(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Germaniens Völkerstimmen, Sammlung der deutschen Mundarten in Dichtungen, Sagen, Mährchen, Volksliedern, u.s.w."

.-'V-^'- 



* 'f^^r.'*^ 









f ,-, 



vw- >; 



-)^.^;?r 






^' .5 ' ^ 



>• S 









»•.V V 



C^ v^l^- 



' tnmKKv i 










ff 




'^ 



f 



mf 




i 



b t r 



ttentfä^en fiÜuntmvttn 



in 



T«td^tun(|en, <SaQen, m&f>vd>en, ^olf^licbcvn tu f ip. 



<&crauSgcgc6rn 



^Q^anitc^ SO^ittt^idS S«r»«^n»*-'^ '^^^^^*' 




2Ba8 ifi bc8 Seutfc^en ipattitanb? - 
3)aä iianä« S)cutf*lanb feil t« fein, 
go tpcit tie (tutfd)e .Sungt Hinat 
llnb ®Dtt jur C^re Sictcc fingt; 
S)aä füll «8 fein, baä muß t« fein, 
!Sa« ganjc Seutfi^lanb foU ce fein! 



iifltfingtx'f^t pud)- uni lllufikijaniilung. 



^4 



% 



iBeclin, gebrutfl tei li. JJoKe. 



'm ^t^^m ikl^m ^4n^f4jm ^S<tkn^ 



m §xcb( im^ pe^eifUxwn^ 



flftoibmct 



Jpetrrtuegcbcr. 



^ r V e b e. 



9Sic not^iucnblg eine forgfältigc <£amml«tig flUcr bnitfc^m aWunbaiten trat, »clrb 5fbct ivifTen, 
in ta frfannt i)at, trif uncrlägfic^ baö etubium bcrfclbfn für baS tiefere Einbringen in ben ®eifl 
ber beutfdjen ®ijra(^e ifl. £)ie 93eranjliiltung einer foldjen Sammlung burfte, icie oiele *J(ugbauer baä 
mit fc mannigfaltigen (Sc^aierigfeiten terfnüpfte Unternel^men aud) er^eifdjt , um fo treniger Perjögert 
»erben, aU e« bem Seoba^ter nic^t entgetjen !onn, ba§ bie 3Knnbarten burt^ S^ule, Äanjel, 3JJili= 
tairbienfl unb anbere Cinnjirfungen fnjt mit jebem Sage rou i^ren (Sigentpmlic^feiten einbüpen unb 
burd) ben geifiigen unb berfet'rli^cn 2luff(^irung, ber im beutfdjen aSaterlanb bie alten (S^ranfen ber 
Qlbfcnberung jum grommen ber [»Jnticn ju fvrengen fortfährt, einer um fo rafc^ern 3»fflmnienfd;mel= 
jung in bie l)cd;beutfd;e ober ®djrift=®>?rad)e, n^enn auch in einigen ©egenben me^r, in anbern 
weniger, unbermeiblicf; im l'aufe ber Seit entgegengehen. D6glei(^ nun biefe erireiterte ^errfdjaft 
ber tod;beutf(^en Spraüje alä luirffameä görberungämittei ber beutfdjen DIaticnalein{)eit freubig 
begrübt treiben muf, fo irürbe ring bo* ber geredete Sabel ber Sladjwelt getroffen haben, trenn 
unfere 3eit, bie in tferen großen iinffenfdjaftlic^en SSefirebungen au(^ bag ©ntferntefie erforfd^t, bie 
munbartlidjen <£d}ä§e unferer l;errlidjen ®vra(^e, biefe fcftbaren, naturfrifd^en, reieljlic^ fimtbelnben 
Ouellen, auS beren urfräftiger Sülle ft^ «nfere Spradje fo unenblic^ bereichern imb fo manche 
©olbforner aneignen fann, in unberjeiljlidjer 9Ji^tfcea^tung «nbenufct I;ätte terftegen laffen. gür 
icel(^en Oeli'inn n.'ürbe man eg mit ü\(ä}t erodjten, wenn unä alle SKunbarten ber alten ®ried)en 
unb Sateiner überliefert irären! aBeld;en SlicE irürbe unS ein fcl(^er ©vrad)f(^a| in baS inner j^e 
Seben biefer äJi-Hfer beS 2lttertI)umS gercä()ren, ofjne ber umfaffenben Jtenntnip nod; ju gebenfen, 
bie n.nr baburc^ bon ber griet^ifc^en unb lateinif^en ©pra^e nac^ allen iHic^tungen biä in bie tief|len 
Sdjidjten unb berborgenfien Duellen erlangt ^abcn ttjürben. SBie ÜKandjeä mürte unS flar Bor -klugen 
bo liegen, ti'elc^cS wir jegt faum burd) unfere tiefjlen unb angeßrengtefien gorf(^ungen oufju^ellen oer« 
mögen. (Sä »rar barum, irie auS bem Dbigen erliellt, bie ^^ödjfte, l^öd^fie ßtit, um bie beutfdjen a}hinb= 
arten nodj einigermaßen in boütommener 3Jeint)eit unb Untermifc^tljett, ttie jie bem S^jradjforfdjer 
jtrecfbienlid) ftnb, fammeln ju fönnen. Sei einigen SDiunbarten, bie bereits auS bem ü)Junbe beä jün= 
gern ©efc^lecpteä terfc^ttiunben waren, mußte 30 biä 40 3at;re (jinaufgegangen werben, unb glüct= 
lic^erweife fanben fidj nod) alte e^rwürbige ©reife, wel^e biefe «ühmbarten ald füfe Jllänge i^rer 
SugenD unb ali ttjeureS 6rbf}ü(f i^rcr Sßäter treu im ©ebäc^tnip aufbewahrt Ijatten unb fdjäfebare 
groben, alte Sieber u. bgl., mitt^eilen tonnten. Seutfdjlanb fianb alfo im Segriff, einen a6jler= 
benben 3weig nac^ bem anbern ijon bem großen (Stamme feiner Spradjc ju berlieren, o^ne eö nur 
JU bemerten unb oljne ft^ wert^ooUe Ueberrefle ton ben einji fe üptJig grünenben unb blü^enben 
S^jradjjWeigen ju fammetn. 2)oS ifl aber ber unfelige gluc^, ber fo lange auf unferm SSaterlanb 
getaflet fjat unb ;um 3f;ei( noc^ lofiet, baß man über bem Sremben baS Sin^eimifc^c »ergißt, wo> 
bur^ bie ©ntwicfching einer <Selb(}ftänbigfeit unb SWimbigfeit unferer SHation Ijaut^tfädilic^ mit 
big auf bie jüngfie Seit jurücf gel) alten würbe. SS-ir ^aben leiber nod) mand?e öcrtnöt^erte unb 
öerflodte ©ele^rte, bie für bie Gntjtfferung einer einjigen J&ieroglljvi^e ober für eine glücflidje 
Seöart in einem alten ©ober, bie i^rer füfjnen ßonjectur über bie eigentlidje Sebeutung eineS ^yax' 
tifel^eng ju >§ülfe täme, baö ganje 2)eutfd)tl)um fcrgloö ju ©runbc gelten ließen, ©lürflidjerweife 
^at aber unter bieten, uielen beutfdjen ©ele^rten ein anberer, lebengfrifdjerer ©eijl angefangen, feine 
mädjtigen gittidje ju fdjlagen, ber ile baS aSaterlänbifdje mit begeijlerter Siebe ,!;u umfaffen tjeißt, 
o^nc beSljalb ben Sc^ägen beä 5ütcrt^um8 unb bem 5luglänbifdjen überljau^it ben gebüljrenben 



n V t r ( li t. 

21'crt^ unb bie bfrmmftijfmägc 5ld&tung ju cerfürjfn. Unter biefcr »rürbigcn 3flf)I InxäiUt yer 
'ilUon in um ba-J a>atctlanb fo tjcd'scrbiente Sncet ©rimm ^tnox, ein SHame, ber baS -©erj 
in jcber beutf(^cn aSriifl frcubiger unb ^cJjer fd^Ingcn mad?cn foUte! 

Sofl in bemfciten SWapfiatc ane bem <S<3rad?forfcbcr tietet baä (Stubium ber 3JJunbarten 
aucfi bem (Üffctirf^tforfcbcr bie l'flcbnenbfle QiuSteute, inbem ftc uni ni*t allein in ben eigen« 
tl;ümlid^en , urfprünglidjen 0ei|l beS a>oIfeä tiefer einfüllten, fonbern dud^ in 2?ftreff ber 2lb= 
llammung «nb engern i^eruMublfdinft ber einzelnen 95eIfC'ftämme Vid,'t tertreiten unb in mandjer 
■§in)ic^t ba, iro unä tcjümmte gefdjidnlidje Ueterlieferungen fel'Ien, nB fidjere Seiler biir^ baä @e= 
unrre ber grepeu Samilieni'er^ireigungen ber beutfdjen SJoticn \id) erlreifen. Scn mannigfaltigflen 
gorfd.ningen tiefet fid^ bükr ein neue» gelb bar, beffen !?ftauung bie f(iä|enäirertl)eflen *2luf= 
fc^lüffe ju gctfu i:erfvridit. llnfere Spradiforfd'ung »rirb nie auf einer scUfommen fejien ®runb» 
läge rut'en, fc fange nidjt eine erfd^övfenre Äeniitnifj aller beutfd'en Wunbarten unb aller iReOen» 
5iveigc beä gropen germanifdjen i£prad'ftamme6 bie ©eirä^r fiir il^re ununifti^illid^e Jpaltbarfeit 
leiflet. 5Me JRid-'tigfeit biefer sPeljauvtung irirb fon feinem ®e(el;rten beftritten irerben, ee fei benn, 
baf) er aud) in bem nur Uniriffenbeit befunbenben 33a6ne befangen iräre, alä cb alle 2)iunbarten 
nur ein im i'hinte bes a.'clfö rerberbtes !?eutfdi ober Äaubenralfd) feien, baö feiner Sead^tung 
»vertb fei. Slein, unfere beutfdKU ilhinbarten fmb jum großen i^eile bie leiblidjen, einft eb'nbür« 
tigen Sd)ireflern ber bod'beutfd)en Svradie, ff Üni" tie fräftigen, bem unserfälfdjten beutfc^en 
Svradjgcniuä entquollenen i'aute i^ieler unfcrer *2lll»orbern unb Später, in benen manche iric^tigc 
beutfdje '2lngelegen(;cit jur (Sntfdieibung gefcmmen ift, fie finb bie lebenbigen S^^rad^■Iuellen, in be= 
nen ber Öcifl beä SSctteö ju fdiaffen nidjt aufgebiitt bat unb fortirabrenb unferer allgemeinen 
Sfradje ilJalirung sufüepen läfit, unb, a-aö ben ÜJiunbarten nod) einen mebr aU »uiffenf*aftli(^en 
aSert^ ferlei^t, fte finb in einigen Vänbern beutfeter 3unge, ireldje leifer rem gemeinfamen ü)}ut= 
terlanbc abgeriffen finb, bie inäd^tigen Sräger ber beuifd^en Sl^ationalität, bie allen Eingriffen 
unb Stürmen axo^ bieten, on '^e^ug auf Dleinbeit ber Syracie ifl bie fräftige unb fern^afte 
S).'vad)e tei a3Dlteä im "allgemeinen jener mit un^atiligen ftanjijfifdjen u. f. av ©örtern unb gloeteln 
burdjflirften unb jerlavpten Syradje ber fogenannten feinen IBelt bei a^eitem sor^u^ieben, inbem 
unfere Srradje fa)! in feiner Ü)hinbart in foldjem bettel^ften, erborgten unb jämmerlichen ©c 
«■anbc erfdjeint, trie anr fie in unfern fogenannten feinen Äreifen tagtäglid) 5um i£pctt unb -öo^ne 
beg überreifen beulfd^en Syradigriftes aultreten feben muffen. 6)egen bie erbärnili*e unb fiac^= 
fövfige gran^ofi-nfudit bat ber eble, ncdi lange nid't nad? feinem beben S?ertbe geanirbigte .»Berber 
fd)lagenbc unb inbaltc-fdja'ere aSorte gefvrcdien, bie man ben S^eiiifdien nid)t oft genug a'icber= 
^'olen fanii, aec-balb fie aud? Ijier eine «Stelle finben mijgen: „(^^ine tiel tiefere 4Bunbe l;at imä 
„bie Sran^ofenfudJt gefd)lagen, aI6 ber gute il'remontsal angiebt. Söenn S^rac^e baä Organ un= 
„fercr Seelenfräfte, bas "Kittel unferer innerften a?ilbung unb Grjieljung ijl: fo fönnen a'ir ni^t 
„anbers aI-3 in ber Si'radie unfereS i^clfä unb l'anbeo gut er;ogen aerben; eine fcgenannte fran- 
,,^örifd)e (yr^ie^ung in S^eutfd'Ianb mufi beutfd'c Üiemütl'er ncttnventig mijjbilben unt irre führen. 
„W^d) bünft, biefer «a6 flelje fo Ijell ba, alö bie ®onne am ü)!ittagc. a3on aem unb für a-en 
„warb bie fran^i^fifdje @i?ra^e gebilbet? 2>on granjofen, für granjcfen. ITa nun in feiner isiiraÄe 
,,fo feljr bie 3)iobe I^errfdn, als in ber fran5i>fifd)en; ba feine Spradje fo gan^ baä !}}ilb ber 2?er' 
„änberlid'feit, eineä aet^felnben garbenfvieloi in »Sitten, üJieinungen, 3*e;iebungen ift, aW fte; ba 
„feine «spradie, aie fie, leii^te Sd^atten be^eicbnet unb auf einem garbenclasier glanjenber Suft' 
„etfdjeinungen unb ®tral)Ienbre^ungen fvielet: iraä ifi fte jur (Iräieljung beutfdier 3JJenf(^en in 
„i^reni Äreife? 9lic^t8, ober ein Srrli^t. Qllfo ifl eä gar nidjt bermeffen, ju fagen, ba§ fte 
„unferer SlfJation in ben Stäuben, ao fte bie ßrjiebnng leitete, ober fielmebr bie gan;e erjiebung 
„aar, ben l^erftanb serfdioben, baö Jper^ s^eröbet. überbaupt aber bie «Seele an bem äSefentlidiften 
„leer gelaffen bat, waä bem ©emütt; greube an feinem ©efdiled^t, an feiner V'nge, an feinem S8e= 
„ruf giebt; unb fmb biee ntd't bie füpeften greuben?" u. f ir. — STamit foll natürlid) feineg= 
aegeS gegen bie ©tiernung ber franjöfift^en S^ra^e, bie nun einmal alä allgemeine a>erflänbi» 
gung^fvrac^e ber 9}clfer angenommen ifl, geeifert fein; nein, eä foll bamit nur gefagt fein, ba§ air 
einen Ijij^em 9Sert^ auf unfere ÜJhitterfvradje legen unb berfelben in jebet ^inftdjt in gamilie, S^ule, 



V X t t 1) t. III 

(Staat unb Äircl;c bcn 66rcin?Ia^ tintäumen .fodcti. SBic ifi cä niötjlid), Ijafi eine Station fidj 
a'at)r^aft ad^ten tfruen foU, ivcnn i^reSvvadjc, baS unticräufjctIidK chnrärtigclBfrmäcljtniü il^rerlHitcr, 
ber lefccnbige *iltbnicf i^rcö inufijtcn aßefenä, bic ge^filigtc ^üUe, ircrin fic i(ire frommen 3:anfgc= 
fii^k jum Sd^öpfcr aufzeigen läft unb i^re tt;euerjlcn (Srinnerungcn unb ©nniflnbungen aufte» 
tra^rt unb cinfdtlicfjt, irenn, fage ic^, biefeS aUgcmcinc SJationalgut sor il^ren *2(ugen eine fticf= 
mütterlidie '4'fl>'öf erfa^iren unb in ©fjug auf SÖüibigung fcgav ftemben (äinbringlingen aifi^en 
mup. J!ttnn e^ anberä fein, aU boft baä Urt()eit bcr Elution (iinfid;tlic^ i(;rcc) eigenen SSert^eä 
boburd; irre geleitet trirb. SBie foll ein bauer(;afteä Ölationalt'enuifitfein, ber -§etel ber ®rö§c unb 
aSebeutung einer Station, jld^ in !Deutfd;Ianb geftalten, ifenn man fortführt, auf unfern a3ilbun9ä' 
an)1alten baS <2tubiiim ber aWutterfpradK ali Sieüenfaclie ju tetrad)ten, ii-cburd) unferer Sugenb 
eine iiiid^tadjtwng beö Saterlänbifdjcn gleid^fam aufgebrungen ivirb. Jtann nmn fic^ iininbern, aenn 
unfere ^iation, ton Sugenb auf baran geivcl)nt, baö (Sin()eimifd)e ju mi^ad)ten, frembeu Sntereffen 
eine fo lange Bei' tjinburc^ eine grejjere 5(ufmertfamfeit gugeu'enbet tat alö ben eigenen unb bei 
aller i[;rer innern Äraft unb ©ebiegen^eit faft ju einem einflu^Iofen müjjigen ©c^attenOilb in 
Sejug auf bie ^Ingelegen^eiten ber a>ölter l}inatgcfunfen irar. 2}Jüffen nur nid)t tei oUen ®ele= 
genljeiten, bie eine öffentlidje, freie 0Jebe ert)eifd)en, mit ^'einlidjem (yefüf)le gea'a()ren, Irie tefd)ä= 
menb gering, in S'olgf ber 23ernad)[äf)iguug btS Stubiume! ber beutfdjen ©vradje, bie *3lnjal;t ber 
aiiänner ift, bic fid; ber ©^.irad)e in bem ^JJia§e bemächtigt (laben, ba§ fie in ebler, freier, unge= 
jtcungcner unb ftiepenber CRebe i^re Oebanfen in iiffentli^er a^erfammlung ju äußern bermijgen. 
SDiefe Unfcet)clfenl)eit unb unmiinnlidK 9?Iebigfcit ift lebiglic^ Sofge unferer drjictjung , ireburc^ 
irir nie jur ajjiinbigfeit gelangen fönnen. äUacs ^ilft eS unö, aenn air einen ßicero unb DemoStljeneä 
berfiefcen unb bie 'ülntcenbung beö ©tubiumä biefer auägejeidjueten ÖJebner bcö *2lltertl)um£! fo iveit 
bernad^läffigen, ba§ irir nic^t im ©tanbe ftnb, in Verebter beutfdier ©Vradje üter beutfd)e *2lngele= 
genl^eiten in ber ä>erfammlung bcutfd)er SDJänner gu rcben. äPenn baä ©tubium ber alten <B^^xa- 
^en nic^t feinen >§öl;evunft in bem flarern a3erftänbni§ unb ber forgfältigern *4Jflfgf unb 5luä= 
fcilbung ber ü)hitterf).irad)c unb überttauvt in ber förbernben Dluganirenbung für baä jegige l'eben 
ftnbet, fo mu§ eä alä einfeitig unb nid)t bem ßwcd entfvredjenb bejeidjnet n-erben. 9Bir finb nic^t 
geboren für bie S>ergangenl)eit, fonbern für tie ©egenanut. ■iQabnx btc ©riedjen unb Olomer ge= 
fc^rtffen, fo foUen air, auf iljren Schultern ftet;enb, lueiter fdjaffen unb nid^t in untt;ätiger Qlnfd)auung 
unb äSeuMinberung il^rer *lÖerte unferm <£djöpfer Den J^ag abftel}teu. 2)er mä träumerif^em J^inbrüten 
erirad)te beutfd)e ©eifi, ber auf ben mäd)tigen glügeln eineö verjüngten %avä mi; ber lidjteoUen, 
tueitlKrrfc^enben -^i^tjc einer nationalen eelbj^länbigfeit ftrebt, trirb in bemfelben Ü)ia§e, aie er bem 
5luälanbe gegenüber Qlc^tung öor beutfd^en 33cfirebungen, bor beutfdier 3l;attraft ju erjanngen 
triffen njtrb, au^ eine gebü^renbe SBürbigung unb -öot^fieKung bcr beutfdjen S^irac^e in allen 
33ilbungäanfialten beö beutfdjen 2}aterlanbeä bringenb erljeifdjen. 

Qlu§er bem fvrad;lid)en unb gcfdjidjtlid'cn 3ntereffe, baS mir eine «Sammlung aller bcutfdjcn 
SKunbarten bringenb erfd)einen liep, U'ar mein >Oauvtnugenmerf bei biefem Sßertc aud) baljin ge= 
rieftet, bie in bem aJhinbc beä beutfdjen a3olte§ Icbenbeu bid)terifd)cn ©rjeugniffe ber a>olfämufe, 
alä ba finb: Sieber, (sagen, SDfä^re^en, l'egenben u. f. \v., fo biet al8 mijglid; ju fammeln unb 
bor bem gänjlid)en Untergang, ben bie bielbea'egtc 3fit i^uen bebroljen tonnte, ju fc^ügen. !)iad) 
meiner ■Jlbjidjt foU baS iBert aenigflcnä einen genügenben iMict in bic rcid;e i£d)a§fammer ber 
beutf^en SJolBmufe geaäliren. gür baä (sammeln beä ganjen Jffid)tt)um0 berfelben bürfte fcba'er= 
lid) ein ÜJicnfdjenalter auSreid;en. £:er ilreiö, ben id) bei meiner Sammlung ber a^olfjblntljcn 
jog, crflrcdt ftdj über bie ©ränjen ber jum eigentlidien Jieutfdjlanb ge^ü^rigen 5.^änbcr, aeöl^alb idj 
bem QBerfe aueö ben SHamen: „©ermanicnS aSölterftimmen" gab. 3n 33ejug auf ben bid)te= 
rifc^en SBertt) tieler biefer in freier Dktnr anlb Ijerforgeaac^fenen ©lüttien a'crben ineUeidjt Ü)Jand)c, 
bic baä aSoltäleben nic^t fennen unb überhaupt feinen Sinn für SBolfst^ümlidjfeit Ijaben, fpötielnb 
bic Qldifeln jurfen. (Bollen fei gefagt, ba§ baS 23otE nid)t für bic ^ritit, fonbern für fein eigeneö 
aScbürfnif bidjtet unb ftc^ aenig baran fc^rt, ob bic jlinber feiner greubc unb feincä Sc^merjeS, 
feiner Se^nfudjt unb feiner Sffietjmuttj, feiner Saune unb feineä 3)hitt;anllenä eine gute *2lufnal;me 
in ae(ll)ctifd)en Il;eefreifen finben. SBenn d biefe t^euren Äinber um ben ^eerb »erfammelt ^at 



IV w » 1 1 m f. 

unb jte i^m auf i^ren lei^ttcft^iringten rcfigon gfügeln in langen aBinteratcnben bic ladjcnbcn 
ßiärtcn bcr 5l.U;antn|ie eröffnen ober burcfi ein fiatf^'afteä muntereä i'iebi^en bic l'ebcnSforgen bcn 
ber ©tirne fc^eudjcn, fo ijl eä boUfomnicn fccfriebii3t unb fjegt unb p\leci,t biefe Äinbercbcn, irie feine 
aSerfjbren d getftan ^aten unb feine ßnfel eä t^un («erben. QJiele biefer l'ieber unb Sagen finb 
mit bem ®emüt^öle6en beä a3clteä burd; bie tielen Iicintatl?(i(^en Erinnerungen, bie fie beni Äinbe 
reie bem ©reife enverfen, fo eng ijeru'iid'fen unb innig|"l !?ertunben, baf; jie gleid'fam mit jur 8a= 
milie getjören unb im Staube |lnb, n-ie bieä nic^tt feiten ber gall ijt, bie glüljenbfle Se^nfudit na^ 
ber J&eimatI) in ber Srembe mit fafl jaufcerifdjer ©eivalt ^en^orjuriifen. QluS biefem ©efidjic-vuntte 
betrautet, terbieneu biefelten um fo me^r bie SBeac^tung ber ÜKition, infcfern man eä nämlidj für 
einen ©eu'inn ^ält, ben ©eifl unb baä Seelenleten beS beutfc^en Oßolfeä nac^ allen SJic^tungen, 
in allen 3?eäic{»ungcn ju erforfdjen, iine bieä meine 'iln)id;t ifl. 

%li britte a'eranlaffung ju ber >g>erauägabe biefeä allen beutfd)en a3clfsflämmen gemeinfamen 
9JationaIirerfeö fei nod? enrä^nt, bap id; bie füljne >gicffnung t)egte, burd; biefeC' raterlänbifc^e Un« 
terne^men, ireldjeä feinem iOefen nad) in allen beutfd;en ®auen jur 9}Jita-ivfung unb Sfceilna^mc 
aufforberte, jur örflarfung bcr beutfdjen Cinlnit unb beä beutfd^n 9JationaIgefiil)I8 (finigeS beiju^ 
tragen, inbent b.iffclte nic^t allein bie terfd^iebenen beutfdKn 9?oIfsiiämme an il;re gemeinfame 5lb= 
fiammung unb ibr rufcmreic^eä gemeinfdjaftlidjfä l'aterlanb erinnern, fonbern bicfclten aud) ju 
einem gemeinfamen »riffenfd^aftlic^en Streben vereinigen n-ürbe. £ie fi>rbembe 5ljeilna^me, bie i^ 
im gefammten beutfdjen Ü3aterlanbe KS ju ben entfernteflen Warfen unb 3nfeln gefunbcn, ^at meine 
fü^nflen Gnvartungen übertreffen. 

®aä bie fo grojie Sc^anerigfeiten barbietenbe SJee^tft^reibung Bei ben SBhmbarten anbetrifft, 
fo ^ahe id) gelcijlet, wad in meinen .Kräften jlanb, unb fann n'O^I fagen, ba§ meine 'Jlu'Jbauer in 
biefer J&inftd)t mand^mal ^arte SJjroben ju befle^uu Ijatte. So lange bie Olec^ifdireibung in unferet 
St^riftfvradjc nur ouf ®efe|en ber aSillfüfjr berul;t unb ftc^ in einem fold^en senraljrlof'ten 3«» 
flanb befinbct, une irir ilin leiber ju beflagen I>tben, ivürbc ber a3erfud) Don meiner Seite, eine 
alle beutfdjen ÜJiunbarten umfaffenbe iJJedjtfdjreibung aufftellen unb burdifül^ren ju trollen, mit (Rtctit 
eine Sifl'VljoSä^Hibeit genannt n'evben fönnen. SBaä bie tielen ©ele^rten nidjt bei unferer St^rift« 
f)jra(^e iüway ju bringen termod;ten, U'irb man I^offentlic^ ton einem Cfinjchien bei 305 ffliunb« 
arten, bie il;m gegena-artig uorliegen, nidH verlangen. ÜBelt^^e unfäglidie SÖiüljc ^at fc^on bie flrenge 
ITurdjfübrung einer unb berfelben Sied'tfdireibung bei ben einzelnen 3)!unbarten gefojiet! (Jine gro§e 
Grieidjterung für ben Sfradjforfc^er a-ürbe eö fein, a-enn forgfältige a^^crterbü(^er für bie ferf^ie» 
benen ü)hinbarten aufgearbeitet an'irben. 5luf biefe SlBeife oUein njürbe man eine tollfiänbige Ueber= 
fic^t über jebe einzelne ÜJiunbart erl)alten unb eä überliau).'t mögli^ fein, bap ein ben ganjen un^ 
erme^lidjen 3Jeid;tl)um beä germanifd;en Siirad)ftammeS umfaffenbeS 5Börtcrbu(^ angefertigt lrer= 
ben fönnte. oeber i'efäl'igte füge einen Stein jn biefem riefigen, ftcljen 33au unb er airb fid) 5ur 
Cfire unb ;um sKubm ber beutfdien SBiffenfd'aft unb Svradjforfitung iirangenb ergeben. 5luä flei= 
nen Sdineejlcrtcn bilbet jtd) bie gea-aliige l'aaine unt fleine Ouellen fliepen ju einem Strome ;ufam» 
men, beffen nuidnige Ä'ogen bie flogen Sd;if|e ;um i'ieere tragen unb DJationen mit Dilationen terbinbcn. 
S^liefilid) fage id) allen jenen a-aefevn, beutfdigefinnten äliännern in ben verfd)iebenften unb 
entlegenfteu @auen beä beutfd'en intterlanbe-S, bie biefeij i'aterlänbifdte 3i?ert fo bcreitaillig unb freunb» 
lid) gefördert Ijaben, aud) öffentlid) meinen innigften unb ^erjlidjiten 2^anf! 3ur l)c(;en Breube 
ujirb ci mir gereidien, bie Flamen jener ÜJJänner, in bereu 3?nifi ein aHUineä -^erj für bad gemein» 
fame a3aterlanb fc^Uigt, fviiter mitjutfieilen. — iDiiJge» benn, nne jid) Ijier bie !8Iüt(;en ber l'erfdjie» 
benen beutfd'en 3"ngfn 5» einem ölirentranje für 5)eutf^tanb jufammenfc^lingen, au^ bic ber» 
fdjiebenen Stämme bcr gefammten beutfdjen Station immer met;r unb me^r ju einer großen 5n= 
milie ton einigen, liebcnbcn 3?rübern fic^ fefl tcrtetten unb tjcrbünben unb baö 3}aterlanb jener ®röpe 
«nb aJJad^t cntgegenfüt^ren, bie feine geiflige unb jittlidje jlraft in "Jlnfvruci^ nehmen taini unb mnp. 
S^ic euroi'äifdje iBilbung unb ©efittung bebarf cineä flarfen, fie ^altenben 2(nferÄ, unb biefer ret» 
tcnbc 'Jlntcr ju fein ifl bie SBeflimmung ^"cutfdjlanbö. !Drum, beutfdje a?rüber, tora-ärtä in ge= 
fc^loffenen SRei^en! Unfere Sofung fei: Qllaaf 2)cutfd)Ianb! 

Detlin. 3. fSft. 'S- 



JÄittttrrttrt trcv ^nfcl ^\)ii/) 



St Uttrv^:Scc&tt. • 

/nn cn «Suagicc-ng. * 

•§fi, birlumbci! 

3)i aDimticr eä fcri5ingcn, * 

£1 «semntcr cä iiri; * 

£)i Uurö bi I;aa tini finijen. * 



*) Sit dtc norbfricftMe ©i<v<ithe, bic fift) fvcilii^ nininibä 
mrtji- «in imb I.uitcr cc^ciltcn Ijat, foll twil) bcc Vliifiti)t 
beä Sljftct Sicttcre -öanfcn auf btv 3ii|cl äblt mib s?el' 
ncliinb bic lucniiiilcii 5l(ni'cirtniii|icn tvlittcu 1;.iIh'ii. ®o 
Ijat iictj (mfgl'lt aurf) bcc Enal bei; iiltcn iioibfvicfifiijcii 
©Vra(l;e cvtjiiltcn, 5. 4^. mat (roir tcibcj, at (iln' ^•ci^c), 

iat (fic teibc). Sic Gen., Dat. «IIb Acc. fillb illciii) ; Hilf, 

— juiif, — jam. SBiit rocl iint bi onncm, iciv (>cibc woU 
eil uns (tcibc) bciiKc anncljmcn. ?lt niuf mi ticli?, i^u 
l'cibc mufit mir Reifen. SLl'u loci imä tu 3uu I)iiar, toir 
(3 cbcv SDiefirctc) iccKen un? 511 jljiicii ober (5'Ufl) (1, 3 
cbct lliffjtcrc, atcr iiitl;t 2) galten. 3at fcvc|i fii.ir tvpm 
cn ^i)bv, fic bcibc foi-.ien fuv il)n iinb fic. ,ui l'td nie 
Juni (cnnin, Sic (3 obcv SBIc^rcre) foltcn mit cn* ,l-ci> 
bcn Ictcn. 3 ()iiiT 3uu cn nünbt tij fiiicn, itjv (jatt cucft 
ober Sic Ijcitcn gid) (1, 3 ober 9)icl)vcrc) an nift^tä 
ju tc^vcn. 2Biit ttel junf cb'ct ttat bc, nni- tcibc lucl" 
Icn cutb bcibcn ctiraS ticbcn. SBcb'cv Snamcn cS bcillcv'? 
aBcIrt)cä VHni tcibcn aijättijcn üi fi^cncv? JBcIt c« bi 
bcilfft? sa>clrf;c (SM^n 3 cbcv SDicljrcven) ifi bit ft^miftcV — 
®ic etwas fifnoicviäcn Santc in bct "Ssltcv iBhiubciit 
fiiib; tin, uai unb tj. (£j nnvb »cn SInbctn anrt) imib 
iö tcjcitiinct, wcjcl, bcjv = luiat, biüv. Eic >i!ci-bor> 
))etun(i eine« SBccalä tcteutct, bajj bcrfcitc ticfiicbcdnt 
nu8()cfprc>rt)cn werben muj- ©dl u nnb c flaiti)cbc^nt 
nulgcfptcttcn werten, fo ijl bicä buvrt) a-, e- t>cjeidiuct. 
Sie (Scnfoiianten t>, 1, It nnb 3 nclyncn tj.iiifiii am linbe 
einer ©IjlOc eine iMeäunii cbcv einen llniliiut an, in 
Weliiem Saite fie burc^ ein (') tcjeir^net werten, b', 
V, n', s', ®nr Cö'olb), nal' (alt), aßin' (ißinb), ftn' 
(pnben), <Ba-rel' C3Be(t), 3en' c(5ncc), ^ccb' (Ijat), plcib' 
CDfieiitJ, fcib' (fagt), gans' (gan^l. 3)n« tcäciftJnete i' 
erfcrtert inimcc einen Süttcllaut jwifotjcn i nnb t. 
Seit metncren 3a^ren (a^t mau in .(Icitum auf Sl'lt 
am (inbc i-icicr Sizilien tnä reine C Ijcrcn, gut tict- 
icn für guJ tUcicii. 

1 Eaä 3ru(;(iuglUcb. 2 tun einem jnngcn Secfa(;rer. 
3 bcc SEinter ift cergaugen. 4 na^c. 5 bcn Sruljling bcu 
l)al'en leic tefcmnicn, erhalten (if fc, bu feift, ^i fcib'). 



aiian U'(it JHffb nü funr nü? * 

C"'at gcib' fau i'itf iiiirt l'i. ' 

3f mut iitfan, * bcjr fjclpt nönbt fiwv, * 

5ö ßiirciiä •" Olli min biinijnfy 2?nuib. " 

ältin *l.iflu bi eä al llaax. :,: ". 

3ü[;a'rca.'ft " ba trcjrt: '•• 

„3a jir, '5 ja bejr, '^ a-f (f jcmiuen ! " 

„Äivmfl bit ba tim •« 

„(5n fa'iiT er üb'cvä nciumon?" 

„»llö c6t iif UV bin lib, '" 

„dib ffifi bi iif cn »Brib. 2» 

3)!an iiii er üb'er (SoDUiien fn'ci : *' 

„^Oiiin' (;i jit ef fan ■i^üi of mei? '* 

„>§i Uvm ]<x ccb'er cm. :,: " " 

San, Jan, if iceet a?iffiib'! ^ä 

$ö 3cii' fen min gub 2)nai5en, ^^ 

(?n bi gub Sn'ner mc; " 

5M 2'nat flaaiibt nü i.in .^langen, '' 

5'ö fföiL'ün cn bit Sn. «» 

3n te-nf »rel uf; „lUif>i!30 

„ainit l;eeb' bi Saartic bng Sovffd!»' 



6 aljcr waä für ein Slatfj nun für niiii'. 7 c3 gcljt i'cm .Ci»' 
Ijcrn jum Slicbrigcrn, »om Seffern jum ©cWeitUern, cigent« 
li*: eä geljt «cn bcr äCiiitfcitc jur Slirtjt.SBinbfeitc, engl, 
lüof nnb Ice. 8 irt) mnji fcrt ccn .ftanfc. 'J bafur Ijilft nitijtä. 
lu in bic Seme. 11 Srcb. 12 bcr ift ftl)on fertig. 13 «ergau- 
gcneu .gcrUl. 14 ba liicp ci, ba war c*. 1.5 (licr. lli b,i. 
17 willfcnimcn. 1« fainft bu ba nart! .>i>anfc. lil nnb tarn ba 
anbcrä Sücmanb. 2(1 nun ift c« aurt) Imlb bcinc 3cit. 21 
nun nininift bu biraurt) eine 4<rant. 22 aber nun ba anbre 
Siebet im äffjwaugc finb, jcljt wirb anbcr* gefnngcn. 23 cb 
er ncci) nid)t tcn .§au8 ab maii. 24 er fam fc friific jiirnrf 
vcn ber Saljrt. 2,1 irt) wcip l'cfrt'cib. 2S \n Pnbe fiub meine 
guten 'Jaqc. 27 uub bie guten '.'Ibcnbe mit. 2S jcbcs (lute 
i'iMbrticn (ic^t jcct im SDiiftliaufcn. Tic Sraucn nnb iBiab- 
(l)cu rierfcljen, waljvenb bie i'ianncr auf ber i£ccf;il)rt begrif- 
fen fmc, alle oelearbcitcn. 29 (u frt)aufcln in bem Sie*. 
3U fie beuten ns^i aurt; . lU;a. 31 wa8 (;at bic 3al)r8jeit bcd) 



girmcni*, t^krmanien? ?.!cltcvfiimnKn. 



9 



/Huniart »et ^nfcl Sijlt. 



„5üaninbtcr giiigbt fa bfilf, fa turl ! s« 
„>§nt trcjr f! fmit ti 3:itüv. :,: *» 

^at beb' nü rogt timt (üb'. " 

5f u-il' jam itog InfKiagi. 3» 

a}(au Wut ffct cm fii: '"^ 

5(itf grciibc fofgct »i^digc. 

Gii iif, ffib jmn« a3vib, " 

gormcit nü tf bi Sib. ** 

3f mut toluV'y nur •»pnlS cn >öniib, *» 

3Jaa 'g'C'vncm, i'ii'i cf 3)iiiii|Tcm='','liib. ••" 

S)i aBf(fumft fä nl a-y. :/. ■" 



St »2oi«mcr:Scebti. 

/an tu 'Uitrioüf. • 

%a, nö uubt icaTcm, * ©otfibnnf ! 
2)i SBimbtcr ircjr uf fiiniar. * 
dlö f joii cmbt tjiTvti öii ti ^ogt. * 
91ö fvving trü Unl'Icu öu bi ^ogt. * 
2)i ©pmiiicv cö fa raar. :,; ^ 

50?in Siift t;aiif et fcnbt a)Jcjrtcii§ = 2:ci ' 
3cr nö fan l'cfireubt In'b. *• 
aifan nciä ba iraab' bi l'avVn »vcl. * 
3f taugt: 5uian, fa fctf mi cf hucti '» 
S)a tvcg nie Siift bag icr. :,: " 

ilü8 Suiigon niccn ja fii U'claaft : " 

„•Öur nui 3 fa bag gung, " 



SjcvWicbenBeit. 32 sevnnnncncn SSiiitcr iiiiui t« fo Wim, 
fo luc^l. 33 cä n.>.n- iiirfjt tjlt tci bct Sljm-c. Miif Sl'li ifl 
cä ©ittc, biip iuiije ficic 21!iinn«retl'oiicn in tcn äSiiitci'. 
abenbcii I)t'n,)c()tn, iiu' \imc\e fi-cicHiÄbdicn fmb. 3)nS lljcib. 
*cn mufi bcm jiin.icn Hcrecvbcr beim äGcii(!o()cn ;uv ?fmic 
folflcn, imb ba Heiben fic benn eine äBcile bei einnnbet flf< 
fjen. 3fl et iljr benn lieb, fo fu^It fit ntni<\ tcn bev Jlaltc. 
34 e? t^'.it mir vertu etwa« leib. 3ä ii^ ivollle fii uu'bl bc 
flagen. 36 nber tcoä ivivb man fagen. 37 iinb amb, iii!\tc 
eine (icH'iffc i'raut. 3« vcrmaii eS niin nifl)t bic 3eit. 
39 it^ mu|i Wncll fett über .'ja(« imb Jtopff.Ci.uifO. 10 nai^ 
einer Slbfaln-täflelle, na* Jpovncm, S'ift ober Wiiaffem. .11 ba« 
aBillfommen ift frt;(>n auf, jii (änbc, mit tcm atMllfomnieii 
i|l es jcöt »ccbci. 

1 ton einem ölten (Scibe. 2 nun itirb ci isarm. 3 ber 
SBinter mar nurt; frt;roev. 4 nun hnn man e« auäljalten in 
bct Suft. 5 nun fprin^cn mit aucn frofi umbet, nun ftub 
njit tertU ftc^ unb munter; toll, lustig in de bogt springen, 
fit^ tecbt lufti>) macljen. C ber Sommer ift fo frtjon, prad). 
tiij, au«etlefcn. 7 meinen ^"elj ^abc irt; niiijt feit »Lttins. 
ta,i. Sbei'ot nun, frubet, eber alu jcjt vom t'cibe .qe^abt. 
Sie ^aplitl)en mit Jtvcite tocif!,iemart)tcn ©rtiafoelje ivurben 
im Slnfanqe biefeä 3a()rl)untert8 flanj ab^efDafft. 9 aber 
feilte ftub ba «utben bie Slolje ubettticbcn muntct, aut'iie. 
lauen, lu iii) bat^te: nein, fo taffe irt) mirt) nirtit quälen. 
H bann weq mit bem ÜJelje bc(^ efeet. 12 llnfetc 3nnqen 
(.Rinber) meinen fic fasjcn oft. 13 >ric mbqt i^r fo 



mc 3uii ual' gröggftf «Siiil arf ©oi?"»* 
3)fan hat V\n\ Ihm" fmil üb'ciS bvfi ; '* 
Gm Olfiutt cf alftft jung. :,: '* 

^at uub' nö rogt fa riin fpvfiivb " 

i'Je bi jung IBaTcl'y l'ir. '^ 

®urbt <£forbtfr '* brciä nö bcjl *" om %(\, " 

3en l'ci man ön : bit jit ba not. " 

!Dcjv fumbt nug über Tib. :,: 

3f (jaat fa aaft üüi (Saamncii fcib:" 
l'tt man" irat Uuf'^aage-** l,n-n. 
!Degjaaring fing cm iif cn 2)ian, "• 
-'iU tvuft cm fuiil fan ^l'runf cf fan." 
SBiiC' iiit cn riiu fan Scn. :,: ** 

C?n Src-iig fjcgbt miiätit s» gjjmn, 

nö fjcnf ^ 

£i Sn^j^fu f>'ii viigt ma[. ^' 

ilJcig inccnbf ]a wcä, ^^ if iraabä *' a( firit; 

a)ian naan, if fööl, ja fcn er jit. *• 

£i !l5Iaag gcib' bceircn a(. :,: 



/an tri ^uimfaamcn. * 

iDi 3Bunbtcr=4it) cä cf (ung ticii; 
Zi Scmmcr cu forgingcn; 
(Sub ^aTcu'ji bi ^ccb' fiit 9?igm * 
ilJö böör bi SBa'rigt fingen;* 
iTi C?cfcrlön'ncn ^ (ma nni ^ faa(; 
3)i SJoi^mcr Ict jaar ^Pfoctcn faaf; ' 
5)i Ärcftcn fum al flöcn; * 
2Bü Sniiiincn mut luia S^öcn. ^ 



bot^ qc^en. 14 mit eurem allen ^A^Iif^cn SPcIjc jcben Jaq. 
15 aber c« tann firt) i'iil anberä bveben. IG man bleibt 
nii^t alljeit junq. 17 eS ivitb nun rert'l fo tein s-fifcl.irt. 
18 mit beu Semen bct junqeu "JBelt. 19 qtofie SOeibcrtoifc 
jum 2Iufft)jut5en. 20 unten. 21 Su^c; cn,il. feet. 22 einen 
llntettoif (^aben fie) nut an: baS ^eijjt bann l;ubftt;, nett. 
23 irt) tiabc cä fo oft uufetn 9Bab*cn qefaqi. 24 nnt. 2.i 
Sllttaq«. 26 in ftubetu „leiten betam man aurt; einen 3)iann. 
27 jebo.1) iiuptc man viel von iJJtuul iiirt;t ab. 2s feie nett 
unb tein von ©inn. 29 ein (uniier Sccfabrer fietjt mtiilen> 
tljeil«. 30 nein, nun fann irt). 31 bic Slbtjc fmb rertjt totf, 
bofe. 32 ^cu(e fruj meinte irti i'o gemin. 33 i(^ «utbe fic. 
34 abet nein, irt) ful;le, fic )"iub ba not^. 

1 Xwi .Jevbfilicb. 2 von einem junqen SDJab.ten. 3 bct 
bat feinen sPeqiim. 4 nun butrt) bie (Jtnte evl)altcn. 5 bie 
CJirtH-nlanbe (ivalber). (i I)abcn wir. 7 bie Saume laffcn iljre 
l'Iatter fallen. 8 bie,(Ira!)cn lommen frt)on angefloqen. 3m 
Sommer gicbt et leine Jivaljen auf bct 3nfel gl'U. 9 Wir 



/llimtiiut »tt ^nfcl §i)lt. 



3 



3^0 gcib' tu : '« ÄlnifhUi! ^lao^t eil 35fi. " 
611 ä^oobtcr fct tö fjuiu^m : '* 
„<S<i, (V'i'Tiinoii, U'cjrvi jiiu nö frcil'* 
„m jiiutcii him at ;iu"!l''"- '* 
„!r5 nij jiiu tfft, cii iriiC' d triiiy, '^ 
„5)a fcovi if fiiiitt füiu-r Slai] •* 
„50 (Sfcrbtfr cn tö Seffcv, " 
„-^BoC'^nintti, Jlvanijcremoffcr. "* 

„!Dcjr i jit aimmö cn lltlfou föövb, ''^ 
„(in tnagt et lmu umt ti'ctnicii, *" 
„5:a fc-r bit 5lnb6cr nü tö Sööib, *' ^ 
„P'ii SL'aniiin ti nun Spciinrn. " 
„Ü'uin uö fjcn i önbt V'lnbtcv i-jiuu], " 
„<Sn ffb'fibt uf Jons! „■^ciiin" [juniV. '* 
, £a fo it tö fuai-ncmmcn, " 
„■§uvtö i jiv fcn fjcmnicii. *" 

„©i Äoffi c6 nö bnalfcnil fliiiir. " 
„3f (iiia u£ jit u-at glcttfn, "* 
„(?n Scffcr=a5öbtcvtffiiiv fa riior; '^ 
„Ttt fo i u! nc3 betten. ^' 
„€ii, Ilavfi nö mau tö irnt flinf, " 
„C5u tvan if vöp, ba fum cn bvinf I " 
„3Sü »i'cl, iiHin ani iiüä U'cjvii, *' 
„Uf ef cm sBiiner tejni. ** 

„<S(n \vn üiiä .§ivrcii'jt='J(ab(H'v fan,^ 
„Ta ginui iin'i jcft önbt Siicn, ä*"' 
„(S'u eob'cvbt" ti mc^ alliman,*» 
„'Xö V""bti" fii 'ö fliicn : ■" 



anatt^cn muffen Hart) bcv Tvefrfjtcr.tic. 10 nun nt^t ta8. 
11 SiaOJt unt Safl. 12 unb OJiUttcv fiBt ju fiuiicn. 13 So, 
SD!ant;cn, tcfitetet cu(i) nun ic(t;t iiut, l'ViU\ 14 tic 3«bcn 
fomnicn feien anqc.ianqcn (um '4.;u(jn.HiiUcn feil jU bitten). 
<HU e« bcn 3uben nett) cvl.iutt nvu, auf ber 3nfel Sljlt iU 
^aufircn. l-flente" f" ■"" fjinfinflen im .§ctb(l 5U fommen. 
15 tl)ut nun eucc S'cficä unt feif nitfct tca.i. Iß bann fanfc 
i(t) l'on tcc feinem ©iMte. 17 iU Srtjurjen »nb 5U'tn(t)ein. 
IS JU Uebcrljembcn unb ju Jlreiiien. 19 ba ilic nc* Sßnmnui 
unb Jtinbecjcuii tiujjet, 20 unb nii1)t bavon bartitet, etlva? 
JU i^evticncn. 21 ba fiel bie ^.ilrbcit miv jii Sljeil. 22 unb 
SSüeflen bei meinem isvinnen. 23 aber nun funnt ilir an 
bic sivbeit fletjen. 24 unb nart'^ec aur^ einmal „'^eija" fin^ 
fien. 2.5 bann betcmmt iljt e6 ju »evne^men. 2(! wcäu i()i- 
fcib ^iec (auf bie aicit) nefonimcn. 27 bev JJaffec ift nun 
balbiqft fertig. 28 irt; [jabc nett etroa« Sialjm, Satine. 21) 
unb 3u(fei.'8ulterbVL'b fo ftfbn, oovtrefflitl). i'uttetbvcb, mit 
totem 3u(fe( befticut, ift auf bei- Snfel Sijlt (lebviintljliil) unb 
beliebt. 30 baä befommt i[)r auti) ivcljl (lel^iffen, b. l). tai' 
werbet it)r autt ivcM bcipcn fonncn. 31 ®o, Haftet (bte- 
fi^et) nun nur ju ctroaS flinf. 32 unb wann iit) rufe, bann 
fommt unb Itinft. 33 mir wollen, wenn wir nnä teitreben — 
vnfer a3efle8 t^nn. 34 autl) niiljt um .(Jno(t)en un« lievnm- 
ietrtn. 35 ftnb wir unl'etev.^cvbft-'Jlrbeit entl.ti.it. 36 bann 
flehen ,nit juetft nn ba« 3!a^eu. 37 nattjber. 3« mit. 39 
iecermann. 40 ju pu^en unb rein ju matten. 41 aber i<^ 



,ßlm if ffel U min aBeel, fommor, *' 
,Mn bit önbt ©v^nnf", ** \nt>v, rev, ror, 
„5ö äScrf cn tö wat Sanren*' 
„Wh ^vcffcttjiuj tö fiiarcn. « 

„^cjv Sanb'cv nö uf man ittiiüä, *j 
„£ia luujt if noij jtn ©angcn. ^^ 
,/pi törbt, luerenbtig! gaar ef friiüä:*' 
„Ön U3uufciu cn aur •Waagen *'■* 
„STeji- maat l;i, üö cn guvbt Sinjöör, *' 
„2:it *2(ab[iei- falleiu veeb cn fööv; ^ 
„©u tmcSfcniin, tö 9tüttt, *' 
„®at fuavbi eu umt flütti.»« 

„i2e tö, Jen» ccb'erbt :ic'it'tcn=!5'ib, ^ 

„23au t'ib tö üBunbtev ftagti, ** 

„5^a fnm§ nog tüö** fan luib en fib, ^ 

„-^tt jcv cmä Jen feviragti ; *^ 

„(Sn Sfcnian, bcjv i)oV SUJang mcib', ** 

„(gjogbt, bat er Von' tö JpaTclrfl feib';*^ 

„6u ba Ingen fan uiien**" 

„5M !Drc-ngev om tö friicn. " 

„Ta fumbt bi jcn, bi tlriibi gcit', «' 

„5?i tirr fct tö fiiartcUcii, '''^ 

„1i fiaarb jcvb, irat cn üb'cv fcib'," 

„5)i fift bi foe^fb aBreUcn;«^ 

„®ub fegfl bi föörb irat ön fin Sfelct, '""'■' 

„3)cjr t)i jeu cf ön ..^ööu.' fuartctb, "' 

„Ti aagji bi eä cn ©freier, es 

„£i niigenft fct üp Gier."" 

foll bei meinem ©i'innrabc, futlva^r. 42 unb ba« am ©vj«' 
neu. 43 ju JJleibern unb 5U ctwaä etrictcjarn. 41 mit Stiitf> 
}eu,i au8,ic^en Ju tonnen. 3m aEinter befu.ljen namliti) 
bic Slabttcn einanber mit Stricf;eu,) unb werben bann be. 
wirtliet. 45 Ware S-atcr nun autt) mir 5U .^anle. 4ti bann 
»uütc i.t wollt feinen Slu|}en. 47 er braufbte, wal)rl)afti;i, 
gar niiljt 5U frieren. 48 im Stalle unb über üriiflljanfen. 
49 ba moftjle er, wie ein (jroper §crr. .'iO bic Slrbcit fclbfi 
ratzen unb ful;ren. 51 unb in^wiftijen, ;um Sinken. .)2 et- 
wa« aSoile traBen unb etwa« lütfcn. 53 fclu iU einmal natt; 
ber3eit bcä Sorlc^f.infle«. 54 wann bie Seute fnr ben S-in 
ter frl)Iaii)ten. 55 bann tommen fic wol)I narl) .ijaufe. 5C i'rn 
weit unb breit, »on allen Seiten; Ijoll. wija on zijil. 57 fcfton 
frnljcr al« man einen erwartet. ÖH ein Seemann, wclrtjer 
.qeru aUurd ma,-). 53 [u])t, baj er Sanb jum .ijerbfte be. 
fommt, um bic .5crbfi;eit lanbet. fiO unb bann te.iiuncn 
»cn SZeucm. lil bie jumien Seefahrer ju freien. 1.2 bann 
fommt ter CSinc, ber Zweite ge^t. G3 bcr dritte fiOt Ju 
criaiikn. «4 ber Siertc hört, wa« ein Slnberer fagt. (ij 
ter Sunfte bcr fanft 4'rilleu, b. I1. Mfü fi* etwa« weis ma- 
tten. 68 ber gute Sce^l'tc bcr fufert etwac in (einem Sfljilcc. 
fi? baS er einem niti?t in bcr aBi-l)nanbe erial;lt. Hs ter 
'Jlifctc bcr ift ein Stljwafer, •ikrlaumccr. «9 ber Slcunte 
bet ft' «nf CSitrn, b. 6. i^m wirb bie ieit lange. IV» ill 
Sitte, bap nur «iner auf ein »ial wieccr wcggel)t. Slc^t 
biefer nun aber fogar eine Stunbe ober notl) langer mit bem 
SWabtljen inuctljalb ber iugcmatl;ten iljnre, fo carf bct lein 



/HunJinit »et 3nftl SoH- 



„(Sin i)e(V jüii c! fuiil guartcel fan™ 
„!Dcä niicv aBavft'ä ■Süi'ucn ; " 
„■Qot 5piipcn fnc{ er bau cnbt li'an; " 
„>§ii( ©tun 'neu fiuunä ti S^üüron; " 
„Ön J^hiab'cr fööru jam tuet fa fcf, '* 
„&i liiin jcnS hu\> cii £i>cä öu Scf;'^ 
„Si Slot bi uub' fortromicn; '^ 
„Sit ^labtnt: uiib' lUMibt trennen." 

„fScäjaaving InlrS jvini uf ti\nt iin:'* 

„CSii ba giuija üt ti3 fviicii 

„Ön Icnnen aScgfon irib ti SBiin " 

„(yu ii'C"ten j^nawiriif"- ** 

„TOiin bi 5'ib tvaab' ein ircl titaiißt-, *' 

„SÖanä tüä fa'm, fiiifl ein ■^an'jcft tvangt, *•* 

„3a bit hjcjr jfns*^ {ißf J^irniioc! 

„Sa fmbt cm§ nö cf Icngcr." ** 

3aa, aKoobtcr, bit cS uf nog tvanr;, *5 
(gc£ ©oongcn fen tö (iiii'cn. *'' 
3}inn cä nö ImI' 3uu cflcffi flaar, s' 
Wie bi gub SBöbtcrSfütrcn?^ 
S)a tct üüä jffi enbt Xvinfcn gung, *!• 
Cvn fcb'orbt cm !tc6janrin;^ fjung, ** 
Jjiiir bat et jeno fuar befen^' 
-,Hui- Scl'viitg Vcn' t)ei-b' treffen. "' 



:?» 3[Ö»iu&tct=Sccbtt. » 

9iiin Saartib et' tecbtev ü\> €51' iiö bi ÄUntbtev: * 
!ti 2!}unbtev l;eef ' grüivicb' ^ cn Wubi'eib fa fnuL * 
3E meen, fuav en Srüer, mau et fuai: cu Jlrum= 
\HX — * 



3wcitei- in btt 3ci' IjinnuSflrtcn, iiub fo l'fieiif tiefem bann 
tie 3ti' l'iiil 5» iv'tvtcn. 711 3)ian [jat juji iiidJt viel 'IJi't- 
tlKil »on. 71 biefcf iieucvn Sßclt Sinnicvcii. 7'i einige l-fei' 
feil fiiitfen (breiten) ta t.inn unb lininn. 7'i qan^c Stnn- 
ben lleljen f'c »m ben Sbuven. 74 in .(tlcibein fn^rcn fie 
ftd; wofjl fel)r Imtfi)- 75 uub Ijat-en wclil einmal f.iuiii 
eine Sab.iefSbofc in tet S.iftte. 7G bei- S^tan bev >viib »et> 
ferannt. Siovmals ln\iutfHc faft jebc Samilie miveine Sfiian< 
lamfe. 77 tei ber '.'Irbeit wirb nitl'tS n'^onnen. 7H in fru" 
Ijcren Reiten l'ilbeten fie fi(^ aurt) etwa« ein. 79 in (tur- 
5CU grellen) leinenen .^ofen weit am Sein. 80 unb in f[C- 
webten öuttcröcnibcn ani^ ei^ienqcmaittem wollenem 3eniv 
81 aber ^n ber 3cit wnvbe mau Wi'bl bebartjt. ti'l Wann 
fie nart) §aufe fainen, belam man ein ÖVfdJeiif nebra(()t. h:t 
tai waren einmal. .s4 fo fintct man fte nun nirtjt langer. 
8.") ja, ajjntter, baS ifl aud) Wi-ljl waljr. b>(i foltbe l'ieber 
ftnb äu glauben. H7 aber ift nun balb iSiier Jlaffee fertig. 
8« mit ben guten a?utteibroben. 89 bann lafit un« et|1 an'« 
Sriulen gcfien. HO unb na*f)er über frühere Seiten fingen. 
91 wie ei einmal scr tiefem, äl auf bcm @'.)lter Haute 
t|l gcraefen. 

1 Sa« SCintevIieb. 2 feine Sabrcejtit ifi beffer oufeclt 
m« ber Slßinter. 3 ^at greubt. 4 fo viel. 6 it^ meine, für 



(Sn Sriier bi fenbt et d legt oibti fuul — « 

2)ian, bag treibt d albtet [iangi, ' 

{%xl niei fin gaab'er frangi) * 

Uf aaft grevbt en ©cvrig bi gviicr bi Olat. :,: " 

<Sa irejv et jeno en Seegev. '" 

San l;öm ffel if juu fii: '• 

.§i fii'gt ön (Scn, '* l>i ivil'" tö en jungSaainen** 

frii. 
'iJö I;iiv, f)üt Iiöm ei gingen;'* 
.§i taag^ lii fing neg „5aa". '« 
„3f mut, if iiint, if niiit bi Saamen (?aa." " 

-§i fa'm ^öm bejv en ou'nem, •* 

ilo jna eu Srüei" Vicib'. ''■' 

Zi i'iccbter feib': „■§uv muu' bi 2::re-ng bag 

eeb'er geib'?*" 
„■6i fumbt, tii fumbt fa faafen;" 
„*J(t Ijaa ncg ivat bu <Sen. " 
„!rii ffift bü ftift, bü ffij^ neg lifferbt jcn."** 

„Jgurom,"** firaaret bi gaamcn: 
„(So (;i ef «5 man« «^ en tuet? 
,/ii fjcn«' fa gub, fa bö, fa beilf«8n( uMt er ftcl j«« 
„J^ii ireet ^öm \a tö ffeffin;^ 
„.§i fjen fa me Jen tüv;*' 
„.§i törbt, :^i tövbt, t;i törbt vogt nönüt muar 
luv." 3S 

©üb 2)re'ng fa'm tml' jeiiä ireb'er. ** 

Ti iDiDobter fa'm tö 5:iiür: *• 

„ÜÜ8 gaamen es fraauf, mi gaamen eö fraanf, 

jü Ijeeb' bi 1 üüv. ^ 
„>Öat fumbt fan at bit iTaan'fin. ^ 



einen Sveier, aber nirfjt für einen frofii.ien SDienfd'en (weU 
t^er fiti) trümmt vor .Halte); Ijoll. Isrimpcr. K ein Sreier 
ber üubet e« ni(l;t leirtn allju fall. 7 aber botl) will cä ufdjt 
aKäeit glürfin, gelingen; boK. singen. 8 3eter mag feinen 
S>ater fraiieii. il aud) oft greift eine ®ori)e (Svauer) ben 
gveier beim Slarfcn. 10 fo war ba einmal ein StuUer. 11 
von i^m werbe id' eu(^ fagcn Vi er befam e« in ben 3inn. 
13 er wollte. 14 Ü)iabdicn. 15 nun bort, wie c« iljm i]l 
ergangen. Ifi er badjte, er befamc wohl ta« 3a. 17 iib mu$ 
baS üliatiftcn Iiaben. 18 er fanb fid) ba eine« 'Jlbenbä ein. 
lli wie ja ein greier Ijflegt. 20 tic Mutter fagt: wornai^ 
mag ber junge Seefahrer bo* geljen. 21 er fommt fo oft. 
22 il)r bcite I)abt wo^l etwa« im Sinne. 23 tu betommit 
Woljl obncbin (iincn (greier). 24 warum. '25 ifi er nid;t. 
2S ftarf, fraftig, mannlid), tudjtig. 27 er fanii. 28 fo 
fd)ön. 2« alle«, wa« er foll. .so er Weift fid) fo ju fdiirfen. 
31 er fann fo mit einem verfroren, umgeben. 32 er brand;t 
rcd)t nii^tä mel)v (u lernen. 33 ber gute jniige ®eefal)ret 
lam balb einmal wieber. 34 bie ÜJintter fam an bie S^ure. 
3.i uufer 2nat*tn i|1 tränt, fte bat ba« 5Sed)felfieber. 3G 
e« fommt von all bem Sanjen. 37 Tic ^at fid) geroij erfla- 



IHuiiiart ict ^nfcl J-plt. 



„3ü ^oiV ^ööv iiH-a fevföölt;^? 

„5^cjrtf nlj, bcjrö nö, tcjrä nö ircl tfiii3cv füöli?." ** 

„%\a, fa," faniarct l;i, „cät ticmmcn; ** 

,,3ü niaafl »rnt olbti fuut ; *" 

„Qlrfjcn bi nooinä, jü ircjr fa jaaf, Tiat iDcjr cti 

„<lBat f!d if uö bn ffniaUil ^« 
„3ü l'icrrciubi bag *^ nog t)cii. 
„3)it »ücjr, bit ivejr, bit trejv cu riucj aSigcii." ** 



SSttt c6 bag cii «eccnuin fan 3cn' en tö 3eu', * 
2)ejv fivfni'i cu faar miit fa fiiul üg er fieii! * 
>Cii I)fcb' d fiiul STüggob', lii Iiccr' cf fuul Stoib : ' 
-SaV tfjr cn OiiI' bejr ('en fiii Uiiiüng ()öm bvcif, * 
■§i fjogbt tiöm ef fccfcr cn föii'm'v ©ifaar, '" 
guul SSccfcn, fuul S'aiigoti, fuul Stiui'ncu önbt 



äSanbt dla^t uub', ' ba luiKcb gub Sön'mau * 
(n ©fiiüv. " 

SSanbt U'cib' cn fuul ilorrembt, ba lofbt t;i fin 
5)üür; w 

aiian ba gciPt tö €cc: " „OoU'cral! Doun-val! 

„JRec! Olceiuil '« maa 33ooivcn, bit Sücb'cr cä 
mall" '3 

"■JK Ijcb cm ut jcr al** tflu*^ nog fof lüng Siin,** 

5^a maat cm aaft liffcrbt cn *^!aar jit hir Hin. " 

SBat cö bag cu Sccman I %[ mccub er fuar \i'c8 : 's 
„® auf fa bö, f f cirt Icf f i ! " est aafi bag jit mcä. '» 



tct. 38 ipclci)«« fic min »o^l länqec fütjlt. 39 ift cJ (iftoiii. 
m«ii. 40 ü« mutite ct»M8 (il(',u i-icl. 41 Sctcnminn In 
na^mi fic (juni Tau;«), fic mar fo tiiicM, c8 Unit (in ÖHauoI. 
4'^ UM« U'lt itil nun bn weinen. 43 fie flivM boii). 44 bei« 
wat ein fii'lcfbtcä Schinnen. 

1 SSai ift tiid) ein Seemann ucn Gntc iini ju (Snbc. 2 
wclrtjet ^evumfrtjlvieifen nnt fafiven mup fo tiel alä cv fann. 
3 er hat ni(l)t »icl Srcutc, er Ijat ni(tt tiel Statte, St*, 
tiiifcit, Hcitenben JlufcnUj.iUäovt. 4 tatb ta unb balb bort 
^in feine ©i'tinun.i firt) tveljt. 5 er Tiellt r"1) nii^t pttjev 
«nb frntcr @efat)r. C »ielc 2Coct)en, viele Saqe, Biclc Stun< 
tcn im 3a()re. 7 wenn (S Slat^t ivirb. 8 Sanbmann. 9 
Streune, Scheuer, „Sftiur'' ^cipt aber ciu^: ein 3citraum, 
eine 3eit Ijinturii), eiijentlict) : SrtJaucr, ÖHiiJ. 10 wenn e« 
«jc^t unb fiel flurmt, bann tjerfftlicüt er feine Ibure. 11 
o6er bann ,icl)t e8 jur See. 12 Xie Scflel eintinben! IfM. 
recrtn. 13 na* eben, taä ÜSetler ifl toK. 14 l)altc man au(^ 
früher, fi^on. 15 jicci. 10 |i'l*e lan.i« 4'cine. 17 bann 
meldte man oft iiltii'^lroM ein !)jaar notij iriicncu-o leiljcn. 
1« fdJon meinte er fuc aciuip. 19 Wenn id) fo tt)ue, muS 
c« glüifen; ifl cä oft bort) nort) feljtflcff^latjen. 20 fo sie- 



Sa fuulcvh'i«» 5üögc"f'il" fK" « I)Sm pn',*' 
Sejv al fm gub '3(nf(ag foriaagcb ön *iüin'; ^ 
Sa aaft ba fovan'ncibt fin i'iub cn fin Vd** 
iOn %Jt'rmub, in Jlcmmer, öu Ciclcnb eu Sfref.^^ 

Slnin aiaämuä *« c8 Sccgcr, — fovftunn mi ni.i 

irol! — " 
(fn 23in' cä bi Saiimcn, ** bcjr fccgcvi ffcl; 
m tc-nft«9 ba bi Änanfer: „3f \^m n-cl nun 

i)hiab-, 3u 
„ffliin lluniiig cä iiöl'tcn,*' if fcn cf fan Suab;"'* 
5)a fjcnbt l;öm bag mcffi; In U'cct cf tnir taf* 
STi S'ccgcr (;i.Mn ncm fjcn nie Uuniug cn al. ** 

55at cä bag cu Sccman! 3t ii\'( uö mau fii:^^ 
Jpi fcib' (löm cn Srib, cu Iii Ict fcöm tifrii. ^^ 
J^at nmavcb' man fuuvt>t, (n muf UH-b'cr ütfan;" 
3ü t'Ica-bt ba ittiiüä; Iii jit ba I^öör üJiau. '* 
Gu Umt ba gitöör fjcn! — (Jm fjogbt et jaa iin i*'-* 
Zi ^'üfljaub fcn uf e! fan Staat cf fan Stiin. **• 



ÄnaV' u'cjr if üt min 3uugcnä Sfuur, * 
i^vnap JDüüfcnb ©ccfcn unV, * 
5)a fa-m bit griicn al ön min Scn. * 
(in 33rib fuar mi, ivcir DJummcr 3cu. * 
5trf 3n' ba lö^ if ^iir cn bcjr, « 
•§ur cn 3ungfaamen ii'cjr. ' 

i'al' fing if uf bit 3aa fan 3en. » 
iDian min aiJocbtcv U'ilrt cf liib'. ^ 



lerlei. 21 ®c,icnfatt, SSiberwarti>ifeit. 22 fann ba fiel) 
finbcn. 23 ÜBinb. 24 veranbert fut) fein »Dhitl) unb fein 
®Iu(f. 25 in 'Jlriiiutli, in Äummcr, in ölcnb unb Srtsrccfcn. 
2fi 0r.iemu8, fo »icl alä; Sturm. „(Sn «al' MaSmue" 
nennt man «uf Sl'lt andf ein alte? f olternbes janfif*;« JSeit', 
wie man ein fo((l)C« in bcr .(tolncv ÜJJunbart „cn alt 3)on> 
ncrreetber" nennt. 27 i'evflctjt mit^ nun woM. 2^> unb äSinb 
ijl baä SD!ab*en. 29 fttjcn benft. 30 i* ^al'c wolil teinc 
Srtot^. 31 gcijalten. 32 itfi tun ni*t son l'otti. 33 bann 
lann e« iljm bort) fclilftfjla.ien, er weip nirtjt wie balb. 34 
ilin ncfimcn fann mit än'Onun.i unb Willem. 35 irl) will 
nun nur fa.icn. 3t) er nimmt fit^ eine iBraut, unb er latit 
ful) cljeliti) vcrtinbcn. 37 eä wafiret nur furj, er muf wie» 
bcr fort ton .§aufe. 3S iie Heil't bann iu J^aufe, er licipt 
bann i^r SDIann. 39 unb Wa« bann <)cfti)elien, »orfaUcn fannl 
iBian fic^t ti ja ein. 40 bit aScibslcutc finb aud) nirtjt 
ton Sta^l ober »on Stein. 

1 3>ec alte untferfjeiratfjete Seefalircr. 2 laum War irt) 
aui mtinen Jtinberfrtnihen. 3 lanni tanfcnb a>o(*en alt. 
4 ba lam baä Sreicn ft^ou in meinen Sinn. 5 eine 'J^raut 
für mid), war SInuimer CSiuä. i; jebcn '.'U'cnb bann li.f irt) 
Ijier unb ba. 7 wo ein juncea lliabdjcu war. 8 balb tetam 
tt^ aurt) ba« 3a ton einer. 9 atct meine Siutter wollte c8 



6 



/Hunliort >ct Jiifcl Soll. 



Sit fcib: „?DJiii Sfni, fcrtiiiic jcft luat. i" 
„2;iu 'Jtrii'bcfl iiMafi? bi .*liirt[ rf fnt. •' 
„5Cii fcu jit bi jfft fjuuitfin %iax '2 
„(?t tiinct mc cn Siinnr." '3 

ecf Uurbcr r^ob if ff toi' jcib. n 
?J(aii ivat liifjr jir tö bön? '^ 
Ütfan tö <£ce ii-ilt mi bvt üiu, i" 
6n fjiiuitein 3anr fau .giiä cftlitm. •'' 
:Tctfcf C'i tiiumof uö bi Jib '^ 
Gn iE (taa jit iiiiii -9?rip. "• 



QBü fcu jti- tö cn a3vö(If>.\- 
3ir iiuit irü uf wat fjmiij. :,: 3 
11)1 fof ijuvbt Sriisiacb^^S^iirtiifn, ^ 
S)a imtt et liiftii] fliing, 5 
<g>uraa! ^">uvaa! Jj>iirnii! 
£a imit et (üftiij ijuiii) ! :,: 

a?ibt <ejuiigcn jevb tö brinfcn. " 
Q[rf ticcb' tnib' fcliinf cn Smciiif. :,; ^ 
Cfit jir fä timt, brjr fötfcb! ** 
JTit c§ rn funrifrl <Ba\ü, " 
>§uiart! -öiuna! 'gurna! 
Sit c§ cn fitnrffcl Saaf. :/ 

9Bü nc 11 ba tu üüä ©(cfcn, '" 
(yn (et üü'3 Tiol' ijifaiil, :,: " 
ÖJDjt 12 bfuitiij jcuä '3 tö brinfcn, 
Ühi a3rit 1' cn sBiibnmnd 15 igfaal, 
.gurnal •Oni'na! -giuviial 
Üü'o iBrib cn 3?ribmanS Sfaall :,: 



nUijt leiten, in \it f.i.itc; nitui @i-tn, vciticnc cift ctlrn«. 
11 bcin Grlnticil iiuiilH tcii .'.ii'lil mVH fett. 12 wie finfc 
iiei) tic cifttn tici'icljn 3.i^rc. 13 niitt (icbirnt mit einer 
^d;iuiv, Srfiiuie.ieitcdHer, b. Ij. iin^ ift lüdjt tieticiit ta- 
mit. 14 |>l(i;e ÜScrte iKiitc id) nirt;t flevu n''A'''' '•' 'il'tf 
ivaö n-av Ijicv ;u tljuii. 10 fmt ten .^laufe jur See lucllte 
i(l) mi^ bann (jel-cn (Occieten). 17 iint »ieiäcOii 3>i(>ie von 
.^aufcatl'lcit'tu. Is jnviKf, äuntrfiietc.it. »etl"tvi*eu ifi jmei« 
mal nun bie 3cit. lil iiub irti liak nci^ feine i'uiut. 

1 ein .§c(IJieit«licb. 2 »vir fmb biet ju einet JjcdJjeit. 3 
Iiiet mufien «jiu aurt) ctre,!« fmqen. .1 auf (nn) feieren .ivo« 
ptn «leutentaiicn. .i flelun. fi teim Sinjen eicbövt ^utcih»' 
fen. 7 3cfcv l),it l-eibe8 .Seljle unb ÖV-ftl;inarf; enql. buih... 
and, fcn-obt . . . iil« aiiti;. s «nb liier ift etwa«, Ivelilje« ü'tu« 
bell; lii'll. kolken, flvuteln. 9 baö ift eine scrfcfjiebene eaitje. 
10 ÖUafer. 11 unb laffen «n8 fiern gefallen. 12 ic(^t. 13 
einmal. 14 imfetet S3iaut. 15 i'tautiäam«. 



3f ivfft nc^ii liHit; nuin i£ bövbt et fnav fii — :,: '- 
a Syo.imncn ti'cl jam fa t>or fcifrii. :,; •> 

9(rf Sanbten, bejr nun aSribman ^ceb', :,: * 
Pc- anft jcnö et fa rci^t töfrccb'. :,: ^ 

3a nnit Jen Tiaa, ja tjaat liMt fii'aar :/. ^ 
gan fiftcin f'cn tö föftiij 3aar. :,: ' 

(?n fco Jen, bejr tö <2ef üt färbt, :,: ^ 

(Ml fmnbt cn Üb'er, ba fcnö altarbt , » 

giiar (löm Ijanä ba nt jit cn >§art. '" 

£ejr je|t mc jam fuar ^ialbter irel, :,: *' 
5>(ir fjfnS 1-= et cCierteft " mc <^ jici. :,: 13 

ülJnn trat ffcl cm fii? 3a tma luat rogt, :,: i« 
3a ^nial' jam ön '' bi fafti i'^ sBogt. :,; 

3a tcnf; ©ful' mi bi 3cn I;ur füv, :,: •'■' 
Sa tatbt bi Üb'er bag neg ti^i. :,: '~o 

lliibt Sfccbi, bat bi gaamnen frii, :,: 21 
Sa mut bi ii>vöft »rat aaftcr ivii. :,: 22 

©at f fnl' ja ba jcnä c\m\(\ töfiir, :,: 23 

Sa iiuiaft ein fiuil nii 'ii-etten liir 24 

Si gaamncnö lielitif geib' für. 25 

SBcI geiw aaft nö luat iinmncrf tö; :,: 26 
Warn ra a\iabt regt en ®riml, 2? fi nö. :,: 



1 Sev iliabd'en meifte-S Sinnen, yerivefen. 2 i* Iveifi 
niflil etwa«, atev itl) baif es faum fa>ien. 3 bie iBiabitcn 
»ollen firt fo flevnc el)elirf) vertinben, vetl)eiratl)cn. 4 \tlct 
a'iabrtjtn, baä [einen Üivauliaam luit. 5 i|l oft einmal nirtit 
fo rettjt iufiieben. n fie muffen öincn IjaDen. fie Ijateu ci 
etwa« fitwcr. 7 von fnnf;e!m liiu ju funfji.) ^aliren. s 
unb beti'mmen fie öinen, welri'ei- juv «ee ausfjl;«- 'J nnb 
fommt ein 'JInberei-, bann finb f« vei-iinutlt; ftanj. alcrip. 
10 für i^n l)at>en fie bann aurf; ni-rt) ein Jjevj. 11 Wer juerft 
mit iljnen vor bcn 3lltav will. U bev lann fie. 13 am al. 
lert'cflen. 14 mit. 15 ÜiKen. 16 abe; \i\\i feil man fa- 
iien? fie fiatenetwaä 9!e(i)t. 17 Tic l">l'"> f"*) J"- IS ftf"- 
19 fie beuten: feilte mir ber Gine ir.jenbwc entfctjUipfcn, cnt- 
wifiiieu. 20 bann \)ti>t ber 'JInbete tr* wolil Staub. 21 wirb 
ei fii'cbt , baji bie iKibdjen freien. 22 bann mnp ber SUtie- 
ficr etwa« öfter weilien, einfc^inen. 23 Kai würben fie bann 
einmal ijeljen ju .ffe^r, b. I;. natlj S?elieten f(^alten unb Wal- 
ten. 24 bann mujitc man ri;Ie neue ®efc(}c lernen. 23 ber 
2)Iab(i)en fjjolitif c\t\)t fern. 26 wobl gellt cä oft nun etwa« 
wunberlidl ä"- 27 atet bann würbe «8 red;t ein WraueL 
28 eä ifl wo^I .Seit. 29 muj, foll. 30 nur au«, ju ©übe. 
31 bap i<^ für mein Sieb CSang) nii^t« belomme auf bie 



/Muniart icr Jlnftl gclaolun». 



■i^nt Ca uOij ;5ii>, -" fii ffcb' *9 man üt, :,: 3" 
iTatt fuiir miit Sociu) iiönft fo üv Siiüt. :,: 3' 



Sit'naujc. 3'i Ivottcii hnnifrticii, hip, c(ic bii«3a6v 311 CSubc. 
a.T bic a.liäb*cii .illiuminl a?v.liitc fmb. 34 jiiiuic Sßcibct, 
(ilji'fiMucn. — ädjlicjilirt) miitt;eii luiv ncii) nufnieiffam auf 
3. ip. ^.iiilen'i' tiejflit^cä Vufifintl in tct äljltci- iffluntart: 



äScI ii'cnffi, bat, jor 3aar m 3on', :,: 32 

Ti S-aamncti rtlttimniil 3?riDbcr fcn, 33 

G:ii ri iHitbfr fvoi 3itnc)ii'üffcn 34 ]"eii! 

®i ©ibtälialä of bi Sil'tiii,! ipib'trSbci (fccr ®ei}()al« ober 
bct (Bv[tn 'ISctritaiD unb auf btücu üisafelun.i; ®i Icffclt 
gtjuurman (bcv gturflidjc Steuermann). 



JMun^art l^cv ^nfei §(i^oian^. 



:r*i iwaav * 3Bontcc ^ ttwef?cn ^ 
1810 cn lS4i ü^^ ^ .^pelt^olunn. '^ 

Äommjt bi « alt ^ unir, « inOccbcii 9 ®aft? 
Ü'l fcmmfl bat ^icrmat cbbfv '"! 
ÄHit nnbft bi Inor? cii Icbbiij Äaft! 
2:i efravv '^ Icdit <- fg '3 ,-„ gfttcr, 
(£n Icbtig i'iuilfem, ** (ebbig Tänii ! lä 
^a friiii) U'i bat tütt 'o iUVrjiiar l' tn-n? 
Äccn 1** SBatintcu l^ en fem Reffen,-" 
Sc ftcd^t (latt't (aaiiü nigi^ tvceffii. -' 

Jjaltfl bi (aaiig iiftn, 2- bann gimßt 23 bot 5D?ar! 
Gn glccf f 24 üp 25 hfln bi Jlnaafen ! 26 
®o avni eji ja feen SOiüfs 2( ulni'n Äarf, 28 
Jlrcn 5J3niab 2'J (nif >rt tu Kiafen, 
aBuar-'o f feil 31 n.'i licn? all auiav lui fö(im,3'-; 
Satt 33 „ä 34 üfiä 35 Äör^,fr fä fn gfö^m. 3« 
SBann Qlrnuibb ii^n üf 37 fuKijj^ 
l'iat U'i i'an ficven ntuUig. 3h 

3>oU 3^3^ cm't «umi,-io bat ©eeter -" a-ittl« 
aBat it(?r§ 43 juni 44 griju (latt f fimmcrt, 
3?ät fialt iitni acfer, 45 fg ft mtt, 
'So blauf Ca ®Iaä bat fümmert. 
(?u furduKtv iUinfcc^t! 4ö atueraU •*' 
Träft i^ 3jj rünn cm bi Äimmen « ^^a^ so 

1 Icr fettere, ^artc. 2 SBint«. 3 5ttifil)en. 4 auf. 5 %U 
(lolanb. «i bu. 7 ftftcn. 8 miebcr. a un.ictctcncr. 10 ftiifje. 
U Jafdic. 12 leirtit. 13 wie. 14 Scbcn, Sl-cit^cr. 15 
Senne. Ifi Hi; Ml. lot. 17 Sruhiatjr, Sorjafit. 18 feine. 
19 J^anbfdnibe. 20 Stfunn>fe. 21 ift ei lanne nicfjt (jenjc« 
fen. 22 an, in. 23 ge^t. 24 Slcif*. 25 un8. 2i) Jinoc^en. 
27 SDJauS. 28 Jtirrtle. 29 Stob. 30 Wo. 31 fi'llen, angf. 
feectan. 32 fommen. 33 fiefjt ou«. 34 nun. 33 unfer. 36 
Sctjatten. 37 in unl 38 fcSien «jit ron ferne etbig aul 
Bureicnb. 39 ßiä. 40 Sanb. 41!S>affer. 42 n.'eip. 43 an. 
bere, icnft. 44 birf, biiijt, bunfel. 45 in cinanber. 46 Sin» 



£i ©tninn ■''' biar '•^m 52 febetfet — 
6n !ä!)t 53 ufjn Stäcfen 54 fnäcfct. 55 

68 SuatS 56 cn %(\Uv bcgg feen ©niab! 

2)ät cfj bcgg tum ßTKirmeu! 

ÜRet aSiff 57 fu Jiinncr ufin bi Sfluab, 

M(cn 3alcng. 55 ü^ tu irarmen! 

£ät fanu nigg leeft ivurr 59 — bogg cp't U'af;r! 

Äeen »rarem jten "i" paant 6l üf) Har, ^~ 

SBaun ii-i übv 3)uibbaii «3 (^f^if^ 64 

Whnt f'S .5'^ecireeter ''*' ü^ bi>vc. '■'' 

Jlaiil ep 68 et ?unn! 6'.' Mji ep üljä ®{a??v!'" 

Ma^ ej; et aller aüecgcnl 

-§afc' tri en Sfelleng '• — bi efj f;aVP 

(yn SBui)tt ''' UHxrbt ü§ tu U'eegen. 

£i 'Jlrmuff inia(n-t '■* jaium '-i üfi^' et .?unn, 

Xi J^ougerC'=i)iuat ucmmt aireriiunn; '5 

Äeen gcff u^n't J&üjj tu luenncn, 

lUn-S '*' niff§ c§ '' lebbig Sännen. '« 

S^ogg ()ope Un üb\^ ©cttee Slfarf't, 
ai.>ann't a5i>crjuar fommt met Segen: 
?7emm un idß ©refa^rt bann uT;n '» 5(c^t, 
Äönunt üfi ficn ■^dp gelegen ; 



ilitf. 47 ütiecatt. 49 treitt. 49 Jgcfijont. 50 fe(l, unte- 
tttgtitt ; 6oH. pal. 51 Sttanb. 52 baten. 53 liegt. 54 in 
€tH(fen. 53 ^crfnitft, ;er6ri!(fe(t. 56 ?CL'tfe. 37 SFeit. 
58 Stenumaterialien, geuerung. 59 ni*t geglaubt ixietben; 
leeft, engl, believpd. GO Offen. 61 fiefit. 62 fettig, tereit. 
63 anittag. 64 puffen. 65 niuf. 66 lljcereaffec. 67 uni 
taufen. 68 ifi. 69 Sanb, 3"fel J^velgdanb. 70 ®*ranF. 71 
©e^illing. 72 fleince .lioggenttob. 73 meött, fetmeDrt. 74 
ftt^. 75 utcrfianb. 76 anber«. 77 al«. 78 S^e nnen. 79 in. 
80 leien. 81 »on Slenem. S2 miebet auf. 83 im giftranf. 
84 geflogen. 85 ©otgc. 86 ge^cn. 87 nif^t ine^v. 88 auf 
ben Sorg, auf« Sorgen. 



s 



^luirtatt Jet 5nftl gcloolttiiS. 



£ann Uwwc ^° \vi tan Slti) 81 \väx a^j^j, ^2 
£ann t;nt)' a-i ii\ir ü(i3 33niab iiBn't Sfnp^», ^3 
*I3ciT flocken ^^ cfi ti Surrig! '^ä 
3Si guiig '^^ nigg muar **7 tu Surrig. '^ 



3)Jnaf ■^a]t\ bi SJccrjiiar fcmmt tnd iitjii, * 
Satt -5 ','UIco na '■ ul;n Stnnn! ^ 
9Bi jlnnn bann mä bi na!)^fl SSoKmu^ni s 
ÄonivU'ot fS '•* Scffcrmnnn. 

ÜI;ä Sd;Iüv cj! bann üt'V See ü'^ä .§üfj; *" 
Äecn l'unn tu fin rünn cm! '^ 
SBall Bt)m \vi freub' 6a(l trurig tü^, i- 
£ät ©fürf fpfit 13 cm m bcm. 

SfiiK üf) bann Sturmnnnn an'erfaat n 
i)iä i-i In iU)ä gfffcn i" bann, 
ailutt I' U'i iiliö a'iäfft i'^ Mn Sa»jclei i^ faM 
i*ir.)t niaafo, -o fi ii'i fann. 21 

So fficcfo 22 nn üf! 23 ufjn 24 fci SBrtK^ 23 

(Sä UH-nn nicfä ii'ceffn Ijatt, 20 

SBann man 27 nigg jia^n28 biar23 jtaant^o jör 

)>M 31 
<Sn (nitt bi Si'cfafjrt fatt. 

£ogg (lafc' \vi cftmalu Sännfcl;inn cot, 
5M i'ocJjt 32 tann (^fU fn finr, 
STann cf; imn inulir33 fugg jia[}n3-i fo ftoof 33 
(5n föötot 5cf{ üf) gar. 3« 

3^i ^rmdit U'avbt avfatt, 3; tau a)iann flial;v 38 
lll)n't Sränncr 39 tvan- cn nett; 
Tl ubr tau -"^ bann, cß arcm ScJnat'V, -il 
a3i't 3Uiur ^2 cn Sfa-uatcn -13 ü-tt. -n 



1 SifctJcttirt. 2 in. 3 Svraf^e. 4 iai gviiljj.itiv foiiimt 
(Mit Ijciiin. 5 fcft. C mm. 7 in ätnnli. S ivir fielicn 
bann mit tcm n.tt^'ficn iH-llmonb. a aW. 10 llnfcc ÜU-i't 
iü bann auf bcr 2cc nnfcv Jjanä. II [ein Vanb tunbum \u 
fcljcn. Vi Kilb fcnimcu wir ftcubiq, talb ttauriii naflj.'^ianfc. 
13 ffidt. 14 (i^Uic unä bann Slutmiinnb ut'crfaltcn. 13 
nnn. 16 bei uufcvni Sifdjcn. 17 muffen. 18 unfctu äfiafi. 
19 Sciicl. 21) litjicn ma(l)cn. 21 Ivic rcir li'uncn. 22 frt}lci> 
(i;cn. 23 teil- uni. 24 au. 23 Ufer, Siu\\e; lu'K. wal. 26 
alä lucnn «itl)tä gcwclen ivatc. 27 nur. 2S nirtjt (iincv. 
29 ba. 30 flcljt. 31 fcft, bap er nirtt mc^r fort faun; 6of(. 
p«l. 32 tuft. 33 Dicc, i'on bcu 4 'iUann, aui bcucn bic i*C' 
fa^nuii bcä Sootc« tcfttljt. 34 Gincr. 35 flu>i. 36 um fot^t 
Silrf;c «n« !)ar (jur(tl)t). 3? bic SSadje wirb aufliefert, auf. 
gtficUt. 3S jnjei SBiaun f.tlafen. 3a in ber (leinen Jla» 
jutc. 40 bie anbcrn äii^'i. •*' als arme ®rl;afe. 42 tei bem 
Steuerrubct. 43 Seäelfitei-'teu, bie untcrften Grfen ber Se- 



3)ogg cf) bi SSac^t «ff, *^ Äoffc gar, " 
JTann I;ilt et aa-erall: -i^ 
ilui, JS a-cnn man •*•' jiafirjl »ü ^i jtummen 51 f (ar, 
5)ann brinf ai aKtumal. 52 

3^ä fommt bi S8i.U;rt 53 ul)n üf), 34 ji,[ ^^,^^ .33 

llfni SM 56 tu ÄOll 57 „.^ (,„„^.j^ .38 

®i anar tijrrien all aarig flau, ''9 
£i !5ibt Go nnirr üf) redit hing. »1 

So irtffelt «2 Seefatjrt uff en <\ff ''.3 

Sliet &IM, met S'reub en ^ruur, "i 

Sogg 1,'ab' ai man^s üfjo iBruab iit'u Sfav-v,"" 

a.Hin £^uäl f'' ff; "J^ bann feen •'9 Svnr. 



M^it .^d()o(unnct ^:|jröcf. 

Jlumm, aiianntjee', 2 fatt bi Saiielö a^\^\^ 

lU;n ■i See nä 5 ütt « tu faliren! 

SBarbt üfs bi Struam ' utjrö « fnn).'j.i, 

5Si fatjr met friHecf Senn '■> 

lUjn i\l}S i\Tuf nä Ijen, 

Om en gubb 5ang tu a-cnn. '0 

Satt Qdfeä, Jlant n en Älüafotf 12 ütt! 13 

£'i übt aarbt üß u uan bunnen, 13 

®ann a'i niutt [nitterä ^'' ütt. 

3Jä efj ül}ä Äraam ü^p Scmm, i' 

l'iat üfj 1« biar i^ jiatjn 20 üi)\) ncmm, 21 

S^ann jeaft 22 bat u(irl 23 cn Stemm. 

$ref't! üf)li mo!) ©eer, 24 oof23 cn gurf Sang! 
!Eät au'il ai bcllong 2ii licvr, 27 



(jcl. 44 fi5eu. 45 a63cli*fl. 46 ber Jtaffee (lar, (|blt''l't. 47 
bann Ijeijt ei ütcraK. 4» nun. 4a nur. 50 erjl. 51 fici« 
nernc Saffen, S(t;altn. 52 attäumal 33 9iei(ie, (5'etu^r. 
54 an unä. 53 loir jn.'ei. 30 in üile. 37 ju i'ette, ;ur 
Srt'tafrtcUe. 58 nun iictieu. 5a Ivir waren votlMn frtJi'u 
5iemlid) ermattet. 60 Jeit. 61 Ian,i. 62 ircl'felt. 63 auf 
unb ai\ 64 Sraucr. 63 nur. 66 iinfer !8rob im (ät^ranf. 
67 rcn Cual. 68 ifi. C9 feine. 

1 gcmmtr- unb .ijertijl<gifcijerlieb. 2Scut(^en; rjoll. man- 
ncijcs. 3 feft bie Seijet auf. 4 in. 5 nun. 6 au-J. 7 ber 
Strom, bie Strömung, S anber«, etiva. U mit fro^litl)em 
Sinn. 10 oeminnen. 11 baä auiierfte aSorfcjjet. 12 brei- 
erti.ieä ajotberfcficl ouf fleincn Sitiffen. 13 au8. 14 wirb 
uns. 15 ronnotljen. 16 anperil, am iveiieften; berjeniäe 
gifrtler, weither jule(jt i'om Straube al'faftri, mufi am roei-- 
teften iu bie See Ijinauäfaljren, um fii'rtien ju loiineu, weil 
bie anbcrn gifcfter iljrcu Sttid) jum Sifffcen fdjon cinncnom« 
men ^atcn. 17 Sfl)uur an ber anflelvulte. 18 laf-t un«. 
19 ba. 20 einen (n.1mlit^ einen Srunt i'ranntu'ciu). 21 
nehmen. 22 niel't. 23 anberS, mal. 24 auf fil'onc« iSctter. 
25 aasi}. 26 Ijeute. 27 I)cff«n. 28 li'iv t(!un. 29 batum. 



/niiniinrt icr Jinfcl gclflolan». 



9 



yaim lieb 31 ivi opf fcon illiiab, 

lUir§ 3-' tieft 33 ti ,(tccf 34 1,^ t,„rttt. 35 

9Jä törininf) 36 tami mrt freubii] lliiibb! 3~ 

Ö?i fiif'r ii^n 38 (Siettf^ 3uil;mcn 

-?.Vct l'iff 39 cn J^nt' cii ©ubb, -lo 

il'ift (lellc ^' <Sce iicvtraut, 

£iar ^2 cftmal« üfjv üp « hnit, 

Tcflü ül)i Scrtinijt ü(;p rau(>t. •'^ 

i'iot Giott alkcft! JS tiar ijinujt ^o cv fcou! 
Viat fdnitt ■*' ii(m ©ottcS iliatimcnl 
iliii Iä!)t u^n't Sliccr bi 5änn. 
J^iovr! ü(>v bifn SBurr -i*^ allccn! 
Ännn iri ft r;iirtclf mccii, ^^ 
*i5ann uof bi gang cß flccii. 

ürMiin iin bann ^ii6' üf^iä ©[fc§ iUt büüvt, ^o 
. (vn tri tcgcnn tu fjaalcu si 
£i jial)vftf 5'^ «IBcttlfng 53 f,,ürt, 
!rann r.ipt 5J bi a^övnmnn: „tianf!" 
5^l^nn tiitt et: 55 ®ett fei 3:anf! 
Viat fö^m!56 J{[amomI5' nii tnanf. 

^■§ bann bi Sang ü§ giibb, iui fli 58 
Tann rief 59 pan Gcttcä «Segen 
ilui '&iitj tu 60 bann, cn fi ^1 
Ü^ä Sffiiff 62 cn Dinner flunn «3 



30 'Prob. 31 leiben. 32 anbcr?. fünft. 33 tleitt. 34 tct 
>Ui). 35 tobt. 36 torttärt«. 37 SBut^. 38 in. 39 teit. 
10 .^al't unb @iit. 41 mit M^n. 42 ba, für: »cl*e. 43 
auf nn§. 44 n>crauf jcbortl niifcr i^crticnft 6crul;ct. 45 
„allttfl" ift unutctfc^tar, te ift «in altcä SBort, ttctc^'e* bie 
(iifffrcr, b^ne bcn Sinn bcffelbcn qcnau aniicben ju fenncn, 
nof^ immer tcit>clia(tcn ; cS foU fp ricl I;eipcn Mo: „mit 
(Vlctt, im Sjcvtrcmen auf ök'tt nu'ae 3lllcä nait Si-unfd) jic 
ben, 'JU(c* ((elin.icn." lUit tiefem äPinte tiivfte ba« nitber« 
r^einif*e „5llaaf, "JUaf," ^.'J>. VUaaf .fiSln!) nal)c cerwantt 
fein. Sie Jlart^entr fa(cn als ÜDunftli in Scju,; auf bie 
SBebffafirt ihrer Stabt: „Mlaf D*en cn wenn et uerfbnfl" 
Cäaebcn nu'iie iietciben, Kuben unb {jottlcben, unb «jenn ti 
serfinfel) i'er.il. baä en.ili''(t^e alofi Clu'rt), ergaben, botf) 
auf). 46 nefet. 47 lapt frt'iepen (bie Sonne). 48 „-gerr: 
auf bein SDmt", biefcS foK auf '4>etii Sif'i'juq f)inbeuten, auf 
bie Stelle ber ^eili.\en Srtrift, U'o '.;iclnis faqt: „?Pieiflcr, 
wir liaben bie ganje iUa*t u. f. U'." ^T'er f*male ffbwarje 
etveifen, reeldlcr quer ut'cr ben 9i;:(fcn beS Sitellfift^eS 
läuft, wirb ton ben Jpe(i5clant'frt;en gifrbern für bie SJarbe 
»on bem (^'rilf beä ^ietruä fiebalten. 49 heijliifc meinen. 
50 aueiiebaueit; n>^mli(f) mit bem l.h'njicl)en ber oil'tterlcinen 
eine fiMc Stunbe qewartct. 51 ^i'len. 52 ben erften. 53 
€tfjctlfifi>. 54 ruft. 55 beipt eä. 5f» taiit fcmmen. 57 
„Älamem" rufen bie Sit*ev, U'enn jroei Srtjellfiitfce fi* ju- 
fammen in bie Jln.ieln rcrn-irtelt ^aben unb äuqleirf; in ben 
itabn qeicqen werben. 5.M fiie.ien. 59 reitf). CO nat^ J>aufe 
ju. 61 (e^en. 62 unfer SBeib. 63 fielen. 64 nun ^cjfenb 



Slä t;5vcnb tu bi ©tninn, «' 

5Bi K(jni iHiU greub ufni't ?unn. «5 



S>t Firmen, hiav iamm ' faHctu * 

\U)o ,?egt ■" fcn 5 a\>\\ ^ 
i\i)ä ifiran efj fna^'^', 
SBi brinf ti Tial), 7 
Zann ütt bi ©a!\ 8 
9Bi ffialip Oi ULiagt, » 
Trtiin fann ivi faagt, l" 
(Sn flunn ivi <\]>\>, " 
Trtun Ia!)t ufm SfapV' '^ 
(Sn grot Stäef i'niab, '3 
SBi i)ih' Um !:1hinb, »^ 
SIBi irit fu brinf, 15 
S5?at ilicmm •'' üfj tringt, 
Gn fen U'i fatt, 
2:ann Heft i' nogg, iimt 
3r>i airrig i» [jaa '9 
1u 3)Jcbbai5 20 na. 21 



Sftj' Sfamel, fmnm cnä juart tu nii ! 2 
£i kft bi Safi ütiv ^unn, 3 
Stf ten ferleeft, I;eW eält üfi).i Zi, * 
3if teb, bu Uli üien J5unn. 5 

©fulb 2)i mct mi tufrebcn irccä, 6 

(SS icE mct Ti cof Oen, ' 

SBiar ouf lil'» Jllel'r bau 58ül; en grccä, s 

aBann tut tofrcbcu fcn. ^ 

Tann c§ üfiä .^cmmclricf nigg fier, l" 
Ü^g ®Iü(f I;aa iri nfjn't -§art; »i 



an bem Stranb. 65 »ir tommen vM Srcute an baS Sanb, 
jur Snfcl J^elijelanb. 

1 \\(i). 2 fclirt. 3 auf 4 unfer üicl't, unfre SiJjttr. 5 
finb. 6 auf, JU 6nbe. 7 wir tiinfen bei Sa.ic 8 bnnn auä 
bem SBe.ie, 9 wir fd;Iafcn bei SJiatljt. 10 fanft, flclinbe, 
leitijt. II unb Pe^en wir auf. 12 bann lient im 5rt)ranf. 
13 ein grcpe« Stucf '.Prob. 14 teine 3lct^. 15 wir effen 
unb trinfeu. 16 iUIultcr. 17 bleibt. 18 ubri,!. 19 baben. 
20 aHitta,!. 21 nati), .juruif. 
*) aiütqctlieilt tun Iliecber iH-n .ficbbe. äSiir serweifcn }U- 
qleifl; auf befftn Sduift: „i'ricfe über -(jelin'lanb." i'rc- 
men. a^crlaq ton 'iüil^elm JJaifer. Ib40. 
1 Ser jufciebene jjel.iclanber an fein Sieb*en. 2 .«lei- 
ne« ÜTiibd'en, fomm einmal l)er ju mir. 3 bu bifi bie l<efJc 
ouf ber 3nfel .§el.iclanb. 4 3* tin verliebt, ^atie (iel auf 
biii). 5 3* titte, gicb (t^ue) mir feine iianb. 6 ©clllefi bu 
mit mir jufrieben fein. 7 ÜBie ii* mi» bir ard) bin. 8 SBa- 



Sirmcnid), (Germanien« !2<cl(e[flimm(n. 



flO 



^untiact itt ^iiftl Sflflolanli. 



■^M ivi fceii SBifii, bann brint tri S?icr, 12 
äSi \v(i ban fernen ©innrt. '3 

SSann \vi mct nrtfc foiievn gunij, l* 
UBi flUHij iU;ä nl}n ÜSn», i"' 
5^i :Iibt irnrbt ü^ bann gav ni^jg Iiing, "■ 
©0 flöggt iijj hau Vi 2^al). >'' 

en foninit üljS ÄoilhW), ! Tjn firett '* 
©ung an bi Zai) wbn jin, l'J 
aSann ii-i ii^n S'vcub ti acfcr fett, 20 
Gn ^öpf ">T bi 3nn. ^i 

ai>i Irti'lrc (;üffclf bann cn flcU, ** 
!5üfrcbcn nict ü(i3 Stann, -3 
SPcvtiencn iri bann cof nigg täll, si 
SBi fnoje, eä ivi fann. ss 

611 foninit ti Ü?<ontcv nict ficn ÄoU -<^ 
(Sn f ffll »vi Csalcng t;aa, '-' 
Sann to^cii-'i ti Sarfev i^oU,^ 
S8(eft bun Sßertienfl niäi m. s» 

9Bi pVf ü^>5 bi aSijerjuar bann, so 
iTät Soffen bann tegennt, ^' 
SBi ti'crfc bann cä IBiff cn ü)tann, ■■» 
Üfig Slict bann «gegen \i'cnnt. s^ 

So tavt bi Söninicr i'ifi u(;n iin, s» 
3iar n'i i'ip bot l'cvfn, 33 
5:i a'caavcn flöggt fo cS bi 3nn, ^ 
en 9laagt en 2)ai; mct a>i. sj 

9Bat li'cK »vi ninar, fcn fünn cn ircU 3^ 
Gn f*aa ja gubb üt;g 3?niab, ^s 



vcn aiit^ uiifcvc .Rlcibcv von SJoO unb SrieS. 9 ÜDcnn njii- 
5ufric^cn Tiiit. 10 taim ifl uiifcr J^immelrcirt) iii*( fern. 
11 unfcv (^Hurf tjaljcu ivir im Jjcr^cn. VI Sal'cn iviv [cintn 
Sßcin, bann ttinlcn ivir 4'icr. 13 iviv Iriffcn vcn feinem 
©ttimcrit. 14 wenn mir mit einanber liifiivanbcln flehen. 
13 fo (iet)cn H'ir unfern ei.ienen, tefontern SC-eii. IGbie^eit 
Wirb un« bann ,i,ir ni*t Unij. 17 fo flif^lt uns talb ber 5(in 
^in. 18 Unb fommt unfer .fio(iJ;eittii,i, r' wie fu6 (eniil. 
»wecl). 19 ge^en wir bem J.iii entiiencn. 'in wenn wir in 
greube tei einanber fUjen. '21 nnb doffen n.irti bem Jlbcnb. 
22 wir leten [jaujlirt) bann nnb füll. 23 jnfriebcn mit im- 
fcrm Stanbc. 24 cerbicnen wir bann aurt) nitfjt viel. 25 
wir arbeiten, Wirten, wie wir fonnen. 2fi iinb tommt bcc 
SSIntev mit feiner .«alte. 27 unb follen wir Scueruni^ Im. 
ben. 28 bann laufen wir faef weife, Sarfe i'cll. 29 bleibt 
i'om äierbienfi nirtjt« na*, ^ururf. 30 wir ^ojfen auf ba« 
gruMafic bann. 31 baä Rifitjeu bann bcfiinnt. 32 wir wir- 
tcn bann als SBeib unb ffliann, 33 unfer gleig bann Seden 
flewinnt. 34 fo Uuft bet Sommer un« entiieiien. 35 etic 
wir un« bejfcn »erfeljcn. 3ii ber a))or,icu flie,it bin fo wie 
bet 'Jlbcnb. 37 unb Slai^t uub iaj mit bir. 38 waä wol- 



(»Ö bann bat ®(iicf mct üp u()n ©vcU, '" 
£ann lieb iri oof feen 9Juab. *• 



5Cittwort. ' 

Zi fpräcfft mi ntin, et icf mien .§nnn 2 
3)(Ct £ien ul'n arfcr Uv.\ 3 
Xi falifl. irf hcn bi '¥afl iifjp .<!unn » 
(?n lucUt nü biavont frei). ^ 

iT'at icf ü(i(j \?iinn bi 58a(l nigg tcn, « 
a^ät n.'ct irf fallcw irell, ' 
Sogg U\i Xi et, bat fat;t mien <genn, » 
^«iar irf nict Iciinve ffcK. ^ 

Xät 5airurr fann irf Zi li'clt bu, '<> 
9Si fcn ja (irf i.'an Stann, " 
3rf trccb bann ütt mien 5amct^=SfuI), '2 
(an iri ivnrr QSiff cn 3)iann. »^ 

Sn ^a U'i fibcr fort iö^m fann, " 
Xät mntt bi Jofiinft liar, '3 
3>ät ejj 3)ien *4.Uid)t ja bann eS JKann, '« 
Si>ann n'i tu arfcr I)iar. " 

aserticnfi Xi umt, bann ijoU irf bat »? 
Gö J^üjiiviff bann tu SRiatt), •* 
2'a!))'i £i bat nigg, iri fötim tu fvlöct 20 
\\i)n 9!äbe[ oof cn iviatit. s« 

5^ogg Iki^c irf, 5:i baüji Ticn a.'a|f, « 
Gn ^mltft mi furrigfrcü, '* 
•Igina li'i bann 'n i^ctjcn n(ni bi Äaft, ** 
2)ann fann iri rul;ig la!;. sä 

ten wir me^r, wir finb gefunb unb wo^I. 3'J unb ^aden ja 
(jut unfer Scob. 40 ift bann ba« (S^luif mit nn« im Spiel. 
41 bann leiben wir au(f) [eine SJott). 

t Der jufricbenen JjieI(!olanberin i^re Jlntwott. 2 bu fprii^ft 
niid) an, ob iA) meine .ijanb 3 mit ber beinii^en in citunber 
Icijcn will. 4 cu faiifi, id} bin bic 'Stfit auf ber 3nfel .yel. 
jiolanb. .5 unb will)^ mifto barum freien. 6 ba^ i4) auf ber 
3nfel .5el>iolanb bie Syefie uie^t bin. 7 baä Wciji icj fclbft 
wo^l. 8 boil) bijl Zu ei, baä fagt mein Sinn. 9 wo ii^ 
mit leben foll. 10 ba6 Sawott tann itt) bir wi'(U t^un (ge« 
ben). 1 1 wir finb ja iileitfe »on Stanb. 12 3i^ trete bann 
au« meinem iB!abrf;en'®(t)u^. 13 unb wir werben üCcib unb 
SBJann. 14 unb wie wir ferner fortfommen fonnen. 15 baä 
muj tie 3ufunft lefjten. Iij b.iS ift tciue !J>flii^t ja bann 
al6 2)iann. 17 wenn wir ^u cinaneer (jeliijrcn. 18 »erbicnfl 
lu ctiva«'; bann ((''■"e iiii ba*. la al? Jpauj^au bann ju 
iKat^. 2ü tl)»it bu ba« nidu, fo Icmmen wir ju balb. 21 
3n Slabel autt) itnb Xratit, b. ^. wir oeratmen, wir iebur» 
feu ber Slabel unb bcä 35ra(ites, um unferc jerriffenen JJlei> 
ber jn flirfen. 22 bo(^ fcoffe irt), Su t^uft bein Sejic«. 23 
anb ((Altfl mitl; forflenfrei 24 ^laben wir bann ein !Si$(^cn 
in unferm Jfaften (J!ifie, JJojfer). 25 bonn fonnen loit tu» 






jWuntiiitl Jicc Jliiftl gclfli'lrtni' 



11 



®o f lütt \\}i 'Pürni met SÖIiitt en <&avt s« 
Üf! Jvcu M tu bi 3)iiat>, " 
O! lucclit >ri bann frct) tlitf Lniii Smart -* 
C5:u ivfuit bat ®Iiicf ul;n «Sfuat:^» 



'Öaa jiium ' 'n äBu^numg tu iifvtjürc»? 2 

3n, mien ^icn! iiax tau;-' jiat;u iTcust * 
nift jial;n, rn jia(}u inct tau a?abcv. •■• 

3cf UH'II bi JDönC'E nict tau inibcr nciuni, 
irifl iit nict mini gräuii, « biav [mll fulliiit, ' 
toov * U'ulnu- a'cK. -§a i.\ill ftdl » bat l'cfd)! 
fojt? 

Ja'otlciu «Olarf bi SSccf. m 

Cia L'äU U\t bat .ftL^ffc? 

STi "iantion f oft mct 3?vuab cii iHnicv acljt Sf cl= 
liuij. 

Sfu micu ©afcn UO1315 niijg l'icr? 

dlt, micn >§crr, binn imirv " nU i'öv bat 
6üniicrfationä»'§üil tu'ccljt '- cu i.hiu biar u\\ = 
Ijaalt »3 

9Ja gubb, bann lucll icf biar l}cn ijuui] " 
cn jamm l?icr juavt evbcrc. *ä 

©fcU micn gamcl jimm bi Safcn I;aalc? "< 

!Dät ffcU mi liff Kceä. " 

3i {ann ja mct mi cjuniv »^ 

6f) t;icr cu SianOiHictl;ft? ^ 

O ja, tcbcctcu 3u H >§iiincit äi 3?icbau. 

aßanuiav 22 inarbt " I,nrr utjn " bi Öaft= 
^üfcr ctten ? 23 



^ÜT lic.itn (fdilafcn). 2li fo ftljlicpcii >rii- bann mit SKunt 
unt .^cvjcn; SOiUtt, cnijl. raouih. '^7 imS Svene ti« an bcn 
IcC. 2b Ol mcdjten ivit titnn frei tUiben i'en ättimcrj; 
cnj^l. smart. 29 nne geunnncn ta^ (5Uuit in tcn Srtjoi^p. 

2!ic mitiicthciltcn DitMnn.icn S.il'cn tcn alten ärtjipfa' 
Vitän Jian« gtant §eifcnä jnm äievfaflcc. aVerireve iivofuic 
(Setiibtc (;. !8. „Ti .'jcliithinner cjs övief', 3)al)n en 3n> 
qclämann," in J^cliiolantet i|^ ijviefe, Dane unb (Snälan- 
bec ; „2i e\i^i en ti SJav," let 3urt;4 unb bct S?ai-, ii. f iv.), 
Ktldjc biefet ficUiclanbifitc aSclfsbirtjtet iinä snfanbte, tonn-- 
ten VDCßen ajlaniicl« an Siauni nirt;t al'nctrucft Weiben. — 
2)ie Scroc^ner tcv ^nfel^cldclanb, njelrtjc fiij^aui-lfartjürf) 
»om Äibellfifft' ■ unt .§uninutfan.T etnaljten, flammen i-on 
bem ttaftigen bcnt|'(t)cn stamme bei- Sticfcn at. Sic 3n|'el, 
bercn !8ci)i.'lteiun>i firt) anf ctiva 2300 Seelen belauft, ije- 
^ortc fruliet ju Sanematt imb jeft ju (Snglanb. 

1 Jjaben äie. 2 (u i'ctmietljen. 3 fe'fi'it i^ei. 4 ein 
3immet. 5 mit (Wei SJctten. ti gtcunb. 7 ivelrtlet tatb folflt. 
S ^ufammen. !) reic fiel foU. 10 jwplf Siait bie 3B\i(i)c. 
II tiefe werten. 12 flebratllt. 13une ton ba ataetitlt. Uba [|in 
flehen. 15 unb fie Ijicc ^cc tefieden. 16 fdl mein lliabiljen 
3linen bie €a(^en ^clen. 17 baä feil mir lieb fein. 18 fie 
lann ja mit mir de^en. 19 S.'eilil.'iMirtljel. 20 ba unten, im 
Untcrlanbc. 21 bei .^einiitl). 22 Wann. 23 toiit. 21 in. 
23 aefltiftn- 26 bie meide 3eit um Ijolli ^vei. 27 Sonntafl«. 



2)iiard :TiM om (juaUm'ai Srcc, 26 cn (£änu= 
balimcn -' cm fJvcc. 

i'iat jimm cu *4Jotötcv ti:'^m. -'s 

Dot cn €fojtcv,29 ^1 «Suiebcv, cu <aiuctt. so 

aiUavsi unil;nt bi ^octevl 

5l.Miuuiav t)aa ii'i -3lb'?33 

9i3anniar l^aa an rfliibb? 

äöat l;aa an bi ii^inn'^aa 

Ißi ^laa <8übcu, 3ieorcu, ^IScficu, Oilcuanuii. 

•^aa U'i "JiJnncv cu iicib 3' tu fiivcl;tcn'? 

£i i\(, uiicu >§cn! fü laauij bi 2ßinn uigii 
litt 3ä «güfcii tommt, l)iitt bi J^cKjcluiincv fccn 
:5i.Mincr cu V'oib tu tcvamcl^tcn. 3« 

SBat c§ bat für cn (icnlig ©ficu? s' 

3}ät älVctcv Ipdjtct. 38 

aBiar a-cllt Ii ficn, I;üOöf gamcl? 

3d anU uljn't vuab fBcctcr. 39 

Jjia iHnftuuu icf bat? "^ 

Tat cfj cu ^§üö, biar alte SDicbborcctcu ii 
cu <£äunbal)iucu *'- fvvungcu aarbt. i3 

i^n guui^ et bicu »' Srcicr? 

■iyi cti ctiflcrt cn t;aa(t tau ^iccrcn ut;n bi 
aSall. 15 

Svi'iiiflR 2^i bann cof a()n ticm? 's 

j;->i ffclt acU talt na fetjm. " 

■ii^iarom ffull icf nigg cef mct micu a>cr= 
a'oubtcu fvring? Qlllc -§cIgo[uuucrä fcu ja 53ru(;vä 
cu £i>itcr^. w 

.gia i'all fD|l bat aUcbbaySitcu? " 

•öa i\iU f efi bi iu^rrcl SSicn ? 5o 

3c! mocljt giarcu rünn cm Älcff faljr. 5i 

9kd}t a-cU, micu -C"'fvr! fticgc jimm man 
il;u. 3-' 

3cf inoil)t ocf giarcu mct ütt tu fcStcu. 53 

S^iartu " Eauii an Icdn fii^m; 55 nllccu amnu 
an H bat l^unu tlicf acU, bann bu an 56 am 
«aftcn cn fal'r ütt tu flcUtcu. (cm ©cifcu.) 57 

funnm jimm (;icr cu ^^itf, ** biar acll irf 
cu aBürrcm ^s aiccr 6° cnufc. «i 

Jpa a'cnut jamm bi äöctticug? 6-' 



28 5affen läic einen SBaibiet lommcn. 211 and; einen 5(^n- 
fiet. 30 ä*mict. 31 wo. 32 wann tjaben wir t^bbc. 33 
SBinb. 34 2>onnev unb iUi(ji en.il. ilmndcr «mi liglitning. 
3.5 auä. 3G crroavtcn. 37 irt)ein. 3S baä a'afjev leurt'tet. 
3'J in-* retlje aBaffer. 40 wie tcifiebc ifi) baJ. 41 Siiti 
U'orfjen. 42 Sonnta.i^c. 43 jitlP'""?(cn, flctan^t wirb. 41 
wie a,cl}t e« beinern. 45 er i|l nart) ben Santbniien sltf-'^i^t» 
unb ^olt äwci .'pcrren an bie Ttufel, an ba« öieflate. 40 ebne 
ibn. 47 nailjlcmmen. 4S SJvubev unt Sdiweflcrn. 4'J ÜBiil 
taijeeffen. 50 3lafti)e 213ein. 51 3rt) mortjtc <ievn vunb um 
bic3nfel faliven. 52 fteiiien Sic nur ein. 53 mit auefaliren 
um ju fifit;cn. 54 baju. 55 lei(|}l fcmmcii. 5fi Ibun u-ii. 
57 unb fali'rcn'auö auf bcn 3^ovf.^)fan,l. 5H Sieljmcn Sie I)icr 
eine au()ci. 5'J OSutm. 60 über, lil am (incc befeinden. 



13 



Ittuniiatt »et ^iifcl ^tlgolnn*. 



lUjn (t\m\ <Se( luot >§uff. »^ £1 cgemmcv 
fifiu^fflcn H bi 9?nim'n iiu't 9iCft, «' im mc 
*4.»(iinn.'crä cn ;5icmTi3 nciiiini. «j 

Srinß jimm mi Set^t. ^ 

■Svituj jimm ii;i «Siuitt. *' 

2?viiU3 jimm mi Sriinb. 

23viiu] jimm mi 3?ijtter. 

a?riiuj jimm mi Jicrff. <">^ 

a?ring jimm mi SBcetfr. «^ 

TAt ffcll tcllciu] gubb ii(;iifiial. '<> 

Trcfi;i jimm mi ütt ti 3?iiat, icf Den taug, 
bat icf ivirtt lintvv. 'i 

5imm bfvtauij tu fall. 

Siiiv Iiaa jimm cn SDrinfjfK. 

®iibb atiiiiui-n, t;a tcfmn jimm jimm ? « 

J^ia \}aa jimm fti^H'c» • '•^ 

a)Jicn ffiön Jtinn, icf tcb mi tu bicn .^elt. "' 

Olfrf't ii'cK, bann ffoK mieu grcicr jimm 
imu bi gaftcirnU Tjanlf. '5 

Üftviuc li'olt, S)i tvcu iaitirfjor "" >S>cti30' 
luiuicv! 

i'funi'f jimm Wdl, micn Jpevv!" cn fi>^ni^s 
jimm tcfmcn Suvir '* ti'ür Iiicr jnart. so 3tf 
a-cnäfc 81 jimm gubb gulgcn bim jcvrcm ^- 
a3nbfuv. 

®ott tcfullcn ! 

>§rta jimm cn >0üf)f(ijtct? » 

9ic, ütip C"'ctGi-''Ii"iii tlffi i^i ^iij;bl3ör ccjicn, 
a-i f;tia fccn S)ccf. >** 



5(nfcr nict 1 ©Ott, fumm trat 2 nict mcjc 
aBcbber 3 cn gubb Sang, mct fünn * aßulf cn 
[ünn na ^üfj! s 



G2 wie goviniit, foiiuit fi* bor «i^cKfifift. 03 i» offcncv äcc 
mit 51ii.i<:(n. (U bcv .Jiimmci- Fjimicicn tci teil Älivvcn mit 
Dlc^icn. 05 bic itmii iplumvcrs mit SiciictS nennt. 66 luin- 
qcn Sic mit ein Sirtjt. G7 «a(j. GH gltiftf). 60 aBaffci:. 
70 tat UMVb Ijcute n"' cinf.iUcn, bic SSJcgcn bc« iliccrcä 
werben fjente u-ilb an bic Snfel fttil.igen. 71 tingcn Sic mift) 
ou8 bem SPi'otc, ift) tin t.inii, bafi ii^ na(i ti-evbc; iviat, engl. 
wci. 72 guten Üjipv.n'n, wie tefiiitcn äic firtj. 73 Wie Initen 
Sie gefd;liifen. 71 mein f(i)oneä ,Rinb, id) labe mic^ ju 
beiucc .§L>tl)^cit. 75 vom r«ftMnbe fielen. 76 lebe Wo6[, S'u 
trenci-, eljvli*«-. 77 leten 5ic Wi-hl, mein J^ieiT- 78 iiub 
fcninun. 7!i 3ie im nafi^flcn, jufcmnicnben 3a^r. HO wie» 
bcv l)ier(KV. M wunfrtje. >i2 vcn 31,inr. >-3 ^.iten Sic ei- 
nen .^ausfc^hMTcl. i^4 SJcin. auf .^elgdnnt tlcitt bic f;m\i- 
t^uu cffcn, wir tiatcn leine S^ietc. 

1 untere mit. 2 wittet. 3 mit fcljönemaBetter; ^c((. oiogi. 
4 gciiinbcnL 5 ^iiuS. 



C?n i5:u»cftciifvtöcf rinncr cit Sjföcl 

Surttfcu Hl)n bi Ä^arrcwö bi Übps 

^ai^cn, tvnnitcr 3fc^pcn u^n 

(ccci)t föfjm. ' 

'iL (C'i Offjiar.) 2 Ti :S?od^t fp*t ütt, es u-ann 
bi >5arrc\vS|liirmcr nigg ficrc frn. s 

33. £ät Tatt je, ' bat ffin, 3 fo ivann an 3nn= 
lang 6 bat 5l>rbbcr nigg l}na ffcll, u-at et 
nä ' c§, bi Scdit li'avbt tjccf cit fodjlig. 8 

ß. S^ät c(;Icng Stäcf, ivat alte ■farrcu-ä a\iv 
Hart. 9 

2). S'ogg maniügmal mct ''ilnncrffcct. '" 

@. Sa^cn (i »ergingen 5uar, ba (;ibb a-i Oct 
lUtgungen Octct'cv gubb iyctbcr. n 

5. (5n fi'r tau 3uar, U'at l;ibb an ba^ »^ 

®. Ol,'! ba aiar, '3 nogg jiar '* bi Octotcr 

ütt '5 a-iar, '-£fc).').'>en cn i'ienffcn iniggcn"' 

tcriiijfen. " 
5(. j;^! faniart aarct üf'p bat Sücctcr. '* 
i'. Tat aarbt cn fu'aar Äädf. '^ 
(S. 9iä mutt bi Sfc).').'cn (,'crrm TraKa'cvf alt 

a>cgg. so 
3). T\nx Heft ft nigg ti, bi Sitten nuilt ulju 

bi OTaftfaiHlä. -'i 
(?. »Tuigcrab muar ill'inn, bat fFc!( a'cK ül-v 

cn Sturm ütilcV- '- 
'S- 2)i J^edit Oräcft jamm uf;u bi ucorclf Jlant,-'' 

biar fcmmt cn i'Iinf, i:cliirt;t u'cun a-i cu 

Sturm ütt Siioorcn. -* 

6. 51! bi (;a(t nigg laang n^Mi,-^ |lrcini ■beeren 
redjtc nigg taang. -•' 

% 3a, aaun ^(Ucä tu Örnnu ->- cn i>ubbem « 

Ia!}t, -'3 a'clf ftaant bann a-ar aw?^" 
a?. ;riar jiat;nmal buabt cji, bi Nitt er a-cefcn -^i 



1 Gin 3wi|'d;en,icü'ra(^ «niec einer ^Inj.iljl Scptfen im 
JjerbH l'cim Slufraffcn, wnnn ei^itfc in 3i*t, ju O'efitl't 
fcmmcn. 2 a\a Cfnjier, 3 bic l'nft fielet au», eil« wenn 
bic Jferti'tftuvmc nirt't fern fmb. 4 b.i6 ficlit fu auf, boS 
lafit fc. 5 M;eint. 6 '.Hl'cnbö. 7 nun, jett. H bie Snft wirb 
biif iinb feurfn. 9 tä« iiltc Stnef, e.i« alle JierHl iviebev 
feint. 10 Unterf*ieb. 11 ßt'en wie im verganjicnen 3al)v, 
ba Iiattcn wir t'ie Jlnägang riirl'cre gute« Si'ettev. 12 imb 
i'or jwci Jaljren, waä Ratten wir ba. 13 waren. 14 ncrt) 
c[)c. 15 ans. 16 genug. 17 verloren. 1k wie ftijwarj wirb 
eä auf bem ÜBaffer. lu baä wirb ein fitwere« Uugewiltcr 

20 nun muffen bie SJeheufegel ber ed'ijfc alle fort, weg. 

21 ba blcil't eä niifjt l'ci, bic ÜJi.iftfcgcl muffen gerefft wer. 
btn. 22 narfj gerabe me(u- 3Binb, ba« foll wcljl auf einen 
Sturm auelaufcn. 23 tie Suft trirt't firt) on ber norblirfjen 
Seile, .üantc. 24 ba fommt ein l;cllcr äffcimmct }nni SPcr» 
frt^ciu, vieflcidit tefcmmen wir einen Sturm au« Sicrben. 
25 on. 26 firenge .Ferren l)en-frt;en nid;t lange. 27 ökunli 
28 Scben. 29 liegt. 3ü wcld;er fte^t bann wicber auf. 31 



/llimtiiut ict ^nfd gclflolanJi. 



13 



(£. (S§ I)0ß3 ©fabsa oin Stepp m ®ubb, cn 

bijf all cm ü)icnffonIcbcn. 
Tl. (in SffVP uTmi 'Sccl)t! 33 «tju fei 9icorbfai\t, 

mn ti --IMinf ! " 

(£'i lU;i-cn aKtiiiUrtl [icfncffr:) 35 

','1. 9)faof ^ii|l lUft Sottfiiutteii,3« bat bat &(\>p 

■i^d\> ii'ciintl37 
SB. (Sil Sificr off cit 3lubbfr?38 
*2(. (Sn 3]itbbi'v. ^ÄVt cn Siftcr faim iin tör acfit 

Olcffcn lüj;] flumi. =3 
23. ITann miitt ii'i gau U'fcä, jiav bat ©fc^-'p 

ufiii bi syartoiifl i(;u fommt. '<> 
5t. (I§ alle a)Jann l;icr'? bann (al; bi SRia^mcn*' 

tiircitt. 
1\ aUi fcn Ijicr alt fäflcin. « 
'H. Tann u(;n @ottä ilia^men Liöriiniajj. ^ 
33. 5^ät Sft'VVi fu-n StngC! ivai^t. ii 
% 3cf löii', bi S'lagg ira!)t i'tvnart. 13 
^. O hCol tann cfj t;i nfin iiiuab. 
'}l. 3)ann rn tu, iDianntjfsj! bat gung cm 3JJenfEtn 

tu vobbcn. i<> 
i". -öaal ütt, " Slüinntjcä! ^aal ütt, om SffVP 

en (Snbb cn älfenffcn tu bergen! 
K. 3>ät ©ffVV ef) ul}n bi a3av[enij, bat ftoll 

Ijaxr liol;l, biar bär tu fo(;mcn. '^ 
51. 2)iar fommt cn l;oU .libt jin uTjn, — Hat 

U\) üix. « 
C^ l'ai; cp. 
'21. JJiat bi biat ©törtfee nogg anuT gnnc;, bann 

mutt U'i bär bi a3arlcn3 {;en fatt. so 
CKlhumal :) 

IKni öott^ Jiatjmen. 
■,U. iliii ff) et cn flcdit :iibt, 51 3)!anntj,e§! 

rat)! bär bi 3?ar(enii (jen! 
(QlUtnmal:) 

^urroi;! £)m cn gubb a3crtien|tl 
S. £ät <Btepfi fien ÜJJafifoyel flayt cn ©täcfcnl' 



>Siur= 



ttcr einmal tctt i|1, ber ifl ta <\CKc^cn. 32 2cl),uc. 33 ein 
Si^iff in 2i(f)t, 34 nuä tcr .§ellc. 35 bic Slnbcvn aKäumnl 
mitcinanbcr. 3fi ma(f)t fct)ncll mit bcm Socfcn, l'i'fäivcrftn. 
37 tap taS Sttiff -ijiilfc tcltnimt, gewinnt. 3k ein läeti''' 
tiH't ebei- ein .'Kubcrtn'ot. 3!l ftefjen. 40 bann muffen Iviv 
fitnelC fein, el)e tai Sdjiff in bie Sranbiin.j hinein fcmmt. 
41 legt tie Siuberjianaen. 42 fetfciefin. 43 l'crlrärt*. 44 
U'efit. 45 ic^ •idnute, die gln.vie weljt vevfel)rt; c3 i|1 bieä 
ein Seiiljen bet SJctIj. 46 bann nibert jit, Seutrtjen! irni .^e^t 
um ÜHenftJjen ju retten. 47 (;olt mi. 4« ba« ärfjiff ifi in 
ber SJmnbunn , ba« njivb ^iirt (»alten, ba buvtt) ju tommen. 
4'J ba femmt eine i}o\]ic, Iio^c glut ^efleu an, — lagt tie()en 
Borne. Eer Sungfie »on allen vfle.it auf ber '.-crberfien Öiu. 
bettant ju fi^en. 50 (aft ba bie Slurjwrge nect) i'crutet 
(le^en, bann muffen Irir buirf) bie 4?ranbun<) ^in fefen. 5t 
nun ifl e« eine frfjttac^e glut; Sibt, engl, lidc 52 ba3 
«Siajifeget bc« gti^iffe« ft^Uät in @tü(fe. 53 2Ba|Jf(^ccfe. 



(S. £)i 3Äaffn)uat äs ojj fpnimjcu. 

SD. >§i t)ätt fecn <BUppi Wladjt muar. »» 

23. (tu \!(.) aöat fange loi u()n? s* 

*2(. lUin 23urr, ic ar je licmer, ss an mutt h(;>) *' 

en f [erfjt übt ».nifie, om uljn 23iirr tu föOmen. 
23. 2iann mutt a-i bi ('icr böe iibt awa guiig 

Iiat,53 ti gfc cf) altmaclnig grciu, so rät 

ffcll t;arr l;o()(, ut;n 23urr tu fi>(;mcn. 
fö. 2Si mutt en ffcU utjn 23uvr,fio bat SUfp 

ef) iifni Sinfcn, fi jimm nigg,'5i bat all 

bat i^ulf u()n bi ^uimv> cf?? 
5f. 'Zt\>W L'ör, 6ä ffonc aiJaftfceenf. ^3 s^Jnpe \\bp 

et S>örtag. ^i Olu tu aKenrecgen! "^s 
-}\. (3ifc()t ti't Sfcw ravt'K. tu bi (£a).itain): '') 

aSo fommt be 3lcii< L'on bann? 
Gavtain. a3on 23rafilicn. 
5t. 21^0 gcit bc 3Jciä na to? 
ßa^jt. Sla .ßamborg. 
5(. 3'j ■§ee ooE nnncr Äarantät'n? ober l;ätt 

>§cc ccncn vcincn cycfunb(^cit'?vaf!? 
(Sapt. iSiicn tt'nvif'"' fm-^ f""/ irf f?'"!? ffcii 

.ftarantäf)n. 
2f. 2rM>rin beftcit bc Labung? 
(&<\pt. 3u Äoffc nn Bnrffr. 
'2(. 2i?iU C^cc i'ootfcn bebten ober iä nogg bc= 

fonberä «^clvi i'on fJöben? 
6 a 1.1t. Tat fe'etSi ivoU, bat irf nogg bcfonbcrä 

.§cl)) l^icbbcn mot, ba micn i'ülf ocn lange 

ant;o[fnbe 2(vbcit nf iä, nn iff bejjiall'o nigg 

allccn i?ootfcn fonucvn oof 2lrbeitä(üb beiiö^ 

bigt bin. 
51. -§ätt .§cc ficn 51nfcr nn Janen nogg sull» 

ftänbig ? 
dapt. 3ui, ict tu'ff man cen me()r an, nüen 

bcjt 5lnfer nn Sau beff icl oi> bc Sioorbfüil 

oerlaljrcn un barto ii micn Sdn^V frl;>i'aar 

lecf. 
2t. ä-H-rtangt .§ee bcnn, bat ivi mit alle 5üiann 

bi e-m bliei't? «s 
6 a p t. 2lä 3i micn <Bä}i\>p un ®oob retten fönnt, 

ja ii'cU. 
2t. 3ia, benn betatt •§ec, faltä toi fien (Scl;ivp 

nn ®oob gtüctlid) in en fccfcrn 'giafeu bringt, 



54 mefjr. 55 an. 56 an 33rrb, je cljer Je liet'cr. 57 auf. 

55 verut'er gelten laffen. 59 ftarf, (loffc, grot; im Jjellan- 
biftf;eu fagt man auil) grof.spclcn, Ijortj fi'icUn. 60 wir muf- 
fen unb follen an Scrb. 61 fe^t i^r nicljt. 62 Mtne. 63 
a)!aftbanf. 64 faffen auf baS Sjortau. 65 rubert }U von allen 
©eitcn. 60 tei Sfjm Hciten. 67 grljalurve. 6S funftau- 

•) Sic anreeen unb ?lntn'crien (rem Stern -Seite 13 l'i« 
jiim Stern Seile 14) gefdjctjen in einem JJuficnpIatt. 
beutfc^, beffen bic meificn @*iffec fimbig finb. 



14 



IBuniiatt itt ^nfd ^clgolant. 



fifbufcnb es «Dinrf Äurant. 

(5.a\>i. ©Ott Umijx, bat iS bä^l ®elb. 

5(. 9Iigg to l\i(;t, an Irngcn oof u§ 5?c6cn im 
Irtfitfii Ulla »DU Sro im .Hiiitur nffö^fii, ^9 
um fim ©cljtpv 11" ©cob im a)Jiiifcl)m to 
Bargftt. 

ßa^^t. i)Ja, i(f iviU fcctatcii, luat re^t ia. 

6. aUat iä rcd)t? aBcnii -§fc mit fien SAivV 
cr[i glürflid) tiimcii i^, beim fricgt bc Sd;ifil= 
maftcrg Gm faat, '« bcnn iä ba iiidS iriifcn 
aS mcjf aiVbbfr '» im flarc l'iift, im cm 
clilf 5vo l;«i' '- Gm Inniim triiigfn fiiniit. " 

5(. (StcU, l;ot;I bi 5B(ütt!'i (l'clgel.) 

6nj3t. l'aat et bcnn op gebe 2}iämicv aiital;= 
mcn, '5 luat be iitfjirärffn, fc^ciU 'o uni bci= 
bcrficbig rcrt)t ficn; um be 9.Ba()tI)cit to 
feggcn, faim icf iiiicn 3oiinia[ ja i.'cruHffen. 

%. Otglif ivi fflir oft farglid^ i'on gebe Ü)fäu= 
iier Utfpraat betatt " UHirbeii fiiib, fo irödt 
Jui büttmat 's iiogg toebber uS Seben In Gm 
iragen. <Z(i)x liavt im fdjmartinitl " i§ et 
imS ntcr, bat 3i u^ Vaiib **" im Sommer 
iiigg ffiiiit, Uli loi iu ^avf|l8i uu äßin» 
tfv uirfä Ciä 9iotl)l;elVciiS ficn möt. »2 

ßa^jt. 2)at liggt buten *' mieii Äraft; genog, 
3i bebbt uu öivcr mien Sdnw im ^LH^b to 
befel,'leii. a)niaft, bat 3i g(iicflid) baiuit bin= 
neu fal)mt! 

*Jt.* (tu fieu aDfaimffap). 2)1 J^aKeimon ul;u »> 
bi *4'i'mp, en bi ^atleioteii le^te ®ai;fIS 
iipp,*^ ivitar ji s« am 3?aften paffe, bann 
loat luvig iiiiner Slaa efi, bat ep tfvrei-eii.s' 
Ti utjn't ahibr ftübve »» Siibirejt, om jäpp 
Sßeetev tu loeune, S9 tann mutt loi Siooib- 
lioiocn ilin, »o en bar bi aßaU^iSiele tiveften 
tat ?uim en bi ^öoUcm bär. s' 

33. aöat teentft bi baim, ffelt toi utni «eiio^ 
l)oioen tu *,'lnfer guug en uemm en 5(iifer 
en Sag muar ban't V'unn iiljn 3?urr? ^^^ 

51. 9uit)n, bi 9Biiin »3 cf) SJooren, loi mutt met 



fcHb. n9 al'taufcii. 70 ju fafftn. 71 ßchjcfcn al« fi^öncä 
SfBctttr. 73 unb eine «Itc Sraii Bätte. 73 gcfonnt. 74 flilt, 
Ijiilt bell 9)!iiub. 'in antraiiiKii. 76 Iva« tie auSl'frec^cn, 
foll. 77 lic),il)U. (« bicJiiMl. 79 fitmcri'ootl. s<0 tai 
3&t unfct Saiib. s| .^crbfl. S'J niitit« al« 3}otlj[)clfcr fein 
miiücn. S3 auSer. S4 bie .§alfte an. Sö ricl)tc bic «encl auf. 
S6 »0 fic. S7 untti kern 9iaa iji, ta« ift jercijfcn. 8S bet 
aRann am Siubev flcutt. 89 nm tiefe« 2Saf(ec ju gewinnen. 
90 in ben Slctbljafen fcinein. 9l amb buvrt) bic aijeetenge 
jiuifrtjcn ber 3nfet .rielgi-lanb unb bec S>;ine bnttl). 9J fel> 
Icn »iv im Subljafen ju Slntcv gctjcn unb einen SIntev unb 
ein 3^au me^c von tev Snfel .^elgclanb an äJcrb nehmen. 
93 nein, ber SDiiitj. 94 ivit muffen mit einmal, fi'jlcit^, 



jial^nä ua bi GUciD tu lenfe, 9* om benneu 

tu formen. 
58. !l)nnn airerfallt üf) bi iJiangt, jiar loi cn 

.§010011 trenn, ^s 
%. Zät mutt biar iif}p uff, bat bi Sod^t Ijem 

met Säimeiiännngang omftabrt, en bi 5ü= 

reu bär iöljm, bat i'uab mutt aber fonter« 

loiorig giing. ä« 
53. 9i'aiin biit aber fo JHuf bleft,^' eu toi fi 

it9 ttoungen, «^ ulni bi (ylleio tu anferu, trat 

bann? loifiaa man jialjn*' 5üiffr miTag,««" 

en bat Vi (£turmiofbber ! 
5(. Ql! loat? loanu bi >»;ieinmel beelfaUt, »oi lai; 

tri Piar 51U äuner. <"- 
33. Oui bann u()n ÜiüttiJ »Jialjmen. 
%. Stiitirc ©üb ©üb Dfl! Sicf "s tioeffeu bat 

Vuuu en bi .&al(rm bär. »o* 
G. Bräf f »ö5 a>ulf bi bi !;5ump. 
fT. IBeU, aUaatl 'oe 

-,H. ©pcre jimin cot, bat bat QBffter männert ? •"' 
(i.. Si)Jät;n, bat e^ nogg 2111 bat ©allea'ffe, »<» 

biar ef) nogg immer tree eu liualieio S'utt 

aBeeter ulni't ©fepp. «w 
'}[. (tu bi aii\inn ubn't OJubr.) »'« ©tütjrc 

©üben, om bi ©tint Mn bi 5lt;b tu mie= 

ben. "i 
93. ©en er gubb !Jagen fafl utm bi Ohib» 

ber?" '2 
(5. Cvlircufaft. «'^ 
Ä 'iil^fü, bat eO oof ubbig. Tann toaun bat 

©fcpv ftort, '»' mutt bi 3Jubber id)i i'iff= 

berger treey. "* 
'}[. (tu ti ^i'iann utiu't OJu^ir.) ©tü(;re ©üb 

£!ft en ©üben, lirt tu ef) bi na!;I)ji äßa^ na 

bi Giicio. iiG 
53. 3a, toi ffeU ^alj luigg tu fort föl;r.i. «" 

f^^neU nat^ bev (51('e ju lenken, b. i. Hrj mit bem dnä- 
fegel fegcln. 95 bann utecfallt «nS bie 3!a(t-i, ebc ivit ben 
■ftafen geivinnen. 9il ba* muji barauf Ijin, bajj bie Suft fii^ 
mit äcnnennntergaug aufflatt, unb bie Seurtjtfcuer buttbtfm. 
men, baä tct^ (^entblei) muj atec immtni'aljienb ge^en. 
97 f» ti(f, buntcl Hcil>t. 9H unb u-ic ftljen nne gejivnin« 
gen. 99 U'it ial'cu nur einen. 100 2au. 101 ber Jäimmel 
uiebctfaltt. Uli unter. l03 gerate. 104 Sune turfl). 1(15 
fiif*e6. lof. tvolil, JJanicvab, ))M. maai, engl. m«ie. 107 
frurt il)r auttj, baji ta« aßafTer fiii) mintcvt. lOS baä Sei- 
fige. 109 ba ifl nct^ immer brei unb ein ijall'ev 8up 2Baf- 
fev im ät^ijf. 110 am .liuber. 111 igteurc £ub, um bie 
StuvjiDelle ber 3U)b ju meibtn. „'Jlftb" ^ei6t bic SubfpiSe 
ter Sanbinfel, loelrtie .ijelgdanb gegenüber liegt. (Sine 
äturswelte veimag l)ier einen Stcimafter ju jertrummern. 
112 finb gute Saue fcft im Miubcrboct. 113 eifenfeft; engl, 
iron, Gifen. 114 flui-,t. ll.j mnfi ba« Siutevtuict unfer i't« 
l-cnsvettct fein. Uli gerabe }u ift bev uai^flc SBeg na* bct 
ölte. 117 luir ivetten Sage«lic^t genug ju luij Ffnimen. 
HS baä ifl nirtjt ju anbern, reir muffen tS iiel;mtu, itie ti 





(Cftftitfifdjt /ttunbtttt. IS 


"}(. 2>i\t fj! nhy^, tu ännorn, ivi mutt et iiomm, 


*K. Sirtt üf; mnu jialjrft *^^ biar jiafm Mjf nemm, «' 


c8 et foiumt. "^ 


bnnu U'fiin \vi nuiat l^hibb. <-'5 


a?. JTät i'imn tciiiufct ii()it bi ,^äät; "» an 


% (In all bi mnen.) 12« »^iroft! ü(;v lucl^ 


mutt ü()V fic-' ®Icf^ lii'^l^f- '■" 


IBccr cu flav J^cmmcl! '*' 


*](. 3ii, üt^V'ct föjjt @Iecö feil ivi yöv bi ©rünii. i-'i 
23. (5u bann e^ et Ülnagt. '»* 


CHiaumat:)i«8 
Tat iict;m »33 cyott! 


fi'mmt. IIa bit Snfct .?c(,ii!(iint vcrtmifcle fni) in bcm Un» 
.icu-ittcr. 130 iviv mufftii lui bcm fuuftfi; dHafc foiibittu 
mit bcm ScnfHti. 6iii 0!Hai*=cinc liaU'C Stiinbc. \i\ l'ci 
bcm fci^ilcn ®ljfc fmb iviv f« bcv Untiefe, uov bcm ö'ranbc. 
iti uiib bann ifi co SJai^t. l.'S Ui^t un-i nuv cift. l'^4 tu ci» 


ncn (JiunO auf uefinicn. 125 bann telommcn, (jeteinncn wii- 
meljr a'iutl). I2ii jn aUcn ?lnbern. 127 Vrcft! auf frf)oncS 
äBcttcv unb Haien .fiimmcl. 12S aUjumat, alljnfammcn. 
12a baä get)C. 


©ftfri^tfd) 


c ßiixntfaxt 




„Och iiil! 1a mien Brör, de jüngste, 




De is so wild, dat Kind, 


De twee Königskinucr. 


De scliiiltao ua «' all' de Vöegcls, 
De an de Seekant sündj 


Der 1 wceren twee Königskiniier, 




De IiaddCD eenaniier so leev; ^ 


„Un schult he denn all' de macken, S2 


Bi 'nanner kunnen se nicli kamen: 


De wilden de lätt he S3 gähn, 


Dat \Va(cr weer vöels s fo dcep. 


Denn seggen geliek äi alle Minsken: 




Dat het dat Königskiud dalui." 


„Du kannst je S'oot scliwemmeo, mien Leeve, 




So seliweuini denn lieraver lo mi, 


„„Man Dochler, mien lecvsfe Dochlcr, 


Van Naclit i sali een Fackel liier brnnacn, 


Alleen dürst du uich gähn; 


De See to belüchten füer 5 di." 


Waak upp dien jüngste Süster, *5 




Un de lat' mit di gaUn."« 


Der weer ook een falske Nunue, 




De sclileek « siick ganz sacht na de Stee, ' 


„Och Dü! mien jüngste Siister 


Un dainpte dat Lüclit lu'im tomal uut, — 8 


Is noch een spöelend Kind, 


De Künigssüehn hiccv in de See. 


De löppt na all' de Blömljes, SC 




De an de Seekant siiud; 


De Dncliter sprok 9 (o de Moder: 




„Mien Hart lo dat deit i' nii so secr, 12 


„Ün plückt se denn all' de roden. 


Lat' Uli in de LiigKt '^ gähn to irnndelu 


De wüten *' du lätt .se stahn, 


AVoll an de Kant van dat Meer.'* 


Denn seggen gellck alle .Minskeii: 




Dat het dat Königskiud dahn.'' 


„„Duh •* dal, mien loevste DocUter, 




Man <^ alleen diirsl '^ du nicIi gähn; 


De Moder giing na de Karke, 28 


AVaak '? upp dien nrör, '» de jüngste, 


De Dochler gung an dat Meer; 


t'n de lat' mit di gähn."" 


Se guDg so alleen un so trurig, 




Dat Hart dat de' 2» höer 30 so seer. 


1 ®o, tä. 2 lic6. 3 sict. 4 ran N«cht tcbcutct: J&cute 
9la*t. 5 für. (\ f*liif). 7 steift. 8 toft^tc ba* Sii^t ibm 
auf einmal, v'U'ljliti) au«. « fi'tart). 10 ^crj. llt^ut. 12 
n!Cl)c; engl. sore. 13 l'uft. 14 t^ue. 15 otcc. lli fcarffl. 
17 reecfe. 18 «rubtt. 19 nein. 2U fdjiept. 21 na(^. 22 bie 


ja^mcn; fiott. male. 23 et. 24 flleid). 25 Sdiweflcr. 2fi 
lauft nart) oUen »Uimc^en. 27 meipen. 2B JJirrtic. 2a t^at. 
30 i^r. 31 fie^iL 32 fuc euc^. 33 ivorf [ft^mip]. 


1 



16 



©ftftivfifdjc /Htmtmtt. 



„Ocli Kisker, iiiien goode Fisker, 
Du suchst, 31 ick bin so krank; 

Dil kannst je lin iniisst nii liclpeu, 
■.Seit luit dien Fisknett to Fank. 

„Hier Iiebb' ick niicn Lecvste vcrliiren, 

Wat ick npp Eiden liadd', 
Mau litk will ick <(i niaken, 

Kannst du uppliskcn de Schaft." 

„„FOer jo32 will ick dagelank fisken, 
Vcrdecn ick oiik nix as God'slolin ;" " 

He schmeet 33 sien Nett in dat Water, 
Wat fang hc? — de Kiinigssöehn! 

„rar, Fisker, mien leevste Fisker, 
Dar nimm dien vcrdecnde Lohn: 

Hier liest du mien K(>lden Ketten 
Vn mien dem.inten Krön'." 

Se nehm höer Leevst" in hiier Arme, 
Un küssde sien bleckest Mnnd; 

„Och, trohess Mund, knnnst du spreken. 
Denn word' raien Hart weerss gesnn I." 

Se drückde liiim fast 3- an li«er Harte, 
Dat Hart dat de' höer so seer, 3S 

Un langer kunn' se nich levcn, 
Se Sprung mit hüm in dat Meer. 



W e g e n I e e d. 

Sii! sü| mien söle i Kind! 

Dien Vader geev 2 mi 'n golden Hing; 
F.en golden Ring hebb' 3 ick hüm l dahn, 5 
So rund un blank as Sinin un Mahn. •> 

,sii! sü! noch 'I Kiiidje waaki'? 
Ken Fngelke bet dat Hingelke niaakt, 
De nelini uut 7 Sünn- un Malinenscbien 
Dat Gold so weck 8 un warm un fien. 

Sü! sü! sclilap in, mien Kind! 

Wat Sünn nn .Malin givi, wasst a un wiiiul; 
D.ir dnnkt 10 dat (irasjo •! uut de (irnnd, 
Vn 'l Blönilje i« ook '3 so söt '* un bunt. 

Gramberg, 



34 tleicljtn. 35 treuer. 3r, toiebtr. 37 itjn fefi. 3S iat t\)at 
il)t i"o >ve^. 

©iefe« atte SSoKSlieb finbet fid) in wclen beutfiteii SHunb- 
orten »ov. 

1 Siijcä. 2 gol\ 3 ^alje. 4 i^m. 5 n«3ct"ni li'ortlii^: 
flelljan. G SHonb. 7 na^m au«. H lecii^. 9 wät^ft. 10 



West ' lüstis:. 

(N« Ilölly.) 

Wel wull sück wnll mit Grillen plagen. 

So lank dat Aöerjahr 8 vöer uns isV 
Wel treckt 3 in siene junge Dagen 

Ken Fratz, de lank gecn .Mod' mehr is'if 

Dat Leven niutteu wi genelen, ■• 
So lank as wi upp '> Erden sünd; 

Van Sorgen will wl niv mehr weien, •" 
Wel lüstig i.s, de is uns' Fründ. 

Noch brunst nn suust dat wilde Waler, ' 
Noch stahn de Diken R hoch un drög; 9 

Noch liggt bi't Füer de olle 'o Kater, 

War he to " Bessvaars lä Tied '3 all Iceg. II 

Di Moders '^ Breepot "> lat uns bllven, f 
Dat Vaderland sieit baven '•< an, 

Gecn '9 Düvel so sali uns druni 'l verdriven, 
Wi selten Blot 22 un Leven dran! 



M i 1 llan n e. 

De Naclilwiud de strickt 2 döer 3 de Blailcn * 

hendöer. 
De Vullmabn de klimmt achter Wulki-ns her- 

vöer. 

Moi Hanne de geil* aver 't Feld mit de Wind; — 
Wat will se bi Nacht woll so ielig, dal Kind? 

Will aver de eensanic Heide woll galin. 
Dar sucht se de düstere A'iciaas stahn. 

,,God'u Avcud , moi Hanne, war willt du noch 

hen? 
Dal sallt du mi seggen, wi sünd 1111 allcnn." 

„,,Och, lat' nii doch, Niclaas, wat Iicbh' ick di 

dahn? 
Wi sünd nich allennig, 6 hell schient je de 

Mahn. 



tiiurfit. 11 ©räSi^fU. 12 S'dimiten. 13 nuif). 11 fu6; 
ongl", freete, eniil. »weei, bull. lon, b4n. unb fiUiveb. föb, fct. 

1 Selb. 2 Svu^Iinii; n-ortli*: ajcrjatir. 3 wer jiebt. 4 
qcnitfien. ."i auf. 6 iviffcn. 7 aCiffet. s bie Seiitie, lammt, 
il irctfen. 10 alte. 11 wo er ju. 12 (Wrrfivater«; li'crtl. beflen 
aiater«. 13 3eit. 14 f*ou laj). 15 aJiutter. IB syrcitovf. 
17 laM un« Heil-en. Is cl>en. i'Jtein. 2ü3:eHfet. 21 tarau«. 
22 iöliU. 

1 SdjiJne. 2 fireidlt. 3 burd). 4 iPUttcr. 5 qeljt. 6 »1- 
Iten, «Uftin, allennig, allein. 7 Sauf. 8 Stt^x, 91ieb. 9 Irar- 



(Cftfticfifdjc ^untpott. 



19 



„„Oat scgg' ick di nich, war mien Loop ' lieu- 

fjeit ; 
Ocli, lat'nii, ick uiiilt noch dötiBiiskun Reit."" 8 

„Willi ilii nii iiicli seggeu dien Weg nn Sieg, 
Klimmst du v:m de Heide nich leventig weg." 

„,,Sa1l ick van de Heide nich leventig weg, 
Denn miilt ick di seggcn iiiicu Weg un Steg. 

„,,Micn Hildebrand het iipp de Nacht nii bestellt, 
He wacht a iipp mi achter lO dat Heidcfeld. 

„„Ick bidd' di, nii lat' mi nich langer hier stahn, 
Ick bidd' dl, nu lat' na mien Leevstc mi gähn."" 

„Moi Hanne, woll achler dat Heidefeld, 
Dar wacht he di, de di dar henbestellt. 

„Ja, bet an den jüngsten Dag wacht he di dar. 
He wacht di noch, wenn all schneewitt dien 
Haar." 

,, „Segg", Niclaas, wii " best du dien Fingers 

so roth? 
Dien Fingers de laten lä so roth van Blot." " 

„Woll sfind mien Fingers van Blot so roth, 
De hebb' ick mi wiisken 13 in Minskenblot." 

„„Wat sali denn de spitzige Degen dien, 
Wat willt du darniit bi Mahnenschien V"" 

„Ick hebb' mit de spit/.ige Degen mien 
Dien Hildebrand uiiibrocht bi JVIahnenscblen. 

„Ick liebb' hüm begTaven woll unner een Stecn; 
Moi Hanne, nu bin ick dien Leevste alleeu." — 

Woll aver dat Heidefeld suiiset de Wind, 
De VuUmahn kruppt H achler een Wulken ge- 
schwind. 

.Moi Hanne ritt <5 Niclaas de Degen van d' Siet, 
Un steckt 16 in sieu Hart hüm so deep i; nn 
so «iet ; 

Löppt aver de Heide woll hen im her, 
8e söcht na höer Leevsle, un Gudt hüm nick 
wcer. 18 

Gitno .^cftot. 



An de Eene, de ick meene. 

Du, mien Gedank bi Nacht un hellen Dage, 

Du, mien Gedank bi Siinn- \in iMalineiiscIiien, 
Du, de ick in de Sinn so lank all drage. 
Du Witte Rose, weerst du mien! 

Ick kann di nix anbeden, i as mien Levcn, 

Nix as een Hart vull Leevd 3 un Troh 3 darbi. 
Dat will ick ganz,, man mclir kann k di nich 
geven; 
Du wit^c Rose, willt du nii? 

Denk' ick an di, seh' ick de Himmel apen, * 

Denk' ick an di, fühl' ick geen Angst of Pien; 
Denk' ick des Nachts an di, kann ick nich 
schlapen; 
Du Witte Rose, weerst du mien! 

Um di Willi ick mi döcr de Flammen schlagen, 
Um di leep ick döer .siiiim un Donnerwehr, 5 
Um di Willi ick wull Notli un Söigen dragen. 
Du Witte Rose, un noch mehr! 

Sali ick man um di wesen in mien Drömen? 6 

Man in Gedanken Alles dohn um di? 
Segg', sali ick di nich ganz mien eegen nömen? 
Du Witte Rose, willt du mi? 

Woll huult7de Wind, de WaterbuIgensSgrah- 
len, 9 
Gelick darupp all schwiggt dat wilde Spill, 
Man in mien Hart, willt du de Stürm nich dah- 
len, 10 
Du Witte 11 Rose, word w 't nich still. 
(5nno Jjcttot. 



ttt. 10 Wntcr. 11 li'ic. Vi Iaj|tn, fc^cn aue. IS gc- 
«ofitcn. 11 ttici^t. 15 rcijit. 16 jJit^t. 17 tief. IS i^n 
ni(l)t ttittct. 



De Olsaak * van 't Flüken. * 

Gerd -3 Ohm * klimmt ins-mal 5 bi Jantje- 6 
Möh, de een heel ' Tucht 8 Kiuner het. As 
he to de Döer 9 intrelt, hört he, dat de Kinner 
ganz gottlos Dökea. „ Janlje-.Möh," seggt 
Gerd-Ohm, „van wcl hcbben jo Kiuner dat Flö- 
ken doch lehrt?" 10 „„Ja,"" scggt Janlje-Möh, 



1 mtnetcn. 2 Sictc. 3 Eiciic. 4 i-jfcn. 5 SiMincr. 
weiter. 6 mit um titt) fein in meinen Jtdnmcn. 7 fjciilt. 
8 ffiafferwi-ncn. 9 ei^entlirt) lallen; liier fu^nec 9l»Jttn(f 
fuvi tcaufen. 10 ftillen, l-eft^roii^tigen, nittctfi^tastn. 11 
»eipe. 12 toitb; ^cU. wordt. 

1 Uvfattjc. 2 Slurtjcn. 3 mäniil. yiame, (Sev^acb. 4 
D^m, Cntel. S)ct Efiftiefe fuiit ia Scutcn vom imtt tcm 
mannlid'cn 9Scmameu b.iä SDott „Olin." tei, \o wie beni 
weiblichen tai iBort „iHcli," 5»?nf)me, Jante. 5 ein^mal*. 
G weifct. aiiime, 3cl)anna. 7 ([Mi,e. s 3u*t, iKen^e. 9 
S^uvt. 10 ron wem li.il-en envc Jtinbcr ba« SludJen tc* 
gclevnt. 5Dev C (ipriefe unteiff^eicet aut^ „te^ven" unb „lernen" 



gitmenid), (Sermanienä 936lfetftimmen. 



IS 



©(■tfrirfifdjf /«unJxirt. 



„ „de Düvel mag welen , ti war de Blixcms- 
kiiiner *2 dat verdamnile Flökcn lierlieblifii." " 
,,Wcst mau '3 still, west man slill, Jiinlje- 
Möh/' seggt Gerd -Ohm, „nu weel hU 'i 
.tll!" 



Dat R e c e {) t. 

Klaas .Taiisscii sfiiniiit in sieu Scliiinlöer, '■'> 
im keek 16 lieel Ijcdiövt )7 mit, as de Dokier 
Liefpien uell 18 verbileep. „Herr Dokicr," rcep lo 
Klaas Jansseu, „kaamt doch cven lici!" 

,,„Xu, wat givt 't denn Good's, Klaas- 
OhniV«« 

,,Xi.v Good's, Herr lloktcr, niicn jiings(e 
Söchu is krank." 

„ „AVat schnd'l hiim denn cegenllik?"" 
„Nu ja, Herr Doktcr, so un so." Nu he- 
schrcev Klaas wiellfifiig- de Krankheit van sii-n 
Söehn. 

„„Das nix,"" meen de Dokter do, „„dar 
weet ick Rath föer. Man ick hcbb' nicli lank 
Tied, ick will dat llccept hier man gau so even 
hcnschrieven."" 

As Dokter Liefpien dit seggt hadd", kreegSl 
he 'a Stück Kried uut d' Task, un schrecv dar- 
mit dat Recept an de Schiirdüei-. 

,,Siso,2ä dit köeui n ji S;3 de Apthiker man 
M'iesen. Ick kam' naher wcer bi jo. Dag, -'i 
Klaas-Ohni." 

„„Dag, Herr Dokter."" 
Klaas gung gelick na de Aptheker Pillen- 
dreier hcn, uu sä': „Herr Aptheker, de Dok- 
ter Liefpien het mi dar 'n Dings an micn Schür- 
döer schrcven, ick löv',25 't is Kremcrialien. 
Will ji nicIi even mitkamen'? Ick snll jo d.it 
Dings Miesen." 

Och wat, schnaut 26 de Aptheker hüm an, 
dar kann ick nich um licnlopen, ji mutteu mi 
dat Itecept hierher bringen. 
„t>ok goot, Herr Aptheker." 
Wat maakt uuse Klaas Janssen nu"? He geit 
na Ulms, nimmt de ganze Schürdöer iipp sien 
breede Scliullers, uu draggt se ua de Aptheker. 



in bei- SluHl-rcidH iii*t. II iviJTcn. Vi 2'(i6fiiibcr, IToiincr. 
«cttcrötiiibcr. 13 feit iiuv. „Man" Seiiit tmlt: „atci", balt: 
„nur", unt tnlt. Ijjt ti tie 3}sttMuni\ tel l)cd)tcutf(l)en: 
„man." 14 (lant. 13 Sctjamtliurc. 16 fah. 17 flanj 
tettül't. 18 (jcnibc, lufl, ct'cn. 19 rief. 20 ft^ncU, (icft^lvinb; 
^o(l. g>«uvir. 21 n.il)m, fcitiitc. 22 tcbcutct im.icf.ilir fp vifl 
M: biimit n.'iir' ifl) fcrti.i. 2;1 i(ir. 24 (vllivfc fiir; 3d] 
IfunfilK guten Sag. 2.') (iloulic. 26 «rlinauen, unfi-eunMirl', 
inurrifft) frrertjou; anaehnauen, mit inurri|rf?cn, furzen 9ü.»or= 
te» (lufabicn. 27 K'ic tuib tclicl'l. 2^< mag grcjc Jtugcn 
gcmaii;! ^a(<cn. 



„As jo bleev», 27 mien Herr Aptheker, hier 
lielib' ick dat Concept." 

Herr Pillendreier sali grootc Ogen maakt 
h ebben! 28 



;CftfnVfifchc «pn'icfttwörfcr tmb 
}pvüd)\vövtlid)c ^ebemavten. 

1. Achterna ' kamen de Hekcns. * 
3. Anto 3 is noch nich halv. 

3. As de Wagen nich schleet 4 uu 'l Perd 
nich freet , * M'ecr 't goot Folirniaun ivc- 
sen. 6 

4. Beter 7 'n Läpp, as "n Gatt. 8 

.i. 'n Bielje 9 lo laat <« is vöels to laat. 

6. Bist du Hör' '» oft« Deev, t3 niit Geld bist 
du leev. 

7. 't Best' in 't IVIidden,ti sä' i.=i de Düvd, 
do Icep 16 he lüsken i" luee Papen. is 

8. Der kumnit vöel Nee's 19 upp, sä' de Jung', 
as he beden 20 sull. 

9. Der si'ind )nehr Hunden as Bunken. ^t 

10. De sück an 'n Esel scliiirt, 23 kriggt der 
Haar van. '23 

11. Dat Ogc '■• will ook wat, — sä' de blinde 
Jabk,25 do frehd'^i; he na 'ii nioj'27 AVicht.«« 

18. De pleitcnS9 will um 'n Koh,.';o gev' leever 
cen to. 

13. De Pot 3« vcrwilt.32 de Ketel,33 dat he 
schwärt is. 

14. Dat is 'n Hund van 'n Pcrd, sä' de Jung', 
do red' 3i he upp 'ii Kalt. 

15. De 't all' hebben will, kriggt nix. 

lli. De Mieder 33 springen M'ill, as de Stock36 

reckt, 37 fallt in de Sciiloot. -is 
17. Elk39 freh'^o sien Nabers li Kind, denn 

weet 12 he, Avat he findt. 
IS. Ewigkeit is 'n lange Tieii, man Mai kommt 

mien Levcu nich, hadd' de Maid seggt, do 

se um Mai Irohen *^ sull. 
19. Elk deit wat, sä' de Junge: .Mien VaarJl 

sclileit ■•5 mien Moor, 46 mien Moor schleit 

mi, un ick schla' dat Bigg'. <7 
30. Gott lat' linse Vagt IS noch lank Icven ; 

M-i kunncu M-oll 'u schlimnieru Uüvel weer 

kriegen. 



1 .C"'inter6cr. 2 Sictbnungen. 3 t'cinate. 4 «rfttlip, nt- 
iiu^te. 5 frapc. 6 fein- 7 I'eiTer. 8 Vti). 9 a?iSi*«n. 10 
fpat. 11 .§urc. 12 über. IS Eict. 14 in bcr a)iitte. 15 
fagte. lli lief. 17 jwifiiicn. Is Sfnffcn. 19 SUcuc«. 20 
beten. 21 Jinciten. 22 uiH [fcileuert]. 23 der — v«n ba- 
i'pn. 21 Jlugc. 25 Safcl'. 2G freite. '^7 frtjonen. 2H Siäb- 
rf)en. 29 fro^effiren. 30 Jtu^. 31 Scl'f. 32 mwcifct. 33 
Jicjiel. 34 ritt. 3j iveiter. 36 nJmli*: gering flcrf. 37 
leiiljt. 38 ©ral'tn. 39 3c6er. 4U freie. 41 3!ai)tar«. 42 
meip. 43 trauen, Ijeirat^en. 44 SJater. 45 fdjlagt. 46 SJ/ut' 



(Oftfcicfifdjt /Uuniiart. 



lO 



ai. Hiill ij ili all 'l eirie Gol)Ot: Lal' ili nicli 

veiblüU'eu! 
28. He Schmitt 50 mit 'n Mettwurst na "u Sic( 51 

Speck. 
33. Hei 32 iipp, Koh dodt. 
84. He is so egeiisiiinijii, as Jan fmk , ilc an 

de Galg' snll uu «iiU nicIi. 
a.i. He silt iipp 't Ferd nn söclit ■>■> ilaina. 

36. Is mau erst avcr st de Hiiud, kiiiiinU man 
ook woll aver de (SIert. 55 

37. Iiibill'ng äG is sclilinitner, as de Daid'dags- 
Koll. 5' 

88. In 'n Beker^s vordiiiikeu mehr, as in "n See. 

89. Moor, wat is de Welt groot,59 sii' de 
Jung', do qtieem 60 lie aciiter o' de Kolil- 
tulin. 6ä 

30. Natur geit aver d' Lehr. 

31. 'n gcveu <^ Perd ward iu d' Heck <>* nich 
keken. "» 

38. Proten 6G is goolkoop, '■' mau Hnlin M is 
'n Ding. 

33. 't regent 09 uich alle Dag' Buller ru in 
de Rieshrce. '' 

34. Versprekeu '- is adllk, mau Hullcu :■■! is 
bi'irgerlik. 



A T e u t ü ü 1* 

van 

de Pastcr Schinulke un stou Me^slel• ' 
Bakel. 

(\a Langbeen.J 

Pass iipp! Avi loopcn miss! 2 Uaar slahn 

Mu vor de U<ilir de Giicise! -i 

Ick wahr.schoow 4 hüm nig liuks to gähn, 

He mit sien «iesen Xööse. 5 

Brr! 't is van Xacht 6 so grieselik, 

Fliok! Mester, redd' lie rai uu siick! ' 

„Hier stockt das Wasser!" ») — Här Pastor, 

Alien Molh wurd uuk nig veller; 

Ick bün nig bang as menuig Dobr 8 

Vor Deev' uu Busebeller: 

De Sprök seggt: ,,Wer von Sünden rein, 

Braucht selbst die Mohren nicht zu scheu'n." i») 



tec. 47 gtifcl; I)c((. big, biggf, cnjt. pig. 1« aJcijt. 4'l 
t;attc. 50 wirft, frl)mci^t. 51 gelte. 52 .§cu. 53 fiiii;t. 54 
iiter. 55 2rt)tt>ani, Sterj. 50 tsintitmiu). 57 iat t!rcit«((i.)e 
talte nicttc. 5« iöatjcx. ö-i iiicp- «•> t'""- "l ^'«t"- 62 
Jtsfjlgarttn. 63 einem i)cgctenen, ijef*cnften. «4 SKoilt, 
art)na6el. 65 «e.jurtt, iiei*Jiit- 6« Snei^en. 07 wt'^lftil, 
IBOttlii^: <lHtct Jtauf. GS ai'cr Stjun. 69 C9 tcjuct. 70 iOut. 
t«t. 71 3tciei>cci. 72 sctfrttdjen. 73 galten. 

1 Situlintiilet, Q)!a,iifiet. 2 irre, fe^l. 3 ta fie^n mm 
rot bet S^üt bie (Sanfc, fu siel M : ba jie^'ii tie Di^fen ntii 
äJetäC 4 tcarne. 5 Slafc. 6 ^ciue Sia^t. 7 telte cc mi(^ 



Och! «icr he doch mit sammt sien Snack 9 

To'm Blix — (in ick in 't Bedde; 

He spott't noch woll, dal ick micu Pack 

Vor Angst un Nolh nig reilJe? 

Töv' ins! I» mi dünkt, daar fliickerl " noch 

'N Lüchl, ■'-' man driesti 13 He folgt mi doch? 

Courage! — Dominc, daar moet 

Doch woll 'n .Miujk logeeren; 

De Bös' mit Start un Pardcfiiot li 

Scliall daar l-' woll uig huusecren. 

Driest vorgcls! — denn mi dünkt, ick spöör 

',\ (;las van 't beste Bitterbeer. 

\ii slüürteu beide na dal I.üchl; 

Ji 16 kennt doch all hör I' Namen? 

— De stahn hier baven 1"* vor "t Gedieht — 

Hört to, van waar se kamen: 

Se sw.ij'den van cen Tröslel-Bcer, 

De Ta5.k' vull Sluten, l'J scheef d'r her. 

De beiden swarlen ''> Passageers 

De raakteu -1 vor eeu Huus; 

lu't roolstriept 22 Baantje -> lect Jan Wcers 

Hör binnen, düll un kiuus. 

Se beeden hüm so jammerlik 

L'm üack uu Kack; — t was Jaa-Ühni gliek. 

„Man" — Sil' he — „Hären, mi gebrcckd't2i 

An Bedden. Ick kann Jo, '^5 

Wcun't au Jo Nüöse ook wat steckt — '^ß 

Veripiicken '7 bloot upp Stroh; 

Süiin Ji lol'riih' 2S mit do Versöök, 

Dann streu ick 't glieks hier naast de Kok'." - ' 

Bcdröövt keck nu »pp sienen Pans 30 

De Paap, at as wiill lie seggcn; 

Kör Di, niien Oll', 32 is't ook gieu Kans )3 

Di upp dat Stroh to leggen! 

Man B.ikel sä': 3* „Vollkommen ist 

Aul" Krden nichts!" ick maak dat Nüsl. 

Knapp Sil' he 't, as he 't ook all dceh. 35 
De arme Paster Schmulke 



iinb fidj- R u-ic mand)« IO»i; ©cfi^iv»!}. 10 wart« em- 
mal. II flimmert. 12 ein Virt)t. 11 nur breift. 14 'l'ferb«. 
fuÜ. 13 wirb ba. 16 i()r. 17 fd^on ifjre 1^ »>■"». I'.) eine 
3lvt aSeigt-rob, nameuiliif) bei l'ei(^cnbe.ian,iniffcu werben 
fcldjc „Stillen" Ktttjcilt. 20 fc^warjen. 21 iiclaniiten, fil- 
men, .lerietfjen; fjvK. ral.cn. 22 ri!l6,iei1teift. 23 fima- 
1« (Sang, SBeg; (S^cfi^aft, Mmt; bell, baanijc 21 ge- 
bricftt'i. 25 curfi. 26 iJid)t. 27 crquiiftn; Ijoll. verkwikUn. 
2S feib 3^t iufrieben. 21) n.litjil bei- i?ud?e. 30 l'drul'l tat) 
nun auf feinen S?aufb. 31 ^Irieticr, i'fan'- 32 mein 
5llter. 33 i|1 tä aud) lein ö(u(f | Ijcll. ka.i». 3 1 aber «atcl 
fagte. 35 oU tc ei aud) fefton tljat. 30 t» war iljm .lanj «• 



90 



Cftfticnfdjc /nuntiavt. 



Hung — 't was hiini lieel iinüscl nee — 3C 
An't Scliössteenboori sien Wiilke, 37 
He lä' sack 38 npp dal bicster 39 Stroh 
Un sien Kuiiipitn siiieet sück d'r (o. 4" 

'S IialMiuims Scliott 41 vtas tüsken 42 iiör 

Un 't Bedde van Jan Weers, 

De nülin(j't sien Wief mit 't Snagbook 43 vor 

Woll över twintig Jt Vcrs'j 

As dit vörbi vas, do fiirig Jan 

Noch mit sien Wief to rötein 45 an: 

„Hör", IMoor! 4G so dra de Mahn man kreilit,47 

Will ick de Beiden schlachten; 

Se siind, wenn man d'r dicht bi steihl, 

F'ett, mehr as wi verwacliton; 4S 

De een van hör is kugelrund, 

Mi watert all 49 na hüni de Mund." 

Jan-Ohm de sprak — mit Elir'n to melden — 

Mit Mooder van sien Swienen;50 

Ochl Här! man iinse lieida Helden 

De wnll 't doch liaast 51 woll schienen, 

As ging de Proot hör Levcnt an, ä'-i 

As sull'u se iu de Mnsterlyann'I 

He! Mesfer! slöpt he, 53 hört he 't recht, 
Wat naast 54 uns in sien Bedde 
De Minskenfräler van uns sejigt? 55 
'i\ fllöördner 56 is't, ick Avedde,37 
De uns iu dit verdaiiimte Hnus 
Ofsmoorcn 58 will to 'm Middagsschmiiiis! 

„O Jammer!" doch wi siind noch nig 

In Urian sien Klauen, 

Noch küu't Jo Knnsen 59 mennig Bigg' 60 

l)n mennig Miihl-Püht •'1 kauen. 

Tövt ins! ick schuuv ö~ dat Fenster npp, 

Da spring wi uut, Uals över Kopp. O 

Ja! so 'n Spncht f'S as he een is, 
De kann de Sprang woll wagen 
Un naderband sien I/ichgaani friss Ct 
Un suud ua Huus hen dragen; 



fd;vc(fli(^ [aiigciTvtciitlii^l ncii. 37 au tat Sc^tu-nflcintvct 
fciiKii £)CU'tlflcii in riiutt galten ii''^!*'^" J^Mjcn 3H et 
Icntc n*. 3'J ttubc, buftcv, frf)(c.l)t, clcnc, tvauvin. 40 nmvf, 
^'mis fii) hnju. 41 eine IwK'tnumcn« S*ict'ttjut. i! 
n.'nr j»if(t)tn. 43 feinem SlL'cil) (luä, bem (Sefangtu*. 
44 »1)1)1 u6ei jivonjij. 45 fdju'ii^cn, |)lau(cvn ; tjolt. reu- 
iclco. 46 SKntler. 47 fo tulb tev Jja^n nuu trafjt. iH cf 
«.•arten , ^ojfen. 49 mir n-affei-t fdjon. 50 vnn feinen 
<3e^ivci;icn. 51 talb. 52 alö ningc tai @V'te*cn ihr 5c» 
ten an. 53 fttlaft cv. 54 n.i*il. 55 Hr 3)ienf*cnfreffcr 
ucn «nä fa.it. 56 ein iDicrcer. 57 irf) njcltc. 58 nbfdimo» 
ven. 59 cmcSBatfcnjaljnc; ^dU. kicitn. 60 manrtjc« Scrlel- 
61 iinb mnnttjen 2Jicljllud)en, Siel)l?nctin,i. 62 filjidie; an.if. 
fcnfan. 03 Heiner, frt;mafl)tii)er aji'enfrt). 64 nnb nai^ bcr 



IVIan een as ick — dat Gott erbarm! 
Ick störJl' 65 soglieks in Toodes Arm. 

Munns J) Bakel leet sien ralte Suuut 6B 

Dardör noch nig verkiäven, 

D'r kwanim unöscl völ herunt C7 

Upp Här Pastor sien Leven; 

De Bangebüx 6S miiss, quaad of gont, 69 

'N Toloop '0 nehmen uul sien Xolh. 

Nu kwamm d'r Striet noch, wel van hör '1 
To-eerst de Hüpp suU niakcn, 
Se kakelden 7'2 lang hen nn her, 
Elk dogdt' an siene Knaken; 73 
Doch -Mester-Ohni, de dünne Spier, 
Fluppsdl' uut dat Fen.ster as 'n Licr. '4 

Nett midden in de Mess-Foldt O füll '5 

He — mit Perniiss to melden — 

Un wiel 't doch eeunial wäscn sull, 76 

So sööljes 77 füll he seiden; 

Man nii füll beel hnidaardig 78 plump 

De dikke Paap biini 79 upp de Kump. 

So minu'80 as 'n Möhlsteen, Sl ook gien Sier, **2 

Verröögd' he .süek; dat Flööken 

Vau Bakel hulp nix. Dör de Jier 83 

Mnss de sien Uutgang sööken: — 

'N Mcssförk' — 84 de .stund jfistnoch bunten — 85 

Brogd' de Pastor war ^6 npp de Klunten. 

Pickdüüster 87 was't, in Müllen 88 r) gooht 

De Regen uut de Wulken; 

'S biester Ding! de Noih was groot 

För Bakel un für Schmulken! 

Hier bunten: in de Jiere-Sloot, 8'J 

Un binnen: morgen beide dout! 

Se wurden beide nti recht itaar, 90 
Se wassen 91 dicht au 'l Krieten; 92 
Doch wiill'u se garn mit drügc 93 Haar 
De körte Tied noch slietun. 94 



J&anb (natfj^er) feinen .Rprtev friftf); tji'fl. ügchaam. 63 fifitstc. 
06 lief feine raffte Srtjnaujc, fein rafdjc« äKant. H7 ba 
Um eiftlrcrflid» i'iel Ijcrau*. 68 Büx, .^ofcn, Bangebüx, ei- 
ncr tcr iveni.i lHull) bat. 69 bei ober «lut, ivilli.i cbet «n. 
ujilliil. 70 3iilaiit, Slnlnnf. 71 nun fam ter Streit nod), 
IDcr sou il)iien. 72 ftwa^tcn; ftoH. •'•'"l'^"- 73 jcber bad;tc 
an feint Jtui'iijen. 74 Stier. 75 ©etabe mitten in bie SDJiil- 
flrutc fiel. 76 unb reeil e8 bort) einmal fein folllc. 77 fanft, 
>reid), fup; toll. loeijcs. 78 fiel fla") unserft^amt, un^ejo- 
(jeu 79 ilim. 80 reenin. 81 wie ein äüu^lftein. 82 au(^ 
nirtjl ba» allergcringfte, autij fciu.yaat; „sier" ^eift eigent- 
lid; bie fiHicnannte Sieitliefc, ein fleincä 3nfe(t; ijM. lii-r, 
zienje. 83 a)Jifl.)aurf;e. sj sBii(l,iabel. 85 braupen. 86 
tra*te bcn !)3a(ibr ivierer. >-; ftcdjinfter, yertjbnflev; angf. 
pic, \)cU. i>ik, engl, piifh, l'crt). 88 a)!utben. 8;i Siiftgau- 
i^en-öratcn. 90 traurig, t'angc; ^clt. »aar. al waren. 92 



©ftfcicfifdjc /«imSntt. 



91 



Unmiss was't nij;, dat Spräkwoord liiliil : 
„Wel inalig wiiiiskt, 'J5 ward ook wuU liöit."'-*« 

Un so Willi ook denn nu 't Gefall, 
Dat se dat Swienliiick truflen, 97 
De olle IMiitteii leegen all 93 
To sniirken 9!» nn to kiilTen, 
,,Heiiiii( d'r mit!" reep Bakel slief, 
„Söökt Ji Jo anderswaar Verblicv! 

De Swieucn, Blix ! de kneepen auf, U'O 

Dat Iluck bleev sperrwiet apen, 

Pastor im Mester üahhelsnuut 

De wiillcn nu hier slapeii: 

De olle Stümpers! nett as Brölirs 10' 

Fiill'n 102 se mit 'uander upp de Necrs. 1U3 

„Bedenkt 't ins, Friiiid! is nig dat Grafft IW 

'X Püort lo 't hiü're Leveu? 

De Kaiser, de liier siiiiHt un blafft, lü5 

Miitt riaar sien Kroii' ofgeven. los 

He, Mester, bniiikt daar ook !"<■ nig mehr 

Für nii ui)p 'u Bösskiipp s) heu un her." 

„Ja! inooje 108 klingt dit upp Latieosk: 
„,,Si mit hora mortis;"" 
Dat heet: Wenn't uiit is mit de Minsk, 
Denn gelt, wel hier ook Lord is, 109 
Is man de Hunt un Fleesk d'rvan, HO 
Nix mehr as Jan — un — allemann." 111 

So küseln H' beide in de Stall, 

Bit dat de Hahnen kreihden; 

Frotiedig kwamm 113 ook Jan-Ohm all 

Un reep slüiids 114 an de Beiden: 

„Heriiut! Ji üriimiiiels! '13 marss! heniiit! lli> 

In 'n Stund is't mit Jo Leveut uu(! 117 

Jan greep ll'< jn-rinn mit siene Hand 

Un Willi 119 de MiUten fangen; 

Man gau, 120 as harr he sück 121 verbraunt 

An Bakels heete 122 Wangen, 



aBeiucii. 93 trorftncm; ^oU. droog. 94 bic luvjc 3cU mitj 
»etkbcii, ftinije^tn laJTen, sctDcaiidjcn, tccWU(6cii. 95 nn 
m.l^ijl IDt.iifit't. 911 wirb nurt) ivo^tcrljört. 97 bcn äfbivciu. 
jlalt trafen; ^fcll. huek, OSinfct, (icfe/Drt; Iwk, Stall. gH 
lantn fdjon. 99 f(^nai-(^cn,- holt, anorken. 100 fniifcn au«, 
liefen bavon. 101 SBcuber. 102 fielen. 103 auf ben .§in' 
tcrn; i)M. naars. 104 ®i-ab. 105 qrcji tljut, V^ai/U, ^M. 
blaffen. 106 abjieben. 1U7 brautet ba aiirt). Iüh febcn. 1(1') 
tann iiilt, wet Ijiec auiij Votb ifl. llo ifi nur bic Jpaut iiiib 
laä gleifit bauen. 111 niii;tis melji- al8 3.in (3o^ann) 
unb 3eberniann; fjt'K. allcman. 112 claucetn; Ijcll. keusc- 
Un. 113 fnitj^eiliii fam. 111 unb rief fonleidi, jur Stunfcc. 
11.5 Dpiunniela nennt man ÜJienfctjcn übet and) Ziiett, bie 
bicf unb flebcungen fint. 11« mavfe^ fjetau«. 117 ifl c8 mit 
eurem Seben ane. 118 tiriff. 119 unb «.»eilte. \iO aber 
f(t;neil. 121 nlä i|attc er fid). 122 öeipcu; ^oll. hcei. 133 



Sprung he toriigg; 123 „Wat, Swiircnolh!« 
Flö(ikd'he,124„waar 125 is mieo Swiene-Good?" 

Alienken 12« gingen d' Oogen upp 127 
Pastor-Ohm un sien Bakel ; 

Un lleiidig diiiikden beide upp 128 

Daar was nu 129 dat .Mirakel!! 

Doch, naderhand, 130 kwamm 't Köpke 131 Tiice, 

— 't Elführlje'O 132 iu Pellseer 133 un Früh'. 134 



De dree: nix lo verrahden. 137 
Man lezt-ins uöögd' ick unse Priiük' '38 
Upp Rippkes, 139 lecker brahden, 140 
Dat haagd' 141 de Olle heel un dall, 142 
He smüiisterlacht' 143 un sä' mi 't All! 144 

Nasclirievsel. ^^^ 

Wenn 't liier un daar in 't Döhntje '46 nig so 
recht mit iiuse Weonst 147 uiilkummt, ilenn bidde 
ick 't to verexcuseereu. Ick iiiuss mi na d<- 
Här Langbecu richten. Tokaamend Jahr sali 
't bäter bottex'n! 148 Gooden Dag mit 'uander! 
N. A. V. U. 

Aanmarkungen. 

a) „hie haeret aqua!" 

Langbecu sien Mester kann latieusk proteu. 149 
Dat kann niien un menuig ander Mesler-Ohiii 
hiiiii nig nadohu; 150 he kann sück bloot in 't 
Hoochdiiitske verstiegen. 

b) — , purus sceleris 

^on eget M.iuri jaculis." 

c) Hier mult ick nödig bemarkeu, m'o .lan- 
Ohiii sien Huiis-Gelegenheid — L o c a 1 i ( ä t harr 
gewis.s de Mester seggt 151 — was. 152 lu 't 
uiiiliggend Kiiulrey '53 nöhmdeu 154 se 't Huus 
„dat Spöökli Ulis," 155 wiel't 15il so aileen 
stund. De Kellerkaamer un de Fensters wassen 



juriirf. 124 flui^tc er. 125 wo; ^cK. waar. 12« allnwl)- 
lig, alljemad), uad) unb nart); t)oll. oUcngskcn». 1V7 bie 
Slugen auf. 128 unb ftcutin taurfjten beiec auf, lamm 
tcibe ;um Sorft^cin. 129 ba Uhu nun. 130 nart) ber .^anb, 
natfjljer; (;cll. naderliand. l3l fam ba« ©tljaliten, ,lio('f*en, 
3.ajtl)cni ti>U. kupje, ennl. cup. 132 t5lfuluit)cn, um 11 llljr 
aformiltaiiä wirb namlid) ein sieljotigcr .imlni genommen. 
133 iJJlaifir, ÜSergnuiien. 134 Sricbeu, SHJo^lte^agen. 133 
beim löegge^en. 13« gelobten, Derfvrartjcn fit^; i)M. bc- 
luvcn. 137 terrattjen. 13H noibigic id) unfre 'iierrnefc; IjoK. 
pruik. 139 3iir»'d)en. 140 gebraten. 141 baä gefiel, te- 
(lagte; t)oll. hagm. 142 bem ".'Uten galt; unb gar. 143 er 
frt)munjelte. 144 unb fagte mir Mtle«. 145 Stadjfrtjrift. 14(1 
Srtjreaul. 147 (»emotiu^cit; boll. «-enst. 14« im nartjfien 
(■^utommcnben) 3aljr foll eä beffer, tnittern, gelingen; 6cll. 
het nil nict boitrcn, eä Will nid;t gelingen. 149 fprei^en; 
^oll. praat, (5)crebe. 130 i^m nitl;t nart)tl)un, nad)mad'en. 151 
^attc geteip ber «IKagiftcr gcfagt. 1.52 war. 153 («cgenb; 

engl, couniry, flj. conlrce. 154 nannten; ^oll. nocmfn. 135 

eput^anS. 156 »eil eä. 137 waren auficrgeivcl)ulii^ ^otl). 



«9 



©fifticfifdjc JWunJiatt. 



buuten de Wennst hoch. 137 'S Sprang daar 
uut is für 'u old dick Mann noch all 'n s(uii- 
reu 15S Hund! Paslor-Oüin secg '5'i d'r gegen 
an! Man driest, Maatjes! 160 'T geiht sach's 
goot! — 

d) Munns, Miimi-Sühr, heet iipp Franzk: 
„Monsieur." Dat hebb 'k as Junge all läliit ! — 

e) Bi 'n ürdeotlik Bnuren-Huus is de Mess- 
foldt vor 't Achter-Ende. l''l Mau Jan Wcers 
haar gien Schür, '''- uu, as sück versleiht, ook 
gien Achter -Ende bi dat olle Kasteel. Sien 
Bedriev was ook man lüijet, 163 he haar 3 — -1 
Swienen nn 1 Koh. lt'4 Dar to haar he sülvst 
'n Verschlag buuten Huus lorecliteliuiniert. 165 
'T Winlerfoor haar he upp de Böhu liggnn. Itiu 
Jan-Ohui was 'n Swierbolt 'li? un vau 'n bes- 
tigen 16S Klei-Plaatse 169 verdräven. Achter- 
na löppt Dünnbeer! '70 

O gooht, impgrfcctum van „geehten," 
giessen. 

g) „Bösskupp" (SotfdjafO ; <i'' 'S so sclirä- 
ven l'l as 't uulspraken wiird. Dat is wal für 
de Uutlanders! 

h) 'tElführtje! 'a baasigen 172 Mode! dat is 
'n ander Kuniiu-heras 'n „Thee mit Spiel" u.s. w. 
Wat weet de Buur vau Giirken-SalatV — 



3)ic mitgftDciltcn ^reh-ii fill^, mit Stii^niiOmc bcs 

SlI)lVanfi'S: „Avcntüür van de Paster Schmulke 
un Sien Mester Bakel," in trr Slillllbait tCi< Uli 
sicfähr eine äXcilc rem ■;')un■^fl•l■ftl■l^^^c riufcniti'ii 
Alccfcii'^ „S^onium" iit'ijofiiBt. 3» ic^^' £>ni"rf'afr, 
in Uim floinon 3^i>rfc foiwr findet man l)md)U 
M) finjclniT •Sinnier unb ^Jirbrnuarii-n dm unbcii' 
•JfuffinaitH' unb 'älu^iJiurfiJU'fiiV. 3n Scin'ff bfä mit 
„öc" l'fii'idinctfn i\iuii''3 ifi \n bcmcvtfn, ia\] bic 
'ilusÜuiulH' bciU'U'rn, ivfldic niiU acnan In'indjiii't 
lUfvbfu faiin, unijcüilu- bio iBuiic Oüli iiriKlu'ii ä 
»IIb D, iint> mit bei- 3tiij|Vnt(lH' bfi? fiiniulifn e 
jicmlid) ül'orcinfcimmti jfbort) ivirb jener l^aut in 
riiiigcn Wairnbcn ^^ftfric^lanb? ganj unc ein liin- 
i(i i aujciffprort'cn. — 'Jll^ »lirobc ber altfricfi» 
frfjrn «luartu' (ii)rnu li'l)arucifr narf) bii' fcanbina« 
i'il"ä)i', uüc örimm in trr „bcuifdifii QrammaiiC" 
fiiili) bifiio Ijicr brr Wiifaiia eine* »Heimijebi^tä rem 
3iil)rc 1252, m\ti)(i über bic ben gricfen vtn 
SU\l bem Sroßen iindeblirf) ijefdjeiiflc Sreiljeit 
l)iiiibe(t: 

1 5« Imrtct, ftatfcr. 159 fa^. I«0 nuv bicijl, ©ciioffcii, «St« 
feilen. 1«! .i>inut.(inlic. lG;e ^ottc feine äcljeune. 163 
feine aCitt^f^aft luar aiii^ nur Hein. 164 Xu\). liiö ju- 
vei^laejimmeti. liiii t,iS äBinierfuttev ^attc et auf bem 
l'cben, ©peii^cv liefen. In; Uifii.)cc SBvutev, «il)ro.itmet, 
-£.iuft'tuteci ^cU. iwierto, 6Jn. fuite. I6b fe^t gulen, ei- 
.jcntlii^: »ie^ift^en. 16a itäUj, Stelle, Ire lettiflet, Itlimi' 
^et (Stunt ifl. 170 [>iiitcnna<^ lauft Sunnlnet. 171 ge- 
fiel ieten. ITi jjcaliite; Ba»s: Jjctc, iUieiflcr; ^fll. baas. 



„Thit was to there Stunde, 
Tha thi Keuing Kerl riuchta bigunde. 
Tha waster andc there Saxiuna merik 
Liiidingerus en hera feie sterik. 
lii Melde him alsa waldlike 
Thagethan ther hi fon riiichla scolde 

blhalda tha Keniug Kerlis Kairska rike. 
.\c weide hi lua duan. 
Hi weide tha sterka Fresan under sinne 

leghclha liau. 
In hi badle efter eile sine rike, 
Thet nia hine bete scolde Kouinc waldelike. 
Tha Uli Keuing Kerl thit understod, 
Toruing was hini hir umhe sin mod. 
Hi let hit Iha Fresiim Iha kundig duan, 
Iloddir liia thrnc nie Keuing nilth bim 

mit stride weide bistau." etc. etc. etc. 

U c t c r f c fe u n g. 
„(Sä Uhu gii fccr Stuutf, 
Xa bev Äenii) Äavl 511 i^frrfdjcn Ofgaun. 
£a iiiavcii in bcii fäcf'fifitfu Üliarfm 
i'ütejcniij uiib l'iclc \tatU (lUiicljtiiv) •»^''fi'vcu. 
(Sv (l'übcjeruä) woüH für fiel) ijeiiHittlic^ (mit 

(DfllMtt) 

2)eu Svit'ut, bcu er '0011 iReditöiucjen fdiiilbetc, 
fce^iitten ejeejeu bcö Jiüniijö .^varl ttiifcrlidjcö 
Oteicl;. 

■llud) wcütt (X mtt)v ti)W\. 

(5:r iroUte bic flarf'cii Sriffen unter fein 
Seljatuincjäredjt sieljcii. 

lliib er getot Gebern in feinem ^fidu-, 

Tajj man ttju Innfson feilte einen gfiraltigcn 
.RiMiig. 

Sa bcv Äijnig Äarl bieä iHTualnu, 

aSarb if;m jcrnig ('icnim cbarüber) fein ©cmiitf;. 

Gr liefi reu ßviefen fiinb tlinn, 

Ob fic ilnu gegen bcu neuen JU^nig 
im Streite u-oUten t'cifleOeii." u. f. \v. u. f. w. 

3m attcu ofifriefife^'cn $!anbiccl;tc, wtldjid wn 
(«bgart I., Üirafen ju Oftfrieelanb, irofet'cr im 
3al)rc 1528 flarb, (;frriii)rt unb ju *itnfang 
bcS IG. Sa^rrnmbcrtä in-rfa^t iinirbc, ^cipt 
(i unter 5lnbevm; 

Juiaiucntiim fidelilalis. 

C«p. 1«U. 

„Irk will nivneü gnedigen Heren truwe sin, 
und siuer Gnaden argeste wenden und keren, 
na uiynen hogcsicu Vermögen, und sinerCna- 
deu beste doen, woir ick kann unde mach; so 
wairlicben helpc ni^j Gült unde sin billige Evan- 
gelium." 



/nunlinrt ict ^crrfdjnft ^cncc. 



29 



U f t c V f c 1} II n g. 
„3d? ivill lucincm gnäbiflen .§frrn treu 
fein, unb fniior (Snntcn ''Hcrgftcä tuenbm imb 



fcfjvcn, imrf) mciiinu fiödiflcn aSerniöiifn, imb 

feiner ©nabon Scflc3 t^un, lüo ic^ Innii unb 

iiiiifl; fo aiol^rlicf) Ijclfe mir Oott unb fein t;fi= 
ligeS (Ssjangclium." 



(bcö fvü()crcn 3Beftfricö(anbö)- 

3n biffcr Wunbart U'crbcn unter bcn t;oUänbifd;en ^htnbnrtcn ^l'roten milgetlKÜtt trerben. 



|llun^art trcr §evxfd)üÜ ßcvcv 

im ^rof^l^erjogthum Dlbcnbuvg. 



iUn-(iemevfunfl. — 9(rt(!)fclijeiii>f ©agen unb 
5>i(l)tuns)rii finb iiiborjeiiicicn niebfvfärtififtlu'n ffliunt« 
iirt i)ci"i1;nelu-ii, Me in ber umi Wroßln'rieoilbinn DI» 
bonlnirii iii'l)i)riijen .{'"'ri'MHii't ^ c u er gefiirerttcn n^irS. 
3}Iit (leriiigfn ^((Mveicliinujen (jerrfilst birfeUu" mid) 
im eigentlirt)en iMDenburöild)!'!!. 3iir fficieiclnuing bej 
fi9ent()iimli(t!en Innren äiccalf, ber ein 3)iifd)lai(t 
,iiinf(t)en ö unb ä ift, nnirb bu» bänifdie o geluMudit. 

l^ai in biefer ©agc Borfommenbe airinferoKoog 
mar in früheren 3al)r()uuberten, (»euur eS vom 
Mm iikrfiutft anirbe, bie eftlicliftc uen ben 3nfe(= 
d)en, bie läng? ber 5ii.>rbfeofüftf liegen. 3eftt iil e^ 
nur nod) eine fahle Sanbl'laiie.) 

S)flar id 'n otb ©eggäär ' In uuä lo i'anu', ^ 

bat for 3 lang', Sieben ■* be Sü' * tiau 'tOUcog « 

'n Seeii'ief ' fangen ijeU, « bat f ni' wÜx » 

na 't Q^ater 'nintaten <o nnttten, ^ fo fät fe 

oot tibben un täteln ^'^ be'. 13 (£e t)ett leber 

in är' ffiematenfieit '^ 'n groct Sl>ur>i '^ anfia» 

1 Sei t(} eine attc Saiic 2 ju Janbc. 3 »ov. 4 laii.ien 
Seiten; ba« „nn" iil elwaä tiivi^ bie 3lafe ^u frrertjen, nlfc 
„laniV" f.iit H)ie baä fianj. lan. 5 Seute: Su' ntiiefuri' au«; 
Subf. G Minfcvcrtoo.i; Dllco;!, öltet Drt, alte« 23crf. 7 
©eeiveit, ü)!eetti'eit(l)en. 8 (lefnniien fiaten; if ^ef, bii ^left, 
Je Jet, iri Jett rbet Jeft, ji Jett ober Jcft, fe Jett i-bec Jeft 
9 ba« fie nii^t wieber; ber äSccal in bcm 2BDtte „ni'" (nt- 
nefurät .in« „nirtj") ift wie ber in „no"' (aKiefutjt au« „npd)") 
für; unb (lefitjarft ju fprcflien, (ilä luenn ber al'iienjorfcnc 
Honfoniint no* fcltite. lü Jineintaffen. 11 luputen. 12 
tetteln. 13 tjat; be' atnefurit nu« „bebe". 14 fie Jaben 



gen un bat arm ©eeixneffcn up aW ©üoelSiuifi" 
tritleert: i' truU fe <« free' iinifen, 19 fo fgud f 
'u l'Olit'ßel feggen, ^o tat ^el^en mag gägen elf 
ßiebräfen. 2' 2)o I)ette « SSaterjümfer fvrafen, '-'^ 
hjat 9Mmä '« ni' «5 tejlaan ^let: 2« 
„ÄöUu 27 ober £il(, ^8 
il fegg' je nid), u-aar 't goob for \ä,-'-> 
un irenn ji mi oot fittt!" ^o 
Un mittejt 3' f;et f är' Sieb offuurt 32 «n iS 
aä 'u 33 g(fli ;{är to b' Jgann' uutgläben, 34 m, 
bat een l'copei 35 na 't 3Satt 3e> ^lenünner, 37 njot 
't Siiiig fjoUeu fiinn. 3« Un 't »rarb feggt, 3s tat 
fe L^elier h^ni ■*" :^et, aä 'n @toaalf fiügt, 41 



licter in ijrtr 9>ermeffenjeit. 15 einen gropen Sdrm; in 
„Jiiija" ijl bie teutf Sblte jn tetoncn. 16 auf alle Seif 
fel^weife. 17 eiequält. 18 iddIIIc ft«- 19 frei fein; ba« äüurt 
„free'" lä(it Ivie „nee'" (nein ein Jall'e« j na*flini|en. VO fo 
füllte fic ein Wiltel fallen. Z\ eaä Iiclfen mö*te iieiien jeg. 
Iici)e8 öetrecljen. '.'2 l;at bie; ,. Iiette" liebt bn« lu'lt nn> 
fiatt „tjet be" ju faiien. 23 3Baiferjun()fer flelVrcrt'en; furo» 
fen, i}.Hirtif. i'on „fprafcn". 24 ^iienianb. 25 niitt. 2r, uer- 
ftanbcn Imt. 27 ein J^rant, ©citurci, satureja orricinalis. 2K 
3?ilt, !Dille, ein Jtrnut, •ncilium, 2(1 irt) fanc eutt) nidjt, !Po 
c« niit fut ift, ircfur e« qiit iji. 30 unb Ivenn ijr mir nui^ ba« 
gell al'iiejet. 31 mit bem, iinterbefi. 32 Jat |le bic3.-it ab- 
flelauert. 33 Icic ein. 34 il;nen jii ben .§anben auSiieiilit« 
ten, b. i. ilinen nn« ben .§4nben ((efftlücft. 35 eine« ?auf«. 
3B nad) bem SPatt; äßatt Jeijit eine Sanbftede, feirtjte Stelle; 
©ejlamm, ben bie (rbbc tinbebcrft lajit; lat. vadum. 37 Jin- 
unter. 3H «ja« ba« 3eiui Jalten tonnte, b. i. an« aUen (()• 
ren Äniften. 39 «nb e« wirb titfdt\t. 40 frfjneller (lelaufen. 
41 ©(Jwalbe fliegt. 42 ober alä ein 'iifcil oebt. 43 SJcjien, 



9ä: 



jnunlntt Jet J5crr('d)0ft ^coer. 



of a'j 'n 5pilcr gcit,^- ivcnn tc tan b' SIig= 
tagen *^ fumt, un är' lang' .giaar' Hnugveen, ■** 
nate <Se( ffilrfl, *3 '^cljt m» nr' icitt' <sguUcr§ ^« 
'rümbanjt, battc £ii' ganj ni' itniffon, ^^ ivat f 
bcrto 4* ffggfi» fgnUm. 4' ÜJ?an 50 aätat 5' See 
niinöfä' ,m ivaär fäfcr un gccfc 53 jn 't (£oUiBa= 

tfr 54 fcct, 55 bo Tjct f fif no' ce'maal ümbrcit, 5'^ 
un (;ct 't S?anb nnfäfcu 5' mit Ogcn, be fif nid? 
tcfgrii-'tn ^* f««t't- ^'' -li'f'iffn, fcgg' iE, t^ct f 
't l'anb, un af'n '"'" 'n SBoort to fpräfen, un nl;n 
'n ©cluub 61 ban fi! to gasen, är' a-itte ^ann' 
in b' See jläfen ^2 un mit cenS ^3 gdtiuater 
gägen b' STünen ümbcpg gaten. •'•' iTaavuV iä 
f ünnerbuutt "5 un 't fäUäx i§ cser är' Mcx^X'' 
gnan,66 un nifö iä ii-iber to ^ören of to 
feen ineft. "' SiUnb un SSater tlocf ''''" ttill un 
goob, aä sorl^äär ; "^^ man be Straaf be f lö^t 
m', '•> un bat Sceiricf Iiarr '' Soltirater an 't 
Sanb gaten. So Veet 't in 't Sccb : ''' 

2:e 2ii' be flaat't i^eivunnert, "3 nafäfen t)eV 

f när oir : '^ 

SS?eet'5 9^iimä ni', irat Ijc benfcn un »rat 

l}( [eggen fgall; '^ — 

aiian be .5ranen ' ' in b' äöelt be a-afft ui(^ ireg 

be 5^aab,'^be Iner i§ baan, '» 

So U'ip^" aä ©ater fiütt^' in b' See, bat fumt 

äärbuiirto jlaan.*^- 

StiUfirigcuä, eer bat f ''^ ünnerbuuf, ^^ bat 

Seeiviff fift'^Jin, 't Janb, 



^Irmtnijl. 44 tkufltiiii. 45 >rtc tic See feltfi. 4S au\ 
iSten roeipcn Srtjultecn. 47 iav tie Seilte i\at iiirfjt iruBtrii. 
4-S bajii. 49 faflen feilten. 50 aber. 51 aU ta«; aftat fut 
ai bat. 52 ©eemenfrt). 53 nun ivieber fi(^cr mit i\ut. 54 in 
tem Siiljiv-affec, aSeevreafier. 55 faf. 56 ta bat fie firt) 
«cd) einmal ^erumjieerelit. 57 anijefrtjauet. 5« tefi1<veil!en. 
5» laffcni it laat, eu letft, l)c lett, lui laat't, ji laat't, fe laat't. 
fiO cliue. 61 l'ant. ti2 iljrc »cipe .»janb in bie See iiefierft. 
03 mit einmal, auf einmal, Jle^lit^. 64 2aljH'af|et, See« 
Waffet fleqen bie Sunen ^inauf (iroejfen; „Sunen" tteiben 
bie ©ane^ugel an bcr Seefujle genannt. 65 untergetaiit^t. 
(i6 unb baS ÜJieet ijl aber iljten JJerf (|eiian>)en. 67 ebet 
jii feljen geivefen. 6S blieb. 69 ivic »cv^er. 70 fdjUft nii^t. 
71 ^atie. 'li ^eipt es im Siebe. 73 bie Seulc bie flehen »et« 
lounbett. 74 nottJäefeljen Iiaben fie ibt ollei ^eb' f fiit 
I)cbt f'. 75 tv-eip. 76 feil. 77 aber bie S^ranen. 7« bie 
«.Hifiljen nicht Ken ''' 3^at. 79 bie liier ift get^an, iierubt. 
BD fo flettii^. 81 fliegt, b'i ibnen tbeutr jn (leljen. b3 fiil(. 
f(t}n.'eiiienb, e^e tai fie, betet fie. 84 untetianc^te; unnet. 
buul' fut „unnetbuufbe." fcl5 f.taut; it liet, bu lilft, ^e fift, ivi 



Solttrater gut fe ^•"' beroser mit är' fneeiritte ^' 

■§anb; — 

£e iJranen in b' SBcIt ni(^ iruffcn »reg be 

®aab, be l^ier iä baon. 

So irijj aä apulgenä*" gaat't »» \i)? b' See, bat 

turnt aar büür to flaan. 

STcn nnnern SlJörr'n ^o aäte 2n ^' u>.'it""= 
neu, 92 to :^ft all bat gr^ön :i*anb tan 't Olloog 
untt uutfeen. s^ ssian bat fuun feen Snee »vä= 
fen , 94 benn 't »ccr 95 ntibben in 'n Söm= 
nur 9C un günf 9' bidit na b' ^lun'äbag' Un. 9» 
Sat ti'ercn be iritte Scctctkn,99 be tan tniten '*"• 
fanun fünb, fl un fif tn bufenb un no'maalö 
bufenb 102 phfj 't (ji(a„S) :^enlagert tntt, ^"^ ai 
nniUen fe fcggen, lo* be ©rimb un ©obben 
feent äür to. 105 <£)( gü' j,nu 't OKoog I;ett nu 
loci Ogen maaft; löß inboe^ i»' leten fe fit 't ni' 
fiimurlief to>garten gaan, i"^ baar <"9 teSünn' 
no' t'o ganj t'cllcr uut 't £"ften ()iTär fgi' n', " ' 
un baor 't "2 no' fo ftill iveer tniten <Ouhö, 1'3 
bat 'n 1'* fecna3(att fif rören feeg. i's So tjeet't 
in 't üeeb : 

Wim no^'ötat ^ß SSäär fo Tyllcr, "' im no'o't 
fo ftill UV 't®att, 118 

6t roort fif in be ivatme Q.1(crr'nluft "9 feen 
Sinnentlatt; i'o 

5)at aSee 121 u(3 b' SBiib' teivunnert fift fien' 
ivittc iTiaterä an: i'^'-^ 



tieft, ji tieft, fe tieft. 8fi fliegt fu. S7 mit i^vet fc^neewei- 
^en. 88 SBeKen, äSoiien. 89 flebcn; if «a, bu geilt, ^e geit, 
loi gaat't, ji gaaft, fe ga.it't. 90 ü)ietgen; iDiL-tt'n fut iBJer. 
gen. 91 al6 bie Scute. 9.; aufflanben. 93 wsifi anSgefcben. 
94 abet baä tonnte fein 2d;nee fein. 95 es ii-ar. 96 mitten 
im ©emmer. 97 ging; gunt, aud) „gunf". 9S nat^ btn 
.^unbätagen l)in. 99 baS waten bie tceipcn Seemcroen. 100 
fi'n ttauBen, i'en bct See ^et. 101 gctcmmen finb. llTi uiib 
ncitmalä taufenb. 103 Eingelagert Ijaben. 104 alä wellten 
fie tagen, li/ö bet (Stune unb Seben tarne ibnen ju, wäre 
i^nen tetfallen. 106 bie Seute »on äliinfeteUccg ^aben nun 
ivc^l inuu jreat) »Jlugen gemadjt. 107 jcbpt^, inbejfcn. 108 
liejen fe fic^'ä nid't fontetlid) ju J>etjen ge^en. 109 ba, 
weil. 110 bie Senne ned). 111 bell au« bem Cfien \)ix fdjien. 
112 unb recil ti. 113 ivat aupet bem Jsaufe, tianjen im 
gtcien. 114 bap man. 115 fein i'lati fid) tu^ren fall. 116 
abet noi^ ifl baä. 117 ai>tttet fo bell. 11« nod) ifl ej fo 
jiiU auf bem 2Batt. 119 Siotgcnluft. 120 lein Siiieenblatt. 
121 ajic^. 122 fe^t uettounbett feine tteipen Sladjbatn (bie 
Seemöwen) an. 



