(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Glossarium archiaologicum [sic] : continens latino-barbara, peregrina, obsoleta, & novatae significationis vocabula ..."



': W;:;V-, 



«- ;, - .. ; 



h:H ■:." t 



■■"< 



jfggtjj 



..afJCJPt;gMWt';"'i»W.:KlS!'iiiStt:tt1,-. I.' ■■,^K^fl>7.< "■■'(:■ ■-..X.fA-.^' ;■ ■ , ■ ■' 







y^^. ^ 




GLOSSARIUM 

ARCHIAOLOGICUM: 

CONTINENS 

Latino-Barbara 5 Peregrina, Obfoleta, & 

Novatse Significationis 

VOGABU L A? 

Quae pofl labefacftatas a Gothis, Vandalifque res Europceas, 

in Ecclefiafticis, profanifque Scriptoribus ,• variarum item Gentium 
Legibus antiquis Municipalibus, Chartis, & Formulis occurrunt, 

SCHOLIIS ScCOMMENTARIIS 

IUuftrata : 

In quibus prifci Ritus quam-plurimi, Magiftratus, Dignitates, Mu- 
nera, Officia, Mores, Leges ipfae, & Confuetudincs enarrantur. 



A U T H O R E 

Henerico Spelmano 

Equite, Anglo-Britanno. 



Ordior audaci tenebrofa. per £qtwra mlo 
Cimmerium tentare adytum : fHbmerfaqHC lethis 
Sijiere de barathro luci. Da maxime rerum 
Conditor, ut fugiens jyrtes^ feopilofqne Utentes^ 
Faelici inveniam qu^fitos littore portus ; 
Et teperpetuo du&orem carmine laudem. 



Editio tertia auftior 8c correftior , cui prsfigitur ampliflima Epijiola de 
Vita Moribusque, necnon de fcriptis Operibus celeberrimi Authoris. 



L O N D I N I, 

Excudebat Tho. ^raddyll, 8l Proftant apud ^ichard. Wthk ; ad 

Infignia 'BiUiorum & Coron<)i in vico dido IdUtigate^l^tU» 

MDCLXXXVil. 






■vvu>c>;>.t;. 






HonoratifTimo Illuflriffimoq; D.D. 

EDOARDO HIDE 

. ECLUITI AURATO, 

eiARENDON I^ Comiti, 

CORN^BVRIyE Vicecomiti, 

Baroni HINVONIM, 

Summo i4«^//> nccnon Almas 0X0 NIENSIS Academk 

Cancdlario, Sacr^ Majeftati Regias a Secretioribus 

Confiliis, &c- oV4ve<» & seternum '£yj^«i^»«y. 

VM ingentem negotiornm molem, qnam 
conftanti pe^ore <sr pudenti folu^ fufli- 
nea6 {Summe Legum isr JEquitatis Ar- 
biter) citm Solicitudines tuas Jufiiti^ <b' 
ReipubL amore fceliciter fufceptas, eafque 
non exintervallo recurrentes,fed pene per- 
petuas cogito ; anceps animi iy dubita- 
bundus hc^reo^ ne Curarum tuarum oneri 
{quas allevare ex officio is" ex a?iimo vel- 
lem) compellando adderem : At clim ig- 
neam mentis tzid^ zim^ quc^ (fceliciws nefcio an fortim) Cceli Bri- 
tannici fidera aiifpicate volvit, cum fummam rerum agendarum 
prudentiam^ multiplici iS" diuturno rerum ujufirmatam^ cum hu- 
meros tuos oneri impofito pares, aditufque faciles <S Viro Pri?icipe 
dignos, tacitus mecumreputo -j evanuitprior metus ^isr aliqualls 
{niodefla tanmi) dignitatem tuam compellandi acceffit confidentia. 
Bonitatem divinam i5f Coelum fapit praefentes benigne admittere, i9 
acceffiiros olim expe^are fupplices, 

•— OfFendunt nunquam thura precefque Deum ; 

Veo is^ drvini^ hoTfiinihus, bonorjs is^ pofejthufafligium non a?nbitu 
fedvirtutefttaaffecAti6,wmquam ingrata erit fupplicantium turba, 
fi modefla, fiii/udfubmjfsepetat, quod Fatronus honefie erogetyCum 
fic benevokntice anfam frabetnon iracundice. H<zc Clientum tuum 

A anima?it 




EPISTOLA 



animant {Vir fumme) iit tihififtam D. Henr.Spelmanni {Avi mei) 
t5 ^Kste^ryj/jcfC enim 'Qkty^<p\ in Editione G\o([2iYnfuiprima Avo 
vieo piacuity Arclijcologum. Scilket A-vm meu6 (k Nepotefuo ea 
qua par eft pietate aeterno recolendus) jam olim CoeIo receptws^ nec 
PatronOj nec cujufquam Patrocinio i^idiget : Arch^ologus autem 
fuu6 {proles yrm^" is^ genuina fedex dimidio pofthuma) optimo pa- 
rente orbus, in tuam Clientelam ambitiojie honefta feftinat, magni 
nonmm 'Q;iy^<ptM modefte ambit^ de Succeffu fecurus quod cum (^e- 
nemlentia tua ftjigulari etiam is mumfice?itia ohftetricibus ) huic 
Operi dedifti partum^ dabis is Patrocinium. Certefub tui nominis 
aufpicio in piblicum prodire geftit Archseologus , Authoritatem 
ampliorem (5)' adverfus Sciolorum iS' Invidorum morfus, tutelam ex- 
ijide hahiturusy ita ut lucem aufpicatius multo videat isfecurius : 
Scioli ejiiju fint neceffe eft aut invidi {ft qui fint) qui viri optimi 
is do^iffimi {abftt verbo invidia) innocentes conatus^ non ad fuum^ 
fed Eccleficz i3f Reipuhl. Literarice emolumentum deftinatos , im- 
merito lacejfunt. Archseologip^/rj prima Authore adhuc fuperftite, 
U)Gioprii typisexcufa o/im{gL)prodiit, cujus Editionem vel impenfe urgebant, 
queadiiteram vel expoft fa^o^Uteris adAvum meum datis)prolixe commendabant 
zoSi^plo^' ^^'■^ pietate isr eruditione ijiftgnes is Reipubl. Literari^ Prijicipes: 
diit An.1626.jjc, UfTerium Armachanum intelligo , Johan.Lincolnicnfem 
Epijcopum, Gul. Camdenum, P. Rob. Cottonum, Nicol. Fa- 
britium Pierefchiumjjoh. Selclenum,Hieron.Bignonium,GiIb. 
Gaulminum,Nicol.Rigaltium, Claud.Salmafium, Joh.Meur- 
fium, Fred.Lindenbrogium, P.Pithaeum, MelcliGoldaftura, 
Cowellum^ Skena^um, Lydium^^lSJ^f. Hos omnes {ut alios mino- 
rum Gentiuju Scriptores taceam) ijiduftrine iSf eruditionis fua teftes 
tl^J^zAmi. ^^ojieos habuit D. Henr. Spelmannus {Avus meus) quod ipfe (b) 
GioiTarii-'"'* ^^^^^^^^ {^^^ore fuo) modefie fatetur, is anijuo in gratitudinemprono 
ZW.1626. cajidide agnofcit. Parteigitur prima fic aufpicatledita, iSavi* 
ris Dooils (qua patet orbis Literarius) fedulo evoluta, ex pede Her- 
culem cognofcujit, multorujnq:^ oculi guftato hoc melle (quod olim 
Jonathani accidit) apertifunt^Denfas Antiquitatismedidetenebras 
{multiplici Gentiujn is" Linguarum confufiojie introduflas ) Luce 
Jiovd e GlofTario Spelmanni jnutuata, fugant, is e difficultatum 
Meajidris Ariadjideo hoc filo fefe foelicius expediunt. Ex eotempore 
iil^dtln^D.-'^^^ ^^"^'^^ ^^^^"^ iwy?^;?/, Avumque nieum defideriis ardentibus 
fiiius" ^firao"" /**'/'''^^«^^ repetitis)urgent, ut opus foeliciter inchoatumfeftinus 
genitus partes ctbjolveret. DoSiorum precibus rogatus paruit , Gloffarii partem 
[nE'per. {^^^^m jaju damus) fecundam condidit , fed morte { fuis do^ifque 
trtma^s )9^"^^^^^ ^*^^^^^ ^ immatur^ prdeceptus non edidit .Dein{poftquam 
fidehter & Parcns meus, virtutis Paternde isr Patrimonii hderes fatis (c)ce//it) 

fortiter infe- i- a • • r-i • j r-- »•• i ^ i U J 

cutas CiTohii. uJia cuin aliis Avi mei Lhartis iS" Cimeliis admanus measpervenit 
^%xllu" Majiufcriptus Archseologus, TeJtipore fci/iet diffici//imo, non fme 
^^^'^^^^■^■Sijigu/tu is Lachr^mis memorando^.c^um Bmmnh noftra in fui 

tpftus 



DEDICATORIA. 



ipfius perniciem conjurata, Arma civilia is' funefta contra Re- 
gem optimum is- pienti/finmm impii 7?iovebat, tandemque {fa^ione 
ex fucceffu infauflo invakfcente) SacramMajeftatem Regiam (Aufo 
fiefario, & ab ipfis rerum omnium prifnonUis inaudito ) decollabat-, 
Stupendum & imniane nefa&, impietate isr impudentiafumma per- 
petratum ! fane ut primo Sacram cervicem {licet inariimata) te- 
tigit, erubuit fecwis, quaft facii pudore, <xque ac fanguine pur- 
pwata. Eo tempore, cum Rempubl. immani tyrannide opprefam 
acpene intermorituram 3 Ecclefiam multo Schifmate divijam isr 
Errorum portentis foedatam^ cum Hcerefes {Libyccc avend^ inflar) 
nominibtiS iS" numero carentes , i^ifte/iciter introdu^as , is mcelU 
vidimusy is incafum lamentabamur 5 cum fumma rerum potie- 
hantur indoSli , qui artes nullas callebant prceter fordidas • eo 
(inquam) tempore latebras is abdita rerum receptacula qujejivi- 
mu6, non ubi Codices melioris notde. Manufcripti {quafi e communi 
incendio fervati) typis excudi^ fed tutius abjcondi poterant. De 
GlofTario edendo turbatopenitus Eccleftd^ is Reipublicde Statu 
ne cogitavimus quideniy quid enim Fanaticis is Novatoribus cum 
Archa:ologO ? Coelo Britannico tenebris phifquam Cimmeriis 
aut JEgyptiis no5iefcente, qui luceni videre poterat? aut juris 
publici fieri^ cum {tyrannide infce/iciter introdu^a^ is" Afircea 
Coelum iterum repetertte ) jus omne pub/icum indigne vio/atuni 
evanuit ? Sedpoftquam infperata i//a is faufta nobis i//uxit diesy 
quo Garolus {nemini nift divo Patri ) fecundus Britannife poft- 
/iminio redditus, fo/ioquepaterno (Cce/o Aufpice is flupente mun- 
do) re/ocatus > • 



-Requiem, finemque Laborum, 

Immeritifque dedit veni.im, 

Cime/ia Codicefque e Latebris, abditifq-y (quibus recondebantur) re- 
ceptacu/is (Perdue/Ziumjam Jecuri) eruimus: Arch^eologi £r//- 
tionem, Viri do^i {prcffertim (d) Avuncu/us meus chariftimus ) C^3D- ciemem 
urgent. Tandem de Editione convenit, rogamus virum optimum nuf r&aaa-" 
is Antiquitatis (e) ca//enti[ft7num ^l'}^^^ ^^^^^ 

nibus. 

Q. . - , C^) D. Gulid- 

ui molta tenet anteiqua fepolta , '»"« ougid^ 

■* ^ in Heraldorum 

Collegio, Pro- 

Vt Archetypum evo/veret ^pre/o aptaret, iS' {ne quod orpoi\yuL Opera- Tr"enL?Af- 
riorum infcitia ve/ incuria ohreperet) ut Typosraphorum Operis "'°™'" ^^' 
praejjet, bditionemque {quod optinie potuit) accuraret. I//e{pro ^'«'■roydiaum. 
fua in Authorem is RempubL /iterariam benevoientia) non invitus 
annuit, provinciam fufcepit , quam fide is di/igentia Authoreis 
fe dignis geftit , Amanuenfts O* Typographii 7rapo^'/«c7« {fi quando 
occurrebant) correxit. 

Sic 



EPlSTOLA,&c. 



Sic babes {vir autboritate is tuo vierito fumme) veram^ incon- 
cinnam licet hujus Operis hiftoriolam. Tu modo partui huic poft- 
humofave Spclmanni hxd\xo\o^um{d€dicatione jam isr man- 
cupiotuum)eaquafol€s fronte, id eft ferena <s benignJt ajpice -, 
quem A?itiquitatis, Jurk, i^ Theologi<^ conf/tltis, nec inutilem aut 
ingratum^ nec apudfuos exterofve ingkriujn fore non vani augu- 
ramur^ prdefertim fub magni nominps tui Aufpiciis iS' Patrocinio pc- 
fteritati Commendatum. Vak, Vir llluftriffime, (s--^-^ — 

Senis in Coelum redeas, diuqiie 
Laetus intedis populo Britanno. 



Ita ex animo vovet 



llluftriflimx Dominationis tux 



Cultor dc Cliens humillimus 



Carolu6 Spelmannu5 Henrici 
rQ (Mt^e^T'^ Nepos. 



Authoris 



EDITORIS 

T>%j^FATlO ad LBCTO^REM. 



JA M Anni bifdeni funt ( Benigne Le<5tor ) & quod 
excurrit, ex quo Opus hoc eruditiifimum fiib prxlo 
novillime infudaverat ; quo tempore vix prius prodiit 
in Lucem quam e manibus Bibliopolarum, a tanto \ 

literatorum advolantc agmine ftatim emeretur , atq; ? 

ab iis tam arde femper haberctur, ut tota jamdudum exhaufta 
Impreflione, per poftremos hofce annos, non pofsit, licet fum- 
mo oblato pretio, comparari : Ne diutius autem tanto damno 
Eruditorum Refpublica laboraret, partim amicoriim precibus^ 
partim Genio meo in hujulcemodi Liccraturam non lcviter pro- 
pen{b,addu<a:u3 {uiti,ut animum ad novam hanc & accuratiorem 
editionem adornandam appellerem. Lltrique autcm rei eo lu- 
bentius litabam, quo fan<5tam Au(5toris memoriam ilimma qua 
potui reverentia femper habuerim.Quo nihil autem in hac Editi^ 
one defideraretur, quod mcmoritC inligniflimi Viri,aut Le(5loris 
eruditi cognitioni conduceret, operie pretiumefle cxiftimavi ali- 
qua de Vita Moribufque, necnon de ScriptisOperibus ccleber- 
rimi Equitis , Praefationis loco adjicere. Sed duplici difficul* 
tate mihi laborare videbar ; tum quod tanto temporis & ietatis 
intervallo disjun(5tus, ex Amicis ejus vel Co^etaneis parum certi 
expe(^andum eflet, &i cum Hseredibus cjus vel languine Pro- 
pinquis, mihi ne vel minima quidem notiria intcrcefterit. Sed 
mihi hjEc mecum meditanti , fupervenerunt Liter^e a peritii- 
fimo ReiAntiqua: Viro, meique amantiflimo, Dom. Antom9 a 
Wood , Academiic Oxonienfis Hiftoriic fu.rque perennis fam^ 
conditori ; is multa mecum de hac re communicans, calcaria, 
ut aiunt, currenti addidit ; alia ab aliis fide digniflimis viris, e 
Monumentis lalicet Sepulchralibus, vel libriseditis, excerpfi. 

Henncm Spelmamm Eques Auratus ex Nobili &c Antiquifllma 
Spehnamorum Profapia in Agro Norfolcienfi oriundus eft : nomen 
Patri Johiinnes erat ; Matrem vcro habuit ex antiqua Sanderiornm 
T 2Lm\\i2. 6e Ewcll m A^ro SoHtherienf ; non pauci ex majoribus 
cjus in Ecclefiis Dioeceieos Nordo^ficenfis lepuki jacent, 'vi^. apud 
Oby, RUinghnm, Sto'^^ Narborow, &c. quovum Epitaphia videre 
licctinter Monumenta Funebria Dom. WeaVer. Spes eft mihi ir^-i-w, mdm 
veniam daturum candidum Le(5torem, fi ex illo unum vel ""• p-^^^- 

a alte- 



Tra:fatio ad LeBorem, 



alterum in medium pvoferam ; quippe ex quibus hujus fami- 
lia: ftemma Edwrdm ^lffms^ Eques Auratus, mihi deduxifie 
videacur- In Ecclefia 'Harbonenji fequentes Infcriptiones Se- 
pulchrales inveniuntur. 

Orate fro Anmahus flenrici Spelman tegis periti ac 1!{ecordatoris 
Cnntatis Horw. i^ El^ usoris ejus, ijui qutdem Henricus ohiit 23. 
die Septctfibris Aino 1496. Et lingua VernacuU qux iequun- 
tur. ^tVt UtTDre l^etl^ tf^t J60t^ Ol ^V, John Spelman Bnigljt, 

anD ^eciinDat^ 31uatce of tl^e B(ng'0^enclj ; anD jDame Eiiza- 
beth i}i^ wiit, W^ic^ l^aD tl^ttteen ^ongi anD feten ^au^f^ttv^ 
of tl^etr ^oDte0 bettoeen tl^em begotten ; tl^e )aif^icf) ^v, John 
DecelTeDti^e ttcent^ Cjctn Da^ ot February, (n tt)e ^eaip of our 
jdo^D 1545. ^nD ti^e faiD5i^ame Eiizabeth deceffeD tije ttoent^ 

ftft]^ Da^ Of November, m tl^e ^ear Of OUr %Qt^ (i50D 150. 

<SDn to^ofe ^oul0 9^jefu i)aU iSI^erct , Amen. * Hxc E\w 

' zabetha fuic filia &c co-hxres Henrici Frowick, militis de Gon= 

* welsbury, in Agro Middleiexicnfi, & Avia noftri celeber- 

* rimi Antiquarii. Si cuique autem in fua Arte credendum 
fit, 'BiJJ<.€o noftro credamus neceffe eft , qui cum effet Artis 
Caduceatoriae callentiflimus, alter ex Armorum Regibus ( cui 
nomen Clarenteux ) fuic ^ cujus ipfiffima verba propter fcri- 
bentis Audoritatem attexere non pigebii. ' DeHenricoSpel- 

* manno non attinet pluribus dicerc , cum ipfe in Praefatione 

* ad Archaeologum de (e tam clare pronunciaverit ; Sciendum 

* utique cum ab antiqua dc illuftri familia in Comitatu Nor- 

* folcienfi Genus traxiffe, quae Agris Opulcnta fuit Sc Affini- 

* tatibus felix , Imagines dc Elogia Univerfi Gcneris exfe- 

* qui longum eft, familia; breviter attingam. Henricus Spelmanms 
El^" duxit fiHam Cr hceredon GuilielmiNarburgh de Narburgh,(^]Mi 
familid ijiius peryetujli^ ifr Equejlris ipfe H^res Juit.) Ex quagenuit 
Johannem Spelmannum primum in Hofpitio Graienfi ^rMeSloroHj 
qui Uxorem habuit Elizabetham Filtam <Lsr Heredem Henrici Fro=> 
wick 'Equitis Jurati : Ex iis natus Henricus hunc Juflortm nojirmn 
Henricum dedit , qui Eleonoram Filiam natu maximam ar ex 
parte H-^redem Johannis Le'Strangii Matritmnio fibi junxit. Is 
Johannes , ilhtflri isr antiquifsima Le'Strangiorum Familia Hun= 
ftantonienfi ortundus erat. Henrico noftro fucceffit filius ejus 
primogenitus Johannes Spelmayinus Equeftri titulo non immerito 
ornatus, Virtutis Patcrnx & Patrimonii Haeres illuftris ; qui par- 
tes Regias (licet infando perduellium fcelere afflid:as ) fideliter 
& fortiter infecutus, Carolo &c Calo proximus Oxoniie fatis ceflic 
Jnno i 645. Hunc excepit ^ogerus Spelmannus de Hohn , qui Fili- 
um habuit & Haeredcm Johannem, decem Annorum puerum, 
Jnno 1 664. Infignia Spchnannorum (unt^Sctiturn pulhmi undecim lajni- 
nts orbicularibus diflincltDn, cujtis utrtmque Litus candidvm^ ejl gihbof(& 

form<je', Angl. ^ f ielD faWe, platee, tlpDO f launc]^e?5 arg. hed 

faftidiofo 



^rafatio ad Leflorem. 



faftidiofo Le^ori de ftemmatibus fortafleplus fatis diitum eft; 
Nam, 

Ayos i^ Troayos ^ (jux non fedmus ipftf o^''''> 

Vix ea, nojira 'voco y 

Etfi fit plerumque natura comparatum, ut , 

Fortes creentur fortibns ; Horat. 

"Hec Imhellem feroces ^rogeneyent AjuiU Columham y 

tamen ubi ad fummum Cacumen Gloria majorum evcdla eft, 
fxpius ea res negligentiam creat, efficitque ut pofteri malint 
acquiefcere claritudini fiiorum Parentum , quam cam au- 
gerc fad:is & ulccrius promovere : plurimi per inertiam ex- 
iguo tempore dccoquunt quicquid eft ante partum fecundas 
fam.t & exiftimationis. Si ( (ecundum !Boff/;i/w« ) Nobilitas ^°^t' 
fit ciu£tUm laus pro^feniens de meritis Tarentum ; vcl ( fecundum 
Satyricum Poetam) 

.Nobilita^ fola eH atijue unica Firtuf. j.^-en, 

Ipfe fblus ex fua abundantia univerfam fuam progeniem 
nobilitare potuiflet. Tlato in Cratjlo docet, nomina confulto 
rebus efle impofita , eumque qui primus nomina fabricatus 
{\z j oi">{<*r^sy>v ^ id eft Nominum Opificem , vel o«"'/««™a«w, i,e. 
Nominura iTipofitorem vcl Conditorem, nominat. Si no- 
mina autem quid valcant , nemini felicius hoc contigic 
quam dignifsimo Gloffographo noftro, cujus cognomcn 
non tam fibi proprium, quam conveniens 6c debitum cffe vi- 
deatur. Sermone Saxonico, quem ftudiofifsime femper exco- 
Sanmer. luic, 6pel HiftoHam vcl Narrationcm inprimis notat, & in plu- 
naihijn. ribus iftius Lingux vocibus repericur, cujufmodi funt lapj-pel Do- 
M. c:,!.,ho,i. clrina , a L.xran docere ; y^elrpei , i. e. vana colloquia ab y^el^ 
vanus ; 5o6rpel Eyangeltum. Simpliciter & propric ^pel Sermo 
myHicuSj Oraculum., ^arahola^ quac quidem cxplanare five expo= 
nere ( faitem Metaphorice ) Saxon. rpellian, Belg. S^ellen, qua 
qui callet arte Spelman merito dicendus. De puerili noilri 
Equicis letate , perpaucifsima habeo qus dicam ,• Decimo 
quinto astatis anno conccfsit Cantahrigiamj ubi, quod maxime 
ipfc doluit, duobus cantum annis commoracuseft. De hac 
re autem conficentem habemus reum , qui in Epiftola quadam 
ad Dom. ^chardum Carew., fini ampliorisejus dedecimis tradra- 
tus annexa, dc hoc luo infortunio, adhuncmodum conquc- 
ritur : Academici autem Nitoris nihd in noftris paginis dtfquiras opor- 
tet. Commune emm illud , quod fcrihis , mthi tecum efi. Cantabri- 

gia 



^r^efatio ad LeBorem» 



gia ( mijerum me ! ) Mater exuit cumjeptemdecim jEtates non faluta- 
"Veram , trajeclocjue celerrime Lincolnienfi HofpittQ , in patrium fo- 
lum adolefcens reyocor. GraVthus htnc inde itnplicitus negotiis priyatis 
( nec 4 publtcis liher ) ter r*pior in Hiberniani. Qu6d reliqumn fuit 
O-Htdfpatium, domi fatis drtmmofe exegi^ denuo Otii deftderio captus, 
Londiniim tertio hinc anno <veni : face <vero mihi <-videhar exoptatifsi- 
ina fmturus, qua Mufarum Limina ex njoto deliharem. Sed En 
nova tn me rerum tempeflcvs^ noVa litium moles inofinato proruit .' qua 
hiHantem adhuc (s^ <ijarte agttattm , mfcio quotjque detinuerit \ ^oe- 

t autem illud teneo Dahit Deus his qtwque Jinetn. Hahes Vits 

nojlr* compendium ) ft ( quam Vtdes ) magnam Jjnoris effufionem^ do- 
nec aliis tuis ( per literas ) qu<efitis rejpondero. SanBe et feliciter 
yale, hQX\Am\ \%^\QSeptemhris 1615. 

Equcftri Titulo ornatus eft njacoho Rege, quem et ip{e varia 
Eruditione, etimprimis magna Antiquitatis Notitia femper 
condecorare ftuduit. Poftquam Traftatum fuum de non Te- 
raerandis Ecclefiis edidiflet, in magno Iionore fuit apud Ec- 
clefiafticos, nec immerito , quippe quorum caufiecontra Lai- 
cos , uc vocant, Impropriatorcs , maximus Patronus fuit j ut 
enim verum fatear,Religioia quacdam Henrici 0<n:avi Regis Fa- 
cinora tantopere a quibufdam decantata, ipfe benigniore titulo, 
quam Sacrilegii donare vix fibi perfuadere potuit. Guiltelmo 
Laud Archiepi(copo Cantuarienfi femper charifsimus fuit, cujus 
prxcipue favore in ccetum Commiftariorum de feodis exaElis isr 
Offciis imioyatis, cooptatus eft. Reverendiflimo Ufjerto Ecclefiae 
Hthmiicd Primati, quam familiari{fime ufus eft, ut teftantur 
EpiftoltE ejus nupereditae, una cum Vita ejufdem Archiepif- 
copi. Sed inter plurimos Eruditos, quibus ufus Amicitix cum 
illo intime intercefterat , grata recordatione Memorias ejus 
nemini cedit Dominus IVatftus, Sacras Theologias Dod:or, & 

Prxfat. ad fin. Jk/"iiit/;^€i ^ arifenfs Editor dodliffimus , in haec verba, Terttum 
M. S. accommodaVit "Hohilis ille docijsimufque Vominus Henricus 
Spelmannus Eques Auratus, Erudittonis reconditioris, Jttdicii acerri- 
vii Vir, nofird Britanniae Lumen Gloriaque ; Jmicus infuper mtis 
Jingidaris, in Studiis adjutor pracipuus ; Ct* qui me primus ad Jntiqtiita' 
tes eruendas tam yerho quam exemplo aliquoties ftimulayit erudiyitqtie. 
Sermone Saxonico nihil ei fuit antiquius , quippe qui optimc 
noverat Saxonicam Linguam veram & genuinam efle Lin- 
guam Jnglicanam, adeo uc quantum a Saxonico vetere pr^efens 
Jnglicana receflerit ; tantura a nativa puritate degeneraverit j 
& fi quis vellet Verborum & Locutionum , quas quotidie 
ufurpamus, Rationes & Proprietates intelligere, ad Saxonicas 
Origines neceflario recurrendum eflet. De hujus Sermonis 

rrspf. i^rimo ncgletlu & deiuecudine ipfe fequenti modo conqueritur : ^m 
enim inprimis hguhre?n duco Gentis noflr^ in prohrum non mediocrey 
tot exftare apnd nos in 'Bibliothecis Jcademicisy aliifque Veteris Saxonici 

Idtomatis 



M. Paris. 



Coac. tomo. 



Tr^fatio ad LeBoremi 



* Idiomatis Manufcriptos Codices, quot in orbe alias haud opinor 

* reperiri : fitu tamen Sc fqualore corrumpi eos , dum e Do(5lo* 

* rum millibus ne vel Myfta unus , vel Lingux illius quifpiam 

* ^ciolus habeatur, qui vel unum eorundem aliquem luce do- 

* net, aut enucleet. Annon mira hiec Noftratium Curiofitas, 

* foris efle familiares, domi hofpites ? Callere linguas exteras, 

* nefcire patrias ? Saxonicam vero quod attinet ; eo olim in ho* 

* nore fuic ( forte a Grarco plnrima retuliffet ) ut do(5lifsimo ipii 

* <Bed£ Anglo-Saxoni intcr laudes detur, fuifle dodum in Sax- 

* onica lingua. Tanti etiam apud majores noftros poft fubadtos 
' Anglo-Saxones, utad retincnciam eam atque propaganddm, 
*■ Praelediones quafdam inftituerint inter Coenobitas 'TaVijloki<& in 
*Agro VeVomenfij qu.r ad Avorum noftrorum memoriam 
' floruifle dicuntur,et cum ipfis Monafteriis videntur exfpirafle. 

* Elanguit ex ea die, &c paulatim ita exhalavit animam 

* nobile illud majorum noftrorum 6c pervetuftum ldioma,ut in 

* Univerfo ( quod fciam ) Orbe, ne unus hodie reperiatur, qui 

* hoc fcite perfedteque calleat, pauci quidem qui vel exoletas 

* literas ufquequaquc noverint. Qup autem Juventutis Acade- 

micas ingenia ad hanc linguam addifcendam acueret & ad- 

juvarec, Prarle(5tionem Saxonicam apud Cantabrigienfes pro» 

priis fumptibus inftituit ; Et ( ne Lampas ab eo fic accenfa 

oleo quo fovcretur &c arderet unquam deftitueretur ) publicum 

ejufdem linguas ibidem Profeflorem perenni pracmio &c ftipen- 

dio dotandum inftituit. Do(5tiflimus Ahrahamus IVheelock , ob 

eximiam in hac inter alias linguas Eruditionem , Nobihfti- 

mi Equitis dele(flu, id muneris primus adeptus eft, quodtan» 

ta cum fua &. Patroni laude, tantoque Reipublicas Litera- 

rix obivit bono, ut codem ftipendio ad mortem ufque co=» 

honeftatus fuerit. Quamplurimos etiam libros in magnum 

Studioforum commodum latine Sc Saxonice exaratos poft le 

reliquit edendos. Sed Calamus meus amore & obfervantia 

fervens, viribus tamen tanto argumento impar fufflaminandus 

eft : Do(5trinir enim & Eruditionis ejus laudibus, tantum abeft 

ut quicquam adftruere poflim, ut potius multum de cumulo 

dempturus fim, fi eas partcs attentavero. Vir fuit eximia pieta» 

teaec minore probitate pr^editus: Religionem Ecclefiac Anglica- 

nae non lorte fed ele(5lu amplcxus eft, cujus excellenciam & pu- 

ritatcm, ejufdem Do(5trinae Adverfatiis, non animofe altercan- 

do led pie vivendo prsedicavit : Cane pejus 6c Angue eos odc* 

rat, qui fibi folcbant plaudere, tanquam qui foli eflent San(5ti, 

&c pure vereque, ut vocant, Proteftantes. Deus Bone .' Quan" 

to impenfius odiffet , fi eosftri(5tis gladiis Sc Fanatico Zelo Re» 

gum optimorum jugula petentes confpexiflet ! Nullum genus 

hominum (fi homines dicendi funt, Sc non potius Animantes 

Bvutx ) tam inexpiabili odio averfabatur, quam Atheos j nec 

b facile 



Tr^Jatio ad LeSorem» 



facile adduci potcrat ad credendum fieri pofle ut quifquam a 
Legc 'Katurje, et a rc^a tam longe decederet rationc, ut Dcum 
putarct vel prorfus non efle, vel non colendum. Pcrmultos 
quidcm autumabat reperiri, qui ita vitam inftituerint , ac fi 
nuUus eflet in Coelis rcrum humanarum Arbiter ac Moderator, 
qui qu^ nos hic gerimus vel audiret vcl dignofceret, VindcX 
fcelcrum et Prxmiator re<5te fadtorum j fcd tamen ubi (liam con- 
fcientiam confulere vellet, neminem fe Judice abfolvi pofle, 
quin fub domcftico tortore, ficvius vapulct quam fi faxo faHat j 
has eflc ticdas ardentes, has furiarum faces, quibus improbo- 
rum mentes adeo inquictantur, ut quicquid unquam merue* 
rint mali femper cxpe6tent, et Ultricem Kemeftn accindam fla- 
aello ante oculos verfari arbitrentur ^ contra nihil diei poflc, vel 
tutius vel fecurius , animo fibi bene conlcio j 

Hk Murm aheneus e/?o, Nil confcire fibi j 
Si fraBus illabatur Qrbis 
Jm^aVidum firient (^inx : 

Porro verac Pietatis ftudio , quam ante omnia coluit nofter ve- 
nerabilis Eques, adjunxit amorem vcritatis, quam prorfusin 
animum inducebat cfle Bafin & Fundamentum omnium Vir- 
tutum. Simulationcm autem 6c Diflimulationcm omnino re- 
fugicbat tanquam hoftcs candidi & pudici animi, & quac mag- 
nanimum pedus minimc decercnt. Verum enimvero ut rem 
omnem paucis abfolvam,Virfuit inter do6tos Nobili{fimus,inter 
Nobilcs dod:iflimus , intcr utrofque optimus ; fed de his & hu- 
jufccmodi fatis fuperque , tutius cnim 6c religiofius fuerit, 
filentii obfcrvantia fupprimcre , quod ftylo committere non 
aufim, ad exemplum iftius eruditi Pi<5toris, qui vclo inumbra- 
vit quod Penicillo exprimi poflc defpcrabat. Qupd ad per- 
fonam ejus attinet , inerat in vultu feveritas qwxdam mira 
amcenitate temperata, Pcd:us autem nil non fuaviflimum conti- 
nebat j Corpore robufto et decora proceritate fuit, nec minus 
fortitudine, quam caeteris virtutibus clarus; Effigiei ejus Ar- 
chetypum viderc licct penes humanifsimum virum Henricum 
Spelmammm Armigerum , cui Pater fuit Ckmens Spelmamm, qui 
Munere Baronis Scaccarii, regnante CatQlo fccundo, mulcis An- 
nis fidifsime defurtcStus eft. 

Obiit nofter Hcros o6togefimo aetatis Anno, et quod excurric, 
Sepultus eft in Ecdefia Coilegiata S^' ^etri apud Weflmonafie- 
rienfis ij\.° Se OElobris^ 1641. juxta Oftium Capellx Sancto 
TSlicolao facrre, t/;^. in infula meridionali tranfverfa, ad pcdem 
Columnx, e Regione Monumenti Camdeniafn. Infignia ejus 
militaria fublata (unt ad erigenda Pegmata in Coronationem 
RegisCWifecundi. ^^'- Opera 



T^rafatio ad LeBorem, 



Opera eJHifeLjuuntur. 

Tra6Vatus de Non Temerandis Ecclefiis, &;c. Londhii, \6\6^ 
Semel iterumque ImprefTus in 8°. Eodem Anno Edenburgu 
Tertia quarcaque Edicio prodiic e prxlis Oxonknfibus a''. 
ucrilque poftremis Imprefsionibus amplifsima prccfigitur Epifto- 
la, a filio fuo Clemente Spehnanno confcripta, qua rationes often- 
dir, qu3c Pacrem fuum moverunt ad eundem m lucem emitten- 
dum. 

Gloffarmny<irc. Parsprima prodiic i^i^. Hanc fuisiumpti- 
bus edidic ipfe Au6tor,quam cciam poftea,plurimis locis auctam 
& corre^am, una cum fecunda parce in M.S5. reliquic. 

Glojjariwn, isrc. Pars fecunda una cum priore Loudini excufa 
1664. Quandoquidem vero hujus (ecunda^ Parcis lunc qui 
fufpedlam habenc fidem, vellaltem fe habere fimulant : non 
alicnum cric a propofito noftro, fcquentem Relationem appo- 
nere, quam peritifsimus Rei Anciqux Medicxque Vir , iuo 
Trad:atui infcruic , cui Titulus Jani Jngloruyn Facies antiqua, & 
quam ipfe ex ore GuHtelmi Dugdale Equicis fide-dignifsimi, no- 
flroque AH(5tori bene noci, mihi excepifte videtur. 

Pars prima hujus GloJJarii utque ad Literam "M. in lucem pro- 
diit \6i6. toco Opere tunc cemporis abfoluco, &ab Henrico 
Spelman Dom. ©i// Regio Typographo, pretio folum quinque 
i.ibrarum , idque etiam in Libris iolvendum, oblato ; illo au- 
tem vel tantillum pretium in Autographum erogare recufante, 
Au6tor ipfe propriis fuis Sumptibus primam partem imprimen- 
dam curavit , cujus Imprefsionis maximam partem ipie non 
^endiditante finem Anni l^-^y. Tum vero Meredith 8c Ste- 
phanus, Bibiiopolae Londinenfes, Exemplaria quac refticerant, 
emebanc. Guilielmus Vugdale , Equeftri Ticulo poftea ornacus, 
Audorem conveniens ei narrabac multos Eruditos alteram 
hujus Operis partem magnopere defiderare, cui ipfe qua? fiipra 
retuli vicifsim referebat, fimulque ambas Gloffarit partes pro- 
duxit, quarum prima excufa, charta pura incerbliata fuit, ut 
& fecunda quae fuic M.5. in qua multa addidiflet & mutalfet- 
Poft Reftitutionem Caroli Secundi , Comes Clarendonue tunc 
temporis j^?jg/j^ Cancellarius, 8c Cilbertus 5/^f/^o/j Archiepifco- 
pus Cantuarienfts, Guil. Dtigdak Milit. interrogabant ubinam efTet 
leliqua Glojfarii Pars, aut an unquam abfoluta fuiffet, quo re- 
fpondente eam effe confummatam, Sc penes Carolum Spelmanmm 
Hennci Nepotem, &c Johannis Spelmannt Equitis filiura natu ilii* 
nimum , obnixc rogabant eum ut Carolum ad ipfam imprimen* 
dam cohortaretur ; quod et ipfe conatus eft faccre -, Verum cum 
fciret Bibliopolas Autographum nihili aeftimare, Carolumc^uc 
lumptibus efie imparem j quo pado fe(e res haberet Archiepif- 

copo 



Tr^fatio ad LeBorem, 



copo ec Cancellario ipfe Ordiiie narrabat , qui multas Subfcri- 
ptiones confequuti, &: ip(i munifice in eundem ufum contribu- 
ences, VHgdaimm obfecnibant ut Pecuniam coUedam accipiens, 
cumTypographo de Opere in lucem edendo ageret ; quibus 
ille obfequium prieftans, eandem quam accepiiTet totam pro* 
pria Henrici S^elmanni manu exaratam, totidcm verbis impri= 
mendam curavit ; & abfque Incendio funefto Londinenfi ( in 
quo Autographum combuftum eft ) fuiftet, ut vel hodie in 
confirmationem pracdida: Narrationis produci potuiiTet : de 
ea autem fi quis dubitet , Dom. Guiliehiu^n Vu^dale, magnae 
Do(5trin^ & Integritatis Virum , indubitatac Fidei Teftem jam 
viventem, confulat. Ex hac Relatione patet fecundam hu- 
jus Gloifarii Parcem verum efle &c genuinum Henrici S^elmanni 
£q. Aurati Foetum. 

Concilia, zjTc. Tomus priraus Londini, 1659. FoL Quo au- 
tem clarifsimum hoc Audoris noftri Inftitutum , et quos 
in eo progreftus fecerit, mclius erudito Le(5tori innotefcat , 
quxdam ex hujus Tomi Praefatione opponere non pigcbit, 
quippe qui non minimo gaudio fuffufiis forem,fi dum memoriac 
dignifsimi Equitis parentare conatus fim,Eruditum quempiam, 
Induftria et Do<5t:rina tanto munere haudimparem, excitarc 
pofsim, qui integrum Au6loris propofitum ad Umbilicum di- 
ducatjVel lalcem ad Imprefsionem novam et accuratiorem ador- 
Ah.wkeiock nandam animum appellat. Opera funt quibus Ecclefia noftra 
caierepofle nullo modo cenfenda eft, fplendide quidem incho- 
ata , at nefcio quo infortunio aut ficculi ingratitudine, imper- 
fed:a nobis dereli«5ta. Sed Au<5tori noftro animos adverticc, Le- 
<5torcs: 

Qmad ad hanc nofiram ColleSlioitem, cum per tres infignes Epochas 
fponte fe difribueret, nos oblatam diftributione?n am^USlejites , fingulis 
kpochis fingulos Tomos feu Volunma ( auf^icante Deo ) deftinayi- 



in Pracf- ad 
Sax. Hift. 



mus. 



Primo, Qucninitio Chrijlian^ (^itgionis, «/jMed^ Anglo-Saxoni- 
c;cT)itwms feriodmn ( ideft Amo Dmini \o66.) habita JutU hic 
jam co)npegi)nus. 

Secundo, Ea , qu<e poft jubaBos a "Normannis, Anglo-Saxo- 
nes, ujcjue ad Exutum^apam-, (^fignationem (Pontificid Jwifdtclio' 
nis \egi Henrico OBaVo faBm ( cjua adempta eft Efifco^is cogendo- 
rum poftea Conciliorum potejias ufttata ) isr Uonafieriorum congefsi- 
mus. 

Tertio , Ea qu^ deinceps in Eccleftis Britanniarum <I{eformatis 
ufjue ad nofira tempora accidermt, concinnayimus. 

Opus, Jpero, doHis pleru^nque gratum atque utile , 'ijarie tamen, e 
yarid fingtdormnTomorum ratione.TrimusJorte magis fpeciatim arridebit 
<^et antifiiz Studtofis ; Secundus, Juris noftri EccUftaftici ^rofeffori- 
bus, Terttus, His qui ^eformat^ apud nos Eccleft^ Modum ^ Ne- 

gptium 



Trafatio dd LeBordm. 



gomm nojje expe^ant. Quo autem aufiicio m Luccm prodihioH {ms 
jmfene propemodum exhaujh) Secundus ^Tertm, haud aufim polli- 
ceri : niji illos Vir dikBuiy isr ^ono natus (publico, Jeremia^ Stenlia- 
nus, cujus Ofera (Primus hic Tomus ( me adhuc tantum non mvito ) 
inLucem prodiit, Ofe isr Coyiftlio Johannis Spelmanni Blii mci 
(quem Studiorum meorum ( inutilium licet ) H^redem fcrtbo) Tjpi^ cu- 
raverit mandandos. 

Quoniam autem dejeremia Stephano ab Aufbore noftro tam 
honoiitica fiatmentio, noneritab Inftitutonoftro aliemim,nec 
Ledori, ut fpcro, ingratum, paulo amplius deillo ex Hiftori.i 
Oxonienfi exfpatiari. * Jnno 1628. Sacne Theologi^ Baccalaurea- 

* m honeftatus eft ; Annoquc 16^1. Favore &, Patrocinio Ar- 

* chiepifcopi Laud^ Ecclefix lincohienfu Pricbendarius fiebat ; 

< qua quidem Dignitate propter Operam in edcndo primo illo 

* Conciliorum Volumine, una cum Henrico Spelmanno Equite Au- 

* ratoj pofitam , auctus mcmoratur. Et paulo infra, Anno 
*i633. demandatum habuit H?»nco %//;mh«o Equici Aurato> 

* primum Conciliorum Jnglicanorum contcxenti, Typilque accu- 

* ranti , Opcram accommodare j quo quidem in Opere inte* 

* gro (eptennio dcfijdatum eft. Quamvis vero id Operis Eru- 

* diti/nmum Spelmannum pro Audore agnolcat,eum tamen Jerefn» 

< Stephani de quo nunc agimus lucubrationibus adjutum con- 
*ftat. Annoi66^. SaCrilegii Hiftoriam, a, Spelmamio inchoA' 
*tam, a {e vero abfolutam , Typis coepit mandare, at verd 

* cum tardius procuderetur, tam 5chedas impreflas quam ip- 

* fum Autographum abfiimpfit Incendium illud nefandum, quo 

* integrum pene Lofidinum conflagravit, Anno 1666, 

Conciliay erc. Tomus fccundus, Z.0HJim \66^. De hoc Vo- 
lumine qux fequuntur Carolo Spelmann» Antiquarii noftri ex Fi^ 
lio Nepoti acccpta referre debes, Lc(5tor Candide. 

