fa^tt; „we <£ie fetn
f^iittn, latm f^ auc^ fein; tMbtn ®ie; (df iriQ ftit^
•mH {tfnen fffrei^en," unb titt, Biit einn mv bni^ ebige
Sefongmfteft bet |i«((«Stranfenen Ufbetfrre!* fider bie
<tngetiet«ncii SEBenbungeR tvnar^aien Viavei^ttj^^^,
aUtin auf bie ^anjofen }m 9tarifc^fin ^Igk i^ g(eft^'
mol, un4> fvfort fatKn fie ben $»fini, bei ati4 aKottn^
fd)afteffi bed 5. (rK^ten SlrgitmnteS bet JEnifeugarbr be*
^anb m^ von einem Offiekt commimbiet war, auf fit
anftfitngcn^ SHS it'W<tf ^tifi^n bttn Offisiei jurief:
er fofle sit^ feuem laffen-, ba fte patlamentiten tvoRten,
fo iit^i. ec fn- ber Stjot bie ©etwi^e ftfetilttrn, gfaig bum
ft(6 glft^faSfl nS^ibnii @tneni{ entgegtn unb ^gtc,
n>a« er M»He. a3e» (Bineral Berittngte, ju wtffm!, irwr
in bei €tabt centmanbite , unb old ei trfu^r, ba^ Med
3J^aTfit^a WoTtivt fei-, fD bat ec, benfet()eit p bmo^
rit^tigen, ixtf ein rufffi^O^fn: fi4 im gemfnfi^a^
l\(S)fa ^tn^t mil itjm ju tiefpiec^ iviinft^e, ^iovonf
ging bee O^et gu ftinem $ofihm jutfitf UHft fi^litte
etnige ^ttte ob, nettle ben Wai:f<MI btna(^ci<^fgnt.
fotltfn. etti^ barmf abet fom mS ebian ion bent
$»fl(n befhibii^tn ^fe ein ftonj^jitii^Q;. Cffiiin
., ..Cookie
9tma StajiuveMlt. 31&
^aui^tfvMfL^, itt ttai^ itm StteisA gu tMOtn f<9i««
m* fi^on 6« bWB 5B(rt sorfwi war, al« rt itn fl**
fitifen cititiftc, an^felt, fl« umfa^ ml)) e^e iMitertd
bm Bi*tfl SB»fe« ahn«fteii ©mnal, trr gonflt^Cit^ feftte
deft iKiju^ ^t(«, fi(^ jit iti«ttf»t{Mgen / ((efttngei^ Ho^m
mi na^ bnkr Jfretnt feiirif . StoinfdifiB- ii#»Ute frinrat
General ju ^^ Aim. reoUi ha^ $iftt auf ^n- g«uet
, gaft. <h ^agtic batauf: Wafl mit btm ©tnttal gefi^^en
fc»ae, uitk oH Atdn ifw fagte,. btr^ ' fetrfll&e ju tern
Slarft^R gArail^t WtriJe, Urtfangt* «, i^m folgen ju
H^fen, nwvaitf ft irttt> fut^ VtaRir S<k^ ^tUgAnH^t
waitb.
3nf ^retnl fiont) aSt« imtei @tWe^, ift man von
(em Swon^utni He S^eitegungett btr Aifadetl temAft
'^aUt. m« ^toiff^Hn In ben Ziftti bt0 SitmH, btn
Snr Wfttfc^H ^enw^nte,' gekat^ worten n>in, etfiil^
n, 6(t§- ftJR Senfnaf itt^ bem €<riiinete b(» ai^arf^oa^
fet, uitb nttt/t^th fi<^ tittfiweflen nut bra 8n>jutaRlra,
Sie p(^ Htrt Ble Unditia^ifit'ftorbTritetm, «fjne Swrajirtrt
Me %oi^ftflen ipi fxifffteit'. @r mtgegnete; bei gntn^e^
bffetge man leiaen -grtrttrt^ff, nnb wertrt ber J&ffiler
(fe ttf^t ^4te ale ^ftrianmitfee anfe^ft' ob« aniK^ra
W)IIi^, fo- Mrbtn e(n t*<>« ^iMmfibi^i tiM tatife
unb Ber)Hn»H*fe JfnttDwt gewefen fehi,' »*^«rt> bo*
®(I>ufterrc bei^ ©trne^te unb )««■ ®ef)ii#fy b<6 teat^
t)(t&ntbnt Ofjiifete mtt bem (Staftol ^ i»i»afHnitun ^'
rliE)igt ^Hc. Xi^ biefW ^(ttt^ung nn^«t Man- i*^
bie SBaffen at. S»aft' baranf ttaf ber Sfetffc^aK- aM
feinem (SnMnete. 9ftii(f((Ifa WKt i^M Vkttgi^dtt, nnb
von bem' 9R<»f^ (1ttg«(a)fett', tSit f^ ilt- b«» Cabinet
gn bem ®eK«af einjutftttn. Stn^ingntflit! nMii itt
8(nfang unangen^ Stmaft^t, t^nfjufe^n, us^ftagte
14*
316 ScMtal IStigi^islK.
^fiig: „f8iti6 haUn <£ie l>mn gct^n, SBe^tf" Slf.
Stoiif^fin jct)oc^ ent)itmte: „9)Im @tiuTaI, voit i<^ fa^
ba^ man SU foitbrcu^te, ^ielt td^ t$_ fur nuine $fluH
3bnnt )|i folgen," fo re^te ec i^nt bit ^oitb tnU ben
SSoiteiit „@ie ftnb etn (S^rtnmaDit. 'S>a9 £000 a&cr,
0(14 mtina; \tattt, Uaam ®ie nic^t." 9{anf<4(in ent'
gegn^te: if^xn, fc weibe ic^ mtd^ gUic^Wi^ gliidltf^
f&^Un, tA, n)te immer sS mSfaUtn mdge, ju t^eiUn."
9&tnt)itiget[ibe btadj baiauf in t)eftigc Sefd»ii»rbeii ubci
feint @efangetUK^mung auS. „@o oiete ^a^te/' fagte
€X, .(ttiinvfe ti4 gegea ^lanjofen unb bidt mic^ i^iei
Soi^iitdt gmi|. 3e&t aber moQen. @ie mii^, gegcn
aUe4 aSdttemi^t, gegen dUe .^rieg^gefe^e, ffm gefaagen
bolUn." f&x ncnbete ft<^ baiauf ju bent SJtarf^aK unb
ben bicfen uingebenbtn 'StaHe^iitcttn „@ie ftnb ble
<»UT(ertn, mnnt ^rctn. %i}ujf. Sie naci) 3^em Se>
Ueto, abti btbrafen <S>k nw^t, baf i(^ Si^t ©efongencr
weboc bin, mxl^ fein fonn." ^n SJtacft^aQ, t(Eannt<
li(^ ein gextdfigtei, [ec^tft^afener iDtann, ^site bie ^ef'
tige ©ptat^e mit 9tu()e an unb liegiiugte fi(^ ju envibtrn:
„5)H ^ifer.reirb u6er bie ©at^e entj^eiben. 3n biefem
^ugenblid ^e^t ein ^^et an f^n a6."
2)ie (Soc^f ^ottt t^f 3>i><if^^aMr nnctiwi ed und
fi^lie^iit^ bec^ gemif fc^int, ba$ ts uniec^t tsar,
SSiiitgingecpbe unb feinen ^egleitu gefangen ju ^alten,
na(|bmi nuiit fti^ Abeijeugt ifattt, ba^ fte iviitli<4 in
fri^Iii^ Slbfu^ -gfEommen nxiun. ^U volferrec^tlit^n
@ebtiiu(^e in Sgetitf bt« ^rlanuntirend lutfen auf
Solgeitbte binaud. Slier ^ailamenlAr ^at Ui fetnei ^n'
n&^iung on bif fdnbCi^ett £rufi))en fc^on uon weiUm
bunt unberfennbarc Qniitn feiuf 81bft(tl gu erfen<
nin gu -gebnt. 61 fnon iU(^ uerlangen, ba$ man
t^n (wnuBint, pbcr, ivean man bod tdt^t tviU, i^n in
Onnal SBtB|t&gc»bt. 317
tiet ^Sfie baftwt; abtx a fonn werfangen, bag man i^m
ben Ifntfifetit^ in 9(6nttffung erRAtt, i^ti unge()tnbeTt
ittiebft abjic&en Idfit, unb (^it nur bann oW B<*n* t***
hanbeft, »enn cr, tm& ber Sftweiftingi fi* ni(^( trifbre
entfernm wiB. ^a( man f^n, reenigfienfl »otldnpg,
jugeloffm, fo muf man i^n jebenfaflS wieber unofrfe^rt
abjfe^en taffen. SMfl SRctl&t ober, jemonb ttenigPtn*
Doriflufig al9 5pariamentiir anjnneljinen, fte^t unjwrifel'
l^aft (ebem $o|iencommonbantfn ju, unb weun aa(^ btt
Sorgefe^te, an ben or ben SSorgang berif^tet, bie ^urUd'
weifung be* $ailcnnentdr0 »erfiigen mag, fo mw^ er
toi} bie efnft»eilen f&v beffen Sidicr&eit serpfdnbett
SJienfle^re refpertiten. 3nbem ber ba* 5pilet bcfe^
(igenbe Dffijfet- feine Seiite ba8 (Seitefti fctjuttetn Ife^,
mtt ben nifflft^en OfRjieren in 99etf)anblung trot unb
intern SBunfi^e, e<ne Welter? fflerEjanblung mil fHnem
06erbefel)l8t)aber dngelettet ju fefjen, entgegenfam, fjatte
er offenbar ouerfannt, baf fie in frieblic^et fSbfit^t
famen, fjatte er fie einPwjeilfg al8 tporiamentflre an*
genommtn. aCerbing« ber anbere fronjflpft^e Cffijiei,
ber ben ®eneroI gefangen naf)m,, lonnte in DerSReinung
pe^en, ba$ fJe al8 geinbe gefommen, ober buti^ irgenb
etnen BufiO in ben Serelc^ ber ^tinjofen gerat^eu
fden. !£)(i« lafcftentuc^ auf ber <Spl^t ber Jtofatfenlonge
fonnte oM ein fm leeten Sugenblide ergrifene« S<^«t('
mfttel erfc^einen, burt^ roelc^eS fie ber @efangenf*aft
entge^en WoUten. dt fennte jli^ bofjer berecfctigt fallen,
fie gefangen ju ne^men. 3)er M)a(f)tf)abenbe Dffijfer ober
WHe ju ff)Ten ©unfien efnft^reifen, unb IdtenfaKfl ftdttt
ber 9)larf(I^QlI, naiJibem i^m ber ganje ©at^Ber^alt Ticr=
getragcn »otben, fie oljne iwffere* enrtaffen foUen.
3nbe$ er mag bie 3SerantWi)rWf(^Wt 9ef(^eut ^aben,
efnen fo itic^tigen, mitten unter aHem Unglild in- i^re
318 Qoeul m^in&ttiAt.
!Ii<ag ^btiscm, Wte bie ntfftft^n Of^qx m%tnommtii
ga ^r> fdMnen, bn flttRje SSotgang tin o^ttit^ ge*
(egtet ^ntei^alt gmefen, gfauben n^ nU^I.
^acfd^Q 3){otticr I9ertt4i4e t>i( ©e^ngenen ba
Obei^iM be< £)ber^ea Snon @i(tu:b an, biE^ (Si^fS M
fiin^ro Idf^tm 9ltgiment|3 bo: fungni @arbe unb ^m>
manbanten bed ^eml, tvelt^fi e^en gerAunt tveriKa
f«ate. i£ie tDurben in eitt«n iS^itgen gtbtaf^, ber in
bet 3Rittc bet abg{e^enb«n Sol^rtne fu^t, »«(^e au4
^an^o^fc^r 3nfantrat, )to'ctaQitfi^ea Sttiitm, f)Mnifi4c;Di
unb {Q^rift^em %u&i>olU unb bemsntiiten &i0alcrif^
ber ttKiK|ud^aUtg$en ^rfunfit befltfnb. $tn Uttlei>=
cffiiin^ ber jungen @9rbe unb ittwi @^dbatme8 b'Slite
wmg#ett belt SSageii, be^cft ^foffen ber fetfonberra
>^ergfalt bed $au})tmi)ii)t^ ^roaur sen tiemfel^
l^nfitm lei^ten ^egimeote o^rtrant wvm, ba$ f» veri
fjAngnt^soQ fiir fie ^wprj^en.. <^ie fatten afit Uifg^c,
bie jaf}{rd(^en @efdUigfeiteii xnb bie garte Se^nUuug
ju tillrweti, btr fie fopiol bjcni 33fu:on SUatb, als bejK
ea)»itda ^iv&ttt ju ibanfefi iiottm.
Sluf bem War{(f)e ftlbfl ^efameti fie berefM efnjflqe
SSorfpitle bff 3"^"^ '^^re^ ftan)dfif<|en 9i^^use9 gif
fe^en. $aS (iu« bra mt^qtlriten SR^Itrn oQer Sfatluneit
gebUbete Sttg^ettt uor ft^oit auf ber erf^n ©tottDti au^
geloft. ?)er gSoifS giw iaa^am, in ttefem Astfte,
aber o^ auc^ bie 9Ia^t put^, ntenn aiu^ mil ifteren
SSu^flWtifini- ^n bew nftra Sta^rte ^iiirUti $e eitutt
^onoKBfd&u^, refu^ten, ba$ bloS bad 3***'^ *<"<
ben Stimi jv ())rengen, unb batb barauf ipafunbetc bet
[(ta$e nc|(^;^Qfnb^ AnoQ, baf ow^ bied gef^t^en Ivor.
-T ®ie |^4tl?n fe^« ?aflf *u fasten, t^e fi« in bie 3Wbe
8nt»I iSialiiigcttk. 319
M JtotfetJ! (oiBtii, unt kiefej'it boni^tni fie, gnviffe
Stieft bes Jtaiftr^ S((etaat)n:, mli^e ba ©cReml
Sin|ingtrobe 6a ft(^ tnig otib bie i^m aUtrbioQi ^ttn
gefa^U(| wttben fonnen, ju <Dcmk^ten, inbem fie frfe^
felben jeniffm imb bi< ©tftdcfcen tfwit* dnjtia jetftmi*
ten, t^ei(« Mrft^OtcFlen. ^ Jesoi 6riefta ^<$ fi(^
btt Aaifei, ftu^ert 3i>r<^riften ^iniin^tCbt't btant'
nwctcnb, gegex iebtn ^ntbm avii „Jtiieg tii9 Aamt'
i^dtti, totna ti (o fcfk mu0, abn fein Sriebe. !£iefet
veiberbt \xnA, nur bet Jtiitg Faxn utitf titlftn." Steft
imb <U}nIi(^ Sleu^eningtn fito: ecfolgten in dnn Sfidfc,
oud bet fid) beutlf^ fxgab, ba$ 9Qint(fngerobe bent
Aaifcc tn benfelben @nne gefd^tJcbnt ^attr. Sitilti^
nixtU Stayoleon bomit ni(^M 9Ieue& nfa^ien ^aben,
^dtte obei nun to^ ft^nftt^e 3cugnifft,fiiT bit il)m
feinbli^e ®eibiiuing befl ©eneralft ecf)a(ten.
aa bet 3u9, in beffen STOitte fi(ft bit ©efanuenen
befanbca, bfe @tabt SSeieja (laffitt ^atte, bemeiften fie
an einrr SteSr, too bit Strafe Mi t^Ue, jum ^nintr
quartieie bed franjofiff^tn JSaiftttf ge^fitlge 3Rau[t^fett,
nnb balb barauf erft^nt ein 9b{utant, bei fit auf
®ett4banntTit)>fetbe ^igen ^ie|i unb fie jnin Jtotfer .
ttrat^te. Sfngingeiobe nai fi^cn in bent ^tlbjngt
von 1805 aii ^axlameat&x bei ^poleon gewefen, unb
grfinbete auf biefe perfonIi(^e SBefanntfc^aft einfge ^off*
nung, bag bet Jtoifei l^n au(^ bieflmal nit^t ungndbfg
6e6anbe[n unb na^ efnigem ^iu* unb $emben ent*
(offen werbe. @r ttufite mjdI nid&t, »el(^ Mflid>< ©«'•
ten jener oitf fo siekn ©eiten fo groge, auii^ bet @top
mut^ nid&l anfilttige aJtann £ien)ot(eftten fonnte, foSalb
i^n leine Stid^dft ab^lelt, feinet Hda iamt vber Sei<
benf^aft ben 3uflt[ f<4ie^en ju. loffen, ober fo^Ib et
fcnP fit gut fanb, elne SJto^ftene onfjufilfite"- ®er
330 Otntial Shiltngnobt.
Aaffet Wat ouf Ht antun^ iffiintifleti>bt'«, teffm ©e^
fangtnneljiming loatjtftfeefnlic^ benupt Wttbra foflte, ben
@tnbni(f bed flbjngd von SKoSfsu tttoai abjuf^wdi^en,
BoibcHittt, unb tmartete it|u, fnbem er bie ©benr
burdfritt anb baS ^^enafn ju bejlt^tigm ft^im. ^aw et
bie @efinigcncn (ommen fa^, flieg ei a6, unb ftin ja^U
re((^e« ©efolge, foioie feine ®arbefd|Wobronen folgtm
feinent SBeifttiel. Xiie le^teren ftelllen fi(^ 50 @((ritt
Dor bem ^aifer unb feiner Umgtbung auf. %d bictf
gefi^E^en war, fcefo^I tc, bie ©(fangenen Borjuffldren,
unb nun Ixgann- eine Scene, wie bit ilUftta Offtgierc
frfnec Untgebnng, an Wie fifinniftfte auSbrfit^e fefnrt
Sngrimm^ fie aai) gewo^nt waien, ^ bo^ ftinn
gleic^n jn entfinnen nmgten. Wajjoleott, bar* aD bie
eifa^ienen €nttiiufd)ungm, but^ batf ©dbeiteia feinei
Unterneljmung, iai er vetgebenfl ju bemdnteln verfuc^tc,
bui^ bie bange Ungewi^^tit bet ndc^fien, wie bei ftmeren
3ufunft im tfdi^^n ®tabe uerllimmt, unb nut jn ge*
wciint, feintn UuDiut^ an bent nd^llen beflen, bet i^oi
in bit -^anbe Pel, in Iribtnf(^oftIi(^er, wfltbelofer ©tife
audjula^en, wai auf Sffiinpingetobe fpedeH etbitteit,
Weil er fe()t wo^I wu^te, bag biefet etn ;gau))tmttglieb
bet Arieg3patltt war, unb baf er jwei JRuffen, weldje
t6 bei aSefe^ung 3}toitau» bun^ bie Sronjoftn ibtt'
nommen fjaiten, Sriefe 'StapoUon'i an 90eronbei jn be*
fotbetn, I)atte, fowic fit ft(^ bei ben tufPfi^tn SSoi))i>^
jeigten, feftnefimen laffen.
©owie et ben ©entral erblicEte, fc^rie er i^m ent*
gegen; „2UfD bem ^aifet tjcn Stuglonb Wenen ©ie?
Unb wei gab 31}ntn ^ierju (Sriaubntft? Ste finb alfo
eln UebetHufer! Uebemtl mn^ f»§ ©ie tteffen. 3)o(^
3:t)T ©^ictfal fi(t jum €nbe. SSafl Ijatten ©ie ia
aRo^Fon ju fc^afen? ©ie woUten ed auflfunbfi^afttn."
oogic
„^n, ®fn," enoiiertt SBfei^tngerbbe, m(t i»ftrt)(g*r
Su^e: „iit) ueilraute mfi^ bem SRec^Wgeffl^I 31>t«
/•Irup^jen.'' — „Unb roa^ woBJen ®ie mft nwinen SnH)=
J)«i?" ful)r 9la()oIton fftf. „S)(l fe^m ®Ie, in twff^em
3itftanbe Wo^fau jcpt ffi, unb wobfn e4 funfjig Stute
uon 3^Km ©dflage gebraf^t ftabtn. 9(bn mit m(r iff
ber ffampf ungteic^. 3n fec^e SBof^en bin i* in ^etert^
burg, ©ie, UnbefDnnener, finb tS, ber aKe jent SWe^elelen
HngS ber ^nuptpro^e ijctanpaltete, bie mii^ emporen
niuftot. ©ie ^aben Sen JEaifer ffleranber jum Jtrlege,
gegen midi befHmmt. 3)oi% 2ftre 3*'* 'P abgelaufen.
93or, ®en*banne«; er metbe erfc^offen. ffir TOtiiw er-
f^cffen, fage ic^. SBJenn ©ie ©adjfe ober Baier finb,
fc bin i* 3^r §etr, nnb ©fe ^nb mein Untetflum" (!>.
9Qenn 91cipoleon bei biefem wilben 9IiiSbTu<(e e^ter
3!i)rannentt)ut^ gemeint &atte, ben beutfc^en ^dbtn
Qufer gaffung ju bringen, fo (latte er fic^ fletduf<ft(.
^t er^ob«iem ^aupte, in fioljer ^altung nnb mit
feper SRuIje emHberte SBinftingetebe; „©*on jftanjig
3Q^re bin ii^ ber franjofifcfeen JTugel gewdrtig, bie mit
mir enben [dQ. ^etn €ntft$[Q^ ifi gefa^t. Stou «nb
Jtinbtr |Tnb gebftrgen. (HwairiieT Joirb ft(^ f^tet on*
neljinen." 9lai)oIeOTi flampfte mit bem gu^e unb rief
Don nenera: „inan erfc^iefe i^n!" 'Dann Ijielt er pi&tt'
lid) inne unb fagte: „Ciber nefn, man mai^t iljm ben
$teceg. 3fi et ©afer ober ©ai^fe, fo werbe er fnlittrt;
TOO nfi^t, fo fie^t bie ©a^ anbet*." SJamit He0 er
Sin^ingetobe ^e^en unb gfng auf Starifi^fin gu, inbrm
er fagte! „©f( finb ber^crt Dtm Warifd^ffn, ®of|n be6
Obetp'fldmmerer*. 3)a« fp ein anberer Umftanb. ©ie
finb ein nxitferer SWann unb t^un 3^e ©^(bigfeit.
?(6er «>ie mSgen 6ie mit 31?enf(^en bienen, »te Mffer
ba? !Dienen ©ie botf) mit 3^ren Knffen." ^lennlt
14 ••
9SS 9nf«I ffiti|ii«n»br.
war iU^iMtni grft^loffea Bni bk Sefattgciai tvur^n
$if: foIUen »ur nM^ tttnfge 9(ug<nblt(fe ttetfommen.
6W6«i. ^aMm ttJtmi jle in etn( ^tte grtreten, aid
®(ntial 9tav)) ■erf^ieo, um jte Ju tif nneti unb Slarift^*
fin ber ©b^at bt8 @«ierate Otafm a)(ontI)fon ju fiberi"
gtbm, wt^et bama(6 ©oH0«g^ef'2Saior'®en«fl( bet
gn>|M fltmce war. 9tadf(^ftn wurbe , naUt itx %mo^a*
t«n $^it<f bed dtaifttS, ber burd) oDetlei ^dpic^feiten
tinflnfxH^ $erf»nen einer flatten, beren ^eiltg^e ^n^
ttK^tn <t mit S^^m trot, jtt getvinnen Ekbte, mit grower
Ku^ttEfoiPttit be^anbelt. Sr fa$ laum on brc S^afel
bed @tafni SKontbion, bei DoUer $[rtfgfeit gegen i^n
war, <il» tfn StbiuMnt dne €fiilabung an bit Xaft( be«
iftoifrrd &f|et6iad)te. Stopoleon beivo^nte bad einitge
^tnid, bad ne<4 unvttfe^it tvar. 'S>it altt ®arbe lagerte
»ot bemfelifli, in Duatrrt. ©renabiere ju *j}fetb ^ielfni
9}a(^t> 9tai<f^n fa$ JWiff^fn bent ^triug von ^timil
(^ur»c) uttb bent ^(og boh ISiunja (tSaufaincoitrl),
jwei ^erfonen, beten ebltr, lietiendlvuTbtget Stjaraftet
f^re 9ta<(barfc^^ ongembBi gnnai^t ^aben Ittjitbc, m<li
ttcnn fie nUft taxif bie 3tttaitionen bed ^aifetd be^mnt
gewtfcn wdrm, fefnen ®afi mit ^rti^ritm gn ukcr>
I^t^H. Sip&tei warb tr beat ©eneral Jtnujtr, old
Sommanbantcn fm ^uphfuartin, twrtraut, bn' i^n,
•mk as^ bk abffltanUn Stri^iet'd, Hi<^t minbei aitig
be^itbetit. ^o<^ muiu u ftis SBoct geben, fetoe 3(u<^t
Hifui^en JU xooUm, uwrauf et nii^t Kti)t dngfUUt) be^
tva^t mixbt. (^ ^Igtt nun bent ^au))t<^artier. ^d
bie Siimtc abn, nw^em fte bad iertrummerte SQiadma
paffht ^tle, son ber ^Raij^at (ntgegri^ loatb «nb
Jiun ©toflb niai^le, um einm £an^ ^u verfiutKn. ber
ben weiteren Stinrfjug ^dfecv. foUte, warb er (u iiem
«ntBl «kjiig(nle. a>3
fjeiscn oei^ttai @enna[, an ttffm dttthmg a ttx^fia^
frit I}aitt, HtimiKstrt ti^er. &in$initnH xowc mi^v
Ptold 10^ MR Marfi^ideKn, vntn bciun ffiopy, tec
itafi ttin yfcT aR«m, vxnnaiai) twt raiiiiai gof
nwi WOT, i^tt mft ken @if(^tc^ btittjitt, 'ottnemwm
mttm, Hi n enMit^ ta ^nQ)in gelM^t Wn^ 9tw6
tieftr fragte i^: d6 ec Unterdfatt bet (S^ntankS
n>dct. SinShLQcntie mnkeitt: 3n einn ^eu^f^
@ainifon gt6»ntt imb So^ cinrt in itioi^fc^tl 3)ini>
fkm ^^enibnt Cfft)in0 ,- ^obe er ^ nte bIA elnn fott^en
Ivtifli^tet. ^ akoatttottitng dun witatn jftogt tvinl)
iSSin$in9tn>be etivaf wokid, woM i^ bft gutmfilftlflt
Settler Ham \axiftta SamiimeC^f g«i nuh f^m tu^
^ufieite: „StuI}tg; @t ift jugtgtn," tuit benn bet ^nifet
in bn 3^at Winter iDer ^albgcSffneten X^ftre fkinb. @t^
li^ ttutb< Ui4)U^, vua man tnel vnt Hnfong an
s^t anbert -im •Simie gr&dM ^attt, ba tin titf^ie^
bc« 0enml« ni^t Ud* ttsc^t Uagete^KflUt, foai'
' bnn au(^ rim gtp^ ^l^^dt getBefcn frin. mflcbCr te|
cr {ikftdflcfuisn McffiM mb mlt ^rift^n. luid) 9bbi^
tciib giltci^t uerbcn fieOe,; tnv. aura i^aea SRet jndi
^ttattienawrit NlianUc, €io tmf cf eintd Xoffcd, unMt
®«(»te, ttiebtf bet bem ^«*eifcc«ttn Xflti^fin ck,
twtnif fU bribe, fowie jnri fliibnt (9(fan0me, Jtdntt^
chii^nbtt^tgautalSwfcjtaimb dn itt^a4f^mptmmn,
in nt60li(^fttr ®4^n(fie auf .9QUn« gu gefiibcrt nmibni.
Stf emdUndi {»aitcn fie SavolnW, f|)dft( OWnMiinitrt
|ur eebofnng. &e futom in tkitx StxaMut^tft, n>tli^
SoriMHK ge^ft Me, Kit ^oUpftibm.^
Vo<^ t^ fie ato a^tln* ettrii^ten., mttben -fk^VQ'
■3^ •omt tttt^iiimlt.
<twaitetrr n«^ befteit, oK Q^n ®«^iigciif(^ft (^mri
gefommen tear. Siif einer ®tatt>it twiiii^ Wfn^f unl)
!iBllna ^tttn fie, <uf Sbiregaxg twr firintnben &tBAtKtv
tntR, einige ®ttiitbm gtrafUt utA fe^lnt ntit Xagetf'
ankni* (Ijren Stg Bjieber fett, aW fie <iiiige Snp
mtfttt finent au4 meljtereit Kfiftiwigni bt^^token^ oott
®nt$bantten beglefttten Sranidport btgegneten , u>a0
bfnn n>e[ einfge 3^Entng tteraiila^t ^oben mag. 9la*
rtfitfin fcUkf, dfd i^SBin^inQnobe vlo^Iic^ mit ben
SBotten »edtt: „Sicto: fjiHunb, ba ft^e f(f) fiofaden
•of bet ®tra|e." 3m anffrng weHte e* Sorifdjfin got
nU^ giauben, etfonnte abet, btf tnifmerffamerem .^fn*
-ft^cn, to bet X^t einige Steiter. ^ei Mu^d^ bemerfte
fie aiH^ unb i^idt flfl^it^ b<n SSogett an, wd^renb bit
(Stuiimmta, ik ■ feet Stai^t htn 9tflden fcgcten
vnb m, bet £dlle ^albct, fe^ in i^te 3Rdma gebiiat
(»atten, na(^ bet entgegengefe^n Slii&tung ^fnblfifttn.
@o lornilCK )le ben Aofodm wtttltn unb boi tietbei'
lommnibca ii)ie ^omts nensen. SSidb tvat bet SBagen
von Jtofaden umgebcn unb ei^fitt ie^t, itatt bet '@f
fangeoen, Me Studbatauii, tseli^&inen SBibn^anb tttt'
fui^ten, fDnbem ni» um i^ Seben bsten, gn Sn-'
fo^n. S)ie ISefteittn .tvuibcn baft mit Aafc«fen|»fttbni
iedtten gemodft, ni4^Tenb ein JCcfaif fit^ auf beii 9»tf
MC'^afeff^e f^te, wotouf bie gaaje Smtricabt ftittvdiU
.na4 einem $ad^fe ^tuttte. 3)ie Aofoden, bie fo
(Ungcfuid&t eiacn. (« wif^tigen Sienft nelttfiet ^atm , ge*
.^ifaten tu 6^agoft'« Sml)«, ju eteon, 2S0 $^
.#uE(n . Stc^nunte be4 Cbevpm Stentfcjeff, bed na4l«
>f)«tfgtn £tiegflminifietd. Sie fatten gu bet 3Sittgen<
'^n'fftra Ittmee in bet @tgenb sen $ofot){ f)o^
woUen unb wcten in na^e> Snibe juat ^Atttm ai'
fltfefi*"^ Wd^tenb 6^nic|eff eiiwn Cffijiet S(amtn»
ISutfim mit etnlgen itutm fH-o-Attt ^atte, bit tanbiitd^
(i&jufiK^en. @j(tiri(j«ff ttaf ball> barauf auf bem ^Padjt'
I^ofe Hn, n>D er ni<&t tvnifg etfaunt mar, beti ©eneial
ffiJinjingrntbe, wn fctffen ©efongtirfdwft er nod) Idn
®ott wufte, anjutteffsH. ■ Uriangene^mer liberrofc^te
cd i^n, jugldi^ ju etfaljttn, baf er fit nifi^t ungrfd^r'
li(t)n 8oge, InmUteit ber Sotp* bet SRarff^dtte ®t.'®i?r
unb Oubinot fic^ befinbt. .®rfnet ®emaitbt^eit unb
bent 9latuteII feintr Zmppt getang t6 iehx^, feib^ in
efner @egenb, bit, nacfe- Worift^fiii'fl eigenon Sf^an'Si
ganj ^angfififc^ gefinnt unb in bei nod) jebed 2)orf,
jebet Sbelfiof, mit ftanjSfifc^en ©^utsma^en befefit
war, mit ^ilfe einign '9tad)tmit\ijt, auf Umwegen, bte
man burd) ©(^neHiflWt wieber eiitbraci^te, unb auf
nur ^r Aofoden )>affiibaren ®eiten)>faben, fl(^ but((<
jut)((fen nnb gUiHicb ju ben SSortio^n Siittgenftein'S
gu entfommen.
^in^tngtrobe war balb iviebet an ber ®))it)e feints
^otfi, unb wit treffen tt)ti jundd)^ loieber im gebniat
1813 bei StaU^d), wo er, an bet ©^i^e von 10000
9Rann, mit fec^d Satteiien unb gegen 6000 ^ferben,
in ber ®tgenb Don Aaltft^, einen gteic^jeitigen ^Ingrif
auf bit, bur(4 Ste^nier'd ju grofe Sutter^t^Uic^feit loeit
Drtt^eflten f(I#f(^tn Stupptn mai^ie} ein SSerfu^, ber
an bet bRVunbemSmert^en 3)a)>fetfeit unb SiStipIin
ber ©ac^fen, bie ^<S}, in i^cn einjelnm ,S(btlKHungen,
^etbenmfit^tg m<i} jroIlf(^ burc^Hmpften, ober fonfi in
®i(^er^eit btadfeten i), im wtfentlfj^ni Bereiteit roarb.
SBeiter jeif^nt te SSinftlngnvbe fl<t} bti Sd^en, 3)eitne»ft
ant etantcl, St. Ill, e. 4S1 f
i.,,i.ii Google
3g0 .9«ichI mitjunmifct
unb M @t. Xitjier^ au>. i£i; gen^ lUHb Cf« BtcuiDtn
bed (o tange n^rcttn anib trflr^Kn @4<gtd, wit <Uwc
buub bit bc^onbtiuii .ftnegSlKfi^wnben ni^iipft, uvO>
tg f(^n 17. 3uni 1318 }u $}i<«^i)<n, tBD n frif^e
8(f»eii0{[aft to fi^)}fen gffeadrte,. gcfiocben.
D,g,r,z»-i b, GilOglc
Z. ©enctol Sliictotiittn,
SBa^rcnb tote, in fi;mitt>li($m 3>if4>^Mr S'fiUi^
SQinfen, Seric^tigungot, Stnfcagen vnb Stitt^eKungen,
maiK^en erfreuU^tn ^Kdi et^Itett fytbtn, baf bie
geneolDgff^en @rMerungen, bie tvii in unfne ^i^
luitgnt ju ocnvebcn, obn in 9tDten benfe(bat M|ufi^ni
Utbtn, gar mom^em Scfer, tffeflfl im aUgtmefaun, t^ciM
nntlgftenS ^inft(^tl{i^ f))EcIetIer SilUe, Te(^t tttfOfottunen
|inb, fuit^ten tvit bD«& auc^, ^t\bfk o^ne gteic^ fit^eie
3«ignfffe ba^r gu be^(at, baf fit munH^ta aifbent
8efer ainwilen (rotfeit unb un^ituftD erft^eiiuit mfgtn
nnb bfl|i tnon^et j{e (i<6er bun^ %^iiott<ii, Spk'
f«ct>it(n ober SlitailmQttrcien, auc^ wenn bff U$4nn
nut au9 bet ^^antirfie gef(^6)>ft ttditn, n:fc|t ))t
fc^ mOnfAen nu^. £efer son te^lnem ©tfd^ttuKl*,
btn toil Uiueitoe^ an^ttn ntoStn, <if»iic be^Ii von
unfmt 9tatuT laffen gu Unnin, interben DfcQeit^t beim
(hUiita b<t Ue^t^rift biefe« 9liiffa|ie9 bit ^pffnuBB
fflffen, bi(«mal nenigflenf vm itbem gaKa(«gif<^
ffimife »n:f(^Bt ju ^ieftw, bn bar ^b bcffc^a »»«
torifdr ein homo novus fft, bod Atnb feinn X^atm, fein
eigener Stftn^ert. Unb bot§ Ifinnen wit ii&nen au(^
btedmal Hnen SlAdtlitf gu ben 93«td(tmi mi) bieft*
SSannes, einen Umbtuf au$ in ben Sdiengttetgm.fciscr
328 9eitRa{ ^IdKan.
famine niii^t nflwren, tsa nni m^ von i^m efn
®tammt)auin portfegt, bn On man^t ®tnexation
jurfl(f«(^t, unfc Ut SSfTjtoeiflungen bcr gamilie felbfi
ntft grc^trer ®cnauigfeit angfbt, a\8 fn t>eit iStatnm?
tdumeit brt 9beW, bie fi(^ nut fiber bfe Wac^fommen'
ft^aft bed 3Rann0ftammt9 er^reifen, ju ftnbtn jit fein
pflfgt. 3)0 mi8 nun au(^ b*efer ©tammbaiim ©elegni'
j)fit bfctet, rinige jentr fleinen, iJa-borgcnot 3^8^ Ju bet
®irten>, 8amilfen= iinb SrtDioibualgeff^icfete ifeenjotjU'
^eben, bie nun tinmal unfm t!fet>^abeiei bilben, fo
(9nnen toft ti nni nfi^t Borfagen, MJEnigpend rinige
fl^etfJrffflfd&e S9IMe auf beiifelben ju nwtfen. aSag bp($
bftfet 2:^ti( unferd Mitffa^ed bad loefentdc^fie ftfn, wa6
n((^l ani bet jiemti(^ reii^en Wo9t(H)^(f(^en giteratut
«et X^lelmann ertraWrt ifi, wet((f« Sittrahit frrili* fo
Msetgitenbrr 9tatui ffi, ba^ f{e einet ftfKft^en €id»tting
bekihfttg ttai.
Scfiann SIboIf S"**^*" won S^ielnwnn Pammte im
ffinften ^ebt son ^otg 3:^ieImaHn '), rineftt 9tii^ter
)a ^c^bptf, einem nmtAotft fn bent fe$t grd$ttnf^6
f>reuf {f(^en , frflljer fSt^rtr^'n %mte IRfi^lberg, unb
jwar Bon beffen jflngpem ©ofjne S^rifiop^, bet abet
infofetn ein SBotfa^te boni ominis fittr i^n wurbt, a!«
berfdbe Offijfet war nnb etne Slbelf^e jut gtflu> ge^abt
IWten foH. liefer g^ftop^ j^ielmann n>atb ndmlf^
1633 furfft^flf^ IBiiHStineifttr uifb no(^ in bemrelben
M(flerif<^en 3<^te, jebenfoW fn gotge tapfeten ffier=
5a[ten«, Sfnitenant. Dabrf foa er bereit* feit 1624
vn^lrat^et genefen fein, n'nb jrttKU'mft efnn Snna
1) «i tamt tmi tint vrotrciftnUU M XmuhI >h, Mt
fI4 «bet X^ltlciaaiin f<tri(6 nnt tan, altUiim* ttm 17. 3a^b.
nage^irfga OrihtbcT auB Qilltbtn pantntc.
Soural XHtlmnt. 329
Wotfe son ftunj^ufen, au& riner ma flbrigen* un«
befannten ^amifie. 3n ber Zi)at nerbtn bet jiveien
(finer ©fl^ne »ie 3a^re 1625 iinb 1627 al« bie @«
iuit8ia{)Te ang(filt)Tt. SRdgluf) , ba$ f^n bie ffininteffluiig
fiber bie 35rangfaie, bie ber ^eg fiber ben 8anbmon« '
btaHfit, unler bie So^nen tritb, uio vergldd^dweife immer
neif) bie meifte @i(^erf)eit unb fetbft bei 9}ieber[agtn bif
nenfc^ftc^fle SBel^anbtung ju finben wax. %u(^ mag btr
•ffrieg nit^t o^ne ^ort^eil fQr i^n aii0gef(^lagen frin,
bcnn er i^interlief, aufii bem abgetrrnnten ®e^tnfgut
JU eogborf, ba0 tool fein -odteilic^^ @rbt^( bllbett,
no(^ ba0 3{i(^tergut ju aajenjenborf, a\» vc am 8. Stiirt
1651 mit 3^be abglng. @fii gen^eS, juweilen eTfi>(g«
rfid&e8 ©treben no* t»d^eren fiebenOfieBungen gefgt fi<^,
wenn nic^t fc^on bei feliun ^nbern, boc^ bef ben n>ei>
tt'ren 9ta(^fomtnen , unb ftbenfalld bietet bieft 9ami(fe
eine merfwflibige aRift^ung bcr Stben0t»erl)dltnijfe bar.
@eine %tau ^atte itjoi vier Sfl^ne unb groet %6ifittt
geboren, Bon weldjen lettteren ttir nii^W, al9 iljre nub
i^rer SBdnner Stamen hnnen. ') Sion ben @6^nen i^
ber dltefle, S^riftopfe, al« ©elbat geflotben. 3>er britte,
g^tifiian, mag iaA iRft^tergut ju aSenjenborf btfommen,
fdjeint aber lelne Jtinber ftfnteirfaffen ju l)aben. ^n«,
Der ttierte, waib SBeifbdifer in @iof en^ain. tDerji^te
©oltn, ^anfl ®e«g, geb. 1627, Vffanjte fl«f b*"* 5H(^«
tergute ju (So^borf bit Somflic in jivei ^ufjt^dmmtn
fort.»)
i) 6l Kaxia Waf/baltttt, mlitt ten QRartin Sti^tn in bcm
etdlitAcn ^Tcttin, mi Wtacit, nelAt ten Wattfn <IR6aA )u Gof'
torf beiratbete, melifter Ittttrt hjdI tin eo^torffr aSauer war.
!) 8cn fetntT ^rnt {|I bio* ttr Son^amt Sablnt bcfannt.
Sfnt Se^ttr Xnn<t SaMne ^eirit^rtc 1675 ttn eottfrUt ^4oiut(
jn eUbeniociba. Bit tinttrc SD4t(T, edamt, Viir in cr|tH t^t '
oogic
sao Vtumf tmmm.
^m nften jUftete feet 9li(^tei ^6 SbkiBiawi pi
ei#Pif (t 1696) nil IKwie 1»eiCH$. «r tfintettt<«
fu4gt»be Stiatrx'- 1) ^io&, welc^ Pr. jur. hh^ ^ot*'
Mtax M Mm ^nri^priiun jk SQjttatfmfl vtmU uati
rim Sitf^tn kf9 @tetKct!rpciir«tOTd vni) ©ta^htt^tett
iu S)re«t)(B, S)a«tb Stubiacr, aSSTie l^iiife, ^eti«^e.
IBon fcUfn Atnbem v[i 3»^nn JEqij 1774 M mff^o;
i^froit^ in fHiga gefiotbtn, ^at alfo l&ie tx^it SJoNs^
bung biefn ^mflie mft Shi^nb »emUte(t, gcflts
»cU^ tnetuft f(in 6ei frinw 3^obe er^ (e^n^^ger
Vcttei: fdnyfen utii> bsna fur Iiit)e S^it is bpff«n X>icn^
jibocfle:^ fottte. Sr f»a Dtei ^nl>n ^iMrlaffm j^obex,
Me viellelc^t Be<^ je^t ben ?tamta in Stu^fgnb etl)tlteit^
Sic tx ncutf KufUmil) gefonwita unb in nA^en ^tt*
I)<Utitif{<n et ci^at[i(^ bort gelfbl, i^ uuft jut 3<<t ^t^i
ftttaost WKben. 'Sein tiAt^er lQcub«c, 3«^nn gritbi'
.d^, in 1784 al« furfic^tri^ei: ^HsttdtuiUeutfltant %t*
fUtki, unb ^t vietlet^ auii^ gu b« ^eigung feiuftf
t«nt^aitcn ^ufia^ |Hm S^ilittUrfifliibe beigetiagcn. Sla^tl
i^enriMtf fjeirat^ete ben *1JT»teB9tar ®ott(ieb (£t)ienfrieb
@&^i^eB p SQitteR^ig, »eI4e ®UQe au^ bet briue
64it. S^rifiopt 'd'i"<^<^' bcfletbete. aSnt fiatoline
Suife wiffen mit nur ben 9iam»i, »on Shigu^ @otUob
nur, baS et 1770 ju Seljig gefiorben. 3ebeBfatte f^efnt
biffet 3w^ bei S«aif[ie g&njliij^ ben bduetlii^eti 93etf
^ditniffen cntrdtft nwben gu fein. 3)rtu blfcb biefot
2) ^oliann ®eorg, )vel(^ei lebo(^ nur S3iceri(^er ju
@ofbotf n>at unb elne ba%e SSauerStoi^tei, 9nna ®a<
bine So^me, ^eirat^ete,' SBon feinen btei Jtlnbein ifl
Rit tern 94tnr»lTt4 Vtaa JtllUfilb, it \9dUx mit btgi ^laftDC
M. StTifbip^ gatiff itt SoftcTf Mte^i^t nut ifrt 0«tn Q^Hort
' SnnaUl, gcb. 1&85, nirb |)faR(T iu ISaD^aiifen.
..OOgIc
fiiitc til jwUe XtiHxt ^), '3^uia ^6^e, -^ti. 1705,
fi^ 1721 mif Urn. ^'mtUm $^. Ifetiitimii ^Dffttie
«A. 1710, 1753 «(0 «in»«ptnM<t p e(«tP«JRit) ge^
ftotim, f(«a| aiic^ t>uf« 5w«it C«< fcwftM 'ifl bm
I^A^trfRj ^Aifln^^ auifrMtc. 3) S)ie ^piMfl t>e«
SU4|tn0 ^i^, anna ^st^iina, ^ot^ 1«92 M
IftiKc ©oytjjt, t)^ €«it|tn f^»r $t)ittn, {>en $«P«
mt )it SSJaH^itfrn MnO^ete, «x» 6. Slpril 1774,
Im 73. 3«!&w, J¥ ©rojw^oin PBt>fflo» fitiib. 3)tt
i&ngm 3;«c|t« ^ei^t^te ^n 3nf)wtor Siein^b ju
SRet^en, Hub wn i^iqi Din ^nlMm fiabcn nit bfa
^e^a fil4 SGDVMatcn in$traa, "^fira ^■a^iiiQ&]<^'mtfitt
mit bm 8tb<»ocai ^iv.mtasi'Mr in ^t^itn, tine Uten
©(^wefin^) mit bm Q««i«iN ^enfnutf in 9eiM^
vn^ra^et, oui^ blefe 9t(i4l'>n>Hm bf# sltnt SU^^t^
;i;f»felinaHn olfo in ben ^e^f9 ^uigttftotst iim'
$nt jVKtten ©tamnt sijinbitte b«i Stiver 3»lKiui
@oitfFi<b %.mmm 9u 9J^geitbKf, »eir iiiDgiie Sa^
@W9'* MUb Bft »3, ge6r. 1709 gfftotfcen. ^ ((««(
in jHxi ^^n ») brti %»<l)btt »nb gnei i&96»e erjfugt.
1) 3»^n ^rM, 9^^' ^683, ttiA al« 0«q»m<n»
^jpi(f).net wb ^9$ ba« V(lMf<N ®ut, if) «u(t) Wt<
>. 1702, t 1756
II lAe Hunt nftfc alt Xmollt Stomfe'b ((jt<4lt(t, ntri^cT
name t(^i>f'^* lu^ niftt Mncriiift (Ilngt.
3) tstic X^anni aSaTjtnttc 3niiM, not mit Xaaa Oote-
I , Google
332 9nttti -Z^ttlntm.
tjeiict^*! fleroefni '), oftne ba^ wir'Wfffen, ob er ^nb«
^iBteilaffeB. 2) !Ste 4((fpe ft:o(t)ter eieoRote, fleb. 1691,
ijettat^Mf jnKii dnen ^Mrten 3)tanii, ben Stector W<I<
*^ot ©ctt^eb Hermann InSWfl^lberg; aber flerabe iljre
9laditommtn finb meift in ejnen AEeinburger^ane ubtf
gegangen, bet fte (i%n)erl{<^ in gfinf^gnre $et(»d(tnfffe
WCTfefet liat, alS wenn P( bem Soufrnpanb i^rer SSot*
fa^wn tKU geNieben Wdren. 3^re filtere Xo(ftter tjH-
rattle tineit iS^^ma^ Ao^ in Stfl^Eberg, unb-bnen
©ci^tt ergriff ba« ©ewwtbe brt fflatetd, wfi^renb We
X^ot^'ter dnen ©^nejbet ^Onei in Wtiiilbtxq na^m.
lite jweite lot^tet wort mft einem Slablet 3'<g(" '"
Vti^^C^erg vere^lti^l. 9}on iltTCR 6d^nm ^at aUtrbing^
<fnet, In Sriitnerang feine^ @n>fivatet8, fhibtrt unb i^
M. nnb ^air« luorben. ©in jnjetter roatb abet gif**r
in-SJetgenti ein btitiet ging nB Sttbfdjfwr na(^ Sfmerifo,
OTb wn ben i9iet a:5(^em t)(it eine ben 3iobIet ©n*'
»a!b in SRftfjfberg, efne anbere ben ane^nbltc ®(^nfi*
bet in !Bte«ben gel)titati)et, rofi^enb t)ai ©d^ifffol ber
fibrigen unbefannt ip. 3) Slnno @cpl)ie, »atb mit bem
$af^ M. SSictoiin ®onntag in €t(be[n leeiljeitatfKt unb
^ili(«Iie§ dnen 6c^ ©olomon ©otttfeb. 4) ffrbmurtje
Soptjie, geb. 1703, tttixat\}ett au(^ in brn ^tdnb(itgcf=
ftnnb, ben 3««gttiQt^et S^aelle fn SKfl^Iberg, nn^ foU
vfet ^tAet gefiabt ^aben, Don bincn iadj nut einc
Xod^ttx kefanntip, bie ben Itanlfieuetefnneltntft 9Renjet
in SHiiWberg jum 3Rann featte. 3^r jiingetet ©ruber
1) Wit Xnne Baybie 3atoM. Sit Stlaft jtviftta feintn at^
tat tlnjlgt Xtnb bcc crntn (Sit feinie SuttrJ mat. £)bn ftnmmtni
nor bie btibtn ifingnm Jtinber aue bcr iisetten Sbc, ta jnifibcn
ber Ucbiitt b(r tcfhn anb b(t trltfen lofttK rine noft Bififfre
^elt lUgt? Cott men KmmeTt boj, anper ini4 nCtca Ortbler?
9fHtaI m^mm, ?33
#at ^Bltana. gi^f^ VfiHm<uai, gtti. 31. SBat 170&.
t>cr «»if(^ 1^780 UB)) 17«2 aid fucfA<))fif(l»K ^Qttt.'
ifttnuttgdcot^ )u S)t«4ben Mt^bcn ifi, ttnb ttt ^M
Ui ®tfiecffl$ wnxU. ')
3^0) »urbe fein cinjigti ®o^b, So^ona Slbolf, am.
27. si)>tiM765 «eft«fii. Scbett bemfelbm ^te n,
fwiti H)ft toiffcn, nuT aot^ ^xuXoHttn, Aatolifie SU'
^dmint, bie ft(^ ntit btm hirfd^fifdKn Slittfltri^ bet
^srbe Dii @o«))d 3D|ann ^tMwIm Kuguf) v. Sron^
^^ti').snmAI)Ue, iem jit ^nxi 3!oi^n gtboren ^t.
Stt.iviffen nio^t, loie unb »obii[(^ btt Cbem^nunftfl'
tati) X^Ulmann ju feiner ©tcUung gclangt i^, tvett^e
immn;^ ju bcit an^fe^enflen $ofi(n ge^tte, tie e^
^Argnlu^ )u imer 3<it in ®a(4f(n eneid^en Eonntt.
Sr f4eint oiic^ beai^t gAoefen ffi fefn, wran auf^
- feto Sitntwgen jid) in beti ^djtbcR ftteet (Srben f^neU
smollt fatten mag. ^ad Si^ulmann'fi^e ^nd ^tif&at
jU ben batBold }ttmli(4 vettinjtUtn in 2)i«4bM, in bnua-
eine xe%i unb eble ©cftUigfett bU fAt bit Silcung bti
Slit envdimten, flietttnbtn @etf)xt bet SteribeAg beirinigtt,
unb mo^ in etwad btm f^Hlteren .S6ntn:'f(^ gtglidftn
\tabm. fBenii tit^ t» biefn f&ata an niifitd ft^Un,,
feintn tinjfgtn @9^ne eine anSgtieif^te JBtlbung ja
vnmitttln, unb an @Qbcn fc^Ut H btm feuttgen Jbtafwn
aiKl^ nii^t. 3>aatg(n fi^nt n tinfgtnna^n ein dct''
jogtncd ^nb getDcfen ju fein, ein pritecox iDgwiuio,
1) KSn Die 3)InttcT tti UtUin smcfcn, ba&nt nti Idtei |iir
3eit ni^t i<<>4n' eTmlttehi Hmtn, al« ta^ fie hie Ztiittt (End
^rMtrntiftetS Im japanirtcn ^aiaa gevcrm )i fein f^tint
1) eebDitn in Sffa 4 Cct. 1747, not tr )>« eabn KlftdM
Qfiriflian'i d. fiTanbcnfttia ouf SDffii, Cientnusti vat fnTbaBMVf
rffi^cn Jtammcrjitiihce, nnt bn ao^annt ^enrUtte d. ffialfttMwcf
ottt Bir«, itt entel ^nt Xuguft'f d. ffiranttafteln aaf Stenit,
..oogic
mnt)ii, 9«tgniftii», k«d^t hn^ ZtiutAt timf (AMficft
$^iHa^f tittlorit, }u mwAfiN, mH jl(^ in ISttttt^mg,
fhcRgeee 3*i4t ^* tM^«nr art«ic git fAgeo. Mm
JHutgang btd Anabenaltnd , wd^ertfr txfen e« 0^4) ht
elnet <&iJ^M«t( |u X<rrtl)nt Sfttnvi^t gntoffrtl ^bm
fDl , TMi » itt bt( g*ef)(A((4ul« e».- «^ nacti IKfigen,
thiHC jmn g«a(^litKn ^nfHhtte, au« buiAt' fe fiMe tibC'
rh^Kgnt Kfs ttiifl a«R nrt^ jjeift, We bie Slit fe^
natt^e 9tflt^tU«g^ cvjnAtftgm ^ot, M4l« bcfittMtbm
(dtuiien H)W bk )« jfiKet ^eil ito4 SHU} In bet attcn
IUjiffE((|ct( Sfl^ai^elt, velt SviriMiu^ bn S«b«n0n>tffe
Mb »^» ftbtMtHbAt $mii(Ai««S6> (DaWR. S:|Mmaiiit
^lelti t6 ni^t Ittngt bafelbp (M4, !Sti rtitltffmit laO-
dnet XtdVitiiAt, mnatfy ei efK9«|ttt, »ttc0 bc» fir
folilt gMe (ereftfte^Mben ^dfc^m, bttt 9ai^ (ps^-
ti«rlus, XlitAAvttr), biefnt- @tt]kru9 btt 9#iti«, a6«r-
guric^rinra^t wo^eti- w^. ^) Cb et- itun bofti Doe
DuiisiliBm abeimdi- BtfiHMtten., ober Db' ftin SMA bfltt
SBSHMfiIre bHf BRjnetftrftBen 3ang[ing9 flt^ gefAit ^(,
iebenfalM (ittMtr nttr, b«fi- vr {l^Mi 1^79,- a^ niK^bcm
et no(^ gat fti<^ [ange- akf^offlmen jeiti' toUttte, bfe-
®4ul« wiebet »nl#0 unV f^Me %lbu4tg fia Mte^en
.^aufe bMdt $fit)(itumettii9t *) iwilinibittti. ®e{nnK
aBnnf^e febtf^ , Mi: iRiatiMf4« $faiifba^» ju bctftfrn,
ben vitlleid)! ba» eeiftfkl rintS uiUtfittf^itn £>$rim« unb
, wo nm bit @rinnerung an frinen mllitftrifi^en
1} mc lAe Mt StW^wt bit t( ffset, „Jbini WiimnmgM
1) flMnc SttiTfr nana tn nuMniflt ChDctfMnbMit OMt^ntr
in ffitte*- art bcr mdrttHge liensrtMsrr 3anM tta CtoMMi.
oogic
a^Nletm, itiOim fiat, in <I>CT wpI (HK^ f«i4 fffnni
0att)<n Sinnr utifr SSefni entfimH^, wtimfhefete bn
Siitcr m^ktim me beftimmte i^K vMnt^ jut iax0»
((^ Sanfbd^ 3B»gti{Kiin Don Ut Sluttet mttwfriH
^(ni)4mitntt ^atptkt un^ nar balB naif iei Katn*
%a'bt (1789) ^ oM -3«Rler 6d ^tm ki<lftm SlettRVf fftmcRK
Awrlottb dn. 1784 maii ti ©ausliivtemnt wife fii
Itn tanalfgen gM«^B0ta^ven w^t^ t0 bif 1791, beMv
n jKDt ^emterlicitntant ovatKlrte. ^wsiaii ging rr
jti efncin {nifacntteghKRle din. SB«n 1798— 9&afeer
Mni^ n mit am St^n, foba^ n feint reftnt, wtt
frine te^Kii Sfibftnt^ten gegen bk Stanjofen ttniilftttt,
tinb ^t m IKn fa TfiMi<4 Mt^alten, baf t^m tn
Selge bf« ®efe(^ bci Utferat^ (IS. Suiii 119&) Ut
6t. ^tfniff^oibnt ja %\itii ntavD. 179d jum StoM'
ritbnd^ avandtt, Mtc ei nun Ungne3'a^» iN-t«iett
liiCen, abn angeiK^nun @«ni(onni t^iinglft^t Sonb*^
^dbtditn, fa beiKtt, H>ie m Anffnlfr, bie fi^|if<il)«
9l((tetd baraaW »mirf)mli(§ ju lament pfltgte. 3)l(ft*
^firiitgifi^ 6ttaitbtn tool ffint icbeit^Ofl gftnjKgcr, a{«
nienn « in bnt Strflwuungen Irflenb tinff ®«i>0P(iW
gcIeM ^tte. S)<Kn es feB fid) HaM btc ^ett enfarit
i^abtn, inbem ct bie n)i^€nf<%8ft(f(§e ©ffiJKirg, bk er
fdnet Sugenb verbftitfte, bd bent einmal tvoKH^KW SInne
bafflt, ;u Derootrtomnraen uiib fii^ (minet ms^t,, fo»»t
in mttft&rif(4en Aenntniffcn, wie fn ben neumt ©prut^en
an^jubllben Prebte. 33a et 1802 ju efnem' anbetn We*
giaiente oerfept ttutbe, XDomit tint ®(^mdleninfl- fdne*
I) Xtt4 bie ScTtttTat^nng feiiKt e^ntflei mit iem fflfttntiflti
etabmftrlK btrftr oft nufe «( 9aM$ SMc (Tfa^c ikta. Str
nfh» JtfnV tft 178& gctamn.