^lunlPiirt »IT ^ctrfd)aft 3cvtt. 



95 



3Diit will iMu V See bat Q50;]fltmi;i , '''•'' foc n 
iliinff 't (H"ßrif>.H'ii ''^ fiiiin. 

Wim aö 't flä'l''" ä^ibtii;! ti'ccr, bo iä 'n 
i'itcT't ßnerfamon '''3 mit 't 3Bc)loii, fo biet im 
fiiMvt, bat 'u fiiav^' tpr £>gcti fccn fimn. '-'' 
illi' [aiuV, bo hiiif '■'' ücftc i-» ffiinb an, im 
floog Srapcit aS Qlrffcn ^vijot i'*» gägcn b' %tn= 
flfvä. JDe 6ecfcbkn fleckt up '30 m, trifft fci 
Sdiprffu in b' Snft ^fvüm, '^i uii iüv Mn= 
tcn '3'i IjcO' f I;öron htnnt bpr all bat Unitiodr 
('cnbßr. 133 2>jjt tüiiv' '^J fo ben 3ianicvbai], 13j 
bat biiüi' bc 31adjt; — nod) t;c6tte '^o gob' 
Ti'nun '3? tat (seovatcr mct. '^8 3)Jan ijäi]cii 
a}Jötr'ntieb inirb bc Storni all biiücv un bül» 
ler, 139 un f^runt toglioB na 't Öieonvcftca 
um: iw un bo irocv 'l SOfölcn baan. !■*' 'Ol Üiu= 
feenb i^* iä 't träfen, '■'^ un bc Sanbbüncn fi'tnb 
bBvbrafcn m un 't SpftiiHitcr fiinit in. 'J3 

'ül C?'tinaal "^ i^ccr m-Cn, 'i' 3)c Stönn 
tjarv fif tcijijt, 'is i>(. (günn' fcoin (;cUer ^*^ to 
't Oflcu uut — man iuaav iä 'sd unf 9)iiu= 
ffrcKoog? ilütf to feen: i^i uut liJaun un 
ÜJiuug (icttc 152 See 't inftafcn. 153 i;» iraav 
fcrliaär bc gob' ficnon .§i'iiif' |lunncn,i5'' im 
njnar bat iVc iu tnfcf'oog ©raä pacvficb Ircg, 155 
baac flrccf nu bat Olanfe 9.i>atcr t'cn. i^" 3Be 



123 (Scvcqet, So.ictjcihi. 134 fein 3Jiciip1) ci tejircifcn. 
125 ia ifl ein Miüin' SSoUcujUii uberloninicii, (jaiiiigc> 
[ummcn. 12t; \o tiif itnb fitivarj, tap man fiium vov bcn 
'ilu.icn |\'()cii fi'mitc. 127 6a l'raiii'tf, frtjii'cll an; tuiif at" 
()efnv}t fiit „tuufcc." 12« an* tcr. 12'J unb fii'lu.) Jici-fm 
Irie CJrbfcn «rcB. 130 bie eccnu'Wni fUciicii unf. l;il mit 
ttcikn frtjcifii'cifc in ter üiift ijnnni. 132 iOc Siljtcicn. 133 
biivrt) all ba< lluircllcr tiintnrci). 131 taucrlc; biüiv' at- 
i\thim für „bunrbc." 135 ??a(i)mitt,iiv 13G ncil) I;a('fn bic. 
137 (inton vSanMniiicl. 13S ba« SbcU'ajfcv abgcdaltcn, im 
Saufe aiifqeljalten ; nu't linitir. von muten. 13'J aber iie» 
gen bie Slonienjeit li-urbc bei- «lutm. immer toller uns tol- 
ler. HO unb fvran»! .^Uiilcid) naft) bem S^orbircilen um. 
111 unb fa ivar baä ?lt!)alten, Vluffjalien iietlum, b. ^. ej 
UMr vorbei mit bem ^Jltliatten ber !Oteeieoflut. 142 ein Um» 
feljen, ein 51uo|cnHiif. 143 in ti iicn'cfcn. 144 buriftto. 
i^en ii'orben. 145 tinb baä Sal^tvaiTer, Seeniaifir tommt 
ein, t)crein in'« Sanb. 141! eine äeit von 24 ätunben. 147 
nuit »erbei. 1 1H ^atle ffl) nf'fd'- H^ tie Sonne f.im ^elC. 
150 (itier U'O ijl, 151 ni.tt« iU fetjen. 1.i2 Ivit bie. 153 
Ece tt einiieMiluift, verrtlun.ien. 154 unb wo rorljer bio 
<\nttn fieinernen Jjaufer fianben. 155 unb mo ba? S-iefi in 
Jnielio^em Wrafe veriledt l.iiv ISiJ ba fiiitl" nun ba? Hanfe 
ai'ajTec l>in. 157 wollt iljr reijfen; if luill, bu nullt, ^le mid, 
»i «jHU, li ttiflt, ft TOillt, — für „willl wi, ivillt |i," ift 



ii tüotcn, 157 ttiaaräfcnä 158 •( £i((opjj U'ccr? 
©oat't 159 na aöangcvoog to, un fraagttc 'i^" 
SgH.-.Vcr3! lei ©e foört jo na V Ooflfant 
i)n\, ifö uu uncft u\y \\ (ütf Sanbvlaat l^ in 
't SSalcr, baav bc Sccfott' fif nuit. im 

^{(^i nnrb lunicttf t , baß :^rvf^IlUI^ ciiiff fo iiaf) mit 
Silin jubiiun'rlanti iiifammcnlaii, ^ aß man nom Mcs- 
fcilicji'n Ufor l)iiiiit'cr nifi'ii foiiiuc jiim joiifcitiacn. 
3flImäMkj biird) iiidji-orc aroßf Stuniuliilm bili>i'li' 
fiel) fi'i- jriuiic 3aLVWifrii aiiii iiifi.Mit'i'r'J trug nuA) 
tajii Dfi Ml' foiicnaniiti' "Jliitoiiifliil i'om .J. l.'ili , in 
Solßc imn 7 iiirdjboifi'i' all^'^)l'^art}I mrim mu{]- 
Un. iscn biffi'ii adni ift feine S nur iiu'tjr i'ordani^eit, 
niu' baß man iicri) einen flei: eii iiriiiieii Apüijel auf 
bem 3fußfiis)roben finfri, I;ait am i)iantc ^rr Slu(. 
3>ac; ift tcr alte.riirdilnn' bfi^ m- .300 Mmn mitau'ö» 
gebeiriiten Soifce iBant, teil alleiu ueri) bie ®fmal( 
bC'i 5SatTevd i'crfcl'ont ()at.) 

1. 

3)JennigerIei Snaf » iä ober b' iVmter Jtarf= 
I)of. Snäcc'maal 2 günf if uijt 'u Mm MÜxl 
üan t' sBanterrieg' 'n ©troät up 'n S'icf langä, 3 
iiniav 'n Stiicf"=ofMV'at 2)c(fcrä 'i anirent li'e= 
rcn, 5 bc ®ot' 'S biff;t to mafen, bc 't SEatcr 
ii teil trften 3?uuSbcrt ' 'ninräten farr. ** iöi 
feinen» ba.irH up b' Sa''« to fpräfcn, im if fä';" 

„5^a 'g Ijicr 12 ml 'u (nflerii .giorn, 13 aci 
't uutfiitt?" "J 

„„5a, bat anli if Um '5 man foijjfn, of 



atev .ict'i.lu(t)liiter: „njc nii, nit ji," 158 reo. 159 fleljt, 
160 fvasit bie. lr,l gd'iffcr. 162 fic fnl;ven mit) na* ber 
Dj'tfeite i)\n. 1C3 unb rocifen, (eiiien auf eine (leine läanb- 
Vlatte, iSanbtanf. 164 ba, worauf bie Seenunvc firt) anbrüllt. 
1 U)!antflerlei (Sercbc. 2 einfleinmat. 3 Seid) l)iu. 4 
wo einige Dectcr; fielltnireife an bicfen JTulien fiei|l bai! 
Secwaffec lei jcber glut mctivcre Snfi (lofl) am l!eifl) hin- 
auf unb lagt auf bicfe aCeifc an ber Sl'affevfcile beffelbcn 
feinen bie torfere (Jrbmaffc befefliiitnb.'n unb jnfammenljal- 
tenbcn 6HaSwurl)ä auffommcn. ®a futlu man benu ber ro- 
[jen i'iaffc ber Seiitjc ober S.imme .u'ojierc Xii^tigfeit unb 
Seitiiifeit ju verittiaffcn mittel|i beä fogenannlen 2)c(fenä, 
weltbeä barin l'efteljt, tag man bie '.'lutlenfeitc beS leirt'S 
mit Sirot) iileitijfam Vflallert, b.iS mit einem eigenen 3n- 
(Irutuent [jineingebolu-t wirb. 5 angewcnbet waten, l'otter, 
(Sof, im 'Singul. 6'at; l)oll. gat. 7 tei bem legten Keinen 
Sturm; SPuu^bett toirb ein majiigcr lätntm genannt. S 
^ineingerijfen ftatte. 'J lamen. 10 3abe. 11 fagte; fa' aOge- 
fnrjt für „fabe." 12 tni iil ^ier; ba '« für „bat '«." 13 wol;i 
eine f.tlimmere l^ife. 14 alä eä aucfieljt. 15 itjm; aurtj 
„tum" nnb „ein"; ber gemeine ÜRann, wenn er l;oflitl) fein 
mill, gelraui^l }ur Slnccbe ba« ilßort „Ije", er; feine« (SIti- 



Sicmtnicti, (Sermanienä äiolfeifliminen. 



9G 



inuntiatt t>(c ^crifdinft ^cDcr. 



tat cc£ 'n tiflfm -§01'" iö! 9)ifniüeg Sloggm^ 
Kljcof'6 ^fttiji'*'' £ict all upfrÄtcn. '« <£icb'9 
'n gof bfcrteiu 20 S^ag' i8 't SIDatft ti-ilär rein 
in 't 3Sil(.""2' 

Sf fcocg, of tat iimiur tanr fo ffimm »rä« 
fen Jrccr. 

,,3Qu, hJiit [galt 'n 22 bfv SiTät tan fcggfii! — 
nucn' l;c,"3 im luaat' 'n tcbdc^tig ®cfid)t. 
GJccb ia 't fif::I(üf ni^ a-üfcn. 2-» ®f 5a' i§ 
gannig , 25 foggt 'n »rol, 26 tc faiin täaf tni= 
fcn." 27 

„„an ti'unnnt man, 28 n-o bc Äa>;tliDf29 
fit fo lang' t;ott! ©aar Ijcövt 'n 30 fcc^ fi(n= 
fcag' iii' ban, battf 3' »rat lätm 32 {jft."" 

„3a, ja! — gccf tc Dil' mi 33 to «Jlntwoort, 
un rcc!' 31 ficn' 5(rm mit — if fcgg' Um, ircnn 
J&e baar iraan', 35 bcnn ffct .§c 36 fo brög' 3" 
aS taten 3? uV 'n Tcorn 39 tan 5ci'fr." 

Sf Uä iim ^0 nn, im frccg, Ko ^' Ije bat 
mcfn'. 

„®o iftöt42 nircn? — S^exx ^riflfg Äin= 
nfr! -§01 .§c bcnn nid; tnn b' Jllcd ^3 :(<öörl, 
bc in b' Santa ^arf^'of fitt?" 

Sfu »vccr 'i SBunncrn ^^ iväär ^5 an ml. 
„JTlcft in b' ^arfficfl?" fa' if. 

,.3a, reiß! ^^ Ql» 't ajanterlccg '' wegrcct, -'S 
•bo iriivb bat J?lc(ff)uu8 « toi tan 'l QBatcr 
ümfinätcn:50 fcn ^[ccf iä na b' ©lunb 'mn= 
funffn, un baav fitt fc no'. Un itat nicfr iä, 
be ^(ctf lyt 't tcnifcfl un oUccn baan, batte 
.Jtarf^'cf nu' flfit nn ni' Idngfi fo >;Iatt id aä 
'n ijiannfopf. 5< 3f bef, a3 'f no' 'n 5ung' 
ii'ci-r, tafcntifbä 52 »vin micn' ©tocttabcr öetcl= 
Ion 53 :^6crt, bat tifnrclfet54 ganf Jtagpcläss 



i^m «bet fr mit „ii", i^t, an. 16 Süiibfl .liimafiiftro^. 17 
\)!>t bifffr. IK Seil) f.iH'ti ouiivfrcffcn. 19 feit. ';^0 uicr. 
Jf6ti. 21 li-ietec (jauä im üBilbcn, b. i. flaiij n'ilb unb iin> 
tubi<i. 22 fill mjn. 23 mtini« tx. 24 (IUI i(l c8 fein 8e- 
ten ni.ft fn: mn!*) eiemefeii; ourt) „fient.i.V ni*" für: nie- 
maU. 25 tie 3abe ift qi(ri;i 26 fani man wM. 27 trau- 
*en. 2S mitb icunbert nur. 2'J nie ber JJirci;bcf. 31) ba 
Jört man. 31 b.if ber. 32 etwa« (lelitten. 33 gab ter 5llte 
mir. 31 reifte. 35 iro^nle; ivaan' otgefuiit für .ii'nanbe." 
36 fafie Qt. 37 trtifen. 3« reie eben. 39 3f)urm. 40 \a^ 
il)n. 41 n>ie. 42 ii^ ea« 43 @loife. 44 «ar b.i« SSerttinn. 
bcrn. 45 n-ieber. 46 .leivij. 47 baJ 4=an;erborf. 4'< »eq. 
(lerinen warbt. 49 (Slorfenbau?, ©licftntburm. 50 umfit- 
fi^miJTtn, amaeworfen. 31 SPfannfiii^en. 52 oftmal«. 53 



San 't S>atcr ivf gräten fünb, un batte 513(oog56 
trucfen 57 jg^ njaar nu be Sgäp' ^enfcitt. 58 
Saarüm fegg' -^e nii bo^: irenn Bset aW be 
anner cU' Sog' 59 baar be 3a' flrift,60 luo igtest 
a?anter .<tarf [}Df alleen p:erHäbeu62? jvo fium t)e 
p:erMii.ien fo lang' 3aren l;ento,''3 ivenu bat ni' 
fien' ganj eegen Soraninifj I;arr? "i 

„5Dfan 't *}llleni'unncrtarclfft' «5 bat fumt 
T;ier no'. SBenn in b' J&iU^Äriflnadjt «e all' 
.Sloden gaat't ß' un unf ^^oAr ^r.ftuS ttill- 
fanien I;cct't 6s \\p b' 9Sclt, bcnn fangt cofte 
Silcd 1^9 in b' J!avfOcf mit an to lüben — '" 
bat tann f nu ec'nuial nid) latcn. "' Un bütelf 
i» f ' '2 tan be annern aftefennen: '3 'j f[ingt 
tiTaI§ to '1 t;ell un mall, '3 'i Ijoort 'u glietä, '« 
bat 't ünntv b' Qlär u^eg fanien moot. '7 «DJan 
ito bat tegeit, '8 wd be Miod baar lütt, '9 of 
be £)cben 't boct't,So un iro fe lütt trären ^l 
fann baar in b' ®runb, bat iä micn' €a£' ni' 
to feggcn. '*2 Unf ^äärgott^3 f(,„j, s,nal bcon, 84 
fo li'arb I;e bat cof Ivol to niafen h:eten." ^5 

Üimertüffcn ^^ »jcren ni fo nieb famen, 8? 
bat micn' Sellfgüpf "8 'n annern 3Beg lo nä= 
men Ijarr, S9 un I)e fä' mi ®un=9Lid}t. 90 QU, 
leen ftunb if nu up 'u Iticf 91 Iiiiär un feeg 
na b' i^antcr .J^arttjof t;eiipaer, 92 be aS 'n biden 
ficartfu !13Iad93 to 't anner 2)unfcr 'ruuttee!? 9* 
Qlltcen Punb if un fä' to mi füttfl: 95 ^^^ant 
alfo fittc ^lotf , 96 be b' ^arf^'of faj! mafen 



erjagten. 51 »c^tc^tr, b. i. »er 3f'ttn 55 (ian;c Stirrt- 
fricle. 56 bag ber T-flu.i. 57 fleji'iicn. 5B tue nun bie 
©rt;ijfe ^infe.icln. 59 alle !?eifer. 60 ba bie 3abc fireiitt. 
Gl n'i: ifl ber. 62 nl-ria n'l'l'it'tu- 63 ^ini», Ijerjn. 64 
Ijatie. 6.') ba6 5l!t(rn.'unbevlmvli.-t;ile. 66 in ber ^eili.icn 
C^riftnartU. 67 (leljrn. b. i. I.iultn. 68 luillffminen Reifen. 
69 att:tl bie (Sli'rft. 70 ju lauten. 71 taä roim fic nun ein- 
mal ni*t lajTen. 72 unb beutlirtj ifi fit. 73 al'jutcnnen, b- 1). 
ju unteift^eiten. 74 tiel ju. 73 ^i'61 ur.b luunberlitft, 
fonbcrbar; t)oU.. m«), nariifil). 76 c* ^brt m.in ()leii^, b. i. 
man l)crt eä gleidi. 77 bnp e* unler ber Gtce ivegfommen 
miii. 78 aber wie baä jnac^t. 79 it'er bie (Slcrfc ba lau- 
tet. 80 cl) bie Sbbten e« t^un; if bo, bu beifi, ^e beit, mi 
bobft, )i boot't, fe bcrt't. 81 unb reic T" (iilauiet reeibtn. 82 
ba« i(l meine Sailjt niit't ju fagen. 83 unfcr Jjerrgott. 84 
i'iel tljun 83 fo luitb er ta« ourt) wtlil ju mart;en wiffen. 
86 untcibeffen, tigentli.t: uiiterjmif.licn. 87 rcaren mir fo 
»eil gefi>mmen. 88 ©efetlf.^afi, für: ©cfcKfdjafier. 89 }u 
nebmeu ^atie. 90 unb er |a.)ic mir gute Uiartt. 91 aKcin 
ftanb iit nun auf bcm Sei'te. 92 unb |a^ nact bcrn ^.^an- 
ter Jtiri^^of binul-er. ;i3 njic ein birfer f^warjer Slciftn. 
94 aui bcm anbcrn Sunfcl ^erauSfa^. 95 unb fagte ju mir fcll<j). 



illuntiart Ikc J^etcfdjnft ^<oet. 



97 



bfit 97 gäcjcn 't u'ilb ®nfcv. Un to 2Bicf;iia^= 
tfit, 98 tcenn all' Jtlocfcn gaoft, »^ bcnn fann 
fe 't ni' taten, loo fe j^pct iiiitfübcti *oi uu 
unf ^&äär ^rifliiä mit u'iUfamen ^etcn <0'^ ux> 
b' SSelt. Jxfocf, mcrcii bc Sü' »03 boc^ all' fo 
t'raam, '"* aätu '«s büft!" »«e 

2. 

(£c^>3t nii, U'cl iotat günncrt • 
5:anr iipte - Äarff^of^fiint? 
<£o ftiU fitt I;e 3 im trori.j, ^ 
Un ^c röött ni' 5 Soot of « ^anb. 

Un bcittat ^ irot be «Waanfjicn? '» 
£)f fccj^t, iro gcittat to ; 9 
£e Äiiarl be '§ iritt •» un gcftg, " 
*2(3 irccr 't mit b' Äarf^of 'n .Tco'. '^ 

Un üccb' ji um •' (äuu=QlBmb, 
Seggen benn nifä fgall ^e; ** 
2J?an 't Scbengtnd^t, bat antte, 
itift all l;enuut '^ up fc' (sce. 

'S ^yiaifi ci'lango, l« ttenn 't geller 3Jfaanfgii'n 
irccr, t;eb' [' 'n '<' StTixl fitten feen up b' -San« 
tet Äart(;Df. OSatlal f0r i» 'n Äiiürl iä, bat 
UH-et fecn ''J 2)tin(f rc^t to feggen. Sit u-avb 
asevfl üctelit: '^o 

3n3cenö 2' iä 'u ^e^ensber 22 (aat 23 in 
b' >yin(l)t e'.\'x b' ©reo goan. 24 ^e fumt an b' 
aSantcr itarf^cf atti 25 un ffittaar 26 up b' £)ü11= 
fant an 't SBater 'nuut 27 ganj allcen 'n 
SBiinfE ^alrfitten. 28 £at rcunnert um, 29 mi 
^c benft fo H fit; Süscf, toel fguU bat no' irn= 



9GSaalKM"ifttic@Ir(fe.97ftflm.i(i)fiit^ut. 9S5u2Cci6na*tcn. 
99 (ic^en, b. i. Uiilen. 101) iütt;t lafjtn, 101 fic ninj mitlaii- 
len. 102 ^tipcn. 103 iMim cic l'eute. 104 ftcmm. 105 
wie bu. 106 Hfl; iE fuii, ta tufi, ^c iä, loi fuiiti, ji funt, 
fc fuiii. 

1 ÜBcr ift baä traten. 2 auf in. 3 TiBl et. 4 ltiiiiri>i- 
5 ni^tt nid;t. e Su^ ctct. 7 tbiit iti«. » 3!ijnffit)ein. 9 
«jic .ic^t baä ju. 10 tet ijl weif. 11 tla6, fa()I. 12 ein 
Sotter. 13 t'ietet i^r i^m. 14 n'irii er. 15 ftbaut fleti ^in- 
au«. IG teä 9l,irt)t6 tiSroeilcn. 17 l;al'en fic einen. 18 n^i 
baä für ein. 19 ireij tein. 20 luirb ater erjal)lt. 21 einft. 
22 ein .^epfenfer, ein (Jinroc^net be3 an ber 3abe lieqenten 
Sorfeä .»Jeiipen*. 23 fiat. 24 qe.iangen. 25 »crtci. 26 
fiel)t ca. 27 binau«. 28 ^erfi^en, »a^iunsen, fi^en. 29 i^n. 



fen. 30 ^e geit3i bic^-tev ^cnto un fütt,32 tat 
'n cUen 33 j^^{äv( iS. „®uu = Q(öenb!" röpt ^e. 
Wim Um' Qlntirocrt iä famcn, un be Äoärt 
be roört fif ni' inminilcn. 3i £at fumt um 35 
nu no' uvfallenber bor: ^e ttift lüllftaan. Un 
bo'äte WUaxi 36 jüüjl adjtcr 'n QBulf 37 i^fg 
!amen, 33 be um 6et foftncb tjoAr 39 o«ftficb 
Rollen ^arv,!" un bo fütt f;e eerfi redit, batte 
oU' jt.iärl ficn ®efid)t ganj li'itt un fo ititt 
ireei- aä 'n Sco'. Un all ^et l}i lliil foc fif 
I;enfäten, b' Äo^p in •§anb, un fift oser 't 
aSatcr ; un i)i t;et man trorig uutfecn. 5)o iä 't 
unf J^epvensber eerfi in 't Sinn fallen, bat 't 
'n Änrfl'of irrer, »ra.ir ^ic up flunb, un I;c 'o 
reat tüfcM' rearcn. *2 3nbc(^ (-e fann 't ni' 
lateu, 't biringt um, bat fje no' ee'maal s.m b' 
Sieb t;enghn)en *^ nioot. 2}Jnn bo 'ä um bat 
tüitte 2;obengeftd)t fo in b' Ogen fallen, bat b' 
-§nar' um bevimn to Sarg' fiunnen, ■'^ un battc 
foU' ®riöelä um b' 3f{iigg' baallovf" f"nb. -'S 
^e breit fif um 's un fi^^tt fien >5art puffen 
in fien' Ööft.*^ Jijan b' S^eenen ^8 be fimb iim 
lanf irarrn ^^ uii fnavp ^et f;e fif getrco't, 5" 
ecn' 5eot5i sor 'n annern to fetten. 2lä ^e 
cntelt b" 2;ief52 to faten freeg, 53 ütatSi in 'n 
öuUen Sag (jenui.'gaan,55 un baar fütt ^e bc 
Spix'ffiiürl 55 no' bnn färenä 5? npte fiitirig' 
Stda 58 fitten, irnar Iie iim teerrfl funnen Kur. 
£at foU' Su'eet59 fjct um cor b' Äovp ftaan, 
aä ^'e gliirfelf un goob in 't ^epi5en9bcrlocg''0 
anfecm; man ficnliiaf^' nic^ icäar, «2 fcggite^s 
2n', i» r>c 'ä Tiaä^'i na b' ®vdo 'nuutgaan. 6* 
'4 incot ira^r h;äfen, ^5 baav gaat't ^^ 



30 ttct fcflte ba« noi^ fein. 31 et ge^t. 32 fte^t. 33 ein 
alter. 3t «ittt im 2)iinte|1en. 35 i^m. 35 ta ijl ber 
2)!out. 37 flcrabe 6iiiter einer äCi'ltf. 3a iveanetommen- 
3a tic iljn l-iä ft-wcit ^er, tiä laljin. 40 «erfiecft itt^Jl'en 
^atte. 41 furrtjiram; „trifel' mirb befonterä reu ber @t' 
fi"enilerfiirrt)t iictraudjt. 42 «lenjorbcn. 43 binl'linjeln, ver- 
fio^lcii ^infr^fc.i. 44 ;» 'Jer.ie hauten. 45 unb ta^ tie fal« 
ten S (tautet ibm ttn SKuiten Ijinatqclaufen fmü. 46 et 
tre^t firt) um. 47 fein J^er; tortjen in feine; i'iiiil. 48 aOet 
bie Seine. 43 lanij qerootten. 50 qehaut. Sl 3up. 52 
enblirt) ten Etitfc, Damm. 53 ju faffeu frieiitc, b. i. errci(^te. 
54 ift ta}. 55 ^inaurgeqan.ien. 5) Srur>.R;vl. 57 noc^ »on 
ferne. 58 Stelle. 59 falte Sctreeip. 60 ti? Tctf Jjen>cn{. 
61 fein «efcen. 62 luictet. 63 fajm tie. 64 ^inau^üeflan- 



Ǥ 



IHuniatt itx Sm\ä)aU jJcutr. 



aumncrtarflf £inc)cv s^ur in b' äSdt. Svünb, 
fjiiflu''^ inä na b' 3a' (^äavbifttin, '"'- fo Hicf 
ni' to Iiing' ti b' Söiinter Äiuf^of tcljanijcn! 
£1 nuiij '>'' baar D-'ertamcn, '" ivat rcv 'n lang' 
Sifb bc gob' grünb iiut 't «^fVVfnäbfrtcog C5cr= 
famcn i?. 



2>c ?Brtntcr Ärtrf^of. 

1. 
£c 3a' bc ruUt är SBuIgpuä, i 
©annig '^ iS fc na Sanb; — 
5Bat »rill bat grönc Söarften ^ 
So bic^t an SSaicrjfant? 

Zeit iUe ■» aSantcr Änrf^of, 
aScktcn 3 liggt I;c tjoTiv, ^ 
De ^et San 't Dtüjii-rlanb " flalcn ? 
Sßcr 5'ibm bat aUbe SWMr. 

Dat igte aSanter Äarffjof, 

Üc liggt Initcnbicfä 'J up b' ®roo; 

5)e Siitcnio bc roo).it'i un b' <£ctMO' fritt,f^ 

De Dpbcn be T;ikn-t tc. ^3 

Sla 't Ojtcu 'nunt im na ©üben 
Daar flriftte feite Stoot, » 
Un Oi bat 2i.Hnci=33vu|"cn 
3f fegg' jo, '5 vaut 't fif gccb. le 

Siggt t;oog un brög' '' be Jtaif(;cf, 
gafl 18 fieit i;'c u\> pcn' 5oöt', 
Un 6i bat SecInft=Süfetn 
SBcI [(aa^ntc '» Dcbfn fiuH. 

5Wan »i'cit 't'" un ftörmt 't uut 't ffiefltn, 
Denn fumite-'i 5a' in 't Will." 



fltn. 65 wa^t fein. Cti setzen. 67 fi)t(te|l Ml. 68 ^ctivKn. 
69 mcii^tt. 70 l!C(|Ciincii. 

1 äBoflen. 2 (licciq. 3 ein tlcinet J^iiflct. 4 ifl tcr. 5 
MrUfftn. 6 tai'tt. 7 9{üDr(n()(il<inb; i-cc 3citfn war 3e> 
»trianli in 3 i'tiirfs «el^tilt: Siujiringtn, Cütin.icn unb 
aDani(«riant>. R fltflpljlcn. 9 <iu6«^al6 tti Dcid-cä. 10 
eint art g^neufen, Santfi^nefftn, JIuftcnf.^nepfeM. 11 
riitcÄ. 12 bie Seemonje fiincit. 13 ^öicn j«. 14 (ireirtjt 
tie Sa(;jlut. 15 euil). 16 vubt ee fft; n-it. 17 ttcrfcn. 18 ftfi. 
19 fdjlafcn tie. 20 at>tc iveOt e*. 21 (oinml tit. 22 U\'i 



De Jtarfl^of aä selarcn'^-* 

<2teit nübben in 't ^utgenfpill. '* 

Denn U'ÄArt in 't ©rajt 25 be Doben 
2[ngitig un bröömt fo matt 26 — 
Dat Stäncn, 2? bat ftigt i-an ©runb iiy, 
Dat nuiahte'-s Dobcu all. 

<£e biDonit baar bcnn, bat famcn 
Up b' mx 2a be jüng|le Dag : 
De 2BiTt liegeit, 3o fjcu 6nn' 3' nu 
^cen 3)Jinft entto^f" mag. 

Oc! brcömt fe bcnn, bat 't 9Bater 
glütt B-^(v 't Seecrianb: 
a?nn biiTictä 32 flriftte 33 3a' ijüv, 
D' 9^cprbfee fan b' anner v'tant. 

Un pi'cr uuf Sanb, bat arme, 
liPniuft (len bc ii'ilbc Sli-'ot, 
Un >rat in ta-imig ,iiaöt.'el5 34 
i'ctcnnigä, 33 ti» 3g ^q -cnni. 

a}ian alt unf Sanf, bat grcuc, 
Dat iS nu rooen Stirf; — 3? 
Un in är' ®raft tor Sorgen 
Ümbrcitte Doben fif. 3» 



9lein aS Sülscr fgicntte i'ia.in, 39 
D' SccfotO' ^ct aar idritcn baan; J" 

üiggttc'»* 3a' fo ftill nn glatt: 
aRaan :^e brift *"• n\> 't Olanfe a'att ; 

Un imner 't lange f afen San ®nee 43 
2Bitt 'ö^^ be ®roo, n6 tritt bc See. 

Dor « be Duul't en Sübcul *<'• 
'X flingt San Sporen un Sübcn. 



aBil^e. 23 uetlctcn. 24S35fn">frit'- 25 iretten im örat. 26 
ttiumen ft fonbettat, tt'imte;li(^. 27 Sle^nen. 28ma(l}en tie. 
29 Gcoe. 30 uergeljt 31 öute. 32 vea tiefer Seite. 33 
firei.-^t tie. 34 in jwanjiii .SicftfiMelen. 35 Setentiiie«. 36 
tci§t. 37 tp^er i2eef(l;l(imni. 3S umtrc^en tie Sitten fiii. 
39 Weint ttr SKcnt. 40 i^t Srtjreien oetö.in. 41 lieät tie. 
42 tet iDJcnt er trcil-t. 43 Jn* von ®.ti;ce. 44 »eij i|l. 
45 tnr(^. 46 ein SJuteu. 47 lauten, is nu'rjcn. 49 Stit'' 



^Huntiiut »et fj"'tf'l)uft Ocutv. 



99 



vüloifiii Uuir't, ■•' bc tH'jlfu ! 
't fliiujt Sinn Oflcu im SScjicn. 

(SjriHn't 51 ff Ulli 5~ tefnmeii. 

•&öcv'! mit bccj-icii, 53 iMiniVfii Älaiuj 
Olöyt 5) ,n jj(ucf in bc Älodnifaiig. 

.(iiimt 't35 ynn b'>§cmmfl?fiinit 'tton 'taiiiüv? 
.<!iinittat 'rup 5g „nt f fa^ute 5lär? ^^ 

?Tirt' fnii b' ^ciiimcl, nid) yan 't a^hiÄr; ^^ 
Jtinnt bc Mlani] mit b' fitarte Qlär. 

^PM't 59 bf moäm är' f-» SBict^nad^'ö^^Iirl?!, 
2' 2?antfv Jvfccf bcnn cot ni' firigt; "' 

S' a3antcr JUocf 't ni' Inten « fnnn: 
€cgjt '*3 J^iU=Ärift är' »^ 2 eben an. 



( Jijf Sffiif für Nfft« (5;l'^ld)t [nibi'f ein fosKiuiiuitcr 
„^iiiifriTlaaiy 6. i. ein giji cim-C' ifv ludcii ticiiicn 
i^ln^c^flll'lltl' in Ji'iH'iiaiit iur Si'ii'fonjoit. (Sin @ra< 
ti'ii i'oii 8 — 10 £ rtllitt äiiTito mit tiiirm riciiicii ^av-- 
auf fl^li5^l^fll SSailc, une feltf'c firt) inclfdrt) HS citif 
iiiifif Jiuif ci()iilicii l)alH'ii, vili'ötc um eine folcl)c 
3unfcnvi>t)nuni) l)rrumiuflcl)cn.) 

J'o ©varcntiMi] iä 'n U'ibc ®rnft, 2 
a>an griJncn SCmiII ünif hingen; — 
aüel np 'n 9SnU to ®v<irf"törg 
live 2i3trkcfffn§ 3 gnngen. * 

Uli Oeib' iö aar bat -gart fo firaar, 5 
%'3 t;cemfl£' Üeeto « 't irill inafen: 
3^e Ogcn be lucet't 't un bc ficft 't fif to, ^ 
«Kan nodj 'g ^ bat ®ocrt ni' fvra!cn. 9 

2)Jan (iittcr liniib bat u^^te lo 5BeIt, 
^Ibfiib fcem " an to liiflcrn, 12 



gtt CS^tiHuä. 50 tcnimcn. 51 nvujcn. 52 i^n. 53 K-ve, 
mit tiefem. 54 ruft. 55 fcmnit e«. 56 fommt b(i6 Ijerauf. 
57 (Jt^e. 5sa)'ieer. 59 t^un. COi^re. fit aud) iiitlit fi^reeint. 
62 laffen. 63 fagt. 64 ibven. 

i ÜBaltgaiig. 2 ijl ein leeitct ©mtcii; ^ct(. graclii. 3 
ä«!ei @uSliel'*en, t. i. t'ietciibe, 4 fliniieii. 5 i|l ilinen ta« 
•>jeri fo fctwtt, 6 lüie ^eiiiili*c l'ict'e- 7 tie Sliiflen tie 
iviffen c8 imb bie ttirfen c« fiife ju. M alcr ncii) ift. 9 iiiil;t 
gefrtL'tten. 10 auf ber. 11 f,im. 12 tauft^eii, ^«•.■fjen. 13 
ging {lin. 14 ein artige«, ^iec fo »icl »ic: „ein feltfameS." 



Un poer 't i'anb un öser bcn *li'all 
«gcngünt ^^ (■„ (,,ij-j u ^[iiftern. 

'.i i» träfen '5 bc M'^c J&arcflaiienbirinb, '•> 
.§c bc' 17 in bc aüaU=6-ffen »« Oiten, 
Un t;ier un baar tot är' gööt' Iicbaal " 
5)e' cn gi^il'O JPIatt i)( fmitcn. '■i' 

'l i§ träfen bc föligc ^arbfial'cnblrinb, 
.'De gecf bat ©raf öivater '''^ liungen, «^ 
Un bor 24 bc ©atcnrilgcnä '5 tie ircit, 26 
2^c sau 't Öfcr 27 bcroacr (lungcn. '^^ 

Un b' effcn un 't SSatcr un b' SBiCgcnä oof, 
';i irecr aä bc'cn fc trovig fiid^tcii : 29 
„5H5o folb 3« un tro folt> iä 't ii^tc 3i OBelt, 
iDcittc 32 loarnic €iinn' 3i ni' lüdjtcnl" 34 

Un b' SBuIgcnä 35 in b' ®raft un 't gäll fö-f ff"= 

tOOf 3Ö 

'I irecr aS fprofen f 37 in 't ©cfünncr: 3^ 
„a5cllcr ai iri 39 fo ptt bc Sieb!" <"• 
Un: „3n b' foU' *Jiär gcittat 'nünncr!" ■" 

2)c Sunfcr nii 't SriJtcn ■'2 bat trcrcn fc, 43 
3Ii' länger tieft fc firägcn, ^* 
Un miU triSio' Vccir 45 tirc ^-»artcn l,n-ft 
gor 'naniier apcn ''*' lagen. 

2}aar iö fc fiifjt nv är' robcn JDiunb, 
3f fcgg' jo, •*' bat iintrb ni' taten, *** 
Un in Srölcn 5(nna är' Dgen teib' 
©üiib Sreubcntrancn fdiatcn. -'s 



15 (lerotfcn. 16 .gcrtftatienUtiinb. 17 er tf),it. 18 (sfc^en, 
efrtjent'aumc. 19 ^crniebev. 20 ein gelte«, f.ilbe«. 21 fdjmei. 
Ben. 22 bet gab bcm aßaffci im (Srnbeii. 23 3ungen. 24 
turct). 25 aSnifcnveiben. 26 cv roelit. 27 Vi-m Ufer. 28. 
baniber Ijingcn. 2!) cä war, ali traten fie tranrig fciifjen; 
^otl. iiichien. 30 »ie fall. 3t ifl eS auf ber. 32 tljiit tie. 
33 Senne. 31 nidn leuttten. 35 Süellen, aijcgen. 36 (if*en. 
laut. 37 al» fprartjen fic. 3S im Hefonbern. 39 frt)nctlet 
at8 »it. 40 fliefl bie äeit. 41 in bie falte örbe geljt tai 
Ijinunter. 42 graulein. 43 waren üt. 44 ^aben fu ge- 
f<^n!iegen. 45 teU treuer (tccc' mit naii)(liiuienbem j» Siebe, 
46 offen. 47 cutt). 48 gclaffen. 49 Rreubentbranen gefrtjoffen. 



30 



Ittuniart >ct Scrtfd)flft Pco«. 



®rau' SBiiTfcn fc trieft ' na 't Sübenlanb In-n, 
Un bc iWiian fift 2 trorig oscr b' Sonn', ' 
Un be fiiift be tt'cit * fo folb. 

S)c3Mflan fgicnt WccfS a^tcr 't .0uu§6 u^ 't!Pab, 
Uli bc glitt'' D'.icrljfn \val\c 'n** Sct^ivr^ iätat?*" 

©üjlcr" (ä(fr, @ii(ler ©rcet!', ©üji« ©ecff, 

bc blf, '2 

SBel ritter, 13 »rcl flügttcv »■* fo tstü. '^ aö fe? 

Un Scffomjiiinl 16 bat cen ipilrb «.'cor, i'' 
5)cnn bi'ctinnt' Seif, luat \ve ji nu-cr? •*• 

2)at barb' 5J3ilarb •!> 'n Äatcv fo fmort un groot; — 
üla b' a3Io(fst)arg fe jaagt, un wol jaagt fc '^^ 
gocb ! 

Un t;ci ji 21 tvot I}öBrt 'n >(5fnn', bcbcr freit? 22 
'Ä bcficär' jo 't, 23 tor Slarf un Seen bat geit. 

DU' .§«' Doäl fgar^jcr, 2^ »i\ttl IJätcr rec^: 23 
«gguber* in 't .gartflgraS bc Sca-erf, be f kef . 26 

„©üiiratenb itte ncc' 27 «Efg (jcnfanr 2s _ 
©aar gcit 'n lecf $aar un baar ficit 'n [cif 

%1A\: 29 

Un be fmafet fo »ää(, bc fniabt fo luut, 30 
Un fo tricr 31 be ©dTirn 32 uu u'ier be ißruut. 33 

3t funn 't 34 iiidj anfeen, 35 un tf fann 't nidj 

anfccu! 
„-Oi, ^i, ji Jlinncr!cn6, 36 \xat fo aUccn?"37 



1 tteittn. 2 unb btv SHonb Hirft. 3 id'fc fcit Scniit, 
b. i. tu« (ifuiit aBcibfIan^, (Dcraiif iMjcn im gnil)i.i^r Üic^ 
gctticten ivitb; ba* Wii^cclaiib ^in.f(<icn lagt man iiii^t frif 
^tr at'U'tib(n, al^ bi* ^tii bnuon tjcmriincn ift. 4 bic ivc^t. 
5 |(l;(int Hci.l). G ^intet bfm .'5>iufc. 7 gleitet. 8 tut: ivat 
fDr en, Iva« für ein. 9 Statten. lOiiibaS. II ©iljracfter. 
12 bi< biei. 13 lücv reitet. 14 U'er picit; baä „er" in „rittet" 
lins „bet" in fiu.iittr (fiiv: tlunt(er) ift Kcf e Sl.irt'lMMn.ifvK'« 
flliie l'cfiMibere itescuiiin.i, uiie fie l'eftnteri! ^.mfiii im SDfit« 

tefniebeiUnbif+en vorfommt, J. 'i'. n.« härm blanken ban- 
den dal »ydcr dal bcllrkrn clonc, 15 f.tncK. 16 'Befenfiiet. 

17 baä eine iJSierb tvar. 18 brcijaifige iBiiii.iatel, iiMä mtUt 
iiv me^r. l'J ba« bri:te lifeib. 20 ja.ien fie. 21 ^aH i^r. 
22 gebort eine .«jennc, bie habt. 23 i(b ft^iucre eu* e« }u. 
21 ölte .&tre fiel fdtarfer. 25 Oeffer tief. 26 e« f*anbctte 
im ^jettftgio« bie 8eti1)e, »iclitje frfilicf. 27 geftetn JU'tnb ii^ 
ben neuer. 28 Ijinfa^re. 23 unb ba (ieSt ein liel'cä 9Jaar. 
30 bie tujlen fo laut. 31 fro&lid), ir.nerli.-^ i-ergnujt. 32 
Sirne, ajlatrtjen. 33 Sraut. 34 irt) lonnte e?. 35 anfefien. 
,36 i^t .Rinteii^en. 37 allein. 38 triet^t. 39 ^inein, b. i. 



Un bc 2)aarn frupt 3S ^an^ na be 3ung' ^cu= 

in: — 30 
„SSat gcitti*" an, a-at ^cjt in 't Sinn?" 

Un: „OW ^cr'!" — fo fvroot fe fac^^t in 'n 

SEiiib, 
2)ot ©anncrffag, 4' bat Sfiocläfinb! 

„!4ööf, '*2 toöf I be 3'tcb fumt, micn' gobc SSruut, 
Sat 't ?a(^en ii biiür, ^ batte a31icbfgiivv ^' 
uut ! " 15 

5)c33ro.-)ami6to j^uiiu focni*" um IBiibbi-nna^t,'!^ 
ÜDJan niicnS iä fcc *^ im iS in micn' 3}2a*t: 

3!n,'e gebberfraujcu ^^ in 't Oucrücbb', 
'M Üj 51 'f mi fütsjft ünner 52 't jtojjvti'iffeu 
fcbb'; 

3f frocv um , 53 fniup üiu if§fo(b 54 pbcr 't 

>§art: ^5 
3)at jibbcr' un 6(iäf ' 56 aov l'icn un Smart. 5' 
3f fnce^3 58 (jiim^ jf j^fft ^üm, so 
3f ^c5 um 't anbaani 60 
3E puul' 61 :^üm, if tiuil' (lüm 62 — 
Sgall 63 ni' mccr iivPaon!" 64 

^al lucrcn bc ^cr. nfiijicr», bc brc, 
QScI ritter, ircl flügttcr fo seil aä fc? 

Uc ©rtjarr günt^fu 65 pijcr b' Stcppcl^amm 6« 

ftrift, 
Un tiefgrutfcn 6" be -§af' uut ficn Cäger fift, 
Uli be 5.'iifi be ii'fit fo folb. 



f.^miegt [i^ eng an i^n an. 40 tntS f,(ljfi birti. 41 Si-n- 
ncrfiblag ein uMiibe^ äiteltnH'rt. 42 mitle. 43 if! 
tl)euer. 44 bap bie 5tt'^li<t;leit| [;c[(. blijdsclup. 45 au#, 
ju Snbe. 46 l'taiiti.iam. 47 u.i(^ .§auä fam. 48 um a'iit- 
tetnartft. 49 bet meinige ifl et. 50 Jiuei geberttanit; fi'lrt'c 
ron ^pertn^anb gemachte unb 6cim(ii1) in bie i'etttirfen cbtt 
Jtiifen Ijintingefiecfte Äilnidlen teirirlen na<b ecm 4>pll«' 
glaulvn Sicrtjiljum, unb iiat, njenn man fie ni.tt jeitig ge- 
nug ent^e(fl unb ^etauSnimmt, ben. leb. 51 JJrcte. 52 ii^ 
miii) fclL'fi untet. 53 itl) ftoil) i^m. 51 triettc i^m tiäfalt. 
53 ul'et ba* ^e:}. 56 jittette unb t'el'te. 57 tot ipein unb 
lad'merj. 58 tniff. 59 fta* i^n. CO i^m eä anget^an. 6t 
jaufte; engl, lo pull. 62 i<^ jcrttc i^n. G3 foft, roirb. 64 
aufileben. 63 fernhin. 66 Stu^Velfelb, ©toppellanb. 67 
erfilj teilen. 



^limiiürt prcmtiiü. 



31 



3$ Mief ' ftcn§ 2 un he hlift 
mienS. ^ 

3imgftiä 1 gift 't nS @xaS in V «Kcc, » 

Siini i* fiint) biinrmanfcn; ^ 
3JJttn lufiin <S(n 8 mt iiögen be', ^ 

'Ä Unill '0 nü iKtt tcbanfen. 
3t Olicf ficnä iin ^e Hift micn8! 

9BfI I;cttaav 1' ivat gägen? 

5)Ärfiiä 12 gift 't ool brnlt 13 un glatt, 
Ofcr i* tlift no' niemiig'; — 15 

5>ärcnä, 5)ärena, 't Ijcl^st j,o iß nifö, 
2JJna!t um f nid) afircnnig. 18 

3E tlicf ficnS un \)t Hift niienS! 
5BfI I;cttaar nrat gägcn? 

Wloia fcggt: „Wi ijföx' bu nett, 

Siinim unj"' vifen Suiffr!!^ 
^mintig m<\tt 2" mit 3flogg' t;e ^ct, 

2)arti3 2i ssiaü mit ^afcv." 



1 ttcite. 2 bic fctniäc 3 «nb et Hcitt ter ineinije. 4 
jumc '45utf*c. 5 SBJaljbe, Dit, njo ®iaä gcmal/t wiit. 6 
tnft)ti.ic, TOiirfcte, ftfte, mannhafte. 7 tacuntcr, basroifdjcn. 
8 atec mmn CSincc. 9 mit^ not^i.ieii t^ate. 10 ii^ toulltc. 
11 wer ^at ba. 12 OKabt^eii, lunflc 5)iincn. 13 runb, flci- 



„„WlDin, smobor, fnncg 22 ^p^ jukj 

^e [galt 23 „u „,' (joKcn! 
SSäf ' l;e rief 24 fp uyi j^j ^,i(j. 

0a mi23 mit birn' Öllenl^e 
3f Mief fienS im I;e fcüft micnS! 

SBft l^cttaar ivat gägen ?"" 

„2)?an imf «Baagt 2'' [ien €on, 2S sujag^cct, 

3Knnftti29 nn bo^ fau.gen? 
2)' 5(imern' lett ^^e all, if treet, 3" 

.Sann I)c bi man 31 frigen." 

„ „aiZober, fumm mitte 32 ni(^ an, 

3J2agbcr 33 j,i' u^n f^öxinl 
Wloin, T;ööfil mi, 34 gi^cf bu 't man, 3» 

ileen' meer 36 refum'beren: 37 
3E fiin 3an pcnä, 38 3an iä mienS! 

.§ef mt baar 39 nifa gägen! ^o 



fdli.i, wn fcflem gteiftftf. 14 fitvig. 15 tiotS ntani^c. 16 tä 
^ilft ai*. 17 mafljt iliii. IS ntu'cnbiij. 19 imfcvn rcHjcn 
Slafhiuu-. 20 5<Dan;ig ajattcu, Mcfei-. 21 bvciBi,> 22 2)iut- 
ler, frtjmcig. 23 bei- fti((. 24 fei er leict). 25 o'-lje miv. 26 
mit beiiitm 5Iltcn. 27 4u'3t. 28 fein So^n. 29 ma*t bir^. 
30 ii'eij. 31 ec bi(^ nuc. 32 mit beni. 33 mag ba. 34 
lu-aiirtjjl mir. 35 !\U\ubz bu ci nur. 36 JJeinen mefir. 37 
retommanbiren, ancm>'fel;Ien. 38 irtj tin So^jiin (be« 3c. 
^aniiB) igcinc. 3D ^aOc mir ba. 40 nit^tä gegen. 



^Muubtttt pxcnicn$. 



(Sl.!!^ fcdienber 3nfiftrift, tic fii) an einem ber »jefilii^en 

Sßfeilec beä S^urmä ber St. @te(iI;anä<Jtir(^« in 

i'tcmen tcpnbet;) 

„.§l;r fc(;t;'t t)bcrmann I^f unbe rec^t, 
„.5l;r lic^t JQevx, Sronjc, iKnget im .Snec^t, 
„®c(erbe un jlinbcr leggen oof t)l)r tt), 
,2)imfet b^, bat Unbevfdjeet ber Sperfonen ft;: 
„®o fom un fd)o\B fe alle njot an 
„Un fegge, trclfcr ig bc fepe barimn." 

(fflJtin.^Sfcfirift ) 



®ü^! be 2>oob, f;e bangt mit QUicn, 
2}Jafet Jvumpctmentf nid), 

2^ei()t I;c S^tiiiftcn i cof gefallen, 
®iüt ^e 5(Ucn bod; ben ©tid). 

Un I)e banjt mit ü\i)t nn OTrinen, 
Wlit be groiu un mit ben .Rnedit, 

^ett mit fienem gnvfi (Srtarmen, 
®feen 2 giut I)e lif un 0iec^t. 



i Sliemaniiem. 2 3ebem. 



33 



/lIuntMct pcciiunt). 



JDanjcn bei^t (je mit bcn Äöjter 
lln ben 2;obeiigrnfc(t oot, 

«Kit -ilsfat un SSDrijcrmüficr: 
3fbcr fiimmt in't groctc a3oof. 

£o(Jj büt Scof iuarb cr|T uvV'vuUrt, 
SBcnn be Zan^ to ßnbe iö, 

5Sfnii bf Sntpiintt iä erfüllet, 
2)fn mnn ^ Concr »rcet cjfiuip. 

Tiaxna \vax\i bu't Kitcn -i trijijfit, 
QBif bii bl) ^ffl :^t)r itp»?fc^rt, 

!E>^nc Tiiatcn irccrt 5 ba tügcn, « 
5(ö bf seikl bi; et (e^rt. 



( Syiil Vondel. Waar werd opregter trouw elr. 1 

aiNO »uavb uVlMictjt'grc 3roiu ' 
*2lö t>i'ufd)en ' üJianu im Sroiu 

UVP biffer 2ScIt gefiinnen? 
!iii'f Seelen, nn enanbev fögt 
Uli fffl getittet im terhmneii 

2)ur(^ i'eefb im ^^ögb. 3 

Zat Sniib, bat't >öarte iitib't 
2)er a)iecbfr nn iif;r .Rinb, 

©etcrcn imner Smarten, 
5tn ä^rer 3?rufi fif brinfenb roob. 
So lang gebragen imner'm .giarten, 

a3evl.'inb't bat "i^loeb. 

Snog jtartet binb't bat Saub 
aSon't $aor, bat -Oatib an -§aiib 

iScn gebet ^ Veten feinet, 
Un bat nn, 3aare lang ge^iaart, 
2^em aifdjen 5 e()cbün.'el ivel^rct, 

©anj gll}f ijan Qlarb. 

9SteI fo be l'eet"be sed, 
So t'ett f('t Oüf nid) ^ed, 

£at j;->art an ^^art' fdniU vucfcrn; 6 
^c Secfc ici flarfer, nä bc 3)Dcb, 
Un ii'iU nid) n,'!)fen ' iiodj flucfern ** 

5n ftencr 3]eob. 

ilien QTmter lefd;t bit ßi^r, 
^at ebeljle, bat ^i)x 



S>e -©arten fnell börgictet. 
Tit iä bc teflc, fd;iMifle ©tut, 
Xe fif bc 3)iinfd) IjDr ireiljet, 

Un gcit nidj ut. 



3 nur. 4 nbtn. 5 »erben. 6 jeiiiien- 

1 Svfuc. 2 jioifitcii. 3 Viebe iiiib Suflenb. 4 flutcii. 



(XU §cM-) 

5o'n Snnnbag ttett bc Sunnasenb fegt: — 

„3fJii ^fiD it fe alle fläpcn legt. 

„Sc fd)ijrt uoni h\Hn l)(x im (len 

„®cl alle niiic im flep'vig f!)n. 

„Wiü fdjall it eben fo nicill galni, 

„3{ fann tolbc ity^) iiien ' iVcn niecr ftä^n." 

3hl flfit it tlvolf, n3 ^e bat fegt; 
>§c fit cof gaii ~ tor Olane ^ legt. — 
Xc Snnnbag fegt: „9hi fänie if!" 
Un flnt bc £iirc fagtc a4ter * fif. — 
>§c bnfftt adjfcr bc Steeren an, 
Un geit, aS fonnbc fje nog nic^ gätjn. 

%i I'c bc Cgen utvi'.'t, bo 

föcit t'c iivv't >§nii3 ber Su' nc to; 

iDc flojJt 5 in tiljrer j?amcv nog. 

•§c Hippcrt nn bat ginflcr bodi 

Un (vrift: „Äiimni, Siinnc! b!? ro^'C ifl" 

2)c fegt: „3f fanic bcn OgenHif!" 

Un fagtc npv bc 3anen '' geit, 

Un frnnblif nvp ben ißargen fteit 

STc Snnnbag. — Cvifern ' flcvt nog flilt. 

ÜBicl t)c fc nu nid) locffen iviU, 

ajfcot ^f in't £or).i ftille galjii 

Uu iriä^jcrt: „Sd)aft ni!) nic^' yerracnl" » 

5Benn cent nu iiVi.nvaft, ie't fo nett, 
iTot man be SJngt goob fUiven (;ett; 
2;enn fielt bc ba in .Oinitnilö Sdjien, 
Un fift een'n in bat ßinficr l)'nin, 
Ü}(it f'.'i;en Ogen froni un goob, 
Uu I;ett be aJiaijcn npV bcn Jgioob. 

So goob un t>u-tlif ment tj( bat, 

Un barum iä et oe! fo glab, 

Q(ä man nog flill im 33ebbe ligt 

Un bc Sunnc all I'oog am .§inimcl fügt. 



5 iofen, unartigen. C fcH peilen, ttclifen. 7 weirijtn. 8 in 
eine f*nelle glamnie aufflarfetn unb balb »irjc^ct werten 
mie Strof) «. f. iv. 

1 auf feinem. 2 hi;nM. 3 JHufce. 4 unter. 5 f.*täft. 
3e^tn. ? Sebeimann. B vetrntljen Cnänill.^ juni .ipa^n, 



J«un4att prcmcns. 



33 



S^nriim i» ly fo fnijte Qalin, 

Un fann mi ccE fo frimblit fJä^n. 

55o flunlcrt nu upv ®raä im £oof 9 
3ii 5D!cr>3cnbau bc Suhifrilon'! lo 
^t UMict bc fviöfc Ü)ia!icnluclit 
aSiil! ViiibcnHoite un Sdjlc^fiibiift. 
Ze 3mmfn ^ brägct flinf un frt|"f, 
©c itect et nic^, bat et ©unnbaij iä. 

3n V"»'fii ©etbc Vninft be €trooni, 
3« U'ittcn Sdncn bf Ql^cltoom; 
ai3iclcn tlaii, be Sulpen bunt, 
2)c eiötelblem' fiiit gerten Wlun'o, 
Un nlle be -Jlnncrn rpcb un iiicn, 
Wlsm ment, iu't >4-'itvabif'j to fceu. 

Un et iS fo Ijemclif un fo flill, 

SBentc '2 (Jlfeen rul^ij urcfcn i-* und. 

SOfnn Ijört int iTorp nien „^nrl" ncg „•§ot!" 'i 

Gen: „i]ooben Xai]!" un: „baiif bl; ®obI" 

Un: „et giot tum £)age '5 fcn'n mi);en ii^ iTagl" 

ü'at alle is't, luat man beren mag. 

5)e SiioUi fangt to lüben an, 

aSi ii'iUt tl} Jntä ua'r Jtarh gafni; 

Un een' 2lurifet ncme it mit, 

U>><5 ber be Stoff aä ^iarlen fit. 

ü)?!in 3unge! ben tcftcn Ülct bringe ^er, 

Un flante be SKatjen »or be 2)ör'! 



@ 1 1 f ö n t g. 

9Ber rit nog fo late bör Duigt un SBinb? 
Ee 93äbcr ie et mit üjnfu Äinb; 
•§e l)clt ben 3ungcn wcl in bau 2lrm, 
^e fatet en fetev, ^e :^clt en warm. 

„aWl^n Scne! UBat bavgfl bu fo nngftig bl)n 

©cfidit?" 
„„5W!)n 93äber! Sujl bu ben (Stlfönig ui*?"" 
„^tjw (2i>ne! iThm Söne! 3£ fce et nau: 
2e cclen QT-itgen fc^inct fo grau!" 

,„9)i;?n IcL'ct .(tinb! Äumml @ä§ mit mt)! 
(Jen golbeu iSamä gist be SUJocer bi^; 



welfitr träfen toiU). 9 Saiib. 10 SiltetftaitO. 11 Si«nen. 
12 retil. 13 üin. 14^ar;$ot! bie tetaniittn Sücnt, ii-p. 
turd) tic Su^rlcute ten !)}f(rcen onbtutcn, tb fte ttdjt« oetc 
lint« qfb'n fcll.-n. 3roeifeläo^ne tfttuttn bieäSerte: Jjaar: 
.^aui: (jtftttc« jti.it um '4Jitin an, bap cä na* etr geile 
gelten Kit, rei! eJ fein fflia^iienbaar ^at. ISfteute. 16 f.tcncn. 



3f fpclc mit b'i, bat bu b!i frau'it, 
SEeute bu mn miinen SSillcn bcift!"' 

„„?D;s;n ffiiiwrl >&ijr(i bu ivcI, n-at Iie iriU? 
Un irat t;c inrfvrift fo Iicefcn = ftiU?'"' 
„2Bff' bu man n.t;ig, uiSjn lefct Jlinb! 
2)Ht be bvijgen Släber fpelet bc aüinb." 

„,a)?i^n föte 3unge! SlSuIt bu mit mii c\äi'n, 
Slilnie £ijgtcr f.tcd-t jummcv um bi; ftälni;' 
©e bandet mit b;i bcu OÜngcIrigcn, 
\\n iteget bl; mit ^anjcu un €iugcu in.'" 

„„3[U!;n gjaber! «Kttn ffläber! ©ufl bu fc nid; 

gäbn? 
Sri uuner, u-c't bü|ter i-$, blist fe bejta^n."" 
„a»l;n (gonc! Wim <Zm(\ 3f fee et nau, 
3)e oolcn SSitgen fcfiinet fo grau." — 

,„3f nmg bii, bu bifi jo fo fniggcr l un gtab, 
Un tummft bu nidi willig, fo ge ift bu mit Cuaab.'" - 
„„3);i)n a?aber! Wim SSaber! ^e fatet mt; on, 
©rlfönig bctt m^i »at to ilecbe babn."" 

Sen -a3äbfr gräfct, r;e rit fo firinb, 

3m -':Jlvme ^olt I;c bat ftcncnbe Jtinb, 

Un a-3 t;e na ^§uug fummt mit *ilng|l un 9icob, 

Sa traä em im -2(rmc bat jtinb all 3 tocb. 



*atb frigfl Zn en ^üefen un ettraä Selb, 
Za is't gar Iicrrtid) um 5Mi bej^cUt: 
STenn nimm cn artig, bratet QBief 
:Ior l'uft £i; un tum Sint'orbriff! 
Süt; nid) uyp ©clb un ®cob aUeen, 
Um futc Ting' iä balb gffdjefjn. 
£at aBater tummt, bat gijr bat brennt, 
Un ipeg is't, a-at mau't £',,mc nennt; 
2^oc^ avt £'.; ^-»art an ■fQavte pudert, ' 
£at i'3 uic^ ober», nee, eerjudert! 



5n aJiibbernagt, tor twolften ©tunb, 
Wlciah Siolanb to ilfcejaar fim ^v.m, 
'2U oder a?rtm(r ®rcot='4.HU'a, 
Un- glocfft Zu >vs;t em, iä tje ta. 
>§c fffct, ivo sBart^el flauen 2)Jofl 
>§erf)ca(t un wat be Staat unä foft. 
>§e U'unfd'ct STh, m!)n fijtet Jtiuf, 
6n frobet i'^cejaar, brum gefd;n'inb 

1 friW, butf(^, munter. 2 i'cfem, bcK. kw««J. 3 f*cn. 

1 tlOfft, l'Cl^t. 



girmenitt, @ctmanienä Scltttftimmen. 



34 



/^unliact ptcmcna. 



@io mS} be J^ani un JTnicf im Äufi, 
(go'n äiicffifötcn ^o^gcnup, 
^at iS cm löii'fr, ae 'ne Obe 
Un leerer Siiißfang na bcr 2JJobf. 



^ennjl Su ufc ©ricfcgrau, 

Jtcnnjl £u oct bcn Ü}iiiUcr bniV^'? 
^c t'fct: l>ctcr in.n'cn Strum»?, 
3ä fu aPnrfd'c, Umt un fion, 
aJfrtg be 2~eeren3 ' geerne trü'n. ^ 
Socf) bat Tummre Xt> man ni(^, 
JirtJO UVV eni man fecfhlic^i! 
■fQ(\t Zn em man er|l am ^^aatcn, 
©d'ccrji ITu em oo! imI bat Saafen. 



3n *il6erfIoot benf an bc Sloob 

Un in ©ifunbtjeit an bcn Scob; 

Un i}(\i £u jimmer, irat £<) freit: 

©efunbfteit un .icfreebeninit, 

So bent' in ilieejaar ccE ber Firmen 

Un bo^ ber Äranfen Si) erOarmen, 

a?or aUen ^elv iH'rfd'amte Vü*, 

STe dfre 3Joeb nie tlagen Z\), 

5?u fannft an ä(iren Üliienen lefen, 

*3ln ät;reu -§uuoftanb un al)r ll^efcn; 

D laate fe mit 93rot un Sdjinfen; 

Sann fannji erft: SlJrof't yicejaarl Su brinfen. 



2at ©elf fifit nu mal taiven an, 
Tat is geii-if;, un jerer SOiann 
■§e trachtet fletä na ©et» un ©oob 
Un bat em brucfet nid) be Jfiei'b. 
Xnt bc^ Zu Cef, bc* maaf Xii nirf< 
£en Äow tcrriuft un uninrerliil' 1 
5BiU't nid) com Jpimmel regnen ©elf, 
@o fl) 5ofreeben(;eit Sijn Seit, i 
£at itt cergneegt to --8rct un Sdnnfen 
Un laat tc S^eereno Tt) tcn-infen. 

£) (aat ut^ leeren boc^ cn ^Uaar! 
3f famc I;iete ncg een Wlaul; 
3f fä' T^'t a'i wrieeben Jaar, 
aöeeft »rcl? ta uvV ben iJrummelfaar; 
Se|t Xn mii f>ieff irebber jial^n, 
®o magil Zu m bcn Zimd Qahn. 

535flt icunfd)' if Zi}. nifln fi>te 2^fern? 
Zat if Si) iimmcr ^'cn mag fefru 



1 ÜRibitcn. 
1 än(}. 



2 nt|f<n, i\[tn. 



iJo jcben Infi'gen Bedigclaag 
Un wo man iS bc S'reise waäy. 
Jo .§odnS)tc<band un Jtinnerbcv, 
SBe nianfer gant n-ol gecrn Ijeu \ö\\ 
5o luft'gen Sincfen im Slieater, 
3c fmn'gen gat'rten uvp bem ü-ater, 
a?cr allen in bat ^o^tatöbefb. 
Zu i§'t fc ntolje • un fo nebb! 



3f icunfd>e, bat bit oaar be £tcrf, 

£)cf 'ilfcär ' 6eet be grcte l'crf, - 

ai'Dl föiccn ^laal Zi) befcfcn mag, 

ZtAj f» et enblid} oof am Sag, 

Sat if mal fei-, n-ie Ijc bringt 

<£o nninrertar un fo gefdMvinb 

Zt Jlinner in ben Snabcl i;er, 

3)c f)c fo »rl)t ^oalt aber't JDiccr. 

£at geit nicfi to mit redeten Singen, 

aBat fdjoU'n be IBidjter ^ fünft fc fmgen? 



Oole X'ieOe roflet nid^! 
Zat iv tlaat un feeferliep; 
Sarum n'cr' mü n-ebber gcob, 
33ift bcd) fo cn olet i'lcob. 
,$tumm nu Ijer, tum neen 3aar, 
2)iaaf be Sreeree man flaar! ' 



9Sat fd)a(l if grateleeren bcl)n 
Un Vl'U'Vern tecl im franfdjen 4con^ 
ä>on J^iartcn tvunfd)' if Zi), bat Zu 
l>icg lange fiil in gocber 3lul;, 
Äanajter fmöfrji un Gigarren 
Un (ocven Ifjl be bullen iliarren. 
ü-at ^elvt jem aller Staat un Orten 
Un fierne itileerer, goltnc inerten? 
Sat is man alle girlefanj, 
Seec Zu in SOnem ©ctte ganj! 

SBon bem ■Fimmel tummt bat ©luef, 
5!i'ie te 'JlKir ' i'cn Cftinrien! 

«ftetjrft, mini Seern, Su tcruef, 
2?in if glndlid', tcic in 3nbien; 

a?in een SJatcO un een Äeenig, 
l'ete, ii'if in ©ranaba, 

Un if Iiäg' 2 ml) gar nid^) ivenig; 

Senn m-jn ^lUeä Inji Su ja! 



1 f*i'n. 

1 'JU'.it ii)itb b«t Stttifr otiMnnI, irtWcä Sfßcrt nart) tcr 
SBicinuno ßiniiin „.Rintcrbrinflcr" tcKiilcn foH. 2 Üett 
^tiit ciiicntlitt) tine Xri'tt. 3 bic fleincn Jlinbcr. 

1 feniii. 

1 >ätct(J). 2 iVacc, ^cfic auf, Waf)tt. 



/llunintt 


ict jctjijcii .Slnfllct. 35 


<Büi), »rie fliuf U'ol u\'\} tc Ännfcii 




!rc mit cm bör't i'cl'cn li'iiimcni 


3m 3!ccjoav tc i'iii' f'"^! 




2^cit uog mand^ct 3aar gctiny- 


S^ii iiivt't (nicitlncö €iiffii. 




So anuifd)' if Xi) Idn.ict l'cbcii, 


Scbcr tniVV ftutfcrt im fiimt. 




RoM im epccf, cn J^üsSfcn eof, 


a*3iit \}( ffiisioii l"rt)'ill tcm ^Jlnni'ni, 




Uli, ii'nt 2)u bcnn iiuiiift cvftvctcn, 


£■0 cm Sninb uii Svuutiii iJ, 




*)iif'j LH'i-ijnl; in ilMiib im 9iüpT. 



(e()ebcm 5(nöe(fac(}fen). 



2>orbeiiierfuiigen über tie 3(uöfprnc()c. 

ä mit t', l'ciijc i^Icid; tcm bäiiifctjcit na, tcm 
fctni'ctifdicii a, tcm ciifllifcbcii ;i in 
waler, all. (Xn» ä femmt mein- c\C' 
bc^nt, biu^ i' mcfjr acW^vfl ^-'ox.) T(ä 
Jpocl;tcutfd)cn itcgcn imirbcn für bcn 
einen Üaut tcibc 3cid)cn gouäblt, ivic 
cä bcnn ja nud? im (Snßlifrt)cii fo iji. 
i, bcr Umlaut von d ober i\ iccnn er gcbet;nt i|l 
ö, öor 2 (£onfoniinten ober einem Covpdtcn ijt 
Co ftetö biaS gcfc^ärfte ö, alfo entfernt oom 
gcfd'ärften ü. 
nn, wie baä cngfifdje a in fatiier, 5. 3.1 ä>aabcr'3, 
nall (altcS, ju imterfdicibcn tcn ail = fd?on). 
gte^t ein r tnntcr na, fo irirb Grjtcrcä fnfl 
nic^t ge(;crt. 
ij, nur am Pnbe ber @taminftjI6en, ircnn eine 
Duirt^V-iltc bamit ferbunbcn ijt, ii'ie g, fonfl 
irie dr, c\kT, ftct^ iric d). 
t, gellt oft in ein fanfteS r üter; in foldjen 
gäKcn iravb nad) ber 5(uSfvrad)e gefd;rie= 
('cn. 
f, ivirb fd>irf (iU'3gcfpvod;cn, fafl ti'ie % 

>§iiificin(idj ter 2:cf/nimg unb (g^arfiing 
ber SBocate iinirbe i»ie im ^od)bcntfd)cn bie SHf- 
gel OcoOad'tct, baß md) einem gefdjärftcn a?oca( 
ber (Sonfonant feibov^cü irirr, ii'cnn nidjt ii'C= 
iiigflenS 2 (Sonfonantcn folgen; nur iniibcn in 



Ütcrciitftimmung mit ber f)od;bcutfd'cn Ortf;o= 
giaplnc foigcnbe Qluänabmen gemacW: 
af, am, an, aS, M, tun, bat, cm, 
(at, am, an, nl^, In^^ l'in, bnd, il)m,) 
baf!, i()n,) 
cn, et, f'cn, in, ii, man, mit, ot, 
(ein, eä, t;in, in, ifl, man, mit, cO,) 
nur, 

o).i, tum, um, un, i'on, trat, irer, irot. 
(auf, 3111», lim, unb, oon, ivaö, u-cr, ivot;(.) 
@n (ein), QCrtifcI, ju imterfd;eibcn bon Gen, 
bie äaiji ^i«- aSft (ti«). 5" imterfd;eiben 
son a?cct, ein a?ißd)en. , 
3n folgenben gBiJrtern trirb ber enböceal ge= 
fdjarft auL^gcfi-n-odjcn; „bc, tje, fe, fo, to, iro", 
au* »renn fie in 3ufammenfc^ungen torfom» 
mcn. 
^r-o eä fonfl für iiiit(iig gehalten univbe, ift 
feie 3)cl}nung be3 a3oeaIä burcl; bie iv-iboppe- 
Utng bcffdbcn, unb bie ©diärfnng biirrf) ' an- 
gebeutet. aBo I^inter bem i fein e, uiib aiid) feine 
2 (ionfonanten ftebcu, irirb es irtber g;bcl,nit nod) 
gefdjarft, fonbern nur ctiraä turj aii'5gcfvrod,Hii. 

«Utif^clrt un bc 5tnrttcv. 

ringeln liggt tirifduii be Slic ' \m bc 5(cn>J= 
tnrger SByf (SSif) un geit na(}"t ai-cftcn tet 
to tc -Ccvnreg (Sanbfträt) tirifdKU Stceirig un 



36 



IBunlpatt iPtr jfOißtn ^nßl«. 



groii§('urg. 3^at i6 ^'en gegen icr ~ Wlid Inn! 
im ürct iin luciftto 3 »cvtciii CiKibrätmier grot. 

Zat Sanb i3 fruc^tOar; :^irr im bar gcit 
\vel fii (Sanbjlvcf täbcr, * äkn bc iS fccnn bDd^ 
mau 5 ftfcn un fiiiall. S-ricIirfi io bc Jeljmgniiib 
lüc^ flltcnrcgfii lifc c fett. a>el " bäi'eu id cte 
^olttcinb, 8 un bat briggt 9 irct in be cerj^e 3ö^= 
ren tillig irat, '" äter nä(i(iei- miitt et tet 3^iing 
I;e06'n, irenn et gube Jlo^rn >' hingen f(l;atl.i'' 
S)c Ooilerfant iä am fettilen, ba tjetO'n fe »nui' 
bcrfdjönf SBüttcr un Jto(;rn, w\ barcp Icggen bc 
STur'n '3 ficf tär cd '-i bor aatl. 3n be ohigc Jeel'3 
li'aarb i« tel SunfLn-r) "• treffen '^^ un nä(; <§i'(= 
jiecn un 2)?ehln(nirg berföfft, l» benn bat an= 
geifere ^d) i3 man f(een un fiilt 20 uid) bei, 
un gifft bi>c^ gube Wldt -' Zat Sanb iS meifito 
flUeriregen etcn ; h;enn et fitf ater ccf man 22 
cn <£tär '3 on ffeenc -Seet ^^eeft, -^ fo nennt man 
et glitä 23 f„ «Baarg. ^e 

ringeln iS \rbi)n mci|l ganS :nit J^ift 27 tc= 
U'uffen irefen; 2'^ in be le^tc l^unbert SäCir iä 
fd.neefüd; bei bä?on utväb't 23 iroib'n, bt'd) fann 
man nidj in bekriegen vunb um ficE ^Clt fetin. 
T<\1 meiflc Xjölt Iiort be Jtßnig to, b£d; I;etb'n 
beSui-'n ocE nö^ bei, bat fieit unncr fijniglidje 
C'vrid;t, afccr tro fc anfämen fönen, räben [c et 
geern ut, um ^ofirn to feien. 3» 

3n pIc hieben 3i ig Qlngefn gan-3 bäu'fcö 
lucfen un in be ncljrer Eeel 32 u-aarb 33 nfd; bei 
ban'fcfi fpräfen. 34 ©,,„3 i,fjj. Xs>i%hx I;c06'n 
bän'fc^e SRämen un finb iift tefänitnfett 35 ,„it 
„3?i)e" (fpr. bü) un „31iip" (fpr. riiv).'), bc in 
bat egenttidje 5)än'fdK ntdj Iiüf (.-iget 3ß t^i^fa-- 
men un fo bei aö 2}ijrp 3t bfbüben, 3S tum a>ie= 
fpil: Söroberäl'^f, Üläbsje, götuV (Sefbörp, bon 



_ 1 Ädilei, ein mccttiifcn. ? titr. 3 iiiuief.ifir. 4 babut*. 
3 nur. 6 iilcicl). 7 tid. 8 niteä .t^Iilanb. ' « tw.it 10 
IC jicmli* ftirna. II n«tc« .(tt'vn. !> fc». 13 tic 5?ail. 
ern. 14 iic^ ba au*. 15 in,tii. |b nw. 17 3un.ivtcti. 
18 flciOiitn. 19 verlauft. 20 frijr. 21 iffiildi Ti au* 
nur. 23 tmc Stcric. 24 ein flcine« m^iltr, Mt. 25 .ileirtl' 
fiMlc.dl. 26 i'er^. 27 .->!,. 2s t,e,M*fen ncivclen 23 
auMeroltet (mit bcc ffiurjel fiernu«). 30 .<?ttn vi faen 31 
in alten Seiten. 32 in ttm notblLten Sbcil. 33 iritb 34 
qe|>rc*en. 35 iUMnimen.iefe|il. 3G dinfiger. 37 •?■„,- 
38 tebeutea. 39 n-cit. 40 norblit^. 41 S<u(^t; e«flL~vic' 



bat bän'fe^e So, benn bat liggt an cn ®ec), 
^iiruv (■&od!büiT, bon bat bän'fdie '^oi ; be ^ü= 
ruper Wlehl iö iviet 3o to feljn). 

3n Qlngeln iä be Öbergang bon bat S;ütfd'c 
in bat 2^än'fc^'e. «2iiben bon bc (£lic f^ricft 
feen Ü)iir.fe^ bäu'fc^ nn ncl)ven ■"' bon be SIenä= 
burger Si)£ -ii fpvitft man fern 2)ütfd^. 3n 
Qlngeln berjleit man beibe Straten un bc ncli= 
rer ^älftc fann ccf beibc Strafen fprefen, ut= 
näbmcn -12 en Xeel bon be junge l'iibe. £äge= 
gen finb in bc fübcr £eel man cnigc oU Sübc, *^ 
be ban'fd; fvrefen fönen. Z( ©tabt gknöturg 
tjl meifito gauu biitfd), bä io man een bän'fc^c 
$ree|ier un gär feen biin'fdie <£c^oI; ■** bc bütfd)c 
Stäbe *3 langen iriebcr *'' ben af näl;'t S'iolj- 
rcn, ■*' a§ bc bütfdje Server. 

Zc bütfc^c Spräf brcbet fid <« in 5lngeln 
immer mc:^r ut, un bat Sän'fc^c rittcrecrt •»» nä^ 
Diiolirento. ■Safpeln,^^ Ire cijr fcftig'"' 3ä(,'r tie= 
nä^ luter Sän'fc^ f^rafen Irorr, finb nu meiilto 
gana bütfc^ n'crb'ii, tum Siefvil: ÜIöbiK, (2ät= 
ruv, SX'umbSjc, ©cel (fpr. Sö^il). 2 c biitfcbc 
'Z\>xät iä nid) atleen bör be ^annel =2 mit bc 
5;ütfd)en, be i» ccf bcrJlaaifen un £cbc[en,53 
be aallto^cven S'* bütfc^ finb, ober bat Xän'fc^c 
>5err »ccrb'n, bäbör I;ctt bat angclfdjc 
2;ütf^ bei ^lodjbütfc^c QBörcr^s in ficf 
o)jnat)meu. 5g £)p te glcnsburgcr Äant »raarb 
bat Sütfc^e ntd) mat bän'fc^ utfvrnfen,^' fe 
fcggen bör s» flanfs» ireg: bot a?aard,', bat lift; 
icf I;eff to Sf cl «" trefen ; 6' min Striimvtn 
fmb fei 62 uatt; 63 t,c (gf^p ii4 gä^n i,, te 

Sfojicr 65 fien i'iicf; «c icf gcit, e? icf jieit 68 
u. f. li\, bcc^ i-i bat man op bc butcrfic 69 Jlant. 
:jn bc öbrigc Scel bon ringeln iö aber ctf bei 
a.Hrfd)cI '0 cv bc <Z\^räi, fna^V tirc Jtafveln '' 
finb to finnen, '2 bc nid) in irelfc '3 SBorcr bon 

42 oufi.ienommen. 43 alte ?eule. 44 Sifule. 45 Statte. 
46 weiter 47 nai^ bem SJcrten. 4H trcitet (irtl. 49 jieijt 
Tirt; ;ururt, r.tiritf. 50 .(Ütd'iVielf. 51 funfii.v ,52 ■eanbel, 
akrf;lit. 53 buril) Jtir*tn unt 2(l)ulen. 54 tie alle infam- 
men, nlljumal. 55 fficrter. 56 auf,i;ncmmen. 57 eliiaS 
bänii* aiisjefprort'en. 5« faqen ba. 0» fdjiani, gerate. CO 
S'tule. 61 seitefen. 62 fe^r 63 naj. 64 ei'afe. 65 
Srt;ufler. 66 Jtcrvel (2t;:(f ne(b). 67 qetie. 6S fiel;e. 69 
nur auf ber aujetflen. 70 a)erf*icbenl;eit. 71 launt jttei 



Illuntiatt in jctjiocn Unglcc. 



33 



fiiaiutfr afanfcii. '-• SBcnn tiitlncvo '^ Jlafvcl 
fcijgt: ,M trttorfic," '"5 fo ^uy]i biittdve: '' 
„bc tEtcrjlc" im batbribbe: „bc 5ß elfte." 
g.lMit liioi- fctirctiu'« iS, iä gatna'fnfpflfcl) ^^ 
Sütfrfv bat fo ir.it ^0 in bc aKivr^' ig. 

3n bf (c§tc oäfufu iä tiicr ümtie iit bc 
SSorfjrnWäbcr cn rälUy **'^ ©trieb *^3 ötcr be 
biin'frfK litt bütfdie <B\^xal ircfcn, wo iinct 84 eii 
jobi-v i'Dii bc Ofibcit (\afni fd;al(. s» «Jiter bc 
5liK^lcr (u'tt'it ficf irciiisi banati fftirt, fc fitib 
in bc iviffc ^'' Üicnuiii-j , bot iiuiu fc mit to bat 
£ittfct)c vcEcnt, ^"^ IUI fo ih\ fc fic! od fonfl ticc^ 
gcfaticii Ictcn , ^^ ircitu fc mau ffcii Äoftcn ba= 
wn ij(Wn, fo linirr ^^ et bi>c^ irof tricmlicl; so 
unriitiifl U'navb'n,9l Irciiii t;icr bc bän'fdic <B))vat 
inföfjrt iraarb'ii ftfioU. "2 

Tat a?!)c=iRämfn ^^ ijtbb'n od bete S)ör^H-t 
oj) bc fübcr €icb s-* bon be S(ic, ater iiu-nn 
mau foit QCtiflctu oOer be «Slie fommt, fo fanu 
man't all ^s giif fc(in, bat bar gaiio anncre 
SlHiiffljen finb,- bcnn bat SLßaijeiifpor s'"' iä cu 
I)altc 5ot n-iebev S' uu be >&iifer I)ctb'n fecn 
(Scbi'-ftccn. 38 3„ 5i,ujctn iä fccii Jt'efcl s« fo 
ficcn , bat et tiidj cu Sdniftccu (marr. l"" 2)c 
«gpräf ia c(f gauä anncvä of ®üntficb , '<" fc 
fcggcn bar: icf füu, U'i [nint; bat brücf'cu bc 
^Ingter bcc^ ävig '"'^ luat ficncr uu rid^tiger ut, 
fc fcggcn: icf tiu, \vi finb. Un fo iä et in 
tjclc Sieden. 

Xc angclfetje 3?eeru3 <03 f,et,t'„ pcf bocij uid^ 
fc'u oltmobifcljc Sügloi an, ai bc ©üntfifbcr;*''^ 
fc Iiftb'n ®cegvav(iie in bc €rt;oI Icfiit un n.ic= 
tcn oif, wo *lHn-is liggt. Dcf lätcu lo" fe ficf 
tiic^ fo miptrufcu, aä be güutficbcr 3^ceru'3, bat 



.Rirrf'fricte. 72 ju finbcn. 73 in ctlccttbcn. 74 atlvcitllcn. 
75 tkici. 76 o(icr(l:. 77 jtiieS. 78 ,uf(f)vitlicn. 71» aii8 
bem .dirftfvieic ?atnil'. 80 jicniliti), tcinaln', uiincfabr. 81 
in bct aiiiltc. 82 l)iiplirt)cr. 83 streit. 84 Ivic weit. 85 
flcljcn Ml. 8r. in bcr ((Civiffcn, feilen. 87 ircii)nct. 88 Iic< 
fcn. 89 iButtc. 90 jicmlirt). 91 H'cibtn. 92 cincicfiilivt 
werten fi'ttte. 93 ben mit „'S!3e" jufaninKniiefelsten 31ii> 
men. 94 i^eite. 95 (ri'cn. 90 2BaiKnfi'iir. 97 SuS Wei- 
ter. 98 Sii!evn(iein. 99 glatter Sluetnief fiir: .^aii«f|ien. 
Ion ^atle. lol jenfeitä bet 2(i)lei, Sitreaiifen. 102 (ivtif!, 
I-ebeiilenb. 103 STaerflen. 104 ^eiiii. 105 Tienfeiier, ?cn. 
fcitigen. lOS aurt; InfTen. 107 be« ORcriien«. 108 ©Ii-rfe 
tiet. 109 auf|1el;en foHtcn. 110 ju brcfe^cn. 111 gii^tWecE 



fc beä SDJoruä 'o? um bc Rlid ber «o« o\>\iai)\\ 
ft^oU'n, ifJ mit be Äncdjtcit to bbfc^cn. "» Uu 
go(;nraarf brieten "l Bucu bc Tccruö un 
j^-ruenä in Ringeln ort lüd), aö bc ©üutficbcv 
un ni^'d) lUflir bc tuteu 'i' iu't '■I^cftcn, bc mit 
en g-obcr "3 3trf to 2tabt fal;ren. »iltcr ivenn 
et fou|"l mau ScernSaavtcitcu finb, fo fiiucn fe 
wol füjielu 1'* un faufcn. — 1'3 5)c 3unf= 
fc^rlälls finb fo U'at"' ctcn fo, aä anbcnrc= 
gcnS, bod> brinfen uu fpcleu fe nid) mctir fo 
öcl, aä frc[)er. SlJauuS^ nu Srueuöliibc , be 
b'r 'IS 5(artciten in't S'ctb uu in be ©tall tjetb'n, 
gal)n batic in J&titcnfdjelj, "9 juft fo aä bc 
Sütlänbcr. S)c ^Dlfteener, bc babie immer «te» 
betn ''"^o anT;c&0'n, lad^en barijbcr, afccr bat ii fo= 
luinu 121 nid) fo'n ringe älior, l^'^ fc tjcDfc'n, 
n'cun fe bör be ITred galin, bringe '23 uu umarme 

m. 

Te ?&m'n t}aarr'n '-■* bör eu tcin bet tunu' 
tig '•'5 3jif)v ff)t »l^rtart, dfcer uu ^cbb'u fe fette 
Satiren ^)att, un bdr i§ man gang enfelt ''^^ 
(Stn, 12' bc b'r mit ficn Utgifteu '28 in sj\M= 
ftaub ig. ^u fmiten '29 fc c^r ole J&üfer bat '^o 
un tuen '3' ficf tvelfe nien.'32 c^ ^ 'bc 5lrt un 
®d)icf 133 I;cbb'u. S)c Unucrfdjcb ig all immer 
tUMfdjcn bc angclfd^c ^üfcr uu bc ^giüfcr of ®itnt= 
fieb un in ^t'Ifteen ircfcn, bat bc fingier ttjr '34 
.güfer me()r för bc 2)iinfcben ag för bat SSe'^ 
tnicn, of ©üutfifb un in >§i'(ftccn nficr fjctt bat 
aSct; bc meifle *4>Iiib bou bc ^iifcr. -23cfonberg 
finb bc ^Mifer bdrin tcrfdjcbfu, bat be ^-iC'lflcc' 
itcr elir 3ngang bou bc Cnn '35 lauf bc grotc 
3)et;l 136 ttrif^cn bat Sicf) tov (;etb'n, uu fo 
tcfiolcn '37 fc gcI^i^f;nIid) man tiuc ijrnblid;e '38 
Stuben in bc aditovftc '39 Cvuu ober, un cnigc 
.ßämcvn o\^ bc Sieb bon bc S)ä}l. JTagcgcu 

treiten. 112 bicjeniflen anpen (jenfcitä ber JHeiiätmuev Sanb- 
ftra^e). 113 »^iibei-, Siilu-e, Rjint. 114 Ueiiic tiiiili* wie^ 
bcvfeljreiibe IjAu?lirt?c Otlefffiafte veiridllen. 115 biivtiii aibei' 
ten. 116 bie juniien i'urfrtic. 117 un.ieWljr. 11s ba. 119 
.§i'läfrt!iil)en. 120 Stiefel. 121 waljvli*. 122 iiiftt eine fo 
f(t;lettitc aiJi'be. 123 trrefene. 124 Ij.itten. 125 ^ebn tiä 
jwnnjig. 126 einjeln. 127 ©iner. 128 'AiUtiaten, "illn)iit"eii, 
Steuern. 129 nun fii)meiBen, werfen. 130 nieber. 131 
tauen. 132 neue. 133 gorm, (Mefcticf 131 ilne. 135 
dnbe. 136 ber offene 3ia«m im .Smufe, Diele, Senne. 137 
ie^altcn. 138 crbcntlii^c. 139 in bem I)intct(ien. 140 2Co^n. 



3§ 



/Himtiiitt ^ft jetzigen ^nolcr. 



UWn bc 5liigtfr rT;r Snijaliij i'ou bc ®icb bon 
et Jq\i§, ba geil nlfo nie!) bc grotc !Det)( bnt 
gaiifc ^11» lauf, im nimmt bf beftc 5U(afe för 
be (Stuten ireg. 2)e aBp(;nfluf 'w (bat stuf) 
uu bc '^.H'i'el ' J' üggen gecrn nal; eüben. Slot '■'- 
bnt Stuf un bnt ndnn Stuf '•'3 tjetb'n Äfld;ct« 
ob'nö, 'J-' bc $cff( nicl^ 3n bc 35cfcl vicijgcn '^5 
bc .Soffcvn un 5liftcn to ftatjn, U'cnu niclj juflc- 
mcnt cn 5öcer|"dnip>) ui* iä, fonfl tcnavb'n i-*'' fc 
uttranäiMJtccrt. 3n bc legte 3at)rcn fangen bc 
a?ut'n Dcf sei an, bat aBthilju-o fiJr ficf to fcucn, 
un Sol) 1J*< Uli a>e(iftall cd föt ficf. 

5)at gifft bvc £Iagä IJ« SBccrf^u^V««: 
^i'djticb,''''!' *ilnvftuer'5t un Jliubböv''" 
(^innciOcer). a3ie biffe a^ecrfi^upVen fittcn bc®iijic 
in bc SjJefel, 15:) njo nn bre «Sieben ftölilt iä, '^4 
fü bnt bc Sieb nnt; bc SBttjnjtuf ävcni^s fclifft. 
£c mibbelfte lUa§, geii'i5('nlif(; tör bc Satflei» 
bijl)r 15Ö iä taln-i|l un bar fittcn adjtcr '3' bc 
ü'ifcl! tic en Jpucbticb Srut un SBriibignm mit 
d)x a3iefitteiö, »vcrev bcnn bc neceliften sBcv= 
ii'rtnbten filgen un bc gremben, bc am ivietften 
Ijcr finb. SSic en -ilaritccr ftttcn bc neediften 
aScm'nnbtcn ton ct. Sif's« taten »S'-i nn, tic cn 
.«inbbijp bc Snaücrä '"" un benn bc necdtiien 
sBerioantten. Xiffc Siaiiginnung mutt genau 
tcotodjtet iraavb'n, un lucnn en tU'ietelOnftc '''' 
gnll intriit, fo a-ill jcber bc l-efdiebenflc fien, 
un bat iä beim fccn Jlieenigfeit, bc üiibc to 
Sife^ to fliegen. 3)c <Sd)o(niciftev ober Äiiflcr, 
bc be ©äjic fetten mutt, nn bc äBcfirt i^'^ o^cr 
bc Sd'affer, bc cm "^^ batic t)t\\!(n, fretcln "■'< 
lief oft en lange liieb mit bc Öäftc, irer bon 
bc tcibcn flriebigcu ^^'^ taten fiticn fdniU. si^ic 



flute. 141 (ivcütä 3immcr, Saal 1-12 Hc6. 141 uiit bic 
iicrtlirtjc 5tiU't; ta« gmus ven 5tuf, Jtamcv, Scf, .Seiler 11116 
iiiaiitticii aiieciu aBortcrn ifl im SiuTttu fartjlid) iinc in Ucv 
aiiitlc '.Hnncln« frtjivaiilcnö. 1 14 tic Cfcii fiu6 Mit'dviiiii<)ig 
»eil (iifeii, aufcvfi leiten ti-u Jlart'tln, tciinofl) inerten fie 
fiel« JlnctjcUnen (lennuiil. 14.) ffleil'n. I4B iiierftfrofl, *ici« 
feil. 147 iverten. 14S Xrelrtjlcnne. M'.i (S.iltuniien. 150 
j;n'[l)jcit. 151 Ijrl'frtjal'leljicr. ','eii1;encjyen, Scid'cnm.iljl. 152 
.Rineuufe. 153 in (em iin-iien iinimer. 154 <(ci"iuMt i|4, 
i2tnlile um tic Siiiljc i'tclicn. 155 i'ffcn. löii Sljurc tcc 
.»jinterlaninier. 157 Ijiiitcr. 15» Scirtje. 139 cl-en. ICU Wc 
«aller, ijufjcu.ieu. 161 jn-eifelljaflcr. 102 SSirt^. 16:) i lim 
164 (Ircitcn. 165 (itciligcn. 166 miltletiveilc, unterteilen. 



bcO l*« fangen bc JtlünH) 'ß' an to finfcn un 
be Äoffd; *•*** tic cl^r Siir^'cevb au to fdjeUen. 
3ii fo'u "ilotl) trnarb bcnn mitünnev cn fleene 
fflect löi» ©civalt tviieft. uo 

^0 aJorfilt, bc tatcrftc $(ag gegcnctcv fit= 
tcn >4>rce|lci: un Äijjlcr ober Sc^olmeiilcr. £c 
Äi.^jler ober Sdjolmeifter mutt bat Gtc« i'' ov 
bc £if(^ fetten, ii'oto (ic benn frielid; >»^anb(nn= 
gerä nug ''2 (;ctt, un bc ^Srccflcr mutt bnt ta= 
tcrftc Stütf 5(cefd; fniebcn; i'3 bnt fiiib tiHctj= 
tige (5()icnäinter. 95cnn bc ©äftc ntcr to Sifc^ 
fittcn, fo fittcn fe nid) fo tuiit bi.n' ennnner, aä 
bc 5?übc in bc Stnbt getrötjnlid; bot}n; bc ü)iann§' 
(übe fitten langä bc Sifd) op bc 5'infterficb, ''^ 
be Srucnäfüfc fittca nu bc Zi\dj, bc Iniigö bc 
Sinncnrnnb gcit. Zmt fliegt i'5 ocf bei cljrta= 
rcr ut, aä ircnn fe tuntc OJeg '<'' fittcn. S^( 
®eriditc finb : SupV, traben ''' •§ö(iner, Qlinb^ 
ficcfd; un Olicdgriitt ''** mit Sn'ftfdjen to, bnt 
mutt b'r lucnigflcnä ficn; oft gifft et nöt^ SBicn= 
fuvv, 33raben, fi'ttc Sdnnf ''^ un fo irat. .5an= 
fd)en bc Gyerid,'tc ftefen benn bc 'Ä'aimslübc c^r 
*4.»ip '*''^' nn, un te 5ruen-;Iübc ga^n cnmäl 
nat; bc ÄoI;Ittff, i**' um ficf bc S3cen "*2 cn 
a?cct i«3 to i'crtrcbcn. '^i 

äBeim b'r metr öiäflc iiilarcn finb, ai in 
be -iH-fft fitten foiicn, fo fiticn bc i>trigen in 
et Stuf, un U'cnn b'r nödi nid? *4ilaf3 nug iv, 
fo mijten fc in bc Vo^ •''^ fittcn. sßic gami 
grotc -^öd^tieben bröwt "*" et ficf oft, bat irclfe 
®äf}c fogär in be .SctflaU fittcn mötcn. '^' 
Söcnii be äSc(;it bat ccf yörut terefucn fnnn, 
fo fdKuecrt I'c fief bic^ nic^, fe intolabcn , '''^ 
un be f^Jaditarn un Jtutf^crS, be bar geaiö^iu 
lict to fittcn fämen, '^^ tröfleu firt geiri^tiilid; 
bamit, bat fc fcggcn: et \ä ceiieriei, Ivo iri 
fittcn, ■'■'0 iiicnn iri man ivat''-" in et tfattl»^ 
I;ctt'n. 



167 Jllope »on ÜBe^U 168 Äöc^inii. 169 SSipt^en. 170 ge- 
l'.audjt. 171 Gjftn. 172 .^enu.i. 173 fdjnciecn. 174 Sen. 
ftevl'eitc. 173 fie^t. 176 Mei^c 177 ncl'ratenc. 17« .lieiä» 
5)rul}c. 179 scecifitcn S.1;infen. 1^0 i^re '4)feife. 1«! Äs^N 
(|,ntcii. 1»2 ly.-ine. Is:) ein SSiBrtfcn. |k4 jn vertreten, 
i. i. »m fi* )U teii-e.ien. 1«5 Drcfdjtenne. 1^6 trifft. )»7 
inuficn. Ibä fic einjulaccn. 1^9 fommcn. 19U wie fi(cn. 



invniatt itv jct.tiflcii ^nol«. 



3» 



<£onfl reifen bc 'Hnc\i(x od oft to (Saflc= 
ti'tt, '■'' bat (>cct, '-'^ ircnn ff 6ic nnncve ®c= 
IfflcnlKitcii cimnncr tfföfcn. ^^^ ®nt (iffrtncljt 
atfr ijcirel^iilid) nid; to iliifbfig, fcnbcrn bfS 
5)]ä(imcbäi)ö, ''-"5 irriin bc SBcg iii^ nüto Innf 
if\ Sfiiii frifficti fe ccrft be Äaffe, iin beim 
tveiarb bcä 3!a6iucbös5ä um fif, '»' fijp '•"* ober 
fyt'cn ctfii. ''Ja S)iffe ©efcUfe^aften finb gciröl;!)- 
lid; nid; gvot. 

Z'( 5(nijfcr mögen geern oft fnmni eten. 
aScnn cn 3?ur cn £nglö()ner '^ctt, fo fri^igt 
bc bcä 3}ii'rn§, ■""'^ menn I)c fcmmt, cerft 33l>t= 
tevtrot nn Sriinntrieu, cn Stitnn~öi pfcor tU'c'-'O'' 
na(;I?ev fviggt t;c ©rütt to grc(;ftft.2U3 i^V bc 
aSövnübbng friggt Ijc lucbb'r SSrot itn 58rann= 
ivien to 23ÖrmibbagSiiffi.'cr, naf;^cr friggt Ijc 
benn bc Ü)iibbag8fi]t, meifle ^ieb <2peef un 
gicffcli. Zci Siiaijmcbägö friggt iji ii'cbb'r 
33rot im Srannicicn to SRa^'mibbagä&cfvcr, un 
bfg *3ltfnei, ircnn bc 5(artcit Licrtic iä, friggt 
I;c ©rütt to 'JtOcnbföfl ; bämit mutt I)c ficf benn 
^cnt)clv'fn '-'oi to bc anncrc 3)iörn. SDnt finb 
äße ft D(f 205 jfbcr ©bcnlicb 2ug fög 3}fiVf;Iticben. '^o? 
£c fingier finb nid) ring -"* le^rt, benn in 
ringeln i» cid'''"' bör L'clc 3ä(;rcn mennigc gnbe 
Se^clmciflcr trcfcn, nn bc Scliol luaarb bar-'" 
nid), a& in anncrc ©cgcnbcn, bc ganfc i£om= 
mcr utfctt, -" n.'cnn pcf be grotc (£d)offinncr 
bcö (Sonimerä nic^ fo ffitig^tä to (£d;oI famcn, 
a§ bcä SBintcrö. 2)a iä icot fna^^Jcfl G'en in 
■^fngcln (o finncn, bc b'r -'^ fonft Inf SBcrftaub 
i'j, bc nid) Icfcn fann; fdirietcn nn rcfnen 
fönen ff ccf fo a-nt 2'» nail. 3)(i fmb öct aSur'n, 
bc be 5lfifcn äi5 icfcn, un bat S^f^'ocr 28od;cn« 
6ktt iS fo toat in bc nuiilc S^ör^cr. <Se ijctVn 
md}V ajcrflanb, aä man gloOcn f^oU, 21G njcnn 
man fe toccrfl fenncn Icl;rt, benn fe fcggcu el)r 



191 miv ttwat. 182 öa{; ©(ijiijfri. 193 ©aficrci; tificnt« 
litt) @,i|l,icl'i.'t, ÖViiicnttictuiiij. l'J-i bci^t. 195 tcfutiien. 
196 31a*milta,i3. 197 fiiiif. 19« fc*^. 19n nciicffcit. ■^00 
a»M.ien«. 2(11 Stiintc. 2(« jrrci. V03 ^iim Sriibriiirf. '.lOI 
Iiin^tlfcn. 205 al'cr au*. 20G bie ^tit von 24 5tiinbcn, 
nleirtiricl vni ii-cldjci; SniicSicit au gcvcrtjnct. '^07 fcrt'S 
SJafjlicitcii. 20S ncrinfl- 209 fttjoii. 210 ivitb ba. 211 
oueiiCK^t. 212 ficipi;). 213 tcr ta. 214 iiii,;ci,il;r, jltm. 
lirt). 215 3citunäcii. 216 IcUtc. 217 n'citft- 2IH grcl). 



3}ifniing nid) fo lif ^i' to, aä bc >$i>Iftccner, 
be oft gri'ff 2'8 finb. 5?c 2tnglcr luljrcn -'^ 
bat fcrft 'nmal af, mit Iren fc to bo^'n "-" ()ctb'n, 
nn \uo bc mit ficn Snacf s-'' ()cn U'iK, mit bc fc 
fprefcn; un iroto t)c bat irot bnifcn m[[, ivat 
fc em fcgg^n; un ob be bat vd cbcl nciimcu 
fiinn, äs3 uMt fc cm fcggcn; un ob fc ccf Sd;Sr "-^ 
batjon ^ifbb'n funncn, li'cnn I)c bat to ii'ften 2^1 
freg, un irat nicJj fonfi aall to bcbcnfen ficn -5 
fann. SSö'r aall fo'n a3ebcnflid)feitcn friggt 
man benn ijft i^on cl)r n'abrc Slieniiug nid; fcl 
to ireten. Dv fo'n älianncer finb fc bei fiöfer, 220 
aä bc J^-iolftccncr, un ganä cbr 3uid)bärn nat}'t 
JJc^rcn to äl)n(id). Dbglif fc ficf bnbie ijft cn 
33cct ücrficKcn inötcn, fo fann man fc böd; nid; 
fo cgcntlid; fa(fd) nennen; fc f;otcn blct.237 citr 
3)!enung iöx ein (5gcnbol;ni, *«* irorov fonft fccn 
2}iinfd) cn 91ed)t I;ctt. <£e ii'öU'n Qtnncrc nic(; 
irat ivifS nuifcn, fc it'öU'n firf man fclbjl för= 
fti}u. Gen, bc b'r falfd) ober en Winbbübcf iä, 
fteit "9 bäför cef in grolc 3Jiipfrebit. a3ic bat 
aall iä et bi<d) oft cn ärgcrnd)c Ärain, bat fc 
mit ct)r >gartcn6menung, "^ fo to fcggcn, acl)tcr 
et 2?narg boten, 231 jvo et gär nid; nöbig luär. 
3^od) finn't "« man cef fo'n, «^s 4,^ i,i|-|-f g-ffffr 
infe()n, un fief bäiion fric to ntafen fi.^fcn. '■'* 

Qlbetigc >§öfe finb in Qlngcfn nid) lhI, bat 
9)iciflc iö föinigtid). Ü)icl)rere grotc Jpcfc finb 
bc JUniig tofoKcn "^ un in et bcrige 3äf;rf)un= 
bcrt ff^ifrtfrt »i'orb'n, oc! iä bamalei bc SiLicgcn» 
fdtaft "« in ganä ^ilngcln c^'ficf't «" u.-c.vb'n. 
Si'd) föblt'38 bc 5(nglfr fid md; nid; fo rcd^t 
fric, aä tum a?iff(.n( bc 5)it():"arfc^ifr, benn bä 
i» feen 5riel;eit in Oommünfiiffn. iiiüWieljfcit 
geit bärnm od fi.^r be Qlnglcr ober grict)eit, un 
locnn bcfiönig bat?anb en friere SScrfatung "^ 
gcf, "" be be 5tngler ocf man cn ^.iär @cbil= 
ling metjr ffflcn bär, 211 [0 loürb'n fe ring "« 
bämit tofreben "' ficn. 



219 lauern, laufiScn. 220 mit »tm fic ju »fjun. 221 3ic- 
bcn. 222 fonntc. 223 ©*a^cn. 224 ju wiffcn. 225 fein. 
226 ticl Huncr. 227 fic Ijallcn ticp. 22S eiflcnttjum. 229 
(Icftt. 230 il)rc Jjcrji-nSmcinunn. 231 Sinter beni 'J?eriie 
fialten. 232 jintct. 233 fflrt^c. 334 frei ;u ma.ten fufbcn. 
235 jUiicfaHcn. 236 VcibeigenWaft. 237 auf,iel)ol'en. 238 



40 



Jltuntiact Iicc ^nfd /cl)macn. 



Sa is man ecn 5)crv in -Ringeln, wo 3nl;r= 
maarf IitUcn maarb, tat iä SBrarup (Siitcr' 
t'ränn>). 33vann.niinarf ii um SäcoH, tmn 
^ftfa'n bc aSiit'n bat ^fu fo ti'nt in, itn bat 
Äc^ni i^ nfcd^ uic^ xi\\ »•» £at is cn fal^Iig «^* 
luftige 3)Jaarf. 23at iraarb f;üllcu ^'o ov m 
griMc Äcvpfl, -" t« -''^'i '•'0" Xclt'n 2-is if,^ lüdj 
biet Elccne icltcn, a-eriii bc Ärämfvä im bf 
ÄoffnOärfcviS •-''■> to 2}faarf ftatm, bar finb pcf 
gvotc Selten, woiin man SiUt ^'^ itt un Söicn 
brintt un bnn§t. SDp cntgc 3)!iflfn unibrr mutt 
mau btrt) to Srarup, beim bat !i?mmt man 
ccnmät in't 3a^r. SBcnn man nicfc eben in cu 
IJelt fitt, um trat to geneeten, *ät ^^ fpatseert 
man iimljft un triggt fo bct de -^* Q?efann' 



fii^lt. 239 eine freicvc 95cif<iffiin,i. 240 (läl'C. 241 t^atc. 
ii'i »cniij. 243 jufricbcn. 214 reif. 345 fc^r. 246 ivitb 
(\c^altcn. 247 auf einem ntopen Selbe. 248 3e!ten. 249 
Äiitl)tnlHi(fei-. 250 gclu'r-^tc« ert)n.ieineftcif*, taj falt mit 
t5ffiä imt tl-fcffev fleiicffcn li-ivl. 231 ju üeniepen. 252 tiele 
alte. 233 Sienfiaij. 254 aüittreciijc. 255 SicnfUeute. 25G 



ten to felm, tat et rein en äcfjrfif iä. ~c 
£ingebag ^^ reifen bc i'ur'n feltft un bc l'ör= 
nc^miigen ben, te aiiirreii'efen **• fcSecnften -53 
un nUe junge Silbe. 9.Benn fc benn bcö -Jlbenä 
to S^iii reifen, un be ounffe^rl'o uod) »vat ov 
be il^abt **^ tjetb'n, fo geit bat lebe l'ebcn in 
jeber Ävog ^^ ivcbb'r loa, ba a'aarb inbß'r 25s 
banät un bruntcn. 2)e £efvn6 ^^ bebb'n cv 
et ffliaarf bie be Orgeln en nie Veeb "^"lebrt, ä"' 
bat irnarbbcnn iinncru'egä un natiber be§ Mlbeno 
cp et 2)ielfftar »6« fungen, bet et »" u-ebb'r i8rä= 
riiv toanrb. Sat iS en fdjrecflict; '"^* iieite 3)Jaarf, 
un et ii'är fominn en Sdjann äfiä för cn 5yur, 
ivenn be fien 2'eenften uid) 'i»erc un Si'eig '^'^ 
geben ivoll, to *J:iorup to fahren. 



ctnj.iä anf ter Sl.i^t, b. i. in bei Tafitc. 257 äitente, Jtru.i. 
25b ivitb reicecr. 2öa SDfaKfccn. 2ii0 neues Viee. 2iil fle. 
lernt. 262 ipla(}, Ka (ie iUibc gemolfen n'cibcu (Stjjel;. 
2li3 t'iä cS. 264 für: aufcri'rbentli*. 265 »talirli* eine 
Sitjonbc. 266 $fettc uub aSajcn. 



JH unzart ^^r ^nfcl /(rl)mani cjcmcrn). 



5ldj SKuIne, nc^ ®ulne! bu liggfl ircl in 
bem ®runbe, 

3'o '^Itfeubcvv, to "Hi.'enborp, ba liebben fc 
grootc iliimbe. 

Q^ SBtiefeljenborv! :,: ba (ifft fe 't ferner 
öergeeten, ' 

^0 <a t r u f a m v , :,: ba fünb fe loci gefeeten. 

■}[A) -Kku-vborv! :,; ba fangt 2 fe L'ecle S[>ifcI,H', 

3o ;tefcl)cnbcrp, :,: ba breegen 3 fe f to 
^iifclje. 



*) 3- 3- 2*ül5c t'cmerll ju biefem Sieb; Sie 3bee beä 
alten SBccemannc«, bev >va(irftl)cinli.l) im 5luflanbe fid; mit 
Jjeimwelj (eiiieS Siateilanbt^en« etinnevte, war bicfc: l-ei je« 
bem Ccte, ©crf ober Stabt (i<ui-fl) ber 3nfcl Se^marn it. 
qcnb eine, wo niiin ÜJiertn'uibiqfeii bort) l'iifal.ljiflenljeit (it^ 
unb aneevn iu'S6)ebv1'tIni6 ju rufen, i'ei ciniacn tiefer Sic 
tijcn liciit ber i£inn cffcn unb Har in 3eile unb 3icim; bei 
aneern burftc er fttliver ju crratljen fein unt l).it tiell.irljt 
in irgenb einer Slnefbctc ober Sleefcrei ter Sjcrjeit ben ®runb, 



'Kd) Uli u m m e n b r )j ! :,: ba Ijebben fe oeet groot' 

ööfe, ■» 
.5o Satjenborv, :,: ba brinft ^ fe mit be 

Ärijfe. 6 
%dl 'iJei^SeningC'borvI ;,: ba ylögeu ' fe 

beev in be Gerbe, 
lo i'cmfenlia fcn, :,: ba förcn ** fe blanfe 

Sii'eerbe. 
5(ct) £)ol = 3el[ingäbor)3! :,: bu liggfl irol 

an bem SSege, 
Op ®iilt= bi £)ort,:,: ba fiinb be ^labber= 

mägbe. ^ 
Qlc^ ilüibfeel :,: ba fangt fe mU Sütte, 10 
Jo ohiggc, :,: t" "■'«'^' ff oof »od mitte. *' 



ben mir bei meinte Slmuefen^eit auf bec 3nftt bie traten 
unb iiefellif)cn 3nfulaner niitt anjugelien reu^tcn. 

1 reriieffen. 2 fan.ien. 3 trafen. 4 (Sanfe. 5 ttinlen. 
6 nu« ben ireenen cber jinntrncn Jtru.ien mit einem S*(a()' 
berfel, bau. Jttuuf, I)oll. ktgc«. 7 rflunen. >■ fuhren. 9 bie 
unai^ifamen, rerjrtjireubcrift^en Srauen;immer, JO flutten, 



/«unSart ^idä unti icr 'Uinfltflcnli. 



41 



■iJld; (Siil'jbcrvl :,: tu Vu^,c\^ ti-ol an bc SSunfcf, 
.5 © 1 1 c n t er x\ :;. ba fclncnt tf h- eye (simnc. ''' 
5lcl; ücmfciit erpl :,: tu liijQfl lud nn tc 

Oüiuini, 
"io *^>ctcretcv^j :,: l'övt lUiiu tc >§flinfv i^ 

tliiiijcn. 
:5p Äo^f utcr^,:,: ta fünt tc junc\cu 3?vütc, '^ 
iü i'c jeiiterv, ; : ta iraant'j tf •§a'.'cnlitt'f. 
5lcl) SKniTclC'ti iM'vl :,: tu luigft \vi[ iin t.u 

JjiV-'cn, IG 
3ü Slnß'otDi'V, :,: ta taar'u fc fif in Sta= 

i'cn. '' 
"Jldj !rcnfdicutov^>! :,: ta a'iiant tc riefen '8 

Jjccrcn, 
3d aScnfcutor).!, ;,: ta rictt l'J fc Iicl\3C '-'" 

qj'ccrc. ■■'« 
'i(rt) Öannncntorv! :,: tu \\(\ci,^ ivol ndjter 'n 

i^iinjc, ■-* 
io Srttcrc't erV', :,: ta tintt '-^ fo grootc 

©artnt. 
'Kc() 3?i'oterv! :,: tu ligflft ircl nn tc -giaitc, 
lo X' antcc'f ronc, :,: ta I;cb[H'u fc tnnwc 

ar-citf. 
3o 3)!arf eist or^\ :,: ta fünt te •gerrcn Ü?tffe, 
.lo 45inricl'ätor).i, :,: ta iiuigeii fc gcren -•' 

fiefeu. 



a3imeu(2ecfifti)c).llnii5,mi(je.l2bicfcäti;vfiiinämlifl!mcf)v 
bei- 5t'iuie iIueHltf^■^^t imt miiitci- bcftljattct ali aiibcvc. 1 3.§am« 
nicr. 14 'i'vaiitc, .(Intcntovv ift namlirt) ici* an juiuicii 
2)i.iMi!i-ti. 15 iiu'l)ncu. lli .ijaftii. 17 in Habclictaltern, 
i'cvniniljli* im (yc.icnüi^ jum U^nccn in tcc offenen äte. 
IS bie teilten. l!i leiten. ■,'() liclje. 21 ijifftbe. « Ijintcc 
bem äktge. 33 tintcn. 34 (icin. 35 sininc SU'.ijjcn. 36 
fiiljven, Italien. 3» blanfe, platte itbuijen. 3S tauen. 3'.] 
J^offcn licipen nieliiere ju einem .^paufen ^ufamnicncict'unccnc 
Jti'inq.ul'en ; im .iJoUantifiten ^eiiit liok eine 5tiHMme. :!ü 
lauten. 31 ©leiten; i^anncäccrf ift nämlirt! ein Jiiii^bovf. 



3o XotenCDvv, :,: ta fjeOfcen fc gröne 8tMa= 

ten, 2j 
lo Ihitgarn, :,: ta fcrf'io fc Hanfe S^Jlaaten.'-^? 
■Jltli *4.ireefcn! :,; ta fcournen'-i» fc tecle >§offen,-'' 
lo !yanftorV, :,: ta lüten so ,-f ,„([ j,^, j-j,[,f^ 

feil. ^1 
%6.) {> f a 6 1 X p ! :,: tu liggft iret m, f e gleeten, 33 
','(cl) öoplcntL'rv! :,: ra fent fc liefe fdH-e= 

ten. 33 
'Jlct; Sßiäbcr^j! :,: tu liggft wti m tc l'ecvrn, 
lü ©tai'cr^'tor^.!, :,; ta (lört mau 'n^J jUifuf 

rPDpeu. 33 
1[A) aticefcljcutorpl:,; ta [i tc 3(ffcr türe, 3C 
3d Sarcnc-torp, :,: ta Uggt SJ' fe H tem 

5-iirc. 38 
%A) Siicntorvl :,: ta fünt te fc!)LMun 5nng= 

frLHiireu, 
2.r>cI;I 3U tcr iUirg,:/ ta (atcn 30 ff fif i,,.= 

frfjDUii'cn. •'o 
2(c^ ®Iaiu6ef! :,: tu tüft faft -^l ecrcnrierc, ■*- 
,Io 9ticutovp, :,: ta fütt « man Seeejel ftrie= 

feu. « 
aicl) 5 e ^ in c r [ a 11 1, ac^) 5 c Ij 111 c r [ a 11 1 ! if fegg 

ti -13 *43i'ieS un ©cre, 
3u aller Saut, lup if mau fam', « u-ill it tin 

Soff-*' fcrmccvcn. 



33 ben Jtandlcn. 33 steif^, gerabc fi^ic^cn.baSi'.iel gut treffen. 

34 man bcn. 35 nifcn. :!« tiicner. 37 lie.ien. 38 Senev. 
39 laffen. 40 fi't teftl;auen ; Srtjntic temeifl jn tiefem a<cr8: 
©eilt naiv, ba6 l)iei-, tci bei- Stabt i'urg, ifcliin bie filjcncn 
aii.ibtfcen au-3 älienben-, alt ju bem äammelvtalje fcct Seijmar» 
fctjen ftiJi'ncnaCett fiel) \w ZA'im l-eiieben,baä Sieb fiel) auf ein» 
mal au-3 bem'iUatttentfi-lJin in'i5.§i't^beutftl;e erliel't unb ver- 
jleigt: SBiMil \\\ bet i'uvij, ivic faft in allen .Oancfii'vif. 
ten biefcii Viebeä iielcfen ivirt. 41 feit, fehv; engl. f«st. 4-3 
etjeeni-ci.-l). 43 fieljt. 44 flreii^cn. 45 fagc bit. 46 nur 
tomme. 4? bcin l'oO. 



^ttuntrart ^iclö itntr tr^r ffniDe^^ntr, 



S^c C^rotcnfltmOccfcr JSucm oöv; 

tcUt ftrf wat öun 't Sottctie:2^JtU 

un bcit :Süt)c(. 

(.§an6, .§innerf un 3i"-i:en litt in ün-ii, btinft cu Snavv* 
un vccft cu i^!iep flobaef.) 

^liiiuerf: altera, -§an§, tu fdni)! mi Ja tc 
lihimmerS 5. 12. 7. 80. fcefetlcn mit trüttc= 



I'nlL' Sefiiding H ten Gcllcctöv ... in .Siel; 

lu-fl tu tat iH-rgeten? 
-5aiid: yi(^ fcrgeten (leff icf tat nirf', af'criJ i(f 

luutt ti man feggen, te Sü'jel I}ctt tvin 

flaaeii. 
Socken: ^a, tu gtöirfi tcci) null nic^ me^^r 

an ten Süfel? 
^oncs: 5;at \\u ivuU d^nx ni(^, aOerä icf I'Cff 



f irmcniti), (Scrmanieuä äiülfccitimmcn. 



43 



/lluntiact ^itlo Uli» Jcr TlmgcjitnS. 



bod) cn t;öllifctfn Slcfvcct för bcn Jlccrt mit 

teil '^-'cfrfoct frcgcn. 

J&inncrf: 3Ia, »rat ffcNI ' bu beim ba, bii 

ßlöirft an tffii S^ücd nid; un bcdi tüfl bu 

fo b(i\u^ si.n- cm? 

JgianCM iVin, laat ju bat törtctlcn. a?i 2«iirf 

n\^ bf ^lin! ba Tifff icf cii edntbfwaj '^ foljn, 

bn föt'r bc Sü^cl in rc J^iJU mit «Uc Votte» 

ric'SvccIfru. !?at ii'ccv m i'cvrciit'clt 3?i(b, 

ict U'iiU, i(f (Mv't iiiithödit. aSciiti ji td}ö= 

von ivüllt, ivill irf ju tat l>iarttccu luntcKcu. 

«giinncvf uu Sodjfn : i)U, fo Sorte U man, atcrä 

faot bi fort. 
J^mS: \\p bat I8i(b ba ireer erö 'n gvoteii 
^'ütaar tniut, ba Orenii bat lieU'fd'c Süür uv. 
'iln bcu Qlltaar bn ftünii mit groteii a?ccffta= 
teu fdjreiueu: „Sotto." Up bcu 5{ltaar ba 
trenn iii't t^ü'll'fdjc 5üür een ^Junii un brc 
a?iitfl mit CMelr, ba ftünn uv'fd'reii'cn : „SCK) 
WM. falfd'c .gicffnun.v ÜO ilitll. 9SaifengcIb, 
70 aiiill. iHutcjclb, 40 TtiÜ. *etrui)." 
oDc^cn: Sat ireer be Reuter, fo L'äel ®elb, 
nterö i(f luüiy fuu ®elb bocb nid) fiemm. 3 
5lter tuer ('ar beim bat @clb up ben Qlltaar 
lejot? 
v§an3: 2;at iriK irf ju yörtell'n: JRunb um 
ben *Jl(t.iar jlünben I)ec( »eel * S^üfib, bc trö= 
dvn all bat @elb bafjen. !?a ireer nnber 
5tiibcrn cell Jteerl, bc Ici5ijb fiu letUen Jpeller 
up ben 5((taar; een Juujjfev eer Unfduilb; 
een ee(t Slöief (>ir fo.jar 'n ^omter^ettet u\> 
'n llnbcrtetf, een i)iann mit e;ctt'ultte iöiüfe — 
i(f glöii' cn SÖhiurgefcU — fncn S>erbecnfi; 
een ä'iaiin mit 'n ijrct 'Snuiit, 3 — irf glöii', 
et fuU cn '^Imt'jhcnrattff fien — ii'ffentlid'e 
©flber, be !:un a3i5r;vr un i'uureu an bcu 
Jlöniij OeIa(t ivorb. 3a, ba irecr ucE ccii 2lf= 
jccr, be in-rfvecl fin (Sljv; een Jleerl ii-ccr ti-uU 
taug, bat t'c to laat •> feem, Ije maaf geival^ 
tiij grote Sd'vitt, U (mv urf en 33iiret in be 
■^anb, ba ftunn u^'fdreiven: „Prtfd'rift." 
5^at buUjt imn nU'n ircercn cn colt QBief up 
Ijoltcn lüffdn ' un >Jlrürfi-n, bc eer -Jlrmen^ 
gelb sjerfveel, un 'n liiitcn 3ung mit be evar= 
t''i>p, be nid) 'n ma( l'cruvtlaueru '^ fiiiin. 
•§innerf: -llü. tc Viiiit fctteu to in bc Vcttcrie, 

luer geu'unn benn tvat? 
•§anä: 3n, bat ircer't eten. Pen cen^ig SBJinfd) 
irünn 20 Ülcarf, all bat 'Jlntcr nct;in bc £ü= 

1 fciiviifcü. 2 ©tntältc, 'I<iI^. 3 Baten. 4 fc6r »iclc. 
5 ertjnau;«. 6 itSt. 7 IJaiUcifeln. « ^iiiiiuflletttrn. » faijtt. 



td to fid. Ze £ü»el :^ar för firf een grotcn 
©liirtC'VOtt, bc luenn ud in't bi5U'fd;c S'üür. 
Uli ba a'cern ud tive Äeerl3, bc reffen uut, bat 
man tu fc tofettcn hinn. Gen iliann uut bc 
Stabt, be urf ti ÜCnilf ircer, — l'c l'ar gcc( 
Svaarn an bc Jjiarfen un fiiii 3icd mit C-iu\= 
jlcn an, — fa^, ^ bat fdjulln bc (ioUcctör» 
ficn. 
3odH-n: Qlter irat nuinf bc XüihI benn mit 

all bat ©ilb? 
>§anS: Xat bc I'üi.'cl bat ®elb to Orufcn tcr= 
fteit, liinii ji nnill benfen. Jie geef urf iiMt 
baför ii'cbbcr uut. -^c fmeet l^eel yeel ®naa= 
ten '" uut ober all, bc in be l'otterie fett Ijarn, 
un i\p be Snaatcn ftiinn fd)reircn: irunf= 
fudu, l'icttrlid'fcit, "Hnnuil), Sd\infe, S:iet'= 
ftal,>l, 4cb, Saul^eit, ©efangnip, ajerjiudflung, 
aJiorb, ®a(gen. 
Scdjcn; *l«at füll bat tcbüben? 
«Öinnerf: Zat fannfi ja iviill benfen. *3lll bat 
io bc golg bainin, irenn man jiimmer in bc 
i'otteric fvcclt. 
^anS: 3a, bat geit nod) iriebcr; •' (;eel (iA)= 
ter <2 to ba Ijung all ccii in ®algen. >0e t'ar 
ja uniU fc lang in be i'otterie \p((h, bat l?etc= 
legt ilaMen '^ nn molnt 'J l;ar. llnner bat iMlb 
irccr urf nod) fo'n Sing — be i'uinn mit be 
geele S^aarn nenn't Ülfeijler (>licgenfd?rcd, — 
ba feet en grot Jhüjfvinn mirr'u 'j in't Öictt 
un fiH'g be islegcn, bc fid barin fcrHejlcrt '« 
l;nr'n, bat iMoot uut. SBat tat to tH-tiiren l)ctt, 
ireet irf nid) fo rec^; mi firaant fo irat, ater 
bütlid) luaafen fanii irf ju rat nicb. 
^innert: i)ia, iri m-rftoat ivuU. QU-cr I)ört, Äin= 
ncr-o, irf t)eff füii)1 an ben S^ia'el nid) licet 
©lonn, atcrä t)ifr glöii' irf bod' an em. STat 
iä man goot, bat bu mi tc "Jiummcre nid) bc= 
fett In-fl; id irill, liol'ä te Sui'd, nid) U'cbter 
fveelen. 
3odH'n : iiii it^ urf gnne n-nnberlidi rati iraarn. '' 
SPiin Clfd? "> fall nii giiflern, ein- bar i'uni)ium= 
mern brölimt, id füll boc^ mal infetten, nu »rill 
irf i'un bat ©ilb vorteilen, fo terliift 's fc itip 
be i'u|l. — Üotteric, i?umveree! — 
>Oan»: Int ii red) fd'aat, bat bat i^ilD ni± för 
'n Sdnlling to l'cmm ü, bat irecr en teter ?eeb 
för uiiö ^uuSliiüb un för bc lütten -" i'üüb un 



10 S*faii.itii. 11 »fiter. 12 hinten. 13 (i'ii'.'M'"- '14 jC' 
mottet. I.'i initlen. 16 rerirrt. 17 ijeffctceii. l!- flltc. 19 
i-ctiicri. :.'0 flciuen. 21 merken. 



^lunJott ^i(l3 uns »fr TltmsifflcnS. 



43 



STrcioViiclfi'ovI'J In'niiiitn\^t. 
oLHljcn: ai'ciin icf meni-i to Stabt fiim', irill 
irf tcrt> fil;ii, cO icf \c'\\ Scinl?ov>ia; nid; fric= 
ijcn fiiiiii. 



^c i'ovotcnilimbeitev Suctit jjrtrtt 
beut Solföbrt&cn ' to Vtcf. 

3ocI)ni: 43ör ('c md, min Icyc SDiaiui, (k ^irtt 
ba in flu i^ocf imn iin^ fcftrovcn, fcaiMii fiinn \vi 
iiicd tcfifbcii, I)c Imr ttcn fo {(eot lmii bc )?üt= 
tciiflimtH'rfcr ober SDicimcväbövpfr cbcv !Rön= 
luici- obfv a^anräbfcfcr fiuicfcu '' finnit. 

Za ®otc; grcilicl; Ijätte icl? ein auborca £cvf 
iicniun fijnncn, ntcr fcfit mal, lifl'c l'citte, iriv 
>0f Iftciiicv fiiib mm cinnuii fo ein i'iiir n 2}c(f, baö 
ivrn iHin fiel) fcltft fpiidU unb bcn firt) fvvcd)cn 
l>ort, unb ba bndjte idj, miifitc e'3 (vud) ganj 
redj't fein, luenn bic nnbern l'eutc in beii JQa= 
joßtlnimern erführen, bafj ec- in ©rcpenflmt^ 
(n-ef nncli U\u]( Vrutc fiieOt. 

J^iinnevf: j;ianC' iiinnerf fe (jeet icf; (ictt lic mi 
bamit mccnt, io ii'iil icf cm yerflacjen; icf u-ill 
nid> in fin a3ecf ftaan, icf ivill utf nid), bat bc 
Vüiib gioOen fdäHlt, bat icf in bc terfliid^tc Set» 
tevio fett. 5:at i^- en JüiH'Ioa-avf, bamit irill id 
nir to boljn bemm. 

£fr ©ote: Sie Ülamen finb nnv cibiiftct, id) 
Ijat'c feinen i^on (Sud) bamit gemeint. 

a)iel;rci-c dauern: £at fdjall l]( offeutlid; a'cb= 
bewogen, fünft fd'aK I)e 

ler i^ote: ®cvne irill iit ras5 in bcr nad'ften 
iilummev tbun, irenn Mjx mir iH'vfvned'et, audi 
bie näd)ftc Ülummev taufen j" H'ollen. 

.§an'5: 9Ia, li'i ii'üUt fcl)n, luenn t;c IL^a-t biU 
Uli fiel fünft grDt.fd)icfen bcidt, — aha (aat Ik 
uiie migcfdmaven. yiM'nn I)c ©cfd)id)teu l'i3v= 
teilen irilt, fo üörtcll t)e fun C>)efd)id)tcn, be gar 
nid) vciffeert fünb un i^au fuu £i>vvev, be et gar 
nid) gcl'cn rcilH, bamit l)c teen Vüiib teleibigt. 



£ev 3?otc: 3ct) fiaDc (Furf; irirfüd) nid)t Mei= 
bigen, fonbern nur unter()a(teu iiioKcn, bev 
*\\imc tl'ut ja nid;t'^ jiir £ad)e. STa irill teft 
Cviid) s. i*. eine flcine Oitfd'idjte er^ii()Ien, bie 
fid) irgenbiuo angetragen l;at'eii foU. 

ein ilJrebiger in einem grofjen Äirdjborfe 
(lieft eines «sonntagä eine '^irebigt. in U'e(d)er 
er feine ökmeinbe ;u fleif;igcm Sirdu-iigelien 
ermalmte, (yr erjä()(te, cu [)ate i()m in ber D0= 
rigeii i'Iadjt getriinmt, er fei geftorten unb in 
ben >g>iinmel gcfommen. Xa I;al'e er beim inelc 
i'crftorteii'e Sreunbc unb fciifl alterdi l'eute 9e= 
treffen, ater nid)t einen eiiqigen — Yotenaucr. 
3eO iL'cif) nidjt, ct'ö ein jUvdjborf i'otenau 
gieOf, gefcöt, cS ii'äre nun fo unb bie S?otcnauer 
Iiifen tiefe», linirfen fie beC'fmlti auf mid) jür= 
nen ? 

-giinnerf : S'at fd)uU id meeneii, liHiin bat iraTir 
ireer! 3cf irill mal aiiueliinen, be ^(.»refter l)ar 
feggt, (;e l)ax in J^iimmel nid; een eensigfteu 
©rotenflimtecfer feljen, fd;uUu bc glimOccfer 
bamit tofrcben fien? 

ü)ie!n-erc -23auerii: fJc, bamit fünii iri uin; to= 



frebeii 



!Dcr i'ote; liaiii, eS ii"l ja Her iiid)t i'on Gud^i 
bic Otebc, fonbern L'on einer ©efd)id)tc, bic 
fidi irgenbii'o angetragen (;aben foll. SBir 
l)aL'fn ein bentfd)eö Svnid)ii'ort, ba» f)eipt: 
„il-cn'y jueft, ber fraise fid}!" — 

Scdicn: ^&ört, JiinnerS, 'aat ben Jj'cerl man 
fnncfen! aiH loüKt grebcu mit ein fluten, 3 
fünft maaft Ije bat nod) buller. £c MccdS 
LMU be Jebber fünnt jümmer ^ medr fcggcn, 
ao 'ii niiber ehlid'c a'iinfd), — ateru maaf 
l;e bat man ^ nid; to bull uu laat bc 0roten= 
flimtecfer in diob, — l;ört l)e! 



i flt()nt bau aüi'lfst'Olcii Ivctiiiivt l'cu T'.iiinitcifici- iu 
Jlicl). 'i i<i}Wii^tii. 3 frtilici'iai. i ininitv. !> iiav. 



44 



/{tuntatt Cutins uiili !icc Kmgtgcnti. 



^llun^avt Ö^utine iln^ ttcx \imi^c^c\\b. 



(Ffii gebe Inilf 2tiin'u teu tc Stiitt (Ju= 
tili bi) tig;i 'n Slicl;!, bc t;crt bc 9.M•ofl■vnu^^;(. 
\\V\> biff -l'iöt't ba u-rt(ni yör pcdi :5icn'n l cn 
SOiellcr, bnt U'ocr 'n ganf'n (crg'n > ^cfvl; I>c 
bffcö)3 3 ficf all £.11], fvrcl -i all Slmiibnflvß iin 
ünncv be l'rfbig ^aart'n im fluctit bati, bot 
flu bc Cgcn in'u Jjcv^' fl'iint tlcc'ni. -^ £at 
Sfcgä H'ccv nkx-i wd) bat, bat (;c alt bc 
Sücr, 7 bc cm Äocrit to ffliöt;! « triü^'n iiiüt-- 
tcn, gang tocftig 9 mit bc ai^att '» bcbvög. " 
Tat gütig 'ii beim tofüiinorä ow tc arm Jütcr 
to«, beim bc a?iKrit t;i.H 12 ^«c ncrf) to Srijnn'ii, 
bc mit cmjuv'n im fvcfl'ii biJ'ir, '3 fo f^fj,,, 
bat beim cff, bat moiiiiig IJ arm SlBittfro, bc 
'11 edjcvd .^veovii to äfijM tvögg, man '11 
Oalm iJ Iraner •« trcrg. 

ST-ciin Tic bc Saaf gnr to biilt ma'cii bö(?, 
Uli eu arm lliiiifrf', beim bc \id tebvag'u t>irr, 
em U 'u ©ericl^MioIer L^erllag'n ituU, fo frceg 
bc 'n Se()uut, 17 im trörr cm fcgg, 1« bc 3)föl= 
1er irccr 'n cTirlit^'u Äecrl;, Tjc ivcer 'u Staute 
iiia!cr, I;c fttntU fie'u 33eg gai;«u, uii ireini I;c 
mit fo'n diaefflee u-aUer tolim, ''.' fet)ul( t;c 
iu'n a'uiriiftalt -'n fel;meteii iran'u. Tc ©fricl)S= 
Iiolcr iriif! ■-' linilt, irnt (;c rög,^? bc 2)Jöltfr 
ivecr Ti«'" Sröimb, bc bat teß WIM jümmcv23 
fl.>r 'u grot'n S^anV^* U cm affla'u -J böfi. 
Tat Tiiif güiig ■-''■> 'u fo lang 'n gob, Dctt ■^' 
bc aiiöUer mal gluvfel; '^^ ftorf. 2u gj,, )^,i;,.r 
'n grot ©raffOeer J» auricljt, luo to alt bc 3?Hcru 
ut bc ganS SiaOerfelJuv^i 3i l^((f^^ y> ^,ii,.j'„_ 33 



1 vor alten 3titcii. 2 fd'tedjtcr. 3 t-cfcff. 4 ^itltc. 5 
flctjcn nieten. G tat Sdjlimmflc, SilJlcrljtcIlc. 7 Seilte. H 
jui- ajüljle. sieftiM!. iinnefiener, un.ieivolinli*, nterm.v 
Sin- 10 'Olt.i.iOe, •M\\iit vmi Sim\ (n bcr Siiiljle. II te- 
tr.(i. 12 tticlt. 13 l^,iten. 14 nian*c. 15 nur einen (lal- 
l'en. Iii u■i(^er. I? ertjnaiije, ivuvte an.icf.fn.iiijt. IH 
K\me ilim t\e\<xv. I'i ivietcr Urne. 20 tVefan.viiüi auäj 
ein t-eterfter ^nv.-l),i,in,i nntev einem -öaiife, ^er "on einet 
«.iffe jiit anceiu fuDit. 21 ivnpte. 22 lu^rte, c. I;. »nrnm 
fidj'ä Ij.mbelte, lucvan er war. 23 immer. 24 fo tid M- 
nniiL'uit, cljnc «eänliliimv 25 ol-Lifen. 2C nlnii. 27 ti«'. 
2.S rlonlirt), iinenvaritter SBcife. 2!p ftatb. 30 ©ral>-«ier 
!ÜC!ltabnifi|"(*mau«. 31 !)U(l;t'ar|(l;aft. 32 geteten. 33 ivur.' 



3)iovnä,3i aä I;c tegra'm ^'i U'an'ii fdjull, 3i; 
fölnu'm ad) 3' Triigcö uu alt bc tfolgcä to= 
hov 3** iu bc 9.1(Ö(;(. %i uu bc Sief 39 uyv beuu 
äBag'ii fett ivarr'ii fdjiitt, loi^rru seer son bc 
Trägcu uu 5'otge-j liefcublaf!, teeu Ü}iinfi^ 
untj! aterä, U-at c()r febl, w fc |\.c-u urf uir 
ua, ■" banaä iiertcUu ••- fc atcrc-, bat fe eu 
grot'u, fiuartcu Äater mit fürig'u Og'ii tjarr'n ■• ' 
uyp bat 5arf fitt'u fecu; ■" im biff cecr, bat 
ireeru l'iier, bc uvV 'u Simubag to fam'iu ^■' 
luceru. 3!u fclnill bc i'ieE uw beim ÜL'ag'u fett 
irarr'ir, bc art; Trägeö fateu bat Sart au, 
fec'u: ^'' (;elv ®ottl uu böijru ■•' to, fc fun'n^'* 
aterä mit all bc S'orfd) -t^ tat @arf uigg rivv'm 
ua vög'u; jo all be Vüer freeg'u 3' bat Still» 
fii'ieg'ii Uli feeg'u 3- fief gauo Ln-rtliv J3 au; uu 
fateu noc^ aäj w\\ bc ßolgcä mit an; fe fec'u 
ucf : tjetv ©'•'''•! «" 'i'^ -^f föeteiit ^* äVauii tim'ii 
bat SarE uigg ri\j'u. fhi ivörr eeu von bc 
Trägcy gallig 3' uu fec ^'' to bc auneru fi>f' 
teiiK^' grieb 5S nocl) mal an! uu ci fc Ioc= 
tööru, rööv be: uu, in brc fri>t'f!yua'm! uu 
uu h'ccg'n fc bat Sart gauä jlerig 39 ub^ 'u 
iSag'n. Tcnu 3)ii.Hlcr '•" fieu yeer fivait'u 
*i>eer, '■' be L'cn bat ftatil'u '•- ficoxn fo tc^)l 
frct'u t)arr'u, '■3 tat fc i'ii ''J Sett quau'eln bij'ii, 
iri>rr'n uu nö beuu "5 QSng'u f).'aiiut, uu fclnillu 
beim bo'u '''■' iDiöller ua 'u >*?arfl'off teen; '•'' 
oterä bc *i>eer fuu'u mit all be iliacl; «'' beim 
9Sag'u cO'iu '■'•' rijg'n, uu fc-(<ruf'n '" uw beuu 
aBcg, beuu jeb'r oot grc '' iu eeu ©tuii'u 
fruv''n '■' fanu, tiitv'm '3 brc <£tuu'n, cl;r '■* fc 
iu bc ©tabt folim'm. ilimcni.'cg'uä I;arr'u bc 



len. 34 SRot.ienä. 33 t>Ciiraten. 3C werben foftte. 37 ai^t. 
3» jufammen. 39 ?eirt;e. 40 waf ifcnen fehlte. 41 f" f'ifl* 
tcn and] nid}t€ (aVDn. 42 cr;al)llen. 4.< liaiien. 44 fi(»en 
()eif()en. 45 jn.iefrmmcn, ntlicrtn, 'luf fie SUelt (i'fumnien. 
411 füllten. 47 lu'l'en. 41^ tonnten. 19 Jlrafi, ftanj. forco. 
50 nirtjt tereeqen iiodi rubren. 51 ttiei)t:n, tefainrn. 32 
fiiljcn. 33 ivic rom i'lio fletvoffeii. 34 fedjjedn. 53 gat- 
li.l, tofe, icrnig. 3il fa.Ut- 5? f'H'fjc^n. :>■* greift. 59 
leidjt. 00 eem sJJJnller lil Jjfer^e. 1)2 geflo^leneu. (13 fo 
•,-icl gefrejicn Ijatten. n 1 '.'cr. n:> ror tcn. liii foUteii teil 
toiten. (i7 nad; tem .(tiid^l-ef jicljeii. G^ üliadJt. Ga eben. 
70 braue^lcn. 71 ten jcre Mc Sran. 72 frieit'cn. 73 reii^« 
li(^, gnt. 74 e^e, bevor. 73 liaticn tic tier Sonntajffin- 



/HiinJiut in Jcr C((jcn» von Sfflcbttfl un» ©Ititsloc. 



43 



acrr «SüMibiinjc-finncv '•^ tciiii firavt'u '''' Ruin 
iipcl) iiimmcr '7 uw 't Savf '*' licci'ii fccn. 
'M IUI bc l'ief'ntcß '« in tc Stnbt fö^m, »o 
fil'a'i.\j'u •'i all te Stabtlürr im qwVn \id, 
ircfr >'-■' bc uccr gc^imiufla ^öv'n, ^'s tfnn fo 
Ue(i[ Sdnium *'* lecij ^'5 upp bc fu'avt'u ^>ffr, 
bat iilt b;~ Üiicr c^r fö ^'' »Scfcimmflo aiifcctj'ri.*'' 
-Ji3 nu be 'iSaii'n i'ö bc jTart'nriH'v *"^ tbhm, 
6i>öru*'9 be föätein a)iami bat SarE iion'ii lOaij'u, 
oterä aä fc bat l'icf in bc Äarf brrg'n '■•" inillii , '■' ' 
»rccr 'J'' bat, a-i ivcim fc tnmncvttiifcn' 4-'iiiib 
r;örn,93 Uli bc i'öOr "J pduup bat(; "ä ta 
ijrfv'ii '"> aü be RoKifJ mit an, an nu tcörn 
inill 'n börrbi;]')' 2liaiin, atcr» fc fun'n licferi'-'^ 
bat <gorf nigi-) riyp'm un ri>g'n. i>iu niiif! 'J^ 
bc ^prcjicr fa'in '™ un ficn isalni l"' fö bc 
!ri>[-r ('ci'n. '"■- 2to bc ut ivcer un bc üücr 
na be JluM '"^ güng'n, fun'n bc SI:C'tciu bat 
Sart flcvi;]'"-* bafjcnn breg'n; fe fetten bat Sarf 
in be .Sut;'!, un be Sünnbaaiisfinucr feejyn bcnn 
Äatev nodj ba bat'ni "'5 uw fitt'n; aä atcvci 
6:et '"'■ UVV bat Sart finct'n '"' u-i>rv, ijüiii] 
'n 108 be Jtater na't €arf (gerinn. 2Ü[ be Vüer, 
bc ^ier H luep 'O'J ii'cern, ii-ecrn ganä venvecrtHo 

in. 7G fitwat^cn. 77 immer. 7S auf tcm £avgc. 79 ?ci" 
rt;tii5itii. ^Ofam. ^1 ivuiibcttcn fitf). H'2 ti-cm; „ivccv" H'iv6 
ni(tt tcdinitt. 83 iitl)i.ntcn. S4 fn viel lätliiium. S5 I,i<i- 
CB fiic. 87 anfii^cn. 8S .Birt^tl)««. 8'J ^otcii. 90 tvtinti- 
91 ivülllcn. 92 n-ac. 93 Ijicitcn. 94 SSabtc. 93 nictcr. 
96 .irijfcn. 97 trcipi.i. 9-< cbcnfo, n'ti''!'''"*, llcl■a^c fr. 99 
muftc. 100 fi>mmni. Inl ifjlm. In,' Oaltcii. Im (SHutc, 
(Srali. 104 Ici.+ t, cl)iie OJiulic. lllö eben, loil (ärtc. 107 
ilcf.tmilTcii, iicioorfcn. los 'n ih'u „cn" ift 31iiäfullun,iäf(iv» 
lifcl. lO'i qcu'cfcn. 110 vtririrrt. III »ii^tcii. 1 1? f.i» 
.icn. 113 litt. 114'A5auet:vc.lt. 115 |>cit. llü i^m Ivmbc. 



un ll'U) 

fcl}uUn. 



'n III 



ni>3.3, ii''^t K b'itiJ ffi'il'ii 



ll■^ 



aüsvj tan;] 'n na rijf llin|län'n ree "^ bc 
SBucrMcj'i^ ut^I.... sianc- latus ut bc Stabt, 
un nö bc Älcd cb'iii tiuiHf flag'n (»air, fölMu 
I)c [n bc i'rafcrniöH, un ree bi.n-cl,) bc 'iJhi; cm 
ivörr '"' at'cr'j ganä narrfd) to 2tnn, ai t^e 
liier ned; trat ficpv'm im, 'i'' un bac^ "« H 
ficf : ii-eer fclntlt l.ncr nccb fü (at lüg "•' affflovv'm. 
Jjie funn ''-'o in'n ITüficrn iilümin» ''' fccn un 
xiif: ©onat'iil I-- iiMt irafd) ji '-^ l,ncr fo lat? 
iTa aiita-Dcv cm cen: lin u-afcl^ beim aJieKcv i''' 
bcnn .RDOvnbcef ''-3 bcnn ITujj '>'' ut bc SeetI 
3Ja, fegg '''' bc i^uersag, bat geifjt utf, ^'i^ wenn 
bezeug i'' man gob U. ®iilltbiifenui[prö'ni'^'^" 
fegg ivatler '" een im göot '*■- eni ad^ter '-'3 irat 
uvv't ■•iH-evb. Ta löv bat *4.H'eib, ivat bat toov'm '^^ 
hir.n, un ftiin'n'^' „(jj^-^ c(ii- ftill, aö tett bat '^^ 
iu't Jgua u-ccr. Tenn (inncni Ü)iorg'u kfccg '■'' 
bc i'uenmg ficn *l.u'erb, un ba lueer aitter Jjut i'*"^ 
uu J^aar ycn bat in-crb affbi-niut. 5?c l^iier-- 
tag fdiürr '^s bcnn ÄcvV un fec: uo bat fdiult 
nigg lue^ l,iatt t;ciivin! ''" 



117 fU'ffcn fiortt. Ils t.itfjto. 119 3cu,i. 120 (v iunnic. 
l-.'l Slicmantcii. 122 6hitcu '.'It'Clib. 123 i[)r. I24tcmaiiiil- 
Icv. 125 tcm JSointicb. 12U >2tMt', äflMic tri J!i}ni6. 
127 falzte. 12iS gcljt cmii}; i><\i u in „litt" ift jU'ifiti'n o 
unt II. 3?ic bnnfcln Vantc unt ta^ mit einem cijiencu 
.gaiirf)c aiiviicivu'*enc t^, fo U'ic bic ll'eirt'lji-it tu- auf'!'"" 
menjicljiin.ien .leben bet -ärr.irt!c viel a)i'H|if. 129 Sfau.ic. 
130 vvufcn. 131 U'iem-. 132 i\\'V- 133 liiutcn. 134 lau- 
fen. 13.') ü.iiib. 1311 iiliS iii ei. 137 l>ef.il). I3S .§,uit 
130 f.tnitelte. 140 f.isiti'. 141 t.i-J U.ittc nit^t jeivefcn fein 
feilen. 



^W«^^rtvt in t»cr (Dcöcni» uDu^Vj^dicrj^unti (Dlticölac. 



CSti Säauetscut äSclm SiWunl', ?o(6cn Sal-cen, 33aut5Itenfc. 
fciicn, l^lcii Slajenivi'tl, (>hnf(^iin ©iclfi^nnt unb .'JinnctE 
4?ralf.lJcc finb »c-fiimmclt, jetcc n it ter twi;en S^cHimiä- 
pfeife im ÜUnntc uns einen SrtjnnvveSi'VVeKummcl tot fic^ ) 

SS. <Bd}. ^0 buU iä to buU: bajeg'n ^tU ji 
bag nicfo? — jficg'u I;ett iri alt Zai\. 
Slafccr, fegg nia[, form U-i Lnm bat ®ab= 
ber 1 gaut tefrcbcn lucijn? - 

3. S. £c 2)?infen 3 in bc SDiaäf, ^ fcggt unä 



(sd;auttärev, bc bat ^'aivt ^ I;ct, liefet o ti 
biit 9.3äbbev et nid) cv Oiaufcn , ' beim in 
be Segen' 8 beit bc 5cd)t " ncg maiv Sdnib'n. 
$. 51. ajutvMgt! fd)enf' mal cn &Uvi a^aiv 
in, un i'iutctl uiic, ironanneö '<• bat gung 
bc aJiinfen in bc Sörvcr, Wo bii borg fc:^imii, 
Ca bu güilevu na ^iibi " ivairjt. 

1 aScttcr. 2 fiut äufviebcii fein. 3 ÜJlenf.i'cn. 4 a)!arf*. 5 
(le^ört. 6 liegtn. 7 iRofcn. 8 aejenb. 9 gcuc^ligfcit. 10 



4« 



HluuSatt in Jcr (C-ciiciiii uiv.i S;qitl'«!l ""'' Oldesloe. 



JQ. 33. Sil, in Sffcntör^ fuljn fc tat gcbcv i* 
nid; iit bc "ILMsfcn '•* tricg'n, bcnn tii ftiiii 

tv ?J. ^2)iicn ilnicf '5 ivirucf()ci[öt '» i:cl in^sT 
flfii '"' Uli a)JcIfcn 1« in bc Jtin\ ''^ bat fdinll 
gniit S'Jiibbcr Ofbübcn, nn of l)ftt bc eycn^" 
ficii md ficf min Xn^i -' tobrtci^n fcift. 22 

^. SS. 3cf miit ini man in biiöfc ^iacif Inig,23 
bcnn foljn .5Ul>1,mi'~^ nmctt lücfu ut. — 'iBaf 
[cl)ölt iri anfano'n mit bat aSäbbfv? 

fS. Sd}. aiii bünft, ivi fiiiin cv unä SL'iäfcn 
tobiv/l'n Siinb föl-vcn , bcnn bot; ~^ ä()r be 
ajfG'n fc li*t nicfiS, nn nnä l'aior -i' l^ar'n 
f.iftfn 5nii(,2' U'cnn an bat %o'tn ()at;Icn 
frtjölt. 

■<Q. ai 3^n jc;Vn Mn i(f, beim nnö «rctöürrn^s 
fnnn ficf int 'Savt nmfc(,n-n, ircnn fc ()i.n-'u, 
bat li'i ut uns *Ji>ioffn .£->aic' nwcft (lav'n. 
«Oiicn grcin tcnnt bc i»uibbcl, un bc !ann 
un§ grauten a?ctllafen tofaüm frt)nicbcr= 
neitjn,'^'-" un bc bccf' ict ät'cr bc *li>iöf. Csi 
!öl)nt bat et fu bctjn. (frtjlägt auf bcn 
Jifd).) 

3. i'. Zn \(kUi\i op ben Xiä; ater bat flerf" 
irf bag in be ^Jaef. Sdicn' bicn Süft! \'atrj 
unci bat lieber man mcit)n 30 nn nt bat 
ayater fiefen, bcnn n.n fol'nt to >5uuä Oi 
Jlnttcn 3' in ben 3?acfaOcn brögcn. ^'^ 

$!. %. 5cf ivait bat Oäter. 3Bi fefint in 9iut) 
te a^ää 33 ijalin, trenn tvi m bepen ®raO'n 
um bc a^iöfen maefen tatl', un cf cn to» 
bäg'n bcpcn in bc \DHn; -'J un bcnn cn vedH 
bc^^c tutjl , 35 ivorin all be godjt leVVt. ^^ 
£arto gäf i(f micn Siutfer 3' ebcr ot cn 
.giingft 33 mit to Ijar. ai'at bat beim in 



wie, auf »diljc SSBcifc. II «.'iil-ctf. fi SiKtci-. 13 Ä'icfcii. 
U fc;»!- viel. 15 Piitcvirt). Ii; »uiiit. 17 rti-ofrflr. IS ;T!f. 
iVimjiivmct. l!) .(totcv; l'.iurt;, l'cib. Vii-^iitc; cn^l. »wni», 
'i«r. »nein, flOtl). Rwcn. '^1 bellte, W flcftcfitn, '-'3 tcqcii, 
ii ÖUfdjw.ljj. M tliiUc, tu 'iif"tf- '<i' f'l'"i 'V'ii'- 'W 
©lofidtcrii. '^''J äufammtn luiljcii, HO m.iljcn. :il l'ci StUi- 



bcn >&arfil ober aBintcr frcfen 39 bcit, fo 
l'ctt iri ot 3clcgen^eit to bat Sd!Drfd)cn.'*o 

Gtjr, ®, l'atl; un-3 nu>i.n-lfe()rfn, bat bc JHeg'n 
ov^örcn fdjalll Ü-i fö()nt bar of jo man 
jeg'n in fatjm, nä Un all jiimmcr ba()n 
l;ctt menn iri an be ©dniul *' iimt macfcn 
ober a,tbtn fdjuUcn. £arto gäf icE micn 
*l,(reufd)cn '•' mit to ! 

QiUc fcl)rcien buvd'cina nbcr: 3«, ja, 
fnvvclfci;ren, fuvvclfefjrcn, bat »oöllt tri! 
3cg'n in falnn.,,, ''3 

iUucrL'ogt (ftcigt fd)ncll auf bcn lifd?, icifjt 
feinen liöljcmen '4.'antoffcl tom linfcn Sufi, 
n-omit er träfttg an bie Stntenbecfe fd'lagt, 
um Stille ju getictcn unb fdircit:) 5!aOerö, 
gjaOerö! latfi mi bat a'Jort fvieg'n un I)ört: 
li-enn ivi nV ben ®runb fetjn, un bat na bcn 
Oleditcn galt, fo latf) bat un3 bag nag 
S ober luiirtcin Sag bc <Ba<ii au= 
fetin, ä()r ii'i unä barin leggl; un 
irenn bat SSäbber bcnn nag nic^ 
bol;n ii'iH, ivat fdjali, fo latf; bat 
bcnn bolni, '■' ivat bat luiU! 

(i, fi, Wi bimft, bat (.'ct iinit oiir ficf, irat bc 
a^nbniagt feggt! Satt? unS bat nag Oett Ja 
öiHnleggen ! 

2)ic ainbern. JBnr^r'.'agt, bu t;ctvil nnä up 
bat rcd'tc gtücf, un l.nft in bit^fe Saaf bcn 
Sirfften, •'5 — üatt; un-J nii man ».mar 
<Bv[ü Iüt<fc^f '''■ Änrtcr. fiieg'n , nn of nag 
en paar SdniaW» 3:unH'!fö('m, *^ cn Sodjt JJ 
mut bc aiinev '.-erbricten, .(liict ^o ^jiff nnß 
of! ÜCmt fd)ölt lo'i fvclcn: i'an^fncdit, givä 
ober gicffart tn'n fo'n fdjlcdjtc .$icb? 

(Sic n'icitii gicftart.) 



iiciii, VI tn-tfiicn, 33 }u a?tlte. 31 Diitlo. 3,^5 tiefe ®rute, 
3(1 Utift, 37 ,'. 2tu(f. 3'^ ein iieiieä tjamu'rerifitc« unb 
ubeii),iuv't jecei f, Siuif. .V.i frieren. 41) 3fl);ittf(t!ufilaii. 
fen. II Sd'ulf. *4'.' rreicfiifdien 51).ilcr, 41 einfemmcn. 44 
tliun. 4."i l'effer, 4i; t. f). eu i)a|i 3!c(l)t. 47 lüCic(fifrt)c. 4'3 
2'i'Vl'Clfumiiiel. 49 5euii;tis]leit, 50 JIreite. 



|llull^att bcs Pil^marfd)cn (!?cl)ict(!i in ^olfltiii. 



49 



lllunbart trea pitljntttvfdjcn (dcbkU^ in Ijalftciit. 



Seil bfooblüügn ' for unfeit Qloobm, ^ 
A^cntirf i> an ^ üt \t h c n 

(I) n 

faaf, ' arbcib, Iptrn uii bcob * 

in 5) i t I; m a V f ä) f ii. 

Scf(l)vcl)bm 5 

V a u 

6 I a u ö >§ ii V 111 'j. 

Sat Ctfvflc crtpttcl. 

SSiil .f)fini(f »an Sütröfii för ccii man ii'ffv uii op 
luat föni aart ^c na SilljnuirlU'cii faani '• is. 

JDcn ©Ott ■fcnmfii nnll, ivect tjo nllfni'ctjiin 
to fintn Uli fdjicft ein :^icrt}cii uii tnail^cii Ut 
an bon rcdUcn ccrt. «^fnrirf i^'i" BiitplK" ("a 
fyn gcOmivifftntt nlfo tonö5mt, ' füiiiS U'cer ** 
fyii cciiciitlid'o toimani 2)(öllcvJ iicf " cii '2liu5U= 
ftincrmcnt aS 2^ccier Üutt'ci", tcn rcc)) ®ott 
mit be ilicbbortanbc Tjen na SBittcnOarg, baar 
l'iin Toctor i'utfifr to Iccrn bcii ii'aarcii iiIootMn 
nn bat rcdUc vvftibiijfn. Jjc ['cu'!;a?c firt fraam '" 
iin fliUig un biidjticj, nn ging ivol untvii|1 " 1 
»i'cbbct in fyn taabcrlanb tovüg, •■^ wo lie in 
'Jlntii'cn'cn tooerfl ft)n lid)t lüdncn kct. '^ 'Meai ; 
bnar, fo ivif yct)lcrircl;gn , Iccfpii '-* bc ininfdni 
bc finftcrnifi incer a-i bat lid't nn ffttn cm 
fafl, 13 Iiarbn nn urf''' gfiinj! tom füiir tnod)t, <' 
aä man \!Uc\\>t bamaain, n-cnn ind) fcarml>u= 
tigc Iniib , tcfonborä fruucntimnuv is cm to be 
flnd)t Oc()ö(vlid» irctifcn irecrn. 9hi ii'iiK lu- 
ivcbbcr I'cn na *iSittcn[mrg, rcisbc äircr '" a?i-c= 
nun, ba irorb I>c atct imn fraamcrn l;anbn 
anfioc[n,2" bc cm oi? bcn Vrfljfcigtftcol in St. 
2tn'3gariifar! fcttn, li'o t;e Mecf San 1522, un, 
fvylid; mit grootcr n'cbbcrfvraat un bcvfolgiiiif, 
bo(^» togtyfö mit grcotn fctifall un [ctjgcn artcibt. 



i btm iSliit(eugcn. 2 (iUaiitcii. 3 5ait)c, 3!cifcte|a(^c. 
4 Seiten uiic :ict. 5 fcelMjvicl'CU. B (;cfonuneii. 7 l^cnannt. 
K War. 9 iTid). 10 ftciiim. 11 ausqcvuftct. li \mH<f. 13 
liep 14 lebten. 1.') festen iljn fcii, in'ä tYcfimiiiill. 10 ^at> 
ten tlm aud}. 17 jnni iScuer, jutn i£(l}citcc^aufen «jctrai^t. 



3n £il()marfd)cn pßr '^' man imn biffcn 
))vcfftcr, — bc LH-niunft fegt, ba bat laiib to bc 
t!;b mit a3rcmcn in ccvfccv fliinn, bc gloof 
fegt, a'i}t ®ottcö iroorb cn ftarfn Hang (;ctt. 
OJfinc fcctn fcnnt '^'^ et all an bcn ffang. :5u'ce 
folfc fecln ttcern in 3}iclbövp, cn vi'ce|lcv mit 
naain 3iic(aii'o 3?ojc un cn U'ittfiu, SBictfc 
5ungcn; bc tcibc mit nod; i'cMcii aiiiicrn fraa» 
mcn liiübn int faffpcl 23 (ffjp, 24 j^enricf an, 
to fiim'-'5 I)craivcr to faam un elincn (fo fd^vcctnu 
fe) „bat iroovb ©abe» -'6 to öcrfünbigcn un fc 
„uut bcn radjcn bco "Jintidn-ift to rt)tn, ■■^' beim 
„befiidi'e 2** ba gcu'altig rfgiirere." ISat cn 
truc fncd;t ©ottcä ig, be l;öört ufE gau, ~9 
ivcnn be Jg>crr röpt, ^o un lett nidi (ang o)> ficf 
töi.^'tMn. 31 ^enricf entfloot fii-f batien to reifn. 
«Stni fvünbn 3'^ nniKn cm nid; (aatn, firllii cm 
bör üinicr anneni, cm nnig baar ivat toftöötii, s.) 
\mt allerbiiigg grunb genog t;arr; I;c aücr Uniö34 
fe to tri>öfn un rciube af bcn maanbag na bcn 
cer)ten *JlMH'nt (1524) op !BrunC'['iittcI un fceiuSJ 
bc lel3in baag glürflid) in ä'iclbörp an, U'O ein 
fyn frimbn baar mit grootn fvotod.i emfungen. 



iSürtt tivceU capitel. 

®at man tcl)^, ' um cm van bc canicl (o Ijooln, - 
nn ivo 3 fiani51;aft l)f ivccr. 

■Mcx fyn fiinbe vaiibn ■* u(f nid). Gn olc 
fd)rift uut be t»b fegt: „Ze bijöirct roof •'' 
„bcn braabn un ii'or lövnig mit fmi l'.'bmaatn, " 
„U'ic et faft aKntlniltm tcgeiijf, u'O ©abco ii'oort 
„l;eiitomt." £e V'-'iov in bat a'ictPor^H'V fioftcv, 
I;eet 'jiuguftinnä :Icine6ord), maaf firf beö fonn= 
abcnbS na ^cibe to be 48 bcrn'cfcr (fierren, rc= 
gcnten) bc» lanbciJ, be baar tol^oojj ioecni. " «ge 



18 Staucniimmer. 19 übet. 20 aniicfiallcn. 21 fiöitc. 22 
tonnen. 2:i in tcm .Sirtijfcict. 24 la.ien. 2."i 511 ibncii. 2(; 
©ctte«. ,27 511 leipcn. 2« tenn betffllniic. 2S and) |'(i;nel[. 
30 rnft. 31 warten. 32 greunbe. 33 i^m moi^te 6a tt- 
tvaS juficfcn. 34 raupte. 35 tarn. 

1 t^at. 2 galten. 3 wie. 4 rufjten. 5 tet Jenfei rcii). 
li SÖütijlieKcn, aJiitjieniffen, ©liebmaffen. 7 tie ta jufam' 



4§ 



/llunliflrt icD Pttljmatfttjcii CtliitUs in giJlflcin. 



goff an, bat fe ^emict sian Si'i'V'K" "'• '" 3}Jct' 
t>örV liarbn, be luorbt Ijyr iiinnfn nä in a3vf= 
nicii im bc c^Mv^i lanbfdjo^.' tcrfcttoi-n. ** 3Süll= 
tcort 'J im t'.iftaub fmm 'o bc vvicr an ccncn 
4S3fv nitt i'uurcn, nnamä 'jJcicr Alaunen, bc 
cn tropbcr irccr (on ung(',}ff In'cobcv) i'an äDictfc 
Cumgcn, un an bcn (ant'|"dn'!)u-cv, Kthi ®iin= 
tlicr äinirncr. @c tofaam ftclln lun-: tue" bat 
Sliarionlcf ■' falln ircrb, ivcnn bo ffttcv!) inroct;'-' 
luat föv tu'cciValt nn ev'vocv '■' baruut cntftaan 
wott, baariiiiH-r fc djxt fryljrit bctleercn fnnbn; '^ 
irat f( firf [ex gunft un gnaaf fnrort'm '^ ty 
cl,n-fn cn(n«"d)ep (to a?rcnicnj, ircnn fc biffcn 
Uxl ccrtvf nfn , l' un bcrgl. So cn vi-'Htifdie 
naagcl Vli'ü ^o trcifn, '^ nOcr fc nuit cm bcd) 
nid; vcd)t c^m !opp braapm l)tm, ^^ bcnn ba 
U'orr '-^'^ w>ä) fccn tlootorbccl fällt, fcnbcrn fc 
gccbm mau -' cn tvccf uut an bat farfvct WkU 
böi'V nn ccii an bcn xwiiox 33ojc: bat 1,'c bcn 
nicnf li'cgjaagn un nid) mccr ^.ircljbign laatn 
fdjull " h\j bc 1}iä)]ic flraaf na gctcgcntjcit beä 
lanbco. Jornctevd) I>arbt ''3 ivcI gccrn fifnir» 
^(x i}M, 2' bcd) ging 1}C follcv frcub to Inui'o 
un lect in bc nad)t cpm fonubag bcn ^.mftovn 
flin trccf cm infinucrcn. Sc tcfccg-5 bcn trccf, 
ttbadjt ficf cn n'cinig un fc()b: '^^ j'on k= 
fctil fann icf nidi varcvcn, bc 4Sgcr t;ctOt «m 
favfcnfaafn -' fii£ nid) to tHtümmcvn, bat fcmt 
bc gcniccn tl) un i]i)x I)cOOt (iBi'cIbi.n-p »rccr bo 
cn fiabt) bijrgcvmc|tcv un rabt '^ to fv^rcljton. 
.gicniicf ii'ccr cl)tm '^'■> foiool nit^ L'crfccvt, ^o ng 
i^cjc cm (v.irL'an navid't gccf, un ba (ic ()i>örbc, 
loat lanbcä vcdjt uii tnuuf ^' u\'cr in fcifcn 
faatn, crttäär 3'^ t)e: 3cf U'iK mini Ocroop na= 
faam,33 mü. )?rct;rigcn fo lang, aät bc gcmccn34 
gefallt, bcnn man mut ©abcS iroorb ^^ mccr 
gcl.'ovdjcn aä bcn minfrticn; U'iU ©Ott bat id 
in Sitl'mavfi^cn flartnu 3« fd)all,37 fo i.^ bc 
tjimmcl m«) ()i;i; fo nccg 3** ng anucrlrclign, — 
icf mnt bod) um ®abcö U'oorbS unllcn myn 
bloot nodj Licrgcctcn. 39 



mcn wnrtn. 8 tcrtcjctn 9 9?ul(mnitt. 10 fonb. 1 1 ivic. 
\i Wmmleb. 13 cinrip. 14 'Jliifiufjr. 15 foiiiitcn. lil Cf 
DiUl-cii. 17 rcil'tJnnlcn. IS ju iicijcn. 19 auf teil JtiH'f 
(jctvoffcii l;al'cn. ?0 wuvK. VI ä.il'cu nm. 22 laffcn folltc. 
23 li.ittc tä. ;'4 flctjabt. 25 tcfal). 20 f.iatc. 27 ^iirt!cii|'a*fii. 
28 Siiitf). 2'J ctcn. 30 cvfitjrcifcn, in Tnuit)t fltfc^t. 31 i'iaiii^. 
32 crllÄrtc. 33 nadjfcmmtn. 31 >ile c« tct (Scmcinbc. 35 
benn man mug ®cttc« SBoit. 3i; ftcrbcn. 37 foU. 38 miv 
^itr fi> iia^c. 39 mein i'lut nct^ vev.jic^en. 



;r*nt brübbc capitcU 

sBaii fi)ii l.^n'l)^ii)cn in a^u'l^ln■p. 

£cä morgens ftimn I)c oy bc can;cl. S^at 
CMngcIiiim am ta'cctcn "^lt".-'cnt, Vuc. IG, 25—36: 
„Unb c<j werben 3fid)en gefd)el;cn k." — V'ipbc 
fo, i\i li'cnu et nutfod)t U'ccr, ' fo loie (;c to 
f!)n inleibn 2 ucf ivof fecn hlnern 3 fvrud? Ijarr 
U\iMn fmit •> a-i dVom. 1, 'J. ff.: „Öott ifl 
uuin 3fni)f, ioeld)cm id) bicnc in meinem ©cifl 
am Goangelio l'on feinem Solinc." 9Sat förn 
inbrucf biffc prelipigt inaatbc, fann man afnct)= 
mcn uut bat allgcmecnc orbccl baaräiocr: 5 „5^e 
(nllige @ec|l fvricft nnt ctnn, n-cntc G lic unj 
ganj cntjünbet im angefteefet." £eS namit» 
baagg I;ctt Ije n'aavfdjbnlid» fta-cr bc epiftel 
Vrct'bigt, bcnn anmarft ai ^ f>)n tert i? bc fprud), 
Oiom. 15, 1.: „^Bir atcr, bic u-ir ftarf fmb, 
follen ber Sd^toacficn ®etrcd;lid'feit tragen unb 
nid;t ©efallcn an ung feltcr (laten." So ivaant 
bcmoob aUt!)b ^ in ccn ^uu8 mit bc traft. £e§ 
mittca-elifcng, 'J Ivcer '" i^iicolaibag, pvcl^big *' 
1h" irebber tioeenuial, un bat Kolf Iccp uut alle 
loinfeln toI)oo)3,'- ccrft äioer Suc. 19, 12. ff.: 
„a>on bcn arnjcrtrancien *4>fmibcn," — banncgjl 
äiver ^g'cDr. 7, 23. ff.: „Unb jener jtnb a3icle, 
bic -^.irieftcr unirben;" — tc!)bemaal mit folten 
yerftanti un gcijl, bat Siberman fid nnmber 13 
un ©Ott tecb, '^ ()c mug bcn prclibigcr lang tl; 
fiim laatn. ^3 Saarop bcS frljt'aagö ämer 
aUattl). 1. tvcbbcv tn'ccmaal. ('ildj! loy"' jegigc 
Vrcefterc- fünt nid) fo r!)f '' an prchrigtu, gc= 
unfs io'.)l "^ n.'i) nid) fo ri)t an gloobm fünr.) 
^e vrcl'big oan bc grootc ijcrt)ectunf, '^ be bcn 
i.'aiiberu fd)ccn '^0 locer un irat fc förn glootm 
l)att I)arbn op bcn totaamcnbn -' (ilirijlum, 
ncrmaanbc bat!) bat >vl) ucf mit folfen glootm 
luuffn feelig U'arbn at)u '^'-^ all unfe ocr= 
t'cenit. Uut biffc vrcl)bigt tefonberä frecgn 
fe bat tiaarc Iid)t baimn, bat mijnfcn un 
Vaavm '^ ' mit Iccgu '-■' un brcegn '^3 u'ccrn um^ 
gaan. -<' So vrcl)i:igbc ^cnrid; «ter t!) bc 
grootc frcub fiirdJtn bc liiiib, I)e mug anncr= 



1 als ivcnn c« aii«iitf«'1j' li''ä". 2 einleiten, Pinleitiin.i. 
3 feinen teffcin. 4 Ijaite nialilcn fi<nnen. 5 llttdeil tarntet. 
6 bieiveil, in^m. 7 benn aikiemccft alö. s fe wc^nt ®e. 
mult) aUejeit. n be« aiiittivfiii*. 10 eä ivar. II rieei.itc. 
12 iuf.immcn, ju^anfcn. 13 t^i oebermann ftfi) «inmteitc. 
14 tat. 15 tei il)nen lafun. Ifi njir. 17 rei*. IH »eil. 
19 i-erbeijjunii. 20 (\cf(f)elien. 21 jufcmnieneen. 2',' o^nc. 
23 SBionrtjc unb SPfaffen. 24 Sugen. 25 ^Jvuijen. 20 umgc» 
gancicn. 



/lluiiJact ic3 pitl;imKfd)cii ©cl>i(tc3 in ^ol^lt\n. 



49 



wdjun i}emo!>\>m 27 »rarbn im füm -s iicrlaatn, 
tiinvum t'ccbit fc cm, tat Ijc äivcrn SI?i)()iinc()tn 
bcdj tifff un IjScv ^'j Ijillivjc taj (bnmaatiS 
irccru brcc t.nlligo baag) tipccmaal o)3trccb. 

QSoIfe gciiMlt bcS iuocrbeä iä bat! \i'clfe 
tfii'fligunf in be fcoln! J^ai'ör fdnuigt ftill, 
bc folfe biiiijc nid) an firf füdi'ö crfaant f;ett. 
5H'cr U'fv gaar frcn rdii^iiMt in ficf fcoit, aß 
loibfr Bft;Ic, bcn niut foa'at irol narrifd) üöx= 
faam, tom bergll)f aä ficf be banjcrS nut= 
nilimb,30 ivnui man be oorn^i i^öx bc mn[if 
telielt. 



^at »cer^c capitel 

Oanbflt pan tcn ivc(tlid)cii vnUni^ biiTor fiinf, tct 
to 1 tcn auflas), ■^Pfiiiitf ai'ivalt to boen. ' 

S'o -^cnricf be corflc virffjbigt baan ^axv, 3 
tcct bc i>rior S'crncfcord^ en tcfc li[ öan bc 48ger, 
ben anncvn tn'ccf, luirt tavfvcl lefifn, — aa ncd) 
gctruufüdi iä in 5^it()r.uufcl)cn, u-cnii be @ottcä= 
becnfl uut \ä, — be baavlun Uuiti : •* bat faifpcl 
fdiutl 5 ben mönfcn .§cnvirf nidi prelibigcn laatn 
tl} flraaf imn bufenb r(;>;nifd)c giilben, nan'i= 
gen3 fd)nU bat farfpot bcn mnanbag cfuiije fce» 
ocUmädjtige na Jpeire fdjirfn, beint be Ianl?fd)L^v 
feein iveljgn undjtige ccrfaafn tcfaam. 3}iit 
gvcDtn »uebbenriUn un tccni <> woxx ' biffe fcreef 
anl;öört, bea'lil fo en fcreef ganj jcegn ^ s^crfaa' 
tunt '■' un lanbcstniuf anlee^i: SCmt f^etfct ^o 
bc 45ger in bc faaf to feggnl i/ücv " tarfvet 
in ganju lann l- fann ja vi'ceftcrci infcttn un af= 
fettn 13 aä et triU! wo määgt i-* bodj unfc ecgen 
mitfcröberä iinS biffe frijljcit to tevcchn föefn!'^ 
fc gvyvt to )vt)b, 'ß bat fün iv!) un muff ivl} 
nimmer lybu! '' üaarcp beficotcu fc benu to= 
!ii.n-berä,i** -§eiiricf ai e()ren V'retjbiiicr antofeeui'-' 
Ban nu an, cm to 6cfd)ii§n un tefdjirm; fer« 
ner, um bcd) Eeen larm un ovjinnb to maafn, 
ttcnnt-o inllid't in giiubn afgaan'-'' fun, [Mfiootn 
fc ben annern bag tcBDlImädjtige Ijentofdjirfn 
mit fiünblidje un cernftf'aftc BÖrileUn ötcer bc 
faaf. £at gefc^eeg. '" £e x^a^iox iBoje Ijaxx 
(i)x ud nodj en tueef mitgcfitm^^ nn bc 48ger, 



27 anfccvtr.'ivtä ^ingetufcn. 28 fic. 29 jcbcn. 30 auänc^- 
mcn. 31 ST^tcn. 

1 tie ju. 'Z jii t^un. 3 gct^an ^.ittc. 4 fca^ia Inutstc. 
5 foUtc. C 3t!in. 7 isuvtc. S ijCiicn. 9 SScifajTuiiii. 10 
^jticu. 11 jctcS. 12 S.inb. 13 ai-fc^cn. 14 wit mt'sicii. 
15 ju t.'raiil'tn fu^^cn. Iß fic fltciftn jii weit. 17 Iei> 
teil. 18 teft^lcffcti fic beim ^U'-H-rbciil. 19 .111511 fc^eii. 2U 



U'ovin (le erftäävbe: bat nid; t)t no(^ •genriä 
be mcenunf-J ircern, c^xccx to maafn, fon= 
bern Öottcü iroovb rein to (eern, iBorätucr f;e 
jeegn !}berman to red^t finan loull; 25 „^in 
mugbc bod; bc mi>ntcn nid) Iöütm,26 ^g ^c 
tloot-' uut Iiaat im n!)b to U'arf gingn.2'< 3}iit 
biffen treef öcrtumn'-i be a}h'(böri.'erä et;rn münb= 
lidjcn anbrag, aUeen bat fdjl;n, aä irennt aü 
umfonäireer, be Ferren iDccni to boll &cr(;if!t,3o 
een fe^ 3i tit be onner bat, un ti; fotfen (arm 
tun 32 et nid) tcm fluä faam. 33 ^^[(^ tvec 
bc o(e 34 n;i}fe »lictev S^etljlcfä Ban 3)e{ö fjerBör, 
^e ireer een Ban be clbftcn un firaavften 35 iSger 
un fe()b alfo: „QSi; ireet 3i) ja, leehn früiibn, 
ba iä gvoote tiBeefpatt in allen lanbn äti-cr ben 
glooOm, man 37 n^i^ aä ungeleertc, in folfn 
iaah\ tmaevftänl'ige minfdin, fi.>nt38 nj:^ ridjtn, 
brum laat bat unfc mcenimt U'ef)fn,39 bat irt) 
bc faaf Dpfd)uutm J" 6et to en allgemeen ccn= 
cilium, irat ja in fortn fiocln ivarb, ■*! aS unfc 
Ijtxx lanbfitvviBer terid't; umt bcnn unfc guubeu 
naaiBCrs-iä [jcoin un gloctm irarb, ^3 t)atfül= 
trige, b,3d)b icf, neem ai; ucf an; ia et aircr 
be fall, a§ man fegt, bat ©otteS ivocrb ni^ 
gcnogfaam flaar geleert trarb un jcmanb vi, 
bc bat tlaarer im reiner Teern fann, wiü ab^J 
bat nid) Berfceebn, bcnn m) fönt fcen oproor l!)» 
ben; baarum laat !}berman tcfreljbn ■*3 fijn 
un bc faaf o(5 ficf feraueii Je fft jo oo|tern, 
mib(ertl)b irarb et ficf fiitm iboI uiitttiüfn, ^7 
a'at red;t un »rat iinred^u is." 2~e rel)b <*^ 
funn J'-' ts)faU, bafcr benn ucf ja fcen [niur 
ficf fc^vaam 50 börfr, un aä «JJetcr 2)etf)Iefä iiniK, 
irorb bffiaatn.äi ^( Wul^iixpex ater toogn^' 
mit groote frcub na ()UU'3, trod)bn bcgcmcen53 
biffe angcnetimc t\iaafd)cp, äJ un i)berman 
päp, 5"' be faaf fdjull nii ircl guiib ü.'arbn. 5« 



ttenn c8. 21 im ®uteu atnie^en. 22 gefiiia^. 23 mit.ie- 
getcn. '24 SJeiiuiiKi. 25 liefen lucUtc. 26 (jlaulicn. 27 
tlcp. 28 .111« i}av um Slsit 511 SBcrfe .jin.ien. 29 fett.in» 
tcn. 30 vev(jc;it. 31 f.i.ite. 32 fi'iiiite. 33 jum Srtjlufi 
foinnun. 34 ;ii(t§t tial tcr .iltc. 35 filjlvcrjlcn, .iciui.l.'ti.i. 
fleii, einfluÜKiitflen. 36 »iffcii. 37 abn. 38 fi-niien. 39 
fciii. 40 aufbieten. 41 in fuvjcm selj.Uteii reirb. 42 SJl.irt). 
l.,u-ii. 43 l;.iltcu uiib fliautcii iven,cn. 44 Ivoden iviv. 45 
jufiicben. 46 auf fii^ tevii^en. 47 niieivcifcn. 48 Webe, 
49 f.!"'- 50 f.'t)*™«!'. 51 tef*loffcii. 52 jo-ieii. 53 l'V.ie^. 
tcn bct (Scmeiiilc. 54 Sctfi^aft. 55 Reffte. 56 Ivcrbeii. 



gitmcnie^, (Sttmameni Siöifcrftimiiien. 



50 



IHuirtatt Scu pitl)mnrfd)tn ©cbittcä in gulftcin. 



T>j:t föfte capitcl 

tnth'ilt tu Ifiijc äiiHn-ölcötTtlic ' flffit\i(l)if, ivcv fc ba= 

fin- m-ljm lutll, ^c fiif luäönitor t»? tobraiuin l)ctt 

mit ännu-ii eiau'> ä>in)c (o €ii^fl■^ilt, fav|>cl 

S?f(Ti'llniri'ii. 

Uiu-iknif iS fo lifTjt in imfeu lami, tat ivol 
fu tctl'jcn - äa'CVßiccf lunnf ^ (Krtiiärlocvc" * 
faiiii, ivcnut iiri; nuiii '' iu tcii unvjd'chu f- tom 
törtämi;!. ' Ov flcl/pn, s U'O bc titic '■' iiltonafr 
t'itcl in fec fdjüül tvmift iimvb,*" töuti' iicf 
tc nääöiu'ofn ''^ jniiiSiiä au tiffc gf^W)*«^ ''ff 
ijijtm, 13 iinmtfv natürlifl; te frtläiiru, fo bat 
fe iial)ct)i' '■' mit tc »mmbtr, bo in bc i&'d'd 
paat,»5 jiiiu umtcfvvin.in n-cct,'« al;n oUt'ob 
in be nottn to fecn. £!bfr anll nuiii bc t'c= 
gc()t'm(;cit tctvacO'" «^ ^^t I"tK loob •' an bc 
Ho(f, ''* bamit bat grootc loeb, bc ungtoof, nid) 
t;fd li" r^cnbaalnitfdjt, -n f)cf icf in ccvnfi nicf-3 
bajccgn. STc ßffdjicljtc atct ktt t>c de bitN 
marftt;c gcfrtjictjtfdjiljlDev S^ccforuS mitbcctt, 2' 
un mit bcn fi^n ccgn irijörbn^'^ a-iU id fc ^ic= 
lH-t)i- fottn, uut f!;n ccgn Ijaubfcfcnft, bc li'l) "U 
iu iVicl Ijctt't 23 un aonuit U'tj talb mccr nn 
anbcvä luat tcham li'arb. '^^ 

„Sciinlc atcrd be S-Mn 3)JcIbör).i bcrd) c(,nc 
tcL'oUniädjtigbcn Commissaricn ii'cgcn biffcr Safe 
UV ncgjlfn nianbag l'ör bat ganjc S?anb Ocfd)cl)= 
bcn unb iuMicu Cilau'3 iHi'.io to 55cfi(iMgtni^= 
Vfii, cn 25iiruc()mcr unbcr bcn 4Sgcrn, iicnnatä 
nic^ tov ^c^bc gcivcfcn, aU bat ©ctct unb 
Citation ai'cr bc SÖJcIbörvcr utgcgcfcn, luarb c^nt 
a3äbcfdwv\ '^3 bat l)c um gvotov Orfafcn ii'illcn 
tüv <§c9bc famcn ntcflc, n-cutc bar f.) -" cn aiJönt 
San Q?vcnu-n gcfanun, bc vrct)bigbc n-cbbcr bc 
ü}icbcv ®abfS. .Taruv tjc gcantirovtct: 3a, 
id will bar fanicn, fd)uU icf ucf up bcn grotcn 
botcutü()nc -'■ barlKu tjinfcn. — -3(»crft -" I;örc 
®abcö uninrcv unb gcridnc! ^üfoKiIb fiUjIct Iic 
3Bc('bag "J in bcmfiit'.'cn finoo '.'Otey 3" töljnc ^i 
iu ()c(;lcv ljubt,3'i ii'flfc fo I)cftig togcuatjmcn, 
bat t;c baviMu cn ti;blang to Scbbc gelegen, 



1 eine Meine ateti\l,iiitHf.l;c 2 ein ä'iüiftcn. 3 bajU'i- 
Wen. 4 ^inmviijlaufcn. 5 wenn c3 .lurti nuv. C teni lln- 
nl.iulien. 7 .(Invjwcile. s nn Dtten. 9 neue. 10 äelnau.tlt 
U'itb. 11 fiMincn. 12 nafcivcifen. 13 Ti'* «l'en. 14 n.ii^^n-. 
15 ftcfjcn. lr> ttiffcn. 17 fftti, öku-iil;t nn einer Utjt. Is 
Ut)t. l'J finnj. iO tievniebeniitfttt. 21 mitqetljeilt. 22 unb 
mit tem feinen cii^cnen ÜScvten, teffen eigenen SEJcvtcn. 23 
S.il'en. 24 teiommen ii-ereen. 2j l'ctfd)afi. 26 bicweil ta 
fei. 27 Supjebc. 28 atet. 29 SrtMnerj (ilßt^la.ic). 311 fei- 
nes Sii^eä. 31 3c^e. 32 tci 6ei(ei- J;nnt. 33 Qelilten. 34 



gvotc unsjcrlinnblicfic fdjincrtcn gelebcn 33 unb 
cnbliffcn 3i barau gofiinfeu, allen lyranncn, yicu= 
bcn 3j unb scriolge.n Ööttlidn-n uevbeS unb 
befuibcn bcencrn to. cnem mcvf ticken exempel, 
unb lefircn befndiien Iner famt allen, alä bat ocf 
bc ticy~en erfcuncn uiibc betenucn möten, 36 ijaiu 

'4.!oetcnllonicio:-"x>i (z).-öi:ay.hiy-c-j ou'/i»."(Xlibfd): 

5ülit en Ininbumhevn f ann ©Ott bi ivat anncrö Iccrn.) 

5>c olbc fdjall Iccgn, 37 ni(^ uia:^r? Ober 

U'cnn ji fc(ft,3'* et i§ natürlid) togaan,39 fo fraag 

icf Hoot mit bcrlööf:'"' ai3ol)c(,u- ircct ji bat?'»' — 

S*ot föfic crt^jitd. 

Sa lvav^ i'an fvifdjen iial»ett ' un tc mevfc'aiiflai) 
fmcl)t)t. 2 

S:e mönfcn un aubcvn fynbc tjarbn 3 ficf bcn 
uutfall in "^eibe nid) alfo bac^b un muffn ■< nn 
baför forgu, bat bat anleckte 5 im au('laa|1c 
fiiür ß nidi U'Cbbcr toolP <" irovr. 5L>al;rnbcr 
ti;b -^enrirf een bag um bcn annern VH'cl^bigbc, 
t'fli'iifn fc ficf fliitig ^ ov clire aart. :4ornet'ordj 
ging mit cn gcanffen 2)octor aBiUnlmnä, bc 
uan <§amlnirg fd)icft luecr, (Sollen nieent mw 
a?reinen) um bc reine leer to banivm , ^ ^en 
nai'unbcn to bcmcntcn baar, u-clfc baarfiiöter'" 
ober graue !^cctcn *' (bc melbörver l;cetcn 3a= 
cobincr) un trcdjben bordj bc toivetjg, ''■^ bat 
cenigc i'an bc angcfeenjlcn lüüb roopm ii'orbn, '3 
iriebenn bc norcerreel ' ' jinnnicrbe Kiäacrlninb »5 
in 5)itlimarfd)en Ijatt h-tt. '^ s^icter ©n'ijn, 
$cter 9iannen, (ilauS 3}cbc fccm. '? 2^a flang» 
bcn bc menfn ©ottcöflaag, oS mau ii'ol bcn= 
fcn fann. iJJctcr »Jiannen fcl'b: "^ 9Sl) ^^cObt ja 
fcbrcMnn an beu ^aftor un au bcn mönfn, U'ie 
fe ficf iierl;ocln fdjulln,''-' U'cnnt nocbig bcib,2o 
fo mill luii nod) cenmoal fd)r'obm. '^i 9}ce, 22 
fe:^ 23 tc ^jrior, bat geib'^' ntd)l fdirl^f ji'^s an 
cm, fo anta'ooib l'c n'cbber un ji ivarb in fini 
fettcrl)~'' in-rfiortnu uni.n'rn'aarni3, '-i' nM) mut bc 
faaf anncre biifaam! bat belle mittel id, m 
nelMiit cm bcö noc^tö gefangn un ocrljrcnnt cm, 2s 



eneti*. 35 «cinben. 36 miiife»- 37 ttiib lUflen. 38 ii-enn 
ibr fn.^t. 39 ^u^icijangcn. 40 lilop mit QdauEiniß. 41 Ivo« 
^ct »ipt ibt tjä. 

1 na(i).ieftl)ui-t, jeSeltt. 2 nefrtJniiefcet. 3 Ratten. 4 mup. 
ten. 5 aniielente. 6 unb iinAetlafcne geuer. 7 fnlt. 8 fiei. 
jiig. 9 bimufen, auälofrtjen, ctftiifen. 10 Sntfufier. 11 Ijie. 
Pen. 12 juivciie. 13 gerufen »urbcn. 14 bct nijrbliitic 
S^eit. 15 immer bie Ctettanb. 16 netiaH tint. 17 fnmen. 
18 fnjite. 19 i-erfftilten feilten. 20 t^ut. 21 ftl'reiOen. 22 
nein. 23 f.igtc. 24 .le^t. 25 fe^teiH i^v. 20 Äejerci. 27 



/ttuniorl icg pitljmarfdjcn Cctittcä iii f)olfuin. 



St 



cl'fr be Innbfcbov im tat L'olt taar u\it sjati 
irh'j'"J ti'nrb. 5^f aiifla;i .jcfulU" 'iicicr tluiiinni 
n§ eil (iffonbre fvünt> imu tm pvicr äii'cniccm^' 
tat ii-ybfrc. 32 £)c Inntifcfirinvor ©üntl'cr luorb 
f;cntptrccfn 33 u,, in bni f!in 34 (juuä to 5)!!;n= 
f.irfou tiffroatni, ccniijc ammiialS, b. ('. grcetc, 
flarfc, i'cni\iai3cn35 lüüb aä t'ceftlüüti'*-' to Ijcfp 
to ncljiit, be i)bov bomi ircbbcv ntnifv tolf nii 
ficf troffn '' fdniU, iin all fc^uUn tolioop taam^^ 
in >§fmmitu]itift fvi^bai!, bcn lOtCTi bcc. jfcfln 
nahm, 3'J a'fnii be bd;tf(c(f « flooj — a-o ucf 
gcfttiocj. Ji 

3!i bc futfcfvfite fc^rift tjönmn, bc bc ölbfic 
13, (bc Drfprüiifliclif vlrtttbübfclK (jcf icf nid; of= 
finbit hmt) \ldx< r.Dci) : ffluin follt ijit Hllii] bcr 
luinifn fcl)onfn, iiactjbfin fic akr cü'rc ''^ gcfucln 
511 fvlaiijcn, imifj nuiu fic [Ijuv c(irc iiictt ('c= 
raiiOcü. !£iio fiiib bic iiamcn bei l;cin.n(ciitc : 

l'ctcr aianncn. 

!lH'fcr Su'linä (£011 >§cnntf 511 ?mibcn. 

3o(;ann >§clm foti 9Jcufnfird'f!i. 

i'LHTuj ^cimciimnu i'Cii gi'cnncirii'd). 

SiibiiHcf .§cimcmanii ron SBcmicu'ifclj. 

a?aflcl 3oljaiiu ^>rcfn i'on S'itfiifcf. 

aiauS teil aU-ctlingtuTiron. 

a3rofi Scriiitm i^tm Sefffiifnifcn. 

ÜKa-iuaib j?rcmcr i'on J^cii|1cbt. 

i'ütjc 3c(iaiiu i'on SBcfUing. 

%'tn ®rot aSagt oon ^cmmiugflcbt. 



^at iääbmbe capitct 

J&rmi(f UHivb mit fflidtcrp afljaalt 1 uii c)) cii 
f(l)rciflid)c aavt na -Ipciff l>rcc!)t. ^ 

:?ü tffloiiim'fv tSib fccm k in >5cmnitngilcbt, 
cn (ladrc iii'.il to nooibii ä'iclbörv, 3 tofaaiu ti) 
fi)fhiiibcrt man llavf, bcnn tan ccn ober tu'ce 
flieg * Ictt en gcinecn, 5 bc irat Oan c^ven Vree= 
jler :^ölt, ^ ficf benfüliren ii'cl nid; nchn. 5o= 
eerjl li-orbn bc iref'ge, be na Wclborv gaat, ' 
t'ctegt, bamit nimä « ('entaain «n Ivaarfdinen '■' 
hin. STaarcp bcl;b man ben grootn f;uuvm i" 
fuiib, trat fc fdjulln, benn (-elhi^'r l;avbn tloot'* 



iin>jcvfi:^tnS. 2S ccvl'tcnncn i^it. 29 ircit', ndva^t. 30 p,f 
fict. 31 ubcrnj^m. 32 ^aä SÜcitcre. 3:i (iin;H.icjcgeii. 3 t 
unb in tcm feinem, in *e(fcu. 33 Mrwfiicnc. :iii Jjauvtleutc. 
37 jiebcn. 3H follten siifainmenfcmmcii. 3'» <]tnn 'Mtm. 
40 Setglcif«. II rcie aat^ iei^af). 42 C5^ve. 

I atn^e^olt. 2 96!'«*». 3 eine ^ilU 9)!cilc iiörkliiJ) tan 
SDJclbetf. 4 eine Stiege. 'Jlnjatl vcn ;uMnji.\. 5 lapt eine 
CV-meinlc. 6 tiitlt. 7 sefjcn. H Siiemant. 'J ivarntn, einen 
äBiiif iicten, ivd^cfil^aucn. lü tcm fltoöen JJaufcn. 11 tcim 



bc rjööftlüiib 6ef(^ecb luiijl. 5(fcei: be gemccu 
man entfett ''^ firt si>r.fo en böofe baab, be 
l;5öftliuiö muffn mit fnmarer tröijf braneii, '3 
be mönfcn eenigc tonn Tjamtorget teer l* tom 
teilen gel)Om, '3 bo gingn fe toll im boU bro^ 
looä. Z( flocf tli'ölf toogn fe in üJiclböri.' terin. 
'^(U feeg in bccvtlen \U\<\\\ '"^ '^It'cv int Hefter 
U'cer man munter im wadj. >S)!)v freegn '' fe 
lidjt im facfftn. 6n tevraäber mit naamen G5rot 
3obannä ä'iaeö, be int ^neefletltniiä (iä geivifj 
bat füla-ige, baar nod) biffen bag be liiiöft^^'a^ 
flor in iraant) '*> I'cfd;ecb lintä, '■' fteeg '^0 in 
bc lunf'^' un inaafrc c\>. 9iit ging et an en 
trelifn, ftöütn, -'^ ^niucn, vlimbern «n rüolMii,''3 
ben farflurrn 3?ojc rectn '^* fc I;fnunt na be 
jlraat un fdn-ecgn, -5 (le fdniK mit, anbre ba= 
jeegn, fe fdjiiUn ben gaan laatn, baar t-arbn fc 
feen befel;! to, — ben gniibn -§enriif hinn fe 
eerfl nid; finbn, V'vaaln, '^<' leo iS be raönf ? ito 
iö bc mönf? tet fc ucf benbreepm, *? vectn em 
naaft untiu Oett, flocgn un flottn em, tumbu 
em bc ^mnn ^i}ax\> c\>m riiggn un teogn fo 
mit em af. — STe äirerfall U'ccr to flarf un 
unsjcnonarnä, tp uad;tflaavm t!)b, bodj luut be 
3}(cfböri3cr ccnigfii ivebbcrftanb baan Iifin, -s a-ic 
man uutbatgefc^n}g'~'JfIiiutn 30 fann, batbemör= 
bera föört (jefctt: flae beobi flae boob!— o6gl!)f 
m^ bat tcv^celn3l ber Sliclijörvery nii^ Oegr!»pIic^ 
iä, tefoiibcr§ bat fe nic^ bef' morgenä ac^terna 32 
trocfu füllt, um tl^rn fo leca'cn V"filfr to tc= 
frljen, 5lkr bat iä ja bc mad't, bc en bri^jle 
baab Ijctt, bat fc niinfd'ii Oebutt im («el>aalt 33 
maatt. — (£e rcetn fo fiadjtci lid) mit >Oemift 
terum, bat fülfä ft)n arge f!)iib, *.l!eter Üianncn 
ficf ertavm mu§ un fc(;b, fe fdniUn em looS 
maafn, I'c ging trel tan fülm. ^Taarov U'orb 
en grootc fevl recvm, i'clfc ooImuu mit bc 
Victl^ bc fdjull cm leim, iro be f locf 3^ atcr 
man gelegen(;eit feeg, 33 ta föijr 3« be ben ar= 
men niiufdH-n börd; \'iM un feil 3» un fd;ar» 
Veä i)&, ä^i bat cm bat rccbc Hoet uut bc fööt 
fvrung. 3n ^emniingürbt l;eeln fe ircbber an. 
^enricf ireer ganj af, l^e fiin nid) itliber, — 



tiefer lintten tWv. 12 entfeftt. 13 miipten mit fdJli'erer 
gtriifc trogen. M Ü'iet. 15 fleben. IB im tiefilen »gctjlat. 
17 fciegicii, tcfamen. 1« njt^nt. 19 «.'"Ü"- 2it (iieii. 21 
i.'u!e. 22 3tcpcn. 23 Siaulien. 24 ri|ien. 2ö i'rt)iieen. 2G 
riefen, fdjrieen. 27 trafen, ih f;el^.in ^lat'en. 2U O'efiijrei. 
30 fifrliejen. 31 ÜSet^aiten. 32 n.irt;Iici-. 33 l'dti'fftn, vcr- 
Ifirit. 34 tei- l'lumi'e iiniielfibelte (SciDiJii; «leei beipi ci- 
iicntlict ein l,'il5etnec Jtnd'cnli'jfcl; l>1n. «Icf. 33 fa(i. 36 
fii^vte. 37 StJluijcn unb Sumpfe. 3S (Siä. 3a i: fett. 40aud) 



53 



^hmtiatt bcs pitl)mat|"d)tn Ccbictcä in öo'f"'"'- 



Uli imiäbc bccfj. ■-^c tccb, fe nuigiicu em cn 
^iffirB 39 ge'^6m. £0 fimgn fe an tu (a^fii: 
wo man t; fcüci: ucf vct;r tjooln fc(;iill! i" — 
fvangn cm, aiobcnnicj'" (;f int lanb faam n'ccr 
un »rat ^'c \)i)X yerLiuvn t>ivr, U'DVD^j Ije fo 
früntlidi im Hyt •*'' antiroorte , tat \e all i>(- 
ii'fOgt ti'orbn in tl)x gcnicöt, Octr *^ roc^'m 
li'orb: 9JJan^* irrg! man mcg! ftnctif ji mit 
cm, fo t'crfcttcrt (je ju. ■'^ Qilfo gingt ircbbcr 
böriravtä in t>c nad)t, na -gifibc to, bat iä ncrf; 
cn Ijaltvc ml;l u-!;bcr. 



Srtt a^te capiieh 

fSat fiif fo SXiic in tc faat lebiaciön Odt fo nnjb, 
tat l)c iHH't füür ftunii. 

'Sc tvocfibn cm in cn fniuS, bc man I;cct 
DLi[ 2)vca'cg, baar unittn fc cm cn ftoc! mit 
Dfcrn fc(;bn 1 anicggn , bat fun bc man fmi 
mittSibn '^ nicf; togc(;Lnn un l;c ging fo ccvnft- 
liaft jccgn fc an, bat fc fijn IjiuiS bcricctn. 3 
Si\) cn annern IiuuSn'ccrb, cn Jjcrt ÖJcimcr J&ö= 
jcfcn, bc mit bc \>aci\nn * nn möntn in bcr= 
t'inbunt ftunn, Iiarbn fe frljc Iianb, 'aaax fcttn 
fe .&ctnicf" in bcn fclicr, brcehu 5 allcrtc!) f^iccta^ 
M mit cm, a-S ja (.ilunn? im buun '' bclf nidj 
anncrä fann. 5^aar fccm ucf <■ bc lanbfdjrljircv 
@üiit()cv I)cn nn fraag 8 >gfnvicf , ot Ije iruU ^ 
na i'rcmcn fclncft nnirbn to ben I'if(J;o^) otev 
fsni toon 10 in JTit^nnaifcln-n emfangn. ^u 
anta-oorbc: -^cf icf ivat uiidn-iftficl'cä Iccvt ober 
baan, fün ji ivol mS} baaruni (Iraafcn, — bc 
Ividc ®ottc§ gcfct;ceg! '§övt, Icca'cn fvünn, 
fr(; <i ®imtl;cv, t;c iviU in 2Mt(;mai-fcl)cn fiavbm.'- 
STe Hocf ac(:t bc8 morgend' tvccbn 13 fo cpm 
mavEt tofaam, vaat to (joofn, '■* ivat lui n-iibcr 
mit bcn fetter to luaafn. 2)a trüUn fe all: 
:Tom füür! '^ tom füür! — un be fe('(n, bc 
nodj tH-(;t 1'' t;cl!cnrcern, fcttn (;cuto: fo umvbn 
\v\) (jübcn '<■ l'*i ©Ott nn («üben ccvc i.H-ra'aitm, ''* 
(;c nuit fiarOm. So aunr '^ bc uiifctjulb l'er= 
banimt, iinLicr(;c'örtcr= un untciüügtcra'i)ä. '■^0 

2^aarov a'orb uutroovm : 3(11 be ben mönfn 
(nia(t2l (ifttt, fc(;üUt ficf mit a'c(u' oerfecn un 



Slifcttc galten fofltc. 41 ivlt fo. 42 mimtcv, ^citci-. 43 Hä 
^n. 44 mir. 45 tuif;. 

i SietU«. 2 taä foiiiitc bcm ÜKaiin fein SDütUicen, 1(6 
SMaiitic« aRitlcibcii. 3 rci;ii|}cn, 4 mit tdi ipfaffcn. 5 tric 
Un. 6 ictninfcnt«, tcfcfftiicä. 7 ta htm aurt). 8 fragte. 
9 wotllc. 10 'A-^n. 11 f,i,itc. 12 ficrtcn. 13 traten. ' 14 
Diatt) JU I;altc» 15 jiim gtu«. 16 ttifa-. 17 (icuic. Is 
COrc cnucrtcn. 19 ivuvtc. 20 iintcjciiatcrwcifc. 21 (jcliclt. 



cm ruutföi.>rn tom füür. So fcunbn fe em jlrängn 
un rccvn '~' um (l)f, '^3 um (;a(S, um (jann un 
fijöt, un eifccu (;ccl cn cnn faat, '^^ flctiym cm 
fort, ecn toog ^'t)r= be anber bar()en, Oct to 
ocflcn be -öcibe, iro bat füür all tijtt a>ccr. ''^ 
.Cv l'ütjcnficite, ba fc i'örtn) fccm, ftnnu cn 
(luuÄfni in cljrc bäiir,'-''' be fecg bcn jammcr 
an nn ivccn, '•*' bat a'orr -^cnricf Wi^S '^^ un fe^ 
to cbr: Cecn'c fru, n'ccnt wiä) ön'cr m»), bcnn 
bat iö ©otteä a'ille! *2(5 fe ti)t füür fccm, a^o 
^Cicnricf L'ör grootc mattigfcit fiif baatfctt, '•!'•' 
trcc30 bc sagt £c(;cctcro 'Silaci (.nri'ijr un fvroof 
bat orbcc( mit bc luöörbn: £iffe tiifcanc^t (icfft 
9cvre()bigt a''cbbcr be mober ®abcö un bcn djvi)1= 
liefen gdon'cn, ut a-clfcr orfafc icf cn !:ercrbe(e 
san a-cgen mineä gnärigcn bifdiovco in 33rcmen 
tom füre, ^cnricf anta'oor baarov; bat ()cf icf 
nid) baan, bod), ^öcrr, biin anllc gcfd'c(;c! — 
bann becb (;e fpu glootnn tc^ir, floog fmi oogcn 
nabn (umniel im fclib: -6crr, in-rgif cl,nicn, bcnn 
fe a'cct nicl), a^at fe bcon! bljn naame ic> allccu 
I;iUig, (limmlifc^c SPabcr! 



S*rtt itc^ijnte capiiei. 

SSicbEc Siniacn ii'ill .f)cnrirf iiort) rcitii. 

(xn flecnc faatunt * för >öcnriff aS (\}bm= 
fallö '^ för un§, be \v\) fyn gcfdjidite mit (nutn 3 
un fmartn -i le(;ii! £at a-ccrn bod? nid) all 
tartain; fnn inclbör).icr frünn (nirbn bod' nid; 
all cm i'crlaatn. ^ t|!aficir i'oje nuiä '' a'cl to 
(.nmä tlnbm, ' bcn fc fo tööS toridjt (lartn, " 
aber Q.15ietfe Simgcn Icet ficf iiic^ (;oo(n, * fon= 
bern reisbc fogüifi' actncnia. '" grütid), man 
fd^id bcnfcn, bat (»arm pcM mccr baan. „*iöcntc " 
(;e iiiio ganj cntjüiitct im angcftcrfct: " U'O bccp 
a'ccr bat nu gaan? — Qltcr iro '' mag bcn 
guiibn -^öcnricf f>)n Kivt erfreut u'oibn fnn, 08 
(je bod; cen fecg '3 imt üiJclDör).' ! a-i (;c SBictfc 
Csungcn fccgi Sc U'ull cm nod^ rcttn. Sc ar= 
beit> ficf bör bc lüüb, tree tört füür un rc(;be 
bc mijrbcrä mit fr!;en mocb an: 5Dat anll ji? 
UMt maaft ji? 3cf (;e( em roopm! icf (icf cm 
int lanb trodH! <21aat m!;! V^ifd;' m'j! "" 
uoc^ baarfo »i'iK icf bufenb gülteu crlcggn, ii-cnn 



22 Stviife. 23 ««iS 24 unt 3ctcr ^icU ein ©ntc flefapt. 
25 WC taä Seuer fiton aniiejunbet luar. 26 21>ure. 27 weinte. 
2S wei*, (leiva^t. 29 nietcrfe()te. 30 trat. 

1 Satning. 2 etenfall»'. 3 .fersen. 4 S(t;merien. 5 ver. 
laffcn. (i miiiilc. 7 Holten. 8 iu.icrifljtet (latten. 9 gal- 
ten, abljalten. 10 Ijintennart), ^iutertrein. 11 tieweil. 12 
wie. 13 fifj. 14 l'.ilf. 15 tvuntcn. lü l'ier. 17 riffen. 



^olftcinifd)« ^iciitc \mi Velk^tt'mt. 



53 



ji teil man frl; (aat tot ben uecgilii mannbiii!, 
tat tat ijanjf raiii) cm öorficört im tcnn t)cr= 
tammt! — Qkt! tat ()ofp n lücfä. £c min» 
fcljcii ivecrn tii'ecmaal tiiuit, '5 tan tocv ""• nn 
tan teälicit, fe rcctn •' te fru to tl)v, '** Vfttn 
eijx 's* mit bc foöt, ftöttn-o ef;r uutn friiit"'' licn= 
uitt. ©Ott ii'fct, ii'pbcnniij " fe nccf; leOciitiis 
bacau faam '^ iu. 



2*rtt tciittc capitei. 