' Tomum Conciliorum primum Avus mcus ipfe edidit, Judi- 
*cium de rebus dubiis fiepiufcule interpofuit , Librariorum 

* n^fjcj-^T» & Lapfus indicavit , notafque ( hic illic ) Ledori 
*profuturas addidit, fedillomorte ( fi non Deo aliter vifum 

* eflct) immatura terris erepto; ha^c omnia in Tomo ( quem 

* jam damus) fecundo & pofthumo defiderantur. Ut hoc dam- 
*num fi non ad aflem , ex partetamen aliqua refarciri poffet^ 
*Vir optimus, & Antiquitatis fcientiffimus, pro fua in SpeL 

* mami Nomen 8c Rempublicam Literariam Benevolentia, par- 

* tui huic poft Parentis fatum nafcituro Obftetricis raanus ul- 

* tro prjcftitit, Praclo & Editioni prxfuit. Multa ex Archivis 
*Archiepifcopi Ecckdx Cafituarienfts Regiftris, & Bibliothcc^ 

* Cottoniand Manufcriptis, fumma cum diligentia, fideliter tran- 
*fcripfit, &unaediditj itaut jam integras pene Synodorum 
*omnium 'Britamiicarum et Conftitutionum Ecclefiafticarum 

* Pandc<5tas 'Britmnm fox dederit Avus meus ', in quibus Ma- 

c 'jorum 



Trafatio ad LeBorem, 



^ jorum Inftituta Viri dodi \ideant, qua artc Ecclcfia vetus 

* Unitatcm intemeratam fuis praeftiterit, quibus Lcgibus Schif- 

* maticos coercuerit,quibus frcenis cohibuerit,quibus Conftituti- 

* onum Repagulis Seditioforum Licentiam reprefl^eritjne cx Li- 
' bertate nimia idem Ecclefix quod olim Reipublicx accidc- 

cic. Orat.pro ' rct. Qu«E ( fi Ckeroni fides ) hoc uno malo concidit , LJ- 
^'^'"'- 'bertate immoderata <y Licentia Concionum. A Viris fide-digniffi- 
mis audivi quod ex toto hoc Volumine ducentas paginas con- 
tinente, omnes a quiHquagefima feptima Guil. X)ugdale acce- 
ptas referre debemus : Hacc Editio quamplurimis fcatet Men- 
dis, quas vel ex mendofo Autographo, vel abfentia Audboris 
irreplere. 

TracStatus cui vernacule Titulus, Tythes too hot to be toucVd. 
Venditus eft etiam plerumque fub nomine AmpHoris ejus 
Ve Decimis Tradtatus. 

Apologia pro Tra6tatu t>e non Temerandis EccleftiSj Epiftola 
Latina ad '^chardum Carew de Jnthony in Agro Cornuhienfi. 

Appendix quaedam Solutionum Dubii, .continens Ve Aliena- 
tiom Vecimarum. 

Quatuor fuperiores Tradtatus imperfedtos reliquit Manu* 
fcriptos Spebnannus , confiimmavit eos , & publici Juris fecit 
Stephanm prxdidius, Londmij 1 647. 4°. 

Quibus prxfixit Epiftolam ad Lea:orem ampliflimam, mulca 
in Honorem Audoris digniffima qua: legantur continentemjfunt 
8c ah^ m eodem Volumine Differtatiunculae, quas non funt 
Audoris noftri. 

De ScpuUura, Anglice, Londmi, 1 641 . quatuor tantum Pa» 
pyri Fohis conftans. 

JJpdogia , <^c. Notis editaj ab Edvardo. (Biff<eo Equ. Aurato ; 
una cuni Libris Nicolai Upton^ De Re Militari, & Johannis de 
M. B/T.. in <Bado Jureo, De Jrmis. Hxc ab eo ctiamnum Juvene fcripta : 
Pr3.f.ad4^^ j_,j^^ manifeftum cft, quod (philippM Arundelut Comes, quem 
fibi Mecxnatem propofuerat, Annodemum 1595. diem fuum 
obiit. Cum vero fe ad akiora contuliflct, hic Liber veluti 
negledus, apud eum jacebat. Hunc Librum Johan. Spelmannum 
Equeftris Ordinis Virum , ejus Eilium & Haeredem, in Lucem 
ederc immatura Mors prohibait ; & fimul Spes noftra frucndi 
Laboribus Viri tantaf Pietatis & Ingcnii, penitus extindtaeft. 

yHlare Jngltcum, ab eo & <I{pgero Dodfmrth, confcriptum. 

Johannes Speed in Thcatro fuo Imperii Magn^ 'Bntanni^f fe 
agnofcit Korfolcu^ Defcriptionem Opcri fuo infertunr» ab Equitc 
noftro accepiffe. 

Differtatio quxdam De fortuita C<^de cujufdm Hawkins a 
GeorgioJhhot Archiepifcopo Cantuarienfi commitfa, quaArchie- 
pifcopum ab Irregularitate vindicare videtur,MS. eft penes dig- 
niffimum Virum Henricum Spelmannum Curfitarii Baronis Scac- 
carii Filium. -j Tractatus 



Tf.rfatio ad LeBorem. 



Tra<5tatus de Temunis Juridicis^ Lfudim Jmpr. 3684. Opus im- 
perteum. 

De Modo& Methodo legendi & explicandi Tabulas vetc^ 
res publicas, Angl. Jncient %ecords, MS, 

Reliquit ctiam M.S. cui Titulus Icenia, Jntiauitdtes aiiafdam , , 

Agri Norrolcicnlis continens, quocl aanuc multum delidera- Fimcb.adfiri. 
tur. .'_..- 

Superfunt etiam Libri duo , verum utrum Patris an Filii, 
an eriam utriufque cenfendi finc , penes Le<5torera fit Judi- 
cium. 

Primus eft ^falterium DaVtdis Latino-^axonicum , a Johamie 
Spelmanno Henrici Filio, e Patris Bibliotheca in Lucem editum, 
Lonili 1 640. De hoc fic priefatur Filius, Patri tam Moribus 
quam Doclrina fimillimus ; ^Tfalterii L atino- S axonici mtexVine- 
*■ aris Exemplar vetus MS. ( e Patris mei Bibliotheca ) edendi 

* Provinciam in me fiifcepi , non fponte fatcor, fcd cum juflu 

* Patris, tum luafu & obteftatione plurimorum nonnihil in 

* iifdem ftudiis defudantium. 

Alter eft y£lfredi Ma^niy Jnglorum Regis invi(5liffimi Vita , a 
Clariflimo Dom. Johanne Spelmanno Hem-ici Filio , JngUce con- 
lcripta, qu5e candem Latine reddita, & Annotationibus illuftra- 
ta. Oxonii G Thcatro SheldonianOy Anno Dom. 1 678. in Lucem 
prodiit. De utrifque autem quis melius vel plenius ipfis Alura* 
nis, vel potius Eruditiffimo Magiflnro Magni iElfredi in Col- 
legio Magnx Aulac Univerfitatis Oxonieyijis in fiia ad hunc Li- 
Vruni Pfaefatione ? Quac quoniam fimul vivam Patris Imapi- 
nem Fiiio fuo primogenito Impreflam oculis Legentium ex- 
hibet, fieri aliter non poteft, quin rem faciam Ledori quara 
gratiflimam, & hoc fortafle magis gratam, quod illius Yerbis 
finem praefandi fum fadurus : ' Ex Adverfariis IlluftrifTnTii 

* Domini Henrici S^elmanni , Rerum Antiquarum Studio maxi- 

* me inclyti, a Filio Patrem ( fi diuturniorem ipfi Vitam Deus 

* concefliffet ) Eruditione fiiperaturo concinnajLa eft. Audo- 

* ris Famae (quod ferio dolemus) &c VitaeBrevitas, & triftis Sx- 

* culi Tumultus , infehciter novercabantur. Haud vulgare 

* tamen, tum Do(5trinae tum Diligenti^e iux Specimen edidit 

* TfaltertMn Dayidis Saxonice Glojfatum. Opus dum inftituere- Pr^/.^,y^„>, 
*tur, Latinefcire cupientibus^ nunc vero Saxonice ftudiofis,^-'^'^'^'''' 

* exoptatiffimum. Hiftoria hxc , alterum Induftrias [ux , & 

* patrias verfus Antiquitates Zeli Opus, Belli noftri Initio ab 

* ipfo confcfta Praeloque parata , Temporum Iniquitate , et 

* Au(5I:oris intempeftivo Obitu, ad hoc ufque tempus fine No- 

* mine , fine Luce , fine Spe pene opprefla jacuit. Au^flor 

* ipfe inter Tumultuum Initia Regi (Jxonid adfiftens , ex ejus 

* Favore propriifque Meritis nil non Iperare juflus, 5c ad Se- 

* cretarii Munus omnium Applaufu defignatus, dum in CoUe- 

gio 



• vitm 



T^rcefatio ad LeBorem, 



* gio ifineo^Nafenfi Studiis diligentius Operam navabat,a Mor- 

* bo Caftrenfi tunc graflantc correptus, die Jul. 2 5 . Annoque 

* 1 643. fummo cum omnium dolore focliciorerti Vitam ingref- 

* fiis eft. Vir acerrimi Judicii, comptifiimi Ingenii , et pro- 

* batifsimae Morum Suavitatis. Quale vcro Rei Antiquarix 

* Subfidium et Ornamentum intercifum fit, hsc quae nunc in' 

* publicum damus, abundc teftabuntur. 

Valete , Candidifsinii Le6tores , et Opus hoc rcconditifsi- 

mum 

"UoBm-m <verf4te mam yerfate diurna. 

J. A. 



Juthoris 



\- . 



Authoris de fe <^ Opera fm^ Trcefatio. 

I^^Kf Abes (Ledor) tenuitatis noftrae dimenfionem, claudaat^ 
M equidera, 8c incultam, fed (quod me magis angit) plu- 
fl ries malefidam. Non quod mihi unquam eflet in ani- 
I rao falfi quidpiam tibi obtrudere (occidar potiusj fed 
I defideratis alias fcientia alias judicio , hic inter fyrfes 
-^^ dubius hsereo, illic devius ad fcopulos allidor. Cavere 
igitur te velim diligenter, 8c qu* apud nos aut ambigenda legeris, aut § 
conjeduris promanantia, aliorum calculo expendere : ne noftros haurien^ 
crrores, tibimet imponas, hauftofque diftrahas propagandos. Nec intcrea 
fim difpeftui, quod erravcrim pluries, pluries csecutierim : quis enim mor- 
talium in argumento tam vario 8c immenfo ; tam nodofo, rigido, Sc c\\\- 
ginofo; alias non erret, alias non csecutiat .<? Doftos video rem unam aut 
alteram traftantes, claudicare interdum & graviter impingere,etiara quo^ 
in Ccelum tollimus. Ego inter doftos me non efFero : fciolum dixeris,8c 
Mufarum famulum, vel(quomagisgeftio) ftudiofum in rempub.literarum, 
ufque fufficit. E togata quippe nonfum claffe, nec munus unquam gefTi 
aut togatum exigens,aut eruditura. Nondum xv . annorum puer e fchola 
rapior Cantabrigiam : tenellus adhuc Sc Academics difciplins omnino ini- 
doneus. Illinc ne emenfo biennio Sc femeftri,a viduata jam matre domum 
revocor : ut pro setatis ratione, a manibiis ei efTem 8c folamini. Emifit 
me tamen fub anno altero Londinum ; Juris noftri capefcendi gratia ; cu^ 
juscumveftibulumfalutafTem, reperifTemque linguam peregrinam, dia- 
leftum barbaram, methodum inconcinnam, molem non ingentem folum , 
i^tA perpetuis humeris fuftinendam : excidit mihi (fateor) animus,blandio- 
ribufque fubridens Mufis, rigidam hanc Minervam ferreis amplexibus co- 
crcendam, leni molimine delibavi. Excuflit me interea (6 infelicemj) e 
clientela fua : gratias, poteftatis, dignitatis, immenfeque apud nos largitrix 
opulcntix. Illa (inquam) veftitu fimplici 8c inculto, fed Juriam omnium 
mumcipalium (abfit diftis invidia) nobilifTima domina: omni utpote jufii- 
tia, moderamine, prudentia, fublimique acumine, (temere licet eam pcr- 
ftrinxerit Hottomannus) refertifTima. 

In rus igitur ante triennium me fubduco^IstifTimique fufceptus Hymensi 
vinculis, uxorem inde 8c familiam colo. Vitam rufticanam nulla raihi ha- 
ftenus experientia cognitam, totus obeo. Obeo 8c e more clafRs mcs evo- 
catus, munia patria, non quxftuofa aliqua (nam hscMufis inviaj fed mo- 
leftiam atque fumptus eraulgentia. Bis Hibernis traarum uItimum,propin- 
quiorem tertio, ex reluftro aliena: fideiquemes multa credita,perannos 
plures, fatis ("fi 8c mihimetj aufpicate exequor. Succrefcit interim nu- 
merofa proles, 8c excrefcit una novis indies accefTionibus , srumnarum 
farcina : qua anhelans demum 8c pene fradusde vita cogito liberiori. Pro- 
vedusitaque ad fenedlutis confinia (annum nempe quinquagefimum ) rem 
familiarem &c peculium diftraho, patrimonium eIoco,rus meexuo, Sc cum 
uxore, liberis 8c familia reliqua, Londinum transfero. Dulces otii folitu- 
dines mente tenaciter devoratas: relegatafque longo intervallo Mufas, 
poftliminio gratulor amplexurus. Libros Sc arma literaria fquod nec in 
juventute omnino prstermiferam } undequaque comparo, accmctufque 
jam in hanc railitiam, Patres, Concilia,raedii fcculi Authores, 6c qni ad rem 
antiquara periinent tara extraneara quara domefticam, fedulus volvo Sc e- 
volvo. Occurrunt paffim peregrini labiivocabula-. Gothici, Vandalici , 
Saxonici, Gerraannici, Longobardici, Normannici, Scc. ignotx funaionis 
minifteria, Officia, dignitates, Magiftratus, Sc infinita hujuTmodi , larva 

d bar- 



Trafatio, 

barbaricsLatinitatis fucata, fed leftorem graviter difl:orquentia,8c inter- 
dum ne ab Oedipo enucleanda, at diphtherx tribuenda. Opere pretium 
exiftimabam quidpiam luminis in his acceHdere, 8c quod a doftis vel re- 
jedum eft, vel praetermiffum, qualitercunque conlarcinatum , exhibere. 
Ingentem veroad hoc expeti animadverto apparatum : cognitionis, fcien- 
t\x, leftionis, eruditionis,linguarum, judicii, otii, multorumque annorum 
tempeftatem : claudum me in omnibus fenemque dementarium, in hanc 
arenam defcendere, quis non rideret ? 

Rem horfum agito & retrorfum : utilem video &. valde neceflariam, fed 
in procinftii neminem aggreflurum. Video etiam diftiones & vocabula 
complurima ejinguis fupradiftis petita ; Gallifque, Hifpanis, Italis,gc Grx- 
cis Authoribus ufitata, fontem agnofcere prifcum noftrum Saxonicum,Ger- 
manis ipfis hodie fat incognitum. Quin & Saxonicam dialeftum, Germa* 
nicarum omnium antiquiflimam effe Conradi Gefneri teftimonio, Sc ad 
Gothicam proxime accedentem. Video 8c nolmctipfbs a Gothis late Eu» 
ropam oppriraentibus, originem duxifle; morefque 8c ieges aliqudt cum 
vocabulis multis nondum exoletis , imbibiffe. E tribus enim populis qui 
huc olim e Germania tranfmigrarunt (Anglisfcz. Saxonibus,8c Jutis) Jutas 
eofdem fuifle, qui 8c Getje & Gothi dicebantur, perfpicuum fecimus in 
xoceG/di. Qiiempiam igitur e noftratibus, prifca illa verfatum Saxonica 
dialedo(Longobardisutiquc ScNormannisantiquis haud infueta^ potiorem 
aliis ad hoc munus exiftimabam : fed qui in co fe immergeret , novi nemi- 
nem. 

Decrevi igitur Martem experiri noftrum : at ne oleum omne uria perde- 
rem,paginas quafdam futurarum arrham 8c exemplar,curavi imprimendas, 
doftilTimifque aliquotvirisexhibendas; ut nihil in hoc genere eorum cal- 
culononapprobatum, ex me auderem. Otiolum eft rcferre fmgulos , 8c 
C^We««»/mortuumappeIlare. Ad vivos provoco. Eximios illosliterarum 
fplendorcs &c patronos DD. reverendiflimos Jacobnm Armachanum Archi- 
epifcopum Primatem Hibernix, 8c Johmnem Lincolnienfem Antiftitetli 
magni )am tum SigilU Anglias Cuftodem : aliofque ut taceam noftrates 
plurimos, D. RobertHm Cottonim, 8c Joh. Seldennm in re antiqua paflim cele- 
bres. Si ad exteras abeam, non me leviter incitarunt nobilifrimns (apud 
Gallos) Nic. Fabr. Pierefchi/fs Regi^ majeftati a confiliis in Senatu Aquenfi: 
Bieronymus Bignonins ejufdem raajeftatis in mag.Parifienfis:/'^//;/>/);/j ManJ/k- 
cns, Gilb.Ganlminns, Nic. Rigaltins, 8c Clandins SalmaJ/ns. Apud Belgas Joh. 
Menrji/is^ 8c Hamburgi Fredericns Lindenbrogins^ multa mihi familiaritate 
cognitusdum rem civium fuorum Londini promovebat. Viri hi omnes no- 
mine 8c eruditione fpedatiffimi, fuis, autad meipfum incitationibus,aut 4d 
aliosdeme fententiis; pleriqueetiam copiofis literis, incepta hsc noftra 
humanifSme approbarunt,progreffum fuadent,expetuntqucmanus ultims 
acceffionem. Nec tantum fuadent, /ed ex operibus fuis, re antiqua fplen- 
didis, fepe mihi ramum aureura ad tartareas iftas regiones peragrandas , 
porrexerunt Bignonins , Menrfns, Lindenhrogins ; multis etiam veterum 
paginarum exeraplaribus (ignotumme eximia colens amicitia) Pierefihius. 
Hos dum honoriscaufa memoro utacceptumagnofcambeneficium,nonta- 
cendi funt Pithcsi celebres, G<?/^rf/?»x Teuto,vel Cowellns noftras (a plagiario 
nequiter devoratus) necintercaeteros^^^ewrfWJ Scotusi velGoldaftum totum 
{^vczTii^ohannes Lydius. 

Tantisigiturfretusfuffragiis 8cauxiHis-,pro virili meo (qua perotium 
licuit, 8c turbatam fiepius valetudinem^ incumbooperi : expletofque fem- 
perquaternionestypis mando,ne correpto me dum expedatur coronis,per- 
eant concinnati. ^qui igitur bonique confulas obteflor (Ledor humailifl 
fime) qu3e ad craflioris Minervae aram in ufura publicura hic offerimus : 8c 
qux ufquam deprehenderiscorrigenda,comiter me admoneas, oro, ut tuo 
emendatior beneficio (quod agnofcam Iubens)altera annuentc Deo aliquan- 
doprodeateditio. Sufcipe (inquam)humaniffime,labores una 8c errores 

noftros 



Tr.^Jfatio, 



noftros, vel hoc folum nomine, quod ex ea die qua exuto rure priorique vi- 
tx inftitutione, ut pro facultate noftra choro literato atquc tibi infervirem, 
plurima mihi torpenti jam moderatori , afpere & adverfe evenerurit, ani- 
raumque alio atque alio diftrahentia, inutilem fepe, & e penfis iftiufinodi 
alienum, reddiderunt. 

Libentius veronavavi operam, ut apparatu hoc noftro,viros aliquot A- 
cademicos & eruditos, ad mediorum feculorum Antiquitates Authorcfque 
paululum lucubrandos invitarem 5 nein Academiisnoftris uUum unquam 
honeftiorisHteraturajgejms (fi fier^potwit) ^e^dc^aBetur. Vale. iv. Non. 
Decemb. CO O CXXV. 



-f;n /■;.■• -__■ ■ '■ ■ ! rn:.! : 



> 2«fni; -^o^-ff-i^^^f*^ »^cii;eifii%d^a/f,icm 
-oifjufl f isrnw rnrjiD=i juorJ n ' .- - ■;flcth'jr; 
■.Erb jrtr'f:-r-:?ni rrr; .?'?f;J)o5or-- ; >rjif {-,,': 



-Ahttr 



— ij jllVUi.! ±. .Wlii.i.i.^ . ^,.. -.i.j4 . 



V^M^OJD rrf:j;r,L-^Y:^ t- 



-IP- 



L E C T O R I. 

NO» hic Ro>ttat7£ Fe/teres, nec cafta loquendi 
f^incula. Tu palmam hanc ludimagifter habe, 
Tertia Mufarum non me afias vidit in Aula : 

Necbene libavi pocula prima SchoU. 
Ingeris at noftris nnmerofa Typographe menda : 

Turpior eft vitik pagina quaque tuk. 
Bum pr£lo pueros , triplicivixprdificis affe 

Re&orem nberius cmfeqiiutnre liicrum. 
^t me quo tuear j fnm pene lumine captus : 

Nil lege, nilfcribo, nil bene certus ago. 
Barbara tra&anti, ru&ari & barbara fas fit : 

Ne medio ift flu&Hj ptHgeredicar aprum. 
Quamfadleeft inter fpinas decerpere flores ? 

Dum capis hos^ illas non mihi redde graves. 
Nam tibi non teneor ; gratis damus omnia : nobis 

Th nibil : injufium eft^ ni bona verbaferam. 



CLAVIS. 



C L A y I s. 

CU M noftri inftituti effet, non tam Gloffarium ad rcm an- 
tiquam pofteriorem, quam gcneralcs ( prout potuimus ) 
commentarios darc : indicativas literas paginarum apicibus (e 
more Gloffarii) haud affcripfimus. In bencficium tamen ftudio- 
foruiti, vocabula de quibus agimus, fcrie alphabctica profecuti 
fumus : & ut quaerenti facilius innotefcant, his interclufa cha- 
ra(5tcribus % defignavimus. Placuit ctiam operis nomen AR- 
CHAIOLOGUS, potius quam GLOSSARlUM. 



Elementa Saxonica qux a Latinis diffcrunt. 
^epsbi p r p y B ^ P 'P 1 eco6/e 

d c f g li i r s w y Th th th tl»t and E M S >E 



H E N R ICI 




Equit. Aur. Anglo=Brit. 

GLOSSARIUM 

Archaiologicum. 




Bacot. ] Pileiis au- 
guftalis Regum An- 
glomm 2, coronis 
infignitum. V.Chron. 
Aii. 1463. Ed. 4. 
jiag. 666. col. 2. 
/. 27. 



^ De Ahhdte laico ejiifque origine, vigore, & 

excejfu ; etiam de "jarta vocis Ahha- 

tis Jignificatione. 

% Ahbi., & Ahbas. ] Pro Kohili, vd 
magnate laico. 
■ . Secularium olim hic titulus apud Gallos, 
asque ac Ecclefiafticorum : etiani Baronibus, 
Q)mltibus , Ducibus, Principibus attributus. 
Ide6 tamen, qubd per fas aut njefes Abba- 
tias occuparent. Secundum autem Cano- 
niftas, Abhas fotuit ( quis ) ejfe, (3 non Pref 
byter : immo ( inquit Joliannes de TuiTe 
Cremata fiiper Diftin6l. 69. ) ettam laicus 
fotejl ejfe Ahbas. Ar. dt. 93. a Subdiacono. 
Certe ipfi monachi olim Clcrici non erant : 
utCauf 16. q. I. c. 40. (Sc Dift. 93. c. f. 
in Gloff. ad verbum Abbas. 

Difpofitio igitur Abbatiarum penes reges 

fuit,& fundatores : ftatutumque ferunt a Bo* 

nifacio 3. (qui floruit An. Dom. 6ic. ) ut 

CleRis, i5c populus Epilcopos eligerent, Re- 

* f/oc opiis, S^^ autem Abbatias confen-ent : quas illi 

Aimoini lihro 5 ideo fiiis nobilibus, 6c miniftris ( quamvis 

intexitur : nec lalcis ) elargiti fiint. Hoc ipfijm feciftc vi- 

t.tmen liber ilk jentur Carolus Magnus, & Ludovicus Pius 

':ieji feddre- ^^?' optimi, lub mitio rcgnoi-um luorum. 

centioriexpli- Audior * vlt^ Ludovicl Pii ( live is AimoJ- 

citus. nus hiit, five aliiis ) & Aimoinus ipfc in Gcft. 



Francomm, lib. 5-. cap. i. fiib An. Dom. 
778. ( qui cft Caroli Mag. 10.) Ordmavii 
Cai"olus per totam Aqiiitamam Comites, Ah- 
hatefque, necnon alios flurimos ( qiios vaffos 
viih^ vocant ) ex gcnte Francormn, cifjue com- 
mifit cujiodiam regni. Eodem lib. cap. 5 6. 
£ib anno 8 i j. id eft, Luduvici Imper. i . 
Ludovtciu acccpto niincio dc mortcp.tti is fii Ca- 
roli, quos potiiit conciUavtt fihi, dans eis Abhati- 
as, (3 Comitatus, ac villas fecimdiim uniiifcunj- 
que fojiularionem. Cum autem laici, nimia 
fiia rapacitate, non (tjlum Cornobia, fcd &: 
Epifcopatus ( nam in hos quoque graflatum 
cft ) compilaient, reli6to vlx epifcopis, & cce- 
nobitis unde viverent, Carolus Magnus An. 
Dom. 789. regni fui ii.hcec omnino pro- 
hibult, gi-avlter queftus, quod laici homincs 
( loquor in edicfi fui verbis Aquifgrani edi- 
tl ) folcbant dividcre cftfcofia, (3 monajleria 
ad illoriim opiis ; £S? non remanfijjet tillt Efif- 
cofo, nec Abbati, nec AhhattJ]]e , nifi tantum 
ut vclut canonici, G? monoichi vivcrcnt. Pa- 
ternoque hoc exemplo,errorem fiium tandem 
corrlgens Ludovicus Pius, lege cavit, ut 
Bfifcofi, fer eleElionem cleri, i3 fofiili fiice 
dicecejis; Ahhates ex futs monachis a feifjis 
eligerentitr. Capitular. Caroli & Ludovici, 
lib. I. Titt. 84, & 86. 

Sed hoc omni protlnus antiquato, Reges 
( ficut antea ) pro arbitrio fuo abbatias confc- 
nint : nec fblum ( quod oportult ) viris ec- 
cleiiaftlcis, & canonicis; fed laicls etiani 
regnique primDrlbus, Abbauim una tltulys 
deferentes. Sic Carolos Calvus Ipfius Lu- 
dovici filius, fratrem uxorls fiix Bofbnem 
( Regem mox fliturum J Abbatla S. Mauritii 
donat : aliifque allas Integre ; alias divilim 
B tr^ 



Henrici Spelmanni 



* Opinor, 
qumiis. 



tradir,ucapuci Aimoinum conftat, lib. f. cap. 
i4, &c 54, Hinc ipli illufi:ri(limi bellicofif^ 
iimiq; proceres feculares, Abbates diftl 
funt. Sic ibidem cap. g;?. fub An. Dom. 
876. Bapn:^ati funt qutd.t?n Nommrmi ab 
Hwrone Abbate, (^ Mirchwne, & fropter hoc 
aUmperatvrcm adduH,. Et cap.41. fub An. 

88^. Hugo Abbas, Carolum adiit fro 

ptitiane fartis ^^i- Ita pluries ibidem. 
Fragmen. Hlftor. Fimicor. EtAimom.cap. 
41. Gens Nm-mannica feregijjet tnchoata ( vii^. 
excidium, csedem, rapmas, ^c.) mfi Hugo^ 
j>er Galluti Abbatis honore fraditm , greme, 
remfdlicam giScmans , eorum temerarios 
comfefcmjjct aufus. Et mox, Hugone Ahbate 
jam defuncfo, noti cffit qui { Normanncffum j 
furori obfiferet. Item Abbo in Obfid. Lute- 
tlx, annum circiter 885. lib. z. 
'ihhpefiate fnb hac Hugo frincefs oltt Ma. 

..NQta tamen, quod onjnes Abbates qui 
m acie fortiter dim.icarunt , pro feculari- 
busnon " funt habeiidi, licet illis fit vetitum' 
arma ferre. Ne pugnacilfimus quideiH Ab- 
bas Ebolus in difta Oblid. inprimis .cde- 
bris : de quo lib. eodem. ■"■ . 

Poft, nuUus fi-ocerum rcmanet nifi J\,iartius Abba. 

Et, 

His miciiit fneftans Eboius Mavortius Abba. 

Dc alio Hugone Abbate , Annales Fran- 
cor. incerti Author. in An. Dom. 881. I^x 
in Galliam frofcBus , Hugonem Hlutharii 
( rcgis ) ex WJdrata filium ad fe vententem, 
mjuum fufcefit Dominium, £? « Abbatias, & 
Comitatus m beneficium dedtt. Fragm. Hiftor. 
Aquitan. His tcmfonbns Aimericus non mo- 
nachiis, Abbas S. Marttalis moriticr , ^ in 
fine monachus extittt, fua, I^ex * Ltidcvicus 

ttmens ejiis tjrannidem jtirare fccit eum ut 

Monachus futurus eftet. 

Hoc modo Robertus Comes, (eu Marchio 
Pariliorum, lub exceflli Caroli Simplicis f An. 
lcil. 9xiJ Hugo Magnus, dux Francorum, 
fiib ingi-effuRegisRodulphifAn. Dom.g^^. 
&: Hugo Capetus qui Rex Francix evafit, 
An.Dom.9 8 y.favus nempe,patcr,&: lilius)Ab- 
hatum titulos affumebant, ut peripicuis verbis 
refeiT Aimoini lib. ^•.cap.^iy^.^^&c 45-. Nec 
immerito quidem, cum opulentiflimas Ab- 
batias S. Dionylii, S. Germani a Pratis, S. 
Martini Turonenfs, .pariterqj alias plures, 
quali hxreditate pofliderent. 

Ipfijm vero hunc Hugonem Magnum, qui 
Abbatis nomen [ ut Aimoinus loquitur ] fnft 
obitum fatris fut ^berti fufradtdi fumffit, 
Naucleius Gen. 35. primum fuifle afferit , 
qui Abbas diftus eft : quin & ipliim, & Ro- 
bcmmr pauem ejus frtmos fuijfe qui relt^a 
Monaftenis fr^dia , froventifq; occufarent : 
fortc Hugonem hunc cum feniori iUo Hu- 
gone Abbate { de quo fiipra diximus ) con- 
fundcns. Sed falli celebrem Hiftoriogra- 
phum Etis conftat ex prxcedentibus : qui- 
bus tamen adjungam antiquioris illius sevi 



exemplum aliud, ut fic rem magis reddam 
pei-^icuam, & tu una intelligas, huic con- 
fiietudini vchementer interim reclamatum 
effe ab Ecclefiafticis. Flodoardus in hiftorla 
Remenf Ecclcf lib. 4. cap. 7. ( de Epiftolis 
agens Hincmari Archiepif? ad Balduinum 
Comltem Flandrl^ datis ) Ad eundem (inquit) 
cum coefifcofis fcribens ex Synodo I^mis habita, 
Dominicie tncarnationts Armo * 89^. arguit e- 
tim qtiod ecclcfiajiica fimul , (^ legalia jttra con- 
temneret ; res Ecclefiafticas & honores fihi non 
conceftos mvaderet, Dei tirmrem a fi frojiciens, 
(^ fidern qui^m in bafttfmate Pee froruifirat, ofe- 
ribus ahdicans, locttmfacri Monaftici ordtnis fer- 
vadens, i£ Abbatis fihi riomen ufiirfons. Often- 
dit etiam Idem Flodoard. Baldubum hunc 
S. Vedafti Abbatlam, & Altmarum quen- 
dam alium Comitem, S. Medardl tenulfle. 

Forte autem acerba hxc comminatio inde 
nata eft, quod BalduInUs Comes nullo cgn- 
cedente ( ut res I^ ioquitur, & Slgebertus 
afferit in Anno 900.) Abbatlam hanc inva- 
ferat : fed non ideo ejeftus effe vldetur a 
Caiiplo rege, at infldelitatls causa, ut Flodo- 
ar^us ubi fupra. 

Suldcgerus In Chron. Dlonyliacis: ^n 
in Chrontcts ( Inqult ) Abbates diciintur, non 
fiint Monachi, fed Barones, (3 froceres fiecula- 
res, quibits R^x Abbatias frtiendas ad tempts 
concedit. Refeit deniq; Paradinus in Annal. 
fiiis Burgimdix, llb. 2. An, Dom. 1 105. fe 
vldifle monumenta complura, in quibus pro- 
ceres GalliE hls nominibus ufi funt, Dux & 
Abbai, Comes C? Abbas. Profert itemqj 
Chartje veteris exemplar, m quo H. de Bello 
loco Abbatiam Savigniaci , Antecefforum fuo- 
rim C? fiiam femfer fuiffe, i3 effe deherc con- 
tendit ; eamque Ideo a L. Rege fibi reftitu- 
tum. Ex quo llquet, Abbatias alias, haere- 
dltarie flufle conceflas. 

Litelligendimi autem eft , non delevifle 
Proceres, quas acclperent Abbatlas, fed cum 
Abbatis nomine, Monachis emunxiffe Abba- 
tiarum proventus atq; pinguedinem, praediis 
Inter mllites fuos difpartitis , Decanifqi ali- 
quando fubftitutis, qui Abbatlarum curam 
fatis frugaliter admlnMrarent. Aimoln. llb. ^. 
cap. 34. Robertus Comes Parrhifiorum, qui Mar- 
chio Francorum vocabatur, frater viz. Odonis i^e- 
gis, necnon Hugo Magnufi, quin etiam iifq; 
ad tcmfora I^berti I^gis, ea qiue Abbates ac- 
cifiebant, fibi addtxerunt : (3 ftatuentes dcca- 
nos monachis, fihi mmen Ahbatts tifurfaverunt. 
Ea vero qiia tiinc fibi ex rebus ecckfiafticis 
vendtcarunt , frofrits mihtibus diftribthvwit , 
G? juri ecclefiaftico fiihtraxerunt. Et cap. ^l. 
Rnbcitiis fitfradiBus Comes , cufiditate magts 
duEius, qiiam de ctira antmariim folicitus, Ab- 
batiam S. Gennani acceftt, feq; Abbatem vo- 
citari fccit, ftatuens Decanos, qut curam hahe- 
rent Monachorum , ^orum frtmiis , nomine 
t(emigiiis extitit. ^o obeunte, Abbo fucceftlt : 
tffoq; decedente , Gofmariis Archtclavis deca- 
niam habuit. Simile de decanis Hugonis 
Magni, cap. 45. Et Hugonis Capeti, cap. 

44. 



* At Sigeber- 
tnsaiteum e- 
jedum ejfi An- 

no 900. 



Fratei lex. 

auii. Francof. 
impref. Anno 
15S1. 



Ibidem. 



GLOSSAKIUM. 



? 



44. qui in regem tandem elatus,monall:eria 
coeplc ecclefiafticis cedere. Succedente vero 
in regnum filio ejus Roberto primo, An. 
circiter Dom. 999. in defuetudinem fenlim 
abiere feculares hi Abbates : ut ex Aimoino 
liquet, dii9:o cap.54. 

Quin & nuper apud Scotos viri quidam 
clviles, ut Klnlofle, & alii, Abbatiarum ru- 
dera, cum prxdiis, pollidentes, Abbates difti 
funt. Nec dirutis jam apud nos etiam mona- 
fteriis, Abbatis nomen prorfus Eliminatum 
*M)« imprejfo. eft. * Statuto enim An. xy Hemtci 8. (quo 
Abbatia S3enedi6i:i de Hulmo in Epilcopum 
Norwicenf collata eft) foicitur : ut Eplfcopus 
Nonvicenfis femper Abbas S. Benediili de 
Hulmo habeatur , & Abbas S. Bene6ti de 
Hulmo, ftmper Epifcopus Norwicenfis. 

Ahbas etiam alias videtur dici pro nobili 
fimpliciter , utpote pro Barone vel HeBore 
frovincia, quem veteres nuncuparunt Seni- 
orem. Cui re£le fatls conveniat ipfi nominls 
fignificatio , Syriace patrem denotans : & 
vocabulum S^xm, quo frater junior apud 
Grascos (eniorem compellabat. Parcius ta- 
men hoc (cnfu reperiri exiftimo. Sed Cuja- 
cius lib. I . feud. cap. i . ait, Abhates mnnun- 
qttam in Hifioriis accijnuntur pro mbilibus, 
^uod nomen ettam hodie retinent in jnontihus 
Pyrenxis nobiles tjuidam. Et hoc Jenfu ^iian- 
tum opnor, Aimointis j". cap. 1. Carolus (in- 
quitj ordinavit fer totam Aquitaniam, Comi- 
tes, Abbatefqtie , necnon, ^c. ut nos ftpra. 
Qua interpretatione fi pro noblllbus fimpli- 
citer intellexerit , falli maxlmum Jurifcon- 
liiltum ex jam dlitis llquet. Neque enim 
hunc fenfum reciplant loca qusedam apud 
Authores, quK magis perlpicue id innuere 
videantur. Viz. Gregorii Turcnenf? lib. 6. 
cap. Abbas Cadurcina: urbis. Lib. Landaffen. 
EcclefiK M.S. in vlta S. Cadocl : Abbas erat 
C^ frinceps ftiper Gunlianc regionem. Aimoini 
locus cltatus : Abbatis honore j>er Gallias prx- 
ditus. Prlora enim duo loca (in ilfdem 
ipfis) de clerlcls dI£la,conftant : & de tertlo 
fatis hic fiipra. 

Ahba j autem prima Declinatione paflim 
utitur Paulus .•Emillus & qui eum fequuti 
fimt : nos vero ne femel apud veteres , ita 
Teperimus, at femper tertia. 

Nomina Abbatianim. 

■ "t ' Abbas S. Auguflini Cantuar. 

I Abbas de Hamfey. 

3 Abbas de Bwgo S. Petri. 

4 Abbas de Croyland. 

5 Abb. de Evejham. 

6 Abb. S. BenediEii de Hulmo. 

7 Abb. de Thometon. 

8 Abb. de Colceftre. 
g Abb. deLeicefter. 

lo Abb. de Pf^mchecombe. 

II Abh. dePPyimefter. 
IX Abb. de Ctrenceftre. 
I 3 Abb. de S.4lbano. 



^ De Abbatibiis mitratis, G? his qiii in 
Parlamentiim fiint admtjft. 

^ Ahhates mltratl] feu Generaks ; Alias, 
Abbots Souverames : quafi Superlores , vel 
fuperiorcm non agnofcentcs : li qui in fiils 
Monaftcriis, aut infia termiiios conftitutos 
(nuUi Epifcopo fubditi) jurifdiaione fi-uc- 
bantur Epi(copali,mitramq- ergo induebant ; 
& Baronls dignkate donati , Parlamentarlis 
aflidebant Comitiis : quod aliis quldem Ab- 
batibus non permifl[um eft. Permult^ enlm 
erant fiibaltemx Abbatiae e fuperioris allcu- 
jusfamilia (uti colonlae) dedudas: nec per 
(e ideo confiftentes, aut communi gaudentes 
figUlo : fed fiipcriori Uli in omnibus fiibditse 
& audientes ; Cellssq; ejus, & membra nun- 
cupatas. Olim vero ftperlores hi omnes cse- 
teriq; abfblute Abbates, publicis regni Con- 
cUiis adhiblti videntur: eoq; Rex Johannes 
in Magna fua Charta, Summomrt (inquit) 
faciemus fyc//.adCommunia Regni Concilia) 
Archiefijcofos, Abbates, Comites , £^ majores 
Barones, figiUatim fer literas wfiras , (3c. 
Ciim autem non venii-ent Abbates nifi regia 
(iimmonitione accerfiti : id denuo faitum 
eft, ut negleilis plurimis, pauci tantum pro 
arbitrio Regis, accerfirentur. Quamvis igi- 
tur m Parlamento anni 49. Hemicl tercii, 
duo fiipra cennim Abbates & Prlores ( prae- 
ter Decanos quinque) hrevi Regio convocati 
eflent : anno tamen primo Edwardi ^.quin- 
quaglnta fex tantiim fiint fiunmonlti ; decre- 
fcenteque adhuc (ut videtur) Cleri potentia 
& asftimatione, Edwardi tertii asvo, vix tri- 
gefimus fecundus vel tertlus reperitur. Nec 
conftans quldem hic ipfe numerus , fed 
languefcens etiam delnceps , & incer- 
tus. 

Abbatum vero, & Priorum nomina qut 
Edwardi tertli xtate, & inde ufcjj ad cataly- 
fim Monafteriorum,locum obtinuere in Par- 
lamentls,ha£c plerunqj fiint : ut e membra- 
nis regils fide colliguntur. viz. In fiim.mo- 
nltione Parlamenti apud Winton. Anno 4. 
Edwardi ^. in dorlb claufT ejulHem An. 
membran.41. 

Nomina Fundatorum. 

Ethelbertus Rex An.6oa. 

./ij/w;«w Semi. Rex 969. 

Penda Rex Merci<e. 

Ethelbald Rex Merc.j 1 6. 

Egmin Epifc. iVig.Kenred Rex 700. 

CanuttisRjex An. ioz6. 

fVil. Albemarle {uh Hen.x. Jo. Rex, 

Eudo Dapifer Hen. 1 , 

^pb. Dojfue Com. Leiceft. 1 143. 

J^nulphusRex Mercite 789. 

Seabert Rex Occid. Sax. 604. 

Offa Rex Mercia 795-. 

B 2. 14 Ab- 



Henrici Spelmanni 



1 4 Abb. B. hlari£ Eborum. 
I 5- Abb. de Salof. 
I 6 Abb. de Seleby. 

Abb. S. Pctn Glocejlr. 

Abb. de M,ilmesbmy. 

Abb. de IVahham. 

Abb. de Thomcy. 

Abb. de S. Edmundo. 

Abb. de i}i'//fl /ow i^f?^. 

Abb. de Abindon. 
24 Abb. de Hyda, juxta iVinton. 
1 5" Abb. dc ^ding. 
16 Abb. G/.?/?o«. 

27 Abb. de Ofncy. 

2 8 Piior de Sfalding. 

29 Pri. S.Joh.JerufalemAnglta. 
Pri.de Lea^w. Quibus adduntui-, An- 

no 13. ejuClem Regis, &: alias. 
Abb. S.Augiijimi Bnfiol. 
Abb. de Bardency. 



17 
18 

19 

20 

21 

2 2 

^3 



30 






; ^ Pri. de Semplingham. 

Exhibentur in membranis Parlamentariis 
anni lcxtl Edwardi tertii , viginti tres alii 
Abbates, fimul cum Prioribus 4. & Magiftro 
Ordinis de Semplinglnm : qui in diitoanno 

4. cjufdem Regis, non funt nominati. Sed 
Hc iplis ibidem pracHgimr hasc nota : IftK 
Abbatibus (3 Pnonbus ftibfcriptK, Tion folehat 
finbt in ahis P.iylamentis. Et perpaucos cer- 
le eorundem reperimus in fubfequentibus, 
prster tres novlifimos hlc fupra in catalogo 

* i.Batailo. . notatos , & Abbatem de * Bello. Plui-imi 
ver6 eorum habentur in prscedentium Re- 
giun Parlamentis ; paffimq^ occurrit Prior 

5. Johannis Hierufalem : Et in nuperiori- 
bus plerunque Prior de Coventre ; ftd aliis 
intcrim prxcermiilis. 

''■ % jMdtia.'] Patemitas. Concil. MeldenC 
An. Dom. 84. j. ca. i o. Talis Abbatia ( qux 
fateniitas Latiiio nonune dtcitirr ) funditui re- 
moveatur. 

^ Ahbatctcxem^ti.] M.Par.An.i2.')j. 
pag.922. l.io. 

% AUatis. ] Media correp. commua 
duorum gencr. Catholic Is qui in diver- 
lorils, opcram cc|uis impendlL Anglice 21X1 
©OttlCr» Allas, & opmor reifiius: Abatis 
(cum b limplicl ) genltivo, tls. Duci enim 
videtur ab ;^ « «"Cctr©-, hoc eft , bardus, 
vel ftupldus , propterea quod id genus ho- 
minum, (ervili negotio fit aptiflimum. Ab- 
bas autem pro ccenoblarchd , penultlmam 
genitlvi producit: ut lic invicem liqueat 
diftcrentla. Hinc Anonyrous..qui«kn),;pi'ifcus, 

Abbatis ad cctnirm, dat equis Abhatis 4venam. 

Dicituri etian-i Abbatis, pro avenarum 
prxpolito, vcl curatore, quem in ftabulo re- 
glo, tfte atttnar, nuncupant, 

^ Abbay..} latratus. .;>l\\vii' 
^ AUay.] femblc que.ce- npt& GiSuk 
foient dcrlvez de ce verbe deponent Baubor 
baubarK, que iignifie ahbayir, Ou pluftoft 



Guliel. Hufus Rex. 