D,g,r,z»-i b, Google
336 9t»fxa. ^itlMU.
SinfemaunS va^uRben tmr, fo atflAt tt eine monat«
li^e @cI)aIt«jiUage ooit 10 X^lrn. @i foU viel in 3ma
unb Schnar gmtfeti ftis unb nan»tttii<^ in bent ^ufe
bet $iau D. S^ert^ent in SSeimoc ben bnfi^ntcn
tU^nnnn S^dKatA unb 3«t<d n&^t getrtUn fdn. Sr
©trtbtn, baj er o^ befutftte, »ai et siel in bem
^dintr'ff^en ^oufe, in gtcibetg in bet geifitet<^fn %a'
milii (S,\iav^tiktt, mitbercc buti^ ^atDmb^^^^to'oaiii
unb 9itin^ai^ btlamt getBorben, nnb oud bet et gu
@nbc bed 3a^re« 1791 feinc ©oUin tod^Ue, beren
6(t)n)cfiei: mit bem Cbtr^ofprebigei SKein^aib unb in
jwdtn @6e mit bem ^onfeiengminiflet @iafen ^tttt
Aail Sil^elffl 0. .^D^entljal ' JianigSbrfid Mrmd^it
spfltb unb becen SSrflbet ^il^eie SteQungen im Sn* unb
9(u0lanbe unb jum S^eil meitvertteileten e^tntvoQen
3luf erlangten. (@« waxen bied Jtinber bed (dniglit^
Md)jif(^en Sns4au)>Imann» 3o^n griebti^ SSiii^elm
V. €^ait)cutiei, bet 1791 nobUititt wuibe unb 22. 3uU
1801 ^arb.) 3n Sifenat^ i)m« er ben@rafen SJatbonne,
bei einp fein Slai^folgei in %oxaau upetben foOte, tennen
geiernt, wafl i^n ju etner Sieifc nac^ ^arid vtranlafte.
X>enno(4 waib i^m bie Unt^iJtigfeit jur &i^ unb erfc^ien
i^nt baS ^vancemcnt ju langfam, fobaS <r 1804 ^eim«
It(^ eine i{ieTcff<^if<4e ®<tlii)abron gefauft ^aL @ein
•o&Utliitiei @rbt[)eil mttf bamai^ fc^on gieulic^ inflcftdt
getoefen feinj benn «t wirb berii^et, ba^ bet dftenei(^4c
@eneiaf s. 6tutter^eim bad ©eib gu jenem Sbilauf
^ergege^en unb ui(^t wiebererlangt Imbe, weil Sfjiels
ntann bei erjl naiitxifiliU) gefuc^te 9(Iifd)teb cenwigert
watb. ^) Seftteied jebenfalld ein ©enxid, TOie ^odj man
SntuI X^itfMn. 837
ben flufihtfemben imb geWOxtm Dfftjin ^t. erwar
eS ba^et au(^, ber, ol^ 1805 Btt .gifrjog son ©a(ftfen*
SQeimor urn iliaTld^ung einer fdc^fiff^^n 9{citerabtt)dlung
bat, bie m (Sitoitt be* ^oiferS aieronbet bitntn foDte,
ntit bettit 33tfel)(igung beatt^agt tvatb, unb ebenfo
tvinbe er, aid ©ac^fen von $teu@m ju beat genidn<
famen ^aiii1)fe gegen Sxanfreidj gen^tl^gt roaib, bem
$dnjen Soufd twn SjJreu^en, in befTeit Utngebung et
jebenfaOd vielM txi^^e, a[« ^bintant beigegeben. S9d
6aotfelb »ai et jebiK^ ni*t ntit, bo et feit 1806 bie
an tcnem %aQi betacf^iite ObecfltieutenantSfc^ntabToit
cDntmanbtite, mil bet et au$ bd 3fna foct}t. Sta^
biefec ungWdlii^en ©d^Iat^t Wutbe er ccn bem ®menrf
V. 3^if<^t^ ^it ^^^ fian}dfif(^e ^aufitquaTtiet entfenbet,
urn megcn btt ©efangenen unb be8 fteien Sftjug* bet
©ac^fen ju untet^anbetn. (g6 (ag in ^aptltorCi $oIitiF,
■ ©atifen auf fdne Selte p jie^en, unb fo t)etl)ie(l er
fid^ geflfn jl^ielmann, a(6 et lf)m ju SReifebutg eine
Slubtenj unb Itingere Untettebung gen)4t)itf, betge^olt,
ba| 3)6ieimann, n>ie ja fc vtele audgejeic^nete 9M4nnet *),
bie bet gtonjrfenlaifet ju getwinnen beftrebt mat, ju
&ai)t tiabucA riidgSngifl gen>Dttien, ba^ rinc faifcrU^t SttfiiEiang
ten Stttaafter CFfIiicifteUeni>tiscr<^aP idtte, aui Xfelelmann IjAttc
ftoS feta mdffett , bur* eetmithlung bcfl J. t. ®tner«ic estutten
ielm, Cii^eii @o^n fEin JSngcat^eunt s'l^creii, fcin tStli im&S'
juertaltfii. Eaf DnfrtlngS ju jenti itit in DeRetrridi Ux 8ert««f
bet e^toa^Tixun (tbgefc^dfC laatb, mag Itx @nitib eeiecfen fetn,
nanun Xtiielmaim tie fij^on etfimftt C^nabcos ni^t nieber dcd
faafen, folslti^ auib boe (Sell! ntftt iUTufec^alten {onnte. Jlm^
dSnf ^cieentotf „SnUist jtt btc SSiograp^ie ttt ®enetaU SreiC
D. Xtielmann" (0. 6) (at etutter^elm i«m bk eitnib r<lllTef[i4
in frfnnn Seflamrafe erlaffen, »orou8 in* flrnntlofe (Scrfl^t tnt«
flanben, alt (abe er niti Don Stattnteim getrbt.
1) Qs gut) fi:eUi4 <iu4> foU|i(j bti ttntn tt fclb^ ifm nf^
gelang. iDo4 i^i^e StiV "^^ ^l^ix-
X. 16
|. . ;; Google
333 aoKUl XfticlHOB.
teffcn fmciglbin Stnninbtict nwrbe, nat^bem tr voi^
ein ®egnR bn 9ranjofen-vnb namenttic^ Ufni Jtaffetd
gmefcn fdn foQ. @t iBuibe mit Urimbringung dned
freunbliiljen ©(^tefbeni an ben JtutfilTPeH dor ©at^fra,
gugfelf^ aber ouc^ mit bcr (Stfldrung beaufhragt: &aif
ftn werbe feinblf^ be^anbelt Wfitm, »enn feint %rvf
pm nii^t augenblidli^ von txn ^eu|en getiennt wdcbcn.
3)iee in b« I^at efne SRa^grf, Hebira^ bie gonjt
6a(^Iag( gri)oten wai unb beien ©efiattimg man ft^on
al« eine ©unfl nnb ^o^U^t ju ieteadjttn ^atte. Su^
tnai^ttn bie fn vcQem Stddjag ^griffenm !|}iaifen ga
feinen 9nf)mu^ baionf, bie ®at^en ntit fi<^ |U jte^n.
S^etmann unterfhtQte biefelbe ^ienbenj aiu^ m&Mi^
unb war von ba an H& 1813 einer bet dfcigPra !In'
ffAngcr unb Scfdtberer bt0 innfgen Stnfc^fie^enS an bie
Sranjofen unb l^ren Jtaifer. 1807 idAe er in ben
^efi$ dner ,eigenen Sd^vabton') ein, nttandrte gum'
SRaimr^iang unb wart) gffigelabjtitiint beS ^nigd.
@rfl na(^ bieftr SBefdrbeniRg ging et ju bem aethxn
l&oTpi, baS ber Jtdnfg, nat^ feinon itim aufgen^gjttn
Seitiitt jum Sttidnbunbe, nac^ [dngernn Siibrrfiiebcn,
au bem roeiieren JWege gegen ^eugen unb SRu^Ianb
i)atte fteDen mfiffen. S^^idmann jdc^nete fi(^ oot ^an'
jig unb bef $rieb[anb au9, wof^i i^m gu SilfU tafl
Stttiii • bet ^ant6fif(^ S^ttnfcgion gul^i wit'b. ^
(Bd fdnera SluStflcfen inS %tlt Ulam er rinen aSoi"
ft^uf von 1000 S^^triL, tndffeet allm&^Ufb abg^gen
werben foUte, wa* au(^ in bem ©eirage »oit 666 3;^lr.
16 ®t. geft&e^en ip.) 18CB wurbe er bem 3Rarf(^aB
entgegmscMtc "Xa^tita fitt hlM'
i) tta4tn W tx fn bfvlHMtil^nr Yir^gn, mvttba »fr
9nnaf Z^Mnnt. 339
It'tKWaft ju iefonSertt lEienpidftung btfgegAett, fceit «
oii(^ In polftifftf^tflJloniaHft^m ©Cjielmngtit jur ^anb
gfng tinb fid) babet, foiiHe in ))oUjn[i(^er unt) journatU
fMf(4?r .^injic^t, junicilen md^fgenb , im gaitjen atier alt
rih gep^tgcs SSttfjtug b« grcuijofen tttulrt. •) 3m
giffirj 1809 nutot n ganj ao^ec bet Sei^e Obetfl.
Heutenant, unb fc^on tm SJptil Obetfi unb OenetoU
abiutmit bF0 £6nfg4.
I)offeIbe 3af)r bejJimmte i^n ju einem fribfMnbfgra
Commanbo boh gto^tret !lragTOeite. 2)« ^rfeg gwjfft^m
^nfrefc^ nnb Cefttneit^ war roithtx aue^ietitoc^tn, unb
B« grd^te- $:^ef[ be8 fftdjfifc^ert ^emfl mnfte, auf
®ntnb bee ^Infeunb^lJ^lt^l unb nat^btm bie ef}ti<
rri(^if<$(n %nii))}nt in bad btm ^^nig von ^at^fett p*
getljeitte §erjcgt^nm aBotftfeau gebrungen wareit, mit
gtgen Sfen jie^en. ®a0 fleiite gorps, bag unlet @u
' ncMlmajot cem D^^erm in Sfflarfcfiau geftanben ^at«,
WflT auf bem Stfldmarfc^ ncn ba begtlfftn, @a<^feit felbfi
aba UOB 1B6^en ou« mlt felnblie^en Slngtiffen bebrolft.
S)ec *6nfg Mtlegte (16. aptll) fein ^ofloger juna(ft|i
nadi %ei)))ig, von wo et ffitn (13. 3uni) nai^ gtanl^
furt 0. 9K. abieifte. Obetfl aijfelmann wart befluftrogi,
bie no<^ itt €^4fen VRffigbatta Zmppea, bit in un*
gef*^ 1400 a»ann mil 214 $fetben unb 4 Jfanonen
6e)lanben, jn befetjUgen, biS SJij&erra eingeltoffen fel,
mu^te (t^ abet jnnd(^fi natutlit^ auf SJett^eilung Don
SidjetuttgS* unb SenadtridftigungSpoften unb Sluffangen
tier ja^lrei(^ eintteffenben 6pettei(^ffcbeii nnb bteufift^en
iiefetteut*, tton benen man mHt^mafte, ba§ Jle ju
^tffiSi tccdten, unb bie 2^f)itlmann, wenn ti Unlet*
t^anen von 9t^efnbunb#aateti waten, in f^te ^eimat
1) 9. 9ttf (o^tlAoif a. a. C^ 0. 8 ff.
15*
340 Seanot Z^tt(V(mtL
tvftO, tiie anbent abcr fn etn frangdf^i^rt S!er6ebe))ot
ju SHflgbtbutfl fdjidte, btfirftntoi. 8(m 14. 9Rai traf
Di^ljetnt mit bem 6orp« au« ^olen in 3.orgau dn,
itub Itattt nun, ba0 €ommai^D gu uternt^mm, u>oM
CI {ebod; angeicicfcR mar, mtt X^idmann gein<inf(^aft'
lid) ju tianbeln, roie bmn Sdictmann antft fmter ba9
eigmtlii^ ttilrlenbe @lement blteb unb bale auHj &u6ei=
ti(^ an ble ©pipe ttat, nai^Um iC^femn jti einer anbein
fflePimuiung berufen rootben.
9m 21. 3Rai wot bet ^erjog Don Srcntnft^tveJg
jun4(^fi nur mil 250 SReitttn in 3irtfl« titiQtr&it, ft^ien
abet nif^t gcfonnen, in Sa^fen ju bidben, tsie benn
bie ifieraid^ffc^e JRcgiming bamotfl tn bcr X^jat SBefd)!
eit^eiU ftatte, ba$ it^te S^ni^jpen Sad^fen unbdriil^it (aff^en
foUten. SSan glaubt bafier, tvolntd^t ol^ne ®ninb, ba|
bie fydlemi 5Perrei*if(tfen Untemeljinungen gegen @q(^«
fen unictblitben fdn irilrben, roenn nicbt Stjidmann,
in feinem Si^^otenburfte, buii^ meljrfatfie unnot^igt
Sedetden baju fierau^gefotbert I)dHc. ®o mat^ie er
am 25. eine iRecognofrining gegen 5petetSwaIbe, rodciit
Qd) aid ^berp^iifrig tiVeieS unb bem C>berft X^ielmann in
bet Sltmee ben ©potJnamen ®raf son 9tottenborf eintnig.
iHuf bie ntitere 9iad)ti<i)t, ba^ bet ^erjog noc^ tmnter in
3ittau *) f«, riidtt S^ielmonn mit Diet S<^WMibroHen
1) SI tmf 1)utbii exnifjttt aerben, ia^ X&itlmann, asf ben
Cetiiftt Etnei fronjofifijen Annifiafte r» ^afforeni §in, bcrfii^ fibtt
bit antifranjoftfitie Qefinnung ten ^tttontv betCagtCj nnb nomtntlti)
eintn Jtaufmann !1R. Cenunciite, on bfefm, d. d. iCitileQ 10. 3Xn
1809, pD^rberfl „5rioatlm aW ¥nl"ot" Eintn !8riEf MritB, motlii
n ii)m, ba Iftm „aut ^ifttier Uuellt" glnmiTiictit iqDrbni, baf
beiFdbe „offnitli4i unb Uut OciinnuaBcn infere, bie btriinign
^olitit gerabe- entgejen|!dnben, tit ber geiiebtc JUnig in rtiner
aSde^cit anpnt^men fvt gat bEfnnben," rictt, „an Si4, Seine
Samilie unb 6(in enmogdi |u benlcn, inbm iin jtM ^^ftTtbin, i
^foteii unb Stiti0ttm, 150 Sii^etti lint) greiwifflgett
la 3nfanterie unb 4 ^anontn tiatd^ S^dmnt auf St'tau.
UntttiDtgd ^elt et in Kitborf beit bd^mifd^en S>ctS'
te^irben riHC iRebe, bie mit benSotten ant)ob: „J)a«
^au8 ^dbdburg ^at aufgetidit, ju ngieten." Shn 30.
lam tr bet 3i"(iu an, bad von ben fibetrafc^ten S^iauiu
f(t)iveigtm dlenbS unb in Unorbnung gtidumt n>aib,
foba^ man nur ju verfolgen unb ®efang(ne ;u ma<^en
(W«e. Unt« bem ©iegeejubel aber serga^ mon bie
im JEritge ndt^igen ffiDrfiffitdma^tgetn, unb fanb ftt^
ts ber SRac^t son fidrlet tterbefgetommenet geinbeSmat^t
bergeflalt bebidngt, baf S:i}ie(mann, obniDl et ben Seinb
jUTftdgefd&lagrn, am nSc^^en 2ttorgen bo(^ ffit gut fanb,
^^ in cine fldrfeie Stellung auf ber Strafe na(f» Sdbau
gucAdjujie^n. Slie fUTge SSefreiung foQte Bitten ju
bejairlen t}aben. S)enn fitt ^erjog liidte fofott witber
bafelbll ein unb txijoi nun, iraS er bid ba'^ln nic^t ge>
tl)an, fonbent ftc^ begnugt ^atte, bad Sanb, natiJrffc^
mit saDiger (SrfoIgloPgWt, gu einem aufjianb unb ju
einem ©ueriUalriege aufgufbrbern, tine (Sontribution von
6000 2:^trn., bie « erjiatten woUe, roenn et in beffere
gilift imb Bott in Ctpofition ja Men, ouf tui fir(nflfl( aEo^nbet
narbtn nfittc", l^m au4 iin}eigtt, baf tr von nnn an bcotm^te*
netbtn nflrbc. 6. bne Sil^reibnt bet iSnif ^[teoboif t. a. O.
C 183. iDie fddififdien 38eVr*"i, benen rine erirttning flnfgetrat
gen narb, Innbeit ni4t< etrafbiiTCi in 3ittiut. Cafilr cfTleainttte
^iiffareai bitfe SeSfrbni felbR unb fuit aui foaft tn feinen Btv
bdi^ttgnnsen foTt, mtitl tt bran XAielmnan jar S^esereiitte, biif>
tr, in eintni eitviilen an bea franiDfif^cn iSefanbtf^ftffrtTtliT
ttfibu, d. d. iDr(«tn 21. SBai 1809, Sit 8iinfittr ftdftifl in
eS4iit mt^m, nnbre^r Ti^tig bemertte: „ce loot prMUneot ce*
petiti agem pauionnfi, qui oat tant conlribn^ k diaigiet It lom
Franeali en AUemagae." e..bai e4ceit)en b(i lllaf ^^olttlltorf
I , Google
^leWIMffc stfpKmm &i, tin aMnn^tn, tM« fniU4
ni({)t in (irfuKunfl gcflangen {fl. ■) (St gog fi(^ tiarauf
aititx nfti^ ^^^Bicn juidd unt tdlitit, iai ce 31tMii
ab^t nkin befe^en tvoilr, wena fiU^flfi^rfeit* ieitt
tDcitntn ®{4rftt( gfT^I&tiett, noscBm ei antoemfaQfl gum
Sra^ttflm fi^rtittn ipetbe. S^uri^ Itieft (firMruKg itc$
^ S^i^flmann p ^bfaffung einer ^toclamadon gtgra
ben •^198 ^incei^en, bie er brudeit U<^ unt> Mm brnit
' publication ei nut buti^ bit btingmbes Sttten bt«
l^auct SKflgifiiaM unb bie SSorfldlimgeit tiniget bffon'
ncntit Cffijieie abge^olten tvarb, bettn Sfitaf^e abtt fo
ungebA^iitc^ *) tear, ba$ ein totiiglit^ei S^fe^t bte alter*
^dt^fle 3)It«liiiltguns wiipmii unb bte fofoitige Untei^
brfldung berfcllien »cifugte. SBriirt ^atte X^klmantt bnt
Kittmtiflet von JRtcfemeufc^el mit 40 ^ufaren uaii
Slum^utg gef^idi, wo ftt^ betfelbe finen SBec^fel ubei
4000 :£t)li. aueficQen laffen (cUtt, weic^er aU Wanb
ffit bie ifttauer Sonttifcution bieuen foOte, wa bm
abtt fetn @tbtau(^ gemat^t MDoi^n f^ unb ben bet
StiniQ ua^ bem S^iebm cafilien lit^. Stun tamm 35
frtaunfd)n)efgtf<4e 9teitet mitbet naA Bi'tcui, bie ben
lumbutget SQec^fel reclamiien looQtm, fti^ aber bo^
»on ber ©(abtbe^otbe roietiet fortcompltmentiren (ie^n.
@d foQte aber tine fc^linimete Solge bet ^etau4>
fotbetnben ©d^rittt ^^ielmanti'd etn^reteUh tvelt^e me^r
»bet wenfget bad ganje Sanb, mit 9it$na^e fcfner
1) SU bronnrdtineijifAc Sbglming nat 18S3 btttil, bit GS^nie
int)QntnnHii, n^ieft ttbnr bie ^s^innntine trr GnafliMt ni^t.
>) Sr r^rieb tern „^iii|(ii dds JBraanri^ncigi'&tU" tft
„epr(iite cineB Stiubm^miptmiuin*" nnt cite „fceDe^^ Qcfin:
Qong" )a, bte etgni benfel&cn „iuit bie tfe^it Setoil^ng eiiogcn,
VHM^ aber at4 nor %itlitb stgen Telnc O^nnutJAt (infldfai''
Mime. e. airaf ■^oltenborf a. «. £., C 187.
nMiEii^flni Zitae batman f«Ktc, tin tEhtfaD mU frint>«
tit^r Ueticmuic^, uttb tin <Sittmaif(4 {oum minber
tdfUQcr ^n&cdlrflfe. 3ti Oe^ettti^ worb jt|»t %0(i^ bt"
f<^[o[fnt^ mit twti fldifftm ^tp9 negtn €a4[(n unft
flfflot gwnfcn ju oiwrfren. S)a» gtgni ©ai^fen bf
^Bimtc goi:i>d fu^rte in @eiiecQl flm @n))(^), uitb C9
befianb aufl futif SittienktafKDnen, efner Sfniatrt £atb'
)]>e^rtnuq>m, ben aSnunfcQioeJgetn unb btm lieitteu Mh
b«in ^i^tfi«n' ton ^effen angttBctbenen €«»«, jib^
fowmen 10000 SWaiin mit 1000—1200 ipfertxn iiiib
20 Aanontu, kentn gegeituber man (dc^ftf^erfeitfl ttiit
ttnoa 1900 SRann mft 46.7 ^feiben unb 14 (Sf
fdrt^m aufjufiellen ifattt. S^ielmann mufte {ic^ ba^
ctin befenfro vn^ttn, iebeni 3uf<tniment)o^ au^meif^,
fU^ aDmd^it^ juifid«ict)en unb nut barauf benlen, ba«
fdnblii^ Sorbtingm, bun^ iifuali(i)9t Sntecgtnfe^ng
von auf^Itmben ^fn^emiffen nnb Senu^ung gutn
©Uitungen, udgimtp ipergSgem, bamJt in|n>if(^n cine
cette^t Sknbnig in bem dUgemtinrn ®ange btd SMc
Qti eintrtte, cber ble ^ilfe ^etbetfomme, bie n fofort
in Stfifidnt nquirirte. SXcfe Knfgabe I^t er mit nic^t
)u BertroneiAet @ef0i(fiii^(elt fletofi. '^ 3u Men (am
i^m aflnbinstf babei, itt$ bie @(gnn and) Mntn mern
£i>)>cnition«t)Uin f^attra, cin X^eit i^iei 2:nit>)»n nic^t
Did »erti» roar, mtb fie fi(^ feouptfii^Iif^ in i&ret ®t»
tDoitung efner 9ioffdetf)ebung p ifaien ®un^en ginjlit^
getdufd^t fanben. SBdien bie Sorpd hti S(m @nbe unb
bed gegen SranFen, wv fo iventg tttoai ju eriangen
i> griebriij Jtort *rd6e« Sm Sobe, fltb. jti ^ariiJiBtn in
ben Kieberlanbcn 22. %ibx. 1757, f oIS f. t. Sclbmarf^aQllratcniiiit
»n iBtni 10. ffcbi;. 1810.
s) SMt 9»^(ie fit^t ta iSr(t(4c[ onb efllan, „«EfiMrtl xe
rd4Sf*m>eea(S nnb etnotct", Sb. ill, e. S83 If.
oogic
344 Sncul ^Mnnn.
wai, wie in <&a0m, ofedtevibm ®metM Stabboojaoiq
Midnfgt ivorben unb in folc^n Stdife raft^ buT<4 ®a(^>
fen na* 9B(ftfat«t geBningen, fo {jfltte BieUei(fe{ etoo*
Sebeutenbmd ernft^t tveiben fonnm, wimol au(^ eine
fol$; Sr^ebung ffiat)rf<^^nlii^ ttetge(ili(4 geiliebtn wAn,
foiatb Mapoleon an ben entfrtjribenben 3J«irften be«
Atieged fiegte. So aber Cfe|t man utiei bnn nut^ftn
Um&irjie^en in granfnt uns ©aifefen bie grroHi)* in
^effen, SrounfcbweJg, igiannovtr ofme Sd^anb unb
ben ftanjififtl^n aHaj^tftabcm in Sffleftfalen unb ^ottonb
3«it, ft4 ffli alte gfite ju rfipen. Sffian f^ttnt (n bei
%t)at fe^r jeitig Me .^o^ung anfgefleben ju ^oben,
etwad Stbeutfomee ju eneii^en. !Denn ft^on am 19. ^nnt
finfette ein SpariamentiSt •), txn bet §«rjOfl ton SSroun*
(d)Wefs an S^ielmann fenbete, anf(^ittenb nm uoegen
aH«i»e(^fefung bet ©efangenen ju imterlianbtln , ber
eigent[t(f)e 3wecf fefnet ©enbnng fel We gtage: ob aiif
feinC' Convention toegtn ^dt^menS )u [«^en fei, uenn
bie in ©odtftn eingebningenen %tixvptn fi<^ »<d>er jutficfc
jigen. Statt beieittviOtg auf bieijien Wnt etnjugef^nt,
wa9 bem &mbe gro^ Sa^en ecftjart ^aben bfir^e,
llellte ^(^ ?t)le(mann, aK Wfhinbc er benftlbm gai
nt<t)t, »a«. fi(^ nut babind) nradrni Iflftt, bag et auf
fold^e SSerjiathingen re(t)RtU, mit benen bie @ngetan)n=^
genen jurfitfjufc^Iagen rcdns. 9[n(&> fonfl lie^ a fi(^
a«f Idnerlrf Unterlianblung ein.
^m 18. er^ielt er 'StaHixi^t, ba^ bet mepfiUiff^e
^eg«infni^et nnb @enera[ Wtvxi^ b'SIbignac, ®raf
i) Qliaf CRiituf4(i>f frd^et fctaflfitr JUraffittlUutaiant,
btxm Xbjntuit iet fwiiOfll Don Ktauvtdmtla, itn tt itt>o4 nfi^t
mlt no4 Snsluit bcgltttttt, fptttr ottmbatsiwer JtemmcrUn'-
«nnal S^irimii. 345
von €apetnan'), bereft^ ^i @i>nbert^aufen fiel)e, am
20., ia^ tm Jtonig ^ttm mit 10000 aRattn bmnddtj)
bet Ouerfurt etatrefentvetfte. Solb obtr er^^t man,
baf [owof b'aibignac, a(fl btr ^nig i^wn SRarfd^ unto*
broi^tn b<itttn, tvdl fie eifa^ren, ba$ eine feiid>li(4e
Solonne von Aoburg au$ auf SBeflfatcn bringen foUe.
^tefmann erncuerte boiauf feine^Ufegefu<Eie, inbtm et
jene 9ia(^n(tit aU gninblo^ barfteUte, unb jeg ^df, unttr
aJerfenhinfl DOtt gd^ten, abbtet^ung »oti Srflrfen unb
[etf^ten XldnEIetgefed^ten, bii SSJeigenfeM jutfid, wo
b'^bignac, jebod) nue mit '2760 3)tann, am 23. ein<
ttaf unD nun bad Sommanbo libemabm. SSenige Sage
barauf fam aud) bet ^onig son SQeflfalen, ber fi^ aid
Sefceiei ®a(i)f«nd geitrte, in bet Z^at abet in @a(^fen
feinen eigenen Zfycen sertl»eibigte, balb barauf aui^ bei
©tneral @tatten mit ben ^Qdnbein, unb sot bei
I)eTanrA<fenben Uebennadjt jogen ft(^ bie Seinbe, beten
Cbetbefebl am 27. gelbmarfc^alllteutenant t*. .Rienmaqei: ')
iibcma^n, A^ne SStiDer^anb junitf. Sei bet SJerfolgung,
bie man, um einen tiium))I)iienben Sinjug in ^ttibta
iiaUta ju (onnen, gegcn ben {i^ mit cinem X^eite feined
koxpi nad) 99il)m(n fat&iiw\itnita 9(m Snbe liditete,
fiatt bfe anbeie (Solonne ju tiebtdngen, bie man ni^ig
nat^ ^nfen entfommen lie^, f&^tte @ratien baS Sonu
manbo unb S^^ietnonn bie.SBot^ut. 3n Sieflben mietf
i) Ocb. 1775, tnfgrtrt, iii4 Dm 1& SnuMftt jnMattttit;
tine 3eit lang neftfiliUtr Aritflinitilftci, tann iDieifioBt general
nnter Sonoics St <!t)T, unter bet {neftaniatlon SRaTfi^iilI, 1 1824.
*) miiael Jfret^err o, Jt., geb. um 1750, Won 1792 8fft«
ndTMallltnitenant, 1810 @eneTaIaouemi(nr vcn lS«Iiiiea, 1814
VDB ditlttniifiTeen, f 18S8 m SeltjeignKiftcT.
15 ••
I , Google
346 9tutti X^tdnnt.
Ul^timamt fcoi i%m imfdali^ btfceanUt gcwtfrnot Stum
'SRdlln, btr bfe ^roclatnatlimni t>ed t. f. @eiiKtneuie
in 3)n«)tn, 9drfini SobFonn^, rebtgitt ^bni foatc,
cms @tabt unb Sanb.
3Rit bem tnoteren ®ange bn Ctierationen war 31^
moiRi ni(4t o^ne ®riiBb f^r tmgufriebni. ^tx S^ni^
vcn !B)eftfaIen no^tn je^l aHeibfngt ben $latt ouf, geflm
ba9 frdnfiff^ ffiptp* ju oprawn, fwtrieb i^n aber mit
Did )U sttiitget Staft^^cit unb @nergfe, ((^oianfte no^
anteroeg* me(rtf(«^ mil frinen SntidjIiiSw, unb jog
^i} jnlcpt, dd AimmaqtT, bet gutrfibie i^it von Samf
berg au0 bebro^rabm S^nitifen tw0 ^ttjogS van StbtanM
iutidgebidngt ^atle, ft^ gegen i^n Wtnbelc, eiloibd
juifid. 3:i)i(InKinn ^attt ingwifd^m vom @tjgebiige ant
Mm Snbt btobad^ten miiffen, bei tveli^ @elegnt^t er
einm Strcjfjug niit^ Jtommotau mac^te, anf bem er fi^
flbngen* cine Sanffagung bet bortlgen SBef»dtbe wegen
guter SBclfanblung verbiente, »ar bann nat^ <Si^efj ju
bem ^au))tcor))fl berufcn Wi>Tbett, unb fattb b»rt mir
brff'en Slflcfjug ju btdtn. 3r einem 9la|»port an bm
Aixtg tun @a0fm crI)oti er ba^er bittctt ^lagen, babcf,
voie gettd^n[|{^, bit Sarben etwoO ju ^at[ an^agenb.
@cine UrtiRrrfe fei i^ genummtn, b. ^. fie wot wn
btn Seflfaltn mitgenommen; bie gonje Savolttic fri
na4 tinent ununteiinx^taen SRoifi^e san 13 Zu^ta
t)ux(ti tt^Dig unniegfame Serge gang nfebergeritten unb
bie 3nfonttrie ^abe feint ©o^en mefer. 3)a« 8onb fei
nic^t il9i bem geinbe flberlaffett, fonbem (Ui4 vom
Sreunbe „rein ouSgtpIiinbert". 3a, nai^bem er ser*
ftf^t ^te: „9Rcin eingiger %iofi if}, ba^ bie Snt)>))ni
vnb bie 9IatioB tteu unb wa^t^a^ bun^ tat Ungifid
nut noi^ ergebenet flnb", etlldtt n fllnf ^tiitn Votittv:
„X)ad ganje Setragen fann man^ nii^ anbcrt ncnnen,
„ Google
•anal tmmn. MJ
qM <it» Snolution wgaatfiten." 9H(^ [ongc tmrauf
berittfttte et bagegen tpMwr: „VHt inni(|f)er Slfl^'-
tuns tKuf i(^ <Sh>. Adtiigl. aRaf. bie alfmittteet^ifl^e
SBtrfi^enine wieber^olm, ba$ bie 9(«tlon unb bie Slrace
tnit tteuer ^^itglitfe^rit an StSeri^dt^ftbttirttten ^ngen,
Uttb bte entfentung (lu>. ^ontgl. ^aj. biefie fo lange
beftaitbene Saub nur unaufl6*Itc^et ju matfem f(fteinl."
Sngwfff^en etfu^i man, ba$ 9(m @nbe rait 6000
SRonn wfebec auf 2)R4beA tMt, wtf^ S^iclmann,
fe^t JU feinet SBtfriebigung , bfefem Ju §ilfe geft^tift
utarb. @i lieg ^(^ au<4 buii^ einen uon bemfelbtn
Sage batttten ©eft&l, txl Sdpjig Pe()en ju Weifetn, ni^t
irrcn, fieCte fi^, alfl fiottt er biefeii fih ftfl^ti eriaffm,
vnb t>ef(^ieunigh fdnm SKorfi^ um fo me^r, old e
untmoege crfulir, baf bn SaffntfHBflattb jnlf^nt
OcflerRic^ unb gronlrtfdr geft^toffeR fei, mo efl bann
banmf anFam, nwtdre $o^tioiien bit ftTfitent>m Xi)<iie
bel bem SrfanntiMtben bcffelSen inneljatten. life
Oeftmri*cr fatten bm SBafeni^Bftaub fdt bm 16. 3iili
grfannt, rooren atet gtrit^mol am 20. in Dre«bm dns
gerudt, bad fte j'boi^, na(^ (dngeren Untei^onbbingen,
batb wlfber rdumten.
Xt)ictmann I)atte ed nun, aufen mtt cingclnen uom
Vrftrdfrnben aSarobeurt, gegen weli^e er 9teitewoin=
manbo6 fireEfm Uef, nui wd) Mit bem -^ivg Mn
33rounfi^n>eig gu tfjira, ber feint SEWene mat^tt, nac^
$of}men gutudjuot^cn, ntelmeftr oon Stvidau auiS fntufi
bfrfltjmten Sug tia* ber 9lprt>f« nnttnt (89. 3al^.
S^^leimann ereitte tl^n n!(4t, folgte t^m jmar bid Saui^
It&tit, fanb aber nf(^t fui a^gemefjiea, Ui aSnfoigiNig
fiber bafl Wtfiftfi^e @eWet fjfnau« fortjufetten. Sein bet*
hbwot bnfelbe iE)m (efne ®e[(gen^t jU glAttjeMbcn
348 9tin»l Zlitlmn.
mfHtdrif^tit Xdatm ') gcbtten unb sbiawi er in t»otiHf
f(i)tT -Stgit^ung btm ^vnige; wftberboltfit Slnlag, gu
nmM^M^nbetn 3SiSM[Ifgune ^) ge^rtifn, fo font) boi^
bie immeri»in unttc fi^iotarigen UmfiftnDcn bewl^mt
%iiatStalt nnb @nt>a»b4fit bci tiim Metdit im iovoii*
Ugtce ^(sfrfenniuig unb SStlo^n^ aU n c^ne^
i) Sn „nat Ktfrolog bn XkBlftm" (i^. ifea fttUiA^Mt
Jtubn^cit" tabtB, fi4 ni^t Uol mit r<|B>a4eii etnitMftcn bem
dfterreidrifi^en Untcmc^tnEn, mfe aaS) tern 3usc ^^e -^eriogi jii
l«fAtift(ra — alt loirc bo* tine 6<t4e fcinei tigeitni @ntfij)Iiiir(B
ac«Mr<n — , foatcrn ai4 »t>ae £flmcf4H4e nn uitlel ftdrtnre
eorpi tutdi ebta ebcnfc cajtbtn all gut cDmbinttten anb mut^iaeQ
VnSTiff nAQig p r^Ios^n 0)i ^<!^6i cr fo gIfliflfA getccfen, Ititmt
inn StatCjug u4 (Bdtnen |« jmlBgen, bU ^utptftiibt Crtibtn in
Ufttkn onb bU 6tti:t4afCI>4en JUfTtB js tctlts, bte miu, negca
bee nii^t CTicnrteten nEberfaHeg, la eirbcT^cil ju bdnflm !>ct:fdumt
^abt," ttnb bict ilDri mft !ntm 2000 {Rann tbnn. Xuf icel^e
BiUcr bat aha bn Rttfti^btit gcmff b(Ti4ttte> %^tfa4tn niog fi4
ni>I ticFe !ii(ne ^^nntafic grunbcn? 9{ii(t mintet tuba ift el abci,
ttcnn bri bic(er ' SeltaenSeit itbaupttt luitb, taf a M' ilt\tm
Aornpre mm txatftt „bnn (Mtdtt bti 9(Il4|t frint nfttmfhi
Keisiiaecn aafopfette." (tr, bcv gKcn bra '^tT}i>g con Sraam
fcbweig miEbertoM in tfner I&ife uerfubr, 6ri bet tt feint ^P'^t
fo ntlt tibcrfATitf, b«f n fiA bit SiSbiDifltine feincl JKnfg« joiog,
bet eestn tram lioHti^sm Sfirftnt in ben OtqU iti SHenttcttce
([DcIamirK, mie (t fTfibet Im £itra^e iDoDsaH'e tie 3ar«(ttoeB gcgen
Clein n. f. ». In tie ftfffe beprterl \)atU'.
■ 8) 3n bem Won erreabnten, bra $etjog oon ieroBtifitiocia if
tMlftiaai 9ia( .taant hoA onBere, bie fI4 on bnifdbcB b«[bn<
nul^igcn giirftm tnfipfhn- ^f tine ^tsclamattDB tie ber f>H|og
no(6' fcinem jtotitcn Sinmarfifi erlofTra, unt bie aUtrblngS einige
^fStlU)i "Sui^iUt gtgm Z^clrainin enlMeK, ^atte n in nnjortn
RBdrt sa»tnDTttt. e. bti ffittf ^IteiAotf n. a. C, e, 194^96. .
Qln es^ccibtn bti etj^tilogB JCarl an ttn ^erjDg, mucin, onf
Tlalaf rd4fifii«ftltl tibobener Stftntrbtn, Me Qhntltt^dtfghitcn
^KmtottitatitBc.vtitt wHb blift felbH ntAt in ^puUl^l'tttt
Stife btfi)ri)4«t mutbra, nai dob S^itmun onfgtridisra noTbta,
UBt er Ile^ H inar itn feint Zbreffe abgrfttn, )nglti4 abet in bn
eeipif^et adtnne obbntcttn, tlbcT wt(4t* Strra^Ttii itt JtAtfg tint
.dfau)i*c »uj( pnUidm.
I , Google
fl^Utar btffm Iwfpnbm iBuaft getu^. <E0 i^ if)in, tvie
baft &ie SSidfe jcneft.lwa&i^aft' tictitln Surjlen wir, fc
iange er in beffen 2^i«n|len jlaitb, tiirietf «ad»g(ft^
tmi n feci bea f^anjofen ctne pppMoa gratisiima,
frtiaf feinet Suftjeitf^nung avi^ Mit biefn <5cilc trn fein
SSdmftn etitgrgenflanb. ^19 (t ant 27. ^uU in Seipiig
anfam, fanb et feine ^mennung jum @eneralmai»t vor,
unb fi^n am 28. tnif itjn in ^itt^bt' du ^gbid'
mSnfc^ungdfcgreiben bed ^dtiigft Jerome; ber il)in av^,
im a)?dij 1810, b(i« tSomtbHtfieu} beS Crben« bn
roejlf&lifc^eH Jtione Mriirt); ISc er^ielt fetner, av6 bn
et)ato«ae. be« flonigft, tine ©rotification Don 2000 3*ltn.,
fowie ii)m 900 3^l}(r. S&etcffenuns^geibti, iibtx bit n
teint attntma^ige Slat^nwifnnfl brittinjen (onnte, p^e
ibeitereft quittitt tvucben. ^n 3a^c sergins itsb ei
mttbe jum ©enera^kuttnant tefkbert (26. gt^. 1810),
VDoju . aUnbtngd tint rime, mit vielfai^en ^Ixonctmentft
seibunbtne SRili^OTganifotion JBeianlafluns gab. @r
beFam jugleii^ bad @ommanbo etner f^menn SMttf
brigabe. 31m 16. gcbr. 1811 vn^te^ it)si ^ovoleon
baft lOffijinhfug ber (Sijtmltf^on.
1812, M b«m 3ug gegen KufUnb, toai er iiTf))i;flng<
U(4 t)#mmt, bd btr jwdtcn, Qon bem ©enrraUieutesaRt
gn^emt 0. @tttf(^Biibt '■) unb iia<^ befeit 3:|i>i)c (7. 3Mi
1812) DOB bon OenwoHieutenont »; gnttf) befetjiigs
ten ^tot|toti beft fA<^ftf(^fn SontiagciUd bie SUiteiei
eSigmnnb grefttnr v. &. , ker Uicntwllftc ev^n bc« M>
^tren ^DdDnticnten 6abfiictlmfnfft(T*, \ T. 3iiiii 1813 |u ynlonq,
an Siercrofltbcc , tm 49. ^a^rt.
i) AoTl {ESU^elm g'ettliumb, geb. )it SnannMntifl 13. Ctc
1761, i %r\ JBHriea, feit 1813 in SBntcgrib, 7. Vug. 1828.
(bid fXcgfmntter) ju contmanfeirnt, uAb wtxte fmrit;
<n Srrttfnbung mit bth Cefttmidjccn, txn Atfcg in
$Dlen, auf brat duferfltn ret^ten ^Idgel btr gefommten
£)ccu))atfpn«atmef, ju be^^et gel)abt Ijaben. 3)a albet
9ta)>o(eon, fm wdHiett SJerfoIg bet Unttnie^iiung, onf
Soften ber 9tibntcDTV«, imtncT ntefft ArAfte ju bet
^auptarmw jog — tin SBerfa^ren, ba« fi(ft fo tmj>^f
Qi^ idd^tn foDte — utd> t« aammHiii) Itttte, aOc
Xnmipeii, bie i^m befonbcrfl geftctm, in feine 9td^( gn
liemfen, fo jog n auc^ mc^iere fd(^^f<^e Stegiinenlei
on ^d) unb banintei bit ganje Sleifmf ber jtveitnt fdd^'
flfi^en 3)i'offion. I>ie Wbm baju gellSrigcii flftraffiet*
rtgimentei, @arbe bu (5otp9 unb dof^i^ctBr wurbett,
a(d bie 20. ft^wete SReiterttlgabe bet gtoM Shw«,
untet 3::trtilmann'$ SBt^^i ju bet ^tifton bed @enetal
iex^ti im sierten ^t^etot'dtHtttccrpi (Satout'SRoae
bourg) geroiefen. fSt^niet, bent biefe ©i)»d(i^ung be«
eon ff^nt JU ffl^tenbeit l&etpi natutlid) fedi unlieb toot,
gfaubte, baf X^ielmann bjefe anoibnung fel&fi vermittell
^abe, urn felbjldnbigei bajuiletien. Ku(4 fann man
meinen, ba$ Uliielntann anna^m, bie efgenttii^e @tiUte
bet X^aten unb !£riiimp^ werbe bet bei ^vlMantiec
fein, unb baf ifim baran lag, ftfj unlet ben Kugen bd
,ftaifet« ttorjutfiun. 3ttbef beni^t Me ©a(^e auf Set*
ntntEiutigen, fAr bie ed an niifKtem Stewtifl fe^It. HBtt"
bingS le^nte ti 31^iefmann fpdtet, aid gun{ an bie
etcQe ©ulft^lbt'd ^) tial, unb ifim bet jeif^t »on
1) t^Et s(iftrtl4t OnicralKattniant v. <9crlbvtf t^i^HntflTtt
(infl, in ttntt iStSMiitft, Mere ttei Sracrnlt fn fiilgenbn n;g0t<
IlAn iBeift, btTtn fBcrt^ frciri^ nbftt mit &tm tlntn SBlt ^mii;
et^tn nag. 9r figtt: „etclten Sic fCtft Bcr, Sfttt ^''od Q<mat<
(In tjltu in f^rcK Cf« tfnt Jtatt, tie fif >t(4t teranSjobTtngni
tn etnntt viit. S» trftt ^n( (cnti. tttbet StMTOl, fust fie
•tttui Xlit&Mnn. 361
%mt sefd^ Sefe^I tn Xdterei bet erficn SMvtflon
angrtsten warb, ab, biefen p Hemt^mm, unb jog felne
feomal^ge ®tdltnig nor. 3inbt$ folgt bar<nt«, bo^ i^m
bitfe eTniAnr<4t unb tvtiti) war, no<^ ftint^wtgd, ba$
rt fie fdbft ^trtdgefn^tt geftabt ^dtte.
3!^ielmann'6 Siigabe, loelc^e fibrigend au($ rine
wftnibe Sotttrfe unb ein fpftter baju geflBfeneS, ttut
700 aRann ftarfeft !polnif(be« ^taJTienegfrnent umfaftc,
tie^ am 6. ©tvt. 1812 in bet ©egntb »on SWefai«t
)u bet gto^en Sfrmet, nad)b(m ^c bur(^ bie auf b«m
SKorfdie fefftanbentn ©tf^werben, bie f^tei^te ftonK
jdfifc^E 93n¥ff«9i"ifl unb (teine ®efe(^te beina^e dn
3)dt^eil ii)Tt6 urfptungli^en IBtftanbed serloien ^attc,
na^m abet an bet gcofen uab 6tuHgtn @^Cac^t am
7. @cvtenibei einen iibeiait^ cfi^mli(^, but(^ bit l£t'
flficmung bet beni^mten gto^en @(^aRje isa^ttfaft glanj<
*oD gettjptbenen Mntljeit.^) ®(^on »oi Seginn bn
®(6Ia(^ wot bie gute^Itung btt Sdgabe ^^etmann,
flagenb, ba ftat ffcft eint JCatt fn meinen Cfen otritrt} fttlfen ei(
bo4. SRj anAblgt Sraa, oiWoTttt jratij Cnl (Ktrt^-fi^ ma^ni
lofnti a merbe 3tnra ri)Sl<i4 (fnni ^lan tiTfnecn, sic t( ant*
}uribTcn i^. Sr cntftiiit f4 in ein Kcb'rnitmmet. 3ett fomnt
Xl^tlnunn. Eitbtr Stnctal, nbet bit Camt itn en, »li ^atxn
du .Xntt in Sftn — brlnntn W Sunt feit nn» ftilbtn et»H
unb finnt iu$i betftn Bie bo4. Zbielmann (rgrcifC dUgft cinen
eotfioif* ano K6rt tmnit fo etaaltig In ben Dfen, ibnf bttfelbc
Mittm nitiiect brf^t; bie Jtolc tbei tDmmt si4t inn Sorf^ia.
Sniief trffteist Sutr^nibt) a niib an i^n bltfelbe Bitte a(t^4tet,
er ift foglci^ btreit, km abet aft ein iXla« S&tin, bnB jnfdliifl
in bcT Kdfte lleftt, bann tl^'pft er t&i)tia m tie ^interwanb bel
£>feiS vnb fie^t — bie Xate ^^tt ^ernut.'' Sie^i: „ fiiogrop^tf^t
nnb [itemttfi^e eViljen au( bem itben unb ber 3cit Anil S^TftR't",
e. 291.
oogic
862 •ncHl XtUbuuL
bnen $fertie gumal, infblge ber itntrmdtieten iSfi^gfoit
tin Of^jicre, t>n jnxifmd^igen inntrm diitnt^tung bti
^Uafta unb ber bm ^eutfi^eit unb ind&efonbmi ben
@a(^fcn tigtnt^fimltc^m Sorgfatt fiii bftfe Zi)inc, fid)
in beffetem duf^d^tie befanbett, oU bei fa^ aUen dtt^'
mentrni bet itbrigjn SReHerel bet goK War, Don ben
franjoftfc^en @arben mit fceubigtn 3utufen begrilft
tvoiben. Set bent ©tuime auf bie gi»fc St^nnje, ju
tvtli^em 3il)ielniann tingefd^t 2 U^r naf^mtltagd butt$
einen Kbiutanten bed Aaifei^ beotbett Watb, biang ein
^iDjutant S^itlmonn'S, ber feurige 3o^anne« ■o. SRind'
ivi$>), juer^ att« 3iel. @in aaberet Slbjutont S^f)ie('
jnann'«, bet Mittmeijler fcibwig @taf ». ©e^bewtj,
ftd fa^ JU ^nfaig bet @c^[a<^t £ie Sitgabe baOe
iifte Sotbttn ((fenti nfauf^ SBon 1094 SHann, bie
fcu^ in bie 6(^a(fit getogcn woien, fanbeit ft<^ am
abenb noi^ SM''), von 850 ®ac^en no^ 209 oot.
5)rt Oberfi bet ®aibe bu Soct>« t>. 8<iffet wat Benwin'
bet in bie $dnbe bed geinbed gefaDtn, bet C6et^ bed
StegimenW 3(iP«*», Sluguft 3ii[iu8 io. Srtpfcfflet "),
i) ®cli. in KItcnbiiTg 1787, font 1801 inS Qabettnibani jn
Sirabtn, teat ISOS itl 3aftron'( JKrBfficT(& tin, nttn 1810 ^n-
jntant btl S^UImann, 1812 Wttmeifin, mar 1814 im fflennralflabc
CTfl let frcjogt Doa Sm^ftitsSBeimat, bimn X^idmiinii'l , Ifil5
WajoT, e^ef btt @«n(TiiIFtatiee, 1817 (StWfatt&qtr in Serlin,
1818 Cbtcft UBb afntraliitiiitant nnb ORitflllcb ter >BtiIitfK0miBirs
fisn in granlfitrt, 1819 aeContiter in Serlin, 1822 UnterflaiitS!
fttcttdr fur bteaainATttgei] Xnaelegni^cUcn, 1830 (SnitinetlminifleT,
1838 ■Btfttiftci bcT BiKmilrtigni Xngeltenittitni nnb tct tdnigll^tn
^nfel, 1835—48 Otaranbtn: in fitrUa, SentntllUntcnont, bann
In 0^ne(ftan^, + 1856.
i) tAtftr ffeftanti Dtnmbite M jfboA >» nJ4flen aXorgni,
bDTA ^inhnnKB Cd4tMr»anbrttT nnb Ccrltttnmaiften Dfetbtlofcr
Stelter, onf 420. .
3) 9c ftarb auf btm 8titt(jiie in Ixr Ka4t inm 19. 3i»v., in
ttt 9l&l)t Don iOxtit.
I,, n. II, Google
ff^iDft i>ermtntKt, bee ^r il^n cUtgttrrttte CtwijUitutauml
9. Selmtit geUidien. a^n tiec @art>e bu Soi4)S t>Ueben
btei {^fftjim auf btn $(ctef brei florbnt audi tMnigtn
3^gm an t^en aQunbm; 11 tDOzen aafcrbcm voimnr
bet aSon bent dttgitnent diifiiou) i&Udra fanf O^^tn
mif. bem ^la^e; etnec ^oib an feinot SBvnbeii;. 10
loaren fonfi veninmbet nnb tiatt gtfatigcn. — %m 14
jog bte Siigobe in 3Ro0taa tin unb bun^ baffelbe Ut^
bnn^, tooranf jte ouf eintm, due 3)iettel^be dob ba
tntfcrnten 9egtiUiiil$piaee an bet ^rafe nai^ £olonm>
[agerte, Mfl fie ant 16. gcgcn ^titfott) aufbiat^. SBd
bem Stefteigeifet^t sen SBJinloiDtf (4. £)ct) erfauftc bie
Sifgabe ben leb^afttn SMfaa SKwraf* mft etncm SBm»
lufie, bei nui noH) 2&0 aKonn in 3tei^ unb ®Iieb ubrig
He$. 9»e^t noc^, aI0 bit fflafen be« SeinMr trugen
bet SRonget on Sdendmitteln unb Sutter ju bent taf4
a^ ^efgentben aSeifoO 6ri. 3nle$t IdS^'^ ^^^ - ^'"^
9teitetcoip4 anf bem (iit^aAcn ret^ %l&id wa. SKii'
lafft' SteQung, in. ben Spadanlagen v«n StnucnEa,
unb ^ter ^^tten bet ver^dthe SSoipoftenbim^, bie tfigf
Uii^en ®efe(^te bei bem goutagiitn, iie ^^isi) ein*
gettctenen folten atd^te, bcr imnier {une^men^e SRangd
an Seben«mitteln bie SRefte bet ^gabe rafi^ bet 8litf'
lofitng entgegrn. ^m 17. Cct, ^ane bie @atbc bu Soi^
nut tio<6 79, iat 9tcgiineRt 3*i^on) noi^ 92, ba«
))oIntf(f)e Stegiment no<fe 50 3Sann in 3Iei^ unb ^ieb.
ZaQti baiauf iDuibe bas SDiuraffi^e SorpS von ben
atuffcn, bie fdne linfe gfonEe untgangen gotten, ubec
foHen unb TOiiibe Dielleii^ Don SRofifau atgef^nitten
ivortien fetn, uenn bie 9biffea H^ xd(i)t eifd^tt mit
tjjliinbetung brt @e)x!tiftoagen , ali nrit Xiunt)ffi^ntng
be« Mngtlffs befd^Sftigt Ijatten.. SBei bfefet ©elegenljeit
xoax au4t ein SBagen, auf bent fif^ brei 6tanbaiten-bet
, .. C.oogic
354 iniiit Xftielam.