€911 Iffte marter im ftjii boeb. ' 

SSonn t!) - tööfo nüiifdion en fcrteljs ^ nid? 
^öl).'t, -i fo teic 3 i'c fitaatn. 5(ö Sl«iet'fe 3im= 
gen tuegfiött ^ irecv, tniiisjn fc grimmiijcr i») 
Jgenritf in. 5c()ann Jbcidn min iiiimfaifen fioog 
em mit en fiinflliaainci-, ' en antcr t;au ^ em 
mit en ftccttetjcjn iiii-crn fevv, en antor fleef ^ 
em in be [!}t, in'n rüggii, i" in te avms, oU= 
li'O fe man 11 Dyfaam funn, iin bat fo tivee 
tlorfenilunn, tuiil bat fiüir nid' trenn iruK. £c 
mönfn luirfn e(ir freub biuiran im fei'bn: Öht 
gaa ji be faat rcdjt na; — ®ünt(!cr aber maat''^ 
et fajl ncdj boller, be fe(;b, nnglooflidj to ter= 
telln: <3 grifd) to, leetm i-* friinn, :^l}r fvel;lt '5 
©Ott mit. 3n naaftem t;emin, ''' in rebgn nn 
fnce, äiver im äirer tlööbig ftnnu Jjeiiricf i'i>rt 
füür un fiarr i' fi}n I;ann fccit '» uu feeg ''•* 
nan (nmmel o^, beim Ije ireer ja atjn atln nicnfd;= 
lidjen broofl. Jeleil'^" freegn fe em cp en Ieb= 
fcev 21 un hmbn cm faft, um em fo int füür 
to fc^nmbm. '" £0 fung I;e an, fsin gicotm 



18 i^nen, fif^. 19 tiatcn fic. 20 fliegen. 21 JIrci«. 22 n-ie 
fo. 23 gcfcmmeii. 

I Xci. 2 tci. 3 gurtittt. 4 ^ilft. 5 tfiut. 6 iih-.vic> 
flehen. 7 Sjun&'immcc. S I)ict. 'J fta*. 10 in tcn SKucfcn 
II nur. 12 mj<l(te. 13 crjifiltu. Ulictc. 15 fviclt. 16 
.^cmt. 17 ^attc. 18 acfnUct. 19 fatj. 20 iiilc(;t. 21 i'ci. 



nod) eenmaat to fpre(;fn, fe floogn em a6er op 
f!}n munb, fimn em bat nid) günn, '-'3 im fe(;bn : 
(Jerfl fdjajl-'J tu Ovenbn, ncegft '^3 fannft bu 
tie(;bn. <So fürdjterlic^ lieel '^^ e(;r be iuovb= 
geiji OefcI;tn ! ''' 6en fett em ben foot op be 
bojt28 un tuun em niitn fträng ben i)a\S an 
ben "Ieb:erta(fn fo firam, bat bat tioot nut 
näää '^'J un niunf (eev. *)hi ftcUn fe be [ebber 
fdjreeg op un fettn en beUeOart ober en fpitt ^o 
baarünner an eii trefim, 3' bat gleeb 32 nf im 
bat fvitt ging Jpenricf börett IS'f. Saavcp 
fmeetn fe em mit be lebber opt ()ott, futi 33 
ater op be anbcr fyt n-ebber Ijerbaal. 3-i Zv 
feem 3ol;ann can i)ii;nfarfn mit fyn funfl^aa» 
iiter un floog em fo geivaltig cp be 6ofl, bat 
1)c em bat I;art in'n Ü;f bi.>ljb. 33 — 3Iu vi>ög 3'' 
I)c ficf nid; mcer. — Xcn bag aii'cr Heef be 
liifnaam in ben roc£ un fd^mcot 3? unterbrennt, 
ba bat füür ganj nid; 38 epfiamm unill, ben 
anberu bag ^aubn fc cm !opp, tjann m\ fijöt 
af, be terbrenn fe, bc runip irovr bcficiiet. 3'J 
Sc foppet, ■"' H'o be gruclraab tollföövt ii, ligt 
to ncorbcofln -Oeibe, bc (egtc tii'ifdni ben n'eb= 
bingftet;ber un rjenfletjber meg, l^ijort-" uu ben 
^errn lanbsaagt ©riebel in ^eibe to, un fe 
frceg ben naamen 3)iiJnfenbarg, ^'~ be t'.jb aber, 
bo et gefdjcen bi, ben lOien un Uten 2)ecember 
aä man fdjreef na lii'rifti gebuurt een bufenb 
f^f t)unbert un teer im livintig. J3 sVvan be naa= 
irerS irotbn bc £itbmarfd)cr lange tgb bc möii= 
fcnfdimöi)fer'3 fdjclln. ** 



ter. 22 f(f)ictcn. 23 iionnen. 24 fctlü. 25 nätfcjl, tann. 
26 tjictt. 27 icfcjTcn. 28 StiifJ. 29 81afo. 30 •Sv'ui. 31 
Sxam, 'Ballen. 32 iilitt. 33 fitl. 34 ^ccniccer. 35 tciUU. 
311 iul;vtc. 37 Ümdi uno Sitinau.l;. 38 nav ni*t. 39 
luurtc bciiiabt'n, mit ßc^mcröe btbectt. 40 Stucf gelt. 41 
(ledctt. 42 Siöntljöljet;]. 43 viec uns jwanäii]. 44 ()cf(6oUen. 



^ölftcrnifdjc f'utfcv itnb "UoIKöveimc. 



2it»rtr Srtiiöbccn*) 

^"(bSr ' Sangfcecn, 

SBenneer 2 iruUt 3 bu to Saiibc teen ? * 

iücnn bc 3Jcgge 3 riepet, •* 

SSenn bc 5}.'ogge " piepet? 



©enn be go((neu 9Jingen 
3n be Jliilcn flingen? 

1 etott*. 2 wann. 3 niitlfJ. 4 jie^en. 5 aisajen. G 
reifet. 7 «cofi^. 

") Eiefeä üicb tt»itb atä SBievtcnfieb gefnniieni ber Stürd) 
wirb aiii^ Slbetar, ©tetjer, 51iintail unb Üljetaie genannt. 
Sa« SOort ü-U „.flintertringer" teteuten, Irie ivit bereits 
früher bemerttcn. SlUertingä tcnnte in tet S(i;lupfl)U'C btt 
Scatiji beä .^ctteitragcnJ (engl, bear) liegen. 



54 



golftcinifdie fxtiet un» t)i)lksrcimr. 



gScnn be robfii 'llx^i^dn 
3n tc Jlillcn f(av'^.^cm? 



Wleeiämmfen, SOJee. 

aijoclämmfen, Wi(c[ 
£iU i'amniffit lofp ' in't ^olt, 2 
(St jlött 3 fif au cm Stccncfcn, ^ 
2)0 fcfcb 5 cm W(e '^ fin Sccncfcn, ^ 

5)0 fccb >* bat Säiumtcn 3)Jcc! 

aifcclänimtcn, 9)lce! 
3)at l'ämmfcn Iccp in't ^olt, 
et flett fif an ccn Stöcfcifcn, ' 
2~o bccb cm irce fin Jlcv'Vflff"^ '" 

2)0 fccC tat S?ämmfcn ü)Jcc! 

9)}cclämmfcn, aJJcc! 
£at JL'ämmfcn Iccp in't C^olt, 
(5t (lett fif an ccn gtriitclfcn, n 
5)0 fccct cm n<cc fin sgütclfcn, ''^ 

So fccb bat l'ämmtcn 3)!cc! 

SUccIiimmfcn, Wcc! 
2at l'ämmfcn Iccv in't ^oit, 
Gt flött fi! an ctn 2övcfcii, '■' 
2o bcct cm U'cc fin Drcfcn, '^ 

5)0 fccb bat Sämmtcn aJfcc! 



Slaav, min Jlinbjcn, flaav! 
2 in iHibcr I)i;tt * bc Sc^aav, ' 
2in aJJcbcr V^ant't » cn iHMncfcn, ' 
Slaav to, min t;artlcc« 5 -ööncfcn, « 
Slaav, Jlinbjcn, flaap! 



.§ör! ^ör! t;'ör! 

2«at flcit ' töv unfc 2i.^r?2 

2 a |1cit cn aJknu mit fincr Äic^'cn, 3 

5)c U'ill unf liiti ' Jlinbjcn gric^jcn, 5 

^ör! t)ör! Ijör! 

eiia! QSi, aSi! 

äBcr flöV't 1 cöcr Pkflt tn ini? 



1 lief. 2 ^clj. 3 eä (lief. 4 Steindfeeu. 5 ba t^at. 6 
i^m >i-c^. 7 fein iPeini^en. k fagte. 9 ©lödfiicii. 10 JtöVf- 
iten. II €traiic^Mcin. 12 iBaucblcin. 13 S^uif^en. 11 

1 ^üttl. 2 Si^'aafe. 3 fflanjt. 4 SiSumitcn. 5 ^erj. 
liete«. G Jjüljni^en. 

1 fie^t. 2 S^utc. 3 Stiii^Iccb, StcUt. 4 Hcinci'. 5 
Steifen. 

1 ffVIaft. 2 foU. 3 t^un. 4 mein llcineS 3uifcr^u(n. 



(Sci^aU 2 min Ifitj Äinbjcn boon, ^ 
3ö min lütjct Suffcrlicon. ^ 
Cvija! QBi, aCi! 

Gija 1>DVcia! ivat niffcft im Stro? 
Unfc Iiitjcn ®öfc ' bc (yM'cn fccn ®t^o. 2 
Srtioflcr ^ctt Vcbbcr, fccn l'ccjtcn bato, 
2)at t)c bc lütjcu öijfc fann matcu 3 ccr ©cI;o. 
(5ija *4-'ovcia! 



Pija $umviiml 
Unfc (ütjc ?Ming 
llUll cof nid) altccnc flaj^cn, 
Siilt fif nortj nimvnmvcln ' taten. 2 

eija 5ßumpum! 



Gija !l«i.'Icia! 
^(laaft ' min Ii'itj Äinbjcn cn 9?rcia, 
5^ocb • bav 3 'Snffcr un Sottcr (;cnin, 
®o fri.jt min lütj Äinbjcn cn fmibigcn * Sinn. 

6ija '4.'olcia! 



a3iifc>fcn ' uun ^laU'cvflabt ! 

aSrinii bodj itnfc Ifitj 2ccrcn 2 ivat ! 

2Dat fall if ccr bcnn bringen? 

Slcfincu un 'iPiaubcIfccrn, 

2'c iit ' unfc lütj 2)rcrcn gccru. 





3^ufi>tcn intn ^§ollc! 




©at flcit in imfcm «stalle? 




C>cnc fd'cnc ('uute Äcfi, 




5)c l;ört unf lütj Jlintjcn to. 




minbc Soh. 


% 


iBliubc Rclj, I if Icibc 2 bi. 


So. 


ÜBonccm ' l;eu? 


%. 


ÜJa'u a^ullenflaU. 


33. 


aSat fall '£■» ba bccn? 


%. 


Älütjfu J un fet a)iclt « cctcu. 


33. 


3f l;cff fccn X'cvcl. ^ 


% 


91imm cn S^üfffl- * 


58. 


3t (;eff fccn ©djüffel. 



1 Ö4nf«. 2 S())u^e. 3 itni*<n. 

1 ivieiien. 2 laffen. 

1 fci^t. 2 t^ut. 3 ta. 4 einen gtfii^mciciacn, rutliflcii. 

1 .SIii^, in ber JÜntccfviattje; man w'M „!8ufflen" au(% 
auf einen sPifttof von .>>,illeifi.iM, SJjmenä i'neio, teiieljen, 
tet ein grcfet Jtintttfteunt a"»«K" f'i" f»"- 2 3)Jab[^en. 
3 ipt. 

1 Jlu^i l-eim IMintetu^fl'icl »etben biefe Sevfe flcfi'tü- 
i^en. 2 leite. 3 iro. 4 feit i<S. 5 SKelilfldp«. G füpc 



|r)iilftcin>ftl)c fittitt um Holkaccimc. 



55 



^t. Ölimm cn S'üffcl. » 

a?. 3f tjeff fccn Süfffl. 

5(. ©üt) to, 10 ivo tu ccn Ui{\^. 



f&am, um Äöfon! *) 
.^''äntten fünt fo fötni, 
5^ü|yc C^äntfcn füitb fo fiiuiK, 
513 bf ^ofni 1 U'cfcu fdjaU. ~ 
©diuf 3 in *ilDcn, ■' 
a3fffer {;ett fiu 5'vo öffUiflcu 
Ü)?it ben ©c^ümcr 5 \\\s bcn Äo^-'W 
Uli bat iä eil ^iinfcfott. 



aa\\c\ Uli fmall 
J&cft fcfii ©cfaU, 
Äort Uli bicf 
^ctt tccn ©cfdjirf, 
23un luincr 4)Jaat * 
Uli bat t;ctt l'aat. « 



Ävingdhaii'j, **) 

aiofenbau'^, 

Äfctcl up bcm Rüi'c, 

Sunifrni iünb fo büvf, ^ 

3uniferu füiib fo goobf ÄooV/^ 

J^uiibcrt UV fcu Stro(;üot. ^ 



^mgatn- * 

^aiiö a>ojj 2 fjfct 3 1](, 
(Sdjclmfiücf irfft ■! :^f, 
2)0 Iif nicb U'cot, be ii'ill t;f Icorcn, •'' 
■^uu'i un Jpoff ».'ill I;e Licrtocrcii. >• 



anilfl). 7 Söffet. 8 Schaufel. « ilinntoficl. lü fiel; ju. 

•) Sicfcä Jicb(f)cn luivb gifuiuicii, iDcim iiuin bcn .Itinbcvii 
fvicitnb bic Jjänbi^cn jiifammciilMjUliit, mn fic 511 kft{iii'irt)- 
tificii ober ju ctljdtcrn. 1 Jlut^cn. '-! fciii foll. :i frtiicli, 4 
Cfdi- 5 ©djictct, tiiä l'rct, womit bnj S3i-i)b in beii ÄJatf. 
i'fcn ncf(l'oticn wirb. 

1 a>;aji. 2 ba« (.igt ((ut. 

**)Jicfci!cr|'c fiiiiicn bic.§i'l(lcinifrt;fii TO.itrfjcii jii einem 
Suiel'!, luotei fie im Jticifc fiemmtiiiijen. 1 tlicucc. 'i jiii. 
ten ßaufc, lucljlfcil. 3 Slvcliljut. 

i Cm.iaiii ober Cniijnvn (eiiieutli* muj) c8 Dmgnnii 
Ijtipen) tcbeutet: uiiuicljcn, wn Jiauä }ii .giiu« dc^cn. ^Tic 
.ItiKiteii jidjcii iiamllrt) im 'äommev lOcfu'nbetS im .golflci» 
nifrt)en Slcrfi-n Sltumunftcr) DiMi ifmit jii .yuuö iiub fiiiijeii 
ol'ificä Vieb, roofuv fie eine flcinc Wabe erhalten, ßiiier bei- 
JJii.nten tMijt in einem Slmbc einen tocien Snrtjä ober eint 
tobte Avil)«. lleDec eine dljnlidJe Jünbcvfittc tei bcn Mltfivie- 
cl)en nnb i)lcnqiiccijen ^vibcn tviv in ,,i\--xy ^-j'^iol (jMiJLxiv.ä, 
SJeu.iricrt'ifrtje 'i-olffiiefaniic. 3n 3ufammenflellnn,i mit ben 
un« aufteiva^rtcn aUacic*if(lJen!l>clfflicbCin." a»iic !I4, 95 
unt Uli (icfricrt'en, wo n>iv ta« altiitiert)i|rt)e nnb neu.irie' 
djifrtjc Stbivalljenlieb ('/j>.iO(i-jir;[j.a) j,„ Hvten ncl'fl lieber- 
fcOunj mitilieiltcn. ((Jin jivcilcr X()ei( iienane*if(^eir '-liclf«- 



a3rob UV bc 3)ran, 
<£Vccf üniier'ii SBicm, 7 
Gier in't 9Jcfi, 

£f Uli iviif ßiiit, be iS bc 2?efil 
Q(o if l)ier i:orbüffeu s u'eer, 
2)0 ii'eer (;ier uir aS i'oof '■> un ®rnä, 
3)0 li'nan '" (;iev feeii riefen n ÜJJnnn, 
£e una bell i'übel ''-^ füKcn fnnii 
2)iit en €d;ilIiiuT bree, feer, 
9.yoin't oot cn (nib 3tietC'baler iuecr. 
a3alH-n 1^ in bat JjuuS faft " 
2)0 l;ansit 's be langen SDiettuntft, iß 
©eilt unS i'on be rangen 
Uli laatet >' be forten '« mau l" t)nngen, 
®ünb fe Unit fteen, 
<So gel't unä tiree für een, 
' Süiib fe en dete 2" toCn-afen, 21 
eo fönt lui 2'^ fe licferä 2^ fnafen, 24 
(iünb fe mat fett, 
3e toter aä fe fniefft. 



SlicVin Gaffen l ivöf li'i nieien, 2 

(Stößeln ivöl U'i taten flaan ; 3 

Sunge Sumforn möt an froen, -i 

Oote Sl-ioL'cr taten gaaii. 

3t tü'i cn Äoert un be irat loovt ^ i]ctt, 

2)e Dot' nod) irat öt>or'n ©teert '' l;ott. 

SJaiuinann, Diananana, 

Svroott bat Saiuocrb ocf mau to! 



>Öci[a iiv bat eono 2?eoit, *) 

■giovfa iip bat aiincr! 

äLn-nn nun gro ' ben 21ffc()eob neem, 'i 

Äroog 3 if ii'ct en annor! 



^aucttiHcd auf einen Qepiaiitcn 
®f)euiann. 

Q}un oencm töfen CGiofl 
£a fricg it nir ao jjiof, 2 



liebet foliit.) 2 öutfjs. 3 r>eijit. 4 li'cif, Bctflc^t. 5 (enicn. 
a i'cijetjren. 7 Cucvfianiie, ivoian SIei|(t) u. bfll. geninil^eit 
luivb. i^ Dov biefcm, novbem. 'J l'unb. 10 uu'ljntc. II vei« 
cljev. 1.! a?cnlc(. 13 oben. 14 fcfi. 15 Ijiiniien. Ifi SUJett« 
iinitjlc. 17 lapt. 18 bie fucjcn. 11) nur. ?l) ein i'ipcijen, 
ein SCeniii. 21 5cr6rc(i)en. 'Ä lonncn mit. 23 cbenfo gut, 
glcit^reol.il. 24 tot^en. 

1 reite Öierjie. 2 ttoHcn inic mäfjen. 3 (lefjcn. 4 freien. 
5 gelernt. Stcrj, Steip; b. 6. iDctt^cr ni(l;t mit lumvirt;- 
ten JJlcibern einlitrtie^t. 

*) 2iefe Serfc fingen bic Jjolfteinifcijen a'nucrn, ivenn fic 
i^rc Sraucn netten looUcn. 1 meine ätaii. 2 na^mc. 3 
I<efi>me. 



56 



^olftcinifd)« f'ititt unti Valkarcimc. 



Silin Gfcnb iin min ^Icig 
Ze l)tj\ 3 it alle 5)nij. 

Sctnib bc iTni] trift nn, 
So ijcit J tat >2d,'fUfu 5 an, 
5111 Sdji-Htcln 6 un all Imi» 7 
(£(^nult fc mi an bon ..<Ü^VV- 

2(d), DinDi-rfd', ^ locnt mi bed) 
Ser ccncn eoelinq 9 nod), 
£i>c^ lat't 'ö min gro nid,' ffcn, 
5Dcnn fc tillidH" infccml l'~ 



£icb rtuf ein trtitjlufligcig 3!Jlrtbd)cit. 

©0 ccn, tii'oc, brcc un Scor $aacn l to mafcn, 
a?alf i'öv nn Onlb riifln-cn^, talb ö!^cl• bc 
Sieb, •■i 

a3alb nifijcn,3 talb Äonticbano, (;cnlijc Saafcnl 
ÄD fri>liijc Stunbcn, o (uftigc 5ifbl ^ 

2;cn gcot 5 nett to fetten, bat ÄiJl.'fen to brcicn, o 
iTen l'ief ivol to brecjen, ^ be i'ojl ** j^ar§ 
rörut, 
3ä frie U'cl a-at tetcr aä fvinnen un neien, ^ 
5?'at bringt nn6 ocel i'eesbe i" un niaft uns 
tor 5BniK 11 

Üuflig fien, ^inc^cn, banffen un fpringen, 
a3ör i'^ 3toi UV, Irtt 5öt feen 13 traltaltaltavnf- 
tera n. f tv. 



^rtnFItcbcr. 

3?rcber, it un bu 

5Di gaat • na a?nrtel)u', 

äi>i^It '^ bcn i'nuifn in ÄeUer fnHJfn ^ 

Un cm all fin ^eev uifiqien, ^ 

Srobcr, if un bu 

SBi gaat na $urte:^u'. 



3f ging 'nmal na'u Olngamm l tor Jlöji, 2 
3f meen, if itnU vec^t luftig fien, 

1 SBcit. 2 Steven, SmUn, S*tltrocrte. 3 1)aU. i gfjf. 
5 ©iljcittn, ärtJinivfcn. f. 2<i)ujycln. 7 Sörfc. ti SlartJba» 
rinn. 9 eci^Min.i, \tH)i ipfcnniäc. 10 lapt. 11 mcUcidjt. 
12 ^crcir.filnK. 

1 Srtjtitte; vom ftanj. pu. 2 ©eite. 3 neigen. 4 3cit. 
5 guj. 6 treten. 7 ttaflen. 8 Snij». 9 na^en. 10 Siebe. 
11 juv (Prallt. 12 ^cbc. l:i fc^en, 

1 gc^cn. 2 mollen. 3 fciei^en. 4 auslaufen. 

1 Dcle O^iimm unb 3iic @amm ^cipen }n;ci Sdefci' in 
tcn .'iiamb. ä>ici:lanbcn. 2 juc Jjcitjjcit. 



Un foov nii 'jnll tun SBranbeivien — 
Ü5i>r grijjt, sör 5ri>)l, siör Srcfl. 

fliegen (yet • a«otterme[f 2 *) 

Un fi>'.'en 3 Cvfl ^^Jhnnv, '' 

Un li'cnn bc Sdjo 5 iierfa^cn ^ fünb, 

So banC't" U-'i up be Strümv! 



Un iä be i'unr nirfj en bn^^igen • Sd'clm! 
Jqc u'ill bcn iTanS for 'n Si,>c<ling IjeWn, 
Sii(), 2 iiio Ik I'inft, füf?, ti'o f;c fvringt, 
S\id, 3 ivo be £üi>el fin ®elB ».'ertringt! 



J'ior, min Si>n, i if n-ill bi leeren, 

SBenn bu irarft ' to .fiinrelteeren 3 

Ober ffijf * io ®'i)1f tffben. 

Stell bi ja nidj fli>frig 5 an, 

ITenn man füll ^ bat ninnmer glöt'cn, 

aüat man brnn in't Sicf ' f laan *> fann. 



Wlin ücd'ter, U'cnn bu frcen i iiniüt, ^ 

So nimm bi eenen Q.HiV'cn, 3 
!De fann fm iHob mit Snoffcn * ijorbeencn. 

So fannfl bu lange flauen. 5 



58nmtamtcicr, **) 
2^e Äatt 1 bc mag feen Gier. 
OTnit mag fe benn? 
Spef in be *4>«i>n- * 
(&i, 100 3 leftcr i0 nnfe üJiabam! 



Se SBinb be ii<eit, * 
2)e <§aan bc freit, ^ 
JTe Keffer be tafft, 
Sc ^Icff ffeit 3 adjt. * 



Ooobn 5(benb, gcobc 9]agt! 
mt IHoofcn tcbac^t, 



•) Tiiefe« üicb loitb von ten JFiijlflelniWen IViuetn bei fvo- 
fcii uiit unUcii (S'cUiieii iiefiiiiijcn. I neu» Gllen, fotl ben 
llcbcvtinp bcjcidjntn. 2 «uttcrmili^. 3 fiebcii. 4 Stiert- 
5 2*nbe. li i'erfojfen. 7 tanjeii. 

1 ii'lrelliafter. 2 fiej. 3 |*auc, gurfe; 6fl(. Vijkon. 

1 äol^n. 2 n'iiji. 3 Sdjmaufcccien bei Jtintlaufcn. 4 
fcnft. 5 gierig ^ineinfil^luifent, geftäpig. 6 feilte. 7 üeib. 
8 fi^logen. 

1 freien. 2 ftiUfl. 3 ipfaffen, ©ei;lti(f|en, ißrebiger. 4 
«rtjn-ajen. 5 frtjlafen. 

") tiefer aieimfcnid) njirb ten Äinbern »crgefungen. 1 
Äade. 2 lyfanne. 3 n'ie. 

1 tvebt. 2 Iriifit. 3 f.t'tagt. i Um s ll^r Olbenb« |)fle» 
gen tic Jjelfieinifit'en Jtiiicer ju Seite flebrai^t j" «jetKn, 
»oMuf fii^ tiefe Jlnimenreime bejie^en. 



/Itunliatt J?ombiirö3 utili »et Tlmgcflcnl). 



59 



mt iUcCiKlftn 1 tcflecfcn, 
Äruin.' ' üniicr bc 2>ccfcti ; 
aiicrjfn frcfi ii'cl iv' luiä ircbbfr fvvccfcn. 



.!^crr TiimiftoDHi, ^^v-rt Saniicfioom, 
5i}o gvcii fiini' tinc 33InDcv! 



©rijiifl bu nid) im ÜBintcr, 
<Ba gvönfl tu bcc^ im «Sommer. 
.§orr 2)oiincboem, ^cvr ^niinctoom, 
9So grün fiinb binc a?(äbfrl 

1 SRcIfcn. 2 hielte. 



^itntrart ^ambitr^e ttn^ tr^^r fCm0C0cntr, 



aSIiciut, Sübe, ^>icr cn SSitjen ftnl;n, 
Un feilt mal an bc 3fciiOat;n I 
SScr Kivr 2 ivotef)'r ^ bfrijlicfin badjt, 
äi'at «nä man fc entgegen lac^t. 

üiömt •* mi eu ©tabt, be fo icat I;ett, 
2.B0 allenä iö fo fmucf «n nett; 
So'n 3fcntal}n, fo'n QUtmanno()ü[;, 
8o'n aSall! fo'n Uutfidjtl nee! nee! nee! — 

3^^"lm ftrig waljt bat ©V'^irficoort ttifft, 
2^at et man 5 cen fo'n ^amtcrg giijt; 
©t glieft, '' irotjen mon tlicft, fövU'a(;i: ! 
£er fmncfjlen oumfer ufp en J^aar. 

Sftiitfc^ wi eerfl m.^)) be 3fenta^n, 
SBer ii'uU benn irol to Scot noc^ ga()n? 
ilJä! aä en 23agel ' fleeg ^ toi benn 
3Ja Söarbot^) » un a3cerlanncn i" ^en. 

®rab oo en Snoor'* UH^^jt I;en be 33a^n, 
aJIan Dntuft man np^j ben SSalt to ^a\}n, 
£enn fann ocn ^amtorg iiut eUeen '2 
3n't 'Shuil be l'üüb in ^Barbor^ feen. 

"ffiat ii-arb '^ bat för en Uv^-iflanb fien, 
SBenn't lo^geifit uv»? be ofeufdjien; 
Zu reett, 'J bat gtöö' '5 id feterli^, 
2)e3 5;aagS fief^unnert aSagenä nic^. 



1 GifenSa^n. 2 ^dttc. 3 früher (e^tr). 4 nennt. 5 nur. 
6 flleii^t 7 SScacl. 8 flitflcn. 9 ScrflCborf (!8ar()l>or)!), 
etasti^en tci Jjamt'Utii. lii «nb na(^ cen SiictUnttn. 11 
2rt)niit. 12 Jcectmann. 13 iritt. 1-i rcit^tn. 13 glauOt. 



S'e eerfle 5ieb, "5 na, gfös't mi to, 
iTa 6Iifft feen »DJinfd), fo iSlann aä gro l~ 
^0 >&un§; mat eten fni^^en '8 fonn, 
2'at rutfdjt ocf ufp be 3fen6a(in. 

2;a bröp^it't fid '^ benn oo! ganä getrif, 
Zat !8arbor)3 mal in -§amtorg iS, 
@o'n et)r2o ^efj-21 an nod) neemalä :^att, 22 
J^at to im'3 ü'im.nt en ganje ©tabt. 

Hut a3arborV UMvb in fortcv 23 Jicb 
6n <£tabt, beröömt, fo trect aä iviet; 
£ioc^ nimmt man't redjt in Oogeiifc()ien, 24 
(so u-arb't wcl nidä ad aOeevt(;c(iüüä fien. 23 

S^e nc^mt 2c unä benn vedjt in be .Stniev, 2' 
3)e a}uur oof, icenn be (Sevteern rifV;'^^ 
25at leert fid tn be Csfentatni, 
SBi brunft na >§ar6org nid; to ga^n. 29 

3)eä Sommerä is't oof gar to nett, 
SBeim man bord) 5^am^) fid faljren lett, 30 
Te ftitt feen fairer, aä be l»eer; •''i 
Oc^! irenn't bo(^ man fo iriet eerfl lofcr! 

Oof in ®efellfd)0VV \atjv iri benn 
aiiit jlalii'er im mit Offen fjen; 32 
3;'enn fctjlt et unO nid) nn 2)iufif, 
Sfflenn Wahrer tieft nn Sirine gnift. 33 



16 3eit. 17 gtnu. 18 [tic*cn. 19 tvifft c« M. 20 fo eine 
tf^re. 21 ^atcn. 22 fltfial't. 23 tutict. 24 5lu<icnf(f)cin. 
25 üßitt^s^iinfcc fein. 26 nehmen; 27 .(Jnelre, J!iuiviant|e. 
28 tic övttccrcii reif; tcr tcrtiiieu ijiitcn unb riclen C5rb» 
teeren wenin njitb tiefe öegenb bal (SirbDeeienliinb genannt 
«nb »en ben .^nrntnitsjcm viclf.idj 6cfu*t. 29 gc^eii. 30 
Wpt. 31 '4Jfetbe. 32 mit Jt.Utcin unb mit Dt^fen ^iii. 33 



Sitmcnif^, @crmanicn4 äSotfctftimmen. 



5» 



^unliatt Jjnmburjjä uni in llmatflcni. 



Gen 5)cfI3i flci^t atcrä nü nic^ an: 
STat man oof mal ünifmictfn'*^ fann, 
Un ircnn fo'n üofumtio mal fpringt 
Un unä fliuf na bcn Fimmel tringt. 

3)od[) bat ^'affccrt, inaaft ju fem Du.iT, 
5Bet n([e Ijunnevt 5atir eenmal, 
Sövi).n 36 oof tclcgt uvp eeuä l)cnuut, 37 
5ÜIan flüggt 3» mal uVP — un benn ie't uiitl 3'J 



2»at ^icmdö upp bcn *>rtitb: 

ajon .§anblvavfgtübon linll ief cot inä trat 

tertcU'n ; 
aSon SKeiflerg nic^ auf en, d) nä ! co! ton ©efeU'n, 
Ü^enn ecn a(;n anncv fann nu ecnmnl nidj tcftafin, 
Sc mcpt tc(;ccv, «« gninn, tergnögt tcrclj't 

;t'eten ga(;n. 

Gn ^anb»ravft'mann bc irarb nüt Siecht wff 

büffer 3i'elt 
5o bat, »vat man uvvfi"'">ä • nicd miffcn fann, 

gcteUt. 
!5o 5(bamä^iicticn iveer notl) hiter naafton Äraam, 
Töxi^ ^anbiiHirtöIüüb iS cer)1, wat loc« nn 

fafl uv fam'. 

Se bfgbc '- >ganbtvarfäftanb t;ett eenen goUnen 

Bpct, 
S^i Sffiet un ©vaavfamfcit fümmt neemalö te 

in ?1cct. 
<£o'n >§anbUHivf§manu iieitjt ivijj, Ijctt I;e fien 

(2aaf man Iccrt, 
SUöiJt cm bc Süüb tucl fam', bcnn (;c i3 jcm 3 

UMt UH'CVt. 

®fi3!lt fft i'C Äaifor lud uvV [icnen gelincn 

Uveen, 
.<?unn T'c afm ^O'iu^n'avfytüüb Ivel ■güüö un 

Slötlcr tcon? 
SKccr md) bc ^'celc ^ 55e(t man 3?ööm «n Oraä 

nn Sanb, 
SBcnn nirf; be C^iflubu-arfämann fc ccrfl fjart 

fett't in Stanb ? 

3>a ivccr feen Stabt, fcen Äarf, fccu j;iuuy 
un cof fccn Stall, 



iinb @*n>ciiic quicfcn. 34 Sftcil. 35 uinfitiiKlpcn, iiimvcv 

fcn. 36 lauft. 37 auf ein« ^iiuiiiJ. 33 ftic.it. 39 ifl cä m«. 

i (MC Sluntc, jt8t, LjCiiciiwiilij. 2 tui^linc, vcdüfiljaf» 



9Jaaft lööp be ÜJünfd) üm^er, a» bot bcm @ün= 

ncnfaU; 
jTuum aber fecm tcgaiy be trairc -§anba"avfä= 

mann, 
2'a fc^mff Iie oot in'n SnuvVß ' ben Öüben olleä an. 

>§£ ftccb jcm UHirm un nett in :Iüüg bon Äo^p 

to i5ect, 
JQC flacfc bot 9?ccl), t}e broo jcm SSecr, '^c bacf 

jem a3roob; 
a3oo .Rarfcn, «gctjool un S^m-i, maaf ^uuärat:^ 

tianf un nett, 
Söi" riet' un ringe l'üiib, SdjavV'/ * S^ifdö un 

€tcol un aSctt. 

JEcn J!enig8troün fo goob a§ Suucrn=5)5Ioeg 
un dcg, 
£e tvairc >§anbir arf ämann trcc^ aUenS bat toirccg, 
£'enliimnuHieegcn'5oorn,'bcn3^agcIinbe9Banb, 
^c £)rgcl in bc Äarf, bcn l'c^fl in tc <$anb. 

Sülffl to bcn Ävieg maaft ijt bcn @atcl un 

bc Stint, 
Un »vat be 5Winfc() irel fiinjt te beben \\f>(b erfinnt, 
Äanoncn un Üafcct, mit kugeln Ifitj nn groet, 
JTc -§anbivarf(3mann (;c(pt I;icr allccn man unt 

be ^loot. 

3^c ©djipvcr fallt to ^äicif na Dfl, Siloorb, 
(siib un aBcil, 

Un bati bci'^it bcnn oof bc^anbanirfiMnann bat 
S3e|1; 

9((;n cm irccr irol nod} fccn Äantiiffel § mal 
to fricg'n; 

5Bon<2uffcr,Äoffe,5^cc un fo a-at ti-illief firieg'n. 

®at fcggt bc Äoej^mann nu, irenn i}c fo 

bi(f ficf bcii;it; 
SEcfccn ^ I'ctt lud be Sdnilb, bat ^e fo goob 

ficf jlcifet? 
Siiim fuU Vi ®elb un ®oob bc 3»inf^ oof 

ni^ tjcrgcet'n, 
9Ja DJietraag nicf; bcn Staub, ucc, na 23ccbccufl 

to mect'u. 

ar-at 13 fü'n Snieber ni^ bör bcelcn anncrn 
U'ccrt, 
5^c una mit aSücfä i'^ un 9Bamnu^ fo nett U- 
becft bcn Stccrt? 



fcnc. 3 i^ricn, 4 (laiijc. ."i im 'lüiuicntlirf, ftfilcirt). 6 ©itfr.iiif. 
7 S^urm. H .(Jaiictfcl. V irdd) cinci:, »cc. 10 .gcftii. II 



^Umtintt gninbrngg un» in ■WmjfflcnS. 



59 



Tut \vi fl§ ^uifcbciö nu ni^ nietjv toc^t itm()cr, 
aSat U uii§ Ärijtcn türf) \vo\ uicl; to vaabcii lin-cv. 

5)e (£(f)ocflcv iä cit 3)Janu, 'con \v\ ool U= 

iiH'u " mö5t; 
51'o frccfldi U'i ii'ot ©djoo uu ©tctucdi an be 

Sööt? 
£cid) »rfiin fccn J^(inbii.'arfämnmt, ai büffc tH'i= 

bcn, \v(a, 
<£o f;avi- fem «scftceflcv i'cbt>'r, ffcn ©nicbcv 

5ÜIU3 un ©djfcr. 

Oof annvc >§anbnmvfälüüb , fo'u 9.liuiiv= un 
limnicnniinn, 

©o'n ®rcjt = un ^(ccnfmitt ftciln, fcvaM(;r! nid; 
ünncn an. 

S^e S)if^er, ©Iäf(^cr oof, te Svfiv i~ un Mc^- 
^jfrfmitt, 

3)e »pütjcr un S'o^^JSfcr 1)ört mit in0lecg uu®(ibf . 

aSIefbecfcrS tvnuft iin ecf, un a31itfcnf[ä= 

c\(xi '^ fünb 

So gcob asi aU tct}C0V\ ■?« ^in un l'cff man spinut. 

Ec »öfortnnufr fiilfit, pf(\ilicf l}( ®üttfä ißciM-t 

Cvcrjt ünncv'u >§aamcr fviiV3t, ije (jct^t unä bort) 

bvin foovt. 

iJlu aii'cvä (;cff tri uorf) nitfö in bcm ftaW^'^ 

Sicf. 
2Bd vaf;b irel in be Äänf H bat tütjc, raarc SBicf, 
w-cnn a?äcfev, «Slart'tcr, 3?voor, »renn uirt) be 

^iivev lueev? 
5)cnn fuuanrevn \vi ivol iiuiät '■'' un aBövtetn 

uut be (ier. i*^ 

SBeet fite J&nnbtrar!älüüb, bc icf Incr ni(^ teröör, 
StBiel mi bat gav to iviet, ben Oiiem to fofen, \icx, 
STe feil' icf, fort un goob, aä all be anuevn an, 
Ql()n bc u^.'Vi^i'in"'3 be aSelt Vertu nic^ teiven fann. 

01i(f3 t;ett, uicfä iä bc SDJiuf*, uicfä lövvt ein 
langä ben 3^avm, 

iTc^anblvavfämanu r.iutt eevfl fid otet em ertavm ; 

Un fümmt tolegt bc £oob, benn l;eet et: Win- 
ftev, t)cv! 

3JJafl£ (2art im boo bicu S^ej^, be W\n\A}, t;c 
nuitt tov (5er. 



So bc]\ icf, nct mi büjt, böv büffen 3Siemet 

lecvt, 
aSat uuo be a)JibbeIflanb, be ^anbti'nrfSmaun, 

i'3 »reert. 
'^od) fall be Äiiu^tev oof un be ©eteerbe leiu'n, 
Un -^aunlung im Sebrief unä alten S^nfirung 

geu'n ! 



3ßrtf bc heiben SScttcrö ' C*5oo&6cct 
uut .^rtuibovjj un 'itKooifavt in be 
2ötn&HiöbI to ^taab ^ tofrtmcn 
furtctt I)cfft öon twegm ^ecc un 
^vannivim, 

S;. Süt} 3 ba, a?etlcr ©oobteer uut .öamtorg, 
unllfamen in Staab! ii'illfamcn in be a«inbmi.>l?ll 

®. Sd?I.Mu-n £anf, ä>ettcv! aöo ' gciljt bat 
bi benn nod;? 

5'. äliutt goob fan, üit 't teetev a-arb! a«at 
föijrt bi benu ua Staab? 

©. 3rf U'ill eegent(id) ua 3?vemerfööv bon U.'e= 
gen en tütje 'Jtarffd)aft. 5 S^e Äraam io ba 
'u iMtjen in'n jlnütten « nn fo bad) icf: „«ScK'ft 
iä bc 3}iann" un fett mi o^P ben Samver. <■ 
Äaunfl bu mi nu luol ceu'n gooben 5oov= 
uuinn nau'iefen, bc mi foortä s anebei: tvingl? '■' 

:I. (Tat U'iU id t;üüt 'o ii'ol Hieben laaten, benn 
bc aSccg fünb fdHedjt un l;i'uit Ouidjt tliffft 
bu rul,ng f)ier. Jlumm, fett bi bod;, brinf 'u 
©laä Seer un flicf bi 'n <PieV S'it-ad an. 
Su (nift mi i-'on i^amn i' iviUfaam. 

©. 2at ii-eet icf un ii'ill mi oof nid) lang nö- 
bigcn laaten. Sjöv morgen frei) Jllod tein '- 
faun id micueu Qlffaten " tod) nid) goob 
fvretfeu un benn fanu icf all meifl H iu Sjrc« 
mcrföifr ficn. Sriim tovp! 3cf tlieo t)ier. 

!J'. Xal ii traaf. (-Cic brinf t cm to.) ®cfunb= 
t)cit, Setter! 

®.' 3)anfe! 3tf mceu 't oof fo. Suugc! bicn 
a3eer ii goob. 

;I. 5^at freut mi, trenn et bi fmecft. ©egeu 
^ielm ficn a3aierfd) fann bat aterft boc^ U'ol 

nid) an. 
®. Gt)rlid) gefeggt, Ülec! Qlterfi Mcl fd)eclcni'> 
beit)t bat iiic^. ai?on fütt, bc a?rooerö l,ncv 
in (staab boot [\d 2)Iol). ^'^ 



UUxt. i'i Ttciljftcr. 13.<!(cmvncr,S3tcr^MlIaott. 14 Äüi^c. 
15 9!üfTc. IG äßiirstin a;iä bot ©vtc. - „IpUtjer" ^ci^t 
ein Sorfcr. 



1 n-ctlec" nennen fiel) (iitit) (\iitc »veiinbc, kic fcii« 5'"' 
«mbiTfuib. 2 tic Stobt Stabe. 3 fieti- 4 irie. ö^we.ien 
ein« flcinen ISvti.Dait. fi im ünoten, Vetwivrt, mit ^^^^.•^c■ 
vinfciten tevlninben. 7 Samtifi.-^iff. 8 f"!«'!, (oälCK«)- 8 



60 



/Huniavt IJuinturfls un» Der Kmöcociili. 



5". £nt boct fe im fintt oo! 2(fnc^mcrS, fit» 
teilt ii'i Her eeiKii a.>eiceit Qffjm ben Sßraim= 
ti'icn t;'cfft. 

©. @o gcKjt bcit in 'giamtcrä oof. SScI ccvber '" 
fitniunl** bc i'rocerS gegen te ooU i'üc()i'9 
aiitvoccn. 20 OKimmo -' trun! 23eer. Äan= 
tiijielbranniincn 2'^ im beim bon bcii lefteru 
Sdurn im ^oniijaif mit ''4>reijfcu, tut bnnif 
be narbeibcnbc ü)iann, im Söicu bf ficnc. '« 

^. 9Ja U.-at bii ba feggen beifl, iiuitt iif gle» 
t'on, bnt bii bien i'vaumvicnfdient nngeten 
Iicj! un in'u 2>ereen gal,m24 tü|l SBat briffjl 
bu brnn nii föv 'n -gianteerung? 

®. 3(! tun ^vcgev^ä tör aä iin/'^^ Woot bat 
icf fcen QSrannu'ien me(;v ticifö(.ien boo.-' 23eev 
im .Söffe teff icf nDevjl im bat äc^t. 6en 
®Iiv3 QBicn fc()en£' i(f ooE un uc^in' mieiien 
SBien l'on goobc ilüüb. 

!J. <2cgg mi mal, ivo^^ tüfl bii benn bato fa» 
men?2a 3(f n-cct bortj, bat bat 58rannH'ien= 
fc^onfen in .§anit'org l'öUifcl) ivat affmicten 
beit;t. Un benn nii gar 'S Sünno6enbä -iiOenbö 
bat (£ilentiinn. 

@. 3:at iriU icf bi In Aorten 3» scrteUcit 5)u 
Iiefl ja mienen oolen ©tI;ooIfoUfcg, ben jlar» 
fen .$laSpcr, nocl) fennt? 

li. 2)iim ®ctt! i'3 benn bc boobt? 

®. 2:at i'3 fje, Iciber Öott'ä! .^eiä o^Vn-Sran» 
fenhoff an'n ®ü^^ern.'a()nfinn 3' florten. 

St. Saniinerfd'aab um ben groben Äecrf. JTat 
U'eer ja ctevä^' 'n Shitän aä 'n 6'eH'Ccm33 
— li'O funn benn bat angatjn? 

®. Za, bat fegg man ncclj mal. Sruvig ge= 
noog li'fcr bat; all iiiien ®aag iraar icf' 1 3^ 
uic^ »ergeetcn. ■^c fUd) 33 jümmerS 36 fj 
mi L'rrtcfeeren iin tciiial 'i5 Süntiaüenbä 
Q(tenb3 iveer Ije fafte 3' ü)iann. Q.'erbeeiien 
befb Jje fir, goebgaiuig^s irrer lie, unfeeben39 
bc Qlimern benn: „Äumm, ÄaS^er, c\bii 
©cn'n mit?!" fo funn tje nid) „9'Iee" feggen. 
^Jfcfraat nä bc jungen Saarfenö ''o bat £rerf= 
frcetcii leert, ^' fo leer ()e M*'^ tu i'ütjen 



Itclttt ttmjt. 10 (icutc. 11 Jpci-5Cii. 12 Jt^n. 13 Jlt^ola. 
teil. 14 frfjiMt fo iin.icfa(;r. 15 i'crfrtjitbcn fein, Itiitcrfttifb 
malten. 16 ffliiifit. 17 fniliev. is toiiiiteii. 19 teiidite. 20 
aniivjiicii. 21 Sliemanb. '22 .«t.nlcffeltviiniiliticin. 23 Ut 
Seine, a5ucne(inierc. 21 iie.ianiicn. 2.5 Jiniiicr, Si^eiifn'irtt). 
26 Yct U'ic na*. 27 veifjufcn l^iic. 2S ivie. 29 flefpitf 
nicn. 30 in Jluriem. 31 am rilnfcttu.it'nnnn. 32 oter. 
33 (Üi^baum. 31 werte i(^ e«. 35 et Vfleflte. 36 immer. 
37 fefieir, lan^c fifcn Util-entev. 3« frei.jebi.i, 39 faxten. 
40 Sethl. Jl (ttiicii. -12 f.'^e'n. 43 ^iniev bcra. 44 i.)jj. 



bat ©uven un ©v^celen un Icet ficn gro un 
,S inner tolctit 'junger lieben. SBenn (je 'ö@üim= 
aOenbu benn ad)ter'n^3 gitontiumbifc^ feet,-*-' 
feeiu fien 5ro mennigmal ti .Rlocf tein uut 
un feeb: Äumm, Äaeper, gal)-'» fod) mit 
to .Cuuö! JTenu (;aar Iic aterjt jümmerä 6e= 
nen fant ^^ un fnacf et;r ■*'' ivebber ireg. 9!a 
tiröK'en •''^ guiig fie benn meifientiebä ecrfl 
ireg mit lidne-" Jafd'cn un 'n firaren ^o)fX\ 
<So'n i^tjeii na Saplafccnb 5" tmirr t;c ganä 
ii'irrfd;; be £ öfter freeg em na'n .Rranfen» 
Ijoff im ba ireer bat flimig mit em i'örH. 
jleen ü)(infd) funn em retten, benn Sung un 
Setter H'ccren f;en. £en 2.1Jorgen aä Ije flor= 
I'cn ioeer, feem fien gro In mi un maat ini 
be t'itterilen Siörivürf S:at ftecf mi börd''t 
.§art un id miip mi tjör micn' eegen' 5ro 
un ■Siinner fdjaamcn. 3cf rerfvri>ijf bc SBeeb= 
fro, icf iiniU e^r nid; terlaatcn un fjeff ocf 
troo 51 gSoort Rollen. (Sttvai Sdnilben (?aar 
Äaäper oof naiaaten, benn fo'n iingliicf(i*en 
®iH>er tetaalt52 ojip 'n ilecten '.iiüniniö meljr. 
!Dc 5ro iv.ifdjt un X^lctt-'^ nu un l;ett cl^r iH'Oob 
un bc tilinner fünb böre^ bc g-örfvraaf öon 
mienen .öuiiSifeertl) in bc 2(armcnfd;ool famen 
im gal;t örntlid) in'u :Iüüg. ■''i 

S'. ©ecioj! bu benn bo bicn 33ranuiinenfd;en=i 
fcn an? 

®. Soorto! — 2)?ien' .Kraamilii(fen bcrfijff icf 
un leet mi bijrd; mienen J^iuuöii'eertl) in'n 5Ber= 
(cn ov\>i\tl}m(n. Sceerft inilf bat nid) redjt 
mit bc ilÖeertl>fdiaft; aä ater|l bc (Scn un 
Sinner to I'ören freeg, bat id mi Jtasper fie= 
ncr gro un Jlinncr annahmen ^3 I;aar, fun= 
nen fc ficf ti l'ütjen ä" Irebber an un nu fitt 
fe 'ö 9U'cnb3 ganö !.'crgnögt ti mi aditer 'n 
ÄrocS 5' JBcev ober oof 'n @(ai3 iöien un 
anfiaatC' ©ileiuium fpeelt 3"^ fc £)flmiu un So» 
mino üm'n (Sdjilling, be benn tertccrt 39 
irarb. .Stod tmltig dten iS bc aBccrtlifd^ft 
i'ijrti un €trict un Saarm, aä lool cerber, 
fenii' id iiitt' mctr. 

i. ..Summ, fo a-at ()cr' id gccrn. 5^rinf nu 
uut un laat unä na mienen .§uud I;enötcr 
gafin un'n a3ottcrtroob ceten. Xc .Riicdjt fann 
tofhitcn, ß» beim bc 2}iijl;t fieil,'t all ftiU. 

43 iictic. 46 iiffflft. 47 fdittiaftte fit. 48 jwMf. 49 mit leiit- 
ten. 50 Rjfinaitt (gafteUitenM. 51 Iren. 52 I'ejnMt. 53 
V-Mtlet, t'iinelt. 51 iint iiel'en rrbeiitlid; in ter .Clcieuniv 55 
an.icnrmmcn. 56 nait) unt nac^. 57 J!rll^. 5** frieleii. 59 
verjc^rt. 60 jufdjliepen. 61 fe(6«. G2 auf meinen StoU' 
nen. 03 reiten. 04 S.it'ren. 63 lief. 



/tluntiact ^amlmrga unii ticc tlmgcgcnlr. 



61 



3}Joriicn fröt) Ätocf föff'' fannfl tu bi afp 
minien S3runcii''>' fetten un r.n a3remerföör ric= 
ben/'3 tcm göftrenß-' iä bat bodj to bce^.'. ''^ 



Sla, Süüb! nu U'ill en JTööffe^ So iimt bertetlen, 

SSat So gfii'ii"! rcd't ornt(id) iimiifccvt; 

^oä) mööt 3i nid; niicn Snad box 2ööiyn 

[(gellen, 
S)enn bat iß ganö geiriplid? fo i?affecvt. 
jQön : \l\>\> en Qltenb ging icf börd) be (atrunten 
Un quäl mi nid; um ben «Sfanbal nn Saarm, 
llpp eenmal friggt mi Somanb ba to faatcn 
Un I;aaft mi oof fo flantirog in ben Qlarm. 
Srf tief mi iuu: — aSat ^ctt bat to fcebüiiben, 
ÜBat »rill t)( mi? ^e? iä ©m »oot ni^ redjt? 
üant fie mi galin un gal; ^e fülffi U :5iebfn, 
©ünfl fennt J'ic be .^amOorger Äijötfdien fdilcc^t! 
„•§m" — feeb JQC — „Sie, <Sie miipten mir 

boc^ fennen; 
<£ünb (sie iiic;^ be aWngrett; son ba unb ba?" 
Äuunt ^ör icf em be teiren 3iamenä nennen, 
<£o feeb irf fiiinblid; cof to em: 3(; ja, 
Tic lim icf! — „diu, un i(f 6ün bev ©efcKe, 
Ser fiörrig Snfjr tei 3t;nen I;at gemalt; 
(Se njeeten anil, ber mit be SDaffertelle 
5^c u<^(iüiten 2 Sfincn au§ bem il.!utt getjaalt!" 
•giar 3e! ©e fünb bat? fünb <S( nod; am i^cfcen? 
äl'o gei(;t et benn? ii'at maaft benn nod; 3f)v 

Od? 3 
©ünb Se be ganje Sieb nod) U em tileet'en 
Un gei()t fien sBurfd) nod; na be 3eefenfd;oc(? — 
So fröijg irf eni unt "ilngft irol tu'iutig Saafen, 
(Sl; f;e mi fiium ecn ^Intiuoort gekn funn, 
Un leet em ruMg in ben 5(arni mi ()aafen, 
üßiel irf en fööten 3}iinfd;ien in em funn; 
■^e (mar en SdniaujtHu-t, voof Bigavrenflummef, 
(Sn fottcn ^ 9!orf mit i.'il3en ()aar t;e an, 
<Stt fdieeDe Wiü^ mit eenen langen 5Bummef, 
(Sn ur;rfeeb mit en gölten Sfott baran; — 
Jleen *4>Iattbüütfd; funn 6e, Iiod'büütfc^ aüev 

flönen, 5 
So fien, fo artig, Ivie een ton't Jlautoov! •" 
„O" — feeb l;e — „fanft ge(;t fid;'ö am Q(rm 

ber Sd;öncn, 
2Benn i^re S'önc irinfein in mein D\jrl" — 
So ungefa(ir; irf fann't nid) fo tertcUrn, 
-215 rid)tig U, boc^ fo io't ungefiifir, 
51(1), fo en fölHcn nüb'iien ©efellcn 
2)e fummt fo li^t feen Jtijijffd;en in bc Dueer. 



!loIe§t ba feeb f)e: „Sinben Sic SSergnügen, 

aSir tmten morgen 5(tenb einen Sali, 

Im trir fo lidn fiir'ß C?r|1 nid) irieberfriegen, 

Sa toten im (5It=itHUnUon am QlSall; 

od? lüftcrte fd;on lang nad; einem ajJäbdjcn, 

5}enn o^ne 2)amc ii fo'n a3a(l boc^ nirfS, 

Unb iroUeu Sie, Sie fprupfüfeä ®retd;en, 

So fdjniictcn Sie fid; ju Ijute adjt in SSidä!" 

■Ön, biit a'cer uv^' mien'SOiöI'I en redjteß SSatcr! 

a>ör Sreiben geem ben SOJinfc^en irf en Äufj, 

Un jtraaf '' em, bat I;c brumm, aä ivie fo'n 

^afer; 
So fecm irf benn mit eenmal fir in Sdiufi. 
®i gingen 2Iarm in 'ilarm börd; mandje Straatcn, 
äßot)en mi eegentlid; micu 3.ßeeg nid; föör, 
Solegt ba muf) Ije mi benn bo(^ berlaatcn, 
2)enn irf flunn ti mien' >§errfd;aft bör be S'oijr. 
Jo'n 5l0f(^ieb mufj irf nod; een ,Äu§ em geten, 
Un boför brürf I)e mi fo bull be >Oanb, 
®at irf' fung an to gittern un to teben; 
>§e feeb: „Saä iS ber Siebe Unnervfanb!" 
2)n4i(.iging ()e ireg un gvi^öl:** „9Jid; to iiergeeten, 
>!g>alL' ad;t beä 5I6enbe!" — «^ufd;, ireer irf in't 

^uuä! 
3rf f).'oob mi, brod^ mien' >§errfd;aft "Jltenbeeten 
Un fielt mi an, a6 >reer irf gans fumfuuß. 
£'e Oolfd; be fröijg mi: „9.ßat boi(;t CI;r benn 

feilten. 
Sc i'o ja fo tenrirrt un uut bc 2üiit? 
5irce SvevVfii Ijod;, I;ör irf (ii)x eerfl all gröi)Ien, 
<2e fung för bull, — 2)!ien ©Ott, weit beult be 

Siaib!" 
9^u ireer et 5ieb, — mit bemuttmillem J'iatten " 
Sröög um Grlaubnifi irf uvV morgen an; 
3}a glören e^r be Dogen irio bc Äatten, 
Srf ireet nid), Iro en 2)iinffl; fo ghn^en faun. 
Diu vla^ fc looä, irf mag man nid; L'crtellen, 
QTmt fe to fnubeu un to feggcn baar, 
Srf aberft leet eljv gano geruljig fd;ellen, 
Un bad; fo bi mi: 5)at iä all ni^ aa(;r! — 
S^c Ool, be t'inafterbart, be mag mi lieben, 
3Bcnn fe nid; ba ii, maaft I;e mi bc jtuur, 
2)c feom glicf an: „O Äinb! fo laat bat 

Strieben, 
5)e £eern bc fitt ^äer ja irie in fo'n a?uur; 
?aat e(;r man gal;n, benn bett fe mal i>ergni.'gen 
Un »rarb nod; mal fo fünf, brüm laat ebr man, 
Se ic< nod; jung, fe mntt firf büdjtig vögcu, 
Ü.1futt banden, fpringen, fünft »rajit fe man an." 

1 Äji^inn. 2 Moit. 3 ÜKtcr, 2J!cifi:r. 4 fiirjtii. 5 
f(i)ro(i|)en. G (Jcmiitcir. 7 flvcii^tKe. 8 tief laut. 9 §«• 



69 



Jtlimtart f)am\)nrgi utrt Sct Kmgcfltiili. 



S'ot fjof^. Sc £!o\\äj ijiiav ctiiMä iic^ to 

trumnun, 
Zcdj ffcb fc talb: „SJa, im, bnt mag benit 

fieii." — 
grö^ jiunit icf u^)-', fä'üür TrfWfn im [vööt 

lln cnbli(^, enblid^ fccm tc QU'ciib an. 
(£u »rittcä .Srccb, tcfftt mit 33nip[or (sviöfn 
Un mit fo'n ®Icc^\ iro mviii bc Strnat mit fegt, 
Gti ficbcn ^Tocf, l^ütfrfj naturfU mit Sifecn 
Hu en iDiattilre, l' a» be SameiiS brägt, 
Oling' iipp bc Singer, Soofnabcl, ©ranabcn, 
33(apgcclc 2^anjfcl>i>(?, Strümv gaiiS fautcrantt; 
<ao )lunn iff bn un unip mi fuum to vaabcn, 
6t li'ööt cer|l fon uu icf uniK im aU. mit! 
5)« flöög't: ^ato adit. JRrr, rajjctt bn cn SBngcu, 
sBurr, fceb be Jlutfc^er, grab ö6r mieue Zööx; 
•^c fvrung beraf, be @*lng ivurr aveiulniicu 
lln mien Jjerr 3J(aler rutfc^ gano liitt Iicr'jör. 
^c teem tjerin, b( grfip be Oelfdj, beu £>oUn 
Wlit Qlnjianb, geeiu mit 5(nftaub lui bin 5(arm, 
SBi fieegen iu, be ^^.'eer U'cr'u fuum to Iicolfu 
Un oötttärtä ging't, mi uniir tatt Mx:, tiilb 

U'arm. 
5?c 9)JnIer fmeirfiel mi, fung nn to fiefen, 
^c taflü mien Qlntcg, brücf mi eeueu cvv, 
©eeb, bat ^ie in mien S^aav 'i'omap funn rufen 
Un fnüncl ümmertoo» mi ow bcn Jlcw- 
^e iveev in farntte JUint uu firattc •§ofen, 
^aar 'u u-itten Jlragen um, en farntten £oof, 
6u tnmte -JÜIaöa'cfl, in't Jlncvlocf Olcfen, 
iOian Oloot, bat Ijt uut Sdnctlidifcit nidi roof. '2 
9Bi fcemen an. — ©lief fprungen U'elf an 

SBagen, 
<Se fjulven mi un tm ganS fanft ^^eruut, 
33cfeefen mi, ton'n gcot bct an bcn Jtragen, 
Sruvv l'fcb bc eene ficf en SvinfgelC uut; 
3)iieu Ü}ia(ev geca' ein. binnen atcr uecmen 
Unä niedre SUalerS frünblid) iu Gmvfang: 
„?SoU'n <£e jur ©abberote ficf fegucmeu , " — 
So (}eet et, — „etcn ba bic XeH cutfang!" 
■§ier leet icf micu älJattilte, un bagcgcn 
3?efeeiu icf benn en Jtnart mit illummerä oV^; 
J^u! jefet feem oof mien ,5lrifd!an antofleegen, — 
<£o l;eet mien aifater, — bod) im Mootcn ÄovV; 
Sien Jpoot Kiar in bc J&errngrtbb'ro6 l^'c laateii, 
Streef grai'cltcctfd) bat J&anr ficf uvv uu banl, 
Äreeg lui mit ihifia.ib ti bcn 5larm to faaten 
Un fdjrecb mit mi gemacl'lic^ in bcn <£naf. 
£a feeg icf Vieler, Utjrcu, goltnc Äeebeii, 
2)ffittilben, Älecbcr firatt un nitt un tunt. 



>§ier murren Äoofeu, ba ©efidUer fnccben, 
2e Sl^infi^ irccr mager un bat iiJeifibing nmb; 
a)Jafför? be lö'peu ba mit Ibet un a?ubbef, 
üJUt Gierinmfdj, ©roif, IMmenab un i^-er, 
>§ier bräng fitf cener börc^ bcn JTiibbclmubbel, 
üa xöc\> en auner irebber: „^c, 3}iafförl" 
SBi fetten unä au Sifc^, Tt'cc to gcneeten, 
ÜUieu i'ilrifdnnn baiit mi 9?aftaarf no^ bato, 
5Bi brunfen un nntcm u'i 'n bitten feeten, 
£a teemen fien SJrfanntcn uVV t'" t". 
Ciu gung et an cen Smijfeu un 93ertctten, 
sBon >§auä uu ©reeten un ton büt un bat*, 
fTruvv fdnenen fe en 9)hiflrung antojieUen, 
ijon biijfc SEam', et;r Sd'önl,'eit, elireu Staat, 
a>on jem el;r grooteu l'rcvvcntrecfericcfen, i^ 
£c jem ^erünnerhmimeln cl;Icn(ang, 
5}at be ben Äc».'i.> mit ©rönigfeit rördjtrocfen, 
Xat be to bicf a'ccr, a-etber be to ftaiif. 
Zodj tcotä a-cer't uut. — £e Sthififanten fungen 
Upp eenmal mit en fanften SBat^er an; 
>y\u irurr mal a'üt^'cnb bördj eenauber fvrungen ! 
Sc £au5 gung Ioo3, bc OlbgcfcU töran. 
3?i tral^eu, fd'Cttfdjen, jägrvn un H I;o).'Vcn, 
3?i i'acfa'arf ecteu, brinfen un i^erteU'n, 
^i fmcfeii, fiefen, grüfien un In fojjpen 
a3erging be Tieb un laugfam ftöög et elm. 
2)c OlrgcfeU bc fung ba nn to ropen: 
„3-3 eä gefällig, meine J&crru, 511 Xifc^?" 
5)nruvp feem -.Jltics ilig nntolopeu 
9ta'n »JJetenfant im nüblidiflen ©einifc^. 
äBi neemcn *^>fn(5. Sc Jlart.'ciitöller gunjen 
-Son ^anb to -Oanb, ^antüffftn, ilfceretting 
£ato; be 3Bien iviiir infdnnft, ©lafer flungen, 
^uum funn man cctcn mal cor tnt ©efling. 
Soff Stücfen Äarven ^anr mien 2)?aler lantcn 
Un bocl) fpi.>i>r f'c ncd; gräftgen -Kvvtit! 
©ctttoffi ba feemen ncd^ ta'ce Sorten iSrabcn 
Un SeUereefallat, io ivitt nä Äriet, '< 
-Jlnbia'cn, Spötteln, i'eeren, roobc a?eetcn " 
Un teeterlei, irnt icf nic^ nennen faun. 
Sa fd^ien mien Jtrifd'an eerjl mal redjt to eeten, 
^e fung all OogcnHicf fon frifdl'en an. 
Sc iifabifclj tröd; unä anuinerinille laarten 
Un grüc^tc, — uotfi lief' icf bc Singer nn — 
9Ju feemen aber cerjt bc redjten ga(;rten, 
Se grooteu Süfbertetcrä feemen bn 
5öiit fienen 2Dien. ^Jn a-urr ©efunb(;eit brunfen, 
grifc^ netter Olab, "'■ irat 'Sfu'ig mnn ^'oelcn 
iruU, 

5cn. loSiciicl. II für: iDtantiHc. 12rauiit«. 13 ^ftcffm. 
:ic6(tlc(fcn. 11 JJrcitt. 15 Siül'tn. IG na<^ lec Kei^t, noift 



^unimct §atnbu:es unt Titx Umgcgcnti. 



6S 



2)c ©(lifcr ra([c[tcu a-ic iyüür un gunftn 
Uli ümmcr fdifiifoii fc i'ini fi'ifrtjfit '-'uU; 
£)ot be a'ciifif mcöf gräfisicn £vcftatoI, 
5lö a'cim bc ^ötjncr jngt irarb uut cn sBiifct). 
^xin^ fmujcii iri cn Sofb. ^-u Ü)(a(cnnct|lcr, 
2)c CDt mit ba iiH'cr, Kiar bat nüflid) bidjt; 
5iv jini] et boä, in 3uc!)ci nn Jvvanj[;ciflcr, i' 
Un füvig nnivt cn joi)(i(l;cö ©cfidjt. 
(?n J&urral^! ürödtcu fe ben traii'cn Sid^tcr, 
5^c (;c(tt cn Diccb mit noc^ cn annern a}knn', 
3Ui)n |M, ti bc glüfjnri.^n ©ffid'tcr, 
£e DttiacfcU Snmmlinui \cx 'ilarmc nn. 
Sc S'ifc^ U'nvr Ifftig, u\cbct fliuuVt an't eittcn 
Sum Äottiljcn im "Mcä flog uv^) Sict; 
£a mijet bc USicn ficE muüjj man cn Inttcn, 
(Jt tccm, ©Ott ircct iucfun, cn liittcn Strict. 
5Diicn Jtvifc^an mcnij fict gticf mang ^8 tc ©c« 

fcUcn, 
ü}Jit Sonntriiimiit nccm t;c cn mächtig QSoort, 
•§c ünncvici't nid), Ovbnung l;crtoflcUcn, 
Un rafonnir baOi in ccncnt focvt: 
„QT-at i'3 bat t^icr, ©ett! trat füi: ein iBcbrngcn ! 
(Soli bat cn 5lufjianb ober '^ln|1anb ficn? 
^c, 5)u un Zul u-at (mH Sfir ba jn fagcn? 
Sdnimt (Süd), bat iß ja f^Icrt;t, bat ii nid) 

ficn, 
3Sat bcntt bc aiZcificvu, bcnfcn bc SiaKövcn? 
3Sir finb j.a tcinc •^aubaHnfälcutc nid), 
Sffiir finb nic^ bummc 3ungö, nic^ lütje @öö= 



rcn. 



19 



©ctt düA} bc ^anb im Icfcct tricbcvlic^! 

2!a, äan!t Gnd) nid) um banden nn um fpringcn, 

£e Unterec^nicn bleiben uut bc Oiccg; 20 

@o — 3()r ga^t ic'g, foU Diuf;c un^ gelingen, 

2;cnn gefct bcr Jttam fort Grft nic^ a-cbbev fd;rcf g ! " 

So fnacf ^c. — 33alb terftreiten ficf be J^iocvcn 

Un luftig ging bat ötcf'n Joc^KV (;cr. 

DJabciu ki;c^ Ärifdian minod^ irat to fnovc"^' 

Un glicE babi cn ©taS mit l^icvtH-cr. 

3cöt fccmcn ocf nod) aclfc nntobravcn, 

2c fcalt« na'n Gctcn ganä !.'crfd)a'unbcn U'ecrn, 

<£c fMvrcn ccvft ma( jcm c()r'n 3laufd; ucrftavcn, 

IDrüm HecOcn fe anc tiliig in be 5'evn. 

So amrr et 2)Jergcn un be Mod flijög föfcen} 

5}a fccb ()c: „3c^d ^mtfdjcn air to ^uuä, 

S^cn Ic§tcn QSal^er ^at cä aud) all gcOcn, 

Z'tx Söalt iä mä un fcmit Ijcolt au SlJuuß." — 



cinanbtr. 17 tvUtcnt iSrctGcn ; itf teilt cm lt.in;'^ci|lcrn : i(^ 
niilt i^n fottiriniicn , t^m S>cine malten. IS unter, j>»i> 
fttcii. 19 llcinc iJinbct. 20 3icil)c. 21 n>ifi-|;(:n. 22 futi 
Stoiitatciir. Ü3 tecitct. 



Ärifdjan gung ^;^en mit bc ©abb'rofccntcefcn, 
^aal mien' inattilb un ficncn Äanaä ^'cr, 
JiU-ccg cu 3igan-, um fid to Jjuuä to fmijfcn, 
3?cnn fummanbecr Ijc: „^Idjtung, vcd;töumfct}r!" 
■§aaf n;i in '3larm, un nu gung bat mm bannen. 
iDof ünncvifcgu mööf l)e nod) mandien löiö, 
Ä'teep mi in .&a[iJ, tcrbrüd: mi beibc Joannen 
Un hiji fubtil mi o\>\) be ilJccfcufv'ig. 
i^ct sjör bc ^uuäbijör bccb {;c mi geleiten, 
T'Q (ecb Ijc: „<Sd)öncä ©ietd;en, grof;cn Tauf! 
Xaö Sie mir t()aten auf ben a3aU tiegtcitcn, 
iBcrgnügtcn mid) bei S'anj unb Scferflang; 
äBöör icf cn Jniubclbuur, fo wollt' id fingen 
3u fd)önc Seeber meiner Siebe Smcrä, 
3e^t faun ief nicfS alö Icbb'gc aSorte bringen; 
!Ä)od) baö geftet)' id), 3f)ncn fd)(eit mein ^erj ! 
a^erjcibn Sic meine Jlienbeit, ()o(bcä Ü)iäbd;en, 
a.Vrnctmen, Sciivc, Sie ber Üiebe Sanir, 
a3ergcffcn Sic mic^ nid;, mein Synipgrctctjcn, 
3cf bleibe 3f)r bcgliidter 'iruubclbuur! »^ 
Shi mufi id fort, air fdjanen unß aot aieber, 
Xcdj ccn 5^ccI nod; erbitt' id tum ©cfdilufj; 
Sic öogen f lagen Sc man nid; rrum niebcr, — 
O, titte, Si.)ötc! nu nod) ecnen ."ilufi!" 
®eriif;rt bon ficne QSöör, tect icf bat gellen, 
Un briict cm (fenen — nee, ccn Sufteub o^p! 
Sa fd)ööf t)e nf. — ÜSnt fall id fünft iHTtelleu? 
3c£ l;cff nu grabe aieber '^3 nid« in Äo^Vi 
Sod; bat oevfvrecf id : füll id aebbcr ficreu 
3.1ht mienen Ärifdjan ecnen älcalerball : 
^0 is5 gcaif), amt 3o anirt intreffiren 
Un aat So ^W niaaU, bat DcrtcU' icf all! 

S. iöartcK. 



Sc SBccrfanbcr Stotct. * 

©lud to, ÄompcerÄ, famt nögcr ^cr, 
Un laat cn ©lafdjcn Hingen, 

3ff aiU ju ^icr bc nce Saicr 
3?un ganä SJccrIanben fingen. 

S>un 3?arborv an bat Ijooge Sanb, 

Sa liggt bat fööte (ierbeerntanb, 
5So man in Srcub un Segen 
Sien Vicf un äBicf fann 4)Icgcn. 



1 Svinllicb b£( 'iücttantcv fflviucni; „fmicccti" Uifliü Ict'cii, 
fi^irdvmcii; bän. fsive. 



64 



/nunliflrt i^ümburjä unb >tt limflcgtn». 



38 büt nic^ gaf!fah-ut>fc|1? 
Sujlic) fünb tf syuurcn, 
'äiflig füllt' tc 3?öri3fr citvaU, 
\?u|"iii) fiinb bc <B\vicn in Stall. 



2lu!^ bem bekannten i^ambuvuev 
Slnlöcrfttufcr.-Vtc&c. 

„>§icr finfc id mit micii ■''^(al 

Un reep Straat \ip\> un <2trnat bani * 

Uli fiiiin fo nid) öcrpcclfn." — 

„„9Jii(n Sriinb, et iä to Inat, 2 

Pt iö ff iH'ilc 9(?nab, 

31 mtöt 3 fe fülfft * tcrnfclfn."" ' 



Wit £)Ocr= un Unncrgorecr *) 
a'Jorgf n frö(; sör mien' 2)öc>r ! i 
®o boo ict ju tccn 3?rrbrcct 2 
Wh niicn fviwfdi 9icct. 3 



&ib bet ^ürt^ci' in c^amBurt^. 

3cf Iiv.'cl unb f(lni'5rc tki Öftt bcm ■JlKnuid?» 
tiijcn, bnt itf büffom Oial'bc iinb biiffor Stabt 
U'iU trmi) iinb I^iclb \vc\tn , '^ (Sa 5J?o|lcä foffn 
iinbc Sdjiibcn affii'cnben, alfe irt tcflc fann unb 
mng, ttf ncnrn ll^-ifatt 3 ircbbcr buffcm 0{iil}bc 
nnb büffcr Stabt niafcn, mit QT'Ccvbfn cbbcr 
sIBccfni, unb cfft icf UMt crfcifjrc, bat ircbbcr 
büffcm Jia(ibc unb büj'ffr Stabt >rcrc, bat iä 
bat gctriiu'Iirf ii'ill s^crniflbon. 3cf ii'ill ctf myn 
jiifrlicfc'J SdiDtt, ■* imiilicffn 3 örf cnftücv, ihc= 
laijc, i ollen, •> 5lccift', iWittcn, ^ unb a-at fünften 
tanfdn-n Cinem <Sini\ 3]ii(;bf unb ber (5"v('3cfe= 
tcnen syiirijerfc^Hip telea-ct unb Oeanlliget luert, 
getrüir= unb una-iegerlicf bl) mlMier ffietfnfd'C).' 
entridjten unb betbalen. 5llfe ml) ©01:5 I;elpc 
unb fnn -^illicje^ Siiocrt! 



1 öiifinat^tälicb. 

1 nietet. 2 fvilt. 3 36t >""P<- i ffltfl- 5 vcrjc^ten, 
«inirfjtcii. 

•) ein .^nmiurger ©UottKim auf tic Sürgttwatfct. 1 
S:(;iirc. 2 Scvtnip. 3 9h-^r, .'Hict. 

1 flclotc. 2 fein. 3 tcinen 51ufm6r. 4 etjjof, jSaiirtat« 
flate tec i'ui(\er nüi^ Üictimitnifi ce« SSfrmcäena. 5 3i)t(- 
gelfcct. 6 SU-aatc fem JJctn. 



©c t»crbort>citc SScrIt un ctc npe 
^taneeten. 

((Sin ÄltertJ ^amturgcr ®c^i(l)t.) 

2?e ©ueef ! l a-o goi^it be tijfe aBerlt in biffet 

Siibt tliü Äoljre! '^ 
STa I;cl;rt ja nu !ecn SKinfdj nid' mel^r na unfer 
Siöljmen l'elirf! 
2^nt golben Ädenot^ biffer Stabt, bc $iecd«= 

tuti 3 iff t^o nid't, 
Sa iff nu T;ier fecn 2)iinfd) nid) nifl,ir, be fid 
na fülrfen ridjt. 

den jebfr ^efft tt'at funberlid?, un tritt bat Ölb 

mit göten, •* 
3a od bat f^Ii#c ÄeUcr = 3B!)f5 ai« et ixf 
i'an fid fiijtcn. ^ 
iTe fcnen fallen ^ 3unijfn (;ftt, een £d;attje *' 

tan bc 2)eern, 
5^c fann ben hxaitn >&fcren = 9uit;m nid? mit 
©ebnit anljc^vn. 

^iel)t I'c Sinjor atniw J&eniicvtf 5}an(f, 9 ja a-ell 

-il.>atrcn inglicfen, 
Un be em fo iii^ i}c\}Un aiU, bevff em in't 
^uf) nid; tiefen. '" 
Sc ft^Ii(!&ilf ilf erel *' iff een ^^nai, i- bc bummftc 

SRofcv^Äned.'t 
9Kc^nt, trenn man em feen l!rine nid; ^n-t;t, iie= 
fdjüt cm ijanl} '3 nid; rcd;t. 

iTe aßtifer macft et cfcn fo, fe tviUt uic^ Srua' *J 

mein- deinen, 
9lecn, 3ffrou '5 fann bat ftoltc £'I;r mft;r ful'cr= 
lief L'frfoetcn. 
3a, fvicijt fe ccnen iabtcrt "» au, unüt fe 

aJJabamcnä fyn, 
Itn bfindt ficf be in fülcfcn Staat a'at;rl;afti;i 
gang >' fccn Sc^miMmi. 

SBi; friegt nu Tuter SKuffiörä !:i.>r ufe 3nnggc= 
fcUen, 



1 Jtiant^cit. 2 fo uicl aXi: loie ttcit'f tic tpfe SBelt e« 
in tiefet 3'it fi> t'imt. 3 tct jictliiftc Seuiel, ten bic grauen 
chcinolii an tct Seile ttugcn, um i^t ^clangbuit ^ineinju- 
fterfen, trenn fic jHt Jtinic gingen. 4 unb ttilt ta» ?Ute 
mit gupcn. 5 Üßeiü. C flehen. 7 la^(, atgenuftt, ni*t«' 
Wuttig. (< Sietling, »(tJft^cn. 9 .JentenS S'ant, mitj 
äpott. Sljfctei. 10 feben, in'I .>;->uf nirt) tiefen, in'i ^auS 
nicfct fonimcn tuvfen. II Äctt. 12 iDJeijiet, .§enr. 13 ge- 
fc^ie^t i^m gar. 14 8rau. 15 ,4!tffrcu" njucten grauen ^ö^e- 
r«n Stanteä angeretct. 16 ein grauenmantel, ter tci ten 
i.'i!tne6mcrn 3>amtn eamalä Wate njat. 17 gar. 18 unb un« 







1 




Ulimtiiut ^ambutflä un» Her Kniflcflcnl). G>> 


Un iifc Ii-ye 3iiiu3fn'ntüij 's a'frbt Iiitcr 3Jiam= 


Xa bridjt ^o man nu feen Äappen mer;r, neen 't 




mofillcn. 


HJe(;ren3iaU6crnettin. 




£at iiuiift tati'ovcn Vöti- te ilScvU, tat aL-i= 


.Seen -OemOb, fron i^örman 3'-' gelt 33 nid; nifin- 




ffii mamiii-ifalt, 


a[)n3J »IJeiiitö^s un alin Ülianfdjetten. 




£iUMn funimt, tat bc3 a,HibfViS Üreofä ^nu 


6t iff foen 2)iinfdj, be met^r een aiHinimS, un 




<£ol'inüd)im'(;rijcfiUlt. 


mcl;r een Öicd antül;t, 
2^eu-l;l man tuter 3o Ciammiffcla un (5t)am= 




2^cnn U'cnn 2^cn San ^"^ u()t Spanien fmiimt, 


terliniqucn füljt. 3? 




fü licti l)( tioßc Oi(i?cn, 






So tcniit tje ufc ,5tatf^l nid) nutjr, fo gcit't I;e 


aCat fall iif MU ber bullen £rad)t, Uan bcn 




tcfftii) ■■^■^ triTcn, 


g-cntangen 3« feggcn? 




-5c jlriett'^3 bcn 93aavt LH-ra-ägnor 9S'.)ffi, fvifjt 


STe nu be Sungfern alltcma()I alni UnberfdH-eb 




fi^r.f £c(;fei I'friun-, 


anicggen? 




klimmt ccne Siccä inill Sclnuijftetacf, un 


3."lianIeggtbatJpaarnp3fern=Xra[)t mitfunber= 




gifff-^^ fc t'cnnünit;cr: 


liefen ßliit, 3'J 
3}ian net(;t''o bat Sanb «p Sfcrn up: O ree^'te 




H;idalgos,25 fcijt :^'c, na S'iabrii', irid (\S) 9lücf= 


3fern=Jl;bt!" 




lief ircljrni, 2« 






Los Espaguollüs^' fünt, L'oni'alit! bat fccflc 25olf 


aiiau maeft fe uttjer*'' an;fen ^oe^, un l^ett be 




up (Seren. 


aiiaat ^13 terlaf)ren. 




Äummt benn een anbcr brulliii Duant ul)t 


Wim beut t;ier *4]i;ranuben up. £) redjt l;ec^= 




5ranfi!)i-t tevijoraaft, 


tecntf'** Sauren! 




€o iff I;c in ber Liberte un Sranöfer Wtov'o 


•5öl;rt, ^eerenS, ^^ fitt fe julu to ted), fo netjmt 




iH'iCniaftft. '« 


be Sueef Ji^ ()eruör, 
iTe iff jo cel noti^ pafwlief Ijcd), un tlebt juiD 




'Dum l;5{)vt em alle Ogentlicf (Stjaufcnä un'Jlrjen 


mit mcl;v (S(;r. 




fingen, 






St;n ®ang iff ecne «Kennet, sjull .gaviequinä fi;n 


O ^eucf ■''' un Sueef! bu Orabc 33rad't, ber ©rct= 




Springen. 


2)i'ül;ui « bcfie Sicrbe, 




Jeui, fegt f'f, qiie vive donc la France de 


aSo flunb et bod) in .gamfcorg tfio, alS man 




bon coeiirl 


b!) nod) ree^t fierbe! 




2;cnn, Füutre! amt ul;t granfrycf fummt, bat 


£eneft, wo bc Ol;(en eenömal;lS fdjullu ut;t 




^lett be redjtc ®oer. -'■> 


eerem ©raff upftafin, 
Un fcljn be junge SCBerlt [;ier mit be Älütjen« 




Sc Dames ea Paris be fiint en anges abjou= 


Jverrfe *'■> gatjn, 




pcret. 


O! anirben fc nid; füdjten bofMi.s" un biffe 




lln eere ßaiHiUeerä be gal)t t^e^l ^^rcpcr I^itnllirct. 


Älagc fötjrcn: 




üat Üecb fingt (;c all üag, un niacft't ben 


j£iam6org, nu bu bc Sueef nffleggfl, U'crbt bl; bc 




Viibcn a'iifä. 


Sucefe 51 völ;rcn! 




Sandln a'e(;rt be (Sefellcn un be 3ungfctn 
a"unbcra't}fä. 




37 fielit. 3R a?anbf(f)(eitcn nnf um .RoVfru^e ber grauen. 
39 nltiö- 4U niilit. 41 eifcrnc ,Stit. 4'i aupcr. 43 >l)iap. 44 
tiOilU'ciiu.ie. 45 >BIa^<ten. 4G 9(eqentutt>. 47 Siane mit 
Rillten l;cral'^iniicnccn niantetarti<ien JIriiqen, eine alte 
graucntvatbt. 4H (Vrepnnitter. 49 bie I;L'^cn 5ünlani]cn 
n'ureen fvcttreeife fo fienannl, „JJlutjcn," Jtlcgc, „Stctäi," 
Äirrtje. 00 fcufjeu t^un. 51 Jlcaiitf;eit, «cut^e. 


f«r UcbfS 3muifcvn^cu.i, ^uiiqfcviu'olf. 19 .öofcn. 20 3o' 
tjann, Jjans. ii iinfne Ji.iljc. ^.i flolj, i5orncl;ni, anfet)ii-- 
lirtj, »crtierfliit. 23 iivciitt. 'H ()ieM. 'iö für; Hidalgos, 
(ittlleutt. '^li wollt iljc iiUicfliiJ) wcr^cll. Ti für: l»s l£.s|)ago- 
les, tie Sraiiicr. '.in vcriuirrt, rerflott. 'iw O'tru*, (^c 
fdjmaif. 3ü ttadi. 31 nein, e« mcrecn. ;f> aSonlrmel. 33 




flilt. 34 o^ne. 35 iicn4l;tc äpi(}(n. 36 laiKcr, immer, mit. 










1 



Bitmtniit, (Setmanien* S)ol[er|iimmcn, 



6G 



/Huniart fülifchs. 



Jllntt^rtrt l'ubediö. 



Ätubcf: unb 25oIförci'mc. 

5o 58ftt, to 5?ctt! 
aBct 'u A^ffii'ilcn Iictt; 
^( ffcnen fjett, 
fSJiitt oof to aSftt. 



®o'ii ^Htait, gebe Olndjt! *) 

m{ OJcfcn bftadit, 

Wit SJccgcIfcn l t'fficcffii, 

^nuiv - iiimer be S^ccfon, 

Sliorsj'n irüllu \vi uuu U'cbbcr fprccfcn. 



(3ut 2Kavtiii«5tit.) 

aSi tPüUn cn SSittfn < in a)J(ianfd;icu '^ Qaljn, 
SBenii man bc töfcii 3]iitcrS nirt) fanm; 
5)a tnam f all l)cv 
3}cit millni ÖfH'c(;r! 
Siirt) (jannbrci! 



5(. 
51. 

51 



331imi Äof), i(f Ici' bi. **) 

■iöoiicom tjcn? 

Sui ^n 93ullcn|laU. 

^Bnt faU 'f bor bi-pii? 

^lüniv < Uli fööt 'i}UU crtiii. 

•&off fooii l'ccvcl. 

SiJimm 'u Sdniffol. 
3?. «&off fccn €cl)iiffct. 
'U. Siiiiim 'n !5üffr(. 
©. >5cff fccn $iifff(. 
5(. SiU; to, ii'o b' ffii frid;fl. 



oif aniU, bc 'Siuvd ivcfvc boob, 
Un iif ffft in bc J^oK, 

*) «cr.ilcii^e .ijoljlcinifi^c Sitl'cv unb 'Ji'lfJrcimc. 1 Sitl- 
feil, 'i ttitrt'e. 

1 ein lyipi^cn. 2 SDtoiitfrfnin. 

*•) «erjltiiijf .!jp|(1cinif.1.<e Sieb« unb a5oll«vciiiu. 1 
9RcI;Iflrpc. 

1 t,i. 

1 SertJfcr. 

') Sitfc fonbtttaK ©tatfiiitift auf ben Surätcmeifjet 



lln ii'ccrcn Iiitcr ^umfcni bov, ' 
Un icf irrer Sunfgcfcll! 



®räm' bi man nic^, 
®räin' bi man ni(!^! 
?(f i}t\\ brcc Söfilincj, ' 
STat ii'cct|l bu man iiicl;. 



To Qr^ittontmvdi in Tom, 

Ta if) ccii ijcclc !IMo(mii, 

Un loct bc gccif 5}?|ol;m iriK cctcii, 

Tc mütt ganä iBittcntavc^ tcrtrcctcn. 

('Jliiflofunjt: tat @i.) 



(Sv<ihid>tift *) 

•Oicr uiiiicr liggt Jjian^ JUvfcriiiij, 
Tc fo f^fp ' n^.' bc göte ging. 
O J^crcl mact cm bc Sdjinfcn tief '~ 
Un I'clv cm in bin J^iiinmflvicf ! 
£u lünu-fi bi ja bc Vämmct an, 
So lat bcn 33u(t' bodt of mit gani ^ 



©rnbffftrift. **) 

J>icr liggt Ocgratcn »iictcr Oiiann, 
Organifi in Iraocmiinbc; 
®ott öcrgaff cm fmc Sünbc, 
T'cnn l;f irccr fin <2v"I'"'<""- 



Äerfctinji i(l in bcr ü)Jaticnfiri6c ju ?fi6c(f ju Icftn. Itcter 
bfm ölv.it'fitinc fiftt ti» ('nuifir. llntcv bcnif;lbtn eint 
•»>cccbc IMinrncv, bic ^iiiii (niuMpr filnaiifK^fn. 9?iitlcn un- 
ter bicfcn Vammcvn licqt in trilcm Cinjtc b.v) Oteiitilb 
bcä '■i^urqerniciftcrö Jlciteiinii, ivelitcr Frumnic i'einc qchabt 
iMl'en mnp, betcnt auf bcn Jfniccn, bic l'lirfe cI'enfatK jum 
(Huiifiv (|creiiub<. äücimuililirt! irctc .(7crFcrin,i ein ORiinn 
Villi fvcljer faunc, ti'el(t;ct bitie C'Uabfdjtifl tei Sel'iciien fcU'fl 
rerfaütc unb n>id) feinem leflcu aSillen feine anbete auf fei- 
nem ökal'fleinc (»aten wellte. I fttief. 2 fllcit^. 3 ac^en. 
*") riefe ®iat'f(f)iift lieft man auf einem ©rabfiein in 
Scafemuubc unu'cit Vul'erf. 



/?lim>arl Schuiciiiiä uiiti »« Kmocgdi!). 



«9 



Jtt«n^a^:t $^d)mnm mtb t»cr flm^cöcnt». 



23cmerfiiiii)eii über bie Sluöfpradje. 

S^ie l'orto).'V'cIutU3 bfä Ü>ocii(i3 beutet <m, 
baß bcrft'U'c gcbflint auäijffvrüdicn a-cvtcu miif!. 

a lautet fnjl wie oa. 

n U'ic baä ii im >§cd)i>cutfi^cii, atcr fictä ct= 
llMÖ ijcbcljiit. 

OB fin fisjenttiitnilidjfr, fcfjr cft t'ortümiiifu= 
bcr i'aut jii'ifdjcn ä imb i\ bor bcm frim^ 
äijfifdifn e in que, de, iiio, ne elc. filt= 
fvrid,'t, jcbcd; ijcbfl;ntfr ifi. 

e lautet fajl iric ä, nur fürjer. 

e fajl irie x, jeberfi siet fürjer. 

Sn ben nieiftcu (Snbü}lten nnj^ „fn" ii'ivt 
bau ( fiift gar ni^t rtUoßefvrcclH-n. 3n 
foId)cn S'ällfu ijt jlatt beö e ein ' gefe^u. 

Sie mit laieinifdien *-i?iid;|lat'en gcbructtc Sülte 
„er" lautet U'ie ein furj iingoftejjeueä ä mit 
faum t;i.ntareni r. 

Xie SCehiung beä i i)! buvd) ein ange(;äng= 
teö f cbor bnrdj i angrbeutet. 

£aS g Hingt burc^gc{;fubg >t'ic baS franjö^ 
firt'f s scr a, o unb «. SBo fä am (rnbe 
mandjer S'.iltfu a-ie dj eber f lautet, irarb 
d) ober f gefdjrieten, inbcm baburc^ bic 
5luäi>radjc tcftimmter Oejeie^net ivirb. 

JTaS tateinifd) gcbrucftc r u-irb taum Ijintar 
angeftoöen. 

Xm einfache 3 ifl in allen Rallen a-eid), Unc 
im Srnnjöfifdjeu baä s janfdjfn sa^ei (£el6fi= 
lautern; foll eä gefd;ärft fein, fo mujj eu 
i'erbcvv^elt a^erben. 

0e^^^ren ja'ei in einem SBorte auf einanber 
felgcnbe «Selbfitauter 5U jaui yerfdjiebencn 
<Si.)lben, fo jleljen bie Srennungäpunfte über 
bem jireiten ©elbjltauter. 



^c tucr&ctii mm batt «jefpcnfl. 

3nn fnjerin irier < inn cll'n lieben een fran= 
jii^enniT flDO|ler, bar bett mann anno 1550 inn 
een'n böferfduiw 2 fc„f (.ittienfd'e fdnifft funn'n, 
be eene f).i5ofgefdndn entbi.Hlt, be irf l;ier i\\^p 
i.ilab=büütfd) L-iertell'u ttill. 

Se gefd;id)t faU anno 1222 ^jaffiert fien; 
a^err't nid) glöiib'n anll, be tett't blieb'n. 

2'e U'erbein ^ unn een mönd) uut biff'n fa'e= 
rinfdjen flcefter l;arr'n inn lübef a'att to boon 
tiabb, unn a-ier'n upp'n trüinve^ ■^ inn bunfelln 
bon» 'u a^ec^ äff na'n boff lütt'n brüü§ tmn faa= 
men; biffe b^ff fidjt ta'ee lütte nüel bona fa'orin 
unn büüvtc bunu 3 een'n bevrn l'onn b'ilii-'er= 
ftabt to. 

iTiffe mann barr all lanng inn een' yonn fien 
famerä een ferbüüa'elt gefpenfl marft, batt all' 
be lüiib' imnt buuS nadjt unn badi L'erffierte, fo 
batt fafl feen minfd; ba'.'nT flaa^en fiinn. 

"^Ifi bc berr be beif'nmönd/ faiim'n feeg, fär >> 
be to ficf füla'fl: tief'' maal! bc a'orbein unn 
fien orn'äbrober;. batt fünnt fraame lüiib' unn 
a'ill'n be nacbt t;ier blieb'n; bc m.Tg'n inn be 
tamer flaa^en, a-o bc i^ü]' geijl ümnit-r bc lüiib' 
V'ienidjt-, irf aill bod; mant fee'n, o\'p fje be 00t 
aMtt annbebb'n fann. 

9Ju iKcm'* b« *•« beib'n ^>ater8 frünntlid) upp, 
gceai ^ fe to et'n unn to bvinfn, unn Icet fc to 
gea'öönliger tieb na irer f laa^fanier bring'n, a'O 
fe baäbten'" unn firf aljn" arg to berr lär'n. 12 

5lji batt nu fo gcg'n tmöla' U'ier, ba feem 
batt gefpcnjt unn füng ann, be mijnd;' to x>k= 
faü'n" unn fmeet batt gan^c berr fo ümm, batt 
be mond)' firf aninnerfn, batt fe unner, unn batt 
berr uVP fe Iceg. 

■^Ijj bc a'crbein nu x\ver marft', a'att batt 
aner, fo fär bc to batt gefvcnjl:, l'aat unä to 
frcüb'u, bu ijtii feen rcdjt ann unä unn feene 
gea'alt «a'cr unä. 



1 mar. 1 !Bu(^ctrt1)ranI. 3 2Iuffc^cvi ital. p«Jrc gu«r- 
Jlano. t Siiiffwcii. 5 nt^ottc bamalä. Ii faiilc. 7 fic^. 8 
iiattni. ;) flal'. 1» tctctcii. II t^iic. 12 511 i'ctt leiten. 13 
(.'ciniflcn. U wiener. 15 jii Seifcc t^.it. lu f.iijc. 17 U'illfl 



CS 



/Itunlratt ^djtvcrins unt itt tlmgrgcnS. 



Dod) talt tänivv fiiiig bntt gcfpenft »rerrer '^ 
ann, ff to tarr'ii, cjivfrt^'^onä {}( fc nix to Ifcb'ii 
tfcr. '3 

Zar f^jrööf bf ti'frbciti: Icfirc f ruber, Uat 
\mS to faeb'ii, fcdj '^ icf bi, t;üür iiw, «"ä to 
iiiUf'n, UHitt fidvt bi batf, U'fiin >vi tc ganje 
iinc^t sBRier fccn 003 too bocn uiin morgen lüc^ 
inn flnnb füiiiit, imfcn ^'crrgott bciin fdiiilbigcn 
bcenfl to bocn? 

5/aruVV fAr bc gci]!: irijjbu '' nii tunun 
bccncr'** Iictt'n? icf iinll bicn unn bicner Oröber 
tniiiör h\(ä}t iinn bu fagt i'-" niieu l;crr fkn. 

(Smm nntunuirbe bc ii-crbcin: Saat mi nu 
inn rim; irigbu mi xwer bccntn, fo irill icf bi 
mccbcn: iratt f.ill irf bi to Iren get'n? (bitt 
ivicr gar nid; fim ii-rn'ft, t;e iroU bnm gcift 
mann looä ficn.) 

£e gci|1 freute ficf, batt tif fon'n Ijerrn freeg, 
unn für: fwr niiene tnui'n beenfte fafit bu nii 
ceiien tntnt'n rocf miil floffcn braun gt-ben, enim 
seU'er fo lanng i'erlrnaren, Octt icf enim förrer.-" 

3hl maaft' batt gefpcnfl cmm fliut batt terr 
U'crrer, batt I)c bejio tv-ter flaajs'n tünn. 

■,^lp batt nu bad; unirr, fo far be geifi tumm 
luerbeiu: icf tninn nu bien fnedit, tricl bu mi 
mcfb't (;cfl: irijjbu nu, batt icf aU. aH'd;gaa, 
ober fall icf noc^ een böt'n blieb'n? 

2^e iL'crbein gceio emm tocr antanmrb: ett 
ip nu ticb, batt icf uV').i('rt-f, fiiff faam icf nid; 
tumni mibbad;ct'n to mirn'u Inöbern na fu'crin. 

a)iitt cen'ä ffct bc geii'i taat'u u\>\>'n (;uu3 
unn reev: icf will mitt bi gaan! 

^e jca-er fär: fd?er bi bicner iri-g; icf ter« 
laug' bien' gefellfdiafft nicfi. 

-l|; nu bc ircrbcin tumm I^H-rru i'cnn ^af= 
Iverflatt feent, fo frteg biffer emm, opp (je ocf 
ruig flaap'n {;arr? 

iflct, (jood)anfcfnIid;er unn niedriger l^'err, f.ir 
be ii'erbfiu; toicrfl Ijebh'n ivi gar fcen' ruu I;abb; 
be fürd)tcrlid;f geift (ect unt^ nid) \laaYcn ; — unu 
fo L'crteUtc I;f cmm bc ganjc gffcliidjt na be 
rceg.2i 

S^niHi fär be goobSIierr: icf irolT, batt be 
t'öf gcift auner^-ivo uncr, I;e quält all' mien' 

«Öieruvv antu-uurbc be ircrbriu: icf f-eii emm 
fxr mien Koofler inn bceufl naam'n nun cmm 
cen'u geu'ifffu Icon terfpraafcn. 



Ml. 18 jum !Dien«. 19 fofdr 20 H« it^ i^n fcrbcrc. 21 
Oicit;e. Ti atiiuq. 23 Sltlf- ^4 flclic ^u mir. 23 fonjl. 2(i 



■2(0 bitt be (iuuä()crr tjfiür't, fo reev T)f üuUer 
frcubcu uut: icnviirbiger s^abor, bu (jefl mi unu 
alC bcnn mici:en een'n grocten bceufl baan, U"0= 
ficr icf mi nidj nood;'^'^ tebaufcn fann. 

53i"i nu bc teibeu mönd;' !?onn 'n ()off gimg'n, 
bar feet batt gefällige gcfvcuft, batt graab af; 'n 
nav'~3 uutfeeg, aeiivr bc (icffpuurt unn recp; (;crr, 
nu gaa icf mitt, bcnn icf tünn ju fuedjt. 

.g>ieruv>vnutU'uurbcbcirerbein; gaa bu mann '^•i 
na unfor flcoiler nun tcfteli nvi Watt to et'n. 

Siuum (}cit re gcift bitt (lüürt, fo ieCt Ijc 
inn't tioofler unn fcdjt to bcnn fipfcnmcifler : 
maaf flinf >ratt goob'ä to ct'n, bu fridjft glicf 

Zc fodj terii'unncrt \\d, af) (;e be ftimm 
(nüir't unn fcen'n minfdyu füüt: U'er fvrecft 
(jier? fracc^t (je, irer (nijjbu? >)Iu (jüür't (je 
tverrer: fi'ocb' bi, maaf ftinf batt et'n torcdjt, 
bc gefft' fünut glief (jicr. 

JTe iverbcin iricr nod) t?a;r be |1abt, af; (je 
bcnn gcift mitt tircc tullc tafers up]? batt buur 
tivifdjen bc ©iricnbordj unn bc jlabt fitt'n fecg, 
bc emm frirg: U'ill mien (jerr mitt mi brinf'n? 
!tc ircrbeiu irürr redjl tebrööa'f, be (jaub'( 
güng emm na; be büinr'I unn all' firui- fvil.U'ö- 
a-eric'n feel'n cmm inn, lutn (je fär to firf fiila'fl: 
fü, icf (jeff mi cen'u flimm'u gcift tumm bcencr 
mccb't, be geanf) böf'^ gegen mi unu micuc ('rö= 
bcr imm finn (;ctt, U'oyouu icf rafcnfdjow äff« 
(cgg'n niütt. 

«S»e a;a"erU'üun »ivcr bod) fiene tniuridjfeit 
unn fär to bcnn geifl: icf bef mi nodj nic^ 
i'ernüdjtirf, icf madj noc(i nid) brinfcn. 

€0 U'i be a'crbcin inn't flooftcr treeb, fcem 
emm ocf be gcijl to icrjl cntgeg'n unn fär: a'ill= 
fam'u, mien Ijerr, luitlfam'u allticbl 

9ia bifdj fär (je to fien'n licrrn: bu tjcfl 
mi ecn'u red af; (ccn fcrfvraaf'n, laat em;n mi 
nu ocf talb uuiaffu, fiiff'-'^ feil bu nidj fci-eb' 
bser mi; if) be rod farbid', -t» fo (jäg' cmm mi 
uVV/'^'' tft' 'd cmm förrer. 31u iriü id ocf all' 
bien' m.'pbräg' teforg'n. Slßatt fall icf boon? 

STc U'frbcin fär: fi fo gocb unu lued miene 
trijber üniuior gegen morgen; bco fe xWer nir 
to lecb'nl 

X( geifl fär: bu ^'cp mi ccn gocb aiu).'tufV" 
braag'n, batt ii'ill'f gier'n »errichten, bcnn icf 
flaav gar nidj; iratt fall icf mier '■^'^ bocn? 

Tu fafjt ajj 'n anncr fucdjt luttfcc'n unn ajj 



fcrtii). 2( Ijct'c itn mir auf. 28mc5r. 20 etifll. puck, Jll!^cI^; 



^unlort Sffjiotnns uns litr llmjfjtnJi. 



6» 



f.Tfditirn ortfit'n, frf'öttfln mm tcKerä uVV= 
UHifd'cn, iinn, WM füff bafcfiiii tiiüv't, terridit'n. 

'S^att ititl icf all tccii, fdr to gcill, bt-m iiuimi 
bcnn nanm'n L'enn viiiit''^" gtflu — trc jft tu mi 
neclj fiiff irntt iiw? 

iTu fafn iiiicn'n Orcbcrii imi ntCn fiüftf ii bccn'n, 
ff a-ircr terilniiit focn'n fciia>i'crna(f fpäal'u. 

Oof t;itt i.'erfpreüf \}c Ulm I^cfl ect fiialc^u 
jär rörcl; ficn unmrb. 

iXii tcgfoiu 't fi(f, bntt bc floofterjlaU nff« 
trcimtf. 2;c ircrbcin WcU. bnft gcbüb' ii'cncr 
uvvt'im'n mm rri|lf barünim tc fcn'ii ijcct-^tc« 
fttter mm I'ccb omni ünim tmlirn mm amier ^cllt, 
ii'ifl be ipirerfleebid; iraUbunf I;arr. 

S'f ebTmann öerfrröct cmm batt. 

Sifjbii mi batt t)cUl fcl'cnJ'n, U'ntt mini ccn 
fnfdit iim crner luicbt ümmtjiiiit mm tccridit? 

Sir-att fall fcn fncd't fäal maaf'ii? f*i(f bu 
mann 'n biiöcnb lüiiij"; iirntt be ünimljau'n min 
tocridn'n, batt fafibu i)cWn. 

aiiicn fcii fncdit if' nii nccti,'! fx^xcet bc 
U'cvbcin. 

lU'l.^ »■■bTniaimSivmirb, batt fafibu ^ifv'n hcWr^. 

£nm nnnern morgen fcnn bc eb'Imann inn 
ftcn'n irallb unn Serfiort' ficf 32 gcfarlid; a-irer be 
fjäl'n ti.HMn, bc ünimlmut unn tccfliißt wicr'n, 
unn rcfp: 5.Dcrr Ijctt ficf batt unncrftaan, inn 
cfuer iiadn fo fääl' grcotc tccm afftelnm'n? 

SIu tccm bc ircrbcin ocf all 33 niitt all' ficn'n 
fncd't'n unn fääl »raag'nS, ünim batt (;cllt npf= 
tclaab'n. 

5lt? bc eb'Imann bitt fccg, 34 [är j,e; ^ater, 
iratt fall batt tcbübcn? iratt ficfft ji ju uiiner= 
ftnan fünnt, fo fääl ^cUt afffau'n to laat'ii? 

^mm flutanturbc bc ivcrbcin : gncb'ger licvr, 
Ijcfft ji mi nid) i'erfpraofcn, bntt micn flocfter 
all batt I}olIt (icl'b'n füll, iratt micn ccn fncd^t 
inn ccner nad;t ümmfjnutc? biff' fncdjt l;ctt batt 
aUccn bann, ((jicrln iricf't ^c in^p \!mt.) 

•§olt! yater ircrbcin, fär bc ^crr, fo gau33 
gcit 't nidv, u-att to fääl ip, ij) to fääl! I'cff icf 
ju battglicfii'cUi.-'erfi.naat'n: fo ijj batt nu bodj 
mitt'n unnerfc^'ctt; ji focnt ccn bcct {;olIt u^jp ju 
irnagcnä inn't flocflcr füür'n, batt anner laat't 
ji mi opivcr I;icr. 

aiiicn Iccirerl'crr, gccir cmm nn bc mönd) toor 
nntnnmrb, icf iviU ju 'n annern L-a-rflad' maa= 
fcn: ji fa?rt mi mann fo fääl (lollt fdKnt'n, ny 
micn ccn fnc^t upp'n maal fuurtbring'u fann. 

fict^. piikf. 30 riefe. 31 ücniig. 32 ctfi^nif. 33 fiten. 34 fa^. 
35 fftncir, ()ef*«inb. 36 jlantcn. 37 trcipig. 38 nur. 39 



Ännni Iiarr bc ("b'lmann ticrto „ja" fcdjt, nfj 
oof bc flooftcrfncdit, ncmmlid; bc i-onn \nnif, 
all batt licllt initt ficf bövcli bc lufft u-cdinccm. 

2c eb'Imann fvavr't mmil unn nääf ap'n, 
a^ ()c martt', batt Iie annfüürt ivicr, unn fär 
to bc, bc bati ftünn'n :36 batt gcit mitt 'n büün''I to I 

(Scn'n fnäp' Ijctt bc gcijl fääl' maaft. 

QIÜ X'üni IUI aüver börrtid) 37 jäv [mm ftoc 
fier aö fncd)l bccnt t;arr, (^c fall, ap mann fcdit, 
mann 38 i^jp fcncS fircrinf^cn boomtcrrn boob 
tööft 39 XjeWn) fo fccm f}c ccnft mitt fvccftaat'l 
i;a!r beim fater ircrbcin ficn' b.-cr unn fiirri-rt 
bcnn Icnngft f;cr cmm i'enrärt'n rocf, af, fiencn Iren. 

2)c ircrbcin fd)üU''o cmm sBirer ficn larm'n uut, 
«nn fär: bu I^cjl gcirip micn'n trijbern ccn'n fd^a» 
irennicf fpäält, ober füff ccn'n bumm'n (treid) 
maaft, iricl bu fo iclid; ircd) irifjt. ■" 

3icc, V'iter, icf (ifff bicn'n tröbern nir to 
Iccb'n baan-, giff mi nu aeirer batt serfvraat'n 
gcfd;cnf, irofier icf bi fo fäälc jär truu unn flic 
tic^ bccnt Iicff. 

JTa gccir i)t cmm bcnn bunten rocf mitt 
bc fääl'n floft'n. JTuum tarr ^^üüf bcnn ann= 
troff'n,-'^ n§ ^e oof inn bc lufft jtccg, ficf 
fääl fdjübbclt' unn borbörc^ mitt ficn'n floffcn 
groot'n larm jeirer 'n floofier maaftc, unn ba= 
iioiin flog. 

^"le fall oof cenc fülircrn fan'n mittnaam'n 
unn bärficr cenc äfc'n fcnne blicern trüülaat'n ^3 
Iicbb'n, be nodj ^üüt unn biff'n bn^ ** „bc 
V'üüf" nennt irarrt: ivcrr trcet a-ireri^^ ox^\> 
fe cmm bitt mann nidj fo uvp'n licir fdjünnt-''' 
l;cfcb'n? 



&eipvääf fiwtfdjcn mutter unn 

OTuttcr. :Picfd;cn, ircnn bu fricen irifit, * 
SSatt nimmjl bu bcnn fa;r 'n mann? 

£od)ter. 3e, mutter, icf t;cff oof all bac^^t, 
aSo boo't '^ amm tcjtcn brann? 
ÜBcnn icf fo ccn'n ^.mftuurcn nccm', 
2:cnn I;arr 3 icf batt iroll ganö tcfircem? 

an. Iniftuur'nfruu'nS be I;ebt'n't ^ nid; goob, 
£c mütt'n to fääl fingen. 



Job gewartet. 40 ft^.iH. 41 (jinwcg ttittfJ. 42 famn ^atte 
SJJuuf tcn anijejCiien. 43 iurii(f.icliijTcn. 44 namlirt? im Sa^re 
1559. 45 »er weip alJ"- 40 „frtnmncn'' (angf. fct;nnan, t.in. 
fl^nbe), ium ISeflen I)a^en, einem etroaS anfangen. 

1 ttilljl. 2 t^iie ii^. 3 §4tte. 4 Daten ei. 5 fi^WiSen. 





90 /nuntiart $d)tDccins unl) iict Umgcgcnb. 


5). (£o tuiU'f beim ccii'n gplbfmitt iiem'n. 


2. 


Sc Innng flö<5))t unn benn ftint löfvt, 


£enn vrnal'f mitt gelben ringen. 




fümmt cof to fiäb'. ' 


a». üe iiolffmittenim«"ii§ Intb'n't nid] gocb, 




(iiJan tann aue^ niandieä 9>crf3nmte 


2)e nüitt'n to faiU fii'Cftcn. ■'' 




biire^ beftü grijjjcrc ;51;atigfcit iriebcr 


£). 2cnu »Ulli icf ccn'n bocter n^m'n, 




cinl>oIcii.) 


<Bo fiieg'f fdiil iiic'c« '' te ii'Cftcn. 


3. 


Sc fccn'n brcciinf ^ ac^t, ivarrt feen'n baa^ 


ajf. £)c bofterfniu'nu I'ctt'n't gar nid; geob. 




lerä I;flrr. 5 


5)e ficrl'ä IictO'n to fiiiil' nüffcn. <■ 




(SBcr U'o(iU)atenb ivcrbcn iriU, ber 


S. ®o irill'f bcnn ccncn gärbner frif'n, 




mnf) and' in i\Ucinigfeitcn nid;t ter- 


Senn fann'f fääl' ['loenicn ytüffcn. 




fd;n'enrcrifd) fein.) 


3)?. £c garbncrfiuu'ne l;eK>'n't cof nic^ goob. 


4. 


a)iann fiüit •• cmni locU IcnngS b'n orm, 


<Bc fscn'n nid; nutf(ain.'cn. ** 




suU'cr nie^ Icnngä b'n barm. 


2). ®o ii'ill'f bcnn ceucn fit)il.'p<'r nünrn. 




(3Üarnnng für bcnjcnigcn, '.rcld^cr auf 


2)cnn (jeff ief faäl to gaii^cn. ^ 




(^ffcn unti Irinten oiel ocnoeiitet, fid) 


Wl. iTe fc^ivvi-'rfrun'nc licbb'n't gar nid; goob, 




bagcgen in feinem 'ileuf;ern fd;lcdn 


2?« miittcn üinmer forgcn. 




l)äit.) 


35. So fric ict cenen bidHer bonn. 


5. 


3c Icnnger Iie lad), ' je fidei- I'c toaj). 


Unn flaap amm t)fl(fn morgen. 




(Tnrd) ju langet ©djiafen nnrb man 


3}J. 55e bidjtcrfruu'nc! bc l;etb'n't nid; goob. 




immer träger.) 


Sc I;eOfccn i'Icd;tcä fretcn. 


G. 


Wlff mi U'icn=foUfd;aal, ^ trenn id boot '•* 


S>. Senn U'ill id ccncn tcffer fric'n, 




tünn. 


<so tann ief foofcn i" eten. 
Wl. 35c ücfferfnurnä t;cMi'n't gar nid) goob, 




(©iUjt bn miv eine 2Bot;(tI;at erjei^ 

gen, fo ttnic c^, trenn id; bicfcibe gc= 


£)c niüttcn iimmer füürcn. " 




nieficn fann, fonft ift cei ju \\\ü.) 


35. ®o U'itl irf ccncn eb'lmann jric'n, 


7. 


Staat n'att, fo l;cit bn n-att; laat ajU'er 'n 


Senn tnnn'f inn futfd,Hn fitürcn. 




jcb'n batt ficnid). 


58?. Se eb'ImannC'fruu'nä Ijcbfc'n't gar to goob. 




(Stielif, lap aber einem Scfccn baS 


Sc tirufcn nid; to forgcn; 




Scinigc, b. (j. lerne!) 


Jjctt'nä '- oot fccn gelt, t;ct()'näbod;fccnnoot: 


8. 


5lf! bu fiimmft, fo gei)t bn. 


<Be fsen'n iimmer torgcn. 




CiBie gooonncn, fo 5crronncii.) 




9. 


J^iimmfi bn mi fo, fo faam' ief bi fo. 
(od; rid'te meine iJ3c(;anblungt^art na^ 




<Spvi<twiiiivteT. 


10. 


ber Seinigen ein.) 
Sc lannf l;ett, lett lannf (;cng'n. 


1. S5?Hitt biuinn tcgricf't, * batt bcgrneigt - 




(Scr 01eid;e fann feinen 31eid;t(;um 


oof brtrinn. 

((^igcnTjcitcn, bic ocnianb im 'Jlnfangc 


11. 


äcigcn.) 
9Bo nir ip, bär l;ett bc fcifer ficn red)t 


bc^ Wrcifcnattcrä nodi nid)t abgelegt 




Serliiär'n. 


I;at, bic legt er aue^ <iU !joUigcr Üirau» 




(©o nid;ts ift, ba tann man nid;tö 


fo^jf ni^t ab.) 




nct;nicn.) 


r. SJJcuc«. 7 @ii(fcii, Surfen, SPTiKfcn; t)ot(. nuk. R nii8- 
fililafcn. a (lüffcn, iiebanfeiilo« t|iii|Uticu. 10 .ffii(i)«n. 11 
bell Scia jiim ©(^wotätivcb juiiiilcu. 12 ^abeu fif- 


1 l'Ciivcifct. 'i tc.irauct. 3 V'r ^'t"t- 4 S^rtilinn, Sttict. 
5 .ijctr. C ricf)t. 7 lag- S aiiciiifnltcfc^alt. 'J tcbt. 







/Hunbait Uo ©Mfjl)tr3(>fltl)um3 jacckItnbutij-Sdinitcin. 



71 



ßl c (k l ( n b UV j^ - ^* d) m e X \ n, 

li'ic fie jifmlid) im -.HUtjemcincu tovt gofprocTjcn ivivb, o6ii'o()( bicfcltc in mnuc&cn ©cgcnbcn M 
Vlattni Viiiibfö inct trcitct iinb atnueic^cnb fi^ barjlfllt. 



3(11111. 5^aä fii)fiitl)rimlirf)0 flumiiic „v", iai mi) o 
fdft ii'ic ca, iiad) c faft ivic a tlinaf, ba Me Smiflc 
bei tcr 3(a?l'rra(l)c iiid)t vibmt, ift bind) ein liUi'iiii= 
fd)t!5raiiflfbciitct. e uHrt faft luic ü au«öffVH'ed)cii. 

a:c Sifd)' ffcfeu 1 in be «ll'ert; 5Wrö t'arr 
'n Jli.Miig, orer \vo\i ccncn ^e66fti. !Donti 2 frrc= 
gen 3 fc ccf Viift. „'^Icf), um fdiön ivicr't, in-mi 
li'i oüi 'u Äöiiig Inirrn, be 0Jcc^t un ©frcc^tii]» 
feit fjicr iinneu in 'n *15ater bccn fiinn! STc 
tcrbeent irci bc Jlrooii niu icrjien, be am flinf= 
flen ft^tremmen tann un bcn l'ütten I'ijiaaii, ^ 
trenn em be ©root ivat bcon iviK." 

„3(1, bc nm ftinfftcn fdju'cmmfn fnnn, fall 
Jtöni>3 ficn!" rco).'cn fc nU'. 9iu ftcUten fc ficf 
an 'n Stran'n 5 up; mcnnicj ecn feeg ^ fiif all 
na 'ner bunt SDiufdjcl iim, be l^ic ficE aä Äreon 
upfeuen »voll. 3)cnn gaf bc >§i"ft ^ bat liefen ^ 
mit 'n €ivanj. Ülii fdiii'ünimen ie all' locö: 
aä 'n Inler » fd?öt lo bc ^eft (,'en un bc ^i= 
ring '* un be ©rünbling un bc a?crS '2 i,„ ^^ 
Äar^cn un öül anncr. Ocf bc€d;ull<3 fd;iiniinm 
mit. 

„Ü^e ^iring ig sijr! 3^c ^iring iä ijör!" 
rccv'cn fo tall. — „'ü^cn '^ iö tör?" frijg fei-= 
brcetlid; be ^iatt €d;ull, be iriet tohiggtlerecn 
waä: „ffien iä börl"— „Te ^iving, be JqU 
ringl" uhtJ be 'ilntnniurt. — „2^c naaftc •§{= 
ring?" reep inill '^Iffgunil i-» bc SdjuU: „£c 
naaftc >§iring?" — 

€ietbem ftcit be (SdmU bat «BJuuI fdjeef.l« 

€o tej^raft Tid ^Iffgunfl! 

1 fa^cn, qiirfttn. 2 bann, ia. 3 fticfltfu, tctamcn. 4 Um 
JJlcincn tcifitSicn. 5 am ätranbc. 6 fall. 7 .§c*t. H fei- 
lten. » wie tin ijjfcil. 10 f(^oS. 11 .^.irina- \2 Sar«, 
«arfcl). 13 S(^ollc. 14 wer. 15 «Büfiaunft, «tauni'J. IC 
feittcm jlt^t Mt Si^oUc ba« iWaul fiijicf. 



Qtn 'n aia^ftorger ©cc, nic^ iciet fon Utcc^t, 
iä 'n groot un beep aSroof i un OTuur; 2 in 
'ner Wiixt 3 ivatnt' cenS ^ up 'n Öircr 3 in 'n 
firartcn Äatcn <'' 'n 5Jittcr, bc S^SapcnbiJnning 
I>cctcn beer. ' *pa).icnbijnning feeg « gruuglic^ 
uut uu ivaä 'u bullen aWmcr; bocrüm iviern '■' 
all' bc Süür '" bang uör em; äU'crjl Äcener njüjT, 
U'O l)c njalnit'. 5(ller iregent Inirr In friegenH 
iroUt; äirerjtÄccn' U'cU cm l^cOben. S-cnn füng 
f)c 't li|1ig an un rcoirt fid 'n riefen Äco^^mann 
uut üiiOccf ficn' 2)cd)ter. 

Tc gSieivcr fünb fanftmijbig. ©c mägen bc 
Ü)iann?lüür ivol lieben, UH-nn fc man goob fünb; 
äU'Cr|l *4-HH.Knbi.>nning böcl^t' ''' nid;. J^e ivaö 6ar= 
boprfrf) gegen ficn' grün; boerüm »raä fe cm 
oof ni(^ redjt tubaan; '3 fc fünn jo oof ni(^ 
anncrg. 

©rebel freeg 'n lütten Sung; nu gUHni't fe, 
li'ürr bc a)Jann frünblidicr iriarrn. Sc Oröd)t' 
bat Äinb ijren a^iann. 2)e necm bat u^5 bc 
ruugeu u 'jlrm un banst' mit cm ümmcr ruub 
'rüm. 3iu ging 't ümmcr buller. £at Äiub 
füng an to fdjrifgcn. £oor ^'acft In- 't mit bc 
Simfi an bc 3?ecu un ficn' Ogcn unirrn gleucnb 
rptl), un l;c banst' un Orütlt', un fdjlcnfcrt' bat 
Jliub um 'n JfDVV un fdjiög cm t-c lütten Änaa= 
feu au be 3?alfen cntiuci. 

Säiren '5 maal freeg ©rcbcl 'n lütten oung, 
un fäivcn maal fül;rt bc Unminfd; fon'n Sanj 
up. 5)at fünn bat arm üühttterljcrj ni^ uut= 
l;ollen. ®rebel bad;t' u\> Vi|l, un fc güng goob. 

Qlö 5J>a^ienbönning ©rcbel ccn» lecii' l;arr, 
teer 16 ff (n, gp^j. tp f,^[^ j,,,t j-j ^, ajcriraubten 

l!8ni(^,nicbtiiicäfciiil!te8Wanb.'2Ü)!(cv.3TOitt[. 4ciiiil,cin- 
mal. 5?lnK'^c. 6.§iitte,i*aiicrwol)nun(i. T^cificnlljal. 8fal). 9 
«latcn.lOScHtt. 11 freien. 12tau(itc. ISäuget^an. Utaubcn. 



»s 



/Huniart li(3 ©rofjljfrjofliljumä /ncd\ltnbur8-Stl)U)ctin. 



in HüUd bcföfen fünn. S^oicrfl bjoU I;e nid); 
iiircrfl fc Icct cm nic^ 5rer, " äiucrfl fe müll cm 
tcrfvrctcn, tat fc in ticr Saiitj lucrrcr famcn 
\to\i un fecncn iKinfiljcn er «Sdjicffaat flauen 
un Äcciuu ffiigcn, )vo ijt luatint. 

Sc öüiii) ivcg. 5(cl), Hju freuten iTI ^« 
Öllcrn '« un bc Sivi-flcni, ai fc fr fccii' ©rctcl 
»vcrrcr fccijcn ! i)hi frögcn fe sül un cof: „>ii}o 
!ümm|1 bu Ijer?"— „£at tarf icf Äccncn fcü= 
gen," antiuuurt fe. — 9iu, benn fclicir ümmer 
Hci^aarcri'J un l'foorcr!" — „Qi^ nee," fiifjt 
fc, icf mööt na L'icr Ihh^T) wmn mcg; icf ticff't 
tcrfpraafcn." — „iÖiicn' STod^tcr, luat quält 
ViV fragt bc SOiOorcr -o un »vccut. — Xat barf 
icf Äecncn fcggcn," für fc, „icf t}fff't tcrfvraa= 
fcn." — 5^cn briuru '^' Sag güng fe mit i-r 
jüngfl Sirr-]lcr up't gelb fvafeicrcn. £cor Iccg 
'n greutcn Stccn an'n äßcg. ®rcbcl jicrt' toal '^'^ 
un ümflafvcrt bcn Steen mit tcir^s ^i[vm un 
rcclJ: „Äccn ü)iinfd)cnfinb barf icf micn £d)i(f= 
faal ttagcn; Stccn, bu tüfi bocf,'--' bi fann icf 
Bcrtellcn, \vu *4.'avcnbcnning mi tcf>inbc(t, iro 
f;c »valint, un bat l;e micn' fäicen Äinncr, bc 
icf biMi cm f rügen I,Kff, to Soor 25 banjt I;ctt/' — 
2e Sivüftcr Ijiüirt bat all un scrtcUt to .§uu§ 
alUi, \wt fc I;iiürt (larr. — 3iu müfl ®rcbcl 
ii'crrer U'cg, aä bc oicrt aivcnb fccni. QUl' U'ccn= 
ten un iricrn truurig, un ©rcbcl irccnt cof; aä 
fc *2lffid:ccb nccm, müften fe er ärccrjl uijrtjer be 
(£d)ert-'' miU ^Irftcn'^'' gemcn. Xat rcrfüinncn 
bc Öllcrn un brccu'cn er 'nc @ääg'''s mit 5ar= 
fen ■■"■* nci. ü^e Säiig güng ümmcr bc -3lrften 
na, bc ®rebcl uutftrcugt t;arr, tct !l>avcnbi>n= 
ning ficn SRöiucrlecf. Sonn auirr U^apcnbönning 
fangen 3« un na l'iitccf Orö^t un föW'-*' 



S>c SÖrttcrmoöm- ' 

Q3ic <£Iaat, nid; U'ict bon '4>ni^d:ien, flütt 'n 
äBrtter, un bat SBatcr iä bccp. (f'cnS 'ö -^liocnä 
güng bc ^.niilcr unner bc Iiocgcn ücfcn an be CS'lb '^ 
uf un baal fvaöicrcn. 2)c €ünn wnS all un» 
ncrgaan un tat füng all an büjlcr to amrrcn. 
Soor 3 rccv' 't uut 'n 'iBatcr ganj bump: „Sc 
Stunn ^ iä boor, äiücrjl bc jlnaaiu 5 nod^ nidj!" 



15 Tuttn. 16 iit- 1' Sricbcn. 18 Gltcint. 19 SBat«. 20 
aiutttt. 21 tcitttn. 22 flurjtt tiictcr. 23 feiten. 24 Iau6. 
25 iU Zeit. 2G Si^iirie. 27 ertfcn. 28 Sau. 2;) mit gtv 
lein. 3U aefanaen 31 aelci'ft. 

1 äpajierfrau, 9liie. 2 bcr Slup Glce jiDi^en Siaidjim 
und Hm iEotfe älatt. 3 to. 4 Stuntc. 5 atcc tec Jtnatc. 



5Iö bc ^Pafler bit f;üürt, frccg (je fort SScen un 
maaft', bat I;e na 'n Sörp fccm. "Jlg tie all 
an 'n 5^uun ^ »vier, fccm 'n fmucfcn 3"ng an= 
loven. „9E-u()cn, micn Seen, nnil;cn fo iclig-'" — 
„9Ja 'rc 7 6lP, für** bat Jlinb brieil, icf iriU 
(gnicfen 9 un ai!ufd)cfn föfcn!" — „iiiic^ bod?," 
für bc iiörfid;tig i'iann," Her K-|"t 'n Sdiilling, 
micn ilinb; gaa licn un (»aal "J mi micn' i^ciucl." 
Sc 3ung Iccp ben. -lli bc >paficr Hc 'n J^rcog" 
Böräircr güng, fccm bc Änaa>u mit be äBiorct 
all iverrcr 12 torügg'^ un troll '^ nu na 'n ®a= 
ter baal. „9iidj bod)," für bc ^.nificr, „bu tnifl 
böl'iig, '5 bu Ijcfl fo lovcn; tu fa|l icr)! '« brin= 
fen. Seciü Jtröger, '' een ©laö -43icr för bcn 
lütten 3ung!" — >&e brünf, — un fcci boot 
baal. '** Sc Stunn leaä boor, un bc Änaaio oof. 



Sc bi ' ccn fmutfcä SBicf fccfitt, 
23an goobcn Sßajboom, '^ tjagchoitt, 
Sc io bi goob to 'üjüg'; ^ 
Soc^ iä fe ercn Wltinn nid) trü 
Un low' "'1 «Innern fvär un frü, 
Senn lu'tt l;c tccnc Süg'. ■* 

Sä fc 00t ^'liiili^ aS be 9!ac^t 
Un nimmt niau 5 ere Sing' in %ii)t, 
Sä ^ic bod) goob to Söüg'-, 
Sod; ivenn fc 'n tctcn '' nivV''" mag, 
loii'iclcn goor in 'n Oiönnftccn ' laj, 
Senn l;ett bat tccnc Xi^y. 

HBcnn fe bi jcbe Sugenb lecii't * 
Un ümmcr fict in 'n ©ooben öu't, ^ 
aSu'" goob iö Ije to aüüg'! 
Sodj fliitcrt '• fc bc iiJaa'crä man '2 
Un ridjt bi «Stant un Unfrür '■* an, 
Sat ('ctt bi fccnc Süg'! 

a^^enn fc bi (nitfd) to SHaabc I;ijlt 
Un bcit, irat ürcn i'cann gcfölt. 



r> 3aun. 7 nai^ ter. S f.nte. 9 Sdjncifen. 10 ffik. 11 
.Srua, «(i)cnlc. 12 fifct'n luieKv. 13 jucurf. U «cKtc. 15 
tniiiia. 1« fi-'llii "ft- '' '''''" •Sruaet, Si^cnlroirt^. 18 
fiel tctt iiiitev. 

1 tir, ^ier t(ecna|iif.i>. 2 SBai^el^um, äßui^«. 3 ter ifl 
tlr «jcljl S" 3Btiie, t. li. tct ifl iro^l tanm, ift a'uifliil;. 4 
©cteiljcn. 5 nur. li ein l'iprtien. 7 im ;)iennflein, in ter 
©cjfe. 8 liett. 9 iitt. 10 wie. 11 l'tf(atl<l)tt. 12 3!ad). 
tarn nur. 13 Unfcitben. 14 ffdjen. 15 tauflt. 16 tiatfdjen 





> /Himbart its erofjljcctcigtluimä /llcthltnburfl Sdjiucriti. JS 


Senn Ü ^c goob to ai»e>V; 


2. 


Söer ümnier uV fienen .(tof V C'ffieit, 2 fümmt 


3)i)clj trenn fc ni^ to fiiiifcn '^ bMjt, '5 




nn 'n 6nn 3 u\i 'n Äcvv to fJaan. 


Un Icea-er to tlaftufdjen '"i fcdit, 




(5)et e-igenfmnige Iciret anlegt Sd;m= 


£ienn ('ett bs foenc Seij'. 




ben.) 




3. 


Söarg nn 3?nar * tcgcgncn firf nic^, äirerfl 


SlUcnn fo 'n geeben 5^naIe^ triiii'^t. 




ii'cl 2}iinfd)cntinner. 


<2muif tanjt im ai 'n i)Jad?tijan[ fingt. 




{Wlan mup nn aJergeltung benfen.) 


Xciiii iö t}c fiecb to aBeg'; 


4. 


a?nn 'n gretern a'raben ictt fid 'n grii>ter 


Scd) U'enn J'e unufrn JüncI '" fleit. 




©tücf nn'i'nieben. 


ee lüif-o iio biinjcn im fiiuion beit. 




((5'in gvefjereä Qirferfanb gicOt lucfu' 


a3u lang' (;ftt bat ivol tög'? 




a.'evtOfi[ alä ein fleiiiereS.) 




5. 


lK>o be Jnun nui fiebften 3 ig, iö nm Iid!t= 


riimint fc bat €icnige in 'ildjt 




ftcn äU'Ciftiegfn. 


Un iä vtdn fmticfani'it tcbad;t, 




(Geringe Veiitc jief'en fictS ben Jliir= 


So i» Ije goob to 3Beg'; 




5""" ) 


©od? ivenn fe ficf oU' »Biemer lieft 


6. 


Wim fann in 'n .trocg « oft för 'n (BänU 


Un ^eemlid) Ijier nn toor i'Crfellt, 18 




ling ivnt to li'ceten fvigen, lunt 'n Saaler 


S^enn l;ftt l'e tecne Seg'. 




irieit itf. 7 

(5n ©efiUfrfniften lernt man.) 


©enn fe be Jlinner gceb evtiil;t, 1^ 


7. 


5:at iS nid) geob, n.'cnn be aJfinfc^ to tic= 


%i trüe äliecvrr na fe fiibt, 




rig s in 'n £nu » goit, benn ^ett Iie ben 


2)enn iö (je goob to 9Beg'; 




ganzen Sag nntt' Set. '" 


Jod) levcn fe i'ör 5l-inb, L'ör SSaag, '-'" 




(3J?nn ninfi nirtu gar 5U frii() anfnu= 


Un fe fvelt .Reiten nlle Saag, 




gen.) 


2:at l;ett coE fecne ITeg'. 


8. 


SSer bat lefet nut be Äann brinfen leill, 
ben fi.i[t 11 fe ITetfel iip be ©nnut. ^'^ 


9Senn niennig Qi'ieffen ficf vcdjt vinäit, 




(ßian nnif) nidit nnmäjjig fein.) 


£at fr te iiiaame SUeeter fel;lt, 


9. 


'>)1 graau'en .STniuift '■* i'j tc:er aä 'u lOrrig 


oä l'e bcnn geeb te äBt-g'? 




Suuft. 'J 


31 fc eernüiifiig nn ^e llecf, 2t 




(i^cffer etuMä nU niditä.) 


So lecn-en fe ficf lief er 2' ccf 


10. 


'I io fccn 5)Jott fe fc[;ecf, boor vafit en Stiif' 


Un tet'ten teir ''^ gocr !?eg'. 




\-(n to. 

(da ill fein Tcvf fe fd)ief, eS \\\\;t 


©ccf ■•'i (vfjflanb iö bi benn f eörgoeb ? -'5 




ein £ecfc( baju b. K eä finbet fitfi 511 


ai-i l;eC>tcn nll' jo gleefdj un ©loot, 2« 




jeber Q(rt SOJenfdien einer, bcr ju i(i= 


.ücen eenjig io to £eg'; 




neu vnfit. 


(yn jerer ''7 ir-<\ L'or fienc JTör 


11. 


(Sn fteef C"'Oon leggt ccf niaat in 'n SfJettel. 


Un I'cU ■''* ficf feen Öetr.-fen luV, 




(Gin flngeä JpuiMi legt anc^ einiuai 


Senn fünf lei geeb to ©t-g'. 




in bie 3iefTefn b. I). aud) ber .Sllügfte 
nimmt (eid't Sdjaben.) 
3So feen >§ott (;inigfn icarb, fallen feen 


(Sprtcfioüurtcr. 


12. 






Svöön. 


1. Sc ©ie^ 1 ^-eivt U'e( up, mrerfl Jje ^nl^t 




(iBo fein .§erj getanen ii-ivb, fallen 


nid; bragen. 




feine Sväne b. fj. u-enn nidjt etmaei 


(.ein ©eiä^^ntä ti6crnimmt f"^ leidjt.) 




borgefallen luäre, anirbc man ni^'t ba= 
ben reben.) 




13. 


SBo 3kof i3, i3 cof gur. 


ne^cn. 17 ipantonff. IS tcvfauft. 19 ctjicBt. 20 SBcIlt, 
gliit, nantS aSctltr. 21 IlUiv .(.i ouf t^iiidjt 3Sei\t, den. 










nett;, tiiifctSttjiciDcni.ict. 2:i btite. 2i njcli^cr. 25 aiiletk» 


m'tfcri.ififn. 6 SttvQ, Siiftnh. 7 trcrtt; ifl. S jcitiij. 9 Stau. 


l'en c)ut, voltfommcn i^ut. 2t> U31iit. 27 jcccr. 2ä IjaUc, 


10 niiffe SiiSt. 11 ttm fällt. 12 Siijniiiijc. 13 eine cfuit 


1 OSeij. 2 ttftc^t. 3 om (Sntt. 4 aflera unb :J^a[. 5 


Ätujl 


e, ba« (Jnbe scm «rob. 14 al« eine (eere gauf». 





girmeniift, (Secmanitn« Sjoltetflimmen. 



10 



«1 



l^lunliait Jict lucftlid) flcUfltncn ©rtfdjnftcn im ©roljljtyoijtljum lacAlcnbutB-Si^iDccin. 



(5So aiauÄ) ijt, ijl aucfj geucr b. (). 
wo eine »Biifimg fid) jcigt, imif; nucl) 
eine Urfad;c «erlinnbcu fein.) 

14. 2^c ®öi>\' svian allfiulMdrin tmrnl. 

(I)ic ©äiife gfln-u ütrriiU tarfiip t. (j. 
cä ifl ütcrall U'ie tci iiuä.) 

15. 2)e fnanigcn ^IBangcnä gaan am längjlcn. 

(3^ic fiuirrnitfn aCmgcn gcl'cn am 
längllcn r. h. a.l(ciifcl;fn, tif üIh'v flcinc 
Hcl'ol iiiib UiH.\iiJli(^Efitcn iHfl Uagoii, 
Iftcn nm längftcii.) 

16. Gm'n Offen un 'n döxtr ^tii mm 'n mit 
'n aBi-g' gaan. 

(Giuem £)d)fcu iinb einem Suber J^icn 
mufi man <\uä t-em ISege gcden t. l}. 
(inem gvotcn 2)ieufd!en muf) man aue= 
lueidjen.) 

17. ^e lett nief-o liggen aä glenentig 3(}fen. 

(f|r lafit nidnss Hegen aU gliUnnbcä 
(lifen b. 1;. er ifl ein SieO.) 

18. SEenn be 2)hiä fatt ig, fmerft bat 3.iiC(;t 
titter. 

(QSenn bie OTanä fatt ijl, fd'mecft baS 
2);cli[ Oitter b. I). bev iJJeid'e i-eradnet 
baS ©eiröl;nlidie.) 

19. 5l§ bc een mitfü(;t, tject be anner. 



(5Bic bor &ine nnsfictit, l'eipt ber "^In^- 
bfve b. l). fic finb fidj einanber ganj 
g(eid).) 

20. Zut lett firf nid> mit eend in 'n a3acfaa>i'en 
fdinnben. 

((jö (öjjt fic^ nic^t mit einem WM< 
in ben äSacfefen fdiit-fcen b. I). -Mtd 
tann nid?t auf ein SDJal gefc^el^en. 

21. lUitiH-rfd)äämt lett nid) gccb, äirer föijbt 
bcd) goeb. 

(Un!.'erfdHimt (fein) liifst (fleibet) nid;t 
gut, ater füttert (niil^rt) bo^ gut.) 

22. S'en'n-öerrn fien i^rccb icf ät', ben'n fien 
Seeb icf fing'. 

(Jem j;-ierrn fein a?rcb (U'effen ■Cierrn 
•iH'ob) id; effe, bem fein (reffen) l'ieb 
finge id) b. ^. id) rebe unb tljue bent 
ju WefaKen, i'cn bem id) ©uteä ert)attf. 

23. ffraag' mien'n Ouui'er gicf, io üt'u fo'n 
Sd)elin a5 icf. 

(5ragc meinen -'tad)tar Sid, er ifl 
ften fo ein ®d)elm alä id). — S'iefc 
Olebeneart gebraudit man, um einen 
L'on ber anbern -inirtei i.'orgefd)(age= 
neu 3fi'3<'ii aliJ ungültig jurüdjtu 
ii'eifen.) 



Jltlln^rtvt lifcx twftiid) i^dc^cncn (Drtf'djaftcu im 
©ropljcrja^tljitm ^Hcd\lcnbiirö-3*d)ii)criu. 



(Sjcvi)!. Jjct'cl.) 

5n gen ^öv\>, bat icf of naml)aft mafen 
fijnn, geit een oU Sautflieg l lunrc'n'' Äird)t)cff 
un ton bo'e 3 »Unre'n -^Icfe ^ L'on bcn'u a3u'en, 3 



1 giiSjJciii. 2 xiUt bcn. 3 ba. 4 5I(ftr. 5 licii bem 
a?(iuctn; ciiicntlmmli* i|l baä 1>ctincn ber Inicalc un!) bcv 
ßonfronntdi, im« Mirrt; (') anncbcutct ift, bcii'n 4<u'cn. lu'c 
Hl", nt unb aurtl am @ubf m.inttjer äSortct Ijft ber Sauer 
ein rtneUe« 1 ijcten, fo tap et tunJ ttna tujtnJi mit 
ä!ttf.1;lu(funä be8 t fvtie^t; oft ^ovt man tie« i aud), mo ein 



be an be Äird) irafint, un bat i'3 een Oledjt. 
a.Benn nu be '^(cfeivääg ti natt'n SOäre " fja^^ 
Vig '' im glitfd)ig fünb, güng'n fe iu;me li'iVre ** 
in ben'n Qlcfe Fnin ^ un X't'ttcn ben'n Gegen= 
b5me ^° be Saat baM, fo bat tn an^'uUenb 
fuc^it 11 ®ärc bc ^>eg ümmc treerc ''^ un be 



i in ber Üluäfpradie liXiit-IciK; r nai^ ü-ccaten irirb nidjt 
iiuSiicfinotben, bafüt al-er ber 3.!ocal lanij (icbeljnti i unb 
S narl) n werben serffblutft, ii-eJ^nll' biefe 4>u(l)l1ot'en nirtjt 
iiertrieten irurben außer { in flüng, icc e8 in bem rot- 
^crocSenben n fiebert wirb, ti-ie bi:ä aiirti im Jpi'i^beutfi^en 
»et gal( ifl. 6 ilBettcc. 7 faftiü, fi1;Iammiii, fe^mufig. 8 



/IhiiHiiirt »fr wtfllid) iidfgcnfii OrlfdjafKii im «3r<ifjlKr.!og(l)um ^I(chl(nlmrfl-Sd)uiftin. 



95 



Qlffc ümmc jimnKe ivijvr, '3 ,1,, j^t lunä fem 

ITtcIä trüf) bc t'fiinbcclii]t ülfaim firf irclt 
to ^H'tvtii. ^f ^>,if!t T'iiaijä, U'ciin f;c tüff '■• 
iiirf'j to bann '^ {inrv, fliftii^ uv, im ivciiu ccii 
unfrnubijj aViiiät "• bitJcii SDoi] fcciit, bc Iccirc 
bcn'u 9iaii'c ''' ficii'n ©a|lcn '** aä fifii S(I)au '9 
iii'n iTrcrf Vf'ib, fo u-aö 1)0 fünf bo'c im ^\imib'" 
cm ore '-' teer -' 't mit 'ii *po'c23 Onficgm fort 
nff. dladjiä aiMVf, U'cnn man ncd; nm rcfii'= 
flcn 'n flifcn'n ©fß triift im förf't, ii'i'c't'^ üni 
fo Iffge, 25 im bc Störfc im ü^u'entüeff, 26 mit 
be :^c bc Sautgänaco ii'icfcn wbll, ircnäOcti bc 
S[pcj ijüug, li'i'ftt 2' ji'immoi'äiiii 2-s jn fcj ^i^c 
tii'cc illnd'tcn ümriitfii orc brt('(i.'f'rb, '■^'■' im elf ^u 
beern't et ivotl iit Sc^aireiiacf. 

91u, fjarr bit iiicl) t'iilven, fo I;ülv cm ficn 
oii^Iiigfcf' ÄcvV- 3)iit iii'o 3' ii'örr biit u).' ben'u 
^ir*()eff iiid» redjt riri;tiij, iiöitc ben'n bc Syccj 
güiig. Sr>eim bat bröög 32 äBäre un 't '•yinüjtä 
'n 9?dtcii 33 (ifi( ivi'e, fccg lUiiii tnivig eeii Iiin'g 
iritt ©ffveufl äöiL-e be ©räive iviiiifcn. 34 9]^, 
geilt 35 tat orc tva§ bat f ü|lc, beim fo t;ü'et 3« 
man in 't i'icfentnuiS Im(j en gnujcüg 37 (£tä()= 
neu unoaugetn, 3^ talb ive'rrc3'-' cen Üdioten'n ■"' 
im ^(aV'Ven'n, fdji'c-" n» rrenn all' rc Sieben» 
iöfp Uli 5)obcnfn«fen bo'c in Inling *~ \va\\\ ^3 
ivcU'n. ^e bat (n'i'et, ben'n fceni bc ©riigel •'■• 
an, im bc ncegff ^irdifioff^oö'e irnä cm be (eeu'fl. 
So fceg man in fort :Jicb, u-enn bat fdnini= 
luerig ^5 \x:öxx un bc legt Sfii-äolf to SBc'rr 
iraä,''^ fafc ninuBen mi'c •''' up ben'n idird;» 
^opireg, tet inä cen 3}(ann ut'n !Dörv in bc 
9ialrefdiaft, (bc 5nfid;teii i'on bc <£aaf f^arr un 
on 't Svöfen ni^ U'eu-t,)^^ »i'iet cm bat to 



imrntr H'citcv. 9 hinein. 10 iinb ttaHit Um Ciiiltnt^üincr. 
11 tci anljaltcnt fcuitttm. 12 trtitcr. 13 »urtc. 14 foiift. 
15 iu tbiin. li> lin iinartJtMni" 'JJinifrt). 17 tcr licfcct tcm 
Dlartjtar. IS (SVnlc. l'J Situljc. 20 vpiibctc. 21 citt. 
22 tliqt 23 '1-aar. 24 Ivav cS. 2j f*limmcr. 2« Eoin. 
tufc^c. 27 teuren. ■.'8 immcrffrt. 2'J otcr llic^cl■)■^ctrelcll. 
30 niiindje. 31 mit eintm ffiale. ;i2 tcortcncS. 33 ein 
SBiStt-cn. 34 iitct tic (S)t.U'(c te.inbcin, i\<i)cr., UiinKln. 
35 tciinclf. 3G borte. 37 ein f(li(iucrli<te«. 3« aSimmein. 
39 teitter. 40 Diauhten, 'i'roileln. 41 Wier. 42 Iel>enti(\ 
43 Irenen. 44 ÖJMuicn, Sttauter. i'i bJmineriii. 4« nnb 
bie leUtc Si^tDall't jii Sett trat. 47 filmet Sütmanteii me^r. 



laat loörr,« ben'n nccgften ®cg na ^imä 
döivc bij]" bcrau)j'n gtaäv so u,, '^öm ben'n 
Öiaflcnarfc neem. Sien Srün'ii niödjen em bat 
l'eeg sjö'eftoUcu 5' im affn-i'en,« j-„ i,^,^ii ,> 
trcll'ii, (»c Icet firf börd; nirf..j affCning'n. a«enn 
bat 'n ®ci|l io, fäär »3 {jf^ [o g(,(, jj.^ „,jt ^siott 
aö 'n i'etidjen ^i'el 34 tcn'n nce;Dlcn $«cg to 
niien gru un Jtinne, l}(\v\v n\di *ilrgä bafin, 
un cm ®eijl, ircnn 't cf bc leegfl iö bou aU= 
tefioov,'5 beit mi nirfä. Ss't iuMi'e'if gicefd) 
un iMaiib, 56 fo tjuww icf ttrec güüft an'n i?ieio, 
bc fiinb bc cf all mit U ii'äfi. 57 Un bo'emit 
giing {}e. 

■}lä i}c äi.ni'e'fl u^i ben'n .Sirrfj^ioff feem, im 
man äteii H 't tli'cet Öraff böVH iri'e, InVet 
i}( ad)te5^ ficf wat fläfjncu nn U'at giinfcn, 5'J 
un ao ijc firf iimfeef , "o I;u, bo'c fleeg 't fld)tc 
cm n\> aä ut 'n ®a'eg, s' ii\it i^ang'ä un mnt 
SBitt'g. 62 ^e SJiaanb fd'immet tlaf) börd) bc 
©räwc. Sobcnflill irnä 't runb ümf^i'c, Woot 
'n ^.«o'e S'teeremne'o flögen (}en un Iji'c em ihn 
bc Oaii'n. 63 5?onn uiörr unfen ä?ofttifngeI 
bod) nid; gaub '=4 to Sinn, a>J bc \üh\t naln'c 
ingeftünn, un gi'en 63 an'c Ijc ümti'et, 66 ijaxx 
l)( uid) ncdj inä 67 nn ben'n <2vauf l'ö'cH möjjt. 
2Sat traä to bann? Sangfam im ftill giing bc 
fiencn 5S?eg man! 68 ^j @räu-c un an mennig 
fiioa'et 2^obenfrü5 l'ö'efci; tangfam un günfenb 
feem em gräfig ''^ be Spanf na, t-et an 't (än'u 
'.'on 'n Jlirditioff , un bat Imrr fien'n (£d;ifE, 'O 
un tet tnit'n lö'en '' Äird;[;off, un bnt u-aä 
bumm. 

-il?n.'c'il "- fo geit 't. Jleen Sebrccge ^3 ig fo 
flauf , ■<< {;c öcrnart firf fiilvfl. S^enn aij man 
im''o 3'cnmann'5 bat ©efvcnfi uV'n ^Irfc fraub 
U'örr, '6 bac^t Tjc ti firf fiibfl: (5en öb^cnlid) 
©efvenjt mütt aS 'n Sd'ilrivadjt uv fien'n *4'o= 



4S (ilautte. 49 511 fpat teurbf. 50 StcKt, Drt, €ta((f. 
51 tai Siilimme rorftalten. 52 rrmiefen, veiircifcn. 53 
f,i,lte. 51 als ein clivlirt'cr ,Rcri. 55 aiitl) bec gtt;limnifJe ifl 
tt-n allen (ufamnien. 5ii S'lut. 57 flf.ccfen. 5>< hinter. 
59 »infein. 60 umfiftiiiite. 61 Sarfl. (i2 SDeipei'. B:i Tl)- 
rcn. 64 gut. B5 gern. 66 untqclelut. 117 einmal. 68 jiui- 
frtlen. IW graufig. 70 reebie SUJeift, rcefctc 5cvm, gcliorigc 
3lrt. 71 l'iä bvaiificn rcv bcn. 72 .iber. 7.1 4'eiiuger. 74 
Uug. 75 als nnr uufer ßljrenuunn. 715 auf beiu '.'Irtcr gcivalfr 



Jfö /«unSiut »et wtftlid) gdcgciun Orlf(l)aftcn im (Srofjljertojtbum ^UAtcnbuto-Sdjuitrin. 



(icn Hict'n, un fön'n ®ri|l, tcn'n ficn aSctcct '' 
te ^ir^^cff U, gctt nid? up 't Sflb. Un 
fo fani't ^e fitf mit iu6 'n .&a'ct, 78 trfit 
firf flinf lim, ^.mcft be tritt ©cfialt fiiuflfafl nn, 
im ma'fft '9 nu tnl», bnt l)e ünnc tnt i'atcn 
'n -a3nißcl bi'n SBofibaiif «o ^'ctt, b« nocij nid) 
nV'n o1ird;:^eff t» -Sunä I?ü'ft- '**' 213 I;f cm 
fo mit tc con J&anb mip tjült, tijfcl't *>- tjc mit 
be nnn'f i\f cm leä, tut t^f fien'n 3}iuct^ fijölt 
l^ctt, un bo'e ^e »ö'c bntSafcn fütoft nic^ fccg, 
ii'o {;c t;fn Ijnußt, fo möjj be arm Spant bc 
Sftääg ^cniui(;mcn, aö fe fcckn. 

J'o'cmit trag bf ^Sciat Sc'cH, nn nümmä S3 
fjftt tvi'crc »rat bo'cfon ^niVt, aä bat bc Cc^jcn- 
bümc i'on bni'n ®aftcnacff dt ü'afon ^^ mit 
grijn un giiäl ^5 (£triepcn in 't ©tfiil't l,>ciinn= 
i(iing, un ton Stiin'n an ffcn Spijfcl» miV 
nv'n Äirdiboft to fofn iiiV. £fnn fen'n i'ü^'r, **'> 
aS un'S ^anbfaft o'cnniann, bat fünb aUfcn bc 
rci^Hcn ©cijictefvräfc, un m fcH'n iininfi^'fn, 
bat jccrc ann'c *^' sPfbrccgc un i'OWf'fV'i'f f" 
ficn 9Ii'ct;t un ficn'n äiJclilc fünn. **** 

SBöVbiim, a-3 ivi nod; rcdjt gaub U'Cftcn, 
ii'örr ^i'c up'u San'n in be Scininicn i nicfc' 
u-i'cic braten ^ ng :piifon un a3äbcn, 3 ^afiffcn ■• 
un Sprüd), un U'cnn bit äiMrclMVct n-a-o, niöfffn 
3ung8 un S^icn» ^ iDicy to'rn, •> J^iolt l;alcn, ' 
Jtctüfftt « fdjcllcn, Q3fc^ tijr'n, » un ivat fiijf 
bcn Sdjaumccilc 'o un be €icnigcn noitj beer. 
JTc Olltn'n 1' tvi'e '* bat recl't, bcnn fe giuni= 
tcn bcn <Sc[)aumeeitf oF ficn bäglid? 33rcb. Slid) 
fo bc ^crrn bo'c taten. '^ jo nie u (g(^au= 
meejlcä fett'ten fc l'iitr in, bc U'at li'et T'nrrn lJ 
un be oiingä luat li'en fcU'n, un be cUen bad)= 
tcn fc 'n ©liefen to fiäten '•* bo'cbörd;, bat fe 

iBuvbt. ((SctUcit, üluffiitljaUlcrt. rScin^crj. 79m«ft. 80 
S)ni;:tu4 81 ntljcrt. S2 tvil'<^t. f^3 9Jicmaiil>. 84 einige 
iSJoiftcn. 83 ui.t fltltcn. SG S'ciite. 87 jctct ontm. 88 
SRcificr fintc. 

1 ®(^uleii. 2 flcttict'tn. 3 4'ttcn. 4 .Rntc*i«iiiu«. 5 
>DJ.ib<l;cn. G iBiift t.u«n. 7 ^clen. « Äjrlcfldn. i) Sic^ 
Itnnicn. 10 tcm Sttiiliiiciftcr. II (Sdcin. li njav. 13 
ta rl'tii. 14 5U neuen. 15 .iclttnl IjaKcn. Iti un6 ten <m. 
tcn bai^lcn [\t einen iglcrftn ju fiei^en (jieifen) t. i. fu an- 



ecn ®etot geeten, jibii'crecn föU 'n (2tunn'n= 
plan ti fifn'n ^»reelle *7 inreidjen. 

i"iiu güng bc Spcfiafcl IcS. 3r>i>(f 18 te nic^ 
mal a-nifen, ivat bat fo'cn i^ £ing ii'i'c, ii'ör= 
reu otilcrnatff^;''^'' bääl' ööii'e Iiülpcn ficf fo 
gaub fc fönnen, un fc^reeten in ben ®tunn'u= 
plan, liMt fc ii'üifen, un ivat fe nic^ iriiffen. 
Ünnc-' ann'en fcti't ot een an: ton ac^t tet 
uäg'n ~' 2)cnfftim'n. 

Qlä bat ben'n $rcejie tö'eOgcn feem, bac^t 
f;e: Sfüt;, ^3 '^at ii ncdj ecn ton bc OU'n, 
un t;c fennt bod; nl[ be nie l'i'c; '^* bu faji boi^ 
taufietcn,'^5 n-o'ie (,f te ^a<il ongeit, un rccts^' 
to em iranfen. 28 5löite'(l f;c matt grootÖgcn, 
aö l;c fcn'n Sdjaumecilc ton ad)t tet niig'n bi 't 
a)Jorgcnbrcb bröppt. ^9 

„Sollen leciu Sdioolmciilc, irat maten <2e?" 
„„Jgierr il'ajlo'e, icf frü(;ftücf." " 
„Un beginne? 3« icf mecn, be t;cbten 2!cut» 
jiun'n?"31 

««3'i, >öerr ipafioV, bc lat ief ünnc bc Sieb 
bcnfen, itat fc U'ill'n."" 



•§anä Vimme't wai itoll, fo to raten, 
(Sen aji'itcljoa un irenig äBätcn '^ 
3.M fiencn 93ctte in be «Stabt; 
2?o'e, mecnt ficn a3aare, li'ct bc UMt. 3 
J^uiim tonn I;c ficnen 9iamcn fd;ricben, 
£oiin »toll ^c bo'e nid) länge tUeten 
Un itantte irc'rrc tiügg na >§>uuä. * 
d\u itas be >5anä cn rc'ljtcn STuuä: 5 
Sien 3ioct l;arr liecl ^ 'n onn'cn Snitt, 
Sßon ^Uire fünb bc ^oa cm iritt, ' 
9iu brtg be ecncn fjtgen J'icot, 
jlortüm, l;c n-aä ton >(lcvp to Aoot 
UpftunnS * tinat? nid;> mi'e to tcnnen 



jn^ilien. 17 l-ticfter. 18 treliije, einübe. 19 für ein. 20 
^.»iJitavTiti. ?1 unter. 22 neun. 23 fiefi. 24 Wen tie neue 
Sebte, fo nannten tie ä'auern ten vcileffertcn llntenirt)!. 25 
jufcben. 2C nile. 27 fL\)lti(t). 2^i tvanccrn, ge^en. 2'J trifft. 
30 JÜntec. 31 Xenlftunte. 

1 .^arfe, 9ie(t)en. 2 ein 9<ieileljafir unb ncni(ie 2Bciten. 
3 ta, meint fein Sialer, lernt er etivaS. 4 unt niantecle 
niecec ;neu(( nai^ -vaufc. 5 £auj), '.fip. 6 i|an). 7 von 
$uecr fint bie .^aarc i^m »ciii. 8 je|;t, juc Stunde. 9 



/llunSait in iti Umgcocnti von tloftoA. 



97 



Uli Icft ficE 3)iiifc^ii 3 timmcit iicniicn. 
Jgic teer fc fln'f, '" mnft eeiicn Juiarc, 
S^rectt t;od)iJüteE Wect, un »renn ficii STmarc" 
(5m rövVt: >&anö, fumm un böyf 'n Säten 1 '2 
-i'ie't (if, 13 nö ^iirr (le bnt beijiiten. 
(5n§ lijijt bc ^n'rt em üö'c be gcten, 
£eV fiiiißt tjc an fe li.'ei]tLiftcten 
Un fragt bfn'n SSaare: (giiget mir, 



Monsifur. 10 cc »^at fo (Iclä, iiicji. 1) ISatcr. 12 biif.f) 
ein *i^tl)cn. 13 flcbcitctc cv M- 14 toillfl bu mi(% dffcii, 



®iTj für ein Xiiia ifi biefeS {}ier? 
£e Iniarc fvrcctt: QBift bu mi fcvüben? ^ 
®n(j, Suiii], un fdjäm bi L'ö'e be Sübeu! "^ 
•§e geit un Vt'vt i'e u^.' be Säuen, "' 
23aff! f(eit be «ga'rf cm SiöV be ®c()änen. '' 
„■Hu!" frtjri'et Jpanä, „bunimc >§arfe bu!" 
„efüt;," 18 röpvt be aSaare, „fennj^ bu f nu?" 
Sffiilten. 

511111 Sc(ltn fiiiticn. 15 vct bcn Jeiitcii. Ic unb tritt ifjv auf 
bie ^Jljnc. 17 Sctiieiitciiic. la ficij. 



^tlun^tirt in trcr f(möc|)cnb woii floftofk» 



(Jen '3(vtl;cfe tji'c in'n S^an'n 2 
Ärceg 'n SBurpen, be fan (Stfln'n 3 

Un to biffe Jlunft ficf vnfit. 
Jif; bcfjiracf, ficf gocb to fdjicfeu, 
^löa'c'fl fie mijggt gi'eu et liefen, * 

©ijtä, 3 bat ivaä ein nid; tefja^t. 

Un'ä Q(vtf;efe 6 unifl Sääl Safe« 
®oob in 3«tff intomafeii, 

yiä fi) be ^anbitco bcTjn. 
9ht tcurb cm mit eenmal taugen, 
3oc(;en möggt bo'e et na langen, 

Un bat tcog em ' in be Jlroon. 

„<§ö'e!" fäiiv fie an eenen a^forgcii, 
„3(f möct ganj geling tefcrgcu, 

2;af bu bi mal (Scl;abcn beifl. 
Süf), in biffc a3cart bo'e taten, ^ 
£at iä Gift, ivat in bcn'n .gatcn, 

3)e bat ett, giivt \\p fien'u öfifl. 



1 ülrct^ctcttuiM'c. 2imSanbc. 3 vun StanK. 4 at-cr 
« meiste ijcrn niirf) Icrfcn. 5 £u5c«. G uiifct Jlpcttitftv. 
7 jog it)ni. 8 fic^, in titicm 5a*ivcrr ba ct'cn. 'J fllcitl)- 



Socken müfl cm alteä glöiceii, 
OSoll bcn'n ^errn cf nid) tcbrijiuen, 

5^cnn fieii i'äiren ivaä em leeir. 
^e iviifl ficf üf gccb to fdjicfeu, 
06 ^c glief fünft s ti bat IMcfcn 

Dia fien oll 0ea'ci(}nlieit tlectr. 

(£o aä bat ti böäfcn 3)Jobe, 
!Dat be i'i'cjung? '" ccne >gioobc ** 

Qlnn'e Qlrtcit c'fteä bcfjn, 
®o müfl !jod)en et erfoaren, 
2)at man in bc i'cften '2 3oaren 

(Sm aä Eeenfitaar *3 nidj iH-fd;on. 

(Sciimat müfi ^e 93rabcu ii'cnncn, 
S^cnn be bcn'n 5ti.itf)ete fenncn, 

äßectcn, bat te 'n 5fieä att. 
2i^ müll I)üt 1^ na ccncu .Sranfcn, 
— S^c wai I^ctte in ©ebanten — 

gSo'c I;c tet um 3)!ibb.ig fatt. 

Äuum bat ^crr un Äiicffc^ man tnecten, '^ 
2)e aä 5Wann un Sru ficf gteefen, l« 



Violjt. 10 Scljrliuifi^c. 11 aJicngc. 12 in ben erflcit. 13 



9§ 



Itluntact in t>ct Vmgcgtnti uon ttofiodi. 



Siing tf S?iirp to liefen nn, 
Sccij bc tninc <§mit s.'cn'n 3?rabcit, 
S)c t)a[iu gca ''' itn nid) mal fabni, "* 

53at man ficf woü bcnfcn fann. 

Unfc Äiietfc^ bc frccg bat S^iimcn, 
-5arr in i'crcn ganjen i!äircn 
Scn'nc &öfe £a()t nirf? fccn. 
„Sodjcnl" fäär f, „I;f ira'cb bi fd;inncn, 
SBii'fft '9 'n böfcn >§crrn l^fit finnrn, 
23on bicn £)an'n >" Mia-t bi ffcn." 

3od;cn bfn'n iviirb Hinb rö'c Ogcn, 
5lä U'cnn f cm bat Seit afftcogcn, 

Itn ficn Oan'n i}arx t)c Iccir. 
gicf iu't SSatc 2' to tefu^cn, 22 
So'cbi »rnivb cm bat fo tniVf"? 

aSict ()c bc'c nicij brög '■^3 (,[ Hcciu. 

J§c fccm gdcf nv bcn'n ©cbanfcn: 
„2öcct ccn iKittcl L'ö'c mi jvranfcn, 

2SilI mi 'n licljtcn''^ £ccb nnbc(;n: 
9.BiU mi mau mit ®ift sicgäa-cn, 
2)cnn »rat tpclvt mi nu inicn Saivcn? 

Sünfi fo fricg iif argen J.'übn." 

Üiu, bat \^ iroa, 23 tf fönn fict fatcn, 
Tt iin'c 20 goeb to ccn ©olbatcn, 

Z( »i'i'f in bat (5ii'c '■'^ I/nin galni. 
QScnn bc aun'cn bo'cLujn loV'cn, 
fSUcw I;e i'ö'c fc oUto(;oovfn 2S 

®an5 gcauß bi ficnc 5a(;n. 

■»Je ging glicE mit jlarfcn Jräbcn, ^s 
~3l()n to fingen, a1)n to bäbcii, 3" 

©ra'r 31 no bc Ql^ttjcf I;cnin, 
9]amm bc Scrrc, 32 (Iffcj na taten, 
®ing In 'u allegröötften >6>akn, 

lln föc^t ficncn Socb bariii. 



i^n iitä Xicnfiicttn. 14 tiefet nniijtc tieulc. i5 faum bap 
.^tir unb Äotijinn mit ii)i*cn. IG <)li<6en. 17 fiat. IS gc< 
fetten. 19 wirft. 20 ri)icn. 21 SBafftt. 2> «fjiifcn. 23 
ftctfcn. 24 Icittittn. 23 wa^t. 26 Kitt. 27 ecuer. 28 alle 
jufammen. 29 Stitteii. 30 c^nc ju teten. 31 gerate. 32 



ITiffc ©ift ffing an to gliebcn. 
Äamcu nidj tn(b ann'c iicben, 

QBill '(! nn biffcn ®ift ^cnga^n. 
Soeben fratt, bc Äcc! 33 n^mb fdmmcn, 
•§cel 34 in bcibc J&änn' bc Xumcn, 

9Kccnb, I;c tönu nid) länge )lal,ni. 

Jpc pleet 33 fitf i,a 'u .§crrn flcn Simmc, 3ii 
3)iccnb, a» a'cnn 't !?ö'c 'n i^gen fdnmmc't, 

Sfinect fi(f in bcn'n l'ätnfloljt balil, 
^aäjt nn 33anrc, badjt an SDiccvc, 37 
%n bc Süjic, 3« an bcn'n i^reovc, 

©liär f 'itbjü 39 a-oU ^nmnc'tmat. 

STc 'Jlpttefc tamm ana-anfcn *° 
Uu ging beep in fien ©cbanfcn 

SHiiIng na ficn vStiiitai <• Ijcnin. 
Jluiim bat t;e ficn'n $13clä nfjiagcn, -i'^ 
Sad) r;c ood^en, (^ö'ct em tiagcn; — 

„Sung! am'c {üium|1 bii tji'c l;crin1 

Up micn'n SiUinilor;! ? Sööf, ^3 tu Minmcl! 
aiJcenil b', nä a'cnn bu «p bcn'n Sd:immcl 

a.'on bicn a3aarcä ©rootfncd;t vunf|l? *^ 
Zc Jtarbatfc^ bc fall bi li'en, « 
iHiicncn l'äliiijloM to fdiampfi'cn ! ■»ß 

Segg mi, a>o'criim bii l^niUiiuffll" 

„„>§cvrl — icf fann — fccn "Jlntironb — gna-cn, 
sPalb ie't ut — mit mien jung i'äa'cn, 

Sflalin Sc mi uidj, — tniu talb boob!"" — 
„3ung, wai fc^lt bi?" „„©ift f)t\m 'if fragen."" *'' 
ST-c 5lvtl;cfc UMä tetägcn 

Uu frccg fdji'e ■*'* bc firccrc ülctf;. 

„Gift Iicji b' fragen, 3ung? li'o'cnätcn? 
©egcugift aill icf bi gäa-en, 

(Scgg mi man, a-o'c b' 't *^ fragen ^c|l." 
„„ QBo'cb mit mi Irnlb — ut — uta-äfcn."" 5« 



na^m bic Sciter. 33 ffljitnb, SWaul. 34 ^ie(t. 35 fiftlii^. 3G 
3imniet. 37 ÜBiultcv. 3s ©rtjrcefier. 39 faßte ihnen Scfce- 
»oljl. 40 angeivantett. 41 Suite. 42 atgejcgen. 43 warte. 
44 litt) flreefcii «nt be^nefi. 45 legten. 4« cnte(|ren. 47 
^al'C i(ij l'cfcmmen. 48 f'^ier. 49 tvo tu c«. 50 auSfein 



/llunlinit in Jitt llmiicjjfnS oon Voftoth. 



99 



*4.'CttS, mt inivti teil -ignvn mal gräfcn, ^i 
(£0 iviK' cm ficn S^aa^j nid; ii'äfl. 5'^ 

Jpe möt3gt 3odjm tci'niiuit 53 fraijcn, 
9iirfä nS Utricii mi aä .(fUiijcu 

Ärcovj ('c seit teil [uiiiij ticnit. 
JQC iiüijl man ficn jtoc'ffd) I)'rin ve^'cii; 
Zt i'CtclD 5^ cm 't atltoljpoVfu 

aSon bc trune Srabcii^uut. 

„„3a, iiiicii Icciu -^ciT, uhU iiiclj Iccijcn; ^5 
2)at <Sf 't ni(^ to an-ctcn fvccijcii, 

S^arfit ict: ^clv bi San bc slöclb. 
®ift l}c\v\v 'cf ijääl, ^lääl iiöii'cjilafcn, ^ß 
ilin micti \.'äii'cn 'ii 6nb lo mafcn, 

Sat mi o! iii^ mi'c 5' gcföUt."" 

3)ac^t bc >§cn- iiicli an bc Safcii, 
2"c bit ganj S^fft^ffl mafcn? 

-3ic, bo'c bad;t f;c gc'c nid? an, 
Un \}c mcftib, bat Iie @ift fragen, 
aJhifl fid fvüjcn, miijl ficf fägcn, s^ 

iHccv. „3cf nngliicffälig 'iöJann!" 

„Socicn, fiimm mit mi ^cnäijirc, 59 
3öicö mi, 60 — fii^ iod), tco'c icf bäirc! — 

$üic§ mi pirinb un gva'r bc S^üß." ^l 
3cd)cn jiraft, '■'■^ bc >§cn: be fni'iüigbc, "^ 
grcub' firf, bat tu ficf nodj röögbc, 6* 

©cell.' cm gp'c ut Qlngjl brcc Äüjj. 

Sc Qlvttetcnbö'e ^J ging «pcn, o" 
Un bc jidöfft^ fung an to fav«'/^*^ 




3oc6cn r^iinic, 3cdicn tö'e. 
3:ip bcfäar: „„'gcrr, ^i'e, bo'ckkn, «8 
<£cet 't in'n grcotcn gläfc'n >§aücn, — 

Wt'i li'a'cb jjlimin, bat ®ift ^fcit bö'e.""69 

Jtnum f>nT Ijt bijj S^ö'cr '" iit|>rafcn, 
S'adit bc >§crr glicf an be Safcn, 

Uli ficn Qlngfl bc gaff fid g(icf. 
„5ücf, bcn'n ©ift luiU irf L'cbriciucn, 
Äannjl 'n S?äfcn ^i'c man tiiciucn; 

Un 2)11 fumm mit mi, 3}iaricf!" 

^crr nn JTdoffc^ bc ging'n t;cnutcn, 
3)c 5lptl)cfc fdär i'c bitten, '^ 

SBat fö'cn @ift bat luäfen li'i'e. 
Un f;c langt bo'cni^) bcn Sagcl'» 
a3on bcn'n grootcn (Stiitonnagcf, 

Un nu gaff bat fcen OuatiV. '^ 

„SodKn," fääv f)c, „Tu möfit ircctcn, ^4 
Zt bi fo cen @ift gencctcn, '3 

aSa'cbcn ^^ bör^ bit 5)ingä furi'ft. 
a)ütl;rit'nt im nll be Safcn 
Qöa'cbcn bi nid) täte '^ mafcn, 

£)f nid', iL-ciin man biiägt '8 ))urgi'et." 

Diu gaff bat mal groot *i'ortfd;onen, 
Unjcnirieä ii'liU l;i'e nidj Ipt;ncn, 

*4>nnncn, 3entne irürbcn bat. 
3od;cn unirb bat ®ift utbräircn, '3 
Sicft fid cf in ficiicn Salven 

Üti^ an fcten Safcn fatt. 

s. ®. aSat'll. 



fif)(ä,lt ivriif, njittt. 70 aSortc. 71 f.iiifc ibt brauSen. 72 
"(Jriiocl son Vctcviitmcn, tiic s)cjTo(ttcn fint. 73 Cuailicr. 
74 »iifcii. 7") gtiiitpcn. 7G ii'tttcn. 77 teffet. 7b tuc^tuv 
7LI aueüctricben. 



§0 



IJlunliort icä ^iinauclKfo }a'\fiitn tioftoA, Wismac uns JJatdjim. 






©eil 9)iinil1r, tc ficn ©iirtfrolungfc »cfrie'n • 
niöji, mön- mit tcu'u StaUfiud't ffiiiü, tnt be 
f nätjmcu ivell, iteiiit tje 'u Stä'cr 2 tvcog, 
wo i)t füim nll 5^ang iti'n ©[aavrocf mit bc 
laii'ij 5l)icp iiv'n Sofa fittcii un ficf brcc S)ffl 
■iticn tüiicn 3 flu ficn ^crr. Äcrt un goob, be 
iBiiniftc maft ficn'u Jet'rtnn tc'n *t!rccfif. Xat 
i}( bat nid) li'ct ■• Ijn.rr, bo'criim fcU I;c ficf 
ffcn gvieä ^oa ii'affon latcn: £u tcrfiin= 
bigi^ C^-Viftcl unb Güangcliuni, fagfl: il}r 33au= 
cm fcio (Sdjtünijct, if'v tctrügt ©Ott unb euren 
>§0V5Dg nllc :Tage; tl^ut a?upe unb tcfcln-ct eud) 
liDu euren Sünbenl 5(uien. 

Tt fiilivig Siinf ivaä bat mit beu'n .ßöfle 5 
in bat £örv, ben'n Ijarr bc *4jropo[t ton'n ^uuä= 
fnedjt tu'u Mi>\ie mah un eni (iccten, Ije fi.Ml 
man fing'n ao be Qlnn'cn ''' alt. 

Qtä uu be *4>reei^e fien Äanjcl beftiggt, fangt 
t;e an : „3dj öertünbige eudj (i\>i\id unb Qsan= 
gcUiim, ji a?auernS, bie Stüngctä, ji tebriigt 
®Db unb euren -öorscg all' Sag'; l^nit i'ufje 
unb tefcljret eud; son euren Sinibeu! Qlmen." 
£e Äijjic nla'e'jt fingt : ,;Kö be 5(un'en ntl," 
un bo'emit wai be Äirctj ut. Un fo geit bat 
eenen un all Sünnbang, be ©ob aarbn lect. 



1 an tcn aitaiin hingen. 2 Steife. 3 »trfdjaifeii , itin- 
(^:n tafftii. 4 fldcvnt. 5 JJu(lct. C tuic Hc 5lntccn. 7 »on 
Saaen ti^un, t. ^. fi* to(t flt.lmcn, aufi't T"^ actat^cii. ö 



£o'e njill'n be SBu'en ficf fd)i'e l'on'n iDaag'u 
bofin; 7 fe famcn in'n .Sroog tofam'n un afjn 
fic! to tetii'en bitmaal, tefiuteu fe, fe iviU'n 
au'n >§ett5og gn^n un tcfiag'n ben'n ^preejle 
mit fammf! fien'n J^öfie. 

%ä be^§ctt5cg fe fragt, iratt'c benn alt u'c'rrc 
loa ii'i'er, tringcn fe i'e @naf tjö'e, fe Ijarm 
iui'ere nicfo gegen fe intotrenn'n, nS i'e $recjlc 
be iarr nid) finbicn'n li'et, un i'e .Rolle fönn 
nid; fuig'n; be ^l'reefte tefiinbigt fe bat (5Yi\td 
un Geangclium; ji SBaucniä ficb €IüugeI3, Ji fce= 
briigt ©ob unb euren >§erjcg all' lag'; ttiut 
SSujje unb t'efefjret euc^ luMi euren Sünben! 
5lmen — un bc Äijfte füng jümmeiraäg: „*3(§ 
bc Qlnn'cn ali." $5enn ju'g » M\t( fingt aS 
be Itnn'cn M, fvrecft bc J^citjeg, a-cranS fall 
T)C benn täte fing'n, un n-enn ju'g i'reefle <S\>U 
fiel un (Jfangelium befüubigt, fo iö bat be d,'rifl= 
lid) i'i'er; irenn f'c ju'g feggt, bat ji ©ob un mi 
allXaag tebr.egt, fo f;ett t'eScdjt. i'cbreegt ji nid) 
jng'n ©ob un ju'g Seelen Setigfeit, un mi um 
.So^^V;ltlb uu Äontertnitfdjcon? Xifcntü'cn ^ ni^ 
ju'g 5ungä all OgcuHicf ran't a^olf'M" Tat ji 
iTea-e nid) bol)n unll'n, a-at be iprecfle ju'g ^eet, 
bo'efü'c friegt ji fica' un tivintig '• up'n '4.!urfef. 
Su'g Sprceile un ÄL^fle äb\vc'\i fiinb red;tfd)affen 
Hhv, un be 3JJinifle fall an ben'n *4-'rcv»ft 
fd;riel)'n, bot be i'e bat utfarigt.*'- 



euer. 9 ttftttiien. 10 ^iec fcsiel al«; ÜJiilitaiv. U funf 
unb itoanji.). 12 auefertiät. 



^unUnrt »on Warntmünif. — ^fAlmburj-SttfliOtr ^uiiiart. 



Sl 



^llun^art von Waxmmmtfc. 



2>c SSnrncminne. 

£ip Sieb 1 bc finb f^n Stctifdjen iricrt, 2 
SBiU ef mal tun cit fd^nadcn, ^ 
S[Bic( fe cf mit to JRofiocf l;icrt, ■* 
®o a'ie6 'rf en tii(^ tc -Oacfcn. 

3ä treet nicß, iruc bat bedj i'an fimmt, 
iTat tiiinfit cImi l>aar ^Dficlcn 
<Sicf ccrc Spranf fo frfjimffc^ utnimmt; 
Zxüm will 'cf man iricrc ^ icicn. 

I'e ÜJJniinsIicb fifdjcn mciilenS qII, 
Öf fccl'n fc Scjcn ^cctcii, « 
Scu'n ®cl;ii.').'crn (iducn fc, fo 6a(( 
Se ccrcn QBfg iiic^ trccten. 

Sc rinb tum STcfl ot fitctig g'nog; 
Sc fctbcn ccgcn -§iefcr, 
5)0(1 tccncn 5(rfc, fccncn Sliloog, 
Ze See bc \$ ccr ®icfcr. 7 

5cr >Oicfcr finb fo rein im ttatif 
Un X'if^ im StccI uii a?cbbcn, 
<£c Ivectcn na ccn goobcn gang 
Xe Slcbbcn uttofprcbbcn. 



1 SMcfe Seilte. 2 «.'ett^. 3 »cn i^ncn frtciten. 4 qe^ö« 
ren. 5 weitet. 6 au<i füllen fie Sct^fen ^cipcn. 7 3eiaei:, 



Wit jcbcn 5Korgcn fft)rt mi jo 
£c griicnö 11^.1 bfn Straten, 
Sc tringcn unä bc gifc^ all to, 
5;c ficf n'oU ctcn laten. 

3m Sommer fimmt fialii' SRcjlccf ii'otl 
?ia SBarnemin'n (vnmtier, 
Un taten ficf bar, 3ung un Ott, 
DE fcl)eene gru'n^Iieb brunncr. 

Zc 5iingä bc biefern ^ of fär Sofjn, 
Wlan fd^mitt cn Schilling ^'ninncr. 
Sc brecgcn ^ äff, be tabcn bo(;n, 
aßfbeeiien aü aS Dinner, i" 

S(f f;olI fc all fär gcobe Sieb, 
.gc66 nicfä mit cn to bcclcn, 
IDcnn ti'cnn id fe bcticrn " un 6rieb, 12 
So Icctcn fe 't mi fcelen. 

JTat gal) cn gocb, 3j6r ut, Sal^T in! 
Zat ivill icf jebcm irinrcl^en; 
£e £ieirel i}aU ben SBebberfinn 
lln ttief tan alten 3Jiinfd)en! 



gü^ter, SEeifct. 8 taui-^cn. 9 trotfncn. lu ttrbicncn f(f)on 
aU Xinbn. 11 erjütne. li necfe, ajfe. 






im 



9tc «JJic^j ' 3;obncf. 

53 bocf; ii>at 3floaä 2 fön'n ^ l'iev Sotaif ! 

SÖJien oKc göre ^ Spiet I 
SB^a 3 füU 6 icf't niäffi, („ tcr SBelt, 
®ia't " eeuo mit mi fo ilidjt tcftellt, 



J~at icf mi nic^ mia tä^mcn fi'mn s 
Sön'n Spiep ictacf na mienen Sinn! 
Wim oUe göre ipiep! 



•) ül^tenätträ licflt eine SKcilc fuiitiife ton 3Jeii-strelij. 

1 eint pfeife. 2 SHaxtl, gcicne». 3 fc eine. •) meine 
alt« jute. 5 irifc G foUte. 7 mar«. H me^t gönnen tonnte. 



Sitmenid), Oermanien« aStlfetfiimmea. 



11 



§« 



JBcihltnburg-^tcdit.uc ^uniact. 



aScim Uli ivat fc^t, bat niäfjl tu fuatö, a 

Wmx oUc gote 5>ifV! 
©lief fictfl 1" tu mi fo gijijtliclj an, 
Uu nörigjl, iiürigfi i' to ti ran, l'^ 
3^at all luifu ©räm un .^crjctcib 
Jini Ogenfclicf in 9loof 13 ijegci^t, 

SBiicn oUe go« SPic^! 

Söim fümmt un§ bat fo fadjting nn, 

Wl'im c((f göre ^U)f\ 
5afl 'i (Irat '^ ji-i mtg ^n [mitrcln '^ iinä, 
lln fragen, »i'ua't iinö getjt uvfiunbäji^ 
d}a\t 1* o(.'fet iiHit UV biencu ^iar, '^ 
£c Infle SitilniS fvcnbiat, 

2)iieu cUe gcre *4-'if¥! 

ITenn vaff iff Kiteu, ~'' unna'-'' bu, 

2)iien olle gorc IMep! 
Soa fdm'u" iri fceib benn fo in't Si'm, '^ 
Un ^ebt-n fo up un buv 2J *l>(cfia, 
STat unfen >§erjog ganj goi'ijj 
9iic^ ümma fo nnmorig ''•' iS, 

a}iien eile göre Spie^! 

(2fül26 gS(jn tri teib fo uV unbäf;[, 2' 

aiiicn oUe gcre Spic^! 
Un fmict -'* >ii unß iiMt in bf 5?oji : — ^9 
Slügt 't i)}ötefaB 3o „„ snjcfi m, Oft, 
Uu 55ultfnt)imme( bütgen ^i ran, 
SQ.Hit gölin unä boa ll;ronInmmeI an! 

Sliicu olle gorc %Hcp\ 

3ä't ni4 ai Mm bc ffloof un3 nä(i?32 

9)Jien olle göre l«ie).'! 
SCenn, nuit iri^s ^iat, 34 fiat (if ficf opf^ 35 
Un tücfcd 36 ficf, ao ivlar 37 fic Uoof, 
'Jlö anill l;c giau 3» nod) ecunuil trt;u 39 



9 fofctt. 10 fllcii^ amfrt. U iiot^i.ift. 12 ill biv (icran. 
13 'Jfauc^. 14 cd. IT) fliciitctn. Ic fi^ii.ibflii. 17 jur 
Stunte. IK iui*ritcm,no(tihtt. l'J J^iterK 20cl'cn. 21 un- 
ten. 22 6a fcmmcn. 2 ) rtcutr. 24 i'ollauf. 25 immer fo 
ai'miitbi.i. 2i; ficb. 27 auf unn nit^tt. 28 filJmdltn, iver- 
ftn. 2'l abruft. 30 9!aiid'fa|l 31 ivalltn. ivciicn. 32 nadj. 
33 ma*cn mit. 34 Xcbx. 35 Mut iv fil) au(^. 3ii frei, 
feit. 37 IBJtc. m M Hellte et ^etn. 3'J jielin. 40 Mrbrc. 



Z'öriii Sliia *" un aWunb, ad betjr't *• fo fd?ön, 
3)iien olle gorc *4>i<'<'! 

SSua't mi fc^ön befjt, '- bat trtetfl ^3 tu jo, 

5Kien olle gorc ^Sicpl 
a)}cnc^ cncn ^^ tiiü bu'n 5lrgcni§: 
3(f ivcet ni*, iinia bat möäglii^ iS; 
Wi tnifi bu't ni^", bu Ica'cS SBloot, ■*5 
3(f bün bi goa un goata goot, *6 

2)iien olle göre ipievl 

3(f blieio " bi goot oof bet an't Oratr, *» 

3.11 icn olle gorc l>icv! 
Un mäf i(f goa fccn §cbl boaonn: 
Srctt lui be (TobcScngcl an. 
So iniU <'•• i(f, micn (c&t '5ltt;cntog 
SBia'n Sog iit bi, 5" micn 'iMcvfcn noc^, 

3}Ucn olle gorc ^Hi\^l 



9ln :^ürttcn. 

CVoii'n tu)cfjönfd)cn ^Jung.) 

— Oof goata «cclmal banf ivi bi, 
Ücio Süatcn, 1 fca bfu fdii>nen <£Iif, ^ 
Tu bc|l ajciincS un§ iverra 3 geben, 
STat an tofäm aS SÜrün'n •* leben. 

<§iit 5 üJiibbag te^m " be <£lie ganj frifd; 
Uv unfcn lütten " runn'n ITif*. — 
SEat fmccft tjc fdiön, — tomalen mi, 
ai'cnn icf betac^t, l;e a'ia ** ton bi. 

9Jiicn Saefla bar ben Bifdi goot faaft, ' 
<£f bar cu "> mit frifd? i'ottä 'i matt; i« 
2:oa flippt '3 icf fad^t micn iJüftcn l^ in, 
Un bcnn fo a-upti ann.'ti rini *5 



41 ttialc eS. 42 t^iit. 43 tveipt. 44 mand) einem. 45 Iit- 
(c^ S<lut. 46 gat un( qat ju ijut. 47 blcil'C. 48 l'ii an'< 
0>tat. 49 uontc. 50 uate ein jui] aul 6it. 

1 9iet lEtttifien. 2 Sc^Iei^e (ein Bifd), ryprinui tion.). 
3 mietet. 4 aU Steiintc. 5 ^cute. 6 fam. 7 lleinen. 
S n-atc. 9 flefcfl't. 10 Ijalte i^n. II Siiltcr. 12 geni.utt 
= iinaeridlttl. 13t(i taui^ic, tiinite. 14 Jtattcjfrfn. 15 hinein. 



/lltAltnliutg-Sitttlit.itc /{lunliatt. 



S3 



®o f)t\vi id bin cjciiij carii^ i'otfii '^ 
93on bienm fdjöiicn Slicpfdj eten; "■ 
(Sön'n £iat ^^ löWt *^ ^ia "i<^ nUto cfl 
ItnS iiinn Miä 20 fp imi'ct;cfft. 

^umm tu mi fülivfl man fall ccnä (;cii, 21 
iTat Sd'ricOcn init ffii'n ümma fu'cii; 
3)fnn irilln iri münbli(^ iin§ U bi 
§afi 22 rf(^t tcbanfcn f6a brn <Süt. 



(!E« SBvuüiuiiin wai !Criiiiciilifii-a im tc 3?nit £ti)ocl' 
inamfcK. 'n 3)iann mit Jtclln uv'ii 'Jpiiifcl fummt rin 
nari (Etulv un fcot:) 

®oVn ilUn'ii t;ia! 
<sc traben 1 nic^ ue öäii'cl 2 nclnufn, 
Xüt icf fo grärS QBcgä rinna fant. 
3ct ging ^iit 5(6enb ^ia börc^ ßiraOoiu 
Un f)mx, 3 morn ^ füll (11a ^o(I)tifb fyn. 
ilJa, trenn icf trat l'cn -öcdjtieb Ijüa, 
!Denn trab 5 mi glic! " bat >§art [0 irfcf : '' — 
3d bac^t, trifft t;'cn ** un fe^n fcnä to, 
gSua sßriit un a?rutmann laten bo^n, 9 
SSenn't eof man \i fo bcrdni iTöu, — 'o 
Un- nu Inin'f Ijia — 
Un gratulia. 

'<^ (Sott, 't niöt 1' bed) ganj trat *l!räd)tigS f!jn, 
So JDJann un 5ru tofänt, 
SBcnnf tcib fo re^t ua'n anna fünb, 
Un bc'^Icn grcub un ®rmn, 
3d trüpt nido up bc gan.^c 9BcIt, 
SBat ®tid) mit fön'n l'oa 2)!infdKn 1)ÖU; 
iTenn fünb [c Hittu^, '^ fcräio un goct, 
(£0 I^ctt't mit bänlidj ajrot 
Dli^ 3Jott), 

Srutt 3era Ro\»ii un ®Iira, 
@o ^elvt unf .^errgott trira. '3 



16 <so ^a(t i(4 bit ein Banj artig Si^ii)(n. 17 gcücftcn. 
1K S^itr. 19 Ijuft. 20 Jtui^e. 21 ftibft nuc frolfc einiiiol 

1 ttxttm. 2 für iitct. 3 f)i>rt<. 4 mcrgcii. 5 ivirb. 
6 fllcii^. 7 ta« Ättj fo ircirt). n itiUft ()in. a Uffcn Ijun, 
au<fc^tn. lu burit; cic il^uce. 11 es inu^. 12 flci|!i<i. 



3)?an to! u ©c i^ fann bat goa nid; fel;lcn. 
3d ]^üa, <Sc Ijct'tn fid öäircraK 
So f)0lln, 16 oä aiedit un 58iUigffit, 
Un aUc 3)iinfc^fn fünb Sc goot; 
>&frjträirc grün'n 1}tbbn <Se tnrorOcn-, 
2)oa6i fünb ©e gcfunb un frifc^: — 
aiJi büc^t, ti'fun't Pcncu glüdcn fann, 
@o ftätjn (£c bcib mit taten an. 

Stitl een«! id tjctr l)Ta '7 no^ 
9Je redjtc fdjijne Äell, — 

^e tritt icf <Sc »eian. 18 

3d trünfd^, bat üntma 'n Äctct l« LniU 

Sc :^e6tn bcamit to ruan. ''" 

©e^i geiu idgian^^ fjjn'n lütten ©tod, 
>5e be^t be Sugetib goot. 
Sön'n *4.>rinj ii öätraöt ^^ «jol trat fien, 
2^oa mü^t X]e bodj nic^ onlcgt |s;n. 
Se traben't trol am tefien nreeten. 
Unf .gerrgott h.^b in 6naben geten, 
Ziat <Be ueel Sreub an em erteben. 
aSat n.'iat möt 't f^n, 24 ^i^'n Sürflenfiiäliii 
SDfit «geil un Segen uptotelju. '5 

Un nn iri'd oof nid) länga fnaden. 26 
3d trünfdj Se, aä id nninfdjen fann, 
a?on $fi:äen ®Iüd un Segen an. 



Unf a)iedetntovg bat getU^i mit, 
3d trcU't füff oof nid) löten; * 
3iu (jeir'f mit mennig fuan'n S'ritt - 
aiiüfft 2üx 3 un :^anb bördjftötcn, 
2^oa fe^'t ■* benn nu ganj apentoa, 3 
'US up be SBelt nid) min fo roa, * 
QU U unä üKedeIntörga. 



13 «BciUt. 14 3Zut ju! 15 für: ^fiittn. 16 fo actjUt"- 
17 i)att l)icr. Is tcrcljrcn (tcr 4'riiiit). l'J ,<Jcfftl. 20 rüh- 
ren. 21 3^ncii (tciii sBrdiitigam ). 22 flal'c id) (!«"'• 
23 atcc. 21 ctivat lucrtl; niu^ tS fein. 23 aufjuiic()n. 
26 recen, frtjwaften. 

1 fllnnttn. 2 mit inaniljem fautem Stitt. 3 ?eute. 4 ba 
fe^e ii^. 5 cffcntac. i; ni(^t inelje fo fi^on. 



§4 



^uniiatt Voifornmane. 



ßlmHxt V0v\ioim\cvn$, 



Scivnrf * un <Bünn, ^ 

Sclrarf iS all tibig irac^, 

SSoftft tu, »rat bat fingen mag, 
SBcctfi, U'oficn tat wiüi 

Smaxf fiügt an't iSünncu(niuS : 
„Scti'c Sünn 't iä 3kt. 
9Jacf;t scifoov mit 3}fann im WlmiS, 
Un tifn Ußcg iä ivict. 

„5D?cf} ten Fimmel ^ocp ^fni^j, 
SDJcjl tc SBiiIfcn taa(. 4 
SWaaf nu fc^junnn 5 bc Ogen ti^, 
Scijlaap cn anncr 3)faal!" 

a?»oageI S(\vaxt iS bönit, 
<Bnm\ iä 6i tc -^ant, 
(te fo früntdctj aä 'nc SBruiit, 
■§e te üJhtfifont. 

SiittcS 6 Jcirarü greotc €imn! 
Siiiit ji ja " fo got? — 
aSfun icf mit ju fh-gm fünn, 
grcut icf mi M bot. 



Up be a3arg baar üa.iten, ^ 
214', irat groote ©tccnl 
Up be 93avg tnav traten 
3ö be Statt to fcljn. 

©roste JRicfen logen '^ 
^aax m ©uuS un (Storni, 



1 Seriije. 2 Sciinc. 3 fi^neU, btinatiit. 4 hinunter. 
5 aefdjwint. 6 lUincä. 7 [cib i^c cui^. 



5Pu^tfn all un fegen 3 
SJao 3tttoM 3'I;orm. 

SBiiUen tat nid; Iit?en, 
S^irefter, Jtrüj iin Äarf, ^ 
Süngen an to flriben, 
2Beg bat ^.Hiavenlrarf! 5 

>§u, tuat Steencr flögen, 
9lä bc Jjaagcl fo! 
SJicfcnlvieioer brögen ^ 

Steen ton uiuicn to. 

3n be 33arg begraafien 
Sünb fc een ti een, 
Up bc S3arg baar baaten 
33 bc 5f;ovm to fe(;n. 



3(n be («tetttncr Äoopfübe. *) 

hinter, föv tat 51>utlifum 

SJatct truc äSünfdje Ijören, 

Kloreat cuniiiiercium! 

ITcnn tat tringt to ©lücf un Ctjren; 

3a, foni'oar, oijr allen 3)ingcn 

iDJoct tct Äoopmannä ö'oot gelingen, 

Sufl 1 gei(;t oallcö fc^cep un trumin. 

■ffommt, ji <s(^npper son be ©irien ! ^ 
3)(oaft ben njacfern Äoopmann riefer, 
Äommt, i'erforgt unä Ijüfcfc^ mit QSicn, 
güllt tc Jlaften, JteUer, SpicEcr, 
©ringt u(f jtaffce unfern iSicbern, 
(Stiften müdjlcn fe fic^ ieöcrn, — 3 
Un unä Änaftcr, Änajicr, bt ret^t pen! 



1 ba ctcn. 2 lacicii. 3 fa^cn. 4 Ärciij unb Äiri^e. 
5 $fiiifcnw«I. B trugen. 

• ) ein tetttci'ctcä iüclHlicb in ^V'inmcrn. 1 fcnfi. 
2 Sivinc. 3 cttifctn. 



/ttunSott tl;u-Vi>Tpomm(ma. 



85 



JHiin^art Hfu-IPariJ^jmmanö. 



Ciljn funtcS Sßcägling fo fccE im pinf, 
e^n lüHcä, 1 Icmcä, lupigcä ^ing, 
2)at fatt uvp'n a?ol)m im tvad fo tcrguögt, 
'il8 oiinii bc Brii^Iing al -^ üBIomm »regt. 

Zo^x 3 famm c^n jungen Sägerämann 
lln ffct ton pfrn * tat a>cägling an, 
Un badjt ti firf: „3cf iritl ioäj \^vob'mn, 
Ot icf fann cl;n gcfc^icftcn ®cl;ujj tiiUfüI;rcn.' 

lln boljrmit fpannt l]e ot;! bcn '§oI;n 
lln famni nocb'n iScting ^ ncgcr to ga^n; 
lln iniff! — tat a3l.^gling lag in'n <£(^n«, 
lln farft cm mit ficn Hötig s SBftj ; 
S^rfl iruU ^e ncdj &on tanncn flccgcn, 
*Jlscrft ^e funn [tone glüdjtcn nic^ regen. ^ 
„5lc6, l;err(t ** tu mi in't -öcrt toc^ troffen, 
<£o tiirft icf uw'" 2^»t nidj fo Ijoffen, 
iDii ton micne jitterntc Qlngft un ^iicn 
Un i'on mienen grcten Sc^nurj to befrien!" 

lln toon 3 feef f)e ten 3ägerömanii 
3lcd)t mit fiene flätiren Dgingä i'^ an 
Un fät 1' to em: ,M titt Ti filir, 
€d;c^t tod) fe(;ne lütte «BMgcI mi^r, 
a>erfdion' tcd^ äijt unfdjultig Men, 
2;at enn 12 fee (fi,,^ @ob^ ;^ftt gcten; 
3rf >raä fo jung un amä fo fro^ 
Un freugt mi to ten grüfjüng fo, 
Un all mienc lütten gölten grünn', ** 
Ze f ijän' mi nu gat nic^ luetiter finn'." *< 

lln Ball ivoS oI;f tat aJöägling tobt, 
lln ten 3agerömann fifnc -Sant buU 3J(o6t. 
5tc^, ivcnn bat tod; tat legte iritjr, '5 
Un f}e fdjö^t is (f^nc lütte aßaägcl mifjr! 



ITenn njürt' äljr unfdjuttig ^efcen un Singen 
Gmm 1' bufentmal mif)r äjergnögcn bringen. 

A*uife 3!...ft. 



1 HtiiK«. 2 fi^cn. 3 ta. 4 Waute (flurftc) »on fem. 
5 ein 3}i6(i)en. G blutig. 7 feint Slufl«! iiit^t vcficn, xnt)- 
xtn. b ^aittfl. 9 Dann. 10 Jluflltin. 11 faste. 12 i^ntn. 
13 gtcuncc. 11 jinlcn. 15 Watt. 16 fi^öjit. 17 i^m. 



S>c 25öädcl?cn§ an S. 9l...fi. 

2)u goI;te3 >§erä, be aßijägelfenö 
!?e lueeten Si tat 2)anf, 
lln lUmen äf)re S^näiuelfenö 
.'io Xienem JJotgefang! 

2)ien Seit * bat '^ett unä treten f^afft, '^ 
£enn jere ^ 3ägerämann, 
De fünft fo oft na ung ge^^afft, 
lEe tentt geiri§ barann. 

Sloäj liggt be ©^nee u^^ SSufc^ un gelb 
lln bringt unä llngemaf ; 
3)enn'unfe Äödf ^ bi fd;(ic^t 3 bcjlcUt, 
Dl;f fe()It unä £act un gacf. 

35od> tvenn im grütjjatjr 'JIKenS bicugt 6 
lln "JlUenS gri>i;int un lad)t, 
<Zid ytUcnö to cinanter neigt, 
aSat fünjl tar nic^' ann tac^t: 

2)cnn Ia{;t te olle ®tatt torügg ^ 
Un 'Menä, itat 5)i vreßf, 
2)e ÜiadjtigaU un ©rafemügg 
£)( geben tenn ä^r SSeji. 

lln all w'i annern fiimmen inn, 
Sobald Xn man erfc^icnjl; 
SBi (;äram't » to go^t mit 2)i im ©inn, 
ffieit £u fo gol;t tat mcenjl. 

£e ©tiegtih un te >§äm})ernn9 ^ 
2)e fvälen uw mit aJiad^t; 
De SBooffint röppt fif"- ^'"f/ ^'"^z ^"'^' 
2)e Äufu£Stij|ier ^^ lac^t. 



1 Sieb. 2 Sritbtn tttftbafft. 3 iebtt. 4 Xitttje. 5 fdjltijt. 
6 blulit. 7 surutf. 8 ^attn e«. 3 .öinfiina. 10 SSiiebt- 



§6 



^unbart Itcu-forpommctnä. 



!Dc Settorf i' IriUt öon taten ba^I, »^ 
Te Sdoortumv v<J"ft -on ficrn; 
2;« 3cir<9 "" ^c D^aditigalt 
®ünn fnapp bnrtioät tc f;ür'n. 

Z( SBipV'iiaart 13 fitt ujjp fieiun <£tfcn 
Un iripvt un fc^Icot bfn Taff, 
2)Jiii"(^ Qlbctär, '■* be l'angetefn. 

So ^lämm mi 5lUenS arrangirt 
3n'u Sriinncn ""' uii to *l.nitt-, i' 
^umm IUI man taU ganj unfdjcnirt 
Untring bcn 5rül)Iing mit! 



S8.. 



aSi ftnt iöäwen. 

(3)frgl. Wordsworth'a: We «rt seven.) 

— (Scn ccnfadi Äint, 
3)cmm li^t i be Qlt^em gcljt, 
il'fmm Üicm un Sfcl' tuU l'ärccn jtnt, 
9Sat bat bon'n 5Dob icoU iceet? 

3d ttufi2 'ne lütte apucrbi^rn, 
<Bt fäb', fe rcitr Qd;t Sa^r, 
9lunb um tung bid um Äovv un ©ti^rn 
Sn Soden ä^i bat >&äär. 

<Se U."a§ man türifc^ antcfel;n, 
3n Sü^g ging fe man fc^'li^t, 
Qlfir Oog u-i^r fd'ön, u'ifjr gär to fc^ön, 
5Ki freugt äl;r ^ütf^ ®eft^t. 

„<£(^ivePein un aJtöter, Ien;e8 Jtint, 
<2egg' mi, >ro ijeel fint ji^' ' 
Sc fvracf: „3n QlU'm »vi fMmen Tint!" 
Un Ud grot u^jp to mi. 

„®o fegg' mi bo^, iro jint benn be?" — 
„€oäu'en fint nn," — namm fe't SButt — * 
„5o granjburg iratjnen i'on unö tire, 
üo 8ee Tint ol?f tice fiirt. 



^otf. 11 Stt^e. 12 ton tUn tiittcr. 13 SBirüfi^tran; 
b. i. 33a(fj(iclie. 14 Momieur (üJiuSjt) Stctd). 15 grt'i'rtjc' 

16 ixe fac[a^nli<tc fcflcnanntc a?tunncn-3lu tti Stralfunt. 

17 ein J!ii:i1;corf bei iStialfunt. 

1 teilet. 2 traf. 3 rcic sitlc feit i^t? 4 na^m fie'ä 



^we ton und liggen feöon in'n ©raff, 5 
iWien' Sc^njejlcc un mien aSrober; 
aSi'n Äitc^^^cff, Icenig üon enn' ^ äff, 
SBa'^n' i(f mit miene SUlober." — 

„Zu feggfl, bat tire to granäturg fmt 
Un tn-e to ®ee fint irec^; 
£o(^ ii fint föäiüen — len'eg jlint, 
Äann bat ft'oU fo fmn? ©egg'!" 

$0 5(ntnjurt mi bot STOäfen gaff: 
„3a, unfcr föaiv'n jint tri, 
$n'e ton unä liggen fdjon in'n ©raff, 
Xt a?oom fte^t bic^t bofci." — 

„3>u Icppfl, " mien MM, fpringjl in bc ■^ödjt, 
>Oejl Sänken nc^ in'n üieir; 
2^0* n-enn al tire in't ©raf fint 6r6(^t, 8 
!Denn fmt ji jo man jien'." — * 

„2l^r ©raff iä grö^n, 5}u fannjl bot fe^n" — 
Se mi to 5lnt>rurt gaff — ^ 

„®i aJJoberä 2)ör, i» trcölf (sdjritt basjöär, 
Sar 11 fmt fe ©raff an ©raff. 

3(f jlrid) 12 tär ©trümp fo mennigmal, 
Sööm tir on iToof un ^leeb, 
<£ett uV(j be gröl^ne ©runb mi ba^l 
Un fing' on fe cen Seeb. 

Un oft no Sünnenunnergang, 
aBenn't l'ell ncd; iä un flär, 
Xräg' 13 icf bar(;en mi Sj)ief' un 2)ranf 
Un ä(;t 11 to Qlfcenb bar. 

S'oitjrfllä Heef unf lütt ^nnning i"- bebt, 
(se lad^ un flogt fo fi^r, 
SBett ©ebb fe fri maoft bon be 9!otr;, 
3)oon foc^ ict fe ni^ mi^r. 

Un ui'i.1 ben Jlirc^^off ivurt fe ixöd)t, 
Un boon ben Sommer börc^ 
Doon fvältcn um ä^r ©rof h.'i red^t, 
3rf un mien Srober 3ör^. 

Un aS be 3^rb i" fou Schnee »i'urt tritt, 
Un icf Ut\> lien un ^cx, 



üBctt. 5 ©tat. 6 i^nen. 7 Mufft. 8 fleStail!!. 9 fünf. 
10 S^üt. 11 ta, tcrt. 1'i fJriifc. 13 ttoite. 11 effe. 15 }U« 
«c(i. 16 .fianni^en. 17 tie 6rte. 18 tonnte. 19 .«jimniel. 
20 wcijt. 21 l'ergel'tn«. 22 Ijliet U« EDidli^en. 



/Tlunlinrt »fr Jnftl IHtiom. — /JUmImrt litt ^nfcl mstn. 



S9 



2)0011 hmni^ micn aerober 3ör0 tii;^ mit, 
Un ^c liggt mi fci c^r." — 

„9So ijecl fint ji beim" — freeg icf boüii - 
„S[Bcim bc tivf fint in'ii Jjiiiircir?" ''■• 
Tat aJKiffu fvratf: ,_^3)u U'cttff'^o jo fdjoii, 
.§eiT, ivi fint iiiifct fijäii'cul" — 



_ „3)0(1; b e fint bobt, b e t ic f fuit bobt, 
5lf)i' (Soflon fint in'n ^nii-fn!" 
^atU'iiä L'frgaiuö/'ii bcnn immcrfurt 
aSlccf't aRäfen 22 io^} bi'n fitliucn Slöiirt 
Uli fäb': „die, ti'i fint fiTiiiucn!" 



q3-e. 



JMiintrart ^er Jlitfcl Wfetfom, 



3u oUcn tifen, iroo wij be riffeii I;icr to 
tan ii'fjl fin, ba vi auf mal ein U'ejl, bei Ijet, 
a§ bat ftaufJcr to l'ubaijla tnmt^t • Ivaar, ci= 
ncn (grauten ftein nämen, un (;et bcen sannen 
Jpöc'fber bari) '^ H l'obbin (ännere feggeu fan 
üaffan ar Girüffoiii) na't flaujter bat 3 fnieetcn, 
aDfrjl bc Pein iä cm nute fingern untg!i).it un 
iä uvvcn Jtanifcr targ H *J.<ubagta bal fällen, 
un i§ bun tan Oäten ^ vunncr truuett un in't 
luatcr liggen tiliciren, icoo ijci nod) to feien ^ 
i§. 5Dic( bun « aberfl bc flein iioc^ iraffcn ' 
becen, i'i be ftein fc ii-eit tvcfl, bat bc fief fin= 
gevä fit inbiücft ('etten, un üö Ijü bun Ijaat ** 
truur, fin bcc auf iniincr nod; to feien ttieti'en, 

1 gtl'aut. 2 i'crt). 3 nicbcr. 4 ctcn. 5 fc^tn. 6 ba- 
mal«, taiin. 7 ivac^fcn. 8 Ijavt. 9 @tube. 



un bc faul, 9 troo f;ei bannen Ijarg runner 
truuijtt iä, i8 auf nod; to feien. 



5)a ii auf mal en riefcnminfc^ irefl, bc f;n 
UniUcn finc gcu« i in't feit bricircn, un nS bei 
fin bon naiibcr flagcn, ^ ba t)ct ^ei eine beut 3 
uutrceten, uut bcc ein bree auf beer flat^^er Ijoft 
f;augen fünnt, un I;et fei biimct aUto^icvc * in't 
feit brieiuen. 

©n ricfenmiifen l I;ct auf mal einen fnect;t 
met tirei offen unnen l;äfcn un all tüüd) 'i in 
ärc fcl)örtc3 )>acft, U'iel är bat lütte ■! itörm 
buurt 5 (;ct. 



1 (Sünfe. a ncflcacn. 3 SPuttlc. 4 aKjufammcn. 
1 aüefcnmabi^en. 2 Seug. 3 ©(^ürje. 4 Heine. 5 gc 
bauett, kib gct^oiu 



Jlluu^al-t tfn ßnfci linken. 