]^g. Com. Montgom. i o 8 1 . 

Guliel. Conqueft. Rex 1078. 

Ofric. Rex Northumk 700. Guliel.Conq, 

Maidulfus Hiber. SM/.648. Athelft. Rex. 

Heraldus Rex 10^6. 

Sextvolf & Edgarus Rex. 

Canutus Rex 1020. 

Cijfa Rex Occid. Sax. yxo'. 



Aluredus Rex,&C. 9x2. 

Henricus i . Rex. 

Jof Arrimat. Imu Rex Oc. Sax. 708. 

K^h.fit;( Nigel D^oiley i iig. 

Jo. Talbois Com. Andegav. 

Jordanus Brifit, & uxor qus 1 100. 

iVtU. de fVarren primus Com. Surr. 

Henr. 2. Rex. 

Epifc. Lond. 

S. Gilbertvs, 

tant ce verbe Baubor, que ce mot ahbay, & 
fa fuit, fiint verba fi£Htia a Ibno Canis la- 
trantis: Ex DiS.Joh.Thierry. 

^ Aheremurdnm- ] C^des manifefta^ 
quod alii ajiertum murdrum vocant. A Saxon. 
^bepe , i. frohatum vel manifeftum: 6c 
O3op3 (a quo nuirdrum ducunt) homicidium, 
Hoc ex fcclemm genere Eiit, nullo precio 
(etiam apud Saxones noftros) expiabilium, 
cum alia licuit pecuniis commutare. Canuti 
LXj. M. SS. ca. 9 5 . Aberemurdrum , inemen- 
dabile eft. Item leges M. SS. Henr. primi 
(quas, volente Deo, in lucem aliquando da- . 
bimus) ca. I 5 . Ex hts flacitis \ qitadam emen- 
dantur centtim folidis , quadam Wera, quisdam 
Wita. J^iiedam enim emendari ?wn pojfunt .- 
qute funt Husbrecl-i, Bemet, C^ Openthef, i^ 
Eberemord, &c. Sic in Fosdere Aluredi, & 
Guthumi regum MS. Abepe ))opecpen pro 
meremce cmnferta. Et LL. Saxon. Canuti 
regis par. 2. cap. 25. Cbepe tSop pro fure^ 
vel fiirto manifefto. Vide infra Murdntm. 

^ Abbdtator^ Vox forenfis. Incitator, 
infttgator '■ qiii al)um ad facinus aliquod 
pcrpeti-anduni exacuit, tutaturve fu6kiruni- 
A Saxoa (a) i. ad vel ufq; & beran, five 
geberan, hoc eft, emendare, excitare, reftau- 
rare, remedium fraftare , per tranflationem, 
redimere, mulBam folvere, vel fubire : acli A- 
bettator, hoc beneficii le delinquenti prsefta- 
turum polliceretur. Hinc in veteri noftro 
idiomate,tO ibeat t^C fitC,pi"o ignem excitare. 

% Abeyantia^(e.] Vox forenfis. Cum 
jus rei alicujus penes neminem reperiatur ; 
fed tannimmodo in cuftodia, vel conlidera- 
tione juris confervetur, id in abeyantia di- 
citur (alias in * nubibus) quafi exp-a omnem * {.NHf^uim. 
injuriam: latratui magis quam violentiae 
obnoxlum. A Grx. /3<tifoc, i. ramus, unde 
Palmarum feftumTO iS*ir«, v. Europa 1 87. 
& i 3 3. vcl a Gallico, abbayer, i.latrare : vel 
potius (ut nos utimur) certic ftationi inhx- 
rere ; utpote, quod nort dilcurrlt , vel O^an- 



GLOSSARIUM. 



fit ab alio in alium. Tcncr m ahhay eft dif- 
ferre , & in vanam (pem rejicere. Vid. 
Abhay. 
•|[ Ahh<ereie^^ vide Proh^tredes. 

% Ahiaticm^ Ex fiUo nefos , vel nefos 
fimflkiter. Quafi aviaticus , quod ab avo, 
vel avio fit oriundus. Lib. Feud. Baratcrii , 
Tit. 8. Si vaffalltts forte fiJittm, vel abiatictim 
ex filio non rclitjuent : fari modo beneficiwn 
haheat, ^c. Itemmox: Si forte abiaticum ex 
filio rwn reliqtm-tt , (^ fratrem legitimum ex 
farte tatris habuerit ; beneficium quod fatris 
fuifuit hahehit. Aviaticus (inquit Pratxus) 
wfos. Lib. Feud. 3. tit. i. §.5. Si vero 
filios non hahucrit , ^ aviaticum ex filio maf- 
culo reliquerit. Et addit : FiHum nomen ab 
avtis vel avtiis , quo nomine in legihm barhari- 
cisjtefe fro avus , utuntur. Reperitur etiam 
Abiaticus adjecEtivum , ut res, vel hareditas 
aviatica. 

^ AhjeSire, AdjeBire^ AhjeBum^ Ad- 
jaSivtm, Ja^ivim <b' JeHizitm efle, ha- 
bere, invenire.] Occurrunt omnia in antiquis 
legibus : alias lignilicantia , vadmonium defe- 
rere : flacitum negltgere ; deficere in lite : & 
(quod noftri aiunt Legifperiti ) caufam, fcr 
defaltam, vel mn frofequendo, amittere. Sed 
& poni viderur ahjeBire , pro advofarium 
dcficientem in lite dcprehendere ; & adjeBirc 
legitur, pro citare ; adjaBiviis pro in judici- 
um citatus: fic etiam Gloll vet. apud Ly- 
dium : AdjeBio, in jtis alleBio. Formuls So- 
lenn. Lindenbrogianae , Charta 15-8. quss 

JcBiva infcribitur. talesdatos habuifCet fide- 

jtiffores ut kdlcndd. ill. ex hoc , in nofham fra- 

fentiam debuiffent afiare caufantes. Ad quod 

fldcitum vernens mcmoratus tlle ((cil. Aftor.) 

ibi iH flacito mfiro cum fer tridiium feu am- 

pliiis, ut lex jubet , flacitum fuiim ciifiodiffct , 

& memoratum ilhim ( fcil. reum ) ahjeEiiffet 

vel folfatiffet, iffum mc venijfe ad flacitiim, 

tiec iilla funni.i ( i. excufeiones vel impedi- 

menta) nunttajfe adfirmat. Marculfus autem 

hanc ip&n Formulam ita exhibet lib. i . cap. 

g 7 ■ - f lacittimjiium cuflodiffet , (£ memo- 

rattis ille abjeBus fit vel folfatijfet, (^c. Paulo 

autem inferius, ambo exemplai-ia ita progre- 

diuntur: Comes falatii nojlri teflimoniavit 

qtiod antediEtiis ille (feil. A£tor ) flacitum fu- 

um legibus cuftodivit : ^ etim ( viz. reum ) 

adjcElivit, G? folfativit , ^ iffe tlle flacitiim 

IiaelUgo cita- cuftodire neglexit. Lex Salic. tit. 52. §. x. 

_. ■ • u_ ^uem legitime habeo adjaBivum vel admalla- 

ieftivum : yi- "^^ fecundum legem Salicam. Formulae vett. 

dendutn tutem mcertl authoris Marculfo annex. cap. i.t.. de 

is monet tn jaftivis, Nec ipfe ad flacitum venit , nec mif- 

hunclecumFrii.ji^^ »2 viccmfuam dnexit , qiii ullam foniam 

egoauiiemli- «««"'«'■''^ • i3 flacitum fmtm neglextt, & ja- 

bruvinenvidi. ^iviis inde remanfit. Et in adnuntiatione 

Karoli apud Piftas ( ut habet Lindenbrog.) 

Mittet qiiifqtie Cmnes miffum futim qtii iffa fa- 

cramenta aiifctiltet, ne iffi homines jaSivi in- 

veniantur. 

JeBare item reperitur in conftitutione Ka- 
roli M. (ibidem etiam notata) pro citare. 



Nulliis frafumat hmninem ad judicmm, fmc cau- 
fa jeciare : ntfi jiidicatum fiierit. 

% Ahroaimntim.'] Vox forenfis. Emp- 
tio mercium integraruni, priufquam vel ad 
nundinas vcl ad forum rerum va:nalium de- 
fcrantur : carundemque deinceps per portio- 
ncs diftraftio. 

^ Abifljerfing^ ] Vox forenfis : at,fcrip- 
torum vitio , forcnfibus ipfis ainigmatica , 
ciim ad nominis, tum ad rei explicationem. 
Veterrimo Statutorum Compendio impreflb, 
Mifherfmg editur. M. SS. duobus Mtfhering .- 
in ^xoMukgring. Primus omnium quos no- 
vimus, Raftallus in Tit. Expfit. Vocabb.Ju- 
ris, Abiflmfing exhibet : fcriptoris foite im- 
peritia deceptus , qui literam ^ forenfim. 
ipecie * quadam {A h) interdum referente , * i,t ainijiie 
velut A i legcrct, & tranfcriberet. Cowel-/(/'»i^r«r. 
lus vero Raftallo fifus & (qui eum fequutus 
eft) novo Expofitori vocabb. Jur. Ahifl?eyfinr 
ctiam recipit: ignotxque diftioni ut funda- 
mentum fh-ueret, a Germanico torquet Bif^ 
chetzen, quod eft, ut ipfe ait, quafi fifco ad- 
diccre, vcl confifcare. Hxc de nomlne. 

Quoad fignificationem : Ahiperfwg (in- 
quit Cowellus) fccundum B^aftallum in if A- 
bridgement, (3c. eft , quietiim effe de Ameixia- 
mentis coram quibufiunque de tranfgrejlione. 

Certe haud ita Raftallus : Sed -co- 

ram quihiifcimqiie de tranfumftione. Et refpon- 
det cditio veraacula, An. 15-8:^. Abifheifing 

is to l)f Jiuit of amcrccmcntis iefo^c W^mt» 

foCbCl- foj tcaiirumption pjObCD : Fidemque 
huic faciunt vetuftior codex imprefliis , &c 
onmia quas vidimus M. SS. exemplaria. 

Revera autem di6fus ille novus Expofitor, 
tranfgrefficne legit, non , tratifumftione : five 
hebetanti oculo deceptus ; five ut locum , 
quem putaret, parum integrum, reftitueret : 
fuoque fic errore Cowellum lufit. Sed de hoc 
fufius in vocab. Mifkerjmg. 

% M[aritt{] vide Abfu^. 

% Ahjis, firtis, iiif &c Ahjida, d<e,'] ab 

accufoivo ejufdem Grseco ; ut in multis fo- . . 

let : licct Hldorus , & Paulbus dubitent u-"''^'"-f-''^- 
r , , r- ■ ^- o ,r- c.ip.^.Aii Seve- 

trum lit legendum. Sic enun callis, cC caiii- ^^^^ 

da ; parapfis, & parapfida ; crater,& crat^ra ; 

ftater, &: ftatera. Eft autem ahfis five ahfida, 

fornix, arcus, hemifphaerium, & quod in cur- 

vamen arcuatum confHtuitur. Hinc arcus Aniini{. k£l. 

Imperatorum ti-iumphales, Gneci (ut notat ;;i.28.f.io. 

Rhodiginus) affidat vocant. 

Abfis (inquit Anonymus) eft illa fars cir- 
culi , in qiia frincifium exaltionts in ftto circulo 
incifit elevari : • Vel idem quod anguliis ; 

unde , m faraffide , i. in farihus angu- 
Ik. 

Ifidorus vero Origin. lib. 5;.cap.8. Ahfida 
( inquit ) Grccco fermone , Latine interfretatur 
lucida , eo quod liimine recefto , fer arcum re- 
fflendeat, &c. 

Quod autem rotse cliculus qui radios fuf^ 
cipit, Abfis etiam appellatiu-, fieri videtur, 
ut quidam volunt, non ab a.-^t ei-]iJ^&for- 
vicem fignificante , fed ab et-^n S,\iut, i. 

ta£tus. 



Henrici Spelmami 



Crm. Ub. • 



Defmdentm 

VOcillt, CS' 

i^ueremem. 
Birtrind, 
J)\4r^entri 
Biji.de Sret. 



tacKis, atn-eclatio : a^ n l-^iSnL., i. a tan- 
gendo, qula pars Illa rotse ten-am tangit : i- 
deoque ut Gaza docet , fcribcndum cum af 
piiatlone. 

Alfts vero leu Ahfulti, apud rei Ecclefiafti- 
cse Scriptorcs , aliis figniHcationibus legltm-, 
vi:^. 

Pro Efifccpormn fiihfcHus. Sic Auguftinus 
Maximo Epifcopo Donatiftse , faftum fliin- 
gens EpifcopoiTJm, Epift. x^- Tran/it honor 
Imjus feculi, tranjit ambitio : in futiiro ChriSli 
judicto nec alfij,e gradatj: nec Cathedr,e velatjc, 
(^c. Et quod (ex eodem cltat Pythseus) Al- 
binse cuidam : Ad nnflra fuhfellia reltUa turba 
ndieram ; &C paulo poft : diceham ego qmbus 
foteram, tjtii ad nos in ahfidcm honoratiores ^ 
gratiores afccnderant. 

Pro Choro vel Presbyterio (quod vocant ) 
hoc eft, locus in Eccleha cancellis inclufiis, 
clericorumque ccetui deftlnatus. Sic intelli- 
go Leonem Marfican. lib. i . cap. 1 9. In Ba- 
filica abfida tnedia, ad qtiam per 8 gradus afcen- 
dititr, altarc conftitint. Et Gregor.Turonenf? 
lib.io.cap.^ 1.7» cujus (BafilicK) abfida, bea- 
ttim corftis venerabiln Sancii ( Maitini ) tran- 
fttiltt. Et ^i.Ganonem ^. Synod. Caitha- 
ginenn xvo Auguftini habitae : Cujufcunque 
autcm fxnitcntts piblicum (^ vulgatifflmum 
crimen cfi, quod univerfa Ecclefia tiovertt, an- 
te abfidcm, manns ei imponatur (ab Epifcopo.) 
Hincmarus etiam in eandem fententiam,De 
geftis habitis pro divortio Thletbergae : Et 
facri Canoncs pibent, ut foenitentes tcmfore quo 
fanitentiam fettint , imfofituram maniium , i£? 
Cilicium fufer capita a Sacerdote, ficut tibtqite 
vulgattim efi, ante abfidem acciftant ; fcil. ab 
Epilcopo, ut fupra. 

Pro Fornice vel locuJo arcitato ligneo , quo 
fiiper altare pofito , fimulacra confervabant. 
Rutpertus de cafibus S. Galli cap. 9. Abfidam 
qmqtie pofi altarium S. Gallt ita honorifice fi- 

cliira deaurata, iffo comfoftiip temfme. 

Elikehardus Junior cap. 6. Turrts ignem rafu- 
it,abfid£que SS. Vtrginum immineris, eam mor- 
dacius cremavit. 

Pro Atrio vel Porrticu Ecclefue. Anonym. 
in ortu vocabul. Latmo-Angllc. Abfiden efi 
atrittm , qund cfi extra Ecckfiam. Anglice 

^ Ah[(]ue hoc'] Negationis formula, qua 
in foro AJigliae, Reus , A^floris affeitionem, 
inficiatur. Gallis olim in ufii ut videtur, & 
ad nos inde n-adu6bi. Sic enim Declaratione 
cujufcl;im Conftitutionis, Alani Ducis Bri- 
tanniae Ai-moricanx, Aru Dom. 1087. Ala- 
nus Dct gratia Bntonum Dux , tunc tenens £^ 
fofiidcnsfuum Ducatum Britannia , abfqiie eo, 
qtiod cognofceret vel haberet aliquan fuferiorem 
fuper fc. 

^ Abjientim & Adfiftere.'] Hanc autem 
virtiitem Ho-ron vocant , a qua abfientum & 
confirmatum, &:c. Grxce apud Efifhanium, 
eft uV* iK 537^T<3«/ >y iiT^iti^i. Jacobiis BiUi- 
ui veitit, a qua repreflum &C fiiffultum. i- 
rcjuus l. i,c. 1. Qiiem locum fic exponit 



Feti-.trdentius ; Abftenttis aiitem jiirtfpcritts efi, 
qui ttitorts auiloritate, ab adeunda hicredjtate rc~ 
vocatus efi. Ea voce utitur Cyfrianus Epift. 
I 8. ad Cornelium, & Epift. 42. ad Stefha- 
r.tm. Abfienti vero a nofiris dtcuntiir , qiii a 
communtone Ecclefia: , ^ facroriim fercefttone 
moti, rejeHique fimt. Hxc Feti-ardentius. I- 

remetis etiam lib. 4. cap. 44. ab homim- 

hiis harettcis abfifierc oportet; adharere mitem 
hts , qtii (3 Afofiolorum do^rinam cufiodi- 
unt. 

% Ahftus ah[anuf\ v.Chron.Camera.8c 
hlc infra B««/wnw. \ 

% Ai^Uttare.] Occurrere , vergere, fiofum 
affetere, finem exerere, terminare. A Gallico 
abutter, feu ahouter , hxc eadem fignificanti. 
La hotayexxxm finem , terminum, vel fcopum 
defignat : 'Indc;4ggl- S JlBut , pro meta, & 
SbOUt, pro circa rem ,wL (cDpum verfare. 
Vox feodalis, & agri-menlbrlbus noftris fre- 
quentiifima, qui prasdloitun fines ( quos ip- 
ii cafita vocant , Marculfus frontes, Galli 
bouts) abuttare dicunt in adverfam terram ; 
cum fe illuc adigant aut protendant. Latera 
autem nunquam aiunt abuttare : fed ten-am 
proximum adjacere. La Couftume Reformee 
de Normandie:cap. ^^'S. Le fergeant efi te- 
nu faire Leilure des lettres , G? obligations (^ 
declaration fa.r botits £^ cofies defdites terrei 
faifies. 

% Accendentes & Accenfores.'] Li Ro- 
mana Ecclefia dicuntur, qui (ab Epifcopo ad 
hoc ordinati) luminaria accendunt, nutriunt, 
deferunt & cset. Allas Ceroferarii di£li & A- 
coluthi. Vide pliu-a de munere eorum in 
Acolutlms. 

% De Acceftore & antiquitate artis Accefto- 
rici£,five aucufandi cum Accifitre. 

% Accepot atque inde Acceporicius ad- 
je61:.] Accipiter, ab accipiendo. Gloflfe yet. 
Latino Gi-asc. Acceptor ii«£^,|,Aoj^si/V.Vox fre- 
quens in Antiqq. Legibus, nec Lucilio defpe- 

£hii, qui dixit Exta acceftoriis i3 utiguts : ut 

refeit Charilius Sofipater, lib. i o. Et licet 
Authores alii , Accifitrem faciant mafculini 
generis: Lucretius tamen Libro 4. fcemi- 
nino pnit ( ut Marcellus notat : ) forte quod 
virtus alitis in hoc fexu fit eminentior. 

Sed cum mihi locus peroportune jam fe 
ofiert, ut de antiquitate nobilis iHius artis 
AcceptorIcia£, five aucupandi cum accipitre 
qusedam annotem ; id vel maxime facien- ■ 

dum cenfeo., ut Blondo refpondeam,ipfbrum- Dtai.i. Ub.f^ 
que opinioni, qui eam non inventam efle ex- 
iftimant, ante xtatem Frederici Barbarofllae : 
qubd is ( ut idem Blondus fcribit) annum ^7. pr/m/ 55 
circiterDomini 1146. ( capta jam Parraa ) E^Qbxihx. 
aves rafaces, C? ciciires , f)\eter ufitatas in I- 
talui multas , in quets falcones , chiluones, a- 
fitires, (3 gerfalchi albi, populo dedlt in (pe- 
(Staculum confpiclendas. Ex antiqq. igitur le- 
gibus manifefte conilat , non fblum inven- 
tani eam efl!e, ante mille plus hbc annos , 

led 



G L S S A R lU A± 



led pro more etlam noftri feculi & dilcipli- 
ns, a Gallis Gcrmani(q; illuftraram. Hodi- 
emas enim artis voces, ( qua latine reddi 
poflunt ) niulta; deprehenduntur in illis Le- 
gibus : utpote, in L. Salica, tit. 7. §. i. 
^u acceptorem de arbore fiiraverit, (3c. Id 
eft, de nido, vel quem Anglice dicimus, 31 
%%WXt\itt, Ibidem §. l. Acceftorem de 

fertica, id eft, an ^atuk «jflF tfte |0carc&. 

Et%. 5. .'lcceptorem intra clavem refofitum, 

forte, an ^atuk ixi t\)t mt. In Leg. Ri- 

puarior. tit. ^6. § H- Acceftorem domitim, 
2L UCl&inteH ©atok ; Acccptorem mut^tum , 
3 mHCB IpatOk. In L. Frilonum : J^» 
cancm acccptoriciutn occideret, ^c. Id eft, 
a ^panpel, &c. Reperiuntur etiam ibidem 
accipiti-es, per clafles luas Sc raunia diftinfti : 
L.Yioior.tii.lo. Cramhari alias Commorfus gruarius, i. Accipiter 
S- '' qui gruem mordet. Ganfliaptch, qui anieres 

capit. Anethapich qui anates perfequitur , Et 
cxt. 

Tantumqj admirationis m hoc volupratis 
genere poliiere olim veteres illi, ut iege 
etiam prohiberent, ne quislpatham, velac- 
cipitrem luum, in iplam capitis redemptio- 
nem cogeretur dare: Icilicet cum hic non 
minus vitse eflet Iblatlum, quam illa liberta- 
tis vindex, atque prxfidium. Qiiin&iplbs, 
qui ve! cancm, vel accipitrem alterius fur- 
tim lubtraherent, omni ludibno,& dedecore 
fiigillandos decernerent. Ideo Burgundio- 
nes, LL. luarum Additam. 1 . tit. i o. Si quis 
*AnHoiind ^^^^ * '^'^' traim, aut h fegutium, vel \\pc- 
1) Cmem mig- trunculum prafumpfent mvolare , jubertius iit 
num. conviBus coram omni populo pofieriora ipfius of- 

II A Bracnet. culetur, aut quinq; Jolidjs illi cujus cancm in- 
•volavit cogatur exfolvere, £^ mulci.e nomine Jo- 
lidos duos. Et tit. I 1 . 5'/ quis acceptorem alie- 
num involare praftanpferit, aut fex uncias car- 
nis acceptor ipjejuper tefiones comedat, aut cci-- 
tefi noluerit, fex folidos illi cujus acceptor eji, 
cogatur exfolvere : ttuddce autem Tiomine folidos 
duos. Et ne pcenarum hjec commutatio le- 
vis habeatur, intelligendum eft ; tanti fuil^ 
fe folidi asftimatio apud Burgundiones illos, 
ut vacca pro lolido, bos pro duobus, ca- 
ballus optimus, pro i o. vxniixt , ficuti li- 
quet ibidem tit. 4. §. i. 

Majorem etiam adhuc loqui videtiu' hu- 
jus Artis antiquitatem, qu6d in NotitiaOc- 
cidentalis Imperii Ordo militum qui Sagit- 
tarii Vcnatores dicii lunt, auipicium nominis 
lui, accipitrcrrPgerunt in clypeo pro infigni. 
Hilt. de Ere. ^-^qqq Gaufredi^, i. Duccm Britannix,iter 
cj, 21 ' Roniam carpcnllR, ideo a nimultuofi mu- 
here, caput lapide pcrcuflum, occilamqj 
quod accipiter ejus mulieris gallinam inva- 
lerat : An. Dom. 1008. Flor. PVtg. in An. 
871. p. 310. Re.X Alredus mler bella, &c. 
omnem venandi artem agere, aurifices & ar- 
tilices liios omnes Falconarios, accipitrarios, 
caniculariolq^docere- — non definebat. 

5f -Accefforim, ] Vox Fori Anglici. 
Is qui Iceleris conlcius, facinorofo liibvenit 
five ope, five confilio. Duplex autem eft 



alius ante perpen-atum Icelus, aut feloniam, 
ut loquuntur : utpote qui vel luadct, vel 
imperat. Alius poft eftccT-um : & hoc tlt 
vei celando facinus, aut reum, vcl alimen- 
tum ei, evadendive occaljonem lubmini- 
ftrando. Ifts autem conliderationes, ulo-a 
feloniarum reos, non extenduntur: nam in 
Ijelse Majeitatis a-immibus, nulli habentur 
acceflforii, vel lecundi, Icd primarii omnes, 
& l' Ut vocant J Principales : pariq; ide6 
ple£i:untur lupplicio. ;rT'Q;'; " 

m Jccionarm, vide AfiiofurihT.'^ •■;< " 
^ Jccola, Jccokm, AccoUfius, A- 
coIai>ium2 Sunt autem AccoU, accolatia, 
accolani , Coloni iimpliciter, vel Coloni adn 
Jcriptitii, qui cum fundo tranleunt : Anglis 

hodie, acieSCcnantsof tljej^anno) nunr 

cupati. Gloflae vett. Latino-Gr;EC. Accola, 
yiuf^;, i. Colonus. Sic in Qiart. Alaman. 
Goldaft. Num. 5-8. Omnia in vejhram trado 

domtnationem cum domibus, adificiis, ca- 

fts, cafaltbus, mancipiis, fervis , Mictllis, acola- 
hus. Etiam in Marculfi, & folennib.Formu- 
lis, vox accola, hoc finlu frequens occuiTit, 
dativum etiam faciens plui-alem in abus. Re- 
pcriuntur necnon alis in Fomiulis Linden- 
brogianis, Num. 62. in Chart. hsereditaria. 
■ in hareditate fuccedas , tam in te-nis, 

manfis, domibus, adificns, mancipiis, litis, U' 
bertis, accolabus, maito accolanarum vineis, 
olicis , fylvis, aampis, ^c. Et numero 15-0. 

quicquid rcliqui accolani "jefb-i faciunt, nos 

rcddere Jpondemus. Hinc & [^Acohliim^^ 
( Opinor ) pro domo ntflica, quam accola feu 
accoLuius habitabai : ideoq; duplici (c ) lcri- 
bendum Accolabium. Nos hodie, ^ 2Cene*^ 
ment OJ ^arm vocamus. Antiquit. Fulden- 
iium lib. X. Tradit. 27. Donatmnq:, inpope- 
tuum ejfe volo cum terris, domikis , cedi- 

ficiis, acolabiis, mancipits, vineis, fyli':s.^ area- 
lis, cafis, cafalts, campis^ ©'c. 

^ Acefbalus ] Gr. qui de nemine te- 
net. LL. H. i . ca. 22. Baronum homines & a- 
cephalos. Synod. Mogunt. lub Carol. M.cap. 
22.De clericis vagis, leu de Acephalis, i. de 
liis qui liint iine capite.neqj in lei-vitio Domini 
noflri, neqj liib Epilcopo, &:c. Cent. 9. col. 
369. 

% Ackitil, ] plu. R<)t. mag. PipiS i. 
Hen. II. ^t. 14. we^wi.2. PambrecRogerus 
fiL Gaufordi debet i o. marcas argenti,ut ha- 
bet rethim de Achatis pati-is liii, a Gall. or 
chater. 

% Aclea. ] Campus vel locus querceus. 
Quercetum. A Saxon. ac, id eft,quercus,& 
lea vel lega , campus,Iocus : vide hasc in- 
fra. Afler. Menevenf in vita .^lfredi. /« 
loco qui dicitur Aclea, i. in campiilo quercus, 
diuttjfime pugnaverunt. Hinc inde Florentius 
Wigornenl." in * Anno Dom. 8 5" i . In aclea, * Sfcuni, 
i. in campo quercus. Hinc & multa apud ncs Dion^f. 
hodie villarum nomina : at literam { a ) in- 
cccptivam inCojispe vertentia, hnalem autem 
lemper rejicientia. 

^Af^' 



8 



Henrici Spelmami 



Anaftaf. in 
vita S. Caii 
Pap. An.283. 
^-LeSor, Ex- 
orci/la, Sc- 
quens, fubiii- 
conus, diico- 
nus, ^c. 



Accenkns. 

Cerofenrius. 

Suggeflti. 



HT Acolmhi. ] Juvenes cx imo ordine 
Ecclefix, qui in peragendis ficris, ftcerdo- 
tibus olim , diaconis, Sc rubdiaconis admini- 
Itrabant : ab Epifcopo ad hoc delignati. Sa- 
cra autem non attrettabant, nec inter ckri- 
cos deputati lunt,fed a neutris tamen excluli. 
Difti 'hmi 'ji *wA«3i7i', i- ^ fequendo, ^af- 
feclaiido, conjeqtwnda. Gloff vett. Latino- 
Gi-2ec. «IWM^S-, Seqmttor, Pedifeqwis , 
Confeqiiens. Gloff Lydii, «w)'a8.3-©- 
ViaTi^Q- mii , Sl£^.77BC Q, m&t -ji aa- 
fwe i(if.'ian.r\K@-, i. Acoluthus , piier junior, 
famulus autem, &: a corpore alteri fubftitu- 
tus. Nomen a re. Nam in Concil. Medio- 
lanenf primo, fub Pio 4, An. 15:65-. ejus 
munus fic explicatur : Acoluthus , fnbdtaco- 
ms ef diaconos, ad altaris obfequium affeilans ; 
eis inferviat. Lumina. accetidat C^ deferat • 
urceolos vini, (3 aqtia: ad Mijfe facrtficium fa- 
rct. Ejus ordinatlonem fic memorat Duran- 
dus lib. 1. Dlvin. OiBc. ca. 7. Sane juxta 
Hecretum Concilii Tholctant, xi dift. acolytiis : 
Acolytus dnm ordinatur ab Ej>ifcopo , quidem 
doceatur qualiter m officio fio agere dcbet, fed 
ab Archidiacono acctfiat ceroferariiim , i. can- 
dclahrum cum cereo ■■ ut fciat fe accendend.t 
Ecclefia: himinaria, i. cercos dtim Evangchum 
legitnr, mancifari : accifiat C? urceohim vacii- 
um ad fuggerendum, hoc efi, admimftrtmdiim 
vinum in Eucharijiiam, i. in calicem, in qno 
ejl Eucharijiia, fanguis Chrijii. Hinc, fcil. 
ab accendendis luminaribus, Accendens ali- 
as dicitur : alias a deportandis cerels fdum 
Evangellum legatur, & EucharifHa cele- 
bretur j Ceroferanus nuncupatur. Dicuntur 
eti;im, vlnum & aqua , qux in Euchari- 
flla fuggerit, fuggefia. 

Perperam autem a Durando alilfque mul- 
tis, fcribi videtur Acolytus per y ^ t non af^ 
pirato : nl relidto genuino vocis fonte, ad 
degenerem forte convolent, & a Grxco pe- 
tant a,iwKvT&-, id ell, Liber, folutns , per 
tranllationcm, noti frohtbttus, acli Idco di- 
6tus fit Acolytus, quafi non prohlbltus a fa- 
crls j llcet a tadu & attredatlone facrorum 
llt prohibltus. Canone etiam ConcIIII Me- 
dlolanenfis 5- 1 . Acoluthus tenetur Epllco- 
pum comltarl. Majores nofcl, hunc Anglice, 
tl CoUt vocabant. 

% Acquteta.ncia, Acquinare., & ^uie- 
taKciil , J Voces forenfes. Acqmetantia 
d\ folutlo a vlnculo debiti, flipulatlonis 
vel obligatlonis, quo quis alteri tenetur. 
Etiam Symbolum ipfum, per quodhujuf- 
raodi folutlo, vel remiiTio perlicitur. Civilibus 
Jurilconfijltis Apocba, Anglice, ;3n j^cqtltt? 
tanCC ; a verbo forenli acquietai-e, id eit, ab- 
folvere vel qutetum reddere. Nam per acqule- 
tanciae chartulam, creditor fe prolitetur rem 
accepto ferre, ac debitorem inde quietum 
excedere. Angllce £Qutt, per contraiStio- 
nem, pro ijHiCt, Vide ^ittare & 41«'/- 
tancia. 

% Acra^ cr^ ] & plurali, Acri & Agri 
fepe legimus ; foite anominativisfingulari- 



bus Acer & Ager, non Acrns aut Agins. 

Efl autem Acr.i, menliirata terrce poitio, o- 

llm Incerta, fed nunc * Statuto Annl 3 i E- * Titul. de ter- 

dowardi prlml, bis oftogles perticam contl- ''■' rnmfurandii. 

nens: & quibufdam jugerum nuncupata. 

Pertica vero dlmenfionis vlrga , fcxdeclm 

pedes & dimid. habcns in longltudlne : de 

quo vlde Infra luo loco. Diclnir Acra a Ifi'!»''. Orig. 

Saxonlco xcep, atque hoc a Latino A^er, 7 ^l"^- "t '5; 

htera in c f quamSaxones noftri uti /cfemper ^/^ ^^,/,./ ^,,. 

pronuntlabant j Q-anfeunte. jEcep verb a-flid, cgrur.i 

pud Saxones, non tantum definitam terrse ■^oam.^t mox 

quantltatem, fcd f ut ex .itlfredo liquet J la- 'nfra,4i'er *-- 

tum quanmmvis a^rum lignihcabat : quod cxxv.vel pe- 

adhuc In Gcrmania remanet, & appcUatione dcs DCxxv. 

& ufu. Agrum enlm Germani Ackgr vo- cuius menfurj 

cant : eoque fcnfii, villx quardam In pago '^^''^ cmputj- 

Norfolclenfi, nomlna fibl adfclverunt. Scl- '"^^' ^L^cm-^' 

licet, Caftleacre , quafi caftellum in zgxo,flat 5 millibus 

vel ager ad caftellum pertinens ; Southacre, pidum. 

ager auftralis ; iVeftaci-e, ager occidentalis j„^g Pfimj, 

appellatur. Quantum autem acra, rtf«(five (laus 5 Boemo' 

aker) & vox ager particulariter fiimpta, apud rum Tymnnus 

Anelo-Saxones noflros Germanofve contine- Odacker cog- 
1 ^ . ,1 1 rr nomtnitus ejf, 

bat, certi non habeo quod arhrmem : repe- ^ devaflatis 

riuntur tamen non Infrequenter omnes, Intcr agris. Auft. 

prllcl (ieculi Authores, majorlique procul- Aufta. ad l. 

dublo extenfionls quam hodierna: noftrx '•?''• "^" 3 • '• 

acrce, legum fententia definitie. Ex more ' * 

enim loci alicujus, acram video largius fipe 

xftlmari : necnon, ter nofh-am in Hybernla 

nuper contlnulflle, deprehendcmus j antl- 

qulorls forte illius liaud omnlno di^arem. 

Sed agromm dimenfiones Saxonibus ple- 

runque in ufu, apud Ingulphum occurunt, in 

Charta Edredi Rcgls Magna: Brltannlse, An. 

Dom. 948. ubl (ut allas paifim) hascderfcr/j 

mentlo. /« Bokenhale duai carucatas terne 

(3 dimidiam,' G? 26 acras frati, O' 5^0 acras 

fylvx Gf 70 acras de Britfhe. Et paulo infe- 

rius, 100 acras frati. In Canuti Item LL. 

M. S. cap. 1 4. Si quts hanc decimam dare no- 

luent,ficut otnnium comtminc eft inftitutum ; 

hac eft decima acra ficut aratrutv feragrave- 

nt, &c. 

Antlqultatt. vcro Fuldenf? lib. 2. Tradlt. Agri, 
zog. In villa Suvinvwrt dc terra ciilta atque 
arabiit, agros ^.^. Ibidem Tradit. 2 1 4. In 
villa qu<e dicitur Afcktha, 80 agros frofriit 
h.treditatis. Et in fine lib. 3. cap. ult. A.i 
lipljtngejhufon area i. agri 60. Lib. Rame- 
fienf M. S. Sc6l. 297. In Houclo7ienfi camfo 
unum agrtim jtixta viam. ^Jbldem paulo 
fupra : Iffe Abbas dedit 1 o acros de Domtnio Acri. , 

ifjius vHU, flemus vero z^/cros. Et mox, 
Altman. uxor tpftiis Scwini aeait 2 acros. Vide 
Andecinga. Decem Aatc faciunt fcrUngntam^ 
tjuatuor ferlitigata faclunt virgatam, quatuor 
virgat,e faciunt hidm, quinque hide facl- 
unt feodura millcis: Efc. 1 2 E. 2. n. 1 8. 
Ebor. 

^ A^io, Anion.mus ] Si alias (fed 
peiTieram J Accionarius. ] Habetur AElia 
m. Marculfi Formulis pro munere vel officio, 
iit e loco quem inde cltaturi lumus, mox vi- 

debitur. 



G L S SA R lU M, 



deblcLir. Accionanus permdc, pro uffciam 
(ut vocant) 6v munere gaudente. Vocabidum 
primo mihi exhibuit Cliarta Ethelbaldi Re- 
gis apud Commonachum S. Auguftini, Ab- 
batiilk Mefti-ise fa£i;a,Londinique data,Anno 
Dom. 748. Hinc frxcipo ( (3 frecor in m- 
mine Dei omnipotentis ) Patriciis , Dacibus, 
Cotnitibus, Thelonearits , Acctonariis , ac reli- 
quis fublicis digmtatibus , 6?c. Reperio eti- 
am Longobard. LL. lib. i. tit. g. 1. z8. 
Damus in mandatis cunBis Ejnfcopis , Abbati- 
hus,feu Aiiionariis noJlrts,ut hxc omnis fiipra- 
fcripta jufittif-, de fr^efenti , abffte ulla tardi- 
tate, adimfkta fieri debeat. Peculiari igitur 
minifterio hoc nomen deftinatum fuifTe non 
vjdetur , ftd commune omnibus maglHratl- 
bus, qui agmtes alias ab agendo, hic ab a£ti- 
onibus , Aclionarii nuncupantur : juxta id 
Marculfi lib. i. in formula Chartas de Du- 
catu, &c. concedendo , Acimiem Comitatus, 
Dticatus, Patriciatus in pago (illo) quem ante- 
ceffor tuus (ille) ufjue nunc vifus eft egiffe, tibi 
ad agendnm regetidumque commifmus. Et 
Gregor. Turonenf? lib. 4. cap. ^6. Panius 
■vero hujus tmmicipit Comitatum regebat, cmnque 
ad reiiovandam aciionem, munera ^gi per fili- 
tim tranfmifit , £S?f. Gloflk quxdam vet. 
Aclianarit , qui res noftras agunt .- Alix vero 
magls partlculariter, Aclioiiarn, Comitcs, aclio- 
7ies (3 jura ferquirentes. 

^ AB.onf\ — Lorica, hamis fcrreis con- 
ferta muniebantm-. Hanc tunicx corlaceae 
non minus firma;, quatn eleganti (noftri 
Acim dicimus) fiiper induerunt. 'joh. Lejl. 
Scotus Epifc. Rojf de origine , moribus Gf rcbus 

geftis Sootornm, p. ^6- Scotl venandi , 

aucupandique arte (efe exercebant , paice- 
bantque greges. In his eorum opes arcu 
miirilibus, ievi armatura, loricis j alii ferrels, 
alii pelliceis, vulgo HaBones dicunt, uii non 
aliter, quam aperto Marte (pcm poiuenjntU- 
bertatls iimul& regni tutAndi.I Iecl.Boi-t.[. ^-.a. 

^ Afior ; ABor Dominicus ; Aikr 
EccleJuf,f^ilU, Curtts^ &c.] Inter plurimas 
alias fignificatlones (quas a Lexicographis 
Juris Civil. petas ) Acior fimpliclter pro 
Advocato vel Procuratore legitur. Alior vero 
Dommicus, pro rei Regix , five DominicEe 
Procuratore ; cauftxum Regiarum Advo- 
cato, vel quem Attomatum dicuntj fundi 
Regii Praepoiito, qui Ballivus aliis appellatur. 
Sic Acior Ecclefta, VilU, Curtis , idem quod 
Procurator Ecclefise, VIIlEePraepofitus^Cur- 
tis (h. aulx Dominlcae) VilJIcus, feu oecono- 
mus ; & (ut Vulgus loqultur) Ballivus Ma- 
nerii. Capitular. Caroli lib. 4. cap. 44. Si 
vero Comes vel Aclor Dominicus , vel alter 
Mijfus falatii noftri hoc perpetravit, C^c. Ad- 
ditlo 3. Ludovici Imp. ad Capit. cap. iz. 
Si qui erga Eptfcopum vel Aiiores Ecclefttt , 
quamlibet querelam habere crcdidennt. LL. 
Longob. lib. i. tit. ^4. 1. i. A^or ^gis, 
Curtem liegis habens ad gubernandum. Capi- 
tular. Carol. llb. 4. cap. 41. Si cujuftibet 
mancipa m 'viUam mfti.vn ionfugerint , Aiior 



ejujdem vi'il.e qUiSrcnti Domino , ea non contra- 
dicat. 

^ AcuhicAa., Actihitiih^ Acupciile.'] 
Extat in LL. Francorum , Balileas non ita 
prldem edltls, lib. i. cap. 75-. vox Acubicuia, 
viz. Fa'mince (in die Dommica ) opeia tcxtilia 
non faciant, nec capulcnt veftitiis, nec confuant, 
■vel acubicuLt fiant. Qiicm locum, Meurfius 
in Gloirarlo fijp Graeco-barb. vocab. *A;t8- 
^nnv emendaturus, legit , acubitulie, i. redi- 
natoria : male ( enim inquit ) editur , vel 
aciibiculx. Sed ncc dofllilimo vlro in hoc 
ccdendum , nam vox utraque expungenda 
eft, ejufque vicc acupiciile rcftituendum. Ut 
Exemplar illarum legum, accuratius ab An- 
feglfb Abbate & Bencdlvfto Levita coIlei5la- 
rum, hodieque non fcmel cdltarum, aperte 
indicat. Aeupicitle autem eft quod acu pln- 
-gitur. Vlrgil. .■Enead. Ilb.g. Picius acu chLi- 
mjidem. Et alibi, PiHus acu tunicam. 

^ Ada., dcf.] Conventio inter Manaf^ 
fcm Comitem & Canonlcos Rhem(?nf? in 
Appendice Flodoardi. Dedit itaque contray 
idem Mttnajjes, (3c. In Verniaco 8 manfos C? 
dimidium, C? in villa Cohimmis, adas duas, in 
Comitatu Hemenfi. Fatcor mc non intcIUgere, 
quid hic fit adas. 

% Adilantadi.] Provinciarum prarfecli 
apud Hiipanos. Miwft. pa. 7 o. 

^ Jd^rare.^ Ad^r.it!0 , Af-erafis.'] 
Adxrare eft prctlum addiccre , vulgo adpr.c- 
ciare. LL.Burgundior. Addit. z. §. 7. Soli.h 
qin a tempore Al.mci Hegis aJ.crat> fiint. Et 

\\'Ifigot. lib.4. tit. 5-. 1. 7. poft f.ircntum 

obitiim adxratione adhibita , &c. A.i.a-.ttio, 
Jpecierum ad tiummos t.i.xatio. \'Ide qux Lln- 
denbrogius nofter ad Ammiiuium nocavit. 
11. 3 I . 

% De nomine ^ dignitate Adclingi. 

^ Adelingus , A laJingns , Eadling , 
Edliiling, Ethling, & Edling.] A Saxon. 
)€5el vel j66elan, i. nobilis, egregnis. Saxo- 
nibus ufiirpantur pro regia ibbole,&: Regni 
fucceflore, quem Galli (ut apud Marculfum 
& hic illlco vldcas) Domiccllum vocabant ; 
Scriptores Latini ejus xtatls, Clttoncm. In 
lcgib. S. Edwardi Confeli: M. S. a WiU. 
Conq. recept. cap. pi-asccdent. penult. %.v 
verb Edtvardus , Edgarum JUium eorum fccum 
retinuit (3 pro fiio nutrivit : (3 quia cogita- 
bat hicredem eum facere , nominavit Adcling, 
qtiem nas ( puta Normanni ) dicimus Domicel- 
lum. Sed nos indifcretc de plunbus * dictmus, * ffoviiinj;:^ 

■ T. z?r r. ■ II A hibix,iep\uni 

qiiia Baronum filios vocamus DomiceUos ; Ar.- ^^^^ J^jainis 

glt veromdliim nifi natos B^gum. J^hiaJ ft ex- qui.t Baron^s 

Jirejfius volumus eiiccre , m quadam regione vocsivms D'- 

Saxonix, Ling i)7iago, dicitur ; Adela Angiics, wcellos.^iSz^,- 

nohilis Latine ; qiiod fimul conjiinEium , fonat 

nobilis imago, Eadling: XJnde etiam Occideil- 

tales Saxomci, ftiHcet Exceftrotfes , habcnt in 

Proverbio fummi dejpeciuj, Hinderling, i. omm 

honeftate dejeita, GJ recedens imago. Haec ibi- 

sbm,- 

Q Sax6^ 



lo 



Henrici Spelmanni 



* iib.4. 