(Mbt. Ini dox^i ftcftodmi, gttilfiiibeit iiKb ter in boxn
S)eAiKg dtfUnmte 9t<ttR SsnoS g«d^«tnbdt nnti au4<>
gt)«gm nwAcn^ ^atle fti^ obel feo<^ m ctttcn 49>(it>Rt
wtftiec^eK fCanau KM et nun oob ba tcti bemerftc,
fea# bit Mufnut^amfirtt bet ADfaden gftngftc^ mit bcr
fHtsiaatMia$t twfi^ftigt uar, mot^te r ftdr wftber
^bci, f)Mniitt Tafd^ ein SBogen^fob aud, crgiif bie
Sttnbactoi sub jnwi ftltinite Sxnnqxten unb (nn^e fie
gUAit^ iun SBcgitnaite jntdd; . S^ifhnomK entannte
t^ fcfort jam ^tonbat^iiter unb Htf tijt ©tonbortat
in efnes Stontdftttf ttadtn, bet be9 ^oc^ift ^ttti in
fctittiR l|lav«btfain.Miei& nib atn Sage oon eittm Utf
tovffi^ei luf bem ^etbe t;#^tt wutbe.
3)fi..6^ifen bed StfltfjugS ^ten bie ®at^ea, bie
bet flt«^. ^rmee ange^tea, fm .wQ^en 9tage |a
I^dleR. ®^im am 38. Odcba wm bod sJectc Steitero
eotp», bad tbei 6000 $fert>t ^f tnd ftlb gerflA
war, anf 350 gefnKten. ^e fdifaftft^ Satterie ^{Brr,
ju bentt ^oTtft^oifiutg bie fil^{^(^en Stettn tte(6 finige
aO^erbe obgatoi, Etun, ba fie bit fot^rbarfttn ®tra^
cin^altett mu^tr, gdnjlid) Bpn ^n fdt^fifi^ Stamtxa*
ben ob, ttnb UMbec i^ $fi^, bet tabfete .gaiiftinann
Siei^erc v. $>i{ln, ni)<^ ii^nb ein baju geffjlTigec SKann,
mit HuSna^me elne9 fc^on frfi^er gefongenen Unter<
of^ittfl vom Xiain, ^at jenale ba4 Siatrrlanb teidiecf
gef^en. — 3n ©molenet erljlelt S^irimann, freHicft
nii^t mit folc^en @in)}ftnbungen , ntie i^n unteianbem
Um^dnben txfiUt ^abtn biirfttn, bad itjm uom Aonig
gefenbete grei^ermbilplom, fowte bie ©enefiinlgimg aHer
fe&ier in Sejug auf SMc^mingen, ^nSjei^nungM ic.
gema<f|ten SSotf^Idge, bie beirn frelHt^ fflc nut ju
viele ju ft»dt fam. S)ann uai^ i^m, notfy bem 9I6)ug
and Smolenflf, vcn bent AiifeT bad @omnuinbo bet
tmntl Kidaon. 366
SDt^e .'oe» in ttillign: SbiflofBxg ^riffmen»ia:tca9tefteT*
CDip^, ban fidi 'onc^ ^ Xefte t)e« fiA#f(^ ]eid»tm
Steitentgimentd $tinj ^(bro^t *) onfi^IjifeB , OtortiaRtD.
Sm 18. 9tov. rettete 3:i}ielmann biit(^ ft^i frn^eMigra
Sufbrut^ BDH Xiubro^a feine Seatt Mn bw ®e^«u
f(^aft, tiKli^e nie^rere ioifidgcbUebnu £)ffi)ieic. Drof.
ffite^i tntb mei^r Ifr^ t^eS fi<^ traf, qnb tttnigei SJU'
dyUii iiiib S>itnjlDrbinin9, alfl ttte Sanbtfmanii^ft ^Mt
tio(^ flcfnt Slbttreilusgnt {ufanunen. So bet SSercdi^no
ibefdnbcn fl<^ bie wenlgtn Offijitre unb Solbatot, bit
fi4 tt<K^ on il^tlmann ^ietten, 6—7 Stunbea loiq
in btm mdrberift^a ©ebctese, eij/at ^of^iung auf
fincn Sludweg. 3unf bfd fet^d £>fftjiKt, bie gaii^tim
93trfu4 ivagtta, mit bem $ferbe bun^jufi^nii^iiieii,
famen gl&flu^ butd^, unb au^ bem @enerat gtitdte r*
)u(et(t ttoii^, mit einigen anbeni uber bie ShiiEt ju
Eommen. %Id bie 9le^e bei bciben fd^^c^en £Aiafftny
regimentei; auf voteildnbifc^em Soben, In ®nUa, eiii>'
ttafen (15. Son. 1813), br^anb bie ©orbt bu fivr;>«
nwi^ and 7 £)ffi}teren unb 4 Steitttit, ba« 3tegimttit
3a^vn) Olid 13 Cffiiicren unb 3 Steitnn. 9 £>ffitim
ber erfieten unb 2 bed (et^teien le^iten fpdtei mit einigen
40 9Bann au8 bet rufftfc&en ©efanflenft^aft jutiiif. *)
<St iattt mit )mti biferffi^cn Steglmentnn bit 17. ItWt
Sttitttbrigabe, untcT Staenl Dotntngrt, s't'Obtt, Ht jn btm 3.
{BeferBesffletttrceipS (®rDu4i5) gefe^rtt- 86 6«He bet Cmolen*! nub
ffltofoief gtfi>*ten, unb bU SriaoBt, gtt btc tS gefeirtt, bitbett 6»f
bem dtiidfug bft Ie(te Ka4|nt, mit -amt fJ4f<f4t Jttftfltt (Mm
3nfan(e(irteaiintnt Sett) fiit leittn t(«ren, atljis Nt BtTrtiflmi
fiberfftctttm, Sn ^RirienntTbtT nitten cqk blcfEm fRegimtnte, bal
bd bta XtrtiurfA tiht^t 30 Cfftjiert unb 698 QRann gtii^tt ^ttt,
no4 i-i Cfiiiitre unb 12 Uatem^jiert unb Shittr fi^rifl.
i) Xbielmann ^altt bU franjiflUt Itmct, mit eTiuibni?
SHnrat'j, Mon frfi^tc ntitafTtn, nnb nai Im Cettmbtr 1812 tui4
I Google
866 (kUCti 2}itAMM.
^n, 3:^tntaini mtn »{)iie tS^oIb an bi^ Un*
fdllAt' uitt l^attc unUugbai ouf bie^ ScQ>juge, ftinc
$^(^ mtt 31ufl}et(^asng et^Qt S}icS ttor t^fo von
Itnt fntngoftfi^ (Scwalttiaiwcn anrrfannt .tooibm, nh
td von feinetn ^ntgc bctD^ht niaib. !£)a4' fd^on ec^
WtUintc . Sni^ermbtplom nxn nun Sdten betf [eQtcm
baft ei^ dc)i9)# foitbauentbec @unfi, uxC^em tieteftd
am 2. 3aBnai bfe @nunnung jum 2)tt)lfu)hdt ber Sa*
voledt, an ®teQe bed in SSattegdb geft^teit @enetal'
iiAitnuutfl V. gunf, 9efblgt mat. SSHe Xifitlmma. ff^on
oat 11. ^til 1812 unb bann wieber an 25. 3uni
1S12 SSotfc^fifft son ie 1000 Xljlnt- 1) au4 bei fdnig'
Ui^m.' SifatauUe et^alttn ^atte, fo befam rt it$t toicber
^ febttt ^tpftung al« £)fvjfttniii ,2000 Zi^lc. al«
^tati^Un unb 2000 S^fr. oU SSorfi^u^. ")
<£in neiur Setotie bed befonbcxen aSeitrauenfl, ba0
bee JEoaig i[}m ftftenEte, toai e« aber, ia^ iifm am
24. ^t»[. IdlS baS epmmanbo bet St^ng S^otgatt
Aiiettea^ ivaib, untcr beien ©(feu^e bei tuff(i(^e Seco<{ ")
bic in .^Jtu^onb. fa^ gdngQd} anfgeiofite %rmet, au« bnen
Sjfimmem, btn gmtieten Sjnjiyenabt^dlungta*) unb
1) ei( foUtdi in maniitH4en lfti}{lfleit dos 50 S^Irn. )iidSct<
gcifl^It ncTbcn, mat iebp^ mtt tincn nnjlgen Stcnat ftatt^tFnns
ten tut. :
»} Siaoan fint) 1&66 X^Ir. fflt^ gtblUbra.
8) JCail OftrifHaB gttntiinn QbUx t>. 8tct)q, flcb. }& Xotgati
28. Cct 1T6T, tiat 1780 Hi gA^iiTi^ in btc Xmce, RMtib 1808
«mtr«lBUjoT, 1810 SeneTallwuteaaiit, bcfe^Ugtc 1812 tot il4fir(^
-Qontinetnt ant (ftcUa be|Ten erfle l^ioifi^ia im S<lbe, t all Com:
DiiinticeiitKT in Tiimtt, bet er uactrse^Kib geblitben i^, am 30.
3nsi 1830. €iR ^ann (i^t ieefiftigung nab eel itxtflen, st>
DerldflTgllfa CIiaratleTi.
«) £ai ri^fif^c f iiit;ptcocpl, tat ^auptT^tfi^ in ISoIen nnk
flul^tinitn fu cGtclrrn ^attt, ntB anA ftitt bet ^obobsa (1% Vug.
1812), JUiaiti (11. Cct), ffitHoniqiC (U. bi« 15. SocO^JtiUifA
9nmi Z^irinon. 863
ieen netten ttu6$e(ungen neu fontdvnt f»t&e. SHefct
9ttftrag :watt> freilicfi bei S8m1>e))itn!t feintd SttitnA
St nporbtrte unter bra bamoligen Umfidnben dne be*
fottbtte @(tt)anbif)eft, abet an(^ ein t^nngeA ^t^t^itn
an elnet fc^malen Jlnle gwjfft^en MttiWrenbm 3niintff«i'.
SBie .Sontg ^ebrit^ Sluguft 1. von Sat^fiin bil
jnm Untergange be« 9lrf(6«, on bem er oline ®c^b
war, iTtvlKt) ju biefem gefjaHen inth feine 9tti(^eppf(|*
ten jeberjeit •ctWH) et^Ht f)atU,- wit tt OMftr I^eH an
ber ®tunbung beS WlidnlunbeS war, bent er etft fpiltrt
itnb gcjwungen beitrat, fo f)at et anH^, ungea^tet @a4'
fen ft(^ meniger fiber bie granjAfen ju befc^meren l^atte,
aid viele. anbeie beutft^e Mt^tc, bs^ fTfl^, off
iigenb ein anberet Mitttl! unb fubbeutfi^et 9t^cfnbunb^
fuifi, entftli^ bal)(n ge^tebt, ftc^ von btm frangftftfi^
^B&nbniffe (Q4junt(i(^ nnb in tine SteRnng ju bnngcn,
wo er bad bnitfi^e Sltteieffe foibtnt fd^tne. Hfterting^
tntg ec gereAted SDebmfett, ff^ fofort an $Teu^n, mit
bent a fdt 1807 gefpannt roar, unb Mngtanb, bafl fii(f
eben o^ne wettereS fefned fiolnifdim @taate< bem^ttgte,
anjuf(^lie0en, S)fe Oeftnming bfefer SBMc^te gegen iiftt
taax itbenfaDd jweibeutig; ittre Snttvfitfe molten i^
unftar, gd^renb unb bebtotjlicfr cifc^einen; il&re ©prot^e,
^nfi^tUc^ . beien felbfi O^telmann ben. ©eneeal. ^Inj),
6ei einet Untenebung, bm(^ bit gtage: oi bie SSir6Bn«
beten fet^ffen fdnnten, Ccftercdc^ |u tincr. (EtKttiung $a
vermdgen, tnenn fie fe(b^ afied anwenbettn, 3)eutf(tKaRib
(13. gebr. 1813) tuftmtei^e Stimp^t beRonli, umfiifte bei feinem
XnSmarrib 21S83 QSann, nan bmm tttoA, nfe trniiibnt, brei SUA'
terregimenter nnb rfne rtihntt Sotterie, jufammen nngefi^r 1600
SXanii, nbbtnifni mnttnt, negegni mc^riniKt CTfattmpven tiiju
ftie^en. Tim 20. Xtec. 1812 mmn tavon. no4 8—9000 SXiVB
fompffi^ig, con bcnra man 6d JtiiUf4 ui4 no4: IDOO ^di.
368 VtkasI X^tefamt
ix rincn nMlutiendna ^u^ii^ ju vetfe^, bctroffm
nat^tt, n»n if)m mneTtlftiiblii^; i^ie 9tu9^dtUn mvfttn
fdjennatin iii>(ift(1|aft nfcbttnen, folange £)tflRTd4
i^tien nft^t bfittot. @fl iijl nol iet)t, ntn^ fo maiu^m
(iMi^diiiiigni, n((^t ju bejvKlfdn, ba^ bd bet „93r'
^^tma^ $teu^n4," wrfd^e in ben gel^etmen Stttifein
te0 AaKf^er aBunbnfffrt fom 27./28. gebr. 1813 tn
ftiA^c^t sefleSt tvor, von Boin tjrrdn ets Slbfe^en anf
6a(^ett gminmnen UKti. SttleB mter^fittt ben ficcbac^t,
ba$ ben )nmt#if<^'iufflf^ ®taat0inAnntm got nit^ttf
baton gtCegen gwefen mitt, tpenn bet A^ntg fii^ bet
Cfu^e blefei SBtr&dnbettn angeft^offcn, fo gent man tS
cw^ gefel^ ^dtle, wrntt b<ri( Saiib bieS get^n l^dtte.
91*1^ am 8. apttt smuefgnte Striit riner £>(pef(^e be«
fecmaU fi^cn ben SBrrHnbettn btfreim^eten S^ielmann'd,
kenn. ^n^alt ^i Ecf^teTe ganj imver^glft^, in ber abet
angebeuttt wai, ba$ fti^ bte Stlmmitng int Ssiibe gegen
ble SmnjDftn anSflHrcc^e, bcn3)urd}gang, m^reiAmai^
•(|ne ttne Stild^altflylane, eljei bie eifrigfb Sef6dKnnig
bcrfelben fefitte (nointm foOen. 9ti([)t vor ban 9: ^KifxQ,
no fli^ bit SiabAnbttm fc^mt farttfit in Sat&fen fe^
gefc^l mtb ^jlten^tn btn seittngAnd^ig obgetirteKot
Settbtifer Jtiei4 oljne lorittrt^ nieba In S5ff(^[ag ge*
nounen ^ntte, cifoIgK, nei( man ble« bn^ ni^t ^glii^
amge^ fannle, tint Stnlabvng jum Settritt ok b<n
JtJBig '), Jtbo4 in ciner Skiq unb €pca4e, nel{^t
neidg geeignet mnm, t^tt gu gewinnen, nnb jn einei
3eit, too man fetji root)! wufte, ba@ et berettS mit
Cefieneii^ in Untcrftanblungen getreten nor. 6tein
XMnoTtfli at Aonlgl con 6a4ft> f- (Stttf4«l unt Sllin a. «. C,
st>. in,-*. 4M ff.
fntrol X^itbum
wit M6ft btefe QinfaJpnug. unttngoK^ Qeweftn, -urD
er ft)ta4 offcR frine ^enbt <ui<, ba^ fie o^e. ^hr^g
dUea. @» roar ein ebotfo nat&riii^, attf an ^<& ri^*
tifln: ©ehante, ba^ b« Aitti^ fii^, ftatt
unb Slu^Ianb, an Oe^crceit^ tvmbete, bcffim. <
er vcT^ab, ivim 9BDri er troutc, mit bent er in fuavb*
liiftm HBmieWen ^aob, btffen -Sttlfuns g»if(^ bra
aSn^flnbeten unb gianfccii^ ber fefnlgtn am ndt^ftm
tarn, ba9, loit er, bit Sefniung !&entf4(anbd Mn bet
fronjtififc^en ^enfc^f^ wiinft^tc, v^itc 8mit(ni(^ jn
^affen, unb of)ite ^leu^enfl „StrgiDt(vung" ju frfetinttt:
gi woUte im grfi^io^r genau bad 1^, mrt adoimi
erfl tm ^eibfit get^on ^at. £efn unli @a(^fe>4 U»«
glj^tf ntoi, ba^ tie Sage s»tt £A$en unb SottSen (amen^
efie Ce^eie^ in bei Sage Wat, fiSf mit Cflvn^^ unb
SBe^mmt^ jn ofldren. O^he Oeftettet^ m fle^tn
^anfreit^ )u erfldTen, fi^nge ganj SiobtitfE^Ianb ga
ben ^Qtijofcn tiielt, unb noi^em ®ac^fen intit* wiebei
»on gtanjofm befejt, betfitt tn ben eifien 3:HBen be*
3tanuac0 1813 @rtRieE mil 36000 Wtma SttmtnOfVai
foa Statien in @a<^^ eingetiv^fen root, ber ^c4AiU0
von Statten fu^ mit ben Stefien bet gie&en Himft naf
®a(^f«t gnxidsejogen ifottt, SSittenborg fiaxj^li^t 0a*
fating 6efafi, ^at i^ banuif9' Itin befonncnit ©ttuiMf
monn tot^en uutten.
^Dogegen legte bti Jtjintg fcinen tSntfi^luf, 9^ tim
ftnfUtnbige, |(ben ^emben ^Dnufe eKtjogtne SteBnng
go. rool^een, beutU^ an ben Xog, ate er bet SMobung
%ai>ofeoii'd, fu^, ba ®a(^fen i<benfall0 bet AHtg«f(|ta)[«
ploK werbe, unb jundc^p einem anfoK bet SRuffen au^
gefefit fci, nai!^ granffutt a. 9)t. obetSDlainj ju begtben,
Eelne goCge^, tool obex bod von ben Si^anjofen 6t>
fejte DteSben Berlieg (23. gebr.) unb ft(^ Jlin4<ftfi aai|
C.ooolc
360 9nasl mdwik.
^etufK, is bie 91% i&aitna imi> SK^n«, wtnbctc.
von mo n, nai^ ban ^niucfen ber Skrbfinbettn., na(^
fRrgenSbuig ^S. SRdt;) unt) bef bem ^offnungSreit^it
Siin^tritge ber Unter^anbluBigen mit DcjiErre^ no(^ $rag
;@i^M.ia SKdt} ifittt ct bm ©eneral. fitceq be*
auftragf, bie fdi^fl^n Xtupi^m iwn.bot ^njofif^tn
pt ttennen^), mit.bett erfieixn auf Xoigaii gu rfidm
imb:ticEt bie tuue Sorminutg bei S(rmee ju voaenDen.
£eii 3U(ffi(^en, ml<t)t bie fdi^ift^e Stegiening, fo gut
ttit: bchiimtlif^ bie fnreu^i^e ■oot i^iec Ueberftebelung
nni) Sre«lau, aaf bie im fernbe loflemben gtanjofeii ju
negntea I^atte, mag. e« jujuf^teiben fein, entfprat^
Atoigen» genau bei SSnfaiiing beS 9U)ein6uiibe«, ba^
S^^ielmann bie ofienfible ^mveifung ^atte, bad Som<
manbD son Xngou, falls Ste^niei felb^ natf* £oToaii
[entnte, cbn diten anbent bagu befiintnK, biefem ju
fibergebcn. (£0 i^ abn minbe^cnd fe^t taa))'^<^aaixi>,
baf a^^ietmonii no(^ rine ge^ime 3nftniction &efa$,
tt>el<^e jene 9tiuot[fung ttefeatlit^ moblficirte, obtr baf
ei uxnig^entf uu^e, wie bes JiliSnig bit Sot^e nerftait<
bra wifftR tvoQte. i&eBtt gle{<^ in 'belt ei^ 3)agcit
feioes gommanboa ff^ug er bent ©etieral Stepnier 3000
%«tn, bie Diefet tedaa^, ab, ging tbenfo auf bad
Wnfmneit, ftanjofift^e ober Ipotnif^e ®amifon einjune^
men, ein 9)taga)in fix bad dtxpi ite SiitefonigS in
XiMcgau. ju ttH^tm, auf bie Stttfferberang S^ovmifl'd,
oaf 6eiD«i 6«i(en ■am siwgau iEtui)}wn gur aSert^bi-
gung bei ISIbe ju entfenbtn, iti<i^t etn, ticrlfiinbette ben
i) $>iiU Stcnntms nfcEgtc am Xbenb tel 21. !Dt&{, nnb
ni4t ftflbcT ifl ^rrafcn pffideD tint ofcn gcgta bk S^nttofen
wfattrrttB..
I,.n .ll,G00glc
siantintng bet gefllihg jn cpntivtirMi, It^te ter StaquifitioB
venl8.£aiionen fiicSSitteubeig ^) tinb.ben oftem Sinfoc
tonuRgen. wn. Seflanbc^itSeR fdne, 9E)%e., unb n»i«d tatt
i^m JDon 2)09110^ jusefn^idte ftrniiSfifdie ISarnffon ent'
filjieben at. 9IUt. bit^^ in ben Stbiuat unb SRdta fa£>
lettlKn- -@c^tte,.. ttel(^e uniifrfeantKu; ein< f^i jtwM
j^urStfjtltbcn ata. %tatdxtiiii ■in. ^ fasten, t»ti(^t(te n
jetx^ntid an ten .Sonig tint fte ei^^ien beffm vsWomr
mmt iSilitguRgr wnm benit jugfei^ bte,3nfinictidn gut
^meta ge^altimg befettien. SBtrfa^cmfl lag. Sr^ am
1^. ^pal, mte bie UtiAcfianbiungen ntit Oeftentii^. btm
Sl^(i}Ilt$ noi^e fct)i(n«i, ngjng) bie ou^brfidliitfe, jut SBr'
off^ttlitifung beflimmte ^njicuc^n: bie. Unab[)dngigftit
brt Strung SJotgou ndt bem gr6#ten..€ntfte ju bc^aiqir
teii'Unb gegen. ifbennann ju .nfUcen, ba^ bie gefhrag
nur- auf Se^tK bed. £i>nfgd, int (^oer^nbiti^ mil
bem^^er ten £)ejlnt(i(^,.8eif^t rouben fonnt. SU«
3;^IinanK aiu^ ben. SSeiUnbeten bie ^JerabfDlgung ei*
ntgen- ®d4ueed jnr^elasening. uon Stttenbng, titt
tttege^ett, b#ii @iti&(U)iuii^: in btt X^t efn ai^^i>a
%ct-gegen'S>anhei(4 gmxfen mdie, iKraeignt ifattt,
MfligU bee ^tntcg bifdva^.-nutr'nuU eine. folt^ S3(Xf
abfolgung^en bntntdigen/ bim^ fdne ^abitabun^ mit
£Uififmii^.'be^nnttnL-3Sn^AItniffen ganj entgegen. fefn
ro&ibe/' 9tciiavi^ ^^i ttfl&ttt bti. £onig,. „jut
98enn(*img. oBe« ,3»WMrftfinbttiffeft, bof in bra. goOe,
ntnn bafl ^M ■ btr Solftn bk Eoi^it^- ^onjofifc^e
oetionflf unO abgefijlagm. , 3"^ ©prmguttg Bet Meetner 'Sriitte
gab S^ftfiniinn"itbe$, narji linigcV jCBtisnuns,' etnen aRtnnrTi'
atrifKT'^tT. , . _ ,;..■ .■ ..
X. 16
I ;; Google
mmt ttfattt an bit (Sit filren^Btt, ik ft^tmg «it4
W* bn ^tberr v. 3;i}te[ntan&. am 06. gebr. 1613
iMd Cotnituutbo Ut St^ng SotBAn ^crtu^tiif totmt
bk Salt becfeUxn nst^ fmtst ittt^ vvHci^et. a)ie 9e*
tUtbuig t>cx SQiUif finite gAngU)^, 3)jt Sefn^sng bp
flaitfe one 1 Sdgcrcnntuignft, 1 SatoiCoa jetbgarbc,
3 ^m^rifc^eit SataiKonoi iiidentsfonltiti, 1 tjantf^
taxi' SJofl ttafta tdgtti^ Sntw&otta ein, iMltffC tifdg
etnettrdrt wmtwn, fonit bie btni^^m Sltonnfi^aft rufUg
OB aSoOntbutlt bt[ 6(^cu|en atkileti. Sbn 10. aJt&q
tvat kci 9*^aiib Im: ^ctnifvn. fi^os aif 14i Cf0M*)='
uA 7018 SRattii ge^egtn. flm £8. SKilri ixudte @e>
nccal Stcoq tnk bem Slc^e t>rt M6 Uifla t>«i 99ffgrni
gt^bntta XiRppm, ttma 1800 aRonft, in £prgau eiitt
ubtmiti fte Sbielataiui unD txgab ficil jii bem ^onig
oatf) $iaum. SU 3Rttte Slpnl m^tt bie 9(ftt»iuifl
nnf 11,000 S»annaas«i»4feni'ein, futli<^ gni^tnU^W
Nefniten. ®i^ii axt 4v Itffidig boit^ie a^iebnanct, »a|
cr bie j^jitun} itp. gegen eiaot ^iibfini^ fur ^i4)tti
^lt(, was fte alfo bM babin nii^l root, nflb bet 3)tcf<
nsim fet, in 14 Xagen uetb* fte tm StBttbefein, tia«
iBdogeiunfl son cinigta 3Q«{^en ou^ini^tra.
3)en ^'onjojtfctren WnmiU^ungf n tirot S^iInMRii, arte
Wd gefcQen i)ab(Q, nU Umfu^ unb getttgftU etiigtgtn,
unb am entf<i^iebfnfi«n foQ {T:bn^.bem Sttnfi^U !£>di'
vouf) gegeK^bet, bef^n bienfhviltige^ snb tcgetenet SScffv
jtug et botft einP gea«fen, gct^an Ijaben, aii bieftr (21 .
—22. 3)ti!tij) perfonlid) nac^ 3i)i9au lam. @d Earn
Rvn bafduf tftt, bttt 3fl!initiMMtt be«^dnfs0 ^ eni^,
au4 ben SRuffen unb ipteufen flegenfiier bie gleidje
Umfii^t unD ^ef^igtett ju betDil^Ten. !£)iefe SSeri>d:Acten
Itofcn tt nt(6i an emrtt^nngeR Wn, X^icCmwn fAr
i^n €a(^e ju gtminncn unt> ju tinem eigeant&^gm
@(^tUie jH Be^miMn, unb He aRenje uitl:> StUielii^
hit Wive Saad^unetn (oatiaftitt gaiij (iden^amli^
nth bent ftiAttm, sntiii}((tot unb Iti^lcn tStifudfc, ten
Jt^nig ^bp jatB ^trftt ju Mnn6gtn. @(^n atf Dtc
nifltfi^e Cbctf) SctitlKl Qaat getimar in Mt Sauft| $» ,
fhdft ivai uxb X^flmann bt^^ali efnfge Offuicte auf
4&rfanMgiinsftreifen au«g«f<^(ft Ifatte, bra(^te bn Wta\ot
v. AflinM, b« iK ^ubait ben Aofacfm fn bfe ^dabe
gefaSn, ab<r Wiebet frci ^tQtbtn. aotiem vodx, tin ©dttdr
ben M deneroM v. S9eit<fniborf an X^itlnuinn mtt,
umI^ bevtiu SfuffoTbtningen jui Sl^eilaaltnie an
bm Aant?^ fleflen ^ranfteft^ ent^ieU. Uatet ben
13^25. HRdrj erlitg @taf aUittgen^n Mn ©eriia au«
ci« f^tf^Ut^e (franjjfif^t) Stuffoibming an i^n, bcr
@(t4e ber Sct^ihtbtten Mjntrettn unb Dm 2!ni))|wn
bctfelben ben 3)ui4inarfi6 burc^ bi< ge^ng ju s<^^
ten; loctauf tc bran ftfort emibertt: bit Strung ^*"'
sou fti t^m lebigfii^ Don ®r. SRaj. bem Aonig i>on
@a(I)fcn, fetnem nl|)at>mm @ebiet(r, anwmaut uwtbenj
er fd aRifi^ »sb f^ne nut Mn ®t. SRai. ^titW
(fit bin 2)uti^iiUtf(^ ftembei %xapp€H burc^ bit gefUinj
aone^nim. 3)ei £otiig biUigte biefe Stnttnott avAbirnd'
Ii4, tvscin benn Me gendgtnbe 3«^tttpn ffii BKitere
gdUe las.
am 31. 9»4rj famm ber }>teitgif(^e glfigelobfutant
SRaioi u. 9Ia(met nnb am 1. 1fl)>ril ber ))rtuf{f(^e $au))t<
m<knn o. SUbet a(S $<n(ammnti« fn Me ^ftixH^, oitat
tai &btt ben 3u>ed l^tei Senbung ettca^ <3ii!^eTrt be*
fannt uwrbcn win. S)a ZiMmam tebo^ am 1. 9ipiH
ehten O^in mit wtnigw SRannf^aft unb mebrfreit
^d^nen na(^ ^lettin ^ifiitt, um S^uiofl^ l^t ^tlF^itt
16*
364 •nnal Z^Wtasn.
tirtt>'t>fere$ Sommanbo, raunt onS ianb gefliegat, omt
^ofaden Btniingl nnt) gefangtn 'gtnommen wan, vdoM
Me Jtdffnein bm^dnben bet'Stulfttt blitltra, wttfcra^
kie 19Ianttf<^aftm itac^ dntgen Xagtn wfcber ftri gtlaffen
wuibtn, fo i^ ber Sertia(f)t ent^onben, ba^ W gonje
€ai$e eeiabtcbet gmifen fei, lim bm SertAntirten
mt^ttre Sotrcicuge, tie fie jur @<^ia^ung ciner Sritfe
fe^t'fefbntfttn, in bie ^nbe ju fjsielen, wwS btnn birt
erfie S^rfjen' diwS ndftemi @fn»erftihibiriffrt j»if^e«
S^fefmaitn nnb bnt aJerbftnbtten 'gewefen frfn »*tbe.
fflm 4. Wptil tturtie bcr fdiftllf^e CbetlHieuteiiant
». Sraufe gu ©enerol Jtldft unb am 6. muAe er Kit
8lfl(^ fl<f<^i<ft- Sim 8. fffinen wieber brel Derf<^i«bene
SBe'auftragte von ©(^amljorfi, fiteift unb SSinfthigerobe
ju !£^ietmanii. Um bfefe ^tit befam ct au(^ cin
©(^rdben rinril niiftt efgentJfc^ acttstn fto^Pf^en ©t*
netfllff t). 93let^, bet fi^ ganj btr ©oi^e bet SBertfiac
be»n angef<^loffen-^atte, unb i^ gerttbtju tfet^: „Me
©trenge mUftiStlfc^er HtfXt unb ^i)^ ber ^(^t gtgen
ben £6nig unb boft Saterfanb unteijnoibnen, unb bit
gefhtng ben aSertftnbeten untet ben uwt^eil^peften »e«
bindfu'ttgra ffir ben JUnlg unb bad iSatecIanb ju Mtt'
gsben. IHe gefa^oBe Sage be« ^6nfg« unb be« SSa*
ter[anb*« mfi^ten bfefen augerorbentH^tn, wjenn au<^
augetbem flefeftf unb e^renwfbriflen ©d|tlt( re(§t'
fettigen." fBtit editem 5parteijefufti8mue rofib babei bt-
i> 8fn gtftt' war itmntteiBtT e4tiR, btr tst^ «iBt ■»
flemip ©efoftc gtteclitfertigt njErttn foU nn6 Jen mnn, toit ft* gUi^
jrigt, Eot^IgEUfnUe tuxd) tint Sfige beftSfitiiasn ttiH! Unb bdbri tanirte
ntbec 8iet6 noA Xljlflmann bit CSaittasc Doflflfinbig traC gtrnx
leiur muftt, icfe bit Untec^ablnngtn nit Stfttntitt ^aDben, null
Siai) fi^eint nicbt beboiljt p ^bcn, iaf bcr e^cUt ft^r ieoil lie
Qtcfabr btr Eage Btrfiliinnitt:!!' fpnutt.
I,, n. II, Google
nnfi: im %s& SopoleMt am Safer Sitget bltibtn
foQie, muffe Cei ^onfg gegen biefen rein erfc^etnen, ba
bie Strung o^ne (tiittn SttfetjC uti«gdbi;n meibe; in bent
wafy^li)titdU)mn guile beS &iii}3'Bit^t$ bei SBnbun*
bcten abet Ham S^ielmann eir&dren, Xorgau oitf qt*
tftimta fbtf^l U9 £pnig0 Abet^ben gu ^aben! 3m
UHglddlidl^nt %aHt wfitbe er In 91iiflaitb ober ^leugtn
irif^tn ffitfat) fdt taS in ®a(^feit @eo^ferte tt^alten, wit
ei i^ in Hnftroa bei Berbiinbeten SSonan^en }ufu^
Unm. Z'ifidmaxm foil bieftit Sntntg bamald tBtft^icben
ot^ewiefen ^aben, fu^r nber itmner tifdger in (einett
SBei^aablungen mit ben 99cibiinbeten feu, ti»bei.fetnc
Sqie^gen gu biefen imntec freunb(d^aftiti$eT nuiben.
Sir 12. 9l)>):i[ ffatte er ;u $iettiii eine Surammenfunft
mit bnn Ointtol ^eifi, bie ^ jebod^ (nif rein mill*
tdrifc^e Sbtgelegenlreiten befi^rdnFte. 3Im 14. fam efn:
Of^ter, bei von £^elmann old JEoufmann setlldbtt
nail) SJtaina 9»f*iA ntot, wo er bie Sageiber frojiji*
fif^nt %nnee etTunbtn ioHU, guriiif. (£r ^atte fii^ nic^
bmge in SRainj aufge^alteti, ba er eifannt norbm tear,
unb bie ^anjtf^fc^e .^auittmacf)! wot bamoU nod) nUt)t
an ben 9tl)ein geriidt. (Sniff^irbene @egner Xbiclmans'dr
Ijaben angenommen, bie Kaf^rii^ten biffe« Offijlera ^dt>
ten. SS^ielmtinn in (etner SIteinung, ba| bie fiatijdflfdfe
igac^e DKlsrea (ei, bcfldrft. SBir muf^en Hi baijla'
gefteOt fein laffenj bie ganje Senbung war jelwnfolld
ftir bie bumaie ^errfc^enbe Ungavi^tjeit bejeidinenb. Sin
bemfeiben 14. april ^atte Xfeielmann ju (gtlenfcarg eine
3ufammenfunft mit ban iStneral SSin^inger&be, unb am
18. lam ©enetal b'Stutra?, Sljef beS aSittgenfiein'fdjen
@atera(ftabed, am 22., in amtlic^r 6enbung bed Sto*
nig« son 9l!reufien, ®enero( JWeifi norfj 3:oTgau. 2)iefen
unb gi»ei Offijiere feinea ©cneratftflbefl ft^rte Iftiel*
..oogic
366 Qnml S^ietmi.
tnann auf ben ttASm tKr Uim attfieitraHten 9c#img
ftn Sottfertiijen, bie bictcte gorbetntt)) <nt XijieUaaan:
,M e« (a milftidf^er ^infic^t buidrauA uvm^glii^ fti,
auf ber Sajtd ber ttuntnt^r ange^enben Cbetatbneit
f(ne Strung mil 11000 SRann @atnifon in einent ttif
f)ewiffm Bufiinbe Winter fti) ju laffen, Z^itlmann R4
bureaus tindttn foUe, unb jt»ar unter StebltiQBBgen,
n)[e ec fie a(4 ein tmiet Xiitnei feintfl JUnfgd ^i btfni
Smtecef^c nut imtiec jutrdglit^ ^altm ntfge." SSfr fon*
ncn un4 nii^t Abnjtngcn, bs^ ed ^(^ ^er nm m^ oK
SBottodnbe, fca^ r« ^^ ^ieHtaapt urn bie Se^nng ge«
^fonbeU t)Jittt. Stne nad^ latBofintbetc Srffaiog mft
11000 SRann, ble gi^fttnt^ttld au« Kefntten be^oii'
~ benV, tint Sc^ung iumal, bie ftt^ v^ts nenttoE ^id^
beren Sommanbont ben Siabtraetea frainblit^ geftimt
wax, tormttn fte nt^fn im 3Mden lafftn, wa is au4
bie BDn ben gtanjofm btfetten fi^Iei^i^eii Se^ngtu
imb fpt uKem bat na^c ^ttenberg ui^ SRosbebutg
bliAtn. Slbet fie woSten eiien entfi^iebeneit ®i)titt,
mdcbtt @ai^feit, ait(^ olfue ben ffiJtSen bed Aenigd
uitb am (itbflen uHber ben SffiEQen bcA AiSntgd, an i^ic
<5a(^e banb, unb flbet bfc Stipulotionett ju @unfteii
befl JUnigA nttirbe man leic^t ^fnUteggdosnin fein, fo*
balb, tvle man emaiten buifte, bet ^dnig ben QdjiiU
nii^l gut^ief.
3^iefmann ^Ute bnt Sefotgnfffen bcr biei ^ercnt
ble fe^r tii^ge (StfUtuxg entgegoi, ba$, folonge bet
i) Xnfertcm iiHi"" ^on ici]t» 11000 ^nnn bit J^tiuiftn tt,
»U Ben am 3. QKal nttc 8477 SKnui jam draft blitbiB.
Snnri XfttrinM. 367
ItHi^ ftm b(rt SJumttiaidto t>Er 9tftvm^ (tfTe, feiftfefrit*
Icine feinklic^e SRagreget uKtentommen werben wiitke,
tntt^fD Hotgau a{4 netMiot anjuf^nt fti, onb jle &«
xi^gttn lid? btibd, toit fl4 bum aiu^ bit Serbunbttcn
btm$ ttmvcUi 9tu(f{i<^t anf Xsrgau fa i^m £))Krattontn '
Iratini twirttn loffni. S>ft S^i^tlgfeit bitfn tN^ng flit
ben bamolfflcn Jtri^ gel)iti« cr{l ben fpittem <$c^t{ft«t
M4et an, benen ei barauf anfant, ndglit^^ vide 3te>
Mioeibm gtgen ben Jtoxtg grfebri(4 Ktigitfi I. anfc
jnbringen- -^ Rac^bm fie iAn bic ^e^ung foweit be>
ra^iflt wnren , ijerfd&ritten b'^ueett^ unb itldft gn bem
mitem SScsc^ren, i^cn rinigcd ft^nieTt SBuifgefdifi^
jut S^agening SSItteHbeiflfl infomnten jit laffen. £iieft<
<{»ra Keiittfllen gtgeitfibet Deruninberfii^e Snftnnen Ic^nte
Xi^dnumn aUerbing« ab, lief W^^df, fSt moglt^e SAQe,
bte Srfc^^e WeBig^nrt tiorldufig efnfc^iffen, unb Witt
bem ©enetal jjldft, nm, wle er fagte, dne Sc^nung
bcr Stabt fiSittcnbctg ju ctldt^tfm, settraulid) dttm
$ian BOB Stttenfterg gn. St bcrii^tetc Abdgttia fofott
brt Bwgegangene nn ben StiniQ, bee fdne in ben ffion'
fcTen)tn gegebcntn fiin&ntngen VpSfommtn biDigte, bfe
Sfbgabe be« @ef(^fl|e«, tocti^e dn cfM>(ii sffenfisa-itft
g^Rt Srinrfrdt^ gewefen wdte, setbot, bie Mbgtbe
bee $linie0 abet, toet^e fn^ge^m ftottgefunben battt
unb beiea ^wti er MSigen mot^, mtt Stmft^ipdgcn
dtorging.
IStn ^anbf^idben be^ Asnfgd notn 19. Wynl tc'
ntit^cbtigte !£^idntasn vnn bet Utri^erftebrinng nac^
SBrag, foteit oen brm mil OtPerrri^ gdrpffetien ©a* ■
vtdiilnbnfl, nt^dlte j^m^ben f<f}oa emdbnten eirtff^ifs
beocR, Ilatett Sefebl, bie Unab^dngigfdt brr Stfiung
Xorgou mit bent gidften drti^ gu btl;(iii))ten lutb gcgen
iebcnoann gu et!iftien: bog bte ge^ng nut anf brt
>Hc
368 aouuf t^ltimum.
Otfteneiii, geofjfnet ivertaen ntfirbe, unb . Wie6 ^n an,
ben 3n^a biefeS 'Br^fl ber ^mifon nnb fflftrger*
fi^aft "Don Xotgau-tirfaRnt tnoi^en ju foffto- T^Mmonn
tl)d[te ben 3tt^a(t biefcfl ^i^wtbnte, „i]in botutd) tie
fenteten 3iiotut^ns"i ("if Hnmal tton bet ^atib jn
BWtfen", oHe bm ntfftfffcejr unb ))reuSi[(!^ra ^[irfianjcn,
mh benen ec jntlftr.fn Hnter^blung ge^nlmn, mit,
ma^te alter bet 9«rrafoR am ben ouf?. bit Strife be*
SUni%i 6^ugt{(^en XtitS befonRt. ^af tt, ivtbec
)ntt aBflfcrfi(Hi(^n S9efe^l bed A6nig« , bet ^lorb^
Rung, ttenat^ bit 8'^ng "Ui onf ntflbt&dth^en S^
fcf)[ bee JKnigS gcof^tt uwibcn folfte, nf(^ fltbot^,
^idtte er bnttft b« Slnfil^CTn jn retfetfetHgeB, ct ftn^te,
biin^ Sefftnnttmuj^ung {enet'l^otbrning 1>a9 ^Bertrinicn
bet ®amlfon jn (fern ju fUfm&itm. ®a^( »etfit^ette
ec Bent fldnig; Me ^donntnuii^ng feinet 9teife na<4
¥tag unb feinefi .®nwmefcinen« nrit Oefietteli^ :":l^»rt«
„M bec'@(nnirtn iene M^afte - aengemng bet l^mibe
^ctwtgent^, ntetifK bem SStnfc^en nitt^ rinet Ha'
ftanbenen gto^en fflef«^r jnt aOflfmehmi aJMltfttttung
^intei^e, unb SlDolfSt^erftlbe ffintie ge»i§ fibetjnigt
fetn, ba^ mn^intier^einenSet^dttni^en^eigeteSJaitfi^c
fAt fefn Soljl jim .^iirtmei gegangm frien." iStt Qf
. Pe^en, baS e« u«« nti^t ledjt eiftdttt(ft fdjefnt; ttle bie
Steife bed Jtdnigd im>r Stegendbutg nac^ ^ag ~ 6ei bet
®atnifon, wtldfa bie Itagwrite biefer SlRofregel fc^n)er<
Hd) ftat gewcfen 1ft, riiten ^htbrnd babe beivotfiiingcn
Mnnen, Wit tt fti btefet '^aSmaqtfoeUm ^^aU Q^^H'
bett »otb. ®el6ft bad 6*nt)entef)men mft Oefteirriiit,
fiber beffen abfiditen man,, jtwat , niifit In- ben »eA4n»
betcn Sobineten, abet fonft im ^6Iifum,~bQinal9 nnfi
fcDt im UnHaTen mar, Eonntc faum rinen folf^ni 9lauf(^
6nrral X^ielmann. 369
bed (SntiMtRi rttfetfertfgen. ^enti abei X^ielmann ftc^
6bvc UtM (SinBetntljmen freute utib bie borauf getftfetele
$o(itit bt0 Jtdnigd bfOigte, waium gab er bttfen @t'
pi^Ien unb 9n|i(ftten feine torftere gctge? I^aS er abet
bie ubet bie geftung getroffene SKnorbnung oerf^ioieg,
emedt benn ioii ben Sierbac^t, ba| ei jic^ bie SHdg*
[jcgfeit eined eigenmfirbtigen St^rttte^ soibetfalten npoOte.
Sdalb fDQte itim in biefer ^ejie^ung eine neue unb
jiatfe 9Jerfu(ftung fommett. Sim 24. Slprif erffielt er eine
^nlabung son Seften ber veibitnbeten ^onarc^en, na(4
2)rcdben }u fommen, loo er am foigtnben 3Rorgcn an>
lorn. @r ^atle fofort efne jaeifhinbige Subieng bei bem
Aaffet wn Stu^anb, ber aud» bet ^^nig von ^eugen,
wa^(^etnlf<^ mit feincr gewo^nten ©d^wdgfamfeit, beU
WD^ttle, unb nal)m bann an einer Sonfetntj bei @tein
t^, ju bet fi(^ bie belben 9Konor(^en, ^arbenbetg
unb garfi ScIEon^fi^ einfonben. Set beiben @eUgen'
^eiten brdngte man it)n, bie Sefhing gegen bie ^onjofen
gebrauf^en ju loffen; aaH) bei biefer @elegen^rit, iDie
bamald fo oft, n>arb uber bem augenblicflictien SBortfieil bet
Meibenbe 9iaii)tt)ttt. flbetfe^en, welt^n tie ffitmantemng
bed Zttubm(ti9 unb bet $f[i4^tverl^ung aUen ®taat«i
broftte. 2)a a^ielmann jebod) auf felner pflii^tmfi^en
aSeigerung befjarrte unb auf bie (Sntfc^eibung bt« Xo'
nig« provotirte, fo entft^tof mon jit^ enblt*, ben JM^
nig felbp ju befc^iden, wd^Ile boju aber nfd&t ben oon
a^ielmann sorgefd^togenen 6^ef feine« ®eneraI1iabe«,
OberjMieutenant after, fonbera ben ben fflerbfinbeten f^on
betannten unb befreunbeten Cber|} v. SarEowt$ Or ber
1) Jtail XbDir D. Cdrlonit uif iBnf^TtnauUoif rab SitB*
ft^, atb. aa ami 1771, an fa fJ4fff*ni »«««, 1818 nrii
fif4tT StncraIni<tloi, S^tf ^e< Jtricedbtparttnuntl la niflirtni
16 *»
370 erattal ZfitdRUiit.
iatb ftotfluf jiindi^fl in rafftff^e I'ienfie ttdt. a)ie get*
bmiitgtn, bit et flberbtat^te , warm bro^cnbet unt>
ertmner ?ftdtut uab natimeit nli^t tie minbe^e Kfldp^t
,tiuf ba« 93er^«Itn($ brt ^finiga ju Oefteneii^, fllnflen
afier »enlg|tentf offm IjecauS unb brt^tttt flt^ nit^t
Uotf urn 3!orgai(. Sat^fcn foOe, Bftlangtt man, fO'
fott ettldrm, ba$ bie Sefhtng, obfi^on von fdc^llfc^n
3)nnJiwn beftpt, flegen granfttft^ feinbli^ an "oet"
jwnbftt fet, unb e« foOe fofott, nnttt Bebingiingoi,
bit ee felb^ peOm magt, aUe in6gli(^eit milUfirifcfcni
Ardfte gtgen ben allgemtlnen Seinb wenbm; ivo nit^t,
fo loetbe ©ac^fm fofort tintet mlHlftrtfc^e ©eftfte genom*
men unb burt^ baft 9)on ba^imtge nlangt wnben, waS
ble gfltftra fribp nic&t j« ttjun gemeint mdwn; b. ^.
man moUte eine ^dwiUig » gejivungene ^SoiKect^tiung
veranflalttn. X^ietmonn m)9fa^[ bem Ajintge bie Vn*
na^me biefer Stntrdge, bie in Ion unb 3n^alt im ©e*
fd)mad bet 9i<oolution0b{ctatuten waten, f^atte dbiigend
luw^ eine Sonferenj 6ei bem .ffiinig con ^teuf en, too^nte
etnet gtojen ^atabe bei, wobei et ntit I)6(ftfler 8[u*'
jeii^nung betianbell wutbe unb von bem Aaifei ^Uxaxn
iecr bet mit foli^en ttceofaben fe^r fteigebig wot, urn*
atmt wotben fein foQ, nnb Eel»tte am Sbenb nai) ^^orgau
jurliif. !Set StiaiQ fonnte natfltlic^, gegenflbei feinen
mit Cefieireic^ gepRognten, bereftS jitm Slbft^Iu^ gf
SonotTncmeat ffii Cail^fen, 1815 ptrufiW'r @EnerBlm^or, 1821
•euoerBenr ddb Otaghtbirg, 182S OnttitUtmtenant; 1824 Slco
gonDCTnenr non SEainj, 1829 9ouDernenr con SbtMaxt, \ 10. 3an.
1887. erta aitel^ec eo^n, Jtuil, tin finger nub uit[fa4 litbtnl'
wfi^^i9et, abjr mit (intr itUweifen hanf^often 3Rame ber JBer-
fAwehbttag betiftitn 3Raim, (at in stn^ifteaf niffir4tn, Idtfif4en
-Dlcnfiai, ia. Icttectn oU Srtaatfcr, stflatUen, unb srisatifiTtt bans
trii ax ftisni Xot.
eemol I^timmi. 371
tiedenen unb nur no(^ t>ti dft(titiitff<^en 9latificat{i»tt
^arrtnbtn SBtr^anblungen, auf bfefe Hntrdge nid^t cin'
fle^en, aud) wenn er fonfi $i^ bfitte entf$Ife|eit !6nnen,
gutrjl unlec allfn milteU unb fubbeutfc^n 9if)efnliunb0'
fdrfien offen, Bodftdnbig itnb unbeifdl)n[f(^ mit $ianF<
xtid) }u brr<ien.
%(tn Cann rc»^ annefimett unb begteffen, bo^ %f)ieU
mann buri^ bie g[&n)enbe 9(ufna^mt, bie er ju 3)ie0bm
gc^itbcn, nnb b<t\ ganjett @{itbiud bed boit @«fe^enen
unb @e^6rten, in fdnem Bunft^e, fti^ ben tBetbdnbcten
anf<&Eie|len )u fS»nen, befldrft toatb, unb bie ge^gfeit,
mit bet et oud) bort no(4 dgratndc^tigc Si^ittte aix
le^nte, veibient Stnexftnitung. S(ud feinen @ebanleit
bra(6te er fie aber nii^t SotfS 33eff()iel »or oei'
fu^tttift^. S^ielmann mo(^te feinera einfluf auf bie
©arnifon juofet jutrauen, miid^te, loie geicobniidti, fetne
dgene Sln^c^t, in i^icr ganjen Sebenbigfttt, ®tdrfe unb
Un6ebingt{)ett, ali ^errf^enb voraudfegen, bie Jtrafi ber
loQalen $flfc^ttteue unb fhengea militdiift^en @igtlien>
^dt, bie tei i^tn felfeft buri^ politift^e ®9in))a^ien unb
^ere^nungm geft^iodc^t worben, au$ bei ben anbcm
}u gering onfc^lagen, unb fo maft er geffofft unb gc
wftnf^t tjobta, bui^ eine SrHdrung bet ©atnifon ju
bent Sf^ritte ^ingetifTen, obet bo(^ ecntdi^ttst ju net'
ben, ben « jn %n ivfinfi^te, nnb Mn bent et ficb
bo^ fagte, ba^ et oljne ben Sritritt ber ©amtfon nidfet
dudjufulfren, tool au(4, wenn rr voit i^ aOetR <Md'
ginge, adju getvagt wdrc. 3)ie gimjen tBorgdnge i)al'
ten bie Oarnlfon natfirlii^ in gro^e ©ijannunfl setfeBtj
®etA<^te gingcn {)in unb t^er; $acteiuBgen bilbelcn
fiffc, unb aufmerffflmen Seofcadjtem tourben mani^t
Sleuferungen a;[)iamann'd ijerbdtbtig. S){e ndi^fUu nad^
X^ielmann in bet SHen^fft woren bie @enna(nui)OTe
872 Sncnl X^itlMUB.
». ©Wnbet*) unb ©oftttr b. ©a^t"), Miti ffcceng
loifak, brave SUtdnner, ni(^t Si^i^njofrafceunte, okt fid;
feft an itjKn ^ottig (tattenb, unb in l>en gonpicten bet
politifi^en SKeinungfit unb 3ntereffen ben SiQen bed
AonigS aU bit einjtge ftc^ne 91f<^t((^nuT, aCd ben fe^en
93oben btr 5]Bfffi^t etfennenb. ©teinbel war aber n*
ffi^o))^ unb gtbto^tn, tierettd entfi^loffen, in 9iu^efianb
}u tieten, unb be^^alb nif^t genetgt, im ^anbeln voranf
iugefeen. 60 ftel bie StoUe be« SSiiberfianbeS jund^P
bem waiern ^\)t ju, weli^tt ^J^ielmann f(^on feft ben
giljeinfelbjiigen innig befreunbet geivefen xoax, jt^t abn
meljr unD me^r mit if)m tn t^pannung fam.
Sui ^tji^lmanit'd ©ebuiistag, ben 27. 9())ci( *), n)a>
1) er Wc fic6 namentli^ no$ bei JCittif^ aaSgtieUintt i
\. eictf«cl BiU) efilu, a. a. &., Ill, 438. Urn 26. SXni 1813
maibc n, mit btm Q^otifttr tit (Sentrallfnitntont, :pen|lDitfrt nUi
t 5. Dec. 1821 im 71. Safttt.
2) AotI Gntnia Sa^Ter D. ^abr, one einer SantUfe, He in
bet XM twi tea bj^mlften StiarRH bt dblcr ftummt unb nft la
17. 3«4t4anbcTt n4it'9*4fc<i AbeTgefiebelt ift, imit 1810 OtntrX'
m(iiorn)iirbsa,liatl(m)c&bei.«alifiiltapfet flrfdiitpft,»atbl813ffittiei:fll=
[{entenoBt nni IiM^mix , ' ISIb Qommitntaiit iit JKnigfteinB anb
■i 24. XpcU 1893 im 63. Sal)it. Otinen btf4clbtn» (SftaTarm:
mas folfloitcT ^«S bejeugcn, nel^m ffiraf .^ol^tntorf in filim
e((6rift aber Ktielmnitn 6eti4fi(. SBei SeDpelbSftoln Jenftits Bonini
tttt @(tnal eaSr oor, urn bra Inein ^'^nH'tBtft^t oetmiAlUn
e^tltnt in oeratifcn, baf fit ni4t anus oof itre JMhrne baaift
rui^mni. XK birauf tin alttc Collet tntgeenele: „$err Seneral,
wenn mir unj befcn fallen, mifin Sie ntiiji ni$t Ijiet: ju ^Fetbe
Hdbcn", xbf Ifr nuten 0a|fr: ,^, tinn SnieTiiI, wie nf^. bti
loBunt Jiet S6ai$ aQe Sage nitbnr, i4 >ber Bi4t fM4c e!(|idt«)/
nie 3^r Tcib." Sin einflimnilaeR £ebebo4 bei Sttdfen naT bie na>
tAtlfite golee-
>) X^telDMnn ^nt fpdteir , in rintc eertbetbtgne ftfntf Stic
fa^imt, be^aaptet, btc ffiibecfttnb bti Gentcale gegen fttnc Xb>
fi^ten fti bBi4 bie Xnhmft K(q>oIei>n'< in iDtelben vtranioft 'non
ben. 6febt bie „£>eutr4en iBUtlet" eom 19. Set. 1818 nnb ben
Bttt Xnmnhnigen non Ca^r begletttttn Xbbmct bef Q)raf ^rittii'
Qnnol S^lriMOia. 873
ten wxt ©tdbt snb 9mii^en %0i^UUtn itvtltet, m
benett au4 ein Sefima^t ge^Srte, an mldftm Me ^e*
netalc, Stab^ofjiifeTe, S(tiiutantm, bie dlttflen Offijiew
febet €i)aige and icbem SataiHon unb einige Cf^jierd'
bamen tfieiine^nicn follteit. ®a^r gtngam frfiben SKof
gen gu iW, n)Anf<^te i^m mit ^ti^Iiififeit @lud, vnbanb
aber bomit bie Sftte, bag et ben Segebenlfeiten nii^t
OOigrtlfen unb bte Serf«mml»ng nii^t 'baju benuj^en
m^e, auf bie £)ffiiieie m tinem @inne ju toicfen, bcr
ni^t mit ben Sefeijlen be* Sinlqi wberetnfltinine. 3:^ief«
mann ewiberte ^ieiouf; „^^ begteife ni(^t, wie ©ie
bagu fommen, mil hat ju fagm; i(^ nnbe tt)un, m9
mir gittbunft"; unb aid Satyr Ijietauf etfHrte, ba$ et
ft(^ aUem, ivad X^irlmann in biefem ®iniu unteme^*
men mdi&te, auf ba4 frdftlgfte mtberfelen rofirbe, liep
flc^ S^ielmann au ber biaflifi^en Sfeu^ening ^intM^n:
er mucbe' SRim[ ftaben, 6a^i un^btit^ ju- ma(M,
unb fcQte a i^n fn Jtetten unb SAnbe (egen laffen,
worauf ®a^r ti onfommen laffen gu toolIeE vet^f^frK.