2»e foftpca SÖZiiüe' *) to ^ubmiit. 

5o SJjubmfn ti Sirantciu u\) Bleien Ivaant 
ijörbiffen enc cUc Suursfruu, bc t;arr fociren 
Jlinncr, lutter Jierm', een iinnner 'n teten Iiit= 



•) Sic lictcn SRduff; ot ifl ein lip^tjonii, weltttr 
jwifitcn i unb it (n bec Mitte liegt; o i(l tat ^o^- 
beulft^e in „fe^on." 



tcr aä bc nnner; ccr 2}(Oober f)ee( fc fnuicf in 
Älcbing, im trurf ' fc ünimer oeivereenä an; fc 
I;arrcn all bunte So^jen, 2 bunte €cbörtcn, un 
rcbc >§iiUen 3 up. Uv'n füllen Rriracl; ginf bc 
grün loÄerfen, un leet bc lütten liernt^ to Jpuu£i. 
'2ld)ter'n *2liven t;arr fc enen a3übel mit P'v^^eI 
uu 91oet I;enlecl)t; bcn Sintll fc 'ä iJIamibbaagä 
erc qSeeb' ^ l;cnbringen. 51« bc lütten £iernä 



1 jcg. 2 3a(fen. 3 Sluljen. 4 q.!,it[)t^en. 



6« 



^untOTt trtr ^nftl %ügcn. 



bm aSübel to fem fregcn, ginf't brin? looS, un 
fe tcrtecrben iiUcnS »rat bcriit tvaä. Xooii fnm 
bc iDioobcr to -Oiuii^, im feef lui'n 3?iibcl; 
DOi'crflcn 5 boor »vaS iii* 6j.'>?ct, iiidj Öloct niicr 
in. (£c iviivt fü buU, bat fc fiE iiicl; töv'n ftil= 
Icn grirad) fdjeiiib', un an to )f\\(iitn un to 
flurt:fn fünf: „@i 3}hifcmartcn, « f.-b' fc, bat ju 
bc Sii'fcrangfl ! icf iviiU, bat gi luttcr ^Ims' 
tnürrt!" 

Un fii boon fo, ^ trat fd^nc^' boon? Unfe 
>§crrgctt ijan bat Sluc^rnt (jüürt, un mit uä ** 
lecken in be <£tuuir fofüjcn 6untc aJJiiüS', be 
^arrcn ccn tuntcä gcU un tobe Mn\ jüil aö 
be lütten £iern§ tunte Scvcn un tobe .§iiUcn 
UV Ijatt t)atren. %ä be Änc(^t be Stuuirenbcer 
iHjmaatt, leepen be EDJüüs' I;eruut uut'n >&uu8, 
nn be ®ün;cr (2cl,'ccb' I)en, un fo oeii'cr't (Ed)c= 
riger gelb na £umäoi^ to, in'n a3ufdj t)erin. 
2!e aJJoobev Icc^ ad)ter nn all )i?at fe funn, un 
:^uulb' 5 un tianbflaagb', un tat unfen .§evr= 
gott, bat l)c eer bo^ ere ®ören '" irebbcrgüiren 
müd)t. Dcirevflen fe funn be SDfüüS' nid) inf)a= 
Icn. " 99i ben Sufc^ u\)'n Sumäuit^v gelb' 
Waä 'n !l5ooI; ''^ nS be 3KüüS' an be Äant ijan 
ben *4>pct tccmcn, ftiumcn fe nodj ccä flilt, un 
tccfcn fif üra na cre a)ioobcv, un boon fprün- 
gcn fe all in ben ^!ool, un fcrfi>ven. 2:'c aiJco^ 
ber ii'urt wx <£d}rcct tom Stecn. 2^e *i>ocI is 
no^ to fccn, un Iject be ÜUufct'ooI, un bcovti 
lid;t bc grotc Stccn. 'S D^adid^cnä '^ fnmcn 
focircu tunte ÜJiüiis' uut't 2Baatcr, un lo^-eu üni 
ben Steen fjerüni, un bc Stccn fnivtt, '^ ai irenn 
I;e fprüfcn aniK, un bc Wlimö' fingen benn: 

.f)cruut, bcruut, iü juiifle 25iuiit, 

Sien Srübcßam fdnil fameiil 

Sc fjcbbcn ti ^od) floor tc fiü 

S^icii juiifli'ä i'<-uicn namcn. 

gitltf j)icd)t' up'n etcfii, iviiitbcSIfffd) unScen, 15 

Un ivi fidan mit tcn Äran;, 

Socivcn ^unfflcfcUcn un? Idicn fd)eclcn "■ 

Sudjtjc! tum $ert)fictiS^ttnJ ! 

S)at tcbüüb't, bat bc fccivcn 2)iiiiiö' nocii 
eeä 1' u-ebber SDicrnä ivarbcn focucn. Oe>vcr= 
ftcn benn fo möijt cnc i^uuräfruu ii'efcn, '^ »an 
ben ibigen OKer '^ ad be SJioobcr ?an bc foc' 



5 atcr. 6 TOauftt, ficinc Sitte 7 unb fie^ ia fo. 8 mit 
tinf, Vlo^li*- 9 ''"'"■ 10 Äiiinr. 11 einholen. IJSPfu^f, 
Scirt). 13 iti Slaiijtt. 14 (1'«" «•"»'' '''!«' *'n fi^. 
15 ttjirb et SItifrt) uns 9?tiii. 16 leiten Wien. 17 ein. 
mal. 18 fein. 1« von bem nrtmlidjen 5Utec. 20 3eu(j- 
21 freien. 22 foUt il)r. 23 tpfcen. 



Iren SWüiiä' reaS, al fc uut be Werfen lam, 
un be inijöt foorcn 3iingei fictten, jüji fo ett 
aä be lütten Xiernä ivieren. QBcnn benn be gvuu 
\i\) eencn iliUcn gribac^ mit cre focn-cn 3ungä 
fif UV ben &tecn ti ben aJJufcpocf fct't, benn 
fdjocit be 3}füüä' uut't QEaater famen, un ireb= 
ber SicrnS Warben, un be (Eiecu K"irt cof ircb« 
bcr UV, un irart 'nc 'Kocbcr, un fc fetten tt.'cb= 
ber oU fo'n Süüd)''^" an, aä fe uöt bufcnt3oot 
^arren. SBcnn benn be ticrtcin Dinner grcct 
fünt, frigen 21 fe fif, un irarbcn rief un lea'cn 
lange S'iet. SJoerüm fc^oclt gi -'2 nn'n I;iUigcn 
jlillcn gribad^ nid) bairen ^^ un fludjcn. £)at 
fann unfe Herrgott nit^ üben. 



5ln bie ^vaut gu «|>ofcti^. 

(9Son einer SffJöntiiutcrinn (ven ber .^iilbinfel SDlont.iut) in 
i^rct ft^iDtirjen 2raii)t; fie uf>etl)vin<il ein ijjaar '4Janti'f' 
fein unb einen SJtief tcn bem Uielter bet 4'taut. 

®o=naaa'cnt, ' Icive 3umfer 3?ruut, 
<Sc füüt jo nod) icl '^ luaditing 3 mit; 
.Rief fc mi man fo ööt ■* nid) an, 
-M tvicr'f ban l'ad un allemann! 

2Jii büdjt, mi Ictt bot ccf nod) fnuid, 
QBicl if tuien <£ünnbaagfct iJüüc^ ' autrutf ; 
2)e nige >giüll, <> bc fn^arte 3oov, ' 
STat fdjift fif goor to geot to toov- 

Julien Süftcrfcn ^ lett grüüfjcn oof, 
<2e fitt tD^uu§ in Sioot un Smoof; 
Sc fd)raavt s be a3oor8, un faaft •« be ®rütt, 
!lom SKcifen \ä fe nod; to lutt. •' 

Sc '(ictt ccr (licr tored't »vat flovvt/ 
Un Siid) bi Stic^ to ^ocv '-^ gevrovt; 
Sc vrüünt, '■' if »rcet nid) füla'cn " icat, 
3f löiw', '5 SDJuttfiveffcr l^^ füb' ccr bat. 

3f I)aal 't nu mon gonj briefi t;cruut; 
Tal füüt tatf aä'n S)]oor Süffeln uut; 
SS}enn nid) i'eel Spülten *' bunten ftaan, 
^cnn mnd^ "t tor ^Joot ivol boormit gaan. 



1 ®uten Slbenb. 2 }uf.immen(iejofien nu« „ibet," ganj, 
lauter. 3 Ximinulii! fcn „wattjt," munter. 4 fprcte. 5 3eufi. 
6 bie neue äljufe. 7 Sarfe. 8 ettweflcrrtjen. 9 fitatt. 
10lP(t>t. Ifflein. 12 jafammen. 13nal)tt fbeln^- 14fel6|l. 
15 ((laute. 111 JBiuneriftnjejier. 17 "VfuSen- 18 t'ef(t)a|ftn. 
19 Webe. 20 SDiutietff^weftcrfelm. 



/Huninct itt ^iiftl tiügdi. 



§» 



S'octj iieeiu' fe fe mau goot in ^(d)t, 
©c füllt fü ti'Cft Uli fad)t gftad;t, •** 
iBcnu't jü ucd) ivat tu tlc^Vf» öff>i^/ 

3f I;ftriii' im cof uod) enou i'rfcf, 
!?fu ccr 3i)iiittfn'cffcrfocu 2" ccr fd^rcff; 
^f 1-3 mit (güdi'fr Hant tfiuaalt, 
2)at !|}ofl3eIb iä op{ al fcftaalt. 



>§ür, 3}iuttiug, * fvvof fcn rügcnfc^ 3?ur, 
@nuj tütfd) uu tci3fn '^ öon 9Iatur, 
>&ür, bat bu jeöt bat gettcr frigfi 
Uli ganjc 2)aij' to SSfbbe ligft, 
JJann mit be iSirtt^frtiaft nid) beflattn, 
3cf mijt ii'el mau to'iu 2)octor ga^n. 

(£ic^, Qlrtcit fümmt jf|t äivcr ncog, 
3}c Qlcfor (urt uv Speer un $tog, 
3m ©oarbfu fall bat ©rafieii fi;n, 
2)f Satt fall in bc (>rb' tjcriu; 
3a, lucnn ivi fo im QSintcr anit'n, 
Sfi>är cbcr $ift to fetcrccrn. 

SBfun man iii't -§"3 ui(^ Orbnimg [)crt, 
5)cit Jliiffl't iin Skiern, ivat cn'n gefeilt, 
£eun io tf Jlatt nid; fi.v in't ^uä, 
©anjt UV be 3^ifd;' un ffiänf be WluS. 
Hat uni cot een 5poar 3)rier tat)Ien, 
iTat g-en-er fall be £üivel ftalen. 

3a, 23abiiig, ^ feggt' fien Sni un iueint, 
Xieii 3?att) iä itol red)t got gemeint; 
2?cdi füM fc'n iicrnetjm 2)cctor§mann 
STi fum ned; äirev b'^^lc^fct au, 
l'etfl bu nid) gliff be JTalilerS tliug'n 
Un in ficii'n gvotcu i'ürcl fvving'n. 

Ta fenn' i(f bofe >§crni to got, 
Se rüfircu ümfünfl nid) Jgianb no(^ 5oot, 
SJJf, ne, be Joetcv lett ftd' biil)r 
aSetnMen fien lütt Stücf S^-iavier. 
2Bat ijt verlangt, niöjl bu ein Dringen 
5l^n eeuen äßitten aftobingcn. 



1 ORiifteiittn. 2 tudjtis, tti^tf*affcn. 3 Siitfiitjcn. 



Un be '^(pttjcfer — , Sünbengelb 
3ä't, ii'at in fiencu Äapen föUt, 
<go'u a}olf ()et gcar fecu minfcHirf) J^art, 
Un ^et't ooJ een, iS't fa()(enfd)irart; 
£irum irill'u iri mäglid)ft uii3 bör SBecben, 
aJör STocfor un Qlptljcfcr, ()5bcn. 

3)eiin 53eebe iveteii fictä a?efd)Ofb, 
Jtuiu fdivift be S)octor JU-al)enföt 
5M up't 'iJapier. <£o'n iDeirölaticn, 
^13 §aE uu Öl)f', 4 iff't bi feen edjii'ien; 
51>enu fe uid) J^ofii3t.'ofiii5 brennen, 
©löii' man, bat fe bi bütlid) fdireircu. 

9ie, 33abiug, reenu id rabeu fann, 
STenu fctni ivi bat uod)'u fceten an — 
Uuf Sdiii^ev fennt fo maudjevlei, 
.Kurirt t'.i iliinfdjrn im ty 93ei(), 
•§et niand)ea gea-er afgffdjvciu'n 5 
\\n iip be Stell i^'t U'eggeOlcü'n. 

a?l; Uli fdjlög cof fieu Äur ivol an; 
£nim et)' tri to bem Xoctor gaf)u 
Un lalitfu ba bat tianfe ©elb, 
S^at fd)\i'er un§ to Lierbeinen föllt, 
i'at bod) ben ®d)äver bat vrotir'n, 
2)e mag nii U'ot ümfüiift furiv'n. 

35e @d)ä).'er iraS een C"'afciifoüt, 
JTeljr R-eber Öolt nod) 2}(iufd)en got, 
6en <3d)uft; irenu ()e be 5r« fuvirt, 
^Bab aycuDrin bc >K.inn talHrt; 
Sruin I)er oot Q3abing goar fccn Utiren 
$0 fiene angernbne ^"iireu. 

SImi'üI reev i)c, t'ijl bu rafenb butll 
3>eed)äVfr? beJjiallun!? 3cf a-uU 
3m bat nid) rab'n! f.iiu be l;ier t)er, 
®arwt i(f i'erbaninit bat gcU ein niö()r! " 
^e Jtiuiffen ivull id ein tüfd)tagen, 
•ipe füll f in Sad na S^ui I;enbragen. 

9ie, morgen gat) icf na be ©tabt 
Un Kit bi i'ör bat 5en.'er ii-at; 
3d glöir, bat bo ivol Scbermann 
ÜJiel)r, aö fo'n ©djuft oou Sc^äper fann; 



4 wie Jjatcii utib tlifcn. 3 Bitter at'iicfifjticteii, b. i mrtt) 
f(;iin'iitl)tlil'rt;c Kittel, Mivrf) aBcvic rtct (<l;avattcte an ijen 
SJettljiiiimel beä barunl« lieiiciibcu Siftertuinftii ncfitrie- 
teil, j. 'Jl. „Sictev, MiiV .uu\ 3(. »!. ift iii*t 511 Jjiiusl" 
i'ber all* burrti SDi'rte, tM;aiaIttre in einem rerf*lt>ffenen 
l'apicr cbcv an tincv 2(^iiut. bic bei Äraiife auf ber Mo^en 



Sitmeni*, Oetmanienä Spllet(iimmeii. 



18 



90 



IHunüart itt ßnftl tlüijeii. 



SBom £)ortor tritl'tf noc^ goar nic^ rcb'n, 
3Biel bu mi eten brum gefceb'n. 

^(9 üJJcrgenS ftü^ bc J^atjn en tvecft, 
Unf aSiir ficn <2ünnb<igf(^ Jüg antrefft, 
®tacf ecncu Su^ ftd; iip fce Äulif ^ 
Un f^fcff ganj fltll pd? ut tcin >g)uf'; 
9^0^ imiiifr fummtni cm bc lUjrcn 
aSon be ttrflucfjtcn <8c^ä^)frfiiren. 

SBcnn I;c fi^ fünft uon .§ii3 cenS m«ft, 
SBurb fiftä ficn gru fo ^artlirtj flraft, « 
Oof mancijninl füpf, bcrt; l;ftt' t;c I'üt 
$■0 fü'nc 3:ing' nic^ rccbt ^Hv\>\\t. 
aScrbammt mccl;t em bat Xing frcvir'n, 
S)at ff «n ^inncr't Sid^t ivuU fü(;v'n. 

>&aIo teilen 9 fc^fog be 3^ornuiI)r, t^ür! 
2)0 fam unf ;?anbmann nn bat 2)uf;r. 
^f fprof bcn crficn tcftcn OTann, 
S)en ^( ba truff, trulicrjig an: 
„3ä Ijicr iiirt) jcmnnb uptcflafcn,*« 
„^t mim gnt gcfunb fann maftn? 

„'Jim gctrcr tigt fc flill to SBcbb, 
„©id't f(ir nidj 2)ag noc^ Slac^t cctlctt."- " 
„3 icat," foa^rt bc cm taffig an, 
„^e möt to'm «Pfaficrjunfer ga(;n, 
„2)a, ii'O bc Occbfn grctcn ^.'inb'n 
„a3ör't ginjlfr pa^n, ii'ab ^c en finb'n." 

Ula bc Qlvit^ff irccp ^e cn rin. 
Unf aSnr U-aä frc^ in ficncn Sinn 
lln frcg, und i)( nicfö «Jtrgcg a^nt, 
Ob I;ifr be ^jikfierjunfer ira^nt, 
©cn WUtul müc^t ^e eni bcrfdjricii'cn, 
<eicn gnt bat gerccr to tjcrbrioven. 

Un be Ql»)tt)etcr, ni(^ to fuf, 
$ii§t Itnfä un rc^t em eenä bi/t SDiuutj 
Xrup badjt bc SSur, bat bcfe (£(^-niecr 
2)at 3i)iittcl bör bat gcirev mär. 
£at Ting lett fic^ jo lic^t VroHr'n 
Un mütljt öcellic^t ficn SBico furir'n. 

„€djön'n Donf, ^crr SpIaPcrjunfcr!" fprot 
Z( Sur un niaft fi^ ut bcn ifioot. 



SPruft tragen muf. 6 müitc, mtid). 7 Sarfcnja^n. R gc 
ftttit^elt. 9 ät^n. 10 aufjutteitcn. 1 1 tnUit. U vaubt. 



S^u nc^m t;e fic^ en'n frifdjen Snp, 
Äcfft fiel; cn'n ®cl)na\>pä un ging na >§u8, 
£at ivol)lfcil 3JJittd to ucrföfcn 
Un ficnc gru eenä to bcvrecten. 

(Stillfdjli'icgeng trcct Iie in be ©tuin' 
Un Vrtrft '"f 3'i-'etfcl) c^r in be ■!qu\v\ 12 
Sc nic^ ton ®tro{; trag. a3on ben Sc^rcd 
SBIci? up be €tcU bat gcmer ireg. 
So'n Jtur iö fccncn antorabcn, 
<§ft I)e nidj fi(^re ginfledaben. 

5Daä nu bat «Kittel fo i^robat, 
SEBuU be 00t banfcn börd) bc iTaat. 
a3om bcflen Ääf ccn ^alucä Sd)ocf, 
3}c grinftc aJhttiruji ut bcn JRoot 
9Snl( bf bcm *4>Ifljtf'iunfcr ft^cnfcn, 
3)e füU noc^ oft on cm gebenfen. 

2)cn britten 3)ag fäm mit bef grac^t 
«gic bii'm 'ilptl^efcr anmaradit: '3 
„<§crr *i'Iaftfrjunter, sieden Sanf! 
„ü)!icn gru waS to'm {rcpircn franf, 
„3cbt i3 fc »i'ä^ng '^ aö ccn 51>icrt, 
„'Bo f^ijn Ijet e^^r bc S'vctf^ furirt. 

„^Tamit icf nu oof banfbar »rier, 
„^crr SUIajlcrjuntcr, fc[)n <2c ^ier, 
„(20 \^adt i(f mi bit beben in 
„Un ba(tt bab!} in niicnen Sinn, 
,,3)e !l>la|'tcrjunfer müclit fo'n 3Bft'n 
„Si'cl fo b*^^cr to'm grü^iftui efn. 

5(ä be ^Ipt^efer t;ürt ben ®ru§, 
55urb em bc ,Samm all ivebber fruä ; 
2;od; aö be Q3ur bc ÜJfettirufi ircef 
Un bat liala ©djoct uom beflcn Ääf, 
ÜJiaft fiene Jung' en'n ißirbdbanj 
Üiu't 3Jiul ^erüm, as'n l'ämmcrfd^ironj. 

„^Tat «Kittd (;iilp im Ogcnblicf; 
„^a(B l)cn''ff't man bruft, '3 ■^at anner rtiU'cf 
„Gm irebber bringen," fprot be SJur, 
„^at 5(irrig tvab *^ t^ mi man für, 
„>§c fann bc^ mot ecnö efjcr ccnen 
„<2o'n armen Süird bamit bcenen." 



13 atgemübtt an. 14 friW, munter, (latf, ßtfunb. 15 Bat« 
ii) «8 nur gtljraui^t. 16 tat Ülirige niti. 



/ilunDnct ica |3inncnlan!i(9 /jiiitcrpommctn«. 



Ol 



5(f mein', föcm'aljr, wn fo'nc SJänt 

2)ai)b.i9liclj u^'toftuicfcn fvigt, 

2em gc^t bat mit neu Sännen f(I;Iic^t. 



et)' bc Q(vtt;cfcr fic^ tcfminon, 

9Baä uiife Sßux all Inng tcrf^njunbcn. 



|HMn^ort t»c6 |5lnuc^lon^e^ ^interpommcntö. 

Sm ädgnncinni ftnb bic I)ifr niitget^eilKn SJ5ro6en in bcn OTunbartcn ^intct^onmifniS at= 
gffapt, ivcldic in bcn Greifen: Süritctit^um, a?dgarb, Sl^ciifScttin, aJummcfgturg , 5j>iitcir, Saufn« 
turg, ®tcl>jc unb ©rfilaiue grf).ircct;fn »vcrbcn. G"ä frpvcrfcn ftd) bicfc SOiunbartcn jcbcc^ mä) 
(ängä bcr Äüjlc bcr Oftfee biä in ben jc|t jum Stettiner ÖJegicritngät'ejirf gehörigen 3(;eil uon 
^intervcmmeni. Ofcii'otil biefe 3)hinbarten in inciiid^cr >§infid)t ff[;r wn einanber at'ireidjen , fo 
unterfdjeiben fxdj bcd) rcrnefcmlidj ä^ci ■^auptf (äffen berfcIOen, ii'oeon bie ©ine in» Sinncnlanbe 
-^intcrvommcrnS unb bie -ilnbeie in bcr üJä^c ber Äüjte ber Dfifee gcfvrodjen linrb. o a unb 
5o ftnb bur^gängig ScpiieUautf. 



33oatc Jgäi}nt tvaä füet'g, ftin gru, bat 
.&aun 2 \vai ful. (sei niauf ^ ficf nifdjt to 
goobe, ■• un fd^afft fief nifdJt , ai Irnt fei i\X^= 
att. 5 «Boatc ^al)n£ ()abb '« grote l>ctt, bei 
Wüä suU ©rütt' un gige. « Qls't nu folt 
tturb un <£d?nei feit, funn bat ^auu buten ' 
fei Sauber finne. Olu Ijungert ctjr un fei te= 
fünnt ficf, tcat a3oate Jgäl)nf in f>im 3]ott tiäbb. 
2)at jlunb cm an un müdit' 't frete. 9Ju laug ** 
fei un fäb to etjrm 2)hinn: a^oatc -^ä^Mif, 
morgen iä Siinnbag, un uö grünn loatc et}r 
Äinb djrijlcn, icf tin tum Sabberer fcäbf," 
fd)aU itf man (jen? 2?eate <&ätin£ fäb: joa. 
i)iu gung bat ful .^aun Ijen un födjt 'n l'ctt, 
ao cm ä>catc •§ä^iif tcrftäfcn l}abb un att cm 
f(^Iidjt '" af. %i fei nca ^uuä famm, fraug 
c^r a)iann: SSo I;itt " bljn $iä()t? 12 
Sei fäb: €d)Iidjt af. 23cate ^ätjnf fab: bat 
iä 'n narrfc^ »Tioam. 2lC''t irebber Sünnbag 
trag, fvracf bat ^aun to e^rm 20!ann: a3oate 
J&ä^nf, *Boatc ^äfinf, icf tnn to 33abberer täbe, 
fdjatl icf man ^'cn? a3oatc >Oä(int fäb: joa. 
9lu gung f>)n gm (jen, födjt fini *l!Dtt un att 
cm ^alf ut. 5U fei noa ^uuö famm, fraug 



1 ffiatfc .fea^iK^tn. 2 ^u^B. 3 fu maifett. 4 jurfiftt, 
Unit fiit nie 3utunft, in iCorral^. 5 aufai 6 Sarfobft. 
7 ttau^cn. 8 log. 9 Jura ©eciitttc flcbcuiu 10 fltracc. 



c^r aKann: tto ^itt bl;n Jßä^t? ©ei fäb: ^alf 
ut. aßoatc ^äfjnf irunnert ficf un fäb : 3Jarrfc^ 
Sfioam. ©0 beljb of bat fut ^aun tum bribbc 
a}!oal, fratt 'n Spott ut un ftü().H cm um, un 
fäb to et;rm Wcmw: a}i!,m *;iäl)t tjitt «tiilv 
um. ilioate^ä(}nf ii^unnert ficf. Tai fräj a^oate 
^ätjnf ci» 13 füdi'flc Jpuiigcr up ivat ®aub'S, " 
gung un födjt fün *J>ott. 2)oa fad? '3 l)ei, bat 
be S].!ctt ümftiilpt \va&. SHu feil em glicfä in, 
n.'o '« flin gvu feggt I)abb, bat cf;r l'ätite fjeite: 
€d}Iic^t af, ^alf ut, ©tülp um. 5?at ärgert 
aßoatc J£>äl;nf un irurb trüb, bat em fyn gru 
bödcasge. *)lu uanim I)ei fe un fcbb ff u^'t 
^cafcltnarf. l'' Tca fabb nu 't -&aun un ^abb 
grndJt, 1« ii'l;t fei Icagcn liabb. 9iu famm 
b'^oaa'f, 13 namm fc un brägt fc ivig in fyn 
^uuä. 2I§ fei boa leere, gefeil fei em un leit *' 
ff läiue un maut fc to ftjn SBirtliin, U'!)I cm 
f»}n gru fturire waS. 2lS a3oate ^äljnf bat 
crfaur, uerbroct "t cm uu ivuU fl)n gru irebber 
Ijoale. ÖlU mauf (;ci ficf 'n iJBpag' 21 tia,, 
erlitt un namm 'u ^«itf'f tan !Ju'ccrn22 uii 
faur af. 513 fjci 'n fort Snn'^'J fijart24 u-aä, 
tcgcgnct cm 'n Änul 25 ffQuü un brin 'n €lov>5= 
noabcl. !D<t (jütt^fi em „gube Xag" un fäb: 



«6tn. fllatt. 11 iuic I;ci|it. 12 SPat^t. 13 tinmal, cii;(l. 
14 CSiitc«. 15 f.i^. 16 njie. 17 auf Kn ^c^cn ^traiii^. 
jaun. 1» 5uc(^t. 19 J&al'i*t. 20 et licji. 21 tincn Wa- 
gen. 22 eine iJJeitf.-^c vcu 3rcirn. 23 (Sncc. 24 «efa^ren. 



»9 



/llunlrarl its JSitincnlonScä ^inlcrpommcrnä. 



£ßoate ^ätjnf, 33oate >§ät)nf, wo ivifl Im ? ^d 
fogiit: Öioa'm ^öoairffn'i'lfjt, iioa'm >§pan'tcn= 
*)Jcjt, iut.}u ßru »rcttfr Ijoale. <glevV"oatfl 
bfltt cm un fäb: nimm m^ bo^ mit. a>catc 
^ä(?iif fäb: Tu trccfil ml} b'-ffioacje. SBat 
ii'ijl In boa? 3Jii fcgijt Stci.').n«>atfl : id fdjnll^' 
mi) rärt)c, 'n aJIäfc'« fcl;irft mli, tci ftcvvt firf 
mit mi) 'n Struma, ümuv tnt famm b'-öcairf 
un ramm fl;r 'n l^amm. 5lä SBente ^nljnt bat 
l)ört, Icit t}ti fe u^fitte im faiire bei ®cib' fü(iu= 
nmur. 9iu fnmm 'n fiil (Saiif'^ßj,^^ tütt 
„gilbe 5)nß" im fnuig: 23ontc -§ii(inf, SSoatc 
^ät;iit, »i'o luift f)ni? ÜJoatc ^ii^iiE fäb: noa'm 
^oaivfcn=9Jcjl, nca'm .§ona'!en=3iffi, ml;n Sru 
tvcbbi-r ()cn(f. Tat Cj Imtt; nimm m!) bcd; 
mit. a^entc J;;i()nf fäb: 3^u tvccfil m^b'^cagc, 
ivnt I;äbb i}n b!) boiin/3'' Tat dj |>vacf: Jqü 
iiamm b' 0au» ff)V ®i>§Ie 3' un icf fcljall c(;r 
räd)p. 9hl Ifit SBoi-itc ■f$äfy\t cf bat 6j uvfittc 
un fauvf bfi tcfamc fiifirtiiPb. Slu famm ef 
'n 5lfnl', bei imill mit un floagt, bat bVöcaU'f 
cl;v all el^ir Äinnor neame fif.bb'. a3eatc ^ähif 
namm c! biff -^Icnt' mit. £ruv fümmt ncc^' 
'n Sfognihicf lo^e, bei \ad) fcl;ltmm ut, fmi 
Oege ii'ere rctt; tarn SBeinc un f.ni lOangc 
Ivcrc nod) natt bau Sljroane, lul}! em b'-^oaitf 
fnn eir.jig .(tinb noame. Q3oate Jgäini namni 
em mit. S'um legten flunb 'n ^auttob am 
QBcg', bei xt'ip un \vu\l of" mit. 9?cate ^ät;nf 
iiniK eivfie 32 nit^ un fäb: T\) I^bb Ijei bce^ 
nifdjt neame. Tei -Dauflcl fäb: iW!) (;äbb ^'ei 
ircl nifcljt noame, airevfl I;ei I;äbb up ml; alleö 
fdiiadit, luat Ijei namm, un l^'ei T^äbb ml} 
fcljimnt, 33 boa tjei u^ ml; S?raut tau mancl» 
iinfdjüUig Teiib 34 tovgcot. Tca namm cf 
biffc Soale 4)ä(in£ mit un faiire nu fei tcfamc 
un feimc 33 fort noa IDfibbag iu't -£iüaa'fen= 



25 JJnämL 2« tot. 27 foft. 28 a)!.i6d)cn. 29 ein fau((8 
(BänffSi. 30 fletfean. 31 ®4nä(t!cii. 32 tvfi. 33 gcftMuttt. 



D^efi. 2)' J&oairf tpa§ ni(^ in, fo ginge fei 
briit in't ^giuuS un truffe bat .§aun, bat wai 
uergnögt, ivie't fijn. ä^Jann fat^, kiv 3'i iiv cm 
tau un gaff cm 'n ^a^. 37 J^aun 3« gung fei 
un flcüt 39 u^3 un :^oaIt ffirobt un gteif'f. 
2:aun citc ^^ fei un ircren füll greub. ^ü 
IieiH' fief 2?oatc >giä(;nf nid) uv, namm ft}n 
gm un faur tuet c(;t nca -§uii§. Tea bcl)b 
fei em gaut un icaä 'n fliet'g ^2 gy^f. 

5(irerfl b' >&caivf fräf « fi),, 6troaf. (Si) 
f}ei tan f!)n Sagben famm, ferfteafen \\<t, bei 
a?oatc -^älinf mitfcrödjt ^abb. Stovvnoabel leggt 
fief uv'n Övcoti'eateftaut, 8iil = (5j frcp in b' 
5lf'f, ii b' 5lcnt' febb fief in b' äöeateitunn, 
SeegenOurf rcrilaef fief Iiinnct't J^anbauf, ^^ 
>§tauflog flccg up't Tad. 5U nu b' •©uaiuf 
famm un funb flrn SSJirtffin nic^, bei cm bctt 
nu fcaft un tvoabc Ijabb, terbrcct 't em fefir. ^ei 
fätt fief uv'n ®taul, boa vrift-'*' em Stev'P» 
noaret, faur em in't i'ief, bat I}ei uvfvrimg un 
antll fief l'idjt meafe. Qlä f;ei nu in b'ilff 
fc^arvt, truff l)d bat ßj, bat fprung un tcgoot 
em 't ©efie^t. 9iu fräj I;ei 'n Sdirecf , ivnl ^ei 
ftimt un ii'uU fief ivaf'fe. 9iu famm ^ei tl) 
b' ;Iunn, ii'O b'5lent' ter|läfc ivaS. £ei fd;laug 
mct elir glöagcl un mauf cm natt Oett '' ai 
tyi nniU. diu gung (}ei nca'm Jpanbaut un ai 
tid 't tc fcaten ■•** fräj, ftctt em Beegentuef Oeib' 
iDoge ut. IlS ijd bibb f ernamm, ivull l;ei \ni>\vc, 
of l;ci nod) feie ^^ tünn , tratt ut b' ^uuäböar, 
boa feil •giautlog raf^" un truff em, bat I;ei 
flracfä beb fcleca'. 

iHu ^nbb bc Tnw funne, ivat alle ^Teilte 
f'ört. 



34 3()icr. 35 fiinicn. 30 lief. 37 Jtiip. 38 Kinn. 39 ftilU'ü. 
40 iiücn. 41 liicll. 42 ein flcifioc«. 4:) l'Cf.iiii, tri(i)t«. 
44 ülftljt. 45 .JanMiirt). 41) flifljt. 47 tcfTcr, m(t;r. 4« f.if- 
fcn. 49 fc^cn. 50 (jcr.it. 



Jlluiiiintt Jet dinlcrpummtrfdjcn Ortfrijnficii, tiic »er ^il|7< näiitx litfltn. 



03 



Jllun^att ^cr l)tntcrpommcrfdjrn (Bvifd)aÜ(n, 
^ic ^cr laufte näljer liegeit. 



ülJön gScfltc t;fit 2 .§aaä 3 sßongcläiuft, 
■§fi H'iiS Su'i- in l'cmöKc, 
>§ct ti'jy "n aJiOiil u^j dJcifc luffl < 
Uli fünn nu wat öcvtcUf. 
>§fi j^ib eis 5 tnu mi: Tfclio U'O ^ 3uiig', 
2)u :mif;t b!) ivnt bcrföto, 
Tn b\'m\i mi füp ' cafroat fo bumm, 

'tat Icit icf ml) lücfc tiroimcal fegg'n; 

a?lVm !röfcI;ni'o (jcili' itf fo nid; ©tid), 

Q(ä wie l'ij'm >4-'('iiH'\ 11" Jtfija'n. 

^aa bt\l tu tcjcn »'^ Scala ®ilb, 

£oa Orüfji bu nid; to |1fl;ff, 

iToa fiimmfl bu mit bürd; b' ganje 3Bi[t, 



1 Scfjn. 2 (litg. 3 Jgan«. 4 qtwsfen. 5 timnat, cinfi. 
6 ei ujic. 7 fcnft. S Sieben. 9 aii(i;en. 10£icfrt)en. 11 ^idt. 



3^at biu-f 13 b!; goar nic^ frtjlf. 

5lS icf nu tamm, niüpt icf Ijam, 

S^l/m üil)dn, an bei jranjofc. 

3^oa fcim 'n SOJcal 'n tiuintig n ^Jiiuu, 

STci fräjo m!i to fcatf, 

5}ci töjc 13 Uli) 'n tunt OJöcföfc au 

llu mcif Iß mi; tum €a(bcato. 

€ci fdjtfVV'tc m!.} in't Soajcrctr;, 

®fi li'ullc m!;fuvrire; 

Toa ii-ao fei Sfrc^, boa wad Ui ajiäbb, 

a^oa nu'ifjt icf mca( rrc^t frcirf, 

2v<i fviij icf nifd;t ai >§oatfrfoim, 

£)of nod; nit^ 'u a);c(il to biinff. 

3cf t>ibb 'n ©t^ott l? an't linfc «ein, 

3)iutt ut-'Vcfiäbä i« no(^ ^infe. 



12 jc^n. 13 tanii. 14 jmaiijiji. 13 sojcn. Iß maiftttii- 
17 ai^uS. 18 je^t auf ccc ©teile, jcjt im Slu^tntlirf. 



Jttun^tttt trctr Ijtntcrpömmerfdjcn ©rtfdjaftcn in ^er 
\\i\\)c ttet ^nfXe, nörMidj xtn^ uicftUdj tiöii l^iJ^lin. 

Tiefe SKunbart unterfd;eibet fid; tjauvHfädjlidj b»burd;, ba§ ft nidit fdjt, f).i nid;t fdjv, 
fc^ atcr ivie ff, ti^iueilen flud) cjetrennt f d), auocjefproc^ni irirb. j im 'Jinfcinge ber SljU'o, 
U'cmit baä SBort Oeginnt, ii'irb ivic bfc^ gefvvodjen. 



Set SJtof^ örtttt aSure. 

9]u, 6l;im, i bu fii(;fl bfd;o 2 ut 
2tä 'nc tcbtcuirtc ^ul)n, ^ 
Tu fümmfl i'am Äroamc^iÖZarft, 
Si|l nid; 'n täbje bu(;ji. •• 
®o, Är(jd;t, 5 tro geit bat tau ? 
3ä't SSeir of ciU terboabf, 
Qts't mit 'm 33rannunn iä? 
SSetBoar uS ®oJ* in Onoabe! 
aSo it-arb 't bcnn tolig "^ 



Sloä} biffcSßelt ergcii^n? 
Tat fü(;fl bu Mot, 3Kntin, 7 
2Bo 't in be SBett tcgeit; 
Toc^ fumiu fiä 8 noa 'm SBcrlin, 
O ©obb'g ©erec^tigfcit! 
Toa geit 't nod; buUer runb! 
3d fmeet m!;n IcDacf nebber 
Un föft mi; boa 'n Sinnb, 
Tat büd), 3 bat bi; bc »läbbcr! 

1 3oa(i)im. 2 jo. 3 falelutirte« ^u^n. i ieteunfen. 
5 Wie, ter Saufenb ; 6 juleBt. 7 SPiarlin. S einmaL 9 tap 



9Jl Jfluniact itt t)intcrpammttfd)(n (Drtrd)afttn in 


titr ttäl)c tic( ^üflc, nöcliltd) unt tpcftlid) 


Don i^ösUn. 


aßö'm Ärieg gatü't jebnjfb' <£tunn' 


Uf eigne ^er« »care. 33 




S^Jricfä eis <» fo »ecl 5ofcacf 


Sebii'cber fäb bunn ball: 




gör brci fiit6fc^iUing n b' >45unb. 


>§fi a'cr' ni<^ unne an. 




SBo Icifli^ *2 ^(i Bani (gniatf I 


Xunn n;er' iri upfiernoatä, 34 




01u mu§t, >i'0 tcrbrütt't! 


Oanmeaglif funn bat goatn. 




Söft'f^nlbcn Sd^illing gäire 


'dl *8u'r tliii-t ®ii'r oa^n Oloabä, 




Uli \i toaim iiift nütt! 


Äann acgge, tieugc, 35 feurc36 




9Bo fu'r »rarb fim bat Sä>ve! 


Un nid) nie teel bontau; 




Sßcrliungre niötcn tall 


Toii) fann bei nic^ regelte 




llf Offen, qjäv 13 un Äöj', «^ 


«Diit aUe fyne Deire. 3' 




Un nift ^mnv iri! 't iä all! 15 


aBo tleeirfl bu, gaube 5!)b, 




UP fciibje Äoon un ^öj, is 


-Hi man att Sleift un «Smolt, 




5(41 iro t'fbrcuirt ig bat. 


SRcdjt gaube ejeflüt?3« 




SKöt >ri erttn iRäfonnire 


Slu t>itb ma3« fnum bat €oIt 




!£'ragunfrg in bc Stabt 


5um fcäbjc 40 ^eH un Dlöire. 




^mx aKcrtcflc (iure, l'' 


9ie'n aSeir ^' fa ^'^ ma utpröa-e. 




SEat Icinre Äoon jiiinb bünn. 


diu fa ma för fpn ®elb 




Un boa travb nift l« noa froagt, 


91e'n ©ludtife i'rannivin f;c)fe, 43 




So^n iriU bei Äned^t, bei 3ung, 


3)ei Stüer^^ fäbeaU: 




Of ^eii'U'e l'cl;n bei ÜKcngb. 


9Bi ^eftiivc ne'n ©roa^e, *^ 




O ®obb, tftradft be .lybe! 


ai>i fcaanne« ne'n nie. 




Oanmöaglif föan Ivi m« *' 


aJiit '!^naä i~ fpringt Srin ne me. 




2lä tri itjfünbeS^o Uintt, 


*2lS irot tör biffem fd>i^. ^^ 




Sei i'ail brücft uä to fet;r. 


O :^üb', bat iä 'n Sag! 




Qlm Scgtei^ feMt men* .^öft,*' 


Sei «Jvivfncf fa u3 'i @e[p 




£at Seur"''"'^ iä än'erliijft. 


inic^ ut be gife « t?ije. 




S^Iccbt tä bat iifig'^ä Sct)n; 


5Bä giirt nu nod; 'n Ä[oatf(^?50 




SBenn ufe tjelli«^! ^racfe 


SBä ^äbb nu l'ujl to frijc?51 




Üle me25 im Sfringe gcatin, 


Sei 'i^ipfacf niocfts- uö nidj 




£ann giiv <i;x'^^ ca-er'n iilacfc. 


Se lefbje 5Koage fatt. 




Un böjic^'' mupt bu boatau. 


Sat ®iUteir53 ig aa^, 




%ä jennc tlinnc Äau. 


>lii|t nie ig in bat gatt. 




Ze 2Sutf, bc ®u(f, be läbje gBulf, 


3la iä all '■'^ ganj 'oerbröjt 3' 




STei miitt \\a e! ncd? Ijije. 2« 


Un nid) 'n tabje fett, 




aüo toate ''^'' vifgt ^d n-cl 


Sc i)läf' ig eim fo fvib. 




9Ioa ufe $äre fvije. 


Soa fn ma SDcüf mit finge. 




SGeläbe 3o (,(ft Ijci ml; 


Sat *4.Hit^mc§ 56 i^ fo tü'r. 




Ze brunc ^iBaltad' bob 


3Ma mntt be 58oart aa-finge. »7 




Un nc(^ 'n Jlaliu beatau. 


D Srmiing, 58 bu ligjt boa! 




aSat tringt bat nid; fn^i 3Joi^! 


O iret' icf of fo anet, 




^err ®obb, irä ^abb' bat meint! 


So fircim 59 td ean bc SPloag, 




Ufmnig ivarn »vi noc^ 


So fireim id cig to 9Jcn) «« 




Un (;eiinrc 't ircl tetbcint. 


Un ^abb' 'n tätrc Dag! 




O ilüb', ivat wer' tri bo(^ 
aJö'm Ärieg fa grote SQam! 




33 werken. 


30 junqfJ (uerlitten). 31 für. 32 bamal«. 


S)unn32 ß,„K ,i;i ,„[( bemalt 


34 ^al«|iarrui. 33 icfug"'- 36 faxten. 37 mit aOen feinen | 




Spieren. 38 eietlloW. 39 man. 40 Sipi^en. 
42 fann. 43 auftrin.ien, taufen. 41 Stauer 


41 lein Sitr. 


bic^. lu gtnau nc4 einmal. U Siiteifct Si^iClinfie. 12 teic 


45 (Srafen, 


lictlii^. 13 il3f"'6t- 14 J5u^t. 15 eä ift dU«, }u tfncc 


Sieotl »on CStj übet C'ifcn. 46 Brennen. 47 


^cin«. 48 go 


16 .item unb Jjcu. 17 (Inittn; fcntcn. 18 loirt ni*t«. 


ft^a^. 49 Zafijt. 50 luftige« effen. 51 freien. 52 ma*t | 


19 nif^c. 20ic8t. 2lJjaupt. 22 Sauren. 23 unfcr. 24 ot. 


53 'ifingftbiet. 54 ütca. 55 »tttrcifnet. 5f 


SiaritmeJTer. 


gtnia()trten. 25 niitt mt^r. 28 Unen. 27 biirficn. 28 uoifen, 


57 abfengen 58 Sriiindjen, fo n-irb tet traune Sßallai^ an- 


anfuhren, um titnat ju «ntwenttn; lifti,i tauten. 29 tiiHig. 


getebet, rteli^en ber aßclf lobt gefciffen ^at. 59 fame. 609iu^e. 



^untart Paniigg. 



05 



i^i " in häbb 'tt ©Uc SBcItjcr Äiitb 
fcbrmwc, wat bei im ^aiä^el ^ to 
öüe:58cltjc, greifte, ;8c()tcr im 
bc (•»jciuctit to cbrm ^öninf^ ^vie- 
bvif S^^ÖiKcm fcc 2>cirt'Bi tjnnj up: 
tichtit) fprcif e rtiti 14. ^e\>tembev 
|§flO, aS I)ci büvdf bat l^a^pel 
frtur. 

O Äöiiiiuj, nic^ in ©l}bcit, 
Sffii foflute nic^ in ^»rac^t, 
3)od) »i'fnu 3)u uä »vifl Il;bcn, 3 
Sin »vi et nid) i'crndjt. 
3M)n >&flnt) nüictt ivi 2)1) btücfe, 
!El)n Ä'önin>3ä=-5ant) iä Iciir, 
2)i)n Äöningä^Og to l'Iicfe 
m mUt ÜJill nä brcim! •« 
ÜSi ^iin.ni'c wol ticrncanif, 
2)at 3)1) be SBoabe flunr, 
lln aä bei a3otfcl)ap fcame, 
5Bi) uä all i'nft tcvbunv. 
-§01 t;äbb aä SL^annrö Sscabf 
Uf Jlnfc^tf Dinner nicaft, 
3)c 5Böit, 5 Bijrt)on öcrfioatf, 
UBuvb unncr cm all ^ troaft. ^ 
3n Srccbcn funn U'i blia'c 
!8!) fiincm iRogimcnt, 
Un üc^r "^ un ^Kvtcit brimc 
93ct t)cn to nfcm ßnb. 
JDruni trcrn tri cf Dorteajct, ^ 



1 l)ifr. 2Jtiirct|>iel. 3 leiten. 4 tritt. 5 Sßuilc. 6 Won. 
' t'tarfctt, ntf ftUi]t. 8 Sidiaii'iisutunä, ©oltiebiciift- S tcr- 



*}(S bob bijj ilöninj UceW, 
9Bi ^äani'f um cm flcagct 
Um biffcn 23oabe Icciu. 
3Bi ^äU'ii'c lim cm fiingc, 
!Dc !5^l;roanc in bcm Oij, 
513 ufc Jllocfc flungc, 
Siimmcb 1*^ be !Jruc " log. 
SBi l)äu'U'e för cm fciibe 
5)e grotcn Sßoabe u8: 
Üciiv ®otb, loat cm nu tvöbe 
3n 3)l)nct '' ^immclä >&u8. 
O Jtijning, 33oabc'ö (Söane, '^ 
*)lu tonme ivi to 2)^ 
Un tibbcn QlUe fd)öane: 
<2toa() !Du iiä fürbcr 6l). 
@toa^ bl) u8, Sanncä aJoabf, 
Üßi tnicn fafl iip 2)1). 
i'cnf iiS noa Sijncm SKoabf, 
SBi briifcn '^ cm of f)i. 
9{cgcir uä fafl, 13 in grccbcn, 
3)rtt ufc Silier 1« Hijt)n, 
Un iri, oaljn QBcbbcrtcbcii, 
Ü?ör alle Saune grijn'n. 
9iit U'ilt ici föv 2)1) täbc 
Uli 2)t)nc Jlöniginn, 
3)u {)c|i ag 33oabc labe, " 
g^at [ningt 2)i)n Jiinnct (Sinn. 
Jo ß'^ten »rill ivi laicc 
2;i), Äöning, 2)n ti|t gaiit ! 's 
UBi un u\' .Riiuier ftvaivc 
Sör 2!lj nut ufern a31aut! 

51. (Soffore, ijjvcijle lo DUe-Sdlje. 

jojjet. 10 SUiemanb. II Sraiier. 12 Seine«. 13 ©o^n. 14 trän, 
djen. 15 'eil. ifigcltcv. 17 nclitten, vii^io äii^itfeden. 18 iiut. 



JWun^art panjtDö/^ 



:Sc (Secfcntvanberin^. 

Cn <&(fpcäK ttucfd)cn tux J3uccn. 

jooft. 
9ia Inuilg, ccf lucnfd) otn J^artcn ©löcf! 



*) aCie fie am @nbe be« »otiiien Sa^r^unbert« in San- 
ji(l nortj aflqemein unb ycrijerrfdjcnb war, unb jtrar im ge- 
lelliqen ?c[<en, jumal in SDicnnimilcnfamilien, mcbc al« 
Jijodibeutfife flefptortjen n-iirbe. — 5>er,il. bie ttejfli*e Ülb» 
Ifanbluni) «der bie S>oIt*niunbarten bet SCtocin} jjireujen 
»on iCrbf. Dr. Seemann, WBmnafi.iItirettot in QJJjtiennjet" 
ber. $ccuf. iPrctiniialblattei-, Sinuat^eft 1842. 



3un 1 3a^n c3 öon bc üidi gcf.imen ; 
<Sd fad) cmm man bct Ogentlecf, 
S^e fitt '^ fd)mocf ut, ()äft 3 togenamen; 
2)at fd)iiMttc Äleb, be 5ebberl)ot 
Stcit cmm, bcr •I)i\i)ä'. xtdfl «Iva gob. 

!r>at fall cff gloivcn; man be Safin 
Äofl o£ cn Sdjiratet, * tann ctf feggcn; 



1 euer. 2 fie^t- 3 ^at. 4 ein ©i^ttete«. 5 (leiten. 



96 



IBimtact Panjig«. 



2)flt fam nü Cif tcn Sibct an, 

I)enn ja^rliffc^ ircr »rat totfleggen. 

5Wan ir.it bc alleä :^äft gcicrb, 

(Fä pf eil ff^öncn ©(^elliiig tucrb. 

erf fvar L'ft SJää on Ö()rcn d)5, 

SBcun ^e fo anfängt to ecrtcUm; 

SEat ^äft be oUeS en bcn Äo)?! 

.&C fdjnaft, bat rem bc Oi)xcn gfUcn. 

9)Jan ii'cnn bat lral;r c3, irat t)e ffrfjt, 

!^enn ^äft cnä *i!rfbgcr bod) nid^ Dicc^t. 

®f^t, a3abfr, crf uctflal) man ni^ 

!ßat 2)ing fo fcnnrif l'ärtüjlcllfn, 

6t tS of gar to iminbcrlid', 

2?e 3at)n tann bat man redjt tfrtfttcn. 

OnS *Crcbgcr [cdjt boc^, bot be !Dob 

2;c ü)fenfd;fn bvägt cu 5(tramS S(^ot. 

3Kin 5al;n Iad?t iiircr foncm ©djnnf; 

J&e ffdjt: bc ©eifl fann gar nit^ ftarti'fn ^ 

iTat \!iff 6 nennt ^c bcn SOJabenfacf, 

S-en trarcn of bc 5)Jabcn arii'cn. 

On cnfc Öicifi frcgt fin a^crl'Iicf 

©tradö ii'cbbcr cn ccn oubcr Vicf. 

(£0 bicft \)e cmmcrä op bc ISclt 

On trcpt ' op cnc Stopcnlcbbcr. ^ 

Tat ei en 3)ing, trat mi gefällt. 

2)cnn (jört, nu ffd;t min Salnifc U'cbber: 

£c flenfie IC'crm (>ift cnen (üeifl, 

Ze äircr alle Stopcn rci^'t. 

.§e fedjt: ©auj unbcn ftcit bc 2ui, 

On t;äft bc op ben Äop gefrägen, ■' 

iTcnn fröpt är ®eifi en enc WiuS, 

!De {)äft all encn gvötcrn 33vägcn, '" 

STenu en be Gif," benn en bat €d;av, 

»ftt enblid) cn bc ftotc %\ 

SEat men jü, >2 3ooji? gon Eüa-clöfep 

Sedjt brifl to ju cn mi; v&err aerober; 

■Öe fügt en Stopfen [lorf'cr op 

On fdjiift en ene 2)ienfd)cnmober. 

T( bommfic aiJcnfd; grenjt an't ©ebert, <3 

3af)n menb, ed felirft »ver erfdjt en inrb. 

ajJan ecf fad) cmm gramftürid; '^ an 

On fäb: focnt '5 fann ecf gar nic^ latven. 

StcU, fielt, ^erj^SBabcr! fäb min 3alMi, 

©leciut Iie benn, t;c cS all ganj taircn?'« 

6(;r I)c fo t;oc^ fomt fcett em Änop, i? 

©tigt ^e nocp mennge fe^öne <£top. 

ÖJe, gleoi) l;e mi man rein geireä, 

3)at barf cmin ganj on gar nic^ ^örtn, 



G btn S«ib. 7 ftiei^t 8 ©lufcnltiler. 9 telcmmcn. 10®t- 
^itn. 11 3Uip. 12 meint i^t. 13 ®et^iec. 14 bcfc Hiifenli. 



;Dat I;c en SSee^ gciBcfcn tS, 
jQt fann noc^ i'anb on l'ieb '^regeren. 
m-i a3ur beit I'c fä fme Sl«li(^t, 
Äen QBunbcr, ii'enn ^c f;ödjfr fligt. 
3lian bc l;ier nic^' beit, ii-ic l;e fall, 
iT'C mott, fäb nu min Sat^u of trebber, 
Sotolb t}c beb e§, Änall cn galt 
Sepp, 50PP, tjcrunbcr ton be Selber ; 
On ging i}e of em -Oermelin, 
<So fn^rt i)e ivebber cn een Sdnvin. 
Sooft. 

yia $aulä, ^ört op, mi grufjelt all. i-' 
JBcnn fcont ficf niägli* funn geti>l)ren, 20 
Sett ecf ben got nidi me(;r em Stall; 
3)e Schlag nuift bcc^ cor Sdjrcif eem'^' röfjren, 
ai'enn fo be a3cU '^2 ut finem Sc^lung '•* 
a)?et enmal on to reben fung, 
On tvenn ecf enmal fd;lad)ten ivclt 
(?en grcten fetten a)Japfd,m6anbcr, 24 
On bc fcbrcgt unber lub ©ctri^l : 
6cf fen23 tc grotc ^llerauber! 
ar>at fung ecf en bc'ilngfln'cl an? 
®lee>c jü, bat erf cmm fcbfdjlan fann? 
5Dii grn()elt, u-enn ecf beuten fall, 
Z)e Sdiannjnng bröft met finem Jäter ^^ 
*4.'ur junge -Oerrfdjaft ut bem Stall; 
!Dc £eef ^artufd) ■^' U'cr nu min Jlater, 
On bat för finen Süuben Vc:^u 
(SmJtujel flcf^'' ccn >§err i'arcn. 
SPaul«. 

Pi, 9>aber 3ccfl, bat eä eenboont, ■■^s 
SSat onfc Sdjivin on Slinbcr aereu, ^o 
Tc Sdjurfeä irorben fo grlont, 
On bar fe nu tom a3eet; geboren, 
Sdjer' erf mi i\U an är ©etrcll, 
SBenn ecf fe enmal fd;laditcn lucll. 
Wan, l^aber •'" 3oo)t, Ijcrt ivirer lo. 
2>e bejie »Jenfc^ u-arb j^racf.j en (Engel, 
ScOofb l'e \tanvt, wie ober U'C, 
äBaä (k cf nod) fccn armer i^engel, 
On fregt een Vief, be ed fo fm 
Qlä irie bc Spirtuä ut bem äüin. 
2)e Gngelä fenb Bon ®ctt tejlcllt, 
2}at fe Ijüfrfd? motten barcp benfen, 
Sc 5Kcnfd;en liier op biffer löelt 
$0 allem ©oben fjcntolenfen. 



15 feilte«, 16 cttn. njJuiUjf. 18 5«urt. 1'.) mir flrauct 
ff^oti. 20 juttaäcii, l'C,)a'en. 21 (5iiun. 22 51ict. '^SSi^limb. 
24 ai!iifu'(^|fii. 2j bin. 2li tttitt mit jtiiuv f^titfijc. 
27 bcr Xitii Cariouche. 'iü im ]<i()nicn Übet fiatc. 29 ei' 



|))iintiact P>inii0<. 



9i 



2s?cuii nf crfd't i> cm (5\uy\ Un, 
STcnn fall bat l;ifr gan; tätcv fni. 
Oii^t aüc'i bfun im mincn jlcv, 
Xfiin frtll bc 2?iir fcff iiic^ tiul'r Vl'^df»; 
^>cb>vccb 32 pii gdMvii'cr! I'örb jlrnctä ci\ 
!?fn a>ci)t M'ax cd luim Xiiirfl jiigcii. 
dl a-fiin bc !8iir Kift iitijcfcit, 33 
Tcnu forjj frf, bat bat ^<lccrn gob ftcit. 
5^c üliäfnil fa[fn34 n|(o fricn 35 
dl (irtciifamc aT?änncr friggcn; 
iTe >§U'o= 011 33ocl'|laiib fall grbic^n, 
Mccn l>Ieggfii'fng 3ii niol^r Icbbig liggcn. 
Sfiin irarcii alle iiiatitcvS ftatni 
jOii fcggcn : STat l'äft 'lumlg gtbat;n! 

6. >!on ?1 1 m c n b e. 



^anp<ict i2cf)iffojuiic^cnIicb 6dm 

ülbiaufcn eines t3c|)tffe9 vom 

(Stapel. 

SPffinunc 1 Odcif, ©djcvvcr ^.irtivic^! 
WUiiter 3idfe fiii Safrlig 2 
^cft cnmal cuc 91cif' gcba^n 
211mic -Diiill on aljiK Safin, 
5ÜMI0 Seil 3 on ntjnc Stier, * 
•§fft be S^ieii'ol foon Sd^ew gffft'ii? 
J^iiwal;! J^iinntil 

(3mmec tafftl'C toictct^clt: am 2*liiji{ mit Sfurmtaufcn 
auf Mm «(tijfc. 



^efd^rieivtiif^ , wie et bi fcem 93c< 

grefni^ enet twnrberfd)en SJubven 

toc^ec^nngen. 

SBifl cd ju ivat ivcd ircitcUcn, 
aScb cd, (;ord)t cn tctfen to! 
5lä cd ncd) to 3unggefcllen 
•§ört, cn 3?ot|'*fcn Icftig, frctj, 
Syiirb cd c(;iimal \d'v gctcbcn 
9)iet tc bragcn ciic Vid; 
äjcii bcm Sebeii Ict fid? rcbcn, 
£cnn t)t wöx gcivaltig rid. 

9Bör cn aSuIjr cn ficncm Scivcn, 
!Dcm ft'oU mcnc^cr (Sbbclmann 



nftfti, »in Sf^un. 30 irarcn. 31 ®evottcr. 32 Su^tbicnfi. 
33 au^i^cfatl. 34 tic 3.'t.ud'cn fcKcn. 33 fcticn, ^(itat^cn. 
36 ÜSjiUiUCircntf, 2J!cr(|tn Santt*. 

1 ,ilu(Ili*e; ^cll. fcchoud, öt^dltiinti, aBüljlfn^vt ; «Jj. 
unt ftri. behoudeo. 'i ga^tjciig. 3 c\jm Segel. 4 Steuer. 



®örn ficn .*?iiib tur 5ni gcgciuc», 
-Jtivctfdjt Iie fad) fccnc nn. 
i'cirb' on fiorf aä 3niuv]ofollc, 
®cf;b: „<IBat faU 'ne 5vu föv lui, 
Äam' cd iid fc^on cn bc >§ölle, 
5y(ic!U cd I;icr mau qualcufvic." 

olam be Job on löt cm ftanrcn, 
ÖJIid fifc^fcncn, flccn cn gvot, 
Oiifre i'ii(;ren, ficnc *3lrtvcn, 
S'imbcn cn bct Jlaftcnä £d,'oct 
■Sninbcrt bufciib Stcd S^ntatcn, 
■^üS on Sdncn on J?anb bato, 
ßjiuu'cn l;cd) cmpcrgcfdMtcn, 
S?dtcn, ©arfd;t= cn J^aii'ciiivot?. 

9Bic bc ^aiufciiS ' cn bc Saivcn 
SiiUcn fc bavciucr ijtv, 
'Jlii'crfdit fclnnod cm to tcgraircn 
Siamcn fc fic^ bcnncv ijcr. 
5D?otteii fd'on bcr allen Sälkn, 
QSicI (;c (iorf ai SunggefcK, 
6m ud bragcn SunggcfcUcn 
(Sii'cr ficnc J^nfcnfd'U'cU. 

•^ftvircn bcnn iid mi gctcbcn, 
iTobcnrvagcr mct to fcii, 
^ctv bcd) fccn (Sntgcgcnrcbcn, 
<Bi\ä^ bat fd'cn ton fdivcr cn. 
>§civ IUI fitu'art mi angctrodcn, ' 
ilict ü)ianfdKttcn U'itt cn fniy, 
Ereib mi cn >4saar Siebcnlcdcn, 
'Xxat barop cn't S^cbcnl^n». 

5(18 fid? bit ()cft tcgcbragen, 
iMijg jull en Cftci'crftorm, 
Seiten ^ab bc ©lod gefdilagcu 
a?on bcm ct)(en Äarfentlicrm. 
9Jicrgcne feivcn cl^ gcrabe 
5cr bcn !yn(;icn tämlid) fvab, 
'Jdvcr H 'ncr Trn'rvaiabc 
6'u et cm bc "5 ict iiidj fd;ab. 

fiu Ijcw cd mi bciin l'cgetrcn 
6n bc ©aftflnio. » Belüg 4 (Si^jt 
gunb td fd;on — cn Icftig l'cn;cn 
ir-iu't, gcrab ii'ie cv 'iic Jlcfl. 5 
Sd^niijften ?otad, äten Slabcn, 



1 .galMt^te. 2 angejL'jien. 3 0'a|ifinte. 4 feifrjin. S-Oct^. 



gitmenirt), ®ermanien« 3>»l(etflimraex 



13 



1 


9§ ^1unt>iirt 


Piimijä. 


Äeffii, Strc^rfl, fect ^ cu fif«, 


9llä lui enblit^ ^leemivärtä ging«ii. 


Offen ö <£cl)trien= du Äflii'crt'ra'Dcu, 


Soor et fpab oni a)iebbeviia(l't. 


JDrunfcu ®(};nnvä on llngfririfii. 


2)?et Ülhifif on i.'efberfingen 




SGiirb Uff ecf na ^ae gft<ra(^t. 


%lä tt tifijCH ' ttab gffct^lagcn. 


aiforgen, ivenn et fefi gefdjiagen. 


Jgett tt, mi iiiaft jii t'vcd't. 


Stellt jn "JlUe ii-ebbev en. 


SBflku mi bell S'erfn bmc-jcn. 


äi>el!en benn ben £cbfn brngeit. 


SDJfiic^cm Irin- bat necl; iiiil) x<6^, 


•&eet et, na bem Äorfliof l;cn. 


•§at> goi'cü tiort; cciit gcljaa'Cn, 




3)ad>t ^e ni* gcvnb barnii. 


5l.'uiifto fep am anbern Morgen 


SBeiui b< ifpbf fg {'cgvaii'cn. 


l'ag etf ned,} eni a^ebb' on fd;Uev. 


©ci(;t tt l'ifv soll sccrcii >* au. 


Oin ä^fvfvabung wUer Sorgcu 




SBaE ecf enblid' »v o» lff>> 


Md, * ba fangt ft an te gotcn, *" 


gecfc'fenet '^ lien tom l'icfeiibragen, 


9Iat-crf^, fcffi b^it siöcbbcv Hop? 


S-'ör ju bocfa be erfdite 2)Jann, 


Scljn-artr, biete SDelfen löten 


5üä be ®Io(f Ijab 8 gefd'Iagen, 


emmenricä ben Segen toi. 


Jörnen enblit^ «enge an. 


*2llle-3 löt ben 3:cben ftal;n, 




Siöcfic an ben iTefc^ ^eran> 


€d)Iog brc^.1 negen, '^ fd'k'g bro)? tiegen, 


ffift be Siegen irurb tttgafi». 


9Bi fdjmötten, '3 äten Soltenfieefd', 


i <£te! man fict) b» ^Ue^en an. 


I^runfen benn met langen 3iißen, 


; 


gölen 'fi ivebber iinber'n Xefd;. 


1 llt bfin SBeerglaä iuurb gebvuHfsii 


-•Jlly te -ilnbern fenr gefanien. 


SBJen cu i'ranbiiien irie Jlcltfrtjal, 


Äuniien iri nid? fanget |ial;n. 


„greube, fc^öner ©öttevfnnfenl" 


*2lffd?eeb ^eiü' iin nidj geiiamen. 


Sungen mi fcK'n -.'llltoiiial. 


ai)inf)ten f^ell to »:8ebbe gal;it. 


Suiujeii i'vuC'lMvi " an to fvelcn> 




»■'lal'erfdv I^cf €lvin ©örge an. 


£o ii'öv nd be £ag L'ergangcn 


Gn *4Jlfftt!r beit mä wAj fcl,Hen, 


Cn be 'Jlivenb trof t'eraii, — 


On bat tt'fl* — 'ue Sipbelämann. 


aSat fe enrlid) angefangen 




i'ift bem avineii bobeii 3'Jaiiiii' 


^uten *■' gut et emmev briefter. 


-Ma, na ''' bree i.'fvflatiien Tagen, 


ms be Olegen enblid? löt, 


'Uli man eiiblidj fonn barop 


Äam be 5liveiib, filnravt imi biijler. 


"Ohi bem ÄavfI;of em to bragen, 


äi^eveii f*ii'ar (c^cii alle göt. 


£4log t;t fiene — Ogen t\\ 


llnbev 2)effl!eii, unber SBänfeu 




i'ag b< ganje iHöbeifc^aft, 


(Sä ud 18 toii, te fi^ gefamen. 


9iu neu} an ben 5)oben bciifen. 


SfJani ben Qlnreii i» ^ii« on ©elb, 


>gabe ®obeä nie& gefcbafft. 


Jpfft -" fi(^ benn 'ne 5ru genanun. 




l'eii't noc^ Het op biffei iL^elt. 


jcit. 6 w, 7 ;c6n. 8 fmic. 9 fif^. 1() nitfen. Hein 




Äattcnfpicl, l'ci ivclt^cm c« iiovclmli.i) fcljv flmiiiifi) I;cv- ! 


tcn, rammten, lii fielen. IT mi4. 1h ift ouit). l;i ötben. 


gc^t f.; tvauBen. 13 iEimin. von jii- U neun. 1 j ftt;mau(tl' 


2« ^at. 







/tlnnintf liti Poiylg. 



99 



Jlliinliart bei panji^. 



^cE l)ti} lfm- fo Wut liitti'ii I)övcii, 
Wim U'cU tom (ginnbng c^ <£ullmicu, ' 
(Sit S'vcutciibaijfcn ccletrevcii 
©0 rcdjt ov Olb - tu 5^anJ cn 9.Sl;n. 
3)e iTaij Tieft fucii gettiicn Sdjnctt, 
^c tarn Hv enge taniitii) 3 3nl)ifit 
a.HMii >§immol fviitblid} angcfaf;vcn 
On Ovccljt fii Cfiigclffii ciiu iitct; 
Sem ©iiijflfcn tcn ccf fc1)f got. 
5)roiu tvctbcTii nii fcr Srciiti bat a?lüt, 
51B ftf bit t}övti', tett cu be giitgcv. 
(5(f tcit \vo\ man en fdjlccbtcr !3iiitgct: 
5Bcm 3^it1}tcvgütt, gcncnnt -^Ivioll, 
SDod) iruvb mi fo aiiitnvfffjtig ^ WÜ, 
£iat ccf tiid) fiinn tim 2)rcfd)eit t[iiii'cn. 5 
51)h)n Sieget flog fixaii Äiver <ätü()v) '' 
Gcf le^j cn fe^t eit «Stöcf *4-'npfv, 
Olli mi bell Ävottct iittcfi^vieiin'ti. >■ 
DroV tuiib cd irebbcv eiivit ilvanä, 
*i'lt;r, '^ tviil)tftet •' Jünb, eii't ^av to flednni. 
£)c SBlcmett fenb itid; uon bc fd;Ied)ten, 
®c luifc^t '0 nie()t Ijtüim ahi "ccn &Uny, 
3iec! biffc vidcit " ivtiubevt'nr, 
3)iau fidjt '■' fc ein iH-rtorgiten luajfen; 
2;c fcte 331cmfenä, jci, fe V'ifff" 
©cu'efj redjt fd)e(flid) eit 'JU;v J^nir. 
6d U'et, ©c ii-art mt ni^ i.icrad}teu, 
üiafär fnin ed -iUjx L'äl to got. 



t ii.ti"t' Sulimiu. 'i iiuf flltc äßcifc. 3 MV cimiieii jtvniV' 
ii(!. 4 ut'Ctmiiiiiii. 3 tlcittu. fi lUftlvivtS, ivijvtlifi) ; iitci' 
Stcucnutci-. 7 um mit biie Jlricbtlii (in tcii BiiHltt") i"ä" 
5uf.l;rcit'cn. a iljt. 1) tvauUftcS. lu nirtjt«. 11 oict^cn. 



Sßoc^ »Dorb Se ivol en tesfeu rob, 

*-lBenn ©c bat 2:iiig iimvt vedjt bctviu1;tcii, 

iTiit fo en bontmev ■J(derfd;niaiin 

©id) unberflei^t nn 5(t)v to fdjriewen, 

aintt l}( bod) ntiiit fiiU Inten tlieli'cn, 

9Bie( I)c hitim Doffditaiveren tann, 

^'oiiuil, ii'-enn gflv nod; fpe^c .'imigeu 

'iü;r biuiuet foppen ov ben 5)ag 

On feggen: QlrineS 3)iabd>eu, ad;! 

a>on -i'iinern ivivfl bu gav tefiiiigeii! 

55rom fd^ioieg ©e ^'iitfd; i'Oit alten ' * ftell, 

©c tanu ben Sveef jn Iionilid) (efcn 

On bo(;u fo, ahi lueer niifdjt geioefen. 

JDat cs't, ii;at cd 5ü)f vaben m\l. 

©c()n benn bc Sumfevu ot reit Jlranj, 

Xax tä nid) tiil bavan getegen, 

2)en t'ringt tß äodv ju alteriwgen 

3^c erfdjte 6efte SIcntenftans. IJ 

3)i'ait *iU;r ttieiy Ijc tom 5(ngeben£eu 

\'ln eneu okit tjriien Sxinb, 

i'ett fid) be ©Icrflige enft finb, 

5^eiu ©e fid) fammt ben Ärnnä U'avt fdjcnten. 

O! luenn ctf lang 6en utgefeit '^ 

(5in 5lder, »icr fo üäk ft^Iaven, 

ä?on bc ivi >Srijlcn alle t}ai.'eii, ''■ 

©c riV'cn '' fer be ©irigfeit : 

Tcnft ©c u'ot noci^ an biffen ©^luanf. 

©cfnnb^eit, iKoot cn UJil a>crgncgcn! 

2)c !yjoinfenä motten tcort -Jltjv Wegen '■'' 

*iU;v gnnjet fd)enct üawm lang! — 



Vi fictit. 13 von altem. U Stumc4iMrfau.fcviiui. 15 a\ti- 
ficfatt. Ib rjüffcn. 17 vcifcii. la imiiTcii imiiiciftnt i^t 



100 



Jlluiitiact it<c Paiyigcc llcljtimg (tlicicruiio). 



JMimtntvt ^e^: Panjiger Itcljntng (tUctrcnntö). 



T>rtt öertcnrnc ' ?)>rtrrt&ti5. 

Von citcni ^Ictncalict '-' 6tr panUkcc lUnring U<c 

\Lili, ' (13 »c /cttiifdjcn i flu gus on /jof 

uctbciiint IjaSlitn. 1813. 

a>cr s :iitcn, iie't fo fdiiprrig wn, 
STiit ivif bf Sicufd) fu («£ '■ tfit 2:cr 7 
0iod) Veten fiinn, bcn ** U'crcn Süntcv 
€o Hfof 9 tcl '» als bc flfiifdicnfintfr, 
On frcnc " iviKc gmnitvc ''^ Put 
govb ' ' KU (u Stvfil't lir iJlfiiimcnt, 
a>cv|lrif;t ficf, cntfv iiroä ©lirfctr, ** 
2^c fcljlami'c Sejt '^ "Uii^ 'it "i(l) riifcit, 
Souil fvcajj '" {)c öv flriiffä H nc €tl;iiüt '^ 

So (;abi! mi jrbcr cnjije Srf'Iad) 

ik'u i*c(f; ccE fiticn fjuni S(l;nc^. 

^( fi>t;it>cn .Strig cm ficiie Scnfcii 

3icd)t fo iilö't nü bc a}icnfc^'cn mcafcn. 

€c t'cti'u '"^ ficf cnanbcr tob 

iDii frinvcliiton rcdjt cn 8(cfd) cn 9?Icb. 

Xf i'iciifd) frciig fo weit lud) tc ricfm, 

■Cx miift bat man i-on SBibä fcfidcn; "* 

Tcnn olnic ^öriicv, .<llaucn, Start-" 

Sflt (;o fiu ®avbcn rnjrfvnit, '^^ 

•Ofriilfv biivft (;c ficf nid; ivcagcn, 

Stuft frcng bc 3?ar'^'^ cm ti bcn ilrr^igcn. 

C'ft fat (;c ti;](icf 23 H'ic cm iTcm 

Ov cncm (;ci^cn ÄravfdjOcrt'om '^^ 

£)n fad) bcn ^'flucn--5 2?vfabfii fvcatcn,26 

aBcnn !;c mii|"l Qdvf^' cn ü-cartfln^^ catcii. 

iE"at tviu') cm tarfc^ cn't <5ofti 2:1 Jicrom. 

J&€ fab: QBi fcnb bcd) fc()(ai-)fc()cii bomm; 

^^c (cioe ©Ott nennt fönt onfd'ulbii], 

Cno mcaft et aircifd)t onjcbulri;], 

^0 fetten wie bf WluS m Scdj, 



I «vlcrtnc. i D)!ihi.irt4ar. 3 («r 3cit. 4 iwniijcfcn. 
3 tot. li aiii^. 7 Silier. 8 t,i. 9 Huiv 10 (■«l^. II fo 
eine. \i nillc .it^mf. 13 fii^rtc. H «Idf^cti. 15 ou(t«. 
IC tcf.im, friciic. 17 Sdirmujc. IS Hjicn. |9 ttiiiKfcn, 
anf'lj.iiicii. VU £t«ri, Sitiranj. '^1 cin.icfi-crct. yi 4'ir. 
23 günjli.l;. '.'4 JiiilMjcnl'aiim. ;'5 uiit fal) nn Vuircu. 
2G ajtatc« fvfjicu- 2? C('|1. '.iS aMivjclii. 2» .fi.ixpt, JJopf! 



Ön tnitcn gvütt^o cn SUcnfd) ]{d bod). ; : 

Jgiabb U-i man >§övnfr obev ,*tlauen, 

9BnII »vi cnä cot (icromnur (;aticn 

Ou nä()rcu onS bon Slffd) ou 4'(ob, 

STat loev ii'ol cmmcrfd) nod) fo gob 

Qllä *iL>cavtcIn, ^iUnmcn obcv i'ercn, 31 

a3on be ivi on^ nü motten lui^n'cii. 

So morvbcn32 alle, grot on f(en; 

9Bat !unn lud nnbcrä nü gefcr)c'!n'? — 

Xt STüa-el freag bat !Eing to (;i.nen. 

Qi-adul-*^ fäb be, jii 34 luoll-'ä ftf tefe(;ren. 

>§e ffliu al-J tric cn (;ü['fd;ev 2)}nnn 

(?m fdjönen gvotcn ®arben an, 

On V''i>VVfvb ViiTC fdjneaffdje Seafcn; 

Om fc ved;t niüfd'irigto mcafen,3ti 

a3vogt lic cot i^ieabcn cn be *4'ann 

On lit bat fd;mccteii iBianu fi^r Ü)(ann. 

©Otts l'idjting! 3? nu ging't an't Sdjmevlevcn. 

31>at ci bat > fann be Kerbel tjeren? 

So fiifdjeit cn bcm anbevn to, 

Cmi aiicnfd; (äiot nod) cnnuil fo fvot; 

a?i fonc lecfie Jraftcmentenl 

£e Xüa-ct fab: Setjt, bat fen (fnten, 

STat cS en Sti^cf fom jungen iKct), 

£at Scfcmovflrfd' cä lom C'ffenoeel); 

vtamt, fd)merft enmaf ben folteii Sd)infeii, 

S~car Ictt fiff ('idiij gob op brinfcn. 

Tat flenc i'reabfen cö cn Samm, 

iTe grote eä en O^inberfanim, 

3enn >§otfd)Votfd) '-^^ tat fcnb junge £iüU'cn. ^^ 

So let t)c alleä eni tefd)nüiDen, 

On alle fvetcn t;i.>r ©cU'alt. 

Witt enmal fdireg w be ^üli'el: ('0«! 

21?i.'ll jü font-'i cmnuifd) cot geneten, 

Jeiin nun eef ju erfd)t le(;ren fcfccten; 

i'egegent jii beim eot en i^ar, 

2^enn tieft et nie ntet a\i ®efar)r; 

3ü flitfcl)en ^2 cm tenu bijrd) be iUeren, 



30 1111b Kaufen flraurt, fltan^. 31 •Bienen. 32 murticn. 
3:1 wartet. 34 cnifc. 3.") n-ilf. 30 ncii.iicti.i (u niii.ljcn. 
37 iUiO. 3H Jlcifi^ in (leinen £tu(f(t;en; I)cll. huupot. 
39 :|aiil'en. 4U fi^iic. 41 ivollt i^r foUi;c;. 42 fit^iefit. 



/nunt)iii;t 6önig«ticrg9. 



lOfl 



£at (ic nid) enc gtct " fanii rfrni. *^ 

ÜKan tiirfav, Kit ccf jii bit (c()r, 

®.iivt Uli ali jmiciu J^ J)crrn bc (?^r. 

Xfu ©arten ticr bcn mct [ü mibcn, 

©Ott fauu biit !Dobfd)[cau •i" nid? rec^t üben. 

.<iamt, t'fft nü an, fallt cp bc ^nc, 

(ict iöl,u- ju cc! nianf 't *^ Ica-e Ü3fc(;. 



(mit tem 'iimltfqcn); fjcU. (liis, «Jifcil. 43 Stpfft, tjitt un- 
cidciitlift! jcDraiif^t. 44 \ii\jtcn. 43 eurem. 46 SoMfitla- 



©efi-gt, jfbcan. 9hi li>urb gefdMtcn, -'S 
STc fctöne ©arbcn ivnrb 'jcrlcatfu, J^ 
2)at a>ff^ iHiIor i'öt ^Ingfl be g^vcat, 5» 
£e i'icnfd) Hof aiverfdjt bod) cn :Tfat. 5* 
(Frfc^t Ir(;rb (;e ficf bat a^ecl) fcobiinngcn 
On bfnn nut fmc 3?r5bcr rini^cn. 
5}c töfc Jlrij fam cn bc SScIt; 
9hl c3 bat mct onS fc^tcd^t Ocflc Ut ! 



nen. 

51 9J.UC. 



47 unter baä. 48 äffi^ofieit. 49 l^trl.lffcn. 50 gVt'i'^e 
!arr. 



Ittwntrart ^m^^ba'^&. 



stritte onn Tif4)«M ' 

©ocbc 3}iorijf, tnintjlc ©ctabbcvfdjc, >rie 
gciijt Ott? — 

SCnc ivflvt ett ganc, ömmcr fobbvid) - enn 
(ojlig. — 

5a, Tfd)tn, bc Jicbc irarc ton Jiav tofi 3ar 
fd'Iiidjtcr, onn -i'vadicvfc ^ öff 4 niicn a?refbcrfc; 
mvcv >ratt (jäUpt batt ©ranfe, 5 Stänc onn 
^lägc! Omni ^arfjt v'ömmvcrt ^ ctt män<^= 
nuif L'on Kiii'c raff, ivatt foni >§iniiiiflfe famc 
fann, ä>vcr önimcv tlöfft gnirigct OTnibbcr, onn 
U'cinidi fd'icnt bc Cinnfc berd) bc (Edjii'aarfc. ' 
Sunnftigc 5a()rfd) ^abbc ivi bod) ömmcr c ^läxx= 
tifiißganS tot? fcrtärc, aivcr ivcr unnbcr onn§ 
ävine üifb' !ann fid Iiicbigcn XagS tctiimc, ^ 
c ©anärommp tot) foovc? Öd^ toot ^icbc 
ff^cn finr ccn l)unb^'magrct £inf tlrci ©lUc, 
onn bc 33nt)rfd)frnu fdjtooc^ mött be -^aub onn 
fiib: bei 5ifbc fönnt uertic! — 

3 ja, 5rinc! batt off irär, allet biciJr onn 
bätic fein 2>etbeenfl, fein Jjanbct onn SDanbel 
nid^. Zu fannll ävOeibc, batt bi be SJJluIjtä i" 
törc 5öte füllt, onn bu fröd)i1 tär" £)ittfc 
!?ad)lcl)n. SBocon fuUfl bu lairc, li'Ol'cn bi 
n-att cpp et l'ief fdiaffe? 6cncni ftvine be -^äv 
to^ 3^arg, ii-cnn batt irebbcr()enn fo ganc fuU. 



I äifflin«. 2 tumviü. 3 SBcttltt, Bufammenfitjiirrer; bic 
Jiminuti'.'c finb in b«r JjL'nijiSterjcr iBiunmrt fcf)r ror^crr- 
fi^cnb. 4 ifi. 5 ©reinen, SCeinen. f. xt!\net nitpenb. 7 Sie- 
gtnaenjclf. 8 gcnntn, ju gute t^nn. 9 if^. 10 funqe, aui!) 



aKicnem feelgc OTann fc^U'anb nwndjmal fo ivatt, 
onn \)(i fiib: „2)(0ber, SDiobcr, locnn bc ^X^oUat 
feine QBittiunc '^ nuifir fc^öcft, motte ii-i alle 
o^jp (£tromin>) onn ©ta^I famc!" onn VflfT "'Äl 
D)3V, I)ci ^eft 3fled)t! 3)c 5)?räge( off looU nod) 
ajje, *^ dioer <£c^ipagerf(^ Sn^Ifc äl)t Sliann, 
100 ovp be SvifffW ^'^^ bot)ne lieft, i)Mft 
ä^x anjcgo tof; >§u^ä Spu^lfc indfe onn ©ärn 
fVönne. — 

3d, batt 3ut)lfe iad)eltcii fvi^jer, aI8 bicn 
<Sd)a\igcv nod) am üäu-c onn gc^t ömm Stanb 
irär, mött bc Äo^p f)evomm onn u-uU ömmcr 
i^odj ru^f, bd icär äi)x be grcibige '3 SDreffler, 
U)o bcrndf) onn be grcmb ginf, omni bc 2Bclt 
tof) Oefee()ne, toi) fd)Iäd)t. STm mad) fei toi) 
:5icbc an tmm bcnfe, irenn fei griene mott, batt 
bc Äinger *'' ndl) 3?root fdjricü, onn fei nnfc^t 
^eft to^ gäioc. SBie mott fid ccn drmer «Diönfd) 
bo^ fo (iöniprc, omm cl'rlid) bord) bc ZMt 
tof) fdme onn 3ettii'ccbem gcred)t to^ Irarc. — 

ITatt mecn öd ud; da-cr ctt off boc^ tätcr, 
arm fönn onn rnl)id) öiui't gäbberlaiit frunpe, <' 
als fo ccn vieter <Spög6n6, n'O ivic Sdgbeef 
biim Iceii'c ©Ott bc Zad) ircdijicUt, bräiver föm= 
meläfjrt, "^ »vie Iici bc i'ieb' äioer't Otr I)auc 
fann onn tie Sc^ldpeneticb ömm Scbb fid 
rommircltteit •'■' onn nic^ onnf^Iewt. 20 — 



Ginflelreibc. 11 »ier. 12 (cin<ic J?a^nc, in benen anäSpcten 
ö'elreitc fommt. 13 cffen, nic^l (njiefrk'ren. 14 fu()r (mit 
bem Äopfc) frc^lif^' unb lufti.i umt|cr. 13 ber jjrcfc unc 
fi^lan(äeivait)fenc. l(i Jtinber. 17 friertjen. 1-* nat^bcnlt. 



103 



/tluntiart Äönioslicros. 



Äi(f mal be Ää^rl bon Offjicr nii, wo ba 
berbiegd^t. 3d, be <golbatcVPV)jff8 l^äbtc ctt 
titc onnS go^t. >§ci fvrifät bc a?ecnfc, inie be 
a>age[, bon »uflfcm ifd bc gnbbre d^j^j bem 
>got)t brache, ^ci niaft be Xämfeä ^ra^föt, 
{icft bc i'icbä önn be gcnflcr, grö^vt iiä^ 'cm 
gäbbcrt)üt)t, gcif)t to(j >&iif;ä, frätt, fö^t om 
^d)U\M Q'>¥- ®fi lätc be SBärgcrfdjIicb' cnn 
be a3ur)ce förr fi(f nrtifibe cnn booge tot; luifdjt 
aU tomm !Dotitfcliccte. Äunnc bei önn 5rec= 
bciiätiebe nid) groI)tenbccIä affgcfett anirc? ©lief 
wäre bc ^Ijfganjc onn bc *itfäife iii(^ [o grot;t, 
onn w'i 2lrmc U'iire fcntcv bvan. — 

®ebabbcrfd)c , fic ftöU! cvp c böget a)Jut;t 
Umm\)t nid) follc '' c böge '^ ' Jpanb. So »vatt 
^infft förr be 3)JnnnS, nid) förr onnä bcmme 
SBieiver. .Römnn?t$ieb, fomnn.it 3(}ät(). (Stt irnrt 
"noä) nid) ömmcr fo tliciue. — 

2)att gäm' ®ütt! SBärc bc 2)Jönfd)e tätev, 
iriiUe be Siebe tot)It Oäter fönu. Qltgccä! 

9Ja fd)Iad), S)la6crfd)c! »rotjenn fo it)lid)? 
bu )Barfd)t mi bcd) nic^ fo bcrticlücve, ot)u' 
gobcn ^aA) tot) fcgge omi to(; frage: ii'iegei()t? 
umtt niafft? — 

3a, Ja, tiiien Dtlcrfe! öd mid)t wo\l bäm 
Sieiret cVVf 9Jcnn IcoVf, ti-'t"" '^d man nni^t, 
icic örf bäm Jfel)al)n, ■^■' micnem Iceu'c Sä()n, 
wo fcient 3)ieiftcr ÄlnuS Sd)ufftcr tä^rt, ^äUpe 
funn. — 

Siatt beit mi fdjii'ar leet; ii'att fäl)(t emm 
bcnn? — 

^ei fecm äi^rgiflrc toi) ^iu()ö onn flagb 
ämcr €d)ii'cUfl nt)t l)ce(er ^ul)t am •5al*. 
Sin öff ctt c gro()tet 3efd)ivür, ganj fliir onn 
bolläbbid)/^'* onn fd)cn ömmcr fd)ient e i'eb» 
bif '^5 rn()t, ~''> awtv nod) wöü ctt gar nid) ow 
träfe. Ucf fd)unemfd)Iaad)t '-'' bc arme 3ung 
ömmcr I)cnn cnn l)er cnn fd'rödH'-"* mi bc 
0()rc coli än'cr iRieting -'^ omni Äriej onn äicer 
(£töd) önne ®icbe. — 

SBruuffl bu benn gär nufd)t? 

91a nu, 9!äOerfd)e, ioar cd bcnn nnfdjt 
truufe'^ ®d)on'e l)allioc Xaicr l)e['0 öd önne 
3^oftcraVV'^ft iit)tgcfväge, 3» älrer ömmfonft. 
Ulli l)ör ö(f bon SBärtantä 3öttc, batt önne 
aSittgnriDcr £iti,'ärgnff 3* c floofe Sruu U'äl;nt, 



l'.i Ijcvurnwalst. 20 ciii(d)laft. X'l fdtcn. ^2 flute, ludjtiflc. 
V!3 yiitiflian. 24 mit Ititct aiiiiciulU. 2j SBIavf (bi>ä3n- 
iicrft/); aiiflf- Vil^a, tngl. piili. 2G Ijet.iii«. 27 fi^wniift 
d)nmati)tiil Ijin uiib ^cv. 2R fdJtcit. 2'J SiciScn. 30 aiiä- 
flcfpicn, fuv. nii(jlc8 auääcnctcn, »ctflcutct. 31 Ducrjaffc. 



bei fd)on mänd)cm gc^oUpc, \i'0 bc 5)oot Ijup^ 
Vnid) brooc^. ^In fei icöU örf mi ii'cnbe, ä^r 
e Spar Sunb' S^iötterjöUge, 32 ®ä()(mäf!re, >;'af= 
ternacf onn e l'iir -^ö^ft Jtommjl 33 bringe, 
onn öcf glooiv, fei ii'art mi tot) tröj^c »i-eetc. — 

So gei()t ctt, bn leca'cr ®ctt, ömmcr iratt 
dliüä onn föüe iratt ®ol)tä. — 

3 jal — Onn nu fömm^.it mi nod) batt, 
batt miene £od)tcr tomm ärfd)tc önn'c Sieenfl 
gei()t, onn I)icbe ()etbc ici fd)on be ficn'onn= 
tiinnntid)Pc Dctober. Örf bliOD bcnn mober' 
hjint oUcen onn 2lUct mi eWem ^alS. Äcin 
ot)(et onn marohbet fiirrafficr^iä^'rt fann ett fo 
fd)lömm I)etibc, n[i öd! Tatt öff rein tcmm 
iVrjägel Qtrf), örf mctt fd)Iufc, 34 niicn Iccii-er 
2^fd)a(;n a^art nu mi benfc; glirf icöU örf ivie= 
berloo^^f. — 

i)!a, 9JäOerfrf)e, bcrjäg niä), ett irart urf 
noc^ cmäl onnS be 5Bcitc blecjc. 35 Önne 5icr= 
jlunb loöll örf ant)ord)e fame, Ipatt be ficofc 
gruu gcmccnt t)eft. Üäw iroU! — Tei off 
franf onn bei; burfd)t örf bä nid) bon ®(öd 
räbe tic biffe fd)Iömme !licbe, batt örf nod) ge= 
funb fie? 

$\\'f, mien Sreeterfe, örf l;abb tic onnä 
I)icbe c f^'ccne ®^\iäp. — 

ffia fegg, fpoob ^ bi äiuer, >&ang8, örf I)cb6 
li'cinid) !5ieb, bcnn miene f^ruu ilicijire äbr 
Ocgävvelfc, bc -Ocrr Stubbjcfiiy onn £d)uffter8= 
fä()n, fd)örft mi nal)'e 'inirfrfc !.'on biercm Vuu^= 
iL'cnjcl '' onn fd)röd) 3 mi önii't linfe Di)v, bntt 
mi ett nod) ömm redete l>rul)ii: ßatalcr 5pcc^' 
enget, nimm beinc Süfje in bic -§änbel — 

Vivvfe, bot) bäm SieMatfd)fc * batt tomm 
©cfalle onn mi urf, Icgg biene 3?cenfcä älrer 
biffe Grfileen, befal;t fc mctt bc Älauc onn I)är 
mi ou! — 

3ä, 3?rcebcrfe, ctt n-art li'otl 3Jieting ^ gäae, 
U'cnn örf bäm -öcrrc 3ung' tot) fväb fäm, au'cr 
onnfcr Oellcrmann l^artl; I;cft fd;on mänd;- 
mäl ccnem arme üä^rl'orfdje c).'}.i'cm ^Jurfrfcl 
gebonnert, onu ett irär nic^ emat £onncrfd)= 
bäd), tric t)icbe. 6i tratt, ort lä^it emm »ra^te. ^ — 



32 iilctctrUic. 33 JJtl)fffl)(. 31 f(^[u(ftn| taä i2rt)lii<ftii 
ttitb fiit »in Slnjtiitcn (ic^iilttli, hai eine tbenrc ijietfon an 
ben i£d)lu(fenben beult, ij bei- S>eijeii Hülfen. 

1 fi'iite. 2 l'aufcivenjel, f(t)lert)tet Maiirtitabarf. 3 fi^ric. 
4 beni gitel^elben, eyettnamc bec ©tubenten. 5 Siiffc, 



/nuntact bei Aönigsbccg. 



103 



Jäf) bcifl tu rcdjt! Sufni ' Stiitbcntfe iimrt, 
iveiin I;fi ficf mtc a.vüt>cl|iuiii' fviibcr be 5l>if= 
VcfcvV mött Ännftcv !.'pUftov>>t, bcdj man bnm 
fccli-ic >4.'crfcffoi- ^ntU fi5 fcliladne, 8 ivie'g a)JoU= 
fcbccircr ^ tum J^Dt)nov()äirfe. '" — 

Olci IUI tiittcl nicli, ycrtcd mi, tvatt jii(; 
förr'c S^iaajj t;atbf! — 

5d^ miencm a)f elfter fijm tticbc a)!crflfnä 
f Jlar;vf, mött'c grcl)! S}.»uiujcl, '^ fdtirarrte 
.SeVP "iin foffijc !l?art otm fäb: 9?ctfnfi-n Se 
bcdj teil nvnun JjiantUH-vf'j'Jtfellenl Wlkn 2)ieif= 
tcr: 9?eu ti'o fic jiil}, 2}iii|"|"iö(;, cim irelten 
©looircnä'? >§ei gree^ luiI) ficne roote 3Bonii= 
5c *'^ uniibve ©iirfenää, ftetlb fiif I3mi -^.«ofetur 
Clin reev: Slenfdjpurgei; Inn irf) imi) meine» 
©Iiiuteno ein £d;iifter. 3)Jieu a}Ieiilfr fdjoof 
t« 3igg '^ ^X'\> fciif Sieb, [(^nnutiiierb '^ onn 
fäb: Slietft fcie mi, fett ju^ ba()1 15 oiin ber» 
fät}lt biffe Steetvel. a?örr iVVfibf V"i'fd)fii' '^ 
t)ei bäm aüieifler be i'iide, ^<}\^ft ficf'e *4.>reem= 
te Sebacf ü'nn't SÖiiil?(, neem bc ©Viinnreenic 
toi; ^lant onti tlo\^\yt cvv'ft l'äbber luijtt 'cm 
J^ä^imer, ciIS \i\\x ))n fcicm SBallfmeUer önnc 
Sä(;r getviifc. — 

d\a, ivatt fab bienc J^rrmt 5Keiflre batot; ? — 

3)fltt fann man ficf benfe. £ci g[ii[;pt ätj» 



.Jicte. GH'.ntcn. 7 euer. » ilteiiijen, S^liliil) fein. 9 SBlolfeu- 
tieb, ein ii'cipetSrtjmettcrliiiä. 10 JiuljneiI>Unt^t. llSun- 
bt(. ii *iirt. 13 Si^lafinuje, au(^ ^-etturfe; 3i;]ciei'cv 
fallet, Spcttnamc für !pcvrucfcnmo(l;cr. II fc^munjcllc. 



rem leeire Wlmn tcnn'e Sieb an, li'ie t)ei giflrc 
bäiii erfüllter. Sei (,nibb' nu tcl) a'(i.ibbad; e 
gräter metjr cnn nuipt önn't Jlätflfe, wo be 
ÄnalifefcW' fa^ft, c ®tc^.iV'fc aBat^tcr totjgcete. 
a?nt)tc '' önne SUd) mciA) fei fdieen getn-cmmt 
l]th'c(. aiiött'em .r?leefcfd)[ad) tivällf ivurb gc- 
gätc. a^c a)ieifterfd)e miidit ii-cU taug irare, 
batt fei to^ forrt fccm onn fc^narrb borc^'e 
i^Jäi^ : be Äna(;fen§ fijnnt bcd) öinmcr batt täfle. 
3a, fäb be 51enfd)torger, bnim luiU id) bic 
Äncd;en i'or 3(]nen laffen, oim grec)) bäg i« 
iiat; 'cm glcffd). — 

2)cnncr ja! batt trart äl;rem®iejmagc fctjcen 
gefalle Ijeibc'. — 

»S!i>nfdi, '3 ä(;rginge bc Ooge äircr, als X)aW 
fei 3ivvre geralife; '-^o äf,^ a);i,(,( fr„t^j-b f((f 
Hem Änä[;fctefuf)ge, alo ii-är ijnne 3Beetivann '^' 
toU 2ltif 22 genHiif. _ ilJä()'m 5lte ncem 
flraefä bc glcnfdjbcrger fien Sl'ungft, ging quanj= 
irieo ii'cd) ct.'v'c Jperrberg ciiii fnll noc^ irebber» 
fämc. Soll Vünft Iiei äiver tdl;; 3ungc, nimm 
bcin Scber in 'Jldjt! — 

3 ja, >s^ang§, o^ip micnem Sabber irart irotl 
be €vannreeme c aiafdniMljer banje, irenn öd 
tot; s^iüyi fam. ,'De Jperr iStiibbent u-art be 
3)feniit;tteä niöti'c syviJlt angeficft Jictbc, onn 
benn, *piirfd'"lff , frei bi! 5[nn'e Splommvceet 
ijnnc gicrftunb feet;ne ivi ciinS ircbbcr. 



I 



15 niebcc. Ißrtveirtjelte. l'braujien. IKtüc^tij. 19 Sieufc^. 
■20 3n'iel'el !l'r'>'ften. 21 aöcii^iuaimc. Z'i (Sfliä. 



|ll«n^art bn ^öm!^$bcx${. 



SiJJicn ^lai^te, 

^ct ü)iorgcng, ircnn ccf iit bem 33ebb 
3}iien Jotfe Uhb tienit gefett, 
Senn feef ecf nii mien Äannfc, 
2ßo ecf mi Jlaffe fpfc tann, 
Senn gat; cd, mat mi gicrfc an, 
aSrcnn ä8o(;nc cn inicn 5].!aiinff. 

(Jd ^cbb e rcdjte gobc 5l!ann, 
Qd fc^offt fe mi bit 3a^r mon an, 



(Scf fofft fe Hm ipollacfc; 
<£0 fann ccf mi ot mandjet Wml, 
3Bcnn ecf c tebfe £ccg 6cf;cl, i 
@ bcgc 2 '^Hinnfef tacfc. 



On ©c^nifffc ^ aa-cr fc^nulü (£ of, 
On fnlt ccf pf bat Icjstc S)opf 
Wli l'Dn bc ÄoV)) af f ne^.'V'C : 
<£o lat ccf mi bo^ ©enftcmer. 



lOl 



^Ituntiact ^amlanti«. 



£rt anbrc Sicg'ä •i fo grrn ii-ic Oerfc^, 
iöii ut tc <£taM iiict tringf. 

£)u iviU mi beim ncd? loitcr c3, 
Qdä tu, mifii Icirft S^nicffo, tfjl, 
2)at Ca micn ii?raniUR'icnä=5Iafd'fc! 
(S(f i'ic 5 gaii;; c^'Uil/ f^^^ '"'t' >i-''it, 
£cnn briiif ccf mi nm £d;navefc fatt, 
®Ii(f gcit ft: Qisfdjff, Sünifd^fc! 



On ircim mi bfiin mct aller tOJadjt 

STcnn trinf fcf füftig SclMiayötf, 
O Sdjmn.'öff, tcrlnt mi iii^, 
Sfcnn giciv mi, f(f i'cdnt ti iiic^, 
Zu fannji bt Ädtc miiibvc. 



I !tcij (e^j(tc. 2 einen finita, tüi))ti>icn. 3 S(^nuVf>'i- 
l'aif. 4 baä «r.tcrt 3"iä 'jl- 5 '"t! l'in. 6 Äclit. 



CjmifclKn Ollfce, ^rcge( unb ^cime). 



iOJicn leewcr i^evv, c<f ii»rt citnc 
wat vcvteüc Don bc Unbcr: 

aSif bcmm frohere Ärccgcr ^ ^an§ en -Jltcr^ 
ivangc, bei ft^oitfl fetir lang bctn öä, ^abbe fitt 
bf Uuber(;örb|"c^fea angetrennt, e^ve Sevvff» ^ 
ovvc ^gecrb tc ilelle cn au fieiiem 5ier If fete. 
Zc Äuednei pn te 3}ieigcUeö ^ mafte ficf aiver 
ben Svaaj), ulitgefemmbc •^ax en't Sifr tc 
fdniiiete, on ba bei oI)I -Igcma fe(ir i'f()l ®efinb 
(;ec(, fall funtie be IhibcrKnbfd^fe^ fein 5?ättc » 
riinber|M)lufe, änc '■ een Jgiax bren te finbe. Sc 
tefdju'crbc ficf He cmm öfterfe^ iregen biffc 
'Jlngctagenteit ' cn tabbc, fc afftcfielle, airer 
cmfcnft. Seiest tage fc äff, tunbc airer nec:^ 
i'cr^eer be tribe t'eflc 'l'eerb l'cm jtreeger an be 
3agflä tcfamme on l-engbe fe äiuer eene a3altc 
em Stall faii s:\'\<, batt i'cn jebc Sieb cnt 
tcmmclr. 



20 t c 3 c n H c b. 

ajic Saueröfrou. 
On »renn et regeiit, benii c3 et iiatt, 
2>cnn geit min JBiann nid) nä be <Stabt. 
2}iin a'uinn ce tc J^uä, min Wlann öä to ^u8, 
2)}in Icn-er, finer aJIann. 



1 ven tcn UnteritbiidJtn ( t»rtmaiin(^cu ). 2 J?tüi)ct, 
SttcnCwirl^. 3 :4C)!f<t)cn. 4 9Räi)Cc, !Ina^(f:cn; litt^aiiiff^ 
merga, ba'? diminutiv mergrlr, i tvic tt <te[i.He(^cn unt tc* 
tcnt. 5 IMpd^cn. 6 ct^nc. 7 Un>](jCiicn^cit. 



Sc^'Iäp en, min Äinb, cn gober 9lc^, 
Ü)iaf binc tlanfe Od'fcS tc! 
aSifc^, irifdj, ii'ifd} jc. 
all a n 11. 
5ru, icat fingfl bu bc^ ^nibe fer bammtiget 3ig ? ^ 

Sraii. 
(5cf tanii bcd) finge, ii-at ccf iri>n, 
Gcf frieg boc^ fcn|'^ min Jlinb nid) jlöU. 
2)iin a'iann ci tc JQii-i, min SJiann öc to >§u§, 
Wlin lijii-er, fctev 3)fann. 
Sc^läv JC. 

(Set Sicb^atcr Kei'ft) 

grau. 
J^ei Co c red'tcr S^cmmerjät'n, 
itann tei benn gär fein lütfc^ tcvfialjn? 

(ÜJüt i'cli-nuni).) 

üDiin a)taiin i>^ to ^uä JC. 

{'Stx Sicb^abci flovft lucitei.) 
grou. 
üä mag bat Uoiiiier cn ÜBebber bren fdjIä^Mi, 
Äann f)ci benn ni^ ücn be Se^r ireggäljn? 
Wm a)iann co to Jgiuo )c. 

der fiet^atet entfeint fiij;.) 

grau. 
£c 'Jlngi^ be öö «n äirerjlanbc, 
9hl cä tjci tcn bc £c(;r gcgangc. 
9J!in üJJann Ö8 to -öuS, min a)iann öä to -§iiä, 
5)iin Icii-cr, fötcr SUJaiin ! 
Sdjiäv en, min ,Rinb, en gobcr 3fJo^, 
«Wat binc Hanfe €d)feö 2 to! 
aSifcI), irifci, ivifd)! 



1 fut altcrneä 3eU)i. 2 ÜlUiiIeiii. 



gellere fumliin>ifd)t /fliinJait. — ^luntmrl (Eilfila unJ ict Umjtjini. 



105 



^cltcrc famlttiibifdjc ^Wun^art. 



(@. $cintifl) Slltttf« „~3lvien uns Siebte." ÄSniaSt-ctg, 1644.) 

Qdifc van Sl'nrnnj ö§, be ml) flcfellt, 

€f Dp mi(in l'ftrcn, mi^n ©od on nii^n ©cit. 

Qlnfe ban ^f}axa\i} ^fft tretbcr ccr •§att 
£))5 ml; 9fröd)tct ön :Oö>b' * on ijn Sdjmavt. 

-Jtiifc biin 'J'fjarair, mifin ffliliftcm, mifiu ©cct, 
£11, nül;ne Seele, mil;ii Sleefcfj cn mi(;n 33Icct. 

Oiiem' 2 allft ©ebber c\\ü}t ön oiiä tt;o fd)tnl;n, 
SBy fi}n gifömit ti; eeu aiiger t^o fta(;n. 

itranffeit, 3?evfiil9ntuT, SBebröfnöS cn 5pi[)n 
Siil uiifver üöire 23crnijttiiii(e 3 [i;n. 

0Jcc1jt n§ cen !paImcn=9?o(mi ni^er föff •* fiödjt, 
5e mcl;r eu >§ai)cl cii Sflegen onfcc^t : 

So iMvbt be \?cir' cn onä mädjtig pn flroljt, 
ITörd) Mxi)\j^, bötc^ £l)ben, bördj ntlerle^ 'Jlodj. 

IL'örbeft bn glitt cen nia(il bnn ml) getrennt, 
l'eeii'beji bnr, wox im bc Sönnc fut)m tennt; 



1 fitOe. 2 t,ime. 3 SBcrnictunti. 4 üt-ct fi^. 5 foliitn. 
C ßi«. 7 fcintlic^c«. 8 fitlic^c. 9 in !J)ciii{8. lü Iro man. 



6cf U'öll bli fiitgcn 5 börd) SBöIer, börtl; «Kar, 
S^örd) 2)(;p, ^ bcvd; 3f)ff n, börd; fitji'blöcf et ^ ^är. 

'iJlnfe imn STjnrnir, mif)n Sidit, niitjne Senn, 
Sliiliu l'eu'en fd)Iut;t 8 ijd um tilinet '■* Iicncnn. 

35?at cd getöbe, iravbt imn bl) geba^'n, 
SBiU cd yeil'übe, bat lötftu m^ fiatjn. 

SKat I;eft bc Scice bnc^ iHX eeu a?e)l:inb, 
QT-cv nid) cen •^avt cp, cen SBhinb, cenc .§anb. 

23er cm i» fcd (lartaget, fnOtelt 11 cn fc^Ieijf t, '2 

On gliljt ben >Oiingen cn Mattm tegel)^U. 

Qlnfe ban ?(;(irnii', bnt irar i^ n;^ „(j^ boI)n, 
STn Ocfl mi()n TiUiffe, K nit)n Sd^atj^ifc, mit)n 

■Octin. 13 

2Sat cd tegetre, tegot^veil bn c[;d, 

Öd Iiiljt bcn 3Jnd i« bi), bu Ütfi ml; bc SSrC^f. 17 

Jit cfj, bat, Q(nfe, 18 bn fcte|le DJut;', 
Gen 5?il;f cn Seele irnrbt nl;t cd cn bn. 

Xh nia(;dt bat Ven.'en tcm ^Oäm'idifd'en 31i(;f, 
£iörf^ 3anffn u.'arbt et ber Jjelkn gelilif. 

S imcn Dut^. 



n j.iiift. 12 ftijla.jt. 13 ttjcrben. 14 Saub(t;cn. IS^u^n. 
16 aBcitccvod. 17 J;ofeii. Is Slnmljen. 



IHunbttvt Cilfitö tinlr ticr l(m^eöcn^/ 



@tn ^tffitct <Sd)uncbrcr an bcn 
ßronvcinjcn t)on ''^vcul^en. 

!rcrd;Iaud;tigjier J^rcn^'rin^, cd tcbb' Gnu 
gar fi'l;r, 
Sc mid?tc fed gnäbig nn tulbDoU crtarnitn 
•Oier äu'cr nü tlägligcn Stönn.'er, mi '.Jlvnicn! 

(SSd'ooImciflcrfie i edcn Üels',^ cn be ~tabt, 
Sliet jeljii mal jiralf £al;ler bct3al;r ; es bat icai? 

!Dat ürufcft mand; Dffjicr fdicn allein for fien 
OJe^tt, 



9Bat 'i;e man met ^el;g ^ un mct fairer trat> 
teevt. — 

*) CfHirf) einer Sinic, (tejegen fon Mn.ievturq ti* Savln- 
ttn an eeni lliei)t!, Sayiau, iMbiau iinb ta« luriic^e >)aff, 
wixt Olli »cm Sante litt^niiiffl) gefi'virtjen, jetcrt) ifl in 
ber fiit(ift;en .^al'te tiefes U'ejiifeS biiS Seutfrtie (i;i*!jC' 
treitelcr. Sutlirt) einet Sinie, (|eic(ien rtn ber 3)i'nnMin,i ter 
Cfja in eie ffieiitfel übet greciUitt, SeuilM) Giiiui, Efle. 
vi'tc, fuclirtJ rm ©ulflübl nnb ÜiL'Bel nni Suiftcnl'urii l'i* 
an te:i illauer-Se: iiter JlneietDurii iine ö^rlbor, nitt iinf 
Dem Siinbe ( vom flerec^nlirtjen a)i\iim fiutt) in ten 'jMMen) 
überall rinjnqeireifc polnilt^ iiefvicfticn. ffpD ba5 5!cl- 
nifil'e rber caS S'itt^auiftbe i'orijcvtfftlenb ifi, lann natutlid) 
ton einer brutf(tcn lliunbart nid t Sie Siebe fein. Ser tit» 
t^auer leint ba« Siieberbeutfite fitnell unt leiert, niOiici)cn 
er tat J^iC^beutfi^c (lei^'oljnlif^ tübbrettit. 



gitmeniiii, ©ermanirn« SJcltetflimmea. 



14 



loe 



/llunJiatt iilfita uns itx Knisfocn». 



6 SunijSfc, tiit ^ier cn't ©l^mnaejum fiiljm 

lln ffcf nett; mct amo un t-Jtttu tcfrcit, 
a)Jott eft üfeon fo räll tief) for Äoiijcd tctaMe, 
$üie fd alö midi Co^n iiii tarf Sii^'t äii-er 
KiHc. ^ — 

G S>cncr, bc (nngfamfc ^J(ftc mau btäi]t, 

^ctt jmffiimtfrt iEnMcr, bat ftittett mi rrrt't. 

^c hutift to tc .«ciifl fein Pram tu ('c|}a()nf, ^ 

Senn, ii'fr mau'' gcfunb cS . fanu braije un 

ga^nc. 

5a, ircr nu niicn ?(mt ft^cn nic^ ui^Ii* bcm 
i?anb, 
J'aun tifff fcE ad gfrm mct Ifbbiijtr <§anbj 
iEcclj Sd-iccfc, bc ma(,'fcbcm 9}icufd;e cifd;t niifb, 
Ze jci.jf cm tairc ' bat gtittfii-jc a?i(b; 
<£e jciij' cm be <g(t5^^cit reu grabe un üiuf), 
Un Icl're cm: ®ott un bcn jlönig Icciubu! — 
Qt t;älvt ecf, bcnn iric chifl nnitb' allcä L'crrcdt, 
Za b.'ctj'f ft l^anb ikciiBc tcu SRul'c tfi3lctft. 
Jlcrj, luart nid) cn <2diODlc vrdjt flictig grlctirt, 
S^cnu motte bc SudJtfiiifcr u\irc tcrnufjrt. — 
STot fetnc bc mäduigc Jpcrrcnä crf cn, 
Un qudic ouä t'c(ircr)cl) rcdn flictiij tu fcu; 
ITod? tcbbft fc cncr cm fivötfrct sPrct, 
5BcU feiner uufdjt törc, bcnn feiner fenut3^et^. 
Un ffaijt mau all fc()r, na bcnn ftc^t et: „®c» 

bulb ! 
6m ^immcl burt lohnet c^nfl göttlieic J^ulb!" 
Zt $rp|1, be flingt nicblid\ un eö rcf rc*t nett, 
9i>enn, »tat man cp 6rbe Ijicr bru^ft, man 
oct ^ett. 

<So fc^icnt mi, jcn fianbmann be ma^ft et 

mi) red>t, 
3)e futtert ficn ÄoTifc met gtrcfi mau, uu fciVlt: 
Qm a.?intcr geff, Äo^^fe, täll 3J!eIf olnie Jic^ig, 
6m 5re£;la(;t beuu ivar' od räU ^Pleomfeä bi 

UdjQ'. s — 

Znxxt fee^ d, ba fc^röft e €i(feltätir » e\f)>'( 

!De tre^t e {Sefiaftfc! ba fjefft man eä Sofl. 
©0 fömmt erf burt munter e ÄDntcrlel'r \}tx, 
JTe titt gcii'cjj äu'cn fp täU, n-cnn ni* me^r, 
Sett brel'unbert, oft cd Oett fcjifiunbert Javier. — 
3n, bat cö är J!c^nfe! — Jot^ cd fie nc* 
fahler. 



®ie fpab f^cn em 5Sir,tev be aarmjie OTu^S, 
Zt D^i^ruUij mott fc^fe uon J^ut'^'f« to ■^iii)i. 
Stülfm bM td tu äte, ba fcHe mi Sdsei), 
e SSfantcl, e iRcdfe, c IHoftlafe 'o baric; 
£a {}äkb etf nic^ SBa^nuni], ba I;dtb ti nit^' 

■§oh, 
Ta fe^lt mi e 33ct;tte, benn ©icÄpeit cä ®o[b. — 
®o mott cd bcnn Staube cfin Unrcitaat gäive, — 
©enn cd fe uod) fricgc fann, — ef>rlidj tu läwt. 
Zo(t) ebne eu ißieffe, ba mudjt et tur Üloifi 
Dlodj gafjne, ircnn man fed rcd;t quält om ficn 

aSrot. 
9iu füll cd mi aircr firad^ nefimc e 5rut), 
STat fcggt mi nücu Softer, — U'id't franf fie — 

»rat nu? 
6 9Bäfe, bat rief tS, bat frie cd ja nie; 
Blvd) legten^ vral'c^rb " cd, — fe fiöirerbe *2 

mi! — 
Q: narmet? 2(4 ©ottfe! cd ^abb' et woü Uf)f, 
Zedj trenn mau bie ^larmntl? be Secii' emmer 

tietjf! - 
®ie trurig, ii-cnn nufe^i eä tu ncljme, tu träfe; 
äl'ic fd,'i;mvlig, alä €V(|tu() tn (Schulte tu 

fläfc.; 
©ie fi^mcrjlic^, be gru^ bamac^ griene tu fc^n' 
a»or Sorge; nä! fo u-ör be il-clt mi nid) f4ön! 
Äorjj, trurig, fcfjr trurigl fo flcit et mct mi; 
6d arbeif, reie mancher, un ^äbfc nufdl)t barfcie. — 

iErcm, ^ulbricfcr Äronyrin,', brom brägt mi 

bit a)!al 
9)iien JRoB ämer -öügcl, borc^ 2?clber un !J^aI, 
9iid) etwa tur Siiumnul am t?(ätfc[jernbc See, 
ilJid' ctira tum Siäfev ov Horniger S;ii\[t\ — 
3J?ien Spe^rtfc bat brägt mi — mi ft^u-inbelt 

be .dojj») — 
Ju miencm ffordjran^tigjle Än3n).>rinj (;inop??I 

Xa Hgg cd cn Pbrfore^'t ber <Oc^eit tu Söte, 
Un bebb' 6nn, micn Väirc met >C^nlb tu torfectcMS 
Tum 'Einfang ber äBcrtbfdjaft, acb, fd;tnte€e mi 
6n (»ommfe! — ®ott rctti) bann, nie glödlig 

td fie! 
3'um Qlnfang ber SDertbfd'aft! beun, ad}, ba 

ti fd'UHiv, 
Tat ii'ctb cd un fccl) cd uorruljt cpp'cn >Oaar. — 

2>ord'(au4tigfifr Äronvrinj, bod? et/ cd nu 
fd'Iu^t, '1 



1 t>in. 2 Silfit. 3 ^eu. 4 ^cftti. 5 ttfie^t«. 6 nur. 



7 eUn. 8 MUbm. 9 @clre«t. 10 2Bt(lt. 11 crrMlc. 
12 jagtt tcrl fcslei*. 13 Mrfugtn. 14 fitlitp«. 



Itlunfiact S(r Ptiitfdjcn iii fitt|)«iun. 



109 



mi n'.t;t: 

„Tum ?iiciativ uii allfii, bc (Sott gcfft tai'to, 
2)(i ficii Sc gcfuni? uii crf cmmcv rccbt fro(;! 
Uli ©iiiic ^llÜ'clji' ©fiiinl.'lin füll Inircn 
3}cd)f lauQ an gcfimt im l}ivfrt) friiitlid; tnc» 

UllllHIl! 



llti önflfiiS als Völlig t)äli6 jebcr [o Ic^f 
(Sm 9>iibfrlaiib (5iiiif, aW xc, bc bit fd)rcf)f, 
!riiiiii göfft iiiet Sovgiiegc hu iUicg uii bic ilietf; 
61111' jctcr mct grfitbe ficii Sälve, ficn ^lot^ !" — 

?Jii I;off t(t, ©mi' -§ct;(it tätt mi iii^ bcr« 
bam'e, 
Uli möll brp)3 mct öniugfici; ß^vfovrtjt crflarli'C. 

g. «. 



JWun^art ^it |5<*utfdjcn in l'ittljmt^n. 



*putt()öJ;iifc, *J.!uttl)ijf)iifc, 
SBat bciil cn cntifcn J^cff? 
STii );l5cfil je alle 55lc^mtcS uff, 
£>u maffl et nllto grcff. 
2)inmiifc Irnrb bi tcifc, 
$npafc ii'arb bi fdilaljn. 
!}>utt(iijt)iife, $iitt(}5()nfe, 
3Bic ii'arb et bi ergäliii? 
2)11 vlijcffl je alle a?lüf}mfeä äff, 
3:u tiiafft et fllltc grcff. 

>J5iittl!cf;ufc, >4!uttl;ct}nff, 
•Siefi a?loIimfcä affgcplöcft, 
Tai sBlc^mff, bot fo fiiinblid) ficft, 
S>at föt ii-ie >§oiiiüc^ rieft. ' 
dhi Di 3)iamnfe furrid), 
*4.!avafe (}ett bö Äinit; 
i!uttl)öt)iite, *i?iitt()M;nfe, 
l?pp ut bell ®aerbc rut! 
£u vlcrt|1 je Alle a}let;iiiteS nff, 
2)u mnffi et oUto gvoff. 

5Jj!utt(iL>(;nfe, «piitttjistjtifc, 
J^eft je ä £>30vn nm söeeii; 
S^üd bi bücb op)) ä *4.'''rbtc, . 
2)emi töfte '^ mij me^r fleen. 
iTenn taiiiifte gnllowäre, 
QU maiid)er 31ieber beit. 3 
!^utt{jö(}ufc, *}]utt(;ö^iife, 
©alloVVär iit bfn ®äerbe rut! 
3)u ^)löcfjl je < (lUe SPlo^mfeä of, 
2)u matjt et allto grcff. 



1 xltijt. 2 tili bu. 3 attitcv t^iit. i ja. 



OW bö gröuf Sßeff, 2 
Sariromm, 

€teit ä a3olim mött State, * 
Sari fara terr Dläireltc * 
aSerr uninbcrfc^etiet Ä'niilüflfc, * 
gari fara faromm. ^ 

SLhiv fntt bcnn ba bäruiiber? 

Snriromm, 
Xö üicöfe, bö junge 3umfer, 

Sari K. 

ainu fatt bcnn bo barH ät;r? 

Sariromm, 
Xö Äripja^n, bä iunge Sriw, 

Snri K. 

aiHit fuU f ö 7 mctt bcm aSengcH 

Snrircmm, 
ÖS ä 5Diäfc 8 ivic ö engef, 

Sari u. 

5)eiu iDöll iri ä^r ire^näl;mc, 

gariromm, 
S)m ÜJ!id;el iröU tti (ifjr gätre, 

Sari !C. 

SU3at fuU f5 mött bem 5WolEefrö^, " 
Sariromm, 



1 Sie SitSrtjen. 2 auf btr fltüntu SBicfc. 3 mit Jiuffcn. 
4 äßo^t iiuc ein hU^ti aieimn-ort, itiic bie« in i-ülKlicccvn 
niitt fdteti ift. 5 für ivimbcvf*cnt« J!iiakl(l)cn, .(Iiiabrtjtii. 
C gaU« bieä nirf)t ein tititjauilrtjc« Enomaloioclifum i|l, 
fü fann ei IBO^t »etflummclt fein niie : „3al)i I)ctum" cbct 
"aijnlii^cm. 7 fic. 8 ift ein »i.lbi^tn. 9 SDiolfcnbani)). 



10§ jnuniatt 


tlatangcns. 


ti ä Wah wit ä Sölircrjlrödj, '<> 


£cm fuU fö iroU fcetole, 12 


Sari K. 


gariiomm, 




aSpin 9Jiei; töä tom O^Ie, l» 


£fm »teil ivi äfjt Irc^iui^iitf, 


gari fnra t'frr 9iä;:-clff, 


garircmm. 


a>crr u'imbcrfdKiKt .Slnäa'cUc, 


JTfm grictc'i »uöU \vi ä^t gätoe, 


gciri fara faromm! 


Sdti K. 




(JJar^ Variationen ä^nliiijtr Vltt fcl.)t ble ©f^luf ^ü^^e :) 


10 eiU'frllrld!. H Ocllfricb. 1^ behalten. 13 tcm 9leu 
en t»;ö jiim 'Jlltcn, b. ^. auf imnicv iinb immer. — 3)tetcbie 




litf« tcutfi^e «oltelletcv, H. ÄJant, l.J;eft, Sit». 8. 



(um S'fifbtanb, ©cl)ippcnbctl u. f. m.). 



fcnfd^lurfcr). 

9fii« cinfm Mffi'ii Silcl füörcnbcn 6JfM*t finfc 
bic feKinifcii in cd)t 5?rttaiiiiifcl)fr ä)lUIl^al•t 
rorfiifiicn Sirei^lirn, ivrldif l'cfoiitrr^ ^cn djaraf' 
(criHifrtifn Jsofali^muf ^n•f^lbcll tarfldlcn. 3iir 
(Jriliüiiiiiuj tf'j 3nlinlt^ Mnit Mc in ^^fiiiraificn 
tn'fiiniitf, auf cdiiinn'nbcil ('fjOiiciK 2ai)f, ^al■i ein 
SiflUff erl'fon iiim ünfauf luid) tcr SfaM bralitc 
uiiB Ml- (yinivoijncr, 3llt unb .Juni), roti tcnrrlt'cii 
fo lünflc iMolu-n jiim Sdinurfcn liollrii, l-is gar 
nidU-3 mfl)i- iitniii ijrblicbfn. "Sahn fcK fid) au4 
jener vipeiinanic Ijerfdueiben. 

•5e(lal (Sing er an ju tilten) 

^jinjii, 1 foamt bod; itcvis bni ®ajf! 2 
3ä(f l:jii('6 "JUirfte ton 'liiilfictte, 3 
Sijnn fuu cjeH äff janinjä ISaff. < 
Sei föiin uof fiui jocferfiint 5 
Qlff gefiuif« Siarfflfiait. 6 



1 jrinbtr. 2 auf bie W.iffc, 3 ii^ ^tU (Jrtfcn tpn qSal- 
litten. 4 fmb fo aelb als aewunbeaee SCad;«. 5 T" finb 



(Ulis alie Saife leer rmb) 

griait biän Sdjii'cUfl iSnn jiifine OTcngc!? 
J^iiifft niiä fciatf ba 'lijfiillä *' 
S)enn ticnt) Scböi^VfiiVüH '■' gcbrcaiio? 
3, brönim fcliioiig mia '>) fau tä i'nlä, 
'ilff iäe! iiät biäm !?ärv niÄt funtir'l 
Uonn tiäm üiiiifä <£djau Bavlua^r. '^ 

5lcl), ivif (\ait litt bcd) miä Oiirmel'^ 
5(tl), nie iMl;rt miiiiin liaii-eU ffiiiiffi* 
lloiiim tiä fcl'ainf 'ÜKirfte f.irme; '5 
5, »renn jio iätin jut)ue Viiijf '" 
Stbiiiidjl) 'Jl^rfte iruff fait flrniit '<" 
Qlff iä 3^pnImnn^lfdJ 2:ittfet'raut! '* — 



nii* fc iiirfcrfiif!. 6 Rcricifufie. 7 fuft ben Sdjivulll in 
euren 3)i'.i.\cn. •" tat mirt) Ijtiile brr (pifclloä (ber Pi'iMt ber 
«Ittn J>ribeni't(iipen 1. 9 Srt'irrent'eil. 10 fdilu.) ii;ir. 

II Ol« i(t) auä tem IScrfe herauä ful)r. 12 unb ben linfen 
®rtu^ verlor. 13 gel)! e« tKtt) mir SIrmen. 14 irirb mein 
lietc« Ql-citi. 15 um bie fitjonen ISrHen fiit) qramen. 

III bort) in eurem Seit. 17 jebivece örl'fe irurl'fe fo a""5 
1s al« ein I)omiiauif*e8 Sutl(l:entrob. 'iicn ben Tutir^en« 
Ircben ber ^taet Siimnau im Jtreifc Srieblanb Iverben cielc 
®eft^ii^t*en erjaljlt. 



^uniart its (Srgcnti um tlaftcnbucg. 



109 



|ltun^art H^n ©c^cnti um tUfUnbiw^. 



aSom floote <Bd)niebafe. * 

Qt ii'fa 2 ftiiät e ^Prinjoffc gclrnltii] flcUt; 
ffcfjm e ßria , ^ fo gcou fe tm mal to raate 
0}), on irctm tje et nid; raabe fiinn, fo »rnS t}c 
niöt gd'ömp fcatfjcfdjöcft. * <Be Icft ocf t'c= 
feiint n'ääff, u\i't rctt, füll [e fvict-, 5 on migb 
fänif, ii'ca ba wM. SoU^t fange fötf ocf brce 
Sdjnifbnfd) tcfamme; ton bfftie mcenfe be cljte, 
fe l)äbbc fo mante ficne Stöd) gcba(;n, on ()äb= 
bf't gctroffe, ba fiinn et enne lüd; fätjle, fe 
nüifbe't ivcll oof l;ia « treffe; be briJbbe äu'afdjt ^ 
rcea e tieene on nätta ficffa Jteercel, 8 bc nid) 
mal fien ^nnjiuarf uaftnnb. 5^a fproofe be 
tiree to em: „ülieip man to ^niiö, bu U'afd)t 
möt bieneni a?iitfe 9?aftanb oof nid) iviet fäme." 
2)nt €d)ni(bafe leet fijd äu'afd)t nic^ aftrijile 
on fäb, ^e I)äbb ema( fiene Mo\^t> bro») gefett 
on tt:ull föd fd)ünfl t^dpt, — on ging ba()enn, 
aä ti-ea be 2ßclt fien. 

Sa feefinie alle bree tie be i^'rinjeffe on fnbe, 
fe fnll enne e OJailifcl oj'geeire, et tvenre be 
reelle l'itb nngefdine, be l;nbbe bat gjäabe ni^t. 
Xä fproot be pirinjeffe : „ijcf liebb timalie Jqm 9 
cp'em Mcx^W Uon irat fort'e ganu öä bat?" 
„QSenn't ti-icba niifdn öä," fiib be t;afd)tn, „et 
U'orb fd)ii'art on »ritt fönn, tvie ^iT()nieI on 
eolt." Z( l'rinjeffe fäb: „falfd) gerääbe! reeb 
be flngre." lä fdb be angre: „oä't nid) fd)U'art 
on ivitt, fo ijä et trut)n on tctl), »vie mieneä 
aSäbafd) €ünnbagörcrf." „Salfd; geraabe/' fnb 
be iPfinjeffe, „reeb be brisbbe, beni fee^ öcf et 
an, be ireet et gemöff." Sa tret bat (Sc^nie= 
bafe bä on fprocf: „be Sprinjeffe t)eeft e föU 
»uernet on e golrenet S^ää o^j'eni üoji^i, on bat 
fönn tiveealie garn-e." ilBie be ^lirinjeffe bat 
l)öat, luurb fe blait on wca ba (£d)red tot)l 
I;engefaUe-, benn bat €d)niebate l'abb et ge= 
tröffe, on fe tjabb geii-cff geglooin, bat niigb 
feen a)iönfd) o^i'a aDött rutjtbringe. Qlä ä bat 
-^art irebbafee^im, f^jroof fe: „bnniöt t^äfi bu mi 
no^ ni(^ gewönne, bu mofft noc^ eent bet)ne; 
unga i" öm (StaU ligt e seää, " bie bem fuUfl 

1 flutitn ScijtitiKt.^cn. 2 ivar. 3 grtiec. 4 fctt.icMiirft. 
5 ftcien, ^titat^cn. G ^let. 7 abet. 8 Sttxl. ä älueictlti 



bu be 9kd)t tobringe; luenn öd benn morge 
ovftdl), on bu böfi nod) liiiuenbig, fo fuUfl bu 
mi fviee." ©e bod)t aamfc^t, baniöt irutl fc't 
€d)niebafe (oot luare, benn be SBad (jabb noc^ 
feene Ü)iönfd) lAiuenbig gelddte, be em unga be 
Jllaue getame ivea. Sat ®d)nifbate teet fötf 
nic^ affdjrede, on f^rocE tagneegt: „bat iröU 
öd oof not^ ul)tric^te." 

Q(ä nu bc 5lu'enb feetjm, irarb mien Sd)nie= 
bafe runga tom a3aä gfbrodjt; be iiuiU oof glicf 
ov'et loot on em möt ficne Jllaue e gü()be 5ßöU= 
fonim gäu'e. „a3i'fiid)t, befad)t:" fproof 'et Sfl)nie= 
bäte, „öd fann bi nod) to 3}öft '- bringe." Sd 
niTl;m et gang geniägg, aä fcäfb et feene Sorg, 
aBiiUnät ut)t'a Suvp, '3 beet fe op on att be 
ilarne; ii'ie be 3?dd bat fagg, freeg ()e l'ofi on 
iiniU oot 3iiit '■! l)cuni.'e. Tat Sdjnicbafe grcep 
ön be guV'^j on reetb em e ^anjiioll; et U'cnre 
a\i'afd!t feene ilJät, finga Steene. £e 4>ad ftödt 
fe ön't ÜJJul)!, t)e funn aii'afd)t nufd)t opbiete, 
fo boU l)e cot beet. „€dilagg!" 15 ty^,! („^ 
„irnt bö|l bu fa e bomma J^llottl fannft nid) 
mä( be "OUt ovbiete!" on fproof tom Sd)nie= 
bafe: „biet mi be 9!ät op." „,Rid emd(, nmt 
bu fa e Äecrbel böft," fdb bat Sd)niebafe, „tjäfi 
fo e grootet Üliu()( on tannfl be flecne i)lat nid) 
o^ibiete." Sa namm et be ©teenc, n^ea gf= 
fd)iring, fJödl bafaa e Üiät ön'ta)iul)l, on fnado! 
>m fe op. „Sat Singj mott öd nod) ma( 
Vrooire," fab be 9?dd, „n-enn öd et mi bebenf, 
öd mö[i et fönne." Sä gaff em bat <2(l)nie= 
bafe irebba be Steene, on bc 3?iiä fi[rav>.'5eert föd 
on beet fo ^lart l)e funn, dir(ifd)t bu gleeu'fi oof 
nid), bat bc fe ovgefuadt ()äbb. ai<ie bat m= 
bie tuco, ()ä(ti''' bat @d)nicbafe c SSiglien un= 
gn'm Sfiod fä on fpälb e ©tödäfc bro)). %i 
be aBad bat I'öat, funn l)e et nid) Idte on fung 
on to banje, on ai t)e c 3BieI;(fe geban;! (jabb, 
gefuU em bat fo ivoK, bat f)c tom €c^niebafe 
fproof : „I)öa, öä 'et gibble fd)ii'd." „©d nic^, 
fittfi bu, möt bc Sinfe legg öd be ginga ep on 
möt be aiec^te firicf öd möt bem a3ddge brop 



^aat. 10 iinttn. itSär. 12 Mii^c. ISIafiijt. 14 Dlüffe. 
15 ein (c^r gcttäut^lir^ct SluScuf, fc viel nl«: iDcniitrii'ct. 



•lO 



Itluntart jivtfdjen ^itu^ Cilau unb fantsbcig. 



loot, bo geit ft loflig, ^lo^jfafa, fallakra." „SSöUfi 
bu mi lliigarciitt '7 gäirc?" fprccf tc söaä, „fo 
fibblc migb ecf cot ta^ä^iic, bat ö(f bnnäe fiinn, 
U'cnn öcf l'eft ^ubb." „a^un >&artc gccrn," fab 
bat Sdjnifbaff, „»renn bu't Icljrc iccUil, oii'afdjt 
U'ics ciiml bicnc Alane Ijt, bc fönn gnifam fca 
tnngj, ccf mott eafdjt be dVUylä l'cfdjiiiebc." 
^a waü'n Sc^rufjtcrf gcljätt, on be *^aa läb 
ficnc Ätauc bro).', bat gdjnicbafc airafcljt fdjrcf 
fe fajt on frrcef: „mi U'adn, '« tot cct be 
(sd;ecr tring!" Icet be 'iBaa hemme, fo täl aä 
f»c ivuK, lab [öcf ön be (äcf cv' e '-Bunb <£tro^ 
on W(t\> ön. ITc *4>rinäcf[e, aä fe bct *2livenä 
bc a?aa fo grufani fea bromme I;öat, gloeltt 
nie^ flngafdj, " o§ bf fcrommt aa graib , on 
möt bem Scfcniebafe öä et iitjt. WorgenS ftunb 
fe ganei ol;n €org on sngneegt ov? >vie fc 
mrafdjt nn bem Stall ficft, fo ^cit bat €d)nic« 
bafe ganS nuinta on öä gefung wie e göfd; 
öm 2Siita. diu tunn fe nufdjt batrebba feggc, 
fe ^abb et ter alle safv^räfe, on be Jlönif leet 



e 3S?age fame, brönne miifD fe möt bem S(^nie= 
bafe to'a Aar! fä^re on füll fe bä getrutlj »rare. 
2Bie fe öngefiäge a'eare, ginge be tcibä angte 
Sdjniebafd^ önne Stall, on ft^roiue be 3?aä 
loot; be ireare falfd) on gönnbe em fien ®lö(f 
nic^. !De -^aä U'ca nu tJoU söccff on Icep Ijinga 
bem Sßage ^e. 2)e iUrinseffe ^öat em fc^mimve 
on isea ä ^o angfl, ba fäb fe: „€$Iagg! be 
a3äa öä ^inga '■^' onä, on loöU bi l;äle." 2^at 
Sdjnicbatc U'ca gcfdnving, flellb föcf ov'e Mef^\ 
ftöift be 3?eene tom Sönfia ru()t on reep : „fannjl 
be Sdjrufjloff fee^nc? 22 n.fnn bu nid; gei)!, fo 
fuUjl bu ivcbba rönn '." ai'ie be 3?ää bat fagg, 
brcUt'^3 {,( eni un IceV foat. üJJien S(^nie= 
bofe foa bä roliig öu be iXaü, be Sprinjejfe 
wai öm angetruttj, on Iäu.'b I;e möt ä oagneegt, 
»rie e Sörcrit^i unga'm «&imme(. G S)ä\)la, 
U"ä't nidj gleewt. 



ttr. 16 ^ettt. 17 llnttitii^t. ISwatt«. l9oiitet«- 20 wot 
i^c. ii hinter, n ei^tflutftcrf fe^en. 23 breite. 24 Setdje. 



^ItuntiiU't 3U)}fd)cn |lrcup. Ciiau ltn^ fa\\tf$b(XQ, 



SPiem frohere jlröga - >&anS önn '3llex» 
n;ange, be all fea lang bot Ö6, l'abbe fccf be 
Ungacabfdjtcö angeivengt, ä^ Se^^ffä oVP'e 
Jprat 3 te fette onn an ficnem gia * te fäfe. 
Xt Änet^tg onn be ÜJiägb mafte ferf aa-a ben 
Svaf/ utgcfemmbe -^aa ön't Sia te fdjmicte, 
onn nüft be o^l J&an6 fea bäU ©efing l;öl, 5 
funnebe Unraeabfdife6 fein SSöfffe runga fc^lucfe, 
c^ne een JQüa batönn te finge. See bffd'ivcabe 
fecf äiua fo(t llont^'^c^t 6 onn tatte fee oivtc 
flelle, boac^ ömmföjt. Seiest tog'ä ' aio, tnmge '' 
ätra noac^ teoäre ' bem ülröga fien teib belle 



1 Sie Unttticbifi^oi, GrbmäniK^fn. 2 Ätüget, Sijcnl. 
luitt^. 3 .§ttcb. 4 geutr. 5 Otrinte ijitU. 6 Unntiontn' 
f)«it, llnjui^t. 7 joflcn ftc. 8 tauben. 9 juscr. 10 '4ifc«e. 
11 iufammen. l'i aufrca<l)te. 



«Jjcab 10 mött be 3ägel tefcofc " onn ^unge fee 
äu'a ecne SBalfe omm Stall fo CW/ *>«'* """ 
fcba Sieb cent bommelb. £e Äröga mag fdjlagg» 
fd)e Cge gemäe^t t;Mc, alö Ijt ofciräd^t. ''^ 



(St Sätoc ^änt^t am ftebcttc i^abem. 

(Jen SJBe'at^.j^ut *Po6et^e ^ett eenige a)!ä( 
eatcUt,''^ batt een^SU^ägb ( öamut^'lit^ iit UIe= 
frog, 3 benn önn Ulefrog ti'ä^nb fee fvöja) tum 
Onfall gcfame ^ onn ann'a Tut loea. ' )va »curb 
fcc wn<i) mött eene angrc 3)Jägb opv'«' 8'ölt 
gvaii'e gefdjöcft. SBie fee be Späbemä anfttfe, 
fprung oei: enne e ganj airft^eulic^ Jlvät ovv. 



1 äHSirt^. 2 erjä^It. 3 (äulenfruä. 4 jum Unfatl (je. 
tcmmcn, b. ^. i^rt Unlrtiulb seelcren. 5 unb an bet 3«i' 



JllunSttct in See «?cßcnS ven TlDoimiitt im ffitmlänliifdjcn. 



III 



S:e anga SlJagb linill te Mxät glief «lött bcm 
Sv^tcm eta'cifdjlägc, batt gccte aJiäfc aira t;öl 
ffc tcrügg cim fäb: „S)u Jjcfl o « et Sätcc 
nid? gfgäii'c, bu [iillil et a oof n\d} iiäme!" 
fTaiviirs '• \vu bc ^rät bafct)>riiiige. S5>ic be 
gopb 3)iägb bana^ lubbafdme fuU, fömc bree 
llngneabfdjfeä , tvcacljte grootc onn riefe ©e» 
fc^enfe onn Ijcfcte fee getvöfl, batt be löii'e ©ott 
«IIa tcm gocbe 6iig » fütjre trabt. Dot tome 
[ce tcm angre Wlal bem jung gen-oarbene ^iiig 9 
tf gratctecre, tafprecfe ba OTagb groote S[>a= 
beenfi, tmlangbe mra ccf, bntt fce nlle Xäg efne 
gennig tcrüggicgge fuU, benn, fäb'S, na() foarta 
3iet futl fee te ennc te QJabe gcKibc iimre, onn 
bateo ftiU fee bcac& e 5f'iibegefd)eiif IjefclJe. !Da= 
rcvv iiöiu'ö ^ürfdiöti, onn o6gIief et a 3)Jägb 
ii'ungalic^ L\ifamni, batt be (ieenriefe Ungaeabfc^i= 
feä ten ä^ ecn 5päbegcfc^enf balangte, fo böb 
fee beac^ näf) ä^rem a?efe^I. SEIe fee 0^;^ biä 
5lt)teene£ata gefammelt ^abb onn gerab mött 
ä^rem SBr^bgam barnöica fvafb , triefbe fecf be 
Ungaeabfrfjfeä tem brotba SDiäl onn nicfc alleen 
et Snitpan, oof be töo SDIagb lob'ö '" te fecf 
onn. 2)e Teenpliib trübe fed te eafc^tl'ni^ 
te enne te gäne, tciröt ging'ä be llngaenbfctfcä 
an eenc groote i^arg när\ Önn bcnn 3?arg 
ftög'S rönn. Za irea natürli^ aUa ooUa Sö(= 



(btr SJicbtifunft) war. 6 i^v. 7 bcrwcitni. 8 Gnbc. 
9 bcm neui)cbciciicn Jiintc. lOltibtnrit- " juctfl. ISÜCcf^- 



h.'a onn ©olb, önn eenem ^iifcfd;e €a( I5g be 
Scäiüe^fafcte, '2 bc fee goob o^nöm onn nn een 
^errti^ tefett 3;äfel nötjbigb. SBie nu be tU 
Süägb niöbb 13 öin SfJiettljum ^uggb '^ onn allbe 
^errlidifcite mött äl're Oge äa-afigb, '5 |5(j^ ^^ 
Bon ot;ngcfätj önn be .göc^t onn föt^ nuf^t 
mea onn niifc^t trönja, — äff e f(^iräre 2)Je(;t= 
jleen, be au eenem eenfa^c fiebcne ßäbem äa-a 
ä^rent .Slcapp tommelb onn all Ogenfclöif fce 
taf^Iiige iriiU S^att bafieit fetf, batt fee ganj 
t>Ia§ U'urb,©ä>retl "> onn SDJeffa loegfäb onn fein 
^Böjffc mca äiva be iöfift tringe funn, aa'a 
fee tatellt et oof ä^ra Jlamräbff^e, onn et 33a= 
gnöge t;oab unga ennc 0^))^. 2)e ©eäa'c^faf^e, 
be aoal mungfelb, •' a^tt be Ü)i5nfd;e fo ba= 
ftommt moof, fdb te enne: „<zblit, fo t)iing 
mien Sätoe bo^ am fiebene Safem, ane bi atä 
Ärät unga junem ©Vabcm a-ca; fo n:ie ccf aaa 
bob bord; goobe iDiönfdje gerett irurb, fo fit oof 
ju nu gerett, benn jenn Sabem a'abt feinmal 
riete!" Opv big 9Jäb a-ea alla aebba lofiig 
onn eafc^t f).nib nome bc ^ecnfilüb 5la'fd;5b. 
Qln batt ealangtc ^päbcgefil^cnf a'urb nid; aicba '* 
geboac^t, be goob a)iagb noac^ batoo m&tt riefe 
©äae äaafdjött! 



ncrinn. 13 mitten. IJ niebctfnt; „(|.i" in ^unjl'' ^"^ ^'" 
lA" (lefvrDrt!'"- 15 ubtvfn^i „i" in dn-atiiib »itb beinahe 
»it „u" ntfvnii^cn. 16 ßlatel. 17 mctftc. Is weiter. 



JBunl>art in bcr ft^c^cn^ mn Wovnxtiiii im 

ÜMe SUunbart bcr Grmlänber in ber ©egenb i^on SEormbitt, >5eilo6erg, ©ectnirg nnb ®ut» 
flabt tiat einen entfd}icben o6crbeutfd)cn Gliarattcr, ctiro^l bicfclbc l'icle nieberbculfdje SE?5rter ton 
ben fie umgctenbcn nicberfadiftfdKU 2)iunbarten angenommen tjat. Sie 2)iiinbart anirbe ci bal'cr 
allein fd'on alä burt^iaiiS unja'cifciljaft bar|leUcn, bap bie ©imlänber jener ©egenb oterbeutfdjen 
llrfvrungä finb, a-cnn jld) feltft aud; nidn nod) folgcnbe tcftimmte StcUc bariitcr t'ci l'iicau S^abib 
(58anb IV, 132, 133.) sorfanbe: „ÜJadjfcnt in Scutfdjcn l'anben aKcntl^altcn funb aarb, bap 
©Ott in iprcuffen gncbigcn triebe gct'cn, feinbt an^ auf bcö Orbenä gortern unb Snf^igf öifl 



flIS 



/ttuntart in in ®cgcn)i von tDacmtitt im Crmläntifdjcn. 



i?ciite auä Sücutfdjcn Janbni willig tjcvfinfommcn fiit t;at fidj ein 5tfv gcfafl, ta cS 3mf grlcgcn 
ober am bclcn btljagte, nl3 ynib bcn Glting mib anccrc irdfffrigf Ortf, bie au3 €acl)i'cii , J&cl= 
fonb, 3ülic^ bnt' anrcrn Jjäntoctn, bcc bann eict ini Grmlänbifc^c ^iflfiumb aU graucnburg, 
QJrflunStcrg, a}icl)lfacf snb 3l6;;c(, ba bann bic tfit>cn Sörfffr ganto^Ve tnb ^finvidii^borf mit 
©olbrifdfcn unb 3iilid)fd)cn rcifigcn Jtnccl)tcn ffinbt bcff^t irotben, inä (inimifdjf, Sl.>oincMnif(^f, 
aud) 5nm Slicil inä Cnnüaiitifdic fcinbt tUl aua Ctcrbcutfdjon Spradnn fommcn snb fidj aUba 
gcfai^, alfo, bap nuf ein Ü)fat)I nujj a)!ciiTcn, u'cil baö Sani ber 3fit fclUr i'clf gca'cfcn, ttcr 
3000 ipnnrrn fcinbt in l^reufftn anfomnun. Xaburdi ifi $rfU|Tfii in fur^tm jicmlidifn ivicbcr 
angcbnuft ircrbcn, infenbcr bao Grmlänbifdje 9?i|'tl)uml\ ii-cIdKä fo fcbr tnfr^t iMib jugmcnimcn, 
bag bcc Orten nit^t ein Hein a3orbrie|Trn baran gcbatt." Eicft ÜOerfiebrIung fant um baä 
3al;r 127G ftatt. £ic (Srmtanber in unb um granenburg, SJraunötcrg, Ü}icM|"acf, Oii^d unb 
söifdjofftein fi.'ved)en l^ingegcn nicberbeuifdj. iliid)t unn'aljrfdjeinlid; i|l eiJ, bajj fid) aud) fiele vgd^Icftcr 
aiiö ber (Degenb uen Sreelau im ©rmlanbiic^en angefiebelt l;aben, n^cranf fc^on, n-ie Dr- Silientl;al 
rid)tig bemerft, bic iV^eidnumg ber ßrmlänbcr für bic in ber ®egei'.b ton 5Bormbitt u. f. \v. 
gefpiod)ene oberbeutfd;c 2)hmbart, H'cld;e fic bie „treölauifdje" nennen, tjinbeutet. 



gunf. 3.1iuttn! cd} bijnf, nu funn'd luoll 
od) 3ait fnie, ' baff \vn 2 be ®ritt ^ n'O funnc 
nnjga * bvöngc; '3 3)fnl)d)c ^ off all ijnna ü)ioij» 
tclfuo 6 üan fönl'c,^a'ang^ig 3ol)re gcu-afl. 

Srubc. 3ol), *Bata! tc taufengb ©i'.le ^ 
löge unjicre 53eiläb, ** onn '-Bett' t;a öd) all ^ 
fer fe gefd)Ctf, '" n-enn föc^ man öre " n-o c 
gnbbe a}ienfd) truff. 

gnnf. J&öa, Sfutta! be -önnj belle, u-a 
fril'c ''•^ i>aleid)t nocb gvemb. 

S'rnbc. 3 U'O bcd), ba SCBingb ballat '3 
man fo an e Sliöre. 

®rcif. (eintretenb) ©cloOäai 3efeä (S(;ri|l'e! 

Srubf. 'n Gii'ifeit -Ilmen! ffiöllf omni bei 
eng. 

®rcif. (£ai öc^ Iiia '^ rc^t je Scuivaj« 
tnaf)! '5 beim SPaua "^ gunf ? 

5'unf. 3ol?, jo^, fommt man naljgja onn 
fc^t eiid). 

®rcif. 3 na, eä! fiel; »voll od), bä) ii-cU 
no^ iraatfe. 

Sunf. 3o^, möt ba reife ®iarfd)t *' öm 
be 2i>ett. .Rommt man, fegt end), ödj fa(i je, 
bap (ya läbm faib. 

®reif. 3 na, öd) muf) flractä »röbba l^ 
reite, '8 a-ctt ma ** fonfl je biitla. 



1 ftin. 2 irir. 3 SWatni'-tl^ü. 4 iinttr. 5 aJIdMtfii. 
6 i|l fiten im SDIifthlircn, (iir itit Kä aüflptirtne. < (SHil- 
bfn. U eine t'tfi-'nttr* abi)t|*li'|jcnt llcinc '}U<tt)cilunii in tin 
Äpffttn tcc Sanblcult. 9 bal'e i(^ f(t;cn- 10 i)cf(^utut. 
U firt) nur irqcnt. litclcmmcn, iric.itn. Urcltcvt. 14tin 
i(t) ^icc. 15 icuttttereallc. 16 iPaucc. 17 ®ct|"lt, IS reit. 



Sunf. SBo gelt 20 be (Hof Iiön?2i 

©reif. 2)!an bcjf bei end); — öd) fomm 
cgenilic^ ön gvoga Qlngelagel;eit. (5a l;ät e 
5a*t(i, onn öd) (;ä e <£c()n, baä tunu öalei^t 
e 9.Hia abgjane. ^'^ 

Sunt. 3 na, «.'oju nidj? — OTutta, t)cl 
bcd) c SdjnapS, 'S öff i« nu f6lg fal;l IBata^s 
banffe. '^ 

©reif. 3oV- '^ öff re*t glmujfc^ 25 tä(;lt. 

5unf. 9ia, »an n'o faib 6a bcun? 

®reif. Öd) fai je tan l'cff^ß ta ®rcif. 

5unf. 3 »r.iä 5'cid)at!'^' Ki 'o:b nid? c 
moI)l möt cud) off ölin grieefdiömmelg Äob» 
bei 2« 9CMufd)t? 

®reif. £) jct;! öd) gab je cud) e gjat^Ie 29 
aSallad) bafca, e bog ^o 3agg, 3' 

gunt. 9ia, naljmt man oafc^t { iJrojjpe 
fa be töä Üoft. 

©reif (trinft). 3, baS off nette <£^na)38; 
Dan wo l;dia baue? 

gunf. a>an Seebetf tarn atle ®r5ii'ena. 
3 jo^, ba ü)Jann vflifl omma gubbe SdjnapS 
je ijiic. 

©reif. 3la, wie wctt'ä benn möt ba ^ei= 
rätl)fd)aft? 

Sunt. 

©reif. 

Sunf. 

®tcif. 



Sla, wie tBt)I J^nwc 32 t;ät (Ja? 
!r)rei <&uwe, onn gubb Sanju. 
Onn wie tötl Jlingja? 
ÜHan ö(;ne 2c^n. 



fett. 19 t« reitb mir. 20 <\\U. 21 bic !S«ife ^in. 22 oi- 
iltDcn. 23 SBcIttr. 24 brauptn. 25 liicfiii^. 2S !Pt!jfau. 
27 Stufet, ItirtJttl. 2S Slutc. 29 jidtcii. 30 quicn, lui^- 



/nunBntt in itt ©tgcnli »on tüotmsitt im <!;tmliin6ifd)cn. 



113 



gunt. üla, ö(^ tönf, \va u-ollc cit§ man 
6005 33 biijjf. Jriuf bo^, tajf be tödj oafc^'t 

©reif. ÜIa, eff on§ ©cfuiijfcit! 

gunf. >§df ®att! — 3>aff ta Jncfiat muff 
^ole, 'ä !l'fiirt> flf(H no4) ömma an ta 3?nd)= 
Iota. 34 ?Jlnibvö|X 3ung ! gol; tod), ttcng'iS *4-'favb 
5nnc Stall, onn göb cm e aBöf^c^c35 ^j je 
frafffl 

®rcif. 1a fjat iod) man ö^n !täd}ta? 

Sunt. 3o^, JU'ä Söfjnä faic tobt. 

©vcif. dla, »renn 6ua .'Jäc^ta möt mfi= 
mm Sot'n äf^of36 fiuäm, onn baff f{ iiäc^ 
cnfcm Job mein onn Gua ©ütta frtcto, onn ba 
lieirc ©ätt fu Sajcn gäii', fo fuune fc rcdjt 
glöcf'lg laivf. 

gunf. d}a, ©cfctrcgadje! wie I;üfft bcnn 
bcina So^n? 

©reif. 21 i}bf\t WVodsd 

Sun f. SOfödjel, c ftütfc^a 9]ärae, cnn mein 
Tadita bie ^'öjft ©ritt. 

©reif. 9k, Wod}d onn ©ritt, baä »ratt 
föi^ »roll iJaffc. 

Jirube. 9Jn, öff ba ü)!ij^el od) e ItüOfdja 
iDienfdi L'an 'Jlnfaf^ne? £e ©ritt öff ömma fca 
näd) cm ^ütfd'e. 

©reif. O jo^I 9}oa5 e J^jarbel 3' tvU e 
©emäf;Itnuff, onn folg rot^ Sarfc ^at a, irie 
e 3?hun. 

gunf. 9ia, öjf c3 c(^ fonjl e ornteija 
a}knf^? 

©reif. O jotj! a öff gefunfb cnn flavf, 
a *!a^djt nU be ^Irfceit auä'm ©runj; a ^dt cc^ 
brei 3oa b'm jlönnig gebleut, a jlanj,b mangfe 
Äaraffica, ^'^ 

S'rube. SBJangfc <aoIbite »rare mänj jung 
Seut tatärtve. 

©reif. O nä, bifa ni^; meina Sc^in öff 
fön Saufa, fön^evömtreiiva, fön SSingbtcutei. 
a3am Svöl' ^'•' saftel}t a od) wai, a ildji 3rcin= 
pet ön a ilördj, onn ircnn meina 3)iöc^el nid) 
off em iflua ''" öff, bcnn fönne be SJJofefanie 
nid) c mo^t Srumvf J' madje. 

gunf. Sifft, 3Kutta! fo ö^na muff bc(^ 
ba ©ritte gefalle. 



tiqcn. 31 Jüervev. 32 .^ufcn Santc«. 33 frfott, fufllciii. 
34 Xaitlcitcr. 33 ein t(«incä S?unt*cn. 3f! jiifanimtn 
37 Äctl. 38 iinttt tcn JJutaüieicn. 39 Sfiel, Sniifif. 
40 (Sbcr. 41 in ^<n fa>^cli|ct;cu jtiri^cn (Srmclante Kitt 
am äf^liiffe tcä ®citet(icn|"te8 ein Slarfi^ äum ä^ctloffcn 



©reif. 9]a, öff ec^ Gua ©ritt t bog 
a)ial)^c? 

gunf. O jof)! bie öff fo ^üfcf4 baiTföc^ 
nll mänj greia be Oge nad) a au3gefift tjae. 
<Se öff fo runjmaulfd), li'ie e (Sv^VfldK, onn 

off-'- be i>?örilifd?aft toaj, U'ie e na, 

bo laff be a)iutta \thj\l fage. 

Srube. 9Ia, fe taftcl)t gutt eS (Spönne 
onn 2Bcrfe, nll be gelb» onn ©artcärOcit, '6 
^od)(, 'ä ,33raue, 'e Sia^e onn e6 Strörfe, 
far5Öm, fe fann illcr cnn alla, ^3 imä man-ii 
e SBciu'aL'älf lönne füll. 

©reif. 3Ja, \va l;at a benn 'S ©rittd)e? 
öd) U'itt fe bod) cd) gjare fatjnciäivö'ie, baff'd) 
cm Ü)iöd)cl funn imjiitilc. 

gunf. (sc öff ©vöß fianu'e. StJutta, gct 
bo(^ onn ruff fei! — <2d)>rogad)e, bni*^ ivull 
öd) bü(^ frage: ivie töfft bu benn je beinern 
Iii^mc guff gcfcmmc? 

©reif. Ön meine junge 5äl)ve irar oc^ 
fc e SSillfnng cnn filt tnm Sd)cvve önne Än^= 
jlall, cnn grajtatite '*'' ba Äu^ inangf be ^ärna; 
bd fdjmöff fe med) off be JlvöOt), baff öd) ma 
toaj be <§uftfi.adie jaträd), cnn fön £ofta 
funn ma \i\vi tielfe. 9ui, läfflrabaä gutt faie! 
nu fdg ma man öafd)t, ivaä \ibH\i bcnn ba 
.Id^ta niülgjane^s a§ a?rautfd)aij'? 

gunf. >§öa tic! taui'cngb ©ille gjan 5^, 
od) eä tejl *l>farb, od) e Odiij, od) e a3efd)fag=' 
»vdge, ^^ cnn tenn ncdi XUincfcite auä ba Sli:örtf)= 
fd)aft. 

©reif. S'la na, \va »rare li'CÜ önig ivarc. — 
2)oit, 50 Jena öff iroU be ©littc^c i 

gunf. 3ct), jü^! 

©ritte (cintrctcub). 3ta, ivnö füll öc^ benn 
fo gefdjnring? 

S^rube. 9ui, t)eirdtl)c fulljl. 

©ritte. 3 SKutta! baä öff je fo e aHa 
^Bräutfom, onn ncd) ba;u e lal'ma. 

Jrubc. ©et), gel), bcmm S^ingfl 'ß öjf je 
Sräuttom'ä SBata. 

©reif, illa, mein .(lingb, femm bc(^ e 
töifdje uä()gja! 3Cht3 Iidft benn bd öm ©c^ooä? 

©ritte. Öd) iraa €d)ndbegiöfe ftamve, 
biff öff e .Sddifeisi off marge^'^ 5c gtüljftöd. 

©reif. 9ia, il(a guttl 'i öjf itla gutt. — 



in Jliri^c n«'''<'f«n. Jfiiiimrt) f\cnannt. 43 auf. 43 aftc« 
und alle«. 44 mit. 43 i\cxn [eben. 46 ein«. 47 qciabejii. 
48 itiitfleten. 4a einen flatfen mit eiftn bef.^lai)entn aSa- 
(len. 5U tcit. 51 ein .Stiefel, fc »iel als ju einet SDialjljeit 



Sitmenict, ©etmanicnä iColfeiftimmen. 



IJ 



114 



^unaact pcaunsbcrg«. 



^a, ©ditvogartjc, U'cnn ii-abt a tfini femmc 

Sunt. 91a, iviJiT öd), öd) tönf, trenn 6d)Iöt= 
l'ä^n 54 HaiPt, off te gäftnadjtf. 

ÖJrfif. dh, jol;! — *ilnji)vö|T, gel; Ic^, 
t;ol ma'ö $ifart! 

gunf. SJfl, ©d;ii'og(id)f, trint bo(^ ncdj 
e mcM! 



©reif. 9ia, trnu tlaiüt itia 55 gffimjbl 
©att tm\i(;i: cud)! *2ltdjf(;, s« ©rittdifl 
»illle trei. ©töcfcljj 0Jöf'! 



{|(foii)t tsicb. 52 auf morgen. 53 bifc^cii. 54 Si))litlcii' 
baljn. 53 alle, öii ?lticu. 



|llun^ort Printtiöbcrijö, 



SWoofert, ivi fönb önjda^e. *) 

SOJocba, ' ii'i fönb önjcKibf '^ 

grinMid) bördj ficn ccjc .Hinb, 
S'o iräm, a'afd)t 3 bu fdjiucalid; 4 väbf, 

>S>i'c öff5 enfa tcjla gvinb. 

aiiLMJe fuU ivi 5cfto 6 ficn, 

SSiccbii, ^nig bi Pvanim cn ficn. 

Öd bfnt, öt n.-anrf ^ i'älf grcnibc 
3f>i'öplid) oot ivoU bott *" lifiigan ; 

5piett on« fcfibe nett bc -^enibc, 
!Dat U'i cot nlä ^ffi tf fdjtän •, « 
^Tf tlanfe Wti>^ fott o» fa •>' bi, 
3)än (5i)ijfljcüt '• t'fifdjt '"^ uut f« nü. 

5ööUtomm )Kaa ^s »vi (lecre roopc, ^* 

SIBfnn »ri bott tif'm gvinbc <5 fdjtan;'« 
!Du nioft oof fen Äncdöfe '' inafc 

ADn to allf frinb(id) gan. 

5öff öin jofccn '^ nett be ^anb, 

Wla( bt mot ol(e 3efi üefannt. 

SOJooba, lüie waa tri botta 's fcb^^ringo, 
Älingc niöt bnm SJiPiit = ®(aC', 



') ein tdifditä a>plf«li». 
1 aRuttcr. :; cinjidabtn. 3 wirft. 1 fciimcrli*. .■icrifl. 
6 @äüc. 7 e« IftrtMn. 8 tcti. ü licftc^cii. lOfur. II (vrfcn- 
6iit. l'J burfie. 13 lucttrii. 14 [jövtii mfeii. Ijifir l-rtt ki 
bein grtuntt. It; fitlitn. 17 .Rnidstbcn, 1« jiet fincni 
jcKii. l!) ivic wttitn tviv tfvttn. '.iu ©ciacn, gitbtln. 



ffionn be gijble''^'' ii'iuue tlinge 
On bat iromveet niiH'^' bäni ^Sajfl 
<§o>.ifa jeit öt bcnn möt on§, 
ToKe'^' iraa »ui &äa '^3 pi, nicl^möt Söoniö. -4 

IDiocba, bu n^afc^t Kaffee brinte, 

iTn U'afdjt äte''^5 <IB,itcfcrcob; 
Öd näm benn een Siörf soui Sdjinfe, 

5~at r.ii fri'nifcft bat i'onfe '■^i* goob. 

Jpeifa jeit öt fiöfd) brcv an, 

Öii jeebrt -'■ banjt, fo goob I;ce fann. 

Sc banj wi Oclt annc I;eUc iDiorje 
Ömma -» Icflicb fiöfd? barcvj 

5iiul> U'at-"J cnc- icne edjnapä I'eforge, 
Dn bu ieijl ^" bic'n Jiafffftcvv 
lohtet jefd^43ä(t U'nt3i Jjiömbcbiöm, 
£ann baii^ ii-i nUa nod) ccnnial eiöni. 

(^iiblid) näm ni i-oii nllf 'Jlffd'i'cb, 
On bu jöffft ■'-' ÖII .ftnörfo bato; ^^ 

nutji-fdii.Hi(t na niicni -'4 Sffalle 
Öä a'i nntornanpa 35 fic(j, 
SHafd^ nä .§uuff on fi^IäpfS« uut; 
£fnn fdimerft onä ivcbba ^' €d!fnu'n ^^ qoc'o 



21 mit. 2? tcUtn. 23 taat, fuc laixt 'Sc!,Man([. 2J iinb 
iiirfjt mit i'onJ, auf CJrcbit. V3 effcn. '^li ificiilitii. 2? tiii 
jcbci-. 28 immer. 29 ivirb. 30 jtl^jl. 31 flcfpielt roirb. 
32 qirt'ft. 33 baju. 34 na<t meinem. 35 odjcn nie auf 
einander. 36 irtjlnfcn. 37 wittcr. 38 Sctcmpfr. 



^unSatt .wifdjfn prciifi. IJollnn» un» ticr })tt(fiitoc. 



115 



Jltun^att jtuifdjcu |lrcup. fjoüantf un^ ^ctr pa(]'ar0c» 



2tuö beut Schert. 

©dftiv'nrj (in tic 3r-irt(;§jlii0c trctoiib). 
^flf ®ott! 

Äriiijfv. ITfliif fd'Cm. aT-öUfornm! 9!a, 
fpmm r\bi\n on fc§ töd), ta ef! ön €tii()l. 

©^»luirä. dU, gif) mau &|"d)t 5n ©d;nni.iv8 
i>nn. 
Ärüijcv. SBic tl?f)l? 
©dja-arj. Du t)alit) £iuatia. 
^anS. Du trätf^t bcnf gcjla onn 2«c^ving 
off 'öni Jlu).'V<'Iniard!t i * 

C i d) t. 3a ^cnfa, tu l;äfl j& beut ivoll böu 
fcrauiiö ^cngftirallac^ tafjjeft? 

€d)marä. Öic, tataufdjt t)a öd) ön. 

Ärügei- (bringt tm verlangten Srannt» 
ii'ein). dla, bä Ärct, bä ^icngflii'aKad) , ti-äa 
all fd)lcd^t, aii'at >ra§ bu nu n\ir|"l gobradit 
^aö, iai iinirb bad; iucll gaa jö nufd)t faiö. '- 

^anä unb Sidjt. 3a, jd, fo ivärb'ä bad; 
ireU faiö. 

©c^ii'arj. ^adjt man, ^ lad;t, U'öa n.\iiö 
fetiö, irä gutt getccft tat. Öd) l)d ii-ell bn 
gubbcä Särb göträdit, on nndj sirö ;I(;ala ju. 

Sid;t (ju ben 5lnbern). 2^ä fönnt a all 
l;ür5, iraä üä fer 5n ncttc§ SDinf märb faiö. 

Ä rüger. 9ia, t;&.t, ^urjd, '' bao fnnnjt 
ma benn all fd)cnf&, on ö.l) iiM'ö nid). 

^anS. JEa fann öna all 5 tjöio, — ;U'5 
J'^äk 511! bcnn muf[ö jeene .'i'ait görab tefofio 
goiuäfl faiö, benn öd) mid)t bänö Qßallad) nid) 
am äi-H't offncljmö, li'enn öd) ön fünf. 

Artiger. 3, l'urset, bu U'üUfl onä s&m 
a3efiö tiaalö, bu t)äfl önn bainom $A\vö nad) 
nid) gutt gefocft on getaufd}t, on bu fullfl nu 
tjöiJ!''- 

<2djiDorj (emvfinblid)). 3a, c^a h.'ötlt 
moc^ 55m Dlaaiö (hwIö, ivie b(f) fei). 'Üirat 
öd) >rä möd) niit laffo; öun Vid)tmep iraä öd) 
all i^an ,^ti'öönfufjög 3äl)a, on lia all JDietdjöi ' 
börd) QÖniad)t, wwi e^a nid) l;dt, ou fuU nid) 
taufd)5 lönnö! 



1 SCfctbcmatlt. 2 ju nirtjtä fein. 3 nur. 4 (in SoiJ- 
name fut Heine, tiife ^'etfcnen. 5 Won. G ^atcn. 7 ffiJan' 



Ärüger. ürmS? a?an jn-öönfufjög ? 5?u 
töjl ii'oll nic:^ red)t Kiim ©rcfdjüml *< 

Sid)t. Sa^ hi 0(1) ^od) braijög faiö, niöt) 
mrnt od) niel) on ©tröd). 

Ärüger. Öd) nniU nu Inuil möt öm off 
bö graifd)aft gel;ö, aii-at luenn a all fo aalt öfi, 
benn lDl)nt'ä iroU nid). 

8d)n.'arä. Glta Äörbölä ^ faib nlla nid) 
rec^t fluf, e^n iröllt mö.1) iroll jinga mad;ö, 
nlä öd) fai; ne, baä tann öd) mn bad) oninög= 
löd) gefallö läp. 

^anS. 9{a, loea rörö fc bö *iE\il)rl)rit. 

(5d)n)arä. Ülfadit ma man nid) !.-öl)l Ärin- 
töirintö, '" fonfl ge^ hi) nad) tat ö Jpär dcii)r, 
b.i U'ärb ma looU bö Xoffeliain gäö. " 

Ärüger. Qlnbafd) fann ireerfd; ba oc^ mäj 
gloOö. 

®d)irar5. ^-dil nid) ö Slafd)? Soll mau 

ö Ouatia Sranntamiu öuaina affö Süef,''^ benn 
UHi ö.l) get)ö. Öd) a\i aid) .tärtölä bad) Oe= 
a-aifö, ba§ öd) 3i(ä)t Ijd. (klimmt bie gefüllte 
3(afd)e unb geljt.) 

(i'eim *4.>farrer eintrctenb.) ®ubböu 'idg, 
^är 5at)r! 

*i!farrer. ©d:önen lag, lieber Se^a-ars, 
am-3 bringt Qt mir ®ute6? 

Sdjmarj. 5, •öar Sat)r, bö Äärbölä bd 
faiö lön'atfd), 13 fö fdgö ömma, hi) fai ad)iö= 
jamnjög 3dl)a aalt, on öd) add bac^ all önn 
Vidnmeffö tan jaöönfufjög; baä anillö fö ma 
nid) glctö, nu tomm öil^ 50 ©nt, ob^eniöa'i 
nicft mic^t bö .Toffc^ain gäö? 

*;5farrer. .0 ja, mein l'ieber. (fd)reibf.) 
>Oier i|t ber Jauffc^cinl 

@ et) aar 5. 9Ja, öd) töbant möd) od), -§är 
Sal)r; a'enn Sic eenmdl aöUö nad) •tjcUanb 
fdl)rö, benn aä öt^ Gm odj bö 5ärb baboa 
gäö. ®ott bet)itt Cnn! 

Pfarrer, "ilbieu. 

® c^U) a rä (tomint JU feinen 8 rcunben äurüef). 



(fjtä. 8 ö^cofdlcn, fo ticlatä-. niciJt rctt fluiv !) Jtetl«. 
10 9!art6citcn. U flctcn. 12 auf tcn Jßta. 13 nii^t ll«(l, 
cjjnc acfuntcn fficrfiant. 14 miv. 



flflG 



IHunSart im /Uacicnbutflcr U'trttc. 



üim üid)tmcp imn 5a&5nfufäüä göiräjl. ( QlUe 
ladjcn.) 

Jlvügcr. ©riibiiricvä, tu töjl Bit tT'i(^tga 
Äärtüt, IUI tcium, triiitl 



Wtot ben SSuhüön ntutl man Ijcu« 
Ion. 9lö! baij mut)innnmd)! 

Tibi bcti Söitliröu nuif) mm l'fulöii. £aä 
t'ojjt: »renn man 50 öncmiöuft&göii i'cutou 
tömmt, nuijj mau c^ üuuanönftög t^u&ii tvie 



fic. a.1icvlüt: 3iö! baä mii^ man nidj! £cnta 
ftirfllödK ITu fuUft tödj lücl) whyi tö ©ulu' 
mifrt'ön, fonba i()n&ii auä bom 3i>cgö gcfcön. 
3itötcnä: 5IBciin tu ifiiiöii nid; cntgcl'cm fannfl, 
fo fiiU|l tu fägüii: Ödi tön üu i'icufd' en 
fc^m 5BuIiv, od; fann nid) fo fd'on ticulön. 
S^röltöii'^: IBcnu &u gall tömmt, iro tu möiifl, 
ö3 fai iiöiuma anrafdi l'on i()r.&u Io'55Öfcmmöu, 
fo fanufl tu 011= oba äU'öiuat mörbrUöu, awa 
bu fuU|l nid) möt itniön tcifjön cu anböra l'futö 
Sdjajö frcfjön, foufl fömmt jölc^t bii 3äga ou 
bu ii'öi'fl möt itMiöu gffd'effön. (-'(jcr laji böd) 
nou bcu »ilUiliröu fvofjöu, alö bnf) bu i^'uön 
nur ö;i Üamiu frö^t. 



|lt«nlrart im ^ttancnbitr0cr tllcr^cr. 



«Bolf^Itcb. *) 

SBfun man Hm a3urc bccnt, 
I^Cfut mau Hm *l![og. • 
^rcdji 2 man't Sitjr ccucu Äcbbcl, 3 
SBcinic^ * gfuog. 

Jtfbbcl ouu Um JluMväfc ^ bran, 

2?ucr f3 fccu ■iirbclmaun, 

3?ufv (ä c i'ucr, 33uor Hift f 33ucr, 

<Edjä[;;i ton 9iatur. 



•) SBa^rf.i)(iiili(ft ifl ricfeS ?;oltftirt ein ©tcttlicb btt 
bicncnbcii Jidiffc ibct Jtiitdbtc uiib 2)i»ii|bc), worin fic tcn 
©cij bcc tcitt'cn !l*aiicvn (bct foqciiannlcu SUiittavn, iiircr 
.!i>ci(f(l)iift) i'cifi'cticn mib jnjar im ®ci)cnf.i(} ju bcn iibcli- 
flcn ^tvrfdmftcn auf tcv Jjn'f)t, Hjcli^c, rl'U'cl)! oft viel iiv- 
iivtr al6 fc iiwnrfjcv nicbcviiniilt^cr ■•Paiict, bcuncrt) mcljr Staat 
mit Kjict 2Mtnttffl)iift ni,ni;cu unb tafelten namentli* tefiete 
jinb veirtjeie JJleituuii 511 Iljeil weiben Ifljfcn unb fo fit mcfit 
jnm !l>mi. iinb Suriiä i-erleittn. — &i liei)t nlfo in biefem 
©ebi/^t tic Uiijufricbcntjeit bet biencnccn .Rliiffc tefcnberä 
mit i^rcc 4imli<iien JJleiciinij anSiievnagt, i^r neitifdJer ^in- 
Mief auf tic ubeimntlji.icn, aurtj Sutu« Uctentcn reid)en 
i'auein. — äuii) Siiiicrn fclb|^ fingen tin unt ivietct bieä 
Sieblinfielicb, tot^ ift bec Siefcain natutlii^ il)rer (^l)rc nn» 
jioSii), iinb ba i^n tie üJlelotie niil;t um.iclien luSt, fo fm- 
(Jen fie fiiitt ber Sßcrtc: „2(^4lm von Sl.itut" l'alb cuf^e. 
mi|lifrt)cre SScrte ober: ^cm ^cm, balia u. betgl. — 2Bic bet 
Sert biejcä iJicbe«, fc i|l auit) bic älielfbic ^i^ft i^atültc- 
li/ilM). 



SBcuu jc. 

iTfcnt K. 

Jlrcdjt man't 5ät)v cnic 3Jii|, ^ 

SScinid) gcuog. 

aJic^ ouu tfcu Sdnicrfo ' brau, 
3?ucr cä fffu *ilrb(Imann jc. 

SBfun K. 
ITcent K. 

Jtrfd't man't oäf;r ccuf 3acf, 
5ß.'cinid) gcncg. 

3art onn tccn <£(^ccötf « bran, 

a?ucr K. 

®onu K. 
STccut K. 

Ävcdn man't 3ä()i: ccn ^ät ©täirlf, 9 
gSoinic^ gtncg. 

Stäu'k onn ffcuc @c^c(!^ttf3 1" bran, 

a3ucr 3C. 

ÜScnn K. 
STffut IC. 

.drcdit man't 3ä^r cmn ^ot, 
SlBcinic^ genog. 



1 äijluß. 2 Wommt, frieflt SüititL Ittcnis 5Änc>)f« 



^luntiott itt CSfgcn» um SaalftlS im iSrtifc /lloljnitiocii. 



fll9 



J^ot onn fcen SBobicmfe brau, 
S3ucr jc. 

SScnn Jf. 
STfcnt K. 
Mudft man't Sa^r ccn Spar <3trBmp, 

Stvömvi Clin fccn Sotling l' brnn, 

©llCt JC. 

SBcnn jc. 

5)(CX\t K. 



Jtrcdjt mnn't 3äf;r cm !pät ©djcf;, 
QSciiücl; acuoij. 

€cl;t>^ onn fectic <Sälfo3 ''^ btati, 

93ufr cS fccn ^Itbdmiinu, 

SBucr cä c 58iict, a?iicr fclifft c SSucr, 

©cljälin i'ou 9iiitiir. 

(Unb fo weiter.) 



i^i-ii. 6 SHu^!. 7 St^itmitcii. 8 S*i'5'*cii. 9 Stiefel. 
10_@t^aii)t(^en, gtulpe^tii. U gufliiiiv l:i ©ö^li^en. 



^Mim^art ^^r ©cjjentr um ^'aalfellr im greife 



min SrcfTi«^«. 

fübfcä, ac^ tcbitcrt mi bot^I 
WU c§, nä füllt ei glicf uerga^nc. 
Gte eil Sprinte fdjmccft nii nicfi, 
6cf faiiii c).!)! fcncn Set lUfljr jla^nc. 
©vinc ' midjt ccf, tciif cd biaii, 
£cnf ccf an min Ävcjfjä^n. 

©ijire ^ gnf ^ci mi cn ®^ma|, 
'3(ä crf fatt evv jcnncm Ä(o|e, 
üJcnnb ^ mi fincii läirflcn ®cl;a^, 
"ilnnc Sustfn man teiu Srefec. 
©c(i ccf nu bcn Ä[o§ bä an, 
STcnf ccf an min Äreffja^n. 

Diiglit^ * brcfdj un oi-iV bc ©d^icn, 
^a, vcie f^iiumg f)ci ba bcn Siegel! 
^cmtic^ traf ^ui cmmcr lui, 
51^, U'ic irarc iri fo frcgcUS 
<£ctj ccf nu bcn Siegel an, 
2;enf ccf an min Ärcffiäljit. 



OvP bcn (^fcl nam ^ei mi, 
Qlä tjci ut rc ©tab irar famc; 
3Satt t;ci fcggt, batt fcgg ccf nie; 
^ei gaff mi mancljc finc 91ämc. 
(B(i) ecf nu bcn 6fcl an, 
2)enE ci an min Äreffja^n. 

SBevjcn Sinnbag ett I;ei no^ 
Si mi füre veggne Äliiinpe;^ 
6(f fatt berfci eu flccft mi no(^ 
9JJine rctl} on tlaugc (Strom^jc. 
©e^ ccf nu bc ©trLMnpc an, 
!&enf ccf an min Ärcffja^n. 

S^romm, Üütfcä, ' ad) tebiicrt mi boe^! 
SPii cä, aS fuUt ccf glicf bcrgalinc. ** 
Ste on SDrinfe fc^mccft mi nic^, 
(Sd fann c\>p feiten Sot me^r fla^ne. 
@rinc midjt ccf, bcnf ccf bran, 
2)enf ccf on min Ärejfja^n. 



1 «tinen, h««''"'- 2 fleftetn. 3 nannte. 4 nculii^. 
5 al"<fi(^. G SKogacntfögc 7 Seuti^cn. B »erflehen. 



HS Ifluniatt ic« SAlodiaucc greife». — ^unliart ßcmpclburjs un» in Xlmitstni. 



bejirk Jllarienu)<rr^er. 



'cf ijiWt iiciuiumc, 2 
£.' Saiiclamccn fin gef.iume. 
tgteräcuamuttf, tjö=c, ^ 
2)äiil) be I^cccj * to ®ä=c, 
a)hitfl uä <Sd)iirvlmcf 5 mofo, 
gteefclj u 9Bcojt s ucf tpfe. 
.§iit iinib tni?Vf "^ 'riiigfU'Lvjt, 
2;at \id aSoom u aSnlfe tögt. 

'cf i)äVt iicnaume, 
£i' gaflctamrcn fin gffniimc. 
üif fe, 5J3raniuinc ^c=c ! ^ 
U m Äuffct aöcc--e, 9 
5lbc tc fcciu fcffle 
SBving to biiTfm Softe! 
ma im oUc 9?nift u *)lo*t 
«Sab Ijüt U'oll u tot gc5C(l)t. 



'cf Ijät't tfiuiume, 
2)' Saftfl'iuii'cii fin gcfaumc. 
aJJäfcä, 10 SungfS, fingt, 
93ct au 'n -i^cciic fvringt! 
i'aut '1 3" ufc €diccvc''^ 
3)ict bc gicbcl ifcpf, '' 
S^auJit, bat Olccf u Sdjöbel " fct)ii-untt, 
3u(^ft, tramvctt, bat 't fii v>i"f'! 

'cf ^ät't bonaimif, 
2)' gaftflauii'cn fin gcfaunu. 
■!qc, judiljc raffn! 
3cf Hn ucf no ba! 
£rinfc, finge, banjc, 
S>iillfcI;Ion '5 inicnc IHanje 
QBi icf maut ""• bc ganjc Süidjtl 
l'uilig, luftig, bat 't fn f>'«(ljt: 



1 gaflnat^tslicb- 'l fcinommcn. :i [ji-tc, baä c in ()c-c 
Hingt nur rccniii nat^. 4 3:ci.v 5 gafliia(fct«iicl'A(f. 6 ifflurjl. 



7 )viv>' tayfer. 8 l)fc. 'J S?ict. 10 i».\*b(J)cii. II lapt. 
12 iiuftni it^afcr. 13 tufcn. 14 >2i^ütjc. 15 ucd fitjlii- 
gen. IG U'iU ii^ mal. 



J^:llt^^art ^cm|)clbMrö0 mtt> ^crtiniöcöcnti im Jircifc 



J£)cct, 9iaubf8, ■^ luatt bei l'üb i'ctcUc, 

11 ivatt uf uc8 *J.!rfijle 3 fegt, 
iTatt Slüfffc, bei H'i fdjrauVc, \HÜi * 

a>o frij(; tat fvaub, ^ bei ^cn üb Änct^t 



1 3>ic Äattcffdiu 2 ^i'rt, Sdoittavn. 3 unfcr SPticficr. 



llD 3vug ub Jlitib mit ^ufl sätctc, 
£att Süjffe c(le « I;ic ni ' ircvc. 

fö^rifttn'!;. 
5Batt feg ®i! Jüfffc U'ere nid;? 
3, 'Jiaute, ®i fmb iininnelidj. 

*4.'Cter. 
3(f feg't @u. Qlftc, » ®iütt u ©o^nt. 



4 finalen. 5 ti« fvät. 6 cr(J, »ctjtc, ftii^tr. 7 niiSt. 8 <Sxi- 



JllunJiacl ^cmpdbucgs um »et llmjffltn!) im Steife /latow. 



119 



!&et gaff batt bunncnml >* immftau, 
S3ät tf}ä e ^cvr „au8 fernen Sontn/' 

©0 ffflt uc8 l'nillf, brüni iä't loau', *° 
„Sriuij 5^rafc, bcr 'nc iRcifc machte, 
3" iBJffr l'ic ung au8 51.!fru traute." 

ßliriilov^. 
Satt H bc 2)iuU ntafit! i» fem ü)?iif;, 12 
I^ci Sniufc; l>6't e 9);ifc^ ninul ii:^! 13 

^cttr. 
3a, 9}aiifc?, ©ctt niugt cm tcrgi((e!l* 

5irf Iiunnct 3aiic, iit mä finb t;ä, 
91-J l)n bei XüüU fcfcicfb, a« fillc, 15 

Ola Sngrianb a() cne luv, li* 
Tel Ifit fei jiraif-} mit SHt uHifantf, 
Sei iJüjfte, ^öet mab, »^ mang I8 bei Qlnfeli» 

(S^riflovf;. 
SJJa, fo toatt löat iii, I;öct niaut at)! 
3>ej Süffff? — 9^a, wtellt uä maf)! 

*P«ter. 
9lu ^öet! — ga|"l mügb ma^ brctre Inc^e, 

aSu bimim oft grcte ^ere finb. — 
3)ei *I]ä !cit''j a8 ne Sdjng (ifirad^e, 

9iamm fei i nac^t h"^ ©tom u Sl-inb; 
U iiS fi'i greine 5lvpc( frege, 
SJof ^ei ä g'u-attigct ^In-gnijgf. 

(£ ^ r i jt V ^. 
5(m 3n2i ttu I;ci bei Äluntre^'^ äte? 

QJeter. 
2?ei riffle Süb leit jlracfä (lei tibbc 

Sau enem l;ütftjje filnc „Sdmtauä," 
%-3 am flt) bem Sifc^ all fibbe, 23 

S^unn brengt bei Üod? ne greinen SKaug. 24 
SEatt mein _@i, troä batt färe ©eric^t? — 
SBä Jüfffe='ijfvel; raub 25 @i't nid;? 

e^rijio))^. 
0Ja, fäb irf't ni? 

5ine. 
SDä fub bo leive, 2« 
2;ott foe buninie l'nb (lätt gäii'f! 

üjcter. 
Sei mügten fdjön bö 2)iunb uerquere, 
5(6 fei bä greine SlJauä gefc^mecft! 
iBäbrieplid; fabe alt bei Jpere: 
„Ser Srafe ^ot unä fdjlimni genecft; 



fcn. 9 bajumaf. 10 wojr. M bai bi:^ ttr ÜJJautwucf an. 
btUt! ein iiujintt SUtStuf. 12 »ijiin. 13 mal an. 14 ucv 
(Itlltn. 15 fclun. 16 -Piiir. 17 nur. 18 jBiftften, unter, 
la vitUeii^t etrfliimmclt auä: iPafünafcn. 2U in Slrtjt »or. 
21 ente. 22 cie gcuntn gamtnlapftln btt JJattofftln. 
23 ^idujtgcr: „f«te." 24 3«np. 25 Mt^et. 26 »et foUtc bo(^ 



3)ie fc^öne gruc^t — ^a, ])a, ^a, Ija! 
ajfag fcbön fein in *J(merifn." 

9}a, pet! Sei qSä tveäs^ fctjümm tau fpräfc 

U\) Srafe, u bei ®ärtnc ret 
Sei 6tuben, bei Ire gaub 2« taum SBrefe, 

a>e 3me29 ut; bei .lüfffe fdjmet 
^ei HnauO aU i't güe.ao gfja, löirt. 
Satt l;ätt em uS ^err ®ott igäirt. 31 

6.I;riflov^i. 
Satt ©djauj)! 32 batt Jjab batt bo 33 fuat loeteit, 
Sfltt graub 34 bei S^i'ifffc finb taum ätcu. 

Bieter. 
Siinn faiu bei '4>u, fung (<.i} tau fcpnüfffe. 

„QBag, ©ärtuer, ij! baä für fin 5)Hft? 
aBaä baä für 3Jüffe?" — „„.&err, bei STiffff 

Ut *l.!eru tjeb i(f utgerufft, 
Sei 6raube35 iroU."" — Sei $ä nimmt cn 
U fdjmccft u ra)jpt : „Sie fc^mecfen ft^en!" 

fö ^ r i fi V I;. 
>gei ^ab fei ma^ 3« mit Spetf füllt faufe, 37 
Senn anib ^ei efte Ogen niaufel 38 

51>eter. 
9Ja, l)öet! ^ei \vaä bunn b'f;inne faume, 39 

Satt ni bei Jliuntre Süfffc finb; 
®rif rep f)eib'40 ©jfi „od;; ri\aul taufaume, 41 

U 6ult ireä Srafe alle grünb. 
„3a" — fäbe fei — „bau läfn man gelten, 
6in folc^ ©eric^t ifi föfilict), feiten!" 

6(;riftovf;. 
Satt bi be WuU ba§t! — 2öü}t tcf bo, 
Sei 51fte irere bete ne. 42 

$l5eter. 
<Bo fegg ®i, 9^aute, benn ®i ^efcbc 

Sei Äulc u bä ÄäUe null. 
Satt ©ante, 43 ,,iegt mic Sreibefd; 44 ffggj^ 
i'auH't 45 iiuil; oft eft, ivii brög 46 tfi ^^i 
®i fülle en 9Saf47 f(„ ^üfj-f,, ^^^^ 
Senn iinib @i uf ii'o 4h anncä räbe. 

U s-ulleßb bunn! — Sei rife Silbe, 
Sei fettbe'a bunn mit .Tauiiefit^t, 4'j 

^ät nau 11 naii, tä 5ieb tau :5iebe, 
Ui Siä u 3enne bau ta fric^HjSO 

U eire fjuimet 3au 51 teflrefe, 

a3ät fei ^ie 6i u§ Jüfffc fettbe. 



fliaultn. 27 trat. 28 irc^I flut. 29 wc Gifct, 3ovn. 
30 in"ä gcucr. 31 eingcstten. 32'ärt|af. 33 bcii^. 34 üc 
ratt. 35 ttattn. 36 nur. 37 fot^tn. 3« madjcn. 39 gc« 
fcmmtn. 40 et bic. 41 jufanimcn. 42 bcffcr nc(^. 43 SBaf- 
ftt. 44 a?rubcr«fca«. 45 lebt. 46 irrnn trcrftn. 47 2ßo(^f. 
48 i^r au^ wc^I. 49 3uvctfitt)t. 50 taten ttfcmmt, Irifflt. 



ISO 



/Öuntiatt itr llcumatk. 



^ a n 8. 
©i ^Mt 3i(d}t. (yxtiiteö ferne, 

Zum fo betcUt luie Urijrots^ uäl, 
U ticive tät'ö 33 tä S^nubcn iiefime 

U J^üfffe fettbe na !Befe(it. — 
eo luüfjtc matj tei Sure hringe, 
5)ä SaageS^ ficf i't ^iiä tau tringc! 

SBatt feb ®i, DflauOe, ivcä tatt fo? 
2)0^55 3'njang efle ferne fei fcctau? 

Speter. 
2)0(^ 5'iuang efte fettben säte 58urc 

2;ei 3üfffe! 't finfc tiu '^unnet 3au, 
W Sjinufcc 56 grig — bei mü§t tau >j(ure, 

qiVt DloÜ) t bet, trauö i be ^au^' — 
Um gliicfddj all fieä a3clf tau maufe, 
Ut ii'oU, mal; fu braus 5» lüfffe faufe. 

ßliriflovfj. 
2)auc59 fiiUt nü iä, batt iä bo lü gaub, 
2Ba mal} batt 9Jig 6» tead^te baub. ^l 

lUter. 
3cf mein! 9hi feitjt, tratt u-i oU maufe 

a3ä :Jüf|te: sBrut u ^lief u ®rütt, 
Uf XteS u ÄuclKii, — 3"fff faiiff 

Sei gaue bauta/'^ u iratt iret icf! 
llf trut ivi ui mä Tatact f c\.ie, ''3 
9Bi fouc :lüfffeWäber fel)m5fe. «•> 






.&ang. 
'tiä »rauc. ^5 <j)o nit, toiVt meä trä tfetre : 
!fei a?ranmvif. — 't »rab bo mmbräite!«''' 

5Pcter. 
Uf ti'aue. To irab batt Qlllefefle 

SBo aivebrätre, 9JauOe leiii'. 
e ontlidj IKift^" briuft u fle^it fefle, 

% a?f(j mal) füvvt fid i.mll aß c JJciir. 
2Bä lü up ®ctt bä ^ere tetrugt, 
1)ei füV uf, ef) maf) Süffe tagt. 

Erüm, ÖuniOeS, laut, ''•^ fü oft ii-i äte 

'Eei leime Süfffe, laut u§ lü 
£ä leiiue, gnäbge ©ctt tegäte, 

llf üvaufe ni, uf 3'ri^e lül 
9Jel)mt'i ©laä. — So lang't U'ab Jüfffe gäire, 
Sa 69 grig u Sraufe ti uä KiU'e! 

Qllle. 
23isat! fei fölle bi uö läire, 
So lang aS 't no'" ii-ab Jiifffe gäa'el 



51 Sa^te. 52 Urjiropvattr. 53 tlitfccn tiS (ic. 51 Sc^tn. 
55 biittfc. 5G Satcr. 57 .^aace. 5^i folltt trau. 51) (a. (iO wenn 
iniin ini 31c«c. i;l tljnl; ^.luji.^ci-; „tei." (12 fic dar tavcn, 
03 laufen. Ii4 vautfctn. 65 U'a(|t. CG ul'ettticbcn. ü7 iBienfi^. 
6« lapt. ca foU. 70 nc*. 



^ttun^att ^er 1l(jumark, 



;r>c fübitc Ibcl^- 

3n Srfjivatcn tcoar en moal cne ftabt 
LMn fienbeu ingcfdjloaten, 
IUI bag un luid^t nut euer foat 
tan fulen * öuergoaten. 

2)e muure tru^t bcm fienbeSflcrm, 
barinne foam te f^ungeräa'oriu 
un fing be inenfdjenmaan 
gehjaltig an to plaan. '^ 

&üd fc^otten licv bet bolt ^erum, 
uu fvvcaf: ßrgeft ju, norren, 
be Ijunger tteft 3 mi f.ljeef un frumm, 
iri fön'n ni^ länger l^arren! 



Dca tratt met löiuenmntf) fjertie 
en meefter tan be fdjnicberie, 
un f>.'rcaf; '2ld; tufdjt man, ■• memmcu! 
id »rill bet unglüd l)emmen. 

2)rup liet ;>c fi(f, be fü^ne lielt?, 
in ene hiifoliunt nääl)n, ^ 
un lict firf l;oodi tan aller »reit 
boa iMu be muure (ee^n. 

9Ju mecfevt (?e I;eraf 
briemcal nut BuUem IjaU, 
bat be fcftall ben fienb im laaür " ti-edt 
Uli mandjen melftoart '< fd^tecft. 



1 StU(\t(n. 2 Ploiien. 3 jie(;t. 4 nut. 5 Secfe^aut nl- 
^en. 6 »iifl«. 7 ÜJiili^lart. 8 9?c(f*eii. 



IHuntpart von Xltiüamm untucit ^üfttin 



131 



Ulli f(^rffen be BfTaaernbcn : 
3i§t lüfemt tri un3 brotlcn, 
li'i trofrcn bod) troll nimiitermf'^r 
be f}abt uut[)iiiii(orn trollen! 

ITe fc^iirfcit ^nibfii, tric man fpurt, 
110 flccfc^ to äätfn I;ir, boa f).m§ifrt 
cn (nirf^fcn ** up be nuiure 
un meiert noa be bure. 



5Kifn l'oaber Ijitt ■IganS a?cijchic|1, 
irnä tuurc in $omflIcii, 
I)e traä cn nioal iip rccfen trefl, 
brum fiiinit tc trat m-ttrllfn. 
>§c foam to ^uu^, tjc frroaf to mi: 
JDu inufl bi trat bctfcfen, l 
bu bifl ja afferat fo bumm, 
ai Offen ' un aS becfcn. ^ 
2)et liet icf mi oan üoabevirccn 
troll oof ni(^ tireemcal feien, * 
bie't brcfdjen i)c\l irf fo nic^ fiie^, 
aä n.'ie tie't V'Iiuift' im eien. 5 
fo nimm bc pinbel un fci)nier'n b'in 
nn morgen fannftc loopcn. 
Un nie ief noa be fiabt ran foam, 



boa I;iert itf noa mi n^'fu: 

SEo fimmile l)iiä, tro trerftc I;fn? 

5>oa free'n fc mi to fcatcn, 

Uli treften ^ mi fon hnit refäfen 7 an 

un moaften mi tont fcltoaten. 

SBie id nu ercfciren funnt 

un niieiie factie rcdit bcrflunb, 

muji ief troll reefen am 3iliein noa bc granjofcn. 

2)oa traä be ©eneral £uiumerioat;n 

un tro « bc fcriä all I)icten, 

fe muffen troll boa fecnen fvoa§ l'erfJoan 

un free'n boa glief tet feljieten. 

3ef fvroaf : >ge U'at! - 3ungenä, fc^t jit beer, » 

tct fin ja tuuter lüübe! 

un aä icf mi bet rcc^t bcrfoo'^, 

l;ott irf bc fe^ut im licire. 

boa fd)lfvvten fc mi noa bet faj'rctf;, 

boa trollen fe mi foriercii, 

boa iraä fcen firo^, boa traS fecn 6ett, 

boa mufi ief büe^tig frieren. 

2)oa hid)t icf uifc^t nö l)atrerfd;Iicm 

un nid) moal ccS to brinfcn, 

boa frid't itf mienen fuut i" nic^ ^eel, 

mutt l)ifte " bran noc^ l;infcn. 



1 »erfüllen. 2 gictcn. 3 Sutitn. 4 ftdcn. 5 (Süt\tn. 
6 josicn. 7 9io(f4cn. 8iine. 9 cii.1) »ov. loijup. 11 ^cutc. 



JHunbart \>on Hciitramm xxnwnt ^üftriit. 



<Bipp, <2rtpp, ^eepe, *) 

<Bi\>p, <Sa)eif, (£cc})f, 

Süoat mi 'ne glöte. 

SBobon bcnn? 

aßen aJJcicroan, * 

a3on $^l)mcgoait, 

JDct fe üalle mag affgoa^n. 2 



Sufc, ?iimmfin, fufc! 

aCo troatnit afeter Jtrufc? 

3n bcm Hanfe ^ufc, 

5ßo be tlonfc SliüVpfenS floalju, 

Sß}o be fdjöne 3umfcrn goa^n, 

35oa troa(;nt $cter .trufe. 



") (tUiti Sickdltn finden Hc Jtnafcn tcim SIMtoffcn bcc 
JRinKfen ttnSBcibcnjtvciijcn, tuotduä fie fi'ijil'f'iftn malten. 
1 SDIajcran. 2 atne^cn. 



Sitmcnicb, @etmanieni äjolftrltimmcx 



16 







1 




i99 fiüniatt von tltutamm untucit ^üftcin. 


Sgäiefin, 


2^et Icet icf mi benn oT troU rxld) 






SBon'n SSoater äircemoal fcggcn, 




^äfcfin, terfiiif, bcrft^ivinb, 


a?ic't 3:rcf(l)cn l;ccl icf fo nidij €ti^, 




X(t bi fcfii Säger cicr 3iigb^unb nic^ pnbl 


So et tic '4>luiitlj nn (Sggen. 




^äfcfin, t'ucf ' u\\ 


'M f)ibb' icf aScöpen in bet £iff, 




2)e Sagbljimb iä boal 


®o frecc^ icf nu bet Seovf" — 
3n ccnen I^ag teä nea be Stabt, 
£^00 ^ijrb' icf noa mi ruven. 






SJRöUer, SOlöUct, SWortlcr. 


aBat meen'n je * troU, \vn bet ttoUlroar? 




SWöUcr, «KöUcr, aiJonIcr, 


£"oa fiin'n ji lange reabrn; 




2:i aiiafcnä ' fvif^n in '^ 2:"oatfr, 


S^ft hjooc en bicfer UnterofTficr, 




£i oungniä frif^n in ^ Dicitcrperrb, 


I)' tefecf 2 uti RoX'p un SBeabcn : 




2~ct iS ivcU baufciib Cooler irrrt(i. 


„9So iä bien *4!ap? a'o tümmftc Ijä?" » 
©e freec^ ^ä nu ficn SBäfcn, 4 
Un treecl; mi in bc Üi."adic rinn, 








(S^rtrfc, rdf . 


2)oa I;ulp fcen Sfbcrlefcn. 

2^ca ii'oarn irell noä) an jtoflnjig SMann, 




Sc^iicff, 1 reit', ©cfjacfe, reit' nca SDiöücn, 


!De friditen ini tu )!adtr\, 




£ie ^iriffier fitt up't göllcn, 


(Be trccftcn 5 nii 'n tunt SJJccfffin an 




2)c 5tc)lcr fitt iip bf tnitite JtuT', 


Un moaftcn mi tum Solboattn; 




©(^ifltff, rdt', Scfiflcff, reit' nco SDJiUen tu. 


£ea fcfcangtc icf ii'at (^brligeS 






3n bc enge 5acf un •§ofcn, 

Un muf)te, nä i(f g'nungf ererfirt. 








5tn'n iRl>cin noa be 5ran;ofon. 




^anS aSogcIticfl. 


JTcfl iroar bc ®cn'ral !tummerjoa^n 




5Wicn a?ooter I^itt J&anä a3oc3fInf)l, 


Un >i"ic bc JlärbclS ^ ^cctcn. 




SBoar SBur ircU in l'enuUcn; 


ÜTc moaftcn nic^ tili Jaffon 




Jqa U'cnr et nical uV SJccfcn g'ivcji. 


Un friclncn glidj bot edncten. 




Snim fiinnt ^Ä ii'dt tortäUcn. 


£oa fccti' icf: „3ung'5, nc^mt ju in 5l^t, 




GnS i'iigt' tjä tu nti: „9Jii, mien 3ung', 


JToa Pea^n joa fo tili i'ürcl" 




2;u mupt bi irat l'crfufen, 


(Sl; icf mi't aacrfdit rccijt terfa^. 




Scnjl Miffftc acferat fo bumni 


^abb' icf cn «Sdnip in'n X'icitc. 




5lä e^'fcn un a(S iMitcn. 


9lu fdjicvi'ten fe mi in't tojcrctf). 




2^ca tjäftc c! bien !DciiIer ©db, 


2)oa irollt'n fc mi torriren. 




2)cnn truffte nic^ tu llcHen, 


Ü^oa n.'oar fccn Stret;, boa >roar fccn ©ebb. 




Eenn fümnific burrf) bc giinjc 2BcIt, 


S^oa mujit icf crfcf?t re*t frieren. 




2;ct fann bi gcar iiidj fe^ilen. 


!tea gafct nifd;t aä ^aircrfc^Iicm, 




3ungf tifte joa un bäte !;ütfd) 


5cf fridn nid) moal tu brinfcn; 




a?cn Sdjnute un ton *i'cctfn. 


(2c fridjten mi mien 5Seen nic^ ^ccf. 




>§üt' fdjniir' bi man bien *l.>iuibcttin, 


Srnm mutt icf I;üt' '' ncd; ^infcn. 




Un morgen fnnni'tc locvcn." 


£)oa bad^t' irf bcnn in niicncn ©inn; 
®oa^t jü 8 bo^ all' noa'n ©algcn! 


1 (cu(|e. 






1 SKJtf^en. 2 cintii. 3 ein. 


1 i^r; nienneJIan,! (jefprci^en (»irt, ^eipt eS „ji." 2 ic 




1 Siijcite, fd)c(fii|e3 Spftrb. — Unter atrinäiiifl blfffä 


flucfte, tefa^. 3 ^er. 4 fein Slfefen, feine ubic Saune, 




iiebc^enS lApt man tic Jlintcc auf feinen Jtniccn reiten. 


nAirifitc (Sriüt. 5 }oAen. 6 J7crle. 7 ^cute. B gc^t i^r. 










/tluntart oon ©top-Wfticntiotf im ©Jicrbcudjc. 



193 



2Bat l;ct6' icf boafnc för (Sciriim, 
Witt ju mi ramm tu tutcjcn? 
Irt iä ni^ St'bfvmaim ficn riiujf, 



!Dct fiim man 0lni:rcnlicb«! 

3(f ging! noa ^uuS uii na^m mi'ii SBicf: 

5)ct ii'oar bct (Snb ton't :?ifbf. 



Jltimtrart uo« ©i'op - llcu^n^örf im ©^etrbnidje. 



^övt cä, 1 li'oat icf ju feien ^ n.'ill, 
^ölt 3 man no ■* cn ^itfcn piU, 
sffcflt b« 3?icfc ®oliat^ 
Itn tcr Um\( IDeabib boatt). 
©olintf), bft ircar cn grootcr OTcann, 
iTootict ttcar'n alle Siibe Dang. 

SE'calnbfen fien 33cabcr ivoav cf feen tlecn 
SDioann, 
.§e fäb: „bu fujl in Jtvi=ege goa^n, 
Sn Äri=cge, ivo be 9?r5bev bten, 
Un fet}n, äff 5 fj „p läu'i(^ « finb; 
9cemm cn'n n-ittcn ^iife nict, 
STft fc fidj llill'n ben Jjungcr boanut." 

Qlä ber .RenningE €uul bct L'evnca()ui, 
Süt Ije ben S^casib bet ftdj fcam'n; 
>§c fäb: „>Oe|le fon'n ^ctbeiimotti, 
2}et bu mi f^teefl ben Siiefen boof? 
Sdjleeji'n bcot un fcliirp com l'ä'n, <■ 
5BiU icf bi miene S^odjtcr gä'n." 

Xcafibfen trecft ^ \\i) ben ^^.'anjev can, 
9iDot>t: ,,>§erut, bu Ärie'rfdjmoaun, '■' 
üKitji 10 bu glifd) fe^ä ©Uen (angf, 
©all mi bo ne " ii'ett'u Oang." 
J&e nemmt bc ®d;feV'i> Sdifap)? S^liiber iu'e 

Suuji, 
(S^mitt fc ftti ujj'e 9läfe, bct et man fo ^iruuf^t. 

QJä nu ber groote ©fei boa loag, 
£)oainb fc ''^ noa be jpiem))' ümfac^. 



1 einmal. 2 fagcn. 3 ^atttt. 4 nur noi^. 5 ob. 6 tc« 
tcnbifl, Ictcnb. 7 am t'cicn. 8 jic^t. 9 Jtcic<if iiiiinu, reijrtl. 
JJricäcrSmann. 10 mijlc|i. 11 bci^ nii^t. l'i fi;^. 13 (Sc 



Jpeef em ben Ro^^ bon'n OiurWp I;eraff: 
!Dunberf(^Ia^j5erment, luoat fer'n SBaKet <3 bet 

3:re(ft 'n noa 't Soa'i-i^ lo: 
S^oamet li'oar ganj 3fvael fvot;. 



i^otie m «Ort ©öU'tt. *) 

•gottc jü, noa Oött'n, » 
2)er 5l>ree{ier fitt uv't göU'n, 
2)er Äöjler u^'c tunte ^wi), 
■§otte jü, noa ®öU'u toi 

SBoat fall icf bi benn treng'n f 
*}.»ee^.ierfoofe un .Svingeln, 2 
*)jleeVevfoofc un QBitttrot, 
STet fdjmecft unfc gvigfen goot. 



9fiingel, Sftingel Oicfcnfranj, 
@ett en *i>öttgcn SSoater ti, 
5Korgcn nnll'n Ire l traf^cn 
Sdjönc fdjnjarte ®ad;en; 
aScnn ber Äätel '^ ümmc fällt, 
gall'n tue aUemoalc um. 
Jliferifi! 



tofc, (Scraufi^, Änalt. 14 S,n|)et. — SOJetubic : CSvfä bculfd;c 
aSpltäliebcr, I. SBanb, 2. ^cft, Site. 37. 

•) Sicfc« fieberen to(rt gcfungcn, ivcmi m.in tic JÜnbcu 
auf feinen JJnieon leiten lapt. - 1 aiiti) „ÜJicU'n." 2 i'vetjeln; 
i«t. trinäla, bau. Jttinüle, engl, crackoel. 

1 »lt. 2 Äcifel. - »iclobie; 6rf3 bcutfifje SPolfälie- 
ber, LSBant, 5.4jc(t, Srtvo. 42. 



194 



/nuniart oon ©to^-tltucnSorf im ©Jctbru(J)c. 



^tnberf:ptel. 