Saxonibus autcm in more fuit, patrio no- 
mini Li>7g fubjungere , cum vel tilium, vel 
juniorcm fignificaturi cffent: ut pro filio 
Eadmundi , Ei^dmonling, &c. Rem etiam 
hodie tenemus in quibufdam vocabulis An- 

glicanis SDucWuiff, atarlinff, Coclmff, 9c. 

Qux non de parentibus, (ed de fcetu intel- 
ligenda (iint ; atque inde ^tlCfeUng , pro 
pullo, qui pendet ex ubere. Mos ctiam ifte 
apud exteros viguit,Ucct a doftifl.B.Rhenano 
taceatur. Hinc enini fiii Salingi, Harlingl, 
Carlingi, quos a Sala, Harleo, Carolo pro- 
fc6los dicit , lib. x . Rer. German. Hinc 
Normanni ipfi, Nordalingi nuncupati, qua- 
fi filii aquilonis : Et Danos hodie Eafler- 
lingos vocamus, quafi Sobolem orientis. 

Adelinvum verb Britanni ZJrchrichiad dixe- 
re. De quo fic codex fumofus AI. S. leges 
continens Hoeli Boni, non multum ab ini- 
tro. Z/rchrichiad , i. Edling, qui fsfi I^cgem 
habet fiiccederc , frie ommbiii qiii Junt in curra 
frteter ^egcm C? I{eginam honoratur. Jfle 
erit Telfiltus ejus , "vel frater efiii. Lociis ejiis 
efi in Aula idtra ignem , in ofpcfito regis. 
Inter hicredem ^ columnam primo loco habet 
Judex fi-dere, &c. Et inferius .• Tres fiilhm 
fimt homines ; R^x, Oftitnas, ViUanus, G? eorum 
memha : Mcmbra regia fiunt , ad regiam dig- 
nnarcm fertmentes , ea tamen carentes. ^uo- 
rum unus digiiior efi , ficil. qui in dificumbendo 
collocatur in loco , cx quo dignitas regia cx- 
feciattir. Hic vocatur Edling : veriim ex quo 
tenam accept , iUorim * Bretnft eric , jiixtn 
dignitatem tcrra quam accejierit di^lus eft. 
Hasc illic. Vivat Carolus. Adelingus no- 
fter. 

Adehngi ctiam inter Saxoncs noftros, di- 
cebantur Rcgni magnatcs : prajfcitim Co- 
mitcs & IlJulf riores, fi mihi non imponant 
Canuti legum interpres vetus, & Lambardus 
recentior. Llbi cnim Codex Saxon. fic fe 
habet, Par. ^. ca. 5- 5. Gip bpa Apcebij-co- 
pej- bopb o53e xSelingej- abpece gebe- 
ce Sat; mi65pim punbum ; Lambardus 
hoc veitit ; .^i Archtefificofo , aut S.UrapiS 
fidcm datam fefellertt , trtbus Jjenfiito Itbris. 
Vetus autem ille M. S. Si qms Archiepifi^ 
cop, vel Comitis flegium frangat , tres libras 
cmcndet. Sic ut alter /Ebelinge Satrapam 
interpretetur , alter Comttem , neutcr vero, 
filium Regis aut fi/ccrfiorcm I^gni. Et ne hoc 
incaute obrepfille videatur Lambardo,adno- 
tat ipfe in margine, /Edehng etiam Regni 
hsercdcm fbnare. Sed ex* Nithardo quoque 
conftat, omnem Saxonicam nobilitatem fiib 
Adelingorum appellationc jam olim cenfcrl 
* Saxonlca (inquit) Gcns omnit m 3 ordtmbue 
divifia con/ifiit. Sunt cnim tnter illos , qui Ed- 
hilingi,fiutit qui Frihngi , fiunt qui La^^^^i illo- 
rum hngua dicuntur: Latina vcro tingua , 
hocfiunt, Kobiles, ingemiiles , fierviles. Quin 
& Anglorum legibus , fatis efl: perfpicuum, 
Adalmgos dici pro nobilibus in genere : 
quod necdum apud Germanos antiquatum 
clt ; qu. Nobiles omnes Edehnen vocant , a 



Saxonico ■x.bel pro nobili ; etiam Edlmg di- 
cunt pro juvene generofi ftnguinis , ut me 
docet Pi(!iorius Tigurinus. 

Hinc, Asidiaga apud Longobardos pro 
clafle Nobiiium, & quod nos dicimus Baro- 
nagio. Gotfrid. Viterbienfis Chronic. part. 
1 7. fub An. Dom. 776. de Longobardis a- 
gens : Omjics ^ges tlli fiierunt Adelingi , td 
cfl, dc nobiliort frofiafia , qu^ afud tllos dicittir 
Adeltnga. 

% Adelfcalc, AdeJfcakhe, vel Adelfcal- 

CtlS^ Mimfter nobtlis, Servus Principis, Ptier 

I^egis (ut Gregor. Turonenfis & ejus freculi 

homines loquuntur ) Ab M.Ae\ , mbtlis ; 

Scalc , fierviis, mimfter. Concil. Bavaric. An. . 

Dom. -jji. S^ Decretum Taffilonis Ducis Deere.TaJil''^' 

Bavariorum, par. i. cap. 7. Servi Pnncipi s, AM^cAc. 

qui dicuntur Adelficakhc, fuiim habeant * Wc- * i.Capitis a- 

regeldum , juxta morem qtiem habuerunt fiib ^"miittonem. 

farenttbui ; (^ cxnri minores PVeregeldi , 

juxta legem fitiam. Adelfcalcos hos ejuffnodi 

fuilTe reor apud Bavarios , cujufniodi inter 

Saxones noifros Thani regii , &: qui in 

Chartis antiq. Miniftri difti fiint , & Mi-tii- 

ftri Regis. Germanis olim Edildegin (a Sax- 

on. /6i)^l Seing, L Mimfter nobilis) hodie ut 

notat Lindenbrogius , Eddel Kjiaben ,^ quafi 

Ptieri, vel Famuli nobtles ; a quo Angli (in 

ludibrium, & vituperium torquentes diftio- 

nem) 3]Dle ftnalje didmus , pro ignavo ne» 

bulone. Vide c]uae dodliil Lindenbrogius 

notavit ad Paulum Warnefr. de Geftis Lon- 

gobar. lib.2. cap.9. 

% Adelftane.'^ Braft. fol. 147.3. 

^ Adfatomia , Adfatomire'] v. Affm- 
mia. 

% Adjacentia., -*>, & Ajace/itia.'] Chart. 
Akman. Cenrur. i. num. x6. p rtediEhim 

locum cum omnibiis adjacentiis. N«.^c). Omnes 
ns meas, vel omnia peculia mea 



-cum 



omnibus adjacentiis , vel adfendtciis eoriim in 
arcas, vcl filvas, (^c. Nu. yo. Manfum iiniim 
cum camfis, pratis, fihis, adjacenttis G? af- 
fendtciis. 

AdjaBizm., Adjeclire, AdjeSiio^ ] vide 
fupra AbjeQire. 

^ Adfirrnj.re , Adjiirnatus , Adjurna- 

mentum.] A GaUico Adjourner, id eft, dtem 
altciii dicere , citare , in jtis vocare. Anglo- 
Saxonibus noftris in LL. Edwar. Senioris 
ca. I . Anbagan : quafi ad diem ponere. Sali- 
conmi lege, folem ahciii coUocare, & per con- 
tra6Honem ailcare ; ubi fialem , pro diem in- 
tellige. Hinc adjumamentum frequens apud 
Burgundiones : id eft, dtei diHto , citatio, e- 
vocatio, denunciatto. Nos vero adjum.ire di- 
cimus pro comfcrendinare , vadari, tn tilterto- 
rem diem repcere , perinde etiam adjuntamen- 
tum. Capitular. Carol. lib. 5-. cap. 15-1. ZJe 
bommtbus Ecclefwfttcis , fieu fifiahms , qui nm 
erant adjomati quando in Cotnomanico fago fui- 
musf3c. 

•ff AdwaUare. ] -T» judtctum vocare : 
lege agere, mall^re. Proprie ad curiam Pro- 

vinciae. 



G L S S A R lU M. 



1 1 



vincix, vcl Comitatus, tjnnm piitlhim dixerc, 
aliquem citare : vel ut loquitur Legis Salica2 
Editio German. manmre ad mallnm, de quO 
infni. L. Sal. tit. 5-9. » qui emn admallat^ 
6? tlle fii admallatur. Marculf. lib.i.cap.a i. 
£0 fwd propter fimplicitatem fiiam mimmc 
fojjit prnfcqm, vcl admallare , clementi^e B^gni 
fiojhi fetiit , ut illiiftris vir ille , omnes caufas 
fuas in vice iffius, tam in fago, qiiam in flacito 
noftro admallandiim , frofcqiiendumque recifere 
deberct. Ripuar. tit. ^x. §. g. qiiod eum ad 
firudem legitimam admallatiim habet. 

% y4dmz.atoreS- ] Qui per privatorum 
confenfiis, ad decidendas quajftiones , Nea- 
poli , & alibi eligebantur : nullam aliam 
iurildiftionem liabentes, niii quse ab eligen- 
tibus conferebatur eiflem. Hos impoflerum, 
eligi prohibuit Fredericus z. Imperator : 
Sic in Conftit. Neapolit.&: Sicul. lib. i.tit.79. 
Di£ti quali mediatorcs, ab Italico me:^^atura j 
cjuod idem a me^o vel»zf:^:^o (75 fMOTy) i. me- 
dium. 

% Adminicuhtor. ] Ab adminiculando. 
In Romana Ecclefia, feptimus erat (ut mihi 
Author eft Oniiplyius)ex primis officialibus : 
& pro viduis, pupillis, cgenis, affliftis, cap- 
tivifque procurahat ; quod munus hodie (in- 
quit) pauperum advocatus facit. 

^ De Admirahi midtiflici affetUtione : 

qiiando Eiirop.tm , qiiando Angham id 

nomims (^ nmncris eft tngreffurm 

% Admiralitii., j^dmr.iUas, Admiridii., 

Admira,m ., Admiranius^, Admirtibili^: 

etiam Amira , AmirM , Amireui , Ami- 

ralius , Ammiratus , &:c.] Admirahus , a 

Grseco dhfLuetf, inquiunt plerique, id eft, a 

falfugine, quod in falfo mari fuum excrcet im- 

perium. Infulse proculdubio : quis enim in 

imponendis nominibus, ad remotiorcs rerum 

qualitates , neglcila ipfa re , confugerit ? 

Pr;^feftum hunc rci maritimx , SalmariurH 

potius dixerit, quam Mannanum. Alii igitur 

verbi parentelam, ex Arabici & Grxci con- 

nubio rimari volunt j nempe ab Arabico A" 

tnir, id ei\, princefs,friefec}us,&C GraecoecA/©-, 

i. mariniis ; Ut fit Admtralius, vel potiias Ami- 

rahiis, quafi princeps, vel pr^fedus marinus. 

Hoc ccrte videtur verifimile ; nam in Aula 

Orientalis Imperii, voces multas occurrunt^ 

bilinguis liujufcemodi compofitionis : placet- 

que eo magis, quod ciA/3- Homero legitur, 

pro reitore maris, ipfbque Neptuno.Quam- 

Vis itaque reperiantur prseterea apud Grx- 

cos, vocabula 'Ami^^f ^a«,H£j!7@-, awHgjiMW : 

apud Latinos, Amira, Amnas, Amireiis, Am- 

viiratus, Admirallus,AdmiraUs,Admirans,Admi- 

randi!s,Admirabilis,Admiravift, Almiramift, i^e. 

quse terminationcm «A/3- non recipiunt : 

vel id Gentium, Authorumque varietati trl- 

buendum eft (qui in peregrinis nominibus 

i-eferendis, toto plerumque oberrant coelo :) 

vel divcriis dicfionibus, divcrfi^ etiam (ut 

quidam volunt ) ligniilcatioues funt adiii- 

benda;. 



.. ^w/r itaque (alias £ot«-j etiam Amira, A- Amif,a!.Bmir, 
mine, ic Amiras, Amiradis, Regem , princi- '"'nnxy-lmtrus. 
pem, eparchurfi, prxfe*I;tum (ut fiipra dixi- 
mus) fignilicant ; interdum fummum ipfum 
apud Turcas Saracenofq; Imperatorcm, Pro- 
tofymboium & Senatus prjeiidem. Cujus 
olficium exerccre d/Mi^ivetf dicittu" : ipfa 

prasfe^lura cif^gce.J)!a. , Ab Arabico ^| 

Amara, feu HebrjeolO^ ^>«rfr,(ut me do- 
cult Bedwellus nofter) hoc eft, dixit, edi.xit .- 

'Uud fracefit ^ imferavit. Unde ]t^A.A 

.a .^ 
Airfwwrowj, prxceptum, ediclum, & vjLi*) 

Annrom, Dux, Capitaneus, Imperator, Prai- 
fe£fus ; "a^^v veVh^x®' iu compofitlone : 

ex quo j.JO»y I* Alamiro ( cum Articulo 

al) A6for.za.T4. ythiafX®'t Angllce (tlje) 

CljtCf Captattl- Atque Inde Hilpanis, Al- 

mtrante , quaii (fuo idlomate) el-Amirante, Ahiinntei 

nec nori (verfo / in d) Admirans, a quo alias Mmirms. 

perperam, ob confonantiam, AdtmrabtUs & ■ 

Admirandas. Amiratus autem ( quo paflim -'^ imiranduts 

utitur Malmesburieniis) non hinc lieri reor^ miratia^ 

at ab Amiradts genitivo iiagularl vocis A- 

mirai, d ut folet In t mutato : & (quod apud 

Turplnum &: Robeitum Mortachum antl- 

qulijs legilur) Admiraldus, quafi Al Amiradw, Ahnir.iU:'.'.i 

i. «,w)g^j. Et in Fragm. Hlft. Aqultan. 

{d poiferlorl abjeclo) Admirahis. I.eone Mar- AhiiraJia. 

iico (('aimenf.hiihlib. ^ .cap.4.4 .) Admirdrins. A.imirxrim 

Amiraus vevo feu a./Mi£^Q- , ponl lolet Atni.^xuu 
dlmlnutlve pro fubrcgulo,Tribunomilitum, 
Vicarlo Amir^, vel Pra:tore. Illaque diftin- 
(Sflone paffim utltur Sigcbertus in liiis Chro- 
nlcls. SIc in An. 6:50. de Mahomete agens 
quem IUe & reifiijs ^duhammad nommat, 
Hic (Inquit) in I^gno Saracencrimt quatuor 
Pratores ftatmt, qui Amirai voc.ib.mtur : iffe 
vcro Amirai dicebattir , vel Protojjmbohis. Et 
An.6^j. Mtihaviui ex Amira:o,Amiras faclin. 
Item An.7 I 8. Z^tdcymen Amiras ciim Amirxis 
fius, G? ftolo navium fcne trium milliiim, Con- 
ftantinofohm triennio ebfukt. Theophancs In 
Chronico, a Meuriio cItatus,^Hi' j 7r^%Ki-j- 
'naa.i [jLifa.yA<i^, of mc 5Ti'oKf Tioso.^y.i a.u.H^lv; 
'ri ■mhiimv t« 'J^ afd.^uv yiviif p^/^iraj-. Id 
cft, Monturus autem Muhamed, quatiior Ami- ' 
raos ftattnt , qui dcbellarent omnes ex geneve 
Arabtim Clmftiams. Et Conilantius de Ad- 
mlniftr.Imp. Ibldem, lXa,^a.iJi.Cdivei%v f/xl~ 
fitas ■jmsa.v r iiJ^>:fia.v anelof , e-art/cA) ofMfMixi- 
eav 01 a,ufM^ioi ■ndvTii. Id eif, Acccfit igttM 
Mavias onniem foteftatem Syna:,foftqtiam omnes 
Amtnti juravtffent. Author autcm Anonymusj 
quem In Arabico luo Tnidgman profert Bed- 
wellus, dittos hos quatuor AmirKOS, Admi- 
rantes vocat. .^itdatn (inquit) Califa, crea- 
vit quatiior Tribiinos mihtum , vulgo, Admi- 
rantes nppellatos , quibus fingulis , multos duces 
C^ centuriones attnbuit, eofqtie duces actitos Dei 
gladioi timinat, Sunt etiam qui ipfbs hos, A- 

C % »>"•"«■ 



12. 



Henrici Sfelmanni 



Aimtrdius. 

Amiralis, 

AJmirallus. 



f^txit An, cir. 
1059. 



AdmirMi ter- 
reflris ditio. 



?>nr^ ftu AwiradK appellatione donant. Ju- 
nius ex Cedreno, in Notis ad Curopalatem : 
DeceJJerat (inquit) jar/i tiim Moamedus, ctnjlt- 
tutis qiiatimr Ameradts , qtii Arabibus Chriflia- 
nnm religimcm amfleHenttbus bellum facerent. 
Hi adverfits Theodorum cubiculartum frofeBt, 
cttm eo fiint ctmgrefji fr>tlio : Sed eo in fralio, 
tres Amerades, magnaque cum hts multitudo oc- 
ciibtierunt. Exivit etiam reliqims Ameras , 
Chalehus nomine, qui gladtus Dei afpeliabatur. 
'AwngaA/©- v^ero & iiiM,^Kii(, unde nos 
Admtralium, Amtrakm , &C Admtrallum du- 
cimus, reperiuntur in Orientali Imperio, 
pei-fpicue difta de Magilb-atu navali^ non 
autcra (ummo illo, cui hodie id nomen im- 
ponimus ; at de fubordinato quopiam ejuf 
modi praefc6io (quem tunc Magnum Ducem 
appellabant,ejulque vicario, i. Magno Drun- 
gario elaflis ) infervienti. Curopalates in 
Official. Aulas Conftant. de Duce agens. 
"O.tsn^ tiiyi.i JhtUi}K&- lueiVw^ ^f ^ 
(ffiojUTny a.mty XjufAhSt , ktw ly xp •S^tf AaojKK 
iT@- B^ 3 vzjr' aVTii/ f tiy Ti idym 

xo/Mmt , T«; J^fnyfitetxi , y^ tk; xS/j^iras. 
Id eft , .^iemadmodum magnus Domefiiais, 
frmcefs £^ c.iput efl ad imivcrfumfoffatmnffhu 
militiam caftraifim) : fic eti.tm htc (Magnios 
Dux) ad timverftim mare. Et mox : Habet au- 
tem fub ipfo, Mdgntim Drtingartum clajjis, Ame- 
raliiim, Driingartos G? Cmnttes. Kx quo liquct, 
Ameralium iftiim non fbifle t ^Aw^.Ju. 
'ns a,?.o{ , i. ThalalTiarcham vel prxfciluni 
maris ; fut qus etymon, quam iiipra pofiii- 
mus, indicare aflemnt) led inferioris ordinis 
Alagiftratus , qui tamen gubemandje claffi 
conftitutus eft. Sic enim alibi £uropalates. 

'O «MOgJtA/©- \S!V T fl(}atl J^xy^v ivelfiU:^ ' 

''y^d '^ ^^ Trai/loi. Id eft, Ameralius 
Magno Diici fubefl : agtt atitem untverfam 
clafjem. Sed hzc ipfe appcllatio, communis 
etiam fuit terreftribus Principibus. Baby- 
lonis enim Tyrannum ( cujus longiiis in 
Continentes iedes eft ) Amtrahimi vocat 
Huntindonienfis ( qui fiib Stephano Rege 
An.i i^S.floruit) : & Sigeberti Audhiarius. 
Refert quoque idem Huntindonius, 1 7. Ami- 
ralios Paganorum, cxfos fuifle in oppugna- 
tione Antiochiae. Et Afet. Paris in Will. 2. 
Corbaranus ( inquit ) dijponit acies , agmina 
tnfiruit, fntjiciens eis Amtrahos CJ Heges vi- 
gtnti novetn , quoriim noitnina hxc fuerunt : 
Meleduchac , Amtr Solymam , Amirfalendais, 
Amtrbegtble, Amirmotoanc , Amir Mahttmet, 
& reliqui. Ubi vides Amiras & Amtralios 
(quos antiquiores, Amtralos etiam & Admi- 
raldos vocabant) invicem confundi. Horum 
autem ditionem perfpicue habes defcriptam, 
a Ruperto alias Roberto Monaclio,qui vixit 
An. I o95.hiftoriae liias de bello Saracenico 
lib. 4. Occifus eft CaJJiani magni ^gts An- 
tiochia Filius, (3 11 Admtraldt Hegis Baby- 
lonia:, quos ciim fttts exercitibus, miferat adfe- 
renda aiixtlia I^gi Antiochtie. Et quos Admi- 
raldos vocant , I^ges fiint qiii Provinctit re- 



gionumfrafum. Provincia qtiidem ej},qtia tiniim 

hahet Metrofolitamim , ll Conftihs (id eft 

Comites) {^ tmum regem. Ex tot ttaque Pro- 

vtnctts convenerunt , qitot ibt Admtraldi fue- 

runt mm-tui. Et initio fequentis libri, ipfiini 

Regem Babyloniae, Admiraldum vocant nun- 

tii ejus: Domtntis nojier Admtraldtis Baty- 

lonta , mattdat vcbis Francorum Prtncipibus 

falutem. Eandemque appellationem huic tri- 

buitTurpinus Ajxhiep. qui floruitAn.803. r d r !i r 

lib. de Geft. Caroli Mag. cap. 17. Necnon roi^Mig.'si^' 

Author Fragmenti Hiftor. Aquitan. Nabu- iHiusfit. 

chodonqfor Babylonia, id ejl, (inqult) Admira- 

lus. Occurrit prasterea apud Monftreletum, , . ,. 

Arcubaltjlariortim Admiralttis , pro ipforum A,.!,hJ:a^r;« 

prast-edto : Adeo ut videas hanc appellati- rum. 

onem, nonunivocetribui praefeftis asquoreis, 

led itemque campeftrlbus : quemadmodum & 

alije campefb^es , aequorels. Sic hic fiipra , 

Drungarus claffis : Et mox infra , Conjlabu- 

lariiis navigtt. Et Will. Tyrius ( qui floruit 

An. I ixo, & hlftoriam belli Sacri compo- 

fiilt) non videtur tunc intellexifle Admtra- PrimiceriHs 

litim pro Thala{fiarcha,ideoque ipfiim Primi- clijis. 

ceritim claffis denominafle. 

Nulla igitur in vocibus conftantia, five 
fcripturam re^icis , five figniticationem. 
Tranfrniflo itaque terreftri Admiralio, qui Adr»imJius 
fblus Turcis & Afiaticis innotuit : marinum '^'#'^"i "^-^e 
illum. infequamur, cujus in Orientali Imperio i"-'"''''' 
primam deprehendimus mentionem. Hinc 
enim ad Italos Siculoique tranfrnigrafl!e vi- 
detur nomen Admiralii. Gallifque inde por- 
redum (qui in navalibus pra;llis Italis plerun- 
que ufi fiint Pra^feitis) ad Anglos tandem 
pei-vcnlfle: fed confe£ta jam Hierofolymitana 
militla. Cum enlm ejus gratia , Rex Ri- 
chardus primus, claflem celeberrimam con- 
fci-ipfiflet ; nullum ei fingularem Prxfeilum 
coniHtuIt, Admirallive appellaticne infigni- 
vit : fed deputato ad hoc munus quinquevi- 
ratu, vi^. Gerai-do Anxienfi Archiepifcopo, 
Bernardo Baonenfi Epifcopo, Roberto de 
Sabul, Richardo de Canvil, & \\' illielmo de 
Forz de Ulei-uin (Opinor Oleron) eos DuEio- 
resjtijiicianos & Conjiabularios totuis ftii navi- ^"^'''"''^. 
gii denominavit : ut ex Hovendeno liquet , „ *^^-p^-y" '" 
parte pofteriori. 

Nec recepta videtur hxc appellatio, An. 
8 H.5. cum Rex Marittmam Anglt.e (ut re- 
fcripti utar verbis) Wllllelmo de Lucy con- 
ceffit : nulla habita de Admiralio mentione. 
Qum nec An. 48. Regnl fiii, dura Tho. de 
Moleton, Cafitanetim G? cujlodem maris (non 
Admirallum) defignat. Chartam rcgiam (qua 
munus peripicue deicribitur)edendam cenieo. 
I{ex, Omtitbtis Barmibu! & Ballivts quinque- ^«'"^^J^Of^e- 
fortiium,^ omnibus aliis de fartibiis tnaritimis, ^ ^' 

Saltitem. Sciatis qtiod affgnavimtis dtletiiim (^ 
Jidelem nojhrum Thomam de Moleton Cafitancmn 
& Ctiflodem maris,^ fortuum marttimorum ; (^ 
adnaves nojlros,vi7io,vicitialtbus,(3aliis ncceffariis 
muntendas cotitra hofiilem adventum alienigena- 
rtim,in regnum noflrum; frotit magts viderit exfe- 
dtre. Et ideo vobis mandamus,qiwd eidem Thoma:, 

tanquam 



G L S SA R lU M. 



i^ 



Acbnmlii no- 
men quando 
primiim in An- 
£'ia. 



tanqtiam Captaneo G? ciifiodt , intendentcs Jitis 
e? auxihantes. Jcfle He^^e apiid Cantiiariam , 
5 Die Jtimi, Aimo l^gni fiii 48. i. An.Dom. 
1x64. Vides , nec hic Admlralii nomen ; 
nec cognofcendi caufis maruias, vel tantiilum 
jurifliftionis. 

Gulielmiis Rex Sicili.c navali expeditione 
per Admiralios iiios cepi: Sibyllam Civitatem. 
Ksh.de Monte in affend. ad Sigeh. in An. ii^ 8. 
Certe vox Adniii'aliits , noftratibus vide- 
tur incoonira , ufque Regni initiiim Edw. 
primi : eamque ideo exponit ejufdem tera- 
pefliatis Author, qui hiftoriam Matthaei Pa- 
ris eoiilque produxit: (five is WilL Rifhan- 
ger Monachus S.Albani, ut Balxo viliim eft, 
live alius.) Sed nec tunc quidem pro Thalaf- 
fiarcha. Ait autem in An. Dom. irj x.(qui 
eft Henricl g.penultimus.) Admiralm jo- 
fen(is, natione Saracenus \ qtix dignitoi apid nos 
Conjiilatiis vocatiir. Confules vero ( ut dixi ) 
tiinc appellabant, quos nunc Comites & Du- 
ces. Statutum etiam An. 3. Edw. i. quod 
de H^recco maris infcrlbltur , & omnino agit 
de rebus naufragls ad Admiralium mox fpe- 
<5tantibus j nec Admiralium quidem agnof 
clt : fed nec judicem, vel officialem aliquem 
marinum, prseter Vicecomites, Coronatores, 
Balllvofcjue terreftres. Sub his autem diebus 
Irrepfiile videtui- in Angham, peregrlnus hic 
' titulus ; (delatus forfitan per Edw. i . ex 
Hlerofolymltana militia ) fenfimque tribul 
prsefeills claflicis : dum nec adliuc perpetu- 
us quis effet, aut fblus, aut unlverialis rei 
marlnae admlnlftrator. Conftat tamen 14^il- 
liclmum de Leibume^ Admirallum dici Maris 
K^gis, In conventu apud Bruges hablto 8. 
Dle Martli, An. 1 5-. Edw. i. Id eft, Domini 
11^6. Ac fi cum nomine, muneris plenitu- 
dine lolus tunc ipfe fungeretui". Sed paucos 
poft annos,triumviratui difpeitltum Id munus 
reperio, Ipfumque Willielmum, Porteffnu- 
thlenfi tantummodo plagae fuiffe praefeftum. 
Walfingham in An. Dom.i^g^-.id eft,Edw. 
primi 12. Navigittm ad cuflodiendum mare tn 
tres clajfes dijiinxit , tres fraponens ei Admi- 
rallos, vi:^. Gernemuthenfihus (3 CiSteris illius 
partis navtbus , Johannem de Botectirts : PorteJ^ 
muthenjibus, IVilltelmum de Leyboiime .- occi- 
dentalibus verb navibus G? Hibernicis , inilitem 
quendam de Hibemia oriundtfm. Ab hac di- 
ftIn6Hone (Britannlae triquetro refpondenti ) 
diftos cenfeo trium plagarum Admirallos. 
Idem in Anno 1325". id eft 19. Edw. a. 
Sub eifdem (Inqult) dtebus , tres Admiralii 
trium plagarum Anglice, wj^. Dominus Johan- 
nes Otervin^ Dom. Nicholaus JCjiiel , C? Dm. 



Joh. de Felton , ciijlodiam maris habcntes, G?c. 
cum Gemcmuthenfiiim ^ Portefmuthcnjium (^ 
Occidentaliim cl.ijJc,ocea?trmi Jimt ingrcjp. 

Sed occLirrit plcrunqiie \-el fuifrularis ali- 
quis (ut hodie) AdmiraUus : vel (iaftar Du- 
umvirorum navalium apud Romanos, quod 
antiquis frequentius eftj bini tantum ; binis 
ftationibus defignati. Perpctuus enim nu!- ' 
lus olim fuit in hoc munere : fcd (ex arbi- 
ti-io Regis) aut annuus,aut biennalis, aut ad 
tempus non dituturnum. Aliquando ne (e- 
meftris quidem, fed veluti rcpentinse alicui 
expeditioni datus. Dictufque fxpe non Ad- 
mlrallus marls, (ed JiDt.c navitim , id eft claf^ 
fis. 

Claflis autem Admiralius, nemo CAutzn- Quis dicetidM 
dus erat, qui non denis navibus prieficeretur: Admirdim, 
quod a Genueniibus primb latum , liic (tan- 
tiim obiter) notandum duxi. Stationum il1:a- Admiraliorum 
rum,alia borealis fuit : alia occidentalis. Bore- /''<"'("'«• 
alls dicebatur, quie ab ore Thamefis verfiis 
partes boreales protenditui- : Gernemutham 
continens & Uttus omne orientale. Occi- 
dentalis, quae ab oftio Thamefis, Portefrnu- 
tham & ftationem omnem meridionalem 
(quae fiiurn aliquando, ut fiipra patct, Adml- 
ralliim habuit) necnon laais Anglije occiden- 
tale compleftebatui-. Srationes etiam ali- 
quando divlfit portus Southamptoniae. Sic 
aj Maii,5: Ric. z. Jo. de I^ipibiis conjiitutus 
eji Admirallus JlotiS , ab introitu portiis villte 
Southampton, verfis partcs occidcntales. 

Primus autcm qui univcrfill nomlne Ad- Quis primus 
miralltis Anglt.e ditlus eft, fulile videtur Ri- didus eji Ad- 
chardus filius Alanijunior, Comes Arundel- ""/"'"'* ''^'^' 
liae & Surregis : hoc muncre & tltulo dona- ^ 
tus I o. dle Sept. An. i o. RIc. 2. Licct enim 
anteceflbrum fiioiaim permulti , & (iicceflb- 
rum etlam nonnuIII, conftituti efTent Admlral- 
11 verjiis partes tam boreales , qtiam occidentales 
Anglia ; Et alias , omniicm fiotarum naviiim 
atijiralium , borealtum , £? occtdentalittm ( ut 
Rob. Herle 35-. Ed. 3.) ex hoc tamen 
AdmiraUos Atigltce dici , non fiint aflecuti. 
Jurif3i6lionem vero asque amplam habuifle 
cenfeo , ab Edw. 3- xtatc. In Statuto e- 
nim, An. I :^.Ri. 2. (quod ad cohibendas 
Admli-allorum ufiirpationes editum eft) pro- 
hibetur numero plurali, & indiftimfle , uc 
Admiralli, aiit Vicarii fui , fe non infromittant 
rebiisfupra terra, fed in Mari tanttm contin- 
gentibus : prout tempore Edw.5. conjiiettim fuit. 
Unde quidam colligunt , caularum nautica- 
rum cognitionem ; & Forum rei Marlnx curin Admiri- 
( quod hodle Curiam Admiralitatis vocant ) litttis quMdo 
Admirallo prlraura Illuxiflt, fiib Edw. 3. ^xorta. 



«[J Ji^m- 



14- Henrici Spelmanni 



% Admiralmtm ferief, tam particularium quam umverfalium 

qui ab exordio hujtis muneris in 

Anglia, floruere. 

MArthiifium Archipiratam (id eft, Principem nautarum) tempore Edgari Regls Anglo- 
Saxonis : aut Tetrarchas claflicos ejuidem Regis (quorum fmguli, mille navibus ad 
CLiilodiam f ingularum plagarum Britannici Maris, dicuntui' praspofiti) huic catalogo non af 
cribimus Nec quos fuccedentes Reges, navium Praetorcs exti-aordinarios habuere : fed hos 
tantiim qui praefeftura Mains, poftquam erefta eflet in munus annuum atque ordniai-ium, 
donabantiai". Quod quidem licet decui-ft temporis, in eam exCTeverit amplitudinem , 
ut a maximis Regni Principibus avide ambiretur : in exordio tamen , adeo humile viiiim 
' cft & operofum, ut vii-is mediocris fortunas, immo obfcuris fepe, conferretur. 

Seriem vcyo hanc, tibi (Leftor) ofFero : non ut integram, aut noftra opera, ab Archi- 
vis Regiis peiitam ; (ed quam (paucis interjeftis) ex diverlorum colle<5lionibus ( mutilis 
quidem (Sc male fanis) concinnavimus. Cujus te admonitum velim : ut nobis non vertas 
vitio, fi in quo erratum fuerit. Facile enim eft recolere ; laboriolum condere. Ad 
hoc autcm (uificiat , ut intelligas priici leculi confuetudinem , quje ( Romanam lequuta 
prudentiam ) (umma munera Reipub. noluit efle aut diuturna , aut fingulari integre de- 
legata. • 

%H(ii. 3. Htcharclus dc Lucy diciturhabere mantimam Angliic. Patentt. An. 8. Hen. 3. Membr. 4. 

^9 Auguft. 
48 Hen.2. Thonias de Mo/eton Capitaneus & cuftos Maris & poituum maritimorum confHtutus , 5 

Junii, 48 Hen. 5. 

15 £//.!. ff^J/ieimus de Lcil)wne appc]la.tur Admtrallus Mai-fs i^e^» in Conventu apud Bruges, 8 

Martii, 1 5^ Edw. i . i z 8 6. 

BOREALIS. MERIDIONALIS. OCCIDENTALIS. 

22Ei. I. fTrf/- ^o. de BotetortGernemu- JViU. de LeiburyieVont^- Miles quidam Hibemicus 
fm^. ibikm. thenfium & illius Stationis muthenfium & illius ftati- Occidentalium & illius ftationis 
Admirallus. onis Admirallus. Admii-allus. 

ADMIRALLI BOREALES. ADMIRALLI OCCIDENTALES. 

i. Ah ore agua Thame/is ve^fus i. Ab ore aqux Ujamejis verfis 

fartes horeaks. fartes cccidemales. 

34 Ei.\. Edtvard. Charles Borealis Admiralliis. Gervafius AUard Occidentalis Admii-allus. 

S Ed. 2. Joh.itmes Botetort conftitut. Admirallus bo- M^illielmus Crana conftitut. Admirallus oc- 

realis 5^ Martii. cldentalis 9 Maii. 

10 Ec/.2. Nicholaus C>;ro// conftitut. 8 Dec. 

10 Ed. 2- John Pcrhrun alias PcrhumfimgCiifiS raag- ^ohertus Leihunie Eques aur. conftltut. I % 

nx Jernemuthce conifit. 1 3 Maii. Maii. 

izEd.2. jgi,_ ^fhey occid. Admir. 

i< Ed.2. Johannes Pcrhum. I^h. de LeihurfieEq. aur. conftitut. Admi- 

ral. occidentalis Portus Anglise, Wallije, & 
Hibemiz, 1 9 Mall. 

16 Ed. 2. Johannes Perhnrn Burgenfis magnx Jere- Hoh- Battail, al. Bata!l!is,unus Baronum f. 

muthx , borealis Admii-al. conftitut. 1 6 Portuum conft. Adm. ab ore aqux Thamefis 
Alali. verfus partes occld. 1 8 Apr. 

iB Ed.2. Johan. Stmmy coni[imt. i^ Aug. zL^. I{ohe^rtus Bendon conRimt. Adm. ^ Aug. 

1 ■.^-'-. . ^ , ^ 

Dom. Joh. Otervin. Domt Nich. K^riel. Dom. Jo. De Felto». 

19 Ed.2. !n Iftos tres, Walfmgamlus nominat tres Admirallios trium flagarum Anglut , Id eft, Geme- 

-^«•1325. muthenf. Portefmuthenf. ^ Occidental. Porteffnuthenfis autem ( qux & meridionalis dicitur) 
fub occidcntalis appellatione poftea continetur. 

ADMIRALLI BOREALES. ADMIRALLI OCCIDENTALES. 

i()Ed.2. Joh. deStormy Borealis Admlral. Nich. Crieli conH. Occld. Adm. 8 Dec, 

2 j Ed. 2, jgij_ sturmy boreal. Nich. Criell occidental. 

Joh. Lajhornhoreal. Adm. con. 19 Sep. 

Jok 



G L S S A R lU M. 



>5 



I Ed. 3. 

7 Ed. 3. 

8 Ei.3. 
10 Ed. 5. 

10 Ed. 3. 

ioEJ. 3- 

I I EJ. 3. 

11 £./.3. 



13^./. 3. 

14 Ed.2. 

15 £./.3. 
j6 Ed.^. 

i7Ed.3. 

18 £rf.3. 

19 Ed.^. 

20 £^/.3. 

21 ^i. 3. 

22 fi. 3. 
22J?i/.3. 

24 £i.3. 

25 £i. 3. 

25 £i.3. 

26 £i. 3. 

29 £^,3. 

30Ei.3. 

3i£i.3. 
33,34 Ed. 3. 



35 £</.3- 
38 ^d.2. 
AlEd.^. 

445^.3. 

45 Ed..^^. 

46.47.55' 48? 
Ed.^. l 

50 Ed.-. 

50 £i. [5" 5 I 
£(/.3. 

1 Kic.z. 

2 ^V. 2. 

5 %.2. 



ADMIRALLI BOREALES. 
?bA. PerbruH Bor. Adm. conft. a i Apr. 

Joh. de Norimco Adfn.bor. con. x Jan. 
Tho. Vgbtred Adm. bor. con. i 8 Feb. 
"jolMn. de Norwico Adm. boredl. conllit. 1 o 

Apr. 
i<ft. Vjford & Jo. fl^f Kons coiillit. Add. y7oA.e ab 

ore Tham. vcrfpai-. bor. 14)3. 
JV.dterus de M,mney Ecj. aur. Ad. verfts part. 

boreal. conftit. 1 1 Aug. al. x8 Julii. 
Jho.de Draiton conftitut. aSJulii.Hunc alios 

reperio non Admirallum ftarui, led tantum 

Viceadmirallum loco Walteri de Manney: 

&-ricforte in nonnullis aliis erratum eft. 
J{ob. Morlcy Baro de Hengham conftit. i 8 

Febr. al. i o Mar. 

^h. de Marley conftitut. Apr. i 5". 
M^tllielmM TruJJell coiiftitut zo Dec. 
mil. Trujfel 
^ob. Vjfor. Comes SufFolc. con. ad 8 Maii. 

^b. de Vfford Comes Suffolcice, z ^ Feb. 
Joh. de Hoirard Eq. aur. conft. 8 Mar. 
^'z/. de Mtnny Baro S. Salvato. 1 4 Mar. 
J^b. de Morley Eq. aur. conft. 6 Jun. 
l{ob. de Cauflm 

J^ de 'Morley boreal. Adm. 

W.ll.dj; BohunCom. Northamp. con. 8 A-Iar. 

fVJI. de Bohun Comes Northampton, confti- 

tut. Adm. 
I{ob. de Morley Baro de Hengham conftitut. 

5- Mar. 
I{ob. de Morley boreal. Adm. 

^ob. de 'khrley boreal. Admiral. 



ADMIRALLI OCCIDENTALES. 

IVarcs de Faloniis Ad. Occ. con. 1 1 Ap. 
PVilliel. de Clinton Ad. Occ. con. 1 6 Julil 
^ng. dc Hegham al Highani conft. % Ja% 

Galfridus de Say Banerettus conftitut. ut fupra 

I o Apr. 
Will. de Manto conftitut. Admli-al. verf part. 

Occiden. i^Jan. 
B.ti-tholm. de Burgherjhe Eq. aur. conftitut. i i 

Aug. aL z 8 Julii. 
Petnis Dardrn alias Bard. conftitut. 28 Ju- 

lii. 



^b. Triijfel, conftitut.Admiral. occidental. 1 8 

Feb. 
I{ic. fiL Alani Com. Arundel. con. zo Fe. 
^'i//. Clintmi Com. Hunting. i z Jan. al. Jun. 
^b. Beaufell conftitut. io Dec. 
Jo. de Monte Ggmerico. 
Kegiiiald de Cobtam conftitut. 8 Maii 
Hich. fil Al. Comes Arund. coa 1. 3 Fe. 
^c. fiL Alani Comes Arundelias, x 3 Fe. 
Jo. de Moiite Gomerico Eq. au. con. 7. 3 Fe. 
I{egin. dc Cobh.im Eq. aur. con. 1 4 Mar. al. 

1 4 Feb. 
Jo. de Bcllo campo de W^arwic. Eq. prims 

fundationis Ordinis Pcri/celidis. 

Henr. Dux Lancaftrix conft. 8 Mar. 

Tho. de Bello camj>o lenlor Comes Warwicen, 

conftitut. 
Jo. de Bello campo de Warwick fratei' prxdi- 

0.1 Thoma: con. 5 Mart. 
Giiido de Brian Eq. aur. conft. i Mar. 
Guidode Brian occident. ^i Edw. 5. 
Guido de Brian occidental. Adm. 



Jo. de Bello camfo praedlAus conftitut. Admirallus ab ore aquae Tliamefis verEis partes tam 
boreales quam occidentales Anglias, 18 Julii,:^4 Edw.5. Hic fiiit eodem tempore, Dom. 
Gardlanus 5^ Portuum, Conltabularius Turris London , & Cafoi Dover, & obiit in poiTef 
lione diiStorum munerum 1. Dec. eodem Anno. 

^b. Hcrle Eq. aur. Admirallus omnium flotarum utriulque pai'tis ut fupra, conltitut. 16 
Jan. 55- Edw. 5. 

Hddulphus Spgomell canltinit. Admiral. utriufque paitis ut fupra, 7 Julii. 



Nic/Miaus T.imwortb Eq. aur. confcitut. Adm. 

ab ore Tham. verfus partes boreales An- 

glix 1 1 Jan. 
7fl. AVwj?Eq. Aur. Baro de Raby conft. 30 

Maii, al. 3 o Mar. 
I{dd:d. de PerrariK conftit. 6 OQ:. al. 5*. 

Will. de KcvtU confi. 7 Mar. 46 Edw.j. 

mil.de Vffs>rd Com. SuffoL con. 1 6 Jul._ 
Miclioel de la Poole Eq.aur. Dom. de Wing- 

field conftit. -2.4. Novemb. 
Tho. dc Bcllo c.imfo]\m. Com. War. 5^. Dec. 
Tho. Percy Eq; fi-at. Com. Northumb. 5- No. 
Will. de Elmbam Eq. aur. conft. 8 Mar. 
Wilt. de Elmham. 

fiis partes occident. fubftitutus loco Walceri de 
Muii, Patent. par. 8. 



Rob. Ajlon Eq. aur. conftitut. Adm. ab ore 
Tham. verius part. occident. Anglise x8 
Apr. 

Guido Brian Baro de confcitur. 3 

Maii. 

^b. Aflon Eq. aur. conftit. 6 Oct. al. 5-. 

Phil. Coiirtney conft. 7 Maixh 46 E. 3. 

WiU. de Mmte.Kuto conitit. 1 6 Julii. 

Frater Kob. de Hales Prior Hofpitalis S. Jo. 