$ei bem S(^<t^I (tfi^fen ZtiMnatin o^ne bie W bO'
(jin getrageneu . Orben bet Sbtentegipn unb bei SeP'
fdlif<^n ^one. ISt^ gtgcn bod @nbe bed SWa^Ied, alfo
naf^btm Me ©eftUf^ft tn aufgeiegteie €timmung ge^
fommen war, biac^te ei, finen tlym an biefirat Xa^t )um
®efi6mf gema(^ten, mit bem 39ilbntf[e be0 Adnfgt ge»
fc^mutlten Setter etfaffenb, ben fiblicftcn etjien Zoaft
auf ben Stoni%, ttobei er ieboi^ fa^ ti)d[na^mlo9 nur
bie SEorte: „3;er ^finig" gefpro^en fjaben foO. ©onn
abet bratfite et, no* efnet Idnflem, bie Sprai^e bet 3eft
torf, „l)titrdfl( jn btr SeF^mtt bt> 9ntrM gtriterm ■>. X^ldtj
naiin it.", 6. 2i3 ff. KapoIeiMi fm nbtt nfl «a 8. aXai B«it
374 dttttat i^itlMaim.
ail^tnmben 9te^e, cfnen jmtttftt Zca^ auf „bfe Ifotjm
Siaiirttn" au8, erfldite barin, mit jebenfaU^ antt(enneti8>
wett^rt £)f^^(tt, ba@ .Jenfeit bes !K^dnd fttne Stemt
untergegangen wdrtn" unb er con ioxtiftt fein <^efl unb
fctnc 93<tge&ung bn getfianen Si^ritte jn muarten
ftade*), au(^ nfe roleber frinin lEegen ffir granfrri^
jie^n werbe, unb fnu)]fte bie ^offnung baian, aut^
txn Sai^ftn wnbe feI)T b<db boS ^fid jut^I toer'
ben, gtgeu beit gemelnfamm Seinb fet^tra gn fdnntn.
Stun, in blefn 9t^, foneit nir fte fenneit, lag aOer'
bing$ nod) Feine ^ftibeutung auf rin Slu^etcn gegtn
ben Sffii^en bid A6nfg«. 3m Slhtnbt t)t« eDmrnan*
banten efner tn ft^nifrdger Sage befinblit^en Se^ng,
bttm 9lona«^ mit bem „aBgenKlnen geinbe" w^tlidj
DM^ tm 8itnbe0»(tp[tnif fianb, factif^ ^teutralttdt be
oba^ttn woUte unb buii^au^ nli^t bie 3nlentfon ^attt,
fid) elfat ^titnti bm „^o^n aufhten", bfe bamole
no<4 lebfgUt^ au0 Siu^Ianb unb $Teugen be^anbtn,
oitguft^Iic^en, war fie iebtnfaUd unjiaiTenb, unb in ber
SfimmuRg ber ^efeafc^ft, am St^Infft tfne0 ge^a^(«,
lonnte fl« W^t gu Sffielterem fft^ten. 2)a« »er&inb«rte
6a^t, Inbrm cr anf^anb unb ttwci Solgenbefl fpraii^^:
„Witixt ^m ©metal, i^ t)abe ein @la6 Sefn me^T
fctruntoi, oild mrine ©tmoftn^eit i^, unb bin olfo ntt^t
]> lta4 Hht onbitm in „Kmen XAoltg iKt IDciitfAn" riit>
bttlban Snfoa, tU »It li^l cerfAiMietit noQcn, vitl fie ff
mifftnst ifl, Wtte tt flcfugt: fdnt Biritte toiirten jenfrit Ui
{R^tiiui nitmitU gntaefcf^ unbtii} rt ^tt irbnr mnt Mne» ttv*
felbcn in btr fiof^iaag gtt^an, von tortbet Conl jn emttn.
1) 3m „1litnn KeFtolog" nfib btt ganje rolgnte fiknit nnttT'
Mit, nor jn aUgnBcfoa vos M lost iufenbn ^ortdtnnnt
flcfPTB4ui, IiAgtsm snfiAnt, baf bn Gtebt rin lontej eirat go
fotflt fei
UnRdt t^ietnnm. S?5
In ber €t(ininung, mii) ganj fo au^jufprei^ttt, alt Ub
efl Hritftte. 3a, §ert ©etteraU mit iBtrbeii fet^tm, unb
m{l bei m^glff^ften Xa)>feTleft, mtt tea ^tangoftK gegen
bie Stuffen itnb $tcu^en, mit ben 9tuffcn unb $mt^
gegm We granjofen — »ie unfn .ffdnfg wiO. SM^W
9on-$oIUl[l 9hir unfn AOnig foU (tten!" 9Iun tnt*
^anb ein afigtmeineT Slumutt, ivdijtrab befftn man (aft
bm Ajinig, balb Ua (Smttal Saift Itben lief, balb
ben Stuf ^artc: „Sa0t ben General 2)^i((niann ouO*
teben ! " *) wd^enb mitten bur^ ben auficu^r rine ©ttmme
ju ^dren not: „tfflrt i{t gut faifetlit^?" 3!^ielmBnn
vcrfiKf^te, gu anttvorten, wovon man (ebod). nut bic
!(eu$erung oernetfmen fonnte, ci fiabc vorauOgefe^,
bof er ni*t uetfiflRben reeibtn tuiltbe, unb be6^16 frine
9tebe f4rifili($ oufgefeOt, wotauf ct ehi Slatt $a)rfn
auf ben 3^f^ warf, ba6 son $anb ju ^onb ging URb
fi(^ barAbet verlot, ubTlgene gemefyment 3nl»attS gcweftn
' fein fotr. €ooft ct bann isfebet anfangen woQte, fitCett
iE)m ®a6t unb ®tefnbel mit ben SBorten tn bie Stcbf :
„$<ute ni4t9. von ^elitifl @d mdt be« ,R6nig9 SBMc
iei(^l S0 lebc bet JtMg aQein!" S^ielmonn latanl^t
wlebtt JU SSottc; bie Xafel toatb aufge^oben, unb men
ging an^einanber *).
flm fotgenben ^Drgen eilief ^knetal Cki^t eAw
au<fattll(^, 1^ jut i)o^en (£^te gctric^tnbe ^rfliniim.
®r etfannte voKfommen on, wtl^t Sctbfenfte ^tif Z^ftU
monn bnn^ fepe# unb fluge* Set^alien ben gtanjofen
gegtnfibet ctwotbtn, ging ofiet boson au^, ba$ fid) it^
nnl to4 fDoft nidftt [o DOTfommen niO.
1) XBfr batien ticfc niKCiefiTtiae (Scene no4 rtnal aatfli4i1t4n
gtntnnt in OictAcI URb e^Iaa, }\l, 417 ff.
376 9tuul 2$ic[Mit.
ffli W @aniifon folgoibe ^pi^tm Har ^ouSftelUra:
bid auf neiteni lonfglic^en ^efe^I gegen niratanb
fiant offenfiotn ®<^dtt ju t^un; bte St^ng gegeit
jcbennann I>i9 auf« Sleuferfie ju snt^dbisni; nt^fg
alijunattnt, wetc^e $actei bev ^onig na(^ feinn SBefd*
^tit crgnifm tvflibe, unt> ft(^ in Feine Doreiligen, bent
^nig vorgrHfnttien Stcgotiodonnt mit ^emben ®ene»
taUn dnjulaflfn, wol aber ju aMtm, baf man von
€eittn bet fdii^fifc^n S^miJiifn feine Seinbfeligleiten ati"
fangen, aber tutc^ in .ftaaonenfddufnjeite ber Sefhing fei'
nrn 3Rann fcnnber %mpptn bulben iverbe; aOe n>dtet
gt^enben ,9lnn»ttf)iuigen aber mit berfelben Stanb^a^ig"
(fit, »le bi« franj5fi((^en, juruijuroeifen. (Si aetbe
ftiner ui<4t von bem ^onig felb^ abgeft^loffmtn ober
ratiftdtten Convention, fd fie anft^eineub auH) not^ fo
»ott^dt^aft fur Aonifl Mnb SBaterlanb, bdttrten. „SRie",
fagte er, „t)abe ic^ fur bie gioujofen gerit unb and ^era
Siillet^ gefoi^ten} ic^ ivtinft^e, toie jeber 2)eutf(^e, ba$
ed nie nieber gefc^e^en m6ge, unb bag i(^ ttielmei^r,
tnit mcinetf ^^nig« Stfe^t, bie Saftn gegen fie fa^n
Uontc. iSoOte abet unfet Jtdnig anber0 btfe^Ien, fo
nnbe ii^,,ti(u ben ip^ic^tnt gegen mdnen •^erm, au<^
mit StanCrd^, ali ^r bie Sai^e mdned Adnig6 fet^*
tnt. Sebtimonn mjge tviffen, ba0 bie fd<4fif(^e Hrmee
in ber Xieut gegen if)ren SKegenten unerf(^utter(i<^ ift,
unb bie 6Drg( f£rt fdn Sanb, iai ICerfefbe ft^on lange
3a^re udterdd^ unb mit giofer Sd^^t regfette, if)m
aKein ilbetld^t." ®[d<fueitfg mai^ten bie ®eneca[maioT«
*. 6tdnbel unb 6abr fliren Srigaben in rinem Sage*!
befell bie von 3^^ie(mann verfc^roiegene Orbre Ui Std*
nigS brfannt, ba^ bie Se^ng ntemanb gtdffnet werben
foUe, aI0 auf Sefe^I be« Adnfgd, in @tnver^dnbni$ mit
bem .ftaifer son Oe^ertdt^. fEiol wot Ht« tint fftr
9ami Z^idotnot. 377
Sttitfnann.veTtc^eiibc Stgemili^gfeft, bie etdbtr bnu^
bfe.^iMe.eilniifoo entfc^efbenb qtar.
iSd^tnb auf biefe ffitife jcbei ettvonise ©etmde
Sbidmimn!?,: tni @tatttifini ' mft fd) foitiunifen, »Mt
^van i^t ^rtRifni ju (affen; seidtelt toaib, ^K^te
(1. Wod'totr ^>reufHft^e ©enetulB. SMIom ^tfiKtiaam
^tm Tnt)fg; M 3^3 ^atoStone mlt. 1 ecWAntif
■III ttxo(a.j<lfoxtem'<8t^fy.vm SJitttn&etg tiiiifetriir
SB idjiet ^erfioit'-bniB^en ■Knne. S)a ant' 2. SIhit btt
@(bl(td|t bei Sft^eit gcfi^iagni tmib', fo i^Atte aaif tin
$higti^'Si^l«anh'8 au^ biefed naioe ttnfiiuten ice
©oi^e bH 93etbBi*ften irii^ta ^rtfm Bimen. ■ S^l«
monn war abei au(f) gai nit^t in bet Sage, f^ tnly
fptec^ ja Bnttm, gebiaudite febixi^ ftei bn ffb^vni
<tne aaflwed^enbe Senbung, intranet {rrme^: eifitane
unmegUt^: feine illtemt' mtb befferen XTU)))]en oud bee
Sefhtng jidfcn,. unb nnt nth biefen Urmt SAtuo ge«
Ment fefn. .
auf fhwwl finbfrte fi<fyMe©[eM. .2>te Setbftitbttoi
bditttten belontitiic^, i^n 9Iiebetlage bef £d$en fir <in<R
'Sitg aiiSjngetiim '^), TOirt au^ m ben erftm Siagtn ge»
. i) CHiiH lief nD# am ittciten Xae^ <nA tx' BMa^t- lext'9t*
nenil )6iet% mfcn, onfiiitxU. iftm, die iSnbuBlittNi ftdtten. datt
oonflilnligen Sfcg etfodjlen, tie granjcfen feien in noHem fflfiffpg,
Ut Kcrbdidtttn Iro Sotrddm begriffcn, unt ct mf ge ts'A fofoirt —
in Bi( £iierlaK|iB icifin, bcit bit SJegeBiuubi^iAt MtbTcUtn into. Ut
6timmunfl in SBcfteff einet ajDlKbeioiijfnung auf Urn recbten 616;
nfn vtiUn, ncldieT Xnftrng benn (n tern angEnommcncn SUte ttS
fiotifliteni ire Setbdnbetcn eegen ffitfNn fe^r dbrrfliiffie geacfni
nAre, nu ter nirdiifedi enftlage abn fteilift Vnfte- Sitt^ rcifle
ittttb ii4tig at> mi ctfu^r et^ anf tcr fMMebr, Die tB etgcntlii
. ftonb.
„r,z»-i b, Google
378 9maai X^lOmam.
^Itntftt wmb, Mft bn QcAdpiQ tin fbiffctt m^ zpttttfn
mtt bad KfK^rfiifQi bn Siatijofnt bft ffttgni dffncie.
9Iit<4 in 3J)tgati brfop man bie niib«f)}iei^t^en %a<ft*
rUftm. 3}a(^ ofu^ man am 5. iStai bunl) «bien ;u
Alri^ attfmbcten Df^iei nntfgfhat, bag Me Setbon^
beteit ni($t gcftegt fatten. 9m 6. tx^itit man von ban
nnfi immn: trci ^ttCpoUon fiingirnibrn SJitioniiavtsfffifer,
^Rajtoi 9i^^> ^ Cbdctmt, bie amtlii^c -^a^iti^ mm
bmt Sttge bn' 9ianiofcn, Touii* bit Witl^hing, bsf
X^icfanann nit feinen %mppea ttm; Stnnstc«vd be*
Warfc^aQa %f9 jugft^ritt fd. @rine bir- iSteErnag btr
9t^0 bff^tnti^iS oflirotbe ^tmnt fctm ni^t in
bit ^dike btr ^ianjD&n. %t bnnfrifim i£age (ftabigtr
Sb^irfet ffine Sbtfnn^ fflr bra fofgnibm ilag an, fc^te
fii^ot notant, ba$ baft olle SJer^iiltnl^ pviff^n g ta n ft e^
anb Qii#fen umerAnbiii fitrtbrfH^ vnb »ar febr taw
gttiaitm, ' oi6 ^ ^bitlmarm bU Be^it bt0 iUnigft
mittlKiitt. (fir tntgegnete, baf bvr Sefebi, bte Svptntg
nli^t gn dfnen, bo(^ not ben St'nbtn geltnt Kntn, wa#
na^ ben nct(^ immn befitlfenben Stet^tdijet^&itn^en *>
a&erbtngd nin: bie Stuffcn unb $rni$rn woxtn, noQte
jcbPi^ bie VHttT|dinn:g bn @ac^t, bie box Jtinig von
Sqt^nt nnb btffen Untm^ancn ben grdftrn Staift^
bringra Mnne, an ben ^aifer, auS Mn^ilnglic^leit an
btn Adnig unb feinc S^ruitptn — nnb Ke^nitr empfanb
bjcf« toirtikSi ~- untettaffen, U9 ei 3:^c(nan» fetbft
^^Vtoi)m. ©iefet ^otte bem Aonig ba« aSotgegongenc
berii^ttt unb fefn Serfuftien and} ben ntffiff|tn unb
(sreu^ff^fn ?(utoritdten mWgrfftefK. 3)ein JtJnige tegt?
et }ug(ti(^ efnen Stuajug aufi einec aufgefotigenen unb
1) eittc ®tetf4cl nnb edlnn, c a. C, in, 481.
Qntnl Sfidnn. 3?9
f^ ton^ Me 9tat6a ■mit^SftOim SwtKfi^ bc« bet
bem Ahtig dob Sat^fm fnngiratbcB fcctsjAflfi^ (Se*
foBbten, JBctoa $ma, an ben ^etgog »»n Saff^D
bel, nerin ^ Seocs anf ba« Uttor^ tber ben Aiai^
unb (tin SJerfo^Kn auSfyrat^, nattientftt^ bfe Untrt*
^blvngen mit De^meti^ aU ^dt^f fi^uttwoll bozflfllte,
aid) Hgenittitb fitt ^mafreiib nnr bie aStdit Ift^, bo*
(faf^^HC btfl ju b«m erAm ®ftge noi^ }u.ipoiftta,
ofetr bra iSpnig s^^t'^ ^ttt gnttjnt 3*nt btd iCnifnt
eiipftntat ju laf en. ')
3)te Snfsixmcnfintft 3:{)ielni(mtt'0 mit Sle^Kiec, bat
nit 16000 aSann ^etbeigerftdt tear, fanb am 7; 3Raf
WT ban ®[aci4 bet 9ef)nng ^att S^idnont legale
ond^ ^ier aBe Snffctbeningen ebenfo a&, ttie etn friunbr
ltd) (tmbmbed e<^rdben bed 9Raif(^(ia« 9te9, bet M
<3^,a lagette, unb fonb fein 93nfiimi butd) bad am
d. eittttefenbe f6nigf(4e ^anb^icttien.vont 6., bofi i^R
onn^, bie ^ejhing, fdbft icenn bad ®tM bet afiJafm
bie gmnjofen raiebft an bfe (ilbe fu^en foOte^ an4
nic^t fib Sranfretd* ju offnen, uoQfmnmen geiec^tfntfgt
3nj«DifAni W>t 'Siafcltoa. In £tedben cingerl^t utd) bie
in Mfwcfen^eit bed ^dnigd em^fe^te 3nimebiat*fiim<
miflicn «bne(e, in i^er begttiRlf^en Seforgni^ urn bod
®4|idfal bed wiebet fa|l ganj in bie ^dnbe bex ^aiu
. jofiEn gefaKcnen Sanbed, ein SRitglitb ab, nm XI}icImann
ouftufoibttn, bie S'^nfl ben ^Kjofen ju iffntn. 9htf
@ntnb befl ISniglidjen ©d^ieibend Fonnte et fi(^ ouift
1) Cft Baeffel UtieT tie 9Stt^tit Mcfefi e^reienit fnt nratri
tingl bnitb X^leti &efeitfet iDDrbca, aat U^tn ffietf fi4 te^txroUt
cts&t, tiiif man in Siantrtli tot Secfa^tm Bit Jtfnfgt in in
Xfitt [e^T dbel anfgniomnn (ttte, nnb bnc4 Ceiia fiber bofT^t
BoftI nnttTTittrt nor.
I , Google
sea 9ms& X^iatanHn.'
tomt ^IkQ niif 9te^Kia unl^dtig In bet jglegrab Mn
Siiegna' U^icn, nar fit bac'SlAd^S bn^SetbAnbeto,
stawMtlid) %ex xiis^lbtigei. 9iftfpg9cslinme, loen cf
- .Shs.lO. SShli. abet Idih bte 4&)t^ibans. 3)n ftaaifl
bnllc fii^, Btn^ bi»itdgi((eiti d^Sgent, wd^roib bcffen Me
flti^rii^'itioit bm @^^ @a(^en0, ben Stv^nngen
ftqMTesn^'.ia'.^i^ :^ttflen, unb na^bem ei vergeUit^
auf ble Ie$te Sntft^ung wn S5Hm grfw'crt^fftter ia*
folgebei pcietntoitfu^ttt 0»tbettni^ Stapcdton'd, ent*
^lofro, ba0 lei^tH^jf tied) fceftr^cnte Sunbttlf nrit
^msfreii^iai^^ ben JUiirigen Kdeinbuttbdfbiaten, vm be*
nen 'S4 ^ boijiiii .nni bite .i3dllig. f)e^4erte.%ed(enimt(|
wn Staabdd^ Codgefogt [)atte, aui^ fdc(((i^.n>ieber in
A»fE tntm pt'laffen, unb, jm Stdtungbte) Sanbed,
baS fi(^ auSetbemtet fcinbUd^itSt^anfalunt) audgefcet
gtf^cn ixAea. uniite, ncK^ <Sa(l)fen jutut^iifetiren. ')
ttadr an bet M^lfdren ©tenje foQ ei get)aiten unb
onf eim. Slstfi^aft vmt SSteit guoactet ^abm. Km 12.
ttof CT in Sliedben lin, ma Hafoiton ffit gat fttnb, ba<
Sngonijciu- ju igmwicm, ober als burc^ bfe Stddfe^
bed Aontgf 3«f^in ju bttxac^ten, jiebenfaBO bet f«
dn^nft ft^winfoenSnge bt« AJtnigd beffere 9te(^nuni;
Crag:, a\i Mb Scibdnbften. 33on ba an wot bet
XAniQ, tbft bed Stniib, itfltbet viOfg in bit @etoaU
9t«poIeon'^
9to(4 bevot btt Aonig (litf fibct bie Shiiffti^t ent^
f(^ieben i^Ue, fanb er fti§ bur^ bie Beric^te, wfe 9ta=
e«laa a. a. C, lU, 458-69.
i.,<,,i,.-^i I,, Google
381
»tflaret btfogfcn* ibtt. Mc.aBcf^ lfa^ mg SdrgmrtL ^^
bncogen, tun @eiKinl Xtrtdtnantt (a..3)tal) jn bean^
tmgra, 3J»gflai' vtA ^efttat S9cfa$img unttr ^He^iuci'S
«<fe^U iu ^nu Sin .9»aiot.t>. Jfeoftoorff, ba ttftfn
iBefeil i^atnai^r '"'f ii" l*^- i" Sngoi tin: Zi^
sniut emyftng bod Katglii^ ®(^idten an.btcilRftli^fr
ttM, VeafiKkerte Mne aRiiner ulitr ft^ niMg. Uf XLaOv'
ifaUan^-foa. dtfl gegen 6 Ut)T':bertef ler [bte.@ntanh
«nb @tab«ofP)ia:e, mai^tr. fi>nn t'bm- Se^ , biBfanti;
unb nUdrtc, ba$ et benfetlKit' btfolgen, fditrietid ,abfr
bad l£oinntanb« niebnfegtn, 3Jn(;att ueilaffen snb ^
ipitn ^nig bcgtbtn wcdie. Snbnn er ^injitfe^e, bnf
jnbieUni eitie Stegfetnng bfe ^atibfungtn i^m trtoe^
tSXtnn be0ao0tit»n ntAffe, baf. cfl. aber am^ SetWttnfft
^6<, nw einiiiAtitfge hdftifle «ntf(^iiffe ^l^nn 3Rt»
gtfti^id btgcgnett fhtnien, ft^tn et ^Q »n^^ra grtnt
;u totUta, ba$ ei nnl^ ge^thnnL Sn^cuctimin Md £w
aigfl gc^onbett, ouf'bie et fl<^ .biu^ »>eiter^ numaU
jn beruftn gmagt ^at, utib bmtctr er t^bfiifallA ouf
'Ota Ifin, mown tc mOofid^te, bag ee gefdit^eti nftn,
obfi no(^ 9ef($%. !3)eutti(l^etnoi^ t^^er bit* gtefi^
bwauf. 9tad)bem er ba4 eommanbo, ndtteU. fdjrifb
Ud»tr Oibce, bent @eneni Steinbel'^Aimgebm, wanCtr
ec in (ia 3t(ben)itnntcr, fo onge^itfen, bag i^ dtgdi^
$ilft nwrben mufte, unb lieg bann einen Offyitr ruftn,
bent er erfldrte: fm gall efne^ a{(gemeinen fejien (Snt*
f($lufft0 VBDQe n in 2j>r9au blei&en, ed form&^tnb M
neutral betr<t(^ten unb gegen bit 9rango<fen f<>wol, aM
(|4;gtn bit SSUilrten, vert^eibigen. ^te ©tol&dofftjiere tt'
{(Atten abtr einmAt^g: ba^ man btm beutiii^ auft'
gefproiiCienen WHQta bt$ .R5nig0 ^^Igt lefjttn iituffe.
@injelne Cffljiere l^atten voider 3:^ie(inann QtbtUa, bet
ii^nen. }u bleiben. ^m iffiunfi^, fie .ju ben SSabuti'
S6B 9mai X^litaM.
Mdt ittfi'njiftriii, ^nt nintttrat But^i^fnUfaif usti Me
X^tnaan Itgie nii^ Uoe tia< tEosnunfei) bcr S»c
Ibii^ nitbec, . fratacn. ntd^ ^kni)aiit>t fditm Ittft^
«i>, inhon cr btst SStajn 0. SBa^brnff eia ®4<eikcB
Mii^b, mttit ed ^: „£ic %i^xt% 3J>^au, Me <(^
Cnu fBl^tpAi ttat tr^cdtrn I^afie, ifi Hetytbea, Sn>.
«teis(. «at. lege ii^ ttnac datAWfttn 3}im0e ^tei'
Vit Rlbraitinftiiitfgfi i|u SA^" ®an ®eitcnrifiabe>
dKfi btt tbie unb ^oi^eAiOtte Kfter, ^Igtt bent IM^
f|iie[, am nii^ gcges Xttitluatm jtuflcn gn nulljfcn,
kflt jtbn^ in aUa Sinn ran fcinc ^Saffnng, bie if»m
^ii^mK gcwd^ iDoxb, unb Kit a fribft bn ditto. Sif
^in^^Mt on feiR.iBatwbmb, bcr oatn Offrfutt^t fto
bm Adnig nie sci^efTea unb ft^ bcr fd^^ft^cn SaiM'
IcBte unb jAomeiabcn jebnjiit nofilvoDaib (Mfltnnoiai
^, fa i^.aud) fdn Si^vUt nientoid ^eaWbmtet uitb
fcinn ftetf in 6ai^ta mit X^tting gebat^t votben.
3.^iebnann litg fti^ Mc fdnrc ^btd\t, nngeai^ t^
fcine SEkfirttHntg bifl Snb< SHud f4*n im Sebnior mo
fAu^uxife ontgeja^ u»tb«n war, 2250 il^lr., al«
bsB Setug bcc Scfalbnng snb btt gdbgalagc bW Onbc
®«9tattti(x<, aafljot^n, kPotHbet ct, al« ^ Shomtcn
fii^ V^b^tntftgig Wtigntm'^, firmUt^e Se^ oad^Utc
1) fBrf D. fritter, „tDn Sranal bet Saoiilcrtc ^efftt. d. Xtfef:
nan", C U ff. «i^t bogcsn: Our »• fwl^nkcnr l a. c,
e. 180 f. C» ^Hu %tF»[«e" UM. an DIc ganie QkrnifoB, fiu
Fotae tiaei J^cnecnlinarTitcl, ten nftroanti ^abe anbtf^^len sdibt
Bpaen, 'ttntrr (SciMbi ^f)trt unb bU ffifttunoAt «Bf tfntn tSiaC
•OK X^Jduaim twiia 1 Vt( ntnt ai^t etctnetl sub fitatr fie ban
na4 6<inf( gcr4iin Ijabtn aCibeal
1) 3i flcftirt iu bni 3fiS(i>i bte »ir on mifltniftnt bcri^ttn,
ia» Xtteiuum bm JtrUertafflm ettm blt^ attgaaaa ra» >«
StiMr ciMi tm 3<lMar s«M^tM SBiftDf.tuui MO XtUL tn
•ttoBl t^itimaa. SS3
Smit JUaige Bd nin Settcff iiicfe^ @t{fee« ba$ ee&
fV»[t}m mht^cilm, bad ®clb fat gfinSi^nt Sato
jiirdderjhittnt )u uolini. (2>n £6nig ^ot, in frintt
»^i^ noMti SBeife, untn trns 8S. Oct 1816, bfe
dcfanniitcn !£^iebuatm'f(^ni Stt^e, tod^e ft(^ jufomrack
a>f TO&O 3;i)ft. twHtfin, ju fhetiftnt icfoljlai.) So*
6ti t>n Sbietfe titf Si^iclmann bent $efUasn mU lautet
®dmme ju: „3ta4 3>teMra!" ging obex ^att befl^e*
uto ei^niecba unto Canteot vMf) Sincfctrini tn bofl
^nvtqunitttt btr Sttb^ettn.
3n b(c ^wnffc^rift, in n)t[d)ei bad fdi^^f^e (SiAinet
bem Aoifti %t))eIeon t>a« SBerfa^ren bed^^nigfl in tut
vor^ergtgangenen fritifi^en dcit anfric^tig unb, fomeit t«
i^u CeficnTi(b« €)e(efttittig ju um^mnnittiicn gefi^e^m
iMste, tvQ^dnbi^ bai^Iegt ^ottr, mot ant^ ba4 33ny
fo^itn 3;^rimann'4 ben 9tan}ofat gcgen^cr gtrn^t'
fetttgt iDDcbtn. S8ilre X^eimann in feinei i^eSuii^
•orMl^ta, fo glauWn wix looifi, txf bitf gendgl iv
brtt upftlbe, au4 fut i^n ba« S3ngangnu ser^ot ga
imniien, feiveit <i utmntdi^ bcM fttn% wnft bno Xk<
ft^Ie iti Ajnig« ge{)anbelt. Kac^ ftincm Uebtcgongc
^ km Sktbi^tibcten a6ei wrlangte Sto^otun nitfi^itbea,
ba$ ein Jtritg^gedi^t uber i^tt riditen unb bet (SMctaIi>
)nn)ctf gegm t^n eingdeitet totrbtn foQe. £«(te(e0 fle'
f(^a^ unb ba$ Jtrfegdgeric^t watb niebergefettt; adei qM
e« fic^ setfammeln foKte, blieben, wle man be^autjtet
auf ae^elme Scifung twn sben, aSt SBeiftttei; ait«, unb
t^t ^ift Hxa., ubet bent Strang bet @tetgnfffe, in SBef
Oing 1* ftrOigni, not tni Koeembn 1613 bn4 r4Bitt Stfeantc
Ui>4 «¥it<>l)nt Otf. CleM <3>>^af {tollttabnf a. a. C, 0. 127 f
IBir glanbtn nitt, MR bKfl[(i4<n fonft in Ztildtaajit/t 9i*ntttt
MkgtB. X»et (c (MT inrt He Xit fetaitf XnattttU n* «t4ft>
I, <,■,,-< 1 1, Google
384 •ttnal X^Uanl
gefffn^ Wcftoleoh. ^otte onc^ -vnlan{(t, laf- .tnoti^
#aitd.tia«.%niEdgcn^^iftmcinn^e.coi;i|tSdtt ntrbm feUe,
iiitb.,foQ':{t(^..fe^T gratuDbdJti^aben, old eierfii^rm, tiaf
ta tti(8» jn ionfiarirni flriw. *) EBrf fetWtt.Stencralni
ttot er ftdli^ .oitbored gtraofwt. SKott gfaubt, ba$ btt
<£snig bei' einci ..6trile; mt&. ftbSiriii,. von i^m am
36.' @t|M. ;.1813 ' an lie: Utrntt ■- eildffenni. 9(ufra^ ^
fpedeUon 3j^(i«iait« g'ebtt^t (Ktbe. ' ®ie :lautcte, mit
Slquff (tnf Me dgmmti^g au0 btr.'^rmee @etieteBra:
„'£a4 ^nbenhn an 'Sktixtc tihttAiiit gfiifotge, an ^
fiBcIlU^tr .nMtr Jdjoi i^nni bei;fiiUan!Bai^ben(«i fnm
nrfjien Bwmmrf metbeii." ■'.,:.
^oA rfBdrfo^xen; £i|itbnatin'fl. tof^. bentn, tvd^t
MR ber anna^ne aiiflffeQm, bs$ X^teiatann' (pbi^
an<-bnitf(^.@efinnnng..g^atrtiell,'/mb n^ in ))o>
Utif4eit.@en^en..bra SSort^cil tei iiion. i^nen'erfnften
Sloibeni dbtr iebcaaibfcnibei^Q^t uitb 3tQdf{4t fe^tn,
Etimi' Siql^dbigvng igu. bekArfen. fc^efnoui' Steftid^-' wiA
ft(^ and b«e gx^ictt ^vjtberfi ec9e»eit''l)abra., ba|
^Irnilinanri iebtnfaM nid^t. ju tien^igEn tieutfi^en ^a*
trfj}tm g^drte, bEt, tpie-Siac^, $«^.i@Hetrcitau,
@i^i^orft u. a., son |e[Kr bem SranjQfmt^nm frinb
nob JDim btutf^er *). @(^nang Hef kmn^nmgen wocoi.
Ci( JtoaaSe. boS Sfapoleon ifim „turj dm (einjiii Xnetiitt
onl ton fdafifiEn fofenfle ben Sitel einee ®T(iren beS ftonjfiftften
nd48 mlt tltur .£latatioit cbn 'a)00(> ^raacft angeboan" ^bt, ^a*
bnt'niT itui In Bern „Wmm Stctrolog" gefdnben, nnb fit ifl nni na4
aDtn Umninben nnerfldtlf^ anb b^itift nnma^rff^tinli^.
S> eftbt bestctttn uonninbig bel ^QVpt, ;,^^nw*CQsif4t UctoM
ftAt brr BifbtigFiEn ffiEettxti^tittn tat ben JWeg^d^Ttii ISO&rt-ta",
II, 16fr-»; ,,. ,• : ^:-. ■■■
8) »ti HliAer, Dctt nnb tnontnt XnbtntiDitG eajbrigcn* nei
tnt^r tint f(ecifif4 orenfifAt, oU ttnt aDecnuin beutfCt Ot^nans.
Heusti X^titsaB. 386
®el6ft btntn moc^ten wic i^n nidjt bdjd^Ien/ bit, tnie
3oftonnrt ». iWflllet, ber granjofentjettft^aft ft(^ aW
einem Saturn, einet E)6E)eni, jui Slnba^nung einet neuen
3eit befUmmten Sugung beugten, obet it)T aid cinn
unabWeiflbaien Kot^nenbigfeit bienten, ittbem fie fi[f|
voibe^ifCtnt, bie ^dite» bnfe(bnt in bn Stu6ubung ju
milbetn unb f&t i^i SBoterianb ju retten, toa0 |u retteil
roor. Xfjielmann ft^eint son aHerfebutg (1806) bi«
iffiodfau etn milliger, eifdger Sn^dngti unb SMenei bet
gianjoftn gmefm }u fetn, bet, Wte feine @))Ta(l^e ge^
gtn ben .^ei}og SDn SBiraunf(^tveig Iimied, gout in il)c
Se^m eingtng, unb ffot itinen ine^tfa<^, in bebmSic^en
S)ingen, gebient, rote nui tmmei etn grangofe e# fonnte.
!£agegen woQen u>ti teineeioegd, mit feinen unbebingten
©egnern, annel)men, bof feia gaibentvec^fel lebfgltc^
burt^ feine SOteinung, bie ©adje bn granjofen fei ret*
tungfifoe tierloten, ^enjotgcnifen, but(^ bie ©djmei^eleien
unb 3iei()»ie(^ungeR bet ^teufen unb iKuffen gend^tt,
jute(t buiA bie Btforgtti^ Dm bei i^m n>egen bet ge^
tttonen @(fentle unb bei funbgtgebenen ©eftnnung bro^
Reuben Siai^e bei Scanjofen entfi^ieben wetben fei.
3>ad aHeO mag mitgeiviitt itaUn; abet wir glouben
gem, bag i^m felbfi nut eine neue ©egelfietung fur
S:eutf(^lanbd SSieberei^ebung unb eine roa^iljafte Uebet'
jeugung, ba$ bie son i^m begun^igte ^oliHf tm 3if
tereffe ®a(^fen« nnb feine* JI6nig« fei, aid die leltenben
^m^utfe feineS .^anbelnfl erfc^enen finb. SBieBeii^t ba|
i^m ft^on in SRuglanb bie Slugen fiber baft ilreiben bet
gtanjofen aufgegan^en ftnb; jebenfaOd Uiai bee SttmbuA,
bet i^n frfi^et geblenbet fiaben moi^te, verftogtn; bie
m o«f einmal er^ebenben niib setbteitenben beutfdf*
potTiottfu^n Sibeen fanben in @cifi unb @emiit^ bet
feutigen, fonguinifi^en, ^oi^gebilbeten, bem Jttoier'fc^en
X 17
886 9anH I^idnosit
^aaie, roit fo manc^tn gld^gefltnnitten Sef^crn, bt^
^cunbeten SRosned einen emipfdngUt^eit 33ot)en, unb
fllwi^au))! root wol ftin e^amhec ttt^t fo ^ait, ba$
rin ^ec()fe[ fttnti fioUtift^m @efbinung, befoubeid nw
ntoie ^o: jnm SScffnen ging, fooberlif^ i)d^ btfctm-
fteti fonnoL So laft^ unt) fo e^g, tme ec 1806 <ai6
drum ®egner in dam ^ooaoiKieT Stapolton'^ uiDge=
tpanWt ttorbcn men, fling ei je^ ujieber ju bet @tbo'
tnitng b^ Scan)ofcnfeiabe6 liber. Slucb fffnfl immtn
mil feiit Serfaljun fiid.|u fdnnii ^u6ttiti aud f&nrgau
fdne^ivegft fo tabelndtveit^ fmbto, mie ed fi»n ehigelntn
@egTum gefi^etjen ifl. @d t^ rt^ttgi ei jtigte fti^ ben
ajorbflnbetm freunblic^er aid ben-gtOMjofttt, liefi feiaen
jfflunff^, fi(^ ben erfiern anfc^tit^njit birfen, l;eutlt4
merlm, ttnb lie^ fu^ in icietfaf^e llntei^onblungen mtt
btnfflben ein. @$ mag boiln etrond Uitiiu>rfi(^tigfeit ge^
xoaiUt unb er mag ^of^ngen ectvtdt iioAm, beren..@i>
.fflDunj et ni(^i fitter voat. Stn fii^ abet ipor tie @e=^
llnnung, tn-ber er m^ ijiniei l^onbelte, ebenfo naturlfi^,
aid adiAar, 8lu(b Eonnte ei ^<tf nut @ninb Jbetjeugt
Ifalten, ba$ ed ni(^t m ben Simfi)tK bed £6itig9 Kcgc,
in bod alte SSec^&Ilnil jn ben gion^ofen. jnrg(^nfe^ien,
bafi berfelbe eieltnefit bit Sefteiung S^eutft^laab^ son
bet gtunjofenfieirfi^aft, bie Dtutttelir ju ben alttn 3"t«n,
fo lefc^aft loflnfitie, »ie nur irgenb eia iEentfdjer. .SHlet*
-bittflfl wurbe et befftr ira ©eifle btr 3ntentiMien b««
'Sdnfgd ge^nbelt unb vieMift anti} bna.Kanbe beflei
gebient ^aten, wenn er fi(^ eWjofl jurucRjalienbet gegen
.bie 93ert)finbeten gegeigt, fte vot iim -^nig verle^enbcn
©c^ritten geiuanct, biefen mit ganjan (Stfer fiti b«nfetben
vtttnUn, not alien iZlivgen abet bit d^reit^ift^e SU*
lianj ftttd unb entf(i)irt)e» in ben ESoignntb gc^efit, olle
gragen auf Mefe jutfidgeffi^ct unb bea.SIfrtidnbetCB be'
: C.OO<^k-
enRsI X^itimm. 387
gTCifm ^aw^t $itte, bp^ ter Jtonig ^^ t^tien ju nd«
feern iiidl fur ftit gemeinffline ©at^e ju rotrlen gefonntu
fti, bic« c*et nur on bet ©eite ©efterteic^ tiim. mtUt.
3nt«§ fliaa ^iet bie ffintfetnung, ba* $)unfd ter wienef
SSwfeapbfnngfR, ber Stnbrurf bet pteu^if(^«rufftf(i(|en Urn*
geiW9<fB .tidS UnteiJafiieit etfUiKn. ^tfdi^Ii<^ ^
%tA^mm», mm wit i>«ii ben bunfeln .^nften mit
*(n ^(i^neii bei S^rettin unb bem Sptan ^jOB SBitten*
berg abf{f)eR, bte 3!erbunbeten ti^tmq&^tiQ nit^t sor
ibm ^njoftn beg^ftfgt, aub son bem Spi^ftabm bet
Kalgtii^n SiftJ^ctton i^ er, mit 9(u#not)ine ber 9lfd»t'
bcfanntmai^ng bt6 foniglu^en S3efef)Id rcegen ber Se*
^inftuagtn, Bttter benen aUein bit Scfhing p pffnen fei,
iBorftiet tt ^t^ benn boi^ in tiner SSetfe ptrttjeibigte,
bie ben -Sosig Jefciebigt ju feaben f<^iTU, iiid)t abi'
gewtf^n. !Sa^ et gtvOnfi^t ^at, im ^ottifatl iu einem
g)wrfo^ea ©(^ritte in ben ©tanb gefegt ju rowben, ifi
roaftrfc^inCtt^, unb er mag wot aui$ im ©ttQen auf etn
folil^ee 3iri ^tngewirlt Efaben. (Sinen offeiien unb entf
ft^iebenen $er[ui$ i)at er bo(^ ntd)! gemati^t, unb beiv
i^Qi f{) unmiUfotameiuR Sefe^Ie bed .Ifpaigia ^at er fit^
e^ne aBibetfianb ge^gt. 2)afi er, nac^bem er ben ©e*
fe^i et^olien, bie geftun^ unter franjeftft^e* gonunanbo
^ fltQen, nif^t bgrin bieiben, auHf baf er ni|$t Idnger
^Ttem ©taate bienen tootttf, ber ju bem ^anj^^t^qi
S«nbni^ jurii{fgK!et)ten genot^igt war, ^ben jvir, nal^
ben ven iW ^emai^ten ^rfianingen unb ©(Written unb
bd ber (Sefmnung, bie rair gem bei itjm Borauflfe^m,
not^tlit^ unb wurbtg. Sllkrbing^ abet nntbe t9 feinem
SBetfjdltni^ ju feipem SBciterCanbe unb ju bem .ffonig,
bet fein grofet ©onner unb aSc^lt^ater , fein ma^^aft
Bdterlii^?! Sreunb geioefen war, bejfer entfijrw^en ^aben,
wemt er ni^ einen l^iien^ g^fu^t ^ite, no ft gegen
17*
388 9ntta.l Z^itlnaM.
Aonig unb Boteilanfe, QtQtn We jeit^erigm Jlametoben
fdin)>fen mu^te. SQarunt fuii^te er nfi^t, tcie Senfft
utik Sangenau, bit 3)ienfte befl bamois no* neuttolen
unb au(^ f))dtei nic^t gegcn €a(^rcn felnbfelfgcn, nenn
au(^ hirje 3eit i^m ftinbffd&ea, Oeft«rrei(^e¥ Obet wenit
tr nut in btm Tufftfc^eii S>ienfi eine 9u0fi<|t ju ^afcen
gtaiibte, 'watum tief et fidf nic^t an !piinften setroenbfn,
too er »etiigpen« ni(^t in ©oiftfen unb gegen ©at^fen
ju Hmpfen ^atte?
Ito(^ frefli(^ fefn ganjeS SSn^otten gegen ®a(6fen
TOat in ben nflc^pen 3a6ren fo, ba§ man (eine Urfadje
f)at, fi<^ JU raunbern, bag et nfc^i auf fo tftrffi(^Ws
BoUe ©rwifigungen fam. Sn ber lijot, fein ®erfa^ren
in ber felgenben 3"t 6i* 1815 ffi ungieit^ f(^»eter ju
entfi^utbigen, alfl bafl 'oor^erge^enbe. Km milfeflen I6n*
nen roir eS un8 nut babnrt^ etfldrcn, bag ipit e8 and
bet ia au(^ fonfl nicE;! ungemelinlif^en ©Hmmung unb
SRfc^tnng 6p(i^er ableiten, lueli^e eine ©efte, gu b« Re
lange tteu unb eifrig getialten, noi^ eingetretenen S5et*
anbeningen bet Sage unb unlet 3"'*Ef*"''t ber 5ERei»
nungen, ^loijliii) ceriaffen unb fi(^ entgegengcfe^ten on*
gef(^[offen fiaben, unb nun bad aKefl, toa9 in f^tem
innerflen ^erjen fftr bie Betlaffene ©cite fi>ri(^t, au(t
. not bie gctjeime Steue ^bet getfiane @<^ritte, iibec eitle
^offnungen unb gefifteiterte (Sntmfitfe, baburd^ ju ct<
fHifen, unb au(^ wol ble gegen fie fefbfi et^obenen 81n<
ilagen babutc^ juni ©d^rceigcn ju bringen fut^en, bag
fie aQe ©*ulb auf anbere, auf bie jeit^etigen ©eni^en
loetfen, unb fidi aUmd^tic^ in tine hanfimfte erbittenmg
gegen bfefe ^inelnf(^rou6en unb ble neuen SJerbiinbetcn
in ifjtem ©fet gegen bie ftfl^eren iibetbieten.
3n bem .^auptquartier bet 93etbunbeten rourbc er
tm ^nfang jiemlii^ K()t aufgenummen, unb $utfl SBoI*
Snetol Z^ttlMii. 389
toKih^ nflirte i^m gnabcju, ia^ U» ®tmali $erfon,
oitm %ox%aii anb bU fii(^|ifd)m 31iup))m, ben Sllliirtett
fion gtiingem SRuDen fei. %ad| einigen %aqm wuttx
er icbo<^, (Die t& ^d|it infolge be0 ))eifdn[i[^en SBo^U
UMt[(ii«, bad bti Aaifer SlUranbn fur ben fetngebilbeten
nitb irbtnfaOd inteteffanteB SNann gtfaft ^atte, aii ruf«
, ^f^et @eneiallfeutenant unb 9(bjutant bc« ^aifettf att'
gcfteOt €r ^otte wtnig^tte efnen fdt^fifc^en ^am,
fefnen OrbonnanjiUnterof^jin, bm SQatfttmet^er Sofiann
@^ri(Han 3entf(^, mftgebcai^t, unb -audi bet noate nii^t
blefbtn. UntetmegS in Sofbotf, bent Stammoile bet
3;^ielmann«, ^atte ber ©eneto! bem Sentfc^ erildtt, bog
n )u bat Sierbfinbeten woUe, unb it)n aufgefoibeit, fii^
iftm ongufc^He^en. Stlfi 3eittf<^ blefl abUfjnte, fotberte
X^ielmann i^n auf, wenigllenS fefne dqui^jage mit bid
tn« niffifi^ ^au)}tquartieT biingen ju ^elfen, son too
ec fed juritdfe^Tm fonne. 3n ^uif(^en abei foQ et
i{)m trtldrt ^aben, ba$ ei Jtiiegdgefangenei fei, iebotfr
Dfftjiet metben foOe, wenn er in rufftfi^ Jitenfte tiett.
3)em Sat^tmei^ei gelang eS, tjerfoniid) an ben niff1f(^en
Aaifer gu fommen unb von biefem bie (Stiaubnig gui
9t(id!el}t ju eibitten. ^) Seitet reti^te X^idtnann eine
£ienff(^rt^ tin"), ivorfn et oorf^Iu^, bag man ben ge*
fangenen 6a$ftn bte SS^o^I gniifc^en @intiitt fn ben
I) ffltaf foltaborf (L a. Si., e. 240 ff. Bn lOMttrt 3tnttt
ax4 Ui'c broadibaT gracfen fdn^ btaa Xtielmann jog i^n fpltei
rolfter |u flift. SIS er (en atet, no* lier ^etteiSung ©mSftaS, nuf"
fotberte, in ptraftfAt iDieafh jn trrten, crfUttt SentfA: „34 bin
dU CSdAfc grtiarenj ift gtb^ct in ben S^eil, ter eidbfen bleibt, unb
fann mein Jtontg nii^t fllei^ ^r alle htain, fo ain ifb olt tSuiih
lieber mtin Srot mit ben ^dnten Detbientn, tl)t it) in nnbne Cintjlc
a) etc fh^t bti Srar ^oltenboTf t: a. C, e. 211 ff.
I , Googli:
390 SfMUl 3>itllH«.
2)t(Hfi bn ^ttbintxttn — untv ®lMrint ^eQtn fdUr. @t
rct^nefc eine Siat^btgung fdnt? iStrfa^renf n([(l^e er^
^anbf(^Hft(i^ wAttiUi, bann au<^ gebntdt wmrbe '■},
tint) worltt et u. a. bent Adnig von ®at^fen twrtiKitf,
er fei bunfi i^n „tR bfc tBctkgenfirit gefcft we^n, vot
Sranfreic^ al« ein Sintiretlin, anb vor ben aUiirtnt
SNtlc^teii old tin 3ntriguant »t»ne ^otattet, ol)M
Xrene unb otjnt aOf 9<tbe ju nfi^nm." 9tun, Sn>nt=
td^ ^9tnAb«r ^ttc bet SiniQ tl^n |<I6|t vntMbigt,
unb W bie a^efe^lf, bJe tr i^ gtgeben, [ctnt^wegd
verleitgntl. aSfe :£t|lelmann abtt ben Sktbilnbeten ^ttc
tn bem tion itjm bejiit^neten Si^te etft^einen Uimm, e0
tvdre benn, ba$ et l^nen Skifpret^itgtn gema<^t t)itte,
.beien €rfaUung tr n^t fitter War, unb wit bet Stini^
ba« Mttt isetft^ulben Kttnen, f^ in Mnci StBdfe ab*
iufetien. !3>(e Seft^le, bfe (EilMningett M .MnJg« wa*
rtn fe^t Rat, unb tvenn jiile^t alkibinge eine unoer*
mdbfie^e aBcnbung bet ^otitit bed ^nigfl dntrat, bit
wibtT ffiiu eigenen Sfinft^ unb 91>^ten (l«f, fo lagen
b(e @tSnbe bttfdtitn boit} Jtbtniiann vot ItngGH, bee
nit^t bifnb fdn woDte.
So unti wie fibttgeiiA fZ^telntann bit ndt^^ SSo'
note mgtbtaiSit, ttw n namcitfttt^ bie ^tlt fened ffic
!ita))i)lton unb ben ganjenJlii^ans bid JCneged (» vr'
IjiingnigBoUen Saffen|iiIIfianbe« tettebt ^at, wiffen ttit
m(t}i. 3n ber @ef(^i4te tritt ti etfi im ©eptembet »ie«
btt auf, too ei dn ntffifd^efl Streifcotitf bef^ligtt, baS
im Sffiepen it& fronjapfc^en ^tm& btefe* na(^ 9R69'
Ui^feit bddftigte, baib ben dnen, balb ben anbetn Cit
fiberfiel unb bte barin ^e^enben ^^xiofen gefangtn
eic|t tie >Rjib 3 »B e. 978.
I, <,■,,-< 1 1, Google
9ttRor X^idmiL 391
italfm, tok am 13. fa SStiienfeli, am 18. in 9In<
febutg , me^retc ^tftige 9tnteigtf«!&te mit SefebmC'
Ii>e6iuniettea fiegiridj fcepanb (19. unfc 24.) unb na«
siottlicfi bfe SSettiinbitTtgeB tntt ^»fiei<^ iwfentl^
^e. S^UImann ft^Hitt 6a ^A^rtmg bieftd Cotpft
vtel Wu^ unb @ef(^M broiefm }ii ^aben, roaS aii(^
Dan btm Jtaifft von Sht^lonb t«iKft ffierief^ng be*
@amtE)iitfreujed be« ^til. @coTgenotben0 annfonnt wait>.
'{Dagegnt fi^dtertt et am 7. £>(t. b(i ^(ium))rie$ni( mft
fchwm SSrrfiuft*, bie Serrtnigung befl aHatfiiaUS Su*
geteau, bcr aut Saiern I»«beifam, mfl bem fTanjd|if(^
^nup^ete j« l^lnbetn. ©ef Wvjtg rear tt bem 3pet*
Tiid^fc^m Sorpg tefgegtben, ba6 Don ban (infm 5p(e{fieii«
ufetoirt Bpetirtf.
ein ©t^teiben brt gfitften SHJctfonfl*? d. d. 3aia
23. Dct. 1813 benint^tigte i^n, bo^ bie verinhibetnt
9)h>na>(^at Hjn bvjifnunt i>iittn, bit jA^fy^S^ ^n>i" "ctt
ju organifirai, ju wc^iitfni nnb ^ bm mdtetn ^rtefl
gegcn ^avSteii) imtjubotltni. 6o natAi^t^ on iti^
bbr @ebaiife ivoic, mfl blefem Sliiftrage dnm gebenutt
©adrfm JU »nf^«t, ber (te ^oftca fflWliifitconnnanbe
in ©oi^fm btflribet ^attc, baft Sonb anb bad $tcc
genon .fcmnte, mb bobti bee @ac^e ber Setbibtbelea
bnn^ @eftnnnng Imb IBttMUniffe auf bad innigge vei'
fettet wat, niit Iter re^hnd^tgen fiit^^fi^eR 9legtamiig
aia ■obUiQ gebni^en l^tttte, fb biiitten bie SetbfiKbetei
ici}, wmn ^e 41^ ben ^^ern $lnf(l)efii {)inweg in baft
Snnete bet aSer^altniffe unb ©timmungen geblirft ^iSt*
ten, unb tvenn fie bie ©timmungen eined ac^tungd'^
TOtrt^en a3el(*pflmmcft Wften mit S^n't^ett nnb njaljrem,
Hierftt)dtigem Sffio^lwoBm b*ifi(ffi(^tigen, unb ftdj.ttii^t
Bot (o man(^em, bo8 mit it)tcn potitifdjen 9tufiw(tft'
gebanFen in SSibnfpruf^ ftanb, bie Sfugen vetf^tfen
..oogic
392 9axtai Z^icTRm.
uoCen, laibctt urt^eika unb untei aDen lImSdn<
ben ^tlmann dncn Slnfbag nii^t amu^meit foUen,
bee il)n not^ntmbig in jal^Itdt^c l&eUlflenm mit bm
3Qflafi$eR fdntS SaterfanbeS, mit ben ^ntertfTen ftinctf
EdnigUci^n Sffio^It^tei^ briitgtn, unb t^n lebenfallfl bem
SctbaAt ber ^atteili^fett auflfe^en mu|te, ba €C i^n
turn fOt^eiUifcAet von 3!tinatm mac^te, bie ooi^er tl^iM
feinc Sln^ngn, tE»cil^ feine ®egner geweftn unb in in
Ictitea 3t)t fa^ au«na^ra»lo0 feine ©egnn geworben
waicn. <$c ff^eint febotJ^ ben 9bifliag mit $reube, mit
Scgiti Abeiniiinmea )u ^ttot.
3)i( ®a(^fen, bie na^ bet Si^lac^t M 8ei(t^') bi«
Seit) gettifft waten, I^otttn fi(^ oon ba an bit SRulbe
juriiffgetvenbet, um bie geffitt^teten Streij^jgc bet ^n'
j)6fifcfren 8efat|ung von Xorgou jn &eil)inbcra, jn bcffen
@inf(^tefung fie ipitex eenoenbet mutben. %m.28. Oct.