Sl}ulf jänfcfcS, 1 foamt noa ^uus 1 — 

aSc tärr'n iif. - — 

Scr ivcn'n? — 

Sfr'n iDiiIf. — 

ai>uo fitt er tcim? — 

^ingcr't Striififon. 3 — 

Sßoat biiot er :^iiigcr't (gtrüfifcn? — 

jQt »jH'icft fic^ fn 58Iömiffii. — 

ar>c>iit tuet fr mct 'et a?lemtfcn? — 

.£>c flfrfjl't fid) cn jtränfifcn. — 

ffßoat tiiDt ov mct 'et iUaiififm? — 

jQt fivffVt fid) up 'et «SdjU'änfiffn. — 

QBoat buot er mct nv't Sdjiräiififcn? - 

^f jct't cn'c Äcrfc. — 

aScnt tiiDt er cn'cÄcrt«? — 

'ä ^ finget cn ©efangf. — 

9Be kngf? — 

3Be bf 3?nn!e langf. — 

*4>uleianfifc^, feanit nca .§uuäl 



<2ttK, 3u6f cn, * fufc. 

Suff, Suäfen, fufe! 
Unff 5Diutt'r iö iic to ^ufc, 
Unfe SSuat'r ii noa Vn 9?uf^ gegoa(;n, 
SCiK et »(tingefen cn SKäl^lfen '^ foal;n, 3 
'31 reclnen fc^onen gäljlcn, ■* 
SBo't Jlingcfen fann mct fpä^len. 5 
<£»/ fu, f»! 



£)Ue SOloann tvutl' rteb'n. 

OUe aHoiinn iriiU' rieb'n, 

lln I;nbtc fcfn Specrl); 

D\lt 8ru noa(;m Bifffnhitf * 



1 SRut'fijinJifitn. 2 wir biirfen nirtlt. 3 Shäui^Iein. 4 ct. 

I 'itucjiifti'cn. 2 53L',iclii;cn. 3 fa^tn, faniien. 4 ncH'"'- 
5 fv'itlcn. — SKclotie; (Sil'ä ttulfi^e SiolfSlitccr, 1. Sanb, 
5. ^cft, Sho. Gl. 



Un fett 'n oU'n SKoann boaruw 
X'fit 'n \o ricb'n. 

CUc ÜJIcann ivuU' rieb'n, 

^abtc teeu' ii.>iftf^i; 

Olle gm noaljm (strümpcntängf, 

®af cm Striimventiingc in te "Öängc, 

Sctt 'n fo rict'n. 

OUe a)loann iriiU' tieb'n, 
J^abbe fcen'n Jcem; ^ 
OUc 5ru neat;m Jjcmbenfecm, 
a)2caft eni en'n SPctretcem, 
\!ett II fo rifb'n. 

DIU aJ'Jcann ttuU' rieb'n, 
■Onbbc tecu'n Svcarn', 
jOUc gru noa^m Jgiarfentä(;n, 3 
igtidt cm bcn in be 3?fcn, 
Üett 'n fo rieb'n. 

^(te SDIoanu aniU' rieb'n, 
Jpabbe fcen'n «Sntt'I; 
Dlle Sri" nca^m 5i=eljlcen, * 
Älemnit cm bcn man! 5 te ügfen, 
Seit 'n fo rieb'n. 

OUe aJlcnnn tiniU' rieb'n, 
^nbbe fceuc Stetbcln; 
die Sru noaI)m Cmmcr •> oan, 
gtiilvt em ben cau be Seen, 
i'ett 'n fo rieb'n. 

Ode 2)ioanu >ruU' rieb'n, 
•Oabbe fcen'n äKocf; 
Olle 5vu non(;m Ungerrorf, 
Schmitt em ben iicr'n ^ Äüpv, 
fiett 'n fo rieb'n. 

Otle 3)Jonnn iruU' rieb'n, 
^(ibbe feeu'n <§oot; ** 
OUc 5ru ncal'm 'n $ifipott, 
®ftt 'n oU'n aJloann u^'n Äovp, 
Sett 'n fo rieb'n. 



1 Siciicntcif. 2 Saum. 3 .gatfcniabn. 4 äitiVlrt''"- 
5 jwifdjen. 6 Qimct. 7 übet bin. 8 Jjviit. — 3)icli>eic: 
Oll« cciilfi^c aicltsli««, LJÖaitb, 2. Jsefl, 3lto. 17. 



/«untittrtln itt ©tgcnJ von V}ött}en im ©Ipctbtudjf. — jnunBatt i. i. «cgciUi n. ^lt-|rityfi)5ci*c. 195 



Jltunbart in 'bcx^c^cntf vonWvict^m im ®tfevbvnd)t. 



>&epV, ^'cvv, >5oiibcrmoann! 
@).'canii tän irittcn <2d)inimfl con, 
Roa^irc ^ifii nca 9iif|}Diit't, • 
5ltt bt in a?ottfr im ۊmmfl fontt, 
äßränf uiifc 9};äc^(n ooc^ troat. 



<2c|)Ioaf, mädycn, iOfloaf. 

Srijronf, SOJä^cn, fdjroaf! 

a?Ur be 2:ieJ,n-c (Icct ccii g^oaf. 



Gen fcfcii'oartet iin ccn trittot, l 
Un li\u ni^ Wm% bdn titt 2 ct. 



car ntcnl cen a?u'r im tär fioatt' cm' 
U^I. 1 (gflgt fi be SBu't toan Ki Sdjüljn in 
bä ffnc »Act un bä lü;I in bä oanbfv %d. 
a?ii'r fucft l^^r cnn un Ut;l fucft Su'r oan. 



3Bär in't JRoa^'r fct(, fc^nitt 1 «pif^fn. 



1 SJtuflatt (ätttfwalM. 



1 lutijeä. 2 Uivt. 
1 Sule. 
1 filjiicicct. 



^Iltmlrart in tfn ©cflcnti ti^n ^it - gkty^hiäc 

bei ^xemmalbe^ 



2I0 id tiod^ fo ficcnc ivoav, 

Q(ä i(f iioc^ fo ficcnf xvoax, 
S)a fanb id nun iEreier, 
Un ai icf cn SSiJfcn grötfr luoar, 
IDa focft icf mir cne *4.>uttfiinnc. 
*JllIc Icnjc Üübc iroU'n recctcn, 
9Bo 1 minc SJ}uttf)inn' foU ^ecten. 2 
2)iribcribcrinne ^itt 3 mine jputt^inne. 

Qt8 i£ nu 'ne .§inne < ^abbf, 
ai5oUb' icf DC^ 'u >&cal;n 5 t,ptb'„. 
Q(llc Icnre Üübc U'oH'u ircctcn, 
5Bo min ^oa(;n feU Ijcctcn. 
.Sucfcrbcatiu :^itt min >§oa(;n, 
Siribcribcrinne ^iit mine >4>uitljinnf. 

5[ä icf nu 'n ^oa^n i^abbe, 
aBoUb' icf cd; 'nc ©nt' X}(W\\. 
5(Ue leire i!übe ii'oU'n ireeten, 
2Bo mint (inV foU Herten. 



1 teie. 2 ^«ipen. 3 ^tipt. i ;gtiine. 5 ^aljn. 6 ipfccb. 



(£,1)netterbenn Jiitt mine Qm', 
Jlucffrtoiitin I;itt min >öcatn, 
S;iriberircrinne Ijitt mine >4-'"tl^inne. 

5le icf nu 'ne (Jnt' ^abbf, 
SBoUb' icf c^ 'ne ©an« ^efcO'n, 
5me leU'c Sübe uioH'n irceten, 
9Bo mine ©anä foU |fften. 
Sange^aW I;itt be ©anS, 
Sdjncttevbenn l)itt bc (Snt', 
Ä'uäerbon^n ^itt min >§ca^n, 
Siiibcribcrinne ^ntt mine S}>utt(;inne. 

2(3 icf nu 'ne ®anä t:)abbe, 
SBoUb' icf oc^ cn Sc^cap IjcWn. 
5We lea-c Jiübe icoU'n tt'Cften, 
SBo min <Sc^oap foU r;feten. 
Sri^jpentravp I;itt min (Sdjoap, 
Saugelialä ^itt be ®ani, 
(Scftnetterbenn ^itt be (Snf, 
Äucferbca^n ^itt min •^oaljn, 
X'iriberiberinne I;itt mine *4>utH;inne. 



196 



/HunSait in »tt 6fflfnli oon ^djnitin. 



9BcUb' icf od; en Scl?ii'icn tjcbb'ii. 
5t(Ic Ictrc ?übe ircll'u irccten, 
SBo min (getanen foU i)(eUr\. 
®fllcntien fjitt min (Sdjaien, 
3:rifVf»travp I)itt min (ge^oa», 
Snnjjc^alä ^itt tc @an8, 
©(^nfttftbcnn f)itt be (5nt', 
Äucfctboali« I;itt min ^oa^n, 
2)iriberit)erinnc ^itt mine *}>utt^innf. 

'2lä irf nu 'n ©djivicn inbbe, 
SBoUc' i(f od) 'nc J!uo^ tjebb'n. 
Qltif Icii'c J!übe u. f. \v. 
®eUcnto(j (»iit minc Äuo^, 
OcUciiticn ^itt min ®cfca-icn, 
Sriv^-'cntra^JV {;itt min (gcfcoap, u. f. \v. 

Qlä id nu 'nc Jluoti tjabbe, 
aSoUb' icf od) tn 5iJcrb o ^ctb'n. 
*KUc \(\v( l'übe u. f. ». 
®cllcSa-crt(i ^itt min $evb, 
©cUcnto^ ^itt minc Äuo^, 
©cUcnticn tjitt min g^a-ien, u. f. a\ 

913 i(f nu 'n ipcrb Iinbbe, 
SBoUb' id od) 'n Jtncc^t l)cb6'n. 
QlUc Icac Jiiibo u.f. a\ 
J&c66c=rcd)t "^itt bct Änc^t, 



®ctbc§a'crtr) ^itt min ^Perb, 
©ellcntol) ^itt mine Äiio^, u. f. w. 

»Kä i(f nu 'n Änc*t ^abbf, 
SBoUb' icf 0^ en SBicf ^ebb'n. 
5lUe Icaie £übc u. f. \v. 
S^Miyan (ntt bcr »JJaun, 
>§ccf|"cIEnicf ' ^itt min SCBicf, 
J&cfcbe«rc(^t ^itt bct Änt^t, u. f. U). 

Q[ä icf nu 'n SEicf tjabbc, 
aSoUb' icf od) 'n >&uuS IjcWn. 
5Üle lerne Sübc »roU'n wectcn, 
9So min -Ouuä [oU ^cctcn. 
QlUcö uiiS ()itt et o&uuä, 
J&ange=an I)itt ber SHann, 
J&erffcitnief ^itt et SSicf, 
J^cbbc=red)t Htt ber Änec^t, 
©elbeoaertt) l)itt min l'etb, 
©ellento^ lutt mine jtiiotj, 
©ellenticn ^itt min ©dja-ien, 
JriiiVfi'lt'iVP ^itt min Sc^oav, 
l'anijef^atS t)itt be ®anä, 
adinettcrbrnn (;itt be Gut', 
Äucferboa^n l)itt min ^onljn, 
55itiberiberinnc l;itt mine S|3uttf)inne. 



7 ^acfrclmtfftt. — TOclctic: (ätl'ä teutfdjc aJolHlietet, 
1. »ant, 6. ^cft, 3lro. 7. 



^Iluntiart in t\ex ©e^entr non 5'd)U)e^t. 



<S^lfyap, fiinitcfen, id>loap» 

@c^Ioa^3, Äinneten, fdjloii^j! 
3)in a>oabcr l)i)t't • be €dioaV\ 
iine 3)Iobet fet^ in'n iRofengoairb'n, 



<B)f\nnt bat beflc (sibengoaru, ^ 
(sü^loaif), Äinnefen, fc^Ioap! 



1 ^iitcL 2 fi^t. 3 «eietnqatn. — SWclotit : (SxU beulte 
ajollälutiet, I. «anb, 5. J^cft, 9ho. 63. 



ISunidtt ii(c lüthctmack. 



IS9 



Ittutt^avt Hfn Mdinmavk. 



(Ü3pr bem ©tcttincr 5'tior ber ®tnbt Sprcnj- 
lülc fletjt fin fleincrncä Jlrcuj e{;nc Sufclirift; 
eine ^alüe Stunbc »reitet na^e am SBege fieljt 
mau ein tem erflern ganj ä^nli(^c3 Jlreuj. 
Ütcr Ijeite ge^t fofgenbe ®age.) 
SB Ulf. 

3Savra * JJrufen6arg , tre^t 2 tu ni(^ , ttat 
bit fiena'n Ärütjä tebü^H? 

Ärufenfcarg. 

(So tfät aä i(f ^üat 3 I^e6', fo ^ett all ^ 
lang bi>är*) De Sc^irebeutieb l)ia 5 en Srora ^ 
fienen Srcra bobt jipafen. aSeib' fin DffäierS 
iref't, be etn ^ia in ^J-^rcnjIcm , be änna in'n 
U^tlann. <■ 33eib' i^tWn fid) in lang ^iieb nicij 
fee^n. — £ie to ^renjloli) ^ett e^3 § all fien 
®elb be 9Ja^t uörfvciilt im fdnnitt \iä) ganj 
babrel^tlid) uf fien ^-'eäb un jö^t ^ flratfä übt' 
©tettinä £ealjr. >Oia an biffe ©teil fictt tie 
met e'^n'n tofonunen, — benn 't iä noiä^ f(^umm= 
rig 10 »rcpt, — un bat famm em fo rcdjt to 
^.^aß. ®enug, fe trecfen^ 5Bcib' Hanf un be 
Sßrenälc'fd^ fiecft ben ännän 12 bo^t. .Ru^m 
fünn em biffn noä) feggen, tro '3 ^e '^eeten 
beit nn bat "^e in SJ-ivenjlcrc fienen SBrora fjett 
fceföfen untllen, fo fiunv fe. Xoa fett be 
SPrenjloa met (scfrec!en f)üat, bat fe fienen 
leiBfaft'gen -Srora bobt fioafen fett, un fien 
©eii'iffen iroaft up, un aS be n.nlle 3agb, fo 
jötft fc queäfelbin 6e8 an'n (Sllingfcfen SS5eg, 
wo gvoab off fön '< Ävüfä jleit. 

SB Ulf. 
SBoir, woU, bat Äriifä f ef i* off oll feef n. 

jtrufenfarg. 
S\a jo, boa ii fe met fien $eäb flört, *5 
un fett fidf't ®enicf froafen. 

*) Sil« »cttomnKnfcc lateinirte r barf in Kr Oluäfttai^e 
nur (eife angcbeuttt lutcben; baiTcIte gilt ton ttm ange« 
wonbttn latcinii'i^cn • unt von fccm c. 

1 ®»Mtttr. 2 roeipt. 3 gehört. 4 f*cn. 5 ^itr. 6 Stu- 
fcer. 7 im auJtanb. « tirmal. 9 jagt. 10 tümmcrig, ein 
Bcnig mnfcl. 11 jit^cn. 12 antem. 13 toic. U folt^ 
»in. 15 geflürjt. 



©fn Ufamarfer iriU i* fm, 
25e 6at 2 ig trü un jlaf rf, 
Gfn lUamarter brofg efä ganj 
3)e aSrannenforger 5Kafrf. 
^at fleit oft in be SEeltgefcficft 
SBanb' UfamafrE oUefn: 
„2)6 Surftet H'urb fi^ uj) >&änb'n 

b r a g t. " 
2^atHiirt unf Q'arenjleen. 
6f S 3 ^ar'n be SPomma'n fo in'n ®luf^) < 
®i(f Sßrenälom togelegt; 
2)oa tamm be iaffte 5 grieberic^ 
Uft' 3olIerfcfe ©efcflecft 
@anj fefmli(^ feä ban Qlngermünn 
SBie 9^ad)t un S^eäfel 'ran, 
3>oa flciit'n fe uv'n €teanfarg « 
6m f ccf en (Steam an. 
!Dit waä bat trüe iTefen '' em : 
„yi\i fumm, wi (laffen iip!" — 
£)o(f >ra3 boa fie be 9ßoata)Jofrt 8 
23eät Sump be Ufa 9 'ruf, 
Un Q?rera 10 un gafcf ienen HoS, 
!De beefnten nu aä @teg; 
ÜKien Sanbofinb fucft 'n 2Kaftfgfoaf Wf, 
Un ii^efä em fo b'n SBeg. 
6fä iruU f e finfen met bc Safi — 
fbanV SHüjtung goar to fiaf rf — 
£)oa feäb'bea)(afrfgroaf: „fioaf jo fafl, " 
£u brogfl be ganje üRafrü" 
S'it gaii' em »terra '2 frifcfen 5Kutf — 
Jq( luett 13 jo^ luflt fe brögt; 
Un ball ging't lüg, bat trüe SSolf 
£'at funb fid; glieE to recft: 
„>§ia li SBrannenforg! fia SSraiinenfcrg! 



1 ttagft. 2 att. 3 finfl. 4 im Mugcnblitf. 5 er|J«. 
6 ©tecnbetg! «int ttinnS ^ot^gettgcn« Strajt icitb fcitbcm 
fo genannt. 7 3ti4ea 8 äßafferfforte. 9 UJer, ein gluf. 
li) «reitet. 11 fefl 12 njiebct. 13 weif. 14 ^ier. 



199 



/Buntart itt VcKtrmatlu 



Wi I;oa'ii 't mct bc 3JJfl(irt!" 

2)e $ommcr ging boarup obc^e^S, 

Un tti fiub trü un fla^rt. 



■,■ j,i 



©CA ufantrttffc^c fWeifcfned^t ^ 

lE?cnn id mi noc^ be liob i'ija fifU, 
5(S mi be Äö|ln ^ nod) tat gcU — 
UBcnn icf fo iilartcnfpöU Ijciv moaft — 
QIU S)eag cn (joa moat bcr^brafdjc.-ift ^ 
Un t;c bim feäb': „3iing', bii Ica^fl "J nic^ 
•Sd^ti'icnrjöbcn, gleir mi fi(I;oli(^!" 
SToa l;nü' id't icä) to trat no^ bröd^t: 
!lum ufamartfc^cn 5Hcifcfnf(^t. 

93nn ©^elmeri bca fatt irf i'uU, 

Un mfndjmcal nio^f icf't troll to buU; 

®ing cl}t bc Äojla 'iiit man 6lüä, 

©0 luaS't, nä iL'ir be S'fübcl Io3, 

De ÜRäfenä bun — mct S^ört un 3oo)), ^ 

2)e ncägt ^ irf jlnicfä in'n ©lur^v tctiocv. ' 

©aiu't ct;{ i'cäl MoW un bat mct Olct^t, 

ffiin bo^'n flramma ^ Sficifcfncc^t. 

5Kien Sac^' bafionf) ic£ allameifl; ^ 
ffiaatiOnoa Salin" met SScitcn reift, 
^cl)n 3Jiinfc^ fiinimt mi an'n äücagcn moal, 
Trnn icf (;nu muitä ''^ iwn tentcn bca^'I. '^ 
a3al!)liirig, 1^ jo, icf ö.HU't nicl; flriebcu, 
Zat bin icf nod^ to mengen *5 Sieben; 
£ccl; irca met ^iilitfc^ uu Stccf nid; ffclH, 
Dat iä fe()n ftranima OJcifcfnc^t. 

3ä bc Äallicb "^ mct gocbe Äoji — 

aSroai» Sdjinf cn un 'nc ©änfebojl, 

Un .Rcf' un aSotto im 'n bü^tig SSrcb — 



1 „SRcifcfncc^l" (tut t hinter lern f «jirt fa|l nii^l ijc^ött) 
^«ipt btr cfi mit Jtcrn nail) Scrlin fa^rcntc ffriife|ie gu^t- 
fncitt. 2 Äufler. 3 tuct^iicrründt; fca« „fiij" iritb fc^t 
min au«(jtfptiji^en. 4 Ictn(l. 5 Scirfc. 6 ns^tc. 7 im 9Ju 
jufammfn. 8 trAfliätr. 9 in tct Urfcrmatf fc^t fl«tcau4' 
lirt) in tiefet S3cttutun(|. 10 »itb. 11 l'crliit. ii fofort, 
fogUiil). 13 von clicn (liuunlcr. U auffa^cent, »ibcrfltc- 
t)cnb, fiöitit!/ unbAnbig. ; 13 mdni^cn. 16 Rebtt, Jtccb- 



a3uUfacft, »Bat ^ett 'n 17 kenn fö« ^Jott;? 
iTe 53ranntwin lunatlf* jo goa nicl; all, '^ 
S)ran ^oU icf mi u\> jicbcn Sali, 
SBBcnn b' 33ccr, aS etfcb,2o oft nic^ watböc^t: 
SDnt brinft fe^n (Iramnta Oieifefncc^'t. 

€c^affce2l uV'jJäf^^z iS'n goobc Sad^', 

S)oa i'ctafft '" »•'"' '» ft)"f" 2^09- 
giciii I^oogc mocft 'n^^ allenä af, 
2^e aicife 'rup un ii'crra''^^ 'raf; 
Un ircnn 'n fo t^on Soabcl fiia{)t/'^3 
WUt c^nen Svoafjn'-''» be ^'eär rcgiat, 
SBaat in Äamroabfc^aft o^t c^ä jfdjt 
SBan'n ufamavff^cn Slcifcfncc^t. 

©VutrfoTtevS " — ^c! bat ^ett nid^ Sflotlj! 
aJJet be äatjr ^i(äv ai iJ^ubeln^s grot 
2)e bögen imma ut be 5Bäg', 
<güff gift et ganj crbabvmlicij Sctläg'j 
(So foam icf't Oatcnä in b' Duatteär, 
JToa forg' icf iäbfl föär mienc ^tär: 
„J)e nic^ goct forabt, ^^ fiiabt o(if fc^ilcitt," 
!&at bcit fe^n firamma 9lei|'cfnc(^t. 

Z)xu\) bo icf vüm fviogniven goatjn, 

9Bo Ijoc^ bc Äoan^ricfc ftcix^n, 

Un irat et ^Ikäi geäiven bcit, 

Un ivic't met Jirieg un Unfricb' Pcit. 

3)Jcn^moaI geirt't Äricg met unö ornär, 3o 

.Rümmt unu fijnquobat^' gtabtfinb qucär, 

£ca ivaat be S^W «m 'n bäbcn 3'^ fltc^t 

w 

93an'n ufamartfc^cn 0]cifcfncc(;t. 

'4.'Iäfe^ir, — bat Ijett 'n in SSatin, 

STat ^?uVVcni>ölI, bat iS fo micn, 

3)c baierfd)' ^üfct, ^3 _ .Oimmcl un ^öU'! 

3Bat roart^J J&angivcfi boo in ilcn S^iJü!'' 



17 iat m«n. 18 isitb. 19 juffnbt 20 G]m. 21 ff^auif«, 
üunfijitaf e. 2'2 an\tit 23 mai^t man. 24 luicbtr. 25 f4^rt. 
2G läyern. 2< ®ruttf»«tct8 obct nutl) Sanbfrcäfcl« werben 
tie ben leierten Sanbtcben beaifetnben Sauern genannt, bie 
fitt ia\u btr fleinen Vfcrbe, brei ober vier nebentinonber ge« 
fpannt, tcbienen. 3n bet Uefermarf ift meijien« flutec ÜDei» 
jenboben. 28 Jtattcffeln. 29 fuliert. 30 ottentlid) , tilrt!- 
tiii; et ii ^ut ornar tdt, eS ift beute tt.ljt tuftlij) lalt. 
31 IteineJ.im gerinsfetJJ^enben einne. 32 ein 2}ipi6en. 33 bec 
lecui^tisitc Siauber. 34 brüllt, fi^reit; enälto ro»r. 35 Syiel. 



/tlunJart Sft Tithctmath. 



.'•■J;ii, 



ISO 



SCBfnn't oft o^f no(^ fo rü^anbss hjoS, 
•§c motif ft nagen 37 moal rcrtiraö; ^8 
Slo^ift 3^ ^ftt Ic, n.'ic 'n fo [cgacn v'föt 
2)Jct uiina aS 'n SRcifcfncc^t. 

e^a ^nia i(f b' HBadimcfif mct an, 
aSöa mi ilunb bc 5ppfauncn=a)iann, 
lln pöft un jlctt, fo tiict ^e funn, 
!Do(^ frcg ^c 't JTing atfliit ni(^ 'runn. 
„Sön-'/'JO ba^t i*, „tön.'!" — nn \>a^e u») 
Un rcU ^' ft 'raf nut c^inrn (£d)ut. <2 
„93roaii-o, trcaii'cl" ^ctt ntlctiä fegt, 
„Xat i§ cn firammn SRcifcfticc^t." 

£ocE) nnirt tili bat fajl cälrtl non^m, 

Xmn W finb ut 'n Zaxt ciliff ioam, 

Un nii, üni uii to ninlttftfcnn, 

®ü(l icf 'n l'äb in b' 5Dfi(^ fp^jcan; 

iTod) famni bc -gauptmann ncc^ tum ®Iücf, 

3)c lad^t im brcfjm ff QIU' tcvügg' 

Un ff ab': „J^c meint bat nic^ fo f^k^t 

<Sun ufamatff(^ä SJfifefncd^t." 

3S't Äoaii « tolöft un b' ®flb in b'Äatt, 
.gct'n b'^Pfär fid ro^t, ** un finb fe fatt, 
Un i(b' i(f c^t mi um un bimini 
0lfd^t cnblic^ fätigt runb tjärüm, 
So fö^J) icf Stuten ■^s feä (i^riftin, 
Toantft gfii't luflig nt a^alin; 
I'fnn Stina'n fdjmcdt te^n Sl^rij^l *''> nun nebt, 
Sü^tf 6aU ni(^ eötjrfn 9JiififiK(^t 

So leaii)' itf nii ^oai) in 3oa^ ut, 
Qlrfifib' un fcin gftrü be SSvut, 
Un bfiiE', irenn't i^tenä <7 \'\t ficf boa^n, 
aTiiiei)! ''''* all'"' e^ir be :5ru30 to jtoa^n. 
>&e6' icf 'n gru, bit'n 5' »vofc^t un ^Jtü^t, 52 



36 rfi^rcnb. 37 neun. 38 tciTc(iv(. 39 qftTiittt. 40 »ar- 
te. 41 riü. 42 tj9 ,.frt)" wirB fc^t milt a«äiiefrrort!cn. 
43 JIctn. 44 flcruM. 43 tine 2lrt ifficiptrcb. 48 4<cärcf 
Irüb; im .ijavcllanb faiit man-. :§alii'art)tttn. 47 iriicnt. 
48 SDüt^acli«. 49 f^cn. 50 Srauunq. 5l bit cinfm. 
52 fiidi; au.l; „vrii^mt," tcfcnbcc« vcm 'Muebtjfern bcc 
Strümvfe qcl'taui^t. 



Un bie 'n 6äb uj) Ovnung fii{;t, 
So tin un fclienj' icf bu66elt ää^t 
(Fn ufamatffc^ä SReifefneii^t. 

S:inbctipiel. 

'^ctr. ^iiregänefen, fummt to ^u?! 
Oäuädjen. 9icc, ivi b.invcn nid,'. 
<§err. aBofbÄr? 
®än6d)fn. g&Ir bcn 5GuIf. 
>Öcrr. 3Sat ^ctt ^e ju to J^eebcn bccifin? 
@än8(^en. J^c l^ett unS ffn 5>ott fuU ®rütt 
Unflaten. 
^err. ®o i groot? 
©änSdjen. Qiä cn SSrocb. 
^crr. IBo lang? 
©dnädjcn. Qlä en a?anf. 
vgtrr. aSo iö a bfnn? 
@än§c^fn. >§innar'n aSarg. 2 
^frr. 9Bat bfit a boa? 
@ ä n 3 dp e n. ' -§e ^\Mt ficf cn SSIö^mfon. 
^fvr. SSat bcit a nift bat a?Iö[;mfcn? 
©änSdjtn. ^e flet^t ficf en Äränjfen. 
^evr. 9Bat bcit a mct bat Äränjfcn^ 
® an Seien. >§e firöpt et ficf inj't S^nMtijfen. 

>§err (ntfrfllvinber unb laiiler fv«(^tnb). ^>irrr= 

gänsfcn, tummt fdjivinti, fc^irinb to JQui ! 

(Xif S'anSctcn laufen bann bcm .§enn ju, unb bct in btr 
aftiltt fic^tnbc SBcSf ^afitit fic^ (Sinä, baa nun bcn SBcIf 
malten mup.) 



©bcbä'a, bu Iatt(|c 93ccn. *) 

Obctäa, 1 bu lange a3cfn, 
iBcnnia 2 ii.hU|1 bu n'edjcn feen ? ' 
3ä}fnn be Slcggcn tiep iS, 
Sßenn be a3agcl piep fdirit^t, 
aBcnn be gälc a3aan •• faU'n 
Un be fiilii'a'n 5 Säpel " fc^aK'n. 



1 itie. 2 ^intcc bem S?ttäc. 

•) Eitfcä Stcr(i;licb irirb in ß't.im^cU) in btr Uifirmart 
(lefunjitn. — i Stet*; ccrfll. .§L'lfl«inif(i)e Sitber, Seite 53. 
2 wann. 3 nje.i jieljen. t lie flelten Sirnen. 5 bie filber- 
nen. 6 ?cjfel. 



Sitmeni*, (Sermanien« SMtetftimmea. 



17 



130 |Uuntiatt in ticr (3(jcn)) von ^(rin 


-^iitj bei 3(ljti(nid\ an ti(c ^nod. 


^llimtrart in tfev ©e^cntr ooii ^icxn-ßlwt} bei ^c()tre- 


nid\ oit \kx f)a\)cL 


2lö icf moni cn rifct ^J^dim iva§. 


2a fröj'n mi aUt Ifcli't SübftnS: 


Qlä i(f moal cn rifcr 3}iatin »ra?, 
Xii feft icf mi tm -§inn. * 


„Wo [;itt bann bin Sc^oap?" 
5'rii?vcltrp)>)) l;itt min Si^oaj), 
Srärant ^itt min ®änt, jf. 


„«ll'o l;itt '^ bann binc S^hmV 


518 id moal cn rifer aJJonn wai, 


Siid'\n't=<Bxmn ^ iiitt miiif J^iinn; 


2a foft icf mi cn gd)ivicn. 


iHu ni TU viiin t;itt niinc ^uitl^inn. 


2a froiyn mi nllo fccivc l'übfenS: 


*jlä icf uienf cn rifcr SMann >vo§, 
£a fcft irf mi cncu •6>oa^ii. 
3)a fri3C)'u mi nllf Ircire Vübfcnä: 


„5Bo l}itt bann bin Sdjn'icn?" 
SripVfltricn l;itt min Sdjirieu, 
S'rippcftrojjp Ijitt min «sdjcny, ic. 


„®c t;ift bann bin ^oa()n?" 


Q(8 id mool cn vifer ÜJ?ann 'wai, 


.Stefdbcnfcn t;itt min -§oii(;n, 


2a foft icf mi cn Jtalf. 


ÄicfMn't=(iviun Intt minc •&inii.; 


2m fröij'n mi alle Iccire J!übfen§: 


Diu ru vii rinn (litt minc ^«icfinnn. 


„9r>D ^itt bann bin Äalf?" 


5lä icf mcfll cn rifcr Slfann »rciä, 
Ta füft ict mi cnc (Int. 


Srctt=mi=^alf Hü min Jtalf, 
S'rivVftoien l?ilt nun Scannen, jc. 


Ta frijg'n mi alle Icm'f Siibfcnä: 


9(8 icf monl en rifcr Wann iva8, 


„*lBo titt Wlnn biuc (vnt^' 


2a foft ict mi cncn 03. 


Sc^nnbbcräbäbiint l;itt mine Pnt, 


2a fri>c)'n mi alle fccn'e Sübfenä: 


,RofcIb(>nl}n tnlt min J^ioaljn, 


„32o ()itt bann bin 08'?" 


Äicf=in't'2).nnn t)itt minc ^inn; 


9}ot(;('rofl l)itt min £)8, 


3Ju vu ru rinn (litt minc Sliirfl'inn. 


8rctt'mi=l;alf (jitt min Äalf, jr. 


9lä icf menl cn rifcr 9}iann trciS, 


9(8 id moal cn rifcr iWann lra8, 


2)a foft icf mi cnc ®ani^. 


2a feft id mi cncn c^Tncc^H. 


2a frö.Vn mi nKe Iccnc Viibfcn«: 


2a fiöj'n mi alle Icove Vübfen8: 


„aOo (ntt bann bine ©nnä?" 


„QEo I'itt bann bin Äncd;t?" 


l'nn.itaia Ijitt minc ©anä, 


^ctbc=rcd;t " Htt min Änccit, 


(£cl;näbbcräbäbänt f'itt minc Ont, jc. mie rcr^r.) 


9lotl;trofl l;itt min Oä, k. 


Q(ä icf mcal cn rifcr TOann \tni, 


9(8 id moal en rifer SSann n-aS, 


3)a fpft icf mi ciicn ©änt. ■• 


2a foft id mi cn 9:i>icf. 7 


2<\ fiöj'n mi alle Ucwt Sübfcnä: 


2a fiöä'n mi alle (eeire Jfübfcnä: 


„3Bo l;itt bann bin ®änt?" 


„"Ko l;itt bann bin 5S?icf?" 


Jräränt Ijitt min ®änt, 


SicbL'crbricf 8 Intt min 5Bicf, 


l'anjfialä l;iu mine Öan^, JC. 


^cbbe-rcd^t l;itt min Äncc^t, jr. 


518 i(f moal cn rifcr ülJnnn \vaS, 


918 id moal en rifer OTann tcaS, 


2a foft icf mi cn <Bd!ea\\ 5 


2a foft id mi en Äinb. 


1 imnt. 2 njie ^cifit. 3 (iliid" in baj Sfinb, in bit 
©finbc. 4 ®4nferl(^. 5 Srtiaf. 6 .^atctti^i, «Rei^t^attr. 


7 2Bti>. 8 3fiti!(rtrti6. — TOflcbic öcf« btutfrtie fflclfs« 
litbtt, 11. S>anb, 3 .ötft, SRro. 50. 



/fluntiatt icc Pricßniy. 



131 



2)a fr&ij'n nii alle Iccli'e Sübfenä: 
„SBo fiitt bann tin ^inb?" 
©c^ättcding Ijitt min Äiub, 
ÜicbDorbricf I;itt min ®icf, 
.§fttc=rf(I)t Intt min Äncdjt, 
{Rot^trofl tjitt min Oi, 
5rett=mi={jalf {jitt min JTalf, 
Jrippcltiicii '^itt min gd^ricn, 
Svivipcltrcpp fcitt min 6djoav, 
!lräräiit liitt min @änt, 
Sanj^jalsS f)itt nunc ®mä, 
«Sc^niibbcväbäbänt Ijitt minc 6nt, 
Äofcltoatjn 'fjitt min ^on^n, 
J?icf=in't='2vinn tjitt minc ^linn; 
3}u rn ru rinn ^itt minc 5)3icfljinn. 



^ihhe, iibbc, iihbe, (Bauhfen. *) 

(Si6fcc, fitOc, fitSc, ©äuOEcnl 
ücat nü tat ftcinc Slcuttcn 
®oot nf gca^n, geot af gcnljn, 
aJcö np bän legten Äncafcn. * 



^ott ifi, t)ott iü noa bc 3)?oa'n, 
Äarcl 1 ritt n)?'t göU'n, 
Qlnn' Dürt ■^ «^ i»« t""'« ^"^z 
^ott iü, ^ott jü noa bc Wo'i'n to! 



•) Siefe Sl'frfc weiten ücii bcii .(tnattu (icfimgcii toiui 
SH'flcrfcii bec Siinkc »on tcn SScitenjttciäen, ncvaiiä fic 
fii^ >)<fcifcii madjcn. — I .Rncd'cn. 

1 Jlarl. 2 iliina Scrcl^ca. 



SOlöHcr, SiJiönct, Sölortlcr. 

SSlilUx, TlHUv, 3«calcr! 

S>c SnngS fcpcn 'n !r>cnlcr, 

3)c aiJäfcne 1 fcflcn 'u 2)utfii=Xrc(f, 

£)än fegt nie ^ met b'n Säeffcn lucg. 



SBut;Iegän§fcn3, foamt to >§uii§l — 

ffii bärt'cn nici). — 

ffioför? — 

g-or biin iBuIf. — 

üBü fitt ^ä bann? — 

>£>inncr bän Serg. — 

©at mocft (}ä ba? — 

>§ä mörft fid/t aBcjjcrfcn fc^arj.!. — 

5ßnt a'iU I)ä uict rät SDJejäcrfcn bcf;n? — 

j;-iä U'ill to -öürtjüeb goaljn. — 

ÜBnt U'ill I)ä to <§ocIjtieb boljn? — 

gieofd) un a?rcabc f;cafen. — 

aSnt null l;ä met glecfcl) an a3roabe bo(;n? 

3n 'n 0loof ^ang'n. — 

5Bo groct? 

%i cn 33rob grcot. — 

ai'o kngf^ — 

'iU 'ne ganjc Sanf langf. — 

3Sul;lfgän6fen8, fcnmt to ^nuä! 



I >I!tao(j;cn. 2 mau. 



Jllwn^atrt HfCt pxu^mt}. 



^0 unfeit gnäbiflflcn ßro^n^rtnjen 
fien'n föcburtöbag. 

3t tun cn SButjr, f;eö nic^ jlobcfjtt, 

Un't aäijfiilefcnt i oi,t nii) Ic^rt; 
%i, 2 rcat \l fcgg', bat mein' it fo, 

Un ^öf)b' tili, bat if Unrecht bot;! 



SBänn b'Sunn fo iva(;rm an'n '§4nimel flei^t, 
Un inaoft, biit *J(Uenä got}t gebei(}t, 

©änn bcnf IE: „®o iä affcraot 
Hilf Äönig oT;! mit iRact^ nn Sool^'!" 

SBAnn b'Cobenbjlärn xtäjt frünblic^ glimmt, 
%i — unbäfe(;'n3 fien'n 5tffc^icb nimmt. 



139 



inuntort Set ytitoniu. 



<so ii-ärb mi gaoc to >rccf ^ to Sinn: 
3f tcnf au b'ijnäti.jfi' .Röniginn! — 

2^0^ tümmt t;c tänn aS 5K c r g c n jiärn, 
STänn frcir if mi, un fcl;' am gätn; 

So fc^ön, ag ije an-n^äiren-i fa'äwt. 
So fc^ön Sc nu in'n J&immcl läivt! — 

S:e üJJoont tri^t öon be Sunn ff" ^'(^t/ 
Un fd?icnt bamit, un tfif}t fic" Sl^Iif^t; 

J!ul;m rüft'l fif t'Sunn, to Scfct' to goobn, 
So fü^t'u 5 b'jKacut) au'n ^immcl jiaof;n. 

So iö't mit *ilm, >§är Ärcl}n))rins, e^t; 

S^c bcnft un bcilitl — tätmaoEt 5lm fIoI;t, 
^'ät >§e al 6 traoiv rcgc^rcn fann, 

äöänn iBacrä ^fcggt: „Sang' nu man ^an]" 

'Jld, gnäbig' >§är, tct;öffc' 5lm öctt 
^acx Äranü;oit, Äricg un Sorg' un 9]ot;tI 

Un a'äf 9 ^e, irnt ^>a^a unä iö, 
2:änn c^irt un Ict;n't i" 5lm't l'anb geiriS! — 

Un gd(;t bann idncnbu'oH trat fcp, 
CRiHjt fit ttiol gaor bc oU' Svan,of, 

So jiaotin U-i all' aäbr «Oncn 2JJann, 
Un flul;fcl;cn, 12 u'at'n '3 flul;f(^cn fann. 

SäiiMC^iri unf Sprcufiifc^ iicnigä=,RroIjn, 
Un bän ©ott rc^^ up uufcn S'rotjn, 

Ze unä rfgcl;rt mit 6l;r' un Soff, ** 
3S un§ \o I((;ir, " aä •§u('ö un >gioff. — , 

SJlu grüjj' >0f "cd) Sien Srnu ->>ii mil 
Sc iä jo o(;£ cn aJHnfd; aä ii'il 

Sn'florji iä Sc ft^ön un flolif bato, 
5U, — JtroI;uprinäcffcn müttcn't fo! 

Dr. X. asittc d. a. 16 



1 Sü*trltfcn. 2 attt. 3 ivtit^. 4 .^iitinifl. 5 fic^t 
man. 6 f(tcn. 7 Salcr. 8 nur. fti. 10 liebt. 11 ii- 
jltnMoi). li tlint trcin ftblaiicn, um tcffcr ju forfcrn; 
„fiuljftfccn" ein HcHin.ii*aiU'tcu(f tcr alten meupifiten JIrie» 
fler. 13 Kai man. 14 "pb. 13 lieb. 16 auij al« See- 
fajyci »on (Sceii^lcn in ^d^ccuifi^ci: (Sfradje bclannt. 



3tcijaoI)rötPunfd). 

3\a, $!ü()b' I bat Saotjr i§ nu täOi, 

©Ott Soff un Sauf! nod; läivcn iti; 
Un äöirä unä fdjicnt b'Sunn noc^ ^cU, 
Un b' Stärnfcnö tlicfän * flacr un grcUI 

Un i'oorä 2 Slloonb bli'.n ol;f nic^ ut, 
3?i-[i*djt jo oft bc (fal>r', 3 ftcn 'JBrut, 

Un i'djicnt up "EootÄ, * SBifd; ^ un Steg, 
Un lüdjt't unS ä'JJJaAtä up unfcn fficg. 

Ci()t b'lct^rcä ©Ott iä r5I;rig nod^ '. 

aOi fcljn -ilm nid)! — .§c fc^cntt unä bo4: 
Xät Vidit, bc i'uft, bat 5ü(,'r, bat ^rcbt, 
5)ät a}flj, bat ©ras ; — U'at bann yacr JIol;!? — 

Un Äinb un grau fiinb votl; un iritt, 

Un ^clpcn unä ti b''^lrtcit mit; 
Un 51.!ärb un M.o\) un -^uub un '2111' — 

3! jcrä ^ bcit;t jo, u-at I;c fall. 

Un unfcn Äönig, bc — l'cbcnfti — 
ajäör Jlricg uiiiS ivaol)vt un Sräbcn 
fdjcntil 

^c (jct ficnSSIo^tun Säiucn itaogt, 
Tat bc granjof' unö nii^ mcl;r plaogt. 

£ic rcblii^' ^är! — ioü§t >Oc't man 7 all', 
.§c 6rij*t irot män'gcn Sd'clm to ßall, 

2)c un',>äfd;aomt bän alnnun -Diann 
3)Ht Sxtcn trctt un — grient ^ am an. — 

„®ia, Ictjivä ©ottl loi Htbcu £i, 
„Tat fönnc aSog^cit lodf ' ^ aäfci ! 

„©is, bat unf i'anbcäsacrä traou) 
„Tcl'.iognärä 10 un 3?cbrügää n flracf'!" — 

23i Vd'bcn Her, — it ivaä jo ii'ict! '^ — 

Siii'aoljt nod) bufcnbgol>tc 5ict! 
'I giöt Wnnn, 13 tuo't tSit fdjU^tä jlci^t, 

5U't~ ©Ott fit ZanV. — in «I3rcupcn gci^t. 



1 filJnjen, fdjeinen; ^ctt. bliikm. 2 aJater. 3 Gebe. 

4 SSafiec. 5 üiJicfe. 6 3eter. 7 nur. H I)obniW anla*t. 

9 fei. IG Suäncr. 11 aJcttuger. ii »cit. 13 ei .jitbt 
Santet. 14 befftti'ä. 



/Buntintt itt ^Itmtttli. 



133 



^Jlc, nc! iri tlietcn ^icr, im fünb 

fDiit ©Ott tcfräbcn, aä cii Jlinb 
3Äit ficncn le^U'cn Sßacrä iä; — 

SBi fücniicn't ct;tl bat ii gctriä! — 

Arilin ivünfdj' iE nif6! — Sffii ^f66en't gotjt! 

a3cü.'ac(;rt uii5 (Sott öäör Ä r t e g un 91 o ^ t, — 
Un bcätct't *^ b'gnäbigfl' Äönig noc^, 

(£0 juljdjjcn tt'i: „Uttf >&ar lürc' fjvd)'." 
Dr. Ä. aBitte b. ä. 



'Kien goI;bc ^är, ^e bat nii tt'ol, 
3)ät't no(^ ettSe^bTen maotcn fol; 

3lS, 2 If^trä ®ctt! it fann't nid; mc^r, 
2)änn't OUä ^ brüdt ini gacr tc fe^r! 

3f gae^ in't sci)runfäö6'iitig|l Saefjr, 
Un Ijöl)t' un ficf' 'J nic^ rtc^t mc^r tlaoxl 

Of)f 9tcl)t un Sorgen Jjtaogten mi, 
Un fujaore Äranf^cit ttjaä &o6i! 

Ql^«^ ^lU! — bat ü't 5lm fcggen mag; — 
3E mufl pft nifö öan'n i^ellcn 2>ag; 



1 Jgicrauffictct. 2 aitt. 3 alter. 4 fc^c. 5 ft^njafetc. 



Un törräf 5 oä cu 2)äümflf;nni5, e 
Un füfjt' un tt'fl;nf, un fluc^g UjoI 
9<i"5l — 

>§c meint', if fet;g ucc^ rüflig ut, 

Ut fertig 7 ujf^rt uüc^ lang nic^ rut! — 
3ä 1 :^oI;r 8 S^e ^äbi aä)t 3acl;r mi fe^n ! 

iDun u:aS if fünf noc^ up be SBet^nl 

(Sn SeH — toaS mi man Äleinigfeit, 
Un bod) :^et't 3ung un Olt oft freut! 

U}3flunS, « at}d; ®ctt! ie't nic^ mefjr fol — 
3f bröf^*, — aä'fio Weg' man" @|)reu 
un ®tro^. 

3)rüm ne^m' ^e frünblit^ fo bäte^tr ; 

iWet}r nS-n i'^ :^et, gi!?t man en !I)e{)f! 
3£ fnjär't ':!lm to ai e^rlid; SJonn: 

3f gab mi iWöt;, fo oäöt if fannl 

9iu griig' ^e grou un ©ireflä no4! 

— <Se mijx'n mit mi fo le^relic^ ^^'aeüj; — 
Un rov't mi ®ott, et;'r ^e't ^a^r bac^t, 

®ou)ünfd}t air2)ve mi:„®o^be aUc^tl" 

©e »It SBitt. 



6 alberner JWenft^. 7 feiljjia. 8 ^atte. 9 lejt, jur Stiinbf. 
iO ater i(^. 11 nur. il als man. 13 lieteopU, frciinHit^. 



JWuntrart ^^x ^Umork. 



©cfabbernl nu moal titc^en jliUI 
ÜJoni ollen Sriß, ben Jlöiiig, ttnÜ 
3(f ä""*' ~ "''i? bummc OJcbe föl^r'n, 
3i mütten man 3 uerpänbig fjör'n. 



£c olle 5ri&, SPotS Sdjlog in't ^uu8! 
£ät iraä en .^lönig aä en £uuäl * 
®root i'on ©eflalt iroar tje jufl nic^, 
iTät ®roote fatt am innerlidj. 



<£icn 9{c(f un ®amä un (£täte(voar 
aSaä oef bat 91ic'fte nid) L'cu't 3oa^r, 
Dft feef bat Unnetfubber ruut, 
■SQi fa(^ brüm boc^ aä Jtönig uut. 

Sien SBünfc^cI^oot nmä oot fo fo, 

©ien Äriicfftoct pa^te gaii; berto; 

!£o(^, fpracf ^e mit ben Ärücfilodf roat, 

Jpem 5 fe serfluc^t Slefvect gcljat. 



1 alte 2 jcftt 3 i^r müpt nur. 4 3>au«. S Jätern 



134 



/nuntiart tcc ^Itmack. 



Un ircr con am cn fdjarp ©ffidjt 
951 bumme ©triff in Uiiiiiieals trcg, 
£fm ii'aä, ai irenn be 331i| am fc^töß. 

Jcet ^e [icf u\) bc Strcat ^ mcnl ff^n, 
Sß3ii6 Jtlfiu im ®roct fünf np tf ^ccn, 
3)Jit SndjlKÜ „■§0* Icfc' a>enbfr 5ri(}l" 
Un in be Suft flog >&oot «n aihi(}. 

<£ntt I)c to $cer, 7 bcnn ijcm be 3ung'n 
5ln !?oom * un Siigcln ficf gcfiung'n. 
„2)eSdjimmcl fc^lcitl 3"ng'u, fel;t ju 

törl" 
SHup Sri^, — benn gnng't rcdjt bunt crjl ^tr. 

<Bo wai'i am rcd;t. ^c bac^t bi <£iet: 
Sföü't «ßolf judj^ei't, iä goobe Sieb; 
^ät friintlid; uns bcnn tcgenirf't, 
£ran \)<\i ficf DU uu 5ung crquicft. 

Uj) 93orne^mfin fnmm am nifc^t an, 
>5c fvratf mit bcu gcringftfn ü)Jann, 
Un Icct ficf in ben Sa| nicj; fJer'n, 
^ät flUeS ficne Äinnci leecr'n. 

Ql3 en getrüer SSoabcr gaf 
^f böiil ficf mit bc äL'inl'fdjaft af, 
Un funb l;c UMt nic^ rcd't noalj Sinn, 
STcnn fo^r cn iTunncru'abcr brin. 

'UW Soalii- Icft t;f bc in^fcr brcng'n, 
2)c -3icntl;§(;crrn mufUcn OJ.itnung Icng'n, 9 
Un itemi am irnt Dcrvrubdt \i\\i, 
Z)oa fdjrcff be Tiui-cl glicf bcn ^J-'^ip- 

!t>e Jlifi» uu JlafJfu u'iMvcn suU, 
2)0^ Ingg bot ©elf am nid) ai 'JIM, 
dlä, tlöglic^ bracht J;f't, fo un fo, 
3)en Unnevtl;üanfn iräbbcr to, 

(So fcfV' bc Xcalcr I;cn un ^cr, 
(So ivu^ <o be Schlafe allbäglid; mcljr, 
T:ät (Sdjulligfin KaS ni^ ficn (Sitt, 
2)ca fnabbcrn" bc Sntrcffcn mit. 

Un ii'cll be Ricnb am in bat fnnb, 

>§e wai Dorti'cg aU '-' bi be >&anb, 

(Trum I;ät ^^e in be .<lricg§gefd)idjt 

S}(n SRoanun „9icabct Slinf"'^ gefrigt. 



6 ©träfe. 7 ju iPfttbt. R 3aum. 9 Itgen. 10 >vu*«. 
11 lauen, nagen; ^oU, kntbbelcn. 12 fi^on. 13 Slaitbat 



(Sn I)artcr Jtrieg ivorb angefpunu'n, 
ajom 5f)ron foU SSoaber 5ri| krrun! 
Uu Icetcn fc'n ai OTarfgroaf floa^n, 
iüccr am noc^ gvootc ©noab gcboatjn. 

3ii, goobe EJJo^t! 5rig li-a? nid> fnul, 
>§e ii'ifdite 3fbfn ijbct't 3)hiul; 
3)dt Jlrifgcei;anba'ftf ira« et juft, 
aSo gri^ ■^ß" fccnen (g^oap ivat itufl. 

ffi«8 cot be Sienb teinmoal '-i fo flarf, 
S^ät cflcmccrt t)e man cn Cnarf; 
Soabrin tcrlcct bc olle 5ri| 
(Sicf UV ficn SBolf un fienen SBig. 

Un rcop ^e bc (Salrcatcn an: 
„Srifdj, olle oung'Sl nu bruv nn brau!" 
'4.'ote (Sc^ii'cnjclcnj ! bcnn tvaä't en SDcinj, 
2:0a fcleef feen Äow, fccn Änoafcn ganj. 

©aä moal in't i'onger tnafft iiiot^; 
Jen Ifjtcn "£d;hicf, bat Icjte -ißroot 
<§ät Srig gebellt n'.it bcn ©ranbccr, 
'Jlö U'cnn be ganj ficn jlamrcab ii'ccr. 

3Baä ben Saboat bi fc^Iimmen Äroam 
3)e lufl'ge 2)!ot^ moal ii-ot bencat,im-, 
IDenn bloop l;e uv ficn 51cutvou'fl;r, '5 
©lief gung et, t;ciffa! vuub üml;fr. 

So Ijät be Sicnb am nid) en ^oav 
©cfvümmt in culle foäbcn 3oalir; 
Uu ai be Äamp to C^nn iä ii'cfl, 
(Satt Scber in ficn oUet Sicfl. 

3)ät fegg' icf l)icr: fi^'n Jlönig ai 
!De cUc i5ri^ i^on *l>vuf;cn ivaij, 
33 ncdj nid) ucfl, un tummt, fonroa^r! 
91id) »i'öbbcr in mänd) S^ufcnb 3oo^r. 

£rüm bicf6ol)n ivill icf bruv, >i'if ^"*/ 
So bcrc^ micu S.'cbcn alle ;5icb: 
2)ät a3oaber Sri? mit mi toglief 
•§ät läii''t, — joa! bcamit bo^ icf birfl 

Un fümmt ^e mi — ii-cnn't ®ott gefällt — 
(Entgegen moal in jcnne QT-elt: 
>&od) fd)mieten u-ill icf micne Tlü^, 
a}Mt 3ud)^ei! 3u^Vil ©oaber Srifel 

SBil^elm Ccincmann. 



Slinf, tefonter« itutbe griettiifi »er (Srtpe vcn ben Saucm 
fs genannt. 14 ie^nmal. 15 Slctc. 



Jllunitttt tn ^ItmotA. 



3uc^f;ci! >§od['ticb im ^oc^ticb iä t;iit! 
Jtifft bc fdjiiuicfc a?nuit tiionl an, 
Uli teil brnllcn * sprüi'anni^mann, 
®at fc firf fü f^frgiij fci;iiütfin, '^ 
Uli mit Süfr-£)gcii flütcrn ! 3 
Sc^nütcrt, flütert frifcö brup in, 
SBnmtlül) iiiüttcn l;igig ficii. 

3udj^ci: Ciedjtifb un §cc^ticb i« ^iit! 
•Öcil ivat bc .'Trumvftcii frfia(('ii, 
Un bc Spiiltifvbüfffn fnall'n; 
5lUe modtn trcrft * bf Jlöfifr, 
Sngrfcijnct Ijät bc Slirccflcr 
«giaiiä un ©rcftcn tu bc 5ru, 5 
^nnä un ®rcct ficn Wann un gru. 

3ud;^cil ^öoc^ticb un ^od^ticb iö l;üt! 
Schlag! )"c trcng'n unä nll Ijttti 
ITcn fav'tontcu -Ocrfchic 
©tief mit Saiibfl « i^tcrjucfcrt, 
Xät bat J&crä im Sicirc ^.nicfcrt; <■ 
Uut bc WlüUx ^lifpcrlingä 8 
Cö)5t bat SBcntcr rc^tä un linfS. 

5u*^fi! ^cdjticb un Jgodjticb iS r;nt! 
Jv[üiiH.'C, 9 mr(ir aä gufifn tief, 
l\\> bcn ä)iflnn cn tirintig £tüff; 
i'flcftntärcn, 'o ©djirirnctrenbcn, 
5(ctfdj mit fiirc >-erö(; gcfc«bcn, 
Jtoefcnii'frt •' treib nvgcpacft, 
Tat bc Scafd ^.ncvt '■-' un fnarft. 

3uc^ticil .Oed'ticb un ^cAticb ig (;ütl 
3?ffr un a?ränn\ricn ninb üinr;fi: 
Sigt in Hunnen an tc (5fr. *3 
2Bü be ^riSgc löbbig ircrrcn, 
5^ruuft ft gear fccn Wnuliivfrcmn; 
iHiit bcn Sfcfcl man <i gcfhu'Vt, 
grifdj »i'crb irnbbcr tull gctapjjt. 

3u^(ifi! >§cd;ticb un ^odjticb iä ^lüt! 
SBör bat gräten, Sfia^j^j an ^Jlni>p, 
3ä to fc^n bat Sifdiboof fna^.'^: 
5S?er fann iroU in (Scneu 2)?oagcn 



135 



1 fct«a= bi(ftt, fcfl.fcn fe/itm gleift^, runb uiib fldfi^iq, 
txtt und fnfi*. 2 fuffcn. 3 firt) mit tocirtjcn eatficn mit 
ert;ncc, .Rlc^'cn u. f re. tcmtrfcn. 4 jictit. 5 Srauunq. B 3ic^. 
jurfft, üiulictjurfcr. 7 f cd;t. 8 taf* öintcrcinaiibtc flicjcnt, 
firfmtnb. 9 JJlcpe. 10 gttacftne Simcn. 11 J?u*triiD«f. 



5(tl bc ^cdjtifbägeatcn fc^fcagcn! 

^od) wenn ii-i gcmöt(;Iid; fau'ii, 

Sctt ficf fc^on irat linncr i» (•d;n'au'n. ic 

3ud)^fil ^oc^licb un >§prt;tifb i8 t;ut! 
>&i:rt bod) be '-Bruutmuttcr an, 
Sc iDill ficf entfc^udgen mnn,' 
3)ät bc gvüotc äPottcrflcaben 
ll^ic^ to I^ant är iö geroaben; 
SBccr bc söärm'' ivat nu§c brin, 
Oc6er r;anb^c(^ mü^t (;c ficn. 

3u(^()eil ^pc^ticb un ^pc^tieb iä f;üt! 
aSat firf nid? tertellgen '« Ictt, 
3iff;iu' ii'i fijv be Ära66en'9 met. 
©anje aiunfen ^o fon bat »Sefle 
Drijgt 5ru qJafiern firf fo i)Icflc; 
ffiecrtein 2?oag ^ät fe to >giuu3 
3:rnn gciicg mit ÜJanii im WhmS. 

3u(^^ei! >§orf;tieb un ^odjtieb iö I;at! 
5»iit bcn Sag un iBigelien 
©tflCn firf bc aUulfantcn in. 
^(ü^ gemoaft! nu iinll'u \vi baiijen 
Un bc 5)cerens2i rüm toranäcn; 
^eiffa! l;c>.'fal fall et giuil^n, 
^ät bc afJcrfc öterfdilüon. 

3uc^tjfi! .&od;ticb un v&pc^ticb iä :^üt! 
yillc ^oagcl! gdjultenö Jlncc^t 
2e Mrjleit bat Stü'rfc^c '« redjt; 
51n bcn 5ld)ter23 mit bcn -Warfen 
Änaia Iif, bat bc SBurffen ?■« fnarfen! 
51niifliefe mütt t)iit lan, 
Xät fc fuum iicdj Riegen 25 fann. 

3ud!f)ei! ^od^tieb un >§cd;iieb iä :^ilt! 
S>li.rl be 3}ad;t iS aü'^e tfrrunn'n, 
Ut?gpa^)n beit bc leeirc Sunn! 
Sncd)mcal büd;tig fiilln ii'-^^ jiöten,2s 
(tVÄUütl in tc i'ärinirunn.iften: 
^Ifgetanjt ivevb nu tc Äranj, 
<£V«" iiiiö ten ®roottieatevbanjI 

Sudf^cil Jpudjtifb uu ^oe^ticb ii ^üt! 
SUu padt j,u to'm ^uufe ruut, 
3)cnn to »ebbe mütt be öruut, 



12 Jfeift, (lö^nt. 13 0rbe. 14 nur. 15 ^min. IfJ f(tlin. 
S«n, fi^nnOcIii-cn. 17$cfcii. Isvciiir.icn.sccjt^rcn. 19 JJin. 
ber. 2U gropc Stürft. 21 Sitntn, SDJJbf^fn. ■^2ba«eiflc. 
uWe, bcn ntitfiiiarlifdjen San). 23 .^iiitcrn. -ii ^eUn 
25 at^men. 26 irtjcn. Z7 follt i^r. 28 fioftn. 29 ttcitt. 



136 



/Qunliait itx ^Itmach. 



Uli bc SBrüt'iiam brift^s im yra^frt,^» 
5)ät bat Jpcr^ am man fo jn(^crt. 3' 
^nicn €cl)Iucf gcfirft fc^ivmu32 nod) ^cr: 
U<? cn Iiifiig ^itibcltccrl^^ 

SB. <8. 



— (?t trag moal in ©cilv^nlf^cn Sann 
3n llnijnciib fall'n cn Cbbclniann, 
^crbört^ mupt bcn be Jlonig goaljn, — 
SBat ^ät bc ebbclmann gcbca^n? 

Jgc fcaftc furcn Jlo^I tuKuV, 
®c6roabnc '-Soden boatcn brup; 
I^c Äönig rcc^i: ,.lcat ftill unö ^oU'n! 
3(f ruuf • (;icr ©ucrfoljl mit 5}eU'n." 

Un V flfcij a\\ iiv't Tifd'gebctf 
©tunb all 2 bc fiire Äc^l mit 2\>(d. 
Un ^crjfjaft at ^c glitt briip in, 
Un fä: 'Jlfjc! mit gnac'gcn Sinn. 

)Dcf gonr iä föt bcn Icib'gcn SToob 
STc furc Äot;I lolriclcn goob; 
3d >i"ill eon C"'iii'""i'iiffnbcn 
gor tji'it man •'' ccn (Srcmpd nenn'. 

(5t \ni^ic moal cn ®vcff(^mebttt=ilnc(^t, 
2)c lagg an't Iji^'ge gicfccr fc^Ifdjt, 
Gn yiaw üull €ii'rtol;[ i'on bcn 2:i|"d>, 
Un flunb gcfunb up aä cn gifdj. 

(Sn ®(5nicbcr I;ät et noa^ gcboatjn, 
3ä ö6et glict fai?ut ^ gcgoa^n; 
!tcnn >vat ficf ^>a(it föv'n ®roffdjmebtiä=Äncd)t, 
3ä juftmcnt nid) for'n Sdnicbcv rcd?t. 

iEät «su'tlo^I immer frift^ firf ^ö(t, 
3)ät iö't, ti'ot mi bör ad'n gefällt; 
Ü^enn jcb' söutif un £pabcn=XiJär 
«Schrift frifc^cn «Sucrfc^l unä oör. 

Gu 9Bunncr iä bat lim fo inctjr, 
Oft mufft bc <£u'rfol)I bcrd? bc S^öär, 
iCät't ccnen fdjicr bcn >§alö to brücft, 
Un ornbli^ in bc 3^äfc jtrirft 



30 tetttit, iiltd flc^tiib. 31 fi* toib ^in unb ^tt itlrtftt, 
miinttc um^ccfptingt. 32 (itf(i)>i-inb. 33 JÜnttaufbicr, 
JJinttaufi"*niau«. — SDlclciit: tetl'4 uutfiftc ÜJoUälicbcr, 
II. SJanb, 3. Jftfl, Slro. 40. 

1 tieiie. 2 [i^cn. 3 nur. i tobt. 5 liitit. 



©0 fall geehrt bcnn l)o(b un »riet 5 
£c fuic ^elil ficn alle !Jicb! 
ülJan ccnä — bat irill'n n;i ni^ ^ircfcccr'n, 

SDcm Soob uniS tcaniit to forcer'n. 

SD. '& 



2>c ©roffdbtttcbtö-Sitcd^t utt 

Gt lagg cn ®rofft^mcbtl=Äne(^t moal fe^r 
5ln't t;i§"ge Sictcr frant; 
Tc SToftcrä ^cm to Xrce im Speer 
a«crfdinU'cn qJiU'n un 3)ranf. 

9Bcnn mannfjoc^ crfl bc SToItcrS^Süb 
iTo'm nimcn Jlriinfcn feam'n, 
iTcnn iä't geirip l;art an bc 3icb, 
SBo 2lff«^ieb irrrb gfnoal;m'n. 

6n ßenjigcr fann Siui'elsbrant 
SSerfdjricOen all ' tuUiH), 
2öo mcljr ficn, gift et bo(^ man ^ ßani, 
!t)cnn gcit bc Äranfc bru^. 

®encg, bc arme ©rctfdimcbt?=Änc(^t 
$Ba3 in goar groctcr iiictly, 
Xe Xoftcrci ^cm ^ ecnflimmig fegt: 
93ct^ morgen iä Ijtboob. — 

„gruSOIeijlernl" » — fvradbe ®roffd;mfbt6> 
Äncc^t, 
„5PaIb i3 et mit mi mit! 
3rf bin, fo tcm bc Xoftcvd fegt, 
aSet morgen frei) fayiit! 

Jo goober Scjt mücftt ief bcnn bo^ 
ÜJ!i noe^ moal gijöbtie^ bolm, 
Un fterü ief oct bcnn Ijütc no(6, 
aScfctjrt ^eb ief mi fdnMi. 

U<) furcn Äo^l flcit micn ^Ip^i'tit, 
itoaf fc mi boc^ gcfc^iiinn 
«Diit Syccf cn büdjl'gcn SlJott »uU l^iit, 
Oot biffc erftcn« brin! 

33on f^Iatücrigc ^cntergrütt, 
aSon *}]iilöer, 2;rop»;en, 5pill'n, 
gru Ü)!ciilcrn! bcaton goa^ ief quitt, 
Xät fann bcn SBuuf ' nic^ fiiU'n." 

Xc gru ^ät flinf ben Äo^I gefonft, 
«Kit Grften bördjgcrö^rt, 

1 (i^on. 2 nur. 3 ffnitn- 4 ii«. 5 grau 35Jti|lmnii. 



^lun&atl itt ^Itmach. 



139 



iSe Ijflt 'ne (sc^öttcl tuU gcmunft, 
Qll't föv tcin ^ Ttmn gcfjövt. 

S}e Tranfc ®roffcf;nKbt8»Äne^t :^nt ficE 
9iu geijtlicfc bran gcbuafin; 
!E)e groDtc SJat^ »uU, ogenHiä 
aSoS I;apv8'. ^a)3^)8! rin gcfc^Ican. 9 

STritV' ^Ät ^c fi(f uv't £)fir gelegt, 
Itn rög't iii^ >§anb nc^ S'cot; 
(Sc :^cm in't gnnje >§uu§ gefegt: 
53e arme aßinfdj ig boob. 

^0 9)!crgciiö fcam'ii in nUer 5rö^ 
3)c 2)ofterS an, ficf, fact; 
;Dc Jlrantf fatt flief in bc $6^, 
Un fc^moft 'ne *^ic)3 5c6arf. 

2)ät gaf •§alIo^ un ©unneir nu 
aSon njegeii füren M.oijV. 
9(m meinen Inc^t be fdimutfe grn, 
2Borum? bat anipt fe U'oU. 

Gn junger SDcfter waS berH, 
■Oe leep fu neten tjer, 
Un fe^nijiitert, ^"^ of nic^ boa un tji 
Sör am cpf Äunbf^aft reeer. 

Wlüd^t id an fiene (stelle fien, 
2J?it 33öteni' füng \d an; 
©lief feet ief in be SSnlle brin, 
Sät nä^rt jiät fienen Wl<\nn. 

Grfcalirung iä be tffle 2(f)v, 
Jirüm fdjreef oof gaiij gef^nnnn 
2)( junge Setter £)inner^er 
3n fien 0lejelpt=93ocf rin: 

„G'nSta^iv öuti (Suerto^I, red^t goob 
SWit Grften mengeleert, 
SDJoaft gl ief bat ^i^'ge 5i«6cr boob," 
Sät fieb ief f;iit gelehrt. 

Salb iccrb en armer (se^nieberg'fell 
Off ^igig gieter fclilet^t, 
i!agg eleiib in ^itn aSettgeflcU, 
Doa ^ät be ÜJfeifler fegt: 



6 ©rtfcn. 7 fflaut^. 8 jt^n. 9 (\ff(f)Ia3tn. 10 fi^nu^jpertf. 
11 „'Beten" bfjcitl'nct tie .jiniblunci, reenu tie ^tiluni) it- 
H<nt eincä Uel)tl6 imiif Strcii^tn, Jjaiit^tn un« ^tfrveiten 
urfiii^t tiMtb, namentlir^ Oei b(c Siofc. Snä i'eftrei^tn 
tfficht in ^linmurmeln aktiilaubifclJet S(jrürt)e cut Sfv- 
iii<ln ivü^icnt bei StitidjcnS unb !Iln^auit;cn^ bcS ftjn[> 
Raffen a;^til8, alfo ein Unbli* fitllii^eä OHajnetifiten. 



„a?amtcrger! ^ör mcal an, mi büd^t, 
9Son ffilu'fi »rerfl bu nid; gcob; 
3)u frigfl äunb i^ nU 13 fo'n gäl l* ®efic[;t, 
2)i beit cn Softer 9^ct^. 

Sö'n Softer, be rüm futfeljen beit, 
Jtümmt all to I)o(^ bi ran, 
(£0 eener, be to goot noc^ geit, 
(Schrift 15 benn oof tnllig an. 

3ff flell mi u\> be groote aSrinf, 
Soa loc^ien Uäle 'lang, 
Se Softer^ fenn ief, ©tüdf fijr (Stüef, 
5ln ben gefip^Jten ®nng. 

(Sitt unfe (S($nieber=goaben benn ^^ 
JJocb in ben 3loeffc^iott brin, 
üKerf id, bat fe nic^ toalen *' fönn', 
Un brüm oof troUfeil fien." 

Äunm tjät be (Sdinieber an be a?rüfl 
(£i(f fienen Spcflen nca^mi, 
3ä glief im erften Ogenbücf 
Sc junge Softer foam. 

Se (£^nicber ^cel ben 5lnbrag nu. 
Sc lütgci» Softer fä: ^ 
„Sät f)i|'ge gie6er ^icel' ief ju^o 
a?et ^^ödjfienä morgen fröl;." 

5l'j fc ben fiefcrigen 5patron 
Qlm 21 nu uör Dgen fö^r'n, 
(Sj^rad (le: „ief n'ill 'ne Äur l}ier bof>n, 
Soa fall be 9Belt öon fjijr'n! 

^ier ftid t be ^arre bee^ -^ in Srecf, 
<§ier ^elpt teen ülhbejin, 
6n ?l\apii> bull (Suerfofjl mit <£\)eä, 
Un büdjtig ©rften brin: 

Sät mütt I}e fitf in't 5?ief rin fdjlcan, 
Senn beit tet morgen fröl), 
Soaförtrill ief aä Softer ftoafjn, '^3 
.Seen ginger am meljr lvel;l" 

Sc arme (Sc^nieber moaft fict ran; 
«Kit Qlngfifd?>reet, tolt un pief^^ 
Sßörgt f;e, fo lang Ije iiövgen fnnn, 
Sen groajj fitf rin in't Vief. 



12 jeSt. 13 fi^oii. 14 (leltcS, 15 f.ttciOt. 16 2Benn in 
einem neuen Jtleibe ncd) ein .^leflfabcn firt) finbet, pfieiit eä 
l'uvi.ljmiTtii* ju Vifen: ber Sttjncifcrfaben ifl norti btin, 
bev 9ioif ift nciJ) mrt)t beja^lt. 17 jJ^len. 1» fleinc. 
19 fajte. 20 eui^. 21 i^m. 22 tief. 23 flehen. 21 jieif. 



Sitmeni*, (SermanienS ffiolferfiimnien. 



18 



13§ 



JBuntiatt t(c ^Itmnck. 



„3rf fann iiic^ nu^r!" fprad be ®effl(, 
„6t gcit nn't ßeten mi!" 
lln (ilift^s ^ät am Cüf ii») b« ©tfU 

£e Sdjtiiij ßcve^rt bcrfci. 

3 aSIir! li'flt :^ät bat 2)öftcrcf)nt 
gct'u J)öU'fd)fii ©rtjrccf gffri>it'. 
So'm cUcn '^w Softer ronnt t)e Ijen 
Un ttcngt nm bc ©rfc^icl)t. 

^c cUc Softer I;ät gefegt: 

S'.it imrft ju, junge Sab! 

eu Sdjnieber ig fcen ®rof|"d)mebtl = 

Ä'nec^t, 

3)ät iä bc llnncrfe^ieb. 

SB. 'J?. 



Siit S!anb ergvciit nU öOer nll, 
Sc Vuft U'erb milt un irnrni! 
Sc^on hhn tcriigg * mit ^nUen (schall 
3)e bunte SSägel Sc^tuarm. 

€o fünbigt firf biit gicf^ion^r »t'/ 
2)e fliuvc slBinter fdjivinu't, 
Srij'd) up! frifc^ up! mit *i>(oog un<£Va"n!^ 
2^e 5ri.il;(ingö=Tng teginnt. 

^ertn! (;erti! ji QltterSrüb! 
Sc^on luffer iä bat getb; 
Tca fffgnet Öütt, wo vcd)ter 3ieb 
qSeib J^cnO un ©cot te|tfllt. 

3)iit ©ctteefcr^t flicut in bat l'cinb 
£e Scnt to'm *j'llirenb=£iig! ^ 
Hut ©ottcä '2Ulmnd)t£( intUcn ^anb 
gcillt 5^au un ^ongelfdjlag. 

SSat \vi bevfiii'n < in <sorg un W]U\ 
Zäi Äöien » iä fo fdin, 
T-eä) \)(xvM} brift « et in bc ^5c^b, ' 
9)iit Seegen to evfreun. 

<So irevben Un mcol uut ben iToob 

3n >&fnIirtifoit un ©Innj 

^ersörgentin mit ben (Svbcufdjoct 

3^o'm -giimmel^' ^Ihrcnb-Äianj. 

SB. s. 



25 nldd), nUtnlD. 26 altfn. 

1 jururf. 2 öcfraun. 3 ©mtc-Saj. 4nu«f«tii. SÄörn- 
^tn. 6 ttcitt. 7 Ifölit. 



iTtf öUmättfd^c 95tunfoI)I. 

Ü}iuttcr, Ü}Jutter! tict ' cnmpat, 
äöat et frifd; ut|"iit;t!2 
©Ott I)ät unfen sörunenfo^l 
Ötieräucfcrt :^üt. 3 

ülod) tct SOJibbcrnadjt ^en »uo§ 
SfJifdjt unä uvgctömt; ^ 
3nnb 5 iö allet genjlerglaä 
lim un um tetlömt. 

Unfc ^errgutt pa^t et bc(^ 
Sfiec^t i'crfiänbig af, 
£ät l)e jufl to (gönnbag nod) 
Srojl un Diuliriev * gnf. 

SBrunerfo^l tcerb ^cnnigföt, 
^>it et fc^ar^j gefreiu'n; 
2^ecvenä! ' nu fit \\f be S&t, 
SfJinner ** in ben ©oar'n! ^ 

aBtcaben *" föU'n ji '^ ^ajlig ff^ivinn '' 
üuee, brec fiepen 13 CuU, 
SBerb genog to SKitbag fin, 
grät' lui ncc^ fo bull. 

€(^arircn ••* fcütc fall Äat(;rin, 
D^i(^ be 5lnnegret, 
STe biit le^te *Picat mit in 
*ilreni3 £'ii()mling "> fdjnect. '^ 

«öionft ton Äalf= un Serfenbranf, 
3ä uod; Sobbenfiif, 
3unb ben Sd^itiencÄcttel Hnnf, 
2at bc SXoljl frigt >l!(a|}. 

3!u ben Äcttcl i>i\\l gevflcft, 
Ändjelt '^ bü^tig bvupl 
9.1'cnn biit gurr redt fniflerfnncft, 
Äoaft et ImU (;oc^ uV. 

(£d;Kigl bat qirurft un ciii-uefert ntl, ''■* 
SIcafen fuftenbief 
2^c(in fid up mit SJ.'uff un JlnaU 
3eben Dgentlief. 

Sijt crfl re(^t to 3)üa'en;oar, «o 
^^u bat <2djmoIt2i (g ttin, 



1 n«^- 2 ausfielt. 3 ^eutt. 4 aiiffiejdumt. 5 (e(|(. 
6 iRiiu^Kif. 7 aJIlttben, 3)iri«n. K ^ftcin, hinein. 9 (Sat- 
ten. 10 attlatten. llfeHti^r. i2 qtii^lvinb. 13 Äcber, 
Svafltcrtf. 14 «ein f(^nei(cn. 15 i^rcn. 16 Sjumlina. 
17 ftfenitt. 18 ^eij«t. 19 fdjon. 20 jum StufclfiolHi. 



JHunlinrt i<r ^Itmarh. 



139 



dratbcrt et forfc^ uv im boal,^'^ 
©erb üjoll goar mi fiii. 

Äed't nuin iiv! Äartiiffeln 'ran! 
58run in 2?cttcrfc^mooI 
Änug)ier=troabig mit be %^ann 
l'aiTcii to ben Mo\^\. 

93oriK6m SSoIf in Ötermot^ 
S^eit Jiallan^-jcn to; 
i£in be äüffiln fünfl man 900b, 
5Rut)cI)t et eten fo. 

'OJan to 5)tP, Wo 3ebcr \>a^t] 
9)iü|cn afgencnt'm! 
„Äumm, J^crr 3efii, mit to ®afi!" 
SBäben \n (X\t fioam. 

5J?eterI fc^ämni bo^ '^^ ^i „jc^i 
^oE bi tav^fr^-* branl 
5pu| nioni »reg u\> ollen Strit^, 
SBot bat 3>JuuIirerf fann. 

Ciefc^en! irill et nid) me^r ßoa^n? 
©to).ip man nin in't l'iefl 
3ä be ^lanjcn^ä tuU gcf^iloan, 
©itt be !Ro(f :^üfcf^ ftief. 

£eJt man af! Oof fftlmjion^G id 
Rann nifc^U mclir betnjiujVn; 
OBat nod^ JRcjl bliff, bat lett ficf 
llpgeirärmt terfc^Iing'n. 

SBärmen — moatt ben Äc(jl ni^ foal, 27 
(göter »rerb ^e boa; 
Unfe Herrgott ÜJJoal för 3)ical 
3u(fert bägli^ noa^. 

2)!it ben «Pnmfo^l iä et jujl 
Q(8 ^uuötacfen 33roDt, 
2Serb ^c £ag för Xag gefdjmuf't, 
3mmer fc^metft ^e goob. 

Gironfoljl ircrb fuum [iJ«"iu»lüng, 
Äru)iig28 tcn ®ef(^ledjt-, 
ffirunfoljl llrectt ficf börcö be SSanf 
fDiflnnS^od) in be ^ödjb. ^9 

^roatirorjt, InifeltiOben, Q^'(d, 
Cof ^aIbunen[(^moot, 



5111 fö'n 30 gieefd^njert »\i ben glecf 
Stimmt to ißrunenfolif. 

®(f?Iitft3i be 91>ietnia(^t8tieb Ijeran, 
3ö be äBinter frifd;, 
Steit H aSuur un Gbbelmaun 
sörunfo^l up ben £ifcl). 

Jtümmt en OUmcirtfc^ cl;rli(l> .fiinb 
Hut be 5i6eIfc^coI, 
aScrb fien erflet a?(arren 3'~ finb ; 33 
«Wnttcr! »runenfoljl! 

a)iag et t;ergca^ni no(^ fo flott, 
SEtd uu buU brn^ in, 
^oc^ticb, JJinböüp34 _ allftctt35 — 
»JJnVV S-'uU Äo^l mütt fm. 

Mo\jl Ijolt J!ief un <Bcd fofamm, 
3ä en nälirig Äruut, 
S'ottsün fii(;t re Ollmatft'jiamni 
Dot fo ^'ttnbfeji uut. 



äB. S8. 



21 ei^malj. 22 mtfc«. 23 t:^uc. 24 lütifct- 25 IJDanp. 
2fi ftifcfi. 27 fi^al; oU(^ tla6, Hci<^, fj^l. 28 frict^cnb, 
nitbtiganbtretttrcaf^fcnt. 29 ^ö^c. 30focili. 31 ft^Uiitlt. 



ajJärtenS, äliärtenö 23öägelfen, 
Wit bicn ijergülben ßlöagelfen 
Sleeg fo U'iet, tet an be ®ift, 
2>ca famm be grocte a)Järtin, 
(sdjiadjt 'n groot fett SdjiDien, 
£ca famm bc grcote 3oafob 
gratt nll mit 'n moat up. 
JliüVVen, flo^Jisen 9lingelfen, 
sy\tx poa^n X^oax arme j^inncrfcn, 
©eeii'ft fc trat un loat fe goa^n, 
5)ät fe Init ncd^ uneber ' foam 
aSet bor DloaUxS ^ür, 
ffloaUxS 2)bär i-J nif^ >viet, 
^(epvel un a?är'n finb oU riej), 2 
S)c Slöät 3 be mag icf gärn. 



32 St^reitn. 33 fein. 34 JJinfct.iufc. 35 iilUjeit, ttaun, 
iDj^tlid), f)lci(^n)c(il, Icbcnfüll*. 

") £icfe6 Sieb H-irb in bcr ß^tqcnb scn (JViibtlcgcn tcn 
ben .(Jinttin nni l'iaitincücvabenb flcfnniitn, intern fic l'cn 
^aut ju i}aui jit^tn nnb eine üeine fflaOe ^eifrtjen, bie i^- 
nen benn aurf), tcflc^cnc in >3irieln unb »itncn , aiuficn 
u. liil., .letn iinb frcubi.) »ctatrcid;! wirb 1 n-eiler. 2 tcif. 
3 Sin ff e.' 



£40 JBuniiact 


bcc ^Itmath. 


Sc SÖJatcnf önnig. *) 


6n SBäbbclfpru^ tocrb afgcfung'n 




lUm ©oaten, Döär ti S)öär. 


5)fn aRaicnföiiuig uvtojifU'n, 




5Wit ftcncn 3fJunn.icIfiu^it, 


©Vftf, ^ifr, <£4inffn, Äoofcn, ai?or|\ 


STiit iä, tör irecj fort anfomcU'n, 


«Wanf f- in cct cn Stiitf (Selb, 


OUmärffc^ct *ljccrjun36=aied^'t. 


3^ät ircrb för «junger un för !Dcrjt 




2?cn ^ccrjungä togcjlcU't. 


3o 51.5ingf}fn, c^'r in -§c^nerfiaU 




Ze >§oat)n frai^t morgfii^frö^, 


l\p Ofltfnb fängt ti ^uugmann8=3?ccr 


2)oa fittcii ccf te ilifcrjmig» ott 


JDät S^npatcleercn an. 


©tramm up bat Jlrn(f(nt3fffj, 


Un Siing föt 3nng ^clt ficne ^cn 


Itn jncfftn loS, tut bandst man fo, 


Up't Stftc brüm in Stann. 


Un fricfdjcn: >§u(ijii6it^ ! 


Zit Gngflänntr, bat ffgg' icf, 


SBer n)3 bcn 5(ngcr fümmt tör to, 


aSör S'ifb tä't all 9ef(^e^n, 


3ä iBJaicnfcnnig nit. 


-§cni 'n moal in unfc OUmart fid 


2;nH3 fdniicbfrn fe bm Äennig§rocf 


Xät aBcttriJnn' afgcfet;n. 


lUit frifd^c 2)?iiicn an, 




Sü[;t iiut, jiifl nä cn 3mmfnjlo(f, * 




aiunb lim i'ajcngcn bran. 




Soa miitt bc a}fcriuna§=Ä5nnia rin. 


3u (stcnbal in bcr ^lltmort »rirb boS *D?ar 



2^fnn iä bon üevV '" S'öfcn, 2 
Stcit ^c fticf np crfi mibbcn in, 
Mtcn SivVfl i"ff/t to fc^n. 

X( JKiinHiflfncc^t, mit f^ffiart ©cfi^t, 
.Roljrt törn un Irinnen af, 
Sinb 2)ccrfn§ 3 allto niffdjicritljt, * 
Un ccf bat .§unngf61njt. 

6n (Sti'icf Jgianäirorfl iä ümnicr nfitt, 
SWit qpritfc^ un 3o5fclmii^-, s 
Süliufl ti bcn groptfn SJclanb filt 
Uljlfpfcgcl unncr'nStü^. 

<So fcfirfu fc bfn ilönnigSjung'n 
^H £cvv entlang üniber; 



ting=Sieb i'cn ben Äinbern gefungen, »vif folgt: 

«Kärtin, SKärtin a}ögelten, *) 

3)iet bie L'ergclbte glögelfen, 

gleeg ijod) teä ötet'n aSicm: 1 

Sliorgen i3 et 2)färtin-, 

3)iärtin ii en geben 2)Jann, 

iTe nn3 ^IH irat gäiren fann. 

-ilVH^el un a?är'u 

2)iag icf gärn, 

S^iööt f(^nie(fen ccf all gcot, 

(Scbmieten Se mi U'ect '^ in @trol;^oot. 

©äU't fc U'at un loat fc gcaljn, 

2ät fc l;üt nodj »ricber ^ foam 

^cä i'är SOiärtinö 2:cre, •» 

Ta gäu't 5lp^)el un Söäre. 



•) I)icft« Sitb ttfiijrcitl ta« nltt voltst^iimli^e ajtaicn- 
foniflS-gcfi, welche« lie Sl<ic«c|uniitn »iif bcm Sanbe in bct 
SUtmarf on fccti >^finä(lta>)tn ju feiern fjlei)len. 

1 i*ienenfif(f. 2 üe^cn. 3 3)iÄtii^en. 4 ntugieria. 5 S^av- 
tenfa););c. G jiviffben. 



*) 3n tiefem Siebe tritt fcer ^influj bet bc(l)beulftl)en 
Ssrat^e auf tie Stenbaler SDiunbart fiten nteiHmr ^rfor. 
1 Diierflnnqe, woran Sleifrtj u. bjjl. gcräue^ert wir». 2 melrtie, 
einii)C. 3 tveiter. 4 Htjute. 



/lluntpart itc ©«gciili ^tnifc^tn pronScnburo, tlnutn un» Bat()tn«u). 



141 



itn^ Hatljcnouj in ^er JHtttelmorli» 

(loa cigfntl;ümli(^f, fnft wie ein Fiiräcä ä lautcntc c nac^ i ijl bur^ ie bf}fi(^net.) 



9^e, hinter, glöirt mi, bot 18 fo: 
Unr Sad^ trag bit 3oa^r ni(^ ban Stro^! 
Tx(ä miTix 2 u-ia« bc SWcfiftTnc^t, 3 
lln bär bcbrem bie Sad^c rcc^t. 
güncf ÄcärclS ^c6b'n im§ u^jcfvöält, ■* 
Sünef S'unncn aSicr finb uuten5ä(t. ' 
Qlg 'n 3)f^I bc ©teabcln börd^cbnnät, 
Zoa ^ctS'n tri nc^ u\> gübbcfcn ^ ranjt. 
2>rie 3)al)' 7 un ü^äc^te — ^uu^ 8 ^ät gdt! 
5(ä o6 'n 3)toa^n 9 mnn ricircn bcit. lo 
aSan >§uuä to •§uu8 am ieflen ^ 2)ng 
©iiig'n iri, bat iS fo Sniut i'^ in't Sa^, 
2)ie S^imgaffcl 13 un OTufife töTtan, 
Qln b' ©afffi lommt a?aiib un ^rontivofl bran, 
3^Qnn fiem'n ^i bic Äncd^te un juudjcn '5 tcn= 
iifnmanf, i« 

2:ät fc^oltt' bc ganjc Stroatr Tang. 
Tit 3ungcn§ nut !leabfln 17 ^lurfcln 18 'f)innfn, 
Un fiö^n, 19 wo fc Softer un Äccfe finncn, 
Oot ^ä^gc 20 un qi„ fjni, ^ct to ncä^men : 
5o cätcn un brinfen fall fccncr fi^ f^camcn. 
aSi a3urc un Äo^cn «i irnrb inncfc^rt, 2? 



1 (Sct.ii!, ein imtet btn Jtne4ten unfc SK.lübcn qm'ö^n. 
lii^e« geji, tcfcntcrä um tie gajinat^tjtit. 2 31nMtaä SBcjc. 
lec. 3 ÜRcifictfnci^t, Crtntv tt« gcfltä. 4 aufdtfiiitlt. 
5 tc^afllit^ nai^ unb nai^ aiiSoetninfcn trotbtn. 6 auf 
Sorfen, auf bcn ton ben itcumtfcn alnitfAnittcntn Jiig- 
linatn. 7 brei 3a>)c. 8 iiii^^fi. 9 Mc^n. 10 reiten tljut; 
butd) biefe SHebenSavt ixnvb baä Sdjnelle t'ejeii^net. 11 ec- 
Pen, 12ecau(^. 13 Srtjeunnatel, ivomitman beim I)rtf(f)en 
taä Sttcl) umtcfitt; bicfe njitb beim Umganfl biitd) baS 
Slctf nn bem gcftc äleiitfam ali SDanier vcrdettagen, an ei- 
ntm Saifen ^ängt baä fflanb, ttelttje« bie SDiibttjen fitenfcn, 
unb an bem anbern 3a(ten bie lange jufammengciuntene 
ffitatnutfl (JJnaiwutfi) ton ben Jjaueftauen. 14 famcn. 
15 tau^jten. 16 bajwifdjen. 17 mit Jtobctn. 18 tru.ien. 
19 fa^en. 20 §irfe; beibe ä« in „§4e«e" njccben fe^c fanft 
au«aef(!vc*en. 21 6ei iBauetn unb ben Sefif ern einer ^ütte 



Un Snnb un ®ofl23 un aütni bcrmc(;rt. 
3)änn Icät 2* cn8 25 jpg^ jrot bonjcn fann, 
3n't ganje >guu3 müt allenS ran, 
^frjmuttfr met Süffelnde ianjt 'n £)ufen, 27 
3)än 'n lönn'n be Sung'n ni^ nie^r bcrfnufcn, '^^ 
'lo fa^tm&ig29 gcit bat föär Garlinen, 
a^iit !ritt 30 fe färtig met ^Jantincn. 31 
®o gcit et ümmcr präf^ 32 un bru^j, 
ÜJie <£ict lang raff, un bie long ruv, 
Seäin'tOuattifr, 33 boa a'ärb tcfoaf)Ifn, 
aBat fe föAr 3Käfen8 3^ t'*2(ne35 ^^len: 
S^mucfen un brallcn 36 mütten't finb, 37 
Un flinf tum £!anäen wie bär SIBiub. 
Soirife 38 ©djulten ^et böär Qllten 
Si unfen aKeflertnec^t gefoUen; 
5)rie ©Uen SBonb ton 6Ä^r — fo blanf — 
25är 39 flunfert oS b'r SSIife berman!. J» 

. — . i~\ 

ma, aKöfenS fc^mucf in öö^ren ®toat 

/~^ 
®inb irie be SpuVpcn u^j'n 25roaI;t 

S9i unä, un a'cö^Iig *i oof manfl)eär, ^2 

2)ät JDanäcn bcit bixt)x oUe möar; ^3 

2)0^ fo brie JDa^' mool loätcleggen, 

3)00 fünn'n^^ fe bo^ fuum „i\^\)" noä) feg= 

gen. — 

Up Drnung Ijctt'n iri alle tioUen, ^5 
aCBör't fo nid) n.nU, bär fann fi^ trotten. 



unb einiger OTorgen Sanbe«. 22 ttirb eingeteert. 23 aBurfl. 
24 legt. 25 ein«. 26 mit lebernen Pantoffeln. 27 einen 
langfamen, cljrfamcn fSaljer; »cm franj. doux, douce. 
28 ^inunterlriegcn, leiben. 29 ju fauftmut^ig. 30 te- 
tcmmt, Iriegt. 31 mit ^oljDantoffeln. 32 »ie mit bet 
SPeltft^e getrieben, „vtafrt)" foll baä Siafilofe auSbrutfen. 
33 baä burd) freie 2ßa^l befiimmte gefinjirt^S^au«. 34 Wut' 
(^en. 35 ju 2lbenb. 36 runbe, fteifd^igc, ftifi^e, dlu^enbe, 
»on fefiem gleifdje. 37 muffen eä fein. 38 Suife. 39 „'3anb" 
ttirb in tiefer SDIunbart mannlit^ gebraui^t. 40 bajmifc^en. 
41 fugenblii^ ubcrmut^ig. 42 jnjift^enber, äuweilen. 43 mürbe. 



HS 



/Bunlioct ttt 6ctrnli jaiifd)» })taB)itntiure, tiautn und ltat|)(nani. 



Un irör fcät bann nid; bcalin ^cf, 
Dar frcg rc^t büc^tig Sacfenfftt. *^ 

©cn a3cngfl, tär, met iord) to tnä^cn, ^^ 

f)iD^ müt [i^ fültrcv ^8 tiünne fäen, 

Un «pn 3)5rvcl," "Jle 'n SKonn, 

91u(^ ni^ ttre Sdjfävcl so tBÄren 5i fann, — 

3)är legte iimmer in'n Safi, 52 

2)är iejle äwtti ti bat ®Ia3, 

3Bo8 iu fo bö^rig buU53 tefoapen, 

2)ät t;ä, üni'nt fo redit füe^I to \6)\i>afm, 

3n'n iöj^cn bejlen 9)ie§^3Ue^t gett; 

S^oa ttärb ^ä nü^tcrn Balte un f(^cit 

©anj ffätjlic^: „•§clpt, id falle lin! 

Un fatt Ui'i ^rafenfpängfcl =4 brin. 

Un allcnä lac^t, — boa, nieinberfeefen! 

gangt an bat Sengel tue fradc^Ien. 

>§ä fndj uut aä 'nc 5Rcggfnnüief}ne, 55 

a3an SfJeiif un Difn 5« waS nüfi »7 tc fie:^ne. 

3^u trurb ^ä in 'nc SBcäteringc 5^ 

3ejt 59 offefpüe^lt ni^ ganj gelinge, "o 

2mn fradjt'n iri am atrfiet man Ho8, 

^atlanb «l ging't niet tivc ©trcäfcn «2 leg". 

3i-fl aar im baar un noc^ tcrncbber, ^3 

©0 frcg '^ä büc^tig trat u^^'t Scbber. 



nic61, ic^afllii^ rco^t. 44 ri-nntcn. 45 flc^altin. 46 55™. 
gtl,' .§icte, ei^ldiic. 47 mit imiij ju mäfjtn, f. 6. in bct 
etntc}cit btn Zat\ iitcv im *Iliaf)tn itn (\ulcn, trjftidcn 
UKaljcrn foliitn }U Icnncii, awi) ivciin Ki( Stnn iii(tl tuiin 
fltfiltt ifi. 48 (tlttt. 49 ^Tptrcl IjciSt bit ctlva ttcl Su6 
tctuiijciibe eül)t-l)imq unkt bcm ^tticunt^M-, weicht b.iju 
bicnl, lim t.iä .«cvn auf ^ct Scnnc ju l-tfitju^'". H''"" ^»i' 
©rtjcuntljot cffen ifi. 4'cim (Sinfalivcn lann bicfe tSr^t^unfi 
ircigcncmmtn »cibcn. 3n bfr JJpInct üJiunbavt U'ivb jebc 
ert|U'cUc„Xuvvcl" genannt. 50 Si^cffd. 51 ^ctcn. 5'i„Sap' 
^tipi bct Siaum tc*tä unb Iin[3 von bct Senne. 53 utct- 
aus soll, utctttU. 5i JpofcnDunb, -öpfcnguct. 55 SRcggcn. 
mufl^nc Ititb ein fatclfiaftc« Ungctljum genannt, baS man 
btn ilinbctn aH im Sioggcn !)aufcnb batflcllt, um ba« Set« 
itten tctfdtcn im ,(!ttnc ju »ci^utcn. 5ii 3lugcn. 57nid)l«. 
58 iPfu^l, Stanic; ^cll. waicring, ^nfammcnfluf »cn SBaf< 
fet. 59 ccft. 60 gdinbci fltcng genrmmcn niuSte ei „gc- 
linnc" ^cificn, inbcm man nnt fublic^ unb öfllic^ Jen Sian« 
bcni)utg, atei nirt;t nctclirt), flatt fcnbc: Sengt; |iatt?inbt: 
tingc, u.f. w. tagt. Scbcrt) martjcn cinjclne 2Bi.'ttct für ein» 
jelnc Xctfct 5lu«na6men; fo fagt man ftatt Sabc; Soagc; 
(iatt ©vateii: Spoäge, unb eine SDIcilc weitet: Soa unb 
Spöa. Gl vlöfili'^, foglciei). 62 Stceidj^cljetn (jum e*at. 
fen »et Senfen). 63 utci unb btuHt unb nod) tanicbct. 
G4 liefen. 



5)11 iraS bann fo bat Ic^te 9ioafcn, 
£irup liet'n ^* tri unä to -guuf« tloafen. 



Stottä fnnnmc ^Jot^, tcit geit et eenen! 
':l iä ni(^ tum i'a^cn, 't iS tum ÜBenen — 
9Bie ^Mfadt^ nü 'ne >§onnigf^lrcieI 
SBi ^oalbcn le^tfcen uut be -§eie 3 
göäv unfcn Jlofler 'ne Su^re «§oIt; 
9}u iraä bat ganj untönnig feit, 
2)oa fcäb bc Äü|ler tu unfcn OUen: * 
„Sßodt ümmer up, roat't 3üg 5 ujtU l^oUcn, 
3ä't freilid) oc£ en Sitd^en iriet, 
5)cnf' id boe^, tue -gialivac^terntieb ^ 
!Eänn finb tri boa u>) jieben SoU 
Un eäten ^onnigjiuUe ' aU', 
Un ^jif^ien 8 fadjte cenen tue, 
2)ät geirt 'nt re^te füöte 3Juc." 
aSan 9lue fnnn äacr irf ni(^ ffflgen, 
3d fann mi nidj moal nctberleggen. — 
QiJi fiemcn met bat -gtclt oof an, 
Un <§unger f;abbe 2)Jann fear 2)fanu; 
Tax "Sonnig looä brüm goar to fe^r 
SBitlfeamen, un be Sd^naV'ä no(^ mcf)r. 
Sie Qlnbern brünfen ^ Ü-fl, ft-aft gair, 
3d fratt 'n :^alircn Sälber '" af. 
(Jt ttai all" fdjuninivig '2 ganj un goar, 
So »i'urb bat fceuber 13 red)t gfn.'cal)r, 
£cd) fdimedt be >§onnig goar to far}3, '^ 
Ql8 ujier t)ä rec^'t tärfclten 15 fdjar)); 
3d fj.^öälbei*' i,vüii, met 5<ränn>vin noa. '•' 
2!rup fofi't be M\in oof, un — boa 
sptuuf^t ^ö *8 un fpudt n.'ie bull un re^iV : 
„^olt, Äinber, 't iS jo f^ffarte Se^(.>!" is 
^ä ^abbe fi(^ in be -öail tävfott, ^o 



i .^TOigfflafl«; .ßoms mit SMc^l jU «inet ealte gemififtf 
bient ale gelriJ()nli(tei! 3ugrfiajiet. 2 Jlngt, quaU, »einigt. 
3 J,'tibe, aUolb. 4 5Utcn. 5 5eug. 6 jut aicetctjeit. 7 J)o. 
nigbtcb. 8 ttinfcn. 9 ttanfen. lo ScUct. II fefton. 
)•<! bammetig. 13 leinet. 14 tcttc. ISrctfalicn. 16 frü'.te. 
17 nad). IB niefct et Ijcftig, ütuüct ct. 19 Seife; ein« 
feilte SCctlutdjfclung foU ttittlii^ totgefommen fein. 20 »er» 



/Bunbatt von lltuftuftt an Jcc p»|f(. — Jlluniatt in >tt Ccgtnli oon ptunnt bt\ /tljibtilin. 



1413 



ITänn gfit et töämlidj'i altfbott, '^ 

Uu icf ivnä goar to t>U'pi(^ ocf23 

iDrar '^fn , ** toot blo^ bär "Suiig« mp^f. 25 

<£o '^f66' iä nu to inicu SSerbru^ 

3n te tKaf2G (gc^pfiifvirituS. 

30(1 ijd mi fd;mcä(;Ii(^ b't Su^f U'f^ boa^ii, 

lln nu ^ft't \iä) noa uten27 fe^Ica^n. 

den €^irfär, ii'oU oä 'ne gufle grcor. 



«StattS '^8 bat bc Sonnig fiitt ^9 in be Wla', 
^(W i(f up'n aSutjf aU fcöwcn !DaV^° 
'!)]c >§oniügf^irde, bie trcrft^i u'ie bull! 
O be uärfluc^te ©e^venj^uUlsa 

fagt, scrstiffen. 21 iimifitl. ii aütmnl 23 ju gitvig ou(l|. 

24 brübtt ^tt. 25 mat^tf. 26 3Rai)fn. 27 niK^ ougtn. 

28 anfiatt. 29 fcdte. 30 Won ritten Sage. 31 jit^t. 
32 ©eiftnbcob, Seifen6Smmt. 



JÄun^otrt tJon H^iiftabt an Jr<?r |J0fl>. 



S!nä\>pnet, ßnäppnet, üan^heen. 



JlimV)jner, * .ftnä^^V'iifr, ?ang6fen, t}' 
aBat bcifi up unfern I)amm(leen? 



^^y^J 



I^u ^\ifl in rot^e @trüm^ie an, 
dt lät 2 bi toie en dbbelmami. 

- W 

1 Älapjjcrflort^. 2 Upt. 



Illtm^art in t^cv ®e^enii mn pxmne bn /e^xbelim. 



f3äi), Sämmfitt, bä^. 

SBö^, i'ämmtin, fcä()! 
XÄt Sämmtin gingt in't ^ott, 
Stött • fi(f nn bat gtccnetin, 2 
£ä^ 3 ,^,n a-cl) biit iVcnefin, 
Schreit bat Sämmfin ta^,l'ä(;, täf;, bat;, fcäl;, bä^ ! 

930^, Sämmfin, 6ä^I 
S)ät üämmtin ging! in't J^olt, 
(Stütt i'irf 011 bat ©ttiifetin, ■» 



Tä(; am U'ff) bat a3ritctin,5 

Schreit bat i!ammtin Ui),bat),U\},l>ä^,Ui),Uf)l 

a?äfi, Sänimfin, 6ö^! 
J)ät Üämmtin gingf in't Jgolt, 
©töit ficf an bat Stöcfefin, 
2)ä^ (im »rf[; bat JlBvpcfin, « 
€^veit batS^mmfin fcär;, 6äf;, bäf),U^,bÄ{),bät)\ 



1 (iöft. 2 @tcin(i)(u. 3 l^at. 4 Stviutfcrein. 5 Säut^. 
lein. G ÄöpMen. — SDielcbie: (Stfä 6cutf(t!e aicIHlieber, 
ILSanb, S.^eft, Kto. 12. 



M.MM: ^untott von pitkcntucriicr bei Ocanicnburg. — /Qun&act von plumenbccg unnrit ptiliii. 



^llunbart tJon pxxktnwtxtftx bei ®vmUnbnt^. 



SRinge, (Ringe Slofcnfrcinä, 
Sitt up be SBifbe, 
@<jinnt 'n Söönifcn i Siebe; 
(sctt 'n ^öttfeit SBoatfr tei. 



3)Jorgfn iuill'n »vi irnfc^rn 
steine ÜBafd^c, groote 41?afc^e, 
Äiücrüfütii! 



1 gdbi^cn. 



JÄunlrart mn piimenbex$^ xxnmdi pcxixn» 



^uttl>inneten, ^utti}äi>neten, 

5}3uttt}inncffn, 5Puttfjäl)ne!cn, 
aOat mcrffl UV unfern -^pff? 
£ii )f[üd\t nnä alle Slümfenä af, 
£u mocfjl et gar ju gicff. 

SJJama triU bi [(^eUen, 1 
*J]lapa n.ntl bi fdilcan, '- 
iputttjinnefen, *4>ull(?äljnffen, 
SBat ^eflc 3 benn geboa^n? 



1 f.^eltcn. 2 Wlagtn. 3 ^afl iu. 



<Sä>loap, S:inbeten, fefte. 

Sc^tealJ, jlinbefen, feftel 

ÜBir freien * frembe ®ä|te, 

STie ©afitenS, bic'bo" fcmmen 'rein, 

iSet finb bie lietc (ingelein. 



<Buie, mnbetett, fufc. 

<£ufe, Äinbefen, fufe! 

2Bo U'cabnt benn 5peter Ärufe? 

3n bem tuntcn >§iife, 

SSJo bie ttanfe 3;üfcbefenä • floa^n, 

9Bo bie glatte Wlifenä ^ gca^n, 

2)a ii'ca^ni SPeter Jtrufe. 



1 fcelcmmtn. 

1 Jtu(>(li))en. 2 3Rdbd)(n. 



fl\miaxt von /alkctibtri). — ^utrtatt von i5ol)fnrd)iinl,aufctt. — ^luiiHn« |3crlinä. 



145 



^Mitn^ttrt t>on /aikmheva bei pexlxn^ 



aSobon tili tu fo ruf;? < 
3rf bin fo ruft, icf Hu fo glatt, 
3rf t'in bc i^iiftfut; »on >ginH'crfliit>t. 
»utjtöfttcn, tu^! 



Su^foftfcn »011 ^altcrflabt, 
.Sööp ' bi Semmel »in <>^t bi fatt. 



1 laiil). 



Srciis] iinfe Äinbefen oof Wut mit! 
SBiit foll i(f iftm benn tveugen? 
Spooverfwfe un ■Kvciigcln, 2 
3iirfi'i-, »JJofm' Uli a'Jaubelfent, 
3)et ät;t liete j?iiibefcn geerii. 
Un tuat noc^ nufjx bntu? 
G'ii ^>a([v iicte Sc(;ul; 
Un en neict 3 gjorfffcn, 
Älingct ii'te en Älö.fefen. 
a3uf;tü(;feii, 6ul;! 



i faufc. 2 l'tctjcin. 3 iicucä. 



^Wuutrart mn $o\)cnfd)M)a\\fm bei pcxiiih 



fiSie^enUeb. 

®(l;Ioap, Jlinbefcn, fdjlonise, 
SHuter * finb ätvee Scftonpe, 
3n '•i f(^n.'onrtet un iu luittet, 3 



SBenu bet Jlinb nic^ fcI)Ioa)3fu ii'itf, 
Jlemmt bet fc^iooiirte un Intt * et. 



1 tviiu^tii. 2 fin. 3 icnb ein toclpc?. i tei^t. 



IMitnbart |JerUnö, 



'^ie jtoecbettijcn Tränten. 

(Sfr 5Irteit«niami Sffiattjttt fitlit in bet Slaiijt jirifcftcn 
11 unt l'i Uhr tcc tec SBc^nunii fcincö grciinteä gtitc 
in tct JTIcfiti-flraBC.) 

SB achter (in furjen SuHWenrciumen ru= 

fenb). Seiet! — Seiet! — ^e! Seiet! — 

3) et 9Ja(^th,'iid)tet (fommt eiligji I;etjit). 
SEo b'iin? — 

SB od; tct (erflaunt), SBorummen? 



SJUdfttträ 


C^tft. 


9ui, ivejen 


Seiet! 


SBäcf;tet 
Ven tuff. 


5(c^fc 


! — Da olJeu, btei Ste^=- 


S'J a c^ t tr ä 


^ter. 


3(f fet; ja 


ntev nif^t. 


aßä*tct. 
icf ja. 


3Ja, icf 00^ ni^ 


, bavum fc^rci 


SHa^tiuä 
f^tein ®e? 


(i)ttx ( 


ävgevlic^). 


9ü b t u m 



Siimeniiii, @ermani(n6 SSglfcrflimmeii. 



19 



fll6 



llluniiatt JJctlins. 



a'Sädjtcr. 3i(i, ircit icf'n ff^n teill. 

i)InctMn.'i5t^ter. aSem b'nn? 

aß ä d) t e r. 9iii, Scievn. Jlcniun ©f'ii bfnn 
nic^? dv irDl)nt ja Ijift ohti brci SrcWcn 
niff. ®e iiiiffcn i^jm ja fcfjonjt cftc (fffmiiiij * 
bfvfrfjnfft liabfti, ircil er nie nid; jcrn s« «^fdne 
3fit ju Jpaufc iä, un'ii iMöfcn fcl;rc jcruc fc^anib- 
tcnrcii b(,nit. 

atndjtauidjtct (grot). Qllfc, gcict i«'n 
SWaifd)? 

SÖä^tcr (ctcnfo). 31a, 'n 5lffe nid?! 

3c a ^ t m ä rf) t c r (ifjn Id bcr a?rutl faffcnt). 
Uli €e U'cUcti Vicr'n 9Jiid)tU'fd)tfr fdjicfaiür'n, 
tric bc§ 'r Scicr 2 tuten fcU, un fclinteii X^erm 
machen? 9ia, irarteu <£e, SDJeniiefin, bet foU 
31)11 fdtcn ntijepri^cn UJcev'n! 3(f u.'fcre 3l}n 
fdj'on tefrierii! 

2Bäd)ter (erflnuiit). 'Jlber na nu?! — 
SBat fcU'n bot «BorbefcniPJejravf^c? — €e 
li'cet'n mir bcd) »ncU nic^ verbieten ircU'n, mein 
jutcn Sreinb fein Spanien 511 rufen? — 

9cnd)tn.'ttd)ter. Srabe ireer' icf bet! Un 
ircun ®e mir irirtlic^ nict) bov'n 9!orren t)et= 
ten l;fllten ii'cU'n, fo birftcn €e bcd) feen Slien^ 
fd)en rufen, ber fo'u äirecbeitijen Shimen tjat. 
5Ibfr @e woüvn mir fclü§ öeiir'n. — 

5B ii dj t f r Cnadniicbig). 3, ^iac^ticedTterfin, 
fiiib ®f bcd) nid) brß 2:ei6cld. 3cf 3()n berirn- ! 
€elin (£f, fo UM(;r ief'n efcrlijer ÄetI tin — 
icf »ritt mit mein Rrcinb nunjcii fiiel) um 4 U(;r 
'nc ii'anbvnrtie und) 'J'einvlo madjen, un ba 
ii'cU'n iv'r unfe jnnje Samiljeu mitnel)m'ii, un 
bn ii'cUl' icf ilini tlofi vetfrtia'iitbir'n, befi'r be 
3nle ecd) mitnimmt, aeil mein greinb '4.'ieff( 
biitfi ii, un ber finbt cljnc be 3ulf nu mal 
feen Sßerjnijen nid). — 3cf J;ibb'ct ^ iljm fcei 
©tivVtna^flj'S in JteKer fa^^en fenn, — nu ja, 
bet iö U'nl)r, — nter, uifiii 3ctt, aer fann ba« 
»or? — icf ^ate beä öcrbujffli, un na nu — 

(Sine (Stimme (auä ber Seine). SBec^ter! 

^eba, 5i?ed)ter! — 

3Jad?tii'äd)ter \ . , .j.. ,.. , 
aöad)ter ) (5"9'"*)- ^''''- 

SJIac^tirädlter. 9ia, ivnt foU'n beä nu 

tt'ieber? — 3d fann ntlecne bor mir „fiier!" 

fd)rein! 



1 Offniitig; ttfnnntlltft l).it jcbfr Strlrnft Slaifjnriltlitct 
bic @i^lu{Tcl }u (cti ■Ifaun^uien feine« UJicttcU. 2 gcutc. 



SBät^ter. SBcr 3^n tnoU, afcer tiici^ bor 
mir. £ic Stimme ^lat SBc(J;ter jerufen, un 
bet 6in icf. 

£riad)tn)ä^ter. SE?at finb 6e? aBec^= 
ter finb €e? — 

aBiid)ter. 3a, SSediter bin id. 

SiJ fl d) t m ä (^' t e r. 3, fo mufj boc^ aber jlcic^ 
ber 35eibe( brin fd)(agenl C5rfd)t fd)reit'r Seier, 
un nu ie'r jar ber Söec^tcr! (il;n fejler faffenb) 
DU, irarte, glefcl)! 

Stimme (iveit nä()er). SBc^ter! 

9Bäd)tcr (frei)). QlUe SBetter, bet 18 gei» 
er! — ^ier, ^ier! cUet ^ <§nuä! — >&ier{;er. 
Seier! f)ier! — 

6in aSorüberge^enber. Slac^tiuccbter, 
Ibo iff'n beä geier? 

Ter Qlrbeitöinann Seiet (fomnit). '§err> 
jefä! ii-nt iff'n bitr Icä? — äBed)ter, a'at ^ajl'n 
mifn 9iad)tu.'ed)ter bor? 

aiuidjter. 3a, ba fraad)|le mir ju bille. 
3cf I)abe bir bier jerufen, im babrum i;(U'x 
mir fe|}f. 

9iac^ttbäd)ter. Enbrum nic&. 6:r I;flt 
t;ier Seier jefd^riejen. 

Seier. !fla ja, besä bin irf! 3cf bin Seier. 

Snadjtibädjter. So? — Se finb Scier? 
(ibn aud) beim Äragen ncbmenb) Sreit mir, 
bet i(f bie (5()re r)abe 3bn fennen ju lern, 
(fc^reienb) >§ebi\! J^illfc! ^ülfc! 3ä Äecner 
nidj ba? — -Siülfe! .&ülfc! 

(@8 ttcffn nati) unb nart) mc^rttc 3Wtiif*cn ^trjiii ^c'frunb 
ia uffnct fiit) ein Senfter. 0Ja(^ einer üßeile tcmmt eine 
!).!atvtnille.) 

Sülbat. 2Baä iä bier loS?— $ra§ ba! 
— 3ebn Sie aufsennanberl 

9la|d)tibäd!ter. >C)ier, 3rennabicr, bringen 
St mid) mal bie beebe ü)?enfd)en na be SBacbe. 
Se ijahsw mir jefunjenirt! 

So Ibn ten. aJoraärtö mit 3f)n! (faffen 
®iicbter unb Seier on.) 

geier. >gert mal, 3rennabierä, Irerbt nic^ 
unanjenebni. QT-ir ba^en nifd)t jemac^t. SBir 
finb janj unfd)ulbig. — 

Solbat. !Da8 je^t un6 nif^t nn! Scr» 
ibärtSI 

P i n i g e 3 u f ^ '■> " f ^- "Ö'^r 3e, ba fommt'ne 
Svrige! 

((Sine Si'rioe mit gnrfetn, ton 3J?enf(^en uejctien, Icmmt 
nilliec. 3n ber Jtcniüeftt.ipe wirb ba« Seuer^crn getlafen.) 

S'Iad;freä(^ter. 2>a! ba baten lo'r be 
5l.!rc(}eniabläeit. Äomviettergeierlerm! (ju2Bä^« 



/ttuniait fUnlin). 



fl49 



tfr unb gcitr) ©f^n -2c na mi, wat <Sc ton 
5{)tcn llnfinn (jatrn? — 

SB ä du er. Mcüä .^immfltiuifciibjaifcrmmt! 
3lit iccrbt'ä mir talb ju bunt! 3ä bfun f;tor 
QlUfnä teil, ober Hn icf et tolIeid;t? 

(Sie Sfri(jc ijl iionj lu^e .icfommcn. '.'luf bcm neuen 
iDJactt ivivt gcucrlärm .)cf(^l.iiien- Gi" $cini[l fommt 
bit .(tlfftcrflrapc fnilanj unb bUft.) 

Sin ©enSb'arme. •^eba, SSä^ter, Ka= 
vum mad)t 3I;r benn feinen l'ürni? — SBaä 
ijl (;ier loa? — 

3! ae^ta'äd^ter. >$err Srfianbarm, — iä 
benn etiva nod; nid; Jernt jennnf ^ um nifc^t 
un U'ieber nifdjl. Sicfc tcebe 3)ienfd;cn t;ier 
^aben (B^ulb an be:i janjen Sdjfanbat. <©e 
^abcn mir tor'» SQarren tjabcn luoU'n, un ba 
bat ber eene „Seier" jefd;riejen un ber anbre 
„SBedjter," un ba jun! ^ bie Sefdjidjte leä. 

diu fKann bei ber (Spritä?. 2Bat? 
©t ii jar fecn Seier? 3, ba muß ja ber 2^ei= 
bei brin fd^lagen! Un i(f bin in tollen Jlajrer 
nad)'et S^ri^cnbauS jeloofrn, un f;ül^( jeiOvjen 
njie'n Gfef, bet icf mein iJJcbbeö ' niadKn trollte 
mit bf erft^tc S).'rifje1 — HBer bejal^It niir'n 
nu? — 

aSiele Stimmen. 3a, ».'er bejnf'It'n unä 
nu? — 

einer, (sdjlaac^t bie >KevIä robt! 

©efdjrei. 3a, Äeile ^ miffen fe t;aben! 
•Oaut fe! ^urrat)! 

®cn3b'nrme. Sflube, fag' id)! — %u 
trouiUe, flirrt bie iPieufdun auf bie ÜBadje! 
3^re €d)ulb ober Unfd;ub tvivb fic^ ba auä- 
ii'cifen ! 

© 1 b a t e n (an'ä ©eiue^r fdj'Iagenb). a3or= 
irärts, 2)iarfd^! 

geier (im Q(bge^en). 31a, fo n.'ai \i nod; 
ni(^ ba jea-efen, bep (Jener um fein SJameu je^ 
arrelirt treibt! <£^nbe, S3ed;ter, bepunfelV» 
terfc^ nic^ mebr leben; bie »rollten iv'r meiern, '■> 
bep fe uns nid) brifer bebadit b.iben. 

SÖädjter. Sc iä et, geicr! — 3n über= 
Jena, trat trerbt Steine 5 eiern baju fagen^ 

Seier. Uti Steine SBe^tern, un unfe 
Snnbpartie? — (fic werben abgefiibrt.) 

©enäb'arme (ju bcn Syrigcnlcuten). 3t;r 
QInbern fommt mit jur Stobtoogtti, ba »rerben 



3 ^atlt t«. 4 aUcJ. 5 (icniif). fi <\\nit. 7 ©elrinn; cigent- 
litt): bctruiicnf*ct (Vlcroinn, SjEtUaci. K i}Mc, 'itu- 
gel. » tcib juici^tweiicn, aueji^cltcn, aui^ bucdjri-uficln. 



H'ot'I nc(^ mefir «gärigen (nnfommen. 

3! adjtir achter. >§err Sdanbarm, trat 
meen' Sie'u: foll icf toUeidjt mein SSertet ooci! 
abtüten? 

C.HdgcmeincS (Scl.ir^tcr. Set Sciicilarni ^at fii^ biitrt) bie 
ganjc Stau tcctircitct.) 



91 Ä n t c. 

3)et bcl'lc Seben l}ah' itf bo(^', 

3cf fann mir nid; beflagen; 

513feift coc^i ber ©inb burc^'t -Itrmedo^, 

5)et iriU icf fd^onfl uerbragen. 

2)et 2JJor}en6, irenn mir I;ungern b^ut, 

©ff icf 'ne Sutter|lulle, • 

Saju fdjmerft mir ber ÄümincI jut 

5(u8 meine DoUe spulte. '^ 

3d fig' mit be ^ammratcn t;ier, 
iliit alle, jro§ un fleenc; 
•Sfleibigt ooci) mal Gener mir, 
<Bo flcd^' icf i(nn jteic^ (Jene! 
lln bvag' icf eublid; mal irat au?, 
<£o fann icf 3rofd;eno tneifen, 
-§ol' Iricber meine !l.!ulle rau^, 
Un b^uc denen Vf"ff"- 

!Da mag et fommeu, trie et u^ill, 
3cf laffe mir md) fiören, 
Un ftanbe folbfl be ilSclt mal jlill, 
£et foU mir ttenig fc^ecrcn; 
Ten Srojl behalt' icf jebenfatt?, 
5i'cnu't mir mal eeflic^ fdjienc: 
3cf njcrfe mir an bcinen -Sal», 
Un fiiffe bir, Martine! 

Un fagt ber 3cb mal: „Spante, JTu, 
Jiomm' mit bie jrc§e Slrerfe!" 
Ta fpring' id bloß un ruf i^nn ju: 
3d bin fd;onfi um bie ©de! — 
Tod) bort er nid) uff biefcn 'Kig, 
3)enn feufj' id; Sine, ^ünnnel! 
STcnn foof' id mir ben le|ten ©V'S 
Un ue^m' bir mit in'n -gimmel. 



SSenn (gcnec tvee^, tote Genen tö. 

Hr-enn dener ffeeß, trie Genen \S, 
aSenn Gener Genen nimmt, 



1 Sultctt'tcb, 3?ultcrl-amme. 2 ?laf4c. 



IIS 



inundact pcdtns. 



ai>cmi u-atOIi^ CJcn um't ^crjc il, 
£)fnn ivfcp icl't »voU tcjlimmt. 

SBenn (Senn iuccp, tiMc (Sciicn iö, 
äBcnn Cciicr (5cnfn Vffif, 
Un (Scncr imil in ©lillcu fo 
diicift oc^fiij ßcr.cn tiuift. 

SBciin (Jfiur iucf§, tvic (icnfii iö, 
SBcnii Genen jnt nifc^t ya^t, 
lln (Ffncr bciin miä 2^ifcl;t''ra5ie^n 
3cfcl)a'iiitc (ii'ncn fniJt. 

SScnn (Jener iveefi, u-ie (Jenen iS, 
aScnn man fic^ ©enen fcoft, 
Un teinadi, ire er lucUfecl iä, 
3ie Ijaltc 3)!ei(e looft. 

StScnn (Jener u-eep, ii'ie Genen li, 
3)et jern en ITiinnen brinft, 
Qum SriUiflücf cter ^Seävcrtrob 
Gn GiC'Oeen ' an fidj tninflt. 

SS?enn Gener ireep, trie Genen ii, 
QSenn't G{n in Sfi6e quält, 
Un Gener beim en Srunetrnb 2 
a3ct allen Qliibern n.-ä(;lt. 

SSenn Gener iceejj, ivic (venen iö, 
3Benn man en ^iaat jeniejjt, 
Un Gener benn Kilb fieten ivertt 
lln a-ie 'ne Jlrä^u' fdnept. 

SQJenn Gener Ireefj, trie Genen iä, 
SBenn man fiel) belefiirt, 
Gn i'ertet fcl'enjl in i'eiOe t'at 
lln Genen no(^ ristirl! 

SBenn Gencr H'ee§, rcie Genen iä, 
(5Bat ccel} irell fann je|"cl;et,Mi,) 
2)et Gener fanft in OJennftcen lidjt 
Un brötjmt ^ ton Ufferjle^n! 

Gn fanften ^einridj ■> K^b' icf mir, 
<So Iani3 et Genen jil-bt, 
Un foU et Gener ertra finn, 
aSerbt en £>ffäict ^ jefi).^vt- 



Un iü et mal en jropet Sejl, 
JTrinft man in Gomvanie, 
^l^fonb erlief jelutfdjt a^erbt benn 
®o k la XinolU 

^at Gener benn ju imH jevietfdit 
2>on ti'ejen Äerfd) mit iHnm, 
3o mucffd) un »rill nic^ jrabc iefjn, 
<Zo looft er fdjeef un frumm. 

£)oi) irenn icf blju |>a&ieren jefjn, 
CJelim id mir Genen mit, 
21'enu ja benn fdjlimm midj a-eercn bt;ut, 
SBerbt Gener uffjefdjiitt. 

!Drum ii bet SBeile allemal, 
'IBenn Gener Genen ^at, 
aJiae; Gener finn, ao Gener a-ill, 
ajov't 2;o(;r aie in bie Stabt. 



1 ktt 56til bet SitwcinScfctf, irdrtjtt taurtfld;!!* jum 
Jtoi^cR tct (W.iUttte gcbraiKfct ivirt. 'Z Sd'natf« mit fcit- 
tcru uns fitiiirftn ^Itjcncilvi'rftu. :) tv.iuim. 4 3ium mit 
Jiitfdjl'raKiiliuciii. 5 JlummcUJiiiiiciit mit lEcvijeltummcl. 



2>ic 3Jicim<^crtc. *) 

(3>ie ©ccne fvitit in einet ©übe auf beni ßretcictvlaje »or 
bem Sranbentui-flet S^ore. Qi ift äBJittaii. S)ct iBiftu- 
alitnf)>iiitlcc 4'vecfc, fdiic grau unb i^v fUincc Scljn fiiit 
bie einjiiicii juf^^aucr.) 

93reefe (tjcreintretenb). 3otte bcd', aat iö 
beS tjier leer in bc iDienarjerie! Ären i'ienfcl) 
iä l;ier, anr finb man fan; alleene. iJia nn 
Inib' id fed^ö 3rofd?en Guirant aii-jjejeben, uu 
feilt eud) ooc^ bie '^l;iere crubtlid) an, bamii 
id aat for mein 3elt (;ate. Äarline, jel; l,'i(r 
linfö un laa§ mir in be aJiilte. Qlujujl, bu fomnift 
l,ner re*tö (;er un fleU|1 bir uff be Svigen, ba= 
mit bir nifdit entjel;t. iila, iö feen aC-ärter l,nfr^ 
QSat iö bet tor 'uc 3nd)t! bie Sl;iere finb fid) 
jauj alleene üfcerlaffen, un air aiffen cod) nid), 
acran air finb. (er nimmt eine Sl>rife.) 

Caroline. Qlm Gnbe a'eer'n air jar nid; 
erflärt! 

-^lugufl (mit felirbünner Stimme), i^atcr, 
aorum iö benn Äeener Ijier? 

SBreefe. 9Ja aart't man, * id aeer' ^ bie 
<£od)e jleidj machen, (er fd'reit.) a?Hin *2lfen! 

Garoline. Gr aerbt jar nid^ ju .§aufe 
finb. 

3?reefc (ärgerli*). 3 aat aerbt er ni* ju 
J&aufe finb! (er fdjreit flarfer.) Ü5an*JUen! 



•) S. „53unle8 iPetlin." 1 nur. 2 ttetbc. 



jnuntiait IJtrlin«. 



149 



SBärtcr (lommt awi «incr ^intcrtt;ür). 
SBnt iö benn IdS? 3a fo! 

5hu3ufl. aSat«, bcS iS ja man S'cncr, iro 
iS ber wintere? 

©cecff. 2)et iä Sßan! Qltm »rcrbt nid; 6ci= 
ttjcjc finb. 

SBärtcr. 91c^men ©et nt(^ übfl, bf§ bcr 
cijfutlit^c (Srfliircr, ber btä jcfcroc^fiie JEfutfd; 
fpvidjt, iirtd) bc <2tabt *DHttag6rpb fffcn jcjan^ 
gm ii. Sd fann bc6 3ctroc^cnc neij nid) raui3= 
frifjcn, U'cit id cen Sgärlincr 6iu un mein X(t= 
neS J&cd)beulfd; fvrfc^f. 3d tann 3^n'n bie 
S'f;i«eütcrjcnS pcd) rrfliircn, o6ilci(^ id crf^t feit 
jircf älionatcii tjicr bin. 

Srccff. 9ia titte, fangen ®e man an ! 

SBürter. ©d;5n! (er nimmt einen ©tod, 
getjt bamit »on .Släfig ju Ääfig unb erfliirt mit 
evnjler ü)iifne unb ^nt^etifdKm Scne.) 2^iffeö, 
meine Jjcrrft^aften, iä ber jro§c fübenamerifa» 
nifdje Voite, männlidje 3attung. (Sr funfeit mit 
feine £)ejen, I;at Scvfc^ten unter bic 3^afe un 
fiammt tcn bic Äa^en. (ix tjat fet?r biel WU\(= 
flät un frijjtbäglic^ fec[)6äefin*}3funb rc(;eä8'Ieefc^, 
U'oju er fi(^ nur feiner S'üpe tebient. Ciijentlic^ 
fräße er WoU nod)mei)r,aUeenc aberfd)t ttir Ijalten 
uff £iät. (üer l'öirc triillt.) ©e^n €ie, je^t DrüUt 
er. SDiefeä iä überjcnS ned; jar nifdjt jejen feine 
»Jlotur; ii'cnn er in bie SBüjie brüllt, fo frandjen 3 
alte 1 friere bor (sdjred in bie ^rbe. Ormt ©ie 
jeljt jel;ört I;abcn, iä nifd;t aU cen flarfer -Ruften, 
öonben erjebeämal befallen irerbt, irenn man itjm 
aui bie freie ISilbnip nod; fSuro).ni bringt, ain-nn 
•Oerr 5ltcn l;icr iräre, ber je^t ju itini rin un 
pedit feinen ■ßoV'P i» \(mtn Stachen, yiber mir 
bei^t er. 

Qlugufi. Sßater, beä:5t;ieriä Jans fo jemadjt, 
icie beö aug be Qlrc^c 3Joa(;, icat id ju J&aufe 
{)a6e. 

Sreefe (äum SBärter). ©ntfci^ulbjen ©e bic 
!E)umm^eit beS JlinbeS, c8 iä mein ©c^n. (ju 
SluguP) Summer 3unge, btefer Söluc iä dla^ 
tur, beiner 5U -Oaufe i-J man ©vietäcud). 

SBärter. £icfe§ ircific Sßie^ iS ber foje= 
nannte ffiafc^bär, tue(d)er in 3onc jefangen trerbt, 
»veldjeä fe^r ncrblid) (id)t. (er nimmt ben ©tod 
unb jiö§t ben 3?ären.) d1<\, irid er iroU uff! — 
Xiefeä J()ier [lält fid; ju Saube un ju aSaffer 
uff, bcä ^eeft, im SBintcr, Irenn eä jefroren iä. 
ÜDJan l;at cä jefangen jenommcn uff bic ©iäfclbcr 

3 ttici^cn. 



ton 3ätnnb, wo baS ^looS Ijcrfommt. SBorum 
ti ba eijentlid; rumlooft, ^at man noc!^ ni^ cr= 
fahren fiinnen, ivnljrfc^einlic^ certritt eö fi(^ bloß 
bie Secnc, »venn eö lange in feine <§ö(;le jelejen 
t)at. -^Üle ©onnbagc n.'äfd)t er fid?, iiieäfjatb er 
ben 9Jamen„iBafd;bär"betommen bat. 

Qlugufl. 3it^t fr benn ooi) en reeneä 
.§embc an, SJatcr? 

sBreefe. 9Jein, mein ©D(;n, bie !t^iere jic 
t}en jar nifdjt an, fic fommen jlcidj mit it)re Älei» 
bungöpüde- uff be 'iüelt, un ^aben ood) feenc 
©(^neiber ni^. 2)iefer i^är trägt eenen$elj, codi) 
im ©ommer. llberjenä Ijatt'ä iBiaul un ftörc ben 
^errn nid) mit beine Summljeitcn. (jum lUär» 
ter) ©ntf^ulbjen ©e, Jjierr a3an ! 

Garoline. 3ott, a3reefe, fo fa(;re boc^ beä 
unfd)ulbijc Äinb nid) immer fo an, n'enn eä feine 
Sefüljle äu§ert. 2Bat »erflefit beä Äinb ton beä 
löeefierjeuc^'. 

SBreefe. Dia, na, bruntme nic^, ftecner 
SlSaff^bär. 

® (irter. 2)iefe8 jro§e un ton *Jlnfe^'n fe^r 
l)a§lid)e5^ier iäbeö^ameel, luelc^cS bic "iJirraber 
tor ^»ferbc jebrauc^en im tor iljrc QBagenä 
fvannen, itenn fic burt^ bic 5Büftc fal)ren. 
2)ian nennt beä in Qlrrabien >Rarre=5a()ne. !De8 
Jlameel ^at im 3nnern eenen anebfrEäncnben 
a)fagen. 

58rcefe. ©ei^abe, bet man nid) überall im 
3nnern eenen »tieberfäuenbcn SUJagen ^at! (Snt« 
fd)ulbjen ©e, «gerr 23anl 

QSiirtcr. SBittc! (fortfat)renb) 3)Jit biefen 
üOiagcn faut beä Äamcel irieber. SBaä ci ^eute 
frißt, frißt eä in brei ober tier £agen nod) 
mal. SSenn ©ic ifjm jegt een !Dreijrofd)enbrob 
jeben, fo terje^rt eä beS 93rDb, un iä janj ru= 
^ig. 'Diit eenmal nad) brei iTagcn ^olt eS bc3 
3)reijrofd)enbrob irieber ruff un terjcfjrt eä nod) 
mal. 

a3rccfe. 2)eä niad)t eijcnttic^ fec^l 3ro» 
f(^cn. 

SBiirter. ©e^r rid)tig, aber beut Jlameel 
janj eenjal. 3elb liat e6 nid) un frijjt batjer 
ol)ne llnterfd)ieb beö i)]reife3. (er gel)t ireiter.) 
2)iefe3 iä eene >§!)iäne, een fd)eußli(^eä 3'^ier, 
Iretc^eä feenen SBcjriff ton iWoral Ijat. ©ie jer^ 
fleefd)t lebenbije un bobte 3:)Jcnfd)en, ol'nc bet 
jeringfte äXiiteib mit iljn'n ju enn?fiiiben ; irat 
it)r bejejent, iä i'eudje. "> Sie, »rcldje ^ier Iid)t 

4 S(i<4e. 



150 



^untait ptdins. 



un mir flnjlupt, 5 is üterjcnS ecn aii6jf5ci(6nc= 
Ui drcmpfat, ii'flAcS Sr. SDfajcilät Ton Wli- 
jul bei unfure *21ntreffnf)tit in Oium fc^r jtfifl. 
3cf Hn nfcfrjfugt, meine >©cn|'d)aftcn, bct tiefe 
•Oi^jäiK jeten Sadj ecnen jan^ letcntijen 2)Jcn= 
fdjcu iin ärcec tcr fcitjlcn üeudicn berjefircn 
fann. 

SSrcefe. ffla, l;iir'n <S(, ■^nx 93an, o^ne 
fenen SffcnaV'V'-j »vüvbe ittr fco(^ fol^r (dliä) ju 
3Kutlie h-'cei'n. 

aSärter. 3* U-nll Sfin'n fai3cn, — mit 
toen ^flbe itf benn eiientlid; bie ©^re? 

33 r Cef f. SSilte, ^err San! 3d tin ber 
Ü3iftualionIjänbIcr söreefe, SBürjer. 3)e3 bier iS 
meine Svau, jctcrne *)?eumann, un bicfcä iä 
mein So^n 51ujuji Sriebvidj 'JKcrnnber sBreefe, 
bcr Senäije. a)icine aBobniing iä in be Sifdjev= 
jira^c 9ir.87, borneniuo in M(\Ur. 

SBärter. 3(f n-cUte 3^n'n ni:r fajen, JQtxt 
Sreefe, )venn bic .§!ijäncn fvi) }um 3?fifvift in 
unfere aLnürer uffljicltcn un l;ernad) uf bie 
än;ee i'cut^en eenen (idcnficlier fräpcn, fo iva\iäj= 
ttn fie feenen Sdjnn).n.iä brnff 5u nehmen. 

a3rcefe (Indn). Scljx ii-ifeii] I i^efuc^en 
Sie mir bcc^ jcfiiUiijfl, «Oerr 33iin, »renn €ie 
mal in meine 3i'jenl) tortrifcmmen. 

QSärter. ©ittc, mit ticiem 9ßfrjnijcnl Gr= 
lauten Se, be§ ift Sie ivnter ertlarc. STiffeä j 
5^'ier iä ren QJffe, bcn iSIcnfdicn am äl)nli^'= 
fien; er ^alt fic^ in bie aEilbnijJe Don Uranj^ 
Outanei uff un iS Hau um bie ^uife. 3n bic 
bortijc J!anbfSfvvarf;e ('ci-jit er 5Pa',Man, in 
£eutfd!lanb nennt man ilni Simia. SBei un» 
fem ■^lufcntlialte in Venfon Init il;n ber .§>er= 
jog ton CBcUinfton eijenljänbijj brci ÜSallnüffc 
jefd'enft. (5x ['at cene jrope Sd^nanje un scr- 
adu't bie 'iDienfd3en •, in Jüatbcrn irirft er Stcenc 
Uff fie un triuijt ilin'u um; benn feine Äraft 
iä furd,ntar, fo tleene, wie er ii; er (;ctt üter 
jircc Gcntner. 

5(ugup. aBarum fletf^t er'n be S'i^n« 
fo, SBater? 

SBärter. 2~ie rcene 9?oef;citI 9Bie fefagt, 
er fann bie S'ifufdjen nie^ leiben, un mir co^ 
Jii(^. 

aSreefe (su^igufl). J&alt'ä «Wnul! 

SBärtcr (bre^t fidj um). SDer? 

SSreeff (fidj irunbcrnb). SBie [o? 



5 t\iii\tij anfi^icU. 



»Bart er. aBefcn be^: ^att'e SDJnul! 

aJrecfe. üi'er? 

aSärter. 9\a, ©icl 

2?recfc. ai'at? 3(fc? 6 3« foU'S SRauI 
Ijatteu? 

aiMirter. Die, ne, Sie fagten bo0 eten — 

JBrecff. 0Ju ja, .gcrr! ivorum feit icfbenn 
nit^ ctirag fagcn? S»or meine ftd^ä 5rofc^fn 
fann ict bcd) irotl — 

■Jtaroline. 9?e, SBrecfe, bu »erflc^fl bcn 
J^errn nidil 

93 rce fe (fc^r erzürnt). SEat? 3* scrjlc^c 
bcn -§errn nid)? 9'Ju werbt e? mir ju belli 3(f 
fann bic 5(;icrc alle auuu'cnbig, >venn ci bruff 
nnfcmmt! 

5lugull a3ater, I^ajl Tc ni(^ 'nc SCBatlnuy 
tei bir »er bcn Riffen? 

Sreefc. ^aU3 SSlmV. 

SIBnrtcr. Jpcrr ©rccfe, bcru^ijcn Se ^ä) 
bedj man I 3cf frage ja man jan; ccnfci^ : tjü' 
fcen Sc bcä eorf)cr auf mir je|ngt? 

Sreefc. SBag b'nn? 

QQärtcr. Jr$ah'i «DfauII 

a3rccfc. 3cf<? 3, bcä baten Sie Ja — 

Qlugufi. i^Jc, 9?fltcr tot bcS ju bcn *J(ff<n 
jefagt, trcil er bie Säfcnc fo fictfdnc. 

©ärtcr. 'U(t) fol So? ßnifdnilbjen Sc, 
>gicrr ißreefe, i(f jlectte, Se Ratten bcÄ auf mir 
jefagt. 

©recfc (uod) immer crjürnt). ifle, icf 
bäte c§ eod) nict ju bcn 5Iffen jcfagtl 3(f t;ate 
c8 SU -Jlujufi'n jefagt! 

CSareline. Via ater, SSrecfe, fo fei bo(^ 
man nu bariitcr rutig! Xct icl ja janj ecnjaf, 
et De bea ju 5lujuflen ober ä«»» ^Ifff" iff«9t 
l;afl! 

aBiirter. 3a ivoU; icf bad;te nur, Sie 
mccntcn mir, U'cit icf jrabc fvrad). So ^at cd 
nifc^t JU fagcn, nu »veitcr! — -öicr fe^'n Se 
bie fcjcnannte Sitcltfa^e, rtclcbc mon in bc 
5lvttefe alfi SJiebejin jctrauctt. Sie iä eijcnt» 
lid) auö hinter = 3nbien, n-o bie aBcfiljcrüdK 
tertemmen. 2luf iljr I;at <& inbcffen fecncn 
einfluß jcl;att, benn ircnn man an itrc 3^rüfcn 
fcmmt, fo ftinft c8 fürcbtcrli^. Sie fann üter« 
jenä ni* baoer, atcr ci fünft fdiänblict. SBcnn 
man incl bran ried!t, fo friegt man Äc^pirc^. 
— ^icr banetcn iö ccn fctr nicblic^cS SUic^, 
bcr 3d)neunionb. 



« ii^. 



/nuntntt |;i(clin9. 



151 



58refff. 3*ncumciib? £cä 5I;Ur fcUtcn 
®c nadj be SiiScoiiHifliüc bringen. 

üBärtcr. 6r Ijalt fid) in '2loi!,iVtcn uff, — 
b(ä ^ffpt, biffcr ni(^, — un nä^rt fidj iion be 
gier bcr Ärcfobiüc. 

aSrcefc. ßntfdjulbjcn €c, ^frv 9Son. Äar= 
linc nuijj mir bic 6icr imnifr flnumenirccc^ 
mad)cu: wie egt fc'n bft Sd^ncumonb? 

2Bärtcr. 2)ariiOa ^aht id fcene aBiff'en= 
fc^oft nic^, ^fvr '-Srcfff, aber beä fann icf 3^« 
n'n fagen, bct bicfcd I^icr in feine *3(rt nuf)r 
tt'ert^ iä, alä inandjer nnbeve 3)Jenfc^. 3)cr 
3djneunicnb, fo unfdjulrig irie er niiefietjt, 
purst fic^ uff bie jrijf-ten un jiftigjlen ®d;Iiin= 
gen, un Berfegt i^n'n eenen fcldjen Än^enfe^^), 
bet fe wad; ben ju-eeten niemolä terlongen. 
2}ann fegt er fid) in Sefüfjl, bie a.lJenfc^(;eit je» 
bicnt 5u ^aten, uff bie Grbe, un tnabfccrt bie 
<Sd)Iangen uff. 

58reefc. 3efejente 3)Ja^(äeit! 

SSärter. St^ön 2)ant! (er ge^t ireiter.) 
£iefe§ iJtjier, meine Jiierrf(^nfteu , beä iä bet 
merfanirbije Strauß, lucDon <Bt f(^onji ietjört 
^a6en tteer'n. 

Gardine. 3 ^nt 3eeä, een ©trauf i £Ru 
fel^! Qllfo beä i-i beä Sfiier, ivai bie I^übfc^en 
SlBaljer fingt? 91e, fo ^ätt' id'n mir nic^ \!= 
badjt. Sagen "Se mal, Jqcvx 33an, ^o6cn ®e 
nic^ ood; ben Üanner? 

SSiirter. Sie ürren fid?, 2)?abam äßreefc, 
je6orne Sleumann: biefrr a^ogcl iä beS nic^, 
t)on ben bie SBaljcr f;errü(ireu. Sicfer 33cgrl, 
»eichen Sie l)ier fr()'n, |nlt fic^ in '2(fvifa uff, 
un ber mit bie *ißn[;er in aCirn, im Snnbe 
Oeflrei^. 

iöreefe. Qlfcer fagen Se mal, ^err Sßan, 
bie Stvaupfcbcrn tommen bo^ uon be§ 93ie^ 
ba in ben Berfd)(cffenen Stall? 

SSärter. Sien id ^Hci) ijiex, nein! benn 
Sf fe^'n, eä ^at noA alle feine gebcrn. Qlberfdjt 
bon fein 3efd>(ed)t fommen fie oUetbingg I)er, 
^err a?reefe; nämlic^ im grütjatjr, trenn er 
raulit, 7 fo berliert er flUf feint Straugfebern. 
tit Sffrifer langen fic uff un Bertaufdjen (te 
bcr D]ürnberjcr Svidjeud) an bie Gurcväer. 
2)iefer SPogel jel;t barfug, un jluar niematä 
onberä als in ieftrecften 3arcn'- ®cnn er 
aber mübc ircrbt, fo je^t er bei li'fiten lang= 



7 fi* ftfcert. 



famer, treit er nid; nie^r jut fort fann. So 
\rie er eenen 3iijer ficbt, ber i£}n fd)iefien icill, 
fo |lfd;t er feinen >Ui>vv i" "uen i^uf(^, un iS 
ber 3)(eenung, bet iljm ber 3ä)er nie^ icuja^r 
iverbt, iveit er iljn nid) fet^'n fann. 

SSreefe. 91a, erlauben Se niat, ^err Sßan, 
in biefer .§infid)t bin icf berfelben aJicenung 
\vi( Straup. 3)fnn trenn er i^nt nic^ ien.'a^r 
itjerbt, fo fann er it;n ood) iii^ fel}'n! Se^'n 
Se mal, anjenomnien, id flättbe l;ier, üjo id 
Jffet flebe, un meine grau tuiirbe mir nid^ if» 
icalir. SSürbe fie mir betin troll fe^'n? 

aSdrter. fiJe, (Srfafe, -§err Sreefe, Se 
f^meidjeln fic^, mir nid? berfianben ju ^oben. 
3ct meene, njenn ber Straug feinen ^opp in 
eenen ¥uf^ jledjt, fo berliert er boc^ bie 2luä» 
fic^t; benn natürlid', bie S?(,itter bittbern i^m 
in be Sperfpeftiefe. diu jet)t ber 3äjer um 
ben SBufc^ rum un f'^t tiutner ron tjinten. 
9Iu iS ber Strauf aber ber 2)Jeenung, bct er 
ben 3äjer nid; fie^t uu bariitn fann ber Safer 
i^m bobt fd;ie§cn, o^ue bet er'ä merft. 

SBreeff. 2l(^ fo meenen Sie beö? 

5lugufl. Sßater, icf fe^' ja ben Safer ni^! 

aSreefc. J^alt Dir be Öojen ju! Sitte, 
>§err 23an, fnl;ren Se fort. 

SEärter. Der Strau§ errei^t mit bie 3"t 
een ^cfceä 2üter un fliirbt berfd;ieben. iilaä) ei= 
nijcn 3ele(;rten irerbt er 20 3af;r alt, *2lnberc 
laffen il;n nor^ älter treer'n. Seine ©ier legt 
er btoji in bie Sottne un brütet fie jar nic^ 
aüä, fonbern überlägt beä biefer, üjelc^e in 
Qifrifa fe^r trarm iä. — 5luf granjöfcfi i;eegt 
biefeä $(;ier ^Büfett. 

Sreefe (ju Qiugufl). 3J?erfc Dir bie Sßo» 
tabel, 3unge! SBufett, ber Straug, 3euitio: be 
la 33ufett, betn Strauge. 

ffiärter. Diefeä J^icr, meine ^errf^af= 
ten, iä ber fojcnannte SSielfrag. (sä luerbt in 
9Jorben jcboren, t;ätt fic^ ba uff un jibbt eenen 
foflbaren l'ffj 5" P'nßflot.Hjen. (Sr frigt fe^r 
biel, ireä(;alb man i^n ocd; ben JJanien aSiet= 
frag jejebcn I;at. 

©reefe (ju Q(ugufl). Sief)Pe, beä fcmmt 
ba^er, trenn man nie jenunf f riefen fann. 

SB ö rt er. SSei unä inbeffen frigt biefeä !5^ier 
biel trenijer. 

SSreefe. Sagen Se mir mal, -öerr SSan, 
ivoran magn beä liejitt? 

Sßärter. Srfc^tenä leben irir in bie je» 



15« 



/lluntatt pcrlins. 



mäßigte Sonc, im jiiifctriiä jchn ttir i^n iiic^ 
tjitt. 

Srcffc. ^ci Ijat trot für fid). 

aSartcr (an einem ontern .Räfiß). !Eie- 
feg — 

ßaroline. Sott, irat iS beä bor 'n a6= 
fd^eulidjeä 3?iefl! 

a3reffe (crjürnt). 5U'er, Karline, fo be= 
Icibje 'coäj ben ^errn nic^, Hfle nic^ tdig! 
SBie fannjle bcnn bcn J^errn fein Zf}in en aSiefi 
nennen ? ! 

SBärter. SBitte, J&err SBreefe, beä Ijat \ax 
nift^t ju fagen. 6ö tejog fic^ ja nid; auf mir, 
fonbcrn icar bfop een tf^ierifd^er 5luälirucl?. a)ie= 
feg iö ber jlennjurut) ouä D^en^oUanb. 

Sreefe. 9Jeu^olIanb? 3)et jegije iöeljien, 
ni(^ n'a^r? 

SSärter. 3a >ooll, bet jfgije aSfljien. £ie= 
feä !Jt;icr Ijat »orne jiree jan; flcene .§änbe un 
tjinten tefi^t eä jlrce fe^r lange ■^interfü^e. 
Uff bicfe aOfife fvrlngt eä ireitc Sä|e, nn legt 
in ecne jeanffc Seit ecne jro^e Strccfc jurücf. 
Ü6erjenä I;at e6 treiter feenen Saugen, fonbern 
eriftirt man Hc^ fo. 

a3reefe. 3a, eijentlid^ iS f8 mertnnirbig, 
^err Ssan, bei mandje Stjiere man tlojj fo erifii= 
r'n! 2Ran fcUte bcd) jlocten, bet jebeä Zlfm 
eijentlid; jn eene a?eflimmung befliniml »väre, 
aberfdjt ne, manche lefcen Hop i'cr fid) janj 
alieene. 9Sat meenen Sie? 

SKärter. 3a, fe^n <öe, ^err 33reefe, een 
3'I)ier looft rjerum, e§ fud)t fid\ >i"a§ eä trauert; 
eä I)at im 3vunbe fernen 3ebanfcn; benn na= 
türlid) een Jiljier, aU 3ffdjövf tiejj nmlierje= 
()enb, irenn man e§ redjt nimmt, eö ^at feine 
5>Iott)burft, un u-orum foKte e6 fi(^ alfo ben 
jtovv jertrec^en. G3 iS eenmal ba, un man 
tann i(im nidj lH-rUH()r'n, fid? uff^u(;altcn. 3m 
3ejfntl)ei(, ber ü)ieufd) iä siel fdjiedjter bran, 
luie een jrofjer 4>t;iüefcvt; fagt, un tefonberS bie 
ja^men 3Jienfd;en. 

a?reefe. 3a natürlid?, Se I;aten janj iJled)t. 
3nbeffen ii'ir *4>reuf!en finb ncc^ fetjr jlüdlit^ 
bran, ater nn nel;men ®t mal jum. SBeifpiet 
Spanien. 

SBärter. 3a, t)er|1et;t fi^, beS »8 een ßlenb. 
®c :^aten h5oU oud; an be SlJajjiere terloren? 

aSreefe. ül(, 3ott fei Xanf , bet icf mir 
bamit nidj iefapt I'ate. Selj'n ®e, ^err 2ßan, 
icf leje mir mein biSfen (JrüOerditeS uff bie 



Sparfaffe an. !Da frieg icf mein 3?uc^, bie 
Sinfen a-eer'n mir jujefc^rieben, eenä fommt 
5u'ä 5(nbere un man iree§, irat man l;at. 5ia= 
türlidj, tiel iä ti nic^, benn man >viU aU reb» 
lidjer ü)Jenfc^ tefiel)en un 3eben bet <£eimje je= 
ten un ber 3unge reifit eenen ood} uiel 3fng8 
eom Seite runter. 

(Earoline. iDu, Säreefe, irir I}aten mi) 
metjr fiel SfitI ^iaa^ beä lieber tiiS uff en an= 
berö 5WaI. ^n ^crr fann nnä ja mal be« 
füllen. 

SBärter. SBenn ©e erlauben, aeer' id fo 
frei finb, aJIabam SBreefe, jeborne ^Jeumann. 

Sreefe. QSat brinf'n Se'n tor'ne (Soite, 
§err 93an? 

SBiirter. 3eirö^nli(^ reenen .Rümmel. 

Sreefe. Sdjön, ®e fcUen bei mir eenen 
Jlümmel brinfen, U'ie «Sf i^n in janj SSärlin 
nic^ finben. 

QSärter. 6ic finb fe(;r jiitig, itf »recr' nic^ 
terfetilen. <§aben <Se be Si'ite, mir nad) ben 
Äaften ba ju foljen. (Gr l;ebt einen 2>e(fel auf 
unb jeigt eine fleine «Sdjrange.) £iefeS, meine 
.gierrfitaften, iä bie jrojje 9liefenfd)Iange-, fie iS 
bunt jefprenfelt von mannigfad)c Sarben un 
befi|t jn'ifdjen i(;re ^Padjäfine 3ift, iraä fie ebne 
eenen ©djein tom SEoftcr oerabreidjt. Sie I;ä(t 
iiäj in Boa conschtricter uff un erreidjl in 
il}r Sßaterlanb eene 3r(>§e ton 20 Sl.>aar 
Sdjut}-, ^ier iä fie fleener. 

(iarcline. (fntfdjubjen Se, li'orum i§ 
fc benn Ijicr fleener, n^orum n-ät^ft fe'n nid)? 

2Bärter. S)ie Sd;>Ian9fn baben eenen tüd'» 
f4'en (iljarafter, 2)Jobam SBreefe, jeborne >)Jeu-- 
mann. 

aSreefe (inbem er etiraS nä^er ge'^t). Sagen 
Se mal, J&err inm, beifn fe? 

SBärter (weiter erf(ärenp). iCiefc Sdjiange, 
meine ^errfd'aften, U'erbt juireilen fel;r unanje= 
nebm. Sic fdjie§t ton eenen 3?ocm runter auf 
bet jvögtc iHinbuie^, umringelt eä un brüdt t& 
bebt, bef! man 'JlUen« fo fnarfcrt. 

33reefe. 3la, ^ör'n Se, ba ireir' id mir 
bod) in *J(djt nehmen! Qfujuff, aillfl 3^e tooU 
wcdj I;ier! bummer 3unge, £u jloobft iroU, bet 
iö en 3ieunooje? " 

aöärter. ®itte, J^err aSreefe, bei biefeä 
S^ier tjaben Se feene 5(ngjl. 



S 9?cunaujic, Samprttf, Stidt. 



jnuniart lltctin«. 



15» 



aSrceff. 3, icf fatin mir ivoU fcmdjnen, 
bft i>ic nid) nu()r fo fdjiimm iä, wie bie unter» 
liinb'fdjen , ntcr fo'neii omujeu, ivie Qliiiujten, 
fnattcrt fc am Cvnrc tod) ncä) uff. 

Gnrcline (tfi «Seite gft;enb). 3a, mit iä 
et ceii iiiujillid;! 

Sireefe. 9ie, ne, X\i faiinjt rut;icj flcJjn 
Hciten. Xir frieijt fc nic^ fleeiic. 

SSätter. SOenbcu ee jc^t jcfä(Iii3Jt 3^rcn 
».Blicf I;ier()er! Zd fcinb 2}öjc[. SJadjbcm fic 
soll bie 31atur fluejeftattet finb, uiitcrfdjfiben 
fie fidj; ifjre gebcrn \m'o eten fo tjerfd;ieben, U'ic 
i[ir 3ef(^rci. £iefcr Her 5. 3?., ber fid) über 
mir fdjiinfflt, ^ beä iS ber jemcenc il.Hiynjci ober 
ber Äafabu. Gr — 

a?reefe. >&err 3ee8, er tjat 5()n'n irat uff 
ben ^cx^x> fallen laffcn, ^err SSan! 

ai'ärter. %\, be^ binin biefe ^^iere nid) 
anberä; nntürlid) fie finb nid^ fo jetilbet, ti'i« 
U"ir. 

Srcefe. Sitte! (et tcrneigt fidj.) 

QSärter. £ie3 a(fo iä ber jemeene ^a)f!a= 
jei ober ber ^atabu. Cr fdjrcit immer Äafabu, 
>resl)aIO man ihi bcu Flamen Äafabu jejebeu 
^at. iTancbcn ^ängt eener, ber immer -ilrarf 
rufen b^ut. 

JBreeff. SBenn er 3^urf(^t ^at, nidprn^r? 

Si'ärter. SJe, oedi fo. (»reiter ertdirenb ) 
Xiefed l;ier iö be fojcnaiinte jrcpe Gile, !<• ircldje 
nur tei ilJadjte fielit, >reil i(;re Oojen aläbenn 
funftln irie'n '^-''i'ir j(ii(;enbc Äotiien. Qlm 5)agc 
ma«^t fc bc üiavVf 51'- »i'eldje fc üter be Oojcn 
(}at, un fic^t bann nifd)t. Sie Ich in be äSäl« 
ber t'ou Otaub, bcnn natürlich, arbeeten trauert 
fe nid), baust iö fc (ii(e. — aSeiter red>tä 
fe^'n €f Her bcn 9i<icbet)oplJ, »veldjer btei Jtan= 
tcu an feinen Sdjnabcl ^at, un auä 5(cjl;pten 
jcfcürtid) i^. 6r (tinft. 

(Sardine. *Jld), beS iä ber aßcgcl, ber 
ttie'n 4Biebc^ow ftinft? 

5Bärtcr. 3" bienen, aJJabant aSrecfe, je= 
Oorne iJJcumann! — Ser banefcen iä ber Üäm» 
nurjeier; feine Dicfler finb ju >&aufc in 5<;rcl 
\m in bie Sdjiveij, jcii-obnlid) uff >2l(peng. So 
ttie er eene J&eerbc Sdjaafe fic()t, fd;iegt er mit 
jufammenjcbudte giüditetn'i runter, langt fid) 
eenS mit ben Sd^uafccl un jlürjt ivicber ruff. 



Die fluberu ftcenen un jrögercn a3i>jet fann icf 
31;n'n nid) alle erftären, bcnn fie finb fcfjr 6cr= 
fd)ieben unter fic^. Docft finb fic ju mannig' 
faltig, alä bcf; man bie 3tit baju l;ättc. (er 
Dcrueigt fid).) «yicinc ^5cvvfd;aftfn, biefcä finb 
alle bie merfu'ürbijcn 5 liiere, H'cld)e auä alle 
9BeIft()cile ber ©rbejufammeniefangcu finb, uid) 
alleenc auä üurofa, fcnbern ccd; nwi »ilmcrifa, 
Qlfvifa, -.Jlfia un C^ariar. Jjah-n Sc bc 3ütc, 
unä jcliorfanift ju fcmniaubir'n ! 

iU-cefe Ininimt bcn Jput at). Se fenncu 
fi(^ bruff berlaffen, ^crr a>an; ist Iiate mir 
fft;r erjc§t un irccr' 3l;n'n fcmniaubir'n. Sc= 
tcu Sc rcd)t ivelt un ccrjcffcu Sc nid), mir 
rcdjt talb i,u tefud)cn. iDJad)' cn lEicner, ".üujufl ! 

(iaroliuf. *2ltije, ^crr iBan! DU, tcfu= 
c^en Se unS rcdjt hilb. 

ainirtcr. Sctcu Sc U'oll, ülcarani Srccfe, 
jeborne Dtcumanu. 3d n.'ecr' nid) i'crfcl;lcn. 
-.Jlbie, S^cxx ^Brccfcl 51bje, tlccuer ^lujuft! ((5r 
brcl)t fid) um.) 

a?reefe (an ber !lt;üre). Sagen Se mal, 
^crr SBanI 

'iSärter. 3a ^ 

58rcefe. Sagen Se mal, iroTicr fommt 
beä, bcjj beä in be ÜJicnarjcricn fo ricd)cn b^ut? 

aSärter. ^eä »rill icf 3l;n'u fagen, ^crr 
Srcefc, bcä iä fon bie ;5l)icrc! 

23recfe. -j(d; fol Dia, Ictcn Se red^t 
troll! (aW 



Ü(n einet «trnjgcnccPe. 

(yrtcnfic^cr. Sunge, luat mad)ft bu'u ^ier? 

Straßenjunge. 3rf mad)c l;icr uifd)t. 

edenftefjer. iSat tijt bu'n? 

Straßenjunge. 3cf Hn ooc^ nifc^t. 

(Scfcnftcl)cr. a«at brcitfi bu'u? 

Strajicnjunge. 3cf treibe jar uifc^t. 

(vcfcnfte^er. 3^rcitjt nifdjt? ffiat, breibfl 
uifd)t? 5^0 ive^nft'n? 

Straficn junge. 3cf ii^otjue ood) nic^. 

(Scfcnftcl)er. >i3at? bu niad)|l nifd)t, bu Infi 
nifdjt, bu brcibfi uifdjt, bu a-oljnfl uifdjt? 3n= 
famigte ürccte,* icf itiU bit fageu, trat bc 
fcift un trat bc breibft un U'o bc mad)ft un U'at 
bc a-olinfi: Oflnmbreibcr, bet »rctniftc un i'cute 
cujenir'n, bet ti|lc! — Samelarf ! - — glffc^! ^ 



9 ff^auttlt; ^L'K. «chongtlen. 10 Ciitf. II Slüfltt" 



1 Jtci'lt. SiSummlo.f, (.liv.ifitciSienfd), $«lvtl. 3.C'"'l"iIc. 



Sitmcnicil, ®<iniani(n( äSoIfcrflimincn. 



80 



tüät /Bunliart 3U)ifd)tn peliy uni 4tciifnbri(tjtn. — /«unliort von Zttutnbnttyn. 



btictjen. 



Sa ii'ii b' l'übc upp b' ÄcV'^'f iiäf;"j 



j IDötjÄit, bäffäii, bütiäiil 

Sä U'Cft, maiVt ri nid) iräbc jä(jn, 
S'a^iäii, baliiin, bä^iinl 



|llult^art tjon Cmienbrictjcu. 



(sufc, ^iUitt^iniicfin, fufc, 

%o u-a^nt beim *4>ctcr Jlrufe? 

3n bcii hiiitfii <C>ii|V, 

2ßo bc ftijmucfeii aJidfcnd fta^n 

Un bc arb'jcn syvibfjnmö jä^n, 

Sä irätjm liftcr Änifc, 

«Öc iä ninn nid? tc •§uff, 

^f io man m bat Sd;(ot ' jfjä^'n 

Uli ticlpt bc Äijdjcii 2 g?attcc fd^IvHm. 



J&f iä man lui bc ©tabt ifj>U;n 
lln fift fiel; ^i ^f 3aljrmard?t iin. 



<Buff, !l>iittl)innffin, fuff, 

SSo iMl)nt bcnn i^ctcv Ärufc? 

3n bcn bunten >5ufc, 

2So bc blanfcn :iütbcfinä ' j^ä^n 

Un bc arb'jcn ©ribrjiimS jä^n, 

Ta tralint Aictcr Ärufe, 

^e i§ man ni^ to >&uff, 



1 SittcJ. 2 itcifcinn. 
1 Äiifjclt^en, 3otcri^cn. 



gafiimd)töUcb bcv Ätnbcr. 

Äntifbfl, ' 

«ÖHcn Giebel! 2 

£ct 3Sicn|lcrf Init ficn Sohv ^ tfrlärn. 

2Sct fnU 'cn bäfär forjcn? 

Set fall unfc lifirc ^•»arriott butn, 

S^c foiiit io flUc i'iorjcn. — 

Jen mei ■• bc lanjc, 

Vott bc forte ^ li<m'\cn 

a?äd öt'ber't 3iil?r, 

Senn iviU irf ]( mei ii'oU nä(iä(eiil 



I „.ffavirtftn" nciiiit nun M« ^«ninijiebcn bcc Sxxittx 
am RaflnadjlSticnfiJäc mit [cn Jtarucdfli'rftn, iini fi* ÖV- 
ftfccnle einju^olcn, tit f« an ttn JJatictelficrftn tcfefiläfn. 
■-' i>(Httt. 3 SauJ. 4 fli«t mit. 5 lurje (Sßurji). 



/Hun>ort »et ^länntkcnSöiftt oict /Umminjicc bs'i ®teucnbcittjen. — ^nljiilt-^trtft. — l'eiijhnu. ISS 

bei Crcucnbrictjen» 



5Saar '^ fid) luftig tmf;! 3 

Uli füll ■• €)?af! u'vftälit, 

£!aar fiimmt ^'ax<b b' jaiijc, jaiijc SSalt. 

SSnrtr tu "Ouff fitt, 

ÜMi 5 ^ü|icijm fd;ii'itt, 



3>flar ivnrb cOfft', 566fraU j,c)jrnUt. 
i'iifUg ^iiigeiie ß fcrum, 
i'iifiiij i\inic rum, 
:^uftig, tuflig, hijlig öth-raK! 



1 „8(cinrmng" Bjitö ein ^oiljdcgcnbe« Sanb in ctcncn 
(Sciitiitcn iicnannt. 2 wer. 3 brc^t. 4 fein. 5 tri. G hinten. 



JMiut^art mn ^nl)i\lt-^evbft 



33iicco !:on >OaItcrflnbt, 

a3viiig' bod; unfc tlccne ■STiiibcfm iratl 

2Sat feil i(f cm beim triiigcn? 

'i)l $laar vcKjc Sdjoc^ iiut Slingcn, 



'0] ^aax rctljc Sd)cer;) iiict @oIb kfdjloaii, ' 
2'a fann unfe .Stiiib brc^.' to 2)aiiäc gca(;ii. 2 



1 tcfil;l«ncn. 2 flehen. — Jiev 33if(i)of Siicco fon §al> 
l'ccilatt (lOGO — 1088) füll ein incper Jtintcifrcinib flcreefeu 
fein, «ein 9Jarac lebt noil) ininier in uiclcn Slßicfienlietcin 
fort. — aJielobie: Örfj teutfdjcilolfälieter, L JSant, e.-^ieft, 
>iUo. 62. 



Jllun^ttrt in t^a Q^c^mtf \)on IVitjkau, 



(S:ptnit, nunc Ictyc S*od)tcv. 

„Sviiin, luinc Ictvf Sod)tcr, 
3(f goire bi ccn Jput." 
„„9tcc, luiiic IfU'c Ü)iobbcr, 
iBcr beut ' mi fccn gut. 
Scf taiin iiic^ uictj fpintun, 
SBif fdjii'ört Uli mccn Singer 
Un beut mi fü ttcl;!"" 

„S^iinii, minc leire JDoc^ter, 
3d gci»e bi 'ne 3)hib." 



„„•il^ee, nunc leirc 9)Jobbcr, 
!Dic iö Uli nifd)t nü§. 
Sd fann nic^ mcl) f^inncn, 
Sic fd;ii'&rt mi meen gingcv 
Un beut mi fo \vd)'."" 

„Svinn, minc (eii'c S)cd)ter, 
3d gelte bi een 2)udj." 
„„9lee, mine leire SlJobbcr, 
Set iä Uli nifd]t gut. 
3d fann n. 



156 



„Svinii, nunc Uwe XoApx, 
Scf ficaic bi cm Olcrf." 
,,„9lt(, iiiiiu Icivc SDfobbfr, 
2)rr ii'crb mi to fort. 2 k. 

„Spimi, minr (fiuc Tod'tcr, 
3rf gnvc bi '11 *^!aar (2cIhiii." 3 
,,,.3ifc, miiif Icu'c iiicbbfr, 
Sic bann ■* mi tccn ßiit. k. 



^uniorl /flnolicburflä. 



„<Bxnn\\, minr Irtvf STed'trr, 
3cf gnvf bi ccu S'Jflnn." 
„„3a, iitiiie lore 3)?i^bbcr, 
Ten linll i(f all 5 Imiil 
iltu tiinn i(f all fvimicn, 
?Jii fdm'ört mi fcfii ßiiujfr 
Uu beut mi nifc^t a-cl;!"" 



1 tljut. 2 fiir;. 3 Sctiilit. 4 itii". 5 fiten. — Wi- 
lotit; (5rl'« beutle a5l^lMlic^Cl■, 11. 4^.l^^, a.Jjcfl, Shiv 43- 



Jltunbavt Jlta^^^rbur^ö. 



ST'f l) iHinbfbcvsjcr .gicrinc(§ii'icii'fr rcH'f» »VV 
btn a)?arft: a)Jäiiiiffcnl iHrgctt Ijöl) * bei; ^Oc= 
ringe iüd)l et gift brfijel;tie fcl'r'n ■^ ®rD|'cl)en 
im fifkit toljl l;iJvt I;t>l;! 2)Jannefen! fe fen 
fdjiierfffett, tergett l;i.^(; fc iiic^! 



3a, ja! miclMi '-Brol'ber I>itt Dledjt, irie tii.^1; 
gitlern Qll}t'cnb fd;natftc, l nI8 Ivii 2 tccbe etj= 

neu .fticK-) 5l'öl)täenlagevtnei- branfen, bcnnf)!)!) 
feggtc; „2)ntt i'3 nlleS lür, a'rcljbrvl tini I;cl'b'n 
Ulla o\}i trebe lüv miilir toi} tifiil,'lcn, nttcr 
e'^n§ mctt ccf bfff bodj feggen, iiemlid): Sl'aiin 



1 er. 'i für (iiicu. 



bu ben'n SBoIjern fannfl eignen 9cl;bcn ^jrie^iS 
fel^r't Äcl)rn terfd,'affen, bann rc^Jt l;clj tn- 
flimmt fotjrtä: 3 iöefd^ilml^ treiig belj ^oi)= 
tclfiiljvc 5 vinu un lang rcljt, '' iiMtter ' bvinn 
i«, Uli bann get'ft et um« fcl)v't a)fetj. » 3a, 
jn! IjiJl) l'att D'iedjt, ecf »velt man mal}I ne^= 
men: et fct;mt alleiveele en i^ctjer ^ gefat;ren 
un ecf fralige el;ni: 2~el; gabberli" ivatt tiajl 
bu uY\>c ? nu luell ecf nf(;men, Iföl; feggt: ®arftc " 
l'ebtecf '■^ UVV- 5J" fra(;gc ecf el;m ii'ibber: 
SÜatt fall fe gill'n?i3 gcbbert m) n» elMieu 
il'al'ler, un ecf fegge: et iä L'erfel)ft, fvann uut! 
fo itf ber i'ol^et frt'cii lange tclifri.^bben, '^ uu 
ecf cl;f. S^aliruni fegge ecf ued) el)mual;l: mieljn 
a«iot;bfr I;att Olec^t. 



1 fprnil), ((tltn^lc. 2 mir. 3 .qtci*, fcfort. 4 Seto- 
(iian. 5 Sraslcrl'. 6 iiiib lanqt ^cr«U(. 7 ttai ta. 8 für 
t<iä a)!tfftr. 9 a'iiuct. 10 (SciMtttr. 11 (Scr|lt. 12 l;atc 
td;. 13 •icllcii. 14 jufcictcn. 



Jllunliatt von ©fttrtBcMinjtn liei jUagtcliurg. 



159 



JHim^art Don ®fXcxmeWin!(\(n bei JHafltrebnrg. 



2»'r 3unFcc ^rtttjoric un ^c bvai 

^uUrrbftuIIcr, bc Sage n-itl »vedj! 
•ÖuttivärTcng finb u'rbnmfcn; 
3>i'ifcl;fn <£d)tcnim'rn un SBa^renbcrp 
3n tän baivm (£um:pcn 
Sinb be JjottiV'ii^'ffnS ö'rbrunfcnl 

2)'r Sabcr. Äiiibir, anUnjc i Siflamib» 
bad) mit mit; Sitlberp fcircnf '^ 

Jlinbcr. äKfdjtjääi'n , Ü5äbcrf{ii, luenubc 
und mitnätim U'ipt. <§otä, ^ctä, iri fetten mitl 

2)'r Sabcr. 5(tvfr ji miittcn jit}; 3 (f^ft^ 
drliiiitMiiß l,m[cn, cffjcof Ute ^ i)ialjftt)tunne 
blieni 5 fcnn. 

ilinbir. llnfe >§iirr jtannter iff na\) 
Sci)tabt. 

5). iB. 3tfunnet 6 benfen, 'tiff «Kibbea'odjen, 
un tariiin iviUicfjid; jrtdr'n 6i mitf l;cinm-, ^ 
tibe Änc(i?tölie » fannirfjic^ ni^ loten, ba 
lefifciijc '■* nifdjt Subcä. 

5[. 2lUeii'ieIe jliefä? 

2). il 3(f ii'iU mnn iinfcn flain 33utlen 
ecrfdjniiil fiu^cn latcn, un be Jtcicn <" pciat 
Ä'h'pcn i'uU Sirffiittec rinnbragcn. 'Xu, -KlfU'X, 
bu fannft niirf I]i(pcnli' Xa iffnetfnine Äie^e 
»orr bitf. aSät |'ic^ op^j'n J^iuiöfnedjt LHiIätt, 
bür iff ucrlaten, im iinfc aJi.ifenS l;cmm bed) 
*iJlrtcit natid,', •' bee irivte '^ iDiuttcr fd)en nn= 
fdjtellen. 3i anbcrn ji fcnn eerfd^ ncd^'n tctt= 
djeu Icljien. 2)roij;iij Acic un benn beOiinbei! 
^alen baun !■' fe fid) nifd;t, luattfe I)cinm fcl= 
len, nuittfu li-efe '5 -ilUeä in'n SdjtnU bruijcn. 
Za jait bod; ncdjne I>iln"e Sc^tunne breiini'fr 
I;enn. 

l'. Unfe 5)Iäre trccfcn '^ jo alle adite nal;'t 
Selb, iinimit ivi^te i^ unä benn I;ennfoiren? 

!?. 33. UBi nä^'m niien flain 3älen '8 ut, 
bän lit^ten Äutfc^n'agcn. 3cf ^eiua-ene '^ ji= 



fiern'n janjen !?adj nid^erebben, ^o {,ft8 2i naf; 
€iUborp be SBcrtelfdMunne fanne^' fdtcn mal 
treffen. Scp mal rcpp OVV SrcBmiitcrfcu '-'•* 
e^ve (gd^tunie un frad^ mal, cfffe fortidj '■' iveere, 
ief ii'iU'n 3älen anfeelen/'^s im ^-in anfdj^jan» 

nen. SWu, 3Äitterfen, icf aüll ge'n'^" 

betteten anfaaten. 

3)e 3rotntutter. J?ot man, mien So^ne, 
icf fann alleene. diu, Jlinber, fcmmt rinni 

^. 23. Siefc^en, rau^ 'toä} mal be gniC, 
ivi ti'iUen nu fürt. 

!De aJiutter. Sittenje^'' beim troU alle 
rec^t crntlic^? 

2). Srotm. 2)e tai ^lain I;e(rancf Irinnen 
fci micf, un be tai 3voten icären fid) fc^cn fcflc 
t)c>Uen. '■^s 

2). 3.1?. 3)att bauet '^"J jo, bär 3äle ifffau^o 
H'ilp. 

2^. 33. 3(f n-iUne fc^on ^oUen. SäiüeivoU, 
Jrinefenl 5lrfcaie bicf man nid)te moie. ^i 

2). a)?. äBi n'iUcn't fadste aujatjn taten. 

2). 93. 3a, icf fenne bicf! bu fii'Älft bicf 
immerteseel. 

S. SBJ. 5'ctert jücflidj uu tctumt nic^ faii 
fc^päbe irebter. 

2). i*. iBorr fedjfc Innnicf fd;on tin-bbcr 
ppvet gelc tibe Änedjteli;;. Stäup bedj'n ^^unö» 
fnedjt, battibicfet 2)om'äd} ^''^ taumafen Ijilvt, 
ctiffjo fnu fd,Mi'ar. 

£. Wl. 3}o ja! batt fannitf alleene. 

5rt§. SBäbeifcn, icf fenne fd]on alle unfe 
Sticfen. 

Ql. 3a, be 33 Yanr, bee dvp biffe 34 ^ahre 35 
liGn, batt ileeiri(f,3s batt finb nid; mal brai 
^anin. 3? Qteer icf fenne cf 38 bän in Ql^^^en* 



1 »cUt i^t. 2 fahren. S i^c mü^t ciiil). 4 od i^r auij 
aui in. 5 bicft'cii. 6 id) tonnte cä. 7 ^atcn. 8 l)ci bcti 
JJnct^lelcuun. 9 Urnct i^r. iO tcn J!ul'tu. 11 (idfcii. 
12 flcnug. 13 »irb tie. 14 I;olcn tfiuii. 15 «jit i^ncn. 
16 unfcic $fccbt jic^cn. 17 niUjl bu. 18 ®cltcn- 19 ^ait 



i^n. 20 tiiiftt gctitten. 21 ti«. 22 tann tx. 23 ,.3c('fmit. 
ttttcn" für: „3cotmtttrtfcn" fiuitn bic fiil) ftton für etnjaä 
»crncljmcr ^alttnben Scut«. 24 fertiij. 25 anft^irrcn. 26 Sie 
cini bic JJintcr ber ■Jlrt'citSleute faflcn ju SJJtcr uub SPJul- 
tct mciftcn8 „3i" (3^v)- 27 fitjt i^r. 28 Ijaltcn. 2S tjiuet. 
30 fc. 31 nii^t JU mute. 32 tag er bir ben S^critefl. 
33 bnä „e" in bem „bc" ift ^ier ber ^iclle Saut be« e, aicr 
er barf nur fjaiij für; aui^clialtcn werben. 34 jebei „f" mu6 
in„bilfc" funimcribau8i]cfprcrt)eniretten. 35 Seite. 36 i;laulie 
\<t); man fa.it auti): jlcemeif ober jlttnj'f. 37 Jjufcn, eine 
$ufe ^at brcipiä fflotäen. 38 wenn ein Stai^lruef auf „cf" 



1S§ 



/Buniiait von (Dfttruititingcn bei lilajitbucg. 



borv, iruS" trete 3a^re Sc^tainc son'n Äord)= 
^off iitf>?Iciet " ^finm. 3ff beim Qtppenbor^j 

u(tj>efeja{)ji M' 

2). SB. 2)att jteeicitfni«^. (Stmutten UjoU 
^ierrum^är teel 3)or)jereIäi'n ^emm. gainje '»^ 
aicU ba linfiJ unfe €djtainfiil;[c, « ivuje'n (£eiin= 
bad) (gd^langentungen " un uerfc^taincrtc Wlw 
fc^clnefofljt ^emml 2)a b'rl;inber, be sSnrie, 
bfltt i)T !!|3iIjerfcl)bon\ *^ 2)e £orver fiiib ge» 
»»ijf in'n Äriedj tcrfditett ^i^ un be l'ic- finb jm^ 
bc onbern iDcrpereirerf t. ■»^ 

5). 3rotm. 3Ia^ *4>Uierfdjborv mutt eerf(6en 
SKäd) {)emifjal;n fimi, batt iff b't 31ffiijrniten= 
btiena-ä(^, bär bcrd; unfe Sraiäii^ue i^ jait. 
ffiattlac^ftebcun? 

gri^. 3)0« iff jp'n :t.Mi6ijer ^lamc 3lfen= 
jraitentirien>viicl). 

5). 35. 3lfc batt iff alleirifle Viefdjen, un 

bän 9iamen 3raitlicfc^en Ijafte boc^ fdjcn c>ft= 

eJ)eert, unnnc ©tie un'n äSäd? fennfle bcdj oof. 

a. Slid bc(^ biin a3Iu(ft^borc^, iff bär ni.il 

irct! aSu U)iet iffcn 49 bär ? 

2». 2?. 6n üDJielenncr nd^te. 

51. a3äbevfen, bu I;iiftjc fau icfätjrlic^ teel 
aSaitenefaict, un fau iveniiid) aRogijen? 

£). ä.v <Ban bnl, luieii-ebrufen, ären ivc, 
»i'enn't un8 b'r liciue 3ott erliält; JRcggen lat 
bee eivnuetbc Gdve in'ii <2anb faien, ba ivafft 
ivieber^" niiijt, ti'ie Slcggen un Äienliolj, ba 
jiftet 2^orver, bn fdjlac^ten «^rtbier a3uerfd)lie 
ain Sdjiinen. 

gr. äöatt iff benn batt ba sorrne fcifetvarte 
iTafel fcibe Sitte, be tieiinuicf jo na nidjcfaieu. ^i 

2(. Ta fdjtait brcv^;, U'är ut bott Seel= 
f^prinf un fcetö ta, um be Seele in be Sitte 
lept, fidi Seele liennimnit, biir fcU jä^n S'aler 
Sdnrnfe gcem cber b'rucr fitten. 

SDiinne. Mhf bod), ow tän ^off ba 
f4(vri"ilt' t' ffi3atct in bc 2u^t. 

2). 23. £)« l)attet Äbfler bohren laten, fc 
»rcUn erntlijfö 3^rinfa"ater l)emin. SBater liemm 
fc naud)efuunen,5'^ aii'er brinfen fann man't 

•«. SSatten torren Älojler? 



litflt, fi) futUjt man „ool." 30 wo. 40 auSjt^'fluflt. 41 un« 
Urnt(ian(|(n. 42 jt^t i^r. 43 euinfitulic. 44 ^l'l^ Sili^' 
jä^ne. 45 !aiUinfl«licif. 4S jscficrt. 47 iJbtfcin flcjcrttn- 
4S «in arfctfturf ton 13 SPJorfltn. 4« ifl kenn. 50 rctitet. 
51 no(4 nidjt gcft^tn. . 5Z gcnua gtfunbcii. 53 bic (Scabcn- 



£). aS. Tit Sranjofen ^emm et ire^eretten, 
et f^tunb ju'ifdjen fKabefrord) un 'Bufau. 

21. 2)? bi fflufau ^att ii'pU bär !Bif^c))V> 
cii'D^nt, bon bän Sro^mittcrfen immer finget: 

•Wufoifen ton J&alreerfc^tabt, 

Sprint bcd) unfe ftaine ÜJiinnefen iratt! 

5Batt foUitffe benn bringen? 

3äte Sd^au mit Siingen, 

3älc Sdjau mit Selb befdjtan, 

2)a fcU unfe 3)hnnetcn brc^.ip banjtn ja^n. 

2). 23. iflä, bär ^att in Jjaln'crfdjtabt ereolint. 
9iu, 2)Jitterfen, nu bnü 'Bc fid) man red;t f^cene. 
3(f ii'iU be Äinber ncdj'n 5)3leffier malen, un 
trill fc nal/n bai^ien Sump foiven. i£d)Väbe» 
fienS inne Sd^tunnc binnid irebber ba. Äaffee 
^canrid fdjcn befd)teUt. 

2>. 3rotm. Jlinberfeng, nätjmt ji(^ ba jo 
in 5l(^t, battje nic^ infinfen. — '" ' ' '" 

2). 33. 9Ju, 3äler, fra^c ut! Sainje batt 
laufe aSierecf, baltiff b'r Suni^. 

%. 3Su iff benn Sum^? >Öai iff jo janj 
jrcin. 

5). 33. Siel;Pt benn be 3raamä sa niü}, 
bcefe treeft Ijemm, battet 9Sater afflov^en mutt. 

Ü. .giurre, »ratt fa-illt et l;ier. 

S'. 9Su iff benn et Secf, u-u b'r Sßagen 
rinnberefunfen iff? 

Wh Söän ficn SSageu iff benn ba rinnbere» 
funfen? 

2^. 25. 'n 3unfer fienen. 

-^l. SSott iff benn batt tcrr en 3nnter eU'ejt? 54 

3). 33. ßerfd; luiUmvemal bän tSumj.' aff= 
fd;ritten. ^unbertpnirenfirbjic^ Sdjviit ^att jebe 
laufe "Malaie, 55 im fina'enja'anjid; Sdjritt jebe 
fprtc. Jjier nal; Sdjlemm'rn ^enn iffet Oia'er 56 
Ijod), aivtt balle an batt (inne, a-att uafj 3?al;= 
renbcrv ^cnnfdjitt, tiemm fc be ^e*te affetra= 
gen unuen Sal;nrädj runbrrcmaft; airer man 
PVP te «gtalire na^ Sdjtemm'rn, benn ton be 
anbern >gialiu57 jait et fd)recc^ tau. a3ou biffe 
Oppfatjrt nic^ iriet liet in beSMbbe en Sdjtain, 
bär ticr guj! lauf iff un balle brai 5uf> trait, 
airer iru biefe iff, batt aett ^'^ Jtainer. Sd)tein= 
m'rn liet unä nal; 3J?ibbac^ unnen flain 93ett= 
djen uat) 5Bioijcn. 

51. £)att ijf ni^ aiot, ba fannicE balle tenn» 
fd;mieten. 



54 gereeftn. 55 £fitt. 56 Ufer. 57 Stilen, 58 »ei». 



JfAunliatt t)«n C!^ft(tIVril^lin0(n i<\ Jttogtcburg. 



139 



S. Satt ifi" bciin tatt ba borr'n SSitfc^ bi 
*^a^rcntorv, um allctinelc bc Sitmic brc^inrcr' 
fcfjtnit? 

2). a?. ITär aBufdj I;ntt am eniic bau 5uii= 
fcr eljfcrt. 9Ju fett jid) ii'cbbcr o^p, u-i »rillcu 
b'rti bcrdifcircu, et i|T nid) yrcf ummc, icf 
U'iU jic^ unberunijfuö bc 3cfc^id;tc H'rtcUcu, icf 
U'ctt aivfc nid) , off fe janj U'a^r iff. 33i biffcn 
a3uf(^ iff eu -Soff, U'ie uufcr, aU'cr et t)eert nod) 
mätjr 'Jlcfer b'rtflu, >i'ic tnu uiifen. -Km ^9 fcniic 
<§eunvc fiub of in SiUbcr^ uu Scbtfmm'ru euejl. 
Dw biffe -^firirc u^o^nten bort oUcn ;Iieten (Ic= 
beUie. *itiner fou biffe GbbelUe ^atve man aiueu 
3uui)cu ; cffct nu nU'cr in SiUbov)>, ober in 2?a^= 
rcnborv, ober in iHditemm'rn u-ar, ba unll iff ti 
laijcn, batt iff cf janj ejal. 2)är Wüann war fie= 
neu Sangen fau fut, batte ntaten funne, Umtte' 
trolle. *4>rijel freed^e^o jat nit^. 2)ntt marfe 
fic^ ■Oanjovie taltf, un baat, UMtteuoUe. 2?ennen 
fien a>aber in be Sdjnufe fc^icfte, benn freedjc 
a^oggelnefter ut in bar SBiele, ober nafc^te in'n 
3nren s' tum. l'e^ren uoUe nifdit, un arDaien 
U'oUe cf nid), Sreeve"'^ uu Sc^pabcn faate nid; 
on. Qlircr fienen Ü3aber fiene Sadjt^unne firä» 
len, batt fuunc mefterlic^, t;ai fncc^fc in'n 
<5d)Uiau5 ober Ijitjefc ^inber bc Sie I;är ober 
of^ü a?ai(;. Ct 5(mä «3 scrbcere be Sie ^* ovv 
bc <sd)trate, im UJennc o^V fienen SBaber fien 
OHietpärb fat, benn jec^e immer unc U'ilb t;inber 
be Sie l)är, un I)anefc mitte iHictv>ielfc^c, ober 
na^m fe iratt tvedi. ©ien 9Saber tefc^ömene 
fau oftc, au'cref fdjiaad) fci bän Sangen nid) 
an. SenaudjetU'atcii »^5 S'aufainjat. '''' (Sau 
irie fien ö^aber fdjtorf, ba fofftc fielen SSagen, 
et »rirb tPoU b'r eevfdjte l;ifr rum eU'cfl finu, 
un bann «' fdjaffte fid)eu 3Jietfned)t an , bär 
muffte futfdien, ba tarjoolten fe immer im Sänne 
rum. 9Benn bc Sie oj^v' Selb fienen oUen 
QBagen rattern fjcerten, benn Ini)?en fe te^oo^c, ^'^ 
batt fe fic^ jejenne'''J U'eljren fanuen, be Wä= 
Uni '" fai^jcn au'cr Climen mäl;rfd)tcn, benn bee 
laite'' jar faine 5'rfe, ''^ Ijai braacfc '^ fe in'n 
äBaijeu, U'att fe of friefditcn, un na^m fe U'iet 
mit. iTarrnm ftnrre fcfccn fou ijeel $rijel 
etredjt, airer i)ai lait et nidj. — Qlinmal jun= 



59 «('«n. CO ttfam er. 6i @att<ti. 02 SWiHnatct. ß3 bt« 
Ültjtnb». 64 «Wttrfte n bie Jcut«. 65 ([tnu^, t« Itar tin. 
66 S'^uteiniiut, Sougcntitt«. 67 bann. 6K ^ii ^anftn, ju- 
fammcn. 69 gegen i^n. 70 aJiäbt^en. 71 Iif6 er. 72 Krie- 



gen en Sennbad) torr aJfidteeliie bral SBuer» 
mäfeno, et irareu Sd)U'eftern, bon iüU'nirebbije 
froimorjenä naf) SOiabctcrd) nai) 5Diiffe, an foff» 
ten fi(^ fd'eenc roIic grie^rerfe, (bee aUewiele 
nid) mätir aJiobe finb) un jroine g?änber brau, 
Uli Sied) '■J tau 5roi|en mit be '5 brai <Sc^na» 
U'cl?, be of talle nid) mäfjr 2)iobe finn irären, 
bee fe in be Äordje o^^VM'fttfn trollen. 23orr eT)re 
flaine €e^u'efler fe ^afe l)arren fe en >§unnic^= 
fauteu "1» unnne ^la^^^er^iu^Vf unnen ^oolrctf. '^ 
2.^011 bän SJiooIrocf trollen fe fejjen, fe ()arrenne 
en 3?ecf affejec^t, un ba üJoUen fe fingen: 

a3Iä! fedit'S b'r aSoi: 
a?eret)re micf bleuen 9?otfI — 
SoU'f birf mienen 3fJoef berel)reti, 
SoU'f en janjeu hinter frieren? 
miV. ff(^t b'r 33o(f. 

SE'ie fe irebbcr naf) .§afe jangen an bord) Ojicr» 
trebbije famen, tetredte fid) b'r .§immel, un 
tvte fe f)inber SiUborVi in be 3ninb fameu, ba 
trorb et janj fdjirart. £>a fäeu be SDJäfenS: 
„SSenn Ire man eerfd) mit 3ube na^ <§afe 
finb. ®enn batt 5eU'itter rov^-^fimiut, benn fom« 
meu U'e nidj mal eunrer be 3raamS!" <§ier 
fieft mal l)onn, ba linfiS ton uni ba unnen 
traren fe fd)on, an in jrcter 5liig'ft, ba beerten 
fe ex^ ainmal ovv be anbere J^alire na^ £)U'n= 
trebbije fjenn >§anjcrjen fienen SBagen ruttem, 
un triel b'r 55>inb bal)är fam, beeren fe, batte 
tau fienen .Jtutfd)er fä: „£ee Ü)(äteng trilln tre 
fangen, trenn fe eirirer'n 3raam fcmmen. STiffe 
3runb iff mien gäugel!" Un biffe 3runb liait 
nod) liitijeä S'ageS gärtgcl. ®ie be brai 3)lä- 
fenS batt beerten, reeten fe at trie ®d)ai.'tebber, 
immer rietrartä l)ier bind), tru U'c aUeU'iele 
fciren, be 3runb l)ier l)cd), an immer acfer= 
queerrclrirer nal) ® c^temm'rn tau. 3)a marfe ^an- 
jorjf, bott fene'9 entirifdien n^olfen, au fä tau 
fienen itutfd)er: „ctTief, be *" rieten ut na^ a3af)= 
renbcrvl eirireru 3raam ^l fenn ireni^; fjaue 
DW bc *4.5äre, Un trillen fe fc^cu frii-nl" ^c^ 
WlAUnä lai\>cn atrer, tr<itt l)aile li'att fannj^e 
ov^i Sd)temm'rn Ic«, un trie ^anjorjc no^'n 
*al)renbor>)fd)en 5Buf(i& fam, ba traren fe ni^ 
tnä^r iriet ton bän ©um»?, tru ti-c ()ärfommen. 
3)a flaud)te b'r Sunfer, rcet'n Jlatf^er be 3ej» 



ben. 73 er trug. 74 Seng. 75 »eriil. 33. üter bie 21u«- 
ftraite. 76 .^onigftK^en. 77 galtenreif. 78 fa^t. 79 fie 
i^m.SOrerfll.sa. iiterbie91ii«frra(t)e. bl®ral'en.82 «tjjias. 



160 



^untatt Mn ©flttwtMiinBfn bei ^agScbiirg. 



jfln83 itn fce $ictfdK utc«^ ^äiine un ifdjc 
fordjtcrlic^. 3rabe laipcn te Ü)Jäffn§ iim'm 
®un4', a-ie c opp tc aiitcrc J^alii'c'^ä nufam. 
2)ntt faad) c »voll, ivcnn c ccrfc^ iim'm Sump 
tumfoircn lucUc, beim U'nrcn fe in bär Slöirlc 
unter te 5c(>temmer|"d;en 2?ecme, nn fctivrun= 
gen eanrer ne 3nvena'ant. Taruni breef e fieuc 
^iirc OW tifff -§ala'c inbc 6rfe i'on'n SunU\ 
batttt aSatev man fnn rumfd'Vii&e , un aoUc 
biin gafjrivärl; inbc Jpednc tc'inw. benn tjarre *""' 
fe; im be l'cafenö funnen cf nid) mä(ir fiirt. 
Za fdjtunb bntt Untljiev in'n 2i?agen »in vietfdje 
un flauere un roip: „®nntt, nu ivill id jid) 
aoU trienl" -§01 irat tnlie cin'n giilinriub, 
ba fnm o^'V ninmni en iMife, uniien jefäl^rlijov 
(2d)tad; Iiinbert)är, bau be 3}?äfenä borr Sdjrfcf 
un -Hng'il an be *itre ^" faitcn. Te luire ii'cr= 
ren fd)u, un fd^^jrungen linfö bon ^-»alm cpp 
bän jroten ScHain, bän id jid? eiriefet I;ea'ire-, 
ba jütfditen fe ut un runber in'n 53rebbel, un 
in bän 3?rebbet fnnfen fe rinn, ba tnitv fii" 
tftandjcn nn faiu l!ielfd;en, fe funfcn Oetä an'l 
.dricjirarf, un terle^t tetö etra-er be Cfjren. 
!r>'r SDagen fünf (;inberlc?, eerfd) be 3?crvräber 
nn benn be .^inberräber. iTa fdji^rnngen fe ter= 
Icljt taie ^^ cw bän Sditain, b'r JTntfrl'cr n-cene 
un b'r 3unfer flaud'e- 3n bär 2i?iele u-ar jan^ 
Sdjtemm'rn rntefonimen, fe Inditen, ii-att fe fun= 
neu, un »rede ^3 raiven: „(Stäft bän Teje« 
nid)t I;inber fienen SBngen tjärl" S:a fünf ai= 
ner b'rjcn antefingen: 

.§nUevbehilIer, be 3r<age aiK WcAj] 
^lottivär'fcnä finb t'rbrunfen; 
Ql(^, aatt lue enter 'JO jHietertuedjt, 
Qldi, UMit p(nud)ter Sunfer! 

J^uUcrbefnitler, be SBagc aiil lue*! 
3n bän baiycn SuniVen 
Saifdjrn Sdttemm'rn un ä'afirenborV 
Sinb be ^ctti).'rtr'fenä ii'rbrunfen! 

25a tjarren fid) be Sic luejen irättern öcrr 
Sad^eu. ^nnjorje un fien Äutfdjer mufften nu 
bord;lia;'-n; fc fngen nt wie be SdjU'iene, iine fe 
ut'n (Sumv famen, un jan; <sd;temm'rn jaf fe't 
Selaitf nat) J&ufe, un bän janjeu 51i?äd) fiingen 
fe ^inbcrtjär: „J&uUerbetuUer, be SL'age iinU 



ivec^I" K. — !De (Sc^temmerfd^en uerfdni-eejen 
batt nid), un bc janje SCBcIt lat^'e, un U'ict un 
fiet,'' irennne SlJutter ivelle e()r Äinb in'n 
Sdjlav triiigen, benn fünf fe: 

>OulIerbehtUer, be ®agc iriü li'ed)! 
JgiottivHu'fenö finb s'rbrunfen ; 
3n-ifd)en Sdnemm'rn un 2?alirenbcrv 
3n bän baipen Sumven 
Sinb be -Octtipär'fens b'rbrunfen! 

( 2}a laitfc »'^ benn et giaudKU un 'ü.'eeneu irec^.) 
2)e jtinber ofp be <£d)trate fungen et cf janj 
hie. ^^ 5)att funne J&nujorje nid? utljcUeu un 
tcd) ived) natj Italien, ^a n-aren fe ijier batt 
Unfrnt lc3. -ilii'fr't Singen jait -'^ ncc^ Ijite '-'S 
ficncn 3ant: 

^uUcrbchiKer, be SBage irill luec^! 
•Octtivär'feuy finb i''rbrunffn; 
■31*, u-att aeenter Dlietertnedjt, 
Qld), ivatt Pau^ter Sunferl 

^uHerbetuder, be 5?age irid ived?! 
3n bän baiven «Suniven 
3ii'ifd)cn (Sd)temm'rn nn a?ar;renbor^> 
Sinb be ^cttii.\u'fen§ s'rbrunten! 



über bic 31u«frrai^c. 83 3«.1't- 84 ou8 tcn. 85 ©titt. 
86 Mattete. 87e«t. 88 dtibt. 89 Wcirfte, einiae. 90 wtlnt 



^titon Uli bc mothUM'fcn. 

2e jrcinen ^lääber cpvbe Q3eeme ii-aren 
ttti) un jal, ' b'r i)Jäirel trerfie '^ borget ^ fa^le 
gelb, be (gdnvaalefen ■» Innren fie^ alldinge 
tctjccvefunn, ^ un aaren iviet ired), nal) ü)fiC= 
bad) tau, iiilic irarm ^.'anbercfloge" . '"*« 
sPifc^ie Initten " jiderten bc gjot^fäH'fen fau ' 
lietle: ba bannte 'hinten fcn fienc (£divrenfe( ** 
t)är, fiene Ogen tlißten, un fiene i^aden trenne 
ten Herr Rreiibe; Ijarrebcel; » jive Dlotljfal.'rfen- 
nefungen. 1" 3» jebe ^anb l;arre ainä, un bc 
a?eiiel fift'nne 'l mit e^re fdiirartcn Cyielfen ''^ 
liflle an. ,,'HA), U'att finb je 13 Ijitfd) !" fäö, " 
„fau jtalt, fall li*te, fall munter, im fau rot^ 
i'orr bf gSruft. 2)att ijT man jut, batt jid) '^ 



bcr. 91 weit «nb breit. 92 licj fic. 93 Ijiit. 94 n'¥- 
93 ^cute. 

1 flclb. 2 joq. 3 burrt) ba!. 1 Sttlvalben. 5 jufaiti- 
mcn ncfunbcn. f> brauScn. 7 fc- H Srtjlin^it jiim gamitn 
bcr Ujorttl. 9 ^atte er boi^. 10 .')icti;tcl>l(^tii acfanocn. 
11 giirf icn i^n. 12 Ülugcld)en. 13 fcib i^r. 14 fagte er. läeiii^. 



/HunSart von ©fltnocüinBcn lici /napStlmtfl. 



idi 



faine oUe'^.R(ifec in'n S^Vrcnfflefunn ^att, un 
batt fainS son [iä) fienc flain aSainc jiraie^ 
feroffn*'' ^att. 3^nubatt, ti-ntte inbc rechte ^anb 
^arre, fäe: „«Wien S^iercfon, tief foU Dtto 
^cmm, bau fien 9Saber fau rife iff, bu tijtct 
eerfd^tc, itHUitcfffuiißcn [icini:f, un t;ai t;ntt mid 
Dovrct fcvfcfctc JRot^tiUirtcn 511'C Srefc^en t;er= 
[(^pvotfir, Uli bfiin faiiiücfon ^rct fccven torr 
micnc arme SDhittor im torv miif. '^lä), mionc 
laiire 2lhittfrl feiff '- je fau [djirac^ninfau matt! " 
SBiü 19 an ficnc «Kutter backte, junte^o fadjte, 
un be t)ellen Jferänen laip'nne^i cn^tccr't 3e= 
fitste, ^alf i'orr Kummer, battfc fau matt a'ar, 
un ^alf torr Srcute, battefe^'i tntc 3?rct i'er= 
f^affen funnc. Xunn bricftc^s batt nnbere 
Odot^fä^rfen an fiene fivvf» u" f'i^ „^Imer 
bu fofi24 mienä finn. Qtn 51aijfn25 un a3rot= 
froim foU't bicf ni^ fäMcn, un SBater irill id 
bi(f alle Sa^e f'cnnfettcn, battebicf^e ba'n tannfi; 
id IjaU bicfne'" jroine 0iaue,'^8 m, f}f[lcfe bicf 
ow'^ ©c^ranf, battein't 5roine fdjtav^en fannft. 
iDatt foU mal lufiidb finn, luennbeummicfrum 
flic^j^, un micfct a3rot ute-^ j[ianb \![d\i." — 
!Da fam evp ainmal b'r Äecnit^efoiert^o u„ 
faa4 31 tfn Sungen tuatt tau ut'n ®agcn, batte 
mitte aSejjcIfeng fau frinblid; baat. ^Inton faacf)= 
en Äeenid), nn jreep Ijaflirtj na() fiene Wll^c, 
battefe affnii^m »volle; ad), bu lioverl^- ta 
floo(^et33 aine Sftot^fäljl'feu inbe Suft; rafdj 
faate34 mit 6ai ^änne tau, batte't ti'ebbcrfängcn 
»olle, airer, hilf Fimmel I fiirt flooc^ 00t batt 
anbere SHottjfä^l'fen. üJfunter fdjljrungenfe ton 
ain 5a(fen35 op^j'n anbern un jicferten tuj^ic^-, 
aii'er 5lnton fc^tunb janj fdjtarre, un (ifte ter- 
Hifft ^inberloä. QSorr ©djrccf funne nid) iveenen, 
un raip man immer: „Ql^, niieue 9f{otl)Eä()rten! 
%äj, miene «Kutter I Qldj, b'r Jteenid;!" 3)unn 
aicer fünf e 36 jefäljiiidi antciveenen uutefc^nucf= 
en,3" un raip immer irebbtr b'rjn^ifc^en: „^Id), 
mienc JHotl^fafirfen! 51*, miene SDhitter! Qlcfj, 
b'r Jlecnid)!" £'r .Rcenid; fjeere batt, lait'n 
aßagen Rollen, un irenfe. 3S !2tnton f)ail fiene 
ÜKi|e inbe -Oanb, trat 6i'n 23agen f^enn, un 
icif^te fic^ be Sfcränen äff, be immer ttebber 



16 attt, im teräi^ttii^tn ©inne. 17 cntjttei gcbtoi^cii. 18 |ie 
ifi. 19 ttie er. 20 ging <r. 21 liefen i^m. 22 baf et i^c. 
23 bann brucfte et. 24 fcUll. 23 Sliegcn. 26 baf bu bicfi. 
27 id) Jole bic eine. 2S SRut^e. 29 an« bet. 30 ber Äcnij 
gefa^ttn. 31 fo^. 32 „3ott" j« erflinjen. 33 floa ba«. 
34 fafte er. 35 ton einem Sweige. 36 fing er. 37 unb ju 
fc^Uic^jen. 38 winite. 39 ju i^m. 40 reit olt tifi bu benn. 



toorfiiniUen. Rrinblidj fa b'r JJeenic^ taune:39 
„SBu 6ait|Tn bu, mien (sctine?" 5liiton. „®u 
olt fcifl'n?"4o f)bin3a[)r. „®att iff'nil bien 
a>abfr?" 2Jiien a3aber iff'n €olbflteirefl,42 fe 
^emmne botefioten in'ii MxUd}. „SPuton liim 
ie43 tcnn nu?" 2Pi fdjpinnen; airer miene 
3)iutter iff franfeirefl, un fann oorr üRattid;^ 
fait na 44 nid) irebber fd'rinnen. „Saiftebenn 
orntlid) inbe @(^aiile?" 5ld), icf finge fau 
jäiir'n alle ITage rinn, airer fau lange irie 
miene OTutfer i;a ni(b irei^ber jut iff, muttitf 
immer fd)).n"n, »n iri f'einm bo^ fain ^Prot. 
„S[\3att fcafte bcnn allen'iele faum'eent?"43 Qidj, 
miene 3flotljfäl;rfcn finb je fürt un icf fcUie 
boc^ rorr't aine jire 3rofd)cn t)emm.46 äßcnn 
miene 3)iutter man 47 fßxet l/attc, icf n?oUe 
jäär'n nodj f;ungern. „3ffeton4» ira^r?" fä 
b'r ^eenidi, un fiftene inbe jroten Hauen Ogen 
un jriente.49 „gjo, t;ifr finb gire 3rofd)en, 
airer morjen frei trinf micf batoor'n 9^01^= 
täfjl'fen in mien >§uiig. X'r SPagen foirte^o 
fürt, 5lnton fiftc fien Selb an, laip rafil) nat;'n 
a3äcfer, lair'te fiene ilhitter, fd'ininntunn 51 n.'eb= 
berbic^tic^ tetS en '3(inb52 un fdjvrof man immer 
öon'n Äeeni^, un batte fau jut ireere. SEie't 
anfunf bifler ten-ärn, Iaipe53 nab'n SSufd), un 
fditellte ficnc @d;'(.'icnfcl o^- Sau n'ic't man'n 
tettd)en Klle iviirre, irarf54 |\-(;i,„ futtenSj un 
funten56 a?ejjt!fen brin. ^lai fc^'prunf na^'n 
Äeenid; f"'" '5uuS, alä irennc flog. 2)'r Äee= 
nid) wax fdjon cn\ „Silo, 5lnton, bring'ft'n 
SKot^fäM'fen?" 5a, JJ>atr Äceni*. 5la'er <B( 
mctIen'tS' bicJite aii't gcnftcr fetten, fiffäs flid)t 
et fid) bot je Jen be €dntin,59 uii't iffbc^fonn 
nieblije« Sljier. J'r Äeenic^ lodjte. „Sed)^» 
mal, 'ilnton, a'oileircll M micf tliem?"!" 
3Red)t jäär'n, >Ciarr Jtecnic^, airer icf mutt borr 
miene WlüUn fdipinn. „ ocf forje rorr biene 
«Kutter, un bicf fc^icfeicf nu crntlic^ inbe Sdjaule. 
5ßäre62 jut un fromm, beim foU't bid jut 
jalin!"63 DV ffainr Junge foUte fiene ^änne, 
tteente Iuopp64 u„ ^^\- ^'i^a-fr ^ott, o tu lie= 
njer 3ott! Xu mafitct«5 jut mit unäl gju irirb 
miene «DJutter balle irebber fdjpinn fenn.^s 



41 iS benn. 42 ©clbal gewcfen. 43- lebt i^r. 44 nort). 
45 ft> gemeint. 46 ^aben. 47 nur. 48 ifi e« benn. 49 la- 
(^eltc. 50 fu6r. 51 frann bann. 52 biä jum ülbenb. 53 lief 
er. 54 mar ct. 55 brausen. 56 fanb ein. 57 Sie muffen 
eä. 58 fonH. 59 ©tbeibcn. 60 fage. 61 bleiben. 62 »erbe. 
63 ge^en. 64 laut auf. 65 maci)(l eS. 66 fünnen. 



girmenid!, ©ermnnien« !GSIfcr|iimmen. 



'^1 



169 



/lluntiactcn litr |lll^o^cbur8ct-|3iirIl( im greift Fallit an >ct Soalt. 






lifbfv ' Uli 3d)miri'i.n'*'?>pn. 

55 ölte- 3i f im. 

(Stfiiinifvn, 9?icif, S^nlnfiiborv , 
SfiiJ, 2'iiil;lin(\f, Gifciitcr)', 
'■Srumt'!) Uli @lct('f, 
ÜUnitJ im ßörftnWf, 
5l^fiibcrp lifbt '■> micrcii tvitiii. 
5^flt foUcu bccti flf £)ör>.'fr finii. 



aicSmati im Üt^iiniinu 
S33ä(fft in imffii ©iiliroii, ' 
2BcT mifn ST'prtdjm fiDcii ii'ill , 
Sl'iutt iicci? (aiige luiifrcu. 