Hierufalem in Angl.conft. 14 Nov. 
i^/c. fil. Alam Jun. Com. Arun. con. j Dec. 
Hugo Calveley Eq. aur. conft. i Sept. 
Phi. Courtney Eq. aur. confang. Reg. 8 Mar. 
Jo. I^pcbes five de Rupibus Eq.au. Adm. flotas 

ab introitu poitus villx Southampton ver- 
Hauley (qui ergo inferendus videtui-) 23 



i6 Henrici Spelmanni 



ADxMlRALLI BOREALES. ADMIRALLI OCCIDENTAI^. 



ore 



6J^V.2. lV,dttrus ^\. iVJtcn Eq. aur. Dom.de Wood- Jo. de I{iipibus Eq. aur. con. Adm. ab „. 

ham confcit. r6 0£t. aqu. Tham.verlus partes occ. z6 Oit. 

7 Rir.2. Hen. Pnxi Com. Northum. con. 1 9 No. Edii'. Counney Com. Devon. con. 1 9 No. 

j^V.2. r/jo.Perc> fi-at.Hen.Com.Northumb.conftit. 3o. I{^dingtonVnox S. Johannis Hierufalem 

a 9 Jan. al. 1 6. in Angl. conftit. ig Jan. 

9^V.2. Phil. Dom. Z)(jro' Eq. au. con. aa Feb. Ihomai Invet Eq. aur. conftit. 2z Feb. 

10 i^V.2. mchardus fil. AUni Comes Arundel & Surregi^ conftitut. Adminillus Angli» i o Dec. 

1 o Ric. z. & manfit inofficio ufque ad 1 8 Maii An. 1 2, ejuClem. 

12 i(;V.2. 7o.de Bello monte Baro de Folkingham conft. Jo. HoUand Comes Huntingtoniae frater mi- 
Adm. ab oreThani.verluspaitesboreales nor Tho. Com.Canriiconftitut.Adm.ver- 
Anglia: ^o Maii. fus partes occid. 18 Mar. 

12 Ric.i. Jo. de Hiipilnis Eq. aur. 

13 i^V.2. Jo.de Bello tnonte prxdiiS;. con. ax Juii. 3o. Holland Com. praedic^. con. %% Jun. 

14 Ric. 2. £^aW.Com. Rutland. conft. xi. Mar. 3o. Ho/Jand Com. prxdi6l. con. la Mv. 

1 5 -^V. 2. Edirardtis Com. Rutland. & Corcagix, poftea Dux AlbemarIix,conft. Adm. verfus partes 

tam boi-eal. cpam oCcid. 29 No. & manfit ufque 9 Mali An. x 1 Ric. z. 

21 J^V. 2. ?o. Bearifort Marchio Dorfeti, ac Com. Somerfeti, fil. Jo. de Gandavo Ducis Lancaftrix , 

&c. conftit. Adm. verfiis utrafque partes 9 Maii. 

22 .^V.2. Tho. Perceji Comes Wigorniae, frater Hen.Com. Northumb. conftit. Adm. utriufque par- 

tis i6Jan. 

2 KM.4. Hic. Gray Baro de Codcnore con. Adm. ab Jho.I^nifton Eq. aur.con. Adm. verfiis part. 

ore Tham. verf part. bo. Ang. 26 Ap. occid. ai Ap. 

5 Hen. 4. Jho. Beanfort frat. prxdiifll Marchionis DorfT Tho. Dom. Berkley Eq. aur. conftit. ut fiipra 

^c.con. f No. . S Novem. 

6ffen. 4. Tho. Lancaftrius Regis H. 4. fil. Prorex Hibernix, Senefcallus Anglix, poftea Dux Cla- 

rencix, conftitut.Adm. utrlufque paitis zo Feb. An. 6. patrls fui : & manfit iii officloufque 
28 Apr.An. feq. 

7 h'eii. 4. I^ich. Blackburn Ai-mig. conft.Adm. verfpart. i^;V/;. Clidei-how Armig. conftit. Adm. verl^ 

boreal. Ang. z8 Apr, part. occident. 1% Apr. 

8 Hen.,^ Joh. Beaufort prxdift. Com. Somerfeti, <Scc. conft. Adm. Angllx,&c. 1 5 Dec.Regni frat. 

fui 8, & ftetit in offic. ufcpe 8 Maii fcq. Hujus tempore jurifditStio Admiralitaris magnum ac- 
cepit incrcmentum, caufaiiimque cognltionem tam criminalium quam civilium. 

8 Hen.i. Edm. Holland Com. Cantii conftit. Adm. Anglix, &c. 8 Mail. 

9 Hen.^. Tho. Bcaiifirt pi-xdiit. &cc. conftit. Adm. Anglix,&c. i Sept. An. fratr. liii 9. FacShis fuit 

Com. Dorfet, & Dux Exon. y'^fTTn. 

4 Hen.6. Joh. Lancaftaus Dux Bedfordix, Com. Richmundix & Candalix, Conftabularius Angl.fil. „'^ijj^''" ""'' 

Reg. H. 4. conftit. Adm. Anglix, &c. 16 Julii. 
14 He>!.6. Joh. Holland Dux Exonix, Comes Huntmgton,&c. conftit. (cum filio fiio) Adm. Anglix, 

Hibernix, & Aquitanix pro termino vitx 1 1 Odlob. Crevit jam forenfibus negotiis Admi- 

ralii jurifdicSiio. 
25 Hen. 6. Will. de la Poole Marchio & Comes Suffolcix, &:c. conftit.Adm. Ang.Hiber.& Aquitanix, 

dui-ante pupillari xtate Hem*. Ducis Exonix, qui per regium diploma hoc cum patre mu- 

nus adeptus eft ad terminum vitx corum,&c. Officio ceffit, caplteque ple£bis eft x Maii 1 8 

H. 6. 
28 Hen.6. Henr. Holland Dux Exonix prxdlfl. &c. fil. Henr. Ducis Exonix, ad maturam xtatem 

pei-veniens, x^ Julii 28 H. 6. & inpati-ias dignitates fiiccedens, fit Adm. Anglix,Hibemias, 

& Aquitanix. 

1 Edw. 4. %•/;. Nevell Comes Warwlcenfis & Sarisbur. conftit. Adm. Angl. Hibemix & Aquitan. 

die. 

2 Eiro. 4. mil. Nevilt Comes Cantii, & Baro Falconberglus conftit. Adm. Angl. HibeiTiIx, & Aqui- 

tan. 3 o Julii. 
Eiw. 4. Hich.Dux Gloceftrix, Irater Regis, conftitut. Adm. Angl. Hibem. & Aqultaniae, i a Oftob. 

49 Hen. 6. J{ich. Nevell Comes Warwic. & Sarisb. Capitaneus Villx & Caftri Calefix, Conftabulari- 

us Caftri Dover , & Cuftos 5 Poituum : conftin.it. Adm. Angl. Hlbernix & Aquit. 

X Jan, 

^ch. 



G L S SA R lU M 17 



I KJ: 3. 
1 //fs.y. 



ADMIRALLI ANGLIiE. 

II EJw.l Hich. EKix Gloceftrix prasdia:. &:c. conditut. Adra. iit fiipra. 

Jo. Hoirard Dux Norfolcix; &c. conft. Adm. Ang. Hiber. &: Aquita. ^ 5- Julii. 

Jo. de Vcer Come» Oxonienf.' magnus Camcrarlus Angl. &c. conftit. Adm. ut li^ipra, 1 : 

Scpt. Manlk in Offic. uique ad i o Maltii, 4 Hen. 8. qua die obiit. 
\Hen. 8. Edit. Hoieard Eq. aur. hl.Tho. Comit. Surregix, poftea Ducis Norfolciae, conftitLir.Adm, 

iit fupra, 1 5- Aiig. 4 H. 8j i fi ?• E navi couto excufllis in portu de Breft (ubmergitiir 

^y Ap. ^Hen. S.^ww. 813. _ j n. ^ 

< Hen.%. Tho. Dom. Howard frater major praedicli Edw. Howard,^ poftea Comes Surregls, & dc- 

inde Dux Norf. conftit. Adm. Angl. Hib. & Aquitan. 4 Maii, faclus, ut mortem fratris d^ 

Franci.s vindicaret. Stow. 
17 Hen.^i. Henricus fii. Nothus Regis H. 8. Dux Richmundiae & SomerC Com. Nottingham, con- 

ftit. Adm.utfupra, 16 Juh^i An. Patris lui 17. Manfit in officio ufque ad zz Julii An. cjul^ 

dcm Reg. i8. qua die obiit. 
i%Hen.%. iVill.fitsi H^illiam Com. Southampt. &:c. conft. Adm. ut fiipra, i(j Aug. 

32 Neti,%. Jo. Biijjill Eq. aur. Dom. Ruflel. conftit. Adm. ut fupra, 1 8 Julii. 

34 Hen.2. Joh- Dudley Eq. aur. Vicecom. Inliilx, & Baro de Malpas, occ. conftit. Adm.&c. 2.J Jun. 

I Edrf. 6. Tho. de S. Mauro (vulgo Seitnor) Eq. aur. Dom. de S. JVIauro de Siidley, frat. Edwar. 

Ducis Somerlet. con. Ad"m. Angl. Hibern. cSc VValJia:^ Calelix, Bologuix, &:c. 1 7 Febru. 

3 Edw.6. Jnh. Dudley Com. Wai-wic. Vicccom. LiOcy, Eq. Peritcelidis, Magnus Magifter Hofpi- 

tii Regis, &c. conftit. Mag. Admirallus Augl. Hibem. VV^aliia;, Caleliae, Bobgnix,&: Mar- 
chiarum cai-undem, Normanniae, Gafconias, & Aquitanix , nce non pi-xfe^ius gencralis 
cladis & marium Rcgis, z 8 Oftob. 

4 E.iv.6. Edtv. Cltnton Eq. Aur. Baro Clintonius & Saius^ conftlt. Adm. ut fiipra, 4 Maii. 
I Mir. iFiU. HowardEc^. aur. Baro Effinghamiae, conft. ut (upra, 20 Miu-. i Mailx. 

3 M.jr. Edwardm Cltnton Eq. aur. Baro Clinton & Saius, coull. Adm. ut fiipra, 3 Mar. 

27 Elix. Carolus Dom. Hnward, Eq. Ordinis Pcrifcclidis, Baro de Effinwham, poftea & ir.odo 

Comcs Nottingham , conftit. Mugnus Admirallus Anglix, Hibemix, ac Dominiorum & 
Infiilarum carundem, Villx Calclix & Marchiarum cjuiiiem , Normandix, Gafconix , 
& Aquitanix , nec non prxfcftus gcneralls clafl. & marium di£forum regnorum, cScc 
SJulii. 

fticob. 1(5. Georgius Marcliio & Comes Buclaugham, Vicecomes /'}/''(■«, Baro de Whaddon, Eq. Pe- 

rlfcelldis, &c. conftitutus Mag. Adm. Anglix, &C. ut iiipra, 1 8 Jan. cx refignatione Clarali 
Com. Nottingham herois gi-andxvi, dum hx iplx paginx fiib prxlo efl'eut. Cui (ut prx- 
cedenti) fuhftituiturViceadmirallusAngl.&c. I^bertus ManfellE'.]. firenuus, & amore uoitro 
admodiiin obfervandus. 

Non cit dubium ,- qum pcrplures procerum iftorum , Equitcs fucrint PcrifcelJdis 
<'v-e Ganerii , fcd ciun id nobis non prompte innotuerlt , allis hquimus dlfqulren- 
dum. 



• nix, Brltanuix Amioricanx, Aqultanix, Pro- 

^ De Admiralio Gallico. vlucix, aliifque toparchls cefllfl(.nt. Eoruin 

igitur fententlam amplcctor utl fanlorcm , 

Ncc antiqulorem exiftimo Admlralli apud qui prlmum apud GaUos Adaiiralium facl- 

Gallos K^iitutionem : licct multa prxdicat unt,vei Enguarrantum Domluum de Coucy, 

lil>. de Aimir. Popilinerus de prxfeclls claflicis, fiib Mero- fiib Philippo t^ hllo S. Ludovlci, An.clrcirer 

EriH. vinls prlfcifiiue rcgibus. Nos enim de munere 1280. vel Amerlcum Vlcecomirem Narbo- 

caduco aut exti-aordlnarlo non aglmus : at de nenlem, fiib Johanne Rege Francorum fqur 

fiimmo ftationarioque magiftratu,qui unlver- ad Edwardo Prmclpe Walllx captus cft An. 

fe marinx relpub. prxeft. fiioque foro,& am- i ? f^.) Hoc eft, poftqiiam Galllx Rcx, Jo- 

plllllma jurlfdiifione, tam in caufis civillbus hanni Anglo , Nonnanniam aliofque Gallix 

judicandis, quiim in GlaliTe regia gubemanda, traiShis marltlmos, ob Arthuri Ducis Brirau- 

iuljgnitur. Ule (iuquamPopilInerus)aliosom- nix cxdem abftuliflet,fii6quc adfcTipliflet im- 

ncs luter Admiralios numerat, pcnes quos perio. Sed comm.enta ctlam do6fisiplispLi- 

iiimma unquam fuitnavalis prxlil ; noftioqj cent, dum magls hxreant In antiquis, quam 

Interim V\'illielmo primo , (iium fublnduclt in vcris. Forcatulum audl dc Gallor. Imp. 

Admirallum, Odoncm (nefclo quem) de HI- lib. x. Admnaliui Gallica frimiim vox fiiit Admimiif.. 

berulcis trlumphantcm. Certe vlxcredibile (^ digmtas, latijfme deinde ii voriis fopdn 

cft, ut In Aula Regum Francix, perpetuus ujiirfata pro eo tilujhi fr.tfeBo ciii marn impe- 

ollm quls haberetur Admirallus, cum ne Ipli rimn (§ littorum .1 I^ge concreditum eft i qui 

quidem Reges, vel maria obtinerent, vel llt- clajfes G? navalta cwat^ utt farta tetia fmt , C? 

tora, fed marltimls ca Principlbus, Nornun- >it «xarmatK repare^itur , ncve remtgibus auc 

D «w/z- 



i8 



Henrici Spelmami 



Orx mirit, 

Epijco{m, 



commcatu egcMit, ntquc firat^ arceanttir atit fu- 
gcntur. Nomcnfiib Dsvo Augufto adinventum 
Hidicimm, & ab tpfomet approbatum , tametfi 
novata verba non mintn quamfcopultim marinim 
fe refiigcrc fra:dicaret. Chn emm tffi ahijuando 
lcgatiis is, qui Gdllinm adminiftrabat , * ctii 
tranfnMrinavtim reriim notitia, miilta ad copiam 
* Lib. 6. de largitiir, * lU D. JtiHtis retulit, comflures Ncrei- 
Bdl. GjH. dasinlittore exanimes apparutffe fcriffijfet, oh- 
ftiipiiit maris fortenta demiratus , atqtie frotintis 
claff. Gallica: frtefcBum Admirandum dixit. 
Alii hoc Ttberio ejus fticceftori tribuere ynalue- 
runt, cmi contra Liigdiinenfis provinci.e litttis m 
iufiilafimiil treccntas amplius beliias reciprocans 
deftitmffit oceamis, mtra varietatis G? magni^ 
ttidinis, (3c. Intelligas autem, Caefai-em hic 
laudandum Authorem, claufulae tantum qux 
ftellulis includitur, non fabulse : Sed hxc ta- 
men ita invaluit, ut Authores aliquot Admi- 
randiim dixerint, pro Admiralio, veluti & Mat. 
Paris Admirabilem pro Amira. Sic Chi'ifto- 
ferum Columbum ob egregie expeditam 
Admirans, navigationem,/4(/?«/>/?»m titulo, a Principibus 
Hifpanix donatum refert Munfterus, Cofin. 
lib. 5. cap. I f 9. 

Verum fi huic Magiftratui nomen a Ro- 
mano peteremus,magis congruum id videtur 
quod oftert Cicero in Epift.ad Attic. ubi ait, 
Vtilt tne Pompeius ejfc, qucm tota kec Maritima 
ora habcat ^7xfi7tnv, id eft, fpectilatorem (3 
ctiftodem. 

Mitto alias voces Amirce prsevaricationes; 

nec non compofita ejus plui-ima , qux apud 

Leonclavium, Berletum, & rerum orientali- 

Amir mumili. um Scriptores, occurrunt ; utpote Amir mii- 

mrili vel mtmmnm, id eft,Rex vel princeps Sa- 

Amiro'l£endo. crorum, fcu fidelium ; Amirolgendo, princeps 

Amir hakm. militum; Amtr vel Emir halem , princeps 

vel dominus vexillorum ; de quo infra iu 

Emir ali, verbo Fanenlehen : &C alias Emir ali,pro vex- 

illifero ; (e quibus forte quifpiam Admirali- 

Alminmif'. tim duxerit.) Almiramifi (3 Almiramimoli 

Almirmimoli. apud Hovendenum, pro Amirmumli .- Sicuti 

Aimiravi[ut. & apud Mat. Paris in Will. 1. Admiravi- 

fiis. 

% Jdmiffiomlis & Admiffivns^ Hxc 
vetcrum,illa recentiorum vox. Is qui aditum 
prsebet ad fiiperiorem. Curopalata , Su^^j 
i. janua. Unde Turcicum Janisi^ar, tefte 
Chalcondyla : & Gallicum Hutjfier , Ang. 
Sltl tQK^tt» Nam ht/is etiam eft janua. 

^ AtiKumiaftes. ] Grzco-barbare «/- 
vtfutf^f , quali a nominibus defcribendis 
Adnomiaftes. Cenfor,\s qui in exercitu Ori- 
entalis Imperii, copias luftrat & cenfet jux- 
ta nominum defcriptionem, viritimque poftea 
ftipem erogat. Curat etiam ut currus & 
jumenta (prout opus fuerit) fuppleantur. De 
hoc vide Curopalat. de officiis Conftantinop. 
& Meurfeum qui in Graeco-barbaris defiida- 
vit. 



^ Adrhamire (3 ejus varationes. Arranidtm 

qitid. Crimittqforum examcn elim ' 

tntiltiflex. Arrare, (3c. 

ir Jdrhamire., Jrhmire\'^AMmir^ , 

Arramare.'] Ab oblbleto Gallico arramir , 
Id eft, Jurare, fromittere, folenmter frofiteri , 
vadari. A^irationem autem alii (ut Latini 
fblent in Graecis didionibus ) poft r literam 
ponunt : alil Anglo-Saxonum more, ante ip- 
fam. Sic Pithaeus Capitul. lib.^.can. 3 9 . Ad- 
hramire legit. Et Form. vett. Seft. i . .^wd 
cmn Sacramenttim intra iffam cafam Dei, vel 

iffius Abbatis habuiffet adhramitttm in 

iffo mallo in bafilica Sanfii tllius, ob hoc jnrare 
debuiffet, £?c. Ubi Bignonius , Adrhamiuon , 
promiflum. Adrhamtre enim (inquit) non eft 
jurare, fed cavere fe certa die & certo loco 
juraturum : de facramento fidem facere. Ca- 
pitular. lib. 5 . can. 5: 8 . Vt fi facramcnta ad 
falatium fiierint adrhamita , in falatio ferfici- 
antttr. Vel ut habet Longobardor.lex,lib.2. 

tit. ^ty. 1. 10. Anramita, in falatio fini- 

antur. GlofT Arramita : facienda defofita. 
Item Longob. tit. eodem,l. x6. Ibifacramen- 
ta jtiranda fiint, ubi antiquitus confiietudo ftlit 
facramenta arramire, vel jurare ubi malltim ha- 
beatur. Et lib. i. xk. x^. 1. 76. Acctifatus 
» ad frtefentiam Comittsfe arh.imiet.Form. 

Solenn.Lindenbr.i66, & i6%.Sacramentum 
fer feftucam tidrhamire. L. Sal. tit. 49. lUe 
aftid qiiem agnojcittir fres aliena) debet adrha- 
mire. Et tit. 59. Debet fer tertiam manum 
adhramire. In Pithsei GlolTad Capitular.lib. 
4. can. a8. 

Molt les oyffe:^ arramir 
Serement faire (3 foy fleuir 
.^ie far morir ne ly falleront 
Tel fia cmnn il fera feront. 

E quibus compertum jam habemus, quid 
fibi vult arramare apud Bra61:onum,& in jure Arrmnre. 
noftro veteri : forte etiam quid arraniare Arraniare. 
apud recentiores legulelos, qui vocem arra- 
mare nefcientes, ni legunt pro m , Arrani- 
are pro arramare. De quo pauca,ut vocabulo 
fiiam reftituam integritatem , fi vel ipfe non 
halluciner. Antiqui moris fuit, praediorum 
lites duello decemere, id eft, cxde <'k: fan- 
guine, vi & fortuna.Quod cum exhorrefceret 
Chriftiana pietas, Henricus (opinor)lecundus, 
rem detulit ad eledtionem Rei (feu Tenentis, 
ut vocant) an duello vellet jus fuum defende- 
re, vel fe ponere in recognitionem , quam 
Sacramento facerent duodecim viri probi & 
legales, e vicinio deligendi. Hanc autem 
recognitionls formulam , Afftfam dicebant ; 
eodemque nomine ipfiim duodeclmviranim, 
fort^ quod edi£to regio {Afft:{, Id eft) confti- 
jutus eftet. Ailori praeterea induliit , ut is 
etiam in exordio litis (fpreta duelli impieta- 
te) ad aflifara Regis provocaret : qui & ideo 

affifam 



G L S S A K lU M. 



»9 



AJijjM arr.i- 
mrc. 



.101»!. M-i\wiart\ Id ell:, proaiittcre vel proh- 
teri, ditlus eft. Braiton lib. 4. trac. i. cap. 

I ^. Tuneiis afpfaiii qu.ini p\cdicii<s C.vcrjiis 

ciiiu dirdimmt. Et inox, — ijni iiltimo fiat dif 
feyfitus.,^ arrmmvit afffam nov.c dij]c)fiiij: fiipcr 
utrumqiw. Et lib.T.tract. i.cap.i i.Kumm.i i, 
12,1 ij { iiiBrevibus Rcgiis) A0im quam 
r.dis an.amizfit vc>Jiis,^c. Sic ctiam in tjuf 



modi Brevibus tam in Regiftro quam in ve- ficiet. 



habebatur, ^iin fejic adf duit, utGoldaAui 
apud Lydium tcflatur. * 

^ AdleCuriXrt. ] Pignore vel fiskjufiio- 
ne zntcrpojit.t fccurum f.icere. Chaita pacis 
inter Reg. Hen.z. &filios (uos,apud Hoved.^ 
in An. i 1 74. Adfe-curavit tn munu D^mini 
S^gis fatris Jiii, quod iliis qui Jervierimt ei^ 
ncc maliim ncc d.mmiim altqued hac de cauja 



Atrxnmus. 



teii Natura Brevium, & in Fitzherberc. 

h\ felonum etiam ( ut loquuntur ) &: pro- 
ditorum e.xaminlbus, reus hodie arraniatus 
diclrur, cum Ih ftirerit in judicio patrias, feu 
duodecim-virali (acramento : atque hoc a 
Gallico ..'/•-vi;/^<.'/-,opinatur Cowellus, quod eft 
i'iiic|uit/ ajhtue-re, ordtnare. Sed mihi plane 
vidctur is dicendus rtn-/z»M«/^,propterea quod 



^ Adtr.Xciui. 3 Comparatum, acquifitum : 
noflris perquifitum , purcbafC- Crebro a- 
pud Afarculftu-n, & iu antiqq. chartis de 
comparato, vel de quohhet adtraciu j El tam de 

alodc, qu.im de adtraclu. 

^ Ad^vifirey ArJ.fifmemum. ] Ccnfu- 

lere, deliberare, ruminare de re dliqua. Gall. 
Advifer, feu avifcr. Vox Glanvilii & fori, 



jam pollicitus efl & profefTus, qua judicii etiam Theologorum. Nich. de Clemangis De 

tormula fe defenderic. JVIultiplex enim olim Annai;:. non folvend. in exordio iib. — — — 

fuit criminoforum examen : utpote per ig- Addiicendo in medium ratimies G? jiiftficatic- 

nem vel aquam { quod ordalium vocant ) per ncs, quas pnus longe advifaverunt. Et pofl 

crucem,per duellum,& noviilime per probo- aliquot, Depuiatos fmffe certos alios de 

lum & legalium hominum (quos pauiam di- fi»guhs natiomhus ad advijandum de remediis. 

cimusjfacramenta.Ex his reus ffic enim illius % Adulterum. ] Pro inuHa adulterii 

ficculi ferebat liumanitas ) fibi quam vellet ( Saxonibus nolhis lcgenvit.z ) &c privilegio 



examinis. formulam co-optaret : faciraque 
iuje ele£lionis folenni profeifione, eam dice- 
battjr arramare, atque inde arram.uus ejfe. 
Alaxinie autcm cum femetipfum in facra- 
mentale examen pofiiiffet. 

Et licet hodie omnes aiix examinis formii- 
Ise aboleantur : prifci tamenjuris vcfligium 
manet. Nam cum reus pro tribunali conffi- 
nims, crimcn negaverlt unde poflulatur, in- 
terrogari folet verbls Anglicanis, ^oiU tollt 
CljOttl)e tneD:' boc efl, J^iote/ijlesexamme? 
ac fi adhuc iJli eiret in elecflone , quod ne- 
ceff ario P.itria: concredendum efl : nam alio- 
quln acerbiifima morte ( etiam infons ), 
pleftendus fueiit ob contumellam. 



Jieris. 



rmi- 



vindicandl id fceleris, quo multl proceres in- 

fi-a liia Dominia gaudebant. Domefdei, fiib 

tltulis, Cheiit, Rex, Dover. De adulterto 

per totam 2l ChentJ.ubet %v b hominem , Ar-zC.imium. 

chiepifcopus c muhcrem : cxcepta terra S. Tri- b J^Mumi ho. 

mtatis, e? S. Auguftim, £? S.Martim, de miihus '^'^^""- 

%v mhil /.^fc^Aiulcrx ratio ibidem titt.'Sud- S^f!^'''^ 

fex. Will. de Wai-ene. Adulteriim vel rapti 

factens, vtit. s. iiii d. cmendahat bomo,^ fcemina 

tantundem : Hex kihct hcminern adulterum, Ar- 

fhiepijcppus famtnam. Sed tit. Ceftre Clvi- 

tas : Viduafi fe ncn legittmc commifcehat, xxs. 

emendahat, puella vero x s. Adulteril autem 

muldbm fic dlfpofi^iit Hen. i . per totam An- 

gliam, legg. fuarura cap. i z. J^ii uxoratns 



Derinidre mo- '•^^'- tlcraniare monachum,6\chxm cenfeo pro J.tctet adulteiium, hahcat I\ex vel Djminiis Jii- 



tucbum. 

Sellum dxn- 
viare. 



Arrjre. 
Subirnre. 



deramare, quafi a profcflione, feu voto revoca- 

re.Bellum d.ir.ini.ire,lttm pro daramare, id eft, 

denunciare,profiterI:fed hoc compofitum cum 

(de}dniculo infinltivl modi apud Aiiglo-Nor- 

manos ; iilud cum dc (ve\ des) prKpolltione a 

feu abs fignihcanti, & piivationis vini haben- 

ti.Inflrumentum concordlx cum Theobaldo 

Hlio Leterii Vindoc. apud Lindenbrog. Pro 

his rehus acquirendis, arravimus belliim lu curta 

Vmdocenfi. Durand. Rational. lib. 3 . cap. 1 4. 

fponfim fuh.in.xvit : Et, annulo me fuhanavit. 

Forte omnia radicitus ab anha. 

% Ad\allireJ\ Impetum m ahquem factre, 
adoriri, mv.idere. A Gallico ajfailhr, & hoc 
a Latino ajfihre. Marculflis lib. i . form. 
-9 "^ 39- >^ulla manente caiifa, in via adfal- 
liffctis, C? graviter Itvoraffetis. Capit. lib. 5-. 
can. IX 



pcrtorem , Epifeopus inferiorem. Edmunaus 
Rex adulteiium uftici jullit inftar homicidli, 
LL. fuarum cap. 4. Canutus homlnem adul- 
terum, In exllium relegari; fceminx, na- 
fiim ^Sc aures pi^ajcidi, LL. par.z.cap.6,& jo. vide liie 



rwit. 



^ Advocatus Ecclefia quaiido i3 qiiofeim 

mdii^lus. Impeiator dicius Ad\'oca- 

tus, feu Defenfbr Ecclefix. 

I^x Anghce, Defenfor 

fidei : ^ quare. 

^ Advocatiii., Ad^vocdta., Ad^vocare^ 
Advocatio, Ad-vocatiti, jus Adziocaticimij 
Advocator. ] 

AdziocatiiS Ecclefise duplex eft;alius cau- 
fiuiim Ecclefice, alius fbli : Hic hseredlta- 
^« peregrino nocucrtt vcl eum ad- rius , ilie dativus. Caufarum Ad^^caiti 
f.t!lterit,^c. L..S?iYic.t\x..i6. %.■!.. Siquisvillam font , qui a Princlpe dabantur ad refpon- 
.Uteii.im adfahcrit, ^ thidem oftta fiegertt, i^c. dendum in colloquiis judicialibus. Can. 99. 
PIiiriesillic& inferiorislaicullauthorlbus, ne Synod. Carthag. Poft Confilatum Stthconis, 
furi noftri commentuni putes. Cene verftis tnduHa eft Advocatorum defenjio pro caiifis Ec- 
Ovldil 1 1 Miumo\ip\\.^tinjiepcalfiluitdefen- clcfne. Ckpitul. Caroli, lib. 5-. can. 31. De- 
!.i mwmhiis urhis: in ^eCeri quodam codjce fenferres Eccieftartim verfus potentias fetulan- 

D Z um. 



zo 



Henrici Sfelmanni 



um vel div.twn , ah Irnfcratore [iint fofcendi. 
Et lib. 7. can. ^08. Pro ecclejiarum caujis, ac 
veccjfttatibiis cariim & fervortm Dei , Execu- 
tores , vel Advccati feu Defivjorcs , quoticns 
tieceffitas ingrncrit , a, Pnncipe foflulentiir : 
Vidc Concil. Salisburg. Exempkr inftitutio- 
nis iftiufmodi Advocati, habemus e Praecep- 
to Chlotarii Regis in Chron. Befuenfi, a 
FomuU vetus Bignonio tranftriptum. Waldalenus Abas 



(onjiituendi ^f,„> ^ nohis, ut illujbis vir Gengulfus, omnes 
caufas ifjiiis monaflerii, ad frofcqiiendum ^ 



Advociti I 
farum. 



Oeconorni. 
Ficedmi^i- 



redintegrandiim dehcret recifere. Cui ms hoc 
heneficium pr.tflitifle cognofcite. J^iajirojiter 
ter trtefens 1. oc p\eceptum juhcmus, tit memora- 
tai omnes caiiftts ijflus monaflerii, illtiflris vir 
ille ex rwflro fertmjfu licentiam habeat jirofequi, 
G? unumcjtiodque tit jiiflum eft reflittiat , Jic ta- 
men qiiamdiu eontm pariter fuerit voluntas. Da- 
ta XV KJ^. Seft. Anno viii. Hegni Domifii Chlo- 
tarii Hegis. Hi poftea Oeconomi, difti ftnt 
& Vicedmiini, nec cauferum tantum curam 
gerebant, (ed eorum etiam qux ad vitas fe fufcifere : & quod Cicero ait inOrat. pro 



Leone X. decretus, per auream bullam Cle- 

mentisy. ( quam aliquando vidimus ) poftea ^h.z^ow. 1^23 

tandem delatus eft Henrico 8. quod isregio 3 ^'"'' ^^^^^- 

calamo partes Romanx Ecclelia; ftrenue de- 

fendiflet contra Lutherum. Tranleuntes ergo 

pcr urbem noftri orbis Carolus 5- Imper. & 

Henricus oftavus 6 Junii, An. Dom. 

i^-x^. fic a civibus e fpeftaculis lalutan- 

tur: 

Caroltis Henricus vivat defenfor titcrque, 
Henricus fidei, Carolus Eccleji.e. 

Advocatio etlam & Advocatia , pro defen- Advoatto. 
fione, & pro ipfo iure prasfentandi. Advocare, -^'''yoc^iti.t. 
item pro exequi jus illud^ (jlan. hb. 4. cap. 
7. Si is qui fe ferfonam gerit in Ecclefla iffa, 
advocet fer iinum Advocatum , G^ ahus — cla- 
mat candem advocationem, (^c. Advocare prae- 
terea juris noftri vocabulum eft frequentifli- 
mum, fignificans rem faBam agnnfcere, rem in 



Advociti utio- 
ne foli. 



TAtroni. 



alimonium, 6ccen(um Ecclefiae pertinebant. 

Advocati Ecclefiae ratione foli, (unt ipfi 
fundatores & hzredes fui : & reperiuntui- 
tam in coenobiis quam in Ecclefils parochia- 
libus. Lib. RamcfSecl.^g. DuxAilwinus 
{ illius coenobii fundator ) froruit tn tnediiim, 
fe ^amefenfis Ecclefltc Advocatum, fe fojfeflio- 
numeflis tutorem —— allegans. EtSe£l. 77. 
Pix memori<c Advocatus nofler Ailtvinus At- 
dcrmannus. 

Ecclefiarum parochiolium Advocatos, ho- 
die dicimus Patronos : in antiquo autem jure 
nofti-o, & Brevibus Regils vox alia notior 



P. Seft. faBum frteflare & ttieri. Gall. avoiier. 
Quin & vocare ad Warrantiam ut loquuntur, 
hoc eft ad prasftatlonem rei venditae : forenli 
vocabulo tO ZHOMC^, Advocator tfeC ^OUC^tVj 
Advocatus t^C 5aOHC|jCC, 

LL. Longobard. lib^ i. tit. '^-^. 1. 40. Ahocator. 
Vtdiite lites fuas , fer confimiles advoca- 
tores , fer fugnam dtrimant , i. per pu- 
giles. 

Alaman. Antiqq. Tom. -l. par. r. in Ani- ^^^^ A.lvoiJH- 
verfarils. Hteredes eorum accifient fro jtire ad- eium, 
vocaticio, tantiim i fil. 

% JEcentU.'^ Chartae Alaman. 59. £* 



Aivociti. 



Is vero cft, ad quem peitlnet jus Advoca- in Bsutinchova te-rras & fdvas , fuetqiia, vel 
~ " " . • ^ alias eecentias, quicquid ibi habere videor. Et in 

villa qtite dicitur Hu:^inaa homines viii. (3 ter- 
ras (3 filvas, vel alias cecentias. Hic Golda- 
ftus e regione vocis acentias notat ( fi bene ) 
tijacentias, i. adjacenttas ut in Charta ^o. 
Vide Ailiamentum. 

% ^ild, ] vlde JgfU. 
^ Admesfeoh. ] Pecunia eleemofynarla, 
(cil. denaria S. Petri primoAuguftiannuatim 
debita j & per Regem Inarn vel Etheltpol- 



tionis ejulHcm Eccleliae : lic ut fiii ipfius 
nominc non alieno, ad eam valeat praeftnta- 
re. Glan. lib. 15. cap. 19. qiiis Advocatus 
frafcntavtt ultimam ferfonam ad Eccleflam, (^c. 
Ramef Scdt. zj. Alfgarus Advocatus Ec- 
clefia de Bimtvell. Regiftr. Chart. Ram. 
circatemp. H. 2. fol. 57. Ego Jo. E.v- 
traneus Advocatus Ecclefl^e de Hulmo. Et 
paflim eo feculo. 

Advocata. Hoc etiam advocationis genus 



foemlnis competit ex ipib jure Ginonlco, fhum primo concefla. Vocabiiuir etiam 



Advocare. 



quae & ideo Advocata dlcuntur. Ramef Secl. 
I ^O. Alfwara dcdit Eccleflam dc Ellefworth, cu- 
jus erat Advocata. Aliud autem genus non 
Item : Nam uti in eodem Jure, Cauf 1 5-. 
q. 5 . Legibiis cautum cfl , ut ob verecttndiam 
fui fexus, mulier afud Pratorem fro alio non 
intercedat, C?c. 

Et Advocare, pro defendere, tutari. Di- 
cuntur enim Advocati, non quod vacanti Ec- 
clefix refton m advocarent, quxftum ex hoc 
(ut folent) fac.entes : led qubd laborantl Ec- 
clefiae fuccurrerent, tuerentur, defenderent. 



Komefeoh, ^omefcot, (3 Heorthfcmng Hift. de 
Declmls per v. cl. J. Seld. p. xij. 

% Aenum, Aeneum, Aeneus^ ] Vas ad 
aquam calefaclendam , Graecls ^Ky.Hov. 
Dlftum a materla, qux in ficris & excan- 
tationIbus,maxime olim placult. Lebes, calda^ 
rium, Pomponio &: Ulpiano miltanum. Laza- 
rus Baylius ( lib.de valculis ) legcndum putat 
aeniim, quod & bene probo, nam Latini ve- 
teres, literam A non Inferuere, fed Grsco- 
rum more, cum afpirationis nota dehgnarunt, 
utGelliusteftatur, llb. 3. cap. 3. Triflylla- 



Advocatiis S. 
Tetri. 



Advoc. 
deftx. 



Ec- 



Sic Carohim Mag. Imperatorem,i^owM«i ele- bice igltur proferendum elt aenum ; non per 

gertint fibi Advocattim S. Petri contra I{^ges X diphthongum,ut quidam fcribunt. Vide ]u- 

Longobardonim , ut rcfert Engolifinenfis In dicium Aqute^txd teneum provocare. 
Vlta ejus. SIc hodle In auguratione, Impera- Aemim autem , feu potius JEncum , 

tor fc Advocatum Ecclefia profitetur. Rex occunit fepe in antiqq. legibus, pro judiao 



Fidei defirtfor. Anglix fe fidei Defenfwrem, Qui titulus a 



aqiice fe-rventis, quA ad examcn innocentix, 

brachium 



G L S S A R 1 U AL 



zi 



brachiuni nudum immevgebant rei : quod 
Gregor. Turonenr pcrfpicue docet. Succen- 
dutitr iffi! ,c}teus, (^ m fsrvcnti aqua annulus 
cuj!ifci.mi frojicitnr : qui vero cam ex fervcnti 
wiiLi fufiulcnt , itle jufliciam confcqui jnoba- 
tur. Hinc Mdll.m ad ,tncum m L. Salic. tit. 
f f. §. I . pro citari ad judicium aquae ferven- 
tis, & §§. de ftquentib. mamm redimere, pro 
eximere le fiipplicio. Pnwocare ad a:neum, 
pro conjiccre le m idexaminis. Pa£l.Chil- 
deb. &: Qilotha, §• 4. Si bomo mgenims 
furto inculp.tttis, ad aneum fronjncatus manuyn 
27icendei-it , quantum inculpatur furtmn compo- 
nat. L. Salic. tit. jg. atit per a:neum, aut per 
compofitionem fc cdticeret. Ibid. tit. 67. §. i. 
qui ixnenm potare dicitur. De hoc plura in 
Ordelio, &Judicio aquas fervcntis. 

^ Mqudentia. ] Diviiio hsereditatis vel 
bonorum per SEquales partes velut jequa 
lance. Form. Solenn.62. In omni re mea, in 
hcrcdtt.fte cum germams tiiis filiis meis fucce- 
das, (3 ,tquale>itia inter vos exinde dntderc, 
& exaquare faciatis. Idem form. 66. Et 
Marculf. lib. x. cap. I 3. a^ijua lance interfe 
%ifi funt divtfiffe. 

% Aerea. ] Ntdus. Chart. Forefl:. cap. 
1 ^ . Z.'nufqiufque liber liomo, habeat m bofcisfu- 
ts aereas accipitrum, cfpern,irum , fakonum , 
aquiLvium, & hieronum. Di(5tum a Gallico 
aire : fed utrumque a Sax. egbe, Germanis 
&: Anglo-Normannis f pc, i. ovum,^ ut folet 
in y liqucfcenti : unde nldus cyerie vocatur, 
quali ovo)"um repofitorium. Sed accipiturhic 
etiam aerea,^YO fcetu avium, uti apud Virgill- 
um, ntdus, Georgic. 4. 

— ■ — ipfeqiie volucrcs 
m-a ferunt tlulcem nidis immittbns efcam. 

% Jefmia,, Anecius.^ Emtius^ Aeneus^ 
Erieyui., adjecSi.] 

Aefiiecia, GaU. Aifneeffe , i. dignitas pri- 
mogeniti, primatiis, primatus natalttius, prima 
fars cernend.e hiereditatis, protocta. Anecius, E- 
nitius, Aeneus, Eneyus, Gall. Aifiie, Pnmoge- 
nttus, quafi atns 7ie, id cft, Pn^no natus ; uti 
fuifiie, pofl: natus. Glanvil, lib. 7. cap. -^.Sal- 
vo capit,ili mefuagto prtmogcnito filto pro dignita- 
te /tefiiecia: fiia. Statut. Roberti i . Reg. Scot. 
cap. g. §. I. ///,? qui eneyatn, id eft, capitalem 
■p.rrtem illiiis h^treditatis habct. Hinc in jure 
noftro, fors filix primogenitje, in partitione 
patemae hzreditatis, pars enecia ( alias enei,i) 
dicitur : forenfi idiomatc, leig/ie part. Marlc- 
bng. cap. I o. qiii habet mieciam partem 
htcredttatts ; Jiis efnetia , jus primogeni- 
turas. 

% Jfatoma., Jdfatomia^ Adfatomire, 
Adf.ittmm. ] Aff,mmia dicitur cum quis a- 
lium in pofle/fionem rei donatje pofuerit : 
projicicndo feftucam in finum cjus,cui fecerit 
donationem. Qiiibufdam,ab a'/*?' ^ t^yiAiov 
(quod non affirmavero ) &:German. ^fWT^ 
tijom, Form. Solen. 50. De donatione, Hai 
duai epflelas adfatitnai uno tenore Qonfcriptas, 



i7iter fe fien, i3 firmari rogavenmt. L. Sal. 
tit. 48. De Aftatomia, Poftea feftucam 
-tn latfum fuum jaclet. Et infra, /« cujus 
laiftim fejiucam jaiiavit , (§ h,eredem appclla- 
vit. Et ita inferius, non (emel : L. Ripuar. 
tit. 49. Dc adfatimire. J^/oJ fi ,tdfiitt)nus 
fuent inter virum £3' mulierem , pofi difccf- 
fum ambofrum ad legttitnos hisredes rever- 
tatur. 

1f Jfferatores. ] VoxforenfSuntqui in 
curia nuncupata Leta f interdum alibi ) mul- 
das recognofcunt & moderantur, ad hoc ele- 
61:i & jui-ati. A Gall. affeurer fou afforer, id 
eft taxare, vel pretium reiCut magiftratuj fo- 
let in cibariis ) conlfituere. Dicuntur etiam 
affid.tti, unde quibufdam vifum eft a Gall. 
affier, vocemduccre. 

II Affi.dare, Afidatio, Afidati, Afi~ 
davity Affidatura., & Jffidtare.'] Malm. 
NoveL lib. x. p. 188. V. dtffidve. Affidare. 
\ox Juris Canon. Ftdem d,rre,fidei vinculofe 
co7ineBere, ut fponfi fblent. Bracfi:. lib. z. cap. 
I I . H,lletvif.tm affiduverat, ctim qtia publice 
poftea contraxit. Conifitt. Siculx, lib. x. tit. 
37- ^- 2.. Ptigihbus expreffius inhibemus , quod 
fe mn debea7U ,iffidare. Hinc affidatto pro mu- Af.iilio] 
tua fidclitatis connexionc, tam in fponfuliis, 
quam inter dominum & vafTallum : & e con- 
trario, diffidare & dtffidatio, qux vide infra. 
Affiditi tamen dicuntur qui vaflalli non fiint, 4^^^;«. 
led qui inftar vaflaIlorum,fe tradiderint tute- 
Ix gratia, in clicntelam potentioris. Conftit. 
Sicul. lib. ^.tit. 7. I>ihtbc7nus ut in tcrris dc- 
manii ^icftri, 7Uilli onmim lice.it affidatos vel 
recotnmendatos Libere, &c. Etiam infi-a, & 
Tit.' fequenti. Extat eodem lib. Titulus, De 
imi)n,dibus in pafctas tffiiiandis, vtr. Tit. 5 8. 
ubi L. prima, fi Dominus teirce tn qua invLn^a 
fuerint ( ax\ima.]la ) voluerit ets pafcua in terra 
tn antea coticedcre, acciptat ab eis affidationem 
jiixta affidmiram qtiani recipiunt alii victni AftkturxL 
ejus, G? aliud ttihil. Si vero 7ioluerit ets pafcua 
tmpiirtire jiixta affidatiirarn , ad facramentmn 
illtus qui antmalta cufiodtent, de tot dtebus qtiot 
ibi pafctia accepennt, ad rationem totius an)ii 
affidaturam recipiat , (§ non aliud. Affidivit ASiiivit, 
in foris Anglicis, Subftantive utltur pro ju- 
ramento. 