Abema^m Slf^ftlmann bad £>6ercoaunanbo, unb wibmete
fii) nun mit gon^m Sifer ba neuen OrgonifatiDit rinet
Hrmee, metc^e SadCifen, trot -ber ^t<^t6aten C)>fer unb
Sfnfirengungen biefer Soljre ui^ ber ^rttauemben !Dutc^'
jitge unb Sefc^ioerben, unb nngtad^tet bet bei ben dn<
tretmben SSenbungen gnne^nunben .^Ber^mmung, ioi)
mieber jn ber @t&rfe von 43000 3Bann itai^tt, »obei
oilerbingd bie Sanbtoe^r anb bet jiemlii^ tierfeljlte Son*
net bet SrdntUigen') mil gerec^net finb, wi^rtnb S^iel'
monn efl nur mit bem ^et)enben .^eere ju t^un ^attt.
®efn Sfiirien bafAt war niti^it o^ne SSeibfenfi, nnnn er
1) nebcT ten bnrt ■oetitblUkt Sxmaxtitntcn cnanlofttii, nit
bnT4 niiftteT^te Xterfprttungen DeraoUtncn Ueberftitt ber tSaitUB
in itt CW<i4t M itipila f. OretfAtl nub £dliut it. o. £)., in,
t) eittc arttf4tl nnb «dlmi a. a. £., e. 546 f
flktool X^itlnm. 303
(DM^ Ml gegra t^n dngenommenett Offijtctc um \o w
nigec ju gtwinntn UenRix^, a[d cc ni^l felten iml^,
tidflti)tiUi unb partdifd) otrfa^ttn fein foQ, nd^imb
bat £)T3anifatien0gef(^ft o^netiied gCdgnet meat, i^m
inan<^n unbegrunbeten SSsovurf uitb @rolI son ®titm
folc^ jujujfet^en, bntn IteftMrfi^e et nm Iieruttfl^gen
fontite unb burfte. Ob fein aSerfafften in felgrabet ®(^il*
boning tinti ^tltQtne^m unb anflenjeugen ju ft^tfje*
jei^nrt i^, milffen wit ba^ingf^eUt fdn laffm, w^teben
xmi abn baS, wad borin von ^itimann'S ftfi^ctem
unb fp4te»m Siefen abfHdit, eEwn nui (ni0 bent Un'
notfltlit^en unb Un^imlit^m feineS gan;cn bamaligm
SSer^dltniffed ju ecflAren t>mndgen. Obeneit (agt *):
„9Rit Ijoi^geftffgerter SBorntitm^eit *), mit feicril<^tt ®e«
meffen^eit unb einer bittern SriJnie, bie iim fcel Didtn
tven1gfiett« ben SSerbaS^t fortletenber @m))1{nbli(^teit fiber
bie nit^t etfoigte Sfhfi^ift^ung an fein igc^ilfa! jujog,
embfing er feine alien 5Bafftngef!H|rten; nrit einem faP
beutfc^t^umtlnben .gaffe ^Ijr er babei inSbefonbert ani^
auf oHe on btn Sot^fm nocf) fif^tbare fraRjiflf(^ got'
men to*; et, ber not^ dot ein paot Safjien bfe fran*
|81lf*e 9»ntut bia oaf We fcmHcIjflfn S(e«^erii<^Ieiten
feinet Zeilrttt, bi« auf bie gelblafitten @tiefdjloD»en
fcanjSftfi^er ©enerale auf fit^ fetbfi fiberjuttagen befliffen
gemefen mar; abet mit no(ft roelt "uttBer^o^Ienenn Sinne
fbtai^ er fid^ bei iebet @elegen^eit iibn i^ten $ettn
fdbg out, nab ba« i^m nad^geru^mtt @effi^l unau9<
1) Btitcas }ni mmap1)U mt WtaxOtnlfM itt Qtmtrai ftrtl>
(tmi e. XBieEmann, e. 26 f.
s) Ccfnt ettDnits nat SMstnt ea^ VKunMr gUnjcnt. Si
fteiog eon fflnfCinib ben Ottalt dnrt OcnrTaJIieutcnftitu , era
Cflitfni btn qtebolt ttnb b(e Stlbgcbd^nitfl't rinet Diolftendil tmb
(it Ung^t 3tU fittT nonatli^ 166 S^r- 16 a<3T. XiMgeDtr
17**
li^UHjn ^nlboitdt in bent ^jen SZ^maRn'ft tt*
^{A eine tranbeilu^e octeton&flise Sfftdtiguag in titn
bittccn, fa& as ®emdtt^tit gtenjett^n ©^tt^ttnagm,
tie tt ft(^ gegen ten e^tibtgot 3Rpaax(^ m(Qt wir
in ba SBdme unb Stibenf^U^fdt bed munbtif^cn
flkif^id ttUmbtt, fonbetn nrit foltci S^onnni^ in
me^icie no^ viji^anbene fi^fUii^ Otbitd ouf eine blei*
twnbm Sitife niebtri^te."
9^ bie Xtuvt>«> ifoist' " ^w flbriKen mtt @ef(^
iiid> <£f(c, fieifiuHte ntc^td, biefriben fumbftMi^g in
maiden, uBb Dctliat auc^ stgoi au^en ba« Sntenffe bed
f44^f(^en QcTpt gegen mani^ei Kn^nnm, Wel(^ eon
veifd^iAmra Seiten gcfl^ wutben. *)
(StnxM ^^, a(f er gcnOsfi^ ^ttt, ba n nit
Sla^ ba< (i»tt)6 nit^t e^ mMittn fe^ot mot^, oM
bit bie.90nnati0u beffdbin wai%%iaii bis ju ebuat gc
iviffm^ilte»crgtfd)inttcnt)}<ha*), tiat bte aeufftbiibttt
Hcrik w<niajten« (^{UKi^ in SSiiffomfeit. tt« umt
bie jwedmd^ge Sfnocbnimg gttTvfjva WMboi, ba# bk
fonifllid^ nnb ^ijeglii^ fd<t)^f($tn, bie fi^twii^ucgtfi^eB
uob bie ai^[t^4» 2:n[M)en, alf» bie f tieitfriOe ei«<
bun^ @t\im». SMftt^nn unb akr^dltnifte imig m<
^iitbmcB ®iu)i)HniBg, jufiumntn bod 7. btiitft^t 9intiK<
I) arrtf*rt mi* etlm a. t. B., 10, 590 ff.
I) mrrbiitgt aia niaWt tt tin tafitti Xasrihera tfacsx^o,
fobolt tin foli^n; {anp^fi^tig emoibin »dit, nub tfi foD fa fdncr
S^te niAt DctfAnhgen nertini, taf tT fU) itifaUt (17. Gcc.) hifs
ttg M %fii^ aSoItoMtq enismlittc, fi4 tabti tnnnntt, M ec gcs
t)Dtn« eaitre nir, nnb tm 3ntcre((e ttt fS^ftMen Xation4[«tn
tine tiji^e Stnerobnng tmpfa^l: t^xfin qae la nation li bien peo-
Minte el li maltaenreuie en laime tenu pniMe an naina (tre en
litat de cootiattre pnar acqa^r le droit <te coni(i(er parmi lea aa-
tioni allcjaaadM."
I , Google
taoft MMtt foOtm, an ki{f«ii €^t(e ttat #tt4^M ^t
QOuSadft VkO^ ten ticfftic^ $tt30S ^^i inigu|l vrtt
@iu^'S9rimai (wrief. Sin ^ti^g Abenwliin am
24. 3Xc 1813 ben CbttbtfeM mtb ftot «r 9. 3m.
1814, tnit ungear 9000 Vtam, t^ten. MtfuOtragcn
ftdlii^ no^ longe nft^ vo^HtfU^ nnb Me f^t fltatt^(>
^0^ auiittHfitt waren '), ben iKdtff^ nai^ $t>0<inlft an.
ai^tdmann f»!gtt mit dH)a« fliet 7000 Swftfek uttb
S(«^oWHetn etp am 7. 9f6r., wotauf g(fl«t Qidbt M
9(^010 n6i^ flftn eOOO^Stann BRb ^»Ater nixl^ m(f)WK
au^dlungnt nM^ifiittd. ^$ 9oit)« )r4 ^^og* B0tt
fSteimoT, baS buT(^ 3:^(Iinann''fi Knfnnft unb atibm
tDffte fflwftftrtungm bi« afif 30000 W«im fffbta*^ wot,
^Ottt ed mil ben frflng^lt^m ^fct^gen ber ttetgffi^
Sc^ngm unb btm ^ttat Stoifdn ju tirftn, bM flify
mtt tx^mx 6000, bann 14O0O Stonn jtvtf^it bkfm
$IA$en fiftwgte, baiel abw aHerblng« SSewrtft ^^«
SReiM^aft g(A- Sri btr nfcbetlage, wel^ ^lel*
monn let fEenrttoV criUt (SI. Wtiti 1814), Afcb e«
wol nii^t o^e ®iunb gerilst, ba{l tt fii^ in efn ®t'
fe^ efn^offen, M btm or bem feUfl an 3^1 &tt*
te^mtm ufib «« Jtetnt^)w» bi^t^bm Seinbe ^rifftn'
tl)eiU nui 9tenlinge entgegenjufleQm E)atte. Sdn Sttf^'
vii[f be^nb, mit Kudna^me brefer SfnienbataiDcne, nut
(m9 ivci'mti/t, sim ber Jtmr rfn Satatffon fi^ort ben
|$einb gefe^en ^atfe, ub b^mi ^Df^^e niKfi Drogtro*
tfyAl9 un«fa^wi( TOarnt. ^e iQ^j^tt Wrt f4(^(|en
Mefter relc^te nldjt auS, bit gjWnflel ber 3nfanierie ou*'
jagleii^n, unb mu^te boia Sien^er^ onfbicten, uin mt*
hfgPArt We artiDttfcin rtHen unb ben nnfleotbneten
1) Otaf ^oftnborf «. a. B., B. 144
I, <,■,,-< 1 1, Google
.396 iowttl a^bmM.
9tAdtsg jtt beden. ^) S^^cdnostt fpm^ in dnent %t^'
kt^^ ftine Unjufcicfcm^eit mit .bos aSnci^aUm dttrt
X^efM ber. Sanbtee^t bei bitfrat @cfe(^t iu«. Mid ab<r
btt @|tnetaf v. ^Ut^, bti in @a<&ren on bie 6)>ifte btt
Sanbriibma^ang ge^t unb tiit^t mit in0 grH? g^^
root, feci ber Studfe^r ber Sanbiwfrr nat^ @a(§fen. auf
iewn X08««litfe6l riae Untnfmfeung unb eine Mrt Sl^rcnf
gKi(^ gtfin^en.WoKte, tetHt Si^ieimann vtt^dnbigenv^e
jejw« W<^e SBictBtaufre^mm dnet uen ber eorapetentm
S^e^Dtbe nUbiflten ®a^. SHe :8iuibn>c^r usb bet aSoif
net gogfo ntotlit^, bei bet eingetteteaen SBaffenm^,
@nb( Kptil in bie ^eimat junid unb ff^litffen i|)re mi^
litftiifi^ Soufbo^n. ^ttH) bie attt)alt=t^utingif4e f^
gabe wfttb (24. Sunt) nad^ ^oufe entlafftn unb ^mUf
bie tufiif«*btutfi^e Segian') «f(t)t S)a« fti(W^e ^(<
fKttbe .^ fdnem ilQaterlfUibe wiebet )u twtKauen, tnig
man bagegot SBtbenfen, unb fflt biefes ^ib biefe« 9etn<
gotten Ri)(4 boburt^ erfd^wcrt, ba^ ber ^etjog sen SSei<
mot bad SiMDd neilief unb bafl SDmmanbo be^eE&en
crft BOtldufte unb fett bem 9. 3uni beftuitib bem @c<^
otnU 3^ie(mann ubotiagen loa^. 9hir old Ucfn
(2.— 35.aRa{) auf cint«9Iud^gt luu^ $aiM atwefenb
1) «gL dbcr bUro (B<fc4t: c. ^tt«I, „X)n-aeiui(iI bn
(S«o(eri( gret^. ». XSidmrnm", 6. 51 ff., unu auf *tt nnfcmi
9titc 0iaf ^Dl^toTf a. a. C, e, U6 if. — eit^t <ni4 9nt>
M unb Bim a. a. &., C 664 ff. — Xn btn btt esnitiaq cr*
(altntni ffiunten ftath am 8. "XpTit 1814 jn ffionB tei Ebnft
^4fif4K JtAiafltne, ber ibntrnt bciiee unb fnttfgt Vngaft JStl^eln
t. X^fimmel dtb. ya eonnenbom 1774), bci Ke|fe..nob etUfl's^i
btS (UbtRinnhbigcn Ci^terl. e^enfoIU tma bra Jt^nffititn fid bn
fR{ttmil|ter j>etitTf4 Sibmann d. Sntlmft.'
1) Xni Dit\a rnnrben boCb bocimf ullc Catnti, Qdittenbcisn
unb {toUiibtT, nnb fpltei oQe ratliffen, bit ii(4t Va4f(s sfetr
^icnftn tMicn.
I, <,■,,-< 1 1, Google
Aoctcl XftUnsL 397
wot, Mctiat t^n l)tt ®mntA d. im:f, bet, fei^t tvlber
Hon Seimai, i^4 Sttgnbier efngetreten nar. .
X^ielmann ^ab olfD as bn . ^i^t bc6 fA^fif^
^tatt, in bet bangen itnb Mtift^en df^r 1*0 loott fo
Bfelcn SeiUn battni georbritet »aib, bit Sat^fm -fte
ben (BAaakn bed ^etlnftti il^m burt^ ai^ 3a^c^a«
beite tiUtvidriten SeUfldnkigfdt unb bet SuflAfunt) i^
^cttfo atten Sniinbung ntit tintm tbtln 9faflenf»auft
BU ^mmtn, nnb too bie Untn^anUfintgcn fibn ba9
eitb(f<^( ®(^i(ffa( ®a($fenS fdtioebten, bafl als to^ ber
unf^nlbig^ Xl)ei[ }inn £))>fer ffit bie aBgetneinen ))ol{*
tifc^ ©ftnbra gemaiftt ttterbea frflte. <S« ift boB jeboi'
faOd bit mUii<it^t SeUe in Si^ielmann'e bomsNgn mtt*
fomfeit, bit loir ebei bet^olb ttni furj betfl^ unb, fotoeit
ittoglii^, in mi(b«inbem @inne niEidTm nidtn. @ne
folt^ Sdtdrung tmtt tvenig^nd ^t bit aSgemvlKc
Xtninoi feint9 Sctfu^toiS . in ban Um^anbe liigen,
bo^ n ^^at*^) in ber fit^ Uc^etgettgiing ^ntfite,
€a<l^ftn fei ffli immer an $reupcn gefettet, wo tSOfm
booR flUetbingd wfliifd^enAveitEi f^etncn nwlte, nif
bos >^eet on bfefen @cba:rfc& ju gendl^neB nnb tnm
aQcm objuitaUett, uxid ^ bie fun^e €t^iig ^6mtb
etf<^nen [onnte. !£ie aiHtttf, bie et antoenbcte, Ueibm
intntcT^a U^AiawtrQ). . -■ '
@irtt» I|attt in ftinem „9l§eitdf(^cn aKeioir" eftteti
lu @unflcn bet Unt^eiltKnrfeit €aii^fen« ctngefntbctM
Suffo^ in ))tni|if4em @inne fottgef($t mi am et^Infe
I) ffl gt^t Mtl bnitll4 ml bra e^telitit tn«M, tit n obi
SL 3sH 1814, ta etntr an f[« U6H4ra «ii4t, on kn •esrtil
JUdfi Old an Shtftsl Ontntr. ttUti. 0. Otaf ^oltndHurf t. a. D,,
e. 162 ff^..a»tf4ci Hilt sAion 0. 0. c, eh m, •. W8.
oogic
see (iMttt z^Mn.
btn Aiftig WB Sw^tn , »c^ fMnar a&tHft unt $tag,
bie or elnm „Udins<it0" iMDtntt,.bet „fflort6rt4i^ett"
gejit^en. Grin fM^i^r ^aiqMwmn v. 3)gtemlM)iiiafi
ttwti fibti Mtfe aBcAinga 4^1^^ nngtnt^tfiettigte ^^mds
^usg (d trMtttrt, ba$ ex ^(^ btttrei^ (itf , dt^rrefl fit
^et ffip^img mit ^ftigen aSmrten iut 9tct)e p fteOen,
WvM cr mit bet 91f<^ten an ben 2)egen gefi^Iagen ^aben
fell. &6Tt»6 iHA tn{)ig unb antwortete mii ^irnifi^
A(Utc, WDianf ber ^au)]tmatm blant gejogen ^abra,
onb ti9®ian6 i^ bccouf ndt ftaem ^nberfdbd tat*
gegengetntcn, iuf bie ^aiqima^e geeilt fdn fott.
®tvi^ i#, ba^ er @ont« buu^ eine $atroitfOe ber^afc
tea iinb onf bfe SB(t(^e tnrfngni tie^f unb ^itc ^S beif
ft(^, H btT conttuiabltieRbe ©ettrrci gnabe tinen ^ufl*
0^ na^ 8n;4 eana^t ^ttt, bf« in bte Kw^t ^obra
ftif^ md^. ^Dei (SemwoMtaiiit mtr Seoxf, bet,
sbnM geiBi^ init,btt-@efhlti>n9 bcd.^tPMrtmanxd via«
lAwnen ^^attifinnb, bei frintr SUdftift tnt^ nattf
ti4 ^naS fefnt is ^rei^eit fcfm unb bagegeR ben
^tni^mvm. in ^aft ntt»men tte^. .S^fttoianti, aa
wU)ta StcPiT bin SSerfaK berii^tete, ftfeWte bm j^otqu*
tmnn aai^ @a<^en juidtf, etHef «ber jnglei^ cin
®4cfttm on Me SSri^intf, bef im.a ^ «ibiMng«
«i^ eitnimi gdnjiitf} serfiif)!^ ^(i^e unb b«8 iffm %tl
ben @a(i^feR grofen @(^aben t^ot CBt (dMe botiit M«
Ih^AnglU^ jene4';^u^anit4 nt ^ntn A^tdg bontud
tb; ^a^ befPen SBcter U)egm 9)er^ening bee SUH^ian
V'qn.baK lonlgfic^ ^fe fortttdi^nb mtt S^^UErotett
. 1) CcT, Mft. unl Mr »re^e fll|riiifr4t 'Xxt^aadte »ixt nnf
MfH^,' M»: VU Me rtvM Jkeoftlttc efamtecang tdtftt &tat, Ut
tr XM6. 1, ec a, e. 468 r«(Ml »ftlt4ui nata-'^M, dna»
9ttaai t^tdiinot 999
aba^ttft tperken fei un^ mebile, fdnc ^iinbtungtotffe
f^nnt nm ditcc 3muttiwg t>e^ ^erftontcd tuQ^ifiit'bm
OKrtmt, „wri(^ and bet in Zn^m bmlt^mm jiigel'
Icfm Sln^itglff^FeU an bte gcanjofen fafi untvibmuflic^
^otgefeie." (SflWte tt beim nic^t, jpie ffl)r ft (10
^ttft flcrtiet^, aW ei an Sotgtui eiinntrte?) -3»«t
iennte er n^t um^fn, ju crfUrm, bof a „bm 8tu4«
fa\i U« Dr, @drrcd auf ben .Sontg von Sadifni i>Qn
^ijM taM(," unb au(6 bagegen i9 nf(^« gu ninncm,
t>a$ tx fi^ „ni<^ ^r bertt^ttgt l^iett, offtcfed a{4 Sb'
oocat bed ^nfgd von SMErfen aufjuttetm;" itnter ben
@rAiibtK vbtt, bft er fui lettered an^frile, Wiib bit
SBci^c^ening , bag bit t>nbfiabcten ©ouimfUtt bit ^nnb*
EungSiwJft hei Xini^ fd6^ fAr ni(^ attbtrtd angcfri)en
t)dtten, getvif mit StttS^t von @raf .^dl^nibi^ fut
mt iiMi^ $ew«gte, untmiefotf S^mi))tttns rtdAtt.
gr bfiog fi^ tttUtr auf bit „ butc^ bit mtrftoUffitm ^'
Ijarten toitritte SpieSfcei^rit bt* Pr. @Sri»«" '), »ptW«
fieilii^ bU ipEtn^f^tD SKililAtk^dtben »enign tfbttdf
badfttn, wi^e Sdrcpd, wti( a ben %ani^ b«0 tifv
ftnbftd eine* gegtn ben SRWbtaa* mit btra 58«f|)mW
geii^ettn Stuffa^cd nit^t nmntn wUte, tincit SRndfetia
ale execution )uf(6f(ften, btr folcmge M ®dmd Mi^,
bid biifer enbfi<^ bem fi<^ tAglitft ecbnbigentwn £#r
jter ben Mamtn — efned tim. v^otbntn ffltoniwi
noiute.^) ~ :&ad ^timn^e abd war, bag !3^isaini
1) ^r Me bonutlignt ^nflinfce nitb ^tetiuonfiiftoii nar fnUff
Mr „tolRiitt ytc^rtti^t" tint* ttoitiiua ei^riftfftBnt ftfr »»•
» „t>U etfHe M ■(« to* mfittt/' faS «kt» sqfiiM
Wten, nit Icr fflttta. Xitiqurint d. a. &., C. 469, (Ml Omf
^oltnADTf ^Ti4t oniti (0. 252) con dtum vra^ftni
. C.oo<^k-
400 •aeni i^UOun.
am 6(ir(uffe \tnt*, jut befteWgen •otttcta^tn SM^ri'
lung an mint b^mwUti SUfttfitxa bimnititt: tx
maffe ^iet^ei „feiarll(^ nffdten, baf {cber ©ac^fe btS
SibeS gegen feincn JtSirig enAunben fci, unb fdnen
anbmn ©oiwrean, aM tiie aBiirtm ^Rdi^te anjiiertenj
nen dabe, unb ba^ n vervfQt^tet fei, einm jtben, fca
rfiwn (mbtren SouBenln anerfntncn weKe, au« bet H^e
»ft atmet aa«juftrei(^en." 9hin We le^tere fflCTi)fIi(i6«
timg otocftle i^ien ®ntnb ^ben, fowie au(^ ht^t it*
^rttten n)cciien foO, baf untet ben bamsligen Umf)dn>
ben Ut «rmee nut ben Sefefrfen ber aKfirten «M*tt
bten^Et4'n ^e^orfom lef^en burftc. ^e9 bem A&n%
gelefftertu <Sbe« entbiniira lonnte fie alter nut bee
A6nfg, unt» ble VflMnbeten Wdi^te ^ben fjsdlet gejHgt,
bag ^e bad fe^r wo^I ntu^en.
Die fd(§ftf*en Offljiew MMrten f^a bur^ b(eftn
Sotgang, btffen Aunbc fl^ tiaMrltd^ verbreftete, in ber
Wiiliif^iA etimtnung, al9 Xt)felmann, bet efnrai Bfeft'
mo^t, ba<t et ju @^ten bee @e(mrt0tages bed .Rdniga
twn ^teiiSW anfiefite, ttdftrmb bfe ©a(^fen babei i^e«
JtSnf gS gebad^ten, beffen Momendtag berfrfbe S^ag (3. Hug.)
WOT, ben. 3>(if} chtdbratfite: „9Iuf baf bolb bod gonge
ndtbltt^e ))roteftanHfl^ ^eutfd^ldnb unteibent ger«E|ten,
Mwffen, trt^gen unb mflbtn ScejUer Sr. SRai. be«
JMnlg« ft(ebtf(^ ISMfiietm serefnigt ictrbe!" 3)em nat^
alien ®dten ^in unjiaffenben SirfRf^c^ folgte jwor
feine ft^arfe ©egenrebe, abet gdnjdc^ed ®(i^met|icn ber
©efeUf^aft, con ber Biele SRitgliebet i^re @Wfer auf
ttttRdftcr, iMl4er uon JtMft irt Utafit M nterniT* bdttgAtn
KOTbtn (ri. X)6 btc) M(^[b« Stf^tifttt obtr tine anbm ffl, ntfTtn
Mb; Bt<M-
bie XeOer imim. VM worb sttfUwnM tini f(l^p bie
ineu^if^at SfsilbwinteB toatrn In fit^t&wet Scriegm*
^t. 3to<^ tnuif 3;&itlmann auf bad So^ be0 aRiitt<
find 6ttiit, gegen ben et 1808 ftanio11(«^ 2)iati^it
tit bie 3eitungfn befdibtrt Iiatte, unb ben tr te$t oM
)>en bentfi^en SIfwflel i^etruB btje^nete. %ii n aber
faf), ba^ er.init aU feintn SReben temm 3(nQang fanb,
Eie^ cr m DDot Uiunutt)( ^iniet|en,. geg<n tmanb a«0
feinet Umgefruno, jui weitertn SSitt^tlung, ju ditftnt:
bie ^enen m^^ten bebenlen, ba^ tS. not^ nnbtw
Se^ngen gebe, die ben ^dnigflein! Cb ei fu^ wo(
crinitette, ba@ et niti flinf SiH^ie fcfi^ei di^nli^e 3)ip^'
gen gegen fol4e.<8a(f}fen gtdu^ert, bit i^m aii @^ner
ber SiOBjoftn bqeii^net nwtbm warenf
Salb borauf cudEte bad Sorpft old (SiecutfonSmat^t
nai^ Aur^effcn. SAlumb ed bott ^anb, wuiben bet
aHen SHegimentem unb fon^gen XTU)Jt>enabt[|eUung(n
flbtcffm cntworfcn, wtli^e in vdttig gemeffenei SQeife^)
bie SUtc «u4fT)ra^ra, b(tp bei; ^onig (einem f&9lH
juntdgegeben roerben moge. iSfe wutben von fdmints^
U(^en Cfftjieren, felb^ son bm S^^felmann junil<(^<
P^enben, unterjeic^net, ohnt ta^ S^ielmann ei}ei etxoai
bavon er^^r, aM bis i^m bie Slbitffen, gu 3)iarburg
am 6. ©ept. 1814, butfl^ bie Srigabferf unb mti)tv
lung^ommanbanten nbtrctii)t wniben, bamit er fie auf
i) SI nofb babel no^ oU tint bffonbcte S^Piie Mto^ttt,
itf in nftt ARnonrnf^uf , bci Itefen Xoofl begleilcte, efnem fj*'
fif^tn Jtonenin ten Xim foftcte.
1) Cie In ben ., Biiif\i)n Xdraftfltten nil ber brelbn»r gt'
. f^debencn ^einuig'' ent^tene „^nf( >(>: H4fif4(n BifBiAen an
bn Qlentnil Xtielmunn" ift, ait faft fimntti^e fognunnte TMaa
ft&it inn Sanunlnag, lein erbifttet, Ml flbrieeHt tn -001(1 Vh
fi^t, nmn unit mit arger JBergretrnng, gert^^en ifl.
.-.oogk-
4oe Onitol i^Utmn.
Um SMtnflniegc onfbte ®4mttiia getangeR lorffe. ®(^
bn cttenfo, dtertofc^t, (Ht unmgene^iR. DerAt^tt, i>e^
f))t(i^ er jmir, iix* gu ^un, vnlangte ](Iio4, baf tnrt
rfnigtn ftbttfftn tiie haxin entt)«ltcnt ondbrfldl^e @T'
HAning: nan iialte M f^ned @ttcd an bat StivA^
iii#t fOr cRtbut^en, unb ber Uebntrttt bti Se^jia fei
MtMdwe^ al« dtie Soefa^ung 'eon bent ^dnigc gu be
trw^tcn gAM^n '), in SJtgfaEC gelta^t. wecbe. Sbif
emracrteo anbtingtn fief ti jeboc^ bie Vtecffen aw^ f»
«» ®enetai StMft aifst^en. duglelt^ a6i« f^Heb tr on
Jtftifi unb an Stein, ^tUft:beR S^vttt.in SI^U tfntr
TCMl«ti«ndten SmtgHii|~'bar, T^ab itm, in ^n^ti^ei
Unfeniitntfi ber boinat^ gois ollgetttiant ') fd^^fi^cn
©rtmmitng, aiif Stittpiflig HTib Snfft^i^dg, woiei et
nammrtfffi bfn ©enerat ¥eeoq, beffen tuljtge, Befonnene
geftijirfit unb tfefe Ife^afitdisftjm itfonbffe Im ffiJege
ffanb , iiTiV b«B ftuHgm Dbcrft en ». 3c)f(^ffi ") bejHt^
«eK, jofl fogar au«Wfirflge eiii(Wffe ^ttW, fopwtt Urt
^lOi^Dhnann d. 8angenan, dn SBntbec b«« @>tnmils,
1) mUi: iU XMcttit beibn X^rilt MtfM erflintng foaUf
c^ra btt ®raf fiolfentoif a. a. £)., &. 257 ff. line ^nben
s) etmoige 5Reinung6Derf4i(benl)eiten , wfe fit in ia frften
dtit nii4 tet 0^Uiit bci eclpiig bdjcinirCnen Sractionen gt^ctrHt,
obcT fmmcr nni tlcinc iUttnoiritlten gcbilDtt (attcn, naten »Al)Tcnt
ta frtmben (BeiiDeiiuneitl «c6t ana me^r ccrf4naiiKn, unb
jalett niiiren tt nur i»4 Cit uanittclbar mlt ten pKuf ir^ni SaUicfTe
iSBeifnfijiften, nel^e Bic etnvetlcibnnfl 6(i4F(bB 'n $[cu^a n&iKfb'
ten, oBec Bo* niitt entttieBen jier&orreicittea.
1) Sotuini Xtoir D. d^ifi^ft, geb- )■ ^imt^ 1. iSlJTi 1779,
nan 1831 BicHiiibn Otcteimtatlb tt^.^ifibatt M . JtrngtMcaab
twtaHammer, 18S1 @nitniUKiit(nintt nib Jtiic$*miii[ff tr , 1889
QommanBiint IcS AfnlefteinS , nc .n 6. !Kai 1845 geftcrfeni ^.
9«ina[ 2(ielnnik 408
iter, w)f ffltt m^m, au« fit^ltf^cn in ^tmic^iff^e
2){nifle gemten, auf dnet goudfrrdfe na($ 9laOi»eT)}en
jufdlltg kern fili^f^wn <IOTT»d btgcgntt moir unti botict
ttit Xlfftmmtn fe[ti{l, wie mit Secoq, d<iif(^wi( an^
antxtn olten Sefannlm geftttoi^en ^atte, Xia4 foate
Hiui etn b^xntiifi^tt Kgent fdn, bet gegtit $t«u^ra
agilfrt tfabe! ®» firidte f<^t>ii twmald gtfogettittil
baft <it fteuetn 3df fo etfrig wai^btaitK . ®twiMM
be0 ringeMIbtttn 0egenfa(eft Dim $ieu^n itnb J^flm
nk^. 3n biefn €^($e urn fo t^^ridftet, aid ®a$f(K
gat fttaer Stuftdjung »on Oeftendi^ auS feebutfte, nab
alft Ge^mid^ ga( ntc^t im SSond^tn btc ju @a(t)fen*
@unf}en ent^nbenut' Sewegnng Itanb. @id{^woI lie^
|i(^ bee ^n^ fo ma^soQe, befonnciie iinb ebtlbenknbe
®eneral *Iefft bun§ S^idmonR'ft 5)atfieUung, i>b«t
butc^ ben fc^mffm ^J^rtd|latt)^uti(t bee g^tfft fdnr4
@(nnat^aib«, )>. aRfi^ng >), be^atmen, Me an f!(^ f»
natitilit^ nnb at^tungftnert^e Seroegung tTener SoU
bafcn^erien, ble fti^ ttit^t von bem angefiammten Sdii'
1) 'XEef, IDOS. Mefer fonft DtrtfenltDone aSanit in itx S$rift:
„5tuS itiefnEin *f6eii" (Serlin 1851) flfiff ettf^ffil unb Hiffile
Sa^lItnttTe fogt, ift eon (cm einTdAgfhn, BifangtiMleD $<ntel^Etfte
entftcUt unb noUer iBtebcc^uxsen, Serf^isngnRgen unb Unditttgi
reiten, n>it njir Me8 bei ten fiplceffenben ?)unEten tn unferer govt"
fefnng btt' @tett4err<%En @eF4i4te tet TAi^fifiini' SoIteS nnb 6Ma>
tel fsKieQ aM^srol^ren ^ofini. Ueber^duet tjnneti oiii nol e^
itflenb cine Xrmafung fagen, ba^ niemanb flbfr bie l<Si(fifil)e gruBe
d» Iltt6<l' abflfben foUte, o^ne afle in Betr .beidinttcn B^rift
dbtr ticfdbe an nieltn etenen unb auefG>in:ii bri^ibta^ttn Xai
flobea nnb STditerungrn gelefen nnb grQiblii]) cutDogtn jn t«bni'
t)k Sm^e in cine DoQcnbtte £^atf<i(^c, unabdnbEiIicb nnb Kerritmer)t,
nnb »fr mfirben ble eorflinge bnbei gsrn 6(r eergtfTinftelt dnbdms
faQen Infftn. eolange nber nDd) immtt lot (Strditbene r{<i^tli4 nnb
V0(iti[4 etroUfotict uMB «nf nngttc^te Xnnnsot bc^rfebtt »e:^m
ran, m* D(Ri eo^rm an* nlber^ret^rn inS immtc nicbct uAf btti
viiltii^cn Stont bei; ®a4e ^ingfrnitfra netbtn. '
I , Google
40i Oonat X^ldiuw.
bttfttftm ttcnacn, i^x SBatalanb aitt^ jmef^en ft^nt,
unb gegni Me )>«>tK<tben aRa^rgeln ivenig^cnd bittwtife
dnfemmen unb ft<^ babtf gegett SRiflbeutung t^m @t«
flaaung vensa^Ttn tooQten, in )>etit Eit^te ati^ufafToi,
in Wtlc^em X^Imann fie barfMIte. 3nt Sfnfang owllte
et t>lt 3Jca)tp«i fofott au0einant>er(egen, itnb feU^ aU
gUKi ^D^e fd<l}fif<^ CfRjiere, t>U nit^t gu !£I)ieIm(Uin'«
^e^Mtn g^oiten, in @eneral D. Srcnifc, in ff>&tn:
in incuffft^t 3>ien^ trat, unb tin Cbet^ieutenant
0. Sinbetoonn, im ^auptqnartier ctR))fangen tvurben,
gclang e^ Ucfm )tvai, bit Sluffitffung etwad ju milbeni,
nUbt abtx, bm Sietbadjt gdnjUc^ ju Iiefritigen unt> aUe
@egain(i^grln )u "ottif&tea. (Sine Crbre be« @ef
nerd Jt(ei9 vom 9. ®0t. i>pxait) ft4 ^^et ba« ^inWi'
nig ®a(tfen« unb ber ®ai^fen in efnet Seffe aue,
i«I<i)e bie con^fefini, ben ftaien X^atfac^en unb fi4
ftlbf) tDibtrflfffE&enbfien Seijiau)>CuRgen umfagte, bie nni
immer ju ©unfien be8 9Jerfa£iren« geflen ©a^fen auf»
flcbnidit motben ftnb. ') ®(^[ie|li($ rouibe befoI»[en, ben
Xnippencommanbanten ju ertfdien, icie ber @eneia( bie
abteffen tntft^en aiuffe. ©tnerollieutenant u. Secoq, ol*
bet iitefle ©nieial, unb Cberfl v. ^ei^tti^, old ber
®()ef befl @eneta(finbe«, wurben itad^ S)tettien beotbeit,
nw fie fit^ 6ei bem gurfien Stepnin serantwotten foUttn.
9la^ einem milbeten 9iac6fa^, in bent ba^ •^erj bed
biebern J£(ci^ cine ®ttntme gewann, bet abei jngleic^
vennutt)en (A^t, baf er i^ber ben ganjen ^ergang in
©etteff bfefer abteffen geWnft^t war, fb(gten einige
lirolfungen, ^infii^tlii^ beien bei ©eimal in einem
i) Citfd tlrttril fibtr tie, uuft bei iSnif Iwltntorr a. a. S>^
e. a&9 obs^ntiftt Crtrt 1ft fpccitS hgrtsM in Gh^rtfttl iM
K&laa a. a. C, Sb. Ill, e. 592 f.
I , Google
9nmi Z^iclaaii. 406
iJJoftftrifHe wfI4rte, »a$ t» f^n froie, Wefitten fftt
flbcrffflfftg ^alttn ju Knnra. — Staf Ibillmann'« 3b«
ftan; muftett iept bie fi^on envA^nttn, f&t on^^^g ge^
^lUiMit ©tdlHi eiirfger Slbttffm weggdafffn, otiet boi^
obgefc^ivdt^t nxTt)nt, unb t>m gotnmanbanten tovitf
eine erflfttung Borfldegt, Me fit c(jnt Uraftdn^e untm
f(^ielt)cn ttlnnten, ba fie nicfitfl enttiitit, mogtgen fig<itt>
eine ber gtrfigten Sfbreffen fid) erI)ot>en ^Atle, viedttc^
blo9 (eftdtiglf, ba$ r» )>t« m @ntf(^dbung dbct bae
®(^f(ffal ifivti aSaterlatibeJ nur ben allffden Wd^ten
ju ge^orc^en unb in i^rer 3D^<^tnfiU(ung nur bie Kuto'
tftdt )>t6 BMflefe$ten SorpfldjefB anjuetfennen (jdlten.
^ai e8 etn ®e^^(, bag man boc^ )U weft gegangen
fri, obei fagtt ftd^ !£t)ielmann, bafi tin Wann wie Secoq
fi* mit bem gilrftm SRepnin, weldKt bie fdi^fifi^n iDn>
^dltnifTe nnbefangenei, aU bie$Teugen unb SontffonM*
ntn, tbefl Dur$ tein enlgegenfte^enbetf 3ntcicffe inege^^rt,
unb nii^t ofine Sci^dnbtiig nnb fOtit^^&ijl attfc^ontt,
lei^t setftdnbigen njirbe, ober wfrfte bie ecHdrung bet
@eneralntafoi4 !». Sieiienau *) unb fdmmttti^ Offijierc
ber Btei Wefteneflimenter, bflf fie ia$ St^irffal b«« @e»
neraU Secoq tn^gefanunt t^tlitn wAilen, X^fdntann
lieg bit k Setreff bet beiben feo^n Offtgiere anflcortmete
tRafiegcE anfie^. ^dgegen fi^ftfte cr feinen HoiuMif
ien 9Httintiptr v. 2)Teil{ng na4 SUtn, am brat Jtaffet
von 9tu$(anb fiber ben ^orgong ■> gu btri^tta. SIM
Mefer OfPjier in ben etfien 54gen brt Swembere »Bn
I) Sngen Sirtriift 3RDTig d. Eitbtnau, Qeb. )u ideffon 1758.
Bie^t fiber tfin: 9oetit „5(ii« tern Stben riitf M4fif*en ^mfttwn,"
D,g,r,z»-i b, Google
406 VmtRl S^ltlUHL
mm gmflfle^Tte, *i(«We « fdnem ©eittwl We Wfifte
Sac^f^t mit, ba& bU iSinotrUiMBtd Softjftne in $ieu'
^n turn gewif fd t^iAdt, ftint ^iwaitungm fo t>t>^
^tigt lu [ft^, n((^ea ^ijklmanB, tm ft$ frit SRo'^
twtnt njifrt sec l>en 3:ru)^))en gfjeigt Httc, ))I6tii(6 in
iifi^^i fluf t>« ^Qtabe uitb liegrfifik ble Offtjlne mit
fai ift flitfct^d«n. *^(Wen ift mil ^Cwirten Beietnigt. " aid
»«atif bcr bonate twm fiic^gMm ^tne anst^iige ^
tieltte ^at^ftntii^ter @iftU %nBigt[ ') bns fcun^ itnt
9ki^(bt ergeHgim «l[g«ieiiKn unb tieffifn JCnmmn
etnen tif^tnifdlttn i^brad gn^, ttRnnle 1^ S^^trimann
ind ®tfic6t eintn dtEtwUen unb 6taatdv«t>Tc4n, unb
tietb Ufa, ffineir SSiift eint ^ffi<re SHt^tung ju getcn,
)m iU js^ge aHf bft Sf^ng »ftn uif b« ©anbttaufm
!£ie 9t(i4rff^ eR»it» liif) al» folff^ uiib bk fAi^ftfc^e
wd^e bie ®a4e gu rinntt fib; ®a(^fnt va^tii) g&n*
fHseiea au6fl<uig j^ttt fui^tn fonnen, iwnn ni4^ Ut
3td(Se^r flapcUon'i utirtinlagt Utte, btit ftnoten gu
idjmtbu, \AtU man ^ gut, bit fdc^^s Xntptxn
aa< bet Kd])t Iwi dftorteu^fi^ )« ij^en iiitb nttt
«TBii(if4(a |it umflt^n, fie auA von btm ^iycti ju
tiennoi, bcr l^r uniHbin^rf nnk ongtt^Etrf Sierltaiten
gtsofi unb um fv gefii^riiil^n nfc^en, fca ei Tuit f<fter
iftatfraft bfe befotinen^ Umfitfet cerbonb. IiaS ^upt*
quartfer awrb ba^tt, erji mi) SBonn, bann (23. 3an.
1815) na(^ <£6In seikgij . erne iOJafregct, melii^e b»4
uieKeti^t fnic^KcS gewefen »drt, ba, triHj ber gtv^eti
i> Jtarl ernft 9tnnia»f Btb, jn OtDPtn^ain 29. SM. 1792.
9amA X^vimm. 407
SEt0i6MIHt'Un^t>e6 le^nMgcn mtixmtni ^itimmn%
ie^ alitSiiaaJa,fkaltmitii btl bem i&tepi gdzoffea nornv
lun cimuetenben gaU«0 Qitatitiimt^ nni fioftig bit
@^t geb0tea.bafcm tnurben. ') S)er @entr^ Sko^t wmb
nof^ Sac^ea gv&neptbnt, ongcblii^ i;it bod one
onbfie Se^inununs ju ei^allen, n>ad teboft) .fdneSiDegd
' in @cfuUung ging. @t tcoib in Siu^fen niffil befc^df'
Hgt, u?oI ober von iH^eimt ^oligd um^ben; bie ^ofi
bsrfte i^m o^nt [)af)ere Silaabnif feint $fnb£ gebtn;
al« €itbe SRai tm 3It)jiitant Secnq'e, oU gonrier bee
mit ben Sietbunbeten bmit^ wifbet; ait^efniwtra ^oatgfi,
biixi^ goln tetj}e, uatb n ongelialteR unb. in ba<( ^au)>t'
(ptortier nacti ^amu,i..gebiiu^t, unb ti. eioob fi(4, bnl
bitfl iofolge eine^ aQgemeineaSe^bM in Setref 8ecea'«
wib feiner Stiijntanten gcfi^e^en imx.
9ta4 (SiRtieffen b<t ecfieB. 9ilsd)tif^ wn bet be
l^lo^en Sbhrttuns bet^-^Ri^e.Mn Sa4f<n (iR.$teuf
^en, «iUt|3;i|tH{m(mn— .obeigettindt^g, obeiittitfiiBRb
■rimai.^iaitaii, ip ■preitia .-— tine Orbne on ik S&rigo.'
bicrd, swtfn ej fie etfiu^te^ bie Df^im .t^ier Srij^ajbtx
:gu befiagen, melilem ^tt» Ac bMDen .noOten, unb JiEtm
ties ae^uieigen. 33a bet f&ongtt&K^iiiin^ lur AQfle*
meia gt^lten, utei: bie girenut^nft tto(^ nt(^ @«>
tKHere^ fe^S^&t vac unb bee -^nig wn laadffett mi)
niiit jugr^mt ^atte, fo uar bie 3Ka$re^ .iebenfoUtf
.vnigeitig, meiiialb benn au^ bie met^en 3Jru))tKnab^ei«
iun^ got nit^td in ber ®ad)e t^ten. £ei inneicn
iSintxasin ti^w (it immtr^in Sintiag. Ssfmgft ^al
»etIieS au(^ .Sleifi, bem ein banfbare* Stnbenten ber
6a^fenibeiDal)tt blieb, baS 6otpfl, bafl nun untet
i)_fflraf ^oltenBorF n. a. O., S. 171. .
I, <,■,,-< 1 1, Google
408 Stiml Z^itfMM.
9(a<^'« Stft^I fl«{iem xwb, twffen 'iStfete t<t>enfalU
cBied SRal^oUen- uaD ftfeoncnbeA 3<t^d^^l n^t uxntn.
SBAie Stcoq aE twr @))i$e bn Sat^fen , roAre aut^ nui
AUi^ an bet &^lit tti Stnatuotpi geblicben, ed ^dtteit
fritu @mien ^t^efunben, n)it btc trauiigm [uttiAn
som 2. Vtai, mlt it^tcti biutigcn SotflCH Dom 6. *)
X^tdmann tsar iMnigfiend 6ei bfeftt ®a(f)e nit^t
mtin bet^flt. ^ not in yreu^ifc^i Xiien^e setretea
unb maf^te bici$ brn fitf^fii'djen Zwfipta bui(^ Sagcd*
btf^l d. d. Suttid), 17. atfidl 1816 Mannl. SSon ba
on txgiRnt wicber eint fdfraere ^^enobe in S^^ielmann'^
Stbcn, Der nun aui ttx unnat&rlt^tn SteUung, in b«
er fid) fcit 1S13 befunben (^ttc, ^eniud unb viebet auf
fif^nn, fe^en Sobtn ge^eUt xoax, nto et ungetrfibtei
ftint bcbentenbot ®abm unb bie tne))ifa(^en ®(anjfeiten
feint* aSefeae entfotten fornite. Stn bie ©pf^e be«
biititn t!reu$if(^en ilnnKn>q>0 gejieUt, t)at er in ben
ttAi^fUti SKonaten frine > fteo^enbflen Soibmt etfoc^ten,
featte am 16. 3uni, wo rt 6i>mbreuf unb SongjteneQe
beft$t UtU. am 18. bei Siavn einen . i»aiten <»trau|
gegen bte Uebermac^l, mit bet i^n Sanbomtne unb
®vmii^ anfielen, mam^aft unb unbtfiegt be^nben, am
19. t^ieaStfidjug entft^ben, ahi 27. an bem @e^cf)te bet
^acpit%ne t^Hlgtmommen, mUf am 3. ^uli 3ffv 9^9^
iBantiamme be^uftteu ^elfcn, otS bee Jtiieg ju tSnbe
ging. @a» S^monn 6ci Savrt gef(^lagen wotbcn,
>btr ^dtte ^d) @>iou(^9 nit^t boit son i^m auftwlten
(offen, fix fonnte atii^ bei SBatetloo bei Studgang cin
anbfter gewefen fein, unb iebenfallA ftnb itnt !lagt bie
1) U<b(T bUfe eDiginge f. OittTtcI anb Sulan a. a. iD., Sb.
m, e. 600—606, DO imicuft anfiffuns't sntMBnecn jurfld*
aooitfcn fine.
I , Google
OetRit Z^klfloint 409
ienigett fn 3:^idniann'd Stticn, in benen <r am itieau
famfien in bie ©eWife bet Kelt eingegriffen.
gr wotb bur* baJ dftrne Jfrenj gwdtet nnb etftet
S(affe, einett rufftfi^tn (^tenbegm unb efne fjnfgtit^
®ratfftcatftin son 25000 3:i){ni. bcfo^nt unt) befam na(Q
bem. grirttn, erft fiitmmi|Hf(^, feit 1817 befitiitft) bo«
Sommanbo in Se^aleit. 3" %unftet, too tt ftintn
Sift nofim, ift feiti J&aufl ein S»ittetpun(t htitntr ®e#
feBfgWt gewtren, nnb et f(I6P ^W fld&, fjiet wje fpdtft
In ScMenj, iarif feln geifheirfje* anb rinRe^oMnbrt
Sefm bfe grnmbfi^aft unb Slt^tuitg gat mattered S^tetu
matintS nroorben. SBfe (janj et ro(ebet bn SItte ge«
wotben unb fi(^ ju ber TOnnletleit ftinet lebtjaften 3u'
gent) jutfidionfetien fonnte, fttien wit u. a. aud^ bem
„8eben" be« njatfem ®eerg Subwig .ffefiler*), bem bei
frinent me^tjIiliTisen §Iufentf)alt( in 37}un^ ba« !£^iel'
monn'fi^e ^aud befonberd mnt^ tear unb ber u. a.
(®. 240) etjaf)lti „2)et mmitete ©eneral ». SWcImann
veranfla^ete bti ft(b int grofen ^aalt bed ®(^l»ffed Hne
Sleboute, fluf tpctcftet un(et anbetm son finer unerfenn*
fxiren Wtaitt ttefftic^e farta^ft^t S>ifH*en audget^lt
ttmiben, fn tuel^en j(ber fefn ®(^Hp»>(6en eri^feft.
©ydler gefianb bet®enetal im Sethauen JEeftem, baf
fie von ttfm felb^ Mtfa^t waten , unb nat^ fetner 9e<
^tnnng oett^eflt tonrben." tU9 juetp tin ®tfeb bet
Mnigliifien gamfiie, ber ^nin»jrinj, Wunfter, baS fi*
no(^ gar ni^t mit bem ©ebonfrn, eine (nreu^ff^e ^O'
»inj getDOrben ju fefn, befreunben (onnte, mit einem
Sefuc^e erfreute, witb bed gldngtnben ^Uta^imahM
gebac^t, bad Si^felntann „mft gtclftem @ef(^ma<f unb
Sum*" im gto^en ©aale gegeben.
i) Jcipiifl 1868.
X.
I , Google
410 •futil XHtHMI.
3b Stdq 18a0 Hurbe ^^ieliiumii, oK CM ^
a^ttn 9tmttcotfi, natb eoMenj Vtrfetit. ^itt fi^UII
<t bci bei S)un^tetf( bed ■SoRiQd von eRgfonb (1831)
ben @ueIfenorben ttfta eiaffe. 1823 wmbe er ginn
Sentral bet (SatxUeTie mtannt itnb ntlt beat tot^ni
^{eretben erftei SEaffe gefi^mdift, unb foU br^immt
gemfen (tin, ^rcu^en bei bet Aitlnung StatCi X. aU
e^engefanbter )u vertreten, a(d etn yltf^Iit^ec @(^lag<
^^ t^n am 10. Cct 1824 bat^inraf^, ntu^bem a
frit bem ruffift^n Selbjuge an bet Sebet unb \'pita am
$obagTii gelftlen. Unter aK (rinem Slange foU n ^df
bo<^ juueilcn nat^ bet bte^benec ^dmat Juiiiifgefefmt,
unb nametitli<^ in ben ledten Sa^ten oft geitu^t ^abcn;
„9lai) tDredben fe^nt fOtj mdit $et}; nut manc^al
tinen Siiif bal)in son bet ^effcIfliorfeT $o^e, wo0 gdbe
i(^ nfc^t banim?" 9(u4l foU ft in bieftt 3sit in mt'
ttautem £ieife etnmal geiufiert fiaben: „3(4 gdbe efne
^anb banint, wenn moni^ ungefc^e^ ju mai^n
unb inrfi(fjunef)men wAxt." 9Im 20. @e))t 1818 foQ
ei efne ja^Itrifie ©cfeDf^aft (turn ilHi»(tgdmaf)Ie gcEoben
unb btl bemfelben in ben ^njUcfeftcn ffleiten ben %oaH
anSgebta<4t l^aben: „Huf b<ts 9QoE»( bed e^nviitbigen
SRonar^en, bet ^eute frin Subdfefi ^ettt" 3a, et fofl
in ben Ie(ten Sil^ten frine^ £eben9, tt>o ei ftbecl)au)>t
manifti @(l}toffe unb 9lau^e abgelegt, fi(^ oft old SBec
tdeibiget giiebtid} Slugu^'d au«gef))to(^en ^ben^), flbct
ben fid) au(^ fonfi bie »nfi(^ten in fe^ (urjet 3eit, na<6
votiibetgc^enbei urget' SBnIennung, nieifat^ betit^Hgten.
Xud) €tein, bet ©ai^fen fo ft^wet gef(^bet, foU buTt^
X^ielmann, mit bent » von feinent StOfperAtti tmi in
)) e. amf ^oltcnborf a. a. £,, e. IX ff.
..oogic
tridm aSctft^ ^t, ttWM mtimt .9lnf4^-; Mcr
©adjfen un)} (efnen ^onig getvoiten ftin..
X)ii(^ X^irimuui fnate ftin ®cfb nii^t fn bn:^n'
mafitc^m ^be, fntbnn am f(^iiim iKf)<iii finbeit,
ouf bcK loMenjct ^b^ft, fali^t nekn ten tnaixK
©enHoUieittniaiU ». b. ®Mbfii (f 10. 3«(i 1839X
Kitf S^iclnuuui'd @rabe lu^t eto ^4e 9H(tnnot))IaUt,
bie ein J!mj, 6:oiRinanb(>^(ib, Sf^iuect unb ^dnl,
oUfd son Sffen, unb bie Snfi^ri^ tntgt: „£em ©ettenif
bn em>a(trie gieti^amt ». Xffieixtiami ba^ 8. {6triatid»
Vrra^ft^e S(imee'&iT))«. 1825." $(u(^ 6<^enbinf
liegt auf biefntt gritbiirf, befftn cr0e £ei(^e; no<4 MT
bet (Situotitjung bctrix tYcibtgt, bie bc0 @enecalnainA
SUeionbft 9&iU)dm v. b. @oIj tvor, mdi^r am 20. ^n.
1^0 on ben Solgnt dnei im 3)utli: emtifcmgenen @(^fi'
nuitbe ge^rbtn v>ax, bie f^m dn au<^ ouS ffit^jif^ent
in ^xtK^tn !Dienfi fibEtgegongener <^mra[, bee ®e*
91a(^f(^tift. sue rtfget Stuffaft gefi^riebeR mib
j)um 2>nid abgdiefett wat, bnntn und eiiuge ata et*
fdfimene ®<l)ii^en snb Slu^d^e }u ®efviH, in btnen bit
toi^aaei SBotgdng* tvttefenbt 3Ritt^eUnngen eftt^olten
^nb, bnti^ ntlf^t intfett Xiosfieltuiig beifelben ergAnjt
unb befidtiflt roitb, unb bie wit in ben „3>eninifiibiB«
ftittn dntfl Siolilnbei^ (StetEfeitn v. idxomfitm) <aa
ben ^ifirn 1798—1815," ^aauagegeiBn Boa gtiebri*
V. ®mitt (2 Sbe., itHnii 1858), in ben ^^t^tii^ot
von bent @ef^<i^te bei @tafen «. SSoittndfe^en/' von
Suttnd @rof D. aStatartldvii (2 »be;, SetUit 1868)i
1) e. ftttin. Vitionar., XbV). n, m. fl, «■ 67.
18*
; Google
4ia SoKUl X^itlwaaJL
nab in t>er Vciingc gar SugS&ttrgn S%emetttra ^titan%,
Sa^tfl. 1858, 9ir. 202 fonben.
. @taf (Sifot Sd»ii} Stietanbrr s. 9£axten6le(m (gea.
jn SKarimbui^ 8. a))ril 1785, t jii Jtri»nri$ 29. ©ec.