®d;(al,'Vf, .^iniifrffii, föfitf,* 

3cf Viiggf t'itf mit tf gä^lfii ©djaut;, 
O .Sinnocfcii, biiufl ^ tc Öt^dtf" '»■"'' 
®d)(iivi^ bu fnii, '' fo li'irfi bii frcniiirn 
©nii c^'f bc yiu^cl tnii 5 tief foiiim'n 
Un iräljv'i bicf tfiiHifjrcii, 
^ail bitf iiifd't Tann ti'fbbfrfabrcit 



SJJultifjänidcn, U>ut(;I 

Jlnlif« 1 iö be «mit; 

Un SJalfler ii brr S'victtigen, - 

©f gc^b'n fic^ beib' fii ©Aniittgen. - 

Un bfltt f^mrtft giit^. 



ißanj, banj, 5l.'o)>cIniann, 
Dp imfen SJAobbfn rumm! 



J SBotbf, Slai^tatfi^iifl, jufamiiKnfitfciibc ^.liifi'r, liptl. 
buuri. 2 SHüciicnlicbec. 3 licnt. 

1 ©attett. 

1 fii^ 2 U'itnc. 3 ttiiit. 4 fc. 5 ju. 

1 Äatfjatina (Jli'fat'db. 'i 'PrJiiti.iani, 3 üiifiljti!. eiijfnil. 
©i^naiijcJiHi. 



ilviifl bii nid) cn *4.ȟpoImaiin, 
(^'n TiiMfV gab' irf brnmm. 



9?ln()(iiinnii'fffn 93ocf! 
i'frcbv niltf bicnrn Diccfl — 
<£cll icf bid' mifnon DJcd i'Cvol;if ii , 
®fr fcU mirf bcnn ben 5Dinb ofirf^ven? 
^IviMönimfcffn SPotf! 



J>iilJfvbfbulbfr, bcr SBotigcii i u>iU u-eg, 
'^n^Vfffnä ■-' finb !.'frbninff n , 
Sdjirifc^fn Stemmern un 33al,ncnbor(.' 
3n bcn tri)jfn Sumpf. 
IBiinnf! '^ irie ivcCjnt < bcv 3?iftorfnfd't, 
••IBiiniKl U'ir flaiift ^ ber Sunfci. 



^icp, 1 ®d?at)pcr,2 pifv«! 
2^r(imal um'n 2)ict, 3 
dreimal um bc Äcvf(^fnfä^ren , ■" 
.Ülfinf Ü)uiliffnö ^ banjfn gabrn 
'4>ifV, Sd'iif'Vfr, vi''V' '■ 



aifel.ifijliffn i.'Pn ^nlbfijlflbtl 

©ring ieä) unfc Äinncden iratt! — 

SBatt fcU icf't bfnn bringen? — 

Gin ^'aar <£(^mii^ ' mit SHingon, 

Gin *4-'flnr ©c^nul) mit ©oUe '-' befdjlaljn, 

^a foU unfe Äinnerfcn iro^ banun gabn. 



Siibfe, 9}Jännecfcn, fnbfe! 

®u ivcbnt a^etter ilrubff? — 

3n ben tlanfen >&utife, 

Soll te tlanfen ©f^PttcIfenS ' flafcn , 

9Bu bc U'artern aJJnfjfelfenef '- gabn, 

Xa ii'C^nt Sßetter Ärulife. 



1 aBantn. 2 SPfetbdjtn. 3 D loc^. i lueinl. 5 jliiijt. 

1 tfjift. 2 gi^aftr. 3 leiift. 4 Äirfrf)tnffn». 5 'JJlaiiittn. 

1 e*H^c. 2 (Sca. 

1 e($üf[elii)cn. 2 3)iCigbt[(ini1)en. 



/nuntaittn ^ft ^llagfttbucocr - Öotftc im Ärcifc f\t\ibt an Jet ^oalc. 



t63 



SHiiujd, Sün^ü, SJcfeufranj, 

Stabil fidnc «Diä^tenä tvov, 

.§cb()'n bknfc 9)(ü^en ov, 

3ÜiU'n iiäisxw frien , 2 

.Sönn'n fcinfii fvicn. ^ 

®ro^te *Jiü(;te, 4 ficinc 3!ö^tc, .«tifvtHcl 



Oiau, JHau, 3lunjc! 
5(f focljt 'iK 5!u(;3 ini funbfe , ' 
3d fto^t fc nl/e hib' O^gon u^«, 
Jia inin't 'nc avmc tliniic Sii^?. 



3ucfcl, 3»rfcl äfiiftcv! 1 

aSfun ^(i fällt, beim licljtci, ^ 

gällt (jci inii'n ®iabfn, 

(Sau friibt'neii ^ be SRaOcn; 

gdUt fjci inn'ii Tief, •• 

<Sflu pm'n Äfinev gliefi 

Snllt ^et inn'n @um^), 

@au fcggt bntt SPä^refen ; 5 p(umv ' 



iölä^lämmecffn, blä^! 

iTatt Sämiiwcffn Ui)f tor^nt), ' 

et flett fid) fl^n en <£tfiuecfeti , 

ITa ba^t fiui irei^ fien 93cinc(fcn, 

'Za f(f)re^9 b«tt Sämmerfen: Hä(;, blaljl 



3laii, !Hau, 3Jiepe! 
©fi^l t iä bf 5l.?ifve,'^ 
®rf)tt3art i« bei- Subelfacf, 
®ii be 5Uicpc bttnnc (larf. 



äKiuijel, iHmjie(, Cdcfe! 

®u liefjt 5rD(;fe f ' 

^inber SdU '-' im ©rtjoucbecf , 

£.1 fo(I)"u fe Jlof)l im €dnrieiieircrf, 

kleine 37öf)te,3 



I JSlcic. 'i fccicii , ^ciral^tn. a tcfi-iiimcii. 4 Jiutjt. 

1 fanb (ie. 

I Weitet; „5iirfcln" fifjleifjl tfiltii. 7 litc\t n 3 10 fieficri 
1^11. 4 Seit^. 5 iPictbii^en. 

1 »ot^ct, Bom'efi. 

1 flclb. 2 SPfeife. 

1 SUH Stoffe an tet (SIbt. 'i Snlje. 3 Slujfe: 



©ro^te 9Jö(jle, 
J^ifritific! 



Sc^ta^V^f, Äiniieefcu, fd)(a(jve! 
3nn'n ®a^vn • gafjn jirei gc^a^pc, 
(an fdjtrnrtet im eu trittet , "^ 
\h\ U'fiin biitt Äinb nic^ fc^Ia()ven tvill , 
@au timmt bntt (sc^tcarte iin bittet. 3 
<£d)Iä»!Jl bu mi lange, faii trirfc^t bu ii-itt, 
®au fric()t bei- leite * Üu\t Um bicf. 
(£(^(n^).'f, ^imifcffn, frfjlafi^^e! 



3f)ic, »;'ulil?K! 

Äod> unfe Äinb 'uc 33rüf)gc, 

Un taug ' en (>i(f $unb Sottet brafjn, 

Tatt unfe Äinb ledjt yrt^V«" '' f""»- 



(äiia»3Uleije, fdjdig .(tietclfeii ' bo^b! 

QBntt ivill a-e mit matjfcn, fe fiim nnf) ^ nic^ 

grD(;t. — 
5Bei uiH'ii fe fodjeii, u-ei a'iUii fc brntjo'ii, 
SD3ei unli'u unfe Äinb icr ®afle tau (a(;b'n. 



gufel, 5l5atf;uffl, a^att niflctt in't Stvof;? 
et finn be f (einen ®änfc, be finn jo nid; ftc^, 
t)c ©iinfc finn taraeS, • fe Ijebb'n feine €d)au^', ^ 
2)cr Sdjauflcr f)ett l'ebbei-, feine ^eifi-en fcrtnu, 3 
Drum frigen bc ®änfefen o^f feine ^d)a\tt) 
Un bnrum freimt imfe ©änfefen fau. * 



adu^, mal), m(\it'. 

Unfet «Wann f)ett @dfte, 
-gett 'nc oUc Äauf; ' gefdj(ad;t , 
.gett bc Äafbuii'n nid) veine grniiid)t, 
■D bu oüe 3J}a5pumvc! '^ 
Äalbünerfcnä fdjmerfen fau jluinpo. 



Siain, irain, :5rittd;enl 
3rf aott » cn aJogelneft 
>§inber unfen ^p(;bcu, '^ 



1 (Satten. 2 vitiiti- I tetpt ts. 4 
I t^uc. 2 effeii; von „'HioW SBiti. 
1 .(tii(t)I(in. 2 noi^. 
1 tatfu^. 2 iS-rtni^e, 3 bajii. I tr, 
1 oltc Äul). 2 ein ^!tunftrl^tr (Jl((f 
1 lotip. 2 S<t!a'cinfl.tf(. 



■Cum. 



161 



/nuiitinttcn »er JBflßlitburgtt - pStJ« im Ätcifc ßaibt on Ux Snalt. 



De OUen finn eflo^fn, 
Xe 3unffn fatfen in'I dlefl. 



aJh'ifcmau Äiittc^fu fprung öbbcr ben Snal, 
.§iirre cii ^riefcgraii O^cdclfen ahi, 
Wiifrmau Äättciifii, u-u >ri|l biibcnn iai)ll — ' 
jif iinlt na ®rot)tbaberö >§ub|'c gatjn, 
2)a fcfjladji'ii fe'n (sc^mifti , ba brintcn fe SBien, 
Xn foU't io rc^t lufiig im fiöf)Iic^ ti finn. 



3Rc^f5^ffcn, Wüf)! 

5Bufon tili bu fnu ro^? — 

3ct bin fall to^, icf bin fau matt, 

3cf friggc batt frumme ©trefc ni(^ fatt, 

3tf ü»Jo(jfö(Kfon , 2)20^ 1 



3dul), 3lu^, @albatcn-Äinb! 
©c^Ia^pe, l'tg bien Sßnl^ber finimt, 
Xicn a}a()bfr ii in Sranfenlanb, 
Jlimntt na ^ubi mit Äranj un Q9anb, 
3)io»fau iä o^f atjfebrennt, 
ißonavart IS fiirtcrcnnt. 
Sien i'ntjber brcgt cn Sanbn^f^r'ÄriCjj, 
2)att gatjf 'n unfcr Äijnig glicfö. 
sOljt bil\m\ be Äntjfa^tcn 
5Kit il;ve lanfcn ®tat)ffn. • 
9lü bUumcn '^ unfc SHüfcn, 
JTenn fürt finn bc Smttsofcn. 
Un ivenn bien 93at)ber ircbbetfimmt, 
Senn rcvftu: 2)ifmmf! 5cite 3 fimmtl 
Efnn äljt'n U'c •* iliump un ©tauten, 
2)0 fönn'n irr rrc^t na (>au)3en, 
Un bu ivirfdit flarf un bicfe, 
Sd)Ifttfl 5 te i^ranjofcn in <Stü(fe; 
STcnn fröct ^ fiel) bien Seile, 
Snim f(ijla()Vr, .fiinnecfen, feite 1 7 



Spui, (3ui, ®nlraten = Äinb! 
Sßenn ber Suer mit'n JtnipVfl fimmt, 
Un feljlett • batt arme (Salbateu'Äinb, 
5)ott et u^t be SlUigge 2 f^sringt. 



1 ^inunltr. 

1 Stonqtn. 2 tliimtn , blüljtn. 
5 Wlanft- 6 ftdut. 7 (ai 

i Wim 2 asitflc. 



3 !Oat<t. 1 ifTir4 mit 



9)Jaifänjer, fliet)g! 
2^ien 2?a^ber iS in Ärieg, 
Üiene fütutter iä in ^ommerlanb, 
SJ.*ommerIanb iä a^febrannt, 
2)faifäii'er, fliet;gl 



SRimH-Hlbevunuiel , batt Äinnecfen ft^'ä^Jt, 
SHumVcIbevnimviel, granjofe ber le^Jt. 1 
SJatjt'n ioii man lotj^jen, 
>&ei irar in unfe Seljoten, 
5^er ÜRiiremmefcnfe^irarm. '^ 

3(lumve(te\.iunH>eI , batt jiinneefen aaljft, 
3fjumvelbevuinvel , Srnnjofc fic^ f>adi'. 
Jq(i niutt o^ue Sa^tfdjeu 3 
aSeä na granfreid? Vn'ft^t", 
2<x a}iiiremmefenfcl;ii'arm. 



©)a, *pu(el)e! 

SSei fjebb'n ber jtinber breie, 

Un ^öbb'n tre ' feinen SSo^ber tortau, 2 

5Batt follt'n ive mit be JtinberfenS bau^n. 3 



a)?aitäwer gfuef«! 

Sien a3a^ber iä eu Su^äl 

Xiene SWufter tjijrt tau be aJJeerfagen, 

STe fic^ liinn'n un Borne fragen. 



«Sdjlaljve, Jlinnerfen, ^jluljfel * 
>§inber unfen '&ul)fe 
Seieijget« SPetter Ärul)fe, 
O^ne >J«(aug un o^ne ^Jä^rb 
$Iel)get ajetter Ärufjfe. 

(Jluftofiing ; ber SRaulreutf.) 



6t fot;t 1 en aJJä(;ten bur^ en ^ui)\\, '^ 
3cf bad^t', et irär' 'ne U^te. 3 
9Iu tval^re! •* id iinll't be «Dhitter fe'^gcnl » 
2)e fall bid'i 6 2od berfu^Ien. 7 



1 I4uft. 2 am«if«nf(i)lrarm 3 unl'efiftu^d. 
1 wir. 2 bajii. 3 tbun. 
1 te^aqli*. 2 l?flu(i«l. 

1 f)U(ftc. 2 3aun. 3 <Sul(. l Bari«. S fogtn. 6 (it ta«. 
7 tergtabcn, juretrftn. 



Jlluniiactm tict ^agtictiiirgcc-püilie im Steife $alb( an itx $aal(. 



165 



3cf gvc^\3 mal iio mien !Jintefii^t, 
©ung in be ©c^aule uu lernte tratt, 
Un ba mien a?a^ber en 3)if(6er * ii-nr , 
®au maf)fte tjfi mitf 'ne ^iopc, 
35a )3ie^jt' icf alle ÜKorgen, 
SDatt fding fau irie 'ne Drgel. 
35rov tolig ~ iä miene ©temiceln a^it, 
Un reifte 6e8 na ^nmflerbam , 
a3cn ^amjlerbam na Äulifam, 
a3on .Riilifam 6e§ ÄuS. 



SBringt be aSrut^ • ben 5Pt§pott f)er, 
38 fe bod^ feine Sungfer me^r. 
5}5i§viütt tien, SPipvott I;er, 
3g fe ioä) feine 3ungfer met;r. 
2)reiciibiU baU lall latt, 
©ringt be Snitl; en $i§)30tt •' 



3)io^fö^efen ton ^alle! 
9Bott HW * t'U in utifen Stalle? — 
9Bär' id «DJo^fö^efen öon J^aüe nid), 
Xcnn jiünn irf in jnen ^ Stalle nid^. 



Ulu^tl, «Patujicl, tvatt r&c^clt benn fo? 
55er Sßa^ber hortet, i be «Kutter ig fro(;, 
Denn nimmt fe fic^ lucbber en anbern 2Kann, 
Mt ben fe Bon frifc^en ii'ebber gn()(fern ^ fann. 



2)er ®inb ber treibet, 

2)er ^a(;ne ber freifjet, 

25er guc^g fitt c^j'n 3:ut)ne, 

$ncft 1 fic^ 'ne gätjte qSluf)me. 2 

3(1 fd£)r, 3 ^fi foUe micf Dl;t eine geb'n, 

35a irolbe mW fpi|e Steinber < geb'n. 

S^ige Steinber luelbe icf nid^, 

®ä(;te 51.tluü)men fre()g icf nic^. 

^a fam 'ne olle ^erfebelle, 5 

0leip burc^ 'n 3:u{)n be S^natterfaveUc, 6 

3ü^ 7 oücn ful;teu ©reiten! 

3)a fönn'n jü^ nifc^t ßereiten. 

Un bunn fam SSetter 3aco6, 

^n fc^laug fe ojj'n 3)uffeIfo)3)5. 



1 »fielet. 2 jog. 
1 »tauf. 

1 t^ufl. 2 eurem. 
1 fiirbt. 2 janten. 

1 tflürft. 2 fltlbc SPftaume. 3 fagtt. i €t«int. 5 jant- 
(üc^tijit Jtlatfifcfrinn. 6 SClaubertaM«. 7 il^r. 



Älawcrflorcö, ©fier!*) 

SBring micf 'ne fleine ©djircfler. 

ilIa^per|lor(^, *Jtuber! 

SSring micf en tleinen Srauber. 



3Bief!'!i SBief)en! aSittentungen!**) 
3ue 2 jlief en 3 finn iicrfc^Uingen , 
Sinb inn'n rol^b-n Mafien fc^Io^tcn 
Un mit ro^b'n SBIaut fcego'^ten. 



id^eiiten in @t(i^furt^. 

3rf Sorenj 25cnert^, 5t5arr:^err tau Sta^furt:^ 
befennc ijffentlic^ bor 3ebermänniglic^ , U mie= 
nen traf)rcn SBöt^ren, l bat im 3a^r 1534 am 
fteiligen Qltenb ber ©eüurt ß^vijii, unferfc^ 
■§eilanbcä, be •^ifloria alfau gefc^ei^en im a3e= 
ric^t nne f}icna^ folget un alfau njal;r^aftig 
ergat)n iS: 

3cf t)e66e op ben (^eiligen 5(6enb ber ®e= 
6uvt6f)rif}i na:^ gegoltener ^dpn inn'n SSi^t^' 
flau^le festen un bat SJoIE unbenriefet tum 
^riflli^en ©tauten, be be folgenben G^rifi» 
bclHje fjettcn idoU'u communiciren, un wie icf 
SJiemanb me^r efeif)en,2 ber Dic^t :^ett, bin id 
o^5iieflaf)n , in SBiltenö ivebbcr na^ «§u^fe te 
ga^n, fo ii noäj einer efommen, en einfältiger 
SUinf^c a'^ntf feigen, aber in ber .§u()t en ©rj' 
töfoi'idjt, mit'm fc^toarten Olocfe un einem 
bö^fcn ^au^te of fienem ^au^te, benfclbcn 
^arrc I;ct gar in be O^gen cto^igen, ii tau 
micf in ben ©idjtftau^l cträf)ben nn mit flarfeu 
SBö^ren a^nefungen im efegt: ^err, ii'cU'n 
3ü^ miene ©irtjte I;ören? 3(f i)(ibt antti'oljrt: 
3a, fette bicf tau micf. SBatjle iä ^ei e\> be 
^lljre 3 fnift, inoU äiuei Sd^ritte ton mitf, ba 
fjebbe icf tau cf)m efegt: SBiflu bid^ten, fau 
mup bu micf nä^er fommen, bat icf bicf t;ören 
fann, irat bu micf bic^fi; :^ett f)ei antirof^rt: 
et märe na^e genung, icf ivorre et io »roll fjö' 
rcn, trat fjei micf fegen tootre un '^ett baroj) 
o'^nefänget* un micf ffro^get: ^err, trot f)ül= 

•) So rufen bie Äinber, wenn fi« einen ©tcri!) fe§en. 
**) ®o rufen bie JJinbcr ben (Sünfen, (änten u. f. tt. 
ju, rtenn ein SHoubBcflel fii^ in ber Sla^e tlidcn I4pt. 

1 ^ü^nergeicr, ÜBei^e, auif Sinutscgel iiter^auul. 2 eure. 
3 Äu(^Iein, Junge iBrut. 

1 ÜBorten. 2 gefe^cn. 3 @tbe. 4 angefangen, i galtet 



IGG 



jnuntiattcn Sei IHoäliiburjrt-^ütSt im jRrrife ^albe an Jtc Saalt. 



Ich 3ü^ 5 ton ^^ ©eOurt 6(;ri|}i? 3rf ^f66e 
f^me aiitiro^rt; 3cf tjcUe bc^l biibon; benn, 
mic unS be tjcilige <S(i;rift jcigft, fjett ^ci ung 
borc^ fifiif ÜJJinfc^ujcrbungc, ®f6utt, titter Sfi» 
bcit iin Stiufccn, frö^tidje Operflefjung im 
■8immc(fa(;rt Oefvl^et itii erlöfjfet boiii gtau^ 
bct ©cfe^fg, bom clvigfn 2)obc im Sßerbiinimniö. 
>§fi ^ctt iri()bfr ^ cfro^get: 2ßat icf beim ^oUe 
bou fifiier @iin?fdngnig uii Wie ^rt gctoren? 
fall i}(bb( ide antiuo^rt: >§ci iS fmpfangcn bom 
^eiligen ©fiflc im geBorcn ii^t SWaria, bct rci= 
ntn 3imgffriic, lucffe ^ eine Sungefruc iänreji 8 
bor im nal) be ®cDitit (S^rt|"ii beä ^crin , tvic 
ivfi fonä ' in imfni (^rifilidjm (Sfauticn beten» 
nen un bc ^eilige <2(^rift fon3 genungfnm ul;t=- 
triefet. >§ei ^ctt fegt: 3Bii flc^t bat cfe^retfc'n, 
biit fjei bon eine Simgefriie getoren? liettc icf 
e^me antirc^rt: (St (}cl)t im iproV^etcn (Sfnia, 
im 7. ^a\>. Wlmi). am 1. im Suc. 1. (SapM. 
^axop t)tti M antnjctjrt: Ct mag iroU bn 
fla^n, a6et icf berflünne be <Sd)rift nid; rec^t 
u. f tv. — 3d ^e66c e^me antirctjrt : £at tügfl 
bu, bat fannjlu tau cirigen bieten ncci; SRie» 
nianb tcmitfen, c(;f nic^ barbautjcn.'" Sloc^ 
^ett c fegt: >§fi iS jo um fienc Sünnc luiUc» 
eflorfcfn, barum, bat :^ei en Offcterträbber bet 
©efc^eS a)?ofi§ tuejl iä. 3d :^e66e etjme ant= 
luo^rt: 2iat iä c^f cV')jet a(Ibert;öc^fte (otjgen. 
2)cnn ^ci '^ett nie feine £ünne ba^n, iä o(;E 
fein SSebvng in fienem 5DJunbe irefl, benn ^ei 
ii efommen a\d bat unfdjuKige ?ämm(ein ®ot= 
teS, bat ^ei be Simne ber ganzen 3BcIb brnge 
un fjeniregnelinie. .§ci tjelt efcgt: 3d tin cinfi» 
male gaJ^n c^iVf« ßfUc " »n (leOtc ben o&immcl 
fci(;en cvt^en jia^n un ÜKofeö ^ett ul;t ben-giim» 
niel fuft mit fienc t-eiben ^göinbcr, ''^ atn bcm 
einen «gern a)Jofi'3 I)ettC(;ii)iui3 eljeiiget, '3 ber= 
fcdre f)ane fid) unbcrfla^n, bat ©efctj SDfofiä 
tau berftof^ren un üJJofco iä jcrnig ii'crren im 
^ett'n bon bem ^orn nmber op bc 'Hefjtc f(^mct= 
ten, ba (jctb'n el;n be 3uben gre(.'pcn un um 
ficne £)ct('crträ{)bung ti'illcn gegen bat ©efeg 
freuäiget un ebobct, un op ben anbcrn ^§orne 
(jctt cfä^ten bet, ber ^Ibarn un Qua im $ara=> 
bicfe bon bcm 5(vVhI Ijctt tau ä^ten get'fcen; 
un mid o^f btcimat barnmme fto^get: Äennen 



3^t. 6 »eint. 7 tttl(l|c. 8 s'Kuftn- 3 |cl(^c#. li) tart^un. 
tt auf bcm gtlbf. 12 .§6rn<rn. 13 s'^O"!)"'' M foil«- 



3ü^ bcn aWann iroU, ivet ^e iä ibe|l? Xarop 
fcirt id erfc^rucfen un ^etfce antU'ö^rt: Jjei iä 
ber iTiiJ^irel! ^a fc^rcefjg ^e ftille un fä^r'* 
fein SBo^rt. ISa ^ettc id tau e^me fegt: 
SBurum bctlbgnef} bu 6(;tillum, beradjtc|l, Iä» 
flerfi un fd^änbcfi e^n? un alle bijfe ©ö^re, 
be bu räb l;efl, finn erlofjgen. Ct fcett jo ber 
2:ö^a'el fitioefl Sefennt, bat ßfitifluä ©otteä 
<2o()n ii. ^ei ^ett efro^get: Stßu jle^'t bat 
efc^rcbb'n ? 3d ^c60e antiooljrt : im ?uc. 
6ap. 4. un anbcrn met>r, im ^eiligen (Sban=- 
gelio, ba ber 9J!infd) 6cfö(;ten in be (zdjaule 
mit einem unfautcrn ©eitle, locffer fc^rc^g luljbc 
\m fpro^f: Jgoh, \mt IjeDfc'n ivei mit bid tau 
fc^affen, 3cfu bon 91ajaret^, bu 6ift fommen, 
mid tau bcrbartcn, icf irett,*^ iccr bu tif}, 
nä^mlid) ber ^eilige ©ottcäfo^n. 9ßi6ber bfl=' 
fidrefl : ©t fau{)ren be !Dc^ivdä u^t un fprol;» 
fen: I^u tifl ß^rifluä, ber €o^n ©oltefl. 
■§ierop (jett e fvrof;fen: ^t mag moU finn, bat 
ba flc^t efdjre66'n. 2Mffe Qßofjre ^ctt berJöt;- 
n-el, fau in bem aBefä^tenen irefl iö, nid) emeint, 
bat Ijci föt;ri|lum (jett c(}oU'n "^ fov ©otte« 
@c(;n, fonbern f)ei ^arrc in ber liet eine gnl,'be 
^ar6arge, be ^ei nid) gä^rn rinnen''' »oUbe, 
bnrum ^ett (jei'n nennt ©cltcä Sotni 

Summa, ©ummnrum: fiel t'ett (5(;iillum ganj 
un gar bctlö^gnct un cfegt: fcei fjerre fcr un8 
nifc^t eba^n, bat tau unferer <£cefen Seligfcii 
nügli^ Iräre. (Jnblic^ un tum legten 2)?alc 
lictte id tau efjme fegt: aBiflu tiditcn un tc» 
gä(;rfdjtu bon mid eine ^Ibfcditiou bon bicnen 
«giinnen un Unglauben, um tau empfangen in 
einem redeten ©tauben bat bcilige «Sacvamcnt? 
^ctt (jci efcgt: (^ci frafjgc ndj feiner 'Kbfodttion 
obber (£acramcnt, t'ci iriifte iii(^, iinitau '" et 
beintc, fönne o^E irennig Ohit.(en obber 5rud)t 
bamit fc^mffen, Ijcbbc id tan cfune fegt: <sau 
gat;' bon mid, bal)en bn ge^örfc6t! -gei anl= 
ii'o(;rtetc: id »bill't bant;en un morgen n'oU'n 
luei ivi()ber babon räbcn. Ü'a fä(;rc id tan 
e^m: 3a, bat baufig l^) no&r. 2a |lmib ('ci 
op bon mid un Ici^t^o en grüfjlidjcn ©eflanf 
I;inber fid), iru (;ei ober ^cnnefommen im ibcr 
^ei iä eiucjt, irett ©Ott; I;ri iä aber ficner ^an= 
foI)ge^i natj nic^ »ebber efomnun, id begäl;re 



15 »tif. 16 n'^aittn. 1? räumen 18 (tcju. 11 t^uc. 
20 lief. 21 iiifasc. 22 litttn. 23 SPftiler. 21 weit. 



liluntarttn in fWaiitbutitt - |3octi( im ßxtiis &albt an Ixc $aalt. 



169 



0^'! firticr iiidj. J&antm ivfi ®ott imnifrbar 
bitten foUfn, tnt fifi unä bot bcm lifiigeufSn' 
tnn ijiuitigliclj tf^ütm trolle, im unä alle m 
ffliijc? (?nnc tcfctfcrcn , um 3ffuä (if>ri|lH^ 
ficncei ffia'rn " <2pt;>ncS, iiiifcrfd) ^crrn im (Sr= 

Icffrfdj U'iUcn. -2luun 

S^'flljbfr^^cn Ijftt man tan bifffr ©cft^ic^tc 
bc l'fijrnbr ^mtaucfüßt, bat bcr £öf;irfl bcrd; 
cn ^<^frrfjfnff"f*fr flcl^gni ff^ un fll;n einem 5|!ic' 
Icr 23 in be Äerct;e ficnc SlJitge fiette Ijengcn 
larnni. ^t ^ung ivirHid) fou ftiuaS (it;n tif= 
fem 5!iclfr im irurre bc S'&i^a-dgmüle nennt 
im irnr unbcr biffem Sfnmen iriefit'^ un treibt 
befnnnt, fau bat Cfl:le Svenuno, be fid) in be 
©tiift'iiritfdje Äcrdic befcben, fid; nm nUfV= 
erfdjtin na^ biffc 3)iii§e erfnnbigten. (2e i^ 
nfdn der einigen 3ftl,Hen ton il;icm 3jld|c, um 
fe fnn Innge ganj unfdiäblidj un unfc^nUig t;^en= 
get l;arrc, n^eggenomnun ironen. ®at nmn 
te J'öba'flemiilc nennte, U'ar bat aihiibeU^s 
einer Stormljauffe, U'ie fe be ollen Slitter ebni' 
gen bcbbcn. 3rf bette fe filu'eft bengen feilten, 
nlä irf im 3a^re 1S14 nlä i'anbirelirmann in 
(Hta^'furtb i Wide <eon gcrfdjfdibebe -s in't 
Outtttier ti ©Infet i'e^niann'n lag *B>at U'o'^r 
{■i, nuitt ii'abr blieu'en! 



'vCtcnj STönert^ ^ett fid; frbr tau i'ut^erä 
l'cljvc benneneiget, is cl;f en Siiiib un pfffi^n- 
ü«^et SSefannter bei größten -iHeforniiitoriJ eu'eft. 
^ci iä ton (Sto^funl; terbrebben »rorren. 2)e 
SPi>rger tau Jta-ell'nborg -^ tin^me'n »Y im fö= 



'i'^ 'JictcK. 36 Scvtctfiati. '^7 SJai^ttaä- -29 DutHinturii. 



I;erten c'^n in be 5Parrferd;e <©t. 5legitii, bot 
tiei bafifu'efl v^ebbigen foUbe. Gt irebberflunttn 
aber 2«agi|ler 3ot)ann 3J?att(;iaä, ber SPäbflli^e 
Sprioper tafiliojl gar ^'eftig. 2)ijnertf> funnte 
feine -§artarge finn'u, n<icl be ilJäbftlicben be 
griftlid)cn >S'itl;fer nirift iniieuonimeu l;arr'n, un 
opglift;! bat *45arrt;uf)S lebbig jlunb, ivurre ^ei 
bord; be 5yul;t ber *l>äbft(id^en , et tnn tctci' 
bon,'--'9 nl;ffboirn. 30 STeun biffe ^'uditon mit 
>§erjDgen ©eorg ton Snf^fen, biffcm befannten 
gffdjircrnert gieube i'utljerg, u^effcr 1540 flarf. 
!?e SBiirgcr tau Äivell'nborg m&^beten beni 
SParror 3>ijncrit; bat -§ubä eineei i^rber Wü= 
borgor 3cd;im Ctto; bod; (;rft 2^önevtl; nid; 
lange nielir lebet, fonbern iä in bem .§errn 
fclig entfd;la^vfn. S'e *].»äbfilic^en tcrfäbr'u'u ^i 
ein e^riid;eo iBegratniü; boc^ aber gegen i^ren 
SSillen l;ebt'n (^m be frommen 3?örger tau 
Än'cll'nborg cp bem Jterdt^cfe St. SBcuebicii 
bord; be gd;clber, 32 lufffe gu^te fiebere fun» 
gen, en getül;rlic^eä l*ieteubegrabni§ e^cU'n. 
a)it iä berSßafior 3>cnfrt^, ti ireffem, alä l^ci 
nod) in €ta§furtt; irar, im 3af)re 1534 ber 
2'öl;a'el i)eU biegten U'oUen. gihoefi Snt(;er 
enräbnt in fieueu Sd;riften biffen SBorfaU im 
benurft, bat 3Mjnertl; te^l tom 2)ci^iL'd ^äbbe 
lieben motten.*) 3)önertf; bett be ®efd!id;te ba= 
non filii'efl otjjef^tretb'n im eijenbänbig o\\ft^ 
teifnet.33 



29 l'cjic^icn. 30 atät^alleii. 31 vevfa.^teu i6m. 32 Scljii. 
Irr. 33 jufiicjddjiiel. 

*) ein SötttciS, ba6 fdtS ein iöiann wie Suiljci in 
bieffr ^infirtit tin .<!int fcinn^cit war. auä ter (StjiS^tund 
Eiineitb'ä gf^t utrigcnä ni(t)t Utvtt, ba§5)oncrtt Kn Un- 
qlaiitM'.ien irirfli<^ fiir kcn 'Tinfct (jtbalttn (laf'f 



tes 



jOuntiart »on /oclccftötit. 



Jll«ti>art uon /(irtlerftä^t 



Scf funnte ni^ tötet feil)cn. 

5ilS icf iie^ Äcnffrifcittfr ivar, 

Satf) 3ut^ 1 bcn S^a^ ucrlfUfnl 

2)a nui§t icf, iric't bunn 2 «üfotf irar, 

3)Ji(f alä aßcjip()ate ficUcn; 

^Uf(;n, i(f t;nbt>e feine l'ujl, 

2)Ji^n 5ä(ilbcr 3 u'at micf jo bm'iijt: 

3cf funnte ni^ »rie^t feilien. ^ — 

Diu feil ber Gci'ä« ©t^ivarm 0^1 mict, 
3cf funnte micf fauni re()gen. 5 
2)er ßinc na^m nom aSö^terrücf 
(Sn Sauf, 6 icf foUt ufittefigen, 
9Bnt i)in franjöfifc:^ pünb op bütfcf), 
Un bat butt; icf, iod) fau (.'ultitfcl? , ? 
2)flt f't aUe SB^faU fcjjenften. 

Ulu ivodji'n f'n » Mafien aSrillen t)(x, 

2)a foUt icf nu burc^füfifen; s 

3cf ^.iro^pte fe be Ärüg uu Duer, 

2)oc^ feine tcoUte glücfen. 

5)a na^m ber ^Irjt fien ^ingerfen, 

Un murfelte mi()n CJe^gelfen 

Un fyro^f, icf ipär' en üKljovä. 

3nbfm bat icf alä Sicfettä^r 1° 
5)e ^3rofce foUte ma^fen, 
5)a fam en •§ert som aJüIitär, 
35er fprcl^f trat tion Äu^fal'fen;*! 
.&ei ^abbe ol;f en grctjten Sreif, 
■ Der njar ben J&enn SPräfeft nidj leif. *2 
t&ei lei^t ^3 micf ajoumiren. 

iDa Ici^)'n fe u{)t be Stuire ru^t 
Un leisten micf aUe^ne 
aSt) einen (S^ritrer, bat ujar gut, 
SJJpt^ benf icf aijn be Scene! — 



!Dcr fcl)rel;t niicf glieljfä cn 3ielfffn,i< 
3(f feilte noc^ en ©ielefen 
S8eä Süifiberorber lo^pcn. 

Un a\i icf nu na^ -^ubfe fam, 
SBar allcä bulbcr Sröten; '3 
$o| ©el)er! ali man gar öcrnat^m: 
Jlu^fatjfen, Slireufjcn, <Sd)treben! 
2)0 gung bat 3)cfctri) = a3ratfd)fl) lo^, 
Z)t granb = Qlrmee fret^g einen (gto§, 
2)at J&alä un *-8eine trotten. 

5)a bnnft' icf ©ctt utjt tnlber 33ru|l, 
5cf feil ov mifjne Änicn, 
2)e 51Uiance irar mifjne X'nfl, 
©Ott loI;nte i^re SOJittien-, 
S)enn unfe arme 9r>aifen=:0anb 
,Ram irebber in be rechte .§anb 
2)et nllerbeflen äJaberä. 



S*te ^eutfcben SSlunbatten. 

SBei 1 feggen: n.'er ber grötfle J^ütfcfje \ä, 
Ser fd^meljc un§ tefamme, 
Un Vlant' en bütfdjcä InirabiS, 
SBu alleä iräcffl tjom Stamme; 
2>enn ivu be (Spral'fc fi^ tereint, 
3)a iä ber grötfle Trumpf terbeint, 
3)rop irill icf in gorflebbe - 
SBoU Irinnen noc^ be QBebbe. 



1 tutt;. 2 bamal«. 3 Stritt. 4 fc^tn. 5 rubren. 6 !8u^. 
7 (»olitift^, tlu<). 8 fit tintii. 9 tuidJaurftn. 10 StfreWt. 
11 JJofatcn. 12 litb. 13 Uti. U 3«ilil)fn. 15 rolltr 
iStcubtii. 

1 mir. 2 Sctbtrfl4bt. 



'^~- 



(Pfflicnd) Dtcfd)i(licnct |Jctu»t)nft itt |<ortt, jrtfr in ftintt |llim>art. 



169 



jctr^i' in feiner ^Hnntrart. 



Gin Sörtfviläbtfr. Oiolt fd ?cO un 
2)oiif , tat mti IUI cntitic^ mit bc imfrt(;me '/ln= 
gcrffvnratien tau (Fnnc fimr, li'ommc man • 
crfc^ mit bc ^IrffrffVaration oM faii ivict tini= 
X(n, bat me man fvfd) onitlic^ ivcbbcr v^f')' 
gen ^ un 2)?fJ! ^ fat)ven fönnc, benn bf lU)t= 
«.'crtigen b{)\!cn ^ unä allen llicij ber bc illc&fc ^ 
ivcg, fc mat;fcn'n itn§ o{)f ncd; ctcnbvinnbicr; « 
tiirj, man miitt firt) crgcrn. 

(Sin @(ötl''fd;cv. Sa, aVttcr, ivat 3üf) 
ba üen Qlrgcr feigen, ' bat I;ctt unä in ®löt(;e 
otjtnic^ tcffcv gcgctin, "^ bcnn ba is fein ÜScig 9 
gebleuten cp bc «Stöbe, iinic '" fonfi trar. Srf 
bin giftern nat) ÄolOe geiveft un Ijcfctc ßiet}= 
len " getioMt, ba fat't ''^ icf fau D^.iVen äBaat;n, 13 
un ba mutt icf miff ben TOanfien '-^ L'etfiUt 15 
ticfctcii, icf ii'clTc bocl) morgen gät;rn lucbber 
<jlci()gcn un eigen is u„ tc ßietilcu mutten o^t 
cbter be >&a(fre. '' 

6in Uellni^er. üaljt Sud) 's „lal trat 
fe:^gen, a>cttcr«, trenn 3ü^ Sud) bcn «Knul;cn '» 
ficrfitlt ijtWn, benn la^t 3uc& ennc ^ieite^o 
tuarm matjfcn un Icf;get bc op't £icl)f un ba= 1 
mit in't 93fbbc, bcnn gift fid) ber 2)iau{)cn, un 
3ü^ fenncn ))Iel;gcn, tftgcn un bc !J eilen obUx >. 
bc ^albc bringen. [ 

Gin "Jl^cnborfcr. ilSat finn 3ü^ for 
StöxW. ict fcö^erc«' SKcg, icf ploÖQC, id ^cöbc ! 
be ,$lcöt;e, fdsabet mief nllcä nifd't. i)^nf)mib= j 
böge U'itl id nai) <2taij»3ar22 foö^crn un cn 
goöbcr23 sWejj I}a^[en, icf gc6e junf^^ 3 5)a^- 
Icr fer't Scöbcr. 



*) 3n ber a)5a<)brtut!iet fflftbt Irtii^tn bicSKunbatttn 
fall in jebtm Dürfe »on einanbtr at. S)ie ©tasfurt^et 
!D!unbart ^at einen eigent^iimlii^ finnenben Hon. 

1 wenn ttit nuv. 2 pfluäcn. 3 aJiifi. 4 taufen. 5 Stafc. 
6 treuer. 7 faoet. 8 flegancien. 9 Sßcg. 10 wo er. 11 Sie- 
flet. 12 M- 13 aBanen. 14 iDJagen. 15 etfältet. 16 fftu' 
Jen unb egjen. 17 ©eite. 18 eu*. 19 3)!agen. 20 Siegel. 
21 fa^re. 22 ©taffutt^. 23 Snbet, Su^re. 24 jcftt. 25 au(ft 



Gin DJcu«® attcrSIeter. 2ia3 müßt 
5t)r bei unS ot) gä(;n,'^^ anuerfc^ frei[;t '^ß Sfir 
fernen, frabgt, toäbn 3^r ii'oKt, fra^gt bcn 
J^arrn fclbcr. 

(Sin Statt = (£tapfurtT;ci Äötr;gcr. 
(S)rict{)c! aBat flcibfi bu ba un fvarvfd;t bc 
©c^nutlic c^?? latjtbc a?uberu föbbcrn! ©rict[)c! 
^af;Ic, ^al)(c mid fiantevcl? an f;alf ^Junt 
OueUenborgcr Lion *paul Stein'n, mit ber tau! 
f($mielit mid abber bcn ä*ubbcl nid) injirei, 
mit ber tau, fonjt fri[)ft bu bc nicn un nienjigftc 
fc^irärc 9iaut!;, mit ber tau. £cr aBubbel id 
mid leiircr al§ mer ircit inat, bcnn SBraubcr 
ÜJJidicI l^att'n mitbradjt ton Jv'alifd), mit ber 
tau. (^riett)c! ^of)! ®rictt)e, fumni ber! td 
t;cbbe cn -§ed't gcfcngt, cn rechten grottjen, 
bral;g 'n bil;'n Dberamtmann, adjt ©rofdjen 
la^t bid gc(,iben, mit ber tau. 

(S- i n <S t a b t =® t a § f u r t (; c r 33 ü r g c r. 3d 
bin l;cnngege^u, irebbcrgefcmnien un bod; nifdjt 
ut'tgerid)! ! 

ein Unfcburgcr. J&orr! mat finn bat for 
i}>ictfd)cnfti)dc, bei) finn maljl fmicblig, fonnc 
l)ctt ^einif^27 ogfinrifd) nid), bebn fi^nc finn 
nijl28 iiüttc, fu)ig bod) man fiUc! bu öctpcibfl 
jo nijl baton! — J^prr! ebber bat TOä^ifcnl^» 

(?in 93 örn cd' fd) er. ^cuMiiedcrt 3o ni(^ 
glic:bf fcbgt, foB^crc ircnn't 2}ag iä, obbcr id 
mott mid bob orgcrn, n?fnne^r3l bciJt^e'tV32 
mann be J'ib>rcl ftarbet, eil;cr nic^, l)ci iffcr '3 
otrü.'cr nod) niej) franf. — 

ein 2lgcnborfcr. QSat fc^cigcn 34 fotl, 
fc^idit. 

(Sin SB icr cfd) er. 3d trot)t ^icr ^cnn, id 
trc^t ba :^cnn, furj, id fjcbbc cif allcS trol)- 
bcn, 35 aber bc 3«of;ct 36 ^at't bo^ nic^ fei- 
gen. 37 



geten. 26 tcicgt, tetommt. 27 .^einriif). 28 miftt. 29 SSlSh- 
rt)en. 30 ^aie iif) e«. 31 wann. 32 t^ut ec e». 33 ift. 34 ge- 
Me^en. 35 getreten. 36 ffliagb. 37 gef«f)en. 



gitmeni^, ©etmanien« 95*l(ct(iimmen. 



22 



190 



^Buntiatt in »« (ßtscnJi tion ^fd)«9Ubtn. 



illtm>art in ^er (^c^cnb uon ^fdjcvöUbcn. 



(St (fit firf eil iPitv fu *r>altvc(f fnini , - 
ßn 5l?nltvod fnini, 

Sßon febtcntfiu (SUtn, ccn fcbbcntfiu 6Ucn 
en $aItro(f fnicii. 

„^W;, t;nrjc(ci6f Sl'äfd^f ^ mini, 
Sßäfcljc niicn, 

SBu < fit luicf, um lleit mi(f 
£t Spiiltroif mini?" — 

„,®u fit bi(f , ivu fteit Vid bc ^nttrcff bifn? 

^c '$a\ixcd t-ini ? 

.§ei ^at ja an alle 

5Bcir e-cJ'n cn (siviVV'-"'* 

„^at ^ci an aUc tcir Grf'n ni ©aüpv, 

Gtf'n tn Sn)ii.').\ 

(Sau li'iU ic£ 'ne t;cnbrat)'ii 

SRaV" enicbcr 5öivv'." 

„5, tu i'crflurfjtcr Snifbor 3Btpv, 

(gnirbfr 5BivV\ 

£u '^afl \a Scrfiicbbcn 

IDcn il>altroÄ mifnl" 

„„■^^tW i(f biet bfrfiifbbrn bni ^l'altrccf bim, 
3)m Si<nltrc(f bim, 
(Sau {)(W id 'nc fnebbcn 
S8ie aiinnbnifdJicn. " " 

„J^ail bu 'uc i'ncbbcn tif WanbonM'ini . 
*8ie aiianbfnf(I;icn, 
•Sau fafl '"' 'nc tctalcn 
S8ie Sunncnfdncn!" 



„„SaU i(f 'nc tctalcn tie 
95ic (Sunncnfdjicn , 
(Sau möctjtc bc Eübcl 
!£icn (Snicbct ficn!"" 



hinnfnfdiicn , 



2(op bocb in, micn S^ödhtcvfc«. 

(l!ic Sniu;) 
(21o)3 bod> in, micn 2 i>cljtcrf cn , 
ÜJu bd, bu bei, bibelbitc^cn bu bei. 

(3?fr aJJcbgcr:) 
9Bu ^cggc • bnm bc Mm," bt ji n'iU ber« 
f c^cu ? 3 

(2;icSrau:) 
Sc fleit ii'ol in bcu Stalle. 
S'u bei, bu bei, bibeltitrijcn b» bei. 

(Xcv 2)Je^i3cr:) 
9Bat luill ji benn bafijr IntOcn'? 

(üe grau:) 
3(1 (volle gern tein £al?Ier ijtWn. 
Xu bei K. 

(ler SlJeligcr:) 
■Ciier i& ©elb! 

(Sic Srau:) 
ücget bct man unber't ,5?cvpf iff" ! 
2'U bei K. Ilcr 2l)f6ä« flf^f «t-i 

(Irr 3);ann:) 
gru , ivu I;afte be Äau laten ' 

(I)ie Srau:) 
Set ^'ffcOe fe trol bcrtevet. 
3)u bei K. 

(^cr «Kann:) 
5Su I;ajle benn bat ©elb? 
(Xic Svau:) 
6t leit * n.'cl unber't JtovvfilT"- 
!?n bei k. 

(Scr sßiann:) 
S)a Icit et atcr ni(^! 

(Sie grau:) 
©au Kit micf bc (£d>elm tetro-tnl 
2)u bei K. 

(Ter SDJann:) 
Sann U'ill id bid ater bat gell tuUflan! 

(iTic Srau:) 
\h\ bat fall irel Bleiben laten! 
I'u bei, bu bei, bibelbit^en bu bei. 



1 Caltoircif. 2 tiijncitcn. 3 OTu^mc, äPafc. « tvif. 5»tf 
Itljttt Ratte, r. foUi». — 3JJcIc6ic: OtC« ktutWc SBoIHlif 
her, I. Sunt. G. .§cft, Site. 9. 



1 wo ^aVt 16t. 2 Äufi. 3 »«tnuftn. 4 lieal. — Blttcbiti 
Ctf« nutfrtjt SBolHlitber, II. SJanb, 3. J6tft, 9ltc. 53. 



JQüntact von tlatiislcben bei JJaUtnftctit. — JBuiitinct in in (Scgcnii von j)alt)crftatit. 19fl 



JÄunI>art uon tiatibkbcn^^ bei |JalUnftctit. 



QBat fpritft tue '^ bcnti tüii ufc Sövfton s 

üUn ? 
5)e üiitc foU'n fc ja grtiMlbu] loten? 
(Si mi, bat ii'är ccf, Sjabberfctje, iiic^ rcdjt, — 
<£ei fcU fall gut fin , itic't eu jeber fegt. 
S)cn *Krmeu let fe \h\ be gute toiumen, 
J ci U'äreu I;alig ot;ue Sei uuifominen. 



l*. 5rt! ja! <Se gaf cu -^^olf, tabau * crf iHob, 
llu ret fc Hb ^ bcni IBinter, iib bcv *)iot(v 
©fi foU et;i- ^inu'fen *> filfreu " fliKcn , 
Uli, a-ic £e fegt, be aJJuttcvvflicljt evfülleu. 

'i. Tat ii be vedjtc öruf)! <B( letc t;oft! 
\\n getc uuä ct'ä 3a(jr fu il^vinjfen ocf. 



1 „Siafc^Icttc" in tci SÖiiiiiMit, j. 15. luci (in ut !Raf(i)< 
Icttc, tvic fiiib ouä Siiifciäleben. 'i man. J Surflinn. 4 tH' 
j». 5 auä. ü itinSf^eu. < felljcr. 



JMuntravt in t»cr (il3e9cnt> von ^nlberftubt. 



T»ct Söiicr in bä ÄcvFe. 

Od), beufet iiicc! cavnieu 93ueräniannl 
9)Jecf faf)m einmal}! bat Srommfülin al;n, 
(^"cf iueit nid), tvie erfet ' tjeüte tcinoani'ii, 
Qlrä * ecf tin in bei Stabtfevfe fcnm'n. 



Stauer 3 red)ten Süljte < !:on 'il^ngefic^n 
SSarä ein l^eatcr ct-'^-Hrid^t, 
2)at irnrS fau runb un frumm cfd)veutet, ^ 
9Jii fegget uied, a-cv fau en 2)ing erbeutet! 

!&a üoafceu •> flunb ein Ijotiet «guljä, 
£a fudtcu luter >§ij(;rn3 " rut;t, 
2)ei ujaren sei)! grcttet avä luic cd, 
lln )5ie).^t<n c^f red^t tcunbevli^. 

O^f'n Äannrid tiiU lüttjc « Sungcuö, 
2)ei ^et6et ^ ton lutor ipca^iier efungen , 
Sei fungen balte J)elle, taUc gvcff, tattc flar, 
(id ttuftc ni^, offet'o trat @uf;e§ " war. 



£)f)f ffltjiu ein Äa^rl ul;t'n Seuftei efrot^Vf"»'^ 

£iei lucdjte fed >rcU l;eb6eu bei steine cntirei 
eOroljfeu , 

.§ei l;arte einen 5Barniflfin in bei -^anb, 

ed iDufle lüc^, ivflt babrd' ftunb. 
S}d fd)uUt et;! gvül)üd) mit'n Üü^cu,i3 
bi)t anifte ed nid), a-at bat foUe teii'djeu. 

5:a fafjm ctifu SXäijxl u()t'n «Kclffc^vanf egat^n/^ 
5^ei l^abbe in bei -§anb 'uc laufe Stange 
Un brau eunc 3iVVfIni«&f Buunen , '^ 
T-ei lucdjte ^ei t;et)6eu iu bei ^erte fuunen. 

^ici I}at fc oljt'n Sibaeben tovreredet, 
(it ^efcOet 'ne*ö üt;E !:ct)lc aat rinbci:'''eiloaftn, 
Di)i aaren aebbcr se^le, bei ^eObet enidet, 
Cd gloae, bei (;abbcn fein ®elb in bäBidf.*" 



1 i(J cd. 'l al8. 3 jut. 4 ä«i(c. D flc|(feraii!et. 6 ctcii. 
7 .Qiijtucc. 8 tlciuer. Stäben. 10 cl) f«. llöutcJ. lii\t' 
tcotbcn. 13 Scultn. 14 (icsinnflcii. 15 flcbunbcn. 16 i^m. 
1? iinciit. 18 Sofiftc. 



19« 



/niiniact tcs ^üit(nact(9 ^(tiicrkt in )cr tläl)( ita piodtcne. 



Gt tvav 'nirtrtbl 'n SJucri^iimnii. 

2;ei ii'iir 'iimiibl in tti Statt viiiba foiim'ii, 
>&ri iruflf nid^, ane l)ci fccf [>iirc ternciim'n, 
£at I)(i a-ar in bei ^^crfe rintcr fcnm'ii. 

©in 2)Jann ov fifOnc >!?iitfd)f ' fiü;t, 
SDcitiiu u()t einen 3?iiufe -^ la^ , 
Un U'cnn ^oi bcnii iin f.mn Jpöltfcn ijrfiv, 
Süll i|al;f ft fincfä fin'n banfcnffnfcrincntfdjfu 

a'irf- 

3ün jlunnen feji MijreU, fau nvä 3 fj^ 
STci (intrcn nUc f.nmc ga(c Scliiiffein ■! ber ffrf, 
Un a'cnn bei Sdjiiffcin nid; fau rcctjt a'clitcn vif).'en, 
®nii babfn ffi ff flucfä an bfi £)i)xm fnif^ni. 

2)a fliinb ein Xin^ c\> einen 2?ein, 
!Dat mcfte a'cU bei anberenij^rc ©rojjnintteriicfin', 
aWit bei eine -§anb fa(it 5 (jci fei um nn um, 
Wit bei anbern flriefte ^ei 5t;r op ben Öuiifc <■ riini. 

£dc(j arä tjei H}t fni'm in't ®efid;tf, 
iTat Tinij aoKte fd renraen ' nid;. 



<£ii fiunmet un trummet ihmi Ihujefä^j« 
5(rv a-if faun otilfer *• Sobreltäl^ro. 

£a ftnnb ein SdMjrl. l;ati' 'ne ÜBoft '■» in't iViif;f, 
aJ(it bei gincierä ta aar fici Pl'f gar nid) fuM, 
■§ei I;el;f bei Singerä nn (eggte fe nebber, 
Sa fünf" bei 5Se|1 gav alberlietfte i'ieier. 

(?in X'MX >RettcIn I;nngen cK an bei 'lOanb, 
2)ei J^ä^vl l)arrec(;t'n ^Hlal^<inü^'^'el in bei-t^anb, 
J&ei f(aug bannt in bei Jlrntitje, in bei C-uev, 
Qlrä a'fnn bei Ää^rl bet Xü^Mret-^ aar. 

Gin Ü)?ann mit cinber 9rc(;ten Stange, 
Ta (;ungf otif faun fleinber -Sacf branne , 
Zi\t InU fjfi benn e^t'n ^iba'eben fau ^ennercf!et, 
5;a I)at ö(;nei ' benn o(;t'n oeber a-at rinber jlcafen. 

Un a-fit erf barijte, nu iSQllIcS u()t, 

£a fummt nod; faun [üttjer 3unge rnl't, 

Gin vaar 3>"bbe(n I,Hirre bei 3unge in fielMie -fianb, 

itei !Dü(;a'fI aeit, aat babrot ftnnb. 



1 SnSfrfjfnifl. 2 4?uit. i \o u-lc. 4 Siijjiifdii. j fjpt«. 
G S^aurt^c. 7 vcctra.^di. b atttt. 9 3£uril. 10 |>in>i. tl itfiii. 






Ufen iunfcit (^ttnbii^flcn A^ccrcu ' 
un ficitcv <tUrv((tt6c)icit aJrut, ^rti 
öl)m upp'n «»dblori iö nnctrub, 
tuuUctt «int ' ^ci)icrif'fd)cn od 
frtu ^ccrcii eil bett'it »vrtt Jwiin: 
frf)cii un fc(|t)cn tut btt fSlaat 
tiiun Petiten ^ ic^tjcit. 

>Jßie mai giftern taut Co^nung a'aren, 
a)a ^fb6'n mai uw'r Saftrie erfa^'rcn, 
25at inner Stabt en grotet gej^ 
Un alle genfi'r tull l'edjt caef}, ^ 
Ziat greunc Tann'n ' nvv feclen Straten 
!De ajorger ^'erren « )jlanten loten. 



Un grctc ^'ö:en ' uvV'ftn^t. 
Za Ijerren fai ccrafg'n trumveitet, 
GfveMt, ftrnmmelt nn efieitef. 
9?laut! fal'n *> mai alfe, a'at mag bat 
Sei ^'el'ten tan tebiif;n ^ djai'. 
Un ba aollc mon ufd?'" feggen, 
Ufc jüng'ilc -giefre ^erre freggen*' 
laur 58rnt gar all tann' fdjöne Gnntcp. 
a.1Jai a-ul(en't a'ett'n'-' un ging'n inbep 

*) SSm ktn c((vfl(t)Hf<t(ii Snunbactcn Iti ^xtitt ittrbtn 
Ü'Atft Rieben mitä<'^''U »ctttit. 

1 tem ötraftn foii StcU'etii.3Benii.)(ti)bc tti Kf[eii iUet« 
iiiil)liinii im 3>i^« l'tiS. 2 ti-ir. 3 gufifn. 4 (lewefcn. 
ri qrttnc ITanncn. K batttii. 7 t.'au(icn. b lauttii. 9 I'tbcuttn. 
In un«. 11 (cfcmmcn. 12 »ificn. 



/llunliart prounfd)u>(ifl9 uti» tce JJyirkes tWolftnbütUl. 



193 



Slaa'r Spaare'^ uii naa'c görflfrie, 
Itn ia \;övtn mai't in.'p't nie, 
'aM'öxv 'n elften 't 2[teiitö 'fd/ciii.<i 
S!a ftfuen mai uiii, groct un Kfiii, 
lln ii'ic mai mi taii^ic^.ic''' famm 
Uli öt in Ötfiloijijiing nnljnicn, 
2)at, nfc mai glicf im !J?iirgfn U'oI)ut, 
Ufdj io<ii bc >§crrfd;aft fpiff't un lo^nt, 
a?.ün ufc^ bcf^ ö^nni od 'ne D^re*« 
J'Joi tillig an tau bauen '7 lüijre, 
<Bäl) einer bit, be annre bat. 
2^e eine fa(;: mai möt"* naa'v Staril 
Äönu'n mai benn yon beu J^iüiten fcmen? 
STat ii'ijrre feljlec^^t »rär'n's uv^jencmcn, 
SBenn mai bc TOieier'^o leiten ftafjn 
Un U'oll'n na 91}arngeroe''' galjn. 
Qw anner f.ie: irenn mai galten/— 
'San Iat(; ufe^ ö(;re 9Jamen galten 
UVP öeele Ob'nS^ mit grobter Schrift, 
a)at iä ten 3fen,2i „„ t^t tlift. 
2)?ai itiit od mit ben !Wanne ft^reefen, 
^ai fad u\d^ faune gormeu fleefen. 
>§erna ba rebben mai öt af: 
6n ^ciermefler mot fjeraf, 
(sn <§üttemann fati misbe gafjn, 
2^ai fpit naa'n jnnfen $laare frafin,-" 



Un »renn fai benn nu upr @ai fomen, 

Sau folt fai fegg'n: mai ^err'n bernomen 

IWn ©djierfe, bat ctjr >§o(i;tiet« = 5efl 

'£t fDr'gc 2Sü(^e U'Brr eiveft. 

Möm'n mai glief nicp tec( rerf'n un fc^riehn, 

aßoU'n mai boel; nid^ taurügge'^o tiieten. 

a.?on ufen garten trünfe{;en mai 

a3eet ®lü(fö! £iat ufe J^err Oott ®at 

aSeel 3al;r tnfammen leite leten 

Un D&nen a[(eä rieflid) gekn, 

aOat Öt;nen nütte id un gut; 

£)at ridjten mai ^iemiibbe'^'' iit. 



48 6toI6arger, bai büyen (iarmeii gerren 

li'pften ^efcfcnt, 
€äen: 2)Jai iintt^s tau^o).'e legge» 
Un n-ilt ijn an ^err l'öl^rfeu^s frfjjcfen, 
2)at fal( iju unö ot't3o ^m briicfen, 
<£au oef efctjein ben 1(!. I^eeemter 1768 



1 13 mit) bei- !Pfam. 14 jcfcfceficn. 15 jufammtn. Ir, Qrjre. 
■ 17 tftu". 18 >vit muffen 19 >i-crtcn. 20 SJciltt, Cefen. 

2t nacl) ia'(tni,ici-cbc. 22 oicftn. 23 Ccftii. 24 (äiftn. 
I 25 fra.icn. 2r, jurürf. 27 mit ^irvmit. S-j ivoKtn. 29 St. 

51b. SJofitJ, 4Hi(^bturfct. 3U iu^'t. 



tHölfcnbüttcl. 



@iie fortädiitge. '^ 

Up finem feifefeebbe 3 [ag 
(Jn f;ei( ^ forfiu^neb 5 (.»ape. 

De füä 6 mib grotem iser Jjrag " 
$0 feieren fine fdjape, 

Un hJiig ijn « foor beiu mu(e frat 9 



1 UeitveUt. litbmutjifle. 2 ßrji^lung. 3 eiiiftl't«. 4 aanj 
5 abgeftiinfdtet. 6 fcn(}. 7 pfltatt. 8 i|nen. 9 fta^- 



'211 liMt ijm ijeg'fc,!" be« tu tati' — 
gor enen vaV'f"ba[er. — 

\[\) föfien,!- 6yarabt,i3 böi.ielfmuu§ '* 
SBaä (}ei't, be fv»ifen beefbc, 

Un fit bat fieifd^ na finem ^uuä 
^0 fdjiffen nig forfäl'be. 

Dat fnofenluart un feneu '^ bog 



10 ic^aflte, Snubc nui^tt. II bcdoitfrcc. 12 .^ct^jtittn. 
13 @ffcn (ci !G(jtüDnifT(n. U Jtinbtiiuffd;niau<. 15 «Sc^ntn. 



1941 /Hunlittrt JJtaunfdjmtij» un» it» fJyitkt» TDolfcnbüttel. 


£)tilb' I;fi beii an'ttxn gäjlen itog 


2)cn lübcn lüt'^s un cre flilt, 


So r^Hif a§ ^e fonbe. 


Un briöt alfülfe fatc, 




2)e ii'iffe^o ibcrm^i anbcrn man, 


gfln fültm tünbcia leebV ^e nu 


!Dc ^abbc ncincn fii-artrot an, 


£e anbcr ttib 6ffivemttf, 


^ärr'32 amt un crc toflcb. 


Un iraä barti) mib finer fru' 




^eil ^jluglß un fät fo täm'Iif; 


2)c nmman bagt' in fmem moob: 


aBcnt mantcboorl'' Icit Ijei noj ii'orj} 


,A'at' flrafcu it ben ^.'apcn. 


Un fiijcr,'^ un oof for bm borft 


„2^at tä du ti}f).H'cI oscrgroot! 


SBnt fon ben fcurcn I;alen. 


„üiJc, nc, if laat' it fla».'fn! 




„(Sft biit33 t^ lobfng'Ifrcreai fcbü't, 


£)iit broiijfn fe nu mib gcbulb 


„aS^'m meinen 35 feit fomnffe tü't^s 


'Sic Ijnge rcgci» javf, 


„2)e Va)je37 psfl ben töttftful" 


Un gfitcn cm fcr fmc I;utb 




3)e fciific ätcllvarc. 


(So bei' 33 ^( oü fan oiu fit Hoot,^!» 


2)Jcn2o läjicnä maafb' :^ci 't bog to tuut, 


Un floot öm too bc bore, 


.§{ nam ön oUcnt fcot bcr munb 


<so bat bem rifcn n'rante=potJ" 


SEög, JiMt t>ci fonbe faten. 


Zc ii'cffel Hcis un töre,'»! 




!to äten, U'!>I ön nemäJ- meer tab, 


5:o^cov2i f^raa^-V t;ci fif jennig, ttat 


<Bil l'Icct am eigen bifrtjc fab, 


^t man to fdjranVf" iriipc, 


Ot*3 oot baran to fnugten. 


Un fammcbe fit rifcn fc^at 




3n cnc ifcrn f iflc , 


2)üt läflc bei' i}c meeritenä cot, 


^t unbcr fincr fvunbing'22 floob. 


^ei faflebc tarenen, 


Un iraö fo fcuib un lant un groct, 


Un elten^^ bog fit mccr atfcroot. 


^ci fon f nUccn nig törcn.'^3_ 


Sit 't ätenb^s (ji, to ivänen.'*'' 




5Ken iriin to feer bc hinger bu;ung, 


•!gd grciv um fiE un bagtc nigt 


.&ci nebber fouc faten fhing, 


\\\^ fmcä ilanbcä accitc,*'» 


2-e cot cn ^unb forfmabc-i' 


9log up bc meine minf(^f nötigt, 




3*JDg, bat on v!)flif nät'be. 


fflü trorb toläfl I)ci frant un feit,**» 


UV f'.in infomrnb ci'frgroot, 


Un lag up fincm tebbe 


9JciJ füli'fl an't fcsi'cnbc gcOoob — 


gorhrimb, fcibrögcb,*'-' litcntlcit, 


^ci nam ivat I;ci ton frigcn. 


_ Qln' arflcb!),5o bc Ijäbbc 




Dm gelb 'ctojteb altofecl, 


SHciu^s tiiur uut fincm tarffvccl gai' 


Qln' jennig 5' laefaal, un al^ccl 


Cm mccr nä )""" Vl'sltf/ 


2)arto nog ungefüDcrb.52 


Un ^ci( ii'crb :^ri 'cfncbbcu^e at 




5am bcilcn bcr gctigtc 


2)oon53 ijti foor ogcn fag** ben boob 


U») föflcn, groDtcn, finbcltcfr; 


Wii finer fciffc^s fomen. 


9JtJl}I ncrgcn ivorb ^ni nobig'b nuct 


!Dcn amman l;ti to fit eiitboor. 


Un mib to gajtc l\iicn. 


JTcm ^ei nog U'olbe nomcn** 




2^at ein' un't anber Ijeemlif bing 


JDo tratb bc vai»' aU'"' fotgrilIb,27 


3n finer farfen = räfcning. 


Un cioft aif(^e U'ratc,^'' 


Un fou5< fijn '^uu8 tejleUcn. 




29 (Slüif. 30 fltffiii. 31 IcHm. 32 ^Stt«. 33 cl)()Iei(* 
bicfc«. 34 iti Ölautien<l(6ccni. 33 gemeinen. 36 ;ie^t. 






37 gSfaffe. 3S t^flt. 39 McJ. 40 SDiurtfcpf. 41 SBa^l. 


16 in autem gtanfcei ^tlL pluit. 17 t«nn jwifi^cnturi^, 


42 Sliemant. 43 tter. 44 jeten. 45 eifen. 46 ai ju ge- 


nctcntci. 18 Oier. 19 Mti^t. -'0 ober. 21 jufamnitn. 


meinen. 47 tetWmi^te. 48 fied;. 4'J terttcrfnet. 50 o^nt 


22 «tttlat«. 23 itten. 24 SButbc. 25 hin. 26 geWnittcn. 


ülrjenei. 51 «^ne jealii^eä. 52 unaefauieit. 53 ta. 54 fa^. 


27 trgtimmt. 28 eatjii|)c Siai^c. 


55 eenfe. 56 nenne«. 57 fo. 



1 


J^Iun^act praimf4)nitij« un> 


Jim PyUhe« IDolftnUittfl. M5 


3n 't cctfl bc nmman trotV it nigt 


„Dnt ^ei, bSn if fo fafen?» fc^öö'b. 


Un bnijt' in fincm mobc: 


„Den \v[)n mif luolbe fc^änfen!" 


„5Baf fctjal if bt; tem tofcn icigt? 




„S'ccI lüf to [incm bebe! 


„9}e, fnber, ne, bat bou if nigt — 


„I)og 't cnbe gmib iä nllcnt guiib!" 


„3f fcitt' ön in ben feUcr!" 


<§c fügt itit gnit tum t)iiu§ ^fiuit, 


9Jeiv too be fru' bem feifen trigt: 


IDfti J.\nicn to tefoifm. 


„%o fvaren elfen geller — 




„^äg' if ijn \\\>, 6et — bnibebu 


["labemc bän be V<>^f "" 


„SBerjt fiarben!" — Og, be trinre fru'. 


©lin' I)cemlig()cib gebigteb 


Og, bat leibmoob'ge ^artel^o 


Uli finc rät'ning (aan bcn fmu)'^ 




5)tib lifcv jlimni' tcrigteb, 


„(Sil, 8» bän geb' if 'er Irater ton, 


S^d fä: „3f t'in fo fvrn!, og, cg! 


„Ön igtenö aü to ficnffen. 


„Og, ■^ärr' if fnn bcm irbnc bog 


„Un tri! ön 6i; ber l'ijgrnbt fou 


„ Uut i3rcm rifcn Mfv — 


„Den lifenbrägerö reffen; 82 




„<Son t)nbb' if neine^^ foj^cn meer!" 


„2)itf to forfiviffm^a nog cmnnt, 


— Dusi fügtebc^s 4,5 ^y^pc fecr. 


„Un niif baran to Inten, 


Un froot be broben^s ogen. 


„eir^o fe mütolbc fcnfct bnal/i 




„Un in be fulc"- grasen!" 
„Og," bagt' be nmman, v^ng^ier^^^ bu, 






„Du fönbe^ fan bem groten fmit 




„Sät tcljn ax if bif fiJVm!" 


^e So&c frtit «S^ttiMcr. 


„3)09 '♦ <"^f 3""^ '^ "^f"' guub!" 


ene Migc * tibe 1 fait jf. yi. 


-§e gnit to IjuuS iin (lüref^ 


©plintje, be böfigc - futfdjer, fnn li'elfem im 


J)e fjuugmnnb mib bem »ri)nf crtj mit , 


Dönefen'bofc ^ 


Un fei nig lange türet, 


SBaarmunb3 pnit olrebe ^ gefc^rtben, tro bat 


Un brngt cn nn bem )fa\>cn to, 


^e bem arj^en, 5 


De Hibe"^" ^eiic? un cterfro 


De iJn mib fniben un tarnen « un tü'g fnm 


.§cn na ben VuHfn"^ isiretJ» 


aift^ejlen ' bl;fmaf 




^nrre get;eilb, for loon un tetniing ivolbe — 


3t ilaat'O 'ex agte iiv bem bif^, 


iont ^ruuften. 


Un ntlc ü.'0l forviffeb-.'i 
9Bd'~ ögelt nu be t}cli3e frifc^, 


fficrb forläben s gero^jen fan finemc ^eern in 
be börnfe, » 


aC-o mib ber tiing' fje litfet: 


De be ge^aftb baar lag fan jigt u») fineme 


gor froubc fjei nIbegS prgit,'^ 


fuultcbb'. 


Sev beern"* to beilen branfgelD mib, 


QUreibSio treren be fmärten tefuteb," bog n-aS 


De gnit enlräg nn — gnunet. 


^e nog foctlaam. 




Unbe ^e n;a8 nllenc forjlüreb,i2 to briben be 


„diu, Um 5.'otte!" vnp l)c uut: 


tt;b lüäg. 


„9iu fc^cinfc mif en flogen '^ 


aSet bat ii'ebber ^e rögeni' un tögen be fäja« 


; „5a" büffem fofieln''' n.>i)ne guub. 


fen" formögte, 


„Den if freig''' n-ebber Ijopen! 


Um fü0a'oori5 fif fcätere Infi un froube to 


„Jf I;äS!i' it itiffe nig 'eliiö'b,'^ 


feifen.!*" 

79 oft. 80 .^erj. 81 fit}. 82 «i4)en. 83 !«nt. 81 kd, 




i 5S e\)«c tcn ütintn ©tminn. 59 ttquiJen. CO ittot. 


tann. 85 fcufjte. 86 ttütttt. 


r.l ^inunttr. 62 ©rutc. 63 »tttttr. 64 laufen. G5 fenttt. 


1 9?cui()ftit. 2bamif(^t,tinfdttiot, mmme. 3 ©i^numif 


06 frc^, tttiimigt. f,7 iinnj. G8 glafi^tn. 69 qudct; cii()t. 


tuiijc. 4 fijjon. 5 51rit. 6 tttnntn. 7 flarfliuflcn. 8 eet« 


ii> p«r, 70 c« flt^tn. 71 rtrrii^t. 72 reic. 7.1 fonat vet- 


länqfi, tigcnn. tttlittcn. 9 üßc^njimmct. 10 ft^cn. 11 ic 


qipt. 74 aUübi^cn. 75 tinen otcSeii üBtinfriig. 76 tcjlUdjcn. 


fi^TOidjtigt. 12 fcatduf Defcai^l, «fii^t. 13 ra^ttn. 14ffllte» 


77 btXam. 78 scQlauIit. 


ttr. 15 fcnflnjo. 16 fui^cB. 


„, . 1 



1 


170 /Hunltact 33riiunfd)iu(is9 uni 


bts p(jirhc5 tUolfenbüttd- 


(sylintje bf firam,'^ trab in, unrnp:'8 ^^jß« 


„®röf(^en? i^Ju bat 'ö irat regtä fan fcnem 


Stfcrn, ivflt fcffäl't (sc?" 


gciviiltigen .ßocpman! 


„^l;r, ba ^n=ji'9 cit grcft^cn! 9]u gaat biir= 


„Sog man« ^c-r! 3ujl rcffft-'^ l>c I;eii: if 


mebe to ÜJIeicr — 


bvint 'er en fhif foor — 


— „<§ör''ji— to a)2fifr — IUI Wcier! un ()naIt-o 


„3m tumpg = feiler — fan bubtclbem fij'm!« 


mit bell Soben fnn i£^^inb^cr!" 


3f feil' 'cn'f aat f'e(lig!"4ii 


„«nu, it fcrfla:2i m «DJeler, un ^a.ilt mif 


£>art;en güngen fe, gplintjc be futf*er, un 


bcn 3oben fan <2vi"tlfr!" 


2)Jeifr be tlöiier. 


(stffrn bf nifnibc'^'-* bat SDJifcnfd^e toot,23 bcn 


Snaffbeu^'' tol;opp' un irunberben fif, ircr» 


Siibm bon ©finblfr. 


ummc bog tii'ci man 


£>at »nt bt arflc gcraben to läfcn tu flncr for» 


Steern ^-enf^iftbc to I;alen cn inigeu fpugti» 


beging, '-'^ 


gen •'S Joben, 


Un inib 3Kfier ba nuncbe I;e bcn töfcrfor» 


2^e blUto fu'aab" ivere to fcct! BWen SReier 


^ürer.''^' 


be fdgbe: 


©flintje bt gung un [prat for fif I)cn: „9^a 


„SiVtso ^t: fcrai«, I^er Steern iä tloot, un 


SKcicr, un ^aalt mif — 


ivaart fif fan oUcn 


„<§fm — fan @pinblcr bcn Scbcn — ben Scbcn 


„-§alBeu!5i S^t giifftS'i fil igt, uu bat mit 


fan Spinblfr— ! ülii 9Kcicr 


fiilligem regte, 


„3ä ^clttiaffft In; «fc^,26 ■j^g tat Mi fürt 


„!Dat ^e oUeen fam 3obcu 'ue näf's^ anbraien 


fagct un flötet! 27 


fit leite — 


„'X t8 en beftigen'8 fcerl, bc Un faflfcolben 


„®t)t" — (^f ii'"'*»' PI" f'iöGfn: „beU'^l ^c 


en ocbeii! 


ivat böfig uu Out^i ill" 


„3:iraarS29 pof fönb' if't aUcne, jcbog iä büffe 


«Wen f}t forflocftun f.ibe:) „be 3ob' alirögeäss 


fil igte 30 


en fcbcini iä! 


„®anp^' up bcn feiten, 2' un it tin igta^cä 


„9hl U'i tvilt ön irol ^oolbcn! 3t Hiüe te- 


jlt)B33 iit bcn Iefccn.3^" 


flaan-''^ an ber lutnebö'r, 


(S^jüntje be gung tc 5)}eifr bem thii'tticltfager, 


„9.l'iil ■^t Ijalet ben Scben ^ernut. >£>( turnt 


un fäbc: 


'er nig ivägc!" 


„?üt35 tool 5WeicrI ni!)n ^cer, fjcr Stcern be 


Un büt f*ag,5' un (gplintje be jlapp'be^s ^ifn» 


fd^itft mit to Öme, 


in to bem golbfiucb. 


„I;at ijt mib mif fan — fan — fan Svilner, 


itoog fam toppe ben peffel uu fä : „■5er Spcng» 


ja ©pilncr — ben Scbcn 


ter, be toopman 


„•&alen ijm fc^cltc!" — „San <2i3ilncv? O bat 


„iSteern, mint ^cre, bc lät <se grötcn ! 3t f(^clbe 


iä fcter en erbccm. 


fan JÖne 


„©yilner be »raö getgcitfr,^^ un ii vcibö37 


„«§ör attalen ben 3oben ! " — „5)en 3oben fan 


lange forfuleb.3** 


Uli? 9iu bat mötle 


„<lft39 büt'io mau nig Spengler 'en ii, am 


„®umpel jo fiin, be U'oont ^'Dr agter*' im 


Älinte be gclbfnub? 


^ufe!" — „3a ®umpel 


„999 bemironet en 3obe, be foetcv" ©uun^el. 


„>§et ^c, 0(5 ÜJJeicr mi fagt, be b« Outen *<• bar 


en a'ejT'Icr!" 


flait an ber fcuuäbö'r." 


„(S)jengler? 2;at tan cot fljn! JSiij^ löB'J- it it 


«Spengler bc veip nu ©unipel ^eruut, un Splintje 


fülben! 3a ©pengier! 


be fä öm,''' 


„9]u fo toom' >&e! Dog ^^r, ^^r fcäöö' it en 


SJot ^t trccme, to Stecrn ön to Idolen, bem 


gröf^cn för Öne!" 


tBälbigen«^ foop^mn. 


17 tarn. 18 ri.f. 19 f,M 3^r. 20 ^clf. 2t *»riltV. 




22 mtinte. 23 fflu^. 24 Mufteitcrung, !B«Iufii()iin(i. 25 »ü- 


43 nur. 44 rddit. 45 »cn 2)o«i)!c(fiimmtl. 46 bncfilj. 


(^CTMcIti^tt. 26 un«. 27 fralttl. 28 (larltr. 29 JWot. 


47 fdlRiattcn. 48 fi^mldjiiqcn, Fltincn. 49 filll«))!. 50 fi'^t. 


30 cictUii^t. 31 f(^(U, flinl. 32 güftn. 33 f)<if. 34 (»lio 


51 £<iten. 52 ttrmul^t. 53 9!af«. 54 unnefdjiift, ungt» 


kern. 35 «lücf. 36 ««Ifcjitf«. 37 fi^cn. 38 »erfault. 


ff^lifftn, tumm. 55 immtr. 56 fJt^cn. 57 flffi^a^. 58 trat 


39 ei. 40 titf«. 41 9ui<;lfi>tif, JRot^fotif. 42 fajl glauit. 


59 fiinten. 60 brausen. 61 fagte i^m. 62 ocaaUigeii. 


,, ...... , 



^un>tnt {ltaunfd)ni(iss unli it» Jltjiclic« Htüolbiibüttcl. 



199 



„9Iu! xtCp ©um^)«!, im fmuuf^crbe ^3 Hib',6'1 

tt) <Stccrn , bcn (;e tranbagä ^5 
i§abbe 9ef(^at!cb un fc^iobcb, en xdit^^^ fan 

nigcm to mafen : 
„Äümm i^ bcd) flai^!" — „O^e, ne!" xtif 

<5)3liiujc: „if fc^al on gelifcä 
„Stibniit f ringen! iTarumme fo maaE'^f neine 

Jtramanfcn!" 
„•§ot'8 bfnn füUic^e Gif, fau ^ol' i^ bcn ©d^tocE 

mev unb ^ut nur!" 
2)üt toaä boan, un flint irorb rfbe^" bc 5obf 

tum niibgaan. 
5Keicr be trab osi^abcn/8 un Icit« uutt;üm= 

^eln ben Sobcn, 
3)e 6t> iSliffm ©treeb''» uptuffbc"' fan fmärt, 

un aüjai! xtcp; 
SB5I frai'ncgfn '^e ^abbf an ibeum tone, 72 fo 

bit ag 
J^Sttf/^s tat fuum I;c tcnbf be föte fcctcägcn. 

2)e flctcn"'« 
Sübe be nemtn negtan'5 inbe mibbe bcn Soben 

fan Sjicngtcr, 
Un grl^ölag^bcn'ö bartt), bat ^e fit forttun» 

bcrnbe umtcet.^'' 
Soorb to Stccrn nu gung it albuä/^ un bo 

fe'n im I)ufe 
•Conen toläjl, Uip'^ ©^jlintie foruut, un rci^j 

in bc börnfc:8o 
„J^i)V, ^ix ©tccrn, baar tring' iE un ÜUcicr 

bcn Sobcn fan Sjjcngicr!" 
®tecm be fccf un fccf, un ttüfie nig, trat ^e 

to fein**' frecg, 
2)oon82 intrat) in it timmerbe fcijfigc''^ @um= 

^c\, be 3obc. 
„5Sat tom franlb!»^ ttat ^äs?i3C=ji85 baar?" 

rcip lag^cnb be .Roopman, 
Sag^be un lag^be, fo bat :^e fit f^ccr for 

lagticn bcn fcuuf*^ ^cilb, 
5BöIterbe87 lag^cnc I^crum u^) bcr fuul6anf, 

lagtciib f)cra!)fprung, 
Un in ber börnfe, gclsit aä tccer' ^e 6efätcn,88 

^erumbangb'. 



63 Wmunjtlt«. 64 fto^. 65 täglii^, atwiplid), ««ttici- 
tiiglii^. 66 (Scrainn, SPrtQcrti. 67 tertit, fettig. 68 tti 
6cit«. 69 Uli- 70 bei jtbem ©(^titt. 71 aiifäuiftc. 72 an 
jcbet 3t^e. 73 0lu)'ft. 74 Hugcn. 75 bcnnot^. 7G lai^ttn 
^timli*. 77 umfa^. 78 alfc. 79 lief. 8U aßo^nfiubc. 
81 fe^en. 82 ta, al«. 83 fuc^Jtot^^aatigc. 84 JJtanl^tit, 
Jtc4nfe. 85 ^ait iit. 86 aaii*. 87 »jAtjtt fi"^- 88 if 
ftiftn. 



SJoneS" ^e noug nu ^abbe gebanSb un ^abbe 

gclagt;cb, 
£)at ^c bcn abcm forlco3,90 bo ^nappV f)( no 

lugt, 91 un be tränen 
fielen öm ^jipcrlingä ^2 ■^aal up bcn 6atfcn ; ^e 

fei up en jiool Ijcn. 
2)0 ^e fif ^abbe for^aalb^s un forpruuficb, un 

ufpe bcn fötcn 
aöcbbcr ^crumgung, :^ör'b' ^e be fafe un 

lag^bc fan nigcm, si 
(Srcip in be fiffe^s toläjl, un gay milbbäbig 

bcn fcuttcnSö 
Süben, be ömeS7 ben 3obcn gc6rcgt, ein b6g» 

tigc tccrgclb , 
Unbe bem moufc^cl barto, bc öm ^abbe be lä» 

jjicbe^t* ^eiteb. 



(Sin Xi'omUn.- 

S^om bigtjlool fttemcn 3 ttrci gcfcUcn, 
_ Un trebben foor bcn niönnit ^ I;cn, 
Öm ore fünbcn to fortältcn, 
Un fünblooä ttebber ao to teen. ' 

<Ze beben öre 6igte trulif, 
Un fäbcn öre miäfebaab. 
2Bat wc[S fe frci^Iit ^ unbe grulif , 
Sfi3at ttaä fe ijscl, aifc^ 7 un fa'aab! 8 

„5t fünt forbomcb!"9 recp be pnpe, 

„3i möten*" ftcare 6ote bcon! 
„So mornc,!' j;i forloren fcljape, 

„S(l;ölj.t i~ mib aruten^ä ;„ t^n f^oo'n 

„Un ffinberi* prünH)' up jitnncnis ^ogcn's 
„Un ftiftfln targl' upftigcnb gaan, 

„Un unbcrttägcä jüE'^ nig bogen, 
„9Jog, uiit to routtcn, fülle jlaon. 



89 ba, dt«. 90 »«rot. 91 fuft. 92 firömtnc. 93 ct^ott. 
94 von Siltutm. 95 Safdjt. 96 bcn ungtfi^idtcn, biimmtn. 
97 i^m. 98 l'J^mt, Sä^mung. 

1 Sufgang. 2 Si^nutvt, gcftmanf. 3 tarnen. 4 SDlönrt). 
5 jit^en. 6 entfcjlirtj, fdjttrfliii). 7 garfiig. 8 fdJlti^t, toft- 
9 i^t fcib tcrbamnit. 10 i^t miift. 11 morgen. 12 foUt 
i^t. 13 (ättfcn. 14 fcnbct, c^ne. 15 (enen. 16 ^o^en. 
17 SBetg. 18 eu(*. 



tiimcni(^, (Hermanien< iSclteifiimmen. 





flVS IBuntiact Slcaunfd)iDtigs unt Ita peiUkt» tDolftnbüttd- 


,.3i f^5It btr fcte [märt irlilien, »» 


„S9ift mib bem bübcl bu im bunbe. 


„Uli rüig 6äbcn foorb un footb. 


„lat bu fo ligt bar^enne gaifl. 


„Un dt gcfi^ri3t2o barb^ fonniben. 


„Un fülflcn ^^ nig nut bincm munbe 


„99ct bot ii rafct^i an ben uotb, 


„2;cn llenjlcn fmarten8 = fügter^^ baijl?" 


„2Boot22 uj3 fceS fcargcg friäfc f obfn23 


„Og, ne!" xtCp büffe fünber flofen: 


„din Irüj' tom tfifen^^ ig gcrigt, 


„Seä bübelS bin il feiig «{o; 


„ffiocr ii 'iif fcrtfljlunbc touen^s 


„I)e arbten leit il ireil^s eerjl folen,^^ 


„Un nij^m ^6 fünt, mär 27 länger nigt. 


„(S'r it fe beeb in mine f^o." 


„2)än möt Ji, fünbfrä, pigen ncbbcr 
„Ui5 {utoen^s atbtcn in bcn f^oo'n 






„2)cn ilunbcn=^ogen targ ^ernebbcr. 




„Un ^alfn ablaat^» ju to loon. 


©c $un^etu()t. 


„Dog möt ii K\Uxn jittte leben. 


Sne fnurrfge fortäfltnge. 


„lln läggen iälit^o lafier ab, 
„Un Ju Jüf ^ici(3i bcr bcgeb^s geben, 
„Un leben tütoig bet int grab. 


<Sn f^oujler in ber trörflc^flab 

JDe lofte fit en tcben, * 
^mtjl l)i neine Irabben 2 ^abb', 


„<öü3 fümt üg trebber atle funbe. 


Ön ^3leg' im foob ^ to geben. 


„^e ji toforen33 i;iäcbct3-' baan. 


Un ^äbbcn barab tS;b=forbr5b : * 


„SBoüJcI ji bet to büffer flunbe 


2)at maalbe, bat fijn aifc^e 5 tc\)i 


„3)en füllen oblaat :^ät entfaon." 


Ön alto loiü ^ nig ^abbe. 


De8 morgens mib bem bagerobe 


2)nn 6eibe ffoigen ~ fit t^ nagt 


(sag mm bc ticei to targe gaan. 


Un Kai'ben ^ fit fcti bage, 


0lig l;eil im ilber^ilbjlen fpobe^ 


<St ft^ülten, leben s fit mib magt 


2 00a tutfenb 3fi ein be föte an. 


!ten naberö to tel;age. 


" •» 


<So bat ön t^b nig altcfeel 


fDe anber bog be gung teat ligter 


aSIrib oberici'o tom minne^fpeel. 


Un friger iDf ben föten ^cn. 


Um gören '• to irtelen.** 


Un fnceb nig fülle fmartgefigtcr. 




518 f^n lumpaan, betre!letcen.37 


-Öe^abbe rifebage^^ noug, 




Un tt!;n in fmem fate , 


2>e fneep be U^pftn, an!b'38 un flSn'be, 


Un na bem rilen f(^ioii|1er froug 


Sorbraibe cgen, miiul un Up, 


SOJen tloot up finer flrate. 


Un ree^ intläfle, bat it brönbe: 


Un iüer'i w^äV ön l;en na Wlö't, 


„51 lan nig teiber^s ftigen o^j! 


Se jluub baar fcreib in fmer bö'r,** 


„Un effio il nü to ablaat rale, " 


Un fmiJlD'i" uut lanler pipt. 


„Un mi be bübel fülscn fiigt. 


ffio mäjler 3J?ö'r ben r^tboom frcig. 


„3f lan nig f erber! Si^igt if male!« 


J&ät nun iif(^i7 „jg fovlunbeb. 


, 2)cg fäg ml cin8, bu lofe ttigt! 


SB9I fülbfl fi;n ü)\)\} b'rab '8 flille fmelfl ; 


19 etltittn. 20 jekt« ©efi^ttl. 21 qtUnatt 22 »o. 


43 ftltfl. 41 e4imnj«r.«f"»f5tt. 45 im ^oDanbiWm 


23 olcn. 24 3ei*tn. 25 ttatttn, ttrtreilen. 2S ru^tn. 


lebtutet „veilig"gefa^tU«, fii^er, flefftaftt. 46 lief ii^ »i.ti(((. 


lailtn. 27 ater; ^ott. niMr. 28 auf tutrti. 29 ^oUn 2Il>« 


47 Icdjen. 


taf. 30 l«3licl)e«. 31 tu* qanj. 32 lugcnb. 33 jutot. 


1 Sjunt ; ^cQ. tttt, ^dnbinn. 2 feine ^{nbcr. 3 dla^rnng. 


31 ^attt. 33 nid)! ganj in bet aattbtinaenb(len Oilt. 


4 baten, taran Seittenteib. 5 gatBigc«. 6 lieb. 7 (djtuäen. 


8G joq juiTtnb. 37 ^it^'''". Si^leptlein. 38 üdJjle. 39 ati- 


8 {»(tcn, nautea. 9 janlten. lOOtrii;. 11 Jtinlcr. 12 ]af 


in. 40 oK 41 gtlanitc 42 ii^ matte @d}ii^t, i4) (öic 


gen; ^cU. icl». 13 Sieii^t^um. 14 3etcc. 15 Jf^llce. 


auf, IjaiU (in, lu^c out. 


IG ft^maudltc. 17 man unl. 18 bacon. 


i 





/Duntiatt 23(aunf(i)n>(ts« unb He Stejitkee tOtflftnbüttel. 179 


2)0(5 ^nt mm büt irgrunbeb , 


2)e fi^oufler flait forfeerb« un rcpt 


S)at it fan arfccib nigt 'tn toaä. 


Un grölet ^3 utermatcn. 


JDän rcmfci9 maafte :^c to \>üS 


Un ftcitjct, bog be ^?inf^er lopt 


2)e ongemätcn (Icbuel. 


@5n' iräge m» ber jlratcn, 




Un t!)tt \it ganä alfjeil^l nig um. 


gil iGteZO bat ^e Sobcnto^a 


2)e fc^oufler trett^s be f^arre^« frum, 


San frömbcr arfccib Icfbbe, 


Un raart*'' mib tänctnurfd^en: 


Cr fif in tcotcr^i 'n tjogflcn i^r^ä 




Or orbff^op22 irf^rccobf, 


„SorfTootbe löter, «s boombe*^ ^unb 


Dr in bcr Ictcr^ gciran, 


„Iiu ßoben alle matenl 


©enoug, ^e traS cn rite man. 


„3t ^ätib' ön bog fo männig jlunb 


Un fofbe fit en tföcn. 


„5or :^unger lötenso taten. 




„3t l^äbb' 6n bog fo fccl eflaan^» 


£>e r6bbe23 n;oä fan fülfcr aarb, 


„3Kib minem fn^^reim, un nogtan'' 


JDe be nun pinfc^er nömet;24 


„Seit fif bot beiji nig toäncn!"53 


iDön robben ool na örcr faarb 




©int all barto fürbc>mcb,25 




£j?f ^oi5b26 un rof, Viji^^ ttjejl' un boot^s 




Un fc^ou un fleuöel, fitüm^j' un brocl^s 




%9 tccPn^o na ber mobe. 


f8ooffiat>eItf ivaxc <S^i^ten,^ 


Se ))infc^cr8 on ber t^b nu fmt 


Qn Bcotfc^ribcr to SörunSttijt tjobbe läfen, 


tWib abgcfncbbcn crcn. 


bot Scfpng en f^nb fan tobotä^rote träft f^. 


©tabääi moV3 un fpitä un 6raf32 un njinb 


Ummc to )rettcn,2 of büt ttoor toere, un nig 


Un bem bat fcl gcft^cren 


'flogen, bctrile in tctern fo fcel loggen flaat, 3 


£)?§ fömmcrS roerb, irän it iä ^cit. 


bot men nig toeit, ttot men I&öcn ^ faf, ft^reib 


2)em Ijunbe, be int tratcr gait, 


f)i an cnen frftnb no SBulfentüttel, bat ^e öme i 


3£ mein' ben rügen 33 jjubcl. 


bog ben gefallen boun folbe, un fit na bcr fote 




ummcl)Dren, of fe iraar fi} or^ nig. ©lum« 


Se f^oufler bog cn miiSteS* fcel 


jiertoijä 6 broo^5 7 büffc 9BulfcnbüttcIf(^e frünb 


Gn ^)inf($er=^mib to tämcn, 


SefrmgS oolbe l^uuätjotberfc^e, be om am über- 


SRog ibern^ä onbern, fiuart or gel, 3« 


bafien 8 barcücr narigt geben fonbe. ^e froug 


5)cn ^e fit »cotbe nemcn. 


fe barummc, of it »aar fp, bat Seffing nig 


^e ^eilb37 on bugss (n grottm bnian^ 


'eroteb 9 ^äbbe? ,ßt, ne!" fö be cclbfc^c,!» 


3n fincm I;uu§ brci «jctenäs lang 


„fmöteb'i I;ät T]c nig, ffion l)t man füSi2 niat 


Sflji'"' fcunben un iefioten. 


'ebogti3 ^ärre!" 


SWu, fägt ^e, iä ^e ftrecr cnoog! 




Un bmb on fan ber rebbc. 




SWaaft up bc bö'r — be tebe bog 




9lit uut, aS of on ^äbbe 


3nt eerflc > toorb ScfflngS fcilb'fiile neffen 


3)e bübel fäten m) bcm Bat/' 


bem tügt^ufe 2 foor ber SBuIfenbüttclfc^en 66» 


Un froubig to fif füfaen fpraf: 


ferie 3 uv^Jcfletlb, fo bat oUe ^jool^börger * un 


JDat ttibefi' iä bat täjtc! 




42 erfi^tcilen. 43 ft^ttit, tätmt. 44 «anS ""l» i"- *' 




iit^l. 4G 3)!aul, Si»l)e, cigentl. to»Jien. 47 Wteit, ttüllt; 
«ngl. «0 ro«r. 48 g«mcinet ©ttafcn^unb. 49 »ttbammttt. 






60 ^«ultn, tijinfcin, JlÄtrcn. 61 atfi^tagcn. 52 btnnxii?). 


19 0l(tmonbem. 20 »ItHeii^t 21 äfiSui^et. 22 cbtt ßrt« 
Waft 23 $unb. 24 nennt. 25 »etbammet. 26 4«t. 
27 ntii<%. 28 Siii^. 29 §cfen. 30 tocitjfttn. 31 an(latt. 
82 Siiüt^unb. 33 tauten, tauigen, ttcUigen. 34 luupte. 


53 fletDo^ntn. 

1 (Sef(*i4ten. 2 »iffen. 3 fügm fltjtn. 4 grauitn. 
5 ober. 6 Jiif4ai<!. 7 ttaf. 8 atttrbtptn. 9 fleraui^t. 10 
Sitte. 11 fleft^mau<^t. 12 nut fonft. 13 gttauflt. 


35 JtMn. 36 ob« Rüb. 37 ^ieü. 38 alfo, Uil)ali. 39 äBo- 


1 juetft, anfang«. 2 3<uB5aii«. 3 BttUotJet- * »fa^l- 


d)cn. 40 fcjt 41 fßudcn; engl. buk. 


(ilrgec. 


__ , 



180 



JBuntait praunfd)<iiei|0 unli ite pcjirkcs IDolftnliütttl. 



be imm, bc to mnrfcbe feinten, mib groten 
cgen fe anfnnV^fn/ ^ "" f'f utermaten ttun« 
bcrbcn, bat nun [onen rbfcicfen « minfc^cn ai 
f cffing [o feel erc ^ anbebe. 2llle x>a^öre un 
jja^jcn ^ärreu bog fotrol fan ber fänsel, ar in 
fc^tibten, im füS ncg, öme allen fc^inHJ un 
fc^anbe annebaan. 8 2;o ftcam ooE en bare mit 
©töffcn mib fincr fruc im trab neffen be fülc. 
„@ü, 5Ititrine, ^[)t fnnflu fein,^ irat be leibe 
„®ob bait, Iran men öme totoebbcr iä, nig ou 
„önlööetlounben frifieulotienforfäfet!''!! JDar» 
mcbe ii'ifebe I;e up bc tciben tarsen. „<So gtab 
„fag ^e mit,*2 bo ^e ncg froom iraä, regt aä 
„en njaren ängcl; aberSt flj!*3 bat fii'arte ge= 
„figte barneffcn, wo aifdj H it iS! £iat freig 15 
„^t, bone^s 1)6 ©ob forlaten ^arre, im ijn be 
„büöel ^aalbe. i«' 3£ frige alletot i«goufc(;uub,l3 
„ttän iE bat grulige fc^ügtct^o anft)Ee!"2l 



(im icebfrue i to 5Brun§ttt)E ^abbe tlcei 
mänbre 2 grauen 3 taten. SBeibe ^abbe fe to 
bobc geärgerb un gepinigeb, irorccl ör rüggc 
alle bnge, un fafen * tneer aS einmaal, bög= 
tig abgefniereb irorb, fo bat l)c flänbig blau, 
groin un gel 5 fcffib. Sat geföl ör in neiner ^ 
ttnfe, liferferc '^ Eonbe fe bat fnuteu = tü'g ^ nig 
I;oo(bcn im maaEbe altent ben miinbren to 
ft^nire ^ un fpite. i" 9Ju broop <' fe up ber 
flrate enen fäbber, be ör forfprooE, bat '^e ör 
enen man too fri;iiian;ereni2 ujolbe, mib benie 
fe lr>lSfei3 tofreben leben Eönbe. ®e ^arre nift^'i 
barnjebber, un fo fyrbe fe in Eorter t!}b öre 
bribbe I)ogti}b. Seertein^s bage barup mottet'' 
fe ben füUiejien fiibber fan unf(^igt. „^m, nu, 
„fru' üiafe!*'' upflunbis jg fe bog tofreben mib 
„büffcm mannet' „9Bat? iE tofreben mib bü8= 



5 angafften. S tui^loftn. 7 fo »ifl (5^tt. 8 atiflet^an. 
9 fc^tn. 10 jtauM. 11 ttdl^t. 12 fa^ «c au«. 13 fie^. 
14 flarfiiti. 15 [•ctam. lü bo, al«. 17 ^cttt. 18 immct, 
(cbfSmat, aKtjcit. 19 (Sanft^aut, b. 1^. cintn Sdjaubtr. 
20 ©*tufal , ei^eui^c. 21 anft^t. 

1 aBittfvaii, SBittttt. 2 jwti 2J}4nntc. 3 itätatcn. 4 oft. 
5 getti. 6 ttinct. 7 glt.rtjrcc^l, iiittt« tcfio »tniätt. 8 äi^naii« 
jcnjdig, SBiauIwctf. 9 äergct, Sßerbruf. 10 IroJ. 11 traf. 
12 anwetttn, frcirttrttn, an bit .Janb t^un. 13 gfiuif. 
14 nii^t«. 15 »icrjf^n. 16 ttjcanett. 17 grau SDlu^mt, 
Baff. 18 Jcjt, juv gtunbt. 



„fer ffaap.mütfe?*^ SJle, ne, foun Eerel or gaar 
„neinen ! '•^'^ De ^at nein Ijart^l im lise! £)enE' 
„J&e fiE emaal, in büjfcn fccrtein bagen ^at ^cl 
„luiE nog nig cmaat 'ne oorbatfe'^^ gcsen, Ja, 
„nog nig emaal en ungetogcn iroorb 'efägb ! 
„9Je, ne, foun Eerel or aUjeil^s neincn'- De ^at 
„nein I;art im übe!" 



De borgemäfler SB ... . to SSrunStthE tra3 
nig aä anbcre fmeä geliEen to fljn pleget, fo 
bat ^c fan feien ge^ateb un fan fcten utelagl^eb 
un forfpotteb morb. '"X iö nog nig utemafeb un 
flait nog in tiuibet, of fe regt ^abben. 3'teei 
li'iber fam Älinte :^abben to^iope groten E!}i!, * 
un Eeimen to öm gelopen. «ge for^örcbe fe na 
enanber, Irorfan ^e feie moie 2 I;abbe, beirilc 
eine ber onbcrn iümmer ^ int tt-oorb fet, fo 
bat ^e füfte baran wai, fine gebulb to forlei^ 
fen. 4 S^oläft f(^übbe I)c ben Eop, un fä bem 
einen iriue: „Srue, fe ^at unregt, ga fe na 
„:^uu8 un firigc fe miiffEen = pil(e!" Dat »r^b 
Icip forgriüeb 5 uut ber bö'r un reip: „Sei 
Eünt mif ooE — !" SB ... . bei', 6 aä of ^e 
uift I;ür'be. (£!;n f(^ribcr oberä fprung up un 
reep: „•ger borgemäfler! >§äijbet ' <Bc nig 
„'e^ör'b — bot ttt}ü — " „diu, voat bän?" — 
„mm ©ob! ®e f^ölben fe — !" — „3a, Uni 
„iE 'en bot coE? Dat Un fe nüE tein 8 niaal 
„fdggen, un iE bou' it bog nigl" 



'ÜUe buurfrue fnjom nagtS um tirölüc to bem 
panier * öreS börpeä Dornten im <Stigte 2 ^. 
un bab ön umme ®obbe3 iritlen, bog örem 
manne, be in ben löflen leige, bat nagtmaal 
tötomen to loten. 

*iiber§t, leibe frue, fortanget bän jue 3 man 
irerEeliE barna? froug be parncr. 

Og nel <£ei iret ja, bat ^e EörEe un nagt* 
maal forfiroren I;at; barumme irclbc iE oot 



19 Sf^lafmütc. 20 Jteintn- 21 .gttj. 22 D^tfcige. 
23 übet flanj unb flat. 

1 3anf. 2 SKii^t. 3 immer. 4 vetlijttn. 3 etior*- 
6 t^at. 7 ^attn. S jt^n. 

1 SPfartet. 2 ©tift. 3 eu«t. 



^iinliiirt praunfd)n)ti89 unli »ei pti\tf\te tUolfcnbüttcl. 



ist 



unno' , ■* tat ©ei fülbcn fcimcn. Q(t5frSt il inot 
bog Titic ffle t" rcttm foifcn! feit s <gc? 

£fJu, im um s trcite 3i bän bat anfangen? 

£ig! iE tjä'oijc bcigt, bat (Sri mit bat nagt= 
ntaal man mibbe geiucn — if »rolb' it öm bän 
»rpl in fcitefcn « mouS tijtringcn, ane ^ bat ^c 
it märtebe! 



5'o ©c^fSijicnilibbc Irclbcn fe it oof ben fan 
Srun^tt^t nä boon, >rcor fc fflc {[i)j)3C fjäüict 
6ut<n 1 ben buscnflip^jcn, flijitrögtn^ un tliv 
f^olfii, bat fe fumc to tällen fint, un cd aU 
berbeggeS 3 enen fncgtä = Hip, u-ourcl fe fe (Slutä 
n&inet, ■* un menet, bat irete füä irat. <£t 
treiben to ®^e>j>jenjlibbc ocf enen flip jobben, 
un ein umIPO)jfdjribcnb 5 an alle be foornemen 
barfüFbefi, bat fint framer, tniirer, f[uf6rän= 
ber, ^uuä^ölber, (in fi-nte s nuä = finten'' ge= 
^eten,) be ^eren fam rabc, regt, f(^et6übel 8 
u. f. f. tragt« ein tämelif ^ rubelä tc'i}o)>e, i" be 
fit unberfc^reben, uii nu teorb be eerfte flip 
'»I;ooIben \ip beut raab^nugfelier. ®e nönie» 
ben 11 ön ben «§armon5 = JJU(5, un be f^armonij 
ttaä fo groot, bat fe in ber eerflen jiunbe fi£ 
t5 ben ^aren fregen, un mib ftötfen gallcr= 
ben, 12 fo bat ein \>aax, un fornuut be negen» 
un=negentigct,i3 bat iä aj?ot:^eter ebber )iillen= 
braierU or ar(lebi;=framer, 15 uut bem fenfler 
puffen niojlen, fo bat fe 6albeben ^alä 'efcrofen 
^ärren. Un barmibbc iraä be ^eileiß tli^j ute. 
©elifermaten breeb cof to S. ene feffc^op i^ 'ne 
burige fieber = fabbelie,i3 fo bat balbe uut en» 
onber Icipeni» be ^oog= un fc^ribtgeleerben, be 
be ö)l}o^cib mib lev^eln^o gelten I;abben un bar» 
u^3 uutgüngen, ben nigcn^i SSafc^Ionifc^entoorn^^ 
to bumen. <sc jlötten fif bart^ in be ri66en, 
trebben fif u)) be töne, 23 un flünben fif fo im 
ffiäge, bat fe bat «jarf liggen laten nioften, un 
iber2< fme te^Steib fc^fiefen un mib na :^uu8 
fle^ien. 



4 ung«n. 5 fe^tn. 6 toit. 7 c^ne. 

1 auftr. 2 J?li|>|if($(Bf(n. 3 fogoi, tioi^ baju. 4 nennen. 
6 Umliiuffii)«(ten. G epclt 7 «Kififinten. 8 Si^ttbtutd, 
Satturfaif. 9 jumlii^. 10 jufammen. 11 nannten. I2))cü« 
gelten. 13 8leun unl> neunjiget. 14 obet iJüUenbte^et. 15 
atäeneiftämct. 16 ganje. 17 ©efettfi^aft. 18 üBottgejänf. 
19 liefen. 20 Söffetn. 21 neuen. 22 S^urm. 23 Be^en- 
24 Sebet. 



^c fütbejlc Borgemäjler, fan beme tri Boben 
fortällb 1 ^äbbet, bat ^e einem flinter^tsiöf 
ben gefallen nig boon irolbe, bl} ör to gofie to 
gaan, un Vrän fe ön oof tein maal nöbigebf, 
gung einS foor enem I;ufe forbi^, tcorinne ^e 
ein groot gefc^rigt 2 un ramcnten ^ '^öt'be. S'Ju, 
bagte ^e, bu bifl bog borgemäfier, un moft ^ijt 
frcbe fligtenl * ■Qc trab in: baarfag Ije, bat be 
IjuuSii'eerb ft)n firabc ^ un aif^e ^ üj^ö mib 
ener fu'öpe ^ bögeb abgalletbe. ^ «gootb, reip 
be borgemäfier, mat iä büt ^i}r? ^am^se, (fo 
^eit 9 be toeerb) Icifi" ab, un treftebeii fme 
mütfe. ®eini2 (ge! fortällebe ^e, bat totjb 
bringt mif um allent, um guub un ere, um 
routtjc un freben! un fo laä fje öm ein groot 
funbenfortcfeniö 13 foor, fo bot büffe ben fojp 
f(|übbelbc un fä: grue, frue! bat mot fe io nig 
bcun! — ^ei! raarbei-i bat te^b, Sei bruuft 
fif oof nig manfi^ eliibe to jlefen! — 3a, bat 
iä oof toaar! ree^j be borgeniäjlcr. ^er •§amj5e, 
fo fiagen <S( bän mani« t»! Un fo gung '^e 
finer träge, un -^arn^je betengebe f^n irarfi'' 
fan foorn. 



•0!c framerft^e to aSrunäkrljf :^arrf fif fan 
einem bette öreä ^obeä enen blomensgaarben 
mafen laten. 2)üife gaarbe nu lag tmif(^en 
enem anbern gaarben an bem flete, * bat be 
Cccfer ^et. 2 9iu mogbe uut bem nober=gaar» 
ben ene grote ü'tfc^e 3 ebber ^ ^sogge 5 borg ein 
gat « in bcr blanfe frojjen ^ f^n. iDe framer» 
fc^e fag bat felbfene 8 beifl, un f^riebe luub tCf, 
un grulebe« fif fo feer, bat fe [d mere bage 
nig in ben gaarben to gaan truebe. iDog int 
läfle fatebe fe ein Ijarte,!« freig" ene grote 
f^ute, f^üffelbe be ü'tfc^e iaxup un fmeit fe 
blinberlingä mib abgeirenben ogen ober bat fla* 
fit in be Dbefer. SPiibbeä trab ene iro'fdjei^ 
^erb^ un reip: Og, bat i5 'ne ü'tfd^e! Og, bat 
arme beir,i3 nu mot it forfulscnli* aüorumme 
^äflu bat 'ebaon, foun beir to forfö^jen? 



1 erjä^tt. 2 ©effitei. 3 Sätmen, Seien. 4 lliften. 5 liäfe». 
6flot|iiaeä. 75Peitfi^e. 8 tüi^tifl atytüäelte. 9|iei. 10 liej. 

11 jog. 12fe5en. 13©ünbensetjeit6nii.l4 ^titlaut ISjtti» 
fiien. 16 nur. 17aSect. 

1 Jtanaf. 2 ^eift. 3 Ätöt«. 4 ober- 5 grof*. 6 8c*. 
7 flehoi^en. 8 feUfame. 9 graur'«- 10 *«»»• H '"'?'"• 

12 aSafe, anu^me. 13 X^iet. 14 (ttcinrcn. 



199 



/nuniiact in btn /ütfKnt^ümttn ®cubtni|ajcn unti Oättinscn. 



Jltuntrart in tfcn /ürftcntijümetn ©ntbenl)0(jen 



aSon'n i^ee\>e, bat atinc toinb un 
toaatct gung.*) 

Gn föönig, be fjarre 'ne bodjbcr, bfi traS 
ft^öäne bor allen möfcnä in'n lannc. 2;aa traS 
brang ' gcnaug bcrnäc, un et ftitnen bcr fiicrS 
»fcIe, be iiaa cot fricbftr, be Töötüg ttoUc fc 
aawcr nciiicn 2 gccircn, Ijn tröste ööiie füft 
cn f(^c^,3 bat aanc trinb un icaatcr güngc 
S)ot l^üärbe aaf en autjccrc; * be backte nuu 
tie fef, be fcönigcäbot^bcr fülle ^lene »reren. 
iDruV nam ^e be fcoare, ^ un gung irict, irict 
öjcg naa cn'n iraale, um bat ^olt bcrfaii too 
langen. 5lä ^c an ben traalb fam, [at baa 
en ttfin ttit männcfcn, bat fraug cone, ivDO I;e 
^en tBOlte, «n icat ^e maaEcn iroUe. 5lS be 
au'^fcrc oönc büt cfcgt t;arre, Icit f}c fcE be 
taarc gectrcn, un fee, <> Ije [olle fcf mant^ nn 
ftene fiec ^ fetten, un toin;en,9 bet ^ei u-eer 
feimc; Seilrolle tor ebne ^engaan, un bat ^olt 
langen. 1" iüe ou^eere ^artc cn fe^uuet'' bor'n 
ttaafe efeten, bna tarn bat f leine n-itc inännc= 
fcn an in en'n f^ee^e, bat aaneirinb un iraa= 
tcr gung. Set^unb leit'^ ^c bcn jungen int 
f(^e}) ninjliegen, un Ijeit*^ 'nc allcä niee'-i nöo= 
nun, irot I;e up ber firaatcn^^ antrcövc -^e 
tnocl)te nuu üjol 'nc ecfc'" efövti'' ficn, baa 
fa^ ^e 'n'n minfei^en an'n irügc fittcn, be frat 
met graatcr gier ton en'n baacn ^cre.is U^> 
be froagc, Jrorümme's bat bec,20 nntujuure''^' 
i6ne,22 ^et ^crre faun'n tectf^en^s junger. 



*) S>icfet antt^it^cn (lammt aus Sttfie im SImte 

CItccobc. 

1 ©cbrängt, tiftiflc ffletoertung. 2 Jttintm. 3 i^m fonfJ 
ein ©lijift. 4 ein .^irtfnjunge, bcr bem eijientUiltn 2>ctf^it» 
Un juc .feulfc itiataebcn aiitt. 5 bie Satt», tine ücine aut. 
6 fagtt. 7 nur. 8 ettlle, ipia^. 9 iratttn. 10 ^oUn, grei- 
fen, nehmen. U eine iHSeile. 12 liti 13 ^ieg. 14 mit. 15 
J^eetfltale, SBeg. ISStrerfe. 17()efa^ren. 18 tcbl(n$ferbe. 
19 weS^atb et. 20 t§ate. 21 antiuotlttt. 22 lener. 23 beif» 
ftnbcn, grimmigen. 



bot fje all24 ttin )pen fcicflann^s ^erre, un 
oUeiriele^ß an'n ölfben feite, ^7 un bc^ U;5öre 
noc^ lange nic^ fat. Zaa fpvoo! be aufjeere, 
t;ei foUe nmnt mee föoren, ttenn ^ei be fijönl» 
gefeboc^ber frecgc,'^ bcnn foUe fef aaf reÄt 
fat etcn. JTrup f&örbe toicr, un taale fam ^e 
on 'ne flee, baa lag ein an'n biete un foo^. 
Oof büfen fraug ^e, »ucrümme bat bee, un 
Jone antujoore, ^ei I;crre en'n fau gtuu^sf^cn 
bo|l,29 bot ^e 'nc nümmer fliUen fönne; uut 
tein biefcn I;ene30 alreitö3t bat traater uute» 
foopen, nuu leige an'n ölfben, im iröore bo(^ 
no(^ jiimmer bijftig. £e au^eere fee bor ööne, 
tje foUe mant mi-e gaan, »renn ^e be foönigcS» 
bo(^ber friebe, folle fef fat fuu^jen. ©au föörbe 
ffier, un et mcbbe öon'^z ein, bS ^'arrc bat 
eine tein u)) be fe^ulbcr elegt, un Ieip33 fcp^ 
noä) fau gefnnnne, ai be irinb ü:ejet3^ un be 
buugcl flügf. 518 ^e büfen fraugbc, »at ^ce't 
fau ^itUe35 ^crve, fee,36 ^ei wolle noä) becle 
Hunnen iriet, un fien mibbaageä^? Cten. 0Juu 
leit be junge aaf biifen inftiegen, un fee bor 
ööne, irenn I;e be föönigcötcd)ber frccge, ttoUeä^ 
ööne in fienen beinfl nöömcn. -^ei \i>b):( ti'ier, 
un funb en'n, bc an bcr ere lag, un ntet bcn 
ftijfiaagen cnfcn 39 jiete.^o £)iifen fraug ^e, reor» 
näe äielbe, un jöne antaoore: bcele, beele flun» 
nen iriet up ber f^.nge eneä ferftoorenS,'" baa 
feite 'ne niügge,''^ be u-olle runter fc^'citcn. 
3)aa fcgbe be aul^ecrc bor ööne, ^et foUe mee 
gaan, ü.'enn ^ei be föönigeSbod^ber cfriet ^erre, 
tecörc *3 t;ei eöne in ficnen bcinji noöinen. Q(§^e 



Z4 fiftcn. 25 ieigefi^tagtn, ju [iif) (jencmmen. 26 l«tl 
«den. 27 fape. 28 IiefJme. 29 o'^al'i'l'n, unetfältlid^en 
Surft. 30 au« jt^n leii^en ^ätte er. 31 tectit«, fion. 32 
fo fu^r er »eiter unb eS begegnete iSm. 33 lief. 34 «e^et. 
35 et tt fo eilig, btingenb. 3S fagte et. 37 aUittag«« 
(Brob). 38 «ottte er. 39 genou, (otgfaltig. 40 jieUfc 41 
Jtitd^t^ucme. 42 iiit eine SSEudc. 43 »urbe. 



^untact in Iicn /ütft(ntl)üm(m <i$rub(nt)ai)(ii und ®ött'.nsen. 



1S3 



nuu tnbli(^ mct ficncn fdlce^^e, im mct ficncn 
etcr, un mct funcn brinfcr, im nut ficncn I&j))cr, 
un mct ficncn fdjüitcn naa bcr fijönigcäfeorg 
fam, baa gnf ^c bcn fcöniijc bat fc^cp, im fD= 
tcrfce bei föönigcäboi^bcr tnur friiucn. 2)6 aatocr 
traS ni(^ moiticcii tau cnct folfcu ftijaabe,*^ 
un fcc, bat iS Jaa IiccrcS junge, bcn mag d 
niil) taun manne tjcm.^^ Dör baabcr, be 
fößnig, irotle aal ficn finb neincn autjeercn 
gccttcn, un fcc, be I;o(iitiet Tonne nic^ eer ficn, 
aS Bct '^e bcn ^unbcrt molbcrn iceite bat tvaat " 
upegcftcn ^crre. S'aaran Irccg nuu be autjccre 
ficncn etcr, un oS be bcrmee^s rcic^^ ü.'aS, 
U3o3 f)e fuume fat. Q(an.'cr be föönig njoUc 
'ne fiene bo^ber boc^ noc^ nic^ gcetocn, un 6c« 
büüe 'ne, be ^oc^tiet fönnc crfl benn ficn, irenn 
^c bon ^unbcrt motbern gafie^o bat 6ccr uute= 
brunfcn ^circ. S)o(^ aat baa ^arve be au(;cere 
fcne 6angc boor; ficn brinfcr maafcbe fc! bran, 
un bvunf et Baale uut, un aä ^e bcrmee rcic 
troS, h!08 Iie eten fat. S^uu Icnne be föönig 
bcn nu'^ceren ficne bc^bcr ni($ länger affTaan, 
un et foUe be ^o^tict jlcn. S)oc5 nä nuu truut 
un fcröbcgam taur ferfe gaan ujcUcn, baa fci= 
lesi tüfcn be böä)3f(^icn,52 un et »Dootb ben 
ou^eercn mant eine flunne tict egccttcn, ben f^icn 
taur jlee too fi^affcn. QllfcOaalesa fc^itfes* be 
au^eere fiencn löä^cr af, aau'crfi all nao ge= 
Täe53 iraä bc tict ümme, un be löäpcr nvdj 
ni^ toeer baa. SJuntocorb be f(^ütte af cfc^if= 
fet, be foUe taufein,56 tnoo be löäper tieette. 
2)5 fad^ 'ne aaf taale^" u)) en'n (Jerfo^j^je^s in 
beipen^s floape Iicn,«*) un f^oot nuu öijne met 
ben Saagen«' bcn ^jetfo^j unbcr'n fc^^sc treg; 
baabon maorebe be löä^jcr u^ un fam met ben 
böäj>f(^iene noä) taur ^2 redeten tict. ^3 2)e f öö» 



44 gtneigt, tu(l ^altnb, Ittei». 45 ^titatj, 46 ^aien. 
47 SDioIltrn SBtijtn ba8 Stck. 43 damit. 49 ftrtiä. 50 
®tt(ie. 51 fehlte. 52 Sauffi^cin. 53 atstalb. 54 fiit: 
„fi^itftbe," fc^itfte- 55 aUmi^lig. 56 juft^tn. 57 fa§ i^n aui^ 
lalb. 53 $ftcbcto))f. 59 tieftBt' 60 liegen. 61 Sggcn. 
£2 }Ut. 63 3eit 



nig aattjcr mofte nuu bcn au^fcren flene ioHj' 
bertaurfruue gcclrcn, ircil^ebat f(^cj5e6roa;t64 
Itarre, bat aancG5 irinb un itjaater gung, un 
bcrtau66 no(^ ebaan6~ :^arre, toat be föönig 
föberbc. 



Sf^ur ttocimal ^cW e! bef feien , i 

bu leinre, teiae finb ! 
bat I;arfe ^cjt bu mti broof en, 2 

bu f^öänf, böäfe finb ! 



SBcnn ef bef no^ einmal felf, 

bu Ifiojc, Icitee finb! 
fau glöäb' ef, mot ef tuol flarten 

boor bicne aagcn, ^ finb ! 



Siene ongen fmt bruun un fralle, * 
un bu ttjcipt et irol nit^, mien finb! 

bat fe gluue funfcn freitet « 
int t;atte, üöäfe finb! 



IDoor fei (Ictt mien '^arte in füüet, 
un Brennt tau af^e, finbl 

üienn bu et ni^ Baale 6 bäm^jefl, 
fau bin ef ? bergaan, mlcn finb ! 



64 geirai^l. 65 o^nc. 66 baju. 67 gtt^an. 
1 fitfe^en. 2 mit fltttcffen. 3 Miigcn. 4 Irtjaft, tcmcg. 
lii^, Iva« fid) Uii)t breJL 5 fi^itptn. 6 ialb. 7 (i^. 



191 



/Qunliact 0011 ^Uttil)cim. 



JMttntratrt mn §ii'be$i)(m. 



UBi fomet * troU bot cineä xiUn ÜBnnnS 2)&&r, ^ 

Sau tüfTcn 3)2attm = 5l6ent! 
Sßi irünf^ct bcm beeren einen flclbfnen 2)if(^, 

•i}l gebratenen gif(^, 

'in ©las mit aSien, 
2)at fall bcä J&eercn aKa^ttict pen, 

Sau büffen «Watten = 5l6enb. 

mi irünfd^et bet gruen 'n golbenen SBagen 

SWit ®iI6et bef^Iogen, 
5)iin fall fei benn fpabieten faxten, 

Sau büffen SWatten = 5l6enb. 

©i I;e66et ^ 'ne Sunfer gef(^octen, 
aßen ®oIb un (Silfcet 'ne Ätone, 

<Dci Ärone bei iS fau wiet un iteit, 
aScbeifet bei leirce < 6t)ti|len^eit, 
SBebetfet bat Ätuut un grüne ©tajf, 

J)at ©Ott, bei ^eete, etfc^affen :^at, 
Sau büffen «Watten = *abenb. 



2)iefe8 Sieb ^at in feinem ®ongc eine ouf» 
faUenbe Qle^nlit^feit mit bem altgtiednfc^en unter 
bem Silamen Ei^in«'»» ietannten Siebe, ujeld^eS 
naä) bet 5lu8fage ^etobot'8 »on ben Äinbcrn 
ju (Samoä öon -SauS ju >öauÖ gefungen irurbe, 
inbem fie um ein ©ef^ent baten, um baä 5efl 
QlpoUo'ä feiern ju fönnen. 3ur 5BergIei^ung 
t^eilen toir baS Sieb, toele^eä fcetanntlic^ bem 
J&omet jugefc^rieben toitb, ^ier mit: 

o5 fiiyei fiit "iviurai, fiiya S« ß^tf*u t>^ßm aiii. 
»t/V«) «'»«kAiWSi S-uj«»* jrAoüro; v«{ tnirit 



1 tsit tommcn. 2 3|ür(. 3 (aticn. 4 bie licBc 



xv^ßuiii 0' aili XdtT« xapdo70v i^toj ^«e^tf. 

[vvv ^iv x#id'«ii]/ fuAfx-iflfiC ciiraftotc-rttt.] 

rtv Tretioci Ol yvm kictx oi^pax» fiijvtTxt v ufcit^ 

«vT^t ic-Tct vpaitfH ijT »'Afxrju ß$ßiti/7a. 
ntvftAt Tcty yiufiut ttittvcieiy aiiri p^iAjdjvr. 

^tficut TU 'ATTcXXaii yvi«Tid"flf 

Ei ^i» Ti ouiViit* «I Jf /ii), cv^ irtn\'ftii, 

^<n einem neugrie^if^en n^nli^en Äinber« 
liebe, beren mir im äirciten Steile ber neu» 
grie^ifdjen Sßclf^gefünge (T^aysJJi« ^tuftuiKa) 
mehrere mitt^eilen trerben, fingen bie Äinber 
jum Sübe ber jungen J^auäfrau, um fie beflo 
freigebiget ju moc^en, untet anbetn folgenbe 
a3erfe: 

2«» 'iß»Ui »<x o-T«Ai(r&»if «V To T»x •'< '■'' yii'/*«, 
Zanii Tcy iAio» jr^Ov-air«», x«) T« ^iyy«ji orj&i. 

2Benn bu bi^ fc^müdfl, ©ebieterinn, bom «Korgen 

bis jiim JDJittag, 
!£ann mad^fi jur Sonne beiu ©efii^t, jum ÜKonbe 

beinen SSufcn. 

5lm «S^luffe beS Siebe« «)ünf(^en bie Äin« 
ber ber ^auäfrau ein ^^o^eä 5Uter unb fingen : 

NaVflVii ^iXiaii n«5-;(;aAi«T«,x«JJuo;iiiA<ixJi$ •P«T«, 
N' dffTTpiff-yi rccr reu OXvftTroty rar t ttff^^ct ?rig<- 

ffTIJ«. 

3Jlög' taufenb Dflern leben fie, jnsei taufenb ^p^ota« 

gefle, (t.i.iJefi bet örfi^einung ö^rifli) 

©(^necttiei^, fo irie ber Dl^mpoä, mög' einfl i^t 

^aiiptbaar »erben, 
a3ot 2lltet ttetbe fie fo ttei^, ttl» eine tteipe 

Saube! 



^untait s«n $Uii(il)(im. 



f§5 



^(titfd^cn bei iatt in (Sd)Q#f!etne. 

«Öäitfdjfit tifi * fatt in Sc^'ojiilciiie, ^ 

Itti flicff 3 finc @$au ; 
Sa fainiit 'n Iifitfrf^ft OTäffii ^ ^icr , 

2^at 1,'öc' 5 fau nicvc ^ tau. 



„tWäfcn, trenn tu frieit linipt, " 

<£au ftie bu na mccf! 
Cf(f t)cii' '» Hänfen 5)alcr, 

iDm h)il( ecf cjcljcn bccf!" 

„„^anS, nimm fc ni^ ! J^anä, nimm fc nid!) '■ 
<£e f;ett 'n fcbcitvcn gaut i "" « 

„6t beits ö(ir nitfä, et beit cQt nietS, 
(St »uert f(^on a'ebber gaiit." 



®t>rüd^»t»öttcr tiitb Lebensarten. 

1) (fcf ti'id becf iiMt UV bat Siife6rett leiigen. 
3dj ti'id bir ben diefallen ni(J)t crircifon. 

2) Su'ifd^en ben J?önnii] (galomo itn einen 

Setanflicfer geit eine grpte ^eerflrate. 
Striaen Ul. unb 9J. ijt ein fcebeutenber 
llnterfelneb. 

3) .§ei löv^t aä en Oliern aSöger. 
Gr ge(;t Inngfam. 

4) (>ct fann nid; tau Dneefen • fernen. 
3c^ fomme nid!t berirärtä. 

5) Sen S^recf in't J^uu3 fegen. 
®icfj feltft äum Sc(;aben fein. 

6) S5>er lanf :^ett, lett fanf fjengen. 
Siu-r reirf; ifl, fann Qluficflnb machen. 

7) ^ei ^ett tn gaflrigen 2 i^orf emnfet. 
Gr I;at einen grofren ße^fer tegnngeit. 

S) (Sei fü^t uut, nä »renn fei agie^n.-ater ' 
©upi^en gegetten ^>ebbf. 
<£it fteKt fic^ fromm. 



1 ktr. 2 im Si^otr.ficine. 3 flicftf. 4 ÜRäti^tn. 5 fiorl«. 
6 8«nau, ft^arf. 7 »illft. 8 giij. U f^iit. 

1 „quitlcn" itbtutft: unnuSc na<^ gorlfitaffung kfr 
(Satttn- unb gtlDfnii^tc juiurftlfiOtnbc ifflutjtln autjJtcn. 
2 gacfliatn. 3 aBti^uaffer. 4 fllu^tittc. 



9) 3»an Ireit »voll, trat tu p(ten 5Bci(f for 
ZaUi ^ett. 
(Sr fann Ihmu eigenen ®elbc biefen 5(iifnninb 
iiic^t mad^en. 

10) ©et beit, aä luenn fei bat SSater nid; ffaii« 

met f;ebbe. 
Sie ftellt fi^ unfc^iilbig. 

11) >§fi lett ni(f^ üggeii, a3 ghil'e < Äij^'Ie im 

5Wöl;Ienfleine. 
(St iji ein argev 2)ie6. 

12) 3Äit bei: SSefl ^ na ber <Siet;e « <B^((t 

fniieten. 
Sür ein üeineS ®ffii)enf ein grc^eä luxücl 
teclangen. 

13) Stvei gieigen mit einem MUpvt flaf;n. 

14) (St ptabbevt 7 bom ^immet, aä tvenn 't mit 

aJfcKen gütt. 

15) ^ei i3 ein fnobberirfj 3i:ngf, €ncvv«n= 

fiel, * gfa^enfnute. 
(5r ifl ein (Sielbfdjnabef, 3lobhitie, 6art- 
. lofer Sunge. 

10) .§ei fieitjet uf^jer Steute. » 
(5r trtnft üiet Sßier. 

17) >§ei iu ein H'a^nfrf;a)^en l" Sengel. 
(Sv iji ein alberner Söienfc^. 

18) 2)eiCiiarE *4.!oof" ^ett en ®nute»''i aä en 

J^aitenfdnger. 
2:er fleiiie JtnirpS a'eif) fic^ mit bem SUJunbc 
gut 5u bert^ieibigen. 

19) ^ei f6f;it'3 aä en 8c^uof 'i ©tro^. 
(Sx fprid't bmiun. 

20) Qd tbi)V( L'on S^üten, bu ^orj} bon -Süten. 
£« terllel.'il mic^ iiirf)t. 

21) ^ei iä badiiig'-"' (ballje) en Cuecfenfop^>,^6 

©eegtler. 
(5r ifl feilte eigenfinnig. 

22) SDforen «Dforen iS aWuie Saterit.'^ 
Ü6ermprgen ifl baä gefi SOJari« ©etnrr. 

23) >öei id en 2)reiipfieert 

dt i|T ein fangfamer, iinl^ätiger SWenfe^. 

24) <§ei ii en 3(eetangef. 

(Sr ifl ein garftiger SKetife^. 



5 ÜBurff. 6 Scitf. 7 ttqntl flarf. 8 Unratit aii4 ter 
SJaft. 9 auf btc arcs"! .Ranne. 10 miScnt^cutr biln. 
ranffabtl. 11 Äinb. IZ Si^nanj«. 13 fctrenft 14 «unt, 
Si^au6. 15 ^{U(f. IG fuitntl. ein tcpfiMntcJ ärf;af, Cu«. 
fen ftnbSIaji^en. 17 tcn „lalr," fipflt, rccil »a« gtiiiDiacia 
©eburt frat im Sa^te fommt. 



Sirmcniit), (yccmaiiiinl !G(lf<r|linimtn. 



24 



196 



fHuniatt von $U!i(«l|tim. — /QunliacKn im /ücft(nt|;uin ^alcnbtrs. 



25) JQ'ti fffutjft uWtn Zumtn. 
Cr frciit fid}. 

26) <£ri lügt, tat fc(f bfi ©alfcn tögrt. «^ 



Söla^nbricf. 



5Wifn Iciu'f SUciilcr , 

<Bn fint' nu aU ' tangf utfr ' 



läiauk. 



Uli tcotct, 3 aS 'n bcrnünftigen OTiinn, 
£at cd fau fange n\i^ l-ctgcn farni. 
Sei i'int luccf mi all fctcn 3a^re f(^üUig, 
SJa^grarr wen cd aiccr ungcbüllig, 
Un ti'illt <Sfi med im notb ni(^ tcta^fcn, 
<Saii fall Sei tf £>ül'fl tör'n * ^i'fatcn ^a^Ien. * 



IS iMcgcn. 

1 fit;cn. 2 aul in. i tvifTcn. 4 titrd) einen. 5 (den. 



^Uuntiorten im -fiirftcntljum l^alcnbcrö. 



^c liitjc ' t>0()d ohne namcn. 

£e bogclä fciincn ^ maibag fcf'OVf * "" IrcUcu 
fif cn fönig ii-A^Icn; n."cr nm I^egflcn flcigcn fcnnc, 
fcfl ^$5Uet ■• U'ffcn. 5 Zo fcimcn tehcvcteottcr 
un tf Imnffintc, milc •• un fraic, Iccrifc " iin 
fparling, tc fufuf un fm Uijtor, 8 «n faiin ' 
ganjcn Ifitjrn tcgtt, tct ^nrrc l" feinen namen. JTc 
fangen fe«v *^c" en feile, t'fväu'- nn cn tage, tat 
feiner feggen füvme, if f'crre ii'ot ncc^ flcigcn UmU, 
atierji et io nu atent eiroren 13 uu tarum irclf if 
ni(i^ mecr. Sau ••' Imrrcn fe alle tiet tau flcigcn fau 
^od', fluä'^ fc man tonnen; tat gafn gefTufler af 
HVbcnrume,i«tatt'eftcf flaag,i''uninberlnft,tat 
et fufen tu. 1* üJe lütjen togele tfeia-en tale trüg= 
gel' un f(>nnennid) nieer. Sei am tjCigficn flaug 
tat n.'ne te otfer, tei fam fau t;prf', tat e-" I;erre 
ter funne t« cgen utt;a(fen tonnt; aserfl anS f;e 
fadj,2i tat l;ei tc ö».'verfie ivaS, tatine, 2'^ ii-at wut-s 
tu töger fleigen, tu tift jn tod) te fönig. SKit ter 
Jrilc^J fung e an te finfen un te nnnern bcgelö 
Teilen: tu moft ufe^s (6„ijj a-efen, feiner i^ I'öger 
»fernen anStu. „Utgenemen it!"reil>*6 ^( if,tje 



1 fleiitt. 2 Famtn. 3 {ufammcn. 4 ttc fem« «. 5 fein. 
6 (jule. 7 Sfti^t. 8 unt l'tia Jtufict, t. i. 6« ÜCitkcborf- 
9 fi ein. 10 (attc II von Um it\u. 12 fcu^. i3(|«eiif 
Hr. 14 fo. 13 die. 16 Kiiiime. 17 Staut flffl. 16 t^at. 
19 (all) )uni<f. 20 (r. 21 fa^. 2^ Uittc tc. 23 tcinj). 
24 mitllerucilc. 25 unfci. 2G rief. 



i.'pgel ctjne namen, tei fif in ten ntler fnif fettem 
tcrfvci'cn-' ^arre, unnu, nnä te atler mäuc^S 
ivaä, upfleg in te luft, fau I'pe^, tat e @ott vpipm 
timmelsflaule tcnne fitten feien.'^ Xo nani I>e 
fine flünfe *o tp^cve un leit fif taalfallcn,-'' tet c 
an tc ere3- fam. Zt cogelö mefften uu ju-arfl 
feggen, tat l;e am f^egften efcmen ir5rre,33 a<}c:ä 
tcm fcnjen iroUen fe cn^i niel) bebten. Sc woU 
Icn ön im gegenteilc fangen un re^t ober ön fvre= 
fen iregen finer ranfc un liften. 2^o ivort ten 
lüijen ijcgel tangc um fm liitjet ^arte^' un tje 
frc)) tor ongiT in'n mufclef.^s Zo flellen fe tt 
uule tor tat lof taun^^ U'at^en, un fecn ör,^^ 
fe fdJÖlle ten fel'clm nidj t;erut laten, fo leifss 
5r tat lehn uörre. X( uule ftunt un wate** 
ten ganjcn namittag un te fein cge tau. Te 
annern bcgelä irörren mäuc ton teu fleigen un 
gingen mit U'if un linnern tc tetbe, anä et at'cnt 
n.'cit. Tt uule aterft ftunt un träte. Wlaut wad 
fe et un fe fe tie fit: ein cge fanftc ir'cl tau 
taun,'" tutratft jo mit ten annern ncd;, un te 
lütje beif*'^ fall er niei^ Vf "'tf reiven ^^ „t fj^en 
lote. Sau te fe tat eine cge tau un feif <* mit 
ten nnnern u)p tat mufelof. Zc Ifitje teif fam 



■ 27 retfroiften. 28 miiee 29 fe^m. SOSIuget. 3t niebec* 
fallen. 32 (irbe. 33 tearc. 34 ibn. 35 .geq. 36 SRlufcIci^. 
37 ;uin. 38 fugten i^r. 39 litb. 40 a<aiitc. 41 iul^sn. 
42 Siel). 43 foU ka nic^t tet<iuelrie(^en. 44 guiftc. 



jaiinliattcn im /ücftcntljMm ^»Unbng. 



1S9 



tnii'u fo^j^je ^evut fiftii un luoU UTguntfcIjcii, 
abcrft fce uufe trat bal'oi: uii bc gaubcif ivot^^ 
be fo^i^) tvügäe. £'o fc^ be iiufc bat eine ogc 
toeev'"' u)) uii niafe^^ bat anmvt tau, uii fau 
UjoKc f« tocffclu bc ganje nad)t. 2löcrft aiiä fe 
bat aniKtc mal bat eine oge tau bß, nuifc fe 
bot anncvc nid^ It'Cfv up, be tütic ocgd ffif 
ut fincu lofe Dor, farf) fincit mäc^ter ffaj.'Cii, 
ftaug up un baijon. 5tnä be bogclö bcn an= 
nevn bad) redjt fpvcfeu tuoUcn, \saä be fcijilni 
tiifjjc. -18 Sit 'IS bor tift traf 5« fjE be uule nid; 
mecr tue bage feien laten, fon3 fint er be annern 
bogelö t;inner un ailtsi er an't feti, iiieit fe 
ben lütjeu fdjelm Tjat treguntfdien laten; un of 
be lütje fdjelnt mag fiE nicQ feien Taten, »ueit ijni 
6ange iä, bat fe im an en^' fragen gaatcä'-* -Oei 
fru^t^+nu in tünen^ä un tjagen l;ernuimc un be 
Upgelö nennt ijness mit \p\i^'^ fuunf ünjen.s^ 



ÄittJit 1 

SBliö' if-, 

3n'n aSrummelbeerentufc^ 

^a fitt' if, 

JTa ftcut' i£, 

2)(i Ijefcb' if mine Suji. 



Untvetttt nube^oti enSocf ]^ctt.**J 

„Un »renn nu be $ott en 2od ^ett? 

3}Jien Ie6c >§einric^, mien (ek %m\ä)l" 
„„©tovp et tau, mien lete, leüe l'ifdjen, 

2)Ueu Ic6e«ifd;en, fto\.>V et tauP'" 

„Somit ^atl (c£ 't benn taujlojj^jen? leüe 
^einrii^!" 



45 jofl. 46 vsiiettt. 47 mai^te. 48 Wtg. 49 ftit. 50 batf. 
51 ttoUtn. 52 an bell. 53 flehen. 54 « fiitc^t. 55 Saunen. 
56 nennen i^n. 57 epctt, .§t^n. 583aunloniä. 

•) Qin SSoIMlietifttn. 1 JÜti'tJ. 

••) Kiefe« fe^t belietite aSolfälitl» ol^ne 5lnfang unb CSnbe 
teitb tcfonbert vm ben @olbaten auf 3n<Srfi$en gefungen. 



„„a)Iit ©tro^, mien lelje Sifdjen!"" 
„Un a'cnn bat ©tror; tau lang i3?" 
„„Sfnie 't of, mien leOe Sif^en!"" 

„IBomit §ott ecf 't benn ofpnien? i leüe J&ein» 
tic^!" 

„„'Mt 'n 3Jiefft,2 mien leOe £if^en!"" 
„Un iuenn bot SOJefft nu ftum^i iS?" 

„„«»fofft 't §lieven,3 mien lete «ifdjen!"" 

„fficru^j ^oU ecf 't benn pfie^en? letc ^ein» 
rid^!" 

„„Up 'n €f(ieV'pain, mien Tete Stfc^en!"" 
„Un Ujenn be ©toin nu brog ■* iö?" 

„„Seit 5 'r u^, mien tek Sifd^en!"" 

„Qi'crin ^oU ecf 't Sffioter Ijalen?^ letc j^dn« 
.ridjl" 
„„Sn'n l'ott, mien lefce Sifdjen!"" 
„Un u.'enn nu be $ott en fiocf fjett?" 
„„©topi? 't tau, mien lefce Sif^en!"" 
u. f. f. 



3'au'm 3at;rmar!täbfln5 Im bcr'gcn 3nf;r 
®ing'n 2)crt(ien un «Kieftf^e" g«n5 ""'G'i 
asianf ffioren bei (Säjan, ^ Monf of botJ^aar, 
^au'm !Danje ivüt'n Seibe fau teinig. 
Un aä fei feimen in bat grote Seit , 
3)0 tjabbe bei ¥*t)ilivv fe* ^ of f^U" inpftlt. 

2)ei Wili)>\> bat iä en gar fmucfen 5ung', 
J)en tjabbcn fe SBcibe uv'n JJicfer ; ■* 
2)odj fau long' beigiebel 5 unbeifflatjnocpftung, 
Seit ß «Biiefdjen nic^ loS bei ole ©liel'er. 
Qlä Dortdjen bot fogg, 7 bot mof en ©cfi^te 
®au bto^ un fau lang, n§ ben SJo^tträc^ter fiene 
Sü^te. 



1 atfitneiten. 2 aSeilct. 3 fi^Ieifen. 4 (reifen. 5 flief. 
Sicttn.-aUeliibie: erfl beutWe SidHlieber, U. »«nb, 
4. ^eft, S^to. 20. 

1 iWatiei^en. 2 bie ®diu6c. 3 fi*- i SemaUl, b. i. im 
Sluje, (luf bein Jtotne. 6 ÖSeis«. 6 Uej. 7 fa^. 



f§8 



/Ountiacttn im /ürft(ntl)nm jSalenbtrg. — |Runtart im Peiftcc Ccbicgc. 



S!fiin bat Ijabbf J'ortc^fn fcrii'a'^r nic^ bni^'t, 
Tat Q-'(filivV ffi flaij fem«' tfrgfttcn; 
-§fi fjnbtc ff oft fnu frünblid) anlötet 
Uli manä) Wlal faii bidjt fcic ö^r ffttcit. ^ 
£>nim röß' ' fc(f je| fcie bijx bei Maffe SJeib, 
Snt glösji bu, micn ilcfcr, niKt'oficijct c^ii'Gib. 



3^od) feil " ö^r 5(ri3fr ni(6 bnrcn to lang", 
Sfiin aS *4-'^iIi).'V uii TOidjcI fccf pncfni, 



Un >§aii3 un 5ri^ ('öt^fn, uii bni TecrfiiSl* 

tviiib 6ang', 
Un S[>?andjc!i be iHibbcu fiifl fnatfcii: 
«Sprung f'ajlig be Unncri'cgt up be Ta-ei, 
ST-ie ijorbcm an ber ÜKo^tira be ©eneraf 9?e!), 
Äieeg ij-'t^ilipp tie'n Äragen un fincit 'n I^enut, 
Un fummanbire : ^alt! un — bei iDanj wai ut. 



8 affciT««. 9 «qte. 10 mir. 11 fctlte. U aniti^tn. 



|ltun^art im P<ri|'tcr ©cbirije jujifdjfu ^\ixm^c 



^crut)tfobrlIrtrtö:Sct^ i)or bet 

Ämnm, {yranäniann, adjtcr'n ' Wlot)r \}(xu\)t'. 

2Bi^ n.'i(t becf tiö '■^ forranjen, 
2;u trillfrjl io, un ti[l fo hifjt, 

<so f^afl 3 bu of ciä banjcn. 

!Du ligfl bcd in ben üödern frumm 

Wlit binnen groten «Oupcn; * 
SSat Icvfi bu um bcn Sril; ^crum! 

ai'at a-ut 5 bu bed tcrfrupcnl ^ 

£i"it id tcr bfcf be (eegilc 7 C^rt, 
Äonnft jo fein a?air >* terbrngen, 

2?ium iriU h.'i6 nal) ben SHKmi ^ bei fo^rt, 
Zorn iiyi(;n li'iU »ti^ bccf jngcn. 

aSIi^f bu itp bi^ner SWif4?e,io Hi^f 

Xu '^ütfc^ in bifjnen Janne! 
Xau iifcr<» Äcjl ^a\i bu fein fi^f, 

Äcin SOIu^t tau ufet Äaun». 



*) Sic in bieftr QQunbatt mttgctl^eiltcn XHi^tungen fint 
au< btm 3a^tc 1776. 

1 hinter btm. 2 trirtccUcn bii^ einmal. 3 foKfi. 4 .Ox^f'"- 
5 isittfl. 6 «rrritdjtn. 7 fdjlimmfu. 8 Sicr. 9 Stalin. 
10 iSrob, Said i>cob; ftanj. I> micbt. 11 jiiunfcccr. 



Äfin ,<ta(;tfn6arger beint bed jo, 

3ij ni* tor ti(>ncn SDfagen; 
©i(;n''^ aiM^u un *.löatcr fannfl bu fto^l 

$ftVi Jt » JSJanfcbf ttcn bragcn. 

!t>t !l.!umvfrnicfel un bat <£Vfrf 

Oä nitij na^ bi^ncr Söibfe; 
2)u freii nian^^ 3u>;vc, ©(fcneppcnbrecf, 

SBratj'jl Äatten,'< Ärai^'n<5 un »I'hil'fe. 

(seg, 8ran;mann! feg, trat fannfl bu no^, 

'2U Singen, ©anjen, Virfen, 
Zt aJiäfcnü's tau tfrivel'nen; bccf) 

2;at fcftaU bt(f fau nid} luden." 

a?or Oller«'" feimeni^ JRömcr nia^f 
Uv büljtfdjen ®runb to muftfcn, 

STod) >Oertmann ft^Iaug be ganje Za\}l; 
3u)1 fau ivill ivil; bcd lufen. 

jtumm, fd)äi;ir SPhifcfcö! benn füfj,20 ^i^r iS 

?iidj länger tau terffil^ten ; 
9Slt)2' lu^rt aU22 „p, um bed geaiß 

3cm Sann' ^lennulH to fielen.**) 



12 beim. 13 nur. 14 Si^tn. 15 Äti^cn. 1« JDUbiftfn. 
17 glüffcn. isaitct«. 19lumtn. 20 fu^. 21 reit. 22 Mcn- 



/Hundact im Pttfttc Gebirge 3iiiifd)en $|)"ng( und ^siicntierg. 



ISO 



**) S'üt ben Sejriff „fi^Iagen" ifl fiiu im» 
gcire^nlic^ grope Wcnge Pen Qlu^brücffu L'or? 
^'antcn. iTtn au§frortfntfid;cn SfJcidjtljiim in 
biffer -^infic^t fann mau auä fo(gfiib«u 63 %ui= 
brücffu cKtiKfjmen: „afft^miircn, böfion, tum« 
fafcn, tumvfen, biid^tcln, bolivcii, brcfcjinfflit, 
brefcljcn, ff gm, fitjeii, pgcn, fiitifijcn, fii^tcln, 
gaUcrii, gieiJern, gartcit, Ijallafc^en, t;amcrn, 
^ctum^alfu, flapVf", fnüp^'ctn, f(op\Jcn, finv= 
fcn, fielen, föUcrn, franjtjciflfrn , forranjen, 
fnirfitjcn, fani'atfdjen, funi-at^tcln, flataflcrn, 
fatffcljfn, fa|lcr!:ielcii, fmiffcii, fatiiüfUit, fiu'if= 
ff In, lafffcfu, Iiifcii, Ictfctru, ^Muffii, viffi^f»/ 
^jriigfln, V'^rf'""/ X'nUn, fd^Uun, fd^micttn, 
ft^märfn, f^rallcn, fc^rammcn, jlrifgdu, tagfln, 
tacffln, taubocffii, tauiidjten, tii^Ien, bctfofilcn, 
SfrfiiffiEiiilcn, ivalfcn, ummffii, a-tifcii, iricffen, 
iiMiKfii, U'örtftit." Sif fiiijfliifii-Huäbrücfc tfätif^» 
iKM nidn tcUfommtn baffelte, foubcrii lu benffl= 
6f II ifl jum großen S (;citc bie 5lrt uiib ®f ifc aiigc= 
bfutft, ii'ic 5fmanb gcfc^tagtn iDorbtii ift cbft »ver 
gcfcJjlagcn luorben ijl ober irelc^e 5)}crfoiKn fic^ 
uiucrcinaiibcr gffdjiagcn (jatfit. i'fi .S^vffflb j. 33. 
iBurbcnbieSTflnjofcnbciibfnSeutfcljfn ge!nü^5» 
pett; fcei3Jiäi;r, gefraujl^eifiert; bfi SfUing» 
tjauftn, gtlafdjf t; tfi Dc^'ftnborf, gcbrcf^a« 
ff If, OfiSNubfii, getpudct; bciCictflt, gcfla= 
fcaftert; bei äöilljitlmtst^al, gf f afiertjiolet; 
6ei ber 93rücf£n=2l!üf)tc, gcbum^fet (mitaSfjug 
auf baä Ijfftige Äanonenftiifr); unb auö bcm 
Sanbe luurtfn fie im Sa^rc 173S ^inauä g e 6 u m > 
fafft. Sie ^inbfr ircrben in btr Sdjiile gf = 
f law*) bif SSubfn fü^fljen fi(^ unterfinanbcr; 
in bfr <5d)fnfc fnüffflt man fiel); bfr 23atfr 
»Di(ff't cbfr a'fift ftiue nngfjcgfnen Jlinbcr; 
baä Äinb ifi gefigt ii-orben (mit bcr 9Jutf)f); 
unstrträglif^e (Seeleute favnüfleu fi(^;Äned;te 
unb 2JJägbe a'crben gf tagelt (Jagfl, ein ^tü=- 
gel aud gfflodjtnm Scberriemen), u. f. \v. 



<Bie^e^:&eib nah ^^^ ^^la^t 
bif) ^inbcn. 

£6pfl nu, ff^rjl üfc^ * bcn SfJfiggcn tau, 

£u btcge'^ Sßcttr bu! 
£öj)fl c^ne <£tfU)el, o^nc ®^au, 

^ü^lfi ai 'nt ot;Ie Sru^! 



2)i^n vive Je roi u,'a8 c^rcnS tvf^vt, 

Un bat bu tue rcivfl; 
.§aft üf(^ bcc^ fu(;ni tat ^atjr torfe^rt, 

Olcivfl i'affu 3 fau un leivft. 



Hanovrien! ja, ja, ^Ht fummt, 

Un gicgt tfcf cinfS \i\>; 
eiingil füff^ fau fdjon, ti|l nu fcrjiummt? 

ctillfdianfgend löpt bc ^xu\>\\ 



£)\ fii() eiä, 5 wo bifjn SiüUx jault, « 

2:ti üfd) umfüff nid; to^Vt; 
S)D&vt ligt bc 3u(;r, ^ (?fi ^i^r un fiault 8 

3ni Svecf, fvringt ui.'/ "" IfV- 



ilcvt gnUiItg, benu bc fvanfdje gaui, ^ 

2^ct mc'^r aä ufe nict,'" 
Si." gröttfr! bcd; nid) fau bi^n 3[)faut, 

5?ti feinen 2'ütfd;en fret. 



j?if)f ifii^v, wiii falf im ftart aS 3i 
€ta() iri^, un (ac^U jüd " na('; 

^t Äncfen fiarfer ^cffiive >riC;, 
ulumm, \'xb\v't ncdj ciä un fia^I 



®at ^elpt be* bi^ne a3ä^ren>$Kfi§, 

2^n grote ©ranabif;r.' 
Sen-fl jo tor ufen Sl-iulDfr'SIig, 

a>ür ufen Ijöll'fdjcn gü^r. 



Dla^ g?alfam flinft bi^n Officier, 

SGcn call de bergamote ; 
9Bat I}olpt becf nu bitjn lang JRaVl^tf;r, 

SUanfc^ictten, «Sc^mtnfc^jctt ! 



Zat 23anb, bot Ärü'^ä, bei 6unte Cuafl, 

£ei fdjcnc ipuber = ®tanf ! 
Un bat bu ^i(;r bi^n ©raff 12 nid) ^afl, 

23afcor feg (scufcifc 2^anf. 



1 uns. 2 tri!<f«ntr. 3 ef(. i fcnft. 5 «inmal. 6 ^tiil«, 
fi^ctit. 7 @aul. 8 fi^ccit. 9 fuf. 10 al( b(c unfcigt mift. 
11 cu4. 12 ®rai. 





1190 ^untnt im Pciftct Gcbirgt }w\(^tn ^pilnfic unb tt«»cnti(tg. 


5^11 Bijl mi oft flcnflug ctu^It,*^ 


3Winne:Scii>. 


9M) v&ii^>3, Uli tcnfe crcHi! 




SWabam im fdjär;t a)JamffU bei mu^'lt 


O! bu liuie, 1 nü^tlefc2 J)emn, 


5)f(f" nod& bon 3flo§6ac(j an. 


Su füt^ft geeren. 




a;at etf becf feg Söefe^eit, 




aSenn bu mi^n eiiüig £eib 
Dli^ ivut terjla^n. 






QlUe nii(;n .Jtören ^ 




SBut bu nidj ^'ören. 


fSftinnel im^nc 5S)?innc! 


!Eat f^aU up becf ni(^ go^n. 


STOinnc! niifcnc Spinnt! 




SBcnn ccf DlcfcnfnoObcii finne, 


35u fregfl tor fc^icart un u;it. 


Uli fe bcd tom Äranje tinnc. 


SBo betf be (£d;Bn^eit fit. 


Xmf (d an bi^n fclanf @cfi(^t. 


^cfjr eis, mi(;n Sü^t! ■» 


3ä't glitif aS btä SKciibcä ^eit^l, 


€d>il[ fcf red^t fprätcn. 


SDJot 1 et bc^ aS Diofentnofcteu ireifcn. 


(gc^ön bijl bu, WiXm, 




5lUeS an becf iö fifjn. 




2^at mct en Ope ^ fifju , 


SciU3e,2 feüte 3 S'ccrenl •* 


I)ci bat nidj fü^t! 6 


SSut 5 bu nicfä i^on SUinne ^^ören, 




Sdjall bccf bei) be 5Kofe leljren. 




Sei all ^ inorijcn ni(^ meT;i: iä: 
^ütc Häumfl'i' bu, bo$ geteip 






a3i|l bu ni^, bat bu nid^ morgen ttelfe(l. 




] 


aStnuct! fumm to 9Jrttr. 


5Kinne! tiii^ne 3)Jinne! 


©rauer! i fumm to a3air, un lafn iifcfc fuljven! 


2)a eä alle Sage fiiine, 


@ü^ eiä, 2 tro 3 becf bcdi be Srailöfe * fciü^mt! 


iSo 8 ed bibnc üciive tvin«e, 


®(^öU 5 ed of up allen rairen frupen, ^ 


£)a bat ©c^mutfc talb sctgeit. 


SSIii^lB ecf, tet bat gat iä uverül,'mt. 


Un et nifi) gcfdjrcircn flcit, 


?al^t fe in bcr Stabt mau jümmeril jaulen, ^ 


S)at bu nic^ no^ morgcu all bcrtueifcjl : 


STat (gc^anipanjer taier filr, 




^üiit fe bodj barnal; nid) fcäter fdiraulen , « 


<£au fumm , feüte 2J!ä!eii , ^ 


i£uf)pt fe fecf nid? bicfcr boc^ aä irilv 


^üte ncd^! ecf U'iU berfpräfen. 




?iicfa f(^aU bi^ne Jtcbten trafen. 


^5^r ! bo^rt gift et bccf Der Äe^rlS en .&uptn , ' 


®ut bu Ijüte niitjne \iijn,^° 


£ei ron nicfö aß 31i(;nfd;cn üUtjnc fingt; 


3BiU (ä becf mediJ eiirig toi^Mi, 


<£ingt baoon, un luötct'o SBater fu^pen. 


SßJenn gli(;t morgen bi^ne ©djön^eit »reifet. 


ajet eiäii einer ö^re !üit)re<^ bingt. 




Sasor fc^medt uä ufe iBrailäfc Oäter; 




Äeimeni3 geern to üfcf; I;cru^u! 




ginb fau mager, mif)ne 3«g »ä fetter, 
gei^t" aä upgebrögtcis ^e^rie u^t. 


' 


1 Ilcint. 2 ni(tlii6t. 3 £r«4«n, e^ttaStn. 4 mtm 






OJJibt^cii. S mu5 tin Cife«. 6 (ic^t. 


13 scjaurt U biit. 


1 äßrubtr. 2 cinmul. 3 tt>ie. 4 a?itr. 5 ftaic. 6 frit*en. 


1 mu^ 2 lictc. 3 fuic 4 S>um(, QRiti^tn. 5 teiOR. 


7 nur imm« f(^)tcien. 8 tTutleti, lauf Wreim, Iteifi^tn. 


6 fdlcn. 7 ^cutt tilü^cß. 8 nit. aRdbi^en. 10 fein, 11 


9 Raufen, «mtRSt. 10 müfftn. llKSeinmaL IZiJttieiet. 


i<4 bir tniit. 


13 !4mtit. 14 Wnt. 15 aufäeltcdntt«. 









^nntatt im Pcifttt (ßtb'itst ^tvifdjcn Springe nnt Koticnbrrg. 


191 


a?rnucrl ffiUe nicct te ganjc ©tonne !'6 


2)od^ büne iot)\>'; BlfTjf fn Um Ära^fg n 




•f-iiitc ^Ifcciib fin luifj jo fo lutit, 


Un l;ovre fif)ne greube-, 




Un med torpct. Sii^! be bumme Ännnc 


a^oetj ging '^ei, n§ et ttiöUire fdjiaug. 




3ä iP alle OäfiiHitfc u^t. 


i']a:^r a.>nvena'o(;iev >gieibe. 




3n bcr Statt, ba aift et lütifi^ ©laff. 






©aflriü*'' SBair, un irdniG J'rof)!!. 


^ei ii'oU na^ ilangen^agen gatjn, 




SUatcv futjfit fc; SBatcr füvt be^ofe, 


Un nicfle fecf i;erin(j|lern ; '2 




S!cd& iri(; fu^)3ft 58rairö(c! «rniior, ^-iro^ft! 


S'oeJj hU) bem ®algen fcte'^f I;ei fla^n, 
<£oni1 gru^'3 D(;m nid; in Xüfletn. 

^ifjr Punb'Ijei imfl'^hin fonne feeE 
iliic^ bvaien'^ un nidj liegen jis 








a?et an be 5vnci flunb In im Xxtd, 




SWid^cI uit te 'Stütev. 


.§en''' geereu ici^Ten mögen. 
3)taf, braf, ba Fan; be Slütn an, 




3t gutu Xüc , 1 fomt ff ron 1 


Un SDiidjet !ünn nid) fijren,i3 




>g>ö6rt! kvat frrt tnucbragcn 


JTenn <£ti3Vfeni9 fag'o Ijei öor fedE {la^i 


1 


3)iit einen birfcn SucrSmnnn, 


3)iit fi^nen groteu >§üren.2t 




9]i^ ii'ifet tcn S?iin3cnliagfn. 


5)ei l'vefjg ij(}n Int) be SBnlle, flunb. 




6i^n SHttl^ni »raS WUäjd, alle S)aag 


Un fegt': I;it)i: Wiiren fd)ajle;-2 




Sag Ijri im Srnnnivilinci -Oufe; 


^et gre^t-i ben armen Süircl, üunb 




J&rt iraS tif; jcbcn (sutj^igdat^, 


C)f)n an ben ©algen fcafle. 




SBaS jümmernjcg im Siife. 


Tn()t(,ni, tiif)tl)u, beS SDtPrgenä fam 




2)cn a3rnicl ' bcn terj^unb ^fi giiljt 


2)c $oit bcfjrt tjergereen , 23 




aiiit fil)ncr Sul^fi te töbrcn, » 


I^ei I;ör' ij(;m jaulen'^* an ben ©tonim. 




<§fi iintfic utjt bcr 3?önj)cn * ^'ru^t 


J&erv 'n geeven afefdjneen. 




<£c nUc aftof(^märcn. 


STei gaf't to i'angenT;agen an; 




Ta tarn mat;I tiä ni SiuUx 1}(X, 


a)tan borftc nid) iHra'itjIen, 




■M ffi l'il)n füllten feiten, ^ 


Un fd)iefe25 gli()t ben gilterämann,^« 




2ci trat, et faiu ticn Ungefeljr, 


C^m aftofdinifin to if)Ien. 




£cu 2)fid;el up ben Saiten. 


5le bei tem ©algen fam, o fei^t! 




Up fprung be Äetjrl, juft funb ^ei bar 


>Öabb' Stö^jfen mit ber JJicte 




(in frifc^ >3ema(jften Jtaufen;« 


iTen -i^nU öfim runb I;enimcbrai^t 




!Sd;nu|it behi ten JWiiter in be JQal)x, 


Un a)fid)cl ti'aS all'' böte. 




■ O'C'if 9Ti'l;l'3 an to flnnten. 






■ Z( Ofuier ging, i;n l;eiU bat 2)hil;l; 


3i gucn Süe, fi()t2« nid) buU, 

Un lal)t't''J bat grii^l'ge glaufenl^o 




äBi^ feigen ~ an ten geilten ** 

(Sn biefen Älunä. ^■>ei, uf fifm 3ut,'(, '-' 

^nctt' aiiid'el bce^i te m.nitenJ" 


®u()Vt jü(f 31 1,1^ niie o^agt t,i,{j^ 
<S^mif)t't Stopfen nic^ mit Jtaufen! 


14 ftjl. 




• 


11 Jttufi, €rt;en(t. 12 verirren. 13 flrauf'le. 


IC bobtüS^S, tseli^tC unten ncitcc al« rl'tn if>. ITflcine. 


l.i tiefen. 16 rubren, lejen. 17 ^atie- 18 fpreifcen 


. 19 fcet 


18 gaifiiiicf. 


Seufel wirb fo genannt; ^c[(. »loepje, JjafiJjer. 20 


m- 2» 


1 3^1 flulcn Stute. 2glciitl; enq(. fi.U. a^t'»' 4 Stute. 


.^brnern. 22 foUft bu. 23 ^ctgerillen. 24 ftbteien 


lieulen, ' 


5 Mtu. n Stuii/tn. 7 wir fajen. SBupen. 9®aul. 10 tc 


U'infeln. 25 fftjiefie. 26 ©i^iiiber.abteifer. 27 f(t«n. 


■ia fti». 


gcgnen. 


29 la^t. 30 Stuften. 31 eui^. 


- ' 


1 



1»9 



^unliact im Päfttc «Stbicg« juirdjtn ^vcingt nnti IJotciibtcg. 



^c Settoe en't ntd^ aUtteb ^attt. 

iTe Sdicc iä ni fclfirn • it'ing, 

lln cn't 2 iiit^ nllticb gnut} 
Drum f)?f!ile mdj mit -^art im JHmg, 

Xu junge bii^ifdjc 3?Liutl 3 

Sc '4-'i('" fümmt üftcrä acBtcr * luib, 

\Xn maKt bat Sftrrn fdjirn^r; 
£rnn ftfiil tu tcr tcr Tirt all ' ^a 

3)iit til;iKn gviliffu >giiil)r. 

SPiarif), ^ö^'rt! ai 'nc Spanne fdjlant, 

Pn ÜKilffii 5 jung iin glatt, — 
Äfin ÜKäfcn »raä fau f(^cn, fau tlnnf, 

!Dci ging ci§ ^ na^ bcr Stabt. 

®ing Uij 'nc gnäb'gc "Srulj int SBro^t, 

Sat junge, Icitre a^Iaut; 
„■^aurügge, 8 «Diäfcn!" feg td Hcljt, 

„Dat cn't, «»Jaril), nid; gaut!" 

Gin 5a^r ivaS um, ba fam bc <Söi)n 

^a\i <§uliö ton Unsifrjleit; 
Zd fag bat ÜJJäfen, funb et fd;ijn 

Un Uk ' lang un treit 

STem 3}JÄfen irat bcn SDiinnc ter, 

£cdj 9JIil}fe'" Ijeilt [erf tjart, 
<£egt': Sunter, fib ^lei bcdj fein S'c^ir, 

Gcf tin tpr c^'m fein ^>art. 

2?en ounfer bei;" büt nicf' genaug, 

Jpei ircljrb ?cr Üeiive fvauf, 
Ze 2cfUr Um, be ^^\ü\i bei jaug, 

■5ei gaf ö^mu *4)iU un Jvanf, 

23ielil ^'ül'g«' ntjt a?i'it!'^ "u Ärufen in, 

Tc^ t.iter li'clirb bei nid'. 
.§um! badn' ^ei oft in fibncn Sinn, 

4^cUt'^ mir;ne JJuuft nid? <£ti(^? 

'Zan bcM« Ijeivli' eef nl! fureitt 

SBon Jlranf^elt un bom Zeit; 
©flu be^Ie beivir ecf «U Vutgeirt 

Un bellen übt bcr 9Icl;t. 



1 fcitfjmrj. 2 cnUt. J Blut. 4 ^int«n. 5 («ijcn. 6 iKab- 
d|cn. 7 (inmal. s^ucud. 9 fi^maDtc. 10 <U!ac;(4cii 11 t^at. 
n Scug. 13 iBüdjfc. 14 fdlt. 



■Dcdj, li'flt ^nl)r büjjen 3unfer feHt, 

Seif) ijbm be Eincel on; 
S5?enn i>bm nie^ trat im harten quält, 

slDat ecf nid' rufen '5 fnnn. 

iTf !?ofter badn', ^um, bum! un fegt' 
JTer gnäb'gen ^xui) int Obr: 

J'e 3unfer i3 i'erbamcit'^ fdjiedn, 
(Scf bring 'er öbm nit^ bcbv. '' 

Slu ii'o^rb bcr ÜJiibte "t ^arte »reif. 

Sei fag beni 3unfer an, 
2)flt gteiff^ ira« fürt, bc üivV'cn bteif, 

'.iivaö'- gar en elenb Sliann. 

D aJHfjfe! fegt' l;fi, füi;', bu bifl 
Zt SdiulP an mi^nen iTp^tl 

Socp bi^ne 5.*eiii'e gift med Sn|i, 
(ii leu) in.1 bi(;n ®ebc('t. 

Ö aJiif;fe! bu^nt becf nidj bc a.'!ann, 
Un nidj mibn freue 's ®raff, 

Sau füb bcd) bcbrt be SlVcber an, 
STci mc(f bat Üetren gaf! 

Sat aJfäfen i'üt^Ie, un ba leip 
2;c Iraljn' ö^m up bem QIrm, 

£ei fiifi' I^ei nv, büt brunf öbr bcip^o 
3nt v§art un ma^ft et n-arm. 

Sirnv nam et fed beä 3unfcr3 an, 
3^ei pf gliljf SBätrung funb; 

Üt fcnnc,'^' \rat fein STcfler fann, 
Un ma^f ö(;n balb gefunb. 

S^imm, l'eia'fenl fegt' t'ci, bfificn öling, 
(!cf fri^"'^' bctf, ivenn cd fann; 

(St glöii' et ef, bat gauc-^ J^ing, 
Un nam ben Oling gli^'f an. 

2c 3unfer waS nu ii'ebber jid^, 

a'ergat ganj fitin ©elcf; 
^n fegt' bcr gnäb'gen Srue nid^ , 

®ing flif?tig^« an ben •Ocf 



15 wtt^dt. 16 C(t$ammctl, fo siel dli: fttc, iiniicniiin, 
Yoijli, etr^cnftrt. 17 tutd). 1» c< mar. It) frii^e«. 2U tief. 
21 cl (SRaritdIeii) fcnntt. 22 btirat^e. 23 gute. 24 fleißig. 





IHundatt im Ptift« ©tbitsf- — /Huntiatt von ITimincc bsl ^annoocc. 193 


2^e Sunffvä finb gar fcKcn trii^. 


„?l'er rebbct med ton büfjer !pif;n ! — 


lln 3)Ji()fc hiW (;ci \M; 


2?on €(Iia(;ni un Sdninn un 9ic()t 


I'etivt fiiiit) l)ci Srölilfiiä, mand]( SruT;, 


Äumni, Ieiu'e2:ol;t, mccf to l'efri(;n. 


2)ci gcfvii cn l'fiiiiffii I;at. 


.Kumm, IciiL'e, feiite32 iTotit!" — 


aSon einer Sröttcn gnnj fdjanucirt, 


D Seili'e! tnft en grül)(ig Sing, 


a3oI;t ^ci fctf er;r tom aWinn, 


2)u en'ji nic^ nlltieb gaut! 


Sßcrgat bei, bei ij^m bcd; furoirt. 


iTrum fpelile nid; mit J^art un STiing , 


Sei iiaiu bell Qüibrag nn. 


2}u junge bü(;tfd)e iilnut! 


OTan troijte mi mit nUen SIif;t 
J'c <2a(;feii in ben ©iing. 






Un fung na(; einer forten 'lieb 




3)en luft'geu -§od)tiebäfang. 


&ViXb^d)nH. 


iliitfdj un iU^rtfdjaifeu fcimen nn, 


91&lfer. 


a^iiU U'obrb bat gnnje ^uti3. 


«JJeter iHicffer. 


Öiau at, man brunf, be ©iegelmann 


llfe 1 leime SPeter Slb\^n ufe, 


©Vcf;'' "V tom (Su^ä un aSruIja. 


3)en fiiu mannig Olceenfentc lufc, 




Äaue 5'ebbern, un fcrfd)nuHrc iMarf, 2 


^o(^ 2}(i(}fe Ieit25 feef gar ni^ fei^u, 


WldjV ■■' in fi[;nen Seüen maugen Älad', * 


Siljn >giarte'^6 iraä tau fd)>vaf;r; 


<£d;eibe brütet, un tjat nu uljtcflacfert. 


SBat ln(;n2'' Äureireu »caä gefc^eiljn. 


>&err 5 I;ei fifineä l^aberä i'anb beadert, 


SEoI^rb nu aU^« c^'eu('a(;r. 


Üeig 6 i)ci nid; [au frcü ' im 5lfd;enf;u^fe, 


„33 büt29 bcr mi^ne .Jtu^ir bc2)anr! 


l<eter SJoffer ufe. 


Sprotif mtUer >§i.i(Ien = l'i()n 
3:at »Jafcn. „SdjaU ecf letenätang 






m<ij iürut;, nidj 3unfer fil;n! 
„So 30 oft nenn'ft bu merf bi^ne a?rul;t. 






a>erfpro()l:ji mecf bu(;fenb Sufl!" 


25 licj. 2G öevj. 27 tcim. 28 fi^on. 29 bic«. 30 ttie. 
31 vi|i. 32 fuptr. 
1 nnftv. 2 Siule. 3 martjte. 4 Älcrf«. 5 fjMt. 6 la^c. 


J^il^r rel't^i fccf 't alle ^al;rc ul)t, 


Un Idjlaug fccf fitjnc ©ruft. 


7 fo fvu^ 


Illitntinrt mn fxmmcx bei ^annoucr. 


2(tiö einer S^rauunj^örcbc uon 


im ta-cl; un bertigfieu ^ (5a).nttel, im fi.ifteien= 


SoOfl >2arfmrtnn.*) 


ben a?erfifel. <Sirod) Voaä etn SJann, be fyne 




Jt[ocf()eit ni(^ ut ben Singern fogen ^abbe. 


(Srret • be ©peeI = Siibe nit^! <Bo, m^nc 


O nee! l)c I)abbe iieelc gube ä'öter gelefcn, un 


leeöcn griuuie, fprecft be lul;fe 2Kann ©iroi^ 


allen Safcn in ber SBelt f(l;tig nabadjt, un 




bat'^ luaä (je benn oot een oolb SIKann »yorren, 
be cccl erfa(;ren ^obbc, bot maatte et benn 




•) !Dicftc ^0*11 tigcnt^ümlii^c ®ei|ili(%t mar ti« jum 
Sa^te 1718 ijitetiott ju i'immtr, tintm 35c.ife iio^t tti ttr 






eiatit J^onnoctr. Sti feinen llJrttiaten tfbitnte ft fid) fcljt 




^aufi<t tec iDiuntact, mal fafl bis junt Vlnfang tti jt^ijcn 


SJJiebiäti« füt mipaffcnb galten ttiuvbe, naSm Jen« 3"< '"- 


3a^tl;untctt8 , namcntlii^ auf (cm Sanbe, n\i)ti Ungeno^n« 


ncn Jlnflcp. 


lii^e« »at. lin Dertjetten, die man ie^t im Jffiunbe tinc« 


1 ittct, fiörtt. 2 im inci unb bttifigflcn. 


1 



Sitmcxii^, @ecmanicni äicUerfiimmen. 



25 



191 



llluntatt oi)n l'tmmcc bei ^annoDct. 



coT , tnt {je fo floof fpvcofeii foiintf. 3a, 
tflU tjrti)' crt et L'fvgätfii, njj t;c iiort) cen Iüt= 
tft 3 ouiige ivaS, ta babbc o(;n fyn iHircv im 
fyne ü)!cber fdjon iraffcr angfiülMt, iin L>t)n 
nitro (Miibfä Ictirt; tnnim fcmii?c beim cni giib 
SJionn ut ötjm ivcrcn. J&öi-c jii ^ U'cll, j!) mö= 
tet jiic 5 Dinner te'r ©Aniilc fcljicffn in; tc .t^miiä 
möte jtj fe to nllcii Oiiibrn tjütfrt; anlidcn, 's 
fiinfl tciUt fe oU ml)ii Säiifbnge nid) ffeoE lucrcn, 
im fo trcrrt fc ecf folfc Jöcngcrä = .Siiiiifr, np 
fd fcljon ctliifc in minier ©ciiicfiif tjctto. 

9Ja, iviit fä'e ~ bc cic mifc Sirnd;? v§c 
fä'e. ß-rrct be ®VfcI = ^'übc iiic^! HCnitmögtbflt 
öör ©»led 'Silbe fl;n, bc mnn iiid; erreit folbe? 
Gt gift maiic[)erlei ©Vffl'^-'ibe in ber aSelt, 
bei mnn airerfl ivoll erren bnrf. Sei't ^ mal, 
trenn j> bn fo in bem Jtroge '•* um ben Z\\d} 
l;eriim fittet, im met ■finnrtgeu im 3i!öi).ielfen 
gnnje leete lange 2)ngf un gnnje Sindjte t;er= 
bord; fpeelet, fuvet im flofet, bat feef be (5rb= 
toben i^iboon mi^gte, bn in-rfpeelef fe benn ö(}r 
®elb, iin öljreu grufn im Zinnern bat S^robt, 
cot iroU bc Jlcie'" barto, im ba geit benn nUeä 
barnniier un barerer, 6et bat fe met ben Dlm= 
gen an ben S?ebbel|laff fomen fiinb. Solfc 
@).'eet = Silbe mag troll Sirnd) iiirtj grmeent 
bebten. 91ee! nee! folfe SMirelä-ilinncr fclbe 
man ja ivoll erren un ba folbe iife 5(inmaiin 
Ijiitfd; *2ld)tnng iip gefen. 2^a taten ivir bic 
Vanbeg'93erovbnimgen gebnitfr imb fie finb an» 
gefc^lagen, unb id; l>il'e fic aud) oft i'on ber 
Äanjet atgelefen; aOer, ii-annel" ii-aniie! iro''^ 
fdjönc U'erb broOer liclenl'3 

6t gift oof ncd) nnbere SpeeI = Siibe, be 
man aiverft ii'oU erren bnrf. QBenn ba Steffen 
'C>artii'ig iin mimeii iKabcrcs ü>elten fsinc ^in= 
ner up ben lUngflanger Ijeriim fvringet iin i>()r 
©Vffl niafet, ivanmi folte man be nidj erren? 
Siönt fe bo(^ irebber inin cÜMen anfangen. 

3Bat mögt et benn nn airer i'ör 'Z^^ctl^ 
Silbe f!in, baton be giibe €iradj fvreeft? (Scf 
ii'iU't in feggen: bat fmi bc Siibc, be ba fo 
^erüm fittet un met ijljren ©tjgcn un gloitgen, 
met Warfen iin (Sittern un SrunU'eitgen eene 
®efellfd;ai.i luftig mnfet. £)[)r ©rootlmber V 
3uta( iHttn,ii im 1. 33. Wofe, 4. 

3a, be Siibe folbe man nu nid^ erren; h-enn 
fe fvcelct, fo foIbc mnn nid) bartunfd;en fa= 



3 «in Ilfin«. 4 Jort i^r. 5 «iiH. C anhalten. 7 fagt«. 
8 fcfjct. 9 ©c^tntt. 10 J!u(it. 11 o we^, ad). 12 Kit. 
13 flc^alten. 14 gt^tiptn. 



fein,'-'' fonbern liiibft^ tofjijren, un nidj met 
eennniier fo liibe vralen,*'' nfj otlicfe gla(jm= 
fd;iiuteii'' fo vleget. 

SJu, fo bcnfet benn ^üle lU' ber ^odHiib 
oof (nil'fd; barnii, ii-nt jii be ole, leeoe Sirnd; 
feggt, im erret bc €peel = l'übe nid)! SCeet jtj 
nod; U'oll, ii>o et \\p .ßnfper 'i'.ilmnnn? ümer 
JpodjKjb I?er giiif? O rrniine! u-anne! trat 
trag ba oör een :TDiiaiibl ba ^nbben fe ben 
(£l.'eel = Silben ben ScbbeU'ogcn met Talg infdnnä= 
ret, bat TrunUicitgenloff Ijabren fe öt'nen met 
een Sd; — tt toilop^ct, bat fe uic^ mel'r fveelen 
fciinben. *.3lirerfl bat gaff ceu greeten rör 
ufen '^Immann! benn fe fdjiögen fref cenanncr bt 
Slb]>vc griilid entire», bnt bat 9?loob biffe nm= 
In'r fleot im ba mefnen fe benn tn^ver in bc 
a'iiffe'" Mnft'ii. 'S^i\ iieniet jn lui f;iit'fdj l'ijr in 
Qld;t un erret bc S^.tcel^Vübc nid;! 



(£rt<f iiiaim , 

gel)nltcn bei Ü'eerbigung beä .Jlüflcrä 

unb SdnilmeifierS ju Simniev, ü)!i = 

diel äSidMuann. 

©ar fünbertare im merfirürbige SL^oorbc fimb 

et, niliiie Qlnbä^ttige ! irelfe tri) l'l; ben crftcn 

iinber ben reer groten *4.>rcvfieten, eef meine 

ben Ijcil. it.>roVif)eten Cfainä, ui'getefnet fiiinet, 

irenn I'c feet nlfo rernel'men lett: (yi fpric^t 

eine Stimme: *|irebigel Unb er furnc^: SBaS 

foU id^ Vfcbigen? >J(Ueö gleifc^ ijl ^eii. Tü^t 

äDoorre flal't tefdireuen im reertigilen Cavittel, 

barfiiU'fl im föaten in-rS. 

aV'.'ne QlnbndJtige ! («et tritt ni!> nid) trietlöf' 
fig inlnten to iinnerfcfcn, un ut büijen ©oor» 
ben to Oetriefen tradjten, bat et fdion lo Pfaiaä 
5'!)beii im ©ebruf trefen, feiig rerflorüenen 
Sl>crfoneit eenc d)riftliefe Siefen = 'iirebigt , ober 
irenigilrnd cene Staiibrebe to I'olen, ' un bnt 
bat reetlidit fdion bamatö ben leiren '4->rov(iften, 
Qlä fcu pars salarii met angercefnet trorren, 
bo jl) 2 ntinbem fadit benfen fimt, bat cd tan 
ufen fei. Sc^aulmecf!er ror büfjc SlleiiJi« ' nicfä 
nemen trerc, fonbern ecf triU man * fau teel 
feggen, aQc * cd am torigen ßrljbag, ba etf 



15 fffcivaftn. 16 Inut fptcdjcn, fd;rci«ii. 17 tavtloft, »er- 
laute QJIiuItr, Wi'SmauUv. IH in lit atmtnl)u(^ft. 

•) Sitl't Sciitfnpttti^t tutftt ivc^l ju ttn fontct(ar|)(n 
Scit^fnurttiiiten flt^crtn, (it jt .it^alicn ivctKn finb. 

1 (allen. 2 i^r. 3 'Slu^e. 4 nur. 5 at«. 



jBuntatt von fimmtt bei ^annoo«. 



195 



nod} am J'ifrtje fatt, im ftcii ml)u t'coKlKn 
(Stoiffifd? nift flröiic 'Jlri-fcu ß to fiote briittt 
^abbf, im rcn «sdilüftfitcn ■.(liinniKl=-'5lciiiaiMt 
tariip ffttcii ii'iiKo, itiinic \m\i\H( 'rodjtcf 'ilim= 
tricnffii tL\vli>l.'fii fiim , im iit biiKon -tjiilfc xt\\i : 
l'iUm, rc Srtiiiiilmci'ilcr iStcttl {\( (nit-bf u-oll 
tfnu'cn ' müßt, t'ft tut cd tc aifaMtüb ijci'A'le' 
teil f-iittf , aivcrfl be ^tiniKr ','fvPii(n tat fau 
nid). -Jljjc iii'.tnc JTcdjtcr, ff.ji^e cd, mü bat 
taiirciv, ** fo bürljtc iii!; bat eteii fnu fod tc 
fim, ag ii'cmi bafleit: (S3 fprictit eine ©tinuiie: 
^rcbüjc! Unb cv fpra(i^; 5Saö feil id) Vicbi= 
gen ? ^'lllfä g-Itifd; i]! .gm. üllaiul) irifi^iuifidjte 
.$?iimvau mögte ^itv ffühSf"-' 2Bat vi'fbiüt ufc 
ißajler? 3-3 aUfd glcifdj Jg>fii? fo luct ct>f ja 
ii'ell aUcS J§cu gtcift^ ivcfni, ^ m'.j büdttf alvcrjl, 
l)( li'uU cene tvufe i)!äfe iiiafcii, li'fim man eni 
up bc Jiöfle"^ anflatt glrifi^ ^ifu tcrffttf. 3a, 
bat fjiibbe fcf oot Ovfafc, bu grai'c<i ©cftU! 
«Setlfi bu binnen Scfffn^-öirten ccf woU, box 
ceitfn ^fu = Offfn anfeilen? bat!) füfl ''^ bu dt», 
H'o uncntOf(;rli(fe Sübc Sft^vcv nn *4>rcbiiicr 
fünb, um bc aBccrbc ved^t uttolcggcn. *}llIeS 
Stfifd) i(l •0«u, itnU fau t?ccl foggcn: ^lllc 
3JJfnfd}cn finb irie -^ni, finb fo vergänglich ii'ie 
•§fu, ober ap be djri|l(icfe Äatfc'3 finget: QlUe 
ÜRcnfdjfii muffen fierüen, *2llteä muß sergrfin 
tt'ic >§eu. *2lltc a}iinfd)en, fccneu utgenof;nien, 
ali ^enoc^ nn Gliaä, aa-eiii een ober ta-el} 
<£d!iuaalfen'-' maaft feenen «Scnimer. 3a, 
trenn fecf bc 5^obt met ©cUc'ä aniUe affo^cn 
taten, fo bäbc inanfi^ <Sd)aa6 = .§al3 "^ fl)nen 
•garten nod; u-cU eenen (£tc§, un teile"' een 
bufenb Salcrfcn af, un trenn et cof (utor 
SBillemannebrittel irefen mußten, aiverftbciTobt 
Iftt fecf be -öännc nici f(i;mären, t^e maaft et 
ap ufe Sdjaulmcfiler, bc X'U.^lc to feggen: ä'Jat 
Sl'aber, trat grünb? 3unge, trccf >» bc ^ören'^ 
af! 2e 5)obt lett fecf od! borc^ 'Solbaten, borc^ 
^eUefcarbcn un Stinten nic^ affd)retten, nee, 
fonne olc''" Jjoorc to ^c nic^. 

llp ben Sdiloffe to •§annotver iä immer 
cene ftarfe QBaci^e, aiverjl fe ^ett öf'ii bod> nid; 
af^oten funt, bat ^e nid) in bc fiirfilicfen ®e= 
macfer ^enin brungen, un ni(^ alleen alte fürfl= 
liefen Äinncr un ©cmo^tinneu, fonbern oot ben 



6 Gttfen. "roatteit. 8 juvitf. 9 fein. lO^oifcjfit. II flrcttt. 
12 fic^ft. 13 Jlird;«. 14 ©rt;reoH'tR. 15 ®cl». 16 ^abfii^lin«, 
filjigcc 3R(itfii;. 17 {A^Uc. lä jitl). 19 ^ofcn. '.20 fol4)( 
alte. 



JanbeStierren fülLn-ft^i ofenvättiget bett. Up 
büiieii (£diIoffe ivotme, aft cd nod) eeii Sdjöler 
wai, be 'g'fvjcg ©eorg ©iHnlm. 'ifmer tro i8 
t;e tieiren? mortims est. ^Ifjc büjie na fiineä 
iHbeflen aSrobetä Tobe bat Sürflenbo(;in äelte 
antrat, fo lrocfe'^2 ft,,, g?vober Sot'ann 5vieb= 
rieft llp bat ^annöiverfd^c Sd'lop, airer iro iä 
^c tlciren ? mortiiiis est. 5:üf;c iiniUe bat 3ell= 
fd;e Sürj^enbotjin oof teirer tiebben, U'iet et een 
Oetfd)fen niet'r inbrägt, ff troefen oof fcfton 
gegen eenanner to getbc, bat er 23 talle^i fauen 
iMinncfotenfriog ut entfla^en irare, aiuetfi gobc 
l'iibe tegten frcf in't aiiibbel, bat allcJ (lieten 
Ferren! ivie fiatt it;r bocft baö Gitte fo lieO? 
feggt SDatib im onbern '4>fiJl'ii) iJfrgetfii nn 
bergcren tvere. Un bat i3 oof am teflen. 
Sriebe ernähret, llnfricbe iierjetjrct. 3)üjjc 3o= 
t'ann griebri^ ira« een traaf 3}iann, alrerfl 
bat gefuK m»; nid;, bat I)e fatf;oIifd) n.'aä, bo 
f regen be $ater8 be <£cftloO = Äarf in, im teifen 
ba be Wit\i(, bat geef een groot llpfetjen in 
^aiinotoer, cd ging fütbefl mannigniat f'en, 
a§ cd nod) fann jung Sgengct ivas, bciiß nt 
9}eufd)ierigteit, beilä oof bc fi^öne 2}Jufiii antc= 
l;oren. 3a, bat fann ccf feggen, a§ ecf fe tom 
er(ionmat t;ijre, fo backte ecf nidj anncvi^, a\i 
bat ed im ^immel iverc, fo funnen be S81ocb= 
<£d;ctmeu guiiiteteireu.^ä QU ^'crctä ban bör= 
tig, teertig Satren fungen enien Xiecant fau 
Ijocft, fall tic^, a§ bc 6ef5e JDeern,^'' bat maaft 
aii'crfl, bat fe fapunet ireren, bergleidjen Seute 
fie in it)rer Spradie Gafiraten ()ei^fn. Set;t 
finmati trat tadjt bort be tf!)ben groten 2)ee= 
renä nitt eenanner? recUidjt baiöi'cr, bat ed 
ijoiu fapunen fegge? Cd lijse,^'' j^ loeet oof 
fdjon, ti'O 93avtt;clb fflhiil ftatct,'-» nn jucf'^'» 
trcrc irclt niet fauen >Rfrft ni(6 gebeenei, un 
trenn T;f not^ fau fdjöne <2tüdd;cn fiinge. <£nu 
eenen armen (Stftetm i3 irott nid; (adjfiaftig to 
SKobe. 30 «IBie ein l^erfdinittcner feufjet üeS; 
einer Sungfraucn, fagt bcr ireife €alenio. 6rf 
ftote et ccf i'cr lliired;t, bat fe be Sliinfcften fau 
terftiiminclt , of et glief iratir iä, bat fe ganj 
rorbrcfflicf finget-, bc^ bat gefuU niecf oof nicft, 
bat fe be SBoorbe fau bulle utfprofeu, tom 



21 fctl'ft. 22 joii. 23 ta. 24 Dalb. 25 l)i!(\) iine gttiiii. 
llcU fingtn, ttiUtin. 26 aJJaKfjtii, ©itnc. 27 ii^ fllaiibc. 
28 $ol<t. 29 cui^. 30 ju Wmi)c 



fl96 



^iinliiKt von jCimmtc bei ^annoocr. 



©rnnpcl, ircnn or^i pimt: Cecidenint, fo 
fimgeii fe Tschfisciiidcrune, !Dat iä ja cn bum- 
mcii €nacf,3'i »..fiter Ximl fall bat rabcn, 
\vat bat t)etcn fiiU? äücren fc bl; ufeit fcl. <S(^aul= 
mccjlcr in bc ©cliaiite gatjn, be imiU fe amurS 
boofjlaLicre» If()rot l)tbUn. dla .öcrjeg 3ot)ann 
grifbridj tarn ftjn Srobcr (Srnfl 'Jliigiifl naci-^3 
J&annoiucr. Qlircv ti'O iö l;c blca-cn? mortmis est. 
Diipe .§crr iua3 aircrjl Sutl)crifd)cr Sflcligion, 
im a3ifci)üf to Ojjnabrüggc, 1)0 I)abbc oo! ecne 
gvu nacl) bcr (5ima()mmg 3>aiili: 6iu ©ifdjof 
fall ft;u fl)ncS ogcncn aBcibcß 9}Jaiin. — £a lui 
be 3:ebt be güvficii , Jldfev uii .Röiiigc nic^ cen= 
mal bcrfcl)iMict, ii-at iä et btnn to tenvimnein, 
bat l;e fctf an iifcn Scljaulmcejlcv oü! tcrgrä^ 
von t;ott, of ()o glicf ct)ov een lau! l'äiuon ber= 
bcinc al3 mand; gürjl un Jlönig, bo nut fi)nc 
Unberba^non umgoit, al8 of fc J&unbe iuoron. 
llfe fot. (gc^aulniccilei- waü ceu fet;r tiü^lid) 
a)!ann in ganjon 2)üV).ic. (Jt fünb jtuar oo! 
anbove .^irtcn, olfo t;at man Äau = .§ivtcn, 
SdjaV» 'Ritten, ®cl)irionc = >§ivton, man I;at oof 
®öfe=.§irten,34 aiucrfl jl} börf ni^ meinen, ccn 
>&irte iä fen>&ivte, a\i günne^s Wtann fabc: C?on 
6l) iä oon (S\), \m nam bat groto Gl) t'or ffcf. 9}ee 
tonualjr, fau gvcot bc llnborfdjcib ict inibor 
®cl;naVf, Sdjanono, Dffen nn 9}iinfc(jon, fo groot 
iö bc oof nnbev @oclon= •glitten nn anbove ^iv« 
ton. 6on folfer ©oolon=>&ivtc ivaä bcnn oc! nfe 
fd. Sli'itbrpbcr. Xe gnbc feligc a)iann l;abbc bc 
Jungen, ecf Ijotbc bc olcn Seelen nnber mi}nev 
Uvfitl;t, be ii'fitc t'c üämmev, ecf bc Sdjaape, 
Ja, <£cl)aave güngcnod) woU an, iuenn man niclj 
fan bfolc ä'öcfo nn Bögen barunnev iveren. 

llfe fei. Sfl;aiilmce|lov em^funb cot fyn £eil, 
man tveit U'cU, uuit bat iä , Sngcnb l;at feine !iu= 
flcnb, fliorrp l)e »oaß braaf l;inbcvan, li'onn fe 
mautii'illig u'oven , ober ötjrc Vcelionen nid) leistet 
^afcbon. .gie ging aiufvff nitb met fc um, a§ en 
äJöbbol ober 'Jyrann, be fe fdiinnen nn lullen-"! 
louU, ober fc alle ijber eonen Äamm fdioro. ^Jla- 
bem eener fünnigc, nabcm »uorr l)c flraft. Gvfi 
freog bc Dbrfiegen, l)crna Jgianbfd)mebc ober 
.Rnio^ifenS, bann fveeg l)c cenen Icbevnen ^Irömill 
(ba tog be cm ganj flvani in be >&ijd)tc, bat bat 
.^inbevfaflol ganj vrall loorb) met bcn Stocf tör 



31 ta. 32 (Scfi^nj.'i^. 33 na*. 34 (Sanfe-^ivten. 35 Ic 
nci:. 36 bic ^Oout abliefen. 



bc Stören, un loonn [)( et gar to groff maatt babbe, 

bann fveeg t)e eonen redeten mot bo Glaube s? uör 

ben bioton Steevt, und; bcr C?vmabnung bc8 a'oi= 

fen .(tönigä Salomo: ©er fein .Rinb lieb l)at, 

bcr b'ilt eS unter bor SHutfKn. 3>c 0laubcn ^abbe 

l)c tovtjcr in't ISator logt, bat fe bebev bär= 

trocfon,3^ unbc Strafe iä oof am bcflen, ba bc= 

t)clet bc Snngenä ^'oilc Jinorfon bi). .^5e b'ii'tc 

cenen befonbern .§anbgviff babt) , locnn be i^ijvc 

Ijcvunbcr umc, fo fveeg be ben 3nngen tU'ifd)cn 

bf 2?ecne, fdjiaug V.ni vodjto Sinn oi'or cm l)(v, 

mot bc linfc Jj^anb l;oil l)o cm rat cyonirfo nobror, 

ba Ijabbe ()e ijbn in fyner ©oiralt, bat be focn 

®)>alfä39 mafcn funne, trenn \)i met bc rcdjtc 

.^anb fjauc. STat bebbe erf nod) oan em loljrt 

un bl; m'.}ne .Rinner oof fo maatt, bonn ariiiici 

in sna arle crcdeniliiin est. aijannigmal mofi- 

tcn fc fccf oof ivoll met be bioton Änoic wp 

Äivfc^onflcone fetten, «n bat l;alv bl; ctliden 

nut}r alo Sd)läge, na be fliogul '^.''udi: *4.'vü' 

fet allfo, imb baß ®nte boi;altot. .§c beiH" 

otoevil nid) alleon orov gubc .'iudjt by fl)ne 

J!ämmev, fonbcrn l)e tueibc fc oof fo, bat fc 

iuat loI)rcn. 33eelc ünner Jud Jungen i^engolö 

ttovvfu't fau n'ict nid) bvödu bebben, bat fo et 

mannigmal ivoitet,'" ivonn ecf oen i-evö ober 

(iapitul nnvcdjt anfi.il)i'f. "-'f»" f'" '"'"b f'^i'f" 

floofcn Scbaulmoctler l)att l;abbon, be U'aä bi' 

bolfafi un be Uni|1 et gclief, of een a?oof im 

niccn ober olon ioilamcntc flnnb, nn n'onn 

eenev bl) cm nirfä lot)vo, fo lag tc Scbulb nid) 

an em. -öc ivaä oof nid) eon Sd)aulineoffev 

na bc gomeeuc ^Jlvt, nee, cn \>aav Wi\)Un ivic= 

bor^' tan be ©tabt ^abbc b« to'r SHotb eonen 

5l>a|1üi afgoL'on fönnon, »renn bc man U'ovc up 

UnOfvfioiton liefen; bc anbovn *4-'fftigev ut bcv 

Dlaberfd^aVi I)eft" \e(t oft oiicr em lounnett, 

ircun fc em rebcn I'ijvon, un to ml) feggot: 

.&evr Gonfvator! (fo nennen toi) i'vebigcvä m\ä 

nnbcvoonannev) U'O beit l)C ben floofon Sd)anl'= 

moeifor bevfvogcn? fänncöäflc vifflot bcn *4>afl» 

or occi to bonn^-* to mafcn, oiuevfl bat bäbe 

l)c nid), bc feligc «Kann, I)e gaff ml) allticb 

ml}nen DJef^cft, alä fynen Oborljauvt, nai) 

bcr dvma^nunß SpauU: (äl)rc, beut ©l)U qc= 



37 SRul^e. 38 tefT« tutdjjpgtn, buti^branacn. 39 Säcm, 
^cfti(|(<I .5etumart(itcii mit .fiäiittii ober gü^cn. 40 1)Mt- 
41 »iffcn. 42 tccittr. 43 ^abin. 44 ^u t^un. 



/nunliatt oon fimmtt bei ßannovn. 



197 



fcül;m. ^i) unä brccp''^ tat Spricfirccrb in: 
OIc Vcirc nijict nid?; brnn ti \)(ibt cm fd;en 
fnmt, nf! ccf ticd) \\\> bc toflc <gcl)aulc to S^cm= 
noivrrgini-j,bau'a5brtniiiIei3i]ccti>r,^crr*'- 3)(iinb 
ennfjrcv^ihi'J. SDJmi a3abct Ijabbc ccnrn 9?rfff 
nn oni )"d;rcii-cn, bat ^^e ml; bc^ to ccnem 
hospiiio !.icrl)cl).'fn mögte, un ccnen Orai'cn fft= 
tcn *l!iibfr(?n(!n batl; gffc^irft. 519 frf in f!)u 
•§uiio fiini, bra).i ccf ba ut» bc Irclc crncn mct 
bf «Paintcl iin, be frcg nitj, ii'Ot frf >iniU im 
fäbf, bnt I;c vicc-ciisins U'tre. 3l) ntijtct nii^ 
meinen, bat bat mi ^M nicfen iä, ivicl türf= 
fcl)c a3c()nfn un a^icf = 2?e^ncn fcncrlfS) iS. Xüjic 
nulbe m!i bcnn an tii bcn Keciore, nß I;c bc 
Tö(;rc ufmanftc, fiibe ^'f to m!;, Accede, sub- 
Jcciiirn. 6if fing an to tcfcen, aä ecn (5^vfn= 
loof un badjtc: <2mdt bc vice-cnsios f(^on 
Jaticn nift bl;, fu UTib bc*Hoftcr ivcll gov nift 
©vififirt) angcflegcn famcn; aa-rrft ©Ott gaff 
ßinabe, bot ecf in bcm examine ivoK fccfJunb 
un in ni!)ncn cxcrciiii> bofcn bitl) ober teer 
vi(ia graminaiic;ilin nie^ n-eren, \voru\> {}( nU) 
tcverfl in £fcnnba fette, ba bc guhectcr un 
Cicnrectoi- ccnt um't anbevc informeircn, l;c 6c= 
banftc fetf ocf ganj frünblicf rcr bcn *4>ubev= 
Ijilljn, nniii gr.iliariim aclio est ad plns dao- 
rtum inviialio. Qd freeg ccf gclief (cn liospi- 
tiiiin up bc Sagcniü(;[e, un bc liospps waä ccn 
rcdjt gub aiiann, airerjl bat 9i>ief büdjte bcn 
Tiiwl nicfiS, et ii-aä cen rertit .giiibc ireerbel tom 
Satan un f^nbbc bcn .gtaut-"» un bc ilören,'*'' 
ajj ja Iciber bc inei|len l;et['en tt) biificn If(5ten 
Dfi-bcrttni 5i)bcn, gegen bcn auäbrücflidjen ©c» 
f<l)I, bcr i^ncn Of« rcv 6c).niIation i'orgelefen 
»Dirb: UnD er fcU bein J&crr ffl;n. a'.'ijnc gruc 
U'ull bat in Qlnfaiigc cof fc ntafen; n'cnn bat 
ni(^ alles na ö^rem Jtovp gfmgc, fo Vanc''» fc 
ml; be Öftren fau tuU; fe tcrfcUc^'J ml; bc 
leite ©ottfägaOc, ober leit fc antrennen; H'cnn 
f(f öljr nrat tcfoblcn l;abtc, fo bubc fe grabe 
bat ®cgcnbei[ un n-uU mii {;erna tcrcben, cd 
Iivibbc et fültfl fo (letben truUt; fuU fc ml; bcn 
Ärngcn ummntcn, fo bunb ff immer faucn ^jnor 
S'Jacfen«-f)aarc met f;cnin, bat et ml;, ivcnn cif 
in bc SBeivegung fam, groot Jlnciven tcrurfafc; 
fä fa^5" bat fau cenc aBie[e mct ©cbulb an. 



45 traf. 46 ^ut. 47 ^ofen. 48 Hoffte , UÜU. 49 »et- 
fjlltc. 50 fa^. 



a§ et fcef an.'crfl ni(^ ännern liniU, ba bat^t cef : 
fadjtc ii'at! 5Wanneä ^anb Ijört taten,''' un 
trntte mlin 3(Jee^t, ap et feef f;5ret nn getcuft= 
ret. 5ßannc,52 irat hinnc fe gube S.Boorbe 
geteu! €ieb ber 3l;b iS fe feljmiebig irefcn, 
bat ccf fc iroU ^obbe um cn Singer icinnen 
fönncn, un tinit fe m^ nn bcn £)geu anfeftcn 
fann, bat bcit fe. i£o talle etf bcä SDJcrgenä 
uvfial;, fo i» mi;n iraim 33ecr Varat; fe fragt: 
SBabcr, a-at null jl; äten? Sali eef cot a-at 
ut ber Stabt tringen laten? un bat ^art lae^t 
c(;r im i^ictc, U'cnn fc füftt, bat et ml; fc^mecft, 
ja, tiirbüüen funn ccf ncdj a-cU mhnen iDJann 
jln(;n, ufe ©uV'crnrcnt un Qlmmann l;eOtt fecf 
niannigmal ctcr ml; anninert, luenn ivS; tl; 
33irttationen tofamen tämcn, un to ml; feggt: 
©Ott gctc eä il;m jn gute, ^crr (Saefmann, 
a'if fann er cffen! aa-erfl tl; fctfen ©efagen 
beit man bcnn cof aoU ccn tctfcl;fen mo^)r, nlä 
a'cnn man allecne iä; bat fummt nid; alle 
ITage. Qd baue, 53 »uat 5JJauIu3 fcggt: SBartet 
bcä i'citeS, bo(^ alfc, bafj er nidjt gdt iterbc. 
[tiec, bat fall ml; feener nafeggen, a'ot ctlicfc 
tan ml;ncn geiflL «Sröbern in 6f;riflc (fuU eef 
iroll fcggen, nioerfl in bat fünb et <2t^elmc in 
Solio) nafcggt a-avb, bat ccn cftrtitf .giuuL.mann 
fi;nc gru nid; atlcen tcr fcef te(;olen fann. 
Slein, id; tin meinem licten Sl^eitc getreu, fo 
a-ic fie mir getreu ijt, eS ifl unter unS ein 
>5erj unb eine Seele. Slßenn id) be3_ (£cnu= 
atenb« aiiä bem licten a?ei(^t(lul;t ju .giaufe 
fomnie unb mübe tin tcn bem tielen Oleben, 
fo laffe id; mir ein 5uf;tab jnred;te mad;eu 
ton JJamilIen = a3Inmen nn QSeitenSi ^Jci;en, 
bann eef tote bc SJenlidjfdt. SDenn id; nun 
baä 5-nfjtab getraudjt (;ate, fc leitet meine 
liftc etefrau nid;t, bafs eine 3}iagb mir bie 
Siific attroefnet. aSat! feggt fe, füll cd bat 
leiben, bat cenc breefliefe 3)eern met Citren gra= 
tcn a?ucr = 5üflen mlineä «KanneS tloten J^^ief 
fereure, ba f;e een ITiener beö -Igcxxn iä? Sn» 
mit ftrirft fe bat ^gemtb tan bc 5lrme, fettet 
fecf UV be ^neie, un breugt^s nil; be ScntcSi! 
af, fc mot et fef;r :^nlle {;etDcn,57 a'cnn fe et 
fcnen tan ü^ircn licfliefenss löe^tern öterlatcn 
fall. Unb baS t;at aut^ bie 'iixt md)t mit benen. 



51 cttn. 52 ac6. 53 ii^ tjut. 54 aBeijtn. 55 licrfiut. 
56 Saft. 57 ttingtnbe Sltbcitcn ^alitn. 5Ö IciUilicn. 



19S 



/ItuntiaTt von fimmec bti ^onnDDct. 



fic iriffcii fic^ nidjt fo gut i'crjufcJjfii nn 90= 
miffm (StfKon, tami f(f Hn mct bc c<lraifn= 
Oijcn fcljv gfVlflsit. !tc Xctrcnä füiib fünft gab, 
fe feilt gut fviniun iin flirfni, ©cfnboiuä im 
©ftmrcncö mnfcii, im full et pof (tn( S~ii!.'ni= 
pbor ffiio Qliitfn = *4>nfif!i''''' ivffcii, iiifciibfrl;cit 
fiimi ml)iK 5(iiiictriciifcii ffiicn Änr^.'cii mct in 
Vcdüfdion 9?riit;c terrdit iimfcn tvo^ bftii tfflen 
.tocl) to >§aiiiielvcr, nivcvfl iie* gar to iin!:or= 
fir^tig im hittorl'aft'''» füiiP fc. iliiUUicf; I?iibfcc 
iiiii bc cifcl'c''' <2cgc'''' ccn ®ln8 ut nilitif 5PriIl 
ciitii'f!} mnnft, ba cd crft in bcn 3n()viii(irft in 
^iinncii'cr8 9)iargcn=®vofr(jfn i^bt gcucn fjnbbc, 
li'icl m\} be syrilt fiiii !:evbrcff(icf tefäbe, bat 
®cficl)t fnngt mcff jcgniibcr fcl)v nn to brccgcn, 
bat cd bat anncv 'vaax Ogcn nid) mcljr cnt= 
tct}rcn fann, un ircmi cd bc 93rill mct ccncn 
®(afe u\) bc 9Infc fette, bat Ictt oct man fait 
bulle. 