% Affidafii. ] Pro Tenente per fideli- 
tatem. Chart. S. D. quod ego Rog. dc Fif- 
hid. dedi &c. Willielrao Walenfi pro fuo 
fervitio unam acram & perchiam terrx, &c. 
Pro hac donatione & conceflione devenit 
prcediftus Wil. affidatus meus, &c. ut in Ai- 
nionarttim. 

^ AforelU.'\ Chart. Alaman. nu. 35. 
vendiderunt de illa pomifera m alio )toflro cor- 
ttno qui non aforella. Tota Charta obfcura 
& rudis. 

Afforeflare. ] Forefl,e adftnbere, m fo- 
reftam convertere. Chart. foreltae, An. 9. 
Hen. 3. cap. 5. Om^ies hofci qui fuerunt af- 
foreflati fer R^gem ^tchardum avunctilum no- 
fhriim, vel per Bgg. Joh. p.itrem noftrutn, ufque 
ad frimam coronationem noftram, ftatim difaf- 

forefien- 



21 



Hcnrici Spelmaiini 



forejlcntm; vifi fit dominicus bnfais nojier. V. 
Forc!l:a. 

^ Af,-i, vel JffrA. ] Jumenta feu ca- 
hal/icoloma, qualcs ia Hibernia C>atrOU)S vo- 
cant. 'N^^eftm. 2.. cap. i 8. Vicecomes liheret et 
onma catalLi dchitoyn., exceptis lobus G? affris 
cvucie.^Sic etiam legit Fitzherbert, Si codcx 
Vetus M. S. Et Northumbrenles hociie , a 
falfe aDCC feu aftC- clicunt,pro equo nequam 
& fegni. 

% Agti , Agahr , AgiiUri. ] Vide 
Drimcus. 

% Agalmt- ] Grazc. a^jax^ , Simu/.i- 
cbrum, g-ratum cxempUr, res ejfcrens gMidium ; 
iinde lymbolum crucis fic dixit Dunftanus 
Ai-chiep. in ftibfignatione Privilegii Regis 
Edgari, aiylum Weftmonafterienfe inftini- 
entis, An. Dom. 968. Ego Dmiflanus-Jmnc 
lihertiitem crucis agalmate configiiavi. In Epi- 
jgramm. de Helena «OTf» >b a.yi.KyA Jio- 
7f6««f, i. Afpcw emm gratum /pecimen alimi- 
nt Jovis. 

U -4g''/'^i /-^' Sf Agclpa^ /.£•. ] Convivi- 
iim diktlionis, Chi-iftianis olim in uft, cha- 
ritatifque gratia pauperibus appolitum. Hoc 
ficat. Judam voluifle afTemnt, ubi ait, uni 
ficiii iv tbTj d.-^.Tmii ■u(M)V omhaAi , Hi 
ftmt 171 agafis veftris macuLv. Hodie lcgtmt, 
in epilis. Tertullianus in Apologet. Cmia 
noflra de >7c,mme rattonem fui vflendu, voca- 
titr enim aya.7n , td. quod diletiio fcnes Gnt- 
cos efi. Concil. y, & 6. Conftantin. An. 
69 Z. Can. 74. ^od mn ofortet in Dominicis 
locis, vel Ecclefns, cas quee dicuntur agaf.ts, td 
cjl, ckaritates faccrc ■: (5' intus in sde come- 
dere , & accuhitus fternere { A-idTm , cha- 
ritas j Et Diftinc. 42. cap. i. Jiha fidehter 
agapas, i. convivut faupnhus exhibent. Sed 
Alciatus hic legeiidum putat ilapnus. hi ca- 
dem vcroDiilinft. occurrit alias agafe, non 
iemei. Qiiandoque etiam pro (Joena Domini 



intcllisitur. 



Axite. 



% Jge/jcla, d.c.'] Vox EcclcC Agcndse 
dicLintur munia C^anonica, ilratutis tempori- 
bus agenda,ut oificium ( quoddicitur j ma- 
tutinum & vcipertuuim. Capitular. Caroli , 
lib. 6. can. 154. Si quis fresbyter inconfulto 
Epifcopo vlgendam in quoltbct loco vntiierit ce- 
ichrarc, ipje honori fuo contr.rrius extitit. Idcm 
in Additt. Ludov. lib. 4. can. 49. cx Con- 
cil. Carthag. ubi dicitur, .^CV/; m domiciliis 
agiint agendam , ^c. & Capitul. Cai-ol. lib. 
5. can. 38. ubi pliu-ali legitur, Si quis prcs- 
hyter in domicilits ageiida celchravcrit , ^e. 
Pirhajus ad hxc loca Capitulari.s, iic notat, 
Synod. Carthag. x. g. Agenda mmtuorum, In 
Leciionar. B. Hieronymi, Agenda vefpertma, 
vel tnatutina, In regui. B. Benedicti , Beda 
in vita Auguilini , Per omne fahhatbum a 
freshytcro loco liiius , agenda eorum follenniter 
cclehrantur. Gloila R. Jolaannis apud Lydi- 
um, tit facere Jtgmficat facnfi.c.tre , fic agere, 
matntmas (^ vefpcrtinoi dice-re. In foedere 
Alurcdi & Guthurni Regum M.S.Hm funt 
facis agenda qtix Alfridiis Rex (3 Godrum 



R^x,^c. conftttuerunt. Saxon. yip ij- SaC 
pjjiS, &:c. 

% Jgenfrida., al. jigefrie. ] L. In^, 

M. S. cap. ^•o. Si f porcus ) non fiient ibi fa- 
pius quam femel, det Agenfrida folidmn uniim. 
Saxon. agen ppige vel ppigea, i. vcrusdo- 
minus, merus pofleflbr. 

^ Agem. ] Vide Anionanus. 
'% AgemeS in rebus ] erant principis 
nuncii in provincias , prius Frumentarii 
nuncupati. V. Pancirol. in Kot. Orient. cap. 
64. 

^ Ager. ] Pro menfiara tci-rx quam a- 
aam dicimus. Lib. Ramef Sec. ^45-. Tcrra 
iiniiis hid.e, (3 terra 18 agrorum. Matt. Paris 
in An. loS^:^. ^x Wdhelmus mifit Jufticia- 
rios fer mmes Anglia Comitatiis , €5 inqiiirere 
fecit qiiot agri vel jugera ierra, uni aratro 
fiifficerent fer annum in fmgulis villis. V. 
Acra. 

•[[ Agild. ] Saxonicum asgilb al. op- 
gild, in eil, infolutus,fme comfenfatiotie. Ta- 
lis, cujus ob interfeftionem, pretium quod 
tftrgildum vocant , non eft exigendum. LL. 
Aluredi M. S. cap. 6. Si utlaga effciat ut 
occidatiir, pro eo quod contra Dei reciiim ^ 
I{eg!s imferimn ftet—jaceat agild. Alias ealgil- 
de cum (l ) mendose. 

% Agipre, Jgijlatio, Agiftator, ji^ii 
ftamentum. ] Ab <ii &: Noraian. vcteri gi- 
fter feu gifer ( a Latmo jacere ] Adjicere , ap- 
fonere, rem juxta aliam collocare. Gallis lio- 
die adjoufter. Silvam vel campum compal- 
cuum adgiftare, eft certum pecoris nume- 
rum ( compaicendi jus habentibusj affignare : 
unde agiftare etiam frequens legitur pro 
compaicere j agiftamentum pro compafcendi 
rltu. Char. foreilas, cap. 9. IJnufqutfque liber 
homo agijlet hofcum fuitm in forcfta fro voluTir- 
tatefiia. Et mox, Ducere pojftt porcos ftios fcr 

dominicum bofcum tioftrmn libere, ad agi- 

ftandiim eos in bofcis fiiis frofnis vcl alibi. In 
paluilribus etiam regionibus, adgiftan dicun- 
tur in aggerribus & ripis contra Impetum 
undarum, qui praeicriptam in eis ftationem 
munire tencnau" : ipiaque hcec ftationum dil- 
pofitio, agiftatio appellatur & agiftamentmn. 
Ordinatio Marilcl de Rumney, pa.^o. Timc 
fequitur numeriis omnium acrarum infra diEittm 
manfcitm — G? etiam agiftatio tam in magna 
tvallia de Afuldre quam i» farva tpallia, ad 
quantitatem tcrrarum, £5c. 

% j^giftatores. ] In verfionc Chart. fo- 
refta;, cap. 8. interponuntur ©pft tfti(Cr^]0} 
JISKalkCrg. V. Infra Feonatio. 

% Agttator. ] Aiu-iga. ConcU. Arelat. 
I. Can. 4. Et Concil. Arelat. a. Can. 
10. 

% Agrmm, al. ^^>o//V/««.] Tribu- 
tum qutjd ex agrls penditur j ut palcuarium 
ex palcuis, vel animalium paftlonc. Gallis 
Agier, Chamfart, &C terrage. A-IarcLllf. lib. 
a. Nullam fimciionem aut reditiis terr.c , w/ 
fafcuartiim aut agrarium , aut quod^unque 

dici 



G LO S SA R lU M. 



i? 



Itcm mox. 



dici potejl exinde folvere ■ ■ debetis. 

% Agima-I Concil. i. Saliburg. /« 
fileis fuffnrrMuras non habeant^nifi forte de ni- 

gro centato, vel fdnno , aut nigra felle agma. Miilta rennfcentur, tjux jatH cccidere, cadentqiie, 
Vide infra Guna. c^/w nunc funt in horiore vocabula, fi volet ufiis. 



% Jurifcofifultorum errer in re etymo- 
Ibgica. 

% Jgrementttm^ Vox forenf Qyafi 
aggregatto mcntium , inquit Cowellus, juriP 
confultos fecurus : fed lepide rnagis quam 
vere niii cakcamentum etiam dixerit, quafi 
c.ilceatie mentis ; atramentum , quafi atratio 
nientis, & hujuffnodi. Certe tnentum non eft 
hic vocabulum,(ed neminum fubftantivojum 
terminus, qui vel rem, vel materiam,vel in- 
ftrumcntum quo quidpiam (ubfiftit^defignat. 
Nam in vocabulis patrOnymicis , finales hce 
Voces, tor,tri.x,tio,en, men, entum, menttim, fig- 
nificativse in fe non (unt, (ed differentiarum 
conftimtivx. Scilicet, tor aftorem denotat, 
trix a£lriccm,fw aftionem,?» vel »je«,modum 
rei, entiim vcl mentum, rei (ut dixi) materi- 
am, vel inftnamcntum. Exempli gratia, in 
patronymicis nominibus verbi fundare, (pr in 
fundator^iCtorem refpicit; trix 'mfundatnx, 
aiflricem ; tio in fundatio, aftionem ; en vel 
mcn in fundnmen,mo^\im fundationis ; cntum 
velnientum m fundamentum ^ materiem fian- 
Juft.Inftit.ife daminis. Sic in verbo tefian .- tcjlator, teJJa- 
t-fiam. ordin. trix, tejlatio, tcjlamen , fimiliter fignificant, 
§.i.Aul.GeI. 2f tejlamentum, non teftationem mcntis (ut 
ciolf.hecretal. Servio, Sulpitio,& maximis aliis Jurifconfid- 
Greg.//6.3. tis placuit) led ip(um inftrumentum, volun- 
tit.26.de teili. tatis continens teftimonium. Sic calceamen- 
^^' rum, eft calceandi inib'umentum j atramen- 

tum, atri materies ; elementum,rcs qua (ub- 
fiftunt elementaria ; prsedicamentum, id cir- 
ca quod ver(atur omnis qusftio ; & ca;t. 
hujuffnodi. Nec obftat, quod patronymicx 
voces (ipius inter (e confunduntur : cum 
nihil ufitatius fit, quam (ex more poetarum) 
metonymice loqui, S< >!^T*^n<nm(. Quamvis 
etiam univer(a conjugatorum progenics, in 
pauciffimis verbis hucu(que reperiatur (nam 
vix ulla familia inifar Fabiana:, intcgra pro- 
fici(citur in militiam) pofle tamen (fi vel res, 
vel inopia poftulaverit) evocari, non ambi- 
go. Quid enim impedit, ut Livius, a Verbo 
velare, non ducat velamen, &Z velamentum, li- 
tet apud' Ciceronem defiderentur ? vel 
quod alius non utatur (fi opus fuerit) velator, 
velatnx, velatio, licet nu(quam adhuc (quod 
(cio) exhibeanmr? Certe in vocabulorum 
fiimiliis (haud miniis quam in hominum) 
ortus (Jc interitus crebri (unt, &C necelTarii : 
nec Horatium latuit qui in Arte poetica 
ait, 

——Verhontm vetus interit atas, 
Etjuvenum fitu,florent modo nata,vigentqiK. 



Neque ideo,aut PrKcianum Ixfiim cenfeo, 
aut Romanx elegantia: vim infeni , fi ((al- 
vis regulis grammaticalibus) vel (bpita adhuc 
patronymica quis (iifcitavcrit ; vel, nova ne- 
ce(fitate puKus, nova vocabula introduxerlt. 
Quod enim Cascilio i^ Plauto dauir , noa 
Virgilio & Vario adimendum eft , ut idem 
contendit Horatius. Sed ha;c (per luxuriam) 
in re levi. 

Quoad etymologiam : agreamcntum dici- 
tur a Gall. aggreer, atque idem a Latino ag- 
gredi,(d) ut (blet in (ermone Gallico, abjefto, 
& (r) adjefto. Sic ut aggreer fit aggredi, 
congredi (vel ut inquit Cicero) tre in eandem 
fententiam : Et uti conventio a conveniendo, ita 
aggreamentum, ab aggrediendo. 

% AguZO.'] CujpK.lijXiC\xm.Agui:^are, la 
cu(pidem acuere. yigute, acutus. Conftitu. 
Neapol. lib.z. tit.37. i.i. C.impiones habeant 
clavai .equales ^ nan Jpinofas, nec ctim agufoni- 
bus. 

% jihteid. ] Sacramenti genus apud 
Baiwarios ; Decret. TalTilonis in LL.popula, 
cap. 6. Sacramcntum quod Ahteid dicitur , 
jurct in 'Ecclefia ciim tribus, '^c. Ad hoc Lin- 
denbrogius : ^ljt hannum Imferii. CSHf jura- 
mentum. Apud Saxones noftros (ignificat 
juramenio ohJlnEius : nam at^ juramentum, 
ticB vinBus, obftriBus. Vide infra Atha. 

5r AifimeHtim., a.\.Ejamentm-] Vox 
forenf Beneficium quod quis habct in alieno 
fundo, xdibus (iiis aut praedio accommoda- 
tum,uti viam, (emitam, aquaeduiffum, & liu- 
ju(fnodi quse (crvitutes dicuntur prsdiales : 
Anglice dEaftmeittfi, AGal].rfj/J-,i.voluptas, 
commoditas , facultas , lcvamen , (anitas , 
Grxc. * i«rt>. Breve reglum vetus , apud * a y i lUTif- 

Glanvil. lib. il. cap. 14. p,\ecipas pofitis. 

i^ quod jujie & fine dilatione fermittat habere 
H. aifiamenta fiia in bofco, & in faftura de villa 
illa, ^c. Charta Joh. de Lacy Conftab. Ce- 

ftrise, fine Dat. in omnibus aliis ayfut- 

mentis, (^c. 

^ AlbA.'\ Veftis ficerdotalis linea & 
ftriiia, quae camifia dicitur , & podans , & 
talans , & fubucula. Ita Papias in Giofl. 
Ampliorem vero ejus deicriptionem, e Du- 
randi Rationallib. 3. cap. 3. fic collegimus. 
Poft amiilum, camifiam five aibam (acerdos 
induit. H^c ex byffo eft vel lino, caputium 
habcns cum iiguia : talaris, & in veteri lege 
ftri(£la,in nova coi-pori convenicnter apta, & 
£tis larga. Aurifriiiura & grammata,diverfis 
in locis, ac variis operibus ad decorem pra;- 
bet ; &c manicas haud nimis iaxas, ne laban- 
tes, brachia denudant : in (ummitate aurl- 
frifio ornatas.Cingulo denique ftringiturj&c; 
Hxc inde. Diaconis etiam permiflTa eA intei'- 
• dum. Dift&a.g^. cap. 119. Dmkohus all>4 

•" teilijior» 



*+ 



Henrici Spelmanni 



teitipore cbUttmts tantum vel leBtoms utattir j 
uhi in notij ad mitg\mm,Alba, i. dalmatica. 
Albam vero & dalmaticarK , di\'crfa faciunt 
Eitkchardus jun. cap. i o. & Formula de- 
^radationis Archiepilcopi , ut infra videas 
m Manipulo. Alba Gall. & Angl. an atibe. 

Alhtijvttt.t.'^ Ccnfus annalis qui Cente- 
Uario, five Domino Hundredi penditur.Ideo 
alba dicla, quod non ex more prifci feculi,in 
annona quse tunc 15Iatkmatl nuncupata 
Riit (hoc cft cenfut vel firma nigra ) fed ar- 
gcnto quafi ccnfa albo reddcbatur. Firma au- 
tem (Saxonicc peopme) licct hodic pro cenfa 
utinuir, annon.irn tameii proprie fignificat : 
mutataquc tunc eft ejus fignificatio , cum 
prxdiorum domini annonarios reditus in 
argcntum verterent, nam hi inde dici coepc- 
runt albx firm.t. Sic in Hibemia , ftannea 
drachma argcnto dcalbata, a tU^itC groat, 
nuncupatur, i. druchma alba, ut ab nigricanti 
akcra non dcalbata, fiat diftinftio.Et olini in 
Britannia Armoricana moneta quxdam ar- 
gentea Albiis dicla eft , alia vero denarius 
fiiger. 

Hinc ctiani in Dominiis qu£e Maneria di- 
ciiiiuSjCcnfum autiquum pccuniarium, alhiim 

rcdttiim yocMw., Angl. t!)e toftite Kcnf, ut 

ab aliis dilcriminctur , cpi vel frumento, 
vel animalibus , vcl opcribus pneftantur. 
Qiiin & hoc idcm ellc conjicio,quod Anglo- 
thnch.feirm. Mormannica appcllatione , alias Slanc|| 
ffarin, nominatur. 

«(J Jlhanus., Jlhinm, Jlhinutus, Al- 

lantlgiuVi. ] Alhinus, Advetta, Extraneus, 
quafi alibinus, \'cl alibi nuus. Gall. Auham. 
Anglico obioleto, a COmcUnff. Duplomat. 
Hlotharii & Hludov. apud Pithacum. h'ec de 
libein homimbiis aibamjque ac colonis: in fijpra- 
dicia tcna commaaentibiis, aliqucm cenfam vcl 
redibttwncs .^ccepere. S.Coniult.Farifienf."6.Jun. 
lC5g. Albanos Jcu feregrims ne in piiim 
(juiJem tifam tejlari pojfc. Hinc bona albana 
dicuntur bona & haercditates albanorum, 
quse Principi cedunt vel locorum dominis, 
uti bona quce vocant cadiica .- ipfumquc inde 
jus & privijcgium, jus albinatus fcu albanagit 
appcUatur. Gal. DroiH daubaine feu d^aube- 
nage. Beiiediclus in Cap. Raynutius , Num. 
I C.4.1. B^x omma eorum bona ncciip.it jure Al- 
banagit : excliija cmni parentebi , conjrige, (^ 
qiiocunque alio legitimo fucccjfore. Moulin. in 
40. Art. de lcs Cnfl. de Anjou. Secundum an- 
tiqtium ufiim Francorum, alti Jrtfticiaru hahe- 
ant jus occiipandi bona qi.vcunque tnodo vacantia 
etiam Albtnorum (^ Jpuriorum. Sed nuper,^c. 

% AUamcus. ] Scotus LL. Edw. Conf. 
Tit. dc ficrutochiis. .^a» leges apojlabit , Ji 
fiierit Angliciis, vel Dacas , vel Pfaltjcus , vel 
Alb.tnicus, vel Infiltcola. 

% Aliul.i. ] Gcmma. Grcgor. Epiftol. 
lib. I l.Epift. 7." " tres annulos tranjmiji, duos 
cum hiacintim, (^ umm cum albula. 

% Albui^ Moncta argentea in Britan- 
nia Armorlcana, temporc Alani Ducis (i. 
An. Dom. 1087) valens 6 den^ips Turo- 



nenies. Chronographus quidam in lib. 1. 
Hijl.de Bretaigne. Tunc temports currebat in 
Britanma moneta argetttea, valcnte quoUbet alho 
argenteo , fex denarios Tiironenfes j (^ parve 
denarii ntgri currebant tunc in Britannia : tn 
qua quidem mmeta alba erdnt infctilptte dux 
hermina circa crucem, G? in pila tres herminit ; 
in cujus quidem inonette margine feu circunfe- 
rentia, erat fculptum fic , Moneta Alani Dei 
gratia Britonum Ducis. 

^ AlcaUes. ] Viri principes apud Hif 
pan. Munjl. pa. 7 o. 

^ De Aldermanno, ^ mtiltiplici ejus nia- 
gijiratu apud Angle-Saxones. 

^ Aldermannus. ] Saxon. €al6ejiiBan, 
1. 'srftfCvngff , Senior, quod ealbeji etiam 
pcr fe iignificat. ^an autem (hoc cft, homo) 
adjici videtur ad demonftrandum illud ge- 
nus fenioris , quo magiftratus femper indi- 
catur. Nam licet ealboji limpliciter hoc 
quoque denotat, ad aetatem tamcn plerunque 
refertur : quod in voce Aldermanno ne me- 
mini me vel femel deprehendiflc. Multi- 
plicitcr autem occurrit Aldermantms apud 
Anglo-Saxones, utpotc, 

Pro Seniore\c\ Suptriori in quavis pi^acfe- 
£l:ura. LL. D. Edoua. cap. 3 j. Sicut modi 
vocantur Greve , qui fuper alios, pi^^fcclurM 
habent : ita apud Angloi antiquitiis vocab/intur 
Calbopmen, quafi Seniotes , twn propter fene- 
Biitem, fcd propter fapientiam. 

Principesigitur,& Redlores ProvinciaiTjm, 
Comires, Praefides, Senatores, Tribunos, ge- 
ncrali nomine , alias atque alias Alderman- 
nos appellabant. 

Prmcipem, Sic Math.ao. l^'. ubi Latini 
legunt, Scitis quta pxincipes Gentium domi- 
nanturfiiis : Saxones vertunt pice ge 8ac 
Calbojomen peal6aS bypa 3eo6a ; quafi, 
Scitit quod Aldermarmi domtnantur Jiiit genti- 
bus. 

Archiepifcopum G? Epifcopum. LL. Aluredi 
M. S. cap. I j. Si quit coram Archiepifcop» 
ftignet, vel arma extrdiat , ixo s.emendet. 
Si coram alio Epijcopo , vel coram alie Alder- 
manno fiat,emendet loos. 

Ducem. Author lib. RameC (SdSk. 4. & 
53.) vEthelftanum, Ducem Orientalium ^ic in lib. Wi- 
Anglorum (qui prs infigni potentia mif" Tde°Lll's 
fttRff, i. Semirex , diftus eft ) Aldermannum djcitur Alfhe- 
appellat : eodemque vocabulo , filios cjus rss qui foi.S4. 
Aethelwoldum primogenitum , & Ducem •'^'^'■"!?*''-'' 
inclytum Acilwinum fjepc nominat, in Sc£l. f^^^^^PP ^" 
33,34,49,111. 

Comitem. LL. Edgari M. S. cap. 5-. In iJfo 
Cotmtatufn Epifcopms (3 Comes ■ quod Editio 
Saxon. leglt, Epifcepus £? Aldermamms. 

Senatorem. LL. Divi Edovardl, cap. 3 f. 
Stmihtcr olim apud Brjtones , temporibus I^o- 
manorum, in i^egno ijio BritanHne vocabantur 
Senatores, qui pojlea temporibus Saxonum (ut 
pr.edii}!im ejl ) vocabantur Aldermanm : nm 
fropt^r tctatem, fed propter Japientiam & dig- 

nitatem ; 



G LO S SA R lU M. 



is 



AUerminnus 

pro^ufticiario. 

^.Jufticiarius. 



AUirmlnnM 
totius Anglu, 



^/.973. 



tem \ cum tjutd^m adolefcentes effent ,jtirijjieriti 
tiimett, ^ fu^er hoc exferti. 

Judicem illuftriorem feujuftic!arium,quem 
& Sagihiirmem vocabant ; uti hic infra (poft 
noruaulla) monftrabimus, in Aldcrmmno Co- 
mitatus. 

Pari ratlone , Judaicos maglftratus , hoc 
ipfo nomine infigniebant noflri Saxones : ni- 
mirum Seniores fopiiU 6c Prtnctfes Sacerdotum, 
ut in Evangello pafllm hquet. Lucx vero 
9. ^2. ubl nos leglmus , Et reprobari h Senio- 
ribus (3 Prt7icipbus Sacerdotum G? Scribis • ipfi 
edunt ppam ealbpum "] ealbojjmannum ^ 
ppam Bocepum : ubi, ealbpum ponunt pro 
Scmoribm ; & eal6opmannum, pro Pri7ici- 
fibiis Sacerdotwn ; ut iic eluceat verborum 
difterentia. Hasc de generali vocis Cgniii- 
catlone. 

Erant prxterea apud Anglo.Saxones,par- 
ticulares quidam maglfti^atus, qui Aldermanni 
appellatl funt ; utpote Aldermannus totius An- 
gltj:, AldermantHis i^gis, Comitatus, Civitatis, 
Btirgi, Caftelli, Hundredt five fV.ifemachit , (3 
Novemdecimorum. De quorum poteftate, fa- 
cile non eft delinire ; nec utrum Alderman- 
niis I^gis Idem fit cum allquo rellquorum , 
an diverlus. Omnes autem pro more fuje 
claflis , jurifperitos fuifle liquet e pra:di(£i:o 
loco legum D. Edwardi, & judicia exercuiftc, 
ut poftea patcblt. Hinc enlm prasceptum il- 
lud Inse Regis in pnefatione IX. fiiarum , 
hlulH Aldermanno, vel alicui de toto re^io nofho, 
confirifta liceat abclere judicia. Eorum autem 
munus (quatenus ex unius defcrlptione in- 
tcUigatur ) mox habebis in Aldermamo Ct- 
■vttatis ; nam de fmgulis quidplam fuo Or- 
dine. 

Aldermannus totitis Anzli^c. Acthclftanum 
Ducem Orientalium Anglorum , Aldennan- 
mm dicl fupra oftendlmus : nec non filios fu- 
os Aethelwoldum prlmogenitum, & Ducem 
inclytum Aellwinum natu mlnorem, qul ela- 
tiori etiam tltulo , Aldermannus totim Angli^ 
falutatus eft. SIc enim e Sepulchi-o ejus ali- 
quando legebatur in Ecclefia Ramefienfi , 
quam An. Dom. 9^9. magnilice fundavit. 
Hic requiefcit D. Ailwinus inclyti Re- 
gis Eadgari cognatus , torius Angliaz 
Aldermannus , bc hujus facri coeno- 
bii miraculofus fiindaror. Quid autem 
fibi voluerit titulus lif e ( Aldermannus totius 
Anglix) non poffum dlvinare : ni de eo In- 
telligatur, qui inferlorl feculo Cafitalis Angli^e 
Jufticia -nuncupatus fuIt.HuIc enlm apprlme 
convenlt, & fidem auget Codex nlger lilca- 
f is, ita referens m cap. 4. Ex officio fnnct- 
faltter rejidet, immo ^ frafidct frimiis in 
J^gno fcilicet Juftitia. Certe Ailwlnum 
hunc a juftlcia & judiciis Rufre liquet ex lib. 
Ramel. Sccl. 4.9. Cm foro Atlwmus Alder- 
manntis, (3 Aedricus Regis Prafofitiis , Judices 
frafidebant. Judices autem Aldermanms dl- 
jSbos fuifte, fupra demonftravimus ; titulumqj 
iftum Allwino accrevifle non e natallbus , 
cum lillus junlor eflet, fed ex Officil lui fplen- 
dore, non eft dubitandum. 



AlUrmnnnus 
Kegis. 



Aldermannus Hegts dici vldetui" : vcl quod 
a Rcge conftltutus eflet ; vel quod judicia 
Regia exerceret in Provincia iibi credita. 
Alius vero li is in Comitatu fuerlt quam Al- 
dermannus Comitatus ;quod adhuc certe non 
aliirmaverlm) perpetuum euiu fulfle magl- 
ftratumhaud opinor; fed per occafionein 
delegatum, eorum inftar qul olun Mlflbsdo- 
minicos ; vel quos nos hodie Jufticiarlos ad 
AlJifas appellamus. De eo autcm lic In LL. 
Aluredi M. S. cap. 54. Si quis coram Aldcr- 
mamio I{egis in flacito fugnet, emendct fVcram 
& tVftam, ficut retlumfit ; (^ fufer hoc {iffi _,il- 
dermanno) ixo s. ad Wjtam. Si qtiis Folchef- 
mota, ;'. foftdi flacitiim, armorum exerci-'.itione 
tiirbabit, emeyidct Aldcrmanno izo s. IVjt.t, i. 
forisfailtcne. Sin horiim altqutd,coram RegisAl- 
dermanni vicario (lic enim reftltuo juxta Sax- 
onicum) mvenin contigerit, aut coram Presbytero 
I^gis,fitlVyta ■}^os.¥x paulo Infi-a Hegts Burg- 
brech i lo s. Archiefifcofi %o s. Efifcofic3 A!'' 
deritutitni {qiiem latine dicimiis Seniorem) 60 s. 

Aldermannus Comitatiis varle dlcItLU-. Allas •^^iifmininu 
pro Schli-emanno, & Ipfb Comlte a quo non '■°^"'^""' 
facile diftinguitur. Proprle autem fuIflTe eum 
reor, Prxtorem feu Jufilciai"Ium Comitatus , 
qualem apud Salicos S.tgibarones. Archieplf- 
copo & Satrapx (quem Cople vocarunt;Ii:- 
ferlorem, Epifcopo vero xquaiera Dcliiifa 
enlm quae parl contumacla in Epifcopum & 
Aldermannum perpetrata fiint,pari ublq-luun- 
tur poena, ut fupra vides in Aluredi legibus , 
loco citato, 6c praetcrea, capp. g. 15-. &c aliis 
pluribus.In Aethelftani etiam leglbus,ubl om- 
nlum caplta 3eftlmantur,iic hAhexui-.Archiefif- 
cofus 0' Satrafa (qul Cople dlcfus eft) 15033 
thrymfis. Efifcofus (3 Aldermanmis 8000. Be'li 
hnferator (§ fummiis Prxfofitus ( quem hodie 
Vlcecomltem appellamus) 4000 thrymfis. E 
qulbus animadvertas Aldermannum, quali me- 
dlum locum tenuifle Inter GopIe(quem vulgo ^ 

Comltem exponunt) & Vlcecomltem, fum- 
maeque interea fuifle dignltatis ; utpote Eplf^ 
copo junftum, tiim m aeftlmationc , tum in 
muncre. Comitatum enlm fimul regebant, 
parlteVque in foro coniidentes,)udicia publica 
exercebant : hlc fecundiim jus humanum, ille 
vero dlvlnum. LL. Canuti M. S. cap. 44^ 
Habeatiir ter in amio Btcrgcfinottis ( i.clvltatls 
conventus ) & Schiremotus ( I. Pagl vcl Co- 
mitatus conventusj bts, mfifcftuscfusfit: iy 
interfit Efifcofus , G? Aldermamius , i3 doccant 
ibi dei recltim G? fisculi ; uterque fcll. pro fuo 
munere. Idem EadgarlLL.cap.^-. Sedpro 
Aldermanmis, illic Comes extat (ut fupra de- 
monftravimus) & utrumque recte. Nam In 
Comltatu iimul confedifle reor , Comitcm 
qui Relpub. partcs tuereturj Eplfcopum, 
qul Ecclefix ; & Alderraannum, qul legeni 
diceret, & exponeret , Saglbaronum more 
apud Sallcos, unde & ipfe iater Saglbarones 
numeratus eft, LL. Ins; M.S. cap. 6. Si in 
domo Aldermanni , vet altertus Sagtbaronis 
fugnet,6o.fol. emendet, ^ alios 60. fro If^ta. 
Salici autem in fiiis Mallobergiis , feu Com- 
- E mltns. 



i6 



Henrici Spelmanni 



mitiis, duos vel tixs Sagibaroncs Comiti fub- 
junxcrunt : noftrates verb in fuigulo Comi- 
tatu, non nifi fmgukrem (fi refte conjicio) 
adhibuere. Propter eorura autem eminen- 
tiam in foedere Regum Aluredi & Guthumi 
M. S. prope calccm, mandatur populo , ut 
Smt Vicecomitihm , Heretoclnis , ^ Alder- 
7n.mm! , (3 Grevisfiin, benig>ie GJ devote obe- 

aicntcs. 

Penes etiam Aldermannum fuit , arma 
rraftai-e, & luae ditionis vlres ergo ciere , ut 
contumaces fi-angeret, & juftitiam publicam 
promoveret. linde in Aluredi LL. cap.5 8. 
cautum eft, ut Si qms ( injuria laceifitus) vim 
non habe.it ut adverfartiim obfidctt ; cat ad Al- 
dermannum, Cj qiuerat aiixilinm : fi ei fiibve- 
nire nolit, adeat I{egem pnufquam affaliat eum. 

De Riribus etiam cognofcere : ex quo illud 
in LL. Inx M.S.cap. 34. J^i furem cejie-nt 
vel captum detimierit, vel ipfum dimiferit, vel 
furtiim celaverit , reddat ipfum furem fecim- 
dinn weram ejtis. St Aldermannus fit , fer- 
dat Comit.itum fuum nifi I(ex ei farccre ve- 
lit. 

Nec (edem cuiquam licuit mutare incon- 
fulto Aldermanno, LL. item Alur. cap. 7,7,. 
Si quis ab una m.wfione ad aliam tranfire veltt , 
fiat hoc tcfiimonio Aldermamii in ciijus Comita- 
tit fulg.ivit, \. (c ftitit. 

Hxc & alia plui-ima de Aldermanno Co- 
mitatus habentur : qux & alias ad ipfum 
Comitem ita referuntur, ut unum eundem- 
quc magiftratum,quifpiani hos judicet : fi non 
ex ipforum capitum seftimatione (ut prajdi- 
ftum eft) diverfi eflent repeiti. Vide plu- 
ra in Schireman. 

Ahlermannvs civit.ws , bwgi , feu cafielli. 
Hujus munus fufius enarratum habes in re- 
centiori exemplari LL. Divi Edouardi Con- 
feflbris, cap. 5 5. Quod cum in veteri non 
rcperio , dubitare videor an AfTertor id de- 
fcripferit e more foeculi antiquioris, vel(quod 
potiiJs reor ) pro fui xvi ratione , diu jam 
hxrente in Normannicis inftinitis. Eft au- 
tem hujufmodi ( & his fiibfequitur quae fii- 
pra recitavimus in §. Senatorem.) Et iit vc- 
rumfatear, habent etiam Aldermanni in civi- 
tatibiis Regni hujus, in ballivK fuii , C^ m Biir- 
ge cl.rufis, C^ muro vallatis , ^ in Cafiellis , 
eandem digmtatcm , C? fotefiatem, & modiim, 
qiialem habe?it frtepofiti hmidredoriim (3 wa- 
pentachioriim , in hallivis fuis fub vicecomite 
B^gis fer univerfum I^gnum. Debent enim, 
& leges (3 libe-rt.ites, (3 jura (3 pacem I^gis, 
& jtiflas confiietudines I^gni , (3 antiquas a 
honis fr.tdecefforibus afprobatas, inviolabiltter , 
(3fine dolo, i§ fine dtlatione , modis omnibus fro 
fofie fuofervare. Ciim aliquid vero inofinatum , 
vel diibium, vel malum contra regnum vel contra 
coronam Domini Hegis , forte in balUvis fiiis 
fiibito emerferit, debent fiatim fiilfiitis carnfams, 
quod Anglice vocant mocbel, cmvocare omnes, 
^ univerfos, qiiod Anglice dicimt polcmoce, i. 
vocatio (3 congreg.itio fofidorum £f gentium 
mnnium, quin ibi omnes comenirc debent, i3 



umvcrfi qiii fiib frotcRione (y face Domiui I^- 
gis dcgiint, (3 confifiunt in regno frxdicio , <3 
ibi frovidere debent indenmit.itibus corcna I{cg- 
)ii htijiis fcr commune confiliiim, (3 ibi frovi.len- 
dnm cfi ad infokntuim malcfaElff)-iim iffrtmen- 
d.im (3 ad utiht.item I^'gnt , (3c. Hxc ille : 
qua; ad Praetores potius quos Majores &C Bal- 
livos appellamus, quam ad Aldermannorum 
ordines (hodie in ufu in quavis civitate &: 
burgo) referenda exiftimo. Ordines cnim 
iftos ante principatum Ric. 1 . nufquara reor 
apparuiffe. Sed nec eam ilUs antiquitatem 
cedo. Anim.adverto tamen, fxculum iilud 
novis minifteriis, antlqua nomina indaxifle : 
ut In praEfentiarum jam diiturl fumus. 

Alderm.vinus Hundredi feu H\ifentachii 
& Alderm.innus Novemdecimorum. i\'ovem- 
decimoriim vero Aldermannus, inde dictus 
eft, quod ficuti in Decania, Decanus novem 
prasfliit hominibus , fic in duplici Decania, 
ipfe Vicenarius novemdecem pra^ponebaturj 
Hundredi vero Aldermannus, quod Hundre- 
do toti, hoc eft, Centurias vel Centenariae 
imperitabat. Qul fi alius fit quam Cente- 
narlus, & Prsepofitus Hundredi (de quibus 
jam fupra, ik: item poftea In fiiis locis) Saxoni- 
bus videtur incognitus. Sed de horum Inlti- 
tutione, fic Henrlcus i . LL. fuarum cap.9. de 
Decanlarum cura agens. Pofilit autem ( In- J^nffit- 
quit) fingulis hominum novemdectmis i3 totc 
fimid hundredo mus de meliarihiis , (3 vocetiir 
Aldermannus, qui Dei legcs (3 hominiim jurn 
vigiUnti fiudeat ohfirvantia fromovere. .^iia 
nil .\ nullo cxigi vel cafi debet nifi de jiire (3 
rattone fer legem terrcc, ^c. E quibus Idem 
efle videtui- qui (in Aldermanno civitatis , 
defcribitur) Hundredi Pra:politus : &c foite 
qui hodie dicitur Sencfcallus Hundi-edi. la 
LL. autem Edw. Confef? cap. 55-. ubl de 
armis Infpiciendis agitur, fic occurrit. ^iod 
nifi fecerint , Vtcecomites , (3 Aldermanni (3 
Pr£fofiti hundredoriim (3 Wiifentachiorum 
— — ^ Hegi graviter emendare dehent ; ubi 
c]ua;re an Aldermanni hic intelligendi fimt de 
illis in Comitatu, qul Vicecomiti a{fident,an 
de Hundredariis, feu utrifque. 

5 Aldius^ Ahlia., Aldion^ , Aldiom. ] 
Glofl! vet. apud Lindenbrog. Al.iius , fiatit 
liber. Aldius eft Ubertus , ctim imfofitione ofe- 
rariim f.iBus. Aldia, Anciila. Aldiones tilii 
Aldionim. Crebro hae voces in legibus Lon- 
gobardicis, ubi Lib. i. Tit. 50. I. f. Aldui, 
id eft qu£ de Itbera matre tiata efi. Lib. x. Tit. 
I Z. 1.7. Si aldttis cujufcunque aldiam altei-iusy 
tulerit ad uxorem, ^filtos ex ea frocre.rvsrit, i3 
mundium ex ea non fecerit, fint filii ejus aldiones 
cujiis i3 mater fiiit. Lib. eodem Tlt. 44. 
1. I. Aldiones, qu£ de ferfonis fuis aldiones 
funt. Lib. 3.Tit. 50. AlMones vel aldix,eii 
lege vivant in Italia, in fii-vitute dominorunt 
fuoriim, qua fifcaltnt vel liti vivunt in Francia. 
Hoc in vetuiftbrl editlone legitur, ALUones 
vd aldi.xn.s : & in Conftitut. Caroli Mag. 
Aldiones vel aldianes ; illic etiam Itdt hic lid- 
di : cui iii Notis Amerpachius, Aldii (inquit) 

& 



G L S S A K I U M. 



27 



£f hiMi funt a>nbce voces Germanicx^attjue mhtl 
iliffirrunt, tiiji mwd altera in Itului tum fuit m 
tifi, ^ahera in Gallia & Gerinaniay tnti:r eos 
fr.cfenim Germanos ijiii Fraiici vocabivitiir : 
aflerkque vocem utramque, ./rfw«/«/w lignili- 
c;u'e. Quamvis autem (crvos licebat in Ec- 
clefia circa altare diinittcrc j aldios tamen 
jn Ecclelia facere non liccbat : led vel per 
chartam, vel alio cjuopiam modo, ut apparct 
tx Longobard. lib. a. tit. 3 3- 1- J- 

5 AUegiantui. ] _ ^ 

f Allegiare.'] Eft juxta Normam Legis 
ft excufire. Sacramcnto interpofito,(e culpa 
eximere : vcl , ut forenfes loquunuir, lcgem 
Vdduiri. L. Alurcdi M.S. cap. 4. Si (quis 
lalLtti- Regis inddiari lu(pei9:us ) fc velit alle- 
'giare , fcctmdiim ^gts Vf^ercgildiim hoc faciat. 

Et infra, cap. 16. allcgict fc facinorK, 

i. culpa le eximat juxta legem. gecpipige 
Saxonice, quod eft, verum &: fidum (e prse- 
beat : cpipran enim feu rpeopian proprie , 
idem eft quod vcrificare, vel jujhficare, apiid 
Juridicos. 

5 Alefiman. ] Confiietudinar. de He- 
cham Prio. Lew. M. S. pag. 2. i . Omnis Ale- 
fiman de tota Soca de Hecham , dcbet fwgidis 
mmis tinum denarium de chevagio: (3 ofcr.ibitiir 
fer tres dies in aiitiimpno , cxcejitis illis qiii 
itb hac fervitute liberi fint. Videtur Akfi- 
?namios iftos mancipia fuifle; chevagii enim 
folutio, (ervitutis indicium eft. 

5 J/I/miyior, ydmtor^trix.,ic tio^l qui 
libros pingit & coloribus adornat. Stat. i R. 
^.cap. 9. a UmmCr , inde nllionmare , tO 

Ipmm. 

f Almomrium. ] V. in Ajfidatus Chart. 
■I^g. de Fifl}id\ ubi fic (eqnitur. — — & de- 
dit mihi dimid. rriarcam argenti,& Marierije 
tixori mex unum )^onarium, &c unum aurc- 
um bilantium mfr^almonartum. Armoir al. 
armoir Gal.a Latino, armarium, 3u amllJCp, 
fcn.irium, Item, pixrs, & fic forte hoc loco. 

5 De Alode & Alodi.irio. 

^ 5 Aloarltts , Ahdidriiis , Alode , Alo- 
ii/m,Alodiumfi:u Allodium.'] Primiim de 
ultimis. Alode (eu alodiiim, ( quod non fine 
injuria ad aLmdium torfit Budxus) cft prx- 
dium liberum nuUi (ervituti obnoxium,ide6- 
(jue/eWo oppofitum, quod hoc (emper alicui 
liibjacet (ervituti. Feuda enim antique da- 
bantur (ervitii & fidelitatis gratia, proprieta- 
te fundi penes dantem remanente , & u(u- 
rrudtu tantummodo in accipientem ti-an(eun- 
te : ut ex C. de feud. cogn. collegit Barat. ca. 
T.. Quamobrem nec vcndi olim poterant,in- 
vito Domino,nec ad lisercdes vafTalli tranfigi, 
nifi de ipfis nominatim didum eflet : (cd &: 
lx(a fidelitate adimercntur. 

Eft etiam ahdium hxreditas qux nobis ob- 
venk a parentibus ( perquiiitx contraria ) 
quam ideo Beat. Rhenanus , lib. 2. rerum 
Germanic. in(eparabilem efTe afferit a fami- 
Ka : quin & ideo ein anlod dici Germanice. 