1851) was 1797 in bie jiTtu^tfi^e ^nnec ttn^rtteten,
1799 Sientraant, 1806 Stbjutont tt9 $n^g« Bott 9Bei'
mot fiewDiben, udfiiotb bed 91tld)ugd na^ Hbed in
9(A(^« ^bpttotttux gttpcfflt, wAIfrtnb bt6 .RampfeS
urn SAttd bUTf^ Slfic^er an bit wdntaiff^en ^nrfi^afo
ten naf^ Suthi gefrabrt Worben, ^att« barouf ^Jietiofen
ta @ro$^rf)in na^ ^eterdburg ge^dt^tet, toai bann,
bari$ cine ^nbe am Stait )um gufbienfi un^^jg ge*
lootben, 1807 6et einem JlroflcnCTiegimait rlaflrtreten
unb tiatte b;i ®^ltm, an ber ^affoige unb Ui 9iannd«
berg mltgefof^ten. 3Iai6 bent grieben tvuibe n (31. SUfac)
1808) aU ®tab*iittmeipet entlaffen, btmtbett unb 6t»
n)itt^d)aftete rin etfoufted f(ctn(0 <Siit M ©ui^tau, tt*
^telt au(i 12. Cct. 1812 bta ^o^onnitcroiben. SQSie
f« nun flefemmen, ba^ er fruft fm 3a^tt 1813, mit
@enet)mtgung fetneS Aonfgd unb bet fortbauember fheng
pTcn^ifc^tT @efinimng, nfi^t in tinufif^en ^ienfi, bent
bantald aSed in $intfen )nMii>^f W^ lut irgettb
wafenhi^tig wot, nfc^t nmig^ent in mfftft^cn obet
aflrafaOd d^enei(^if(^en, fonbeni in ben ^ienit bed feit
3a^rcn mit ^icu^en gefpannten nnb bomaU wenigftesd
fprmell ntH^ ntit Sttmfceit^ verttdnbetra @a4fen Irat,
i^ fc^uei ju ecme^en. Senn man aber bti a9efcen<
bcnbe biefed bamald wol cfnjigen Sorganged emdgt unb
bobci eifdl|i;t, )>af ®raf SattenAleben old Kittmeiliei
nnb SUitaiant bed ©eneiald fl^ielmaiut in bie fd(4ftf<(e
Ibmee trot, unb Qtetni man totita I^n feib^ eiiQ^teen
I)6rt: et fei „bed @eneral0 cinjigcr Skrtrauter Iwi fcinen
Untcc^ankungTO mit ben SIDiftten gctotfen, ' aui^ aQein
•nttttf X^lcfntni. 413
jn ben ®ntbungcn (n ba? AItfflT<^e ^au))t(|uact{tt gc
bntiK^t ttDrtim *)", fo witb ia ©ebonle no^eflefegl,
ba$ Z\iitimarm fflbfl biefeit dintiitt in bad fdi^flf^t
^eet oermitteU f)a(e unb baf bfe ))noftf<^ @ene{|migung
baju mft »(il)I bera^netet Sbfliftt ert^dlt worten fet.
€0 tofiibc ba0 abn auf tine fe^r frfl^ Serbinbnn^
S^ielmann'S mft bra ^teuften f»inbratm. atii0 Saron
Sawenpan erjfi^It^: aM er mil fdnen Jtofarfea fiJt
loigon (tfc^imm fef, Ijabt i^m Wajot ». Wajmnr,
d. d. Kefmfetb 19./31. ffldrg, gefdjtfrtcn: Sljietmann
fei fo gut geftimt, ais fli nnt mdnft^en fdnnttn, werbe
wefentllifte iJfenfte leiften, unb ijaie tS f(^sn getfiftn;
man fo^e bed^lb fdne geinbfetigfdten ondfiben. @riif
ajartra«Iebra bnit^tet weitfr: „2)et ftidtere ®eneral bet
S^fanterie v. 9Iat)tnei tvuibe Derfi^iebentlicf) aU Spot*
lammtdt bw ailurten itai^'S^eigau gefanbt. S9ei einct
bteftr @elegen^eiten tnig ei namenA bcfl ©ennafd
t>. Alet^ bri btnt general ». X^elmann auf rine Hn<
goi^ von $Ta^inm unb AA^nm an, vxUife fdmmtlic^
ttntet ben Jtanonen uott %or^aa lagen, utn mit bfefnt
®tfS$m 6ti ntt^tlii^n Skile ftnen UebtrfalT auf ba<
anbere @lbnftt, wo fotglod frangdflfc^e ^nfaoteife unb
Havtiitxit lagttte, p unteraeljnttn. Der ©cneml ».
S^iefmann mot^te ben 9nttag nic^t geiobe able^nen,
fut^te fi* obet bomit ju entftftnlbigcn, bag er vttft^ttte,
tt ifstbt in ftiner @arnifon Mnen Cffijiei, brat er baS
gtfd^iti^e Unteme^men jnmutfien m^ge, bte ^Jral^indt
bet Sacfft promabiodrtt ju fc^ifen, inbem in ben boma*
ftgen bebenHit^en Set^dltniffen tie £ugel auf bent Sonb*
Sraf KBaTtcnilebcn a. a. £>., Sb. II, ®. S40, noit 4(inb>
a) Cenrniiiitlertitni tfnti eiclituwrt, <eb. ll, C. 8.
.-.oogk-
414 HcBcnl Z^Minnl
^ef ber ioifn iti SMftttS ftfh time. 3}a trot ii^,
bar ctnjtge 3^0' Mefet Unttnetmig, vor, eiffdtte «U)
)ti ben Unttnu^nun bnrit, unb b<it<i^ bobttti^ bm
General «. XMcImann $tbt vdtere 9ndtfbe. 010 i(^
baranf bm SJtojor B. Watsmet ttrtrtcr auf ben iBoiT)D^
itwitU, br&Ht er mfr ^jli^ bit ^onb nnb fagtt:
1 33ie beieitivillige ^fngefntng , mit bti €tt ®i(^ jnnt
diifet brtngen WDlIen, foB ju fdnei ^tit bn Jtdnfg
(Don fptengeii) ttfa(jnn.» 3n bet nddrftfolatnben
<Ra4t tintrniaf)m it^ mit 18 ®efi}ftn bie ^^rt bi4
IV2 SRrilcn itntei^olb Xngait, sf)ne }n miffen, b<t^
bie SlBfiiten ingntfdim ben pan jum Ueberfallt acf*
gtfleben ijottei. ai« gtgai Worgea leine ^^mppen*
jtcfamntengte^nngcnfbttfanben, unb i(^ o^ne ^aifd^t
With, mK^te it^ uitttr bent geoer bet granjijfen,-B»eI4e
iniioffi^ am fenfeftfgen Ufer sn^erffam gtiDOtben
WaTtn, unvnrl(^Mct €a(4e wiebei nad) Sjnrgcra jorftd'
fe^ea nnb veildc babtt adft Ssberfnec^tt."
9ta(4 ktefeni ttHAgonge f(^eint bad tfn onbecn
SergaRg genjeffn ju fein, aW bet oben betft^tete.
Uebtigend ma<feen nix baicraf aufmttffam, baf S^itl'
mann, naSf fefner dgmen Damafigen gi^ftntng, ntUet
fdnnt fftmmtlf(^en Cfpjtcrm !dnen faimle, Bmt bem ei
cmottetf, et WEtbe „bie Jhigel anf bem Sanb^flgel"
. aiUtm mdQta, >. t). n merbe bem fSnt^uQatoud ffir
bie ®ad)e bee Safifinbeten fdne S)ffnfippi*t nad^feten,
bo^ ei ben ju Itifttnben llXenft banit ittbft ^ tinen
(oilmen etfldrte, bet nne ^:iegSIeI^t(i<4e Setntt^dlung
nat^ fid^ jiei»en fonne, unb ba$ ber Cffiiier, ber fl(^
biefem SMenfie untetjog, rin $teuge root, ber aut^ im
^&d)^idjen Iitenfi me^r auf ben JtSnig son ^preugen,
alfl ouf ben *3nig Don Sat^fen blidte.
Ucber bit ^efhita^Idfceiu betit^itt I9taf SSartttidltben ;
•nnul X^itbum. 415
„Vi» fttnec in ®mtnl s. X^fttmann M ®t{egcnl)eit
dne« ®intrt jm geier frinrt ©tburtetagta iie aHWefm*
ixn Cfftjiert ju ®unflen bet StKiiTteit unb ju bem @nt'
fi^luffe ber UtUxqaU mm 3^rgait ju fHmmen fudite,
e^ob bet ©enerat @afic ben (ebtjafte^en 3Biberfptu(^,
unb u>u$te bent @eneral X^ielmann bergeftalt gu fm'
(jonlrm, bo^ berfelbe, ilalt ben Oppcnenten anctitenju
laffen (sic), Dtn feinem Siorfeaben afcftanb. ') SJe(
blefem SlufWtte ttat itfr, iim ben fluten ©eifl rcenfgfttn*
untei ben iungen Offtjfeien ^) ju et^alten, gatij aQeln
mit Irftfrtger 9tebe auf, unb fejte mefn Seben babut(^
abemalS in groge ©efa^r (¥), refe :&ieru6et au* jroei
anbece bamalige Slbiutonten beS ®entxali m. Xt)ielmann,
ber SfHttmriliet ». aSindmip unb ber lieutenant (nac^*
mali @eaetal) wn ®c6reden(lein, bad ^df)ere behtnben
Knnen."
Kat^ bitfer @ijdl»(ung todre alfo unter fdmrntUcfifn
anwefenben Cfftjieten nut bet tiot fntjent etP ein*
fletreteue QJteu^e ^t I^ietmann aufgetreten, unb babei
in bet SWeinung geroefen, ba# et babutt^ fefn Seben in
gto|e ®efa^t gefe$t ifobe. ffilt glaufien, baf beibe«
juulel gefagt ifij utet ben lua^ren ©tanb bet leor^en*
((^ntben ©efmnung gib( ei abet bo(^ ^uff(^(uf, unb
wibetlegt jebeftfalia bic Seftamitunflcn, bag bie ®atni[on
berett getoefen fei, S^^ielmann o[)nc tveitete^ ju folgen. ^)
I) iE>. tf. ii ali int 3tit ninmefu^rbdi: cttntaeii mafte.
s) SSi^n Heftn maren nnT menise iugegen. ,
I) eufoct naift bent nebngdngt ^S^ielmann'l oerlitf ait4 ®raf
tB(trtai6C(bni Ben fiitfif^cn fiinft, lut^ttm et tttDiti ertimg»>
mjfifl tin XbrAitt eibeten int n^alKii Qottt, unD tiat >na In tit
niffiF4'*taIfiJe gegton, ^itr Bttn(( « aW fflittmiiflrt nut WrieaBw,
fpiter GioifiDiDabintant. 1814 ntcber )k S^ielmann gefintet, ivoit
a bcf Gouclcaq DCTmunbet. Salti Citiaaf teat tt iiU aSojor in Bit
416 •ntnl Xi\Amm-
»«fonbet» mctfrnfltbig iji aUt b« an bet anQt^iHtft'
ten ©telle ber S(. 3- »>iir* *Pwf. ^reuf mitge^eilte
SBrtef, B5e((^en I^iehnann, d. d. Sorgau iO. Wdrj
1813, alfo an bemfttben ^a^t, mo er an betWittag^
tafel ben entfi^cibenben Befell bed ^nfgd emyftng,
»a^rf(^einli(% an JKrifl gefc^rieben. Sr lautet:
„3(^ bin befUtuitt; bei Jtontg Don Sai^fen ^at auf
efgtne ^onb, o^ne aQet feiner !&ienei SBtfl'en, feincn
grttben nttt ^anfteft^ gema^t. Sire ei ^^i, baf
Sit bfnnen ^ier unb n>enig Stunben [ommen fdnnten,
fo roiirbe i<t) S^nen noc^ bic Se^ung ju uiiergeben tnt
@tanbe fein (?), abet man ^al miib fo grfaft, bag u6
ni(^t0 miin tfiun fann. *) Jtiinnen @fe nii^t fomnten '),
fo fp oHefl Bwloten. I)ie ©enerole (inb gegen mii^ —
i(^ settaffe Sttmee, SBatetfanb, aUe^f unb jlut^te ju
3^nen, um mil 3I)nen ju fletben. — Iliielmann. —
gRinffiei ©enft — bet 9Jeriannte ■) — ^ot gUi* re^
flgnitt"
ptfafifett ■Xmu, nexi iiximi iS&5 nnr SSortcgelD, 1833 att
SbnfUieutniant in ^tnfion etfctt unb pgltid) nft einem ^ofliunt
bclic^tn, tot ec tnrtift tfnrn CStelleeTtrettT DcnDoltni lafftn baifU.
Sr bnelTtftfAaftetc tarauf 9&tn bet S^orn nnt JtolifA, ntUit
Otfltnt t^m ietio4 1847 tiic po!nir4'n iBtnepaflcn Derlettetcn, nnk
lebtt mW, fcit 1849, nitber in en^fen, no re Me »iU Sd^Ien
btl Orimna ntauft 1)<tQt. @i flarb ouf cixn ffltffc jb feiiuB
JHntnn.
(^ I) gXiu bmnfc bn SibtrfontA in bfcfim CSott.
s) SBi( fonnten bit $rniHn, in bet banulign CSoitCase, fi4
tnlfitta Ket) unb fntqnier iviaen, anf fb ungcntfft XatfUttm ^in,
nit i^nni X^ielmRnn bet? ,
s) enrannt eon ben VUirln, bit i(n ffti tintn KKMnen ttr
Scniofta ^ffltrat abeeBoaaen, mil ei ^4 ^ ben graniBfcn reb
tungslDl toBvpTomittitt tiatUi ii4t ba^ n {inn XnMHat an ^rni>
|tn $txatl)n ^ttt, foibecn veil r ben Knf4lof on Ccftcmft,
ledl a tbnftowpt bU ^olittt rittt, bit tei JtSnig 6U >a^ bcfblgt
(ottf, gnb stni ns^ linfltt btfolgt t'ittt.
I , Google
Oeinal i^wm. 417
@hi metftttftrbiget SSrief, in jebenfoHS Me groge
aufregMng iinb iOmoinung tefunbet, in wift^ei l^ltl*
matin flt^ kantald befanb. SBo^ei » gmugt I|<tt>en
Httttte, volt e« bd ber ^ft^fiefung be« Sflnfga in
$iag jugtgangcn, i^ ni<^t abjufe^en. SebenfoQd xoat
et f^fd^ nntcrrf(^tel, wenn er anna^nt, btt Jtonig ^abe
„o^ne atttt fefnet Siener SBiffen" gt^anbelt. JJer
9eftl)(, ben er am 10. em)>ftng unb ben ber StiwQ am
8. erlafftn ^tte, itwr auf bie Serid^fe, bfe bet ©e^eime
raf^ @raf v. $cf)enll)a[ am 7. flberbrai^t tfatte unb auf
bit Seriate unb SBorPeCungen ber -oon bem ftonig ein*
gefet}ten2(mmebiat=iRegferungdcomniiffton')gefaStn)oti)en,
unb ber (Sntft^lnf iei Adnig? jur 9tu<ffc^i nac^ ^xt&'
ben, ber erft am 9. gefa^t wurbe unb ben £()iefmann
am 10. in 3^orgau noi) gar ntcirt fennen lonnte, ging
au0 ben' Solft^aften fervor, welc^e ®raf @inflebel am
abenb bea 9. brai^Je, ®raf (Sinfiebel, ubcr roelt^en
@enf^, na<^bem er beieitd aue bem f&t^ftfc^en S^ienfte
auflgettettn, mii} am 14. 3uni 1813 ^cffenb unb bil*
Hgenb f(^rie6. *) ©enfP felbft mag allerbfngS ge»flnf(t|t
^aben, ba0 ber Mnig auf jebe @efa^r in $rag b(«b<,
erfldrt aber au0brfidli(&: et fei „fn jenem entfttretbenben
Slugenbfide burt^ ein ungiudlff^efl Sufainmentreffen ,ba
Umpdnbe gang ifoliit genwfen," »»rin benn bod) liegt,
baf bie dbrigen Umgebungen beS Aonig^ fcine ?iadttfyc
fit unvenneiblicb ge^alten gotten, dr erE^ielt feine Snt*
laffung in ben gndbigflen ^udbriiden, unb ed ift von
feincr ©eite nie tin SBort bf8 Zattli gegeii ben itonig
i) eie beftnnb auB ttm ISonfeieiiiiniai|teT d. Olobis, ten Cbm
») ^tcimfit^lflc ea^fntlritnng, aa^tg. 1857.
18 •*
418 •ncml T^ft&Mn.
bcfatint oetpoAen. Sirsiel an bm OnO^ttt tMl^ if):
kaf ^r^«BigftQ)ftbamaURod^bamttlung^ngmfef, te
$iag ju blHbtn uitb fiatt feinci tKn ^n^en 3ln»B ju
f([}itf», t>a# er M( gan|( SJat^t ^titntrc^ an 3nflnictii>=
ntit fOi bitfta QtaxbeUet, ta$ (Uti abti au<^ Bicfei aii<=
nxg 4d0 KiMKHDentibat enoitfettr ba$ man tanrnf ge^
i)c^ unt boiauf ^ngeacbeitet ^6e, ^ Afoig werbe
^ur(^ jDt^enciffi, f^cintui toiixr fef nn Siillea, giurfi<t
ge^ttn , obet ven bra ^tei^ . H«(f} on bn ^tente
iberfaDtn wtrbcn ')i u>a9 gleii^wvl allr< nit^t in i^
f^ung gegangen, m^ffeit wii tu^ingeltellt fein laffim.
2)cT .Sonig le^e na(& S)ieeb» gurM, unb ijattt oSoi
@runb ju bem @Iaubtn, bag a: bit^ um bts Sanbcfl
widen mflffe. 5)iefem tiat ftine SRudfe^t fftt jene 3dt
ani^ gendtt, unb auf ben mitttm @ans be* Ariege#
fimnle fie fefnerlei C^nflu^ ibm. Sine gref^eit, @ad^
fen aiif bte 6eite ber SSet^flnbeten jn fasten, ^otte ec
»on bem Xa^t wn Sftfttn on, ben «a folitiet Ueto'
gang au(^ nit^t gopenbtt , t}a6en tvurbe, 6i« gu ber
Si^lat^ bti SeiViig nfi^t me^r. SKe er obn dim bn
oQeieiflen beulfd^ S&tQen wot, bet ft^ Von bem fnm^
joftfi^en ^unbnff loajuraatften finite *) — nur k>a| er
nW mit cen $ieugen unb Stuffeit, foubecn mit Dcfler^
tet(^ babti gcEKn rooUtt') — , fo iR eS an(^ grunblod,
wa VDix mtli titilidi ven einem Bt^^iAntx bc« ite<
I) QolDnk fdQ bajn bt^mnt ^("cft*. <ibct nlAt {ut CStdh
gthmuntn hinr Siil wdrti nUkt etminCenj ttnn k«a VmaftB
mar rt ganj re4t, BafI ber JUsig nitin na4 D"(Mi font
i) 3ntirect erfnint bfel aa4 Siielraann in obf^tn Sritrf <m,
stun (t fdgt: tcr JUnig ^abe ^feiaen Srfebea mtt $tiinlrti4 S"
i> Cat fcantra bit Stcbinbttn fclbfi nUt tnbela, »d(^
Sainn, all. t( In SRaii bei ((nen nMvftt, fribft on OtftttRU
gdsltftn ^otttn.
9ami ^itlHoti. 419
Rigd an \)alifmtU<btc ®ttUt jugrftanben lafen: ba^ et
bet tejtc beutfi^e gatfi gewefen, bet ju granlrei(^ ge*
^oltett. 39f8 jtir @(^Ia(^t von ^eipjtg, von wo an cnic^
bet Jtfirag son ©at^fen bie gteitjeit, gegen ffranftd*
aufjutrtten, er^tett ') unb gem benu^t l}dtte, roaien ber
RQiang von fdmmtlif^en St^eittbunb^ftaaten beigetcettn:
aSerfleRtiurg, t^atfi(^lid) Sln^alt, ba^jeboi^ formell et^
am 1. 2)e{.- nftff^b^, imb fett l«m 8. bet. Saiem.
^Otjbuig teat et|i am 26. Oct. , aQe fibtigen @taaten
tiaten erft im 9lot)embci, $aben j. 33., na^bem e6 veigeb=
li(^ 9Iaitiaii^ flcfu^t, er^ am 20., Skffau ei^ am
23. SftoB. bei. ^1^, baa iIlK«na^me»etfa^ten gegen
6a(l)fen if) lebiglfi^ bur<^ Ibie Ungunfi FetRer Set^ft-
ntfie,. Imnl) feaS b^n^e Ui^til bn d*tt unb sor
alem hmf> feine 6ttlii^e Sage begtflnitt »erbe«.
an, bet tn Vi^et bunjlauer ^toeramiittDfl 8om 23, 9KltS !&!!(
f<iBtt: ,,CMt EdntOtein 1ft it hnOxt 0kti><iU, Uc gttiktlt Mt
tttfAOtflfM Ift am ynmmtn. Die axtiitn Mlnetnii, tit id l^
tiu Dcrcit^niFiSi V^litif ids n^lftistt, noQEn ntr fie (bntpnenifi
Ibm ioceAncn, uU fie Qtai) cntgdten lafen. Sfnr fjir Snern ^irrn
njoffen mir tie yrooinjen OhirsJ Eairtee in Kirrta^tlitig Hsttfien,''
SreilfA eifi^et'iDot uii(t In bit gHiettarn tnHf^et StTdnHunetn
one ^^rtedOne'f Cotiefltfe liugtiud^t.
-— -Got^gk-
9RUceffen mh 9tac^ttage.
1. S«tbf(^Ii«tt an ben fEetan^scbn in &<u^
Mat^axiaa'i I.
„^i( Xtlotion jtbtc ten 3(uffae 'SM Wibi^n.wn 3R(u
ticntuid*, bf( @k tm Stn^atme )um ai^tnt Static S^xa
tioSTOV^ifnl^eit Sammlun^ stgtttn unb bU mk tt^ je|t ju
®t^i^tt gefomtuen, ^at mi<!^ jutn ^anft Dtr^jfliiittt unb mtr
ju bfm frnibigtn aStttrauni btn SWut^ g»9e6ni, mit »(t
4»t ti^ (n tSftrtff bttftlben mi^ untnttttlbai an ®ie fcK^
mnbf. (Simm fo ieioa^zUn, lelbtnf^afufnini gorfi^n: ge:
Qtwubtx mo4ite ii( in fttner ■ginfii^ ungnrittfnttgt aw^
nur nf(^tmm, unb totmtt u6nbnn bit iRtt^tfttttguns, mrtni
iB tintt foiiftn tifbutftt, M 3^nen am 6cf{tn trtoarttn, ba
btr ®rg«i|lanb, um ben tS jtc^ l^anbdt, rrf} nculi^ S^zt
tlgtnfn ®tubint titanfftu^t ^at, unb aud^ @u fi$ abn:
maie aon brr Sni^tUflgEttt atltc bU^nigcn aSnnu^ungcn
abninigt ^oira, too ti barauf aniam, tin in fi<$ ftlbft a&:
gcfi^loffcnrt aSilb btS HAtxa obtt tinrn befricbigtnbfn SlaO):
atii in !fl6funft Jtal^nrintnS ju gcbtn. 9Jon nuitum
9utni ®lau(fn an baS, tnaS i^ »itt bitft bttbm ®(gnu
^£nb< btigcbra^t, finb @tt uur )U \tf}t iUrrjtngtj fdntttc
id^ @it biH^ aui) ppn mdnnn gutm SBlUen fifierjrugm,
ni^ tincj ^tfTtm gem bele^ten )u lafftn.
Slaniin nlaubtn <&ii ttdx glri$ }um Sinsangc bit (St=
Baning, baf bad SSanufnri^it, mt tefli^cm i^ bra StuBjug
tnitgct^tilt, f0on uor 10 3a^rtn jum ^nikt fntig (09,
Rtettfex idtb S«4ttdgt. 421
nBgli^ tnuibt, iwnis^Bt tinta Xuijug ^ gtbttt, tmi^
fi4 ^fcfn Rut ouf bit gtcfultotc btfi^ibtlnt, uafl tint isix
ftlbft ffi^Ibar gtdjoTbtnt UnooUpibUiigMt ^ btntmism
tcgab, btt tn ctntt bit^n fo ^ittgen ®a$( mft mit tmt:
fdbtn SBtg btr Unttifui^uns gt^ unb 6ti btnfttStn BtfEc
bn U(6tt)rusitn9 anlnndrn foUtt. SiaS turn 3NaRufcritit
Mtbltibtn mufU, icfiibt ^ngfxdi^t i}abta. aUi 3^n aSt:
bf^tn }u 6(6tn, ba i(^ tntr btcficlbni ju mn^tn fi^on frfl^
^Snglii^ otraiilaft teat.
Wtitt anQtU^mtii^^H (S^Sf&ft, nai^btra id) 3^xt »t:
lation gtteftn, tear, mtt^ mit 3^ttr ®fij)e ubtt bit JCafftrin
Jtol^titta im \tiifttm iBanbt 3^i^ iSBcth^ btfannt ju nu^'n
nnb jtt0ltli$ bit angt^U^en SGitttboie'f^n aRttnotitn ssn %n=
f)eA4t unb bcO^nbig ftimoi ju Itrntn, bit ii^ hi bti Vb^
Mung Ut aRonufciitJU (1847) nut mitttlbaT nnb t^
iwifc fanntt. Sin (at rt niir ®fiiugt(uuitg stgtbtn, ^
tautTttn, bag aUt SSttttbte ubn bnt Stgm^iib quaeBtionia
Hi fax Kittt bifft6 Sa^t^nbertS , bit 3(nfn »otgtl«g«,
da$ mit soracltgtn ^abtn. 3(^ fyibi bit Shbulb bewiw:
belt, atit twli^tr 6it btt t^t^xi^tviim abtffiiflni nilte
fa utuinigtit fui^m unb mli^ pgtti^ bn Spittit gtfcoilt
mft VBtUttv Sit, no tt mit alttm tteiicti Sltlft ni^t ^k
f^^ fonttlt, anf btr ®titt btS SStfftni btititn itnb b<u
bur^ bnt eiaudtn an bit Womlttit brt aXmf^^ it:
iM^Tttn unb befonntm. •Cabc 16 nun jumit mit alien
bitftn Sciid^ttn btnfttbtn Jtombf grf&mtift, nut auf mtintm
•inftnntn Stubirjimmtr, soi eintm tlttntn iltuUitlun, bol
bie^tr nut taxi mctntt ttstntn SBtntgftit be^anb, wit ®it
noA am ten jtvti „ffirttablatttm" gnm „a»ibi^ son 9»a:
litB^itrg" atinttimtn mSgtn, bit in un»tt5xbtrttt gom oue
b«n SRonufcrttMf i^ 4rn. $nfrffor Jtritgt tn ^nnffnt
gu btlitbigtt £StT6frtntlii^ng flbrana^tc fe ^obt ii$ smSi,
tttnisR milbt al« ®ic, ulc ii^ oltr glanbt, |U ti^itri Srtt,
mi$ bti S^mrrttS btbtntt, nm btn Anottn }u iBfrn. SDd^
tin ©(mint mn itSntn o^nt 4amwnlt unb o^ne aRririitt
in btn Stifi^lungm son btt Jttnb^tt unb Sugtnb bt4 vat
waiftm 3)lJib<E^ni! Jtttnt ttttflftfung mi^lt^. %i,^n lAit
432 muipi W* 9a$tlt%L
HkM M. Ua kUcMKnttcMboi lUtun^tat mit SRuigd on
Jtnntnil, MBmfmOt, Sd^lfati^ m* (Ifa ttilb ^
Mt, iDdJ^xiii tet JbiisRuf M SBat^nttakr^p bat HO^
triiuii fljRttttrr gegcN fk fink abtt au^ mtc jlttbttt Eomtr,
t^ «Nf|fcte, tut •nnlttgbit awnigftnrt Ru^oAnn.
Oia gitt hM „f4«IW9! »tin ni^t f^uMs'" cbna g«tqc«
&bni« U bm SCtnuInt btt e^i^tt.
Otn anbetrt ffitg mk^ riiiflif^Ugttt wib Ufa riK
tti^lU jurioIgct^R isnbra. SMt Snii^tn^tttn tnntni
t>cra rati na$ bnr S'ttfolgf g»ibn« imb fcfcn <iliijriiit
mrtbe sai^ friMec StrUutiQ in 3ttt RXD iDtt, aa^ fctnrr
3MttQigcti( imb n«( ^nm Jtantttttffrii, no^ fttnni ittotut
f^ftm nitb Wi(|Mt abgff((54t:. 3>a0 ngob riKti rcfbtt
9^^nttt bit JDboinfaritiU, tiitm otaloene niunad <dUi
Scti^tt Un bm @tf)fiifbiitb, bn tn btm SEafljugt hut ia
nnce fltgtbcn tMTbtn bnnfc, tttttegote tin a«^ bk d*^
kn «idntRgeiR bAotttiA. S>i$ bit taf|lf#t HUmUx Sin
fetii tttffn^na n^U t^tt, oM IKiiftiNbns tliUb^KM,
^te U^ ia in Sbtbitiiiifl ;ini !KtM|ugt oulgenm)^.
«t4 i(^ :^at(, tDii« fa| «iificr bn Vrtrfttm)rt«i M A«tc
ftt* M9tlta4lt, Mrt i^itn mdc^; ain i(| ^«6t Mirl
bn MmntgtgaNgtnm S^o^nag jufMgt btwt^t^ UM Mt
VfU4trt gt^U, put^ nnr bitinignt Ojiti 9^zmt afegtboi
git Isffcn, ble bin^ i^ StrOuttg gBtn Wab^ ttcn flS*:
ritnbavg b> 8^ mb Oct btc Stfifjig^jbrn nam; tan
kt( dcitsKnofftn, Ut in ^ttnlfhirs jnn<^ tcbWi utib f^rfn
fecn, nnb but^ i^ ^sttgiUdt bJe ttmi|tigt^ Rub, auf
mfti fflnttanm 9nft)m0 ju modKii. ^ ble OMttm
<Hfid ffii u^dtn ^oUni nm^im, fttar JtvUfaxbuni ttn^
^dtgm^titeit }u f^wdgm, til bn Xob bent Sotn MM
1305, btr Wttttn 17S0 f&t vmmt bm Sbmb f#Mr
mb bii &$Rl((mbm Jtinbrr (Slfkri, bit oRc tiBgn «»
Jtn^Dtfna wann, td^tt (St^Uh^ U«r bitfiai uihgti
t^St ffabtn etn aaif nr (itiin adtt^tiltn HfnaM, f»
MItint mlv imt Shmn, ®lpt)9 anb Olvffini, bet Bn
Vi4n inib ^u^ffin, mA tn jmtoi iOibnuaf aSBrtci, 9n:
bun Knb fflmft 9ie ngaBen mlr-, no^ femoi 1^ Aot^
TiRtit HMutt^ otltedu, Uf intf^taiM — • tjl bMiti Mr
JS«^c^ mU^t bnmn «i«M! ~ lia m ^ gmlgnibai
HUmaU. bte bfr nfr Mf^tttt.M Httett SMju^l tarn
„)>ti SRJb^eiiJ JtEnb^rU unb Sugmb" aufgrftdft ^^nt- 3<^
•enne jit ni^t sm. aSri iann, ba fbgf mit stfi|ii^i(^ni
etuMm 6cWJftift, tttrb tint* unk b«« anten baMtt |u
SeMtc grfoinnun ^. 3)fc $)Kt(ii tcmrni Dm beffi^igtm
■m^Mifi^ai @ttt5^tftnaiuKn sceibm; ^ na0 3rit unb
Ott prfammtnst^Urn, nnn Bltnn brm iSafnfR flbecdtfTai,
unb *r glauit, bag t^m bnS grfatigni , wcgm brr Ut6tr=
riafUmtninig, bit fit untentnanbn f;abtn. S>o» SEM! ia
bitftn Sactnt, trar btr ffitlt lAagft bftaimt; bat blfl^er in
ffmse gt^ttltt flSit? ^M fh^ jt^ auf bit ttafn^tr, mlitc
li#t ^dfc ftlb^ Kar ^tionigi^at. — Unb btt f^ratiat
Strtt^trc^ottnr, aitSi^l fo gto^, an vHonttn aRtt^Utotgn ^
tdi^, btic4 bu atu^a^c, bit St gtFanbrn, ^ gerad^, btin|
bit £ltllimg, bit fit in buigtrfuj^tn unb gtftOfi^aftl^en
Srfon, in btr Sitnrotm timia^mcn obrr nct^ titm^mtn, fe
hni^dt ttf^ntnb ;« a&stiuns i^tr ^tintRfl %al(
eitrawi »(rfu0tt ii$ mi6 ®(^tn wr bitftn VutsctMbtD tine
VH^gitl^iiiig. %6tr fit fhtb Bi<|t Outfitn In btnt <Sixau
Ut nwtnigtn, iifi^t traiiititiBt; i^t 9x^/S^n^m, rao unb aile
fit Mn btn 3*i>0<iiffn> nttett tttuS^iten S^t%m abwtitl^,
Dsfftn bitr^«ii< Kft^t $u btn OHtt^Bungtn bitfn lt|ttrD:
t«it unb bifft f4Ii($nt fi^ »{% gtgtnftitig luU wit £1^
unb Sin^tntg, wit SBa^r^t unb Hgt. fiUcettdrf tte
f!lnfn&))^itg0t)untt, iso man f!t miltiiKnibtt in Sftfiinteng
ft^tn Unntt, nirgt«b* tint BtU obtr tin On, tn ^t m^
n^ftms ots iD&mauttii^ dngrfii^^M nnrbm {i)mdm. £ii
glaitbtt i(^, 6ff btr mnolifil . intii ^ijbiif^ mUrcfbigbinmi "^
Jtlitft, bit ivB^itm mtimit aid) i^tn S9n;i(|M lltgt, but
otttn tKtttodtSttfot btS djssuendi nan disEecendi itt ftinn
einf^citigbft nfafit ju ^obtn unb btrti^tigt }u ftin, i^ pi
wrlnffiFit, inbcm i4 bit btt^tm fiit tobt rt&ilttt ftr bit Ot:
fi^ii^te birfte gadiffltf, ^r ttnni auttariS tnigti, oft iAO^
ftuntgn ttnb U»aASa%n Srri^tti^iatttmf, nit fit fii$ ftOfi
borflriltn, nnb fur tin toamenbrS iStif^id ^ fiffvtiCtr,
Bit lOutUm bttntten, e^nt bttnt @Ia]i6ti]ttibig(tit )u ))tfl;
ftn. Sit ni£|;tn in Sufunfl rint otironiqae seandslanBe
424 Sttttdei imfc Xo^ttlgc.
fix H^ mim unk tirai aRmft^nttatfe rim $nf<mcbaHI( bcT=
Hcnrn. @ft)^t<^ ngeBnt fit (r bicfcm J!ta<tum vU^t- 9bn
Kvift bhft SVnnottm ^a6t ii^ nun fltltf^ nnb bra
4^mutfg(6n brtfcKcn Mautrt, ba$ rr tbt tobttS Aitib gtSotnt.
3>itft WnRoitm nami f^on tobt sot ifyxem Scft^inrn,
ioib otu^ i^ 6a(e in bn jufolgt f^on bee niic t^ciltvrifm
Jtnntnffi bnftlbnt I&ngfl st^tgtm atennut^ng, bo^ bttft
frit btina^c lintm Sa^i^nnbtrt biribtfproc^RtcR SRtnoirm
wit nUfiS ^ai)tunittMtti}tS, aQenfiinB nui SScTlntmbungra
Uetnt muTbm, nit^t gririt. 3San 1)ittt ttXoat anitxtB in
i^nm (Ttvartrn fOimm, ba 9}i&c6olt ff^on mit btnt Stnfange
brt 18. 3a^ititnbnU, ja fi^mt 1696, frriUt^-nur al«
S^iffhfnait, in 9hi$Ianb riiittaf, luib olfo au4 untn bfn
n^tti drugm fiir baJ f^ctnin quaesttonis ^tte tint
<^inmc abgt^n unb unS fiGrr^anft, »ntn ti ba)u it-
fJE^igt gnvtfm, tvit buri^ anbnt baju trforbnlli^ Signi:
fi^a^nt, fo au(^ hni| frint tirrfftnllilfR 93n^SUntft unb
fett JCnntnt^ bnr Spiai^t ift SanM, in \>ai n rintiot,
jttnr 9lu6(anb< tnmaligt Suftdnbf etnaS SBtfritbigrnbtS ^itte
ttrten fftnnm, oSgWi^ etftit frirttm (gtf^rinni in Mu§laBb
Um^t gan; UB6ta(^tri, nn&cfannt unb ungcnannt, na^t:
fi^Iid^ nut nfebnt Sitn^gcfi^dfite im Stciucftn etntt^trit
unb erp om Cube brt irotittn Sa^jt^bS b(ff»l6en, bri bra
Utbunsfli, bte bnr Aaifei mlt bn bon i^m felfefl grf^af^
fmtn Hrintn fflotie in bn O^h bomimmt, bo4 >i'i^t ol^
Aide-de-camp, nii^ alt Chef d'escadre, fonbnn simple-
ment alB JtotiltSn btS St^ifeB ®t.=9St(^I auftau^ unb
vnin fSttn'6 Sttgiming bc6ti BIribt. fiB »ai unfhcitig
fenbnfim:, bof nnt bieft M^moires secrets de la biblio-
tbiqne du Hoi, ba bo^ rint aRragt onbnn btfri^en Qt)t:
t^ttBVi &ff«itli^ trfi^lntrn unb m^ btcfe ^icr btfViei^cnra
bmffloltairr, Sti^n onb vitint fi^oribm ^Dnitfi^laRbS unb
{fianftrii^d nad^ ^tn t^eflnrift tfi^mlit^^ auBgibeutrt t»oi:
bm ^b, bUT^uB ni^t flfinitlfi^ nft^ctnnt UoOttn: rinc
fcltntr StfcHbni^eit. (Bnbft^ l&ftm it im Si^lrin nnb
vAc — nmnbtm unB nii^t nit^t fiber bU tungftiliiili^c SSt^
f^ni^rit. Sitnn tint niBsrfiuit ouB aiitermni SHrbfm
atln ERatumi^t, bie fli^ iaib. fix Oiigbuilt, toft ^ Sbiai
jtugf, man tottg iti(%t auS tsclc^n ^Durnolen, aiii^titn, i^%
ci^nt CTbnung jufammcngtlvuifrtt, in Ux f^on fac6Ioftn
iScduthiinc Bor una im 3a^te 186a. . UnS biefoi iung^ou;
unb 70 btr Wtmoixta) fctt itx fXrgieiuneejttt bn .Kaiffiin
Slifabrt^ ^ittaQtn, abtv bo^ tool a^ ftit b<m 3a^n 1758,
ms fSiUtioia tit SDctttefiurs ftai6. gin Warn in uerng*
^nd cincm Slltet Bon 75 Sii^rcn, bee 60 !iaf)xt in 9lu|s
Unb gdttt, fatin fol^r sntmotttn ubet iRullanb ntd^t gt:
fd^tiebm ^ntnt; eS mag tine QudofiCdt b» %rt in ftincm
Stac^IalTe fi^ stfunbcn tjnbtn unb i^m ungtudli^ntKift giu
geff^tttbm ivorbtn fctn. Sfiite a6rr ou^ Bon bUftn Sntge
nunttn 3Mtb6iS ober nui feintm 91a(^af{c mag ftt^
^aben, bit tnt^tUtnbc SJerf^iebm^eit, bit man in Hrfea
it^t Kii^Untntn Wtmeltm unb in btn nor bem (Stfi^tiUR
and i^titn genommtntn Qdiejiigtn ^nbtt, twfl nun justfc|t
unb nrggelaffrn, bit ^it, ivtc man bit unjufamracn^asgmi
itn ISrja^Iungtn nac^nttieii^ mit ben Sut^oten neueiti fion:
gSfifi^ei >6iftoi:i!tt jufammetigeleimt, nganjt unb nol^bnt^ '
gtftitfl ^at, jeigen, bag fvdtere ni$t eben oif^icEtnt -^^nbe
jl(^ aUmi^ii^ Caran Uciruf^t ^abtn: noo ex quovis ligao
fll Mercurius. SSenn SioUaitt fett^ fie nui BcrR4*»9 bet
nmCnQO), fo ^aitn feine Siaiitntti tfi mit toeit ^tSfetti
^uBerRi^t gel^on unb baburd^ banfBar mif bie gegenwaitfgc
@e^altuiig unb giitbung bet in Slmd ttfu^ienenen 3!IIemotint
juiudsenttrft : man f6nntc jfbcn Saben nac^nxifen, in ivtl:
4}em bte @($iiiinfe unb bie @i^0n))fldfier(^en er^anbcn, unb
iebe Pobiften: unb Saibierfhifie, in bti fie oufsepctft^ unb
rtneuttt flnb.
9l6jhra^iren trir ater Bon ber gotm unb fe^en nut ouf
bie Eracten, bie biefe Peuoicen mitt^eiten, fo finbm Wtr in
ffletreff US StaatSlefeng won SRuglonO ftine ffitgebnifft, tttt
man con SiiUtWtS, ber Qtlt Wenig^ene jufolge, bie n in
dbifilanb jubrat^te, unb ber SteUung }ufo[ge, bte er oU
Aa4)itan eineS Spiffed etnna^m, ^tte enBatten Unntn.
ittn reii^en ®toff, ber i(m na^e tag unb fur ben tr be;
fa^igt fein fcnntc, M 3»^ enti^uflajUfi^ Slemii^iatfl
oogic
496 mMnvA lU^tiage.
itamlti^, f(te iuvtxviettt6 9lta rait tinn Slettc ju itUitn,
ifOt tx aaHttm ^atibta SGnlaffm. 9tui( ftmt unbtEuuit
grtlttifntn X^otfu^tn gibt cr und, bn man jv jt^n itc:
fdini, ble tt angiit, bte ditnit CUicUm na^nttfcit faaii;
iu fctsolm JUatfi^tEntn , bit bit QRtmoinn cnt^oittit, wife
bit jli^ unftieitis auS i^nen uter @uro)>a bnrbreittt nnb ba<
ganji 8t6m ttner unf^lbtgcn Srau Sn^iflrt ^oicn, ntdgnt
ben wrf^rungli^m Jtttn betfdBen auSmai^en. .SBJaS fiffmu
bfta bit oft tiiitini)oiUn roman^aften iSijj^Iungm Ben Jta^
tSfaxintia Stbfunft nnb ^u^tnb, Bvn ii)xtm SQnHitnif jn
01^ unb bcffm 'gouft, jk Si^nnnrtoff, }it iSltncjifDff,
gum 3ar fotDie ju atCttxn ^ccfonen au0 in i^rnt ftiiittnt
ititn, tDU iDiUt&»te' aSnnoIicn fit iax^Uta, 6rtnfj%, fo
tttnat^m fit In brat (firjo^ttr unb ^or^ttttr tint fo gtobt
UniDifftn^tit snb UnEtnntntf ber i^ no^flra ScMitattn,
$tTf6nIii|ftittn unb SSer^alCnifft KuglanbS, Wsatsut unb
iUftntbmgS, ba# man t^rtn Utfpvung nut auftr^olb Stup
Unbe nnb i^t^diaxgi, etna ^i ben Aamlf^bolen fu^
bfixfit, mo ttne foli^t bamals no4 m6g[t(^ mat, unit bnf
fj fDinit buti^aud SSetcibignng tsdrt, {It ttntnt Wannt ju:
juf^rttbtn, btM btr Bar tin Si^ijf Btrttaut ^at, btt mil
bent Bar 3a^n long Im flnntfi^tK Weerbufen frtujtt, o^tu
on^ nnr bit nfi^fltn JEufltn btfftlbtn ;u (tnntn. SRtint
ttmablotter finnen S&tU^t bafiit afegtben. 9Btnn (ict
unftt amtfl f(^[t(4t (tjostnee fianbnidb^tn eon SSarttn-
bills ' ^K^ *i*°' ""^ f''i ®tbtt6u^ unb feinra StatttlfiemMi
bmntt unb laB, boS rinnt Stomfin ntt gtft^n obtt gtUftn,
boS {tin Sl^eatrt gtfe^m, htoex tS mit bent ©ttno^I na4
S)tittft^[anb unb -^oQanb xti^t, Ifltt unb jtoar In fetntm
13. 3a^ti bit OtoUe tintt soaFotnmtn auSQtWCbtttn ftatu
^flf^ S^^tattrgxiftttt iibccnt^mtn unb ftntimtntal unb
btctomatoxi^ bnit^fu^nn mng, fo ift bafi tint utrf^fintmbt
dngabt ntuncr Qtit, vnt ft^on bit abrotit^enbc St^rtibait
fti^ Sfn btt titganttn ffiloqutnj f)at SHUthoie nti^t f^ulb,
nnb an^ baS ©tntintrntalt t^ nii^t btfl otimtintlt^ni £BiUt:
iM' Sa^t. S)fnn bit angtbli^tit @el6%efldnbnifft beffct
fltn, bit man bia^ all airgnmnttt jnt ^i^n^tUntt^ ftiner
KSo^t^c^^ffit aiu^ in ftintn anbctn <It}it)Iungtn bcnu|t
mstaa lAb SuHttlge. 4S7
^ot, bie ebn bt btn nun trfflinttaen SftnnotRn nuc nil
SloHjnt <m9 bem Sibtn Don SHQefioit unb au9 btr Stbn
tcgcnb titttt nnsntannttn iBDmbnnS raftrttcn, •otrntlfn
tivt ^tAOjr dto^dl btS S^arafttre, ba§ itbf €(nttincnmUtlt
i^ fmnb fttn nui^tt. ®dne Srunfiun^, fein brftnuil
nai^rinimbtT battn •anibtn SUtv^nmvtb, \Ba8 i^w nuc
iBtgattOc, fthint Sln^dngnn in 9ranhr[$ a9c»ri< feinn
S^botn, brei 3"^ ^i ®nitib mtt}x {ft, i^n jn Kr6in, }n
tntf^idbigtn, jn fc^|nt, not gat bit %it}mx^Q tintt ®4Lffet
in bn£lftf» ju wrtrautn — Wat a mBglt^, ba| SBtiKr:
hei8, bcm angcblii^nt :^t&Gng unb SBitfmfrcunb, unbrftnnt
iciR, uiie btc 3<<i, 6ei nUrt S^nnuns nnb StaifijU^, bit n
91uaIanbfTn ongrttl^tn litg, bo^ gtgot fol^lt EAo^tilen
bttfdbnt mit Sloif unb (Sntstn tinfc^dtt, wrii n ii(^ BnTi|
Sliu^mt ni$t jttm IRitfi^itlblgtn beifrlbtn na^n UtoUttt —
9Bi( toar c8 mflgli^, feinm aOo^tt^attr , broi 3or, rtne
fol^t 9iitf<^ulb auf)u6uL-bra? — %6it maft (rantc, ftwgai
roil aai), b<m btS 3Xitn»nf(^(it (S^ct gdtrn, bcm boA £fi
bm beffdlun ^ Wmig gall? SDtte iWnnte einrat fo ptnfc
tlfd^en <Kntf^ni, »tt Saifttbotj, bit flBa^r^aftigfrit onbnta
alt tint S^im^ ftin? — SQt^ btm Ungtiidlif^, bcfftii
StBcn tn bit fc^nu^t ^anb eincS fo t^ofn S^mitnl
falit! aOt^t aitx iut^ bnn >@iflpiibc, bn, fHniS ^o^
fficiufS i<trgtfftnb, ttntn folit)tn Siinn^tin olS gtf^ii^tlt^t
D-ntUt ((nu|tn fatin.
S)o<i) toeit bt^ix alt Wn btr cni|ltn nt^tn W) ^^
aSttt^tUungtn unb >&elBtnt^<ntn bieftd Siftnfrcfftrd son brt
(omif^n €titt auS.
!Da^ mic jiic Qnutfltnnig, fn trgcab tincr Uaunbfimg
nnb ctmtigtn %tti(^ttgung mtintr 3Riit^titnTigtn aw$ bitft
aXtstoiien nti^ Bitttn nnb nti^tl Mttrn fimntcn, nnvbn
€it mir (inraDmRi, ntb i$ nni§ aui^ jt^t noc^ 6ti mttntn
Ma^riiftfn, dS btn tinjigtn Hiii fettudJ^ttnbtn ^t^tn bldbtn,
ale M Urn rttnen ffittaU, bat bit ^ladtn snlafTm ^v
Iitn. Unb aui bitftn uon unS onfgtfitnfitntn fo }Kfa»inab
pofftnbtn Sau^tinm ^a^ nir, no^btm Sng nnb Xnig,
9lttb unb Stit^tftrtigftit ftlbft bal gvQ) ^ntmi idnnmi
mifftn, pi unftrtt tigentn, obtt firubtgtn Utltimif^i'iig -^
C.oo^lc
428 Slttaln ttkb Sa^tiisi
tenn W(r (bimte chint fol^ Stgtnfa; nrtDortm, n»r i^n
ftrten rnib t^ nid^t mft jwubt bfgriifoi! — tin Sttit
bamcst gtlcgt, ouf btm R^ koS gnnjt itim bn JCairrtin
fo fi^ftn uttb rein aufbout, nrmt t9 ni<^t unttdoffm mixi,
na^ bfr Sauglii^fcit b(t flSaufteinf ju frogen, wit hn
^KutMtifttt in i^niii Sngentiltfiftt grti^an unb in bfti ttn:
gcnantdtn <SitraH(ittnm out^ fih: i^r fVattrtd Setien v»i:
gtaibiiM ^ot. 3n i^r gmjrt *(6ni tntt (Sln^rit Mitfc i^rrt
^ra <3tmai)iB bounnbc, Ja mat^fmbt Qli^ng unb 3^'
ntigung (tl ju fetnfm fitbtnetnbc ^6rt ouf, efn unauftSi:
6ar»« OHt^fd ju frin, ujie rt Bii^tr tonr, unb jiuar son
»«^tMgrn, MtU ^a^t^it unb Utti^t bod SDott fii^Tni.
3# iDtt^ (« Kid^, eb @ir im @<^nj obtr Srnp in
3^er Sltktion ble Bsrme 3unrigung btfl 3it8 tine glfi;
^bt Sltfrt ntnstn. SQitfycfUffiniiii ^at mtr mtint mangtl:
t)tftt 9n0braifiimrift birfni STct^um btranlaft. (Sin SRann
fetntr SBtt^lhrfffe, fttnnr Sifi^tr gtmoi^tfn MmSttfa^nini
9«i {imntc nlftt jngraBIftfe nallDbfm. iDtt btutf^t g^s
ndter, bie bmtf^t Silbtntg in btm bnttft^nt ^SSabi^n, Ut
fetett rigtntn 4(f«fBnHi^i(t wtWanit wottn, fpta^m i^
tBD^tstft^iS ui^ too^it^uftib m, tKfonbttd in rincr B'iii
»o- tt 9t^ Kit btm iSfDmOta tnig, fttne jtrfUrtt ^^anB;
li^ftlt witber attfjufiautn. ©li^tnbi Sitbt ^at i^m nit:
ntonb jugtmul^tt, <ta^ bn tQcrfaffrr ftgt nt^t, wtnn H
i^ gltii^ ttfrtutt, bti brai bcfonntn vtiiftnbni Sat mti)
no4 iugmbfid^ fpcii^mbt ^unftii tintS mfinntm ®t^f)lt
in ftitttn ^ritftn wtntg^a }a bclattft^tn. SSic nii^tnn
CT tvOT, jtintn dtttgtnofftn eifc^itn, fii^ f't^^ »itllti<^
i^nn gab, lonn man botnud a(ntt)inra, boi fit fag:
ttn, R ^iiBt fil^ Aat^arintn nid^ e^n fini^It^ strfiinbtn
tMUtn, flU Ms n f^ von i^nt f^ni^t^attttt flbnjnigt.
S)^ %«6mmg ru^ vitfiti^i son btm gtrAtn SKonnc
^tiifi ^n, iti wdifem S^tr^e wiA bit alttn langbactigrn
^toctn, bie i^mt EBart bc}a^tt ^tttn, ^ btnftlbnt ftnu
4dlen nnb lA^tilm nit n fel6^.
V)it§U i^ ti atbuutm, bur^ mangtl^aftt ^n^biude:
nwift tinn fot^n 3ttt^uni fiber ben 3ar tieianlatt ju
^ftbim, fn bfafte t^ nU$ aa bnnfilbtn Qnmbe titrfb^t
atiluia nil 3Mtifij)t «»
nUft ferflagen, tonm (B hM& fti|t n^ffUUitt itt&fnH, oU
id) in 3^«r iKektien lafl, t^ fi^fine mm bit; SlMfagt ton
aSarbsta £8(19 ubfcjcugt. IQtin, t^ iia ed, uitb btr.MHm
3usnft^, faa| Me 3ufunft nxt ^atigni faun, tool it^
baifi^n bfigtbra^t ^atic. !Dit iSttgaW bet ajat^axa nar
ntir mtr baS piuictnm saliens. 3di jnnfcttr an t^t7
Sffia^^afttgftit nid^t, afen fu fDnnlt gttrrt ifabtn. 3^
^tlt eB fur $^l$t, ju jtwiftln, t(^ )ir£fte vnb wtglti^ oEI:
feitig, unb fit^f ba! bit Stngobt ngibt fi^ mat^nnaHf^
[i^tig. S)tira nur bod con ®i}tiwn angtgttinie Sltn Aoi
t^arintne fanit bnt ©ang ifyttS ganjcn Setune Mc^nbtgni
unb tiftdttn. Ob fie auB SUeUtit {idi jungtt mai^te obn
one S^mci^tltt jfin^K gentai^t tuurbe, gilt unB glft^i; wit
(onnttn i^ aui^ in bti X^nt bofiei nitt tw^ilfli^ (tin, fit
gu sniunsnt; nit ntugtcn bit l^a^ti^lt fagcn, nie leir fU
fanbm. Sti Otufff i^ in ftiittr dtotuttoui^flg&it fibi fnti
betlU^r CEont)iltniniltnma^tr unb mat tB banaU no^ nwi
nigtr, Uo Sranfui^ fctne fouolt @qic^uag no^ nii^t uSirs
nomnun i^otb; S)(iUf(^ unb ^ai^aftn ^alnt bitff Jtaifratn,
nit ln$t ju ttntiftn, butife SCitigCtUtn md nl^t ft^i twi:
wi^nt, unb bet Jtaiftr, all rr fid) i^r utrma^lH, rau^
iso^I, bag fit 27, nid^t mc^r 17 Sa^xt alt ma, uhbbtf
nuiT btt btfi^dbtnen Stcui &tn»g, lit Uefitigtn ns^ttn |U:
ft|tn ober abnt^mtn, fo uiti fit woUttn.
6in ;tt)tiUB aSebtnftn tmtAt S^ntn Jtat^atintne 3tai»>
3)tn 9tanttn 3»art$a ^t fit f«nb i^ gucr^ M tt. fKii^
(Les grands ^v^nemens de petjtei cauees), boim Bti Sai
gtifiring unb btn in i^ttn ifta^ii^ttn bitftn. felgmbnt ^s
fistilira. Jtat^arina fya nie ^ait^a ee^lgm. S)tc dbu
menBotrtaufc^Kng ^nbtt gevB^U^ ttt UmtmftM flttt, gts
mtin^in abet nut, mtnn btc nor btc Untoufc grfi^ratt
9Ianit in btt ruf^ij^tn &lpta^. unb Jtir^e ni^^cfrrdn^
lid^ i#. !!Dn: Slamt Aot^otina wai unb ift fat Stupinib
bci; 9tanK einn ^diiqttt unb gonj gtgdiiu^Ut^, btteb alfo
hd btt Uttitauft.
Sin britttB Sfbenftn ^cn iSit in bnt Somtlin ®f<>:
nvonM^ unb StfimoffBt^ vnb in JBfifc^g'B ®«iiMlositv,
I , Google
430 WAMeirak Ni^ttigL
fifai btc H 3^Mii le^t |wR«9|tgansM |u fcitt fil^tbK.