3a, un ii'cnn fe SDJäniicr fricgt, be mögt 
{ijm^ä bat wä) afgciiiiitinen, ivat nidj bögt, 
cd tctt'C baljn, ivat an med ii , nnb meine 
liek ^anäcljre aiicl,', ireldjcä gar eine anberc 
ßrau ill, aU meine el;eiiuilige hospiia in -^aii^ 
noiuer. 3n büßem >&iifc ircrr cd befannt mct 
nfcu fcl. Sdjaulmeefler, bc bamalö man cen 
(5urrent- Sd;i,ilcr u-a(j. 'ilu'crft \i\\i lüd) ufe 
fei. •g»ert Sutljeniä cet eeii Ourrcnt^Sdiöier? 
dd bcrliolp cm Ineu C5anter, bat l;c mct in 
bat <£d)iJfct»(Sf)or fam, ba ^c nic()r ®clb i'cr^ 
bcinbf, nn cof be Slinfid etivaS lehe. SBat I;c 
tör Cpicraturcn mafen fnniie, bai-ou fünb jl; 
alte Üngcu.''^ 5ly (ä na Ihuierfieiten tog, ba 
fatt {}( in lertia, ba tjc t>cE cn tämlid''^ Siin= 
boment im l'aticn legt Ijntt, U'Oton \u(^^ St'm= 
ner bcn »Jhigcn f).iCMrct t;eft. I)at (lettc cd 
i\.)d fi'' oft t!) fl)nen VäL'cn ncd) feggt : llßiet un 
fcrict i'3 fauen Sc^aulmceflcr uVVni Vaniie nid; 
np 5lJid)cl 9Bid;manM. Slücnn l)c bc Sl.ir<big in 
be ^'iirfc Ijerlaf, fe imifle ^e to rcd)tcr !J!}b 
ft)nc Stimme to crIjcOcn, alö eene *4>ofaune, 
un to redjtcr 3!jb leit'-s ^c fe lucbbcr fallen. 
SWet bcr Collectc ()ett I)e fl;n 2'agc feenen *4.'n= 
bei maaft, a^ anbcräii'O oft gefdjie^t. 9JJcd 
ti'Brb niclic^ ncdj bcrtcUt, bat to 3fen^agen im 



59 Cnttn-ijjalittc. üO uiiqffcfelifftn , imstfi^itft, linfirt. 
61 unaitiiic flatfliät. 62 Sau. 63 i^iitn. 61 3tiia"i. 65 
licmUi^c«. 66 cuic. 67 cui^. 68 l\ci. 



l'ünchirgifc^en, wo bat abclidjc 3»ngffrn^>ß(ofter 
iS, nm crften UL'lmad'täbagc, ba tire!} 'i'rebigten 
^olen ivart,<'3 be *4>'iflor up bcn Bettel, iro ('C 
be ©efängc upfdjriBt, beS Slamibbagö fettet: 
Tic Collecte tleitet, li'ie fic biefeii iötorgen gc= 
irefeii ift. 9Bat gefdned)t? 'Jlfs be ^»rebiger uor 
bcn 'Jlltar tritt im finget: f^jn ,tlinb ift uiiä gc= 
torcn. -Jllleluial <So antlrortct be bumme !r'ü= 
ijcl: JDie (Sollcctc Keibct, tine fic biefen SDiorgcn 
geii'cfen ifl. %}ll!eluia! 3[Pat mein j!>? ii-enn Ijicr 
bf Sdjaulmecflei: fauen buninicn <£treid) niafc, 
cd lijüc,'" \\) leivcu'i sianie pede na J^iannc= 
iver un tcrflngen bcn ^niflor mct fammt bcn 
Sd)aulineefter 'oor bcm Consi.siorio. 3a, fo 
gefit'ö, Uiibanf \\i ber 9.l>di Vc(in. Tat fäbe 
oof be Supcrnbent, ap cd (;ier h\) j!)d infeu» 
ret''i ii'orrc: Pfclä *Jlr6eit nn 3iffdKn= Butter 
U'orren j!) med li'cU getoen. (5d fann nud ^irar 
ct'cn fau groüt nid) tefdjli'eren, bat jt) med ii'flt 
cnttogcu ('cft, au'crft bat lueet jl; bcd) oof ivoll, 
bat be 5parrc fau inbiägglid nid; ii, ajj fc 
utropen irarb,'^ infonbcrl;cit, luenu man ein 
Jgiäuff^en liekr Jlinber I;at, ivie id; ^aOe. SBcele 
«Sdni'ifnc maaft bcn Tranf bünnc. Äarfleii'i 
2)ad|lein t)abbc et jlrar gub im Simie, I;c 
(labbc et med gern af biäputccrt, bat (d niäj 
fau Lieel €d;iricnc in be 9)?afl fdjidcn fiinue, 
a(j cd ii'uUe, aircrfl iro'5 ging et cm? 31?aö 
^e nid; in cencr Stunbc IcOenbig un bebt? tvo 
Ik gcfaf)rcu iä, bat mag ^e iveitcn, cd irill em 
nic^ rid)ten, aii-evfl bat iraä bod) merfiriirbig, 
bat cd ftcn msptc franf trefen,"'' un cm alfo 
feenc i'iefen-Olebc funiie Iiolcu U'cren, afi fünft 
m'iefe Uli iDfanier iü , tcmal t'.i fauen ii^riiuipal» 
sönrcn, a§ ^c irnS, ba ging et cm, ali bcn 
Ä'önig Soadim: ü)(an luirb ifim nid;t f lagen: 
'2ld) 4'rubcr, ad) <Sd)irefler! Slian u<irb i()m 
nid)t f lagen: 5ld) ^^errl 'ild] Pblcrl Cr feil n-ie 
ein C?fel begraben iverbcn. Pd leit cm mal to 
mi)rovcn, afj ()c be SPu|en'7 «nfung un fdjlaug 
cm be *43ibel «v, ba ba flunb: Tu foUt bcm 
O^fen, ber ba brife^et, nidjt baä Waul ter= 
binbcn. >§e Unille ml) ba jivar iieel Snieenbung 
mafen, aU'crfi cd fäbc cm büdjtig !?efd)eib na^ 
bcr (Srmatjnung (Salcmcnä : *}lnttrortf bem 3lar= 
ren, bajj er fid) nic^t tveife bimfe. 3J?ct iifcn 



69 gt^alttn mirbtn. 70 glaube. 71 v^r liefet. 72 cinac» 
fii^tt. 73 ttirl». 74 ß^tiflion. 75 wie. 76 fein. 77 SPcffen. 



^untiact utrn ITimtiKc bei ^annoDcr. 



199 



fcl. Sc^iaulmccflft I;iibbc t)c et nod) fi^Iinimer 
L'ör. 6t iö tnn uiitcntlicljcu !ll}bcu in Simnicr 
©ctnif ii'cfcn, biU br innren nid) allfcn bcm 
Sljaftcv, foiitfvii ccf bcni Sdiniilnucftor fcnc 
gfiviffc 3iil'S 6i}ft un rcnc tmye grcete ^l>cft'3 
alle 3n(;i" gf^ft, ba uniUc büfic Äiirflfn ^<ni= 
(lein tf^nuvtfn, tcm 8(l)aiilmfc|1ci- tat to gf= 
l'oii, ii'crc ferne ©cl.nili'igtcit, [entern ccnc Öut» 
Ijfit, un tjc mü|K fe nllc Cuilir cllicfc 3Bccffn 
iiort'cr bariini iinfvvrrffn. Jpc fraug nucE um 
SHiit^, cif fatc, Ijc fülle bat nicl) baue», bat 
(Sonfiltcriiini li'ücre em fdjoii tiiflatin. 3Bat 
gefdnui)? JTavften S^aifftein mnaffc bat ganje 
Tox\> raeyeltöppfcl), un ajje bo Sdjanlnieefler 
fyne(it;er oft)aIen uniUe, ba l'abbc'r eenc lUjIe^" 
fälen, I;c nicfite gelief een mcmoiiiii nn't (5on= 
fiitorium cvcrgeten, au'fifl be 5Buren ftacfen fcrf 
^inner'n *,'lmniann, biijjc >vaä mecf bamalä 
oct eben upfettig, bat bc Snfc h\> bc lange 
San! fam. 

6(f tfrgät et nii)n iTage iiiei, et Waä uj^Ven 
Sonnbag Üätare beö 5lbenbg, of) etf «U}nc le^tc 
%^itf( !JcOacf fd)niöfte, un mi}nen Stummel 
nun eten ireglegen unb mit meiner lieüen •Sauä" 
c^rc ju a?ette gil;en wcüit , bn iverr een ®e= 
fd;nd;tsi imJjufe, bc Sdniulmeeftfr unJ\aiPcn 
3^arf|1ein aniUen eenanner im .^lege umhingen. 
Qtt fdjmeet geliet mljneu ^tiefier^aUccf cter, 
bamit fe met;r DJefvect uor merf babben un ging fo 
ajj ecf wai, im a?rocfibccf '"'^ met bc üiiii^c un 
u)3 Süffeln ^'^ naen Jlrcge, Imbbc nirerft eenen 
bai'Du unbcnregenä in Srerfc ftefen laten, iricl 
et ftavf geregnet l;abbc. *Jl9f f* baffen fam, 
Ijabben fc eenanner nod) in paaren nn uören 
fau tergrelliS* uv eenanner, bat fe mecf nid; 
geftafr ivorrcn, un t;abbcn fod cct bc Ogen 
fau bid filjlagen, bat fc nic^ l'erunbcr fe^en 
funncn, bat ging, liggc unnen, ligge bni>en,**5 
tall tetioolbc be Sdjiiulmccflcr, tnll Warften 
ladfJeiii be Di'citanr. (Stf fad; bat fau en 
SBielfen nn, enblid) fatc cd; Pax vobiscum! 
^liverit fc iriiften eijr -ruU^eit nid), bat ecf et 
traä, tct bat ed cnbli* fäbe: D?''?'^. aib^'*J 
5l§ bc (£d;au(mceflcr bat apebräifdje ^ijre, fo 
funn tc enblid) iroU benfen, bat et feener on> 
bcrä, oia be ^err 5>ajlor fijn fönnc, un leit 



7R 3.1^1. 79 aSurft. 80 (SuU. 81 ©tfrfirci. 82 Ccufi- 
tu"*, aSamm«. 83 ifc'antoffeln. 84 tr.irimmt. 65 ol'tn. 

*) Schalom «Ifchcm, grittC fti mit tudJ ; 



gclief Icfj. (?(f irujle iroU, irer be meiflc ©e^ulb 
Ijabbc, baruni fdbe cd: 2)Jid)el SBid'mann! 
a\ivö'.ier Ijett be grate Offc met ju nnfnngen? 
bat ii alnic Sivicfcl ci^er be C?t)cr terfamen. 
3n, .§erv ©einibber, fabe (;e, (ect bin een a3ab= 
ber to fynem öljtcn £el)n) JTarften Il'fldjtcin 
feggt un flnft: fe l;eft med be (5i)er nffdjneben, 
im fo ii'ijrc cd iuini.'al;r en elennen Äerel. £nt 
föUt fc »voll Wicoen taten, fabe ed. ü'iidjel QBidj= 
mann, ba U'ill ed fe^on en ©tiden 6ßftefcn,8G 
gal;t na >§iinä un tat ju gru i\)d^~ bat 33tocb 
afivafd)en, au'crfi bed I;annetiinfen^8 {Runföss 
U'ill ed iiv ben Scnnbag bc *4-'rebig (cfen; ^e 
frceg et oot, np W nUe iveetet, I)abbc cd tet^ 
^er ben Stab fanfte Inufet, fo truffc (d uii 
ben ©tat iveifjc, un tuicrt nid) nnnerä fmi 
funnc, fo bcct cd in ee:ie Ijane ?ictt,so ging 
^en lom 5(mmann, un terbrog med met em, 
ba ii'crrcn nic^ alleen ben 51.!aftor fonbern ecf 
ben Sd)aulmceflcr fl;ne ©l;er fau fafie mafet, 
bat fe fecner irebber antaften ii'arb. llnberbeffen 
U'ill ed nid) bai^cr fdjuercn, bat büf;c Safe 
bem fcl. a)innn nid) en iTJagel to flauen Sarfe 
U'cfen iä. 3)enn uenn cm fo U'at begegne, fo 
fiibc i}c ni(^ feel, au'cvft l)c fratt et in fed, un 
bat i'i i'fcl fd;iiblid,'er, afj iDcnu et cencr Ijcrut» 
bullern^' fann, U'ic mir ©Ott bic ®nnbe ge= 
geben ^at. 9iun fo fd)Iafe fanfl in bcincm ®rabe, 
bu getreuer v&irle ber Vimmerfc^en Lämmer! 
3dj, bein Oberbirtc, ber d bod) U'of;! am 
l'cflcn ferflelicn muf), lege bnS 3ongnif! ab: 
2lcid)il aSidimann i|l näd;ft bem 51>nflcr 
ber nüglid^ftc a)iann im ganjen S'crfe geu-efen. 



5(uö ctnct Scidicit'^^tcbJgt t)oii 

gehalten 511 l'immcr ambrittcn $fingft» 
tage bei ä<cerbigung beä Äird)enüa = 
tcrä ^inrid; 9Jettclmann. 

iC'annc, ' U'anne, U'clfe Hfc Schelme 

U'arcn tiefe €d)rifigelct;rten unb l^eillofcn Sp^'a» 



8G fcaä iviK ii^ miv mtrftn, ba icifl i* fthcn Cin^ült 
l^iin. 87 turf). 8s gvi'lfnct^ifltm, uicvlMjvrli.icm. „'i'uii- 
ffn" ^n'Btii bit (iit'jien iint'rtjcn >!rni fircptn Sücljt. „.(;'iunrt> 
bur.ftn" wirb im ^olfteinifiljcn tin m.igtctt Crt)« gmanut, 
btm bit .(JnctDtn l)cri'ci-il«^cn. 89 Si'lvcl, Sltgcl, (Srcbion, 
g.iuliJtlj. 90 ^arte SJup. 91 ^»iau«pcltetn. —1 a<t, ttt^. 



«00 



/Buntatt von fimmtc bfi ^annooct. 



rifäcr! Qlrefrfl [e ffmb et iii(^ nllfcn, tt fiinb 
nc(l> i'fcl cl)rcä gliofcn, man n<i^ "" >§iinne= 
li'cr, ba tmui mnn't fcljn, bn ffl;e wi) to, bat 
tr!; ocf cn Jicctor» cbtt i.'icfntiiUfii = !J'itfI frit= 
gen, U(\t grote lange mäcljtige l<rüfcn '^ to, bn 
alletl'anb lange Jlinntern anliiingt, bragt 3 cof 
lücU en bammaPcn (5amfo(, un anbrc syebelljcn 
inr{)r, Ijangt gvete TOantchi um, [o fragt benu 
be l'iibe, luat io berl) bat li'cU t?or een 5)Jann? 
fü annuottft bc anbcr bcnn: bat ii en Xccter, 
bat iä en l'ieentiaf, oiuerfi bat \i nid) \vai)X , 
et fi'nib ITeeöe, un fo niaaft et oof bc jungen 
CRal'b|'rt)na6el'^, ^ be ©tnbenten, be ga^t cct 
nic^ lor recljtcn STöljr in 6d)aav|lall, fonbern 
fe [legen anber^^ivo Ijenin, ba Ic^t fe, ba rennt 
fe, bat fe mögt luivrcn friegen, airerjl l;int, 
i9 SBengelä un Stat)m = <£(I)nuten, 5 (ct \v'\[l ju 
bret) HBege un £)ötiren iviefen, ba jt) tönt tor 
*4.'arrc famen. STe eene JöJjr iä eene ■§ef=Tc()re, 
bc anbere eene 8rucn = Totere, be bribbe iä 
eene ©elb = ü ö(;re. SSill jl; nu borc^ bei .§of= 
iEö^re tor iparrc famen, fo fc^t to, bat Jl; 
nn >§ofe fattmf, un bat jl) gobe Siib an be 
>g>anb friegt, fef}t to, bat jl) eenen >§ofratI; ober 
anbern 5J.'räIat tom Sriinbe friegt, fo fön jl; 
fcallc ^ tor %>axxc famen. Ä5n ji; a>ver|l nid) 
bord) be •§of = 3)ö()re famen, fo fel)t to, bat 
jt) bord) bc 5nicn = I)ö()re gatjt, fragt, cf fe 
nid) een ,Jtammer = 3)cäbgen t)fft,' bat und jl) 
nemen, irann fei ju be %^arxc gei'fu n'illt,^ 
un ii'cnn bat nic^ t)el))en ii'ill, fo gript in bc 
$'afd)c, un bat iä be @elb=!r'öt)re, l)o(t an um 
eene ^»arre, aiuerfl fc()t to, bat jl) t)rft (Sdniü 
tor ben !EnI)men. 9S:illt bu in ben !£d)aat.i(}all, 
fo fü() to, bat bu luat l)eft tor ben 3)u{)men 

to fdjuten, 9 tötjl bu bat iroU, bu 53engcl, 

^anö Ql()neOart!H' 



2tuö einer ^^rebi^t öoit 3oOfl 
iSticf mann , 

gel)alten ju Simmer am je^utcn ©cnn« 
tage nac^ Srinitatiö. 

Sadjcn t)at feine Seit, bat iä een ira^r 2Boorb, 
bot Salomon fpraafen * ^eft im 5l3rcbigcr«33oot 



2 Sitivuifcn. 3 tcagtn. 4 ®ill>fi^nflit>cl, ecclaut( ÜRduIcc. 
5 Slc^miiulcc , tartiofe, i;ci:laute ■BtauUt. G fonnt i^c bM 
7 Julien. 8 noütn. 9 |'<))icbtn. 10 C^ncbact. 

i gefpicitcn. 



am bribben Capittel, irenn etf ireen, fo Iad)e 
ecf nid), bcd) bat Vad)en oot nid) Mrgetcn. 5Dat 
gelt et, jl) fd)clt to l)ove '^ noc^ in't Va(^en fallen, 
bfbet erfl k. 

9iun u-il( id) li'aä €d)öiKy erääl;leu: (Si \va= 
ren ecnämalä een vaar*4.!()iIofoplii genömt, ^ fod) 
bat i'erflal) jl) nid) , fo een paar ®riUenfänger8, 
floofc Äö).n.'e, 9!arrenä egentliff, bod) fau bumm 
n^eren fe ivcll nid>, be eene I;eet 2)cmocrituä, be 
anbrc — fü(), bat ireet cd fiUyft hillc nid) mel)r, 
ja, ja, ^eraelituä l)eet I;e, een iMarrgefd)e * ober 
a?Iarrf)anä, bc anbcr en ©niefcr ^ un ®ct){['flrt; 
ujanne, bc .^attenfranft <> nod) to, irann be ®nif= 
fertmrt ()iitigc3 JTageS nod) laben fdiulbc, un 
fege 7 bat grote 3.'eder"C'>nu8 tör'n .ftntenbergi" 
fd)en !rol)re, iranne bc ÄufuE! be Jicrel(ad)te fecf 
be 5).'an)e entircl); ecf ii'cct »örira^r nic^, of be 
Secfer ben (5f)urför|lcn up ben ©aal met fynen 
SiJrf^eln tracteercn ii'ill? ja, bat ^eji bu badjt, I)c 
Unit bl) jo nid) famen; ja, bat geit gar buU to in 
bcr ®elt, immer buUer alS buU, unred)t un um> 
gcfelirt; fünft l)ebt'en be Sruenä Sotjicn ^ in bc 
Diccfc bragen, nu nid), nu gaf)t bc Rcxdä mct 
Siegen = So()Ien, iä bat nid) eene Sruenäbrad)t? 
3a, fe^t mal an bc Olöcfe. 2lj;e ecf bit ^(eeb ma= 
fen leit (cd J)etb't erfl lüget, 'J bat Vafcn iä goot, 
et fojlet med ccn \in 'n l)al!;en Salcr in ^onno» 
U'cr, Ol) J^err Sd)illing tctalt'*' un nu be®d)nie= 
bermeefter 3od)en met be .KnifOiCibccre bat») fam, 
fo fäbc ecf: ISo nu Der ben Xiillcr, iriU jl) ml) 
ccucu ai>ieiuer = Dlort mafcn, fdjall cd nu oof uv 
ml)ne olbcn Hage en UBief, een itlarr irercn? ja, 
fäbc be Sd)nieber, ecf ivill um ju nid) tom Sc^icIm 
ivercn, bat iä bc 9}}obe fo, cd fäbe; >§oI becf be 
Äranft mct b!)ner 33iobe! jcbc ©atgenbeef ^'ctt 
bod) ben 3!ocf na f^ner SJiobc mafet; l)ier I)ebtc 
ecf f) 5ol)lcn, l)ier oof 5 ßeHen, un ad)ter" 5 
5-ol)len, fünb föfteien''^ 3ol)len. O ecf arme 
olbc 3}iannl bamit mot erf my fd)(epen, un bin 
alinbem fau matt, bat ecf fuum bc l'cnncn na= 
fd)lcpen fann. 3a , miin (ifirifle, bu fc^cjl '^ mal 
be groten Raufen (balle I)abbc ecf ^aafen feggt) 
in >§annoirer fel)n, be tieft ivoU 100 5ol)len in 
be SKörfe um ben Stecrt liangen. äßaune, manne, 
uff ©nirfcrbart, »renn Ijc bat fege, ivo'^tt'olbc 
1)( gnidern, un loobc onbcrc, be grote Sölarrf)an3, 



2 jufammtn. 3 genannt. 4 SpWrrfltfina, irtincrtit^t iP«. 
fun, >4JlatrmouL 5 Sai^maul. 6 ÄoBcnfränft. 7 fa^t. 8 8al« 
len. 9 malten lafftn, angtfrtjafft. 10 tejal)tt. 11 hinten. 
12 funfjc^n. 13 f»atefl. 14 mit. 



^tiinliact uon ^imm« bei ^annovtt. — ^lunJort itt Stait f annoucc. 



801 



batl) jlüiibc, ijjo \i'ürre tjc Harren, ja, bat tnirre 
taten, i)a, tja, l)a, een be grint.lä bf anbcr bc 
tlarrt, ja, fe fünb fau bumm nid), fe (jeft bat 
groteOvfaaf. ^hin Inffet imS »reiter (\e^en. lyo 
geit et (;ütigeS !I:age§ met beiii Qlten to ? 2^a nict 
luter franjöfifdj Sreeton to 3M|"c()e, 9}aguen, 5ri= 
caffeen^ SJ.«aiieten, harten im H'o bat :5üg meljr 
(;etcn mag. 3d) fenne eä aücS \vol}\, nuine feligc 
Sdiivcfler tiattcben ä)iiinb = ,$lcd; Oe» beni foligen 
(ifjurfürjlen, be fragbc na be Sdjmabberi; l" nid), 
bat 58run§>ridfd)e ©erid)t: Siotjl un ®ve(f, bat 
iraä f!)nc Äcfi, iin bar (;ccl ed et ocf met, 
tann't man'' ni(^ me(;r ferbragen. ^livevft 
eener ga^ mal ^en na be 9?ürger§ in >Cianno= 
»rer, hjnnne, irat freet fe leder, bei bentt an 
ÄoliI un (Svfrf nitl)- ^^enn ufe ßinidertiart un 
-^larrKinä bat fel'en füllen, luanne, irat U'&r= 
ren fei fccf bulle anjlellen. 3d) uuif) nodj ein= 
mal auf bie "5rauen6f[eiber irieber Fcmnien : be 
^engergis brägt^s ja gar feene geilen nie^r, 
I)eft uvflelIenbeÄüfcn=^örbean, um ben Steert 
3^unnen = a3änne, Strirfe ucit^u fe in be Olbrfe, 
bat met ftiefe I;eu jlatjn, feen etirlirt aUinfd) 
fann baty t;er ga^n, eenen grcten SBallerjan'^' 



15 tni^t. 16 Suttlei. 17 uiiv. 18 feiltet. 19 tvasien. 
20 lu^cn. 21 tirntl. ©ctufe^dii«. 



:^engt fe um ben €iinferian,'-2 ben legen^s 
*4.tüfterian,~i man inot baiüoer ladien, bccl) nee, 

nee, nee, man frtnil barö':ev ivcenen. 

3erufalem luaä red)t cene unlte €ue. SiVnn be 
Jäger fyn Spff''^^ i" be >&anb ^efl un lövt: 
>§ii(j ®ue, ^iuf) <£iie, SBatr <gu! fo lövt bot 
bunune Sdjirien Iief~6 up bat S^«!; fo maat= 
te et bat töfe i>o(f in oenifaieni, fe Icipen in dir 
egen Ungliirf, beC'(;alben folUcn fie min mit 
Ärieg angegriffen irerben. — 3ni Äriege tin ed 
oof U'eft,'^'ecf iveit, li-o et bar tergeit, bar 
ii t!)m Äufnf JiHeiieS» un :PäiHnCi = ®efa[)r h\). 
(yenämalS irere et nut med taUe ni* gcct gahi, 
alleen cd u'ctvbe m!) myiier J^uiit. Gen >Sri,'clm 
Sranjoä irolbe med vliiniiern, ed tog airerft 
fluda l'om Vebber un U'iefeeljm be fJäne.^« Oft 
in tii'e!) 3^agen friegt man lücf-^ ap cn 6etfd)fen 
!Btobt, ivanne,'^!» irat fdicUen^o be Jterel'3 be 
>&eerfe = ®rütte gern freeten, be be grcten lUöge» 
Äerels nid; freeten mögt, be fiiulen T^eetebraut^' 
be Suren, fe iritll32 to .Svifge ga(;n, Tat fe Ioi.'enl 
lat fe lopen! fe fcl;öit33 uocl) itoU an i'immcr 
benfen. 



22 lim Kn -fiinttin. 23 fctie.ijtcii. 24 SBlofetalii^nn«. 
25iSricS- 26 qltii^, iinatf. 27 iiewefea. 28 äa^ne. 29 «4. 
3U follteu, luiirttn. 31 cremen. 32ivolIciu 33 foUeii, Ivcibcn. 



JWuntrnrt tfev ^Xatti §m\mmv. 



2Juf beut ?^<itcvloo:Wlonumcnte. 

(£o, Sanbämann, flell bed fejl; bä Sirinbel 

geifit i^crröter, 
2^'ä c^(e 2revvf ivar serbeuireft lang un frumm. 
^o(;lb am ©elänbcr bed, ba fdllfl bn nid) 

t)evöter, 
Un tief bed bricflc nii na^ allen Sielen um. 
€ül), bat iä unfe Stabt! SBat fegfi bu tau ben 

iEinge^ 
^iä) ira^r, bat iä trat Cfle^ts! 9ht füf) mal 

unnen bat)t ' 
Upp bä <£oIbaten ^enn: iine lütjet 2 un geringe! 
<Sci ^üpvet irie be glöV, man fii[;t fe ful;m 

emal. 



l'a^ UVV, fcf ii-'ill bed jel3 bä ganje ©aljf' cr= 

f lären , 
I^amit bu 'iiiUö ivcfft; un irenn ii'ie ^ fertig 

f inb , 
mat une He j;ialtcr!labt ■» bat 5l0enb6rot»t 

rcrtc()rcn. 
6rf mat)E et fort un gub, bann gei^t et o^f 

gefii'inb. 
@ü^ mal bä 5l)crenä 5 an; 't fmb seire, atcr 

merfc 
2)e(I man ben treicn bo^'rt/ bä in ber Skibbe 

ilfiJ;t, 



1 niebti-. 2 fttin. 3 mir. 4 ein (Saft^aul. 5 S^ütitit. 



Sicmcniit), fötcmanicnt 3>olf(r|)imni(n. 



2G 









16016 Jtluntatt icc Sstniit /Hannover- 




2)ä iä tcv nUcii t)od; \m fjatt bä cjrijtilc ÄÄrfc, 


Ta irevrt bnt ®elb emnfitt, wa^ \vk in allen 


SWan fummt er ünimcr t)cnii, mcnn ninii nnd'n 


3iijt{ieii 




3)?arfc ijcitit. 


®e6nifeu fönnt; benn fü^, irie föUen ivic^* 




aSoii nnffu ^ülifern füt)t mnn UtS tö rohni 


tcflnljn. 




2)äffr; 


UBenn u-ie, tunt 3ebcr iviU, nid) felter f&nnen 




!Ent iS o^f fdjcn geiinii>3; tonn ivnt Winmncv 


ftntjn! — 




fitt, 


3e§ tief tner fübber l;er! — (£ü(; biijTen ^Jla§>7 




iTat iö bfu iUil)Vfn todi tiiu i^ornä^m im tnu 


mal nn! 




Icffcv, — 


a)2an fann u)f)) öl;n fo fdjön ivie in ber ©tmut 




Uli U'nt nid; !:oriiii(nu iä, bat maljtt boc^ 13?^= 


gnf^n. 




rcii •> mit. — 


•§iev ivevrt bnt ÜJiiUetäv tniiu Jtriege everjiret, 




2>a i'cvrni licljt bnt S(ofi, bot tut 7 fccf in bä 


Un tnur SlJarabe irerrt bagbilglic^ Ijicr mar» 




Väiiflo, 


fd)iret. 




Uli 't (;iitt iicd; nid; bcn 'Bwani , bä fummt fr 


!Jaur Sinfcn liebt en -t^up, bnt irerrt Qlrdn» 




p(if ned) on, 


enennt, 




aSe(;t <sd;öncö iä biuin un SilOcrtüg bä Tim^e, 


2)n fleitjt fo mandyt a3aut, bat ^ier fein SWin« 




MiiHU bcn frnnjöfdjcn <Zf((l}t Um fa^är, brum 


fdv fennt. 




leitet 8 ftatn. 


5)ä 3^ruffer bnidt fo'n STinf, un bann fet't 




!r>ä i'cine fliitt » timedv un tut [cd bordj ^aii= 


ninii barinnev 




noiver, 


Un mnljtt en iitel brnn; me\)r fitt er'** nic^ 




Un fnitt bä -Ol^lflabt bcf)rt tjier '0011 ber *)Jie' 


bnvljinner. 




flabt nff, 


Inur Sietf mofft bu beef bä Änmmcr nc^ 




Sei flütt bevdi fdönet J?anb, un irerrt et ölir 


temerfen , 




tnu peirer, 


a)Jet;r fegg' erf nid; bauen, benn fiit;, bnt f^irft 




®o gifft bä \'lller ncd) H( hieben öt'V bnt 


ffd nid). 




©rnff.io — 


Tiefet bien QUclnsjc tid)t bä refonnirte Änrfen, 




®fi flütt T)irr in tivei -Jlrm"; bä t)ier 'nc Snfcl 


2>a liel)t fe o(it nll gub, lievinner geit;t fe 'r 




mnT)fet ;, 


nicfe. 




^ier, ive bä 3)i5I}(c fleugt, tut frrf ba nn're 


jRed;tä Iid)t bat tUieco^r,'" ba geifet nafe'n 




foOrt. — 


Sdnittentnitfe , 




^i\i), U'ü bnt fdjijnc 'öufifl nt't ben ©etfifdKn 


;rn leivt tnur Scmmertiet bä €tnbt in <£iifeg 




ra()fet, 


un sBriife. 




3ä Ql(ten = ®at)renH pf^f, ÄnrI 5l(ton lflve'2 


^ier bielit tien üKunnement tnur l'iiifen uu tnur 




bo()rt. 


3Jerf)ten 




^ei tviitt fc in bä Äul;(','3 tici iä berf borf> 


Siiib forr bnt Ü)iil(etär ■iinfernen uvvetut;t. 




frefnnnt > 


'£<a 3);effe licl;t bn ofef, nn^'n Salden un 




5Bat £iiii'fT, frag' fd noc^! 2?u brägjl ja 't 


■Rnfleicn 




rc(;f'i a?nnb. 


l'at;t't bä ^'fjierc Vier taun Olitterbienfl fed 




a?ie bitten = Satiren liefet je(5 ned» bä l'oge 


ireil^fii, 




Sri;nu(c,'5 


Stiefel i'orr bem '£"'ul;fe fleil;t uw einer lütjcn 




$Pü mnn't Stiibircn letjrt. Xa (o(;vt fo Sßetlc 


J2>i.HttC'" 




"4, 


2^at Veifcni(}munneinent. Tat Ivns med ofef 




Da ftr ben qjnffebrn'^t un ^inbet ober Svaule 


bn 3ied;te! 




S'nu feuren Ie(}ret I;nrrn, nlä folfc £ingf bn. 


(Sn .§frfnmff^er ivnfer't. 6d glöiu', feei iä sier» 




aSie'r SUiö^Ie lid^t en ^u[;S, bat icerrt bn SKünje 


brennt 




treten , 


9Kit 'JlUen, ii'ntte'^' fenrr', iveil Äeiner Öfen 
mefer fcnnt. 




C atrn. 7 jit^t. 8 litS «t el. 9 flitft. 10 ®rnt>. 11 




©raflllltn'« (Savttn. 12 Ubtf. 13 ®iuW, ®ra6. 14 M« 


16 »it. 17 USaraltuIat, SGateilcotlaJ genannt. 18 ba. 




tet^t. 15 iii\)e Sdjule, 


19 Sttut^ot. 20 fleintn Jjjc^c. 21 irn« er. 











Iltuniiacl ttt stallt gannoott. 



«03 



2)ä Äfaterfdlcr 22 '^att vtMüft i'on ü(;m nodi 

SBfit fcn bodj mf^rficn Sict gclc()rte On^fcn 

J>Ut. — 
;Dä fdjöncn J&üffcr linfä am äöiiU finb aüt 

iiift : 
dt t)ctt23 bf Qltclfftraljt', jcbcd; foi g(il)t nid) 

iinct. 
aSnt li'crrt in unfcv Statt nid) alle nui()ft 

im tilget! 
SEcr ffi tcin 3at)ve lanf [cd nid) kfnf)fn 

I)att — 
S33at aSunbcv, lurnu bä 3}iinfd)' fiifjm finou 

0()i3cn tnit)et 
Un ijoK Scvli'unn'nnu-i ro^t: 3ö bat bä ol)le 

Stnbt^ 
3f^ brcic bcd I)eniin! S;a fü() bä 3f)mc ficitcn, 
(£ci ti'tt an üinncn H'Ci3, Ine ßgcftörp L'cvl'if. 
S)flt grote £idv)j ba rec^tg bic^t Ine ber «stabt 

^'ctt l'inneii, 
5)a gip et idjl tc baun,2J tau iveiueru un 

tau fvinnen. 
Un i'ori: unä fübbev^enn bat grotc Xs>r\> l)ett 

£i3^ren, 
!Da tol)l.it bä Stäbter i'ct)!, ba gifft et vel)l 

tau fe()ren.''^'' 
Un fiibber()eun bo a'otjnt bä .^lalent'avgcr 

Surren, 
S)ä mofft bu, irenn fc fö()rt, tauii^e @^^af!e 

mal 6elut)ren : 
„•§au! Äouif eis 12' Scui ei^I 3au, un nci. 

3.BuUt nat) ^^annauirev^ 
Un ail'd)28 un brrait un [au." ?iid) tral)r, 

bat flinget [auOer? 
Un bod) iS «landje 3Jarr, be fcc^t,29 reie fprä= 

fen fo, 
Un gifft unä ei ftatt e, un au ftatt a un o. — 
Q(m Gnne tut fed no^ bä Xeificr in be abreibe, 
S;ä ma^ft bä U^tfidjt fc^iju, t)ei lid}t injn Ijier 

nid) irict, 
Za gifft 'n (u|lig Ü3ülf iniU grünblidjfeit un 

Sreube, 



22 Sumffnufrtliiuftir , ürcbtcr. 23 ^ti^t. 24 ju t^un. 25 
f<^nia6en, »(aiibttn. 26 juni. 27 tinmal. 28 gatflin , un- 
artig. 29 fagt. 



3)ct ©ommerbagö iHrbrifft fed 2)Jand^er ba bä 

Siet. 
fflu lafit uns U'fbber gatjn. 5?0f^ (Sind troU 

ed ncd) fnatfen.^n 
Äennfl bu bä 3unfer ()icr, bä uw i'f'^ 2üt)lc3' 

fleifct? 
Wlan Iciv32 öljv fange nat), un fonn fe erfl 

ni(^ ^.'affen, 
^Bei( fei Sia^jotccn buvd)ur)t ni^ bon fecf 

leit. 33 
Sog fall fe 'V uuä luott fla^n! Sßetjt [laufe 

3nngenS (c{)pet 
Sagbüglicö tau i3()v tjev, un linll fc ot;f nit^ 

frit)u,3i 
®o mag bat Ü)iäfon35 bcd^ bä [laufen Sun« 

gcnä Iie'f)n,3ß 
5öee()alu luie 2ltle benn fei tau Oe^o(en37 

l)P\>et.38 



Cäfuf Dem 3}i<ivftc, ivo ©freit um imif ®iüfd)i'n 
fntftaiiti.) 

„qjagt upl3, ed ti'ill ii'id ' ut)t'u SDro^m 
I)etve«! 3i mijtt't2 nämtid lueeten, 3 bat ed tu 
miener Sugenbtict eine Siettang ©tecfcelii'idifet 
[nc'u runn-eifenben c).itifd)eu >gif,renmcfter iiH'fen 
tnn; benn bal)ft terftat) ed med nu nod) Wai 
upv bat 3autern. M reeit, wo bat 5'n'51f= 
grüfd)enflüd ()ängen beit. 4 6in 3autergriff, 
fo wen et niien, aOcrft t£ wiä e^rüd) fien un 
med niieu ©ai'iffcn nift) sorvaden; ni'or irat 
Ifl)nt et forr med, U'enn cd bat ijerfumfeite 
Xu'ö[fgrofd)enfiüd einen ©tedOreif nal)fd)ide un 
et „an bic tctreffcnbc Sct'örbe" nflictnrc?" — 
„ „5)ann friegjl bu son med einen ©rofdje» ! " "— 
„®ub, angenofimeu bat! fo prefcntireu «äc mal 
ütjreu rechten eilnfcogeu, «DJabani, ba fitt et 
am«!" 



30 V'laubtrn, fc^wa^tn. 31 igäule; auf Kr aBalertoc- 
SiiuU flt^t tic Sitiicäiitttiiin. 32 lief. 33 lief. J4 6«irii- 
tf)(n, frcitn. 35 SDiat^tn. 36 Itiben. 37 ju btfiaUtn. 
38 Reffen. 

1 cuii. 2 i(ir muft. 3 itifftn. 4 t^ut. 



904 



^(lt(c( Jltuiitdct in tct Gtgcnt) non ^(innovtc. 



^ciUvc JWnn^ttvt itt tfcv Ö5c0cu^ noit ^oniioucr. 



Up bei öreto SOIiinffiTUiui, i ivcdfc Wforii bc livritr, 
Äöiijc luiii 8rDf = a5iiMiiiüfii, SiMiiifrid) un 3vr-- 
(iiiiti , ■!i>ar(i!ij - tiui SroiiKiiMi] un Süiictovfi, 
i(i .f)illii)cii 9u'm. Oiicrft« Pih = Sd)a(imcftfr un 
6l)öifürft, trn 14. 3ul. 1732 I'lh- .f)annauiifr 
lu'ilt, iveii! tut i'fitflt un^l'r lii'ci) 2iuf)ifn, -^cnjc 
Mmi m i'iilff Jpanrflöivo. 

93r(nir, 3 tiU; * bei 3n(ffu nii, tat iö U'cit 

taute f icf cn ! 3 
&<[l) tau ^ un fiil)iuc nid), gat) man <■ nid) 

lange fdjfiecfcn, 
?Bifl ufife ^ SanncS =JQ(tx ii(;t (Sngcüanb i§ 

formen 
Un fiä 3 fien a.H>!ct tau feil;'u '" fed ttijfc 6crre= 

nol)mcn. 

O ja, ccf ga^ mit bf(f,i' ii^enn bu mant*'^ 

ireifl ben Ofjrt, 
^t fii fau tviet et nil, ecf gae mit berf fo()rt. 
5Bie feinien'^ up ben *4.»la|}, ecf rol'f bei 

Sc^ni.'ienebral;n: 
.§icv freiten itie fau bicf, bat luie nid) fönnen 

flnt;n. 

©l;, tiedE ci3, \mt ^et büt, bei ■§üfer fünt bau 

binnen , 
Un fc^nirferi* 5nienS = 3Sotcf iä c^t barinn tan 

flnncn ; 
2)?an «retfein fd;&ll bog nn U'ol u^fe .fiönje 

U'cfen? '5 
ITu bnmme a>ent,"' I;ei flait becf bidjtc cor 

bcr SRiifcn. 

•&ier feimcn irrlctc I)er np fc^ivarten l'cljren^' 

ricu , 
SSic freugen, u-at bat bog iiöv ivelefe fdjöUen 

fien? 
(Sei fät)en,i8 tut fei Ivifj bau Pompietin fd'öUn 

li'efcn : 
Jici tvörren liefe i» lancf, n« ivann fei u!;te-- 

lefen. 



i JDJuPttiiiui. 2 ^trjci. 3 ajrubit. 4 jit^. 5 ju fiauen. 
6 gc^ ju. 7 nur. 8 unfet. 9 »inmal. 10 ju ft^tn. 11 mit 
tit. 12 nur. 13 Itir lamtn. 14 frifitjc«, iminlettfi. 15 ff in. 
16 Xttl; ^cU. venl. 17 »Cfttben. 18 fit fJüten. 19 olei(^. 



Trnp fani en dJegiment bat f;eiten fei tan 

Vöjen , 
2)ei feigen''" ©lupife^'^' u^t ai Wenn fei ein 

anfd)nö!.ien ; 
Sorti'ar, ect Ijebbe nid; mit bei mecf fc^BKen 

tjafen, 
(sei licbben m>i fü^" U'cl nmuMcfelt aS en 

Safen. 

!Ee8 ÄönjeS fültjer=®avr23 fa,„ e(,f u^, lutjtfr 

(£d)imn'.eln , 
5)fi SPetjrc liefe gvot mit iintten (Scbiraifftn 

U'immetn , 
(£au grcte SXtxdi l;eff ecf fpvteuä nog nidj 

funnen , 
3Sau (SüU'er n.'&rren fei ganä ul;t un bu^t 

fcffvunnen. 

Ißo fam bei ®arv t(;o gnut fau gründe i>t)i 

anga(;n, 
2^ei ■Rvanrfef''^ fdjcKc fecf mit öftrer einen 

fd)Ia^n! 
(Sei U'ijtren all fau rif^-5 aS luann fei vegent 

a'ö(;ren: 
Un trampen bat man fnap fien eigen 53}orb 

fon i'örcn. 

>§ierna bo feimen bei bau Gampen un San 

Sdni'aau, 
©eU'iy, bei fd'öUen c(;f nog bor ben 5ü(;rc 

flat;n , 
<2ci trampen alle giiecf, un >i'ijl)reu fau tau 

frei) : 2« 
Dat, tuer fei mant anfeicf, mofl lachen Upper 

(3te(;.27 

2)rud)tlet'en^ Cuerenl;eim, bei feimen oI;t 

3)iarfd;eirt, 
Un fc^tencfern öf)re iBeiu' iai\ ftieff aö »renn 

fei fc^neurt: 



20 fa^tii. 21 tiirfifd; , giimmiä. 22 fonfl. 23 ®acbe. 
24 Stranlljcit, JJtäntt. 25 Rtiatc, aufteilt. 26 jufvitfcm. 
27 auf b« ettHe. 



^tll<rt iniiniiirt von gonnooct. — /nuniart in ttt VStitni ton fCtüt. 



«05 



9(3 iit'tfn 3?aiv.tfn=a?o^m fau fc^im(;t nU iii.'V^c» 


eu groten fe^irarten Sa^rt ^ab fifein Hp^jft 


iroffcn , 


€et;nut. 34 


«Sei I;abbfn au Vfit J&iiiif^s tjolf iritt im 




fd;iviutc :Ieftfn. 


Soni, ^aSterg, un 5Qenbt, bat »röm bei aUn= 




Ifften, 


5^ci S'ititff, im bei Sät^r, bei fiinifu cTjf 


S;fi Äerelä un bei ^djx (;o(;l33 fcf tpu aUer» 


«nilicijfn. 


fceflen. 


©liccf fvfit'n fei einen iip un ivcUn bcn iinnfvn 


Sei leiten 38 fau fcartarfd; tan ^öp^en un tan 


fitfijcn, 


33ii()ren,37 


£(i ''(^iJUcn einen ivol beii SRunn» fau fafle 


■M a-enn fei u^ten S^eicj fau bide U-eltert^^ 


bvfiftcn. 


U'cfircn. 


£at bei .ffalbunen törji'n in Tut;ter fieinen 




Stüefcn. 


2)0 büt nu U'aS torfl), gincf gtiecf bat Sü&' 




renb 39 an, 


^ier ffimeu ncg tjevtau Sajlnnt), uu <Zeau 


<Sfi fetteten all u\> eia cn jber 2)}ann i'or OTann, 


nierfelbt, 


5)at tnall a§ imin beißet 4" iip eiä fe^öU uu= 


3u ijveun iin rc^t SDhiubeirt (;eri)a()n bcrä 


berga^n. 


^ftöujeS 3e(bt, 


aiian fcn cor ^am\> im Sio^i tnaf up bcn 


9JJau29 büffc fiuit rorfänijft all in reu 'Jfanme^o 


*4jla§e ftatin. 


ivefen , 




£üt fei fecf leiten ^1 uiel) yeel ^uvreu^'' üp\^n 


Trup fett bei ^öuje fecf in fienen Iialireu 


9iäfen. 


SBagen , 




Un leit in tuUen 2)rnb na ^eerenljufeu jagen. 


9ta biiffen fa>j33 cef ol;i sau SBorm im 5KeI= 


C'cf ii'ünfelje, bat iine lang öl;ni uiöget SOiun= 


tin feinnen. 


ftern feifju,-!! 


Eei li'örren fau ajjal aä wenn fei utjtenctimen : 


Sau ivarb ■''^ bat ganje Sanb fecf mit ben 5?u^= 


3n ivitt un ge^I a)iimbfivt, bat faej all fel;muefc 


rcn freun. 


11^ t, 










34 Scbee auf Ut ©i^nau}«. 35 ^<i(tf. 36 fi« lititn, fa- 


28 ^ut. 29 aUv. 30 Siii^m. 31 firt) litBcn. 32 tlau- 


^cn iiiiS. 37 aSärten. 38 gtloäljt. 39 Seuern. 40 fitiie. 


btn, jlci^fn, fJopcii, vtiätii ; ^olt. porren. 33 fa^. 


41 i^n mögen mujlttn fe^tn. 42 fo njirli. 



^Himtitttrt in l»cr ©i^^cn^ tum Celle. 



Sßor ©äffen • ligt'n borli-arf un tie ben 
scni'arfe ein bannen(;clt; cn hier I;at fif tcv^ 
fa'orcn, bat Iiptt l;ürc önte, 2 un bat icaö nid) 
tra^r. 9ht iS tjc cflotscu un geit umme. <Sn 
fcuer ut ©äffen mofte bie trintetragen na S3ol.;c 3 
gaan un tam't afcenS iceer trügge;* ^ei geit 
finel ujegeä life ut, 5 QuerS l^ei fault, ^ bat Jim 



1 Sotf iei Ettlj. 2 i^iii. 3 Eotf Sei gelte. 4 triebet 
)uiü(f. 5 getabc au«. 6 fu^lt. 



immer einer in be fite Pött; nnä ^e fif tor 
^aK'c ' fitt, gfitbe gvote ferl niit'n langen fioefc 
ne'ocn cme l;cr un iä ganj fnifterfu'art, bei 
terleitct ben tntern , bat e ^ gan,; ton en ivege 
affumt un oter fniefarge ^ un lemtulen l** ti'eg, 
bo fütiie anenlefteni2 ennei3 (n lütjet lu^t*'' 
im benft: „bu faft ba matu^3 tau gaan." Süie 
e ^en fumt, iä e gonj öon en ied;ten U'cgc af 



7 Seite. 8 er. 9 ©(fjneetetge. 10 Se^mgrulen. llfie^t. 
n om legten. 13 (ante. 14 ein tleine« 81(^1. 



306 



/{tuntact in Iict (Srgcnti von ftt\it. 



nn na Scheuen '5 toomen. £ie fcncr waä ut 
S^ciicii bürtig un bcntt: „im fajl''' bii bcn 
lufg tc^ trol na ©äffen ni(^ ivcft tcricifcn."'" 
.§ci fleit alfo li'tft tau, atcrS bc ftrl 6iifft cm 
irccr in bc fiten un ii'iü'n ivcer verleiten. 2!e 
buer fleit ftiUe un fcefinnt fit, tto öm benn et« 
gentlid) iä, ba jieit bc fert cf pille un legt be 
Ijänufi* oter finen fictf , bat finn uV be Ijännc 
un tift ben fcuern nn. „3}(ien ®ott," fegt bc 
Bucr Ine fif, „U'o''J n^ci:' iE bcn ferl lod?" 5)a 
fallt öme in, bat fe fegget, ivenn man U'at 
ummefcrc, fo bröften^" be töfen geifler ein ni(i^ 
länget (klagen, un I)ei gvipt'^' fovenS-'^ in bc 
tafele un legt fien niefl^a ummc u^ bc annere 
^aliie.''^'' Sjon ber tiet füt c '•'' niv mctjr; auer 
mit ber fite, >i'0 ön be fiuartc ferl inue Cnifft^G 
I;at, mot^' I;e nod; ('infen. Tc pa^tcv ut @ro= 
tenfjeljten un be fdjaulmefter ut (üaffen fint of 
bcrlcitet, auer fc tjeft'^** cr'^'* ni^ fau reine mit 
^erut ewcllt. 

3^üffcn U'inter tjat c ircev^o einen l'erleitet. 



Sie Sdjeuen nn en ^ tefc ^ geit 'n ivit 3 
tint, bat be minfe^en verleitet; erfl iä't fau grot 
anä en lütjet ■• fint un irart ^ benn immer gvö' 
ter, tet et fau grot iä nnä en crbentlid) minfclje; 
bnt iä gnnj fribeiuit. s 



3n einem bör^c Ing en riiter, ' bei en treif 
freg , bat t?e an benfeiten aücnb nodj nn'n ^ 
annern bcr^je foomen fdjöKe. „SJJimm bif in 
adjt!" feen be lue ^ tnu öm, „U'cnn bu oter 
ben fcecf •* geifl, fau grüfe nid; >«er, ^ ivenn 



15 Torf in bct (Sffltnb von Ptllc. 16 (oUft. 17 »iilic- 
ten. 18 ^iMe. 19 ivit. 20 butfttu. 21 ,i«>f'- 22 füfctt, 
fcäleirt). 23ü)!cf|(t. 2-» Stite. 25«. 26 geiicjtii. 27 muj. 
28 ))aitn. 29 la. 30 IBiebct. 

1 nnbem. 2!8o(^e. 3 irtipe«. 4 Heine». 5 njirb. 6 treibe« 
njeiS. 

1 iRcittc. 2 naii einem. 3 Seilte. 4 Sac^. 5 tciebet, 



bif „guen asienb" cBot-n ^ irart." „„Sat mit 
man <■ gcu\iren,"" meine be riiter, „,,mit bem 
guen ai'enb a-ill it fcbcn fertig iveren."" J&ei 
ging loa un nnä '^ I;ei nn bat fleg fam , bat 
oner ben fceef lag, fn^ ^ci nir, auer ^ei Hire, 
bat ein „guen ntenb" fe. „®uen atcnb" f e ^ 
be riiter un bo fvrat be fpauf" iveer: „it ^efcte 
lue lefiien'i nein '2 minfdjen guen badj un guen 
U'cc^'s fOogn, nu moftc iE ummegnnn fc^ont 
fau lange, anä büffc de toolc'^ ^ier ligt; nu 
bu mif guen ai^enb fegt ^nfl, fann it tuen un 
fCnü ji'-'' ruen." ?ÜPn ber tiet an l}at fif bat 
fVHiuEebing's nidj tveer feien'' laten. 



:Sc i^apct ' imiict bct egge 

aüer fiE in ber fanfinndjt innen tjoite un= 
nerne ' egge fetten beit, ^ fann aKenä feien,* 
alle gebiertfe 5, bei bcrdj bat ^olt treffet, ben 
fonig u)?v'" U'agen, Ivo be föffe ^ iiorgaai-t, un 
allenö, umt fif in ber nndjt feien Kit. 2^nt U'uftc 
en fdj'n^'er un be »uolle bat »crfoifen; Ijci ging 
innen tjolte unnerne egge fitten un feit *■ bordj, 
un \{\ä) allenS, ivat ^nffirtj "»8 nu be fv'ni» 
ferie •* liortie U'ng, ii'oUe ' tueer unner ber egge 
l;erut freipen,'" ni'crö l;ci fat fafte. Tc |1unb bc 
biicel t'ic öm un iinefe be täne''; „^afl bu nic^ 
en fivnrt f^a^.^?" fc- ^e, „bnt gif mif, benn 
fumfle »reer loa." Xc fd^nv^er tieif oberä 
nod) unner ber egge liggen, Oef bnt et bnd; 
iL-ort. 2:0 feimen lübe bordj't liolt gnan un 
feigen''^ ijn unner ber egge; ane fe ön loa mn- 
fen luollen, bo tonnen fe't niefc. !?e ft^mper 
figte:'3 „tjnnlt'-' mit niien fivart fdja^i, benn 
fann if loö foonien." "iU\ä fe ome''' bnt fd;np 
trod'ten, nnm't be bü'.'el un ging er"* mit in 
be luft; be fc^n^er li-nä nu iuefr lü6. 



6 geboten. 7 nur. 8 nl«. 9 fagle. 10 S(iul. 11 Set- 
jeiten. 12 feinem. 13 2B«(i. 14 al« biefe alte fflo^le. 15 i^r. 
16 ©oulbind. 17 fe^en. 

1 ©i^afet. 2 unter eine. 3 t^u(. 4 fe^en. 5 liiere, «e. 
tljitr. 6 Suiil'e. 7 fa^. 8 ©piilerei. 9 «eilte er. 10 ftie- 
rt)en. Iläa^nc. 12 fn^en. 13 (agte. 14 ^olet. 15 nlJ fie 
i^m. 16 ta. 



/tluniict iti ^emut tllinfen, /iiUinjburtfl uni pttfltn in itt ^üntl)Ut0fc ipiiSf. 



907 



llluntiart ttet Remter ItJinfen^ /aüm^iboftd mtf 
^cr|}cn in tfev §iimbi\VQev ^eibc. 



ftcljt ein Ijöljcrncö .Kreii}, »vor- 
' über foIgcnbcSoIFigfaf^cge^t: 

a?örr ^nmiiat 3flt)ren * Iiifut' - im >gfibcn= 
6oi5)3 ätn 3 frcmnici: ÜJJinfd), füu ■DJaljmcn 
«Stätir. aßrtil ^ni fo fromm uöl)r, fo gäif ■* 
ctt tnilc Sü^ , 5 bin iimm ^ bctta'fgcn nictifd' 
tcu '' ii'öfjreu ** uim HY\> alle SSic^ iimm ii'iitt 
iruUfii. 3 <§äi atuer tümmcr firf ii.'cnii) tiuiim, 
fdjötl biii Sü^ mit, umi fä^ H^ allen, traft 
r;äi tili}"' unn anfütiij, jümm" tumm Trc§, 
„mibb ©cbbcä J^iölv*-' unn SlBä^r," wobif) fäi 
[icf allcnuil ärgerten. 

Qdä <£tä^r f>iäberl}fnn fiörti," füumeni^ 
i'iiik 3JIinfc^cn uiit bäi Ümmgegcnb, bvii ämni 
fennt tjiirTfn,'^ teu^'c^ni,*'' iimm nmm tcu 
tfjrotcn. 3n banmliligcr Sieb u-ö(jr ctt nii'fr 
fo ®c6ruuf, batt bäi 3}oo'n'' uut bni &ivi= 
fpell"* nic^ aU büübigcn 2}artgcä naljr 'n*' 
Jlärtf;off ^cnnfcu(irt,'-''i fonnern tjennbraagcn 
tcürrcn.'i £en tngg, ala man aircr <Stät;r 
na() Sottau tumm ißcgraOcn tröcl),'^'^ unn alä 
bäi Viif) ünnfriucgS bamitb iröt)rcu, füng ctt 
buU2^ anu ton ragen, ■^'' fo batt bäi SDrägerä 
bcn Sarg batif^^ ffttcn niöffen,26 ümm ficf 
uuttouraulicn-^' unn tou er^aljlcn. Xabii) füng 
äincr öou'n (Defolge uut Sangeriri(;l anu tou 
fflggen:'^** „mibb ©obboS •^Hp unn QEäljr, fa^'^ 
Stäl^r," unn al3 (>ii bütt fäggt ^iärr,30 füng 
u\^\> innä^'Stät)r uitt ben Sarge ann Ion ant= 
U'orbeii. ,,batt i§ UHilni^-i unn iä cof nort)." 

Xm l'ü!} crfeljreufen Ui) büffeu aBol)rben, 
unn me(;ncn,33 batt €tä(;t ii'eiber (äbcnbig 



1 für : «or ft^c tangtc 3'it. 2 Uhti. J aulgcfptcdjen 
jitifrfjtn ä^n unb ein. 4 gat. 5 title i'eule. 6 iljm. 7 auS- 
flefv-rci^en ju-ifttjen tc unb tau. 8 traten. 9 el»aä weit' 
ten. iutei allem, n-aJ et t^ar. 11 i^nen. ii Jjulfe. 13 
ftjtt. 14 f.imen. 15 jefannt Ijalten. 16 jufanimen. 17 
Sobten. 18 Jtitrt;f»iiel, fitipt fo tiel alt. vom riatten Sante, 
auSet6a(6 b«3 Äitittotfel. 19 nad) bem. '^0 Iiinäefa^ren. 
21 tuutben. 22 trachte. 23 tcU, fiatf, ftdt. 24 tejnen. 25 
niiber. 2fi mußten. 27 auSjutu^en. 28 faiien. 29 fajte. 
30 tiesjefaiil^altc. 31 auf einmal. 32 flewefen. 33 meinten. 



u'or'n U'5^r.34 2U3 man atuer batt ©arg aj-ieii 
meuf,25 läig i)ä\ ganö ftiU brinn , ivöl;r boct 
unn ttäia oot boot. 

5lllc, 'bäi büffe ®efrf;ic^tcn H'ie^ lvurr'n,36 
glöi'ten^' baruut antounclimen, batt Stä^r 
mörflid) äin fetir frommer SOfinfd) iräljfen t;ärr,3** 
unn batt ^läi betta'cgen feelig ii'or'n, 3« ta ®ob= 
beä Stimme uut fifjnen l'itifnafcm erfd^öU. Zäi 
58uur tou .§eiben^oov atrer läit J" uut Q(nbad;t 
UVV bäi Stä^,^t iro Stä^r uut beu Sarge 
fvreut,^2 nin fönten Ärüüj upvid^ben, ii'orr= 
ann bäi ®cf(^i(^ten in affgetvooden aSo^rbern 
tou läfen iS. 



S>m ()runb(ofe ßolf. 

9tic6 ivi^t öon grilingen inn'er >5aibe i§ 'n 
gan« lütjet, • nid) afffläitcnbet 2 Slatt, 3 batt 
mortfc^ bäip < iä unn bettii'egen batt uner» 
grünnlid;e Sorf ober oof bäi grunblofe Äolf ' 
nennt luatt. ^äin Wm\d) ^)ätt ett no(^ nic^ 
uutgegrünbet. a3brr langen 3al;rcn, olö bat 
söuur tou grilingen mal;! '^cggtieb l;äul, li'oU 
ilM bütt innä « miob mehren grünnen ^ uut 
Soltau ».'erfäufcn unn läit äinen langen DJeeV, ® 
ii'orrann 'n groter Jlä^tel ^ uull Stäin tninncn 
ti'öiir, in't Üod rünncr. Sät uöt)ren tjiemibb 
jüfi'o inn beffen ®ange, al3 batt ißater im 
Jlolfeann toufafen*' unn immer metir ann tou 
trufen füiig, fcett uw innö taben upv 'n fd;recf= 
lid) S^äivbi- tumm a^örrfdjien fäum. (5tt fäi^ 
fajj uut alä 'n 2Sief,'3 ijärr tioäi grote 5y&f= 
fen,'^ langet ■^nnx unn lange 5lnne, achter '5 



34 teiebet tetenbig fletootben trdte. 35 offen ma*te. 36 
qeiva^» icutben. 37 glauliten. 38 newefen »läte. 39 ge- 
worben. 40 lief. 41 Stelle. 42 fprai^. 

1 Heine». 2 atfiiefenbe«. 3 ftejenbe« ©ewajfet in 9lie- 
berungen. 4 unge^euet tief. 5 '.'Ibgtunb, Sdjiunb , aEaffef 
IcC. Seinmal. 7 gteiinben, SSttiranbten. 8 Sttiif , Seil. 
9 Jteffel. 10 eien. 11 fo4en. li S^iet. 13 SBeiS. 14 
aSnifie. 15 hinten. 



SOS JBuniact Itt JlemKc lOinftn , /aUiiigboftfl uns pttitn in Str^füncburBcc gtiJif. 



(latt bäi Säiu' a\v<x 'n langen (Stc^rt,*« iro= 
mitb ctt ganä gcivalbig Ijänn unn ^fr unn in't 
9Batfr fcl;Iäug. T'äi ganffe i'i(;iL' whi}x nübb 
Sdiovi-'f" I'fbfrft, unn niirb grimmigen lliit= 
fnil;fn füng batt Xäirb nnn, biii S^ii^ iaittcii= 
fdjillcn, tQtt frti balt ftiKc OBatcr ftijl;rcn, nnn 
fä() , füOall nlä jirtjcfjcnä '^ ni„cr n.'frbfr i'frfint= 
feu U'ürr, bon Äolf nuttcngriinncn, fo föll bäi 
gn()Ie >§n()n '^ öi^bcr grilingcn nnn Soltan 
frcitjfn. 9Jat; biiffon SHcbcn fcrfctiaainn batt 
2)nirb iverbcr in 't 5Bafft unn bäi >5cggtict= 
liif; güngen ganä icpörvt nnl) grilingon trügg, '^ 
^laniibb awni biitt, ivatt batt STäirb uutfäigg,2o 
nidj innbrtuv,^' fcätt faincv tctt tumm l;üübigcn 
2)ag9 ctt L'crfäntfn inijdjt, batt uncrgriinn» 
li^f Srilingcr Vcct in fi(;ncr J^äipc tun niäl;= 
Un. 22 



2*at floufcn Sollrtuct Borger. 

(flofd)id)tli(l)) 

9?&rr cbbivaS länger aU bräi()unnert %\\.y 
ren*) U'üi(;r innö äiner bon n>"en fijrrmatjligen 
^arrtijgen , Jpinncrf bon Sünenborg nennt , ' in 
Unnfräil; '- mibb'n >§arvtogg son 33runncfivief, 
bat 6ricf tjctjt. 3 2)iiffev C?ricf fiJU mibb Pncn 
i?üt)'n in't i'ünenborgfdjc unn trenn nun fang, 
li'olKnn l;äi fänm, aü'i ireg. Scnlef! fänm 
^äi oof na() Üljjen unn ivoU son ba äijOev 
(goltgu in't ©ticljt * a3evben Ijenninn, ba bäi 
SBifd;o()p ton a^erben ämm friinnb ton a'ötjr, 
>§innerf fon i.'üncnl'org au-er IiiJUifd) ad;ter ^ 
ämm mibb fibnen l'iil/n I;erranOrut)?. « £äi 
i'i'il; in <£ültau »vötiren ff()r nngfl, ali fäi ben 
grufamen >§arvtogg Cricf l'erranfatjnun unn 
na(; Ülpen ton täil 3ioof ton brenncnben Töx= 
\Hn fäil^en, benn fäi bäd)d)'n, batt ett äljrcr 
Stabt efeen fo nie büffen gnfjn tinirv, trenn täi 
■^arrtogg mibb fitjnen C">fer fäuni,' ben fäi 
bodj nid) tn'iggtjolen ^ fönncn. ^a >ri5(}ren 
otrer äinige iratfere ©oltauer a?&rger no^, bäi 
Ijärren nid) fo trurigc öebanfen, unn luoUen 
aUeljn börrd) H\\i ben ganffen SBrunnefirieger 



16 Si^ivoii}. 17 jtmal«. 18 fcev fitH'« -^al)!! , b. i. eine 
geuetSl'tunji. 19 juvurf. 20 auSfn^tt. 21 eintvil't. 22 meffen. 

*) im Sofire 1519. 1 genannt. 2 Unfriecen, JJiicn. 3 
5ie6. 4 .Slift. 5 ^iutet. C ^etanttauf"- 7 laute. 8 ju. 
tucf^alten. 



S^u^HW ä uvi-'fjolen. ®äi näumen •" nlfo'u grot't 
i'aljfen, bünben 't ann 'n lange Siicf," näumen 
batou bräi OTuefeten, bäi innjigen im £)(;rb, 
unn 'n groien Äät;te[, ircmini fäi ficf fränti 
SDJorgen'^ u^^v ben 2i.'eg nal; Ülfien tou tett 
ba(;enn meiifen, wo bäi Jparterfdie Sanbtarg 
firt börrd) bäi ■^altt trefft. Uvp bi'iffen 5Bnvg 
fleUen fäi ficf tjenn unn teuten *■' »W bäi 3?runnS« 
fa-ieger, ti'ouon fai oct hiU bäi förferffen Vül) 
trieä tvurrcn. Xann läuten '^ f,,i äbr grot't 
Valifen in 'n *i£>inb ii'fil;cn unn fd'änten''* mibb 
bäi 3)hiäfeten in innä fotjrt uvv fäi, ivoMt) fäi 
mitb äljren Ää()tet 'n fdjrecflidien Varm meu» 
fcn. iTäi i^runnisfaiegcr crfd^reuffn unn inel)' 
nen, n(ä fäi bäi grote (Salinen faib'n unn ben 
\.'arm ^cren, batt bntt ganffe Vünentorger .§ecr 
adjter'n 5Parg wöijx unn gegen fäi l;erranfänm. 
Säi te(;ren barüinm ibllgis ümm unn batt 
ganffe >§eer näum äinen Ümmaeg ümm't 
«DJonv**' Äbbn ■^ögell^ naf)'t l'erbenfdic tou. 
UV).' büffc 3üieä getininn nii'er JC">arrtogg •§in= 
nerf Sieb, mibb fitjnen l'üneiitorgern ^erran» 
toufa^men unn bäi 2?runnefn-teger tiem SPic^, 
tiräi ©tunnen ton Soltau, ftriet'** ann bäi 
®tid)tÄgränffen tou äöberfaUen unn mortfd) tou 
t)auen, fo batt ätir ganffet J^eer tou ®rnnnen 
güng nnn ficf jerflrfu, bäi-^arrtcgg (5ricf au'cr 
gefangen nat^men'-' nnn nal) Soltan trodjt 
an'irr.20 STäi tloufen-'' unn nientigen »Soltanfr 
Ijärrcn alfo nid; alleljn äfire <Stabt rebb't, fon= 
nern a^i^bren oof bäi lUtrfaaf, batt «öarrtotig 
'^innevE nod) bäi i'runnefa'iegev tou Xwdtn 
träig-'^ nun fd)Iäng,'^3 f(je ^i („'t iicrbenfclic 
fäumen, ao fäi fätifer-^ anirren, ba -öinnerf 
nid) batt fremme ©ebäit'-^ bcträ^'n bröff.26 



■OanS 5J.»eber Vatorenj 

9r>ö()r ganS flit)big » in bäi 2bni, 2 

2)a fäutu 3 täi ÄnüvVfl * ti^ »i>"'" """- 



9 -Raufen. 10 nahmen. 11 Sttinne, Straft. 12 loattelen. 
13 liefen. 14 Wofftn. 15 eilig. IC um'« Wqcx. 17 .^bo- 
injcn, ein Sorf. 18 Jatt, fe^r na(ie. 19 ,itnommen. 20 je- 
l'cartft TOiine. 21 (luden. 22 Itieiile, lelam. 23 f>t!luä. 
24 filier. 25 fremke (Sebict. 2G tetreten butfle. 

1 ptijis. 2 (Jtul'e, aBcbnfiute. 3 lam. 4 3?ct(ii;(f; in 
meljreten VunetMirA^cn Smfetn teilest neii) bie uralte 
Sitte, in erfotbedidien Sallen bie ISinwo^nev beJ 3)orfe« 
eiliiift tiitrt) einen Storf, rceltiitr ven JjauS ju Jjau« mO])- 
liitfi frtjncll getragen wirb , auf einen I<e(iimmten SJilaS ccer 
nait bem .gaufc be6 Drtiocrfte^er« )ufammen ju berufen. 



IBunSntt Icc ^tmttt TOinfcn, /allitisboftfl uns Jtrgen in itt ^üntburjfc gtiSf. 



909 



Zäi im Srörp ro(>vt ^ jftcrmrtnn. 

Unn *l>rtcr i(ütuj itli;) '' iuü;'ii J^iHicn ' ^äiin, 

5)äi tciJCir mifcb tüi Stic^berö ** in >5anbgcnifng. 

£äi gribfcn ^ l'riidjbcrö •" ivürrfii fnmcit 

Unn ircUcu uff\!fC9tä" aUtonfamcn. 

Säi unirren ät^rcr garfffcr biiit, 

Siii (liirren Änüv>?fIS unn il>ictfcl;fniln(itä,l2 

fficmibbfäi triffc'^ ünim firfi'cljliingfn,^^ 

Unn ntf am (ä'nbc tiUidjt Ocbräugon. <5 

9ltiTr Jatcrcnj, bäi U'ncf're TOann, 
Ääuni ticfig"' iiVV '"' lUat^f an; 
aScfünncn bäfi ^äi ficf nicfc lang 
Unn näum'" 'n grctfn *l>af)( '^ tcur >ganb. 
iTäi £tid)tcr8 niruffn'9 'n iangot 2)iut;t, 
■2[lä Slicbcr nVp fai bau' nid) fu^(/^o 
3)fu a'icutl; tcrläurcn'2' fäi al^talb 
Unnräitcn22uutin3^Ic23aU'. 
(£äi fräigcn'-'J upp 'cn 9iJfg noc^ fäif , 
llnn (Bc^ou'-s cörr 5l.>cbfrä grotm <£täf;1.26 
Säi trou'n27 fitf nid; mcrber innä28 
D^iifj't Xörp, fo lang' ali IiU)>)te Satorenj. 



2>mS * unn ^inncrf. 

£iiaf. J&ör mal, J^innerf, icf tebul^r bi£), 

£•011 bu nod? fo untlout tiifl 

Unn alä Sd,'f('pcr 2 in 'er ^aibe 

2}agg unn S^ac^b bit; rümmc briffll 

@a(i bod), li'äi 3 icf, oof nafj'r Stabt (;änn, 

aSä^ter läbi't man ba alliifb, 

<£ütt J LHiii nKl;r unn unut täif ftcuffr, 

SBatt 5 bäi i'angciriijlf ciuict. 

-Me SBnnbagg fann maubnnjtn 



5 ruft. 6 citi.v 7 Raufen , gScrfammtung. 8 5cute aut 
um na^tn Sf.ftt aSfttcn. 9 bit Stifter tv>i(\cn einen lan- 
gen, fitjlidjtcn , nrt'Kn Seit »cn stotem SBcllcnjcihie. 10 
iOettler. II SrtJlinimeä, »öfe?. 12 qjeitMjeiifliele. 13 fef», 
jiact. 14 fciliuun. 15 »ietleittt telröflen. IG jeitiij. 17 
na^m. 18 gSfaSC 19 maitten. 20 faul. 21 terk-ren. 22 
rijytn. 23 (Jilc. 24 hicqtcn, erüiciten. 25 gi^eu. 2ii Stiel. 
27 flettauten. 28 roicbcr ein einji.ieä DJiaL lie Stifter 
treiben in großer üln;a^l im Suneburiifrtjen .Saiifir^iinbel 
Hnb übernehmen auf^ für io^a %da; äGiefen» unb ^cof 
arbeiten. 



3n 'er Stabt mibb Inmnert XirnS, 
@flb terbäint man ba u-ict '^ bä^ter, 
Siebter fatimt ' bäi 2)a^lerä nirnö. 8 
ginc ^le^ber, tianfc jlnöpc 
JDriggt 9 babäi geringfie Änedst: 
aSa^rlid), .^innert, bu fannft glöbbcn, 
3n 'fr Stabt, ba (ätjbt man rec^t. 

Dinner f. ®af; bocb , X'uii, mibb 

51.>ra^lfn, 
aüunn're mit), batt bii fo fpricffl! 
3)u ucradjt'fl bicn rörrig :l*fbfn l 
^(^ ! bicn Sprä^fcn bdögct'" nicfä. 
SBatt gait äöber't Sd^fi)vfrlfbcnl 
3n 'er >§aibe lätjst man fri(), 
Staggfi mit; bufenb iTabler geben , 
3f! ga^ nid; tour Stabt mitb bif?. 
Sange>ri^[c Mvü icf nimmer 
3?ib mien >§eerb' unn Smmentu^n; " 
Sröfc^en bou icf ja im SBinncr, 
Unn «pp 2lrbäit iS gout rn(;n. 
3n micn •5üt;g*2 ton irnltcn Saufen 
aJJibb bäi SDiüfe f on ^aafen^aar 
aSinn icf gout bit; Mil^'^ unn SJägen 
Unn bergnäugt in miener Äa^r. •< 
stirer bu , bu >rajl bcnräif lic^t 
a?il; bäi Qlrbäit in 'er Stabt; 
2ltufl ganä fd;cu'5 'n >§errn gefjorÄen , 
3fft tiUid;t bii; nic^ innä fatt. 
Qlnner§ bcd', bicm 5?unrcnä(;ten'6 
S?lifft man flarf , frifd? unn gefunb, 
J\anii 'n Jlönig a-acf er bäinen , 
5i}fnn bäi Sranjcä ircrbcr fummt. 
9Je(;! icf laljt mit; nicb i.'erbib|lern,l7 
3Ecnn oof aU'o bi upp bäiüuur,!^ 
(Selb unn ®out, unn alt bicn JRebbcn: 
Slieo äin ctjrlicf bütt;ft^er'9 sBuur. 



bien 



1 Diettirt;. 2 Si^afer. 3 nie. 4 fiebt. 5 Ksitb. 6 Weit. 
7 loiiimcn. 8 niriienbä. 9 trd«t. 10 taugt. 11 iPienen^aun. 
12 5e"g- 13 Aalte. 14 S.t'lferfacre, worin bie Siafer 
bei i^ret .'jeerte im Sommer iibernarfjtcn. 15 fi^cu. 16 
Sanetneffen. 17 irre, bc(iurjt machen. 18 Sauer. 19 ein 
e^rli*cr unb beutfiber, eine Sebenäart, Herunter ber Sauer 
im Suneburgftten alle« @ute unb SBJa^re uns alle« taä tet- 
jie^t, tta« er fein mu^ unb foH. 



Siimenii^, @ctmanien« äSoKcrfiimmen. 



27 



9fl0 



/Buntatt in ttx (ßtflfiiti von ^taU. 



|Munt«in*t in ^ci* ÖJc^cnt« xm\ «$°t^^c. 



Ajrtafcti im ^cll Stuincrtfl n\t be 
liitjc ' A^citc Oi ®ujrtcl)U&c. *J 

STifff Öcfd)id)t iu I5i)ciilM|t to i.'crtd(cn,2 
Simgcuä, iiii'cr >L'a()v ii \c bort)! £01111 micii 
©roDHHibcr, Lnm bcu icf fe I;ni.', ^Icga jiimmcr, 
U'cnn l)f fe mi tiortüfvbf, bnOi to fcggcn: 
„2Brtl}t nuitt fc bcrt^fini, micn ©öl)n, ninicrö 
fiiun nii-iii fe jo nid) »ocrtdlcii ! " S)c ®cfd)i(^t 
I)ftt fiff aircr fo tobriiijfii. 

Gt iröör an cciicm fd)öiicii Sünnbacjiuorgcii, 
to'r .^nvLifltif t , 3 jüfi ai bc SBoofirretcu Woi()bc. 
2)e (Salin uööv licUig uVüacii nm >§cfU"cii , ^ 
bcSOiorgfiiuniiti giuuj U'iivm i>ircr bc Sto^iVfl"/ 
bc V'avtfu 5 füngcn iiin'r Vud)t, iJ be Sninicn ' 
fumflcn in bcn 33cofn'Cfti'n , un be Viil)bc güngm 
in ft)rcn <2iinnbng5ila(;t nal)'r Jtiivfcn, un nllc 
Ärcatur li-üör iicvgnögt, un bc Sa-iiicgcl oof. 
5)e Sn'iiifgil iiu'cv fliiiib i'ov firiicv 3^öl)r, I)avr 
be 'Jlnn üiuu'v[(iigcn , ffcf biibi in bcii 3}iorgfu= 
iDinb ()inut, un quiiifilccv're '^ ni liitict i'fcbfni 
bor ficf l)iii, fo gob un fo ftcc^'t aä nu cOcn 
nm lotiucn Siinubagniorgcn cn Sii'infgfl to 
fingen Vloggt. 3nbcni ()c nu iiod) fo l)alf liefe 
tjor fiif l)in fung, füll ein o\> eeiimnl in, ()e 
fünn oof ivot, mittlinuicl fieiie gro be .Sinncr 
tinifd) Uli nntiöife, ^ cn teeten in't ßelc fvii= 
jeeren un mal tofel)n, U'ic firiie ©tiiljfiöii'en'^' 
flünben. ^c £täl)fv&ii'eii ivöörcii aiver be nod)= 
ften ti fifiicin >§uufe, un lie v'fggte mit fienev 
Samilie bai'Oii to ctcii, barüm fal)g t)c fc an 
bc fifiiigeit an. Öcfcggt, gebalin. £e (£iinn= 
cgcl mafbe be <§uiioböt)r ad)tfv" ficf to un 
flog bell SBeg nal)'n Selbe in. S^c \\\\bt iioct) 
nid) gaiii? iviet i^on ■^O'iuife, im null jüil um 
bcn Stül)tuifd),'- be bar i>i.Vm gelbe liggt, nal) 
ben ©tälifvöa'enslJldor J)inu).ibveien, «§ em bc 
S^aai' tcmiitt,'^ be in iil)nlid)en 6)cfd)äftcn uut= 
gnfrn li'cör, luiinlid) um fienen .ivol)! to tcfcltn. 



*) tvjil^lt von SS. ^(trSctr. 

1 auf bfr Ileintn. 2 «jaulen. 3 .^«rtiPjcit. 4 ^immtl. ^ 

3 l'n-ifttn. 6 Suft. 7 S'iditn. 8 Itißertt. 9 iinjöüc 10 Stfrf- i 

rül'tn. 11 hinter. 12 S^ctntufrt). 13 l)t£|[qiKtc. ( 



%i bc Sivincgel ben 'öaafcii nnfidjtig nöör, fo 
t'öl)b' ()e em cn frünblirl)tn „®o'n ilioigml" 
2)e ■€>aaf' nircr, bc uv fienc Si'ief cn fün-uel)mcr 
>&cvrivaä, nii grnufatjm I)ort)fal)rtig~bati, ant= 
U'oovbc lürfi.^ np ben Sirinegel fieiieii ÖJruf'p, 
foubevn feggte tc'm Snnnegd, ii'obi I)c en ge^ 
u-altig l)öl)nifd)e a)!ieiic auni^^m: „iöie fummt 
et benn, bat bu f)ier all'^ H fo fröl'em 3)?o):= 
gen im Selbe rnmlopvi^'" 

„„3cf gal) fpajtercu,"" feggt' bc ©irinegel. 

„ Svajeeren T' lad)be bc 'Saa)', „mi büd)t', 
bu fnnnfl bc 3?cen' ooE ii'ol to tetcrii STiiigcn 
gelnuufcn ■'" 

Siffc ^Intii'oorb bcrbri.'öt bcn Sirincgcl iw 
gcl)eiier, beim Qlllcg funii ()e i'cibreegcn, aircr 
UV fienc i^eeu' leet ^c iiiefiS fomitien, etcu ircil 
fe i'on iifatufir fdiccf iri-ijrn. 

„„2^u tilbfl bi U'ol in,"" fcggt' nu be 
Sii'ineget to'm Jgiaafcn, „„«3 locin bu mit 
biciic 3?ocn' mcl)V uutrid)tiii tniiiift?"" 

„Tat bciif i(t," feggt' be ^aaf. 

„„tat fumvt iip'n iH-rfcijf an,"" niccnt 
bc Su'inegd, „,.id \^ax«n, ireun ivi in be 
*IÖett tcopt, i(f loop bi I'Cm-Ih!"" 

„!?at iä tu'm S.'adH'n, bu mit biene fdiecfen 
5Pccn'," fcggt' bc Jp.iaf, „aaer micuetioegfn 
niad)'t ficn, ii-eun bu fo oL'crgrcetc A.'ufl l)ffi. 
ai'at gilt be ai'cttr' 

„„(vn golbne ?ujcbor iiu'n ^Jubbclis «Pvaun» 
irtcn!"" feggt' bc ^iu'inegd. 

„*Jliigenat)meul" fvvöot bc ^ßiaaf', „fla'^in, 
un benn fann't glief loS gar)n!" 

„„?ic, fo grccle 0.1)1'^ tiett et iiirfi,"" mrcn 
be isa'inegd, „„icf Iniit iiod) ganä midjbctn, cifl 
anll i(f to ^giiiU'-' galjn lui en tceten fri.^l,i}ücren; 
inn'r l)aluen ©ti'uiD' tun ic! luebber Inev uv'ii 
^5Iae."" 

3)amit güug bc Sivinegel, benn bc -5aaf' 
U'cör et tofreben. 

Unnenvegeö bart)be be Sivitic.id H ficf; 

„2c ^aaf i'crlctt fid up fitnc langen SJccn', 
aircr ict iinH em ii'oI iricgcn; l)c iä jwflr en 



11 li^cn. läSlafi^t. 16 r.la.ic. i? i'iU. 



HlunJiKt In itc Ctfltnli »on S^tait. 



«II 



i'örufBm -^cn', aircv tod; mau'n"* biimmcii 
Äfcil, im tota^tcn fall h( iväjl" 

%j mi bc cu'iiifgft to >öiiiiff niitüöm, 
iVvöiJf ^c tc ficn gro: „5ro, tvftf" ti gnu''^u 
rtii, bu miif;t mit mi nulfn %(lie (;imiutl" 

„„9-Oiit ijii't et renn?"" Kflüt' fion 5io. 

„%i l;ciu mit'ii JCianfen iictt'I üm'ii floltiic 
i'iijotor un'ii 3?iibrfl i'ramni'icii , icf luilt mit 
cm iiinc QSftt Iccvcn, iiii ta fnll;l tu mit ta= 
ti fifii!" 

„„O, micii ©Ott, ÜKnim,"" füiit] lui btn 
Su'incgfl ficn %xo nu to fdjvcfii, „„tüft bu 
nid) f(cüf, I)fft bu beim gano bcii ffievftanb 
L'crlaiirn? iL'ic taimfl bu mit bcu igaiifcu in 
bc aiH-tt lochen ii'oltcn?!"" „Jgiclt bat älhuil, 
SBiff," fegijt' be eirincgcl, bat iä micu Siiiit! 
iHefcnc^r nid) in iliannevgefdjaftc. 2)Jatfd), 
trtff bi &n, un bcnn fumni mit!" 

aSat fuU''^' bcn Siuincgcl ficn gvo mafcn, 
fe miipt U'ol fclijcn, fe miigj nu U'cUcn cbcv 
nid;. 

Qlä fe nu mit ccuvinner ünncvii'cgä mijören, 
fproöf be Sttnncijcl to ficn gro: „3iu V'ip i4V 
mat icf fcggcu irill. eül;|t bu, u)j ben langen 
Qlcfer bav ii'üll ivi uiifen iScttlocv mafen. 5^e 
•§aaf' lüft nämlid) in bei: ccncu Sö£;r,''" \-w 
icf inner anbcni, uu öon fcabeu''^^ f^ng' ivi nn 
to lochen. 9hl (;efl bu U'icbcr widi to bof)n, 
aä bu ficUft bi l;icr ünucu in bc Söijr, uu 
ttcnn be J^aaf u).' bc anbevc Sict anfummt, 
fo röpjl bu em entgegen: „3cf tun aU'--' I;iev!" 
Sfliuit iröörn fe bi bcu tiefer aniangt, be 
Sirincgel tviesbe ficncr gro cl;icn $J.<Iag an, 
un güng nu bcn 'Jlcfcr ^'inup. 5lä J?e taten 
anfcöm, u-i:ör bc 'f^t\a\' all ba. 

,ßmtt et lo^gal;n^" feggi' be >§naf'. 

„„3a ivol!"" feggt' be iivinegcl. 

„3^enn man toi" un Damit j!eUbe jeber ficf 
in fienc %bi}T , bc ^aaf tcUbe:2J „^al;l 6en, 
S^a\)l Sn'cc, >gatl Srce!" — un Icä güng I}c 
»rie en Stomittinb ben Qlcter I,nnbnl;l.''^'' Xe 
Sa'inegel atrer lööp'^' uugefätir man bree 
Sdjritt, bann bu(;fbe te ficf baljl in be S'ö^r, 
un ticö ru^ig fff«- 

2lä nu be -^aa^' in buUen Soo^^en ünnen am 



18 nuv ein. 19 jic^c. 20 fifcncU. 21 fo(l(c. 22 Suttljc, 
Sfur, iceldjt tcim $fluiitn auf fccitcii Seilen icS 'ilifev« 
cntftc^t. 23 ctcn. 24 f(l)on. 25 jci^lec. 2(; fjiniintcr. 27 lief. 



Qlcfer anfcöm, xiöf em ben ©ii'iueget ficn 5ro 
entgegen: „3tf tun aU tjier!" S)e ^aaf flugb' 
un seniuinbcrbe ficf nicb a-rnig; l)e niccnre 
nid) anber'3, aä et »röör be Siuinegcl füleft, 
be em bat ioxöif, bcnn tcfanntlid) fiif't bcn 
€ii'inegcl fien gro füfi fo mit, U'ic et)r i'iaun. 

3^e §aaf' amer meenbe: „1;at gei^t ric^ to 
mit red)tcn£ingenl Dlcd) mal gcloopen! SSeb» 
ber um!" Un fort güng ^e a-ebber U'ie cn 
(Stcrniirinb, bat eni bc O^ren nm Mo)^X^e jlö= 
gen. £en- ©u-inegcl ficn gro nirer tico rul;ig 
up cl^rcm *4-'Ifl§f- -^iS nu be >§aap toten an= 
föcm, rööp cm bc Sunncgcl entgegen: 
„3(f tun all ^icr!" 

3?c.§aaf' airer, gau'3 utcr ficf i'ijr Setter, 2s 
fd)rccbc: „ 5iod) mal gclaopeu! aüebber um!" 
„„SDti nid; to ftimm,"" antiroorbe bi <Bma= 
egel , „ „ mtcnetii-egcn nod) fo oft , aS bu l'ufl 
^u-ft."" 

(SO lüöp be S^aai' nod; brcc un fötentigmal, 
un be Su'inegel t;ö^r-"J et üinmcr :nit c:n ui:t. 
ScbeS Wtnl, wenn be ■^aa\' ünnen ober Dr.tfn 
anfi>öm, feggten be (Snnnegel ober fieu gro: 
„3cf tun all ^ner!" 

lum teer un fötentigficn äliat airer iböm 
be ■i}aa^' nid; nic()r to (fnbe. üJfibben am 5lcfer 
ftört' (;e to'r ©erbe, un tleb bobt up'n 5)]Ia|e. 

5^e Sirineget au'cr nöf;m ficne geirunnene 
;Oujebcr uu bcn Surbcl a?iT.nnu'ien, röcp ficne 
gro mit bc göf;r äff, un tcice güngcu mit 
eenanner nal; -gunä; un iretin fc nid; ftorten 
fünb, feirt fe noc^. <So tegciu et ficf, rat iip 
ber 5?nrtcf;uber ■g-'ib' be Sirinegel bcn J^aafcn 
bobttoopcn ^ctt, un fiet jener liicb I)ctt et ficf 
feen ■^aa'^' »cbber infallcn latcn, mit'n äJurte» 
f;ubcr ©irineget in be SEctt to loopcn. 

£c Sc(;re aircr uut biffcr ©efc^ic^t iS, eex= 
flenö, bat >^eencr, un ivcnn tc ficf ccf nod^ 
fo t5rnel;m büd)t, ficf fall tifcnimcn taten, 
0','cr'n geringen älfauu firf luftig to mafcn, un 
iröör't oot man'n gtrinegcl; un tiveetenä, bat 
et gera^bcn iS , irenn eener freet, bat ^e ficf 
'nc gro uut ficncm (Staube nimmt, un fe jü(i 
fo uutfütt, aä (le fübfl. 3Ser alfo en i£n.'in= 
egcl i'j, be mutt tcfc^n, bat fienf gro oof en 
Sli'inegel iö; un fo iinebcrl^ü 



28 Cifcr, Zü-.n, 'J!r;'.?r. 2? ]&ictt. 30 »eiler. 



119 



/)1un)art in ticc Gcgcnb von tt^ocmbitt im Crmlänliifd)tn. 



Ponte auä ITcutfd^fn Sanken willig ^minfommcn iMii» Tint [li) ein 3ter gefafl, ba ti 3me getegcn 
otcr niu be'lcn bcliagte, nl-5 iMiib ten (FIHiig ünb nntere iräffciigc Ortf, bie au3 Sfldjfcn, J&oI= 
(anb, 5ülicl? siib antctn 1'äntctn, bcr bann i'icl ind ermlänbifdjc aBijl^umfc alä graucnhirg, 
a^rnunstcrg, ü}icl;li'a(f »nb Ölötcl, ba bann bie tfircn £ötffcr vsaiitD^H'« i-Mit >§ciiirutöbori mit 
©rlbrifdjen snb 3üUd)f(^en rcifigcu Anödeten ffinbt tcfe^t trorbcn, ind (iulmifdK, l'onicjanifc^f, 
nurt) !;um Sljcil inä einiCiiitifdif fdnbt eicl au» Otcrbciitfdjcn S^racbcn femmon enb fidj flUba 
gcfafl, alfo, bafs auf ein l'ial)l nup iDkiiKn, U'cil baä l'ant bcr 3"! '-^olUx sBoIf gcivcfni, tttt 
3000 dauern ffinbt in 'i'rcuffcn antoninun. Xaburdi ifl l'rcuffcn in fur^tm jicmlid'fn wirbcr 
angcbauet n-crbcn, infcnbcr bao Grnilanbifdjc a?iftlium[\ u-cldjcä fo fcl'r lüftet >;nb äugmcmnicn, 
bag bcr Orbcn nic^t ein fifiu 95orbritffcn baran gcbafct." Xicfe Übcrficbflung fant um baä 
3al;r 1276 fiatt. £ic (Jrmtänbcr in unb um Sraucnburg, a3raunötcrg, iDicHfad, Ü\i$d unb 
93ifii;offtcin fvvcd;cn l'ingfgcn nicbcrbcutfd;. »^lidH una-abvfd;cinlid; i)! cä, bajj fid) aud' '.ndc 2d>(cficr 
auö bcr ®f gcnb ccn ©vcelau im (5rmläntifd!cn angtficbdt l.mtcn, U'crniif fdjcn, u-ir Dr- l' i 1 i c n 1 1; a I 
ridjtig brnicrft, bic a?r5cid)nung bct Grmlänbcr für bic in bcr ®ogcnb tpn *IL<crnibitt u. f. a\ 
gcfpvcdjcne ctcrbrutfd;c 2)hmbart, »rcld;« fi« ^i< „brcöfauift^e" nennen, Ijinbeutet 



Sc A^ctratl)fd)rtft. 

gunf. Sliutta! öd) bijnf, nu funn'ä »vcU 
cd) 3'iit faie, ' baff na ' be ©ritt 3 rvo funnc 
iiniga •• tröngc ; 'sJ aJhil'dH" ^ cff all cnna i)iöe- 
tdfuo 6 Dan fcnt'cvi'aiig^ig 3at)re gcu-ajl. 

Xrube. 3ol), QJata! te taufcngb föillc '' 
löge unjicre iVilät, ^ onn i'ctt' tja öd) all ' 
fcr fe gffd)ött; '" tvcnn föd) man örc •' wo e 
gubbc 9}ifnfd) truff. 

Sun f. .&öa, SWuttn! be -§itnj teile, u-a 
{ril;c ''■^ Dolcidjt nod) gremb. 

3:rube. 3 wo iodj, ba SBingb tallnt '3 
man fo an e Iljöre. 

®rcif. (fintretenb) ©clotjai 3efeä (iljrijl'e! 

Srube. 'n ©ii'itcit *Ilmcn! ffiöllfumm bei 
ong. 

©reif. Sai öc^ l;ia<*'rc^t je Senn-aä« 
»caljl '5 tfim *4jaua ''S Bunf? 

5'unf. 3d^, jo^, fcmmt n'.an na(;gja onn 
fe|t euc^. 

föreif. 3 na, öc^ (icl) ivcll cd), cd) ivöU 
ncd) ivaatff. 

ßunf. 3ct), möt, ba reife ©jarfdjt •' cm 
be 5Sett. ^cmmt man, fc|t cud), öc^ fal) je, 
ba5 (^a labm fait. 

®reif. 3 na, ödi muft \ixadi rcöbba '^ 
rdte, '& ti'dt ma '^ fcnjl je bü|la. 



1 fein. 2 wir. 3 SKarttavtt^d. 4 «nttt. 5 5IJl4tit(n. 
6 i|l fiten im ÜJIiilfalirtn, jur -itit '«* iDiiflf.ibrcne. 7 ÖHil. 
tcn. 8 eint ^'tfc'n^cr« abi)cf*li'ficnt ficint Jltibcilun,^ in bcn 
Jti-ffcrn ccr i'ainlcutf. 9 habe ii^ fit;i-n. 10 i)cf*mitt. 
11 r"<! nut ic«<"t- l^l'cfcmmen, Irit.icn. ISrdttcl. 14 bin 
iii) ^iec. 15 Seuierläivalbe. 16 Sauer. 17 ®ct|lf. IB wie. 



5-unf. SSo Qt\fio be 3löf' Ijön?«! 

©reif. aiJan beff bei eud); — öd) fcmm 
egcnilid) ön gvc§a '2lngflagcl)dt. (Sa l;ät e 
3adna, onn bi) l;a e Scbn, baä funn calcid)t 
e l>äii abgjjne. ^'^ 

Sun f. 3 na, U'Cju nic^? — OTutta, tcl 
bcd) e Sdjnavi 'i off je nn folg faljl IBata" 
bauffe. '* 

©reif. 3p1)! '8 öfT "djt ghiuvfd) 25 {äl)lt. 

Sunt. dU, »an n-o faic Ga beim? 

©reif. Öi^ fai je tan il?cff 26 bo ©reif. 

Sun f. 3 w^i Icidjat!'^' ba ö-l) nid) e 
mcfcl möt cud) cff cl)n gricefdiömmdg Jtcb» 
M'^*" get.iufd)t? 

©reif. O jc^! cd> gab je end) e gjül)le 29 
aSallad) bnfca, e bog 3o 3agg. 3' 

Sun f. -Tia, nal)mt man öafc^t t 3^roj)pt 
fa be tö^ \.'cft. 

©reif (trinft). 3, baS off nette SdjnapS; 
tan ii'o Ijiia bane? 

Sunt. a?an €ecbccf tam able ©röicena. 
3 jot), bo 3J}ann V'flag cmma giibbt Se^napS 
je t)äe. 

©reif. Ula, nie irett'ä bcnn möt ba J&ei^ 
rätl)fd;aft? 

Sunt. 

©reif. 

Sun f. 

©reif. 



SHa, n.'ie röfit .^uire 32 I;ät (5a? 
5}rei >&uire, cnn gubb üanjp. 
£)nn ivie töbl >Ringja? 
üKan bi}ne <2c^n. 



bn. 19 e« wirb mit. 20 flilt. 21 bit Dtfife ^In. 22 at- 
flcbtn. 23 itBfitcr. 24 btauftn. 25 ludifi^. 2fi qSciffau. 
27 Ituftl, Itiibeit. 28 Stutt. 29 jitibcn. 30 ()iilcn, tui^)' 



/ttunSnrt in Itc (ßtjtii!) von TOormiitt im Ccmlnniifdjcn. 



113 



Sun f. Sla, 6tf) tönt, ira toöllc onä man 
ijoa; 33 iMi^je. Jrinf ioä), taff be tödj öafd;t 
e töff^f bairärmjl. 

©reif. Sla, off onS ©cfunjfcit! 

8un f. >g>df ®att! — ^aff ba S'cic&flt muff 
^cle, 'ä *4>fart fielet nürt? ömma an ta S:ad]= 
lüta. 34 ninibr&iT, 3ung ! gf^ boc^, ttcng'iä !}-ifavb 
önne Stall, cnn gob cm e 9r>5i'^(^e35 Jqä jc 
fraiTf! 

©reif. n.a l^at bo^ man ö^n Stäc^ta? 

guiif. 3cl), 5U-ä Sötjng faie tobt. 

©reif, dta, »cnn 6ua Jac^ta niöt mci= 
ncm Scfin 5ct)of36 firiim, onn baff fc iidc^ 
onfcm 3eb mein onn 6ua ©ütta frietc, onn ba 
lieU'c ©ätt cn ®ajcn gäii', fo funnc fe redjt 
glijrf'lg laivc. 

guitf. ^Ja, ®c6a"cga(ic! ti.HC I;öjyt bcnn 
bcina So^n? 

©reif. Q( :^öfit «BJCh^cI. 

Sunf. ffllöc^cl, c ^ütfc^a 9iämc, cnn mein 
Jä4ta bie I;öiTt ©ritt. 

©reif. dU, Woi)d onn ©ritt, bau ivatt 
fö^ »roU V'ijTf- 

SIrube. OJa, öjf ba Wo^d cd) e Ijütfe^a 
ÜJienfd) L'an 'Jtnfa^ne? Se ©ritt üff ömma fea 
näd) cm J&ütfcte. 

©reif. O jo^I a?oa5 c itjarbel 3' »rie e 
©emäHtnujf, onn fö(g rott; Sacfc ^at o, iric 
e iMum. 

Sunf. 9ui, ÖJT cä ot^ foiijl c orntcija 
3){cnf^ ? 

©reif. O joti! a öjf gefunjb onn flarf, 
a tafleijt all bc Qlrfceit auä'm ©runj; a );ät cd) 
brci 3ca b'm .fiönnig gcbicnt, a jtanjb mangfe 
Äaraffica, 3S 

J'rube. 3Kangfc ©olbäte ti-arc mänj jung 
Jeut tatänvc. 

©reif. O iiä, bifa ni^; mcina So^u öjl 
fön Saufa, fön >C>frömtrein:a, fön SBiugbOeutel. 
Sßam '8völl 3'J caftetjt a oc^ wai, a bläfl iJrcm= 
pct ön a Mxd), onn lucnn meina aiiöt^el nid) 
off cm Rua *^ öff, bcnn fönnc be ajJofcfanic 
nid) c mo^l S^rumvf-" madje. 

gunt. «Sifft, 2Kutta! fo ö§na muff bcc^ 
ba ©ritte gcfaKe. 



©reif. 91a, off od^ Gua ©ritt t bog 
aiiabdie? 

gunf. O jo^! bie öff fo ^übfd), baffföc^ 
flu mänj greia be Oge nad) a auägcfift Ijae. 
(Se .öff fo runjniaulfcfc, a-ie t ©vvcldK, onn 

off^'^ be QT-önijfc^aft scaj, U'ie e na, 

bo Idff bc 'iDiutta fclbfl fige. 

Xrubc. 91a, fc taftcfjt gutt eä ©vönnc 
onn SBcrfc, all be gclb= onn ©artcarteit, 'g 
,Sod!e, 'ä 3?raue, 'e 9uU)e onn es <Etvö(fe, 
farjöm, fc fann iller cnn alla, '^'^ iraä man J' 
e 5BeiiüaL\älE fönnc fuU. 

©reif. Slii, wo fjdt a bcnn 'ö ©rittc^c? 
öd) n-itt fc bodi cc^ gjnrc fatjuci^ nöKc, baff'd^ 
cm 2)iöd)et funn tajii^Ic. 

gunf. Se öff Övölj fiamvc üfutta, gct 
bo(^ onn ruff fei! — Sdnrogadjc, önö -^^ ivull 
öd) böc^ frage: ii'ic töfft bu bcnn je bcincm 
lä^mc gnff gefcmmc? 

©reif. Ön meine junge 3itt;ve irär öc^ 
fo c aSillfang cnn fill eam Sdjcv^^e önne Mui)= 
(fall, cnn grajtadsc •''' baÄuf) mangf bc >§ärna; 
bd frtjmöff fe mödj off bc Jiiötb, id^ öd) nw 
toaj bc Jjuftfi. ad?c jatrad), cnn fön ITcfta 
tunn ma ivaä tielfc. 9ui, läffu'abaä gutt faie! 
nu fdg ma man öafd)t, ivaä iiöllfi bcnn ba 
Jac^ta mötgjanc^ö aä SBräutfdiat}'? 

gunf. -§öa ()ie! taufcngb Öilfc gjan ö^, 
oc^ cä fcefi i'farb, cd) c Odtä, od) c aSffd)rag' 
irdgc, ^'J onn bcnn nodi Jlünefcite aus ba äl'örtf;= 
fcfjaft. 

©reif. 9ia na, ica icavc lucU önig ivare. — 
2)olt, 50 jcnä öff iroU bc ©vittdie^ 

gunf. 5o(), jotj! 

©ritte (cmtretcnb). 9ui, waS fuU od) bcnn 
fo gefd)iring? 

5:rube. 9]a, {)cirdt()c fulljl. 

©ritte. 3 aiJutta! baä öff je fo c flfifa 
Sräutfcm, cnn ncd» ta^u c la(?ma. 

Jrutc. ®f(), gcfi, bcmm £ingfl 'ö öff je 
Sräutfom'S S^ata. 

©reif. 9!a, mein jiingb, fcnim boc^ e 
böffdjc nä[)gja! Srmo I'dft bcnn ba öm SdjocS? 

©ritte. Cd) iraa Sdtn'dbegiöfe ftamV'c, 
biff öff c ^ddifel ^i off marge 5'i je griU)ftöif. 

©reif. 9Ja, il(a guttl 'ö öff iUa gutt. — 



tiiicn. 31 Älerr«. 32 .^iifcn SanlcJ. 33 fofcrt, fcflici*. 
34 £a<tleltcr. 33 «in tltincä SJuntitcn. Sfi iiifanimcn 
37 -<tetl. 3H unttc tcn JJuiajjietcn. 39 Sj>iel, aKiifif. 
40 ßlifc. 41 in tcn fat^cli|ti)tn .Riitben 6t»ielant« iritt 
am 2i1;lii(fe tcä (ScltcSeitnite« ein Ü)iarf(t) äiim 4>ctlafftn 



fcet JÜti^e flctlciftn, Sviinnrli ()"">nnt. 42 auf. 43 alltJ 
unb alle«. 44 mir. 43 d"" ft^'"- 46 finä. 47 qcvciktiii. 
48 mitjiel'tn. 49 einen flaifen mit CSifcn bcftbljiitntn fBa- 
qen. 3U cott. 51 ein .«ui^fel, fo tiel ale j« t""" äBialjlieit 



gitmenirti, ©etmanienä SSclftrflimmtx 



lä 



314 



/Uuntiorl in ^(r ©CBfn» non sillcnftn im ^nitc ^totn. 



tofrcbbcn lni"l, fo fdjafl tu bat ®cob f;füt'eii, 
bcn i<?&nii35(icff, mit allen irat brini ii." 

£e .(löiujiJljeff irörr ntor 'n £cmänf, bf 
ivol tii'Cf (jiimurt bufciib £alev ii'cvi^ ivörr. 

„[iJc," ffijijt' bc •giiüifffl, „'5c l;ctt nü nid; 
Vf*t bcrflalin, i(f irutt mau gccrn 'n Octen 
i?anb I;fl'tcn, wcx icf 'n lütt >>j)mi3 uV tounr, 
^antüfffln^s u^i ^i(antcn nn OJecji]fn nu a?cof= 
U'Cfton UV fiicn fiinii." „5Bcnn't lüdj mcljv 
io/' ffijjt' bf Jxöniij, „bat [cl;aft bu fccttfn, 
bu famifi bi iiicv s^on nüm ^ictt,^^ iver bc 
33D(nii oifjanct fünb, fo i'Cft nff;mcn, anä bu 
uniKt. 

9^u gcff bc Simii} bui Vüübcn ncd; ivat 
tc'm tcflcn, 33rannlin(n un 3?ccr, fc ihcI a§ 
fc bviiifcii luiiKcn, un bcnn reif' [)c af naij fic> 
ncv €tabt. ^ 

Jüc J^üüfftl atcr (jinuj mit fifucn €äo(}n 
I;enuut, un fc tctccfcu^s bat Sanb, irat fc l;ct= 
6cn imiKen. Qlnä fc uu fo güngcn, föimcn fc 
an cn bitten l)oUcn 2?oI;m. „Xööfl''^^ fffli}'' 
be 0{)U to ficncm Sal)l)u, „icf U'iU nü in bcn 
I;DlIcn 5?o(;m fetten un luut tälfeu,37 fo luict 
aä bu bat KM'cn fanufl, fil;aU't unfe i'aub 
iL'cfcu. 

!I)c DI)Ic fett fi(f in bcn I;olIcu S3ot;m, bc 
eaü(in iiöi():u (üttc il.iäöl)l,3ä un fo ivict, as 
(;c bcn ^'(ilen ficn 'Stimm fcörcu tunn, fflöig (;c 
bc$aöl)l in be (icr,39 nat;[;c(}r maafcn fc 'u 
Julni^" (}evüm, tonen-" fief 'ii lütt >giuuä baruV, 
un letcn fi) lauge, tct fc boob Hctcn. 



A^nafcn im bcn Stpincgcl.*) 

£üffc (Defdiidn id lögen^iaft to ecrtel(cu,i 
SungeuS, atcr - ivaf}r iä fc bodi! ITenu mien 
©root«abcv VlfQO'' jümmcr barti to feggeu, 
Irfuu I'c fc f erteilen bct;: 3 „Ql^alir müt fc bcd) 
irefcn,'* mien Säot)u, annerS fuuu mau fc jo 
nidj bcrtcUen!" Sc ©cfdjidjt Ijctt ficf nücr fo 
tobragcu. 



33 Äartsffdit. 34 ^lotj, SBalb. 35 iefajcn. 36 warte. 
37 überlaut rufen, fi^vcicn. 38 SPfa^le. 39 örbc. 40 Salin. 
41 t-auten. 

•) sergt. koJTette ajdtSmd^rrfjen in ber äDiunbart ber 
(Sciieub ton ^tabc. 

1 erjagten. 2 fpriij) baä„li" in „al'cr" mit einem Saute, 
bev jivifdjen i unb W Iici|t, 3 t^at. 4 fein. 



öt luorr an ccncu fdjöuen Söunbagraorgcn, 
to'r j;-)arB|ltict, 5 jüfl a-3 bc SBootiuectcn ^ xit^ 
U'örr. £e Sünn ivljrr fielt uvgafjn am >§ceu'cu, ' 
bc 3)torgcnannb güng ii'iirm iioter be Sio)3= 
Vclu, bc ilarfcu *> füngcu inner l'ud;t ' un be 
Süüb güngcn in eliren i2ijnnbag'f-)lii''it ,nat/t 
.(harten,'" nn alte Ärcatur u-örr tcrgnöigt, un 
bc Sn'incgel oof. £c Sirincgel aber jiünu tör 
ficner Xbljv , l;arr bc 5lrm ünucrfjlagen, fecE 
bati iu bcn 9.iiorgcnii'inb l;enuut un quinfe= 
leer'" en lütt Veeb i'öv fict lien, fo goob un 
fc jiled;t, aä nu eh-n am lecU'cn Sünnbagmor= 
gen cu Snnnegel to fingen vieggt. 5lnS l)e nu 
noil; fo I;alf licS tun- ficf (;en füng, füll cm \\f 
cenmal in, (;c fünn oof U'ol, ünnenvicl fieue 
5ro bc Jlinucr unifd; un autrCvf,'' cn teteu 
in't öelb f^aäecren un mal toffeif;n, U'ic fienc 
®tä(}fröa'eu'3 fiünncn. STc €täl;fuvveu u-orni 
aber bc uödjften H ficncm ■gmufe un ^e Vieggt' 
mit ficner gamilic bai-cu to äten, barüm 

fefi[>j t)c fc aS bc fieuigcn an. ©efcggt, ge=^ 
ba(;n. £e (Sa'iuegel maaf bc ^uuötöljr ad)= 
tcr'-* ficf to, un plöig bcn 3Scg ua(;'u ßilb in. 
«&c U'örr no^ uid; ganS iiict Seu -Smufc, un 
U'uU jüjt um bcn Sovntnifd), be bav L'or'm 
%d':> ftei^t, natj bcn (Stal)fri.Mrcn='2lefer l;enin.i 
breieii, anä cm bc >g>aa|"' temött,'-' bc in äf;u= 
lid;eu ©cfdHiftcn untgalju tvijrr, Uiimlid; um 
fienen ÄoH to tefecilin. 5(n6 bc Slrincgcl bcn 
>§aafen anfid;tig irünr, fo löl;b' f;c cm 'n frünb= 
lidjcn „®o'u aJiorgcu". 5?e i$i\üi' «'-f- *f f"f 
u).i ficnc ©iefe 'u i^örnclMncn >§evru büdjt, beb 
gcn-altig (;od)fartig un anta'cor' nicfS uv beu 
Sa'iuegel fienen ©rufj , foubern feggi' to'm 
©ainegcl, U'oti t)c 'n gcu'altigc l;l.Miuifd'e iSiienc 
anuöilim: „SSic fummt et bcnn, bat bu oU H 
fo frbljem Sliorgcn im gelb rumlövvft-" 

„„ocf ga^ fvaäccrcn,"" feggt' bc Sa-inegel. 

„(SV'ijeereu!?" lad}' be ■^^aa^, „mi bü*t, 
bu funujl be s^een' oof a'ol to tetcrn SMngcn 
fcrufen!" 

£'üffe Q(nta'oorb fcrbröit ben ©irincgel uut= 
terfdjaamt , benn alleS funu I;e terbrcegen, atcr 
UV fienc Seen' lecit fjc nicfä famen, etcu aüel 
fc bon Sflatut'r fc^cef aijrrn. 



5 .j^crbßjcit. 6 SPui^aeijcn. 7 .^immel. S Senilen. 9 
Suft. 10 Jtirdie. 11 trillerte, l'i anjoge. 13 Sttiftuten. 
14 hinter. 15 begegnete. 



/lUinImrt in Scr ©(flfni von ^itlciifcn im ^mtf ^tocii. 



^l& 



„„5:1t tilCfl ti irol in,"" fftigt' mi be 
Sii'itioi3fI tf'm 'i&iiaffn, „„aS wenn tu mit 
ticn' i'cfii' mcl;r uiitvirtUfii fmitift?"" 

„Tat bcnf icf," ffacjt' te •§.iiif'. 

„„Tat fummt uv'n 2}frfcöE an,"" mccin' 
tc i£:i-ii;ci]fl, „„icf V't'ff»'/ "'"'" ii-"' '" ^f 
a.Sftt foevt, iff ''•'''^P bi torH!"" 

„Tat io to'm J!atl.!cn, bu mit biciif \d}((i}e 
3^cci!'/' fcjjgt' bc 'S'aaf', „atcv minictivfsjoii 
masi 't fifn, u-nin bu fo actercjrcctf l'u]! tu-jl. 
5Dat gilt bc SBett?" 

„„(Sn gcUm Siijcbcl'r un 'n ^i^utbcl Sranii, 
a-iiiil"" fcggt' be Sa-inciicl. 

„'■Ktigcimtmciil" fvrtöf bf ^iiaf, „§Ia in, 
im bn;u famrt gürf tccoga(;nI" 

„.,^(, ft» grci'tf 3f " v'ftt f' nid},"" 
Ulf ein' be Sa'iiKgcI, „„\d Hn iicdi ganä nüd)« 
ti'ni; ccrji uitl id to S;<uu'i gnlni, im 'n tctcn 
frc(;ftücfni; in'iicr t;nltcn <Stünn Hn icf lrcb= 
tcr I.ncv iiv'u 513lag."" Tamit güng be (£n.'iii= 
cgd, bcnn bc -^aiti' U'örr't tcfrcbron. 

llnufmncjS tad'b' be Sirincgcl Oi fi{f : ,,Te 
^aaf ycrlctt fict up ficn' langen 5Been', atev 
icf ii'ill cm U'cl fliegen; ^e id wol 'n bövnctjm 
.£ievr, ober bocfj man 'n bnmmen >RecvI, «n te= 
taHen fall \;c bcd)!" 

5lnä im be (Eii'inegel tc <§uu3 nnCcim, 
i\!xiii J;e to fien' gro: „%ro, treff bi gaui' 
an. t:i müft mit mi iuil)'n gilB l?eniiut!" 
„„ißat gijjt et tenn?"" fcijjt' fieii' grc. 

„CH"f Ijfii' mit 'n •§iiflfcn ii-eit't üin'n gellen 
i.'iiiepa(;i' ua '11 iBubbel 33rrtn!ia'ien, iec »rill mit 
ein iiine UBctt Icoftn v.n ba fafft bu mit bar= 
bi irefcn!" 

,,,,€>, mien ©Ott-'"' ffiiu] lui ben 2ii.'in= 
egil ficn' gro fliitofdjreein, „„bull l>u bcnn 
iiidj tloof, ^^il bu benn ganö ben a^erflanb 
berlanrn? 5.l"ie fanr]! bu mit ben J^aafiii in 
be 4L'ett tcovf« iriiU'u?!"" 

„Jpolt tat a\'inil, aSiefl" feggt' te £iviu= 
egel, „tat i» mien' €.aaV. 31ifoiiel;r nic^ in 
2}iännevgefd?äfte. 2.\\-,vfd\ tvetf ti an, un tenn 
fumm mit!" 

iQat fuli ben <2ii'inegef fien' gro maafen, 
fc müft ivot fctgen, fe mcg nn ivnU'n cter nidj. 

Qlnö fe nn mit eenanner iinnenrecijS trörrn, 
fvvöcf te girineijel to ficn' gro: „3!u \!a^ 
i\X\ ivat icf feggen iriK. gü^ft bu, ii^ ben 



10 (vir;. 17 ficfi^vrinc, fiintlt. 



langen 'tiefer bar ii'iil iri iinfcn QT-ettloo).'' iii'i<i= 
fen. Te -giiiaf lljppt nänilid; in be cenen Söl;r, 
un ic! in'ner nnnfrn; un ton baben'^ fang' \vi 
an to looven. iTui I;efl bu ii'ieber" nicfö to 
bo[;n, a'j bu fiellfl bi (;ier ünncn in be S&';r, 
un U'cnn be ilnay up be annere Siet niifummt, 
fo vövfi bu em entgrijen: „3d bin all biev!" 

Tamit wmn fe bi ben 51cfer anlaiiijt, bc 
(£ii'inege[ ivief fiener gro ebjren ^'lal^ an, un 
güng un ben Qtefer Tienu).'. 5luö l}( baben an= 
(öim, U'öiT be ■Qaa^' aW'^ ta. 

„.*iann et looSga^ni?" fecjßt' te >5aaf'. 

„„5a itol!"" feggt' be ©ivineger. 

„Tenn nun to!" un bamit fiell' jebcr ficf 
in fiene g&fjr; be Jjaaf teil':-' „«Sal^l (Jen, 
.$al;l Jii'ce, ^a(;r Tree" — im Ioc6 güng b« 
mie 'n Stüirma-int ben 5(cfer I;enbat;[.'~' Te 
8>i'tnegel ainx liif ungefä(;r man bree ©djvitt, 
benn bu^f f)e ficf ba^I in be gefjr, un blceii' 
rubig fitten. 

-31nS uu be 'Qan]' in mitten !i?ccVen ünncn 
am *2lcfei' anUnm, uiijp2^ em ben «sivip.cget 
fien' gvo entgegen: „3cf bin all I;ierl" Te 
>C">aafe ftuiy, un iH-nrunncre firf uic^ minn.-^ 
igte merin nid) nnncv'j, aä et iiö.r be Sa-in» 
egel fiilfi^, be cm bat toroo).-ien bei;-, benn be= 
fnnntlid) fü(;t ben Sanncijcl ficn' gvo jüft fo 
uut aä e^v aJiann. 

Te ^5aaf' aber mccin': „Tat gcil;t nid; to 
mit vi'dJien Tingen! 9Jcd; mal gfIoc):en ! n'et= 
tcr üml" un looS güng I;e U'etbcr aie en 
Siötmivinb, tat em te Clären am Atip^e 
flöigcn. Ten ^ia'incgcl ficn' gro aber bleciü 
ruljij iip clyccM iiäilje. 5lnä lui be .giaar ia= 

benanlüim, Xii^) em be Sa'incgcl entijcgcn: 
„3cf bin aU bier!" 

Te 'fQaai' aber ganä iiter~5 fd-f i^ör S^Moer, 
fdjreei': ,,9!cd) mal giIoc).'cn, a'cbter um!" 

„„'Uli nid) to ijlimm,"" anta'ocv' be <Sirin» 
egel, „„nüeneta'egcn nod) fo fafen,''' anä bu 
Vuft bcfl. "" So löi;'V be ■^a;[\' ncc^ bree un 
föbentigmnt, un be «ga'inegel Iji.nl;!'^'' et jüm= 
mer'** mit em uut. 

3ebeö iDJal, a-enn be ^gaaf ünncn ober i^n' 
im nnföim, iöci.-en bc Sainegel ober ficn' 
gro: „3(f bin all :^icrl" 



18 citn. 19 iKiit«. 20 fiftcn. 21 jaulte. 22 l^iiiiiiitcv. 
23 rief. 24 tBeniii. 25 aufer. 26 oft. 27 ^ittt. 28 immer. 



91« 



^uniiatt in litt ©tjtni von Sititnftn im ^mtc ^cocn. 



Jo'm tfor im föDcntigftfn 2)?al aUr föim 
bc "öüiif lud) mrt;t tD Cnt. aUittcn am %dn 
ilörrt' ^c to"r 6cvbe, im Mccis bpcct in.''n 

^c 6»i-infi)cl atcr iici[;m ficne geuntmiciu 
2iijctct;r un btii aBubVcI-'ä Sraninvicn, rööp ficnc 
5ro uut bc gö^i^o nff un tcibc güngcii mit 
cfiianncv iml) >§»"*; »n ivcnn fc nid) ftcvteu 
fünb, Iccft^' fc ncd?. 

So tjctt et fiel tfgcclvcn, bat be (^irincgtl 
bcu >§aafcn boobt loepen ^ett, im fict jener 
3ieb I;ett et fiff fetn -^nafc ircbber infallen 
ktni, mit 'n Sivinegd in bc iBctt to Iccven. 
2)t 5.'cl;re aüet uut büffc ©cfctidjtc iä, ccrflcnS, 
bat Äecnet, un icenn I;c ficf ocf nod? fo tcr- 
ne^m büdjt, ficf fall tifamcn latcn, äötet'n 
geringen "Iliann ficf lufiig tomaiifcn, im irÜHTt 
ccf man 3' 'n Sirinegel; un tiucetenS, wenn 
eencr fveeicn ivitl, fo müt ^e ficf 'ne gro uut 
ficncn Stannc netimcn, un bc jüfl fo uutfiU;t,33 
dS l;e fiilift.3J !iBcr nlfo cn (girinegcl iä, bc 
müt tofeeifjn, bat fienc gro ocf 'n Su'incgd iv] 
un fo n-icberl 



i^am ^eUv &lau^ auö «tttciifcit 
an bcn »^ccrtuöflcbet bcö »s^rtnnö; 
»crfcbcii Solt'öblnttci^. 

2c ivetet bod) fo L'cel ?uiict * uut bc ganjfc 
SIBelt, im U'iUt bocl' jümmcr nodj mct;r ivctcn, 
ba bad'tc icf, id ii'uU jiim ' oof ma[ »rat 
fdjrictcn; benn, n-enn't cof man 3 'n 5;i.M%i i«, 
't voffeert bot^ mitünncr »rat. aBarüm fdiuU'n 
ni i?iiiib uv'n Sörp benn nicb coE mal 'n tcten 
mitpnacfen; ■* irenn 't ocf man 'n S^ijvv iS, 
't io bodj ncd) nid) ad;tfr ^ be i'anbfaart. 

!5ocerfl fami i(f jüm fcggcn , bat unfc iXaxh 
ttjoren " l'ouct un rc^jarecvt irarb. ' Unfc Sl'orn» 
ftocf »< bogt oof nicfä mcljr, fc iS all fafen » 
rcV>arecrt; ater man glööft nu, bat fc gar r\\ä} 
irebber in Stann fcrodjt irarni" fann, un benn 
Ijarr'n iri gar fccn J^orutlotf. £e o^lc J?lo(f 



29 gUfi^t. 30 gttt*e, Sl>ur. 31 lettn. 32 nur. 33 
au«ficljt. 34 ftltft. 

1 9tcuc8. 2 3^ntn. 3 nur. 4 mitfiitwat^cn. 5 binicr. 6 
Airc^t^urm. 7 wirk. 8SI)utm«^r sft^cncft. 10 ijtbtadjt 
tvecbcn. 



plöig crnbli^ S?crtclS, a« u-cnn't inner (stabt 
nöör. 5^c .Rlocf müt a6er oU fceeflig clb )i.'c= 
fen," bcnn't u-atb feggt, fc n-ci>r fröl'cr lo 
3?remen'öibc ircfcn,*' u^'t^Jlmt, aä bat nodj'n 
Sloß ti'cfcu iS. 

Unfc Äarf fdjaU 1008 bouet u-cfcn, ton 
ecncu >gcrrn ton £d)nltc to aSurgfiltenfcn, bc 
tiarr fc bc 6)emrin fdnnf'f, bat müt bod? 'n 
ol'lcn tvaiicn 2}iann ivcfcn (jetten. Xa ii bc 
JJlccf ii'cl all ganö olb ircfcn, a$ fc Ijier \)tx 
famcn iä, un uu iä't all ircbbcr fo fang ^cr;. 
ircnn fc nu ater gar nictu nu(;r togm bcit, 
irarb \n not fccne ivcbbcr fricgtn. 

ar-i I;efft ocf 'n näit Siiin^flaficr fregcn, 
nu tlifft mau boc^ nid; mcljr in ITrccf flcfcn, 
un trieft bc SDagenfi nid) mc^r tii-ci in bc \:bU 
Ux; 't tctert lief alle £aag Irat in bc 2Belt. 
9iu fc^all cof 'n Sdniufic^ maaf't U'arn; bat 
irarb aOer fcen ornblid) «diaupet), ne, ba iraib 
an teiben Sieben ©ratcnä maaf't, bat Sanb 
ivarb in bc 3)iibb ^meeten, fertig io't. J'od) 
tetcr irat ai widl. 

?(f müt jüm cof nod! feggen, bat Intr ccf 
'n Ü}idf!igfeilS = Ü.HTcin crificert fiet leflen aOin« 
ter; 't ^cfft ficf ircl nod) nid; ganä i'cel Wäjiige 
ünnerfetret'cn , atcr 't io boc^ gocb, benn üeclc 
'Jlnnern nuivft nu ocf, bat 't 2?rannaMenbrinfen 
nicfu bi.\'ien bcit. '^ giuin feggt liier to Vannc: 
'ilUer 5lnfang iä j;a'al;r, ater 't i?iniU'enfam= 
mein ni4, benn ba gei^U man mit 'n lebbigen 
(Sacf locä. 

£at iä't fin- bütmal all. 

I^ang Ptttt Claus. 



eilt ^(tiictr auf bev (^cclji, ' iveh 
dyev auf feinem ^tevbebctte laj^, 
vicf feinen 3oI)n ^oijrtnn ju ftd) 
wn& f^jrrtd): 

5l(^®ott! mien laVivc ftVitc 2 3o^ann, 

3cf f'öil, bat icf ni^ lang me^r ti bi tlie» 

ten fann; 
£)e 35oob fitt mi all 3 uv bc Jung', 



11 tcin. 12 «eietfen. 13 Hut. 

1 ©etil wirb bicSanb- unc^tibcaegenb im .^"äi'Ä'^'"" 
Srcmcn genannt; ciflcntlid) : „ttcifcneä .^oi^lanii" alt <Sf 
([cnfaS tcn „!B!arf(^": nitbri^c» f«ttc« Sanb an Glbc unb 
SBcfer. 2 fu^et. 3 fdjcn. 



/)tunSact von ^l^ciiingliciurcn. 



Sfl9 



3)arüm, iiiirti Iiiviue fövtc Jung', 

aSil( icf ti för bicii fütiftic) Sehn 

9]c^ äitjii'cl -i ßoübc Scfercu cjctcn. 

Sritt 5 laiujfam, micn läiivc foitc Scfiami! 

5)11 glöiSfft lüclj , U'o 6 irfcl man bcnn Inpacfcu 

f rtnn ; 
Un ti'cnn tu up JliiibcU'ffrcn '' im ^öi'ftcn § tifl, 
<Büf} jo tc, bat tu nicf; to fevtiicj s* fi:i|l 
a3ör (lUcn no(^ müt icf ti to bcmarfcu gcfen; 
a?rannii'ii-n i'3 tat l^ialtc l'fttn, 
iicn'o a?ranniricn bcit mitw Tm^Ti^'- bc üJJootf; 

_ niit finffu, 
5Wicu (2äöf)n, man müt cm n6cr mit 2)ktcn 

brinfcn. 
9Sfnn man cm fo H ©läfcr in te SBccrt^ä= 

(;üfcr friijt, 
Zat himmt fo tccpiij tüiir, brüm bogt bat nicf). 
Oof ^ciu t(f marft, bu magfl gccrn 8roon^= 

lüüb üben, 
iTat iä man gar nid) goob tiiicbcn;*'- 
Zc 5-rocnf-(üüb Hccft anä $!id,i3 
3tf (;e>u iihni4 Sccflig bicf; 



4 fc^c. 5 ftip. G ivic. 7 Jiinttaufcn. s ^ort,';cittii. 9 \u 
ircniiv 10 teiir.. 11 micn Djaii — nii^, meine 3,i,ic nicijt, 
nicmal«. 12 fcurjjcitifl. 13 luic SUcil). 14 fic 15 einmal ncrtl. 



Un u\nn man jüin inä t'rüüt,l3 fo finb fc 

gecrn ftiH, 
2)cnn gtööftfc glicE, bat man jüm fräicnionnd. 
2?u ti(t noc^ l-iccl to jung, un müll bi nn bc 

2)ccrcni' 
dtcd) fange nictu nid; frfjvfn. 
9ioc^ ccnö, micn läia'c fcnc 3o()ann, 
2Qat icf bi iiic^ ucrffticgcn fann. 
3n nnfcn ^tWn aditcv'n gvcotcn 93[otf 
5)a ia cn tcgcnuicvt Socf, 
STa liggt, micn eiiö(;n, marf bi bcn ^4aii'. 
!ta liggt cn grootcn, grootcn gc^ag, 
2)cn badjt' icf mittonc(;nun, ac^! 
ü)Ju tin icf a['cr in-cl lo jiiracf. 
3cf fcgg bi, nnnftftai)'^ binidi, cm antofatcn, 
2)u fajft'ä cm ict an bicncn 5?oob ba liggcn 

latcn. 
9]u i)m icf bi micn ^6art-o ganä avcntarct, 
Un micncn Icftcn aSillcn bi i^crflarct. 
9hl iä't mit nü i'oiln, icf müt bi nu L'orIatcn,2i 
3n jene aijdt ivill U'i unä U'cbbcr brapcn.22 
'Ohi Hart -3 cof nid; to »cd, micn Ito« f^te 

3o6annl 



lii fvcicn, ^ciraUcn. 17 aT!,tt.(f)cn. 18 untn(lc6c. 19 fottil. 
20 ^ci-j. 21 tecliiffcii. 22 ttcffcii. 23 plane, weine. 



^l!Hn^art tum €l)ctiin|5!jaufcn/^ 



jnblt feiner ^ctnititc bic »«eöcnö: 
ivürbtfjtctten ^cö 35rcmcr ^rct: 
mavftc^- 



fflo, • ji Cüüe, gocbcn QJtcn? 
2C'0 iä't ^icr bcnn un tcr 3ic 



ict? 



*) 3» temerfcn ijl, bap in einigen Xctfetn im JJteiege< 
riiljte S^eeinn^aufcn baS Si\}, wenn es am 'Jlnfaneie ei. 
neS aSctlei ftt^t, wie «n, j. 'S. f.l)a|l-fiia|1. fdiun-^cn, 
u. f-W- auSgefutoi^en tti«; jlcl)t e« abev am (Snbe bc« Sßcr- 
t«ä obev bet Stammfsjitc, fo wirb e6 ivie ft aii«rtcf;)ri!*cn, 
]. !8. Dif(^-Di«t, tifti}— ti«f, irafrfjen— warfen, u.f m. — 2)aä 
i iritb in bet SHe.icl ttie oj, b. ^. ^reifttJen o unb « auSi)«' 
fprci^eni eine '^n^na^me mat^t „tecor," mar. 
1 Siltt; baä in „Slo" i(l turj. 



Jpä,2 bat I}ätt 'er mal I)frfnaOcn, 
3?rcmcn iä ta-ce ÖJictc n-ict, 
ä'Jan 3 in fnapvc brütt'(;alf Stünne 
£rcog mi tjcr bcc oole Soff, * 
Ünncrgafin U'oU all ^ be Sünne, 
%i icf upfatt mit 3cnn ^ Öoff 

3od)cn, 7 tü() ^ bcn goff nat)'r grfjünc, 
Jjannt cm iruUnc Taäcfcn um, 
Üiimm bcc i?üd;tcn, s bu 5(ntrinf, 
^anft ba He'cn ^o^'Hcrnucm,'" 



2 ein 51n«rufun,)e>vi!tt, ba« A ifl (urj. 3 atct, bc(^. 4 Sui^J, 
fud)«rft^e6 '4)ferb. 5 ft^sn. 6 3o6ann. 7 3tai^im. 8 jie^e. 
U Saterne. 10 bei bem Jju^nerI).iuS, J^u^netilange. 



gitmtnii^, (Sermaniene Siolferjtimmen. 



2S 



9SS 



IHuniiart von €l;t!>in(|))nufcn. 



3)fim et fdiö'J Uli märWiii buiivfii, 
5Bnni to 2)iuic" güiig bat $l.«ccvb, 
(Snncft'2 ff of>{ t'nn'n grctcit 33iiren, 
^ütt lucör bodj nid; ladicnäa'cnl). 

>gtarm,i3 fimU mi inäi^ nff bc S^'oovcii, 
•§ti, U'o flat.'t'''' bfc StäiHi'cIn to, 
■Rffiii in SDrfcf tft nn bc Ofjrcn, 
l'flng' mi inä bc JJnufeln,"' Sroo! 
Äinncr, in bcnn «i^ncn >§iifc 
3'3 man bcd) an In-ftcn )lfUI, 
SBCuir nü bo to i\\i\l ©obnife,'" 
Un bfnn fcniu be 4Hcmcv — ©clb. 

<Bo, nu gäft mi limt för'n <Snaaii'f(, 
Sfaii icf anncrä jo ned) ii'for', 
aKall iiicn'^ Slurf, Ininn nid; funUHitrl, 
3cE iiät 33ottcrmclf§n'nrnit'0fr; 
(5I;rifd)an mi^fftc ficf je fdiämcii, 
SDrünt t)cc l;icr ncd; 3?rrtnMCiuicn, 
\\p 'cn ßrecmart''' bo in --iH-fnicn 
©üuij 'er jü nll nocQ^o Ijiimin. 

Dio, fnnii maii^' uid' nn to irooiicii, 
Qlnnc, et fo flinim nid) u-iör, 
IMfcf nod) vifd'cr-' up Vn 'Bcenen, 
'2iä Hrn Icpcn Jtinncrtecr,23 
3a, man fummt 'er bfnn fo t'.inifdffii.''^' - 
SCmt ninaft bcnn bien Äuffnfäl;I?25 
Jlumm, U'ill bi be djcn irifit'fii, 
@iul;,''ö \(t I;avr jo nid; to uäät. 

•Oäff för bi nn iifc .Kinncr 

Cef ii'at nüttvocbt i-an'n Sreeninrt, 

5Bnrb rat ®flb nvftAl,nib'-'^ oof minnfr,^« 

a>abfr jo bfnn boc^ nicfS narrt, 

'j ijöft , '^'J icf {;äff't (,Mfr in 'ncn Tafd;m, 

Offd)e,30 l;ier cn Sini^crrinij,-'! 

SÜH' bat i?iitUc3'-' luat to imfdjfii, 

Un fljr C"'arin Siiücj to'n i^orbing. 33 

2)ii|Tcn aSanb fdiafl bii, mifii 9(nnf, 
>ÖCf lätt^i Qoot lue bien Ivitt 5ell,3s 
Ärifl oof nod; cn nef^e 5l>nmte, 



11 Tobe. 12 fdjnni^cn. 13 $cimaim. 14 ciiimnl. 15 n>ie 
flcfltn. 16 ipantpfftl. 17 O^cttivv. 18 nl'ct feinen. 19 Scei- 
matft. 20 iicnuii- 21 mit. 22 derntev, oufrctljtcr. 23 Äinb- 
tiuiffiijmaiiä. 24 jlDiff^eii. 25 ,S.il)iif(i;iiier5cn. 26 iiil). 27 
jur etunbe, (c^t. 28 ireninet. 2» iiMvtet. 30 0>lcrina. 31 Jiii- 
gereut. 32 Jtlciiifte. 33 turjc 3'Hfe; ^fll. lor, iumfeii. 34 
Upt, jic^t mi. 35 Jjatit. 36 neue. 



■^iiincrf^' ffc mittrinijfn fd;5K. 
-Jle, nn fö ji^» bod) tofräf?39 
Jparm, lang' mi bat *J.!if)3fen Iicr! 
Un to bcnn, bc nn ivarb möl;c,*o 
®ägc i(f: nat^'n sBcbbe fc^är'! 

®o, nu U'iK icf jo^i uertcUen, 
3i"at in ^Bremen iä to feiern, 
^IVVcI Voi*'^ >i'i batie fdjcllfn, 
£aHf gei^n bat Snarfcn fd,'i.'n. 
dVid) gan^ iviet imn .Tlccncrtö J&ufc, 
©rote -^m( jint;t baför, 
aBä ji,« iro i(f Äaflcn" Äruff 
i'f|1en? '^fnrcfominnnbccr, — 

3a, bo teeren, fd;ctlt nic^ glötcn, 
Sl.vfere,'i5 tritt un Orun un gal,'"' 
SBören tvoU fonn ©türfcr fäbcn, 
Uf fonn aringS, bat t;cct C?rMgcl(," 
2?at giiiig jümmcr in cn'n Jlrüffl,^*^ 
©rote ÄfcreliS oof brup rfcii,*» 
3(f fccfüin batmn bcn 2)üffl,50 
5Kod;t et fum mal mit anft^n. 

Scc6fr ivoll'f nicn^i Cpic^fen fmööfcn, 
51ä 1^.' fotfcii l'fcrcn ricl;n, 
©ää'n,5- icf modit et in8 i'crfcöfcn, 
aJtan icf banff jcm^s glatt ficn; 
<§icr in iifcn SKicnlnifcn 
älJan LHin fo li-at bod; nicfS n.'Cft, 
Un et freit ficf (i(;rifd>in 2:nffn, 
SIDcnn ficn' *|!ffr' t'"' i^I^iJ man tc^t.54 

iTo gü'ig icf mit bicncr Sircllcr^ä 

Un mit t^oorb^i' un Stiert'''' un i'rii(;u58 

Oof nal;'n -Ferren •öcrcnnuftcr, 

.ßöiin oof a'oU bc Xöa'cl ficn! 

5)cnn Ijcf unmin jo^s ganj täl U^rcn, 

3iid) Mot bc L'aii SiirgcrSIüü'n, 

"Oui, oof täte LHin u8 innren, 

.STreeg fc in cn'n SJiöfcr'''' V'nin, 

5üng bc Ur;rcn an to fliSötcn, 
m tr!j&t rein bat ^Ingilfirect uut, 



37 §einri(f). 38 feit i^r. 39 jtiftieben. 40 luitb mube. 41 
eui^. 42 tonnen. 43 ivifit i^t. 44 C'^tifünn. 45 liferte. 46 
()el(. 47 rarrouad. 4S J7ccifel, J!reii<. 49 rillen. 5Ü iSi^lvin- 
bei. 51 fein. 52 fönten. 53 i^nen. 54 nni- jie^en. 55 au(^ 
„Su(lct" (letTauitli^. 56 Pcntab. 57 Siettii^. 58 S3tuno. 
59 eurt). CO iDiotfer. 



1 


^untinct von 


CljcÜnflljaiiftn. ÄflO 


2)enn cet tc, fnnnii't mi \vo\l initcii, 


Un bo lucU'n fe mi in.itiinnen. 


5tnne, te mi gccffl nnä 5Pniut, 


2)at I;arr aü. iiien Ql^e bafjn, — 


2)0 mi fünj i(f an to flöffn,^! 


3)Zeent benn, iS bat liifig pan Sinnen, 


Scfcült tcn ®öfcll>ä(ct«* imt, 


(Stieft 'ci'S' in eu Tnmmerjatn, — 


5ll(c S.'üüc mi anffcfcii. 


©ää'n, et U'öör iiicfa nni en S^iinft^^en, 


®ää'n: bc Ärcrcl iä mal Outt.«* 


Un (kc (;oetc ^li6ffni(f ,8^ 




3<J, bfiin »roll icf bat nid) unuifin-n, 


aiJan et ijlicfs mi oof gcrtöe, 


3)c trööf tcin«''« «Wal bat ©eniif. 


J^iirc man cn lüttdjcn Sicf/* 




Sfct be lU'V mitfammfl bcr Jlääc*3 


9io? U'oso ia't, fo ji cof möfje? 


>§eel«s mi a'cbtcr in bcr gid," 


5tn'äö' tce92 a-i natj'n «ebbe gnt;n. 


3fl , ji anllt et tvoU nic^ gtötcu , 


Sünn oof UHifen iiatj't (Somöjf, 


Äicft, un (ifcl tkcf oeE bat ®ta3. 


Un f)aff li'fcnt bo mandjc Stjrau'. 


Un fo güng't mit allen f.iOen, 


5Batlfn|tecnei- fc upföfjren, 


iTccrcC iraä en tlarea aSaaä.ss 


CI ii'at iiör'n be Äeerelä fn. 




Un trat für en glatte STe^ren.ss 


Qllierfl, iiu fnö&Vit ii^ be O^ren, 


®egen bee fünb ufe^^ nicfg! 


30, lunt iroU i« fägcn? 5ööf!69 




3Bat et L'öi- ben «Oeerbetbofjrcu'» 


30 ! ti'o mo^'t fe 'boc^ noc^ ^ccUni 


9iu Mij fln-'n Svitafcl geef. 


Xfcfeliss mh "11 f'iUt mi't tie. 


(ät njcör bo u)3 jennen (Stääen, 


"Sc 0>ävr man eu liittcljen 58iiteii 


QBü fc an'ä'i bat -SRictjcn" Ie(jrt/J 


®ar to grotc Ogen mi; ' 


£o fvceg icf jo benn to fefien 


?ar,9'' fo (;ectcn fc benn 3ungen, 


Hut Qim.rifa en 2:et;it.7i 


STc ä(}r gceren IjäOtcu U'oU, 




•SQte Oarr't man nid; rcd)t anfangen, 


©ooen $4a§ ^arv itf iiui[l bravm,'5 


Un be Olcn" mafcn i\oi)l^^ 


ü^cnft |o'5 atcrjt mienen <Bd)X(d, 




Qiuä mit ccnä en grcten Qlpen'' 


>§ec möjft ünncr be Solbaten, 


SVfungcn famm ^'oc^ atev't ^etf^s 


SBcll bc ote q3icfelmi,»9 


O! atjmvätcn'' ».nihigso bDÖ^' i)e. 


Un bo 0'ifft"'° f'" f" beotfd;aaten. 


2Böör antljaubS- in cenen ÄIumv\ 


5inne, UH-enjl bü? bnurt et bi? 


a>an (Sulörjc, ja, bo Ieft''3 Iic 


Tu U'öörfl fvrungen in 'er J?ut;lc,''ci 


sffieiji fo an-i micn griefe ©tnuiH). 


ai'iiör et a-äfi-n bicii (SOrifd)'!", 




Jectcl man'*'- cn Q?äten I;ut)lc,»o3 


Jtlatfrc iiiüil ang uff 3Jiuufd)cn, 


Un iä to tücm STöa'ct gatjn.'"* 


Un fvrüng jo tan taten li'naff, — 




Qlnuf, Jrinc ufen ^l^unfc^cn*^-* 


Oof cn Äecrtl fvälc nod) mit, 


Soc^' ccf tuat to fräten gaff? — 


fcct'05 uu jjiinj 4.ni^antnncilid), 


5a, iin ticiifci;cn eenec Üebber 


^arr cn Sart, be Icct bod; fo aitt 


Äree^jss tjenbotjr ^ee anä fonn Qlat, 


QluS UV ufcr aBlcef'i«« bat lüg. 


D! icf mecn, be arme Äöter 


Dnt aaS jo cn Oaarcn ©jatan. 


gäll aU näfcIangSü ^evba^t. 


^llteä uut ben gtcfrin fad;,""' 




^cc Icet meifl an-J 3ube Ö^atOan, 




STaiör cn fönncrhiren £fag. 


Sl fruc^cii. 62 (?nutlcv, SaMtnfuiel"'. 63 fltof. 64 nur 
einen lleinen üluflcntlirf. b3 J?citc. 66 (jan;, unbcfrtj.itiGt. 
67 Safite. 68 fflleificv. 69 toaitc 70 ,§ccterttcr. 71 fciifl 
72 Seiten. 73 lernen. 74 S^icr. 75 betreffen. 76 curt). 
77 Slffe. 78 ^öeefc, etarfet, uOer^anV' eine llnifiictunfl. 79 
aupetottentlitft, o^ne aSiffcn. »U fcmift^. 81 töat. 82 ju Sei- 
ten. 83 liep, fa^ «u«. 64 Xi^c. 83 Un^. 86 ietcii äujen- 


87 bü. 88 JTIitfitjniM, ein equilibrift. 89 je^n. 90 wie. 
91 anbcrä, fonfl. 92 reellen. 93 «Bi.iM^cn. 94 unfeve. 9."i 
Stella. 96 a«ar. 97 SUtcn. 98 mattten ti uerfcl)«. 99 SCic- 
tclomini. lUO ^al>cn. 101 (S^rube. 102 nnr. 103 beulte. 104 
flCiianflcn. 105 liep, fa^ au«. 106 Üjleii^e. 107 fa^. 


1 



330 



lituntact von Sljcliingljittiftn. 



J'ctfft'ä a5at>er fc boctflöojcn, 
aSfil tc Änifcr cm nid) i^oot, 
©ift t;arr ätirc aßääfrfjc l"** fr.igon, 
Ocf bc 3)iöomcni"» ffcm to Icot. 
5a, »rot t'cl?öll tat mi trtüücn, 
£at tu ilartfit luofft clfrcii, "o 
^Jltlc ®d;ulli fccm L'an'ii Sruuttüiicn , 
Xöii'cIgtHi) t)art fict fdjijU frccn.m 

aiJan, bcii !rofciit! tciii iä Glocfen, 
Un tat Üügtf flöp^it a!I"'^ in, 
3ocl)cn, iä tc Slag*'^ totrccfcn,*!* 
Tat tc 3If"5 „icij fann timun? 
-^di'ß'"' woü icf ti nuiüriKii"'' fäßfu. 
%iiic, jlifE teil Ärüfdiis an! 
SBan tcn IMcmcr S^larrcntögcn i''-" 
Sang icf mcorncn ircttcr on. 



J&u§a! ha\l( 1)0011 icf JIBfl« 

Sfiit tcn glattflcn 3nngcn, 

•§arr (icc man nid) jiimmcr !£iö|l, ^ 

Tcnn tc Iccgcn '* Tnngcn 

•giiifft tcnn iMafcn ^ n-at to fnacfcn, 

®äft mi tcnn wat np tc "gactcn. 

•^^cc ant(>ant '' irolt ccncn nimmt, 

IToct mag icf cm liccn, ' 

•§icr in'n Töv^'c i'iilc fiint, 

Ql'cct't i'an nfcn Viiücn, ^ 

Sdjccvcrä (5f;tifd)an, (Scott ^ mit'n Äinncf'" 

9ui(;mt taafncr nodj anö £icrfi' cn €hicf. 

[iiiilid) 'UK'cn'- m- tcr £&(;v 
©ä mi ;lia('cry *^Innc: 
©rctfdicn, ©rctfdjcn, fsiit) ti i'ör, 
Stiert tc frcct nat) Jpannc. 
■Dinner, irat fiint tat föv iTct^rcnl's 
3vf mng nicfd tan 33rcmcn I;örcn.ii 

>&ari-c 2)icrf mi nidj fo Iccf, 
ÜöoU I;cc mi nid; fifcn, 



108 Santt. 109 OTiuttti:. 110 jcbcr- 111 foKen Ijeirat^tn, 
fvcicn. 112 frt)on. 113 S.uit'fnfrfJlcnj. 114 juflcjpntn. 115 31" 
m. Ha fonfi. 117 mrv.icu. ll'^t'anu'c. 119 SiancnOvcitttn. 

1 talt Ijnlle. 2 J^ortljtit. 3 Siii(}. 4 lu-fcn, it^limmcii. 5 eft. 
G 5U 3tilcn. 7 leiben. 8 Vciitcn. U Pomab. lu ,Rru(fc. 11 
Sittii^t 12 Slt'cnt 13 ü)^ä^t^tn. 14 eine Sictcneait, wenn 
man aniptcaucn in ttivaS fc|}t. 



33aafcn rcc^ I;fc: „©rctfc^nn, tiröf. *5 
'^annc fdjall et fcfjcii!" 
Tcnn Iccv ^cc mi in te 5Diötc,'6 
Smncft''' mi, un bnt fmccft ivoU fötc. 

Sßatcr i'o nii cof geot ficUt,'^ 
Sä nod) nülid? Snatcnti's 
©rctfdjcn, feg in aUcr aBcIt, 
3So tlifft Sicrt l'on 5ltcnt?'^o 
^ßiinimt tcc nid) ti to tcfciifcn^ 
^c[l mit cm cn 5}.>icj?fcii fua^ijfcn. 

„"Scg mi inS," fo fä l}tt to, 
„aiuigfl tu Ticrfcn ticcn? 
„5ä tc ä'iivffc ti Dof troo, 
„Un ivall ti nicfä triüicn?"''* 
„„a?atcr,"" fä icf, „„ji füniit löten, '^'^ 
Ticif tc fnmmt md) fijr ©locf fatcn." " 

„„9)littag fä I)Cf nod) to mi, 
Un tat fiint nicn^s l'ijögcn: 
3>'na('cnt2' foam^ä icf nod^ to ti, 
ai^ill't tcn a>atcr fagcn, 
Ot icf fdiaü fien 2öl)nc trccrcn, 
Un ti frccn, tu Icctc Tcl^ren."" 

5ln6 iif't fä, fo famm et oof, 
Ticvf tratt in'cr Tön5cn,2i'> 
Säten ii'i'ör no(^ nid) tc ©lerf; 
Ten a?innfn uv to fii'änfjcii 
IBotl tc a?atcr jüiifi na^)'r Sdifinc, 
Scf ii'öör tuten ■^' tic Smiitl)^ 3vinc. 

To l^iäfft-'^ fee't in't 3]cinc mnaft, 

Ticrf fröög cof na{)'r Uutftüv, 

■i&äfft Lniät I)än im ficr trüm fnatft, 

grc'cn fnmmt tcd) liollfdjf tüiivl''^'J 

a>atcr möfft cm iniU uut(atcn,3o 

'Jin'ö^' ^mrr Tiert mi toc^ nid; nfl(;mcn.32 

?öfftig Taticr fricg icf mit, 
Un tc tiintc Starte, 33 
"Kit tat l'inncn U'art iicc^ tritt, 
ainit uvjläl;nt3i icf iuarfc,3j 



15 It'iivtc. IG mir tntntiien. 17 fiipt. 18 jufricbcn. 19 
Sonuaticiib. 20 tciitt ült'cnb. 21 fcrfcii, ntifcii, anfuhren. 
22 fllaul'en. 23 feint. 24 Ijeule ?U>en6. 2j lomme. 2G ©(ul'C. 
27 brausen. 28 ^al'en. 2ä tbtiicr. 30 uerffrecftcn ; (n'tl. uii. 
loven. 31 fcnfl, anbcrS. 32 <)eiicnimcn. 33 jnniic Stut), bic 
jnm erflen a^al lalbt. 34 {uc Stunbc, Je^t. 35 tatbt. 



^unJatt Bon JljcSinoljaiifcii. 



'!S9I 



2?i-öi5amul)fiutfn mööt icf iiuiiifcii, 
Uli tcmi ficiic >&Dd,nict'5(a;ifiMi. 

Tciin bo ijvctc 9licl;tctanf36 
3ä all fKir37 Inen ®nitt^cr,38 
5'ninitiuii) 39 fummt in äljr glatt Maut, 
©fc io iiic^ i.\idt lüttrtjcf'»' 
Qliiu bc (;ifr up uffv S^alc" 
3üii)l [o an§ bc iip'cv 31iö(j[r. 

ITcr.n fumiiit Dct b.it tuntc !JJab 

lU' teil Jjcdjtictf'irngcn, 

Hn bat nee a?ottfrfatt, 

Jtricij't in biiffcn ITagcn. 

•Oä, wo iriltt be !£f^renä Hefen, 

Un i'ör allen -SärOrünS 3}Jicten!« 

>2önnbai3 iceev' un nVtcntatjn^^ 

a?an nfen >Cierrn 5pa)1ccr, 

9Bo<^ iriUt bcnn be Snnten'is i3ar;n, 

QSeiin (ice ev]! fc.jt: Jiert Jincov 

lln i^iavg'iott'c Q3iil(evKiäen 

5Dcirii in I^iel'gfn ©I/jlanb Irääcn. ''g 

3?allc ()eet it! int Si-do Jlnccr, 
£väge ilammt'nc 5)iü^cn, 
Viiüc fdgt ficf beim in't Di^v: 
Sfiifj! üm't 9Jävfcn47 (gyi^cn! 
3a, ji üüüc, fr()üllt ino^'^ feben, 
Xicrf bc iä mit ini tofrääen. 



C^tctcftcii'ö SIbfcbtcb ooit jI}vcv 

)$rcunbtun JOJjtric, ctncm <^tabU 

mrtbci)cn. 

DJu Ucl et tolb mit nö: '3(bc! 
är»o 1 iräll mi bat nnfamen! 2 
£u (ecOe lict, mit bi, 9)!arff, 
ä)!ed)t iet fo geeren franien!^ 
3cf t)äff bi fo ban .Cni'ten leef, 
Un fieft mien 5)iert bariim cof fcfjeef, 
3ä mi an cm nic^ fdjäre. 



3G ülntiiijte. 37 fiijon fntig- 38 Sif'iltcr. 30 älniiitHfl. 
40 fltincc. 41 Xidc, J^iiiiSflur. 42 a'iadcd)cn. 43 aiifgc 
toKn. 44 iri«. 45 St^nauitn, ajijulcr. 40 trflcn. 47 Stirn' 
tintjc, »IC bti ^o^tm Staat mit ©vi^cn tcfc^t ifi. <S citt' 
mal. 

1 h-ic. 2 antommtn. 3 umgi^cn, ju l^un ^atcn. 



3?ünn em jo fo uvitäfjnb * nicf) goot, 
<§ff frcet nafi annern 2)et;ren, 5 
Jiitt t'ee bat nieT), gäf icf em 2?ott, ^ 
!Dat fann mi lüinunä 7 nic^ ive^ren, 
(St fünb 'er l'iirffen jo no(^ bäl, 
3)Ht mienen :S^innen, miencn Streit ^ 
,5lrieg icf iiocl) tein för eenen. 

2Po peifit et benn mit bi, SJJarcf, 
9BiiUt bn noc^ nic^ tolb freen? 
>§eet et noc^ nid) mit bi: 3nd)f}c! 
SBtc ji 3 in'n ^rnns mi fe(}en? 
Jco, ivdäf'io uvridjtig boc^ tetefl! 
<£eg mi, 'feen*' bn in'n garten f;äft, 
•Rannfi mi et bricfi öcrtrcoen. 

3^nt et en Srniife nnt 'er ©tabt, 

Äann icf nu iroU anbrägcn, •- 

Sör't Jörv ba iä bien Jiiiig to glatt, 

jtannfi bi in cm nid) röügen;'^ 

OoE bräggfi bn ceiien golnen 3fJing, 

STciin fdjenft feen 3?nrff mit ben l'orbing, H 

Tc fünb man M fan 6iil(ier. 

O Jiinncr! fo een Gi^rifc^an, >0arm'5 
SK>eU gcct mit bi t)'viim fpringen, 
3ct löte"* meift, fe flöögen Sann, 
SBoUfl bu mal inä een't fingen, 
„9Bi (n'nuft I}tcr fecnc itladjtigaaU, 
<£j.ni\n bn, ffllaiee, man bienen Sali!"''' 
<£prööE benn be grate 's ■'^Ifef. 

SÖiien leeOo £e&rcn, lööf't mi to, 
(5t iroll bi fnaafufls börfnamcn, 
ar^irfi bn ban iiiicnen Tierf be Sroo; 
„^arr icf em bod) niii; luiiimcn!" 
Siectfl bn, U'cnn bi bat U'itte geU 
3^e Iccbf ®ünnc benn flicft gäl^o 
33ien Optanten nn Hcn 9?innen. — 

atjan in'er <Stabt gci(;t anncrä l)er, 
Ta (leet't: „mien füfier (5nge(, 
„l'ang' mi inä mal bien Snntdjen^i I;cr!" 
„„SHedjt geern, mien Sfncfert'engel!"" 
So antcrft-' bn, gifffl cm cn 'Snuief,23 



4 jf^t. 5 ajidbtitn. fi fünbific ic^ i^m auf, flcte i(^ itm auf. 
7 3!ifmanb. H "Erillit^. S wcdt i^r. 10 fei. 11 ii'cn, Ivtlrfj (i. 
neu. l'i mtrfcn. 13 rubren. 14 mit bcc turjtii 3<i(fc. 15 J^icr» 
mann. IG nlautc. 17 3>i^l- i^ fin-l'c. 10 «junbcrlii^, fonbcvtat. 
20 8cl6. 21 Srtlndujdjtii, »iauli^cn- 22 antlDcvtcjl. 23 Xuf. 



«99 



/llunliart its putjaÜngtclanSfä im (Prof!l)ty9gtl)um ©(»tnbutfl. 



JDce fmc(ft cm fe&tcr aiiS cu Sfucf, 
Un flijigt cm nid; to ÄovVf. 

5Warfc, bicn ®rctfcf;cn ntfcut et goot, 

Sriim free tu fcciicn aBuren! 

■Qarx i(f mau an'ö24 ^at [ccbc Srobt, 

2BoU icf bfii 2^icrE trat lurcnl^s 

^ce mi je mfijt uvflätjnb iill'ß ficit, 

55cr wcet, wut mi^ tcr jlüft-' Iice bci[;t, 

3ff arme, arme 2)e(;reii! 

Wlan all bc 3raI;iKn Ijel^t nii iiicfg, 
Wliöt cm toleft bmlj nä(;mcn; 



24 fcnft, anbct«. 25 bcn SBünfifjtn cbct ^Inmut^iinfltn 
ni*t cntfprcdjcn. 2C fc^cn. 27 .§cd5jtit. 



OTan iä (jec 6utt,28 bcnit loov icf glicfä 
:Io bi, aJJarcc, tia^ sgremcn, 
Uli (xfV ^i fiiigf" iit'" Gimgcrt, 
a^at l;ätt mi ufe Äantcr Icljrt 
a)Mt fiencr a3ii39clin. 

Ulü 6itt icf bi to goocrlcfi,29 
ÜTi ooE nicf) to tcrgätcii, 
Tfiin ivünf*E icf bi bat i(IerOcfl,3o 
<£att brinfeii uu fatt ätcii,3l 
5)aatoo cn iMirffeii flanE un i^Iatt, 
Un jümmcr Stottern '' in bat gatt! 
Jcnn fo Ijäji bu nicn CccgcSä 



28 groi. 29 ju gut« itit. 30 ültlcrtcRc. 31 cfTtn. 32 im. 
mcc 'üiittcc. 33 ftin ©(glimmt!, tciiitn aHangcU 






3 



SfBat iS !5reu^oIb totf; bat Olimen 

Un bat i'cebcrmafen nütt? 

3?riiigt et bcrt; niin 2 Spccf tom 2Bl;men, 3 

5}flt Ijee aü bat iMacf i m-gütt. 

2?aryär unitl icf Icjcr fu)?cn, 

(5f5 ml; fd)Iaan Oct u\) bat 93Ioot, 

(Jf ml) ti) bc ü)Iagb öfrErnVen, ^ 

(ff ins fo: bree JLiart brec ©root!'' 



•) !Bic fcliitiitcii SDlunbavten bc* ÖUcji^crjcgttiumfi Ctbcii' 
Iiurg fmb und ctji fvalct mitgtiftcilt roovcen, ivcä^aU) H'ir 
fic bcv SBiunbait bcr .»jcvrfttjaft 3c«t (f. Seite 23—31) nirtlt 
nati;folget; laffcn fcimicn. — 2iic S^ii^tungcn in ter lliiint' 
act bcd ii^utfabiny^erlanbcd gilben bcn l'anbntann ■^^inritt} 
Sangen juni 4>cvfa)iev. ScrftUic tcrfnjite auit; »iclc Ccbii^tc 
in ^c(i)beutf(t)tv ei!vinit)c, bie im Snfjtc 17GS in rtabe unter 
bem Silel: „.§inrid) 3ansenä, eines nicberfail)fif'l;tn a?iiu. 
etä, fammtlidje Wcti(i)lc," von bejfen äcljnc IjctauSgegcten 
wctbni Tinb. 4jiniiti) 3anjien »urte ju ^e'fäfl.'ütbcii im !8ut» 
j.ibin()crl.inbc 1697 nebevcn unfc fiiirt 1739. 

1 in bec ®*entt; bet ÜSeifaiTet fc^ilteit eine aSirt^S^au«. 
feene, in teelt^er jn.'ei teid;e i'auctn fif^ utet i^n als XiA}' 
tet lufiig mactjen. 2a bemfelben von vielen nngefe^tnen 
aJiannetn manrtje auSjeii^nenbe 9lufmecffamleit ju Steil 
g.'ivotben n.'at, fo n-at et G'eiicnilanb bei! SleibeS tei mtl|tc' 
vcn feinet aJiitbauetn <ielvotbcn. 2 lein. 3 Cuctjlange. 4 
Sinte. 5 ober, ü vetftiet^en; bic Sitten biefet U'auern ^at 
bet ajerfajj« uitigen« mit ja gttllcn Jaebtn gefdjilbett. 7 ein 



^cc fc^uU man bcn l'tüogPe^irt faatcii, 
5lö ficn ä>aar ** un ©roctimar bec ; ^ 
Un bcnn'ö -ih^cnS mit bcn V'aatcn '" 
(Elisen ccn a?aanl' 33ccr er tii'cc, 
iTat'e ccn SBarE, bat iä to Vl^ff»; 
Qlscrfi bc laticnSfe*'- i'ul;r 
Jöclt fiff ficof, ai alle 4y!}fcii, 
Un iö tod; ccn armen l'utjr. '3 

Glj, icf boc irat uv bc a?öfcr, 
Uv bc ©un|"l, iip all bcn ipn'itiin 
3a, L'cvbcent bc U'lifc Älü^fer '■'' 
5:-ar bc Jlotjljüdjiß ii'oU bah)? 
•Öec fc^uU ti) ficnS ®Ii)fcn tl^Bcn, 
ar>l) faljmti7 alfo a'l)t aä Ijcc. 
3c£ fann lefen, rcfnen, fdjricscn: 
Xat iä noog, U'oU gar tiir brcc. 



unter bcn SDlarfdjt'auttn e^tmal« nctft mc^t M jetjt teliette» 
Spiel. Erec Wtcot (eine tieinc ÜJinnje) brnrfen nur ben nie- 
btigflen San au«. (J« ivutbe mani^mal fclir Ijoit) gcffielt, 
man erjalilt j. ä'.: Erei JJatten ttei .Rul;e, weJ^alb ba« 
Sl'icl aurt) im .fjannövetfrt)en vertolen ift. k liater. 9 t^at. 
In mit bcn Sfaten. II viet .(Jannen cbet artjt i^uail. 12 
.»jinri* Sangen tcfttaflintc firt) und) mit tet romifdjen i'ile- 
ratur. 13 Sautet, bcr anfeinen lleinen t^Wivinn lauert. U Sdje« 
retci, 32e(fctct,S))olt. 15 ülujling. 16 Jito^lbtu()C 17 fonimcn. 



/Uuniatt i>(9 PutjatiingciliiiitK« im <5toffi)tt}Oitt)am tOlitnbmg. 



»93 



Un J?nnaIic5U(for ''•* brinn, 

(5f uj) ficncr Slöytc lyrct, 

Äaljmt tc *l>u6cu'0 em in ©inn. 

3}e^, eirölpätloot!-' fien 2)icljtflii'cffu 

>Ciaijft ml; U'oU ccnS fo goot, 

5^at man tär Ijc rtal;l ''- fann Icfen, 

^at, mccn'cf, up bc üüatcrfiot:^. 23 

3cf ^f6 ®clb, un »vär gec^rct, 
2Smn fo cn Äcerd achter )lrif, 
Un n;cnn ^cc ficf bat tcfc^iuevct, 
ig(^taa'(f cm, bet f)ee fdjuncacn bfit. 
3}uffnt ^ct icf a\i u\> OJontc 
.gier un bar fla^n, bat iS luip, 
2^at be Sntrcjj nu umttcntc'^-i 
33oIbf tallnim qualtnim^ä iä. 

3)Il)n gB!)f brcgt 2)rcct^orcn'6 Tlü^m, 
Un c^r .Jtlfcbcr tan 2?ammajt, 
3a, bc aUcvficnjifn eviöf"- 
55at iiniU fo cn faljlcn ®a|l? 
®ift fo cn Äccrcl m\) nicj 6[;rc, 
@ift l}cc nig 9Jc|>ccf gcnoog, 
©djmccft fiin ^-\\M (ia, itf fcl)ircrc) 
a}il;ncn SfJcitjtocf '^'^ anp im Äroog. 

3a, icf fdjtaa cm, aS ccn 3ungc, 
6f m!j mag bc STonncr fcftlaan, 
Tat be a3rägcn2S uf be Sunge 
üiggcn fctall, un laat cn gal)n. 
3Jieot icf bcnn jo 3?r.ifc''3 gctcn, 
gSaag'ct cn brcc «er Ääucän brau. 
So ccn Äccrl, ai icf, tann Icöcn; 
'X 3Ü!)mcn Ijcb'cf bcn 2^ül'cI ban. 

3cf (;ct föp un bartig 31 Rme, 
5cf (ict *i'ccrbc, @^aa)) un Sdjii'icn, 
>§uöral)t, Ologgcn, Äot'rn un <§cuf, 
Un tor grcuiu mljn glabbc Iricn, 
3ung 93cl;, Äak'er, l'ammor, a>arfcn. 
Srobcr! fing ccnä: >5c!ibibclrumml 
9i>ult bu mit na ajumvclsfarfcn? 
aSuIt bu mit? fo fumm! fo fiimm! 



IH f(^Iutfct. 19 Äanauciiiurfcc. 20 ÜjciTcn. 21 füi:: 
(Voitätlcot. 22 ^etunt«. 23 5lnfriclun<i auf ein (i'cbii^t 3an. 
pcnS. 24 «ni^efafjr- 25 für: alterum tantum. 2ß für: drap 
il'or. 27 fpanifi^cs Sfc^t. 28 ©t^irn. 2'J Öclcjlrafe. 30 
Jtu^c 31 itiji unb brcifig. 



aerober! 't gclt b!}! u^ ©cfunb^cit 

Tt^ner 3nfclnation! 

Un nf cljrcä i'l^tcä 3htnb(;cit! 

(Si; UHit Äuntcltatlilon ? 

£!at mag a-otl ccn Jgioorc U'cfcn!32 

(5}ann rief 3JJafe:) OJnnCä, l;oIt et 3)hi(;I! 

6f icf fdjm^t bi up ce Olafen! 

9Iu, (^]djxk äKuufä) bu bumme U^I!33 

6!} U'at iinitt bu benn, bu SJatfer! 
Jtannjt bu nl}n Satien berflal^n? 
(Siilfc aBörbe latct U'acfcr. 
©üftcrn quccm'tä^ nog u^ bc Q3a^n, 
Un icf (;örb' et tan'n Sl>ajlorc, 
£e bcr 3>ägbinu ©unb^cit brunf. 
S^arum fcl;nj!}g, bu o^ic »gioorc! 
Gf icf I;clp bi u\> bcn ®)3runf! — 



3Jtufcit. 

9iu, bar ligg', bcrflöfte SJ>l;ve! 
2)at nl)n ^anb bs; mctir 6egrSj).ie, 
3)u mim cf^fc iBufjrcnflöljt! 
3)u iL'arfl ml; nl}n a3rob tcrivarfcn, 
Sünbcrn enblirf; ganj tcrbarucn, 
a«l;l biir i bi; ml;n Unglücf fclt>!;t. 

QScctfl bii nig galant to t;iiclicln, 

aBcetfl bu nig d^iarmant to fc^m!;cj^clu, 

Un mit falfrtier *j.*oIitit 

Uut 58=3}iolI cen StiicE to f|)ef;Icn? 

aSarfl bu bS; öcrgcflicf quälen, 

Un my oof mit bi) to gll;f. 

JTunn icf bi) in 0olb tcriranncfn 
Un barüär brcc jlracfcn '^ I)anncln, 
So fünn icf to ÜJiarftc gaf)n, 
Un bc Gummen Oraf tcbrcgcn, 
Un rccl)t groote Stücfcr legen. 
Dl bat fdjuU m!) fcctcr po^n. 

9Iabcm bat ^tugufl gejiurfcn, 
Un 3Wäccnaä oof oerburfen. 



32 fein. 33 Sulc 34 Farn cä. 

1 buttl). 2 IttjUitjU l'fcrtc; Jlnfpiduna auf bcn !Pfcrbc> 
Raubet, njpbuct^ manr^e SanbSlcutc S-mptnä fiit; ni(^t im- 
mer auf ccblii^e äBeifc iGcrmcücn crtvarOcn. 



«91 



inuntatt lies Putjatiingttlanio im Cro|jl)(riogtl)um Oldenburg. 



33 et lutcr S8fbclt) 
3)iit ben o^Icn ivlifcn aiJuffii. 
Sicfiiianb ii'ill fe md)v bcfju^feii. 
%ü. d}x 2)c(;n iä 3la|'fn;. 

®flt un ®olt) bat fünb tc «Saafni, 
2)e mit Oiarrfn löyfe manfcn. 
Sa! bc nllcrflöfflc IDfann 
Sä Uli tlyft, «tu 3 allen Iwifct, 
■iKjnc ©dB cfii nnufii ^üiicl, 
2;c to iiicfö iiiß fat;mcn !ann. 

Dlimfei, bcu gtat^cn, 'i v^Iumvcn 93cni-ift 
2)iaatt f>m Öclr jo fafl to'n Gngd; 
£at tjce Monsieur Ruaciis t;cft, 
Eat man fdiiDiggt, fo talb tjcc fctjnacfft, 
Tat et iroU ruft, ii-at (jre f— , 
3}Jaatt f»}n gölten Söbcnfpcct. 5 

(Slio! ^abfl bu traf ©ufatcn, 
*i!iiumcr irüU icf bl) terlatcit, 
ticcgfi bu aä ccn Jlattutjl '' uut, 
^ab|1 bu ffiirn J^cerciifiiincr, 
aBcfv[t bu buniiucr nä bc 9J inner, 
dloä) nc^mb *■ i(f bS; lei^e Süruut. 

Qli'evft bat bu fingfl lui fpe"^Ie(l, 
Un irat up bc Sl&'-jt«; bivelefi, 8 
llu m!) barto mit i'crjdjünnjl, 9 
5)at uhU m!) nig glüdlicij maafcn, 
SEärcn't gliif be fc^önjtcn Saafen, 
Zc bu oüE nig tat'lcn giinnfl. 

a)!ibas fegt: Pt fdjafft n!ni 9hi(5en, 

Siocren l)eeten't Dlarrenävu^en, 

Un bc ncg bc JJunfl L'crc^rt, 

Scgt ncdj lucU: Srf aniU ben ü)Jinfc^cn 

2BoU ccn tetcr ®liicfc wünfc^cn, 

3a geirij)! Ijee ivär et luet^rt! 

llJu iij tunir bat 5:inf to (irtfcn, 
91o()m to IietOen tli ben il'!}fcn, 
Qd'crjt tjetpt et uut ber 9Jot)t? 
5Sh}f i(f nig een armen Sünncr? 
Un falimt mSjnc Icocn Jtinner 
Oot bär biJTc GI;i- to Stob ( 



>§anä ®tu).nbe »raS fat'I flöfcr, 
.§ee tcfoI;l tcm Äranft'« be Söfer, 
i)iel;m bnreär bat cl'Ie 9.9!^' 
Ü)iit c(ir {;unnert bufent 5)a()(er. 
3iu ficit bijfc grcotc iJJraliiet 
gafl tan ©otc un «üliier jivf. 

5Woot licc nig ^crr 3>octcv Iiecten? 
>Oet I?ee gi'.'f uv Itni'crftätcn 
£c '4-"'i"beftcn nig geleiert; 
2Scet l)cc fuljm i'nticn to lefcn, 
®elb manft bit ©ctref genefcn, 
®elb fegt: Qljx bem (5(}r getö(;tt. 

6lio, >ocg, bu arme Speeren !** 
2^u li-ar(i ml) nDn ©liicf tefc^eren, 
Dt'Ie Sunffern fünb bcradbt; 
Un bu h'uffl Ulm golbnc Srfmünfe, 
STarum irarft'- bu nimmer flinfe, 
Syjter" 2)eercn! gcobc 9!ac^tl 



3 f^nc. 4 <|ii)ten. 5 3utcn|"i.'icp. C Jta^culc, ll^u- 
nJnntc- S fafcljl. 9 anteijtfl, »ctlcdil- 



2»c Soob, be höic 20lct)cr. 

Zc 2}ic!}cl»5ict 1 iö nu Ijeran, 
Un barum moot ccn Sebcrmann 

Um iDiclierc! ficf ['cmolicn, 
!Dc em bat Jtoljrcnfelb [mrteert, 
Un erfl beS ©ronrccfö ®raä6art fdjiirt, 

©0 frigt man ivat to Iieucn. 

^iUiö Jlranft! iviel icf u).i SlJcljerS finn', 
Un nul)r ai eene Sorte finn', 

3r>iU icf banmn ncii fingen, 
<£o goct, nä icf bat Xinf fcrflat;, 
£c't teter tann, be mag Ijerna 

2)e 'SaaU >u!;ber bringen. 

9}e(;m icf tärcrfl ben -iiJamen linit^r, 
(£0 finn't man jümmcr I;ier un bar 

®an5 s.-'ätil mit itiamcn 3)ic'.ier; 
2)c irärct tiitjgt ~ tan a>aar un Woljm, ^ 
Sc U'apt in ©a^rficit ni^ up a?öl;m, 

Un fru^»vt •» oof nic^ uut Q*mx. 



10 XxinU, Um Jiurfud. 11 iBiabiitn. 12 h'irjl. 13 un. 
ftciindirf), mjlcr, liajlit^. 
1 aKd^tjcit. 2 wetten otätiigt. 3 JDiuttcr. 4 ftiei^tn. 



|)1uniiiut »cä putjalitnflctlaiiJits im (!5tofil)<yci()il)uin ©Ifccnbutr). 



335 



3cf glooc, 33rcmcu >rnrb iioc^ jo, 
Siiglicffii •§nm6orij ci'cn fo, 

2(ii 3)octci- 9}ifHcr 5 tcnfcii; 
3^c flrcIifDcn rcdn fär ©cttcä (S§r 
Un Dot L'är Sutljcrä reine iddfx, 

Slkn '^ £'ülH-I bvüft ' fo fränffii. 

^crr 9ia(}t Lniit aJiciifrn, » tu 3unft, 
Zc bii uod) in •§aunoin"r tift, 

JDicn dJctjm mcot fiviij laben! 
S^at tic Jüejlpl>i^ilfd)e SnibenSvaft 
(S'en 3Jienni3ecn treft un barup f— ) 

a3an b!} ig nett befc^rööcn. 

So tjctkt üät}Ie (FbbfUüb' 

Oof 2)ici)rra, bc fe eafen 9 6rü'b,l« 

J)at fünb cleubc 2)h'!)fv§, 
3)«enft[Mrc @cc|lcv, lafttar a?H'(), 
£)e mcüt't" fjcnnuut in Sroji im ©nee, 

5(ä arme i'urrr nbreljerä. i^ 

6en Siiuffr finge' [ien a)Jcl)er af, 
9Sat (;ec fien Seti to freien gaf, 

Un bec'3 em biiffe Sr-igc: 
ÜBat fmittjt bu biene Offen to? 
£e %U\vcrb Ivaä; „Stroij Suufer, Stro^i!" 

Xat ^.Hiff'D up fienc 5'rage. 

den ann're ooE geflrengc Wlann 
®ung mit ben Wlei)(X iarglKuon, 

£e 3)Jel)cr gnng to'r JKcditen. 
„3cf Ia{)t uien'n Sflarrcn tauen *^ gafjn," 
(Sä '5 3unfcr Star. ,M fann't ferfla^n," 

®ä 2Jhnu'ä,i'5 gimg liuftnim fertjtcn. — 

9]u fummt be «Kergvotfle 9Jocl: 
ecn a)?ei)er iä be Inttre 5)cob, 

ü}Jan nulft em mit be S^elje; i"" 
Jgiee fd'onet nicneS ÜJünfc^fen Äinb, 
o&ec nimmt fe -3(U' aä ^ee fe ftnbt, 

.§ee beit fo 3)fenn'gen luef)e. 

£u 6öfe Ü}Jeli(r geibfl to gelb, 

33ruf|l nien Dlcfv'oct inir ®oob nod; ®elb. 



5 (in tnmcilS t>cruf)mtcr Äanjeltctnct, tcr von §amtMii-.i 
nad) SBrcmtn btrufcn nuirbe. B lein. 7 Mitftc. 8 ij. ®. ton 
SDJtPccn, ivcltiicr tie Acia pacin Wesiplial. u. m. a- 2B. &cr< 
auSiiCiicIjcn ^at. 9 oft. 10 (jubeln, vttttn, .in.lltn 11 mnfi'cn. 
12 Sciitcnttc^et, äitlciitcv, l'uq ■ unb ?rn.)nKi*ev, iH-fon« 
tttS tcim ©ecljanbcl qtl'rauitlid), Ircnn cincv mit falftcn 
QialTcn, Sladflen u. f. 11). iixt)xt. 13 tI;ot. 14 oten. 15 filmte. 
16 l<actl;clemau8. 17 Scnl'e. 



9[?är p-^aflor ober aßaget,i8 
^aaV\t Äarffmr,i9 Äröger, Gramer, SBuI^r 
f}\a biener gierigen 9uitur, 

QBeun't biener Suft beljngel. 

9BeU20 iä bod), be bl; Irouioen faun, 
Wlan bröpt^i bl; man to öafen an 

U\> eenen fuMen Si.»iirbe; 
iDod; bcnf, be ■Siollc folgt b»} na, 
Sffienn id na b' Ql^eniMrung-' galj, 

Tat iä oof biene 3Bä[;rbe. 

C5'en flcof un dirifltid ilfinfdjfenfinb, 
2)at ä|liniecrb bi; aä ben Ißinb, 

!Be aber'n 33ooin l)enfal)ret, 
SBiet tär'^3 teä SffiiefeS Saat geluip 
5}ien ©tafel flump un elenb ii 

lln forte Sieb man''-' a-a()ret. 

S)u fcittre 3>ocb, icf fpräf bi; -go^n, 
aCat fannfl bu m!) aä 6l)rijien boon? 

Sd)ärt aä be falfc^e Junge 
Oof biene Mf, 't ii toU borti), 
:ioo bieu'n Joorn fegg' id: legge by! 

3d benf aS ©olbfmittS 3unge. 

■I^txt ©rägamm,2j un 3v oof, S'roulu SSruul, 
Sidl^mt junj'^'J in Q(d)t mit ■§aar' un •§uut 

a3är biffen flimmen ®änger! 
3y i)(bb't cm in be 3taterf^uv,27 
!X)a'r luurt 'fcee li'cl in'n Sfaap julu up, 

5^e lege'-^ äliinfdjfensSänger. 

5e£ nninfdje, bat be (ebe ^eer 

(5m flü(}r', bat l^ee fortan nic^ me^r 

2(n juio to'm O^itber »oiire,^^ 
3)at (lec jnio, irenn jt) o()lb uu grieS, 
©elribe in bat 5l.>arabieg, 

Un bcuu banbanu fid fc^äre. 

3Bef't30 fvudnüar un bermefjret juio, 
5)enn tön' ji) em, tl; luiener .Jruio! 

3^en tejlen »l'ueen^l i\>H(n; 
C"icc minbert ge(;rn bat SBoIf ber 5BeIt, 



18 aSoiit. 19 Jüti^äffttivortn« tixrttii bicjcniiicn genannt, 
tic mit 3ujie^unii 6cä!J.'rcbi(iet8bic'ilniiclcqcn^cttcn bcrJtirftc 
lei'prjtn. 20 ivcr. 21 trifft. 22 Effcnluuunii. 23 buti^. 
24 nur. 25 lH\iutii)am; b.iä ÖScti(i)t i|l an ein iHautpaav 
(letic^tet. 26 eilt*. 27 9!ad!l)atfft;a:'t, eie i«vaiit tuc^ntc 
am .(tirtt^cfc. 2ö f(l;liuinic. 29 »ecte. 3U feib. 31 
!l>oj|en. 



Sicmenii^, @ecmanieni SSültciftimmen. 



29 



S«6 



Volkslirtet ifs ^mnicrlanlrc« im CJcofiljajootl)"'" ©lUcnburj. 



2^cd) iiul;rft ji) bnt aS ccn ^cfb, 
5)cnn iiicot-'2 fim Sill' cm fffilfii. 

iJIii, fioobc 9cad)t! gnf;t t)cn to 9iofl, 



32 iimj. 33 ii'cii^c. 



Off bcnf , ji) ivär't nid^ fiinien. 
©lütf toi 3)iifn ai.>imfcl) bc foL-jt jmi.' nci, 
SBfiin icf ccf gliof biuhitcnSi ftafi 

Un nioct bc .Sanier rümcn. 



34 bJ bvaii^tn. 



(Dibcnlniru. 



ZiiS 5([tcr bcr Qdnmcrfdjcn fogciiannten „ÄaSpcUccbcr" (Jlird^fvictlicbcr) ifi untcfannt, 
"oodj fd;cint StIandjcS oiif ein t;o^n§, U'cnigjlciiä brfi^uiibcrtiä(;ru3cä 5Utcr ju beuten. Sie ^aten 
|i^ l'Iof) buvc^ iuünblict)e govtpflanjung unter ben C*inii'cf}nern erl;alten, bie fid) gegenfeitig bn» 
mit nccfen, unb fic in einer fel;r einfacl)en 3)JeIobie einnnber jufingen, fo bap bie 5lntiflro).'^e mit 
einem fdjarfcn, fc^'neibenben !fone gefangen, bem (i^cre aüer ber grijpte Sindjbrurf gegeten rcirb. 
®cbnicft univben fie jum crftcn WUU in ben „OlbcnCntrgifdjcn a?(ättern" 1821, ?Jr. 50. 



1. 3cE U'cct luol, irf U'cet ii-cl, iro goct iral;» 

nen t§: 
^0 ^Ö'^Uiucgc, to .§c(Iicege, i»enn't Sommer iä. 
ßl;or: 3o J^oUaiege, u. f. w. 

2. ^t ^-lalilruv^'cra,:,: be t;ea'U't ' be fetten 

Sii'ien'; 
2)e ÜJJoortorgerä,:,: be bricivt '^ fe lienin. 
(S^ier: 5}c 3}iccrfccrgenJ , u. f \v. 

3. 2)c ^nlöOecfcr,;,: (;euni't bc l'cgcn Sd^ol;'; 
Sc (Jggeloger, :,: fnijret fe tu. 

(Sljor: 2)e (Jggcfcger, u. f. \v. 

4 So 3iU)ren fleilit bnt I)ogc •fiiolt;, 
!To l'inöa-ege fi'inb be ICevenä 3 ftcit. 

5. S>at ®avnIioft iä nic^ all to grcot, 
®od) ct't fe gercn Stutenbrcb. 

6. Zo «öülflcbc fiinb bc Straaten beev; 
Xo ffiefierflec fiinb be «Öiaifcnä Icep. i 

7. £c Sifenlioltcr t)ett'a't be SnivVfn=®d;o^', 5 
Damit treet fc na bc SBcfterllcbcr Äartcn to. 



1 ijaUn. 2 trtlien. 3 !DMKl)cn. 
5 ©djnttftlfctju^e Srftnaitlfc^ii^e. 



4 f*tcl, tciffiiugis!. 



8. So aWanfie ga^t bc <StaIcn^auerä ii^t; 
So Od;l)olt flalit be Sögen « .§nb'. 

9. 3)e SorsI;olter (tieft ä^rc Staucelfcn u^t; 
3)et »uecrb' be ^^oauecfcrä felben fro^. 

10. Te Seggcrnerö l;ea-a't eenen ^'oUen SSoom, 
3)rinn Ijangt fe äbren Snbel tin Soom. ' 

11. So äßcfierlo!) fiinb be ©rai'cn fobraten;^ 
So Vinbcrn fiinb be 2)ocren geflaten. * 

Vi. So a3orgforb« ba f]af;t bc I;cgen *4.!opV'cIn, *" 
2)ar geitt bat ganje Än^^vel to Jlo).'VeIn. 

13. So Üöeftevftee ba ftci(;t be Ijoge Socrn, " 
Darbl) fdjall bat ganje Äaäpcl tcrfoor'n. ''^ 

51 n m e r f u n g e n. 

1. >§o(Ia'cgc Jiat eine nngene[;nic Sage, .Oän= 
fi-r, ©arten unb 5lcferfflDcr |nib mit ln'nlid;em 
(Jirtjcngeljöläe umgeben; SBeiben, Si3iefen unb 
5lcfcr Pub >oie bie SBatbnngen forjüglic^, ober 
bie -öotjta'cge, tvoüon eö ben SJJamen l;at, Ujaren 
el;ema(ä im SSiiUcr faft unbraudjbar. 

2. >§al|lruj> (jat f.ljöne ^Salbungen unb 
Sci^ujeincmafl, bo(^ foUcn bie Sc^ireine ber 



6 ©diie. 7 Saum. 8 jtrt'rccjcn. 9 flcfi*IpjTtn. 10 $«)). 
j!cln. U a^urin. 12 ctrtcrttn. 



Volksliciitc tic9 ^mni(rlant<c9 im Q3rofjl;cr)og(l;um (Olbcnburg. 



SS? 



SBnro^ncr ton ^all'^rup f^cmalä audj tiad; 
3JJccr(nirj t;inüOctgoflrfift imb bcn ben bL>rtii]eu 
(äimi.'o(;iu-vn ijcfdnuU't djcvifäiiVct) ii'ortcii fein. 

3. -^oljt Scljulic UMrcii ctcmafo ein 3<"id'cii 
bfä ySoI;l|1.int>cä-, '2(riuf, ii'cld;c ffinc 5(lnmUni 
tejafilfu fountcn, fdjnürtcu feie SdjiilH' mit 
SHiomcii ;ii. 

4. 3üfircii t;ai ncd; jcljt ücfotiPcrö Sclje 
Siiumf; bcr Stclj bct 5öiäbd;cu ;u fiiisii-fijc 
beutet t.'tel(fid;t nuf beu nod; bcrt ^errfc^cnbeu 
aBof;Iilanb. 

5. ©arnfieft t;at fdiöiie 9r>n(biin3cn iiiib 
guteä OJoijijfnIaiib. Stutfiitreb iil 33rob teil 
aulijeftettcm D{ogijfmiuti(; Stuten, iBnijfiitrob. 

(3. 3u •§ül|lebe >i-areu c(;cmalä fd;(ci-^tf 
Sorprege. 

7. Xie 3unfer ton '-^ifenljclt luaren bie 
Qlngffetienjlen be» '^Immetlanceä unb iviigcr. 
<gd)nntelfc^ul;e, U^cnn pe jur Jlirdjc gingen. 

8. Staten^auet nennt man 33auein, bie 
i^rc SffialDung fd;Icd)t Ocii'irtljfd'nften unb bnS 
junge Jpolj 5u 3JiiiU'f'il;f(i' (.Stafen) tiiuen. 
Saß in Cdjljoit Siiue (Sogen) nuf ber 2Bad;e 
(>§ub') jieljen, tejieljt ftc^ nuf eine nite, nic^t 
mel;r finre Snge, ircnnd) Dd^tctt ton bcm 
Ätageton einet Snu beu Slnmen iftcmmiu 
^nOen foU. 

9. ©tateelfen jlnb Stiefel an J^e(jfd;u^e ge= 
nagelt, feeren man ftc^ in moorigten Oegcnbeu 
luel bebicnt. Zn ;ireitc SßcrJ ijl «t\i"aä un'.'er= 
|}änbli(^; man beutet i^n barauf, bajj bie 5cro= 
^oltfc baö ^11(5 511 il'ren -^öolyMiuljcn ct;emalä" 
fluä beu Öebiifdjen ju ^oa'iecf gc^'Dlt. 

10. JTie 3unfer tion Seglern foUen un= 
orbenllidj gelviitdfdjaftet I'atcn unb bn(;er ;"o 
arm geiuerben fein, baß (ie Sattel unb 3>ii'iii 
in einem t;cf;tcn a3aume geOcrgen tjaben. 

11. 3ni 3al)re 1436 fielen bie Briefen üter 
SBeilerlo^ in'8 5lmmerlanb unb jerjlörtcn ric 
IVrfc^anjiingen, Ircton ned; Spuren 5a'ifd)eu 
SJSeflerlcl; unb SBeflerilebe fic^ttar finb. 2'ie 
5Be|letfiebet ermut!;igten fidj aber unb fd;Iugen 
bie ):lünbernben SJad^jüglcr bei gegen Olben» 
fcurg gezogenen Seiubeä, ttorauf jle in ben engen 
SPäjfen tei 5Knnfie unb Sünbern 25er^ncfc an= 
legten, bie ben jurüdfe^renben ^riefen ben 3Beg 
terfverrten , fo bajj nur ii-enige ben unter bem 
Grafen ©erijnrb fic serfcigenbcn Olcenturgern 
fntfamen. 

12. SBurgforbe, e^emnlä eine S3urg, fpäter 
ein 5{mt^'auä. aSnrum baä ,Rir(^|>iel bort ju 



ÄCHV'" C'Öaufcu) getrieben irorben, ijl nic^t 
ganj flar. a)ian te^iiljt eä nuf ^cfbienfie, 
ireldie fte leifien niufjtcn. *Jlnbere bejielien eä 
nuf ba'j -Jlnit, bann aber müßte tiefe Stroptje 
neueren UrfvrungS fein, benu baä *^hnt fam 
erfl in ber WitU beS tjorigen Sn^rfjunbertä bnf^in. 
13. 5^ag l>eibcrren (a^erfoorcn) beä Äircfc» 
fvielä bei bem tjobon Sl'urm beliebt fid) fiel' 
leicljt auf bie Äcftcn beS S^urmbnueä. 



1. ©e Q.«infelerä , :,: be I;eanvt bat groote @oot; 
£"eJlIampenerÄ,:,: brangt eenen fnfc^enüüioct. 

(i^or: £( JUnnivenerö, u. f. m. 

2. So JllamVH-n itei(;t be böge «BJair, 
:To -öingflferbe bar gtitjt be .ireie. 

3. ^lo (ää^eru ba pabt be Seten ^ >§ub';''' 
So 5lVen ba ga^H ^ be l'anb^tnedjte u^t. 

4. S'e ^ofelerä fladjt't eeuc fette Äot;, 

2}e ®obenäC'olteiö fmiet't * fc beSunfen ^ to. 

5. 2)e J^oltgafterä be lieii'ivt be •öub', 
2'armit galjt fe na Slorblcl; ^ennuf^t. 

Ql n m e r f u 11 g e n. 

1. ©infcln luar ein feljr grcpeä ^nuerngnt. 
SBorauf fiel; ber frifdje IDiutt; ber jllampener 
belogen, ift nidjt mcbr ju erforfd-en. 

2. „3)Ja!)" iil ber DJame ber iMrfe, itirb aber 
aud) im Qlllgemeinen für eine tunlrigc ®egenb 
gebrnudjt, U'ie j. 3P. in ben SKcimen, »veldje b!« 
fdjii-ar^e Öarbe im jnljre 1514 nuf bie gcii'bc 
beä Övaffn (ibgaib bon Oftfrieslanb maiHe, 
unb welc^'e bie (it;ron',)f tau Ooftfrieälanb S.54ß 
mittl;ei(t: 

£e ©rate tau Cltentorc^ in be ÜUaij, 
(S(}rijioffcr tau Jeter in ben Äla'.j, 
J^ero Oiufcn in ben ■•i?c(;ncn, 
©rate (Sbgarb itilt't fuii' bod; ncet) lobnen. 
Sreie, S^teibe tieipt ba3 SIBert;eug, »temit ber 
glad)3 geficvft itivb. Sei .niamven 1)1 tiel 
©ebüfdi, beftnbersS ton a5irfen= unb (5rlenl>olä; 
in >§ingflfcrbe anirbe tiel gtat^ä gebaut. 

3. e^vt» l)'ittc etjemaU jieben >§au'5leutf, 
benen ber 5Ga(^tbienjl oblng. Jpnu'Jteute ttaren 
nämlic^ bie einem ^aufe ober einer Surg jum 
Xieu)^ nlä Sujifclbnten tervfiidjttten i^nuetn, 
»Eäbreiib bie Sßurgraänner ober sBurgmannen 



1 fieitn. 2 .fiut, Sßa*c. 3 jt^en. 4 f*mti5cn, (vtrieii. 
5 bie sjro^en Snodjcn. 



99§ 



/Huniürt >tr Slntit (DlJcnburfl. — /Hiintiort in Jcr Ctflcni von ©Ocnlmrfl. 



imb (SbcUciitc mit if)ren SrI)iH.'>fcrbcn bfii 3lfitcr= 
bicnjl bcrfnl^cn. 5^ic 5fi5ii"3 ^l^cii tvnv mit 
üantefiifctitcti tcfctu. 

4. a3cfor (;nt einen fiu(^ttnrcn a?obfn, ©o« 
beni^olt bagcgni einen nuisjern. 3B;i(,uenb man 



in 3?cfel fetteä Q?ie() fd^fdrfjtcn fenntc, mnptc 
man, tric baä l'ieb anbeutet, in ®obcnö^olt \i(i) 
mit Jlnct^cn CJ^unfen) begnügen. 

5. JTie "^oltgafler Ijatten bic (Sivänje ^u 6e= 
»rächen, irelt^c ftä) fciö nad) Slorblotj crftiecftf. 



Jttun>rtrt ^cr ^'ta^t ©l^lrnlnn-fl. 



2ln «fc börlucfctit^c im (^ncbtftc 

Slruprin^cfftn, kt> 3>örf)cUutti^ van 

fcncii grootcn 4?ffi*n, ben 15. ?Jot?. 

1»I9, »nn't «chIäAtcr:2tnitto 

^SI&ciiOovjj. 

GIE 1 cenet ?anb Ijet fienc ©aircn 
a>an iifeS leeu'cn ©ebbeä ^anb, 
^Ifuinberlif ftcit fälcn 6a':en, 2 
'^.'vinjef!! STIen ncc 3 iniberianb. 

J'it Sanb filt u-avni in fienev 9Su((f, 
5(ä fjier Bij u§ ccn (Spräfiroorb feggt; 
a.>ür allen ^et et a^eeft in SuUc, 
Gen a>cf(v bat ladit bcm Äenner re^t. 

ßen'n Offen iriUt * m tör 3^i föfjren, 
iTat füli'ft 5^u fiifl, 3 a'o 6 groot fe fünb; 
2^crf) fann ficf fafcn ' et getöi'en, 8 
STat man fc ncd^ fal grötev finbt. 



I jebtS. 2 pt'cn. _ ... 
7 cft. S juttagcn, crciijntii. 



3 neues. 4 n-cflcii. 5 fic^ii. G luic. 



©cn gröter iTeert, ^ n§ fit, to finben, 
SBnU ii'o bitniat lücl' niüiglif fim; 
To^ fdinll (;et'o 3:ienen a?!ifaU ivinnen, 
So if? bat Oejlc Smcorftürt Tien. 

Sü'n Smcerfli'iif iä een fmaiflif 9?äten," 
Xat finbt elf eenc, be et \>xiti. 
S5u U'flrfl''- mennt ©mccrfliitf (ner nodj ätcn, 
533enn ®ebb nid) ufen ^l'nnff hbrctt; 

SSavfl lang Liergnögt t!) nä Her Iä>ren, 
lln S^ienen iöiann tcr Siben fia(;n, 
Un Sl>rinjcn uät beni Sanbe gäiren, 
2'at nid? bc Stamm mag unnevga^tn. 

2>at 3}elf tuavb ^i af' Sifcber Iceiren, 
lln trö 5?i un ergäa-en f.ni; 
2;enn, fijte'^ grö! a)u fannfl et glöi'fn, — 
2)c -garten 1^ fünb all'J alle iTien. 



9 S^ict. 10 cJ. 11 i'iiTcn. Vi ivit|l. 13 fuüc 14 ^leijtn. 
15 f'bcn. 



Jttuntrart tu ^er (D^öcitb mn (Dittenbixv^* 



ere • fielt sujöfle. 2 

Wim Äinb, bu fannfl mi't briejl toglobcn, 
3:at: „mt fien Wtoa'" iä 'n lualjret SEcoct; 

@üf?, SricbetE fann to Jguä nid) tlici.'en, 
Älootf^eten 3 bat iä ficn Spleifeer, 

1 ein ^ebet 2 (ikfd;ma(f, Slci.iiinn, ivaä man nu«. 3 SSet- 
fen mit Jtujeln, im SBintec ein fe6c Delictteä Spiel in ten 
SDiatfi^en. 



Jgc ntüot in't Selb «n nioot ^^rotceren, 
SEo tviet (;c noc^ iroll flüdjtcn < fann; 

3Kan ^ett l;c in be !Ba(ni inS fniäten, 
Un ^ctt ^c njunnen eenen Schott, 5 

2>enn fallt cm glict man all' to götcn, 
Un benft, ^c U'ecr cn littjen >> ©Ott. 



4 tenn. techa. fiatt: Mcifen. 5 @<^up, SButf. 6 (in 
tlcinec. 



Volks- uns ^inlictrcime r.uä Irm ©I^fitliuroifdjtit. 



««» 



^nrm ^ ficut firf , »iH-tm t!) U^tfc^iigiva^lcn 

Sicit SJJam' iip jcbcn Scbel (Ici^t, 
Un bfnft: fc bofjt ti iiuid^iia c(;rcn, 

aiuin bii tiift oot tcr G()rcn ircvtfj. 
Cdniä laclj't mnl rcrfjt, u'fim u»? bcr Ü'cf^tfn ** 

Sia'ii löfdjfcn 9 i'älc entfe fln^'t, 
3n, ivcr fo rccfct ^ctt fifn sBcrgiiügcn, 

5o ijii(;ii mit'n 5l-'IPC>3P"i'' '" ^<^ >8anb, 
©ci(;t nid? fan ftfiicr DcUcrn "> <stft;f, 

Un fntjtct" nic^ bfii Olcr^itnin'' an, 
Äimn ^e üof rief aS 9tot^fd)i(b H'fvctt, 

ST-cnn Ih" Scttivatcv'^ ^ilöcjcn uniK. 
€o'n SdjipVfr ns^cr bni!t ircll fafni, H 

äSfiiii iitjt bc Siid;t'3 cm Stcnini-inb tvcifit, 
aöcnn b' aJfaflcu Frnaft, bc €ei(ä'6 gafjt flcitcn, 

Un b' 33räffrgi' afcr't ©dji^^v t^rfnUt: 
„Ciiiit Qlnbre uv bc €fc 'riimbvicvcii, 

>§fö' icf bit man IS cvfl ctcrfiafin! 
'l' i» tcetcr bod; nn üanb te blieben 

Un 'i 5(bcnbS na ben Jtroogis to gaf;n." 
Wlan nbcrfl iä l)e (nnncn famen 

Un ia ficn Särfcrt'-'o man ^alf brög',21 
i'öpt ^e (ilt glifff), of ^e fnnn timmcrn," 

Un l;i3vt ficf um, \i\\t b' ffrac^tcn büt;t. 
2:at S?fbbi;ji3a()n mill cm nic^ fmccfen, 

9ia ©dbücrbcencn j^cifit ficn Sinn, 
Uu älicnniiiccn erfreut u)i G(;rben 

2)ce^ dMi, c[i Oij ccn goob ®la§ SfBien 
€id u)) ben Jlanajjef to räfeln, 

Of23 n^ be <Btxaat ^crumtüfia(;n. 



7 ^ermann. 8 Scnnc, Tick. 9 Sircf*cn. 10 ©Itttn. 
II fast. 1'^ 9!iibctfini;c (im Stcuctrubec. i3 iSatiluaffcr, 
bjä aJictt. 14 i'ft. 15 Suft. tf, äcijcl. 17 a3rcii)ti)cllcn, 
Sluciivcjcn. 18 nur. 1(4 Jttu.i, erl)cii[c. 20 St^iffttj.irfc. 
21 Ircäcn. 22 jimmcni, baä gi^ijf aiiäfcfftm laffcn. 
23 otcc. 



ßigavrcn to fmöfcn, un to ja^jcii 

3n't Sßatet ober in ben SBinb. 
3aun benft: „U'nt fnnn't \uoU 3}iojcra24 ^jäucn, 

'ii'i :Irummcru un Irum^iettcnflang, 
%ä up b' '4-'arabc 'rumtetrefjen 

a)Jit'n ©aOel un'n Inniteii Olod, 
Un benn be SDerenä'^s antoladjeu, 

STat b' 0(fcl)c2s maaft 'n tijä ®c|'i(^'t. 
©ü'n Säger trett böv'^'' «Dioov un •§eibe, 

Gm raflff« nic^ Äüll,2'J nic^ rufig 3Be(;r,30 
Statt ad;ter'n3i ^li'enb^^ ^e funn fitten 

aii'it ficner Seei'flen in ben 5trm, 
QSenn in ben €nec tie'n <§afen fpöret, 

Of b' i^mx'S) bör'n ^o\>\>(\ .§ijner flei(;t. 
Oef ÜJieunigcen fitt ober b' a?öfcr 

Uu fimuleert ifoU 5)ag un dUdjt, 
Un f;ect't3'' fc cm man evjt 5j.!rofeffor, 

3uft^ft tje nid; mit'n ©cneral. 
Un Uli, micn Jtinb, icf nulft man feggen, 

2)ii maaft uor 2(Kcm man iJJlcifcer, 
QSenu iff bi 2)öutie6 34 f,inn fcrtcKcn, 

Uu fingen mal een littjct^s ,?eeb. 
SBeun »ui benn nett 6!; 'nanber fittet 

Qln't 5ür, un icf tevtcU bi mat, 
Of fing' cn Secb, un bu fvreefjt frünbetf: 

„^Tot iraä förirnf)r een ficnet :?eeb, 
Un nu bertcK mi ucd) een 5)üntien, 

(So fteifit in mcnnig Scof nid) in, 
5(3 bn üertcUfl, un fingen fannft bn 

So feines nS uümmä37 nid) in be Stabt." 
!Denn fummt mi 't bör aä waax icf Äaifer, 

3cf lufdifb' nid) mit ben ©rcotf'eräog! 



24 grtjoneK«. 23 fflUbifleii. 2G Slltc. 27 buvd). 28 
trifft, ru^rt. 29 Stiitc. 30 Viiutjf«, llurniifc^cä Sücltcr. 
31 hinter bcm. 32 Dfcn. 33 ^ei^cn. 34 ©tfjnurrcn, luflijjc 
iBU^rrtjcn. 35 tlcincä. 3i> „fein" flatt „ficn" jeiät einen 
^c^ern ®tnb ber Qifjcn\)sit an. 37 niemanb. 



f>0lk0- wntt ^uxtfexxtme ans tfcm Q^l^enbitr^ifdjcit, 



3(f icitt bi trat sjertedeu 
Uu tccgen, l luat icf fann: 
Sd fcffl 2 'xi gjjj^it fleegen. 



1 Ittäen. 2 fa^. 



2)en «KüUer b'r ad)ter 3 nn, 

3cf flunb in'n 2)rcom un feeg bi an, 

31u '^öx iS, * ivat icf Icegcn fann. 



3 ^intcn. 4 einmal. 



SSO 



Volks- un!i jSinticcrcimc aus itm Ol((nbuigifd)(n. 



>§on8 un ©rctcl be füpbfii ficf mal 
^ulter bc fpult« be S^rtppcii l;enbal. ^ 



SutterbiiblJerbufc micn aKann iä faiiifu. " 
SutOcrbuObcrbiiD »rat (ictt l;« mitbroflt* 
SufctfrcuH'frbub 'n Sctjiw mit SdjcUeii. 
2)iifrtcrbutOcrbiit) irnt fd;clt fe gcücu ( 
Subfccrbiitfccrcub 'n tjfllbfu Stüsjcr, 
2;iit4ifrbut'tcibu() bat i» to bii(>r. 



3nn , 7 fpann an, 
£rc ilattcn i}oxm, 

3au baten ^ iiV- 



ßcnmaf ivccr b't iä 'n Sßuur, 

'J)e a3uut be ijaxt 'n Stob, 

Ze Äcl; be trceg 'n Äiilo, 

9^11 iä be !JeIt ^ Ijals. 

2)e Suur bc jagt be Jlotj ^ennuut, 

Dhi iä nüen Jelf aUio gan; mit. 



!I>e 23o^ fett np 'n üunne" 
Un pluft firf g-ile''^ *4^'l«itif, 
irf fä, ()e fdjnll nü eene gälnn, 
Sje \i, ^e tuuU mi Stccue gasen, 
To neem icf miencu ivittcn'^ Stccf 
Un flog cm up bcn tal;len ^c\^\\ 



f;cr. 



Sanmann'i fcft's in 'u Sdjojleen''' 

Un fiirfbe ficne Sd)o, 

2)0 fecm 'n fmutfc Tarn'' 

2)e fvtocf cm nicve"* to: 

„3anmann, iruUt bu frOcn, 

So frc-c bu nn mi, 

3(1 Ijctb 'n fclflnfcn Xalcr, 

2)e i« nod) goob aor bi." 

„„'dl blanfcn Salcr iü to ca(, 

'Hl ij^fnnint i§ to minn."" ''■' 



Otjrbccv,^" Snngebcer, 

SBving mi 'n littjen^i aStobct (;cr. 



5 hinunter. 6 octcmmcn. 7 Sc^aiin. 8 cten. 9 6v 
j4^lunä, 10 fioii. II auf tcm 3,ninc. 12 (\tl'ct. 13 «)ci6cn- 
14 ^ln«(i)en- 15 fai. IG Stticmfldii. 17 Xiinc, a}!ati^:n. 
18 ((^atf, jubcingtiift. l'J ivcni.), B"'"ä- '■iO eiotil;- 
21 [leinen. 



<2totd)ltcb.*j 

D^rbcer ('Jlbcer, 'ilbeer), bu l'angcteen, 

ÜBennccr'^'^ aniUt^^ ^ien i!an3 serteen,-* 

®cnn be äJlogge riep^ä iä, 

aBenu be ^iogge^e (Saget)'" ^if^, |ä, 

95enn be gelben SJingcn 

3n be Äiftc flingen, 

QSenn be golbcn 'J(vV''In 

3u be ^iflc ravVfl"- 



i»fa, iiiX fiepen.**; 

@fa, pa *4>ifVf"/ 

Up 'n a)!ijt)lcnbite 

Tnr fcet 'n Wla\w, 

Xc l)cctbc 3an, 

®e l;arr''** tii'C robc ©täbeln nn, 

iDf cene Ijörbc mi to, 

3>c nnncr I)öibe M\in to. 

To feem''ä3 'n oljle-i« ^oere 

3JIit 'n blanft 3)!efft,3l 

Snect 'n Jtüfen^' 'u Sio\'\> a\, 

Smcct 'n in 'n a3ufc^, 

IMunivi, )3lump, fä33 be SBufc^. 

3ä bc Sfapicve^^ »od) nidj goob? 

3a, ja — nä, nn. 



9i«i fammelt lunt to't 0)lerfübr,33 
2)e ol;Ien :i[;certunncn fiinb fo bii^r, 
ai}illt Sc ni nic^ 'n ©rooten^ü gäi'cn. 
So fdjelt Sc bc Srcubc ocf mitbclnecii.^? 



'^l üecb van be Äiiic^ftcn.^^ 

Q(nton, 5(nton, Qjerbcrub, 

Stnf bien bvc, teer ^örenä^a nnt. 



•) iEiefc« unb ko8 BttOtr.ic^enbt Siebi^tn pnfl«" ^i' 
iJiutev, ivcnn f" ti"tn Sturift flic^tn \t\)tn. 

■21. n-ann. 23 reiilfl. 'U i'trjit^tn. 25 reif. ','G 3ri.'fi^. 
27 SSoflcl. 2S Ijaltc. 29 (am. 30 alle. 31 aTitffcr. 32 
.'iu^nrtltn. 33 fa.ite. 34 Saftflötc. 35 Cftctfcuer fmb 
ncii allgemein gettaiii^liift. Sie JTintcr fammeln, intern 
fie biefe« l'ieei^en fm.ien, (Selb, um Stjeerlcnneu ju tjufen. 
36 eine Iliine SBiunje. 37 miierleten, fe^en, erfahren. 38 
Stlju'^ileu; tiefen flcim finqen tie Jtintet ten Srtjnerfen rcr, 
um Tie iu reranlaffen, bap fie ^erauMriec^en unb bie gu^l- 
^ctucr auäflreden. 33 ^HTner. 