Conieciuris auten-;, li L'ceat conje^furas ar- 
gucre, hanc inter fcudum & alodiuni difte- 
rentiam iktuerem.Feudum cfle qiiod ab(que 
]])omini licentia, nec ad extraneos olim tran- 
iii-et (ut jam diximus) nec ad iilios aut nepo- 
tes. Alodium vero quod per omneir. hsere- 
dum (triem diicurrerct ; & cuivis t populo 
(etiam reclaniante Dommo) dari polfet aut 
venundari. Propterea etiam alodimn dici a 
Saxon. a leo5,quaii popuLire .- (a) enim a.i vcl 
ufijuc fignificat, Ieo6, fopnlum : ilc ut feiuiim 
fit prsedium dominicale, alndumi vevo popul.tre. 
Alodium feodo opponitur in antiqua ver- 
fione LL. Canutt cx 75-. ubi Sax. bodanrt 
dicitur, quod in Aluredi LL.cap. 5 o.terra ha;- 
reditaria veititur ; & ideni eile videtur quod 

hodie iFee^fimylf. 

Dicitur etiam Alodiiim terra libera , quam 
quis a nemine tenet, ncc recognoicit, licet fit 
in alieno diftri£l:u & jurl(ai61: ione : ita quod 
(olum eft (iib domino diftricfus , cpoad pro- 
tCiSfionem & jurifdictionem. Le grdndcnjhim. 
de Normandie cap. i8. z« additionc. 

Dicaair etiam alodium, ab (a) privativo , 
& leo6 (Gall. leiid) pro vaflallo : c[uah, line 
vaftallagio ; vel fine onere,quod Angli hodic 
JLoaH appellamus. 

Et ponitur aliquando abdliim fiiTiplicirer 
pro fundo vel prKdio, ac quavi:s haereditate, 
ut Grxcifta apud Goldaih in Co.ma.e;it. ad 
Burchard. 

Dicitur alodium fimdns ; fundum maris i- 
murn ; fic plura ibideni hujudiiodi. Apiid 
Sigebertum, ^w wz^wa^i interpretatur. Re- 
periuntiii-queitacrebriEhGe voces, tam in v:'- 
teribus Scriptoribus Ecclelia:, 6c ipiis Conci- 
lili, quam in jure feudali, & Chartis antiquis, 
ut exempla proferre, (iiperVacaneum fit.Non 
tamen praeteream earum (bnum ad C'ce(aris 
aurem jam olim perveniffe , lp(!!i.mque inde 
legionem quam in Gallia con(cripiit a voca- 
bulo Gallico Alindam appellaile , ii£ refert 
Suetonius in (ijojulio, cap. a_}.. Sed de hcc 
vide infra in verbo Letidcs. 

Aioarii vero , & ( quod frcquentius In 4/0^^/;. 
Domcfdei occurrit) alodiarii, ii erant qui alodia Alodiuriu 
tenebant, hoc eft, qui de prxdiis (iiis ifaru- 
crent incon^iiltis quibuflibct Dominis. Do- 
mc(3ei Titt. Sud(ex. Comes dc Ow. 
Lane(\vice. Godwiniis tenet de co , (3 de eo 



feptcm aloarii. Formul. vett. cap.xc). -jn- 

fra noRes 41. ficut lcx eji CS? no/Ira ccnfietudo, 

afiid tres alo.irios i§ 12.. conLiudantcs jurave- 

riint, Et alibl ; — po!t ipfum trcs aloaria, 

G? 11. conlaudantcs juraverimt. Certe alcarios 

hos, praeftantiores quo(dam fuiile reor, ex eo 

genere quod ms hodie liberos tenentcs iyi Soccagio 

vocamus, olim Socmannos liberos, &C Gallis ali- 

quando leudcsfrancs,h.oc elr,nobilcs,miliiiaiii c:c 

arbitrio tra61:antcs,nullius Domini imperio e- 

vocati,nulloq: feodali gravamine coerciti : (iii . *"•'"'' '''/■* 
• . , . ' r 11- r 1 • T^ • nunturmont' 

juris homines,non reodalis ; ledciui Dominum r/t^ntiinmib-a 

tamen agno(cebant (ut locus ille e Dome(d. dicitur, Talis 

citatus plane cvincit) & qui f.dclicatem (apud tenecinalo- 

nosjjm-abaiit, ccn(umqi Domino quantulum- ^•'°* 

E 2 cunque 



28 



Hejirici Spelmmni 



Tiys de H.i\- 
n.mU tetiu de 
Dieii iS dii 
Soleil. 



tcn tr. 



cunque auo;ebant. Sunt cnim qui de nemi- 
ne eos tenuilVc allerunt : acli (Hannoniorum 
more) a Deo & Sole fuum accepiffent patrl- 
monium. 

Goftridus Abbas Vlnd. in epUt.ad Girar- 
dum apud Lydium, Dommo Gtrardo , laitda- 
bilis vitx npifopo , 5. Rcma».e fidis k^ato , 
fr.ucr Gnffridui cj.fdem fcdis , alodianus & fer- 

vrn. Et' ad Ivonem : fro frofejfwne al> 

alodnmo B. Pctri, fiibjcaioncm vobis vindtcaftis. 
Er fic ali;is. 

% Jlpa &C Alfeu'] Mms. Alpinus,_MoM- 
tnnus. Conrad.dc Falaria de Caiib.S.Galli,cap. 
xo. Dotmvit Ecclcfuc citrtem ad Crefariim ctm 
ommbits fiiis appcmltciis, ciim familia mtiita , 
cion flams, alpibus & pifcuis. Ibi Goldaft. 
Alpes, pafciia moiitana, tjiio xftate fecora agim- 
titr & f.ifcuntnr , aipcit. Bertaldus Zuifal- 

tenlis Abbas de Origine lui Monafterii 

tn mmtanis frofe fofitis amplai alfes, vcl falict 
terrtc agros. Ibidem, Ex his alfibtts,(^c. ciim 
?oo. cafets alfiHis fiiim preciiim habentibtis. 
Chart. Alaman. nu. rj. tres hobas in V::(^tn!t- 

vilarc, (^ alpcm fnfatam acqtiifierat. 

Et nu. 8 6. a Msggelis a'pa , a Pottarts al- 
fi. 

% Aharagiim. ] Emolumentum quod 
Sacerdoti provenit rationc alturis. Obventlo 
altaris. In Inlb-umentls quibus ftlpendium 
folet Vicariis Eccleliarum ailignarijfepe con- 
tbetur quod altaragium habebtt. 



Inter Ordines /iveDecreta de Termino 
S. Mich. Anne mcejimo primo Re- 
gi/3£ Elizabeth<e in SaiccarJo rema- 
nentes.^ & in Cujhdia Rcmemorato- 
ri^ Regis exijientcs, inter alia con- 
tinetnrjic. 

Jo^vk diiodccimo die Novembris. 
1 1 |0ou tl)e Ijearcittge of tlie mattcr W 

^ miXlZ Ralphe TLumer 5IUcac Of Weft- 
hiiddon an!) Edward Andrewcs \t 10 OjUf r# 

CD tljat tljc faio ffiUcau Qjall Ijabe, bp reafon 

Of t\)t toOJt)0 ( Alteraglum cum manfo com- 

petcnti) contcineo in tlje Cjnipofitton of tlje 
piofitB allignco fo; tlje Clicarg mainc*: 
temcancc, all fticlj tl^inBfi as \)c oiigljtc to 
l)ni3C bp tfjctfe UiojDs , accojDcinge to t^c 
SDcfinttion tljcreof maoe bj> t^e iScDcrcnee 

#atljCrtn©OD l"hn IgiQioppe Of London, 

iiyon Confcrrancc toiclj tljc Cibillians,bi?. 

David Hewes JtiOgC of tijC aimiraIitte,Bar- 
tholomew Clcrki. H^Can Of ttjC 3rcJjC6, John 
Glbfon, Henrie Joanes, La'vrence Hewes, 
anO Edward Stanhope, all 5DOtfO?S Of tlje 

tltuil iLato: tljat is to favebv Akeraeium) 
2Citljcs of Mooll, ilambe, CEoUe, Calfe, 
pigffs, ©oninges , Cljictons > llButtec . 
Cliccfe, i!9empc, i^lare, i^oncp , ifruits, 
18crI)CB, ano fuclj otljcr fmall CttljeB, iuitl) 
€)ffcrings, tljat fijall bc iJite Uiitfein tlje ^a*: 

ri(5 of V\'eil:haddoii. 



ann tlje Ufee cafe Ujas fo; Norton \\i 

Northamptonihirc, JjcarOe iu tljtS Conrte, 

toittjin tljefe ttuoco; tlj?ce pears, upon tlje 
?jcarcinge ojDcrcD in tlje Ul^e manner. 

^ Ama,byr.~\ Vide Chivaglum. Et A- 
mohr. In Di6t. Cimbr. 

% Amadere. ] Chartae Alaman. Vctt. 
Num. 69. cenfitm exinde folvat xv. fichu de 
cervifa , G?c. Et in omni ^lga , jornale 
itnum arare, ^ iti dies ajecare, S iii amadere. 
Ibi Goldaft. Amadere , WlOiitYl. Afecare 

S^tyett. Opinor, 2Co reap ano moUi, ( a ) 

autem addi videtur , ut particula infini- 
tivi. 

^ AmbaBus^ Vide ipfa proxlmia. 

% Jmbafcia , Ambajfiator , & J/»- 
baxia, Ambaxiator.'] Legatio, kgatus. A 
Germ. ambacljt , ieu ambacl^tcn , quod 

Llndenbrogius ofcrari interpretatur. Alihi 

autem omnia videntui* a vetuftiilimo Gallico 

amba^ns deduci, de quo iic Feftus ; Ambailus Amktdui. 

afiid Enniiim lingtta Gallica , fervus dicitur. 

Certe hunc non tacuit Caslar , lib. 6. Belli 

Gall. de Equltlbus Galliae agcns: Eormn 

(Inquit) ut qiiifque eft genere cofiifque amflijfi- 

nuis, ita flurimos circitm Je otnhaBos, eltentefque 

habet : hanc tinam gratiam fotentiamqtie nove- 

riint. Philoxenl GloiT. a Vulcanio juxta Sca- 

ligerum emendatum. AmbaHus ( inquit ) 

cTkA©- fu^Tif , d{ ''tvviQ-. Sic iit Am- 

bacltis idem fit qiiod <sfe<?ofn7©' , q. Ctrcum- 

aHits £sJ nufqitam confiftens , ciijus oferas qito- 

ttdianas Dommus kcat Uicelli caujja ; qui (^ 

Locellans (3 Liicellans apfellatttr : alils , minl- Zoiellaris ^ 

fterialis. Lucelkris. 

Bafilienrus editlo LL. Salicarum, Tlt. i .§. 
5. Si tn damintca Ambafcia fiierit occufatus , 
manniri ncn debct. Alia edltlo leglt ambaxia, 
alla vert), Si in juftlone Regis fuerit occufatus : 
ac ii Ambaffiator eflet qui jufTa Regis defert, 
feu capeifit. Huic autem Legi, noftra Illa 
rcipondere videtur , qux EJfonium de fervi- 
tio Hegis appellatur ; de quo infra. Synodus 
Conftant. 5-. p. 14. apud Llndenbr. Paultis 
Dei mifertcordia dt.Konus (£ ambafciator mond- 
fterii , f. \G. Ihonus Dei mifericordta Pref- 
byter montts Sinai ^ Ambafciator. Et An- 
nalcsSteronis, p. i^'^'. Vltra centum Ambaf- 
ciatoribiis Civitatum rcbeUium Lombardia. 
Occurrit plurles apud medii ieculi Scrlp- 
torcs 

^ Ambo.^ Vox Ecclefix: Pulfitum, 
ubi conclones habentur , vel fuggeftus , ubi 
Evangclia leguntur. Non ab ambiendo, quod 
mtrantem ambit , ut Walafrido Straboui vi- 
fum eft,quod & Meurfmm adduxlt,ut voca- 
bulum inter Gra;co-barbara rejiceret : nec (ut 
alll volunt) quod ab ambabus partibut gra- 
dus habet , \kd. am n dixColvHy, afcendere ; 
imde montium aicaifus ai^Covh, pars fivc 
locus eminentior uixCti &c at(/.Cuy , gra- 
dus icu lcals , a.ij£a.')tt dlcuntur. Hlft.Tri- 

par. lib. i o. cap. 4. ■ — refniens fufer 

ambonem, iibi felebat frius facere eonjuete fer- 

?no»er/t. 



G L S S A R I U M. 



2p 



rfiofiem, homiltnm incrc^atoriam fecit. In vita 
Sergii Pap.i. ■:^.'V om. Conc\\. ficit mnboncm 
(3 cyhunum in hfilica SS. Coftna: (3 Danumi. 
In Concil. Laodiceno Can. ulLirpari videtur 
pro Suggeftu, a.iJ.Quvi^ ■jjf twtuKav. Vcrlio 
autem Latina legit: ■ qtii regiilanter 

CMtores exijinnt, /jiiique pulptiim afcendunt & 
Je codtce legiint. Aimoinus, lib. 4. cap. 90. 
Pontifex Evangelmm ferens, ambonem confcen- 
dit, invocatoqne mmine fanBa: Tnnitatis , de 
objeais fe crimimbiis jurando pitrgavit. Leo 
Marfican. Chron. CafmenC lib. 4. cap. a. 
Exurgcntes tres Epfcopi Cardinales qiii Concilio 

frteerant' ambonem confcendiint. 

% AmhrA.^ Sc Amhrum^ Vas feu men- 
(iirae genus,apud Anglo-Saxones,Latine am- 

■ phora, ftd a Grarco a,iJ.ipo!i(iv( c[uod cadum 

■ fignificat : proprie vero vas geflatorium , ab 
«ijuif », i. circum, & (p^Mv , ferre. Alias am- 
bep. LL. Ina: M. S. cap. 6j. De decem 
hidis dcbentur ad conredium , i o doUa mel- 
lis, ^ 00 fanes, iz memhrte cervifi.t IVylzfc.Cy 
5 o bhitres , 7, boves , vel 10 arietes : gal- 
lina xo, plena amhra butyri una, fahnones j, 
I0 fondera fodri, (3 100 angmllie. Videntur 

Mambra. hic mambra & ambra idem elle ; nam Saxo- 

nico exemplarijUtrumque ambpa dicitur, fed 

Amphorit. de quantitate vafis non conftat. Awphora 

(inquit Prateus) Gracis dicitur id, quod Latmi 
^iadrantal appelLmt, Fejlo lib. i f. efi aiitem 
vas cujufvis materix , diiarum wnarum capax, 
figura cuhi, rei cujifvis contmendx. Et mox, 
^tantttm atitem capiat vini , docet his verbis 
Volufuis Mtetianus, jiins aiiclor. J^iadraMal, 
qiiod nunc flerique amphoram vocant,habct urnas 
diias, modios tres , femodios fcx , congios oElo, 
fextarios 48, heminas 96, quartarios 192, 
cyathos ^JO. In eo quodait nrnas duas , cen- 
vcnit ciim Columella, lib. lO. ca. iz. In eo 
qiiod fcribit fextarios 4^ > confentit ciim 
Fefio. 

Vidctur autem, amphoram etiam fuifle mi- 
noris capedinis , quam alioquin vix fiiftinu- 
iflet homo ifmphoram aqus portans, Lucje XI. 
10. Nam quod illic textus Grzcus lug^'- 
fttoc legit (lioc eft proprie vas fiElile} La- 
tinus Interpres amphoram reddit ; fed & ip- 
lum idem Marci 1 4. i 3 • (magis forte appo- 
fite) lagenam. Hoc etiam innuere videatur 
vocabulum amphnra, \n praefatione LL. jE- 
thelftani Regis, ubi iingLilo pauperi,per lin- 
gulos menIe3,amphoram farinx (prxter alia 
plura) elargitus cft. Volo (inquit) tit pafcatis 
in omni villa paiiperem unum Anglieum indi- 
gentem,fi fit iht, vei aliiim invcmatis. De diia- 
bis meis firmis detur ei fmgulis menfibus una 
amphora farmee, €^ una pema , vel unus artes 
qui valeat iiij. denarios , G? cafei iiij, &c. Pia 
certe & Rcgia eleemolyna. Ambram autem 
Cvc mambram , bene convenire cenfeo cum 
co quod niiperius apud Wallos & occiduos, 
^ ftaUD of SllCj eft nuncupatum : nec male 
forte, cum veterum Germannoruni maldra, 
quod infra vide. 
^ Ammimmtm' ] Vox forenr Eft 



mulfta levis, levioribus erratis per miferi- 
cordiam impodta : ideoque Latine mifri- 
cordia (Gallis mercie) appellatum. Gr.tviorum 
autem deliftorum animadvcrfioncs, fines di- 
cuntur : fumma:, redmiptiones, dc quibus vide 
fiiis IgcIs. 

Amcrciamcntiim regalc , fcu I{cal amtrcia- 
ment, Eft cijm Vicccomes, Coronatoi- , vel 
prxcipuus alius minifter Regis, amerciatus 
Rierit per Jufticiarios Regis , pro officio fiio 
malegerendo: Ratclift'. Baro Scaccarii xH. 
7.fol.7. _ 

% AmiciuS.I Primum ex fex indumen- 
tis, Epifcopo & Siicerdoti communibus, in 
Ecclefia Romana. Durand. lib. 3. cap. i. 
Lotis mambus Epifcopis fcu Sacerdos celebra- 
turus affiimit amiclum, qiio caput tegitur, quem 
Pontifcx loco ephot,five fiiperhiimeraiis ^ ntio- 
nalis hahet : CS' ?uinc etiam fiiperhumerak vo- 

cari potefl, rcnes & pcclus ambit t£ te- 

git, (3 ommhiis facris vejltbus fuppomtur , fed 
omnibus fiiperemtnet. In renibiis ftringitur : 
duobus funiculis five cordulis ante petlus 
ligatur, & fuper os planetx revolvitur. Hxc 
illic. Sunt autem fex illa indumenta, amiclus, 
alba, ^ona feu cingulum, fiola, mantpulus, pla- 
ncta. Leo Marlic. lib. 3. cap. 50. Albam 
qiioqiie a jcapiilis, (3 capite, G? m.inibus Pbrygio 
decenter ornatam , aniidnmque Jm lis operis. 
Patribus noftris 3tt amjtitC dicebatur. 

% APiira^ V ide Admiraliui. 

% Amond, al. Amonl'] Liher a tutda 
vel cuflodta: Siii jurts. Ab (a) privativo, 8c 
Saxon. 0C)un6e, i.tutcla, definfio : unde hodie 
Middlefexii noftri , prxdiorum munimina, 
^UnlifS appellant. LL. Longob. lib. 2. ■ 
Tit. I z. 1. 6. * Si Dominus anciti.c e.m lihe- * EJitio Bohe- 

ravent, (3 amond fecerit a fe , aiit fi eam ven- ''" ''•?" ^"' 

j j ■ c^ 17 '-rv 1 , >T ;/ ; mond&M.S. 

dtdcnt, Oc Et Tlt. 31. 1. 4. NulU hceat ^„y;,^,j ^, 

aidio cujiifciiKque, qui amunt faElus non ejl, finc mond i. ex- 

voluntate patroni fut , terram aiit manciptiim traneam fec^- 

vendere, neqiic Itbcriim dtmittere. Vide liiun- ^'^- 

ditim. 

^ Amortiz..1tio.'\ (Gallis amorttfjiment, 
& admortiffemcnt) Elt prxdiorum tranflatio 
in manum mortuam ; quod tamen fme 
venia Principis non fiat. Mortul autem di- 
cuntur ( qui potius immortales videantur) 
Ccenobiomm Conventus, CoUegia, Gildx, 
Fraternitates,focletatefque politicx : nec non 
alii qui perpetua fuccellione, porriguntur in 
fecula ; Epifcopi, Dccanl fimpliccs, Reciores 
Ecclefiarum , & hujufmodi. Scd & mor- 
tui ideo appellantur , quod res iplis datae^ 
tanquam apud mortuos hxrent: nec vel cafu 
(hoc eft per efchaetam ut loquuntur) aut ad 
Dominum feodi redeunt, aut ad ipfijm Re- 
gem. Feodalia etiam emolumenta ( quiS 
Wardam , marttagium O- relevium vocant ) 
non exhibent : fed inftar arboiis a radice 
revulfx, puUulare definunt. 'Jus amorti^atioms- ^m dmerti^i- 
eft privilegiimi feu licentia, capiendi in ma- ""«'^' 
num mortuam : Jus mancipii emortui. Vide 
infra, Mantis mortua. 

Awitruftio, & Antrujlif)'] Hoc in For- 

tmiia 



30 



Hcnrici Spelvmnni 



Chjrta infti- 
tiifr.ii Antru- 
Jlionii. 



Biulis Bigr.onianis , illud in Lindenbrogia- 
nis, quod"& mihi Et)'mon ^'crbi magis vide- 
lur cxpedire. Qiiati ab ailipt German. mu- 
Mif, officmm, & trttftp (noilro vcrnacub eri- 
am hodie), fidui. Sic yjrKt-n/Jlio, fidns in mu-. 
wre: velqffcMlis , mimjhr, Utides, fatnukis, 
.vajfaUtis fidelis. Fuifie auteni videntui- An- 
trujiiones, claffis qurdam feleila, cui Reges 
plim Gcrmanicx origUi^; , plurimum con- 
iili, Patrocinii beneficium , ob juratam fide- 
litatcm reffibuei-e. Qui enim Antnijliomm 
numero adfcrlbendus erat , coram Rege 
venigis , una cum ai'amania, id efl: , cli- 
entela liia , fidelitatcm jui-abat , Chaitam- 
que Hije inftitutionis recipiebat, in hcec \-er- 
ba. Marculfi.is lib.i. cap. i 8. De Regis An- 
tniflione. 

1^8mn ejl ut qtii nohis fidem plltcentiir in- 
Lefam , rwjlro titeantiir auxUio. Et quia ille 
fidelis, Deo fropuio, nojler, veniens ibi, tn J>a!a- 
tio noflro, tma ciim arimama fua in manu no- 
yZf-rf friiflem G? fidelitatem nobis vifiis efl con- 
jiirajje. Proptcrea pcr p\tfens frxceptutn de- 
■cmnmus ac jubemus , iit dcincefs fnemoratiis 
ille in ntimero antrtiflionum comfutetur. Et fi 
qiiis fortaffe enm intcrficere frjfiimffcrit , 7io- 
vcrit J'e Wirgtldo fuo, fol. DC. cffe culpabilem. 
L.ex Salic. Tit.45. §.4. Si qiits etim occiderit-, 
tjut 2« tnfle Domimca eft , xxiiij denar. qui 
faannt fol. DC. ailpihilis jiidicettir. Quod in 
Bafilienii cditione legitur , Tit. 44. §. 4. 
Si "veiv eum qui in triifte domimca cft occident, 
malh. leudi xxiiij M. dcn. qiii faciimt fol. DC. 
cii/pahilis judicetiir. In M. S. autem Regio, a 
Bignonio exhibito : Si qtiis antniftionem do- 
minicum occiffcrit, malh.malcho xxni] de7iariis, 
■tjui fdcium fol. DQ. culpah. judic. Sin vero 
fcribendum iit Antniftiii,per (n) potius quam 
(m) tunc vjde in vocabulo An. (quod tibi 
iiib oculis eft) quid hoc voluerit. 

^ -^«•] Saxonicum , a Giaeco ty Nu- 
mcrandi principium efl , tmum fignificans 
■.mtflngtdare. Prxponitur autem fa"pe apud 
Saxones (uti apud nos hodie nepotes fiios) 
nominibus fiibllantivis inflar tb articuli a- 
pud Grscos, tm &c iing apud Gallos Italofque 
iit an pifr, ancnapa, an j-cip, an 6ij-c ; Quin 
& diiiionibus nonnunquam adjungitur : fi 
quidem vel majoris notationis gi-atia , ut 
anj-pel, anpeald ; vcl ad iingulare aliquid 
live unicum demoni1:randum, ut anpig^id efl. 
ftigna fmgularis , anpopb , 1. verhiim tmiciim, 
;mpea6, i. imius confilii, an cenne^a, id eft, 
imice genitiis, & hujulbodi. Quibus forte ad- 
jiciantur Antruftio, midecmga, 6c alia mox in- 
fra iequentia : quorum explicationi hzec ve- 
luti in communi (ne per 1'mgula rcpetercn- 
tur) pra:libavimus,ipGique ideo vocabula huc 
referendo defignabimus. Lcguntur etiam 
ana,ane3enne,&: xnne : untitn,\'c\folum figni- 
ficantia ; & in compofitione itcm occurrentia. 

^ AMgriph., al. Angnf.~\ LL. Longob. 
lib. I . Tit. 51. 1. 1 . c;^ui, de fornicatione in- 
fcribitur. Si fuella aut mtdicr libera voliintarie 
fmiieata fuexit, ciim libero tamcn homine : /«- 



tcflatcm baheant faretites ejus , in eam dare 
■vindiciam. Et fi forte amhahus partibus flete- 
rit, iit tlle qui fortitcatus fiierit, eam toUat 14.X- 
orem,componat pro culpa,id efl,anagripb,fol ao. 
Et lib.^. Tit.z.l.i. Si puella libera aufvidua, 
fine voluntate parenttim , ad maritum ainhti- 
laverit, liherum tamen : tiinc maritus qtd eam 
accepcrit uxorem , componat pro anagrip , fol. 
lo, ^c. Simile in legibus ibidem pj-oxime 
leqq. Boherius vero ad locum primum : 
Ato (inquit) anagripb culpam dici. Et ad 
fecundum : Nota anagrip pro culpa , feu pr.e- 
fumfttone poni. Gloff item Anagrip, culpaprce- 
fumptioms. Sed hasc omnia (ut opinor) fetis 
remote a verbi etymo , & fignificatione : 
quam vicinius exprimit Piftorius Tigurinus 
in Di6lionario Germanico Latin. ^njpjttf, 
UlW» itCSpt, congreffm (BCr) iggyeftio, mfultus, 
ingreftus. Ccite dici videtur a Saxonicis Ana 
pmfola aut flngidari ; Et gpipe, id eft, cem- 
prejfio (quo fenfii nos adhuc utimur) fic ut fit 
anagriph, comprcflio fceminx fingularis, non 
conjugats, hoc eft, virglnis aut vidux. Cui 
etiam fidem faciant loci citati : & quod in 
Tit. De adulterio ibidcm fequenti , vox ana- 
gripb ne femel occuiTit. Foite etiam dicatur, 
quali feorsum, an grip ; de quo vide jam 
fiipra in vocabulo An. 

^ Analogium. ] 'Avei.\tyHov ab «V« & 

hoyf^- , quod ftiper hoc fermocitiantur Le- 
6tores. Pluteus, lectrum , /cflrinum , legium. 
Dui-andus lib.i. cap. i. de Eccleiia, & ejus 
partibus (\Valafi'idum fequutus) Analogium 
dicitur, quia. in eo verhum Dei legitur (^ an- 
nunciattir. Ait ct]a.m ptilpttrim dicl & amho- 
nem. Ekkehardus Jun. de Catib. S. Galli, 
cap. I . Infantidis detnde per ordmem lecii- 
tantibus , (3" analogio defcendentibus. Ibi plu- 
ries. Suidas : etvdLhoyiiov c* a tv^c^ "^ 
/2i€fiix, Analogium efl ctii imponimtur liiiri. 
Curopalates de die fefto Natali Clii-ifti %(/.- 
iig^^v 3 T8TIS, a.vit.K(>yiov if' k ^Ka"^ u,)iov 
l-ijtufy.htov. Coram atitem ipfo ( Imperatore ) 
analogitim, fitper qtio Jittim efl fancltim Evan- 
gelittm. Et in die adorationls crucis : t» 
sai/fK c/TTi n aV<tAoj('tf 'n^vl&,iima,i^e^ 'iimv 
/?a(77A5u;, i. Cruce analogto impofita, ofctilatiir 
eam Imperator. 

5 Amrii/tus.'] Trad. Fuld.llb.i.cap.iyy. 

5 Amtalia, Anaticttla., Anaticla.'] 
Formul. Solenn. Lindenbrog. in Charta 

Traditoria, nu. i^'^. per ofltum ^ ana- 

tictda (iplius calx) ficut in ipfa cejftone e(l tn- 
ferttim , ad partem illitis Eccleftte , viftis fuit 
tradidijfe (§ cimflgnaffe. Et Chait. i 5-6. — per 
chartulam venditionis, ad filium fuiim adfirma- 
vit, per boftium ^ an.tt.ilia , per berbam i3 
vitem et vifus tradidtfte l3 conjignaffe. Gloliar. 
Anattcla. thT^ipiy^. 

5 Ancilla , EcckfiaBica, Regiat Origi- 
»aria,8ic.] V. Servm. 

5 Andecinga.. ] L. Baiwarionam , Tit. 
i . cap. 1 4. De colonis vel fei-vis Ecclefix, 
qualiter ferviant. Andecingai legitimas , hoc 
efl, perticam decem pedes habentem , qiiatuor 



G L S S A R lU M. 



31 



Angirius. 
■Any.irus. 



m tr.injvoi 0, ^.o iii lcngo , eirare , Jcmitiare, 
clauderc, conigirc, G? trahere, & rccondere dc- 
bent, Qv.xrc,mandcci>iga, hic, decempcdani 
Roniaiuim refpicit, an acram nollram ; quse 
itcm ex tranfverfo, qiiatiior perticas nume- 
)ar,&: in longo quadraginta. Scribicur autem 
alias AHdecenjs • nunquid , ab an &c decem ? 
vide (iipra An. 

5 Artdeb.ngui.'] Formul. Solen. Lin- 
denbr. nu.i8. In donacione ad Cafim Dei. 
Per hanc chartidam donattoms , five fer feftu- 
cam atqiie fer andeUngtm, a die frxfente ddna- 
?niis, tradimiis, atque prpetualuer tn onmibus 
tr.v!sfirinam:is. Idem quali, Formul. 5" 5,5: 7, 
5 8,7 'j,^ z,&cc. Formula vero i 8 ^ .Trado tibt 
omnes rcs meas in tenis, manfis, domihus, i^c. 
totiim G? ad integrmn , rcm inexqmfitam fer 



O onera Jiilvimtes. 
quos hodie poftas 



garos appcUabatit b.ijnlos 

Dlcuntur ctiam Angan , 

vocant : & angar.e , diverforia ubi hujuf Anrar^, 

modi pofij: curlus fiftunt. Oblblctus quidam, 

F.ihr in aHg.ino anneclit barb.ita gumpko. . 
Eft autem yu.^Qr clavus. De Angaria vide 
BrifTon. Prateum , & Lexica Juris. Eft 
autem p.rangaria idem quod angana , id 
tamen infra vide. 

5 AngArgnaco. ] Baiwarii cquum pri- 
marium videntur i^caclj dixille,mediocrem 
iMifJ , iufim.um , & in exercitu inutijem, 

,9ngatgnaco. LL. fux Tlt.i 3. cap.io.^.^. 

Etji {ijuam OTlIj) deterior equus fuent 
^uem angarnaco dtcimus,t]ui in hofle utihs non efl. 
f Angelws^ Pro Lcg.ito , Ambafcmtore, 
miflo, mincto, juxta Grxcum. Ekkehardus 
jun. Caf S. Galli ca. u!t. Cedamus Angelo 
/ignificat, pcr longitudincm, nos hodie dicimus JmperU, G? ordinem ei congruum dato. 
©nHlong. Foedus AlurediiScGuthui-ni,ca.i. ^ Angildtm, &C Angild/iS.^ Simplex 

de limitibus agens ditionum. /Gjiej-cymbe valor hominis , aut rei alicujus : Weregil- 
upe lanb gemepa up on cemej-e, -] Sonne dum, funplex Compenfitio rei juxta limpli- 
up on ligan , ■] anblang bgan o3 hipe cem valorem feu seftimationem. Ab an 



meos tvadros (3 andela>igos. Saxonice anblang 



a:pilm ; Id eil: , Inprimis fint termint Hoflrt 
tifque Thamefim fluvium, atque inde ad fitiviiim 
Lcam £> (an6lan5 ligan, i.) per longitudmem 

Lc.c, ufquc ad fontem ejiis. 

^ AndcfiA, al. Andona. ] ^ HMatl) of 
Jano, V. DoU. 

5 Andigare, Andig.tvm.2 v. Artig.m. 

5 AnelxciuS- ] Cultelli genus majoris 
qui a baltheo lumbos cingente , antrorfiim 
dependebat , &C militibus in u(u fuit, M.it. 
Par.-^ 8 f, & 5 9 1 . hu, V. & adde. 

f Angaria.-, &: Anguria , penult. pro- 
duub. icem Angariari, Af^gariayius.,A/?ga- 
ra, & Perangaria.'] 'Ayfofelitvox Perfica, 
per Grxcos ducla ; cll id quod prxtcr de- 
bitum exigitur per fuperiores a fubdlcis : 
iive in pecunia, hve in obfbniis, fivc in ope- 
ribus perlbnarum, equorum, curnjumve, & 
hujufinodi. Chart. Will. Conqueft. Abb. 
Ramef Vblo ut nuUts tmquam graventur one- 
iibm expeditionum , nec pontiiim rcflruciione. 



Saxon. tma, '^Ab,fohitio, compenfatto. Sic tiPi- 
gildtim, compenfatio duplex, trigildum, com- 
penfatio triplex , &c. LL. Inae, cap. io. 
Si tuus gencath , id efl, villanus , fiiretur £^ 
aufugcnt , admone eum de angcldc : Cf fi non 
habeas , redde tu angelde , G? non fit ei in 
tiliquo remiffus. Idem in foedere Aluredi Sc 
Guthurni M. S. & ibidem,cap.6. Si qmsin 
Ecclefla furetur aliqmd, reflittiat C^ hoc femel, 
O" fofnfacium ficut ad angildum pertinet. Et 
cap.g. Si famma prxgnans occidatur , dum 
puer in ea fit : Jolvatur ipfa pleno gildo, ^ p.ir- 
tus dimidiogildo. Sit femper ivyta 6o fol. donec 
angilde exurgat ad 7,0 Jol. Poflqiiam angtlduni 
adidfurgit, poflea Jit wyta izo fol. LL. Inx 
M.S. prope finem. Sl quis rcdtum declinet 
vel aiifugiat, perfolvat uno gildo, (§c. vide 
Gcldum. 

Anhlot., Anlot^ Anlole'] Decreta Wil- 
liclmi Conq. apud Hoveden. in Hen. z. 
Francigena qui tempore Edtpardi proptnqm niei. 



iiec ftirts apprebctfione ; fed ab omni angaria fuerit in Anglta parttceps confuetudinum Anglo- 



Bfgaltum miniflroriim , (3 altarum quarum- 
cunque caufarum fint perpctim expediti G? liberi. 
Brito. Armor. Philippid. iib. 1 1. 

Vexavit miUum cenfus exaclio, nuUum, 
(Vt fieri folet a multis} angaria Ufit. 

Hinc Angaria>e tiyfitejiii^Hv , cogere & 
e.\-acltonibiis oncrare. Kpill. Cnutonis Regis 
apud Malmesb. de Geft. Reg. lib. 2. Conque- 
fhit fum iterum ceram Dom. Papa , iS nubi 
i'alde dijplicere dixi, quod niet Archiepijcopi in 
tantum angariabantur immeiifitate pecumarum 
qiM ab eis expctebaniiir. 



rtim, qiiod ipfi dicunt 3nl0tC G? ilnfCOtC, ptr- 
folv.tt Jecundum cenfuetudtnem Anglvritm. Lani- 
bardi Editio legit anejjloc, & an Sco-e, & 
in margine, vulgi, Scot ^ lot. Senfus eft, ut 
unufquilque pro more patrias, an-lot & an- 
fcot perfblvat,id eft, fbrtem & partem fijam. 
Lot enim fors eft , 6ceac pars feu vecltgal. 
Cur autem an adjicitur, vide fupra in voca- 
bulo, An. 

5 De annatis earumque origine, £3' ufti. 

5 Annat<e^ feu Anmtes^ Sunt Eccle- 
fiafticarum poflelTionum primitise, quas cle^ 
rus Romanus fummo Poniifici pendit : An* 
glicanus, Regi. Platina in Bonifacio ix. Tum 
vero (hoc eft annum circiter 1400) Boni- 
facius Vicecomitum potentiam veritiis , Jlve au- 
Perfica (a.k Accurfius) figmjlcatque nunttum; gendte ditionit Ecclefiafltc<e cuptdus, ann.itarum 
tinde Crxci tranflata voce ad quojvis aliosj m- ufum beneficiti Eecleflaflicis frimiis impofmt .- 

Hae 



Et 



Angariarim , 



Angnrius, Anganis, pro 
cxaLlore {&c quem vocant) bidello , feu bal- 
livo. Angariarius (inquit Gloif } qiii agrum 
locat, iit ang.iriam accipi.it. ^Ayfa.£fS vo.v efl 



5^ 



Henrici Spelmanni 



H.ic conditimte ; nt qut beneficium conjequere- 

tnr, dimiciium <mnui froventus fifco ApoJMico 

ferfoheret. Su7tt t,men qui hoc mventum Jo- 

J.'anni xxij afcrtbant. Hanc autem confuetudi- 

nem omnes admtferc , pr.tter Anglos, qui id de 

filK Efijcopatibus cwcejjhre , tn citeris bene- 

ficiis non adeo. Certe PValfwghamius in An. 

Dom.i 5 1 6. rem excogitatam fuiile indicat 

a Johanne xxij ipfilque Anglicanis beneticiis 

quodammodo impofitam. Summus (inquit) 

' Ponttfex {]o\)..'XXn.) refervavit camene fua 

frimos frtiBus beneficiorum amnium in Anglia 

fer trienntum vacanttumSx Trivettus Autlior 

antiquior ipfique Johanni aequalij : Ketint 

(ait) h li les frimers frut::^ des Eglifes vacans 

deins ks trets ans. Quoti vcro hi fuerbt, 

aut quo fucceflu confcripti , nobis aliter 

Hiflor.lib.-]. haud liquet , nifi qubd H^nulphus Ceflrenfis 

(af.^2. Author item coartaneus , Papam refeit hoc 

commento vim ingentem pecunix coegifle. 

Id certilTimum elT:, annates hodie fifco pcndi 

non tantura ex Epilcopatibus, verum etiam 

ex beneficiis quibuflibet Ecclefiafticis annui 

valoris x. marcarum , vicariiic]ue x. lib. nec 

minores fine quam luiius anni fi-ucrus inte- 

gros, juxta tabulas Regias sftimandos. Has 

autem Regii cenfos incrcmento contulit Se- 

natdconfultum, An.z6 Hen.8. quijm exuto 

Papa,Rex coenobiorum moliretur excidium, 

ftcratilque (poliis trophxum Regium inOg- 

niret 

Me ut libcrcm, Polydonim audi, de Inven- 
tione rerum, lib. 8. cap.z. Cxtemm, nullum 
invetitum majores R^mano Pontifici cumulavit 
opes, quam annatarum, quas vocant, ufus, qui 
omnino midto antiqutor eji , qttam recentiores 
quidam fcrtptores fiijpicantur ; ^ annat.ts , 
more fio, affell.mt frimos fruclus unius anni 
facerdotii vacantis, aut dtmidiam eorum partcm. 
Sane hec veBigal jampridcm , ciim ^omanus 
Po?itifex non kabucrtt tot pojfeffwnes, qiiot niinc 
habet, & eum oportiierit fro digmtate,fro offcio, 
multos magwfque ficere ftimftus , faulatim 
imfofitum fiiit ficcrdotiis vacanttbus , qux iUe 
conferret. De qua quidem re, ut gravi, fcfe 
reclamatum fuiffe teftatur Hettrictis H/ftien/is, 
qui ciim Alexandro qtiarto Pontifice vtxtt , fic, 
ut Francifc. ^abarelliis tradat fofthac in con- 
cilio Viennenfi, qiiod Clemens quintns tndixtt, 
qut fiBus eft Pontifex anno falutis hiimanx 
MCCCV. agitatum fiitjfe,ut eo defojito anna- 
tarum miere, vigefima fars veliigalium facer- 
dotaitiim fenderetiir qtiotannis I\omano Pontifici, 
f^ td qiiidem friiftra. ^iare Pmitifex annatas 
infua najfa rettntitf, ut nc indtdem cxtre fof- 
fent. Atqiie laec omnia in commentarits tn cafut, 
inter catera, de offcio Ordtnarii , fcrifta leges. 
Et mox ; At onus tllud annatantm ab tnttio 
omnes generatim foftili fubtre mtnus recufa- 
riint, e.xtra Anglos , qui fuis minonbus Jaeer- 
dotits, qiiando ca Ponttfex dabat, id fervitutis 
tmfonendiim non cenfiierunt. Kam ^pman. 
Pontifex mtnorum qucqtie facerdottertim altarum 
gtntium qtix tffe confert dtmtdiam caftt veBt- 
galijim tiniK: artni fartem , fi fitires viginti- 



qiiatiior aureis ceftimejHiir. Vide Atxjftolos 
&c Relponlionem, datos per nationem GaI-> 
licam DD. Cardinalibus, &c. De annatis non 
folvendts : quod integro libello agitatum in- 
ter opera Nich. Ciemangii fli germane) 
editur. 

5 Amherfarium.'] Eft dies annua qua 
defunftl alicujus memoria celebratur. Patri- 
bus noftrls, alias 8 pcars^Dftj), alias n miXlD^ 
Dap. Rem ab Anacleto primum < deinde a 
Foelice Pontificibus Romanie editam ferunt, 
qui Martyrum dignitati conlulentes, in eo- 
rum memoriam annua facra inftiaiifle perhi- 
bentur. Pofteriores autem, fiia fibi plerunque 
anniverlaria curabant perficienda : facultates 
ergo & prsdia Ecclefiis elargiebantur,ut pro 
animabus preces annuo funderentur , & pc- 
cunias cibariaque inter pauperes diftraheren- 
tur. HsEC autem omnia uti (uperftitiofis u- 
fibus delegata, fifco apud nos adftripta funt, 
An.pri.Edw.6. cap. 1 4. Annlverfiiiorum for- 
mulas pei-plures habes Alamannlcarum anti- 
quit. Tom. 1. par. z. fiib Tit. Alamanmcc 
Ecclefne anniverfarii , ubi fic in exordio : 
Kortferttts Abbas fitffMHS, frimus tnter Ab- 
bates anniverfarium fiium obfervari ordinavit, 
largitts altqtitbus benis tn tifum fratribus in 
ftnBo die Pafch<e miniftrandis. Is etiam de fiio 
tnftttuit anniverfarium S. PViboradx Martyris 
& virgHiis Chrifli. Poftea atitem a dtebus 
demum Abbatis Manegoldi, amuvcrfarii ccefti 
fiint in Alamtamia ab omntbiis titrttijqtie 
fexiis celebrari , circa annmn Domtni 
MCClXIL 

f Anmm.] Pro frumento in genere. 
Proprie ver6,quicquid in annuum alimonium 
reconditur. LL. Edw. Confefl. cap. 8. De 
omni annona decima garba Deo debita eft. 
Domefdei Tit. Wilteic' Vicecom. Edivar- 
dus vieecom. habet •annon£ CCLxij acras. 
L.SaIic.tit.z4.§.I. St quts ingenuus in alteno 
moltm annonam ftrranierit,(3c. Specul Saxon. 

lib T'a.6c).,^ifriiisarmonammolen- 

dino friffentaverit , firius molere debet. Hinc 
noftrum adagium, ificftCOme, firftgrin», 
LL.Burguni Tit. t 3. §. ^. Area .irmonana. 
Id eft,Iocus ubi frumentum excutitur.Wife- 
goth.9.Tit.a.l.6. Amimtanus dicitur erogator 
& difpenfitor annonx. 

5 Anms & diesf\ Gall. Sufan. Tem- 
poris fpatium Juri noftro familiare , ciim 
ad ignaviam aliquibus coercendam , tiim 
ad ambigua multa definienda , conffiru- 
tum. Utpote , fi difleifitus (quem vocant, 
id eft , prcedio fiio ejeiStus ) infra annum 
& diera ante dilipfiim ad hjeredem diifeiii- 
toris prsdium, nec hoc ingrefl iis fuerit, nec 
debite vendicaverit : id denuo ingredi non 
admirtitur. Item, Si quis lethaliter vulnc- 
ratus infra annum & diem non obierit, 
exvulneremorinonpi-jefumitur. Plura hu- 
jufmodi (in vocabulis Affel/tim, Extrahura, 
Ftms, meccmn, & libris jui-idicis) (qux a 
Germanisnoftrisparentibus origiccra viucn- 
tur adiciviffe. Lib. Feud.Barat. Ex L. Im- 

periakra. 