34 tMAct^lt, 1)b6 in bm Kiri^ust twi dtefuItiUe gcgtbcn
letttai Eonslin. £Die nSt^ist 42Un)aguns unb SJtioidAtitig,
bit in eiteoso tDiebnju^bm tn %uIjb0 tti^t gtfUtteir,
^at bn ffitrfaffn iti^t untralafTm , ba n; jh fdiui fi^mtn
l^tfxitbiguag ben ©egniflaii^ ailfetlis grVtnft bat. Sttfi^ng
^ bit Setuotogten ni^t gmn^K. 6ii Dctboll jsif^
bn 3ii^ttn 1760—1765, bit n tit iQettteiux% juirai^,
feint nis^ili^tm bantfier, icit feint ©ttualositn tinei alttn
tebfcligen Stan, ui^Tf^wlntit^ btt @di|m i^tn, bit ndi
fHT eiae t^iMii^e SSttaaatt unb fSntcault bii Jtniftrin
JUt^aitna mt0t, unb biefec bie Irlt^tfcL-liflfltn 9Ies
bra u^ i^ten ti^n tSemo^l boi brat Stnnal St^Utitirs:
bi$ in bn Stniib Itgt, tuaS ,Rat^arinen£ befonntntm unb
tm^ta S^amiEtcx gtgtn&btt bit Sifmt um atlt @taub-
tniiEbi^t itinQi, unt fo Mt^t, ba fit au<^ im iifrTigni
itKT Sabcln onS JCit^acineng £t&m mitt^tlt, bit, tDtvn &,
uaS ni^t angunt^mnt tfl, vea Jlat^acinm ^rru^rlen, bait^
nmrbtn, nil arit Jtat^adnenS SStctrautn ju t^i gittg. 9San
tx^fft aui aSufi^ins'e ©tntalogttn ni^, <Ht bag m«n bo^
■tnU au^ in 9tii§ianb, Idd ^oltaitt ' ju feinnr ©e^it^tc
$elti btS ®it>%ia snottrialien fuc^tt unb fanmtUe, on^
fill btt Jtiiiftrin tint ^funft noQlt, itnb bn man Feint
fanb, ttnigt mad)tt, notei onbtrn bit Sftfi^isg'ft^, eiuf
tM^H SQimbOMbS^ft fjir bit ^iflorifcr fur oUt Btiten,
■Mtn ni^ SBufc^ins unb SSontifd^^tmni^ btn flugen (5in=
foil gt^abt fatten, bit ganllini, tce^it aSiiff^ing auj^eltt, fui
trtofd^en pi tcflonn. @ie nj&ibrn ti ba^tr mtt bre Ut6tr|cii:
ffoig. He i0 tm bn SSM)rf}tlt bet ^flfage btr fSwAvta
39ei9 sttcnntn, atl^t in UtbtniniHinMung finbin, toetm U^
m^ irtt fttE^e ftit btm ^a^re 1760 foincirtt 6tntali>gien
mit mtints SJau^tgifitnij imm So^ce 1660 an, folitt wi:
gUl^ wefltn, u» ju fn^en, imJ lA batitS g^nben.
£ia$ Jtat^nrina ftl£^ ^n gomiUmiKmtn, ka|i ®tud
unb et^tn S<^au, nit man bc^autittt, t^n ni^ gtiDu^ ^it:
tm, ift be4 gos}. inHmt^fi^iit^. &db!lt btr 3ai tttugtc
i^ 9tli#, nttttngtet^ ftim Jtenntntg bit SamUitm>e^«It:
D,g,r,z»-i b, GilOglc
WiRin an AMIMgt. 481 '
tifit iec^tn onfn^li^ tat)t ihn SKatiailiicg Atsuilging.
iltttt in %'uftz I^tnm ^h^ tuo^t a Sttt^nnta ntt^t
»kI U^n Qtfftn. SAt (i\Wbn tinrc anncn •otvmaifttn Sv
miiii, Me ufinbtat jci^ent nntbni, tno^tn ntf^t birl ®fr:
ttgtn^rit ^oBeii, fii^ tvUbeijitfr^ti in tiram Sanbt, tto
tmnaU wi^ ungcBo^nte, btifanbttt SQt^e, ttientBc loiit sen-
riMttbrt gdegeitt ®tat)tt, ffiangel «n aiittt itepuata Stac
^alli))unfttii pa (St^oluns, ttttnigc SKrUtii gv titur fee:
f^trlic^ iRrift mac^en, tiefonlMrS to. Jtttes UKb ^^
gax aSeinJiAttitg uib Utifi^tr^U btUmgcn. S)a ubczbnn
bn: JCnl^arina fur i^ie (Srglc^uxg nnk ^tbitng. Dm aUm
AmUm btt atmnt Samtlie, in ©Qiife i^aufc nwl Dad
sott^ttl^n^t fisvS gu^til gtiDDtbeit, fotmtt aui^ but(^
f^riftlit^en iBtrft^i: untti; btcfnt Stfi^tDi^mi bit 31n6tn:
bung nmig fpTtgtfeQt unb culttnitt mntm, in cintm ^nbt,
bsS bamate tiui f'^'t" S^tttri unb (SeU^nfftit ju Hnts
iMf'm astibung &ot. aBod fmntc Jtal^atiaa na^ ftnn
BteUrti^t mt^r oli jtoanjigid^tgra Smuiutg boa i^rtn
©(fj^mifiern bei boi iQrin&flunsni unb ^milbtntngm b«
3(it mnatttn? @rtnntttf gt ft$ ^itn, alS fit bnt SotbK
■^ttmann utebtrstfunbni, itaS} ber dbrfttn S^tuifbi 9lnna,
b«rtn S9ib am frii((^tn nnb ba^ec am Mn^n fi4 ^
tfir jirfrt ^attn atot^ti, fo lomtr ^t boc^ bn tiug^
Sd^nt^r, bcr Barbara, fti^ not faum mt^r ninnftn, Me
au^ fiiT ■gerouinn, ba tt He jnnt 40. Sa^rt, ilfo iui4
ble 3a^re btfl JCrttge unb ber $tS ^inbni^ aaS atiga
tntfmtt itKir, ocrf^oUni [rin muf tt. @(^n>nti fn^ <U
Jtat^aiinntl 9lti^tmtfTm urn i^n Skfii^ttipK, ttRkt ft4
bn a3ar6ara, bit uitt 3a^it jungn; nar alS JTat^kitiu,
(fiiftnndi btt @^nie$tc, bn i8, telt nir Mgnwauant,
na^iftitinlid^ t^, tai He 9efi|tpi^ grtremt bVuitn mtt
fnnc 9Ia(^ti<^t sorUtgt, ba^ fit fii!^ no^ btr fcfi^tn 3!ttK
mutfl nitbctgtft^tn. Safe fie bieftr&e ntamt ^at, ^oitn
wit benitftn. SBmbaxci tmn Ht an bet 9b^nli<^ mit
il4 f'l^ 0^K i"t ber btr iibtigen ©ef^iui^r, bit At gt::
favmt ^aitt, trfaxnt ^abcn, mobet btiS @tcu(|t, Me Aikfnin
fci aud aRarintburg, ido fie b^ ®4tMfin ttmftt, ii bwfe
nnitR SeitttlMr^UmiFfe gtfmnmen, boi- obti nai^iMiUtc.
oogic
432 aiilttlai uk Mttigt.
tBd oOr ttntfnmtmns untet ten <B(f<|a>t^ tnu^ JU:
t^antui npctiis^B t^nti gantilitnnanint »iffni, foiift ifiOt
fU ^cnnaim ni^ <ds i^rm 99nibft ontrfaitnt. SBtnn tt
iDO^r i^, baf fie no^ im 3a^t 173d i^te @4»t^ Qlnna
fit^fn Ut|, tDod alfo gtf^ctm ftln muf, al« tfyc aSnttei
(urn 1720) mlt fehwr gamille f*on In ^tertfiurg eim
gctxD^K iKtr, (b mAffni nit annc^mfn, ba^ JCat^aitna unb
J&mnann i^tn Jtltr^m ®(^»«flcr lUar gebo^ten, nbn: urn
f^i ®<^i(ffal nid^t rouftm, bad ntr buc^ SBarfiara fmnm.
Sbtr tolt &>nntt in Offljin; einr ^nna auffui^n, p^nc
au^ ben Samtliranantit ju Entnnt? SBie fonntc tc o^nt
tiiun fol^tn buT(^ 9tt))nin'e ^^ulfe itB WatmH Stamtn
(3tfUnoif<fi]) emittdn? SMUfc lai^nlOft ivttnt SSibfP
f)itli(^( in birftn Srjd^lungfn!
Sl^m tcti Don sont^nttn mift baran jiorifrln, ba^
mtHj btr 3ti^ wn •Rat^atbiexe gamiliennannt touftt, fo
(igifet (in ^ItUffuUS ta^Uttg factum, vatan ttii ia^ttbt fft"
ntr iGn^duig cntfftibnt, bit ®tai^tit bafiit. Wan n=
jj^It, unb gmoi fanb ti^ bitfe ISijii^Iung juttfi tm S&tinbr
b6ADttltgM:, JCat^arinen fol^tr QInnia|ung nt^tn tobtlnkn
SBrrl^trr^ttrt tvtt 91a(utin, t» ^ait Aat^artna tit i^ttm
fpotrnt Sitittt Urn Qax tin alttfi nnsilbtri !Scisamntt )>tD:
bucttt, bad f!t ft^ wn bcm 6u)ictlntRibmt«t ^rfintngf in
dUQa ^abt autittiim lajftn, in loel^nn bie !9to))^jeinng
onAgefliro^n toctbtn, bn 3>>r »crbt nidil ri}tx ru^ig unb
glfidlii^ ttn SBt^e ftinti nrunobtirtni JD^eddnbtr frin, ale
iU It ^i) (Inn £t»linbnia t>txaiaf)lt ^dttc Steffi ^^ftrnm:
^etfini nitf))Tang au< bn bom 3^ oft tvtebn^oltin Sttu:
fming, ba^ mit Jtnt^attna baB @Iud in fttn ^auS Qt=
UwaMK, unb tm^rfi^li^ <m6 cintm Slanff^in, ben bn
3n fitbfl obtr kati}tixbna ^ bon btm Sitvnintenbnttm
i« fRigi ffitttt ouf^iien la^cn, bnr i^re t^elit^ Xbhinft
9Dtt bnttTi^'ti ^ftrnt, i^rtn ^totefUntiSaiud unb Uftt Xawt
tmxitmMt, iti wtUin (StU^mtjiit fit ouif nol et^^, bat
i^ f^iratKe uvnigjlnie auB iHtga strf^munbrn war. Sl^
»tr tonntt btr ©ubcrintmbeat etxtn ^ouffi^etn aaS^rittu,
t^t bag i^ bn Samilirnnamt iingtgftien untibtt SBic
bflttte bn Xauff^ttn in iRiga nad^efn^t xetttm, Wim
gtUcdct nfc SU^ttigt. 433
fOf'titt Stui^nifaf nh^ ju bet rigaif^ Jtht^^mttnbf
ja^flt? SSit lonntt man fur tint lU^anifi^c Soiiern^nttlit
(®Ean>rDn8Ii}) btnS!iiwff(^ii b(t in bnitfc^m Jn^ttpom
tif^en ®niRiiibt in fRtga nai^fii^tn?
Silt libiittmttU^ (Sr^&t}lwaq uon ®Nmn>nefi}, tit von
!8ilU6rifl aw8g^, faHt bri irafftre Onna^t, bafi b« 3<rc
vm SCat^xlntaS ^amilicnnomcn Wugtc , aW bloft Si^i^ng
ofcn tei) aU 9Hitiuerpanb. SSeltairt fQ^rt bitftlh jnn^ in
bte aStlt tin (um 1760), bo(^ unttrltift tx, unS bic deit
anjugtben, in Wtlittx f!i^ baS factum tztiQKtU. fDJeft
Mtmffte 3(tot<dii6t finbt i<^ nnn, 06 fit urfDr^ngli^ bfttfai
fltwtftn ob« nai^traglif^ ^intlngrfommf it , Ift nt^t ;u «s
fei^en, tn ben Bftnwintlti^ot SiifitMB'fi^tn Wtmoixtn: n«^
bcr JltJniing bcr Aatftttn; alfo in bti Ugten ^filftt br«
3«^He 1724. S)amal« mu^tt btnn btr Jtotfec Aat^a.-
ilnenS Sfamilintnainen uergtffm ^abtn, roeil ti SfiuvTonAIif
^t bttnt *8nibet ^elt. Wan ^t aire unbttnnft grlafftn,
bag <Stauii)nS(^ jmot aaafagt, feint ©l^lveftti fti fn Sno:
bm bti Wtntjibff , wit iBeltain (1760) in ben mUtbolV:
f(^en Qffemoirm finbet, biunft tArz ni^t, baf Jtat^attna
feint. ®$tt)t^tr wai, ba noi^ sttlt anbert jungt W&bifm
son ber ^t^n anfgeniMnnien martn, a6(t ioi) nnr btS
jum 3a^ 1704, Wo fie bem @tma^l felgte unb ban ba
an bitle ^alfrt tnU ll^m eitt unfttttS SDontaerle^tn fn^itt: .
3>it btlannte X^atfa^e, bag au^ Aat^attna, bertn gamilie
man nii^t nmftt, in biefem ■&anfe gcttefen, stt^anb M f"
leii^t mit SfanTon^Ii^'e ge^ehnntgDo&er SivUfagt: bte Sadie
loai mfigli^, ntutbt balb toa^rfi^tinlt^ unb im SSunbe tti
iBo&S Wa^r. @(<ilDtonefv ne^e ta nun fribfl glaubtn.
Snan benat^ii^ttgtc ben 3ar eon bei fiuriotttat S^og nitn
au<^ btr Sot bad Curiosum »or fid^ ^aben fotnmcn laffen,
uiag er nac^ btr guten .^a^Ijtii bti ^ift^tio^ baffelbe
Jtnt^aitntn alt ben Sruber uprg^ftefit unb strfptod^n ^a=
ben, ttmaS ^ui^tigtS au3 i^m ;u mai^tn, Wenn tt HA
ba;u aniiegt. Catherine tomba eo convulsion (na^ 3JDl:
taire), en d^billance (m^ aHUAoiff) ibtr biefte in irgtnb
rimr ^an)(ftf<l^(n .®artiu^e jugtrli^tt £Ragout, wa it^
btibte in Stbiebt ^tUt, ba Aot^iina ;u folc^m fron?
X 19
>>lc
4SA mtuaamk9ttm».
jiff^'" caawalanm MB p p{u^tti iimtffittim iwr.
Ui* ka>3«r, ^ fe|t M raw Sb^ri^t fnt, fnA Mb,
k«# nrt k« »nfi|n id#U jk ma^a. mn.
mt ma^n nil Wmtt •«Mfa|ini4e f^MMft, mm
■it •>« Ur^ 9hi^Tk^, tnk oBc taMlft Un Jto^iina
uO^igm^mm Shtpi^ta, bn taxfdn wrtamaini Sett jit:^
r^nttffi, ia wUin U» tub, mt hkKM Ai^ctist
ftammit, bn4 Aritg mb ffft^Ufoa^ fctarc SmmW" *■
bit dtMflfaft^ft, M bit Bfi^ twifbitn, but^ $tp
mb Wffn attsiaat loth Mno^cit, ft^ feO^, cw
fnMbrt IMC, tmb »• gfgaifnH} ia SL ^hMMbtng out
bn fmnbcftni, ungbi^ntigftni Qlnuatni, and SfKnttmnD
aUtr Sihibn wn OantJa ftw (Bf^Sf^ ft^ m bilba
nifiiie, Mc, um bk ahigattgm^ mMfinnuct, am b«
wHdOl^ etSratDint nnb 3^iBfl i|n 3t4nrf^ ju::
tofvbftr, nab mo, ntt ffMndboig bit 3teibai4 b<fl 9w|a
3aT« j« iDRbni mfbis , «ni^ twi gcKlbrtm ^noMaiAaatT
ibtca SSidmiglfnif faxbtn, afen, bn ^tnbnt 9Vca^
eittcn, Sfbtdu^c, aOrt ^n^ialun^dltnit^ inifitii]% ^
faOiffcl entbt ma bnn 3faiiAt hc« angeMbdnt 9Mte,
nw^ au^ bet Ib^btr bm SiUcfofSf^cn SIcmizcn nut
9tti)t jn ja^Un ifl, aa^ta^aMK, baafettea buv^ i^
Sutotitdt btt t|rni Srttsea^n loA Slo^toBUUQ Btn
^trm»A g(f0i#tiUt fit^tfinbttn: Sm^We uiib 3>aifu^
mfPtfiAtn unb ft fclbft tvldm M btn ^ffea be:
gTuabctcit, all tt^ iai Saafe bri eorigni Sa^t^bcitt aii^
bri biffta Ha Iitnarifl|n flSerft^t p bilbca safUtg.
3^ gbufct bfai^fnl in bta fo^eabea %tfi41, kit 04
nit im ®av%e ber Untnrfa^aag ^rraatgc^t, bra JdiMtn
aUit bitfti 9amUin- anb StamtntDirmi gtl^ }» ^a^fii.
Jbtt^Ttna CMnte i^rtd figtiim gaBuUtnaomml nii^ ua^
fttnbig ftia, ba fit ucfcti! bid @itii(ffal bti tifnatn iamt,
tiM^ bal btB JtniqMT 4<uifec gt^bt ^lutt, b» b*i| fcintu
Wamm itni^t, unb ba ftt Wt ^IWeSttBHtttt W pim ^9it)xt
1720 ia btK iR% ^otte. Slaf fie bcnfclbm i^ma Stnui^l
brt fh ate Switft^t unb ^Itftontia fanntc luib brt^oth kit
ncn wtr nii^t onnt^nt, ba bti ftiatc freien SBa^ M i^i
Stttttin «ib anfetctflt. 435
tapt got faint ®(6b^ Soilagrx. S)n An fnib tiS.infeef
unb bit firJi^m SebciitiMTi^dltiiift Sia^taivvM px wr^t^wtb
em, in taxl^tS Snttajfe Vafontn, bit t6nifaH9 b*njm vug:
tnt, t»ie bit @Htbn btft Slitd'f^m 'gouftS, Hattttlift tiit:
gii^«n. ffltt fottn bit i&DxHit, aUt rvtUitx tx itbtx .
AKt^triw* on We 3&»qi£offftH Somilie f^ro&t. £)ie
@pffu)tuina Jta^obia nutbe ttt tRnglanb vntft bt« 9)a:
ncB JCat^orina QUtcittmia gtttHft, sntpr bltftm Slaines, ba
in Olufianb itJiodiuniitimtR »cr btr !G»^ige^uns nti^
^nttftmbtn, cui| gttoutt, hi bttfem, uit ee itn gtftUf^aft:
11^ £ib«i ix f^u|lanb bw^ginsis 9tati(>iMl0ttTau()i if>,
rnigewtft, im(t» bfifem fiw bit ®»nw^liti M B«xS i^niii<k
edlttci, uot« btffim tnMit^ grfrfcit: rt fctburftt ;u aHe:
btm ntilct UintS BavAlitmutrntti. goten^fitc ^n^nb:
Imifpn in i^tn SSogiltgrt^ttten unb SntertfTw t>«ttni w(^t
flotigtliinbnT, ttw bit atuf^tttung btt 3tiihi«ft uirii tinti
gaattttntnirauniS njvibrdii^ Stictfn icctn. @ft muflen iiiit
bno %abc btt JSiitwe 9lkA ix Kiitlaiib unV in ganj (£u;
rem wttr iBarbim nut Stttet mb Aat^iiu wi im ftiS:
Vet uninff^agnim Snmitinntiniitn. tn rxf^tnat tin AatI
@fa)Dion£(^, btn bad ®ttiti^ fvr Ant^attitmd ^iittt l^alt,
btn ain Xai^nxina tAift aU fol^m anttftiint, t^m aatb
nit ciiun iBtnKiS ^itit^fTlii^tc £itie giit. Sia oitx btr ma1}xt
fRmtt Jtat^titenC vtrf^Dtcgen Uith, tw Ui^x, fo isnibt
int QHttnibt be« SBeiE« ^i fit btr Stamt ^tameaih) i)txx:
fitenb, nafi man bietltti|t gf^1}tn lirg, ba nun bit Sttu:
ginrbe b<fritbigt »ax tinb biAur^ bed ©funitl no^ btm
iM^rm S^amtn urn fo ratnign: nnirbt. Sotft ^twog bit
£HTTU9ig, DttlUi^ 011^ btr SSim^d} US XaVjtxt ftlb^, JCa:
t^arittni, i^ @t^inniig btm ®M>tHnttnbtntni iBruningf ju
entbttftn unb fi(^ Den i^ in.Otigo bm Smifft^in mSi
ft^m ;u taffint, btf^ mix vim ^tH^t ^oben, iMd aiAn
mb sigiUo beuerERiIligt truiAe. ®tr <£u)Mctntenb«it rant
Md. ptrfSnlid^m uab nun au(!^ offbltKm @r&nbt« ntit^ig,
in bad ®f^n>eigBt tin|ugi^; tt i»ttt tS mil tinna >^rn
JU t^ini, btr juntilm i)re«i nmou ju wTfA^rttt ))^egtt
unb btr li&trbm •ami it^ an tin Mi>t^<^< Snttrtft fut
19*
436 Itieceln- tub 9lat^9t.
ttfit gtlgtt, wtie man fttili^'dnci antem &iK^^ in bn er
fli^ itm 3ar ttalpfaf)l, jujuft^rctbtn @eltjtn^ttt fonb. 3n=
fbtgt imt9 auBgrflflittn Sauff^ttnS (rtonnte ^&ningf bnt
in Stiga Biebev ringftrofftntn .eerniann ffir b»t Jtaifirin
fBnibtr an unb cfrmlttdtt tit Stntiftnnung untn bra &t:
. fc^miftini, njoroiif fi* ^mnann naij ®t. ^tttrsBurg begab
unb itntn bcm Stamtn bort aiifttat, brn Sie tit^tig ber:
mut^en, i$ <tai fvtcitUrn ®ntnbcn anjugebtn untttlofTra
^flbf. SBfbft, bci bsmolS in SJttertbutg ifi unb bie Sin:
gttrcffram £8trmanbtt ber Jtaiftrln nrnht, SBafftioiO, brr
ebtnfaUe fen ifl unb bie tinjtintn ©Iftbei btr tln^ttco^tnm
Samllie gtnan mrfjS^tt, wit mtt bttfrffetn ie|t in btn *ici
(^cnbij(^Tn gtfnnbfit unb'im SluSjugt ongtgetint, bribt
wtfTm nii^t anjugtStn, mofftx fir gefommen, fidbe miffm
fclntn Samtltranmntn ffir fit. ®amit matt nnn bte ®ai^
tvirter Mm Wtta qtblUbta, totnn nl(|t Jtat^atinn, na(^=
bfm fit (inra ^ruotr tcitbtrgtf unbtn , au6i gt^offt ^ilttc,
bie aittfie ©i^hjeftrr Stnnn, rea^^einlic^ sermfi^tt 3eff=
moffflf^, bertn langft erfolgtm Sob In bet gStfi bie &t^
f#n)iflrt nii|t iDU^ten, rolrterjufirtben , unb baburi^ aBirren
beranlafrt ^iitte, bit no* fottbauexn. anna foUle trfragt, after
ier Dlame ber ^omtltt ge^tim ge^alfen merben. !Det
WanneBnanie tonnte ^elfen, alfo Stnna Scfimof^. ganb
SBriiningI auit) bit Sftmefiet anna tm (itoteftantif^en Sauf;
buSit, fo toantt tx bo$ fibec Sitaunng »nb Xob bfrfel&en
m6}te ^nben, ba Seflmcffet^ ber grir^ifi^en JttrC^e an:
getiBite, bit bdmoIS !tine Jtir^enbfii^tr fil^rte, unb sa in
ben gjtpln^rtn, mo man bie SRengt btt Jobten in ben
@raftem nii|t mt^r btigra fonnte unb bit metfitn ipctbi^er
hn Sanbt felbftbei: $tfl on^ttmflelen , aut^ Bei btn bro:
tejlantiff^m Jttn^en bie Jtin^enbiic^tr nli^t gefU^rt nmci(tn.
.^er man f^arrtt hod), toit bit @agc ge^t, mit U9 &r=
ntralgouvtrnenrB !]tt))nin <&ilft in tintm lit^autfi^ Sorft
tint SBfiutrth fflnna Sffimofftf^ aufl, bit bem ungeft^ltttm
iOf|i}iet bit €i$nitfttr ber JFaiferin fttn mn§te, fttl brm
lEUolfe nun iSnna SEaictonfifq wai unb no^ SDettrfffoirg
gtfjtbert feln fcli. 3)amlt ^fltm aber cm^ attt 9ia0rii^tMi
son i^r auf. 9[ber gliiifli^rr war man ntt btnt anbtm
aXUteln m SMtiige. 437
f&omni. 3ttin, bcffnt 91aiiit mU (ttitm ®f anfing uKb ntU
(tntm fif cbK eititm ef» tnbtit, trat ale fBtnuanbtd
bet Aaifrrin auf. 3<cai (rfi^itn ftin c^tec iSfatsTonSCip
mtfjx, flttt bnfut mdbEteit jld^ ein @fomaton8!i) , tw
©IiitDOTOlfq , tin Wii^atl Safimomltftt , nelf^n b» Wma
tinn Stnna, btr @i^lD(f}tT tinez (itjxi^ina ®fDtooiatf(^anfa
t^, tin Satolul ^ammloto, <Boi)n US ©faWotinitSfv, itfftu
^tubn Simd <BamuHorB unQludli^tihieife ff^on gtflot6m
(^, fobaf er jtc^ nun ni(^t mt^i mtlbfR Eann (mait benft
an Jtail unb ®amu(I in ben beutf(^en unb franj^ftfcbtn
99eti(^ten), mt^txt rnlt gomtUfn, anS btn nitbtigfitn Stam
ben bee SSolfl, ongtbli^ auS Sislanb unb Sit^aurn, unb
btjlitTinten ben @tneraIgouvetntui bon SKiga, jlc aU mm
Isanbte bet JCaiferin anjueifcnnen, [obn^ er Sllii^t ^atte, fie
a^juut^ren unb i^ren iScbiiifniffen ju senugen. fCic an
Qleff^ni^fm unb iSettcaubten ^tB^fi^ unb unrncattet fo
iet$ geworbene unb Con foli^em ®liii tena^tic^tigte Jtat:
ferin neig j1$, ttai^btm fit ben Stregeltiuten buri^ ERelpnin
f^at Unter^u|ung ge&en taffen, uli^t anbei^ ju ^elfen, alt
ba§ |!( ben Sefe^l cigtfien lagt, man foUe fi^ ni$t uns
anftanbige 9teben iiber fie unb i^ie Samilie ju Si^ulben
fommen laffen. (&& mac 1)e^t 3"t baju: td wait fon^
tine neue SJSlfernxinbening in JRu^tanb gtnotben unb nuw
^atte bee Jtaifrtin Qlbfunft bid ju ben Stammaltetn it9
iDJenfi^engefdiieitS, bitfen @iinben66ff(n alter ^af>- nni
Q^rfui^t, fottgrfii^tt. So f^Io§ ]li$ benn bamaie in Otug^
[anb i^ce 9[^nentei^r, in ber ii^ oUein St&ab DemtifTe, bev
91amtn it6 in S^ioebcn fabricirtrn SiattrS bon Aat^aTinen.
JlSeil man aber in 9tu^[anb bo^ n($t nufte unb ti aui
nii^t ^erauBbtingen fonnlc, fiir Wel^en Sliimen man fit^
sotjusSneife ju tntft^eiben ^atte, fo na^m man jle ange$ii^
ttUt ad acta, mit angetilii^en Sottefponbenjen bei ©enetid'
gouUttneurt Slepnin in 91iga unb SRafatoff in SJIoBFau ii&et
aUe biefe 92ai^fu$unf|(n unb Sunbt, fjat aaQtiUi^ tint !Sn;
ja^I biefet £tute, unt bet Jtaiferin DleUei^t Ju f^meidietny
na^tidgli^ geabelt unb gegtaft unb fie ju ^c^en @taate:
amtem n^obeit, wd^renb mir bte Jtaifeiin nuc >&ennanH
unb feine gsmilie olS 9tnuctn<inbte, unb ou^ bn Aaifiti?
; Google
438 StlMln «> lU^ttSge.
91«(|tennitR nax iittft aM utfittRtii^ SSttwoiiUr atiKfciuint
unb oiEt Tu^mUl^rT %nii( (cfdtttn ft^cn. 3>ft wii^
g'atnillninainc Uiti ®t(thnnf$ 6ia auf unftrt fStgt. ^tct
%fe sotgntanithn rufflft^en Utfunbnt ttiiiitnt, auf SoUfltw'l
SSftanlnfung unk in drmatigtlung eon tttoaS Suvnla^smn,
not^bfli^iS unb jlcangboQ ju bm @tnfatogUn au^cbntttt
vnb auigrff^mtiA, bun^ bftra Wti^rthms i^ft^ing bit in
Unm ntffaXttntn'irTtffimtt fl6et Sut»iia seittdtet ^at. —
3^t lt|M SSrbmlleii lutetit htx EBortaM unb i^m Slaft:
fottitnnt ^Rf^tut^EofEgftit an bit SJort^tle, bit t^ntn ^JittM
trwa^ftn TSnittn, if) mft MnA gtiwftn nnb ^t titr frlii0
{tin (finnra iti mtlnn SSftanntft^aft wit bcnftlSen. !Dtfft
mrmc g«miltt, btifn £Bia$IfpTn(^ : Eett unb niHW. nat,
nd^Ttf ^afefiit^tige unb c^rgtijigc iflfef^tni trti^, unb iBm
tdia fonntt ow^ buii$ ^^tcmiuin'd iSorgang ju frinrai on:
btTK iBtnt^mtn gtfu^rt nnbtn, ba flt fiie fu t^nm XtUr
bon ftlium Si^^al tbtnfo nxnig tcuffe, aU tt imb Jtas
t^attn« BOH btm f^Tlgtn , tint f!i^ in tinem JSanbt Itti^ txt
ftiit, mo tB btim>M lltiiu iBcfitn, triiK Beitungtit, fttnt
£ffio$rn= nnb Slagrattftttr ga%, no Shirtau^ uttb $elijcii
tinb Safn»ftR nii^t btr em ^tirtt vmrtn. Un bit 3:^nnK
it^tlgvm^ itt ®i^fctfttt muftt SBortuto wet niffni, bt
man aui^ tn 33otbat jn ^ulbigtn ^tte; aber fymt bit
tract ^u4ntutt(T nit^t bamati gntug jti t^un mtt bf«
ntugetorntn ©o§n unb Stamn^altn Iferrt t^tntn ^^aiifc^*
>llu<^ btc Slob btr Antftrtn iDiiTbt atlgttnttn mXifirirtj b<u
nit abtt )e«r t^r nvt bit ®<^»t^tt gcjtotttn, ivU bit Abttc
gm ®fft|n)ifltr, i^rtt aJIrinung no*, oUt tot l^t gtftetftnt
pnb: t^t ("(triftliifeen KaftriiJWn trnJi^nen Wntt not) If
£tnbtn @tfi^U)f^tr. 9}«t^bem ^e n*(^ Dtn Xob bc« Iffiannri
ibttUit. btn ®o^n ju i^rtm ©lou^n unb ju i^nn Wtunbt
figtn ttjogcn, ((^tibrt fie audi son bkfmt unb f^nr flrint*
•@abt, bit fit i^m fibtrlaft, un i^r ^^S tinb ttHjigrt
^tgt^rtn ba ju btftitbi^tn, wo t8 i^t am ttflm ju tf
rtid^it (i^tcR. Unb fo iebten unb ba^ttn au^ bit Bamilitt
i^nS ®o^ntl unb i^rtt ISntKin, bit um bit SentiDMrfeti,
blr baS ^aOnm tmanlafit \}at, tgitKci^t gn nt^i mn^,
iDtnigjhnJ nit boHibtr fbto^en, unb i^t <Sagt tvitt totifu
f4eintU| im aRmbe bcr Onfaftn tclof^nt, tvtnn ni^t bie
rtiln SKaffMiiiiien Jta^arlnrti* fur Sonbrtf^nlfn flfforgt
fatten, fut ritw trat^e Sonl»ennlDrifit«t iti ©ctlxit, ffio
m(^ armt eanktefinbtr nnb fomit audi ttx ^axhan Ut:
tnltl ®t^i^ii)tt Icnim unb tintc terfribm oeronla^t nwt:
bm tonntt, bitftS ©i^rtflrin jUt JBttt^tfgma bftfelien
ftrijuttageit.
€Mkili<^ Vt biefe nnieflc Sntbnfuit^, tcU ®it frf^f} bit=
ftftt jn nmnm (ctitben, nli^t rnir mant^tB -^ Mitiii^nU
btgtn £tt, rcnin mttnt Stftmfii^tsftit, soti ^rm ®t9fn:
^onbc bun^bncngni, ^fyim gegtnubtt ttn C^aniEler bnr
anma^iing anjonf^mm f^ii«n foKtf — , fottbern oHe«
fiir fi^, ba fit bit SRiu^t bn Sia^i^it fut fic^ ^at, mlt
itbcr fa^tfUlftn wfrb, btr tti(^, tn songcfa^ttt %ut0TEtatS=
nutnung ^tfangtn, Hdi ber jyici^tit ftinri ttsttirn Ut^tilfl
itiiitn mhb nt^t fDntngnwtft, fonbfni ini 3ufi"ni""5''"9'
btm gan}nt gaben bcr dhitt^cilung in Cem ^uljugc sefctgt
i^. 3$ ^a6t btn er^cn SttoctS fur bit ®a(^t i'^tbrn unb
ben einjifiiK, btr' atgebm lureben wirt. 91(8 ttiw filofe
SKtinung rourbe ii$ bie Sage nti^t berSjftntli^t ^a^tn, ba
Of tS fur f^Srtt^t ge^ollen ^atte, bit SHtngt unfeearunbttet
SRtinungtn, bit iiSljtT (tf^anbtn, um tine ntue iu Btr:
tnt^rtn. is gait tin ^oi)titS, a\e bit Stiti^tiuiig ber
@(f^i$te um einen tloS un6tlanntin lang gcfud^tn garni:
lifimamen. 3ii& flffltfic 35"^" "If'"! *">§ i$ btn SSotffl|,
ttn mit belannt gtffiorbenen gamilimnamen , tttnn iS} bie
©age, bie i(^ iiSetfommen, iegriinbet fanbe, ju uerf^wet:
gen, trfi aufgoli, alS i^ bit ni(^t ju fcejheitenben S^atfa^en
aai bent ^ebeit btl StiaitS unb ber Sungfrau gtfunbtn, bit
i$ aufgtjieUt, bit i^i: ba? SRe^t roiebcrgeSen jur 'TififtU
lation an ba8 Urt^tW ber SBelt, unb bo bem jufolge bie
EHefonnation i^rtr ganjen :t!eben#gtf(^^te tii^t mt^t ^tbingt,
fonbtrn, Icenn aui^ ntt^t biirc^ mt<^, bur<^ eittt t&i^tigtit
iStgabung geiui§ icar. <tU Irtcb nl^t nie^r Bott ben ma=
gttn JBrofpmtn einet 61ofen fiirpii^tn 9tei^tnfoIgt, ntd)t
mt^r tin Sloftt ©egtn^aitb unccrbitntei ©rogniut^ uno
SRa^ftc^t in ben Qlnnalen ber ®tf(^ic|te ItStn. IS'ti fe(:
tentn, bitQtii^t mt^r fi!^tinbartn aid ica^ren ©I&dS, baS
I , Google
440 StiScdUi nb »«^ti>.
i^T jiit^I gttaOTbm, ale JUnb unb Smtgfraii, oU ®at:
tin unb SSnttn nt^t unmutbtg, wax j!e oui^ US %'^xeKe,
itti bit Scfi^dbttu nur jufolge Don augen nSt^ignibtt
Umpanbt btttat, uutbig trie aUi ^anen, Ht, tsie ftc,
Quf Um ($tu)iftigni SSobnt btlfctbtn bU S^ugtnb, alfo au^
SKAglgung unb aScfc^tiben^tii ktoa^rttn. ifijei andgt,
auS wtl^tr ^anb baS @ce))lei: in bit i^rige iibtirgtits, iciib
tS ni<i^t tobtln , tDenit f!t i1^ bacauf lef^tdnfle, in m i&affn
ju (lei6(it, in bit i^r ^o\}tx ®tmaS)l unb aSorgangn; cin^
gdtnft, unb btbauem, bafi i^i glti^geftnntr @tugm ft^t^
tttt, ioit fie toel anbem %vaum auf it^conen tsuibtn unb
fie in cincm tdnftenn Seben Qxof marten. SGit fon^ Ui
'SRuttei: i^nS -gaufeS, filteG fie m<!) i}itx bit SHutttx ifyut
fSoSitS, waib aid tint fold^e k>on btmfeiBen anerfaimt unb
genannt: ultra posse . . . . " 9. 9L 3.
2. 9^0$ eftva« iUt 3o|»atm tt. 3Bert$.
Ut6et tlnen ' btr Bebeuttnbtrtn gtlb^trren be8 Slrtifis:
fd^tigen XvugtS, ben tapfern So^ann ». aSerf^, iff Dot
tuTjem in ben ©tJfllten btt JlBlnifi^en S'ttung t'" curiortt
©trelt gefii^rt morbtn, bet fift auf feine 9l6funfi unb feint
grautn Btjog, unb benn bod^ tinigt @in;el^eittn ju ia^t
gtfBtbtrt ^at, bit »ir ju unfeter ©c^ltbtrung jentfl ^etbtn
(aSb. V, ©. 203 ff.) naf^ttagen tocUtn. He ^atfe-nSmlii^
Dr. as. OTiiaet in 3lx. 116 unb 117 btr genannttn Bellung
tin auf 3o^onn ». ilBett^ SeifiglifJeS 8teb aBbtuien Inffen,
rtorin Don bemfel6en u. a. gefagt njutbe:
„SIiinbt nii)t, nt$ Domt^in SolC ^c^ndfie ^ttiAt-
Cer Sberfl fei Dcn aUem IXBelj
ftr mar rfn iBauet cftne Sabsl,
6Mn diln, bcr auf ^rleiliinb lam
Unt feinen CSit ani fil^tint nn^in."
an bitftt ©teUe befl ^lebeS, baS uBrigenB nur tin
iQnid^t&d auS tiutr gtS^tten !!Di^tung roai, atli)i ftitbtm
SliSnKa mb Sai^tiast. 441
unter btm ^ftrl: „3o^aim e. aBtrf^, cine "otutf^t mt\ttt=
8tfi(il$t(," S8In 1858, tm SniiJt trfi^lmm ip, unb an
b«i btju gcBtbtnen ^iflodrt^en 3iotta ^attt tin 9ta(^mmt
SStxtf)'S Don aRuttetfctte, b» grd^m gnbinanb ERaig d.
grenft nuf @^Ifnb«^n, fotdfifn fflnftog atnommen, ba| er
baru6n bit ^tubc u6ci: bit bi^teiif^e Hx^tbxitt^ ftiiuS
iBorfn^itn gang etrgal unb gtsm ben !&i(^ttr mtt tititc
SBtTOffeffi^rung |u ®unp«i ber abfliatn Qltfunft 3e^ann'8
». aBntt) ju Stlbe jog, hjorauf bmn Dr. ORfilltt iEitbct
mit fritifdirn Stmeihingtn antoorttte, tvoiauS 9Ict)liftn
iinb 9)iH>Iif(n tttouiSfeii. 3)et SJwi^err matl^t nammilic^
. SoIS'nbtS Btlttnb. S>it glctc^jtltLsfn JtritgSjeilungfn nann=
tni tm Jlritgfr, u6er btn b« @t«U entbrannt Ifi, ffton
6»0T er JU fo ^o^em (Range, nit ei tuei^t fjat, eT^obtn
Woiben , genieinfgU{!^ Stan obtr San bt SBert^ , aui^
ton aStrt^, nit ab« Ban SSiixi^. ©<6on bet btutf(^e
gJnniS fpri^f 1632 son btm Sftltlmtifltr Su^onn ». ffijtrti
5Wit 1635 rotrb geffiB^nlieS ber gttl^errntittl ^injugtfeer.
3n btm fatfetli^en Siliplom t>om i. ^fizll 1635, )Dobui$
er in btn j^ei^ttmpanb et^ofirn toutbe, ^tigt tS gtei(^ tm
Qingang, bet Jtaiftr finbt fii!^ fetwogm, ,,btttn fRa^mtn,
€tiunmtn unb @tfi$lt(^t in ^B^trt l£^r unb SSuibtn ;u txs
Iftim unb JU ftftn, btttn S8oi=(Ilttnt unb ®it ftlti^ son
Utolt abelit^ diittenmifigen Sianbt gtfioitn unb •^eifommnt
felen. " <&S roirb meiter In jtnem ©itlom ttji^t, bat
boA ®tanun^au« bet SBert^ son ben Staaten in ^eUmii
ringtnommen motbtn fei, ba^ (tint iSDifa^ttn tt?cgen i^rtr
3tni^iinsli(^Etit an btn fat^oUf^en @Iau6tn von i^Ttn in
StitJlanb gtltgtnen a9t|i|ungtn gthraltfam vtiKititn ttOTbtn
ftint, femit bog fttn ajttttt 3o^ann be n&txtif in bet
©{^lat^t am mifm iSetgt ttl Stag gefatttn fei. gj
toetbt t^m, ^tl^t tt no^, fitn „juuoi U^ralt ^nmxhU9
abtliilite Stittrnnfifigel SDa)itien nit alittn gntbifllii^ U:
flttttgt unb conStnilrt, fonbttn geme^tt, gejitrt tinb gt;
iJtffftt." 3n@l)ijt«'fl atbtMbijloiu Hit tSbagtgin: et fei
„»pn vome^itttn difjiavta iftlii^tn Stanbt gemtftn" unb
tetibt nunnit^t „ju bem alttn ^turtn: unb fllittttjiaiibt m
^oEitn" unb i^m tin „<it)fonbtiii$tj umb unf Wi%h
19*.
443 niSttlW wA Ku^ttS^t.
erttUntt^ abdic^, dtiUn; utib ^ntntmfi^igcS 9Bat))Hn unb
eiaitiot^" ju fti^Trn ter^attrt. fnai^ titter Urhinbe Voni
23. Sfbntat 1580 gt^fine btc 4a(ftt ue (SvttS ^alp^fiamtf)
tm Jtteife @norn6toli^ dnrm aibm b. SQeiibt 1618 gt^
^Eit( ber Sttuf^fntmrgct .gaf bd <&ubptlrat^ Hnnn 3e^nn
Don SBlrtb, unb 1632 fanben i1(^ In einciii fflrtitnOfriflt^:
nifft btt Jttn^e ju Snntibt, foa^tn bk t)iVb'li^a'^n:'-&ftfr
^tte gt^£rt ^aScn, Safob unb ^l^omae ». iSitrt^. 3n btt
Alr^f JU asfittgcn bti 3)eu§t metbfn not^ ^(ute fflr bir
j&etttn Steb^n. ^rtnrli^ unb 5afof) b. SBert^ Sa^rrt:
gtbfif^tfft geUfnt. iSfTubt in !B&ttgtn ioat bcr Sntcral,
ttenn ni^t gtbertn, boi^i. na$ fdntr dgfnfn SrflSning tn
fdncm Xcfiammte, (ijogcn unb ^attt ben gT^^m X^il
ftlner 3"g»nB bofdbft Ufrbra^t. 3n bnnf(I6«t Xe^amtnu
itxma^t a ftintm SSiubft ©tr^nrb B. ©trtb frin ^anS
In SEItt, n'ogcgrn bttftr itbtr fdmc bdbtn ®(^n»ftmt
1000 fl. ja^Un foil. 3n (in»m ^ai^tconttott bom 11.
3o«. 1635 Pnbff fi(5 rin ®mrirt ». SBirbt, nnb 1637
war Wftttgnr b. 38lrtt fflat^flbnltionbter unb ^nuptmann
(u ftSIn. 3n tintt Urtunbf »om 4. grtt. 1647, mtl4t
bic iSntia^tnng fSm ten'S fubb'Ii^at^ brtrif^, mtrb bit
3RutteT bed StniralS im ^ngangt bU UBittib v. SSHrrtlf.
tn bn UnttrfifiTin bagtgcn b. ifflStt^ graonnt. Xtirftttif
Urfunbe Ifl bon jntcm Olfittgn o. iiffittt^ mit bMnfffbnt
aB«»13cn nnterfieadt, wri^rt btt ©tntral uot ftinn ^i
^(bung tn bm ^i^tnmflaitb ffi^. %ul btrftfttn tlt:^
funbt i^ ntitrt jU tntnt^mm, beg btr SDluttn btA ®ntttaH
fflfnt », ®trtlt^agtn, au« elnon altm t^tnffftm Hbtif:
gtf<^In^t(, getbcftn i^, onb t$ ift anbtHMtt bffannt, bo^
ttnc (Srtfabrt^ d. StreU^iigen wit ttntm 3»^ann d. Wtrtf)
fe(te^rl((^t War. getntc tcirb auB {tntt Urfunbt ftfl^tllil,
bag bit 9nutttt ia ®entral0 in (Sefn gtfiorSm ^, nnb
jmat maf bi(« jwlft^m btn 3a^rm 1647—1653 gef^c^m
frin. ttnt« b*t Urfunbf f»(|t: „3in 8la^«t 3|it( BimO.
frab muttfr @(ifabrt^ bon ettri^agen, fOkltib son SBttt^,
iDtiltnf^^nibend nntrfa^m, {4 Uxbnft^ttebrn. ^f^AnuA
9fi$. " (&t bitfn Sdtgnt^fit tolrb aw^ btr SEnt^te ge^
ba^f, Bsnaii^ bit SStntttt unfftd Snteral*, aW jle n«(
9ttet(]In QBt 9ta$tragt. 443
®t. SrceKtnj geftagt iDorten, gtallJWottet ^a6th foil:
„*Bt(ht «^ ^tigt nl^t Senj, fonbem San.'O fSntlie^
fommt in tintm tion bre IBittttf^aft tit ®(lbetn atteftivKn
©tammtaiim fine ©ifiljlle bt aBett^ Bot, be«n aBa()peu
genua mil Km bfr t^tinii'i^frt Samilit be 3Qnti) (i6trein:
^ntt. So^enn «. SStttf} Seganit fdn Sfftanttnt mtt btn
Sffierttn: „3*, 3of)nnit ». SWi, i5«i&eri/' unb feiit
fiffrntS ^ftftjaft jflglt baS ftfi^ertlidif aUatbnt mit ber
Umf^ctft: 3o^an «on SSirtbt, ffrei^trr, gtlbtmotf^att:
Bnittn. nub O&rift u6er btri SftEgimmlcr. "
^ttr Dr. ffluUtt ^tte fii^ (igentlic^ tegnfigm tSnneti,
tole er Im Singang Cttnct fflepltf t^ut, barauf flnjuroeiffii,
bag tS in fdnrai 3)i^ttiint(«ff( gdtgtn, ben flribm bor;
jupeHtn, B)i( i$n btt JBulfefage barfieMt, a!fl eliten aJtann,
ber fii$ aud bunfetn ajer^aititiffni bitt$ feinr it^ntEinft ju
@Ionj !tnb £Rufem et^o6en, fti^ »om Jlne^t gum Stel^nrrn
iinb JTri(9ftj'6nrfien nufgtfctrouiigen. S>tnn fonft mill feint
fflUJltf nli^t blet fagen. He unlge^t bie iciE^tigfltn, ble
ui^nblti^en ®riinbc feineS ©rgnetfl, limge^t namentlii^ ble
€onftallrung ber abeltgen ^bEunft ber QHuttet id @(neraIS
gangli^, unb Be^auiptet, ber ©egner jtufee flt^ 6a"1>tf''^l'*
auf baS 9tbeiebi))loni, tcobei eS benn ganj rti^tig i^, bag
ben anfS^rungen in blefen abeisblplomen lein aflju ijo^n
SHJert^ fieijulegni, bn jle ffcfc fn ber tRegri nur auf bte un;
geprfiften Stngaben ber ben %id ©u^eiiben grunbeten, we
nti^t reirt etfnnben ttann, unb e* jebtnfaUe ba6ei nt^t
f(^ genau genomnitn tratb. 3n bent Borliegeaben gallf
»irb aber dUerbingS ber ^n^ait beg ^ipIontS au^ burt^
bie anbtrmcit fiefannten Sfloinentc Bepfltigt, unb bet llnter;
f(%lrb bra 3Btxtf}'f(l)tn tmb bea ©pord'fc&en Siplome ij{
itS) Xtoi (^atatterffJtf^rr, alg ^etc Dr. WMtv elnfe^en tcill.
^ittt man 3Seit^ bnS ^rabicat: „abelig unb tittermagig"
6Ii)S alS „6omiiIiment" Beigelegt, lole ^ertn Dr. aJiuUer
reenlgftenS mBgti^ fc^einf, fo iji (ein ©runo, njarum man
ti nt^t au4 in ^poxft t)attt t^un foQen, unb fuSf ^iti
mit bem „bDme^«ien ^), *9r6oten, rebH^en ©tanbe" fit:
1) Cm „oontl)m" btiAHtUtt tn ber Qeiemonlelfrtaite jcacr
444 nihtla nt Ha^tsiff.-
Sn> ^e. Statt aaifU aia Un Untrif^id), todl mn
Bon ®)!0tA ttnigte, bag f'iiu adtcnt ff^Iii^tf . Wt^tf^t
tSiaivttt beS 9lbel3 f^^tttn unb feint ©rft^ltt^tSwitnaii^tcii
auf abeltgcn -©Sfot fagoi. augrtbrai 6cruft \i^ Dr. SKuUn
anf bit Honumenta Paderborneosia , iDDCin l^trt^ unb
Spotd @oIbaten gntannl uxibtn, bit »om Stifti in bnt
Stxit^ gcgangnt, hjaB btnn frtilH gtgtn b(n 3ftel aSnt^'d
tigmtliife gax iiii^ts (ttvcifl. Scmcr auf ben 3cfuitra Xixf,
in in fetntn ^nnalen taS (BtiaxtSl)aaS itS ^thta, ba^
n ftlUp in SGltgen gcfe^en ^abm toilL, tint caaam rusti-
canam nmnt, unb neittr etja^lt, baf SStirt^ tt^ ^i beat
iDitSffattrr gtbttnt unb bitftm bit $fcit( Btrfotgt ^a6t,
banu alS Stnti^t ju bcm @bel^ttni ». ^rtn^ in ®i^ltnbtT:
:^an 1) gffommtn ftL ^ur bltftn fti tx tbift na^ @6[n
gtgangtn, dinfauft ju mai^eii, unitiffitge brti Btlgifi^n
®plbattn (cjcgntt, mit biefcn, bit i^n nedttn, in @tctit
gtrat^tn, f)aii fit, tiof^ ii)vtx lUbeija^l unb i^rci SSafcn,
fibtrwAltist unb fti bann son i^ntn Iitttbtt norbtn, ft^
annetbtn ju lafftn, ivaB n mit 3u#iinniuns feintg ^ttxn
gtl^an ijait. tHixn aCstft^tn baoon, ta<f btiglti<!&tn ^ntt:
bottn tints SUtmoirenf^TtiSeiS btnn bo$ nii^t segtn utfunb^
lic^c B'ugnijft auffommtn , ma(^en wix juuSibtr^ barauf
aufmttf fain , baf ^(inrii$ 3:ilrf ttfl 1607 gtfiortu, folalit^
tip 11 Sfl^rt alt tear, ale i^o^ann 'o.mtxti) |1<S 6tl ^rag
taftfeT unb mannliiH ficjtigtt, iungtr ni>(^, isit jtnti; iSox-
gong mit ben Belgifi^rn Solbaten, faliS bti:ftI6t |i<!^ be
grunbtf, ftaltgefunben ^at, Sr Eann alfo uon btm £ittnfle
itl bcm iPfactit, son btm £Str^[tni§ SStxtif'i ju btm
$ctm ». Sttnji, SDH btm Sinttitt btjfelttn in btn Jtritgfl:
bitnfl etft lange nai^^cr ct»aS ttfa^rtn ^abtn, ba tx fii$
3(tt iif4« abfonlKli* BorneftmtJ. „eorne6me be* fRotfi" tom=
mm ontb in Htincn SailSftictAcn ccr, nnti tin no^Iftabtnttr 9St'
gtr unt ^ontrntrtn i^ gar oft ucn btn Jtuiidn aU trr „fAniA>nt
nnt e^rbart Siitrger nnti QXeillei" 6e|ti4net notbtn.
1) Xiro JU einem Sfitfabiren, cleQeitbt ja ttm Sittr kcffelbts
^rtn D. S^titt / tei^ felt" feiac Softer ^irat^ett.
; Google
Sttttein u^ Sln^at. 445
natfitU4 um bitft SXitflc nti^t gcIuBiititit fjohm tvirb, fo:
langt aStrt^ tin utiMamittt SHann toax. @c^ alfl tr ju
IttigcK unb ben fii$ ubtn (U ma(^m anflng, teas io^
nii^t nw^I Sot btm 3a^rt 1632 angntonimtn wctbtn Ennn,
tDi» tS glaublii, bag ientT 3efuU |1(^ n(i(| btn frfi^eTin
S^idfoltn btd SNannrS utnt^t, unb r<(b baS -^aud in
SButtgcn (tfa^, bad tr fui btffm ®e&uTte^aii^ ^tdt, nwil
ti »nt ftintn 3ttltrat bttoo^nt woibcn. (3)af eB )i>ii:fli(^
feln ®ebuTtS^aud gcroefen, ijt una untsa^rfc^tinlti^, ba btr
@cntt>il f(lb^ in fttnem Seflamente nur fagt, et fei in
£BuUgcn ttjugtn wDrben unb fia.it ben mtiften S^rll feintt
2Eugtnb baftlbjl DtiUbt.) CDIan fie^t alfo, auf bit fSviafy-
lungm Xurf'S, iiti nur fnad^rit^ttn aufTammeltt, bit in bet
®tgtnb Ben Siingm um^trlttfni , bte fl(^ »or (in jWonjia
unb mt^t 3a^rtn jugrttastn, ijl ni<%t jusitl ju gebcn.
Sbre oui^ wcnn fie mat}x toivm, tuurbtn fte nt^t Q'S't
ben Slbri SBttt^'S gcugni, fonbtcn nut bafut flpwf^en, bag
bit SCcIttm btffdbm ^runtetotlonnnm watcn, unb bag n
fd6fl, bti noi^ mc^T ©tri^wt^n ^oMt, in ftinnSugntb in
3)itn^t gcgangtn tcai, wit iaH gai side jungt SbeQfutt
[n jtnfi: dtU t^atm. (Si fonnte rci^t wd^I eon Slbd f(in
unb 6rau$tf bci^utb ntAt, lott Dr. SRjiUec amUmmt, „tin
%Utttti 3unftil(in" ju f<in. 3)o<^ aui^ Dr. SRuQtr Bts
gniiat fi^ jnlt|t, ben iSbel SQeit^'e f^r intiftl^a^ ju et=
flacttt, tMB (T nun fttill^l ffit unS ni^t i^.
tattt Qxi^ttn ®ii^ett 6e»egt ei ^4 6et bem ^nftt
bee Si^auen btS ®tnaaii; benn ^iet fann et fe[6|t ouf
eine Urfunbe ^) fugen, in welc^et bie 3:o4tri: Witxtf)'8,
bitfelbe Sotn&eTtine, bie mit bem Sieibeirn 0. j^en( 'att^
md^lt ujoTben, ifjxt Stutter S^rlfline iSeut^ nrnnt; imaH}
nutbt 3Stxtf} sier giauen gt^agt ^aUn, roj^rtnb man
jeit^et nur brei fannte. (Sr bejhcittt a6er au^ ben abriigen
®tanb bet jweiten grau be4 ©eneralB, bie jeit^ei aU bie
crpe Qoii. S>ttm vaStfxn'o biefel&t tn bem igeital^^ontiage
i> Bie fttW in ten Xnnnlen lei ftifiotffieii SeteiiK fir' ben
Kieteer^, IL SaSfls., ixft 2, S. 379 ff.