•") Sappuiepen nennen tie üinter älöten een SSJeiten« 
rinbe, rcelclie fie im gru^ling, wenn ber Saft in bie SBeiben 
gelreten i|l, bucd) .(tliMfen IcSmailjen unb bann tom 3n-ei()e 
alijie^en. S'eim Jtlof fen fingen fie tiefe« Siebi^en unb ft^la- 
flen ben Satt ba$u. 



folks- uns ^iiitrictitiK aus Um (Clicnburflifdjtn. 



331 



lln iiuiKt bu fe niJ; uiitfiäfcn, 

Si?itl i(f bien »öiniS tchiifcn, ''o 

SBill icf bicn >Oi>uä mit «tmifi" tcfmictm, 

©diafiJ' t'r bicn Säten im .T'flfl nid; 'ruiitficfcn. 



ajlrtrtciiö, aWrtrtcnö (9öfc.***) 

(siiiib ecf nl( to t-iji'f. 

•&ior 'n StoI;l an bar 'ii (Stot}f, 

UV jcbeu ®io(}[ 'ii Sin\im 

lln bar 'n lianfoofcn tu'üfc^cii, 

lln l^arr ii nicfö »an 'n ißnnfoof fragen, <3 

<So UH'cv be $aiinc Iniftcn. 

<§ctt ccu ®cil, 

JgoU twc Sfi(, 

>§olt brcnial n^i 'n irittcn 5Bcij, 

3Kcbfr, fitt micn S^oct'»! ocf rcdjt? 

5cf taanns hfi'n 2(tfiib jiid) U'cbtfr. 

Äiimmfl bu l'cr'n 5ltcnb nic^ li'cbbcr, 

So fcanH« iff SafiiO Sanffni, 

3)c fc^oU bi lf(;rcn banffen, 

£e fdjatl bi leljrcn !5^rummclf[aan, 

£'armit ii'c^' m na'n 23cbbe gaan.*8 



^tnbcrfpicL 



9i>frfiitbarar()trr'n3(Jo(f 

®at maaf|l bn bar? 

3Bat nniKtb'baruiif? 

ÜBat R'ullt b' mit 't güljr? 

aBattiniUtb'mit'tSlßatcr? 

Cffiat ivuUtb'mit'nSliv- 
flccn ? 

aBataniUt b' mit 't 2)i\-fft ? 

SBat l!cttbatÄüfcnbitc=■ 
lrcbbcrbaan? 



?-3cf. 

— 3cf fof ©pönc. 

— Sübr antötfn.''^ 

— Qßntcr fanfcn.50 

— ®Iip|1fcn5ifccgcctfn. 

— aJJffftS'^ flifVcn. 

— JtüffnÄcfUi affnion. 

— 5ä in micn a>abcr 
Sanbä Äoorn gaan.53 



llfc SUcbcr iä gcob gcnog, 

Jliiaftä^ u6 irat to ntcn, 

©ctt uä 'n 5ellfr tiiU Änafcnss up 'n 3)ifd^, 

£ar Ijftt fe 't gleefd; affräten. 



40 jertrcd)en. 41 foHi}. 42 (Sanft. 43 I'dommen. 44 
Suii. 45 tcmme. 4G ^olt. 47 ttolleii. 4« qt^tn. 49 an- 
junbtn. 50 fot^tn. 51 SdjUifficin. 52 anclTfc. 53' ()t- 
gangen. 54 fcrtit. 55 JJnocl)tn. 

♦••) lücfeä Citli ttitb im ^ttili gcfuniitn, inbem bic 
itinttc mit einem ausgerollten Jtutt'ip cbct einer grcfen 
(Surfe, ttotin ein Sic^t trennt, burij) tie Strajen jie^en. 



3(f ii'uU um buffnb ^aUt lüc^, 

3)at mi be .JloV)) nf lueer, 

3)enn Ief)j55 i(f „,[( '„ g(j,|,„jj ^,^^„1,, 

lln ii'uff nid), \vax^~ icf »reer. 



QI6fnb, 58 %Un\), icE IJä bi an, 

®ia mi eenen geben SUnnn, 

3>e mi nid; fteit,^» 

S)e mi nid) f(eit,6<' 

2)e all 2ltenb mit mi na'n SBcbbc gei()t. 

'I iß 'n ®tnmf,6i 't iä 'n '^hmxf, 
2^at 'n ©olbat in "n Fimmel fummt. 



^o\>x\ t;oVV, 1)0»??, -§a6mnann, 

S'üljG'^ ti(n s^ärb be ©parcn an, 

üii"^ barmit iia ^(mflerbani, 

aSan ^Imflerbnni nn iS^'nnien, 

Span S^-^anien na Oranien, 

lln a& icf na Oranien fani, 

35ar feegöi icf 'n grootet SSunber an: 

De jtot) bc fectc5 fci 't gül)r un fvninn, 

2)at Ra]ü leeg in be 2Bceg nn fiing, 

2}e ^unb be irufc^ bc Sd)cttfln,66 

De Jtattc brögte'' fc af, (farnt^s bc a^otter,) 

De Slfbbcrmuuä bc fägt bat ^nn?, 

De (2ivalfrn'''9 brogen 't 2)iuU'" Ijcnnuut. 

De dreien fuiiitfben bc Si'anben 

2)iit rotljfibcncn 93anben, 

lln taten'* ftnnb be 2?runt, 

>&arr 'n grootcn Oioffen an, 

Dar tntngen Kcli bufenb Jttoffeu an. 

De ^Icffen fiingcn an te flingcn. 

De Cngcl« fungen an to fingen. 

•§icr()en, barljen, 

aSatcn ivaant-'i be riefe 5Kann, 

Oliefe 3)tann to 5l>iirf.'3 

llfc Icüe •§ärc 

l'clt tvafffn 

®oob Äoorn un goob Sienfaat, 

S'coofen, iS bat ni(^ 'n gocbcn >§uu£irat^? 

©rife, grifc grau 

€tci{)t all 9?ad)t in 'n Xan, 

<5ctt lueber gfeefc^ ncd) aSloob 

Un beit'i boc^ allen SKinfc^en goob. 

(Qluflöfung: a)?n^Ic.) 

.56 liefe. 57 wo. 5S Cfen; tei einer 2iufgatc im 
SCf'InberfintI wirb tiefer 3!eim jefprortlen. 59 fra(}t. CO 
fi^Iägt. 61 3u fall. 62 jie^. 63 reite. C4 fa^. 65 faf. 66 
Si^üfffln. 67 trcrfnete. 68 bereitete, mactjtc. 69 ScifnaU 
ben. 70 Sc^ntt, Unrat^. 71 rten. 72 »o^nt. 73 lu 
iPferbe. 74 t^uf. - 



S3S 



Volks- tinti ^intccrciinc aus Iicm OHicnburgifitjcn. 



2)c (£111111 ijfil,'! uiiiur, 
2)e ffiimf luatb'S tiinncr; 
3)e Jvoic'** gaat''' fittcn, 
Ärifijt a}Jcl{ in be Sittfii.^s 



9. 

10. 

11. 

12. 
13. 

14. 

1"). 
IG. 
17. 
18. 
19. 



2i\x 1 um ?är, flcifl tu mi, f(a icf bi War. 2 

.gic tvill 3)Wt 3 tiin bc ©ort ■! litcii, U'Ciiii 

b'r ficn u^ i§. 

S~aar iiuitt 'n bcob ©iricu um larf^cit. 

^flt [Icit in, ai ^i'iiuiftcn uV'n €iMinbni3. 

j;->e täten ficf uv't OlUr •'' ai bc aßintfv» 

firicncn. 

^0 gciljt b'r UV to, nS bc l^ucf up 'n ^iarcr= 

fnrf. 

3)0 ficf nid) fatt ftt, lifft fiif 00t nidj fatt. 

£)e täl fragt, luavb siil U'icö. « 

©oob iö goob, man' nlltcgcob iä allov= 

niaiinä 91arr. 

'1' fummt u\> bt ©rotte s iiirf) to , annerö 

funn bc £}\\t \Ml 'n ^afcn tcleycn. 

^e fiibb nut, a'i ivcnn Ijc ufcn Ifin-n ^iirgott 

'n <2d)uiir OJägcn nftibbcn nnill. 

^cflavv' '■' aä'nSl.>i>G9'" '"'n 3Jiaanonfd,Hfn." 

aiicbcv, ivat i'j bc *iL>clt bed) grcct, fa bc 3nng, 

bu fccm t;c ad;tov'n ^cl)ll;off. 

Init XvövVi" I^ffft !-'äle 'sinnen, fä bc Jtned^t, 

ai U init'n QSagcn bull 3?uusfcl)( umfmect, 

un bc ecnc triillbc I)icrl)cn, bc ainicv nüUbe 

bar(}cii. 

S^i tcfctirt ficf can'n Sctrufetev '- tu'n ^(iib= 

tcffcn. 

S^c manft 'u ©cfidjt n« bc 23iiiir, bcu't 

iu't -Seil regnet l;ett. 

2>u fnacfft mit nS 3an SBremcr, bc ^mrr 'n 

.Ol;rfifgc trügen. 

Tu fd;afl mit up oanHicbtolinuä fienen 

2Bogen. 

iTnt iveer ccu imn't Sufenb, fä be ?iabel= 

mafcr, Sung, ga(; ^icn un (;aat'3 mi 'n 

.Srccä'i aScer. 



75 wixt. 76 S{ü\}e. 77 ntl)"'- "S SiBt". 

») Sie Stver'fi^t SBiunbatt tlinjjt in tiefen Spnii^niöv 
tcvn manf^mal biui^. 

1 Jcbcc, .öaiit. 2 reiebev. 3 SllfK*. 4 ökutc; l'ott. 
jort. 5 'Jlltev. 6 gtrcaljr. 7 iiicx. s O'icjit. 9 tritt, ft^tei' 
tet. 10 Stuf*. 11 SBionMitcin. 12 fteife i>ut|te jum ;)iei" 
ninen bec Su^tijbcn. 13 Ijole. 14 Jtriiä mit äifil.i,jbt(fel. 



20. Tat ficii:;t cm an ad ben J&unb bat ^ctU 
fd;rapvcn. 

21. Ten bc «sdjoa ^afft, be trefft '5 cm an. 

22. ^e V't Snfätlc aä 'n olilc i^mii. 

23. 5llleä mit aitaaten, fä bc ©nieber un flog 
ficn m\}\ mit bc ':*l(ilc. 

24. ÜJiibben iu't ga^ni'atcr, fo raaft 'ni" ni^ 
UV'n Örunb. 

23. 5lrmc Siic ^Jianfoofcn un riefe Süe Äranf= 
tcitcn ruft''' ivict. 

26. •§icr iiJ Sdniul,*'' fä bc l'cf! un freov 
ac^ncr'n 4'äntt;alin. i' 

27. SL'cnn be .Satte muft, fo maut fe uicfc. 

28. Qlll Tage iS ficn (Eonubag, (ficn .ftarfmcff, 
fünb ficn Sangclbage). 

2i). Ungclränbc-o -,'hteit maaft Oueefen.^i 

30. Taar iö ficn ^IJott fo fdjccf, baar pafft 'n 
€tülp"« UV. 

31. ^effatjrt mutt *4->ifn Iicn.23 

32. SIeuten, fünb bat oof *4.'icvcn ? 

33. aüenn bc ifinncr to ÜJJarftc faamt,2i fricgt 
bc .ßramcrä @clb. 

34. Ccrfi £)l;m, benn Ofimä Jlinb. 

35. (5crfle Öctrinn iä Äattengcuinn. 

36. Jlort un frägcl'^s i^ fcätcr, aä (ang m\ 'n 
Slägel. 

37. .Rinncr un JlafL'cr är Ted, fo fcc(;oIb fc 
är i'icy l;ecl. 

38. ai-at b'r iräfcn-» mutt, bat mutt b'r li'äfcn, 
fä bc Sung, ro l;arr I}e fid 'n 3)iuultrum= 
mel fcfft. 

39. -^c i§ fo i;orfic:ttig nS ÄöflcrS Äof;, be gunf 
brc Tage tor'n 3fiägen in'n Stall un bod) 
ii'urb är be Start natt. 

40. Tc ficn Acic'-' vor C'ffen aufvannt, mag 
ficn *i'ärc2'' mdfcn. 

41. Tc Sdiaav un bc ©öfe^'J frät't be Spötter 
nut bc Tiifc. 

42. 3)fien anu-so ivuU'n l'uH^' foVcn, man [>arr 
(,c oof ©clb? 

43. a3or &i\r> fann man 'n Tüycl banffcn feljn. 

44. a?äter 'n 2m\i in 'u Siot^l, ai gar tien 
Sett (5tccfd)j. 

43. Tc ecnc liolt 't mit 'n i'übet, be nnncr 
I;olt 't mit 't ®clb, ivar l'olft bu 't mit? — 
WUt bc .&anb. 



15 iiet;l. IC gev.ltt; mon. 17 lieijcn. 18 „f.tulen," fft 
»ed'Cioeu, au8 einem '.'auirtiiviiilcl lauern; IjcK. »clniilen. 19 
aßiijferiiiaä. 20 unaeiuc^nte. 21 i'Uifen, 2rt>»ielen. 22 hoblet 
Sedel. 23 leiten. 24 Icmnien. 23 munter, letiinuijt. 2G 
fein. 27 Jtu^e. 2S ilJfevbe. 2S ®anfc. 30 iüattr. 31 Sticc. 



^luntiart its Satcclanics im CJrofjljcrjofltljum ©llicnburg. 



933 



46. S)c ^nnißviae Simä Ht iijarp. 

47. 3rf mcntc, tflt bc 930)) 3'^ 'n .gafe Wfcr uu 
nd'E rcdit to fcfij, a'ccv 't 'u Soor >§fii. 

iS. 3n 'n Süflcni iii 't goob fnü|"tciu,33 lat't^-* 
alle .Rattrii csroit. 

49. M iu tätcr, ivat b'r fcfjicnt aS tiMt b'rciiitnit.^j 

50. T'eti be .(?ütj l;ürt, bc faat'i38 fc ti'n gtärt. 

51. S)f Jlnüvvfl Iiv]t [n'it Jpimb. 

52. ^Ic^ltciii J^anbiimrE i-3 luiijciitoiii^r Unß[üct. 

53. 2)e lang ^ctt, Ictt lang t;angcn. 

54. SiviiüS >§aar, friifcn ®inii. 

55. Wtim'D, a-at fccift ni? ■igaxt, luat bonfjl biW 

56. £)bk SßioUn'^'^ ruft nicfi mc[)i\ 

57. 2)c vugilcn39 galm'io gäbt bc tfflen 5)}ärc. 
5S. eiH» ficn 3)Jügf,'*2 fä bc 35üyc[, bo cct 

:^c 5orf mit ^rjoer; (fü bc 3ung, bo cct 
I;c Sigcn; fd bc ©nur, bo cct Ijc 't tStinb 
ficn 4?rcc up). 
59. Siüiumo-'^ fid fictic Äinncr bocb, I;c lucct 
nid), trat b'r ncd) nut njcrbcn fann. 



32 Sui^j. 33 nifticn. 34 diiTeii, ftficii aiiä. 35 hänfctt. 
3i; faft. 37 ntuiiic^n. 38 Sicililjtn. 3'J tau^efien. 40 eul' 
Itn. 41 3ebet. 42 (Scfcfimacf, 3leiäun.^, aai m.in mm. 
43 SlUmane. 



00. 51Bat ii'cct bc S?mir l\ui ®iirfciif>i(at, bcn 

frctt tjc mit bc iöicOfoif. •" 
Gl. a'ian miitt ficii goic nid) fiifbcv |lifcM, a-3 

bc 2)afc Qcil't. 
G2. ®ütt jiiirt fcc Sßömc, bat fc niil; in bcn 

03. "^(Ü 5?jat-i'' l;c(^•t, fd bc 2IJüggc, bo piffbc 

fc in 't Sal'bcr a'Jcfv 
Gl. 3)e leite ^cUcr gri()t nid) uut 'u JvcKcr. 
G5. Sdtcr 'n Äribbclfü).'V eis 'n S^iibclboV'p.-''' 
00. ©oob, bat irf b'r niifs mit to bo[;n ljti\ fd 

bc 3ung. aä ficf 'n *J.»iun- Ärcicn'*'^ Occtcn.-iä 
07. ^üllto nffrat i3 ('örgcrliit 
GS. 'in 'l^dtcnäo fc^fff (h-U ®olt (ccf. 
09. '^i a?dtcn fc^fcf io i'örnctjm. 

70. i'unt Ictt tratfcr.si 

71. ®i','t ©Ott oimgcn^i, giiit ()c oof i^ücffcn.s- 

72. J&angcn tjctt nicn^s jjafi. 

73. '-4 ii man 54 'n 'JIccvgano, fd^ä bc 2300, ai 
fc cm 't gelt abcr^e bc D^rcn trutfcn.S'' 



44 «Kill.j.it'cl'. 43 .gimmcf. 40 §utfc. 47 Srcvf. 4S 
JttäOcn. 4f! biffcn. 50 ein SIbcIjeu, 51 last ft^oii. 52 .§ofen. 
53 tcinc- 54 nur. 53 f.iq'e. 36 ut'ci'. 57 jcgen. 






S^f f'rtt)« nit iette, fal;n nit 
ftoenbc.**) 

3^E ta^n nit fette, * fa^n nit flocnbc, 2 
(Sttcr 3 min QlUcrljoivflc * icatt ^ i^f goungc. 6 



») Sie sielen frienftf)en5lnftiniie, icetifie rn^inbetüJJunb- 
Ott tti S.itedanbeä (auct) ®a,itctlan6 i]enannt) toefintcn, 
beuten biitauf Iiin, tap tie äntcvLincer , ivenn.ilciit! burit) 
bie 3eit retmiff^t mit SJiebcrfa.tfen, ftienfrtjen lltfvrurtfl« 
fmb. ®leirt)fani aDitef.tli'ifen tux'% unburtfcbcinsiliftc iTiocce 
unb Sumrfe, »ie bie S.itetUnbcr fiub, rcelil'e nur burd) bie 
Satte- tSm« mit bcm Slaillljatliinee in aSertintun.i fielen, 
tonnte tie nietcrfatl)fi|ct)e 2rra.4!e tci i^ncn cic Ebet^anb 
nidjt in bem @cate flenjinnen, TOic bieö in rielcn antern 
Oejenoen, reo fcu^cc nu* ftiefifd) a'fpK"^"' «Buttc, bec 



1-^ 

^d}x <■ trall itjf ijar ^ be Sinnjlcr Pocnbc, 
aSctt bctt 9 bc Oolbcn ettcr SBebbe gounge. 



5al( «.Ml-. P3 täst fii^ (crmnt^en, baS m ber (janjen 9?crb-- 
fcctude (.£. ättadttlan'ä i'citra.ie iut ®efti)it^tc bei ISH-of. 
^ctiOiitf;umä Dlbcnbucn , «. I, ©. 381 u. 442) bie ftitfifi^e 
©pralle bie I)etrf4)enbe war. 

•') -liefeä fo n;ic baJ foliienbe a-cttälicb tejciitjntt tai 
im Saterlanbe unb in mehreren (SSeijcnben beä Slicbcvfiiftä 
SWunfiet uC'lidJe i5eni)ctn, ben n,td)ilii^en Ulefut^, rcclt^en 
bie jungen Sreitr i^ren (Seliel-tcn al'jlatten. 

..— » '^ 

1 fifen. 2 (lefien; (locnbe wirb unjefd^t »vic fic^enbe, 

i.iit^en" in eine Seite jufammcn.iejoiien, auiniefprottJen. 
3 nai^, ju. 4 SlHetliebften. 5 ttill. li ticken; ou wirb 
alä ein SBotal, bcr 2)iiitfllaut jwip^en c unb u, auäge- 
fürci^en. 7 b(i. 8 vor. S bis bap. 



Sirmcnii^, QJermanienS äjölferflimmen. 



30 



S3£ 



Hlunlintt icä SattdaniKä im «?ti)fil)cr.)Oflt()iim (fMbcnburg. 



2!c mi fo fcinuij*- nvn-'aafjc'^ ta(;ii? 

iTctt iä bin 'Jdkrljoivftc, bin 

©dja^, ftoeub'-' im lH.^,'5 i,n (cfio mi bor in! 

3[;t flücnbe nit af, Utt bi bcr nit in, 
Sctt bett min Oolbcn cttcr S'cbbc fi\nt. 
ßjininijcl' bu nu \iml^^ in ben grcufn'^ SÜcIb, 
Srnn mine Oitlbeu fdjlf^'c^o Oalp. 

2Do2i lange fct)fU'^''i ilif bcv Outcu'-i jlccnbc ? 
5(;f ßo'^i bctt a)Jcbbcnrotr; 25 ounfumo,26 
2)ctt SDIobbcnrcH', ta'O^? r)clte €tcrno, 
S8i bi, 5llIcrIiou'Ite, [djlc^-c'^'^ if,f jebbcn.'« 



3bf lloenbc tjar ftn^ö Sjotuftc^ 

3(;E llocnbc i tav finä i^joiuflfg ginnjicr, 

©djtfVfl bu cf'^ ti'anfcil bu? 

3(;f fcljfove nit, if;f a'oafjf, 

3t;f Ictc bi bcr nit in, 

3t;f I)frr ^ an bin ä?nUrn, ■* 

S)ftt bu bc a(li^ct;tc ' nit tf|l 

Un U'cnn il;f bann bc OJcjcdjte lüt t'cn, 
So tcU 't 6 mi an, bin aBcb; ^ 
Sifnn il)E un bin jtamcvab 
aSi S8c, 8 ii'i fiint ©olbat, 
2öi flounge mcbcn ' fcut. i" 

Un U'cnn \vi mcbcn fout goungc, 
SBctt fvcgjc" tri bann cttcr '2 bf^ 
(So frccjci3 i()t cttcr oer§ «nH 
Un ladjjeiä bi iL'ctt ut 



10 tocv (ic^t. 11 ia. i2 finnifl, fo(ftt, Iciff, jart. i3 auf. 
«.'ccfcii. 14 (Icfjc. 15 auf. l(i la^ 17 flc^c. 18 fort. 19 
fliiincn. W fi1;lafcn. 21 ivic. 2i foll. 23 ta H(iu|itn. 24 
fct;c. 25 'JJii'tiiciivctt). 2G anlcmincn. 27 jivti. 2S frt'litfc. 
!JD Bfvnc. 

1 i(^ flctjc. 2 cbcv. 3 ^t*rc. 4 ©vtti^cn. .'i .Itcifjtt. 6 
fn.i'«. 7 SBort. 8 reit 3?citc. 9 »vir (itt;tn mcriicn. 10 fort. 
11 iraä fr.iiitn. 12 naitj. 13 ftcit. 14 iiad) aiitcrä einer, einer 
5ln6crn. 15 lart'e. 



.Irog"' bi ücn i{}{ t;icr fernen, i^ 
3n dlig'n'ö un in «Schnee, 
i>ia(in"9Bci2ö Ijctt mi !3crtrett,2> 
Seit i(;f cttcr bi lou geimgc.22 



föcfpvrtch ciitcö 2>ntcrö mit feinem 

a3a(;0f, ' U'ctt iroUcn ivi boclitlj 2 tivo? » 
2ru fufi * ^cfbf 5 miü^, « il;f iimll ' Geb 8 

fäiir», 9 mcnio bu fufl irj^i' U'ci'' fdnrt, un 

I;a[;ljcni3 f(;n gciigcr'^ 6cb, un cttcrßlä tu(lei* 

cttcr Salin"' gcunge.'** 

(Sic «Bcnt'a fiiücrt»» mcbbcn SBajc^n^i 

ti'ci. 2-i 



©cfprnd^ &CÖ ^oftncö mit einem 
ü^^ä^c^en. 

3L'i^r iroltc »3 mcbbcn 3.5ajcf;n tvci, 9l^tict?24 
30f U'oU Cvcb (;al;lic. SIBi^n- irclt bu u-ci, 

.'5'cibjf?25 

Gttcr Saljnfcn,-'' un ivcll C^eb a)if(cicn.27 
!i}anu fufija mcc2« fäürc. <§cV flabbc ap.2» 

aScvflc jc()rflcn30 et cttcr be aBicIc^i ivcfc, ^Tcibjc? 
3ct;,32bc6r33 ^^cfctcnfc ja npc[;©^icI3< ('ct.35 
3e^, ju I,ubben ivctt ISeubc^« aSctt ^ib= 

bfnfe bann? 

Q(acf), »rett liibbcnfe, bc^r ieoä bt 3ann, 

Uli bi(3' falin ficf nit cggjc,''8 un lucnn bie 

gu|"tl bcr jerS a(;nc33 iä, bann !^c6tc fc allticb 

tt;tt. 3c, bctt i§ fc, mcn,'"' iro icflu Sonnbci*' 

a\-fc? 



IG biivif). 17 (leloiiimcn. 18 SRegen. 19 fein. 20 üBej. 
2t verbroffcn. 22 ()e^e. 

1 aiatcr. 2 Iieutc. 3 t^un. 4 lannfl. 5 J^eiM. 6 ma^en. 
7 i(^ rrill. 8 jorf. 9 fahren. 10 aber. 11 erft. 12 ntq. 
13 Iiolen. 14 guter. 15 ^erna*. IG fannft tu. 17 na(6 
teni' SBIoore. 18 ije^en. l'J ter 3un>ie, ä^uri'ifie. 20 fa^rt. 
21 mit fem SBaüen. 22 W(i\. 23 ivo ttillfl tu. 24 Sll;le' 
rill). 25 'Stella. 2ß na* tem Q)iccre. 27 Seif rinjeln, in 
3tinncl fctjen, auffenen. 2S mit. 29 flettre auf. 30 bifi bu 
f,eftern. 31 «idinc (San^tcteiO. 32 ja. 33 ba. 34 Streit. 
35 jieljabl. 36 fie Ratten Ira« ÜBorte (ll'erliredjfel). 37 ber. 
38 fann ni*t rutjen, (einen grieeen Ijalten. 39 ct(i tarin. 
40 aber. 41 Sonntag. 



^lUmSacf ^c« Sfltttlnnfttä im ©rofjljfydfllljiim ®IS<nbura. 



335 



(Stln U Smc.« 

SBo" fufle a'v*i fol^u !?ci« tUn bc 3mc 
goimgc ?J6 

3(;f f;itt ti'cl tijon Äimvc,'»' bo'*'^ jasnci'J 
ff^lvormjc fui)cn,50 mac'tcbcraa;' ^«f'jf/^' bcttfc 
nit irci flcgene,'- bett waS mi tftcr, nä fttcr 
aciclo. SlJcii, :Tcibjc, luctt Trotte il;f tifcrt,53 
iL'alt bu I;ilfjc?5-* 

2Sie teft bu bar ti ffiiKn?55 

5^c Soubjc^B tiideS'' bnii'on. 



42 naij bcn JPiciKn. 43 ivic. 44 auf. 45 Saci. 46 lie- 
fen. 47 i(i) ^.ittc lvc!;l jc^n .Serbe. 48 bic 4S iicftcni. 
50 fljwärmcii fcniUeii. 51 imistc (nttuf'Jltfct <\tttn- ö'i 
Iveiijic'flen. 53 gehört. 54 Ivillfl tu ficirat^cn. 53 ntt"-'!"' 
mcn. 5G Stute. 57 rcben. 



®c Mie mol tuftt, bcr is iiitfä tan nub. 
^olb iirfcS,58 iijf a-all broiif Hnbbjf,5'J i^f 
iiioitb bffji- U'fi.co s2)(ri,i,-j pf (,ftp„fet u;cff,6l 
ifif iua(( bi fiä ii'icrC'^ nvpeii SSaiicu63 nicmc. 

Sil Stmffljf 64 (,ci,t.f„ ja günnbti ctUx a)fib= 
bci^s n' Q((oäie66 iMitfcljctf. 67 

(J-ttfv a3oiiInjc,'0 bic Slacfn-« ajent.'i 
©ofi ^nibfvl'-' fi\{;n bie 5?ont \o fjotf?"3 



58 ^alt et'eii, einen 2lu.icnblicf. 59 (il'ficiflcn. 60 iti) mui 
ia ^iii. Gl möncfl mii) Uianfet fein. 6i mal tticbcr. 63 
auf bcn äSa.ien. G4 baS Seif atturflinncn. 65 nai) »üt- 
t(i(i. GG eins S'affijenutH-. 67 nusntftfcoffcii. GS ivp. 69 
loeijiie.janiiea , ^in.ictomnien. 70 nai^ Sullin.ien- 71 beä 
ai.irfevö Suniic. 73 nui^ „ (SH'6 Jtcii? ", ©cttcä Jti-eiij. 73 
f.mn bcc Sunje fo ft^iepen. 






SücE f'anit m'db iittcit, fana nid) 

3ff fann nid; fittcn, fanii iiirt) fia^Mt, 
dla niincr ^Klcrfffilcn ivill icf galjii, 
IDar U'ill icf Unr bntt gciiftcr jlaljn, 
SBctt bntt be Oolcn i na ©ebbe gal;!!. 

SBell itfit bar bär, ivcK f[cvn.ift an, 
Ee mi fo finnig ui.ni'cctcn faiin? 
iEatt iS bin Qlllalcf|lc, bin 
(£d^a^, ftat) im ü\>, im last uii brr in! 

3tf fiat; nic^ HX\ Inte bi bcr nid^ in, 
23ctt batt minc DoUn no'n aScbbc fünt. 
®at; bu nu Ijcn in bcn grönni SBnIb, 
5)enn mine ÖoUn fc^lajjct OcUc. 2 

SKo lange ft^all ii bav tuten jlaljn ? 
od fce batt SUcrgcnrctli aufnmcn, 
2)ntt aiJcrgenrott;, tirc IicUc €tcrn', 
339 bi, 5l(lerlef|le, fc^Iöpf ^ icf gmn. 



*) 3111; !j5crnlci(^ire<i finb Ijiet bic fatctlänbifi^cii SItbct 
unb CScfpcüi^c in bcc aßunbart ict .tüccifci iSci^ta mit3c> 
t^cilt. 

1 ülltcn. 2 fi^Iafeu talb. 3 fdllicfc. 



ScP iiab i)ät ftuö Ccfjlfefii Jv«?"fi<^t- 

3d jla^ Dar ftnä !?ffflf§ gcnflcr. 
(£(ilöv».'il bu cf luaafcjl bu? 
3rf fdjUn.if nid), icf ivnnfc, 
3cf Inte bi ber nid; in, 
3cf Iiijre nn bin ©prcfen, 
Sott bu be ajfc^te nid; Oifi. 

Uli irenn irf bnnii be D^ec^te nic^ bin. 
So fog't nii an, bin QBovt; 
STeim icf im bin AUnierab 
SB!) !yel)be, iv!) fint Solbat, 
ai}i gal;t * morgen iveg. 

Un li'cnn ivi; morgen lueg gnf;f, 
SBatt finge loi; bann nn bi, 
(So fieejc icf na nnbcrä cene, 
Un Indje bi ivntt uut. 

Xöx '^ bi t'in icf fjicr fnmen * 
Oll Oleng'n ■• nn in Sd'tiee, 
9iien 5 gSeg I'cff mi verbraten, ^ 
2)att icf na bi tou ga^. 



1 tuit gesell. 2 bute^- 3 gctcmmcii. 4 Sicflcn. 5 lein. 
6 sccbcoffen. 



•^3« 



/llunSatt in itc ©c0cii!> »on ©undicnbtüih. 



®ffprrtch dneö Satcrö mit 
feinem So^nc. 

^'<i\'f(, iiMtt »vill >!'!; Ijüte toen? 

Tu fnim^ C'fii^f lufilni, itf luill fJörf f&iU 
rcn, ' man tu finnig ccrS »i'cj foürcu, un I;ii(;» 
Ifu fon Stniicr ^ .Tcrf, uu bnun fminfte im'n 
SDioore gfltjn. 

(3)f Suugc föücrt mit bcu äBngen lucg.) 



(äcfpvä^ bcö 3oftncd mit einem 
2Kä&d)cn. 

SBü ivultu niit'u aSagcn ()fn, 'JUiIfricl;? 
3ct ii'ill Jöif (}(it)Icn. 9."Bo truitu l;eii, 3tjct(a? 
DJa ton 51)U>or, un Unit 5örf u^iflccjcn. 
S^nun faunftf mit föürni. O! ftiittrc \\\\ 
3Sijtu giftcrn of nn te a3ielc Ivfffn, :l(;cfln? 
3a! tnr t;ftbt fc ncc^ ascvfdjfcl 3 Jjntt. 
3'i, (;nfeb'n ff Sßörc? tratt I;atbcn fe kann? 
Oc^, ivatt t;ati)'n ff, bar iraä fce 5ann, un 



1 fii^Kii. 2 Silber. 3 ©tvtit. 



bc fauu ficf nicf) cgcu,'' un ironn bc S'uffl bov 
((xö innc iä , bann \j(Wt 5 fc allticb ivatt. 3a, 
batt ii fo, man, ivo bijlu iSonnbag ivrfcn? 

Tia tc 3mmcn. 6 

jr<o " fannjlc nf fo'n !?ag na bf Smmcn 
gafin? 

orf Ijabbc ircl tcin Jiönir, bc giflcru fcl)a'cr= 
mcn funnbcn, un mc^lc baruv V'iiff"/ t'i" V 
nid) a-cgfiögni, batt KaS mi bctcr, aS fcl; bc 
Spiele. aJJan, lljdh, ivatt t;cOt icf l;5rt, liniflu 8 
t)l}rat()cn ^ 

3«o Infiu bar t'!i famcn? 

3^c i'üe fprcft bavyan. 

^e fürt'o irol iratt, bar iä nicfä tan mitte. 
•Oolt cucn, icf irill afffticgcn, irt nuMit biiy Ä'C= 
gcä. 'iBfagfl cf tcbantct UTfcn," ict iviU bi 
ccä''^ U'ccr uVV'n 3I*agfn ncmcn. 

3n Striicflingcn IjcHn fc ja 'n Scnnbag na 
aJJibbag 'nc lU;r uutfdnitfn. 

ai3aar'3 iä fc I;cn famcn? 

ria i^cUingcn, bc 2?lactcrä 3nngc. 

@og Sixüi}\ fann bc oungc fo fctjcftcn? 



4 laim feintn SricKn t;ii(lcii. 5 (jntcn. fi ä'icncii. < »ic. 
8 njiUfl bii. i) luic lu frfjum^cn. 11 fein, i! einmal. 

13 IDO. 



^Ilitntratrt in ttcv ©«r^cntr tum ©«adicnbviidi. 



^d)ön SWofamonb*). 

aSan ßngtnnb jtönint ^inritf ivaS't, 
!De fi(f bcn Swccbcn f^rceb, 
!Dc (jabbc mc()r aä Jtron' un $fjron 
Gn fcijön, ficn aJiäfcn i Iccö. 

Gn fd)önfr SUJäfcn fünb man nid;, 
<Bo li'if t man föfc n ^ ginf ; 
5)fr inaS 3 fccn 5prinfi, bc je tor Sufl 
CSn fötcr aBid;t ^ ümfinf. 

J!ic{ 5 golbncn gärjmcu « früKbe ^ firf 
®o lanf un ficn cf)r .gaor. 



*) Jl'cttll. Kair Roaamond iu Percy'a Rcliques. 
1 aJiätcieii. 2 (utljcii. 3 ba iv.iv. 4 aJiJbi^cn. 5 fllcii^. 
6 giiljtn. 7 (caufcltc. 



Sii'fc 2Kargcnflärcn tac^bcn fromm 
Ut ct;rcm Ogcn^nar. 

UV ctjrcm ^(ntfat 8 mal;lbe ficf, 
»Jlö flvibbcn SJlofcn rob 
aiict ivittcn l'iljcn um bcn 5l.'ric8, 
5)at Jui\f'gcfunbf SBIob. 

3a, aiDfamonb! fc^ijn 0{ofamonb! 
Ti ncmbc » 3cbbfr fd)ijn, 
Un U'cr bat ungärn I;örbf, iuaä 
5ru eilincr oUccn. 

Sni ßUinor, be ^öninginn, 
ajcrquamio für ®tclt un 9Jicb-, 



8 ?lntli|j. 9 nannte. 10 vccfam, vcvjc^ttt fii^. 



/llunbart in »ec ©ffltnti coii ©uaAtnbriick. 



939 



<St brömbcil tiir ai ©iot im Sob 
Stet langer, Utvn Sieb. 

!Drüm I)abbe ^Biiinl >§inricf o! 
5o 5ß3ei3b|locf ficucr SBnit, 

J^ftll IfClHMl, tlllUJfll S^Üffffll, 12 

e» tfcmlicf 31cft ßfhi't. 

(Jn liiliijfr ©fböti',!^ aä bat, 
9Ba? iiümmei- fctjn tobör; ** 
2)crcl; ^unbcrb Stören ftünt's bc OBcg 
<£icf to bcr Icflcn" Xöc. 

5)e .RBninf, be bni aScij crbacljt 
WUt Jininbcrtfcfcm (Sinn, 
Sünb fülwfl at)n'i7 cn S:ivär{nb!ru'n »8 
Sirf U'fbbfr iit iioc^ in. 

Uli to bcä iCecbfcnl ©cfcv^fet 
a?ör tlüpigcr ®ffa^r 
Gas tie belli tracjien Slibber^^manti 
£at Slötfcuis in a>eviva(;'r. 

^lUeen bat ©lücfe, U:äbbertünif,2o 
9Bann et am t;eUf}en ladjt, 
a3evti9i3C'2i em ta(b fien ^emmelrieJ 
aiiet oU ber grob' un ^Sradit! 

(Sien <Sciie,22 fccn bfg 23abevä ®un|l 
Qln aUacljt fo ^lorfj geftelit, 
£c tog in grar.frief legen '3 ein 
Upröreri§£ in't 5flb. 

Oiu niö^D' f;e ireg, bc gobe görjl, 
SBiet U'eg irol n&er ©ee, 
iTccfi el}'r be rees'pe, nain Ijc fo 
?ßan aiofanicnb 5(be: 

„O ö^ofamonbe, SKofe bu, 
a3i3r alten S?Iomen fc^ön, 
5)e mieneii Sinn gefangen Ijölbt, 
©efangen ganp alteen! 

S^u mieneä ^ättenS ^arabieä, 
<So rie£ on «Säligfeet, 



11 ttäumtt. 12 aautcljcn. 13 ®c6diibc. 14 äiiBot. 15 
frtjlani), »aiib. 16 testen. 17 c^nc. 18 äwitn.JInäucl. 19 
S<t!kS*en. 20 ircttcrUimifc^. 21 rctnitfctctc ; „vcvti.)gcn" 
ttbcutct fcn(J: »ctttttfcn, tctsii^ttii; ^otl. veriijen. 22 Sc6n. 
23 flcäcn. 



D niieiie J?rone, bnfenbmal 
©egg' icf bi nu aJalet! 

2?enn ac^! icf mott tan miener Siiji, 
aSan mieneiu SiUtcn fd,'cl;'ii,2» 
«Kott tjajlig ben [HefceUenficlt 
3n granfricE nebberträtj'n.^s 

^od) fi) geanp, bu fii^(l mi balb 
>&ecmfer)ren, ^eem to bi; 
©0 iviet icf go^ie, bväg'26 icf boc^, 
2)Iieu 9iögfen bo^ met mi." 

©0 fpracf :^e, fe iiernam et fum, 
©lief fiL'ünb'^? be ©iinnenfdjien 
2)er ©c!,'&n^eet tan e^r, iH)getäf;rt28 
2)crc^ innerlicfe *4-'icn. 

SDe fcittern Slf^ranen brengben ficE 
Um efjren Ogenfira^I, 
Un quellben ©ülterperlcn glief 
(jr;r 5(ngefic^t ^erbaf)(.29 

2)e Siv^'en, erfl forattenrob, 
aSerglöfjben franf un bleef^u 
5Wet e('rem );?äten, bat toglief 
Ut alten Qltern ü)eef,3i 

©0, bat fe fiviemelnb 3'i up cnntal 
a3ör ^inricfg göte fünf, 
2:e tetenb iim ben farten^s ;8ieö 
S)e flarfen 5lrme fliiiif. 

^e fiifib' e'^r me'^r ag tniintigmat 
Sßerta'ictelnb €>g' un älhinb; 
Un enblicf gab met ©üttenä* fiä 
5)at Säten ii'ebbet funb. 

„5Bat ängfligt miene 31ofe fo? 

3Bat ängfligt et)ren ®eejl?" 

„„!Dat,"" feggbe fe, „„to ©fac^b un 2)cb 

SKien .§er tan Rinnen reeft. 

!?at frömbe üanb! be toilbe gienb! 
®efat;ren ateraU! 

©eggb, ivenn ji Siet un Säten Iragt, 
SBorüm icf blieten f^all? 



24 (djcibeiu 25 iiicccttrcfen. 26 tmiie. 27 ff^lranb. 28 
oufüejc^tt. 29 ^eriiiittr. 30 tleii^. 31 wiä}. 32 c^nmäi^. 
tifl. 33 jarttti. 34 ©cuijetn. 



93$ 



Itluntiact in icr Crjtni von ÖuoAtnbtüdv. 



O! lat't tili jucit 5}>agcn f!)'n, 
3u35 trägen äc^ilB uii Sipcrb, 
!E>at jcbbcr ©lag m {ucr Sojl^s 
a3ör miciicr ircbbfvfcljirt! 

WUi Sröocu tjolö' itf Ziit uu öcbb', 
Uli, wann ji niöb' im ^cct 
%m Q(bcnb iit bcm Sfibc fomt, 
(mi fmöbf37 g3nbb Ocrcct. 

93ÖV miciifä Äönitifo ÖfgcnU'arb 
ajcrlad;' icf 3)ii>t' uu ^lOb; 
5)od) funbcr cm iä Säbcn 2)ob, 
m\ tittvcr nci bc 2)cbl"" 

„etil(, JJcclifcn, flill! icf fatc bi 
3Jfan3S up 'nc ficcuc £u'r;3'J 
£u Hicfl im fdjöucu (SngcKniib, 
2)c dlccf' iä bi to fu'r. 

5)c grcbc iä't, nic^ SXü(c\ \m aJIob, 
aSat fdjöncu Sru'u gefeilt, 
(Sn ivöljntlicfi» etötteu, 5>nii§ un ®Vfl 
Uu uid; bat I;arte Selb. 

Sd)i.Mi üloäUn förtct'*' iBO^'Iuenratjvt 
gicf luct Wiü]it bc Jicb, 
©ielft .giinricf \icnc Sicnbc föcl)t,^2 
«Ißor't" fe^arpc i^Jiclc" ft^nic't.'is 

(£c Mcnft bau <2ieb' un @olb, uu banfit 
9?cvguögt in ScTcv()cet, 
3i-icl|l ^liuvirf tlanfgfivflViift f'^ 
«Wet ficncu gienbcn flcl;t.« 

3u aöer, S'^omaS! Ju bertruiu' 
3({ nu uiicn SWöSfcn nn ; 
SBaljrt micne ti-adre^'' 35ofe Ivel, 
SBauu id et nid) nut}t fann!" 

Un baimet j'übteb'''8 {)e fo fitar, 
5(8 wenn bat >§ärt em brarf, 
mod} fnuiver fc, bc jtumm tijt 5(ug|i 
Äccn (BtärbcnSiucrb nni}ic fprarf. 



35 cud). 36 naif) tiivtciövufi. 37 wcirfic«, faiiftci',flcWiiici> 
i'xiit. 38 nur. 3'J Snutt. •1» tclmvilid) , (itfallifl, tcaulirf), 
gcmutljlif^. 41 lutjct. 42 fmtt. 43 irc c«. 44 a>f(ile. 
45 l"*ncit. 46 Mlagt. 47 fc^cnc, fdjcngcfii^tc. 48 fcufjte. 



SBdI H»bb'« cf'r ^ärte ui^ ümfi"iff,5<' 
Un fienct ni^, fo feev;^' 
J^e fac^ na beffcm OgcnMid 
©c^öu SJcfamcnb nid) nul'r! 

jtnnt bat I'c man ficn .Rrifge§fdiW> 
£en äl'ienbeu a'^crgfciv^a 
m of bc S^iicb 5iu eilinor 
©ogliet na 35?cob)lod brees.''^ 

®e fi'immt, fc icvt,^^ »m STjomaS i^n,=5 
W \)c )id roveu I;ört, 
.§erb6r mct fienem ^(ueu,56 j^jt — 
3u fiener SliövnevS^ giverb! 

Saun vcits'^ fc »inlb beu Sivärenbfaftm^s 
(vm ut bei- ^anb, un tratt 
^erin, iror SiUUn fliUbcvgu&gt 
Viet cnem (yngcl fatt. 

^cä) aä fc uu fo iwiubevf^ön 
5:cn (vngel fitteu fültt,™ 
a?cvfd)vcdt bat ^ärt' in c^vcv Sofl, 
«Wct fienem ^at' in Strict. 

„^erab bat .iUeeb!" fo röv fc bann, 
„Sat liefe .Stlccb tjcrabi 
2)vinf wat id üringc, bcffen ©tunf, 
Un biinf bi in bat ®rab!" 

Un Diöefen, od}! bull Sd;v"cd un ©ru'n, 
©c l'cbb' UV eljren Jlneen: 
„„ajergcbt lui, ii'eun id nü bergalju, 
a^crgebt ini, li'at gcfd'clni! 

©e^it micne Snl.'vcn gnäbig an, 
3d tin ja uoc^ fo junfl 
Un tivingt lui nic^ in't fcire ®rab 
2)or^ bcffen titteru 2)runf! 

®;iru fcgg' id inicneu ©üubeu «b 
3u Äloflcieeufamfcct, 
EordJttvale,''' u-enu ji''^ iviüt, bcrtaunt, 
£c Üiklt fo irict un Orcct! 

ajerfdiont micn i'äben, un teflraft, 
2Bat ©üubcu id fccgiuf, 



49 tlulctc. 50 iimfunfl. 51 h-unb, fit,mcrjcnb ; ciifll. ior», 

Ml- »ccr. 52 utctnab. 53 tcict. 54 ruft. 55 ciU. 5B 

JtiiÄud. 5? gWottcr. 58 viji. 5a Broitnfatcn. CO fic^t. 
61 burd)itrc. 62 i^t. 



^unirott von /ttcnslagt. 



939 



<So fdiaxp ji uiüjft, — räfct" nid;. 


(£e top, be Ovjfti (jcmmclirärts. 


QlnU mi tor ©iiiitc teünf!""«^ 


®(ib iiiu Grtiirmcn nn. 




Un brüllt bat ©ist, un brüiif et fiiiii, 


®o hatt fe, ijvünffiä gen .^cmmcl «v 


3)0 iraO't um fc gebnhi. 


£f anttc :L'i(jcii[;nni'; 




a>ait f(;rcm *2liulnt flicfcrbcn 


Un nä nu fneti bnt ti'Kbe gü'r 


2)e S^ranen in bett ©aiib. 


e^r SiU'fu iitgetrt^rt. 




3?cfcniibe fülsfi be Sliörncrinnic^* 


S^oäj jltUbe nii ben otbeii S^icb 


„(£e ivaa bcS J^öninfä ti'frb." 



2}cr ftctttn Siei'biiin iiiflir; 

3)0 (lölC ffir, und fc tnecnb fatt,] 

Sfu XübcSC'ffcr tijr. 

©c naiii eu cnblirf, fac^^o i,at ©i^t, 
Uli gnifcnb riSt'ce^? fc, 
3)fii famvtcn 3)ob in Oanger <§anb, 
Sicf u)} L'an e^rem Ante, 



63 vcdjnet, triniit in ^Infitlafl. 64 äWann f'ö mus; ^ptf. 
wriog», iinjjf. tttinaan. 66 fo^- 67 titijtctc 



^0 ©cbfJoto trötb in aün @til( 
SBcflabct c^r ©fOeen; 
Un bar, nid; itnct san Orforbfiabt, 
38 nod; cf;r ©raö to fcl;n. 



|St0{t(rmanii. 



68 SHötkmnn. 



^ttun^ort von JlUnöla^e, 



Tlauiex. 
Qintöngcä, niien ^artcntrute <Bbf}n. 
Q ffggc mi bod;, u-at bi fdicclt! ^ 
6t iä ja, ahi ii'cnn bi bc ®iide 3 tifttccrt, 
5t!8 »i'cnn bi oof füff * nod; U'nt qiicclt. 

Sau fafcn noc^ 

Un nll jcbodj 
Xu fiift um be aiccfcn 5 fo piiligcn ^ ut 

Un ()angc)1 bc Scannt', 

Zat einen för't *ilngebterr '' gru't. 

£ie Sör;n. 
3ait, 3)?auber, ief faim't ju nid? fegijeii all, 
Wiat mi um bat >§artc fau tii(;t) 
Pt il cof, als ujcnn in micn -öopftc aU 
ÜJJicn Sregen 8 ganä birf un Inmt für;t 

Un um micn J&art 

Ztt fnipt't un fd;mert'b. 



et vi co!, atä luenn't ber ^ fo fc^irar um fio, 
%IS '^önge bobie 
Gen Jtluml^en san SSIie. 

SWaubcr. 
5^00)5 grabe un tjatc ben ÄrüfeP" niet !Jf;ran, 
Un ricfii bi brüm, bat et mon fd^nuft, 
Üm't -garte, fo luerb bi be 5(ngfi a'ol bergaf;n, 
3^ei bi barüm ^lienigt un fnuft, 

Un leg ber benn 

QSat irarmeä l}en, 
f^ü^ oof ben ©aber fien SSofJboof^^ fien an, 

3!ainet bi nid; fann 

Stöten be totbe SBinb bran. 

2)c Sö^n. 
3au, Ü)ii3i3mc,l3 un u-ör't ool aUt bat, 
©0 iuör et bod; SSrüerieH fien, 
aL'ctfd;reef mi oct ei» 13 be Xocter ivat, 
<£o tieef mi boe^ ümmer bf 5ßieit, 



1 OJfuUct. 2 ff^t- 3 !geu*c. 4 fonft. 5 ?Jaft. 6 Kag. 
7 Mnuiatccn. 8 ©e^itn. 



9 ba. 10 Samte. 11 ttiit. 12 S?rufitii((j, 2D,iniiii«. 13 
JWutttt. U Sleiexci, ©ijercrei. 15 einmal. 



SlO 



/tluntart von &9nabcüd\. 



2)ci ic! mot iitilcifni, 
!£)ran icf mot sergal;«, 
Uu tuenu 'f oei alä 'n äönKnoti^ flvot i)}U(cit 

öcrteerb', 
2l2ct ®olbe Bffc^mccrt, 
So u.'ctb boc^ nüen (adjmättc''' L'cnuct;rt. 

SUJauber. 
^at möteti'* mi ja biiKe Üöciljbnge^!' ficn, 
2)fi bii mi jcbimtfr all ^'afl. 
2)ii fdjafl^o ovfiiOarcn bat ^artc mi bicn, 
3cE tat bi ii'cbcr Sdulje no^ 3iojl. 

5)u tili tiiicn Söljn, 

3{f bicnc 2)iuöiu', 
3:u fdjafl mi fosigcn un verteilen mi Wal 

2)icne ©ebanfon all', 

SBcnn icf bi b'nit Ijclvcu fdjall. 

(£0 oft ict bct Slatcrä Äiiib, i^iefc, man feit;' — 
©0 löiuct^i mi, SBiöömc, man frei;. 



IG SBattnup. 17 Siftmcci- 18 muffen. 19 ei^mcrjen. 
2U fcUfl. 21 ilmUt. 



<So iä't, aS ircnn fitf micit ^arte mft'n ^xn= 

fdjtcif-^- ümff(;rt, 
%3 ti'fim bcr 'u 3.liff;gvffpC'-^ in irör; 

Un ffi()' ict bcnn 

ÜDJan na fei l'cn, 
So U'crb mi to Sinne, bat löiu't mi föni-alir, 

IDnt icf fei »vol gar 

U).ifrietc mct ■■^M'^i un mct >§aar. 

SKauber. 

Sit! bat bi bei ©onner, bei Siiöcl uicfä bau! 

QBilt benn fo en 5?cngel aU'5 frion? 

£)at SBicI)t'^'> bat ivor jau mtt fammt bi nic^ 

flaut, 27 
SBcuu bat bi nu mijgte all licnl-S 

3, i, - 3, i, - 

5)at tinir.tunt mi! 
S^Iau'^'J bu bi be !Eor()eit to'n Jto^.-'V'e (;erut, 
Un f^nafso mi ni^ met;r tan bc 93rut! 



22 aätcilijffcl. 23 anirtiia6el. 24 $aiit 23 f(^cn. 26 
aK>1M^en. 27 Kuiv 28 leiten, gcvn ^nben. 29 ft^Iadc- 30 
f(i)wa|}C. 



^Mun^art von (Dsnabnidi. 



Sau manig, manig OTinSfe 

jQ<i\ 1 nid) et Iceiue Sßraub! 

SBcnn f)c boc^ fliftig fvünne, 

Jge wbixe «ut 'er 9Jaut ! '^ 

Sßcr flictig fpiunt, c88 irol baran; 

£)rimt fi-Hun' id, irat id fvinncn fann! 

Sau manig, manig Süngfc 
^eff lange aßiel' un :lieb! 
aSenn Ijc bod) ftietig fpünne, 
^e ivöör' fc baute 3 firiet ! 
HBer'flietig k. 

Sau manig, manig OTiuSte 
.§eff Qlcrger un aSorbreet. ■» 



1 ^at. 2 Kot^. S UÜ. 4 Setbtiif. 



QTlcnn ^e bo(^ flietig f^MUiuf, 
jQe füngc ImuI' tn fieeb! 

SBcr flietig K. 

Sau manig, manig SKiniäfc 
aSorlängt 5 nau « 3}ang un Svell! 
23Jenn I)c bod) flietig fviinne, 
Jq( t^abbe, trat l)e ti-ell! 
SBer flietig k. 

Sau manig, manig aJJinäfe 

®ctit fau tor i'eigtjecb 7 in! 

aBenn t;e bcdj flietig fpünuf, 

^e frieg' en Oetern Sinn! 

SBcr flictig fvinut, ci-i irot bavan; 

2)rüm fviun' icf, luat id f^inneu tann! 



5 Betlanat. C na^ 7 ©c^lei^t^eit. 



^uniiait von (!?«nalinld\. 9-11 


3Jltcnc Scünbüin, be icf föfc. 


3n bcm jlrcfr/.!^ )va.n- fc fiufct. 




G'ai't-J alltifb et Offte iücerl-ä 


Wlicne Srüiitinn, tc irf föff, l 


3Miflec Sunfii, ftütmiff iTullern'-'i 


(Fäö nüe tjartlicf Ictf im a-crlt;! 


•'jört Uli fiit)t man nid) 'oan e^r! 


Offtirc ®cbb, bat icf fc fünr, '■^ 


e^rrn ÄovV »-'fft fc to bii'ingcu. 


'ilnit'cn ©[iuf ivöCn-' mic t'(fj;crt! 


Un to tüijcln et)veii i£inn ! 


•§&rt, iif ii'iK fc ju ^ tffdjiifa'cii. 


2öat f in't ®ecc'^' nid) fann liea^ucn, 


liU fe'ii 3föcv tfiincii fanii. 


^Sücfcä''« fällt ct)r uic^ mel;r in! 


Ü^c et öliict (;iff, ff to fifiicn, •* 




'Ö, be ff 313' ft mic boc^ nu! 


SS?at el)r ^artc lü^ot uu tffiL'et/-9 




(S-ii sor all' et -,'lnnfr ®obbI 


e(;r ©ffic^t tää (iccmi '£ lüc^ ine — 


5:ariim irell fc Gm gefallen — 


'f t^fii'ii'' fe nnu 3 nic^ ecumal fccnl) — 


Xarüm tö^t fe ficn @c6obb. 


^hm fall ivat, luait mitbftnuiutij « — 


grünb (ßä dir, im et)r In-rgntigcn, 


^■'äiilicf nid), im auf nid; fd;öii. 


Te mct el;r tom ®oocn gct)t. 


2^ec^ ff f)fff anit in bcn -Hilden, 


Uu ef)r 5ijcub,3o f{jr a^cbioa-cn. 


aSat et J^artf ' to ficf tüljt! 8 


3:e nau up bat Ücige^i ftct)t! 


Scber fanu et f()i: anffcnen: 




„©' f?ä'cn ganä imfc^ulbig Siit." " 


3cbfr aninffct etjrc giünbffuv — 




Scd) bc üfigfu fd)ua'a-et^' firf! 


SBcim fe faim, f»ä fc in Xiiüiy — i" 


58liiut33 be ©oocn beutet jümmcr: 


(*il>at iiiic fc(;r an c()t flcfvilltl) — 


„^'c to t)ea'a'en, auu'eu ®liu-fl" 


»JJid; tc Scig'llf," nid) be a3cilf, 


i^arüm föfet fc to iveereu^* 


®au bat fe et 3KiPbcl t}ä(t! 


Qluf fau goob, äff fe et eää! 


Tartie tii fe nett im rccnlid — 


®licfe Unfd)uli?, glicfc 3)ugeni) 


£ie''^ et «Sunn» cff'^ ^HVvfclragg! 


Jlrid)t allein el}i: >&'U-tc lÖJdl 


®' coo in e()rem flanffeu Üütern, '■• 




'2lff' lu'ct gcreu fcencii mai^'. 


Kliffe Stünbiun, bc ict fofe, 




diu mie l)artlicf tcef un ircrtl)! 


<B)f(Ü. im Xnn'i niaj fc ivcl licen '3 — 


®fia'c ©ebb, bat icf fc fi'mc, 


2}cc^ fe u-fct niif iUiaut*'' un ;iicb. 


ÜBai'cn ©liicf aöör' mic Offd)erl! 


'ä -ilmi'fnä ''' met et Süpenvccrcn 


Scl)t, icf l)eaa'fe ju tffd)nfa'cn, 


0, bann eäi fe oll — mau U'ict! 


S^at f'en ocber fcnnen fann. 


Off et mbi'H' all anmnct fomcn. 


25e et ®liicf bcff, fe to fienen. 


3:at fc fict ganä fcfcr itcör'! 


£), be fcgg' et mie bod) an! 


QT-aar''^ ®ffal;r csö — nau fan gvinije — 
^cff fe ".Hnijil un niu'ä *4>Iflffct! 






Öflb un ©ccb fann c^r irol foilcn, 
■Jlber nid) biir''o etjve Sd)ulD! 


C?cn 2*11^ tpol lätt nitc fraugcn. 


©' ^fff tcr 5(rbfcb ÜJIecb un Vuffcn — 


ßcu Xufe 1 U'ol lätt nüe fraugen, 2 


®ecb ®rfd)icf un auf ®cbulbl 


Off'f ie()t anll gi-imbiuu fien. 


Un auf ii'eet fc't a-ot to ani^ren. 


£od) id aill mie a'cl aat)ren, 


2ld;tct *2lllen3 - l'ütf'ü un ®taut22 _- 


Sct'f cne'cn ®ooen fieul 3 


Un fccfpatt et üni lo rcbben 


1i}cnn'f nid) eu ©ccen •* fliegen fann. 


äicf uu 'Jlnn're in ber Staut! 


Sann gau'f 5 allcinc f)emclau! 


1 fuiljt. 2 fänbt. 3 eut^. 4 fintcn. 5 ncif). fi mitld- 


23 Jtreife. 24 i(» tl. 23 SBtlter. 2G Sollen, Ztita. 27 


mJBi«',. 7 ^trj. 8 jltljt. 9 SOi.ttdjcn. 10 im 3cu,ic, in 


im ®uten. 2H \At\}cS. 29 littt. 30 Seinb. 31 iBofe. 32 


tm JtUitctn. 11 bic Sitlcitlttfic. 12 fei. 13 ctct. 14 


ff^eucn. 33 tlop. 34 ju ii'ctbtn. 


2luB«in. 15 leiten. 16 SDIaj. 17 ui aiiensä. Is luo. 19 


1 I)u5enb. 2 ftaiicn. 3 fince. 4 einen (Sulen. 5 (je^e 


teilt. 20 butil). 21 Ältine«. 22 (»rofeä. 


■<*. 



gicmenict), Germanien« !Golfet|limmen. 



31 



Hä^ 



fi\unian oon (Denabcüih. 



Eni (Jcrilfn mnij'f nid) ncmcn — 

^f fvrcrft fau 6 lifbcrlicf I 
9Sat bco'f 7 met faii'iicii 2)Jinefrn? 

^c gau, ^ «n fd>iinc firf ! 
SBfiin'f iü(^ K. 

2)e S^a'cbe cel'cn giivfr, ^ 

Dff bviiift bcd? bol to tcd! 
Sffiat bec'f iiut fau'ncn SDiiiiofcii ? 

>&c (ifjf'cn grauten Sdn'cll'o 
SBftin'f itic^ jc. 

Te 2)rübbe fäs'eti ©pcftcr, 

Off" nd)tft tcrf) nin'^ ®flb! 
SBnt bec'f iiict fau'iun «Diinäfcn, 

S^c't nic^ tcl)niiv«''' IjAlt? 
2£>cim'f uic^ !C. 

£)e 5?fcrbc cäö'cii''* Änaiifcr, 

S)e ilüimmcnb Cvtwaä gimnt! 
aSat boo'f nut fau'ncii a}Jingffn# 

^e cää'cn Icigcn'^ Sviuib'. 
Sßcim'f nid) Jc. 

I)e Siiftf oSä'cn i'it^tfii,''' 

■^e flügt fan ^llknä U'rg. 
ai?nt boo'f mct fiiu'nni 3.liiiiäffit, 

Zc gat »v '^lirfö firt Ifgg'^ 
Sffifuu'f ni(^ !c. 

£>e ©fSätc föd'cn giitfii, 

2'e fcr bell ^Tniib ''' nid; lö^tf 
SBiit boo'f met fau'nen Ü)iiii9ffn, 

5?t iümmer gc(;t un fd^Iäpt? 
SBemi'f lud) ;c. 

£)c Seefbf'^ eSsVii J'iimmcn, 

5)e gar 3iiefiJ ireet cff letjrt.*» 
SBat boo'E mct fau'nen älJiiiefen? 

■!qc fuiiimt alltieb i^ctfcl^rt! 
SBfun'f nid) k. 

3)f 5(^te fäS'cn (gtclffen, 

I'c jümmer romt nn yrauft.'o 
aSat bco'f met fau'nen a)?inäfen? 

SIßnar2» ÜBienb tSs, baor fää't fault |22 
SBenn'f nit^ ic. 

6 fc. 7 tliiie ict). 8 <r ((cfit- 9 (5a«ffr. 10 %t1)Ur, 
Sttfit, eiiicntl. ^lnttrf(1)ic^, ÜjcrfrtJicMnbfil. 11 eUr. 12 Fein, 
13 jufamnicn. 14 ifi ein. 15 tin fitltrfjttr. 16 ?ci<^t(r, 
Blitfl«. 17 ücb. 18 Sitten«. 19 reci^ ctcc Ittnt. '20 
ptafilt. 21 »0. 22 falf. 



£c 3Ie»g'bf" eää'en 3)iiUcrt,2J 
>0e U'üt^'ct, ^cixVt-s un iledt!^« 

SBat bco'f met fau'nen aJJinäfen, 
^e mie ben J&alä tofcrecft?" 

SBenn'f nid) n. 

5)c Teej'be^« ciS'tn iJunert,^» 
.§e feggt nidj, n.'at em gnäggt!-'"' 

giürt boc'f met fau'nen SDJinäfen, 
Xc mie iiin ®eovb to feggt? 

aSenn't nid) k. 

£)e dlfb' fä8 funner ©fauiren, 
Off Ifir't bo(^ jnmmer fau! 

sn?at boo'f met fau'nen 3)Jinäfen? 
C?ni folgt nidö ©oceä naul^l 

SBenii'f nid) k. 

SSenn ©ebb mie foU torojjen: 
„Wht biiffen ^3)iaiin gnu metl" 

!I^diin niffiit tie feter'n ©ocen, 
STf mie äff CFngel lebt. 

SBenn'f fau'nen ©coen friegen fann, 
S^ann gau'f met em iuol ftemelan! 



aSot uöö cöö Bpeü un :Sand 
ttorbte. 

a)e 5luI8ff. t 

a3or «öd tiä <Svt\i un 3)an8 bortic! 

$Bic - niööt'er us6 in gieiren, 
Un banfcn geren ©ebb, bat tvie 

3m Sitten 3 nau tönt * lieivcn, 
Un bat irie'n teter l'eiven fennt, 

Un bat irie em fau neige 5 fenb ! 

3(f fann't nidj länger me^r anfeen — 

5cf mott'en Xäu'äfen mafen! 
Äumni, aJKörfen, 6 iip et teflea3een! 

STmc bc()t et nid) me()r fafen! ' 
SÜJat fümmert uiS be nule Xog? 

®if £>ie man 8 1638 un ti'ffr'euä » luac^! 



23 Sicuntc. 24 Xoner, Xeicc. 25 bittet. 26 ftii^t. 27 
jcrtciitt- 28 3(6ntc. 29 launifi^cr a)!cnfi$, !Diaul^>lnocr- 
30 na.it. 3t nart;. 

1 !£i< ÜKit. 2 mir. 3 Si^cn. 4 noit) fiinncn. 5 f» na^c 
6 3)!uttci:iljcn' 7 oft. 8 nur. 9 tvcctc tinmal. 



/üuntiact von (Dsnnbtück. 



«13 



De QtuISfc. 
3cf mcenbc, 35ii mö&t|t ault uu flicf! 

3cf ^ör' !?ie jümnict flaaijen! 
yiii iruUt 10 £iu nau mif oiile SBicf 

3iu ^anS ^crümmc jagen! 
S)oii, »wnn Xu mc<\\\t, faii fumm man an! 

3t£ ttiU enS feen, ivat icf nau fanii. 

(«ie tünjen.) 

De 5tiilc. 
O SKöörten, i)alt, micn .So)3^\ micn Xop\>\ 

Wie bi(\v(t alle Jtnofcn! 
£) 3)!oörffn, (jalt, micn -öcpp, mien -§0^! 

3cf gläuW, et e§S mie 6rcffn! 
O aJZcörffn, ^alt, i(f irccre franf! 

O i)(lp mie faAtc itp be SPanf! 

SBecbc. 
üJor uSS fäö ©pfU un 2)anS borbic! 

9Bie mööt'cr uiS in gieircn,'* 
Un banfcn gcren ©ebb, bat trie 

3m Sitten naii fönt lini-cn, 
Un bat iric'n tetci: l'fWen fcnnt, 

Un bat a-ie cm [au neige fcnb! 



bvintet Fein fSeev. 

(iDcr ÜÄann;) 
-Öör, 5rmwi'e,i be ©vönUinner brinfet fein a?eev— 

(I>ie grau:) D f;fl)! 

^e brinft firf ben fc^IibOrigen Ü'^rann'-^ tcr 

Sf'l'ifffr — 

(Sie Stau:) O ttelj! 

T( Z'xuwwe — be brünfe auf geren bat Sett, 
Xoä) nei— in bcm ^emel— tar fliegt fc irat meti 

(Die grau :) O >l'e^ '■ \tcl} ! ivcfi ! 

O tvcV'ja, itetjja, ircti! 
3i ^ertH'c ^icr, Sruicu-'c, en itvögSfen met Setvl 

(Die grau:) 3ud)t)e! 



1« iritlii. II flettn. 

1 grau. 2 I^ran; tec (8rönl4nb(r tvinft benS^tan vom 
'See^unic. S)a bie Saqc niil)! immer ijludlid) ifl, fo tet« 
(roflet er bie grau, bic er bann nii^t mittcinlen la|t, mit 
ber Jpoffnung, ba* e8 mit ber 3agb im Jjimmd tcfftr n'f>en 
werbe unb er pe bort (let« nac^ ^erjenetuji mittriafen laf- 
fcn tonne. 



3cf ii'fet ii'cl, 5)ii brünfefl et gcreit \voUf)'v '. ^ 

(Die grau:) 3ucli()e! 

3* ^01)11'' er en Jlrijniftten Sncfer in bauiv* 
Um bat et ®ie fööter » ^ftunner faU gann. « 

(Die grau:) Sud)!)?, jucl)t;e, ju(it)e! 

3ud^(;cla! jucl;(ifja, jud^^c! 

(Die ffrau, nacTjbem fie gettunten I;at:) 
S)at mott i(f bo^ feggen, büt ti'cet i(f 3>ie S^anf ! 

(DetSWann:) 3ud;()e! 

et eöl büä) c^'n ganS aUerleetreflfn £iranfl 

(Der SWann:) 3ua?(ie! 

3ct ireet niclj, icf U'eere fau munter un n«^t — 
SBenn mie man '' bat JvriJgSfen to Ro\-^\h nid) 

fiiggt! 
(Eetasann:) 3ud:;t)e u. 3ucl^()eia JC. 

@obb 3)anf, bat u-ies Deeben in ©cönfanb nii^ 

fenb ! 

(Der SKann:) 3u(i)()e! 

Un bat U'ie en beteren >§eniet bot^ fennt, 

(Der aSann:) 3udjf)e! 

Un bat 3)u nic^ lidjte U'at ®ooeS 9 genüfi, 
ai'at 3>u nid) tan Charten mie geren auf fjüftl'ü 

(Set aBann:) 3uC^(;c )C. 3ud)t)eja K. 

(I)er ü)fauu:) 
STor fenb auf iref ÜJfänner, be brinfet firt SSien, 

(Die grau:) O t)cl;! 

Un glanf man, bar mijöt " er »uUJDarerä He ficn! 

(Die grau:) £) >rel)! 

Un lidjte, bat fe er tebrnnfen um ii-ecrb*'^-- 
dlu fannft £u \rcl benfcn, bann gel^H et tcrfefirtl 
(Die grau :) £) u'fl) K. O ir'el;ja K. 

Un «Beele — be fu^et bat 33ranneirifn^gift — 

(Die grau:) D U'fl) I 

2)ann fenb fe, ciU u-enn fc be a?öffiric^t brifft! 

(Die grau:) O U'Ct;! 

<se bringet be gruiiMve in Jammer im 3iaut, 
Un (Irajfet ficf füla-enä mct Jtranfl)ceb un 3)aub! 

(Die grau:) D Wel) K. D tl'Ctiia JC. 

(!E)ie grau:) 
®obb 3>anf, bat ITu 3> i e ban bem SBiene ent(;älfl_ 

(Der aSann:) 3u(^(ie ! 

Un bat 2)u auf nidj up ben Sronneiüicn fällfi! 

(DcrSWann:) 3ud)f)e! 



3 e^cuiali, früher- 4 (let^an. 5 filier. 6 gc^cn. 7 nur. 
8 »it. 9 (Sute«. 10 tieteft. 11 muffen. 12 irerben. 



941 



JHuntiact von Gsnabrüch. 



SBJnnn, ivuUt 5)ii ii'at ^canvfii bor $!uil iin5>(nfffr, 
<2aii brinf !^if man gcrcn fau'n .(Ir6;i5ffn iiut 

aJcirl 

(2tt Wann:) 3uCl;f?C K. 3ud;l;fia JC. 

Uti ii'cnu icf niii' fami off to idig cne'3 tfu — 

(Etr ffllann :) £) Wcl) ! 

lEann ga» 2^u auf gcrcu nllfinc man I;fn — 

(Stv fflianni) 3uCl)(,'c! 
lln tnnt Xic ni ^lö.jC'fcn mrt fröMigcn Sioob — 
(5t [djinaftaUirlcciufft — tchimmt Tic niif goot! 

der aJJann:) Slldj^e K. Sudjljfja K. 



^au'n Äröflofcn Söccr — wat 
fcbntccft iiit rtUerIcctwcfi. 

Sau'n Ärögdfcu SBccr — li-at fdjmfcft bat al= 

Ifvlfcii'ffl! 

O finget cm fcii Scrt! 
Un I;anlft • oUf iü|l t'f rechte 9Sicfe — 

lln tat et munter gflit! 

€au')i fuüjöfcn 9?fct — ivat fdimcrft bat al= 

Icrlrru'cfi! 

£t aBicn (Sä büür un fuur! 
^c (iv ffin Xranf i?or i\U l'icr in SBcflfalcn. 

(?n tiinf tc rl;icneff i'uuvl 

©au'n .'Jrijgsfcn 'i'ccr — trat fdnuccft bat al= 

Ifvloru'fft! 

9?>fg nift tcm iManncuicnl 
^c fliggt tc .«cvVf, tcljrt ' an i'icf un l'circul 

J^c cC'L« rcn ira^r 23crnifnl ^ 

Sau'n Ärögäffu i'ccr — ivnt fd'mfdt bat al= 

Ii-rlcfii'fftl 

Un't tc\\(t grautS fein Öflr! 
Sau bann un U'aun fanu't Sftcr »rcl tftalcn, 

iCfuu l;c'i't'v * mau to ftcUt. 

>2au'n Jtrögstcn Sßfcr — wat fd-mcrft bat nl= 

Icrlcca-cft! 

Un't maaft md) fnüU nn bidl 
;tod) füllt et ten i^or^rect » un auf trn 5lrgcr, 

Um maaft i'crgni>gelidl 



€au'u ^ro^f'fen SScer — u\ü fdjnifdt bat al= 

leilfcii'cftl 
Un et tffümmt auf gccb I 
@t maaft nid; fault, '> et maaft auf nid) to 

I^i^ig — 
Ct V'«i' *"'t biiiitC'fe sBlcpb! 

Sau'n ^riJgöfen a3eer — UMt fdjmcdt bat aU 

lerleeivcfl! 

Un't maafft flarf un fielt I 
STi'im brünfcn't auf te aulcn' biiiitc-ten <§elben! 

Jat be\va''is bf 3iömcr folli! 

Sau'n jlrög^jfen a3efr — trat fd'mctft bot al= 

lerlccu'cft! 

5au ivunnerleef un feöt — 
2)at fülfä bc Snin'ii'c utct brn Ifciren Zinnern 

Ueei geern tefdjf (;en » böl;t ! 

£au'n Äregeteu 33eer — ivat fdimerft bat al« 

lerleeu'cftl 

•Trum flautet 10 '}lUc an! 
Un 3eber brinf un xc^e em tcr G^r« 

Zat Jp5d;|le, irat l,ie fami! 



13 einmal. 

i ^illltt. 2 Jf^rt. 3 ®ifl, vcntnuro. 4 (X ti U. 5 3-tf 

bru^. 



2äStc (lulcn Hübe fcnbVt öiucr. 

SBie t aulen SJübf feub'or öi'er! 

5li.MC fful' bcn jungen gaiia to':eel! 
Sc giinut uöiS uid) mel;v, bat ii'ie licii'et!'^ 

Un flaage ii-ie, faii giff'i Ärafeell 
aSat ^»oa'ii'c u'ie et fuur geii'uuncn ! 

't eC'ö alle uff Sd)n'eet un iSIcob! 
lln nu ueä uid) et !l?raub to giinnen ? 

Jat tvinft uSO gauu in Jaiea-elmccbl 

I'od) eene ^iUauge uii^!!>: ii'ic I'fU'n.'en — 

(vi ej-o nid) annerS in bcr SCcIt! 
(5t eeö auf fifer nfe 2?ffle — 

Tu, (^obb, ^ufl't füln-fu« fau tejleUt! 
ar>ie mööt un n'iUt bat .Knipe ^ bvägcn * — 

ÜBie ^Htini-et et gen-if; tnbeent, 
Un't Icljrt ueä uau 5 ten J^nucI födjten, ^ 

Uu bat ivic't (^occ ernftlicf meeut ! <■ 



6 (alt. 7 alttn- 8 fa(en. 9 t'cfi^titcn, fBcfi^de t^un. 
10 fielet. 

1 ivir. 2 Id'tn. 3 niuficn unt »oKcn (a< Xccuj 4 tcii!)(n. 
5 naij. 6 fcufjtn. 7 mtintn. 



^untiact von VisnabtüA. 



«15 



"iliif müj'lirf, bat ff iiii^ frtu bcntet, 

%li Haut 8 in ^irijrr im iHirrrcct, 
Uli bann fää't lidit, cl)i- » to i'Brßifii'ni, 

Um bat et ijliffis bod) Uib cl;r bot?!.'" 
Un aclj, lüfnn fe tt kiijtl' mrcnct — 

iBcnn j;iaat>'^ un SJcio in «tjr rcgccrt, 
O 6)obb, bann fcnb ff to bfbuurfu — 

3)ann ^elp uää, bat luie ff bfffl;rt! 



Sidf, ivai iämiebodf fwccUn moti, 

0(ii, ivat icf luie bodj firrflcn mett * 

2)fn £'«9 t'ft in bc iliadjt! 
2)f ifiiffe 2 — ivat ^eff 3 bce't bc^ goob — 

!Df fitt fau ivtcf un fadjt! 

2)aar * f§ä nin 5 «IBccr « fau iriinnfrlirf, 

3cf ffijg'cr <■ ivat tan nau! » 
^< diisU — bff uoil;cj)ft fitf, 

Un iraljrt ficf fü§ä un fau! 

©at fümmt'fr grnutö up micncn 2"iff? 

ITaar tei ja gar nitfö an! 
Z( aJifff — tce l)cff gtff^t un gigt, 

®ffaafn ' un gcfcraa'n! 

S^at faule SDaater fSö tnien SlTon!, 

iTat 33ffr elä mic to büiii! 
iTf Olicfe — bec p" ftunncnlanf 

SSie'm SBicn, un gleöi't'o off güür. 

aiJicu ^(fit, niien -§uuä di aUtcmctt'* 

9iid) u-acter, '-^ iiid) befiräm. 
£e 3iicfc Ijcff bat alle nett, 

®anä fc^duniä uu angcnäm! 

Drf 6fn alltieb en armen 33(cob! 

*Diien 5Biiül'* eäS jummeri^ lieglls 
2)f ÖJieff — bff l;eff ©elb un ®oob — 

a5an $>anß'raub iveet t;o ni(!^. 

2)iicn Qlnfctjn — bat eää nu! ni^ graut, 

2lian tjeff mie Dor'en @v<ia§I 
2)e Oiifte — bee följrt ^iradjt un ©taut, 17 

Un I;e ceä Jjeer un äßaaö!'** 



8 6Ii)6- 9 i6ncn. 10 t^ut. 11 6öfe- 12 Jjaf- 
1 muj. 2 ttt SStiiie. 3 ^at. 4 bo. 5 ftin. 6 ffictttv. 
7 id) fa.jt tci. S iiat^. 9 fltfcltcn. 10 fllu^l. 11 mitunter, 
juiveiltn. 12 ^ub(t^, [(J;cn. 13 frtjön. 14 i'eutcL 15 im- 
intr. 16 lett, letig, ^ott. Iec(. 17 Staat. IS äJiciilct. 



2Gat ii bo^ nu auf ffaagen mag, 
^t 3liffe ftaajt mie nau!'^ 

6n 3eber t;fff fien >&artgelag, 
3cf \i\-iS, bc aSiefc fau! 

IDc 9i5jlt eSä een ferborircn ©peU 
93or V'ütf^o un auf tor ®raut! 

3]pn2i aijiiigf' Iicff't, äff I)e't l;eiriven \v(ü 
(in 3eber t;eff't to fnioub!''^ 

2)rüm ii'ill't auf nid; inf(;r flaagen, .§ffr! 

5)u mofft mie büt Borgifivcn! 
3(f meenbe, bff fau riefe ii'i>ür', 

!De fönn torgnögcer Ufivcn.23 



UiJä 1 iBecben h'mimt bf oule 5)ag! 

SBic fittf 1 2 BuUer »plictcn ! 3 
Un wenn man auf nau ^ wol trat mag, 

SWan fann et nic^ nie^r tieteii! ^ 
Xoä) ieber IBiinst' ^^eff fiene >ljif"'! 

6t fönn inet ii§8 »uU leiger ^ fien ! 

ecn ®Iücf nau fäS, irie fönt '' uää goob — 

®anä ii'unnergoob Vorträgen, ** 
Un auf be jungen tJübe bo^t 

6't;r tefie, usä to f;egcn! 
Un ge^t et auf ii'ol tnS öorfe^rt, 

Sau fcn ä a'if uäs bot^' Icef un a^crtl;! 

Süää'o fjfivu.'c ii'ie auf feine 9Iaut — 
3Bie truuft wH nid? to fiveelen — 

SBie ini^ötii ror ufe bäglicf ißraub 
äliani' nict be Äiniicr fpeclen! 

Un bat fög uii en U'al;r i}-'(afeer, 
5llä »venu man füliuenö junf irftr*^ ivijr! 

©au föii'l^ tvif tjier up uff 5lrt 

Siau ganS L'orgnögct liciven! 
©au lange ®obl) uää fau Oea"a(;rt, 

J\5n' U'ie u4i lidjte'^ gicu-en! 
Uli irenn't uäö Ijier mal nid; gefällt, 

2)ann benfe »ri« an jfue aßelt'- 



19 natl). 20 Jtlcin. 21 lein. 22 Wlei^t, fi^limm, t'cfe. 
23 leben. 

1 uns. 2 fifen. 3 fcl*e flt'tl übet !ß[a.\cn, wcliije man 
fit^ tur.t ft^meteä arbeiten, örfaltungen ic. äHqeji'iien ^at, 
unt tic man er(i im ffliter futjlt. 4 nui^. 5 beiden. K 
fitleiftter, frljlimmer. 7 wie fcnnen. 8 rertraäen. 9 finb. 
10 icnft. 11 roir muffen. 12 mit. 13 ttiebct- 14 fo Icn« 
nen. 15 leiit;t. 



S4C 



/{luntatt von (Dsnabcücfc. 



'8 Qd'cnbä, trenn'! to ©ebbe gaar, * 

:Oeijij'f mic in ü)?iuifcnä ®(^aut, '■^ 

SKaric iä nürn' Ülicobcr,! 

5of;anncä ii nücn 33rcobcr, 

3ffuS iä micn (iJ'lfibfßmann, 

!Dc mie 'n Sffifa a'ul irl;ffn fann. 

äJiaar ^ i(f ligg' un »vaiit irf flaac, 

Solß't mic uctrlcin < Giigcl na: 

3n)ce to micncni Jlovv'/ 

!Jrcce to micncu göten, 5 

STivcf to micncr redeten ®ijt, 

;lii'cc to mifncr linfen Sljt, 

üii'cc bc mie bccfct, 

Sii'fc bc mic ivccfet, 

Un tu'Cf, bc mie'n fficg tom .&cmft iul)f't. 



^(tnn l^icr 'n ^ott met Faunen 
flönb'. 

®ann Ijicr 'n 55ott mct Staunen * (lijnb', 
Un bnnr '^ 'n liott mct *-övli, 
Uli l;ifi- 'n ©liiöfcn SBtanneirt^n, 
Un banr 'n SBic^t ^ bcrtl): 

3(f Btc ^ iyauncn '-Bauncn fi;n, 

Un (Inf bcn il'Ct' mct ^örl), 

3cf näm' bat (yUiö mct i'rannciuljn 

Un trccg' bat OBidit 'rtl;. 



1 gc^t. 2 Siftco?. 3 »0. 4 uicrjt^n. 5 Suptii. 6 wtifdi. 



.^rf iPoU, t<f ivöv 'n SSottevtilooni. 

od ii'oU, icf ivör 'n aSottcrblooni 

Un feit' in 'n gvöncn ®rniS, 

5)ann qncimc • nm( 'n ©diäu^ifen '^ t;ieer 

Un ficit' 3 mic in ficn'n aJJaaä; * 

Un ftl^eitc mie bat S^'äupffn bnnn 

aSicr 5 in bat grijne ®ra(J, 

STann »erb icf ii'ier 'n a3ottcr61ooni, 

5lä ic£ tocüren mwS. 



2>rtr ()tntcit, bat fifet fcc iStrttuten 
I)cnup. 

Tax gintcn, ' bar fifct be Strauten ^ (jcnu)), 
3)ai- flat;ct ^ luat aule ^ äByirer in 'n ;Truvv, 
3^e Qlnnfc, be ^ifbfe, 5 je ®ecsiff, « be Siltfe, 7 
a>e !5rintfe,8 bc »jlultfe, 9 be (5:l«teen,io be 

3äultfc;il 
SR«ann be ficf entmötct, '' bat niiV't, bat grötct, 
2)at flaarct,'^ bat ^iliibcit, bat fclinaatert fau 

i.'icfl,iaftig aä ii'cnn't in 'n ©aufcflall'^ ivör. 



1 fämf. 2 StJiifrtJcn. 3 finft. 4 Jjinlcvn. 5 ivitbfr- 
1 ^cU. ginder, giod», tprt lintcli; Cll..ll. yonitr. 'Z 2lra- 
im. 3 ftc^cu. 4 alte. 5 .^clena. B (Sefinj. 7 ail'illii. 
8 JJal^aviua. 9 VlKl^cit. 10 31f.il)f- 11 '.Httl^cib. 12 tt- 
atijiitii, tlUilCsjcnIcmmcn. 13 ft^iva|}t- 14 ©aiiftflall- 



3'a^cii au6 Iicm ©önabrütk'fdjcn, 



2»c TtrnfV. ' 

a?rcnime to i'edjtingcn artcctct d - u() fsjnen 
Scilbe. Do fümnit cn Strafe anncfliiogen, Initjrt ^ 
em np nn fliuit mct cm tviit üol'cr Vanb nn 
9Batcr. -iln't Icfle, aö Iie biiotcn en graut ^a= 
ter iß, fegt be Xrafe: iPremme, ficgne !£)i! 5)o 
fegt SBremme: SUi, bat boc icf nid). To fegt 



1 Dtat^e. 2 «inmal. 3 ^cljl. 



be ICtafc »vier: * Srcmme, ficgne S)il 3(f boe 
et nu nid), fegt »rcmme. 2^0 fegt be TtaU 
ton briibbfu ÜJJanle: a^reinme, ficgne 2^i! 3^o 
fegt SBvemme: 3d fcelJOe et 3M oU » tireemnul 
fegt, id boc et nid?! — Denn U'cnn ^e (ict 
ficgeneb t;abbe, I;arre f' be Tiafc em fallen Ian= 
tcn broft, ' nn iMcinme trör in bat graute 
SBater fallen un gcaiffc tevbrunfen. ^irümme 



4 mettt. 5 fiftfn. f. 6iltic. 7 (a|Ttn;gtMirft. 



/nuntnrt in itt (Scgenli von VitnabtüA. 



947 



tö^ 8 ^e et ni^, nn be 2)rate, ad ^e feige, ^ 
tot SBiemme enen fluvcn'o ^d\jV l;acbe, mofle 
em »riet Ijen tringcn, iruer lie em frifijen I;arre 
un foiine em nidö Jeeö fltibo^n. 



:Sc ©cfior" to Sldbcirtcn. 

6t icnä bei- '2 eä enmat eii SBeflcr in Qtc^elrien, 
be was man ganj ntm, fiS I)e not) 5((^elrien 
^enfam. Qlfcer bat biirbe lüc^ lange, ba trörb 
^e med;tige rief. 2)ot fam fau. ^e fleUbe bet 
!DcnnerbngeS vJlubenS enen ^Äott u\) bat Sür 
unner ben Srtjattjleen '^ _ ater nic^ annetS, 
ai bet 2)önnerbage§ *2hi6enä — , un bet annern 
9)iuarenä'-' wai be *4-*i^tt gan; BuU ton ®clb. 
Dat [(^aU'ä em en füriger !BrafeI trad)t ^eb= 
ten, be bot SJacIjtS ganj fc^Iie, fdjiie bür'^ ben 
(sdjattfteen fireini,*? un ut ficnen -^alfe bat 
®oIb in ben *4^ott fpiebe. &ni '8 lucU be ®e|}or 
et fefcn, a-au ^^ ^e Srafel bat mafebe, un 
(if fcif2o bür 'tj( igtualjcnbür. Dat fac^'' a6er 
be Dratel, un fpiebe em tirec glönige^'^ Jtugetn 



8 t^at. 9 fa^. 10 liom'qtn. 11 ^njlor. i2 ba. 13 
S*L'tn(lein; „gifjatt" tcttiitct: @(^o6, aOjabt, t^emnU 
iturte uamliitl von kern 9inu(t)fiini).c bit tinjije 'Jldiiate in 
btn cftjat iie,)et«n. 14 a)U't.i<«ä- 15 ("lt. IG buctft. 17 
tarn. Ib einmal. 19 icif. 20 gutfte. 2i f«^. 22 alu^enbe- 



in be SBofi.^s £)e Süe fünen'4 em bet annern 
SUuarenä baut^^ in be ©tuafcen liggen, un em 
wai bat Änitf truaten.'^'* 



(Snc rufe gruu^e28 refebe met enen SKagen 
un teer '4>ieren üofcer Sanb. 5(3 fe up be ©tie^s 
fiveim, \r»r30 nu be Äolf ii, Woüin be*l>iere3i 
nic^ Borau/ benn be ®runb unner eeren ööten 
h.'a8 a'eet, un fe fonnen nicft tojle totrieen.32 
Un be grutce fegt to'n 5ol;rmann: ^n fö^r^s 
boc^ to in'ö JiöSelä 9Iamen ! 9Jei, fegt be go^r= 
mann, icf fö^r in ®obbeS 9Jomen! SKet bem 
brift (je be '4>i«rc an nu fö^rt tc. Q(ä fe au= 
krfi^i inner aJIibben finb, fcrecft be Dielfeu^s 
fott un be Stränge ritet^s un be UBage fammt 
ber grmren finfet innen ®runb. !De go^rmann 
au6«r un b« Spiere finb nid; terfunfen. @iit 
bem ii bcr" en beeren ^elt, wox be QSage 
innen ®runb funfen iS. 



23 Stufi. 24 bie Stute fanben. 25 tobt. 2fi aefcrcf^en. 
27 Mbgninb, Scijliinb, tiefe« äBaffeclotfe; biefe ©acje ift ntsiij 
nirtlt fe^c alt, inbem bec Jtulf 511 3<fev tsli im legten iBiet> 
tel be« «i>tigcn 3a^rt;unbect« entftanbcn i|1. 28 gtau. 29 
Stelle. 30 wo. 31 !Uf"be. 32 jutteten. 33 fa^te. 34 
nbec. 35 ^oll. <Ks«el, S)eitl)fel. 36 veipen. 37 ba. 



JHun^art in l^n ©^0en^ xuni ©janttbriitk. 



Ä^rtitö in bcc ^täcFen. * 

O ©reete, »tat t;eb6' icf efefjn 

3n eener grauten'^ ©tabl am SÖIaijn; 

Dar waS icf in bc Jtiärfc gaun, 3 

lim 'n tietfen unner 'n Sdjuur * to fiaun. 5 



£at hjaS 'n >§uuä, fau graut un lauf, 
Qiffe ^ uufe (ütfe JRoggenfamV: '' 
(ät itaä fau (jell, fau reggen ^ brin, 
<aau fc^äun un ganj na minen €inn. 



1 JJicite. 2 (ircfen. 3 gegangen. 4 Ctibad). 5 flehen. 
6 reie. 7 unfec flclnc« SRcggenfelb. 8 tein. 



Dar n.'aä 'u Dint in be i'ui^t ^ efleUt, 
3cf badjb', »renn bat (jerunner fällt! 
Dar feifen'" J&ääreud " fort un lanf 
.&eruut, nict jümmer fviSfen Jllanf. 

Un um bat SSrummebinf :^erum 
Dar jlünbcu Äeerelä fc^Ianf un frumm, 
De Darren giefc a^rieer*'^ in 'n 5(arm, 
De mööfeu'ä ganj geivaft'gen l'aarni. 

Uu itann fe ni^ me^r H'oUen fc^reggen,** 
Dann möfl'n fe fe achtem Oa^ren f (eggen; *5 



9 8uft. 10 ba surften. 11 .götner. 12 gelte «rettet. 13 
mat^len. 14 frtjteien. 15 fcajen. 



34S 



^untiart in Vogtci pi([(nt«t( im ^mtabcjick Osnabcüdt. 



®« fofbeit't aniar, bat micrfrc icf, 
@e tX'rfäij'bcu bann ganj jämmcrlicf. 

5Kar'^ ffiic {lönb u>) ffiien 33fm, 

IDat fd)c(l U'ua( bct zinnern (Drautmcor*" fiii, 

J)« fiarrcu fc rfc^t in bc SJnrffii \!adt, 

£e trummbc aä 'n J'iibfifacf. 

<stn Stml b« 6fit<8 u^s 'n (jöftcn Storf, 
3)f fdjrcijiicbe nett a& 'n 3ifgtnt'>'f/ 
Un i'au aaiinve" l'arr' ^c nic^ iiutf|"(^rfi5i5ft, 
Dar »uöörb cm faarts^o bc <öaI3 umbvcijiict. 

SDJft ccnmal iröörb et muuStcnflitt, 

(Scn fc^itatt fSUnn jiönb (a-at be »ruat iuill) 

U)J 'u niocjcn^i hinten Stiiitrum, 

S;c rööp rcat uut tan (anf un !rumin. 

iCann fa'cim 'r auf nf ccnmar an 
9}au2' ccncn annern fc^ii-arten 9)?ann, 
Ee fräup^a uut'ne i}al\ve :Tunuc 'niut, 
SDIar bc fadj ganj fcrbvcctticf uut. 

(serjl füürbe^* ^e bcbicriv'^ä un fachte, 
£>ann tööp tjc, bat be ^idtte tratet e, 
^e fiiütbe 'n -§uupen26 iüüiyä ber^ier, 
%i wenn ijt allein in'n -^uufc irör. 

Gen Jtfctl fdjleif an be i'i'tüc derart, 

De bröög 'n Stoff nut 'n ÜJh'ijytcn^'' bran, 



16 tUt. 17 (SrtBmuttcc. 18 HJ. 19 Wntn. 20 fofott. 
21 fitcnrn. 22 nc*. 23 fru*. 24 fit^njaftc 25 Iciff, 
fanft. 26 ^duftn. 27 anu5*tn. 



Davünner ^art' ^c 'n ©(^cUfen maafet, 

a«at bat f(^DU,28 bar biu'f nic^ a^ter raatct^» 

^e gönf barmet 6i Srun-Mue un 3)Jann 
Un feit fe gan; tarm(;artig an, 
<Bt jlivVcbenäo alle bc Singer b'rin; 
3rf jlippfte 'r mine auf mct in. 

Un aä nu alUi uut fe^oU fin, 
Do fräuV' be 'Kann in be Junne trier^l in; 
Dann föngen alle, gruiciven un Ü}Janu, 
IBicr jämmcriict to gtööicn^' an. 

Gen' au(e'' gruin' toncigil^^ ti nii. 
De fröög mi: „Ü)Jann, iiMt jaape 3i^* 
3n büifcn ©obfcätcmv^I 'rüm? 
Dat lät^ö jau im geaatüg bumm. 

3(f fcggbe: gruiu', icf ficf mi blinb, 
9Bat bat boc^ all' for •$errenä finb. 
De ü\) ber mccjcn Ijaugcu^'' JOiiil''* 
Sau'n l'aarm'n maatt cor langet äC-iil'. 

Do feggb' bat SEiif: 3i Dummerjan, 
2Bat icf 3u bareau feggcn fann: 
ajJuöfantcn finb't un auf ii-at Sänger; 
i)Ju gaet^ä met ®obb, un jaa).it nic^ länger! 



28 foUtf- 29 ^inttr fltfcmmcn. 30 (autittn. 31 wictfr. 
32 f.treicn, ^tulcn. 33 altt. 34 iiin,vl!it. 35 i^r. 3r, Ujl, 
fit^t auf. 37 fitciun bc^tii. 38 ()f a. fcilJ, Srnn üb« tcm 
/{u^ftaK juc '}lufi>cn;>i^runij tit tStcc^i ic- 39 gct)t. 



(Döitabnick. 



<Se finb f(tu bumm nid> me^r. 

SBual 1 e^rbaagcä - freigen tri faafen ^ to 

^äärcn, * 
Dat be Sd^öpjjenjiiäer biraafige 5 £üüf hröörcn; 



1 »o^I. 2 vormoH, früher. 3 oft. 4 bc'tn- 5 einftdisc, 
nlnifi^e, cntt^ite. 



«Man « ii 't ccrjl Gene cn V'iarmal iiptuagen, 
öiiifä n-erb 'r' aucf atlfaartan» cn J&uuven to- 

hiagen. ^ 
DatJ) uvilunbä'" aerb " mäl;Iicf be «Kinäf^ieit 

ivat flcöfer, 
Dat bcoet'2 be gooen S.'ccrme(ler3 un l'ööfcr, 

6 aber. 7 flieifft ivirb tu. 8 fcfotl , allbatti. 9 b'"}" 
gtlogcn. lOjctcd) jctt. llnitb. 12ta<[biin. 



^ItiiiJmt lict llogtci IJiffcniorf im ^mtäbyick Oaimlicüik. 



1St9 



2^c uäiveraK wanin >3 im nllircrtö inff()rft, 
Uli Qliili-ii'-' im Simjcn tc löictciiffiip 13 Idjxti. 

fdjidjtcn, 
5cf u'ill ju tan 5?nns'(e'9 man ecne bcridjtcn, 

S^nnu frt,;öl' ji-" biidj ffijijwi, tat Ijarr'f^' nid) 

cnu'iU,»''' 

TiU f in ©(^övvnijiäbt fan ii'iet iil Viintet-^ 

fcnb. 

S[Bann=mc24 tat Lmn 'h Qi'inbtuül öciMcn^^ 

liäävtf, 

SolUmc nucncn, tat't aiicf anial faii'n fTaiimct' 

fdjnacf -1' ii'öövc; 

Sa* i'j et ecnvcumä'-'' un iva(;vbaftii5 ffclu-cncn, 

Wu\ SuöImv ('ffft-^ mct ffjjrncn'Huijfn anfftinni. 

(ycn '-Puur Inirr' fcu ©äufc/'s be iroU De ficf fetten, 
X'riini Icötäo \}( fe in fincn ©aiiftftall frtlcn, 
Tann troll (le ic fdilac^tcn, un räiifcrn, un falten, 
Uu anfuonien^' *Ji}intcr bcn Äaiil^'^ V mct 

filjmalten. 

ee uü.ncn najiraac a[ nett in 'n 3uage, 31 
eül), taar l.Huv't ten i^uiiren batt; Oaule-*3 ic= 

bruai]cn sn 
lln U'&lji' ein ajMiiiiie liii^ 'r met gaunen,37 
^C">ari:' t}c 't nin^"" i'crnüiifiigct 3nfc()n to bannen. 

(Fiu'u 'Jluu'enb;' fiä b' 'Jliili3fe:39 '2lnn'=2iriigge= 

(iatliiinc, 

*!«ann 2u bf ^lotberftev" I;eft feiM'f" uu bc 

Sdiii'ieuc, 

Tann flif 'i»ff bcu Saufen ivat in eercn Trae;, 

Hut 'r aelutiften i^iljen,-*- bat ircift Tu bacl). 

Üian luffcna" btr 4"alaeti, ti'n Ißa'jfelfteene, 
Taar ft&nb nau ** 'ne anbve, bat \raä jiift fan eeno, 
Tariu l'arren fe »tJIijiV" *^ "" i'rannetvienätranf 
i*ct be Sierfenfuiiije ■"' tcfett't, bann bc luaS tvanf. 

Ttä- SiautctS'''' 3an=^iiuuerf fiö;ib ad;ter bcr 

Tüüren, 
Tc ^arv' itat met -J(nnc=3)J'ti=;Jvinc to tüüren,'!^ 



13 «ic^en, umlaufen. U'.'Utcn. 15 ÜüiffciiKl'Jft. ifi feit. )7 ba. 
Is luitti.ictt, vernunfih^crc. 19 [jcutc. '»'(1 filll iljt. '.'I Ijalle id;. 
Ti .gemeint, 'ti fo iteit f(t;on qcfi'iiiincii. 24 Ivcun mau. 
25 (tjaliltii. VTi timimcS, tamifitcs ß*cf(l'iva((. 27 fuv- 
irilljr. 2H ^,it c?. 2'J ff*« Waiift. 30 licO- :)l foniniciibtn. 
32 .(tctil. 3:) ta 3) im i\u\t. 35 balt. 3(! l'cirt'qdi. 37 
fililimm eamit gt.ianjtn. 3S ftin. 3 P faalc cit Vllic. 40 
Jtu^t. 4t qtfuilctl. 42auj tem Ijinttiftcn Jtul'cl. 43 al-ci ntticn. 
44no[^. 45J!leic. 463ct(clfau. 47 SJartjt'at«. 48f*iva|)cn. 



®c fc^nacf'bcn en iCriinäfcn *^ yan büt un imn bat, 
3Uct bcä greiv bat i'üüiä" iu et uniedjtc gatt. 

est fprüuE ii'ier na'n Tribccuäi un txbä^'- finc 

Siffen,53 

3)?an Ü)Jooberbe liuinff'te^' un föiiE an tc i)iff«n,55 

Un fonu ficf nid) tnevi3en5c per Oii.>]'laut57 un 

91iisi, 

Tann fc bart;C' mand; 'ä^sj nau fleern an be 

auleii Jiirt. 

5R?at u'ctt Ti 5an = C^innerf? Sef fcnii'tS!' nid) 

(iciflauncn; so 
„Tc fdjell mi bc a(fd;liet'nen''' >§olöt''''- U'icr 

upflaunen."''ä 
Jöllt 't^i nid) aud fau'n .ftaär'n imn Simt= 

■:!lnncn H ti3?'i5 
^iijicfi (.[,ij[ 2^i ijcr bc Suuijcno, et li na to 

freliie? 

Tc ®äufc bc Icöten firf't nüttc goot fdjmcdcn, 
3)ian taul' fcnjen fan fid in'n totröjgfel ^^ to 

ftredeii, 
ee tücf'ben''^ un,iuei\i3'bcn iiid)itoviV"""icl) 3?ecn, 
Tann fc »vüorcn t'evrccfet, bat fonn=mc unial fe(;n. 

Tc -:!lul'3fc fiä : Ü)J'vi=^rin', be Älorfe fd;Iiit fieu'en. 
Tu fannft Ti man ivennev^o na'n i'cbbe teijicivtn : 
Tad) tief ecvfl uau enä iia Je J^lS^ijc'! uu 

€d;R'iene, 
Tann tnfl Tu aucf 300t... ®ece 9iad;t, 2[nn'- 

a'i'ii-ivinc! 

Tc >(li\i;V 11" Scba-ienc be l;avr'n cev ©enöi.\3en, 
5Kan hi bm feä Öäufeii baar c\ü\'t nwl to 

felninHigcn : '•'- 
2Si Hoobcf aanncn Äinner, uau fuoin' ivi to 

a)Jaute,'3 
£) jeeo=3Jrricjgc=3ofc).i6, bc Qäufc finb baute!''* 

Tat ijönf ufcr '?(uk"fcn büür aWiif un biiür 

JTuuafeii, '3 
<£c l;avr' fict ivual lecivev tc .giaarc uutluaten,''^ 

49 ein ai!cil*cn. 50 a.1ianl)iMi. 51 .griniuab. 52 ju.i- 53 
fciue ilciiicu Striiuic ,. Sifft" ift ein ahicltttill"' ficincr 
StraUii iic^aC'Vfllcn (^'arne von cintt r,civi(icii i<\i)i Satcn, 
jctjn tollte ©tiMUijc iiclKU auf ein Sturf. 54 lauulc, wat 
vexbiicpli*. 55 inntljmatii'n ; «u,^,l. 10 gurai. 5fi jui' 9iuI)C 
fict'cn. 57 9Jcuiiitv6t. öS maniljmal. 5!i louiitc t* la) rcvnt- 
l)cn. «1 at'iicfilMifftncu. «2 Jjcljf.tuljf. (i3 uutciIjaU' mit 
JJk'ertjcn vcvfcl)(ii. 114 fallt ^a. Ii5 b. i. l'itl'cici. Sii Ijalt, 
fartjit. fi7 uo.-l» (H fiutjc. «K 5trcu. il'i (ndicii. 70 na.1). 
(|craM. (1 nacl) im .Rulicii. 72 j.inimcin. 73 ivie lommcn 
wir JU ajiapt, t.i). ivit fonimcn Kit (uic(l;t, wieiDitc tämit 
«nä n'cvtcn. 74 uti. 75 tun!) .Inortjen. 76 auiJättufft. 



Sirmenii^, ©ctmanicn« Siolletpimmen. 



^50 



fäuniatt itt Vootti |3i|renSotf im ^mtsbcjirk ©snobrüA 



S}ia i§ niuc'' >Oü[vc mci)x, frfjrcgq'M'^ te gnm, 
lönu'' faiin't cni'n tnrti gnimfiiiso 5Bat maafc 

U'i IUI? 

51*, 5tnn('=2)rri-5'rinc, »vann a^aarcr t>it fj.iiiict, 
2)ann fin mi imglüctlicf, bann ircrb l)e tfrffljrft, 
!fu U'fijl inial, iii'n lu-icbunfrln nimmt I;e 

fict ffiifti; — 
SKo t}t uö bann tobriiift, bat mööte^i ivi fc&iun. '^''^ 

3)(it 2r-i(l;t83 fi,i: irf u-ill f in 'n «KfjfcS* tp- 

Hcjgcn, ^^ 
ITami fcl)nU 'r ntn >§al;tic nf^c C"'fon ii'icr tia 

£niin fiiön' iri je frggrn, fcc 'Soff i;nn' ff t;nalt,'^8 
Un ivcöc 'r met gintcii**^ to söicrge in bivaalt.'" 

iCat gatiiwesi aSebfiiffcI gcfötlt immt bcr IHutcn, 
!tacl) ivüU fe aiicf gccrcn tc gifren In-ljaiilfii •,'■'- 
.Riimm to, Süüt, un fvööi' Zi, ii-i v'i'irf't \( 

fcr|l fiit'l 
Un bann fctmit' ui fc adjtciM bat J^miS in 'n 

3Äf t 'n Ümmcftlj'nu (;avr'n fe bc gieren afriotfn,95 
lln bf Wäufc na 'r Otiigc'"'' in be aJiffffuljlcn''' 

frl)niictcn; 
I'ncI;, Ijarx' et bcSdjrccf nf batlöaairr fbaunfn,"^ 
3:c Taacn-'^ iviorcn tantc""' alle fcff' »vier 

iHiflaiinni'"' 

Un niööfcn'02 f,iu'n unu'ii^^ Svcftanfci bar= 

bunten,'"^ 
3)at bc .§mi^^'crve uvjlönb un tni büiit bc 

ahmten i'öi 
O SDJoobcr, fumm, tief cS, lus bc Srcofiloe 

fitfaac nü baiibtl 
3^aar flauet 'o? fc^ ©äufc fv'Iint'r = naflfct un 

Haut. «08 

•&C hur' 'r nau^o' niu 5(rg fan, tc tun' nau 

nic^ fljruafcn: "o 
9Bat Xnii'cr, ircr lieft ben bc gieren uutluafen ? m 

71 leine. 7» fi^tit. 79 wie. 80 it\;tn. M nuijTen. 82 
fe^en. 83 SRAmeit. 84 <»ii(l. 85 julrapen, jufit)acicn. 86 
pber. 87 frühen. 88 bet 8u(t« t}Mt fie ntfti'lt. 89 tcti. 
«Jü t'etfiein (iel,iiifen. 'Jl fitmlle. 92 bie J5t«in l.e^aKtn. 
93 Ijinicr. 94 lit aut bcni ajiiillj.iufcn aHaufcnte unD fid) 
in ^tr 'Jjfulx ic« Siifiroaiiei« famnicfntc ÖViiidv, 95 at. 
nctillni. '.in luid) ter SUiijt. 97 2)ii|l,iuifcf. 9S flet^an. 99 
Seelen, lull {•alt. IUI oiif.iffUr.tcn. I0\! inaiijlen. Ili3 
ba tiaupen. lül oeiiiletfttteil'tn. loö fiel) (iiimal. loö 
Seufel. lli; |"iel)en. los lli-B. Iü9 ta ncfl;. 110 flefvrc- 
rtjen. 111 aii^rteruff. 



Il2 5l)ranen. 113 mit fofpit. lUnefitticn. 113 ©er- 
^art. in; jufiieten. 1 17 jufjmmen. IIS anjiedeii. 119 
2u*^iiiitlcr. )'.!» ^jcl'en. 121 taif'^cii. 1V2 fitreien, »I.U. 
ren. 123 Iceil'iljtn, (i^ieien; ^cU. achretuntD. 124 SBicnli« 
runa «vieter Ijaben. 

1 iüiucer. 2 tale. 3 Sit)leiitir. 4 naütr. 5 fciei^t. 6 
ncrfc, ftfceK. 7 QJlutter. 8 nur. 



Stönb b' -ilutöfc un -Fi'ri > Irin' ol H cm mct 

S^raunen''^ 

Un fi.ien, fc wolVn man faartä'i^ »ilKcä ge= 

ftaunen. "■' 

®ccrtl'5 gaf ficf up dirifltiifc »Eiife tofriäc,'»« 
Un uäirerlcgb' et fanftmiicbig un fiäe; 
SiHI't be naafeteii Öau'V aUtacb nidi fervecfen, 
3)iöüt' U'i 'n antal te(;aupei'' en'n Uäiv'rrcct 

antreten. "8 

•§e lööp na 'n SSanbriiifr'is un Iiaalb 'n (5nb 

Vaaftn, 
!r>aar lööt ^e fc Saden un a^ücffenö ''^c tan 

niaaten; 
£aar Vaitfei'2l fe nu met, un viireti22 u„ 

fdireiini'ft, '■'^ 
23et bat f' cerc ce.j'nc aJiuIbecrung a-icr f>eii'U'et. '■^■» 

/. IP. I'pta. 



^e ^apujuicr Sroocr ' G'crnfi. 

91(§ .gcer, min @oltl i(f llg<|c (iet vor ti 

iir minen Äneen, 
lln iiiwettenf, irat in ben l.i«()«n 3.i^ren 
!Bii up 't arjen äßelt ii alUl n.'ibetfal)ren. 

Jscf aarme 5?roofr (?ernfl, Ijier ligg' icf uv'r ©ercu 
Un ii'oU um binc ©nab' bi f\irtelirf begehren, 
©iilcn bc iTaubt, irann I;e aurf fau glief nidj 

fümmt, 
9}ii ficfer bad) taufe ■^ bat Vieiven nimmt;, 
Xenn l'c iä 'ii 5d'Iiiffr -i im Prätebreiger, 
Jje liimmt us alle £aagc ueigcr, ■* 
Jpe fdiniit un frett un taafelt mct ^IJadjt 
£üür allen liomv um alle *l!radit. 
i2an U'ceniv] be '2larmen a^ bc JJiifen 
Äuöiiet fem flaarfen Saubt enia'iifen, 
Xculjaliu icf UV cn nid) to lange mfl,'r fioim-e 
aJod) UV büffcn liibigen ©afi i'crtruu'U'c; 
Xann be früvt ^ mi fau ran fecr'n l'cran 
Un maaft imn J^arten bange ini anlen 3)iann. 
•§c mag U'ual bcnfen: tnüüe '■ binc iVocr, ^ 
a?ifl bac^ man 8 'n nulcn Jtav'ji"*''^ syroor. 



IMiinlinct »er Uofltti pifcnliotf im ^^mtsbtjick ©onnbiüA. 



9.^fl 



£rüm IUI 3Coe 9 3iad;t, ii ^fff''" 'l''ilt>"'5,_ 
OJcoe 3iaä)t, Uea-cn Sriintc, gccc öuidjt, (5l'ii= 

fratore ! 
3(f Ijcbße l'icbclt'" faii mamiiflcu «muten," 
©äiiff,!'^ Äahi'cv un aiicf iviial €cl)rmitcn,<3 
«IBiioitflu,!^ aUiöircn un Jtabu'^ 
Un niimmcr fam icf liig'^ 'i' •'^i'"'^'. 
2:at täc,»«* icf fonu' fau goet gnrctivcn 
3)Jft bc grautni, rufen «&ccvcn, 
£cn'ii giif icf *<"'" "V """'"'•" ^^"K" 
S}uiü t-cncn Sdnntüffcn '' wit nünct Jööfm 
Un anuiäfftc cor'» taarti i?ccl ©lücfc, 
2)ann frdg icf nuificnä graute Stücff, 
%\\m' ti tc Siuntmöorä i'-» fonn' icf nii gout 

fdncffu 
Un lilUvb nicft' et mi taun gliicfcn, 
sffiann ic! man na bcu gpiimcu'^" fcif,'^' 
gSü faafcn^' bat 'f 'u €c^nnfcu frcig, 
Un C5ctftcn;^3 gic(c,2J un tiefe gviifc, 
Xc freig icf bann ort fdncvclSiriife.'^ä 
3)!an, ^Blir! trat Iad)'ren bann aucf be ^xi'ixS, 
aBann icf tvievfam'G tmi mifc aiiciji§, 
aöann be aule i'roor Cverenft Incf, Ijacf, l>icf, 
3n't >§uuä trat tuet fincn SBicbclfacf ; 
3au, fe tVrür.gcn aifc ^^W" >>"' ">''" 3e!lf», 
(sau taul' fe mi man t>iarbcn-» fdicUcn 
Un ncimcn mi tofianve'^'-» tval;v, 
Ql§ be liitfenso jtinncr ect'n »Beftctaar.s' 

>JJu, gODc ^luid't, ji gcccn i'uuvcnmüör«, 

Sie ji uufc aarnien '43röi>rä 

(Bau fcinfen ^clven uut'r JTiaut 

Ü)Jet ■3d;lndnehricrf,3'^ mct Q?ect un Q3raub;3-> 

ä5er füllen 3}}cggcröfc, (5liffc34 ^luningä, 

>2lnn' üirrigge i^citfamv«, Övoetlietcn i^runing?, 

©cce 91ad;t tet;auve, o goee ■iladn] 

2;nnn ji^s t)ett uä ümmer 6ff^ tcbad't. 

Sd mct mi nagraae i\w biiffev C5crrn3<i 

$0 uu)>n Icnvcn J&crrngütt ^cnfcfvcn, 

£e gintetniatvcnä' f5(,rt tat Oiegimcnt 

Qiune Qinfanf un funbcr (Snb. 

Qlc^! fonn' icf bad; mct büffen ^cctcu 

eau 900t aä met ju Wlioxs^"^ gorcJjren, - 



9 flu... 10flcl.ct.cU. llcinc51vHB}a^rob 12W 
13»^n,r. llffiuncln. 15 Icb.n, l«r. ^ ^-^ 
.in. lirifc ec^nuMUlacf. 18 i^r.<H. l'J '.ö.mvmu tt v„. .io 

29 lufamm.n. 30 »einen. 31 ©ropratcr. 32 ert;ln*|. 
IBttt, Sleif*. 33 Srct. 34 3lfatc. 35 i^r. 36 (Sttt- 37 
bott ctcn. 38 mit eu(^ ffllutttvn. 



iMoot! ivat \mi \d bann för'n ®ajt, 

Sunber ^2uargcn, funbcr l'aii! 

STann ivcU' icf aucf nid) lange fiiümcn, 

»iBoil' grcron '.Hin büffcr 6iVfn liiümcn, 

Tann fcljeli l}e mi, be Intire 5)aubt, 

33ringen ccnon goocn Ü)(cut. 

':!l&er3 bcnf icf an bc Cfiingteit, 

Tat >§arttloot39 ,„( („ i^Mi i'cvgcit. 

Tadi, ivat tolvt aU' bat tange 3agm 

Un bat fau tcbvi.iai>e Äiagni: 

llümni 'n Charte, »Sroor eetnit, un fi 'n^liann! 

ilioitfjl bu ancf tan €timb 'v^" an; 

Tann fülj,-" bu bell bad) ©Ott bcn .gccren 

~3lilunffcn'cg fcd)t'»'^ up büffcr Gcrcn, 

Ten ganjcn Tag, o (ceive j;ieere, 

Täe icf ja alicä to biner (i(;re, 

«Paule met SBruiinucn, ''3 taute met äiadcn, 

i^aule met J^iolt 'nUrei to Kitfcn, 

Un ivaö 't in 'n (suemcr aucf faafcn fau (joet,J' 

Un U'aä 'f aucf fau natt aS 'n Otter imn ©djivect. 

Tat minc Äavnijse, mw QSaater ftiif, 

'Hä 'n ^lof) mi manntgenu'»3 ^önf an 'n fiif, 

Un megbe et fd)niggcn,-"' af ^^ ,„ogbe et frccfen, •»^ 

©rcor ecrnfi bc mofle bad) ümmcifccrt rccfcn, 

a?aul' in 'n ^agel un Oaiile in 'n DJicgen 

Sffiiaä 'f aarmc a?nM:er alljad) up'n 9Sicgen; 

Jau, mcgbe eiurf fucmen, trat 'r fam, 

-a?reur (ycrenit mcfte alltyb ijoiinvetan. 

(5t f)eft« nHil)r(iaftig foftct miw'"^ «" «'^^ 

Tat icf tin ivooren fau'n aulcnä' Öafl; 

Triim, o >§ccre in 'n l'arabiefc, 

Tenf gnärig an mi auten ©rufen, 

Jjielp ini in miner leften dUut, 

aüann ^e nu fümmt, bc bittre Täubt! 

^emii'' icf aucf timal cnä52 uan'crtrebcn 

aVct 'n Trinfen, afä3 met 'n »Jiebcn, 

J^'ecr, laufs-» 't bi nid) fncmen an 

Up 'n a)hinbiniU 'ißaarbcSJ i,„ uy'n Äannr,— 

^cimr' icf mi bat^ um binctiriUcn 

iÖiin i'ieii-entlanf miSöfcnS'' lauten briUen;^? 

Trum gebenfc miner tom ©nabenloljn 

Un gif 'n a3roür 6ern[i be ^imnielc-fnum! 



3'J.5etiHut. 40 ta. 41 M- 42 gcfu*!. 43 a^raueu. 
44 fo ^ci|. 4.T mnnrtinial. 40 frtJncitn. 47 i'tcv- 4H fiif 
tcn. 49 I)(it. 51) aüulje. 31 alter. 52 «uljl ciiimal. 33 
eben 51 InC-. 5,5 aSoile. Sü muffen- 57 l.ilTen vUW- 



353 



Itluniatt im ^mtc GcÖnrnliccg. 



Sccioe Ijü'^c «üntc * 2Siet. 

Sfdre tjil'gc (süntc Sßift, 

aSfctc mi to rcrt)tcr Jütt! 

SBniin tu bat nid) boonm ^ irult, 3 

iTann scrlcco ■• icf be ©tbulr, 

6)aac 5 nut'n 'Sttäiiycr <^ in't ©cüticr 

lln laut' ' bc €d>iuve auiic ** Sdjäiivcr '^icv. 



1 Samt. 2 t^iin 3 ttiUjl. 4 vtrHe«. 5 gc^c 6 Si^a- 
fcr. 7 lajl«. 8 r^nc. 



Üiüe fSluaten ivoif. 

Mt 3)?iiarfn fro^ 

SOtdP icf minc Äc^, 

SBiäe '^ alle 'öil'ijcii an, 

iTat tili ©Ott gift Cfncn SDJaiin, 

Z( ti'ii Zi'iU irat mag 

lln U'ifrfft 3 bell ganjcii Jag. 



1 STJcrütn fru^t. 2 bctf. 3 »ivfe. aitcilft. 



^Huntiart im ^mtc (Dröncnbcr^. 



3<f ntod)tc toot fri^gcn brtt 
c^rltcfc üüüt. 

3(f mo(^tf lud friggen * bat cljtlicfc l'üüt ~ 
£at filtfam uii nrig un iciinrlic! utfut)f, 
Xodj i'j Uli man tangc, et mag nii nid) licn, ^ 
llti bat ia bom Jjiartni nid) in-nigc *l.Mcn. 

9San Eagc < bann fcggt et, icf tnn bieiie a?riit, 
(Sein gären met fientn J^anä 3iirgen auf nt, 
SpdJiiii'äicn'' t'an;ibLn''et,aäireuu'i uSnict fennt; 
Äau ^ütigeö £nge3 be CütenS nn fcnb. 

ITann fegg't 7 fe Sfibretlicf, be Stox'M bot uS irel', 
5)e Gene iintl Jlaffe, be annre iviU 3l;ee. 
©e fegget, fc gvinen um uä He bet SJaclit, 
Sat fmb Somcltiiten ; bat t;cmt fe tebadjt. 

25e SSvügen'' fall fuamen,brüni mafi feben Staut, 
aJJet aBiUen gefaljrlicf un für^terlicf graut. 

1 fttitn. 2 SDJiMttn. 3 Iciktn. 4 1)tuU. 5 mctgcn. C 



^e fe^'all man flatteren, bat uill fienc SBrut, 
STat bc(;e be Sc^inner, bat flau « icf nid) ut. 

Xat mag id nic^ lien, bat iä mi tcr J!afl, 
(Jt inafet be Hüten fief tarnet rerljafet. 
(>n Sd^ä^fen i^an Trüii-a-e fcüii't jiiinmer fict glief, 
Uli niafei bcii Jungen au Saligfcet rief. 

Tann Wiirt auf be 3unge nid) Kirt äffe "> JqoU, 
Sien aJiiäfen " i» bänger '' aiS »Sulirer un ©ölt, 
£at girt cm in öri)ben un ;iraurigtfet 'llict^, 
2>rüni i3 ^e bem i'ütc auf jetertieb goet. 

O irüpt' icf fitn '3 üJiiäfen, ief gfio' e m be ^anb 
Un mafte mi tiäter" met em glief befannt, 
ITann neiin' icf et enblid to mi uiiner't Xacf, 
Janii fd^iogeii be "fiarten'j lol.Mupe:"' tid tacf! 



9 flctt. 10 reit. 11 3JJac*«n. 12 ^c^er. 13 fc ein. 14 
t'Cffcc. 15 ^tritn. 16 {ufammcn. 



/llurtlintt in Stt Gcgtnli »an /Utile. — /llimliatt uoii pornitiflljaufcn un6 »et llmgcgdtti. 953 


Ittutt^art in trer ©^ 0cn^ mn ßUiie. 


^iicne 3oofl bc ^abb' 'nc Beeten. 


lii'ee aulf"^ Äüffeu, fciieu *i>üü(, H 




Se.vjet, ji Süe, '2 ia bat iiid; ueel'^ 


'iMiciie ' Joefl tc ^att' 'iie beeren, 2 


aiira IC. 


Xf U'otl (;c oan Jpartcii gcrni 




'^riiiijen t« teil nittcii Stiinb, 


91avVftf'iWf f)fft tc ilniapf, '3 


5^f ccr »an ©cit a-aä to evfantit. 


®i.MiE iral tu te iDföufcfavpf, 


aiirci ritcItirc(Mim, 


Äveeg ffu oiilt iTatgiffeuboof, 


Ü^ira rill rifccltiboltuui, 


®cef f ** in cell, tmcf, tree to ^ou).'. 15 


Slitcl tutet tatet tum, 


3liva K. 


JHiva, villi, riteltiteltum. 




V 


STaiuet göuf tc >§oc^tieb an, 


>ilutte ^üjlcr, i>rad te a^nar, 3 


dt wai fau'" luftig, gruiu uu SlJaun, 


aC>iit ict fcg^e, tat iS lim^r, 


Üuftig ii'oreu alte ®a|1c, 


,(lviiit tat Seeren nid) tau( ^ eu 5Kaiin, 


®raate -Ocring' ivaä tat 3?e|le. 


S' beleu'c 5 u'i nau ^ een Uufllücf trau. 


31ira K. 


3Jira k. 






5ö3feu, fdjmecfe cä, '' ivau<s föijte! 


Sufä, te S^rieirer, te ii'i>rt rocven. 


5:öniier(;a(! et iä ja Ääute! 


^e fii-am met ten Sdjviefii'uj loepen. 


Cumgc, et it^ mau 3?rannfU'ieu, 


Uu l;e fc^reef wal in teu ^Breef, 


l'iijt een Jlliimfen <2u(fer trin. 


2Bat tot 3)cereu all' met tveeij. 


Jiira k. 


3lira K. 






Ufe •§änefeii tull un biiU 


(ieueu 5>Dtt un eeneii Sdjieef, <■ 


®reev fieii ©rctfcu, tat mi) iniU, 


«ep i'aar l'eevel, frumm uu fcljeef, 


©f^navä! freeg l;e ceu up tc Sdiniit', <« 


6encu Sied, feß ©elen irift; 


5ecä ■iDiari 3ofev(;, mien 5higc iä ut! 


3ceä! ii'ü « fro.jocbf fi^ bat Siiiit: » 


-Taxa K. 


Dlira k. 

(fenen StoI)I uu eeiieu Sc^rauf, 




-.1 ii' 1 ■ <■ 




CSeuc :^uuiie Sc^ancuetranf, 


10 alte, il Jtorffiiffi-n; iH'flänN ptul. 12 itjv Jtutc. 13 




$f.ij(c. 14 aat' fic. 15 julaiiinKn. l(i fo. 17 einmal. IH 


1 ttr l'iintc. 2 SDJatcljcn. 3 Sattr. 4 6aI^. 5 (rtcOen. 


rcic. 19 St^naujc. 


6 no-*. 7 ^tljctnen Jluitjeiilcffcl. s reit. 9 3)!ab(t)en. 




IHunttart von |5ornin9l)a 


wfm wn^ tan Umgegend. 


gccb »or ©fcnbruj^c^cöFc ' ^uren: 


Un fdjmert nii auf fan'n .gafenfot 


ividftev.^ 


2)Jct -launig 5 um bcn ©djnaOel, 


Sau Icfig 3 nul ji Sungeiiä to't, 


Un tö't auf nau ^ fau fromm te Scnt, ^ 


3i matt iiS bod) nic^ ate(; * 


51^, Skufcu! tat :^e"t« c^'tlif nicut. 


1 c«na('tii<f'i'[^c. 2 »auettiriicn. 3 JJta^Imfcft, falfi^. 4 




kumm, urc. 


5 .jjcnig. 6 noi^. 7 Sucrte, Sunflc 8 et e). 



S54 



/UunSart oon JJöminBljßuftn un» »et Ulmutocn^. — ^imlart von falnitn- 



®au mand^ct gooc ^ letve ©i^t, '" 

Unfc^ullig aä cn C^n^fl, 

aJcbuuig'i bnt a31ot= im 3)ielfijc|'idjt 

£hiii encm glatten SScngfl; 

2)rüiu, iö tf ^öeiigcl naii fnu glatt, 

3(f trüanu'i'^ cm nid) un flöt' cm viMt, 

lln fdjia min gd^nipfcn tcr bcm ®cc£ 

Un luif' cm bann tc ^acfcn, 

Un giiu' cm irat uv't Ö^If ©ccf,l3 

ÜBägt ^c mi antD^incfcn; 

5o"m ©algcn fdjccr', £'ii 2)iifcrSfinb!ii 

Du Äarmclfst;clD '5 fij^iti tjuUfr ä«mb! 

®au fatl't ju fnUUn 3un4cnS gnu'n,*^ 

aBitI ji»8 uä Siitcnä's öirfn;''^» 

5Si iinllt ju in't Öcfidjtc fdjUui'n,'^' 

lln moptcn iri auf töii'cn'^' 

!lo't Jigcnvart'^3 i,ft tartig^i 3af;r; 

2:c ®abc 0ott'ö fümmt bod; L^cnra^rl^ä 

Un fümmt cn rcblif Äfilten a\\, 

!De uä rcdjt mcnt''i6 („ ©ijveu, 

Dann feg' icf glif: Du Hjl min aiianii! 

Din !8nitfcn wiü icf ivcrcn!" 

3rf tcrc2s ,„[ ,„i({j aä te '2lvcn; 

ficj.ll mct Di i"lal) ict sor bcn *l.Hivcn.~'* 



<)cdfcn S3urenu)id)tcc. 

De 3unffrn in 3täcn finb ficvlif un fien, 
gc ffl;et ut bcn 'ilugcn fau flar ajfe * ai^icn, 



9 flutt. 10 OTdbdJtn. 11 tctvpiv 12 traue. 13 auf ttu 
flcU-fii Siftnal'cl. M Scufdölint. 13 'i>uiictmil*bclr. IG 
jijcii. 17 gdjcn. 18 ircHl ihr. 19 ÜJiaMllcn. '.'U alTcn. 
21 Wlanen. 22 Watten. 23 ÖU.iciifait, ÖCücnpaar, i>vAU- 
tiiiiiiii. 24 brcipiiV 25 furiua^t. 26 liebt, miiint. 27 wei- 
ten. 23 jietc. 2» ipticjlev. 

t mit. 



Driimböflct'- bcJpcvteä,^ fdjiant, wacf er* un jitnf, 
^^liin 5 bfr füt'gfu Qluijrn fau fötem Drunf ;. 
■2lut lautet « be fdjäuncn ' Sunfetn fif gcrcn 
3n bc -ihigcu fef;n i'an be L'crgiiögfbcn -^ercu. 

Un ii'cnn bc 3unferu to'm Daufe gaTjt, ^ 
Dann finb bc •§creiiä tc'r ><)anb, wo fc llafjt, 
i'clift' ®(äffr nietiL'ien nn un Saffcu inet:J(;cc, 
Un mafft iniU Dienert tet bce^j uv bc jSncc; 
De frünMifen SSic^terfeS 'o nehmet auf geren, 
5öat efii" tringct bc uuglüdäfc nrigeni-' Jperfu. 

5lffe SBieun'^ fau fc^ireuft bann be Dvinfcvo 

fif flinf. 
De irat auf fe()t biir'< cn gläfernct Dinf, 
Qijavbür's fe be banfrnren D.inifeä tetifct, 
De fau (sdjiiun^eft beu (^ngelu im .§imnifl glifct; 
De fdjiimmcn Dcveufri; ''• lautet fif gerni 
Düv be @(äfer fet<n i'an be Hinböfcbeu'^ .Oereu. 

*3(uf bcnfet ii'fil gar in ct;rem 2inn 
Dann niandy fiauffiirrige i"" Sänfi-rin, 
'ii'eun bc Hi^enben Safen eljr fittet fau glatt, 
ißenu bc Stuljcr« fönt an c\;t nid) fifcn fif fatt, 
Un en S!anoa'id)t iverb garut uidj anfetju, — 
Dat lui bann uä ärgert ganj fort un gauj flecu. 

Doc^ banfct '■ — Dat €dMiüffcIn iu tümmcr 

nid; gecb 
a?or be a?(5mfeä,<3 auf nid) scr bat 3unffrn('leob ; 
Drüm Hiirct iriet Dan u§, ji gentfrö bor Statt, 
Uu IfR'ct'*'* inill mfl;r ufe Jpeerb un bat ^ab; 
3C' cn iSiabtand't fau u.>elf as im C'-erffle bc «trufi. 
Dann tlöggc'^* iri friäf aä bc &rnen i:am -ipuuS. 



2 burflen. 3 .fiettrten. 4 ^ul'frt), n«'u6t- 5 '""il- '• 'äf- 
fen- 7 fdH'nen. 8 sieben. 9 bieten. 10 a)Jat.ten. 11 i^- 
neu. 12 aili.ien. 13 SiiiM. U turii). I.') wceuirt). Ifi 
Eivucijen. 17 Hinjelnteu. 18 ((uffattijje. 19 itlumiljen. 20 
beliebt, gefallt. 21 bluten. 



JWutt^art von Jttin^rn. 



(\laubc. 

1. 2)3o bc SEuIf lie^t, bo tit ' I;c ni^. 

2. 3Bc ffif iräggt, öcriräggt fficn ©lütfc. 

1 idpt- 



3. SBcnn be ^irebbincr bcn Äinnc in ber Dovci cn 
unred)tcn iliamen giirt, tcuiVifviel Jricnc in 
Jlathariua öcnraubcicrt, ffo ii'erb bat ^inb 

ungcffunb. 

2 Saufe. 



^lunlinttcii in Jcc Ccflfii» uoii ^tiiiicn. 



«55 



4. Sfmitt l-e SDcumronu ^ jn bc ffiafgfnmcr, 
ifo ftcni't bf >&oii5fvini ta(b. 

ä. Silin * bc flcincn .Siimcr tofvil oivirrii im 
aiiimiic bf 5iil)iif, 5 i'fo mültct ffc frö(^ |lcr= 
ii'f.i, irifl bat iluilil ^^ tcii ^favf ffinb. 



3 aKauIimiif. 4 tcfomiiifn. :> jabuf. 6 9i.t.icl. 



©iitmött ' bif unncrnjcgS cu SrcVV Sfiritif, 
ffo ti|le feil cni'im[ft ®afi in'ii ^cufc, tro 
bf Ocu u-uft; 8 begegnet bif (SgeR» ffo 
bifif U'itlfiimfii. 

aSeerct'o be Sprüjjeu ^rcOeiert, ivevb Oatb 
Siifv leiert. 

l>cä«3"«t. 8 iviftll. 9 Si^afe. 10 iteibcii. 



^Hunbttvtcn in ^cr ©c^cnb u^n Jlltnb<^ii. 



Sintjyortcit cinc^ S8rtuctmäbd)cnö 

auf btc Sob^rcifuitf^cit bcö 

^tabtlcbcnd. 

3n bat (Frenjl, laiuc 50!anii, 

Ofer mic tau nnncn? 
Segi]' ^ri mc(, o fcgij', wo faim 

>Cifi iiiif »iMi i'oiiiitarrrii ? 

'IJä, if lo<y bell i'iiren mie, 

ilJid; Hc Stabifd'IariH'f"'. 
2}icü iHi glif mit -Jliuift im ü)hi(j 

elf fieii Ü?raub !;crfcl,\U'f"., 

Viin.ic ai-iele femit man iiid) 

i*if fen flict'ijrn i'urfn, 
ick', (ifi mott ftftö flitit nn friffl; 

(5i ber 5ifb nflurcn. 

a)ioriifny, iwnn bei ^of'nc frai(}b, 

Wlbit ii'ie uiM"ta(n-n, 
ISi-nn bei ttanfc Siinn' iivgai(;b, 

"iül tau Saile' galyn. 

Qi, UMt {öf;it2 Ijti H benn noei^, 

il(\\\\\ et nidj tcrftaljen, 
S'enn ticni i'iiren mot in't 3od; 

^>ar' un jiai(;c^ gnkn. 

2lrt'eib ip bcm 3?urcn lai? 

Un Iiei baitib ff geren, 
•§ei ifi auf fein ^agebaio 

'JU bc grauten >§efrfn. 

315, niien ^cer, ^-ei i§ nie^ tiauf, * 
Sraibfcg uä tau feteUcn; 

1 }U geltt. 'i. frfliraft. 3 iPfitbc uiib Jtu^t. 4 fluq. 



fatf l;fi fif bcdj mel auf 
Uff \fuft bertfllcn: 5 

Um u§ lachet bei 3uitur, 

2^ei jü 6 niöt enthU)ren, 
ÜBer fei fetjn iriU, mott tum Söur 

<Sif ^erunncc fe^ävcn. 

U\i bfn a?argen, np bfr ^Jlu 

!B(ai(;et ' sSfaumen (jellf, 
Un bc J&äöfu ** flor un fcinu 

Sari^t bei "JingcrqueUe. 

giUjIt U'3 auf bc grauten :^beeS 

Un i'cel ann'rc €affn, 
.$lönnt U'ic clnie 'ülffangtteeg 

Ihi bodj luftig mafen. 

j^rnn bet Sünnbagä n\! ber 5ir-ife^ 9 
2)anjt be aSureti fliiif un frifd;, 
J.*uj}ig, nuiniuT, 
ilBifd) ru^\ Slßifc^ runner, 
Zc 31ifgfl'« gai(;r, 
Uu et brai(;c 
SfJiinb im Jlriefc 
dM) ber ©iefc 
<Stf bei fcl)uaf'fd)f " i'urfiifinnj 
3n ben luft'gcn ^üppcDanj. 

£ei i'rummfcat; tnummt, 
£ei Öaigc fummt, 
2: ei ßlaitc guifet 
Un fd'reit un \<k\>ct, 
Un bei Suer banjet fort 
Up ben ut|laffeertfn Ort, 
S8et'2 bei 5lwnbirinb flreff'^ vül^ert.'^ 

5 erjä^len. 6 i^c. 7 tlu^tn. R $immtl. 9 iSiefe. 10 
9icintn, iüci^cn. 11 rcfficcliftr, njirifitc. l.i l'ii. 13 tau^. 
14 Hüft, TOttit. 



«56 



[lunlpflrttn in Set ©torntp oon |Vlin])cn. 



«Siebt iic\, •§Cfr, tat finb bc 5'riiirni, 
aßoran fit tc sBurcn iriiitfii. 



ITrtd S^eufclöbrtb bei Slctncnbrc-- 
tiien umucit iOlinbcn. 

9iu ktc t'd fiff cl)f ecttfltcn, >vat Her ti 
MV in oHcn :iicn''= Viiflfirct ii, 'n flau; pu^ißc 
®cf(^id)te. S^iir tabfii^ bi ufcn 3:;ön'e an'u 
Sdjarfi-ni'Cijc'' nntj Oliiitcln nclnfr Sii^s [^ 'n 
58erm,'' bcii ()fitc \vi 3?iircn nl!tpu()ocvc' tat 
I'üivflölMt, im icf ii'iU cjlif i^ortfUfii, ivoiiimmf. 
Uptluii»'^ ffflaf''' ^^'^^ ivfffc'o söiiKl;mc l'üc" 
Ht^ ber ®:att anncr-j biirtcu, »ucil i'ör'n cttc(= 
ff n 5al;rru 'ii ^ici-vc tii'ri Q3iinff i<a\\ ^4<\i\a,(n '- 
tiuti iiv|"cl;iuif:cn Icit, '3 u'or (ici tciiii toiiu'i» 
Im in'n Sommer mit fincö ©lifcu I)crfct'lö= 
xei(.^^ 9Bi 5Siircn Ubxtt üäf mi-cr an bat Dicic 
nivcrtjcp nid) uo^)l un tliii-ft jümmcr ti uffu 
ol;lon »Jlamcu. 

32u, bi tüffcu 3?örm I;(tt 't mal tiill l;crf= 
got)ii.*3 O £üf! feggc icf man, ivrcf 'n tcr» 
fcl;rbe SDcIs ira-3 tatl STar io i?cr tfiffi-n 'n 
i).!aavc"' iväfcn, bei Ijett niel) an 'n STüuhI 15= 
iven'^ iroUt im l?ett 't ben 'J?iivcn ti en ;licM= 
cvfet un ben Snngeno un ilfafene '^ up 'n 
STanc-triufe fijrrcfi>rft, '" bat 'r fcene ivorf. 
JTar lifitet 't djf: je gelc^nbev, je i'erfetrber. 
*2ln."er — bei ia eiö'" tour ^cünnung fomcn, 
bat I;fi er'^' fin Veive-^ anne badjt tett. '^ul be 
J^aare ftiuinen mi jümmer to 5?arge, \renn mine 
feige öictl)meume''^' ÜS J^iinieru beS 'Jhi'cnä 
art'tev'n''^ Jiaae-3 ban^n ln'^■ttl^^e. 

Suffe il^aapc li eiö tuten'-''' Xi.^ri'3 UMfen; 
ivcljenni'? £at U'eit icf fo jiifl afferat nid) mel'r; 
gcnaug, l;ei tiimmt taten \\\> 'n 33rinfe'^'^ ti 
tn $5rm l;er un ivcU U'cbr'''^ naf; Spwä. Un 
et ii an 'n l;ellen iDli^^^ge. Sil! bar fummt 
n mit etinen 2)ia(c fe'u u'unbeilif Jtetrel-^'' 
fnlgegengafin, ben Iiei i^örtcr gar ni^ fel^n tett. 
„^'ai ITüa'ell" — benft Iki, „n:'at ii bat vor 
'n J?e(;ver? — J&ett fo'n Üiig^ü niel< anne, äff 
an ti ü'Ü brägb, 31 — fiett bfiflertrnne ^narc 



UV 'n '-Salge, — fo 'n (auf S^nutentnire, wit 
'n 3eegentc[f, — grote rfifie^- *i.!oten un Xcfnf,33 
— fo gar 'n eterif; i^nn annevttalf "jüen lauf." 
Jtörri3i nn gaut, minen '^-'''aVH-n fallt tat J'">arte35 
in bei 3?Deffen;3i> (jfi fuippt ntt), ii'ft;r trügge, 37 
wo Ijei lierefcmen waS. 'ilirerfl, bat burebe 
nid) lange, fo ii 'n bei Süivel n\> 'n Raffen 
nn Ijett 'n n» 'n 3Bäl)r3'< ti'n Sd'lajiitteJ" 
„Öoben Sag, $!aapfl u-at maafft 2u ^ier?" 
feggt bei Süitel. ü){in ^'a.ipe I)ett nic^ bat 
^artc to antiveren. „®oren Sag, ^IJaavel fegge 
icf; ii'or tifl 2u teuneu'iifen^"'"' rövvt 'n bei 
Siiu'el nodi etnmal iii't Cln\ ,,3^1," benft te 
*4>artVf, „moft ii'oll fvrefen, tar l;ei Si tiveinial 
Sagestiet tütt^i nu fraget. *-8iil nu ct;nmal in 
'r ?5d)e'*'' un moft Ii l;elven, fo gaut, nffe lu 
fannft." -fiiei feggt alfo mit ten'enber -innge, 
u-eit fiiImft-'3 nidj u-at. „Sauf l;cttt! min 
Jpcerc.' icf l;fffe-'J bar enn'r jungen iSftifrc= 
luen''^ 5roji l;ennetro(!)t, bei in öftren Äcmer 
'.'crgalin ivclle." „Sei" feggt tei Süii'el, bat 
teft Su batu?" un ladnc barti graU in't (S)e= 
fid)t. „^ej^ Su tan 'n Süa-el ctt ae^r munb» 
fveutet, nff' Sine iJBiff iS? — -Ööre, tarmber= 
jiger iröfler! icf tin bei Sinrel fülmft; icf nill 
Si mit etnen Sllale tefclnen un teu (iilou'cn 
in te «Ciaur boun." Un barmete-'s fverere l,n'i 
finc Jllairfn^' uti; 'nanbrr, vnffebe minen !}.>aa= 
Ven in bei 3C>ulle un fegdB 'n uv bei lUaggen, 

I rat t;ri guacfere. ilUn %\c.vc nid) ful'I, fii(,n, 
nie et meuntJ'* ii, flfiri^'-' U'ctr up te i'eene 
un reffet ten Sinvel mit finen >£"iö!ifetetmen5" 
flauen bor 5' bei 3?itte, bat tei fod,'et. i)hi U'erb 

I be Sinsel buller -§aare nn bei iuiaye bi'tcfl)ür= 
ber — fii fallet ton tooye, aff'n p'i'ir i^oU 
Scn,ä'- flopvei un rottet fief arger, äff :Jaier= 
jiingenä53 — tot fei teebe to fuUern fccmt un 
ben i^rinf tenunner, vhnnvl in 'n SPörin pur= 
jelt. Sar iiert 'n annerä to ajfoue; '-i au'cr be 
Sinvel i'i ^^Siefier U'äfen uu tett ben >4.iaa).'eu 

' garftig tenaiet. ßlinf aüpvet t;ei tenitl; utt'n 
'i'orm, aff'n ^ittfen.sä fdjutbet ficf 'n iitelfc 
üJial irie 'u iUitelröte, ^* bar ii Ijei glit fo 
bröge,5' aff'n Woo^v^s ^fj ümifr'n SBater ii-ä« 
fen iä. Qla-er, ii'iefül;t5^ min arme ii.!aavc ut^! 



1 uns. 2 3tittn- 3 ba ct'on. 4 9anlflra6f, CS^auffc«. 5 
©«itt. C Sern. 7 alljufjiiimcn. 8 jt?t, jur StunK. 9 
faflcn. 10 ircltfcc, cini()C. 11 Stute. Ii Jiaftn, JG.n'cn. 13 
Uti. 14 ^iiifitjlcntcrte. l.'i fitv.icn''i'n"i' 16 i^füfft- 17 
flUubtn. IH'Diatd;«!. IStcr.icfrtiii'apt. 2ü(inmal. 21 tJ- 22 
Sel'tn. '23 (Siojinuttci- 24 ^inlct tcm. 2,-) XaU. 26 au< 
Set^ait. 27 JJUiitl, Süi^ö^e. '28 tvicHt. 2« .Rcil. 3Ü 3tu,i. 
31 traätn. 



32 rau^t. 33 3t(un. 34 luij. 35 Jj«;. 3« .^cft». 37 
reicccc juiü(f. 3S Sßtticr. 3'J beim 8l"i<tl, l'cim itraiicn. 
40 tin neii'Cftn. 41 ticict. 42 l'vu^c. 43 fcU'il. 44 l)iU. 
45 SJittii't. 46 tamit. 47 .(JUiucn. 4S itcnieint. 49 traget, 
filjarrct. bO tidtn Stcrf. 51 turt^. 52 Jtalcr. 53 iii[ttt- 
ncrfnal'tn. 54 511 ffliuitc 55 3irfltii> . Bnjltnlamau 56 
SJJutcl^une. 57 tcciftn. 58 0»anä. 59 i\t\jt. 



JDuniiacttn in itt (urgent eon /lltiiti(n. 



S59 



Sin (Screnncfi^^Olocf uii Jl-iViit^'' iu tiefe mit 
3)iocn'>' aa'cvta.icn/- ciffMi intufcfVft''^ -2l'3fcv= 
laafcn; ja, be c^nc Oiorffcljlavvc i^ ('fna(;e flf= 
ffrctcii.6* Sine SDilnüiffe^ä (^ctt ünncv iu 'n 
Statten '■'ß lägen nn iä tculaiov'e S'' fouret ajf'n 
l'annef Offen, un in 'v sPöcffcn''** Viitsfft bat 
{(avc Süater: fönt to tn-rtellen, tc iirine Siiinefe 
füfjt fi5 uf(), bat 't 'n Steen Kibbe biiren niötljt. 
Stf fleiet bei (jenili) ut(i ben Ü^ünin, ^nitiffiß'-' 
mit finen touSelvunnen '" !öufc'' in 'n natten 
l»(üiinen''' bem Sarge iip 'r D|1faiUe bentou, 
fvuffet i'ür (»ift un "ilr^jer aff'n "iüffate, bei ben 
'l.«ro;ep ser(a(;ven tett, aivet fegiit barOi ne()u'-* 
Jiirfu^ooit. Uar hn ben ftielen 3?ari5 nid) Ijenan 
ficien fann, un jümmer »vetir trüiiiie glitt, fü 
fvvingt bei üüivct Itentcu, fcl>niitt 'n ficf uv "n 
iiJaffen, aff'ii 3ube ben fetten J^iaainel, un bvägt 
'n taten an 'u ©arg in 'u I)ellen Sünnenfi1;ien. 
S^arnpve iiieltert'* Ijei ficf benn Ijenn' un t;er, 
tet tei in fiUfenjt'ä ii-ebr bvöje irerb. Set uv 
büffen rag teit bei gan^e Sarg i\p be ajiür» 
genfitte legen''' ben Sorm nol) ban^an bei '4^aa= 
Venbrinf. Un bei Xmvtl — ja, bei fitt ünner= 
beffen bor 'n in ber ^urte''' aff'n Suninef, 
iL'fun fei bat Üliouä iniöl'rt, fjoUt''' finen Suf 
in 'r .^anb un lad'et, äff a-enn ^ei fibbclt'** 
luöre, un ficfferet 'n noc^ bartou. 

Qln 'n 6nne >ueib 't bo^ meu^f,8o benft ct)t 
ii'oU: „mofi 'n armen Suffen nu nid) me()t 
röc 'n ©riefen tutten,'^' l;ett bod) finen Xaf 
Ven »i'eg — fdjoji 'n mal n'e(;r Jponnig iim 'n 
--Bart ftrifen." ^ei rbwn al\o: „*4-Hiav'e! funim 
^erba^Ü^'^ luiiuiUt**' iiäf^^ a'ebber tjfvbrägen." 
-^liuer min nattc aiJindte liggt bar taten in 'r 
a-arnien Sünne, ftreffet alle seerc ban fid, fiif= 
tctt-s teipe**** un fvreft: „3BelD, abbel iff tin 
bi meu^e!" — „'31^!" feggt bei Sün-cl, „bat 
ii 2;in (fernjl nid), bartou fenne icf bi täter, 
fumni man^'' bar, \m iriilt aeljr gcfie**** ^ar= 
nuten*''* a-ären."^" dlidä] bei il'aape röget'-'' 
feene JUaa-e. „©art", feggt bei Jüa'el in ficf, 
„irf fem? 'u JÜjrer, aorme^e^'- man 5i»fe imn 
£ineo ©lifen angelt," un barme(;c franiet t;ei 



1)0 Ilntcr(lti^, fiiie 'Jttt ,(J.imifi;(. fil SKuinji, Sftlamm. 
62 ulierjcqjn. BS cinflcftifte«. B4 abdctifl't". KS äurt)«» 
mute- 6fi im Siiijlen. 67 jufammtn. tS .Ciofen. (W real- 
fi^dt. 70 ftiielluiielcunben. 71 'j^auit. 7/ l'umrcn. 73 
ftin. 74 nalit. 75 nart) imft na*. 76 lU'!"!- '7 in n«" 
faucrttt 5tclliinii. 78 Ic^'I- <i* Rtfi$flt. bO mute- Hl 
äum a'eiKn taten. 82 tetunter. 83 »ic wollen, bl unj. 
83 feufjel. 86 tief. 87 nur. 88 rcietec flute. 8S Jtame- 
taten, m rccrccn. 91 tutri. Vi n>cniit. 



in 'r(Viffen'3 un tübt^i 'n groten Sütjl^s mit 
®o((e'"> t;eröijr. „Siil;ft Xu büffen'^" xöwn l)ti, 
„bei iä 5)ine, a-enn 5}n a-ctr anitt^' min iBeb» 
ber''^ aärcn." £ei ;Jnnner '■''■' fönt %id)X. Sei 
SJJnaVe >i'orb ganj frcgel,'«» fd)ü(tet*t" tan ber 
^rtla'e'O'^ nat) bem Siil,'!e un nergatt -jlrger 
un Sdjmarten. "'^ „Sii(;it 5}u riiffeu?" feggt 
bei STüael nod) e(;nma[ un flingsMt nort) bnl» 
1er; „^ei iö Sine, a'enn Xu iu ^ioufuiift tan 
mi annerä fvrfft^- Seftelle morgen annern Xag 
bei t'üe lumin Diöl;fern, un opfere 'n 3(f»)cn= 
tcd ginnen 'w in 'u 5'e()le'<'3 u\> 'u grcten 
(Jerbl)ove-"'6 a.H-rteU'tn benn aUeS ice^r, a-at 
Xu l)üte Ijört un felin iKJi; aa'er a'aote Boviner 
Xinen *2lntogg." Uu barme(,'e'0' leit'o* l)ei ben 
groten Sül)I mit 'n ©olle up bei Gere'"'-' fal^ 
len. älJin ''V'<^aY( raupet ficf flinf aff'n !Hcl;t6d= 
djen up fine vunbcn Seene, mafet ebnen .ftnicfiS» 
fen nal; ben aniiern, fprett imu nido äffe un= 
uerbeinebfr ©öbe"" un iinnerbanigem Xanfe, 
— äffe fid bei Xiiael, aie'n £)b"t"-''^''f/*" 
{iillfc^ioiegenö mit teeben *4.ioten in bei Sitijen 
grivvt, taei Söv'Vff""' >Ö'Tire bersör tübt, ^'^ 
a'onmn up 'r Stebe*'* tu'ei grote Siitfc*'^ 
a'affet. Xei fvereb' bfi trcft ut(; 'n anuer, flav= 
Vet briu affn iljejjbabne, •"> bei up 'i ^Jede^'^ 
flüggt, un bvufet uu aa'er'u'"' l'aaven a'eg, 
tegen ben Sarge babl, '*'' nab Siidetörg b"'' 
ünner. Xei l'aave |leit, äffe *~o a'enn 'n Sirföi'^' 
bat Srob u).'vcfvdteu babbe un röwet: ,,o fficu= 
bau! aSouban'." Säten ben gcble, aot nu 
Siidetörg fteit, fübt ^'ei 'n ncdj, aa-er nid; 
grötter''^'^ aff'n 6fcrfen-,i'^3 fcarup ii bei ganj 
aeg. 9iu grivv't l)ei mit ©ier nat; finen fdja-a» 
ren ©elbtiible uu ilet, bat b''i "«f) -^H'^ fünunt. 
.^■»ier fd'iibbet i)n 'u b''f'ig iimme un a-eU tel« 
len;'-^ aiuer ant iä 't nu? — Scl;eme4'ge Scdö= 
Villen!! — 

Xei Süe,i'5 ben bei fin Sdidfal uertellebe, 
nenneben San Stiiunc an ben Sörm: Xii = 
melötab, ben bogen Sarg: '4>n'»pf "frinf , 
un bat gei^lb ; l-'"' !l>aa venire v, un fo l;eit 't 
not; bctl'^7 up büffen Xag. 



93 Safitje. 94 jiett. 95 4>eutcl. 96 (Welt. 97 n>itfer 
ivillii. 98 aSctter, gveuut. 99 3unbcr. 100 lufiifi, mun- 
ter, »ernnuqt. lul fmielt, lauert, cn.il. lo «culk. Kriselte. 
103 i£*metjcn. 104 ocrt. 105 im jstlee. lOti tüttaufen. 
1U7 tamit. 108 liep. 109 orte. 110 6*ute. lllUn.ie" 
rritter. 112 S>uf*e(. 113 jictt- 114 Stelle. llöRitliite. 
glUiieL llfi ÜJliMtatn. 117 ,-iaunttuie. 118 über tcn. 119 
tinot. 120 wie, al«. 121 «rU<l!"i>»- '■^'^ nvi'licr. 123 
(Äi*torn(^cn. 124 jatlen. 125 Vcuie. 12ii öelc. 127 
nctlj tiä. 



äiimtnii^, (^eimanieni '-Solferfiimmeii 



9SS 



^uniutttn in 6fc C?(flcnl> von /Minitn. 



93rtcf einer 95rtumnn an ilyve 
'kodttev in bot <^tabt 

ITiriifii a?rff IifbOf icf ridjbig ficgcn ^ un nü 
ff()r tavnb(-rr friert, '^ bat et Ti faii ivnit' flt'^?^; 
tat 2u nircr fau gcf)rn in te €tari ficii mnrtjfl, 
irclt mt aii'trft iiic^ fau rcc^t anfta(;n, bonn in 
bfii Stiifii bofit 3 ot jf(jim iiicti »lecl. 3^o fin 
fau uccic junge 2?oifcljen un CuiuijenS, bei (nn- 
ner ben äliäffiiä ■* (lerloyct, cl;ucn glatte S5.'iMe 
L'cvtö()vet 5 un fe to iicvfil;ven feufet, ^ to nio» 
tft je tenn \\\> erer >§ut fin. ZU, hbe ZcAi- 
ter, niafetnü eft trurig,fau tat toivielenief grienen 
miigete, U'enn icf taran teufe, tntXi et nit ('fffer 
gafcn fünnc,ta()er Htte unernia(ineie£Xi el'rnft» 
lief, Ti jo in *^'lcl)t to nehmen, bat£u gaut tlieu'efl 
un ninn £i nein ^ (sci)locl)teä nafäen ^ fünne, 
tenn I'u U'e^t jau fülcen, '■> tat filleru-ärt? teufe 
ÜJiinöfen'*' fetf f innen, i'ejj flietig in üiener 
a3iei;el un täe'* öfters to ®ot, tat !jei Ti h}= 
flaljt un tenfc tmvielen nn Tiene 2)iutter, tei 
flietig tör 3^i l'äet, nimm Ti tefcnnerä in "Jldit 
ter te licl)tfertigen oungen?, tei ten ÜJuifenS 
notovet, ''^ feg 'ne's lünnt:''' Kit nii tcfreten, 
icf lind niet iu*5 nicfä to tcl.nt IteH'cn. 

l'ni'.ie 3)pcl;ter, fl) immer flietig un taule''' 
Ti gaut un fclirien bclc •' iretter an Tiene 
Ti (niii liebtente iliutter. 

Tlen a?a'er, Tiene Miller"* un Tien 3?ro'cr 
la'et £i grieten. '9 

Sintwovt bcv iveii\)t)äliid>cn Um 

tertbrtnen rtn ^rici»rid> ä*^iHjcIm 

Ili., jiöntft öon S^rcufscn, 

nactjbem er fic nacl; 'Jlt'fd;lu§ teS Jilfiter 8Tie= 

tcnä in finem 'iltfdnetefel'reiten tom 24. 3uli 

1807 ibrer Untcrt(;anenvflid)t entOuntcn Ijatie. 

5(n ten c^^önig ?(retrid) 5Pi(teIm ten Octcn. 

Tat j;->art ' U'oll '^ mi Orefen, nä iri Tinen 
^l'-'fgeet imn unS lefen, un U'i Umen unS nog 
(lüto nig öoerreten, tat ivi uvt;ören fgölt, 3 
Tino troiren "i llnnertanen to fin, lui, 5 te Ti 
jütnnic '• fo leeo ^ (jaaten. 

1 I'cfcmmcn. 7 flcfrtiict. 3 tniKjt. 4 SDi>iMtcn. 5 tor» 
frtjunir.tn, li fut^cii. 7 lein. H iiart'Miiei- S j.i ffll'ft. 10 
l'oft aJicnfd'tn. 11 tele. Vi iia(t;laiifcii. 13 i^iicii. 14 
niiv. 15 cuit. l(i IjaUt. 17 l'iilt. 1h irtjwcftcr. l'.i fltuiitn. 

1 Jjeij. 2 wollte. 3 füllen. 4 treuen. 5 n.'ir. 6 iininef. 
7 lief. 



<£o ivafir »vi Ictit, » 'ti5 9 nig Tine Sdmtt, 
bat te ©eneralf un aJJinifterö ita lo tem (Frlag " 
ti 3ena to tetonnert ''^ un to tcrbifjtcrt'^ irc» 
reu, um te sjerflrüa-teni* <£garen to unö t)cr= 
ti.'ftüren,'5 un fe, met unfen ilantfuegten ber= 
cnet, to'ni nejen i" Jlam).i cvtorovfn. i'ie!.' un 
Veiten hatten ivi taran iragt. Tenn Tu muft 
nig tii'ifeln, tat in unfen "iltern bat SJIoot ter 
olen'^ ClKruäfer ncg fürig flüt,'^ un \vi ncg 
jlolt taruv fünt, .^ermann un aBiltefinb unfc 
i'anbelüte to nennen. Op unfem Öruntc ligt 
bat iL'infelt,!'* iror unfc l^öifaren tc gienbe, 
te bat tütiöge'^" .§ir-'i renvüiilen tnillcn, fo 
flogen, tat fe tat llvflaan''^^ trrgaten. 

äl'i Iiiitten fefer'''^ tat iniberlant rettet; tenn 
unfe Vanttnegte I;ein'-'-' Wlaxt in ten Änefen, 
un erc Seelen fiint nog nig anfreten. Unfc 
äBieüc'^ä fögt^ti fübjl erc feören,'^' unfe Tög= 
ter fünb fene 3)icbea).'en , un tc :5ictgeefl ^at 
ö:.'er uii'^ fine *4.H'ftIugt nog nig utgoten.''** 3ii= 
tüäfen'^i* fön iin ter Sulrivolb^o tcg i)loot= 
lote 3' nig cntgaan. Og! 

üeoc U'ol, de gote Jtönig! (Sob flcsjf, bat be 
Öfcrrefl Tine-J ^'anteö Ti trouii'crc ©eneratc 
un tlöfcvc iliiiüftcrä finten late, aI8 te ireren, 
te Ti Oetröften. (5ren OJat mcfebefi Tu toiri» 
len »i'ot fiMgen; tenn Tu tift nig aUiretcnt, 
aä tc grctc ©eeft ter Sßeltcn. 

Mm U'i uvftaan tegen^' ten ifernen 5lrni teö 
»liüotlotS? 31U mot^;* albüö34 met niannlifem 
3i)(Oot tclatcn, ii-at nig in unfem aJcrmögen iä 
to äntern. ©ot fial; unS ti! 

Uli l)cvfn,''5 tat unfe neje -öcer irarb^« ef 
unfe VantcC'i'ater fin, un unfe Strafe, unfc 
Scben,-'' unfen O^loiun un unfen i'örgerftanb 
ei-en fo ert;oUen 3» un agten, ai Tu, gobc Iccce 
.«ijiiig, et alltieb taan^'J Inift. ©ob geoe Ti 
Sreten, eunbl)eft un Bröbc! 

il'cfen fün an neet te Tinen. ■'<' 



K lel-en. 9 c« ifl. 10 naif). 11 SJiebertcint. 12 tctäiibt, 
ttie Dom !Donner nevu^rt. 13 tecn'irrt. 14 verftreuten. 15 
6er Jii knien. Ir. neuen. 17 ölten. IH Rie^t. 19 Sieje«. 
feit. 20 tentfitc. 21 OteHet. 22 üluffle^en. 23 fiiljer. 24 
Ijiil'cn. 25 SDeil-er. 2(j fi>unen. 27 .Jlinber. 2« (lUiiiieii-'ff'n- 
29 injivlflien. 30 Siflenfinn. 31 £(i;!(f faI8 ; boll. noodloe, 
ivortl. !)lotl)Ico«. 32 neiien. 33 muffen. 34 alfo. 35 l)of- 
fen. 36 wirb. 37 Sitten. 3s erhalten. 39 aet^an. 40 ge- 
»efen fint wir nie^t fit Seinen , t. <j. itir fint unb bleiben 
tit ©einen fut immer. 



/{luntiact im j&d)aumburf|ifd)(n. 



S3» 



^llun^avt im 3"djnumbuv|5i|'djcn. 



©rt^ ^cufelöbrtb auf bcm ^^rtpciu 
bvintc ' bei ^tcinenbvitmciu 

9^11 latc l^ci fif Dl;f t>f itc Ihn , ival Ine In uS 
in ebUn 3icn V'ilTi'ct i'*, fic iianjc ).ni(}iiic ®c= 
f(^id)tf. Ta 1'üLh-ii bi ufcii Jörvc am Sdjav» 
ffcii'Cije nal) aHiiitdu vcdjtor ^Bift i'J cn -i^crn, 
teil tfite U'i si'iirfn nUtcl'cvc tat TüircljOat». 
Uli cf ii'iU Qlicf »citoUfii, U'üiümmo. HvitunC 
fci5gct Ivel ii-ctff tcvnöl'iiie l'üf iii() bei Statt 
annni fariau, U'cil L'ci'u etlifcn 3a()icn m 
^crr tu'ci a3anfe L'on *4?la>3gcu bati in.M'd)mitfn 
Uit, iL-cr (;ct beim tcaikn iiimn Sumiiifv mit 
ficncä ©liifeii ^'crfdjlöibo. *13i i'iinii n;n'ri"t 
ffbrt uS an bat nid) L-f('[, im Kiivct iiimmor 
l'i iiffu etilen Siam'u. Sin, bi büffen U3oin Ijatt 
et mal buH tjcväa^u. O l'üel Üüe' fegflc d ju 
man, irrffe uerfctiibe *li'flD umü bati Ja ia 
i'ör büffcn en *4-Hipe itiifen, bei Ijätt nid) niincn 
X'üii-d glöa'fu iroUt un l)ätt c()f ben ^Hingen» 
uu Ü)iatenä upp'ii Janöbiiiife cerrefürct, bat 'r 
feener U'cie. £ar I)eit't et o^f: je gelebibcv je 
tfrfel)tbev! -3lirer - bei io eiä tor '■i.M-fiiuuniv) 
feinen, bat ()ei et fien Veive anne bartit l;att. 
^u! be ^nare ftünnen mi jümmev to 'i^orge, 
luenn iiiieiic feerge ©retbineiime ui Äinnein bet 
-2[ben'3 ad;lei'ii Dia'e bapLuMi yerteUe. üiiffe >4.!ave 
iä (ii but'n'n 2i.nve anifcn, U'el)eit!ie^ bat iveit 
et fe jiift afferat nid' i;ial;v; g'naiiij, l)ci tiunnit 
beten nyv'» 33rinf bien Q3oin ()ec un iiitl \vttj\: 
nat) ^■>uo. aSeil fcei Jjeiin I)ätl, fau fung l;ii 
juftement fien Vicb : 

>§erinen, ~ 
Sta Spermen! 
(£[a $ipen, fla Srummen! 
2^el .Üaifer aiU funimen 
5D(it >§amei' un :5aiuTcn, 
SBiU J^crnien inifangen. 
Gt li'aä ann'n l)eUen Üiibbacje. Siil)! bar fümmt 
ön 3 mitn iDcale fen aumnerlifen Äe()rel entge» 
genga^n, ben f)ei bövl)er gar nid) feigen * ^ätt. 
SBat SiiiveC bentt ^ei, irat iO bat Lör'n u1e^= 



1 ipfafftn^üiiet. 2 ^ermann ; licffl SColtflitb auf .^er. 
mann, ccn ä'fficqtr btt 3(omer im 5cutol>urqtt SBalec, ifi 
in aBcflf^.iltn fetit «tittciiet. 3 i^m. 4 gcfc^cn. 



rcl? 'Oätt fau'n 3üg nidj anne, aä ivi bi iiä 
bräget, ()ätt büjtfvbrune •öaare uyp'n i^atge — 
fau'n lanE Sd)nutfntaiL'e irie'n 3ffgc"bcct, grete 
riibe *l.!et(n un ^e(;en, fau gai'n €tert() luni 
annert()alf (.f[)!eii lauf, ben ()ci lijfs in ^e >£-)öd;tc 
I;&[t, aä en ITragmiervortl); fort un gaiit, 
micn'n ipoV"' f'iHt ta' >öavtc in bc Unnerbi3t= 
fen, l)ei fnivvt ut^, irifjr terügge, iro bei l)er= 
füMieu U'aä. *Jlaerfl, bat bnte nid) lange, fau 
i-3'u bei £iia'el upp'n <Oaffin, un ()ait'n ivcl'r 
bicn €d)(afittfe. ®aiiben Tag, inive! *lBat nia> 
fe|1 bu Ijier? feggt bei STiiii'iL iSiien Si-uive I)att 
r.id) bat J&arte to anta'oren. (yanben iTag, 
*ini)?e! fcgge ef; lue bifi bn tennwuiifen? löpv''" 
bei Xiiiuel ncd) e()nmal in't Obr. d]u, benft 
be ^X^avt, ii et Siet, meft aet fvnifen, bar t)ei 
bi tireinuil Jage^tiet biitt un fraget, i^ifl im 
fbnmal inner JKcmme, un moji bi l)eUien, fau 
gaut, aö bu faimft. •i^ti fcggt alfe mit btiuen» 
ber :5unge, irrit fiilnifi nid) irat. S^nv 3^anf! 
niien JCiilre! ef l)ebbe bar euer jungen 3Bittfro« 
aen 5rejl l;enuebroc^t, bei in oOrem Jlunimer 
i.'frga[)en aetle. eo! feggt be Jüirel, bat bä|l 
bu ba()n? un ladn'cni babi graU in't ÖHfidne. 
>£iaft bu yen'n Juivcl el;E ive()r nuinbfpeufet, 
Qä bieuc äBiefc iö? ■^ou, SJjaVe, bn bavmbcri^i« 
ger 3r5|"ter! ef bin be STütrel füinift; ef inll 
bi mit ebnem ilialc befa()icn un ben ®Ieaen 
in be J^ianb baiienl Un bavnat;c fpare bei fieue 
Alanen utb, V'i'f'' nücnen l>aven in be *iL>ullc 
un fegele UVV'» t«"/ ''"' '"''" *-)-''U'« guiiftf- 
Xüffe aaerfi nid) ful)I, fiit)t, ii'ie et mdnt i-J, 
tliiet a-cbf >iP te sBecne, un reffet ben Süiih-I 
mit fienen JjieltftbDiimenftücfe,'' baft'e nidi feilten, 
ffinen ber be JKibben, bat et tvad)t. illu acib be 
Xüii'el buUer >8aare, un be ^!ave noel) frufeiuie= 
rjgfv ' — fei fallet te t)eve, aS'n Vanr i'el^en, •* 
flovvet un rcw«' ff ärger ad Saterjungenö '■* 
— bet fe beebe to trüUcrn '" femt, nn ben 
a3rinf Ijerünncr, \;h\n\v'. inn'u i'eni vi^iäf"- 



a (iftabc, aiificrtjt. 6 birfcn Stcd vm tlnim »i'ilbcn 
^lUfcIlMurae. ( Ititt'cliiicr, (ictcijicv; Ijot^uuif* : mitr, 
'^Imcife, vcr,ilti''tc t.iö (Mticttif.ljc /xtf uv)i'.i6'v. eint 
(iuu'fiiitun'l Oal'cn alö tb '.Uincilciuint oinciri Ijtrumlro.l'cii, 
ncuyiv /xu^jU-,jyv.i'^6(, e5 fcicbclt rvie '.Umeifcii, l.n. fonni- 

c«re, ital. inforniicolar*, fprtn. horniiguear, fiail;- ruiirniillf r. 

8 Jtatec. 9 3i,icunctfnal'Cui „Utcv" ijclbbtaun vcn *c|"i(^ie. 
fattt. lu f»lU'cn, teilen- 



9«0 



/{luntiatt Im JS^aumburuifdjcn. 



2(iv liHib 'u ntiiuva to5}iouc-, " ali'fr itXii^ 
n-el is SDicflcr wäffu im Ijätt tcu 5poVfn fliiPig 
l'fiKift. gliiif iin'ivVft t;ti tcriitl? iitl^'n i'crn 
cß'ii Jjittfcii , <■' fdnirtct fif'ii ftlifc l'inl niJ'n 
5>iirfliö(!f ; t>dr iä l;ci gliff fait bröijc a§'n 
Öco^', bei üiincr'n SSatfr »räfcn iö. 'Jlircr, iro 
fiit)t niicii arme l'apc iitl)! Sien (Jfvcnflcf'=!Rocf 
un ,Rin'"v5f ''^ ^'rff ""' a}ciibt'e'* iiurcrtogcn, 
nC''n iuncfffVft 'H^tfvdifcii, ja, be enc J)}orffcl]lnv> 
pn\ ii tcnal'c afrctcii. <Biem ^e^mü\\tn ijdtt 
üuiifr iiiiicii iiuittoii lägen, im i?- teijopffoufft 
flS'n *4.>iinnff>iiiffn, un inn'r 5I-&ffon'J viili^fft 
bat flaro *lBaicr;, tcrt to i'crtfllcn, bc itrmc 
S)iinofc |u(;t fnu ut(\ biU't Stfcne l}abbe buvcn 
niöclit. <£nu fffift I;n f;crut^ ut^ ben ffloru, 
>.nittfft'3 mit ficncn Hatten lUimncn '6 bcu -^arg 
^enn.'V'r imv Oftfantc l;entau, l>iiftet iiör ©ift 
«n '■2lrger, no'n -Jd-fate, bei ben '^-'f^ioff i.'evla()= 
reu t)ätt, nirev feggt bnrOi nein Jücfii'opit. 
5)ar Ijei ben ftielen --Barg nid) (;enan(Ieien fnnn, 
un jiiminev n-oljr terügge glitt, fau fvniuft be 
ITüu'el (,'entaii, fd;initt'u fit nvv'n lUatfcn, nö'n 
3ube ben fetten •önmel, un brägt'n beten anu'n 
a.-arg inn'n l}eUen Sünneiifdiitu. Tarnte a'ä[= 
tevt I,H-i fit benn ()eun un tiev, as'n juuf %bl= 
Un, l'et Ijei in füffenjl'' ueljc biöje*'^ irerb. 
— 33et UV biiffen Xag l'eitet bei ganje sßarg 
u)p ber i'iL>vgenfiete tegen ben 3?orn not} bawon 
bei S}!avenbrinf. Un bei 2^ütrel — ja, bei fitt 
ünnerbfffen i'ör'n in bcr >§orfei3 nö'n S8uer= 
ti'ief, U'enn fei bat WhicS inreuert,2o (^[,(t fionen 
5Put'^' iun'r >gianb un ladiet, a§ ivenn (lei fib= 
bett uöie, un ficffert'n ncdj bartau.'-^— Qliuerjl 
nu benft Ijei ol^t: mcft'u nvmeu SSovfdjen nu 
iiii^ mätjr i'oi'n ©riefen [lebbeu, ^nitt boc^ fic= 
nen Sclflav^ou U'eg — fdinft'u mal vgionnig i'm= 
ucr'n ä?art flricfen. Jjiei röp^t iilfi>: *4-'ave, niien 
5ßave, mien nllerteu'flc 3unge, fumm l)erbatil, 
»vi ii'üKt \\i weijt L'erbrägen! -iliuer mien natte 
SDJinöte liggt bar toten ii\n'r luarmen Simiie, 
ftreffet alte feere i'oii fif, ftc(;nt bati un fvveft: 
'^Ibe, »-ll'elp! ef bin bi meuliel-^ — Qld)! feggt 
bc £iiiirel, bat iö bien »ilrnfl nid), bartau fenne 
ff bi tätcr; fiimiu man I;er, wi ivüUt »rel^r 



H jti ajfut^t. 12 3i(flciii, 3ic3cnlamm. IJ ©(^larniii, 
3)lcriifl. 14 -öofcii. 15 ivatfi^clt. 16 Siiiimciu 17 ti(i* 
unb nait). IH trcrfen. 19 in flcfaucvlcc Sttlluna. 20 «in- 
riijtt- 21 Sinu(^. 22 Kiju, 23 mutt. 



gauf Jtarnuten tvärcn. SJirfsl bei l'nVf röget 
feeue ^^laue. 5ci.\24 foggt bc Xiiirel in fif, cf 
fenne jlcter, lvcrnal)c man Si^fc i'cn bicncä 
©liefen aiigctt, un bavnate framet l'ei inn'r 
giffcn un tüf)t'n grcten a?ütl mit ©cUe'^^ä ^er= 
l'cr. Siil)|i bu büffen? ri.'VVet l)ci, bei iS bienc, 
ivcnu bu ivetjr iviitt-'' mieu iVbber irärcn. 3)ei 
Sunuer föiif 5üer. JTei *i'ai'e irorb U'etr gans 
fregel/'^' frtiiilfet-^ i'on ber J^ahrc nnl) bem 
*-?üli(c un i'crgatt ^hgrr un i2d)niarten. ©ülijl 
bu biiffen? feggt bei Tiiirel ned) eljnmal, un 
flingelt ned) buUer; I;fi ii biene, a'enn bu in 
IJaufu;ift i'Cii Uli, ben S^iiiuel, annerö fvreffl. 
i'eftfllf morgen annern Xag be l'üe taim !)i5f)= 
fern, un o^.ipere 'n Bffgfnfcod ginäfn'^^ jnu'n 
5eil)Ie30 „^,p'|, i^rcten "ilrbOovcn. iVrtell'en benn 
alle» U'ebr, UMt bu (nite f,'i.n'et un feilten ^läfi;, 
au'cr ivac'fe i-orfier bleuen '^Intcg. lln barnatc 
leit tei ben groten ©elptütl up bc6ere fallen. 
a)iicn *4.'*HH' raöpet fif fünf ae'n ÜfJciljbecf u^ 
fiene runnen i'eene, niafct ((jnrn J{nit>>fen nal) 
ben annern, f^n'etfet luMi nicto, ai von unncrbä« 
nigen STanfe — a^ fif bei Xna-el, une'n Oljne» 
U'äljr, fiillfd)n.'iegenä mit teebcn »J-'oten in bei 
Siften grip^ct, tirei Sijpvffu ^aare t^cniörlü^t, 
tvon-tni iH'V'r Stete tivei grotc gittfe iraffct. 
Xei fparet tjei breet iitt'n anner, flavv' brin 
ae'n 9.'ief)tal)nc, bei uvv'n ^uune fliiggt, un 
brufet nu i>tcr'n ijiavfn »reg tien iBoxn J)cn= 
ba()l naO'r a?ürfctcrg Ijcninner. Xei !i>''Vf flfi^t 
offe ivenn be B'ifö bat ilH-cb nvVffräten Ijäbbc 
un rövvet: „Ü^euban! lyoubanl" 53etfn ben 
Seil)lf, »vorinne bei söürfetcrg fleitt, füljt fiel 
cn nau, (;ei ivaS nid) gvötter ao'n (?ferfen;3i 
baruv iö l;ei ganS ii-ege. ilJu airerfl grivvt I?fi 
nal) fienen fdnt'aren Oielbtiitt im il't, '- bat \}d 
luil) >Oue fiimnit. J^Mcr fdnibbet (jei en taftig 
imune un iiillt teilen ,33 — aaerfl irat iö et 
nu? — S4'emelige iöoif^V'lff" ! • — 

2"ci Hie, bcn'u Iici fien Sd^irffaljl fertellebe, 
nennrn benn !?cn Stuime an ben i'ern bat 2)ü = 
a-el'jtab im ben ^?arg liaventrinf im bat 
5ei(?lb *4>aVfiiljoV/ "" fü" I>''t ft nau^-» 
bft n\) biiffen STag. 



24 Kaxtt. 25 ®e(b. 26 luicbcr ltiU|1. 27 (.'tramiflt. 28 
laiur^ fiticlt. 2a bcrt. 30 im gelte. 31 (Sii^Jcmi^en. 
32 eilt. 33 jd^len. 34 iic*- 



1 


/nuntart in kcc ^tgtni von Uintcln. 


961 


JHimtJart in t^ev (Bc^entt von titntcln. 




S>c Sebrutt). 


®i nullt '^ bi iiic^ ii'f(;rni, 
5^ci dlij-nci- to fd'ffrni. 




„O ■6't'rmaiin, fdila ' I^fvm nn ! 


."io iraäfcii, to flric.jfln, 




,Xa"- üU' älJann' riff ■* ii)'jirt(nil 


%i n'ärcn't man 5>3fln. 




„O.i' vifVf", ^ la' trummcn. 


S^ci tivict iimI lUft iinnijfn-, 




„®f ^nifcr U'ill fummcn 


25i fiiitä ni(^ öerlnngen. 




„3JJct ^Ciiimcr uit Siangcn, 






„53iU >';"»crmann iipt>ini]cii." 


5i>i fint all' ©ornianrii, 
lln fctjt iifi-n 'Jltncn. 




Uli .§cnnaim fc^Iaug Ürrm nn. 


>Ü.H ftalji'i aiTfiä gtff,,; 




Seit 5 all' ÜRamt' riff uvfla&n. 


5^u 3i!&;nfr moft ireifcn. 




Seit ^.ncvni, Icit triimmfii. 


yiü lop man un renne ! 




T(i gürflcit fiiib fiimmni 


2}ift ri ßfit't to (inne. 




3J?ft all' cljrcn iWimirii, 






Jpctb't s l'iuiiä upKiiiijfn. 


Tu mafji nä nic^ tange, 
STu grimniiije ©d^Iange! 




!?at nurf ti, grnut >§ärf ! ' 


iTat tu uiS initt freien, 




£iU nimm ti tor l'rlire! 


IIa all' untiertreten. 




*-lI>i IiU U-! nid) fopV'fn, 


ar-i fomet'6 met >§acfen. 




®i ^fbfrct no -5ro).'pcn, 


llu fdjiat ti in üiacfen. 




2"at fint iradrc Ü)iannfn, 






SBJiift 0lüiner to ©djannrn. 


ia' tu nun tat $ofenl 
ar-i liettet no Änofcii, 




©at fdmll 8 bat ©ffdjiräge 


I'ei [d,Mllt bi loal leljrcn. 




3?an röm'fdJcm ©rfigc 1 


2^at tu mo|1 umfefiren. 




*Ä.'i finti minf 9 Alncdjtf, 


aSi tliiut ti ten JHürfen, 




®i fi'nnt ufe dlc^k. 


Un fd)lat ti in Stürfen. 




STriim ta' ti man '» rat(;cn. 






Sn'SHu^ IIa to Uttnl 


iDrüm la' i\§ in grieten! 
i^öx UV to geOieten, 




W all- tat ©fbiftfn! 


5üff'' fümniet be •§erinann, 




ar-i fttnit ft nid> Ii*fn. 


Un fdjlfit'^ iretter l'erm an. 




3i>i l^ctOct [djou -^ärcn, 


aiimmft tu tann iiidj Oiietut^!'^ 




£fi möljt'i m timtircn. 


•Oei ipclt bi bcn Äe^irutl;. 




9i>i fohlt nid} !:frträgcn, 
£'at tu iiä ivutt'" ffjcn. 




17fonfl. 




13 luit itocttcn. 14 fielen. 15 ipie. 16 fcmnicn 


1 fi^Ufit. 2(aS. 3 ((träte, aufreiht; tafi^- 4 (rfeifcn. 5 licj. 


Saaten. 7-6etv. 8 füll. 9 feint. 10 nur. 11 muffen. f^>uitl|1. 


18 fi^I.'ist. 19 SReijauä. 















«69 



/lluiiiiacl im ^ippifd)cn. 



^llun^art im f\p\iifd)t\u 



hiebet uttb 3prüdbc (tuö bcm iSKunbc bcö 9>olfcö. 

C,ui" uiib „in" gctfii, irciui fif fcllfiäiibiß iinb geljörij t'crfdjlifffii, Hwci fo, wie ci bic 3tn» 
liciicr tfi itrcn !rcvvcl'-''''''il'"ii tljiiii, iiuäiiffvrort'fii U'crtcii, genau trii cntfvvtcl'cnbcii Viiiit. 
5)a5 3JiimlicI;c ift Od „dcu" bor 5iill. 2)cr logtac S!aut l&miic aucl;, in bei' 'i-crinieffBiii'O 
foll|tiiiibigfr -Hii^-i'vr'irt.'f / „ti"" gffdjrifOcii ii'crbcii. S^onn iinivbc atcr eine sBfru'cdifcluiuj 
mit ^cm tcdjbfutfcljcn „äu", \i'cld)cv wie „tu", unb gtfidj bicfcm iitivcicljciib von bcm 
tcUftiiiibigcn üaulc bcc tcibcn scrtunbcnru 33pciife nu-igffvvedxu luirb, unb ivftd;cä fo ciiid) 
tcini Sd'icitiMi bfr livpiicl'ni i'iunriirt iiid)t tnttctict ivcrtcn fiinn, niöjlid) KciUn. 3"r H"' 
icrfd^ciriing tiU'on fdjicii cö nottiircnbig, jenen l'aut mit brci 33ccalcn, ,,iuui", ju i'djrfibfn, 
ii"c[d;o, fdjncU l;iulcr cinnnber gcfvrcd'cn, bcn nämlidjcu i'flut gctcn, uii; bie tcircn UJeciilc 
„all", U'cnn biffc nidjt ivic im ^odjbcntfdjcn, fcnbfrn nacfe iBrifc bor Stalicncr tctlftänbig 
oiitf;icfprod,'cn ivcrbcn. Cinc bffcnborf (£d)a'icrigfcit nuutt ncd) biiä „iu" iim 'Jlnfiingc cinrß 
S,il5i3 ctcr fincä J^aiivtirortc-^, a-o bcr cvftc y3nd'ftiibc narfi btr I'cnfd'cnbrn i)!idu|M,n-ntung 
gri^ff gfrt'i'if!-'''" ivcvbcn miiBtf. Öcfd'atc iitcr biofcs, fo irürtc bcr Vcfcr „ju" ftatt „iu" 
fprcd'cn, j. äö. „be 3uk" fiait „bc iulc" (bie 6ulf), unb „3iiflcn" flait „iuficn" (bif ®Mbt 
U(lcn). Um bii'fc 4>fra'cd)ft"lung ju iicnucibcn, fdiicu tci söccKidUung bcr Ijcrn'dtonbcn SHcdjt» 
fdircitning nid't6 iiOrig ,^u Hcitm, iilä bcibc l'tc.ilf gvcjj ju fdjvcitcn, nifo 5. i'. SlHo, SUflcn.) 



Srtö mcb öom J5nlf cnftctti. *) 

3m Jalnc 1403 fd)Icfffn Simon iil., (5Mcr 
>C"'fir jiir l'ivvc, unb fein Sotin i^crn(M^r^ VI., 
mit bcm Öriifcu J^crmann eon Gtcrftcin 
eine ßrlL'fvtrüberung, burd) ircldje fie fid; »rcf^^ 
feifcitig bie Suidifolge in il)re l'änbcr unb ®ü= 
ter jufidierten. Öraf Jp ermann a'iir ol;ne 
niännlidje 'iJadifomnien, bcr le^le feine» Stam= 
mrä. Seine i'rfil^umgcn nmfaf;ten DaS VnnP 
ja'ifdjen Jjcljminben unb •§ame'ti an bciren 
Seiten bcr i'Jeffr, unter anrern t>ie jeöijen tl'eili 
*-öraunfd)a'eigifd!cn, tlieilij J'inniiö.'erifdien '^duter 
unb Orte: 5<-H-ft, rtiirilcntcrg, Ottenflein, »inHle, 
^cbenii'crfer, ®rcl}nbe, Cl'fen uni' Ürjen. Xen 
Gflen Jpcrren jur l'iwf eiöffnete bie gefdilcffeiie 
Grti'crbrübcrung bie nal;e 'Jlnefid;! ^iir ))lcid)= 
folge in biefe 3?efiljungeM. Tiejj erregte bie (Si» 
ferfudit bcr tenad^Oarten Jürflen, tor allen beä 
^erjogä J^tiuridJ 511 93raunfd)ireig unb 
beffen 3?ruber9, bcö 'öersogä 2?eru^mrb jn 
Sünctnrg, ivcld;c ctcnfaUä iljr Qhigcnmerf 
anf bie [i'.'ov|le{;eube (5ilebigung bcr 6['er|lcin'= 
fc^eu Sanbe gerid;tet hielten, unb i(;re -Ocffnung 
nuf bcn fünftigen i^efitj bev Örnffdjaft nun i.'er= 
citelt fallen. 

^erjog J& einrieb ju aSraiinf^a-eig tegann 



•) ®. SiCTifte« SBIagasin, 1S4I, Six. 30. 



bcC'l'alfc int '.Hnfange bfä SiiOreä 140i fcinbfdige 
!}?iiftiingfn gegen Vivve iinb Cvterflein. Ten a>or-« 
a\int baju gabilMii ter Umftanb, bajj Simon 
(5b(er ^err jnr Vippe im 3.ü}rc 1403 ben i^rii= 
bevn >§fnntng, Gvnil, Sietrid;, Otto 
unb Sriebrid) ron Dieben, tic mit bem «&fr» 
joge in Seinbfdi.ift lihcn unb aniS bem i'raiin= 
frt,'a'cigifd)en i'anrc i'crtrictcu a-orrea a'aren, in 
feinem Sd;lo|fe inircnl^olj 'Jlufnahne uno Sdju^ 
gcaal'rt Kitte. 

>C''irrburd) (nt|1anb bie f g. (itcrilcin'ft^c 
Sehrc, a'cldu' funf oalne lang (inen gvoficn 
.3 heil i'cn 'iL"iftvt>ileii nn't '.'Üererfarijfeu in beu 
äi-affen l;irlt. 

3ü 'Jlnfange u-ar ba» Äriegöglücf ut t.'i).'V'i= 
fd)cn unbübciftcin'fdH-n 'i'artii gimflig. iPern» 
l'art Cvrlcr Jj)err 5ur i'ii'Vf 5">g ten i^raun- 
fdni'eigerii biä -^giameln entgegen, unb lieferte 
iljnen bort am 19. ^losemtcr 1404 unter bem 
Obern= (Ölcen=) 'i'erge ein :J reffen, iu a'elcbcm 
bie !l?rannfdja'eigifd^c a.'iannfd;aft gaa^lid; ge« 
fd'Iagen, unb -öerjog ^leinrid) mit inilen bcr 
Scinigen gefangen genommen a'urbe. ^Üern« 
I;arb I;ielt bcn gefangenen <&erjog brci !5nge 
lang in einem aUartttjnrm i-cr bcr 23urg ju 
i'arntruv , ober, nie 'Jlnbere cr^äljlcn, in bem 
.ftirdni'urmc ju JpilLHrntovff (SMlIentrup?), unb 
fül>rte i^n bann über iMomterg unb Jporn auf 
bie galfenturg im SeulcOurgct SUalbo. <&ier 



JitimZiact im fiffi^djca. 



863 



tlifb tcr -STr^ci] ein ©cfaiigciifr, Hä er niif 
Mc Siirtittc ffincr 0fmrtl;liu biirdj einen nni 
2'i. 3nni 14Ü3 a('i;fKl;lc|Tfnen SBertrnij (\cijfn 
lU'fvnaljmc eincä Vöfei-iclteä Ben 100,000 Ollici« 
nit'cljfn ©olrdulren, uno gegen He eitlidK 51n- 
gclclning, bic erlittene ®efnnoenfd;a[t nid;! j« 
rad)en, froigrlafffn nuitbe, 

Jjieinrid) bfjiiljlte oter ireber ba6 Slifegeb, 
nccl) liielt er im Übrigen fein il.Hr|Vred;en. 

!fiiu '^Jnbenfen an bie oten enrätjnte ®e= 
fangenfdjiift beß -OerjegS «gieinridj ton 2?rann= 
fdnreig Kit fid; tei ben ä?eii'cl;nern ber in bcr 
Üläljc bcr 5rtltfn(nirg liegenben Crtfdiaflen lange 
er(;altcn. 9lcd} im LuTigcn 3a!;rlinnbertc Unirrc 
in ben Srümmern ber galfenturg unter bem 
*)Iamen ber giirftenfaniiner baä ©emad; gejeigt, 
iveldjeS bem -»^rrjege äiim '2üifenl()alte gebient 
l?atte. l'angcr nter, al6 burd; bic Jrümmer ber 
Salfentnrg, bereu Sinircn immer niefr ter= 
fdjiiinben, irurbe jur Grljaltung beö ®ebäclit= 
iiiifeei jener i'egctcnfyit burdj bac fdgenbe Q.>clfß= 
lieb teigetragfn,_U'fld'cö bie i'efreiung bfß Jper- 
SpgS J^ieinrid; aivi ber Öefangenfc^aft burd; 
bic gürlntte feiner (Scmat'lin bcfingt. 

ücr gegcna-artige '^Ibbrnef nnterfdicibet fid; 
i'cn ben fvüt'crin babnrd), bap für bcnfrlten bie 
'IL'crtc iinmittelL-ar ewit^ bem Ü)Junbe bcS Ü3Dlfc§ 
genommen finb. ^ai i.'ieb erfdjeint l;ier, n^ie c§ 
ncd) je^t im StJunbe be§ i'olfeä lebt, unc 
t'on ben in ber *Juif)e ber Salfenlnirg, in 23er= 
(etcrf, Jj'filigcntird'en nnb 8romni(;aiifcn irot;« 
nrntcn Tantiemen, nieiftcnö jerod; nur brnd;- 
ftiicf L'ii'cife , gefangen iviib. Qlufgrjeidjnet ivarb 
baffdt'c bnrd) ben Jlüfter Stolte in -öeiligenfir» 
d'en Tic ÜJiittbfilung biefcei l'ifbeiT' fo ivie aud) 
bcr folgenden |ipvifd)cn i'icbcr iinb <gi.irüd)e tcr- 
tanfcn irir bem bnrd) fdnc i'atcvliinbifdjen 3?c= 
ftrct'iingcn tcfanntcn Jlnnjlciratt; i'ctri in £et= 
moIt>. 



(S<t iad) ntuincn >^even t>an 
^alfenftcun. 

(f(f fadi ' mnincn 2 ^eren ran galfenfleun 



• 3 



9la fniner Söorg u^ruiten 

(in Sd'ilp fcnrc * l)cu ^ hiiniben <' fid ^icr, 

SBlanf SdjR'crbt an fuiner €uiicn. 



1 fa(;. 2 meinen. 3 nufrcitcn. 4 fufjitc. 5 fr. G l'ti. 
liefen, ti(t*t neben ; \}elL bfoeven, beoevcns, btoeffens. 



„©Ott grnijje jnd) ' ^cren tan }5alfenjienn, 
tein jiii ** bco Vanncs cun '■' ^ere^ — 
Siio'" gictet nmi ' ' ivcbber ben ©cfangcncn muin, 
Ucmnu oUcr''^ Sungfrnggcn öljrel" 

Ten ©cfangencn, ben cct gefangen ('ctbe, 
Xcn'3 f jj H inui u'crrcn finer-,'3 
STen ligt täom Salfcnftenn in bem dauern,"' 
Tcvin fall I;eu terfiiilcn. 

„Sali ('cu täom Saifcnfienn in bem Tauern, 
Sali (len bovin terfinicn: 
Gi, fäo irill ecf gigen be ÜJhiircn'^ trcen, <** 
Un fjelpen i^cuffenis traorcn."-" 

lln o6''' fe iral gigen be ÜJiuiren traft, 
>§cure-- fc e(;r Veuffcn brinne. — 
„Sali ecf jud) Ijelycn, bat ecf nic^ fann, 
Tat nimmt mni IBit un Sinne." 

i}la S^i'wy/a „ji ^iuä! muinc Sungiiugge jart, 
Un trenflct jugge-* arme iBaifcn, 
Slienit jud; np bat Soljr eunen annern 3J?ann, 
Ten judj fann Ijclven träorcn. 

„Klient ecf np bat Sol^r eunen annern SDJann, 
Öui cnne'^^ä niöpt ecf fdjlc4.'cn, 
Säo leuf'^s eef bann auf muin S'räorcn nid', 
Sdjleug tum niuine arme *Ä>aifen. 

di, fäo U'oll'' eef, bat ecf eunen Bfl'fr Ijebbf, 
Un oUc'^'^ oungfrnggcn rien,'^^ 
Sdo ii'üll ecf mct Jperen tan SalfenfJeun 
Hemme muin S'uinleuffcn ftruibcn."30 

O neu nci! muinc Sungfrugge jart, 
T'cä möjjt cct brcgcn^i Sdjannc; 
3iiemt jui jugge3'» i'euffcn iral Oui be >§anb, 
treffet ^3 jm fomie^-i iut^'' ben Vannc. 

,,31U buincn i'anne trccf ecf fäo nicl), 
2 in giffft mui benn eun Sdjruiben, 
3Bann cd niu^'» fomme in fvembe .^anb, 
Tat ecf borin fann bluiten." 



7 euiij. S feib i(jr. 9 ein. 10 fc. II mic. 12 afler. )3 
ber. 14 i(i. 15 gtmorben faiier. 16 S^urni; enül. towtr. 
17 'JJi.iuein. IB treten. 19 Viebdjen. W trauern. 21 aii. 
tZ liocte. S3 nati) .fiaufe. ;'4 eure. 25 l'(i i(jm. 25 fo 
liep. 27 ivollte. 28 alle. 2a reiten. 30 fireilen. 31 IriV 
jcn. 32 i6r euer. 33 }icf;ct. 34 baiuit. 35 Mi. 36 nun. 



»641 



/tluntiact im jlttpifdjdt. 



Di fe »vnl in bc gvnut' ^ciitc^? fiimm, 
slBo liiitc^s bcu^'i fe to finiicii: 
„yi'm fann cd trn >§frcn t?aii Salfniftcuii 
aWt miiiiicn äi.Hiorcn-"' tiviiujcn. 

ITer^' fcf ft Ulli nid) tunnc fcivjni'''^ fann, 
5>or U'iU ctf tcun I'ciiiif fitruit'fn, 
5)at ccf teil >§froii imih galffnilfun 
füJct niiiincn ISäPven fann tiinnjjcn." 



^änjffu fatt up'u Scl'cttjtfun ' 
Un flicfe fninc Scl;äi>u; '^ 
To fanini fäcu'n UMtfcr 9)icfcn ■' In-v, 
Zat tcit ■* fiieu uuipo ' täou. '• 

.§änefcn, lumn tiii <■ frii3ijon unit, '* 
®äou frijjgc tiu nn mni; 
m tjcW cn tianfcn Tnlfr, 
2)cn ii'ill f(f gictcn tui. ^^ 

>&ang, nimm fc nid), >&anS, nimm fc iiirtj! 
Sc l)ät cn i'd'cutcn 5'UMit. '" 
Sdjmcr Snitcu \i\>, fclnncr SoU'cn iip; 
S'cnn ivcrt t;c uncr giunit. •! 



O, ii'cnn c(f bod; ciinmol in'n J^cmmcl ciirfl iror, 
(St fümmt miii fiioii fiiicr- in tcn (5u()f|"tiinl> vöv. 
£>, irör cd todj jüniincr^ 'nc Sungfci' Hictcn, 
Un Ijctbe mui nidj cn tat Sriggcn tc.^ii'tcn ! 
itiiu fitt' ccf an icr ^-lln-ngcn,-' un finge V-'Vfi/ 
(5'igii Vi-H'fij'i/ <-'ig'T vcyci. 

Di ccf niiii 'nc 3nngfcv tvaä, iraS cd fdeu fuin, 5 
Offc nenne '' gnnifige 5'rugge ' fiinn fuin, 
STc ging mni tcfiin'Vffn facu fäcu un facn fiicn, 
£0 wai cd fiicu fuin un funi fdjmud un facu fväcn; 
i)?iu fitt' cd an in äBciigen, un finge yopci, 
(5iga jicpfig«/ Cign V>-H'ti- 

Da cd nnu'ne3ungfcnvn?,bo ging cd n^'n^nnS, 
Uv •öcdjtuit un >Rcvnii0, un nuf biutcn^ l'annS, 



37 flrcie ^tite. 38 ttic laut. 39 t^at. 40 SStttcn. 41 
bo. 4'^ ^in faficii. 

1 S*f)riiftcin. 2 ftirftc feine Srtjulje. 3 fo ein fiiitfc^e« 
aJUti^en. 4 gurfte, f.i^. 5 ((tnaii, jitjatf. fi ju. 7 bii. 8 
freien n-illfi. 9 lit. 10 Riefen »ii^. II et ll'ie^cr flut. 

1 a{i itl) ncd!- 2 mir fo fauer. 3 imnur. 4 Üßicije. 5 
fi> fein. G wie feine. 7 grju. H aufcn. 



2o fcifcn tc Cuingcnß van tcv J^.dt'rn'' mui an, 
Un tcid'tcn, c iungfcr, nbc cd tcrt' ruin ü'iann. 
iiciu litt' cd an ter ÜlViigcu, un fin.-c vov", 
(?"iga i.iüpciga, t?iga v^vci. 

5^c (?'ur.c tc nidie, be ''tnnvc tc a'cnfir, 
2c!riiil'rcbcnJ;i,iciii'"up'niicvvc'riimfdnfrnfic, 
Xt ir^cnvtr be äugle uu gaff tiiini wrfti>l}u, 
•Öf Koü ilmI »ancbcnb " na .&iuä mct mui gDlin. 
?iiu fitt' (i an bcr fficiigen, un finge \'<!\h\, 
(5iga vcvciga, (5iga \'0\-d. 

UniiMSniuuvberÄcvmienidomcir täoubäouu, ''- 
Xcnn fDuu cd tct Dt'cnl'ä met'u 3Jac''' iut'-i 

goljn. ' j 
2>at fang fid, bat fvann fid mct l'n|t un l^Iafcnr, 
2)cnn fcen"' bc Sungenä, et cfj bed) cn fd;mud 

Scur." 
9Iiu fitt' cd an ber 'ü-ciigen, uu finge Vc>?ci, 
6iga V'pfig'i- ^^ig'i V'Vfi- 

Säpu ging et nuii, cä td 'ne Jungfer nau wai; 
2)0 ging bc 5B:ggclinc, niu trummet bf 33ap. 
Ci, iiör cd man '** jüiumcr 'nc oiingfer fciMietcn, 
Un l)cbbc mui nid; an bat Rciggcu begiclHuI 
Oliü fitt' cd an bcr iBcugcn, uir finge ve^d, 
Ciga povciga, ßiga ».icvci. 



Ö ircu, 11' eu. 

O tveu, treu, 

Xcnt mui muin l'uif ' facu neu! 

^cfbe cd fn ITröv^^en Sörannciruin, 

3}iödjt' bcv''^ traf gäout^ fei fuin.-* 

O ireu, ii'cu, 

5)cut mui fäou »ccu! 



O bin anU 5d;Iunf enfdjfcuf. 

£) bin auIcS Sdjhmfcnfdjleuf, •"' 
•Öäfl mni nid) Icuf;^ 
S^'redft mui uid) cunmcl^ nn, 
aBcufi nid), iro et fumcu fann; 
D biu aulc Sd;(unfcnf(^i(cuf, 
«Siäjl mui uidj Icuf. 



9 t™ ber Seile. 10 ^ut. 11 Iient i;U'tnf. 12 (U tfiiin. 
13 mit rem 9tacc. 14 aui. iö geljen. 16 fajitcn. 17 <SUi' 
dten. 18 nur. 

1 tl;utimir mein Seit'. 2 ^a. 3 »o^l Rut. 4 fein- 5 tu 
alter, li (djlenfernter. nartilaffiset .^erumlreiber, Saulpelj; 
au(^: ©roli.an. 7 lieb. 8 mi(^ ni.tt einmal 



^Iiiniart im 


f'PP'M)cn. 365 


2BiciTciiIifb. 


3^rrn aiiuife lörn^j. 


SSiiffiiSfcn Vün 3?vrmcn, 


2m äBIetfetcrij tjcnn^?. 


l'ot iufc lütff'J .(linbffii tctenunl'o 
X'Äjl tili iuff .^tntffn trtonun md\ 




.ßi üb er lieb 


Säcu Hil tili '-Pufouäffii iMii i^niiun nic^i. 




Qpo en aüanu in't ITaier fallen, 
Ǥebb' en I;eiiren-' vlnniven; 


9S i f g c 11 li t b. 




•giebb' ecf en nid) Oui'u ©d^Iapv« t;au(en," 


IMiffiiäfoii tan »Caltcrfini-t, 


5Pi.ir []e luui uerbrunftu. 


.Itniiim, triiii) bin iufo ^iiibfcii a-ot! 
QiJiit fall ccf (n bcnn (niin^fii f 






*4.!.iar rnitc 2fl'iiuefcii " iiict fl^itu-jcii, 


u<tinber I ieb. 


l'aar grcuiic Sdjäiiifni nict JtiiciU'tcn, 


5ettfcn liettfen *;!nl':crmiu3 


£0 fanii iufc ^<tiiibfcii in läuVfcn. '' 


Äamni tannadji^J in iufe ^iiiä. 




lln iroU ben (2cl)infeu ftet;Ien. 

So f reiben ivui'^^ et tr.i bc Äefilen, 




Ql?if gcnlicb. 


lln fdjmeiten't iip't Tacf/'J 


$ä JJänuiifcn Ki, 


£0 feff-:« Ciuacf. 


iTat l'iimnifni Icu)j in't >0clf, 




©t jlcbtf firf nii fun Stciinffcii, 


© ^ a u f e (1 i f b. 


£0 bfiin'3 fäoii ircii fiiiiic 5J?funffcn, 


(5t flobbe ficf au cun €törfoffn. 


©ieiiefaije,27 .§ottcii'a»|e. 


STo bfu fäou ivfu fiiiu ^ttcn.H^ffn, 


Spänne in't Suier, 


S'o rfup'4 bat ?ämiuffn tä tä Ki. 


Tat .giolt ef) buier/is 




*4.'Iinnp in't äBatcr. 


Sieb bfr Jlinbfnrärtcriuncn. 




Jufftucf tucftucf, nuiiu ^cuntfcn, 


Sieb bcr Jtinbertinirtcrinnen. 


Äümniil miii öofv'n >0cf, 


a.'uni 3?am sBeijiier, 


*4.'liirf|t niui die äMtumcfcn, 


Jtölter ma;i nenne (vi)i]ev.-8 


2)iaf|t et ijav tnmi ijvcff. 


51«at niaj ()cu^o tiuiW 


Tc l'uieiä tifttft it<\t, 


<Z\'(d in te il-'annfn. 


2t 5>acr iriU bui fctlocu; 


Siiiefa,3l tiu l'cffirtal'n ! 


3u(ftucf tucftiitf, inuiu ■^cunefen, 
flgoiii ii-crt ft tili iinii ijofu. '' 








©legen lieb. 
Pi.vi Vi-H'ei;ia fd'loiyt J^iüfclfcn^- baut. 




griffen, ©tiageliöten. 


.<Jrni.T et in ben S^tctt, bcnii a-evb et nidi graut. ^^ 


Srilsffu, Sti.viflilsffii, 
2if Ü>ni]c( ff! baut,<» 






€itt nd^tft'n '« Cl>cn 


Äi über lieb. 


Uu fret nen Stücf i^raub. 


51 33 G, 




Te j?atte leiiv^i in ben ©djHff. 

DS fe ii'ier^s beriut famiii. 




3o()ann, fvauii au. 


•girtbbe fe 'ne ivitte i^iitfen"' an. 


3c(iauu, fpaiiu nu, 
£rcii .Vtattfu töran. 






20 i|l. 21 toten, ,it^L'i-t. 22 iittjo"«»- 23 ^ciik 3Jait!t. 






24 n^ir. 2.5 2at^. 26 fjiitc c«. 27 tniil. »«»■»■, crtjaii- 


9 I.iS iinfa Htine#. 10 in Sink. 11 vi'il)c Sd'irIjrtKii- 


fd. 2b treuer. 29 feint (Sii-r. :)n er. 31 in eet J!olni(tl)en 


fi Dim. Clin lauvcn, laufen. 13 t^attn. 14 rief- Ifl "entt. 


SDiunbact: fietija, »'tili. 32 Xindjleiii. 33 «ti'jt. 31lief. 35 


18 rai«. 17 lir lipit «e^««. Is tcti. 19 Ijintcr ttin. 


iil« fie (rieter. 3ii J.itle. 



girmenii'^, ö'etmanienö tßi'lfcifiinimcn. 



31. 



XS^ IBuntait im ^ppirdjrn. 


51 © (£, 


aWiiin -gier bfu<3 ivfrb gfnnp 


Je Ratte kii») in bfit S^nfc. 


Te S^opfbeufi^ „jc^ ju;„. 


Se aJiiuä Icup fr no,3^ 




<ro f« tc Statte \o. 


©emad;, gcma^', mein greunb, 




Sapt eii^ bodj unterrichten! 




®r|lcl;lcn i|l tä nid;t, 


Jlinbcriifb. 


©cmaufct aucfc mit nidjten; 


lU« JJ'iitf 2iiitff.it, 


s8efonntfd)aft ('at'd gemacht, 


®ont in be Sdjäculf un Ifre