I , Google
44B MtMicft dill-' nt^mst.
nanttt iMirb, l^eigl fie in aitbtni Ittfunbrit unit in bm
tfilftfr ®i|r*iiie6a^rtn: ®(rttui 5mttra. (S)ttf(tt Wtinft
mBi^tcii tnir bf«^al( no^ ni^t filr ra^t^ffbcn faltm, M
brt flJanw cfftnfcai b(rf(r6(, nur anbtre gtf^rirtm iinb,
iDle 6(i granrajimmnn taufrabfal^ fcotfSmmt, mit bir ffinb:
fVl6e *n btnfit6tt Wcrbtit iff — ®trtnib ©fW^n oi«
Sfnt^iti — , bftfl, ,,Bon" afior in jcn*r 3"! f'V ^Sufig
aut^ b«i.9(b(Iigen Sflirtig Ittggdoffwt irutbt,) 5)flf tttxi^ttii.
H)le ^«T SMttft anjubrtrtit f^tint. We fflutttr b(r 5rel:
fiau ». gten^ ndt^fSgli^ aite ®tilantnlt bre ^uriptn
gtabtit ttOTben, t. ^. fut eine Slbeligt auflgegftcn hjotbot,
wfrb bBt^ bttfttit lltfitnct, auf bie n fid^ &tntfit, nnb
weiiln bt« Swiftau t^ire ^uHnr S^rlpine iStuO) nennt,
unwa^rr^cinll^. S)eie ffi)ibrtft)ru(^ lieftt Urfuitbftt mil
finn anbetn, auf bit ^$ ber ^rci^nr fiejlt^l, unb n>orin
bte ©rtrab ». ®«it5 eI3 bit aUnttet ber ^rtftaU bfjeW^i
ntt »lrb, BIet6t fteflti^ unettMrt, unb brt grel^trt b. Sr(n|
wlib p* fi&« boS Unglii* , eine nti^tflbelige Si^nfn tit feinem
&^^mmbatt1^ tntttSm jit miifftR, mit btr faiim me^ 6e:
fttrit6«ren Si^tfat^t trS|ifit mllfTffi, bag (r loenigft^n* no*
femei on iboi ®e6KitSflbft fcitieS Berfi^mttlt Sl^^emi
giauto batf. 6tu$ in brt etfiften iSejic^nng uTt^itlelt relt
nut in bet 5}i>tauSf(|ung , bag tS mit imn UtlHtibe unb
ber S^riptne SBtntfi feine SSit^tiflhlt ^af. — Uebiflgml
^dben n>»( Mbt X^ile ith^t ierfisiRi^tgt, ba^ in itfter Beit
ber 3(bel iifiet^«u)>l ntx^ F^irte^mrga fa d^gef^Ioffen bitftaiib,
»te et na4 bent ^rti^igiafitlsitl JCtitge tsQibe, unb ein
»i((fai!^3 i^ilt: imb •^ethiegeft bon iltittti Stnnbe juni
anbern (iattfanb, nste it but* &ie tctt^fetnben SJer^filtniffe
br« HeitM ^etbNgeffi^it tPtrib.
3. Oettctol Xaii))afce[.
Unter bnt ahfe^iS^aBetn jMfttffl 9tan%f9 tnt Xtxeifig:
iii^iigen Jtttegt nimmt ber fu^ne Steitetfu^t (BtitQ t^iffto))^
mitttn nth 9)iR(ttSst. 447
B. S'<ni))<A(I Mm xmnlftiiitit <&tAlt tin. S)rrf^I6t ^mmtt
am cttiK 6alb nai^ Ofm iMittgPm* tn «a^fnt ^) nlofi^m
fj^flf^m ntotiefamiHt, IdcI^c i^rrn Dttmm waH^'ttl'^
tni ®l^mJ)Iln, cttr son brm tHimartf^m 3>oifr glet^n
9tamnta fiti 3tna, ffl^rtt, tttfe ®tciininri^ a6tt fi^vn frU^
jritig DtTlajfcn ^6tn tniif itnb atn langftm auf 1>tn ®iUnt
jDb(r=!|Sromnl|, ^oxtmiii, f&mmliii unb g(l)f)i*)>»r M
SntSbm gtffffMi ^t.
®cotg e^ti^))^ tPta in ffingftr @o(n ^tinrt^'S o.
Xautabel ntf St^tntbttg unb tn 3o^Anna ». <Sitbe aut
SHunjig, unb »ar, ba bte ®{iter fdiKn lltntt fBifibtm ^vn
fltlni, jeftig in Aritgdbienftt gtgangen, too^rl ti fl(( gip
ttSSjft an iUnn^atb von aBttmat onfi^Iog. axit bitftm
folgtt n tT^ btn {^a^ntn b(B SiEntnfSnIgd, bimn btnm
bn ®4nAm unb ft^nang f{i$ £alb jUm fnnnge tlnti
Ofinfttn auf. St jeid^nttc ^ ^au))tffi$Ii(^ in taf^m
6tl«[fjflgni unb t&^tn UtBcrffiUfn au0, tCDbft n fttflti^
gniHilm 1^ oni^ tn blcfcn .ftanpen gtwat^nit ®fgnet
ifattb unb ®Ittt^tB mit ©lel^nn wrgolten nifMt. 1633
fi6cmm4»ttf n bte ®labt £«itfir$En 6tl 9la$t unb na^
ben barltt comtnonbiMnbtn SapitilniSinitntant ». Uttm^tns
gm ntfi^ hit ^ifagung gefngni. fBalb bamuf a^ lic^
et ffi^, 6ti Situmait, nac^bnn n uitr Somtiagnitn Aroatni
t^ctU nicbtrgnna^, tlftilB auSeinanbcigtfiJTtngt ^attf, bfl
b« fflnfolgung ju ungr^tn fottwtgtn, ttotfifier fop fdn
gonjtS !CragBncr»gimmt jufammtngt^autn unb n frlb^
gtfangm waib. SSaUmftein cntlitg t^n jcbed^ tialb raiibtt
unb f^icftt i^n mit ^lebtnSuorfi^tfignt ju brm S^iorbnts
ISntg jurfiil,' bit i(bo4 tfintn ®lauhtn unb btn ®t^6t
fanbnt. SBitbtr in X^iitigttit grtirttn, gtr^&ttt (r itM
laifnrli^t SQagajin ju ^ftj^ittl unb em^tibigtt bit ®tabt
1) 3n 64Itli'ii t>"i4t not i'tt tine 34milie glcf^tt Sldnuot
abtr ni4t btftmitt ift.
I , Google
44S mttOa nl 3l«|tiigt.
sub 9t^it0 Counts stgn bit SBaKraPtinTc^ ^tntibnt
(1632) »aim(wft. o^ fmlii^ wr^bOmit jn fSitnni, iHifi
Sfntont't Stnalm bai mnlirsrabf Sanb auf birf grtnlu^
Mi^mttn. '^) Qt: tonA batnif SranobnaioT nnb Son):
nonbant Mti (Sifiiit, jrko^ ialb miebn in Sionfrn in
frifinn t\%axtli^^ %a^ ttmttAtt. 1633 tnoUtm i^ fctt
Jtroatm ju ^rijiftabt in enlwtia^iftni in ftinnn Onirt:
tin tibrTfaOm, uwuon rr iAM^ ht 3'^^" Sla^ri^ ti^irlt,
tneranf n fit brt 9}a0tt a«f t^mn Vlaif^c iibrtfltl unk
mil gaUt ^rtttt far&^^xtt. fBafb boiouf wolltt i^n bn
C6er^ Wantcnffl, von raiigni fatfrrit^ drftnntcn fBihgmt
nntrr^ut^t, bri Samtmg auffotigni; boi^ fS S'lans i^.
in bit @tabt {u mtfommm, bit Srinigen jn fommtln unb
bni 9(ink ^mr^ nncn tefit^rnbtn 91uefaU juniiijnttnbni.
9«Ib bototif fittrrpd «r bofl au8 Ungorn irab Jlroalen 6e=
Pt^cnbt Otrgintnit ite Oinfttn !|3aiil On)fI. ^agt^m roan
n, M tt jum (Stitfa( brt von So^ann i. Sintif bclosti:
t«i (Ki^fifiM ^nrbeljDfl, in ®|)att fo itnserff^rae ton biffnn
ffi^nm gclb^tmi fiinfallfit, ba§ eon bm ®$nfbtn nur
13 SRann mtfanun, bir jiitr bie Stabtmouci f))iangm,
unb bif SBaitn 14 fi^nwbtft^e SftitnfS^nldn nostra.
3aut)abtl frtt)^ fam babon, strtiniett jt^ mit brat ftnitU
fUmbm IBnn^atb son SBrimar ttnb no^nt balb boiauf
Jtt^I^tim. 1634 snloi n in ttnem @cfc$t tfncn ^nn
trab mutte ©^cmborf, no^bfin bit »t(lf ^tnttngrtootfine
9omfrt gtjfinbet unb baS Stun aUin Jfitobtattt strjt^rt
^ttt, buri^ Saffitnlattim jtbrrstBtn. 1638 na^m tt ■&£:
ningtn, SHenaucfiingtn , Sluttlingcn, JSalingm unb anbne
fi^»abif(^t Stable tin unb litg bm Sommanbanltn bt8
$^lofft« OUtitn, »(il tt tintn un^altbartn Splag ^abe utr;
^(bigtn taoOrn, na$ bn Un^t jtnti 3t\t, ^angtn. ' 3n
btmfribm Sfl^w ^ottt rr wtftntlii^n Qlnt^il an btm ©itge.
BCK Jtar^e'l „3aSrtCit«rn ter |)«joflL fl^f. Sl(fili(nj|liiW trab bts
^eciost^iniit wbotg" (Scbnrg 1853).
l:,<,,i,.-^i I,, Google
nitetes mi 9t^tx^. 449
bn am 30. 3uU bri aBUlcnneiiri tst <Hfa^ iitx Oenetdt
@i6 crfo^ten icarb.
aiai 18. 3uii 1639 flmfc bnr ffflD&rtt, iwt^m Saitf;
abti jtit^fr gtfalgt tear, unb ^atU in fcinnn Se^amtnte
eiiicn atid btm @taffn Ctto SSil^dm eon 9iaffau, btm con
^anfni^ gtmonnentit kentn Srti^nm c. (STlai^, unb btn
OBnfltn (St)m unb Dtofcn jufammengtfetittn JttUsfiat^
tinstfe^t, rotlitn tia^iiltn Urn ^tnt unb btn treitxUn
StlaOtn DDnltc^en , unb bann bad Dbtrcomntanbo dntnt
»oeimarif(|(»n iJJrinjfn anb[etrn foUtt. S)a obn: »on Ifgttrm
itiwt jut 3''t in in Sagf wax, auf btn Sittiad Hn:
gugeltn, unb SianErtiA atttS aufbot, btt Sii^rcr bn toe^
marif^tn 3!iuD)»n )u giniinnrn, fo (am tS jult^t (9. £)tt.)
gu ttnnn SJerttagt, mdifen: SStn^arb'S ^tre unb inbittrt
tinrn guttn %f)M »on ©(^njotttn unb @lfa^ in gianfrei^S
•&anbt iitftitt. 9lu4 3:au))abtl ^attt betn Beigtllinunt, unb i^
jebtnfaKS gut bafur bt|a^Ii ujorbtn, Wtnn tok au^ ba^tn;
StfltOt fdn lajfcn, o£ n: getabe 350,000 Jttontn d^animtn,
vp'it man gtfagt t}at. 3u (Snbf befl 3a$ied 1640 foil n,
mit @^ni, bdju btigttcastn ba^en, bag ©uebvtant, bn
iegt bad tinp ^Becn^arb'fi^t <5t(t f&^rte, jti^ bem gtwagten
unb ubtl ablauftnbcn Bnge Santi'S se0tn iRtgtn£$urg am
ft^Iof. SJanialS entftanbme ifietfiiinnmngen unb feln am^dl
an bem SStifauf beS , JSent^arb'f^cn ^ttxtS an Sianfrcii^
f^ttntn bit Utfa^t gtntfen gu fcin, bag bit S^Webcn i^m
jutnten. 1643 rpatt ti fa|l niicbtr in bit <&dnbe So^ann'S
B. aSert^ gtfalltn, btr 6tlanntli(6 am 24. SWdd. bit gonjt
franj6fif(^t ©tnttaUtat ii6ttftel unb faft olie ©tntrnit unb
6000 Warm gtfangtn na^. itau)>abel wai: bamaU ftanf
unb ^5ttt fl(^ nii^t rtttrn fSnnen, tctnn i^n ni^t ftin titutt
Jlnt get omerab , btt fii^nt Sfioftn, btm ti gu endomratn
griang, auf bit ^laifyt mitgtncmmen ^attt. JtSa^if^ttnli^ '
ift ^ouVatiel balb bacouf gejlor£tn, ba ftd^ ftin iRantt son
ba an . aue btt Jtritgegtfiiii^tt oetlitrt.
SDaf n trft am 4. Oct. 1668, olfo 20 Sa^tt na^
btm grltbtn, son SRSuBtm trmorbet motbrnfei, bitftt 21n;
gobe Iltgf tint ajerffie^ftlung mil finem anbetn ©tovg
S^ti^D))^ t>. ii^autiabd ju @i:unbr , btr fiitr feintn @o^n
450 atttefn nb ta#tei«t.
gi^«Hni iDtrt), wlttoil nan fiiiK Otutttt ni§l axjagrttn
»tlt, unta au4 kaB bagtflnt ftMrt^l, b^iig totifrite jMrrfl in
taifttlti|en Slitn^ ge^aiibrn ffoben foii. 9uS tiicrrtt fell
tt itt4 Snglant gefontmm fein unk US S^tfflctvitAlt Eit^
bent VfalgStaftn SliMinrt ^ttlmt, R^ ^n namMtli^ itt
aftlfa atttgcjfii^nrt, aut^ ettnud friii Si^ff in Mt iuU
gt^rntgt ^dbni. ®on bt fti ft 1668 nadg €(Hbfttt ju=
TfitfgdeH- unk mi 4./14. Odobn, ale rt uoti eiiwn
SSttttz jum rnibeni gentft nnb litv ooA Ott^reboif na<|
gli^firrg jtcfKn WoUen , tn b<t IStqait son aSurjfn bun^
|i»ti Soaaten, Vu aui^ aM frinf tiitnai Jtitet^tt be|ddHi«t
««brn, mnoibtt unb ittaubt tueiben. €t Ijotif fioti
®^f(t, boDM) btr Hnc uen bn linfm Sritt butAS •&»!,
b(T Mbne bunt bic ®<^iltrr jfgattsen, kRb nftcn i^ttb
fl^K bat @fftc^l tmvfanscit. Stin Stlt^nani toatiit rrft na^
brri Sagtn gtfunotn. £91it fitnm %tlftm, Sittlt @ftttftub
(S(6. 12. 3nll 1&3S), (urfl^ftf^nn Jtaiititttriintbr itnb
9ttttM(lft(r, brf am 16,/3e. 3uni 1674 M ©iniVim lot
XitBi|)fe loibtr bit grrattitfm flH, unb Sklt^afM 9U>tat)am.
(0fE>. 27. 91t)Til 1626), ber am 82. Qlkfl. 1674 ntlot
^tM), nirb baS ®ef^liil^ tm aXanneftamm UMfttg^ne
ftintt r^Ajli'i^ Sinitn erlcf^tn ftin.
4. 6:Mft<>|iV$)>&aIb.
S)n Wftlftopfi *u6aft, brfen wlr fflb. VUl, @. 14—25
6(t @tUimi}tlt b(9 ^nton t>. ®<|lUffcn Qfin^tta, in mlt
i^n ubtt 9tutlitr''tning Xtuniigtf unb SGei^fdmftnbti untei:
i) Sctllsftfl bemtiten mli, all tfs abcraalfsrt )pecfa>tv genRo
lDfl[f4cr Safttrini, Hf In ttm Zii|>tbcrF4n> 6tainnbaitiR onstK^rt
nirt, bftfet SallbariiT Xtmfeim tet mU Utftila fSiaTinettt n. CMtdm
bng, ixTwttntttii ». €S$i>tir, MrmJ^It gtifitrta, ta SAdnbcrgir^cn
etoffltntiilamen abn tine Ucfaln SKoetalcne, Xniftn Citiftun 3oi
tann't v. eiSnbtva aaf iBrnina, all mit Qrlnem d. Spob>: txrebt*
mt, unt (inc jnrite Urfoln Rarflarctbt, XoS/ttt ^ant' tBoWt
p. etdtdng auf ^nltntt, tit mlt Olnen *. Sonprtel Mit^fli^t
Ktluan sib t<4tt%. 451
tranbttte, wn tm ISittmbn 1G02 gtfeTn, brt 60^ ffntl,
axgrSU^ «u0 St^aAcn fiaattmiben, l£lO jv ^rtmnKi
vtr^ibftKR S^Ttpoft^ ^frftlfc unb b» tlrfnlt i^fiEcnjtnn
gtn. ajfllllcl. Sii^ tn JtdegSticnfte giintin, folgte et,
unttt tstttfdfiiiam ©t^ltffalm, wtrfiSUtiMioi gaW". He rt
am bit deft, too @ufla9 9(bplf fid fn btf bfuif<l^m ffitnm tta:
mifi^te, O&nftlitKtaiaitt im fi^nrbtfi^nt biaucR dtcginuntr
iDiiTbf. fDut^ bir (Bfinta^e bOit Jt^anou bftbinrtt re fb^
1630 bif %RtbtTimg jum iDSn^en, unb jti^tntt (i^
»titfl- tttmntflit^ fti bei aSrlaqnsng von ^ranFfint a. O.
bngcftalt aue, bog bn ®(^tHbnt[oiifg Hn jum ®ftinat=
maioc miffnntc unb bn M%tW<if altett Stbtl fttiird Utt
fj^tr^tS, untrr SBttltgung tlntt niucn ilSa)3t)tne, ctnetttttt.
atu(^ nxtttt^n tifat tt R^ ^trboi, tta^m 1632 ^ttO^tn,
1633 £i$tn»d itn eifa^ mtt @titrm, jciflft abfc tntt fHittn
atoigrftttm unb VcTiitg 1634 bin ft^nublf^cn !Dftnfl.
iDOcauf n }una(§jl alS Sainafmatot in larfa^^iitn Sienft
trat, 1637 litv ben Vrifn grgm bit Aefadm birntt unb
j!A babuR^ ill btm JUnlg iSSIabiilauS fo in @im^ ff^tt,
bag tt Auf btfTin @mvftt>lnng 1647 SommanbaHt son
San^g Mutbt, bafl, na^ (inigtn Stngabttt, ftim StbuiMs
Pobt gttttfra ftin fcK. 3ft biefti ©itHung war («, WO tt
auf brn Stbanfn tarn, fcintn Stitbm mit Si^ivcbcii but^
iBttrat^ bta i^tn anstrtiauttn SDofltne }u mat^tn. 9Iie
»on Stittn ©^ntbtnS nii^t fo ttgietlg baiauf tingtgan£|tn
wart, ale n (Otarttt iatu, mot^tc tt filr gut Pnbtn, US}
na^ tlntr anbttn ©feflunq umjuft^cn, Woju i^m f^on
•oot^tT im @titrn gtonftti^e unb ©antntatffl Qlntrbittun:
gtn ^tmat^t Worbtn ftin foQen, bit tt afigele^nt ^attt.
Slfljjegtn fijH tt eon btm Jtutf&tfltn grirtrii^ gBfl^dm bon
SStanbtnSurg 1648 jum ©(nttalmajot unb Jtritgetal^ tt:
nonnt uotbtn fttu. 3nbc^ finbtn wit i^n fd|on 1649 im
S>itnflt bte ntutn Jtfinigl 3o^ann Sallwit con $gltn, lU
©tnttal wnb SJtft^IS^obtt btt btutff^tn 3:tuplifn, f^Jattt
atiij btS gtfammtm ■^tcttS. i^iti ^at tt in btti ^elbjugtn
D,<,,r,:^-i h, Google
453 SHIttflet nb lo^tiigc.
tUi^Brtl gcfltn bit Jtejaiftn grf(iiii))fl unb muntntU^ ben
Sicg 6ti ffitnfbUjfo nfo^ttii (IGbiy Sut bicfm ®i(g
Octant ft bod twlnif^e 3itbtgntat unb tine i8tm»^nmB
fcinrS aBat))fn9 b"i^ ^tn bolnif^cn iDtigrn ^Icr. 91e
in btiiif(16en 3a^n btr Jtiinig, bti brai fti^ bit S)an|ign
Bu^rfad^ u&ei ^ubalb btfi^tDnt ^atttn, ain mit •^iniccifiuig
auf btlfm aStrbien^e um $Dlm a^scivUftn notbtn tDaini,
Sanjig itftU^U, lit^ n, jutn grogcn iStcbni^ bn iDanjigtr,
ba@ 3t>is^au8 unb bir fSiaft bun^ <&u£alb ^c^gra.
.1659 {Ds fti^ '^^ubalb j(bo($ junid, no^nlt batauf auf bti
eon i^tn 1648 ertaufltn ^tufi^dft ®trau)iig im <Bifixttmatbc ')
unb ifl ^iei: am 19. Slei. 1663 fltgor^tn. dx foK mt^r^
mate i«r^(ira%t gtatfen fein, abet nut son.fnnfr erftm
@ema^Uii, gUrrntine b. b. S&itdt, @&^n( ^Intnlan'tn
^btn, bit fiife tioit -^outcalb ft^ritbtn unb jt^t Dm gni:
^ttniilttl futrtn. ©tin altefttt ©o^n fitl in tiolnifi^
Jtrirgebitnfien. SBon iem iungtrtn @o^nt SBilibalb, mtliitT
fa^ftn:nitrft6uT9if(^eT ®iffiimxatl) unb CbtiamtS-Sftrgit:
tnngSprajlbtnf )ii SSbfctn inar, Pommtn buti^ bejTtit ©o^m
e^Tiftcv^ BUibalb^) Vtt ^eultgtn ©Hcbtr tintr gamilit.
btt btfanntU^ au(^ btr tint B^it lanq ^rfeitrtt !£ii0ttr
S^nfiop^ (Stn^ s. <&ouiDaIb (gtb. ju ©traut)ie 29. Sioe.
1778, t i" SHtu^aue 28. Son. 1846) nnjt&ijrte.
5. £iev ^atotbent.
!&it EGorgangt, mtl^c btn Itgtcn iBttfud^ btK ©tuartl,
i^rt tPtrlortnt ^txt\i;aft mit ^affthgtiDdlt juiiiifjutrlan'
1) an b« Kititrlaofit. CIt .^rrfcfMft frottt trft ben Coftna,
ftU 1580 ten Citnlniburg, tann ben iSaSnit; gttfitt, Don Dnttn
fie ^ubfll!) taufte. (H g^^rcn fiibtn Cdrrtr biiti. ^nbulb rcO
mi) in ^eufen ble (Bliter SKalHaiten, Scieden unb ^ofocttn be
Fefftn unb itSialb 1655 bne ctcuptfibe 3nlilgraat er^altnt ^abtn.
a) eetmiblt 11. T^i. 1732 nit ^p^anne ^tlent Zoi)ta Jtail
'^btbmBb't V. Jbiuim mf Anaut^dn nnfe Jtlttijfi^D^tt bet Ctiyjij
unb (Sbtiflintn eibqSen Sittbnm o. af^dbt an* Xitftnfet.
giijtela wA Stn^tiagc 45a
got/ bglriteini, finb Brfannt «nb Bon tlafflff^m ^ibtxn
UitaiteU unb ctgtnfnib gtft^ilbtTt »otbm. ®enieintg[i(^
tcirb abci boitt bti -^rib jenn: Unterne^tnung , ber ^in;
JtatI ®buatb ©tuori, nft con frintm aufttelm in 9tanU
ni^ unb @i^ott(anb an gtf^Ibert, tod^nnb au(^ bn iStg,
auf beui tr ;tinadf^ auS 9tom ju cndummtn iDUltf, ttli^t
Oljnt ®«f(^4 unb 3ntKfff( Ifl.
3tn Kom ItWt Jetanntlt^ b« Hfin* ^of bet snbtnngi
ten ^na^it, feit SronCrci^ fur gut gefunbm ^attc, auf
UfTt fernnrt SBffi^ujung ju uerjli^ten, unb Jtfnn autfe bit
Ijap^ii^e {Rcglfrung mtt btn £Kepaura(ton9gebanfcn fijms
Vot^iflnn mot^tr, fo (attt ftt bodi tine unabtDtiaSart iu^ert
9Jtr)>^t^h]ng , bit Sttctgungen bitfeg •QofiB ;u uGtrtcai^en
unb )tbe4 fax bic tngliff^t Ottgitiung GebrD^Iii^t Unteinr^:
mtn bffftlfitn, fofialb fit tS ni^t ignoriten Icnnte, ju ^tn;
btm. (is gait bagtr, tS f^T inBgllt^ ju ma^tn, in Un:
ftnntitt^ hn btabjlttitigttn ®(|tittt ju bltibtn, unb jugttii^
bit 35a(^fani!(U bet tnglifi^tn agtnttn unb Jtunbfi^aftfr ju
t juf<^tn , wtl^t aUtibtngS fd^on bnbnri^ aufgertgt mat, baf
ftit btn ttlfttn Sagen b(S ^af)xri 1743 rine ungftofl^nltt^t
aStneQung an btm fftintn ^oft bet ®tuarte, tin Aommtn
unb @e^tn- son Jturltren, tin It^aftce 93tr^anbtlH mit
Sanfitrg unb att^nlit^eB nt$t unBtmettt bCtiben tonnte.
^m 9. 3itn. 1744 nun (rai^ Jtarl ISbuaib auf, unb tS ge:
lang in btr 3:^of, feint SlBrotftn^eit, loenn ni^t bte auS
iRom, bo(^ bit auS btm Jttrditnfiaate, Ui gum 19. ju Btr:
bergm. St ttifie ftij^ am (Biorgtn, Bon ^ofmetfitr unb
3>Dmt^ifen bcglcttet, unter btm Siomanbe tintS 3IueflugtS
nai^ 6ifltina, gu bem -^tijog »on ©ottano, too fl^i btr
jungere flJtini btttifa fitfanb, in tinct iPujittiaift ab. 5)tm
S^oriBanet ^attt man abtnba Bur^tr bit ©^Ififfri jum So;
^anniet^ore gtlaffcn, fobag n bitfeg fog^''^ auf: unb luitbtr
jumat^tt. Unntit US S^ertg lieg ber Qinnj fallen, unb
fagtt, n woHt rtittn, nnb gWat flbtr 2(16ano. 35tr ■©of;
meiptr rtbeit i^m gum ©§tm auf bag tfnbtinglttfflt at;
fit flrttttn fi(|i btr $rtng btftanb aiix auf ftinem Xe^U
unb litt, mit jlpei fttner £tute, im @a{o)i)) btn SStg nii$
^Slbano. Stgt ^tOte fi^ btr ^o^nei^r, ole btctut rr ftinr
454 - Sttttda »k li^tiiee.
9)M|git%fiit, xitk ft{ b«Tfibtc fatm Cinlbiscti ta ctamt
ecafan. SrCtm hk si^ tit ba« (St^ttmnt^ rtngctatt^en
S)irner fi^. itm&ttm, i^n (n«ul{i0elfcB, o^^"^ $* ''^
Miftr nuf ben Sttg, bnt ber S^txj na^m. Sltcj'cr i»riu6
title 6ali6e flReilf btUDtt bit Sttra^ tub rttt attf tumb 88$:
Attg niut 9To<(Mi, na n M, '(6nfo ttti Hit i^m ifsl'i'
trnbn fi:anj5f!f(|n: aStbiratfr, wtnt&ttr , lai^mib tart
gtetifat^t ii4 «U bnt ^ttbmt bt« ^rnijtn mhr Xtbane
Ra<^ Ki^cnw fctgo^, ^ri njS^t, bcr tStinj fet mU brat
iPfcitt g'jtnijt imb muf^ €tn ifoax Sage ia QU6atb) Utifent,
bie Jtlfbti in btrtrautt ^atiDt Htebtdegtt, fi<^ Omai
JSaf^c f&x hill yrinjCB gffcen litf imb baim f^nbai
jibum ^mm tokbtt faeUtt. 3)tr Shiit} »ir iit|toif4'>
HDS 9taf"ti vitbn eitgtn Ksm stTittni, |attt ben aa.%tm
S^tt Dtr €tabt )Mf$rt, in Ollimli 91o^ (Iw StntOx ge:,
lufit, unb fii^ biutn njii^ (Sotnorria, einnn Sajtf^offt M
etnf|(R)tJ^n SaiUnaU %;itiat»a '), senjtnbct. 4ier gob
n ft$ fax tinm fpanif^ JCuricr mA, bra wm ^vila
tSa^cHma loBit. aiquobina ^tt« (entU fori $ferbe feenii
^llttt In^, uif bnun bn f^ttnj unbfria iBrgltitn (HntM
I) Xroi«n Iqaonlvo, gtb. Ilk Son. 1S95, Mib 173> ean
fciniil, nxc cm fpuiF^M SMneft cTgc6tn, i 19. Wri 1747.
at nta (is SSobii ttt ^tlfian ^Uxttijmat Kqnoeiva, jwws* »■
Xtti, in die Xnt^nget ttr S^anjoha Ht4 bie Ocpcrrti^er Bn<
triebin iDOTbea mor unb 17. Xug. 1709 (m eril jn (Rom flarb,
unb bcT eieonoie Mtflit eptnedl, dnet Soittcr beJ WatqaiB coi
eico. eon fttKen Stllbetn »« bee aitere, SofU*, fn 9<^n>K
1710 IB £i}*n ^Dibni. SXt jaettt, Csntiiic, gcb. 1679, c^ielt
na4 btni Sttettit bie Santlitnaater juTitct, narb Qlronb noa 6im>
nicn, 1739 fpaaifi^er eeitcTnmEUtenunt, 1740 Cberbofnuifltr ttt
JMnigin, t 2T. ann. 1745 ja ^Jtabo. 3tn, usIe ben CttTblnal,
beerMt be* btitte ®rtiber, fflabolf XflnOBhfl, .^e^og ocKlCtrt, fleb.
1693, aattx flIii4faD( fviwlfibte Ociub nub feit 1743 9«tnl<
litutcnaRt nur. Ciefn war uTf]»tungli4 in bt> Sitftcfctocbra gt<
tnten, ^alte tiefen dbei: oeilafen tmb M nil tiara BiUsfali, einet
Xi>4i(er bee ^eriogfi "Sntcn !Dt<ui(t eon (Sinliano, cerml^U. SU
ja tern SdDc feinc« Scnterf Xvminic ttef tr <t(r}eg con Xeranu.
9r ftotb im 3anuat 1755 nHt tcr (Sraf v. ISvnettr*» mnbe frii
: C.OO<^k-
- gtimia nk tn^ttiec. • 455
abni^tn. Zag unb Stu^ xtitnfB, famtn flr ben 11. jju
iDtaffa an, son ido bcr Sfirinj ben kM iSdtf an feinm
JBottr f^rttfe, unb fi^ bom nii4 @«mia ninbrtt, mo jte
am 18. aolantv unb jten trAmmol (utdf^Iofni bntitn.
^in fiti tm Sngiiitbix ju tt)vtn., bti wf aibcm ISkst
»i>» ^om scComnm irar, unb nun gin^m fie mit Ipsfh
)}fetbtn Bo^ Sinole, tvu ttn ga^^rus t^m nntttte, ba<
fie m Jiun 28. MC| ^titiM hvi^tt. QBA^tnb biffn
gaitjCH B<il batte bfi: i^ti^ um ®a(t(im fftittcili^tn^
nii4. Slt«tn stftfritefent, ba( btibt S>bijta bei t^ feim,
unb nwUte baji bun^ bit i6ittm b<d jinnsntn $mi}ftt fm
nogtn raocben |tln, ber i^ Horgt^'"' ^iittt' bag men nuf
bitfem aStgt btn ftintm $nibn ju WSano jngc^gentn
UnfaU am iipen vct^dadi^ unb icbn iStfttepdg mp
brasn fiSnw.
S>ttfeS. Eion^q SIutt^SKHlmte^nen btiisittt in fjSHtfiet Sic
^nj bti Caibinol ScnMUiut, in gmiUx bn: tKittn %nuiit,
Eta a^rnbei btf Sai^tnaie unb ftcngiSflfc^m ®taiitlmtiitj!ne ^>,
bn elx '^ouvtbeffrtbtrec M ganjni dteftaurolion^tilaned
War wib nanuntlti^ bit fvan^fif^ lArsicnin^ bafiir gt=
nonnm ^fttlt , unb in. uattrftn b(F ^aitf^o^ti^er Sltncis'^r
©flublne, bn fii'^Sfribt, SMfft u. f. ». gefcigt f)aat.
i) ^etei (SncTin be Xencin, gib. jn ©reiiobU 22. Hui. 1680,
fhibtrt* jn ^Joril bei ben 3Efiilt(n, wort Dr. bet SortoniK, ttf
ntsiiti 1730 ben fiScbottm Euro })Kn UcbcEtTltt, na( Urn }»>{
yfrAnben etnbciiAtt, nxirb 1T£!1 (Hefatbttt in fflom, 11^ Sti<
bifitof ^ Smbrua, 1T39 SaTtiaal, 1740 SobifAof jn £^n, 1742
aRtniflet, jofl fill 1751 in feint Difieefe jutfltt unb t im QKarj
1758. Sr butte auA cine gele^rte etioelier, Xlennbrine, tli am
4. Sec. 1749, alS SanpniFfin ju KeuMat, im 69. aa^rc florb,
■ear Cbtiseni tin .{xuiptseanei ber 3anreniflen-
D,g,r,z»-i b, Giltwlc
4S6 mittia nb Xw^&st.
SBo^rmb bicfer S9anb gtbiudt tuuTbe, fltib nod) jtoci
®(^ttftni tt^lenen, uon benm tt>it 6ebau(in, bag mli; fU
fSnnrn. ^ur j[f|t {iintitn loii aux 1) avB b«n |n>titm
iSonbc bed intrnffantrn SBtifed btS ■^tmi «. a3t6et: „S[aS
Bier 3a^r6unb(i:ttn" C^'iPi'fl- 1858) a»fu^Kn, bag barin
geUgtntlii^ bcS g^rifio))^ S>ltttU^ iBoft bt< iungmn (f. obnt
®. 87 tf) ^tiaift wtib unb bog mlt barauS bi( Uifoi^e
bn legttn ^aft bicftS ©toaUmannte tift^tn. St wax it:
fi^ulbtat, bag tt bit 9tbmint|lTatioii btr tfitinngifi^n ®tirti
bnn lat^oliifyn iaatHt^nta Ijaie ^tUig miugeit tcoUm. —
3)ann i^ 2) noi^ in bm Ugtni SSo^m tint ft^r tn^altccii^c
unb itai^ttnSmtiifft @^nft, unter bcm ilitel: „ 3Xitt^(f lungtn
auS ben $a))itten tinrS ^taatematmi$" (Samnij, 1859)
erf^icnen. ixr ©taotSmonn, beffen $a)>tnnt jit tntnDiii:
mm ijl, »ai bfi ©t^ttnu ^inanjrat^ unb Jttne^u)>tinann
». 3qf^»i5, (in (bitr, beutf^jpalriotiftl^r SHann (grt.
ju guinef in ©ngfanb 16. aiig. 1775, f P Saftl'l 15.
Sim. 1817), ben tvtr ®. 417 all OHitglieb bet t. fa^il-
fc^m 3mmrtiat=Si)mmlffton son 1813 aufgefii^tt ^aben.
Slit @d)ttft ent^It namctUli^ u6er bit fa($fir(^e gragc
unb ubcT 6(beuttnbe !Petf5nli(^f(ittn jenei Qtit, aut^ u6er
SSJinfeingcrobe unb ^E^ielmann, itf)x Bid SnlettlfanteS, bf=
^citigt ubtigenl Btelfa(^ unfnr 91uf fafTungtn , tiaan}t fie in
man(^rm, unb »iiib( unl, wenn tsir taania%t naren,
nDi^malS ouf ben ©tgenftanb jutSdjuIoinmen , reined Wa:
terial 6ieten. gur jegt niilffen wit unfl begniigen , ouf bie;
felte aufmnffam ju maiden.
D,g,r,z»-i h, CoOi^W
9t e g t f} c t.
%lbianat, Saanb V, ©rof
V. QaDdnau, 344 ff.
atetanfetr VIII., tpajil, 133.
aifenfi, ©iconniit jilippc,
^m, 843 ff.
afluouioa, He, 464 ff.
BraEtjeff, ffltnerol, 237, 240,
245, 249, 259.
a r q n ic n , Slinit Qaflmtct
Suife li*. 79.
S(0er, jOfttrfHitttttniint, na<^>
mols ®(neral, 869, 882.
auBrfli), ©cnmr V. 365 ff.
ffla^mttoff, ®meraf, 246 ff.
aSorenllau, Dtttft, 248.
aSatile, Afl|)it*ii, 291—92,
Safabevna, (EnbinnC, 126.
Sfrbiekotf, bit o., 1 f . —
Sotfgang »., Iff — Omg
»., 2. — ©forg ffii^itlm B.,
24 ff. — eon« Sittl ». , 26 ff,
»er«iRi, affeffor. 183. '
>Stztl,itx, gnotf4«K, 328.
SBeil, 9tr., 294 ff,
»tulwib, 4ciiid<^ ISrtiinaiin
Stefeni
X
)bt.
aSitDii, ^eriog B. . 202 ff.,
206 ff, 210, 237 ff., 239,
252, 262, 2G4ff., 271,274
ff. ~ ©tneraf , Starl Sfiaanai,
B.,236ff., 240, 250,2SI.—
fflenwal, ®rnf Jtarl, 240,
aSO, — ©enfrnl, ®taf Suftus;
260, 257,
m&ititt, Jfitfi, 408, 419. .
SBonnefout, Oterft d., 192.
©0^, iit. 88ff. — ISljriftop^
!D«tri(^, kCT dttm, 86 ff. —
S^rifiopS Dietrirf), fcnr \in'
atrt, 87 ff., 456.
fflourioit, eonnttaStt »., 3 ff.,
18 ff.
S9tan**nflttn, aofeaitn 3Bi(.
^Im auguft v., 3SS.
EStanbBorWftf, bad, 40.
»ratte. Qtcmal, 246 ff
Sraunf^tttiti, anlirn Ulnt^,
«rinjBort,240,243ff„260,
253. — gtirtri« SOil^eta,
^etiogBM, 840 ff, 347.
®ranft, @ni(t«l n., 404.
®t(ai«. anouft gcanui« be
102.
iBtion^, bt, 215.
fflrBflSi. 12'.
Siud, S^riftion, 59—60. —
©[cgor, 69.
.".oogic
45g
Itegifkt.
Stfiainat, (BiHftiintnimt, ISoltt^otati;, %axft 9ttgot,
432 ff. 192.
SuIdW, <8mnal v., 3T7. ISiatoc, SDIaTfdiatC, 312.
aSuatnfeagen, Suva, 57,69. IB?^(i:tn, ®en«a( v., 339 ff.
9ntc»«ti, anb»a«, 233. ^mmbstotfi, •&auptinaiut s..
gamtirorb, Tfiemat $itt,
Sorb, 280.
(Sansioni, 261.
dantcmii:, $mj, 258.
(SatlDtDip, ^an« Jtnrl o., 92.
— Aarl Kbolf s., 369 ff. —
Afltl 0., 390.
Saftalbi, daibinol, 126.
CEinfittitl, bif d.. 43 ff. —
^an* 0. , 43 ff. , 46. — «6t«.
^m V. , 44. — @tot% ^tin<
riifi »., 51, — ffliniftw ©rflf
Stti, Htnjo bt, 15 ff, 21,
I56a»l'enti(t, 3o&ann gtitb.
d<^ SBil^dni D,, 336.
e^at^am, SQ%lm $ttt, Sari
66r'ticjtff,®nicral,245,250,
•^6.
ISImtn« VII.. 9wft, 4 ff.
HeHbtitKt. a»r., 297 ff.
Sttll, JtanjUt, 33,55, 74ff.
105.
, fflolfgang, 71 ff.
Ctttcigtr, 70 ff
Gunfinf, Dr. ffiU^tlm, 51.
«)etiii(jtff, ©MCTal, 324 ff
Dancmarl, S^riftian, Jtrcn:
iwinj wn, 116. — aPlagba:
(ntc Sitliaf, JtroKiitiiqcffis
SOB, 113.
33 a n j ig , fflttoaeraifl '"'11,208 ff.
SanDaft.fDtaif^aU, 839,360ff
!C(^nc, $an« @tiirg, 33.
SDeViiui, Jtapildn, 318.
S)e»l(, ®(rtnal n., 237.
Sigbq, M(, 300. — Sbnatt,
Sort, 300 ff
!D«.^iifl, bit, 112 ff
SB, 01
Sermot, 226, 247, 250.
ScTtara, StU'ona I., ^»{oa
Dfln, 7, 10, 13.
ginf, Sranat n., 198.
SUmmtna, 9e(bmai(i4i)IC®Taf
0., 191.
gta ntrciA, tnapolcon I. , Stav
f« Mn.319ff,337ff„360,
379 ff, 383 ff, 406.
gtci^n)'. Dr. ^nbrcad, 72.
Siitfen. bw, 96.
StnUff, 3\oan SafHiowii),
230 ff
gienbabtta, ©Mcg b., 4 ff.
Sun!, Jtotl ^It^clm Srebinasb
»., 349 ff,, 356.
ea&tielli, ^ittco bi, 126 ff
®er«l)orf, bit »,, 111 ff.
, @ffittalli«tttnaiil v.. %0.
eu»c, $ctn, 41 ff.
®Ua, VnbigtT, 422.
®drrtS, 897 ff
®p1i, StnRolnatot WctonbR
•Sil^Im n. b., 411.
@Duucft,Saui0.&nribt, 110.
<S r t n B il 1 1, aSiC^tlm SBgnb^mn.
»otb, 281, 289. — ©tiwfl.
I , Google
9t0n.
tftibtm, QkneroUunbiunU t>.
in, 411.
@anbcTobt, Kbrt^ant D., U.
— itHoi Sil^tlm s. , 41.
eunbetiniinn, Dr. «^riftcti6,
75 ff.
®iitf(E)inibt, Sifgrnunb S»i=
^ 0., 349 jf.
*a^ii, 8t(if*n:, 56.
^«u6ip, ©mg o., 78. —
flnbitot v., 78.
$flpne, Dferft, 79.
^ti mbntg, Cfinftllntenant v.,
244.
4tin, ecBCTal, 230 f.
««r|Dg, Slbam, 77 ff.
^tiUx. e^flnV^ v., 76.
4tfff n'^omburg , Sub»ig,
$(ini Dcn, 218 ff., 227 ff.,
234 ff., 239,240,245, 249.
^taben, Snibm v., 178.
flfUtt, 8»ei^ »., 364.
k^tntaa, «oi d., 109.
«0^«nt|a[, $ct(T Jtatt iffiit'
^tm, fflraf B., 336.
^o^nfftin, ber, 31 f.
gritbri*, $rinj ton, 260.
^cpfgarten, ®»rg Sritbtfi^
.^orn, atnxb, 207.
•gounalb, bit son, 452.
^nbiilb, (E^nflop^, 450 f.
*ub*i. Dr. ©mnnd, 36 ff.
■g^Ilt, 87.
3iin<((i, Aatnmcnaa, 206 ff.
219.
Aantafnjtno, iQdgabieT, 252.
*titfi, ©enetol, §40, 243,
246, 249 (f.
JCtfiItT, ®mg Subttig, 409.
Jtieninai)tr, aJlidael'Sref&m
0.. 345 ff.
Jtltift, «(nn;al o., 357, 364
- - ■ ff., 404ff., 407ff.,
^t0T
413.
JtUtKnbtrg, 3D^i
»., 55.
Jt6nlgjiitarf,@(nn;at»., 179.
JtSxbie, iie »., Ill ff. —
Aflipw 0., 114 ff. — $ane
JtflSpat ». , 115 ff. — htms
e^riffop^B., llTff. — *ana
JtaSpor p., 119 ff., 124. —
griebriffi n., 121 ff
Jtttttau, Dr. ©mg, 56 ff.
Aia$, Dr. 3Da(()im, 43.
Jtrtujei, Smral, 322.
Sabogacanat, ber, 19t
I XU., $apff, 138,
3as^Bft^tm«ti, ehrof, 194,
197, 209.
3 1 B t f 4 , SD^ona e^tifUan, 389.
3onii«, atdter, 354.
ea<c4, gdbmaif^aU, 214 ff
236 ff., 239, 260.
eautttScin, btt, 2. ,
Stco q, Jtad (S^ntHiaiiStbiuaiui,
Sblei a., 356, 397 ff., 402
ff.. 407 ff
8eott(jtff, ©eiwrol, 208 ff.,
218 ff, 238, 240.
USiltntta, SKarU, 107.
itilit, @tn«al, 231 ff.
utingtr, M. ^wtiftkmiat.
84
S(lpaf*tff,'®tB(t9l, 213 ff.
8eqftt, ObR# p., 352.
Sitbtnau,. f&aatn 2>Ktiii^
91ni« p. , 406.
£inb<mann, Dr. £ntnj, 62
ff, 114. — OBnfllimtfiwiit
,404.
20*
.-.oogk-
*i«(«ii*f, 3«Mb, 88 ff.
»u[0 nan, 259.
86t(t, bit, 46. — Jhit4Bff.,
63 ff. — *ans, 41 ff. -
^lU, 50 f.
eonxKba^l, ®mnai, 240,
242, 246, 260.
£e»titfieTn, Saron, 413.
Soi. O^riftcb^ B., 116.
itibtx«i, &ttttxal, 201.
8it6i)!nirefi.9Jriiisoii).,107ff.
Snt^M, Dr. inattm, 50.
anaifdn, ScMidt, 895.
SRajot, 3D6aBB. 34 if,. 40 ff.
Manitdlt, r.. 224.
Blattena, ?frE*ia(v, 265 ff,
maftimi, ^Dininitud, 15.
WlataHtta, fficaf, 344.
aSetUi*, 3eWii »., 8.
fflltigen, BJtt^Im btr dtttw,
a)}art««f BBTi. 112 If. _
SBinejifaff, SilTft, 196 ff.
SS t R a » t n , Sana ^otPti|(a,
Sifiin 0. , 1G9 ff. — Softaiin
4>tfnti*, ixtttfttrv.. 200.
aSerbi^, Stkntlu 32.
Ttt^Tatt. grdnhia »., 110-
""' ' "[, So^iiiK* n., 362,
jtfliKtigct, 40,
•jifoiiHov, £ni<^atl, 140 ^.
SWplUt, »rof,, 71 ff.
anKTbitfnF Ur. Uttl^, 64
aRoreae, ^iixctofmm, 12.
gtottitt, «ai:(4aU, 315 ff.
S)t u f f I i n a , @tn(ralli(uttnant
»., 408 ff., 408.
K&XUx, Qittm. 346.
9t n n n i i^ , Snt^iti W/xi^cvii,
®taf B., 187 ff. — (Utpn
®unr^,B., 187 ff,, 196. —
Omft, eraf c, mt ftint
«lnb(t, 189 ff,, 263, 269.
9tattanHe,e(W»(9nif.3S6.
Matifi^tin, Sto, 813 ff.
««tmrf, ««fiw»., 418 ff,
91tltril|if, ~ "^
Cetltl, antot, 32 f.
Clioa. abboit aatimb, 126,
134.
Omnifn «aUil)Rl.SM^D.,2I,
CSttbauftn, ^ata Otoitt
OftVtmBan, ®t«f. 198,202,
206 ff,. 210, 215, 260,
SaffoitUi, 340 ff.
StUm, 266.
I^til, anbrue H, 87.
9etcT(Dn, eimttBHit, 285 if.
U.aeer, 31, 78 ff.
¥tj«l, e^ciflM. 71 ff-
VfaUfltaf, 3o4unB AbtI, 189.
StMltfsfcff, ®«MtaI, 260.
ii<^ittUi,gMneeS«, 126.
»i«iie. Dr. Urban, 104 ff.
$i{t«lti, Stefino, 1B6 ff.
Sianata. dofty^, 126 ff.
VifatDff, etnnal, 196.
$i^0Ti«. Dr. 6inon, 68—64.
SitI, IfcoJna*, 280. — iKottrt,
280. — fflil^lm, 289.
'JiUiitnbnxa. tit 66 ff.
$Dltit, auga^H., JltniflVOB,
79 f.
SauraBifft, ^trjufl »ob, 289.
S«l«l9,C6nff8Kift«rtii.,248.
dlapp, @ttuxal, 322 ff.
SiiBfAtt, «faflttm«f»»t, 31,
69, 72, 73.
gtcin^aib, Obn^tibieti,
dttitttati. Jtoil 9mft, 406.
Stpain, «mtal, 8«til ««
ttgiUtt
liii, 232,240,249. — Surft
9tifdau«, 405.
Steuttr^ielm, iScnetar. l'07.
fRtpnitt. ®ni»al, 350, 360,
878 ff.
ERi*l(r, ©ma, 67 ff.
Stiou, eopitdn, S81 ff.
fflod|li«(t ©efonflniffe, 109,
«Bfeb5, bit «ort«, 303 f. —
ajJot^auS, 8otb, 303 ff.
gtomanufl, Sinn) AoHTat, 86.
fflcftuStrfl, 84^1!^, 223.
Subiaer, @itam, 71 ff.
gtunleben, Somliue n„ 75.
Mumanjoff, OtMtal, 240,
250.
iKtt6Ianb,¥ef(vI.,Jtiiif«iion,
193 ff. — Sitter II., 197 ff.
¥«et III., 269 ff — a[«mi=
b« [., 311 ff., 319-69 ff.
389. — Ant^atina L, Stal'
fetin oun, 197, 420 ff. —
anna, 197 ff., 201 ff., 260,
262 ff. — (SlifobrttF, 264 —
Jtat^arina II., 273 ff., 278.
ERulwurm, ^ani <8ti>iQ v.,
89. — ^ma Q.laue o., 121.
fHatontn, ®taf, 87.
Mflffel, ®«u»l »., 411.
e a ^ fe n, augufi, Jtiufiitft von,
60, 66 ff — e^riflion I„
74 ff. — So^nnn @eo(g Ul.,
56. — gtitbri^ auauft, «S.
niaoon, 338 ff, 848 ff., 357
ff., 880 ff,, 410, 417 ff —
Anna, Jturfutfiin eon, 32 ff.,
65, 73.
- — ^.aitmburg, Sritbti^ 5Bil.
H"<. ■6njD9B0B, 34, 39, 75,
if^dmar, JtatI Suguft,
««jc8 ton, 395 ff.
.iffitiSmfeli!, 3oeon« a^olf
II,, Cieijog con, 204,
eaitaitti, Utentral, 260 ff.
461
<Baljitv D. £a&[, (litne:caU
lieutenant v., 372 ff.
€l. 3iU, ®[af e., 87.
Salmut^, ao^ann, 104 ff.
®*i»Dff, ©tnetal, 260, 253.
268.
®^mtcta«, €ainiul, tStaf
u., 191.
€^stibec9, .^and 3)ittri^ ».,
358.
ednccciT, CupcTini., 35,72.
®tnft(nb(t8, 108 ff.
Senffl eon ^ilftufa, SRiniSec
®iaf, 417 ff.
€eita, fflaroa, 379.
®effan, ®(nnalcapitdn, 191.
©epbtl, Sflfob, 103.
®(Bbeieit, Subioig ®rof ».,
352.
®t(0Tb, Otnfl f&axon, 318,
<Sta«>ten«ti), b», 433 ff.
®DbIe«{i,3atobenbn)ta,$rtnj,
79 ff. — Jtonftantin Slobid' '
IflU*. 79 ff. - 9U<ranOrt a«<
nebict, 82, 84. — Slaxii
Slmmttiu, *rini(ffin,84^85.
®01)ntnfftin, bei, 109.
Spttrreutet, ®etitta(. 211.
Spiegtl, ®cneTat 9., 218 f.
Stein, 9t«l)m: e,, 868 ff.,
377, 392, 401 ff., 410 ff.
©ttinbai^, Daeib, 104 ff.
€ t e { n b ( 1 , (Scnirallttutenanl
0,, 872 ff.
Storfmann, Oeneral e., 230,
238, 260, 264, 256.
etagil, 3otiann, 109.
StcfFeln. een(ta( v., 218 ff.
240, 247 ff.
, (SlirifiooS »., 218,
iStoIbera, aibtet^t Qltotg unt
lIDoIf einft, ®ciiFnt ju, 33.
oogic
itegifUt
- £tol)>en. Ht ScigfeSt, 102
ff., 108.
®ti:aupi$, liit«n^<^fl. 452. '
Stnaet, Jtarl fRiiiai^, 4fi2 ff.
CtODCtBiAi}, SiTt^of, 101 ff. -
Xditttanoff, -^nwtal, 227,
310.
Xoupahel, iU uon, 416. —
®Mt9 KWftopft 0., 447 ff. -
Sinft ®DtlfTi(b , 450. — tBfiI<
tbafw abrabam B. . 450.
Xcndn, l£»tiinal, 485.
Itttau, bit 0,, 176ff. — 3n.
line iStttfc o.,176 ff, — 3o»
^ann iDietrtit) B., 177. —
iS^riftop^ 8tKkri(^ 0-, 184 f.
— ««l S^ti^ion »., 185. —
S^riSop^ Siubolf D., 185.
Jhitlmonn, bie gamilie, 328
ff. —3o^anii,«boif, ^xtUjtn
v., 328 ff,, 456,
Xtinmmtl, SuguA SBil^tlm D.,
Xtubcfifoi, @tiK»l 9ur|i,
217, 241 ff.
3^[ugf(^ltt,OBecIainmtcei:,55.
— auflujl 3uliua 0., 362 |f.
Sttcjtf, Obecft, 251 ff.
Xur[, ^cinri*, 444 ff.
Ucl
, ^jog s
, 7 ff.
SaacouDtr, Sapitan, 282 ff.
mittb. ©eiucalmajor »., 369
ff., 877. 396
«tIftH(Bac,giatqtii<i>.,9e0ff.
f D)>(IinS, 6(uK, 78-79.
JSa^tf^tagct, 107.
SialbtJtT, aJonm. 194.
ttaHenTDbt, 3D^n Unjl ».,
177.
aBaTttnSleben, Sdr<n &i))io
aiiianbcT Oraf i., 412 ff.
ilSebfl, CtfrfiB., 237, 246 ff.
gBein^auftii, abo»f, 75 ff.
©fift, Setretar, 105 ff.
ffinibai^, ®ronal, 9raf,
207 ff., 239.
Sicit^, 3Dl)ann p., 440 ff.
ffitHfalen, 3(iDnie,itantq von,
345 ff.
Stitbtbiain. Stubtii^, 70 ff.
ffiintttftlb, 4ana JtatI ».,
198 ff. — ginbolf ^iniii^
B., 199.
ffiigltbd
198. — fflloiie
«ff^ v., 189.
Hiilfentit}, Snrft, 369,389,
ejfiftiBift, Softann «bolf ».,
402 ff. — 3ofep^ »., 417,
Cciiil Bpri e. «, etmfSau* lit BeiMig.
I , Google
D,<,,r,:^-i t, GilOglc
I , Google
D,g,r,z»-i b, Google
D,g,r,z»-i b, Google