^kleas hxc in 
uftt fuife iiiter 
Anglo-Sixoti. 
lib. Ramef. 
SiH. 134. 
temp.^g.Ezi- 
gari. 

*Xonfidt Ab- 
bas, fedtantiim 
decanus ^ pr.e- 
pofitus. 



Area annoni- 

ria. 

Annonnrius, 

De i mput.it ioj 
ne anni P^.Sy- 
/zo.y.Celichitli, 
An.^i6.cap.%. 



G L S S A R lU M. 



%\ 



perialctli. De prohib. feu. alicn. Per Frid. 
Si fjtih ivfcuiatm majnr 1 4 mm , j7w mcuri.t 
vH w^ligentitt., fcr Minton , G? dicm ftctcrit , 
quodfiudi invcjhturam -i frofrio dmnino non 
fstierit, tranfaclo hoc lpatio,fcudum amitt.it., fii' 
addominum redeat. Longob. lib. a. Tit. 4;^. 
1. ^ . Si cujufcuyiquc hominis ^rop-ietas, ob cri- 
tncn alttjtwd ab eo c<nnmijfiim , in hinnumfiieut 
mifft, e? ilk rc cognita vcnirc , £5' juftitiam 
facerc dijlitlcnt^annvijue ac die in co banno illam 
cffe pcrmifertt, tiltcritis eam non attingat , fcd 
fifco noftro fociettir. Formull. Lindenbrog. 

141. De vendiuone fervi , Inomnicor- 

forc fcimus citm fanum, ifcjue amio & dte. Spc- 
cul. Saxont Artic. ;^8. =^» pcr ammm & di- 
etn in p-oftriftionc Imperaforitc Airjeftatis dcni,j; 
ftctcfit., ille Jtiri crtt alienus , ^ c)us fcudinn 
domitio libcrtim voc.ibrt, ^c. UblGloff German. 

Slarmta tagttt rec^gluocljcn, unDetti|arj 

id eflr, Anmis i^ dics,fiint fc.x hchdom.id.c , i^ 
anntis ttnus. Qux computatio cxteniior fieri 
videtur in favorcm delinquentis. 

Amii vero, & temporis, & partis ejus ra- 
tio, apud Anglo-Saxones, divcrfi fuiflc vide- 
tur anoftrii; hoi-arumque divifio, fecundum 
Judicorum illam flicla circ. Vide infra Hor.e 
(3c Nona. 

5 AKjIehim-l Chart. Alaman. 80: 

5 Ame caftellum lcu Antu-iift.'] V. Ma- 

iiivi/in. 

5 Antf^iircLi. 3 Gefla Ludovjci Regis 
fil. Ludov. Crjili. In illo confticiit .Chnfti 
militia tam damnofo^iotifuit aliquis de anieg.irda. 
A G-dHYtCO av.mtgarde. ,4 

5 A/ttLfnurale.] Lorica, feu alia defenfio 
antemurum holfibus objecl-a. Dicfionario 
veteri, a larbjicanr, quod infra vide. Ver- 
bo utitLir AVLll. Tyrius de bello iacro,lib. 5-. 
cap. 4. 

5 Ante/h^t!-] Vide Poftuati. 

? AntherafjitA, AMherol^it.i, & An- 
theropojita.] Anallaiius in vita Stcphani 
Papx X. Pr.cccdcns in l.ctania cttm JacratijJ. 
imagine Domtni Dci iS S.ilvatoris tioftri Icftt 
Chrifti, qiij: amhcropjita ntmctipatur. Ibi in 
nota ad marginem, F.jrtc,achcropita. 

' Antiphonartim ortgg G? 
propagatio. 

5 Amifhrm., Anti[>honarim. ] Anti- 

fhmia ab «('t/ & tpcovri, quah vox contra vocem. 
Ilidor. orig. lib. 6. ca. 15. Anttphona cx 
Gntco tntcrprctatur vox recifroca , diiobus fcil. 
chorts alternatim ffilienttbtis, ordine comttiutato, 
ftvc de uno ad tintim , quod gcmts ffttllcndi 
Gr.eci invcnijfc dicuntur. Sigebeiti Chronicon 
in An. Dom. 58^. quod torre a rccentiore 
adjicitur. "LV atitcm chori in dttas f.frtcs dtvift, 
ifjos Pjalmos alternattm cuntarcnt, jatti tcmfore 
Coriflantii hnferatoris in Ecctefta Anfiochcna in- 
ftttticratit fritni ^ Flavianus Diodoriis , viri 
frobatu: vit.c G? dodrin.t, quod tttdc ad tcrmi- 
nos totius orbis ufqiic fcrvcmt.' Sed originem 
rei multo antiquius rcpctit Socratcs^ lib. 6, 



cap. 8. in Honorio & Arcadio; '\yva.-n'i^ 

njTpa 'EotVmtt©-, oi >y 'ATBfoAo/f tttiTO/f nv- 
•^iTexdry, 07^0.01 Uf iA<hl/ O.fyi^at' , Sii .?^'J 

a,VTtzeivav \)uvuv t aj/rfc Tet^Ji'. v i/.v!iVT'j>v, 
S\C. Id elf, Ign.ttius A>itiocLi.c S^ri.c tcrtius a 
Pctro Afoftolo Efiftofiis, Gj ciim iffts mitlttim 
icrfittts, Vifto>iem vtdit Angeioriim antifhonis 
hymnis fanihim Trtnitatem coll.iudanttum : i> 
cancndi formam in iUa vifmc c.xhihitam , An- 
tiochen.c Ecclcfi.c tradidit. Vndc cti.im in om- 
nibtis Ecclcftis tlLi tr.tditio rcccfta ejl. Rcm a 
Grajcis ad Latinos detulit Ambrofius. Sige- 
bertus in An. ^87. ylmhrofuis Eftftopus n- 
tuin, Antifhoihii in Ecclcfta canotdt, frimus ad 
Latinos tr.tnjliilit a. Gr.ccis : afiid qiios hic ri- 
tiis jamdudum tnolcvcrat c.x inftitiito Igiiatii An- ' 
tiocheui Efifcofi (3 Afoftolorum Dijcifiili, qui 
fcr viftonem, &c. prout Socratcs. A Roma- 
nis vcro in Franciam duci videtur hic ritus, 
tcmpore Gregorii Magni : peYf&ffionem aii- 
tem fufcepifTc fub Carolo Magno , ut mox 
infra dicctur. 

Antifhonartiis feu Antifhondritmi eft liber Antiphottariiisi 
ad rem divinam pertinens , qiii continct an- Antiphonariunti 
tiphonas. Et mta (inquit Guillerm. Linde- 
wode , Provincial: lib. t,. Tit. de Ecclefiis 
ardificand. cj.. ut parochiani) quod talc anti- 
fhon.tr ium nonfoltim contincbit tn fe antifhonai 
frottt iffa dittio lutdc fcnat , fcd etiam ccntinc- 
bit invitatoria, hymnos, icjhcnjorta , verfus , col- 
lecLii, c.ifittda ij ,ilia qiuc fcrtincnt ad dcc.m- 
t.itkttettihorariim Canonicarum, t.im fro tti.it 11 - 
tinis, frima, tcrti.i.fc.xt.t, tiona, Vcjpens, k5 coin- 
flctorio. Eft igitur Autifljcn.iniim aliud diur- 
num, aliud r.OLlurnum ; quod & indlcat 
Leo Mariic. Caflin. Hift. lib. ^. cap. 6z. Ec 
Romanum antiphonarium compofLtiflc fertur 
S. Gregorius, eumque noia Romana notaflc , 
quem poftea Adrianus Papa, Carolo h iagno 
dedit cum Thcodoro & Bcnedicfo Romanai 
Ecclclia; doftiiHmis cantatoribiis ; ut )ux;a 
cundcm , cantum Gallicum cmc»darenc. 
Quod &: factum clf, & nota Romana dein- 
de Francica appellata : ur intci- pkira inVi- 
ta Caroli M. lesas a Monsclio Egoiiiinenli 
5c aliis deicripta. Nec taccam iii C^a-nobio- 
lo obicuro dc Crabhuie, agro Norfokicnf!, 
duo antiphonarla iiib An. Dom. i ^■'^^" ^'^" 
ginti iex mairls conflltlile , ur e Codice e- 
jufdcm M. S. vldimus, hoc eftjuxta \'alorem 
hodiernx nofl:rfe pecunlx circa 5-x.lib. Eit. 
librorum leftimatlo eo feculo: V. infra capit. 
Dc Itbrts ad rcm dtvin.im in Ecclefu ^mtuw.i. 
fcrtDicntihtis, \n vocabulo, Lcgend.i. 

5 Anttfttta. ] Nonnunquam occurrit 
pro Archimandntifja five Ahbattjfi : Et oliiit 
aliquando pro uxore Epiicopi. t-iieron. Hc- 
mingcs Gcnealog. Tubell. par. i.pa. goz. 
in gcneal. Rhetix Curicnfis Prir.cipis, &c. 
P.ijch.tlis qiii & X^tcco fenior , Ccmes Brigan- 
titiits, Prufcs I{hetix , & Efifcofiis Cii) ic/ifts 
14, ciitn filio ViElore , ttioniiilitim cccnobuim 
Cac:^cs vel ^cces in Tumili.ifca ftifcr Rhciium 

fitiim futid.mr, itiortuus A. C • "^'xor 

F EfojTM 



H 



Henrici Spelmajint 



Efopeia al. Eplfcopa Comitiffd de }{hetia alta 
qux in fundatonis luerti momfteni :^acccs fe 
nominat Antiftitam Ciincnfem. Scciilum quo 
. Pafchalls ifte vixerit, ex co conjicias ,_ c]ucxl 
Tello ejus ex filio pronepos, obiifle illic dici- 
nii-, An. Cli. 7 84. 

f Apares.] vide Jpfares. 

5 Af-ennif & Jplenm.'] Fomiulce vett. 

Maiculfo adJL^clce : & cap. 4.6. Fonnul. 

LindenbroE:;. 106. Mos nobilmm ^omanorum 

adfucvit , C? ratiojure defnfctt, utft ciijufcimque 

<?. Literit tefli- domus igne crcmetur, fer fcrinn fcrifturarum , 

wonida. chartidam relatioms qutt dicitur affemm rccipiat. 

Paulo infra. Et tjuia ille inde.x,vel vicint fa- 

genfes iffms, ad fr.efens ita dixenmt , 0' tcfti- 

moniaverunty quod ad hoc videndiim accefferant, 

ftc vcro ^ akum adcrat chartulam 

ielationis, qti,e dtcitur apennis ei dare decreve- 
rim, &c. In capite etiam hujus Chart^ fic 
inlcnbitui- : I{elatum quod dicitiir apennis. Et 
In Formula 107. Properea ci ^ieccfte fuit ut 
iina cum notitia fagenfium (qui hoc bene cogni- 
tum hahc.mt) Turoni Civttati affennem exindc 
debcret adfirmarc. 

5 Jfertim.'] Subftantivc pofitum. Co- 
opertum V. Ctrrtillum. 

? Jflata.] In vcteiTimo quodam Statu- 
tonmi A1. S. capit. E.vfofttio vocabb. Juns , 
fic habetiu- : Aflata, hoc eft,fro cei-to : quod 
nec in impreffo codice, riec in aliis M. S. de- 
prehendimus. Numquid a Grxco a.wj\ , 
qiiod juxta Suidam, eft fMvonJii( , res tmius 
facici , res fimflex , C? immutabilis ; Sive 
d7T>^a.v!f, quod fignificat rcm fine latttudine, 
& quod inlhir lincE prsevaricationem non 
admittit ? •zsXcltQ- enim latitudo .• a, privati- 
viim cil". 

5 AficHlarium, Jfile.'] Ahe.trium, al- 
veiis. L. Baiwar. Tit. 21. §. 8. examen ex 
apili el.i^fum. 



5 Apocrtfiarii mmen , ^ varitim 



5 Afocrifiaritiii] Vox Ecclefise. Q.ui 
efl: k rcjponfis , }{cJpo>falis c 'A7ro')Ce<o7f , rc- 
fpffifum , ojTnKeifO/jM , rejpondeo : Primitus 
& proprie intclligcbatur de rejpojfali negotio- 
riim Eccleftafttcorum (ut huhc vocat Hincma- 
rus) hoc eft, qui caufas Ecclefix ad Impera- 
torem detulit, cjulc]ue ad fupplices rcfpoiifijm; 
vel confultus de re Ecclefix, refponfiirn prx- 
buit feu confilium ; ex quo ctiam quibufdam 
a Confilits appcllatus eft. IVIalc igitur i . q. 
7. Convenientibiii, per y Si. h fcribitur Afo- 
chyfarits : quod gloflbgi-apho impofiiit , ut 
ad id vocabukim notaret , afos , nuntius, &c 
chryft.s aurum, quafi deaur.tti nuntit, ^c. Pau- 
16 foclicius, aiius ad ca. Sigmficafli. De eleEi. 
Ajiocrifani (inc|uit) dicuntur niintti Dom. Pa- 
px. q. fccrctartt, nam crifts quandoque dicitur fe- 
cretum. Scd omnino perperam quidam fcri- 
£/ypocryfiitritK. bunt hypocryftartus. 

Apocrifiarii minifterium ( Inquit Hlnc- 



nis Archiepifc. ) ex eo tempore fumpfit exor- 
diiim, quando Conftantinm Mag. Imperator , 
Chrifliamis eJfeilttS" loctim & fedem fiiam, 

iirbcm fcil. P^manam Pap.e Silveftro , ediclo 
frivilegii tradidit, (3 fedem fiiam tn civitate 

fuA qua antea By^antiumvocabatur >cdifi- 

cavit: G? ftc refponfales tam Homance fedis , 
quam altartim pracipuarum fedium , tn palatio 
pro Eccleft.ifticis negotiis excubabant. Munus, 
primo exequebantur Epifcopi : fed cum ip- 
fos prohiberent Canones, a luis abefle paro- 
chiis ; Presbyteris delatum fxjit & Diaconis : 
eoque funitus eft Gregorius Mag.dum adhuc 
eflet in Diaconatu. Unde Marianus Scotus 
inAn. Dom. ^^^. Gregonus (inquit) Apo- 
crifiarius in Conftantinopoli, G? poftea Papa, in 
Job expofttionem condidit. 

Hac autera acceptione, cum non differat 
Apocrifiarius a quovis Legato qui in Aula 
Imperii negotia illuftrioris alicujus Ecclefiae 
promovebat , ipfi quidem Legati, Apocrifi- 
arii diifli fiint ; nec tantum Papx, fed alio- 
rum etiam Eplfcoporum: immo nundos fiios, 
ad Panormitanum Archiepifcopum pallium 
deferentes, Apocrifiarios vocat Pafcalis cap. 
Stgtiifkavit de eleB. 

Sed in Aula Regum Francorum, Apocri- ApotvifimM^ 
fiarii munus , omnium palatinorum honora- ?■''•'''"*'*• 
tiflimum fuit ; etiam ordinarium, & perpe- 
URim. Poft Regem enim, Reginam,& Re- 
giam prokm, primas tulit : nec folum omnem 
Clerum palatii, fub fiio habuit imperio, ad- 
jiuiiftumque fiimmum Cancellarium ; fed utl 
Comis Palatii, omnibus prxfuit negotiis & 
hominibus fecularibus ; ita Apocrifiaiius ifte 
(qui Capellanus itemque dI6hjs eft & Cuftos 
Palatii) omnibus prxfuit negotiis,& miniftris 
Ecclefix. Neque inconfiilto ipfb^domi forifve 
quid dcfiniri poterat, In re Ecclelix : ut fu- 
fius legas apud Hincmarum Eplft. ^.cap.i ^. 
& feqcj. Meminit etiam ra cu7tty.ei<na.eix in 
Aula Orientali, Codinus Curopalates ; offi- 
cium traclans n m-fuloQistetei^i. 

ReperitLU- vero Apociiliarii genus, ante 
Conftantini feculum fiib Trajano & Nerone: 
ut e Suida conftat , in vocabulo Aiovv<n&- 
'AKi^iuS^iiVi , quem fuiffe tunc tem.porls 

aflerit ab Epiftolis (3 Legationibus Kau 

krmKEjLiJMTwv, id eft, a rejponfts feu Apcrifi- 
arius. 

Apocnfiariits fedis Apoftolicte , qui & In Apocry^arius 
rubrica 45. Eplft. Hb. 1 1. Gttgoni,H^po>i-f(^'^'^poflo^'''^' 
falis Apoftoliciis di£h.is eft ; non foliim appel- ^^j^"^j ** ^*- 
latur Romani Pontificis Legatus, fed aliarum 
etiam illuftrium Eccleiiarum. SicMeldenli 
Synodo fcptima, AQ:. pri. & i. q. 7. cap. 4. 

Convenieyitihiis apiid Ntctnam Bithynia i^ 

Tarafto Archteftfcofo Conftantinof. £f? Johanne , 
G? Thoma AfocryfariK Apoftolicarum fediiim 
orientalium, &c. Gloffae , ad orient.ilium.'] 
Alexandriae, Antiochix, & Hierofolymis. 
De hoc vlde plura mox in Apoflolus. Recen- 1 
tioribus, Afocriftarit dicuntui" Eplfcoporum 
Cancellarll. 

5 ApOfhoreta.] Cifta , theca, cajfula. 

Glaber, 



G L S S A K I U M. 



35 



Glaber Rodulp. lib. 4. cnp. 3. Ojft evellens 
e cineribus tiuferrime defunBorum hominum: 
Jlc qux luipofuis in dtverfis apopboretis, vendita- 
b,it afiid plunmos, pro fancioyim Martyrum & 
ConfcJJorum reliqmis. Hoc mox infi-a caffel- 
lam vocat & fcretrum. 

Apophoreta autcm proprie dicebannir mu- 
nera quse in Satumalibus ( menle olim De- 
cembri fiimmo cum faftu & l-^tiria cclebra- 
tis) xenia dantes, ab accipientibus refere- 
bant : «,^?if «c enim eft referre. Vide 
Xenta. 

5 Jfoftdre. ] L L. Edwar. Confel? ca. 
:^ c. Tit. de Herotochiis. J^« leges apoflabtt 

werx fuiC reusfit apud Reg»n, (^ Jifecundo 

tdfaciat, reddat bis weram : (3 fi quid addat 
tertio, reus fit onimiim qttie habebit. Idem 
p'opemndum totidem verbis in LL. Hen. 1 . 
cap.15.led iilic legitur apoftatabit, quo ver- 
bo Cyprianus & coepifcopi utuntur in Epill. 
ad Comelium Papam, pro deficere, rejiitrc, 
tergiverfari ; a Graeco krms^TiifV. Lam- 
bardus veroad apnf}abit,nox.'iX,idef}, violarit; 
ac fi legem apojlare, idem eflet quod lagljfltt 
dicitur apud Anglo-Danos. Pcena autem 
admodum diverfa fuit,ut in vocabulo lagljQtt 
videas. Dicfionarium vetus ponit pro exor- 
hitare, (ubjungitque vinum (3 mulwes ftciunt 
apojlare faptentes. Senientia autem iiJa eft 
Eccleliaftici, cap. 1 9. z. Ubi hodie legitur 



apofliitan 



apirjla 



5 jiporiare & Apanari. ] A Grxco 

a,7rtfiw, hiSrere , dubitare, penuria laborare : 
imde a,7n:f«^ ad fummam angiiftiam redi- 
gi. Teftament. Philip. Reg. Fran. in Ter- 
ram fanciram peregre profeituri, An. 1190. 
apud Rigordum. De eadem mcdietate dona- 
biint illis qm fer tallias noftras aforiatt 
funt, (jc. hoc eif, qui noftiis exa^ffionibus 
laborant, aut liunt pauperes. Angli inde pojB 
dicimus. Prifcus quidam, 

Aporio fi ftt Aciivum, tanta not.ibit, 
Indicat, ^ aferit, defatiferat, atque revelat. 
Cum r\eutT[.\m,fignat ttmc anxicr atqiielaboro • 
Infevfu G' tah Deponens vtdt refcnri. 

Biblior. inteip. vulgaris, Efiix 5:9. 16. a- 
foriattts legit, ubi alii, admiratus : &C z Cor. 4. 
8. aforiamur ( Gi^scum (ecutus ) fro harentes 
fimus vel ferflexi. 

5 Apoftolica. ] plurali. Concil. Aureli- 
anenf %. An. j-i^. cap. i g. in rubrica, Ne 
ullus fratcr ^fifcofum afoflohca dare frafu- 
mat. Et ibidem irl textu, Abbates, martyra- 
rti, reclufi, vel fresbyteri , afoflohca dare nm 
frafiimant. Ibi Binnius: hic canon valde ob- 
fcunis habetur. Additque In margine ad 
Efiflola: ftd hoc arque obfcurum ii non 
corruptius. Adjungam Synod.Tui-on.i.An. 
5" 70. cap. 6. ut ntilliis ciericorum vel laico- 
rum frteter Efifcofos , eftfloha facere fr<£- 
fumat. Meuriius , am?vKi>ucp habitus A- 
foflohcus ; td efl , Pontificahs fiva Eftfco- 
falis. 



5 Afoflohcij qiii, G? quarfuni. 

5 Af^oftolici. ] Proprie dicunmr EpiP 
copi, qui in Apoftoloruin eathedrjs lucceile- 
runt. Sed cluti omnes Epifcopi locam te- 
nent Apoftolorum ( ut Hieronymus in epift. 
ad Marcellam, Auguftinus in pede Pf 44. fc 
la. q. i.cap. videntes, aflerunt ) in morem 
abiit ut omnes utique Apoftolici dicerentur. 
Prxfertim apud mediorum (eculorum Scrip- 
tores ,' ut abunde liquet e MarcuUi for- 
mulis, An. circiter Dom. 660. confcriptis. 
Ubilib. I. cap. x. Ille I^x, virts Afoflolicis, 
fatribiis nofh-ts. Cap. ^. lile Hgx, Afojhlico- 
illi Efifcofo. C. 6. Dommo fancio, Jidis Afoflo- 
liCiC dtgnttate colerido in Chriflo fatri, illt EfiJ- 
cofo, ille H^x. Ca. 7. Vir Afnflohcus tlie, il- 
lius iirbts Efifcofus: &c ita pluries. Sic in 
exordio epiftolje Clodovei ad Synod. Aureli- 
anenf i. Domints fanBis ^ Afojhhca fede 
dtgtiijfimis Efijcofis, Clodiveiis Rex. Et in 
rine ejufdem : Orate fro me D D. fanfii, & 
Afoflohca fede Pafie digntflimt. EtGunthram- 
nus Rex in edicSo Concilii Matifcon.a.ditio- 
nis fiiae Pontilices alloquutus : Fos ( inquit ) 
Afoflohci Pontifices. Infinita hujufmodi apud 
Authores : unde Epifcopalis dignitas, etiam 
Afftolatiis dicla eii:. Srephanus presbyter Apojlohtns. 
in epift. ad Aunarium Epifcop. Dccurfis iite- 
ris Afojiolatus tiii, (3c, Et Epifcoporum Le- 
gati, Afoflohci, ut fiipra in Afocrifmno. 

Subfequentibus autem feculis Af"flohci 
nomen ( quemadmodum & P.ifx ) apud Pon- 
tihcem Romanum fblummodo remanht, qui 
etiam Afoflolus di£ius eft, prarfertim a Gal- ApnftoJusi 
lis. Godft-idus Willahardovinus ( hiftorix 
Conftantinop. Gailicus Auchor, ut notat 

Meurfius ) ante annos 400. ei!e vicnt 

a l^AfofloiHe de Rome havxent : (3 fAffloille 
envoia en Fr.vice, (3 manda al podome. Sic 
crebro item Trevettus ; Cujus hiftori:icirci- 
ter An. Dom. i 347. Manu exarara apud 
me extat, lingulis foliis infcripta, Les gejies 
des Afofloiles, Emferours, e Hois ■' pro , Gfta 
Pafartim, Imperatorim, (^ Bcgiim. Et uti 
S. Gregorius di6his eft a Beda, Anglonnn 
Afoflolus , quod Anglo-Saxones ad fidem 
duxit : ita & Clotildis Regis Clodovei uxor, 
EraiKorum Afoflolti mxncar^Mz. eft,quod prima ApoSlolat 
apud eos Chriftiana,C2eteros fecit ad ChriJf um 
provehi.Sic Mag.Cln-on.Belg.fub A.D. 500. 

Afoflolus item pro legato dc mintio Pnnci- 

fis. Luitprandus in Legat. confinan- 

tia fcrifta juramento firmata fwit, ut omnium 
gentium Afoflolis, id eflnuntiis,fefies nos, Bnl- 
garum Afojioh frxfOJiantur. 

Afofloh item dicuntur litterae dimiflbri.v, 
qu2 ab eo a quo appeilatum erat,ad eum qui 
de appellatione cogniturus erar, teifandae ap- 
pellationis eaufa dabantur, ut I Confijltorum 
lexica ( ad qux te relego ) copiose indicant. 
A Grseco a^TTz^nKii, ». Dtmtjfio. Exemplar 
hujuffnodi afoflolorum egregium habes niter 
opera Nich. de Clemanges, pa. 8 x & ftqq- 

F % ^^d^ 



?tf 



Henrtci Spelmanni 



MPelhre, 



Afiftolus pro cLiflis Prxfe£to, leu Admi- pinatur ab antiquo Francico abbannen, id eft 
ralio. Nam uti apud Romanos, di£lus eft E- excludere : quod accepta ea portione , ex- 
fifcopus qui orx maritimx profpiciebat ( ut dufis ( inquit J fe a Reg?» fuccejjione intellige- 
fupraoftendimusinAdmirallioJ ita Athenis ' ' - •■ 

appcllatus eft a.m^^h.Q- qui curam na- 
vigii gerebat, & dmsi^ot ckffimn ap- 
faratus, exfeditioncfque maritim^ , a/ni TO 

^ JpotUcarii. ] Ratiocinatores , pro- 
curatores. Angl. ^tCtoatOai. Concil. Car- 
tliag. I. can. g 



ent. Choppinus Paulum .^mylium fequutus, 
longe aliter ; De Domanio Francice, lib. i . 
cap. 6. BaUuimis FLtnder, qtiamfrimwn Ori- 
entis Imperator faliuatus eft a Francis froce- 
ribus, qui Thracue expedittonts tlli comites ad- 
fuerant , Jingulis dedit Thracias ditwnes, lege 
hac bencficiana , tit quartum fartem veHiga- 
lium fublicorum fifco infeirent By^^antii Augti- 



^ AppareS. ] Dlifli a faritate ( q. ad- ftt, feque et obftringerent facro-faniio, ac pana^ 



fares. ] Compares. Gregor. lib. 5-. Epirt. 
l^X.Gregorius, Pelagio de Turints, CJ Sereno 
ii Mrtjfha , Efifcofis Galliarmn apanbus : 
cum f fimplici. Ibidem Epift. 54. Gregon- 
us Defideno Vtenenft, G? Stagrio Augufttm , 
Efifcofis Gallta appanbus. Et lib. 7. Epift. 
1 1 0. Gregorius Syagrio, Hctbeno, Virgtlio i3 
Deftderio, Efifcofts afartbus. 

% Affltmibhrius. ] Gloflbgraphus ad 
Gratian. i. q. 7. ca. Convementibus -. in ety- 
mologia vocab. Afochryfarns, quod nuntios 



gio jurepcratido , Ant. 1^05'. ^iod Gr.fciim 
vecabulum, commumter etiam poftea uftirfavi- 
mus Franct , velut e Franco-Gracia o-rtitm , 
ut refert Paulus /Emylius in Philtffo Thco- 
dato Francorum Rege. ZJnde nec verebimur 
cum JEmylio , hoc in opere , fparfim Panagti 
verbo titi, fro eo quod Afpemiagium vtilgus vo- 
cat. Et lib. t. cap. i. Panagium dicit qua- 
fi 75 ■mr lyiov , id eft , totum ficrum, 
propterea quod domanium Regni ( ex 
quo conliciuntur appennagia ) ficro-finft- 



Papae defignat. Afos ( inquit ) nuntius, chry- um eft, purumque putumque, ut luis utar 
fis, aurum, quafi dcaitrati nunttt. Pariim foe- verbis. 



liclter ; at lubneilit, tales hodie non ftmt Paf£ 
applumblarii. libi ( / ) arcendum cenfeo, ut 
lcgatur affliimbarii , vel adplumbarii : hoc 
eft qui disjun£fa, plumbo conglutmant- ifto- 
que ftnfii miniftri Papae plumbea figilla bul- 
lis anne6lentes, bene nuncupentur applum- 
barii. 

^ Apfellm.^ j4pl^ellare. ] Vox forenf 
Eft profequutioiiis genus in foi-o Anglia2,quo 
quis verbls legitlme conceptis, fuo nomine, 
non regio,alium ergo poftulat, ut reum com- 
probet felonia: : leu de luy attamder de felo- 
ny, ut Brlton loquitur, & Stamford, lib. i. 



Mlhi autcm vAtxm fanagium$!\cv a pane; ■pnnigim, 
ut itemque apud barbaro-latinos fotagium a 
potu. Et neutrum, terminatlonem Grsecam 
ambire ( ut nec octera ejufinodi J fed Lati- 
nam agnofcere, agium, ab ago, quod in com- 
pofitione figniiicat a6lum, exhibitlonem, vel 
mlnlfterlum rei. Aquagium ( inqult Feftus ) 
qiiafi aqux agium, id eft, aqu,t diilius. Sic a- 
pud nos, Homagium, eft attus vel minifte- 
rlumhominls. Paragium, minifterium pari- 
um. Terragium, trlbutum quod terra agif, 
hoc eft, exhibet. Num quls dlxerit, Para- 
gittm, quafi parltas *?/«, i. fan£ta ? Homa- 



cap. 6. Datur autem appellum, in qulbufdam ^/«»2, quafi hominlum facrum ? aut hujuf^ 



caiibus non proprie felonicls, ut de mutlla- 
tione membrorum ; quod Brafton de flagis 
& mahemio vocat : De injufta Incarceratio- 
ne, quod affellum nuncupat de face G? im- 
fnfonamento. In hls tamen appellans dlcet, 
quod appellatus hoc fecit neqtiiter, G? in felo- 
nia, ut Braft. llb. 3. trac. x. cap. i^-. Non 
competit autem appellum in omnl felonla, 
nec in eadem omnibus : nec ullls achronice, 
hoc eft extra conftitutum tempus, aiuium fcil. 
& diem, poft fcelus commiirum : ut Stat. 
Gloceftr. cap. 9. 

Afpellare ergo dicltur, qui affellitm profe- 
qulttu- j Apfellans, Aitor ; Afpellatus, reus : 
qu3E tamen omnia apud nos alias lignlticant, 
ut in Jure Civili. 

% Appemgi.m ., &c Appanagium ] 
Apud Francos dicitur, Ilk domlnorum prse- 
diorumque portlo, quam Reges FrancIae(eo- 
rumque cxemplo proceresjininoribus fuls lili- 
is in patrimonium largluntur. Subfiduciata- 
men, ut deficlentc prole mafcula, ad dona- 
torem redeat,vel ipfius hasredem : & ab iftls 
quidem appennagiis, mlnores illi filll fua fb- 
lent adfclfcere cognomina. Hotomannus in 
Franco-gallla, cap. 9. vocabulum fa6tum o- 



modl? Novl 'nt.ya.yia.v legl apud Codinum, 
quafi pro pane fan^fo , feu Benedifto, ut 
Junius & Meurfius volunt, fed de hoc vide 
infi'a In Panagia. 

Repeiiuntur autem, S<.fanagium, &C cem- 
fan.tgtum, apud nos Anglos f quibus nihil cum 
Grxco imperloj per multaluftra, anteBal- 
dulni Flandri feculum ; nec aliud quam ali- 
mentum fimplicitcr, vel alimentumcura pa- 
ne edendum, defignantia, ac fi fanagtum &C 
affanngiiim, allud non efFent, quam praedl- 
um datum ad fanagium , i. allmonlum fili- 
orum. Plura vide in ipfis vocabulis. Haec 
autem fi vox legenda fit, fanagium, vel af- 
fanaguim. 

Si vero ( quod antiquius & vulgarius eft) Afftnmpm. 
fcribendum fit affennagium, haud video cur 
non dicatur ab afpeiulendo, quafi affendagium 
juniorls filii : vel appendagtum corons Fran- 
cije, propterea quod res ipfae in hunc mo- 
dum datas, ejufdem funt appendlces, iSc qua- 
les in Dlvi Edouardl leglbus, appendtcia go- 
rona I^egni Bntanniie nuncupantur. Faclle 
etlam llquefcit affendagium in affenmtgium, 
ut promifcue etlam Utuntui* , arfendium & 
arfennium. 



GLOSSARIUM. 



V 



•[[ Af^odiare. J Incumbere , tncHmre , 
imuH tn rem aliquam. Walfing. Ypodigm. 
Neufter. An. ixjl. I^^tim adfemjlram qumi- 
dam a^podiantem ex vnfrovtfi cidtcllo occidit. 
Vocabular. vet. A^odio, ai, t0 IWll. Brito 
Ai-morican. Philippii lib. i.. 

FoJJisjam flenis, farmas ad mccnia miles 
Affodiat, ftib eifque fecare mmaniis injlat. 

Jurifconfttltorum ttirba coercita ; (^ 

Parlamentarns comittis 

exclufa. 

% Apfrenticii. ] q. apprehenfires. Qul 

edifcendi alicujus artiHcii gratia, ex pacto 

lerviunt ad tempus conrtitutum ; quod ple- 

ruraque eft, viiannorum. A Gall. appreytti, 

i. tyro, difcipulus, novitius in aliqua taculta- 

te : unde apprenttjfage pro tyrocinio j &C ap- 

pmtiffage d'advocas flaidans, pro ryrocinioju- 

j-ifconluitorum. Apud nos utique dicuntur 

^i\, apprenticii ad lcgem, alii olim apprenticii 

ad barras. Hi quod poft (eptenne ( vel id 

circiter) ftudium, cancellos fori (cposbarras 

vocant ) fclutare, atque illic caulas agere per- 

mitterentur. IUi quod in facultate Juris pro- 

vecliores, leifliones item publicas edidiflent. 

Caufabar f nec immerito ) hodiemam illorum 

multitudinem, ftd deprehendi apud Foitef 

cuium luifle asvo Hem-ici Vl.in holpitiis Ju- 

ris majoribus & minoribiis ciixa duo millia 

ftudiolorum. Ivlii-um equidem fub uiio velut 

feculo incrementum, bellis etiam tum intus 

Tn cuftod. Ca- atque foris fsevientibus. Vide enim quid iii 

merar. Scaca. rcfcriptis Parlamentariis an. 20. Edouardi I. 

Ror. 5-. in dorfb exhibetur. De atturnatis G? 

App-enticiis, D. ^ex injiinxit, J. de Mettmg- 

ham & fociis fuis, qiiod ipfi per eoium difcreti- 

onem, provideant i3 ordment certum numerum 

de qtioltbet Comttatu, de melioribus ©■ kgaliori- 

bus (3 hbentiiis addifientibus, fectindiim quod 

Videtur, non inteHexermt qiiod Curitc fu.e , G? populo de 

fuifle fub hoc regno melius valere poterit, C? majus commo- 

tempore ftatos ^jnnfuerit : & quod ipfi qiios ad hoc elegerint, 

tribunalis^At- ^"^''^^^ fcquantur i3 fe de negotiis in eadem 

tornatos : niii Curia intromittant, £5' alii non. Bt videtur i^- 

forte Filiza- gi S" ejus CoiJiUo, quod fcpties viginti fuffcere 

rios. Qu2re. pterint. Apponant tamen prsfati Jufitctarii, 

plures Ji vidennt effe faciendum, vel mtmerum 

anticipent : (3 de a/iis reiruinentihus , fiat 

per difcretionem eorundem Jufiiaariorum, &c. 

Prohibuit Rex Henricus IV. legum Ap- 
pre?iticios ad Parlamentaria comitia Coven- 
trix habita 6 die Odob. anno Regni fui 
fexto in Comitatibus eligendos, ut non fo- 
liun memin^re Annales noftri, led ipfum cti- 
am Breve Parlamentarium uiiicuique Vice- 
comiti directum, datumque 25- die Aug. 
2.Pat. Clauf. ^™° ejufdem j. utl patet ibidem in pede, 
m dorf. n. 4. viz. Nolumus autem qiiod tu feu ahquis alius 
Vicecomes regni noflri pritdttit, attt Apprentici- 
us five aliqms ahus homo ad legem aliqualiter 
Jit eleHus , &c. Hinc Pariamentum iHud 
Laicorum dicitur fc indodorum, quo & 



jugulum Ecclelias atrocius petebatur. 

? Aquagiim , & Aqu.igiingiim , al. 
JVdtergdUgium. ] In paluftribus noih-is re- 
gionibijs fiint aquiduclus , & foffae per quas 
eliciuntur aqux. Vox prior Fcfti eft, quam 
ipfe intci-pretatur aqii.c agium, id eji, aqtue 
dudus. Alterae, incertz compofitionis, fed 
quas mallem legi, aqu^igangiam, Sc watergan- 
gium, a Saxon. pxzep-^an^, quod eft, iter, 
meatus, n-anfitus ( vel ut habetur In antiqq. 
Chartis ) decurfus aqux. Si forte emendan- 
duscodex imprefllis. Sed tamen iratergages 
dicimus, irgna ideo in ripis, vel alibi pofita, 
ut aqua fiiperius intimiefcere non patiatur, ne 
fubmergat vicinum prxdium : ubi_g-^^f pro 
cautione (juxta Gallicum) intelligendum 
eft. Ordinatio marifci de Romeney fafta 
temp. Henr. j. & Ed. i. pa. jz. Non li- 
ceat alicui de catero faccre dammas vcl fm:ij( 
aut alia impedimenta, tn aliqtiibus Imdeis, wa- 
tergangiis , J}Jfitis Jive aquagits communibus 
in marifco pr.tdiEio. Et pa. 69. Eodem modo 
fiat (3 obfervetur, in omntbus aquagangits, in- 
fra prxctnBum diclt marifci. Item mox, Et 
quod ipfe ( ballivus ) t)i propriaperfonafua, om- 
nes colleBores & expenditores , tam genera/es 
fcottas, qiiam Jpectales aquagangias ajjijfis, iit 
prj:diFtum ejl, onerabit, per ficramentiim fide- 
liter levure, expendere , (3 comptitare , Cc. 
Hoc autem loco , aquagangi.is ajjejfn , dici 
videtur pro tax.ttiones imp/Jlt.ts : ideoque in- 
terpresvertit, SL^ miltit giXXttSX aS Xt^iti- 

raiacreirmentgjas 10 afojcfato fljall c^argf, 

JC. Vide PV.imtim. 

5 Aque judicim- ] Vide Judiclum a- 
qua:, & Ordalium. 

5 AqurmAnilis, AquaKamk, &:Aqut- 
Win.ik. ] Grsecls ^fvilSiv, eit n:alluvium, 
quod in templomm veftlbulis antiquitiis ex- 
titiffe, indicat Synefius Epift. i x i . ut no- 
tat Lydius : & liquet apud P. Dlaconum, iii 
Valentiniano. Anaftafius de Innocentio, Ar. 
4-01. Obtulit—aqu:cmaniles argcnteas j^erfiin- 
tes fing. lihras 1 6. In reliquls,ita pluries. Lco 
iVIarfic. lib. 3. ca. 73. Intei" ornamenta Ec- 
cleuse Cafinenr XJrceus cum aquimanile fuo. 
Gloff vetr. Lat. Grxc. Tit. de xreis : Aqn.ile 

^ Ardant & htrciabant ad Cnriam 
domini. ] Sxpe occurrit In Domefd. Ulud 
denotans : quod ejufinodi vaflalll tenebantur, 
arare & herciare terras domlni infra Curiam, 
id eft, Infi-a manerium fuum. Eft autem 
herctare, dentata crate glebas comminuere, 
a Gall. herfe, pro miufhiodi crate. 

5 Aralia. plur. ] Agri cultura dati, Arva. 
Vox qux naturam fbli exprcffiiis indicat, 
quam oarucatas terra ; nam ha;c etlam dl- 
citur de inculto : quantitatem potius refpi- 
ciens, quam habitudlnem. Domefd. Tit Ef^ 
fexa. Rex Himdr. de Chemcresford. Bel- 
cham Wicham. Siha xx porc. Decem acr. 
prati, ii. runcal. ^iatuor aralta, xxiii. pcrc. /. 
oves, xxiiii capones, ii vafa apic. 

! Ar- 



?8 



Henrici Spelmanni 



5 Arahum. ] Loais confurAtus , vel ho- 
noratus : a Saxon. ap vel ape, id eft, ho- 
mr, fictas. Apa 3inum F£e6ep : /» 
P^nwz r/wm. L. Ripuar. Tit. 3^. ^.3- 

ante Comitem cum fix rachimbiirgus, in 

arnho conjnrarc dckt. Et Tit. 33. §. ^.^'od 
Ji eiim ikdem hahere non foterit, fibi fej>tmus 
171 araho conjurct, quod eum ibidcm lcgibus man- 

mtum habuiffet. Etiam Tit. 77. mte jii- 

dtcem inaraho co>?juret. Qux fingula, de jure- 
jurandoin Ecclclia prxftando,intclligo : nam 
Capitulai-. lib. 6. ca. aog. fancitur ; ut Om- 
ne facramentum in Ecclefia, (3 fuper reltqiiias 
jttrettir. Bafilienfis editio LL. Riboariorum, 
An.Dom. 1530. paffim legit cum afpirati- 
mrmm. one, hararum. 

5 Ariltraib. ] i. fibi tertiam. Long. bb. 
I. tit. 19. 1. T.<)- 

5 /j^atltrid. ] Campis arabilis. Item 
tcrra araturia,pYO aratoria i fepe in Traditt. 
Fuldenf vide infra Arditria. 

5 Jranga- ] V. Arenga , & huc de- 
fer. 

? Ahliflarit/S. ] Quiarbaliftam h.ar- 
cuballltam tendit, vel fabricat. AGallico 
arbalefiier , Scorponanus. In diftributione 
prjediorum Anglix, fub Viitore Normanni- 
co, Arbaliftarii locum tenent, inter Capitane- 
os ( quos vocant ) regni & iiimmos proceres, 
ut in Domefd. videas, Comitatu Noifol. ubi 
Tit. 5" I . infcribitur, Bernanis arba/iftar. Tit. 
^X. Gi/lebcrttis arbahfiar, (^c. Sed hi ideo 
forte,qu6d ipfi effent arbaliftariorum Pi-jefe- 
6i:i, vel Tribuni. Grascis /SrtA/rgjt, <W t« 
e,i».tiv, id eft, ajaciendo. 

5 Arkrgaria. ] Et ita volb, &:c. ut 

nulius meoruni,&c. cogat fibi prxbere arber- 
gariam, aut holpicium, aut quxrat ab eis quod 
talliatam vocant. Preuves de FHift. des Com- 
tes de Poidou, p. 367. 

5 Arca. ] Pro ar-vo. Chait. Alaman. 

3Q. -cum omnibits adjacentiis, i-el adfaidi- 

ctis eorum in arcM, vel filvas : Goldaftus in- 
de, ttrcct, id eft arva. Mihi autem legendum 
potius vidctur, areas velfilvas, e pro c. Nam 
area paflim ibi occurrit tali connexione : arct 
autem ne itcrum reperitur. Antiquitatum 
vcro Fuldenf lib. i. Ti-ad. 79. lego, in tp- 
fa marca z6. jugera, C^ arcadomus: fed hoc 
forfan pro fabnca, Quxre. 

f Arcmiis. ] Apud Saxones noftros 
( & alios j pro Thefeurario Regis. Charta 
Witlafii Regis Mercioi-um, An. 833. Wr- 
caritis meus omnes expcnfas hiijufmodi — fro 
fifio tntcgrc acccftabtt. Onomafticon au- 
tem vetus Latino-Grxc. Archanus , lixfi- 

5 ArcefS. ] vide Arcibum. 

•| Archicafellanus. ] Is qu! hodie lum- 
mus Cancellarius dicitur. Sic Einhardus Ca- 
roli M. Imperatoris Cancellarius , vocauir 
Archtcafcllanus, in Chronico Swaitzahenfi, id 
eft, PrincepsScribarum, ut Goldaft. notat ad 
ca. II. Ekkehardi jun. Sed Hmcmarus, Ca- 
pellanumj & Cancellarium, diverfos facit in 



Aula Francix, Epift. 3. cap. 16. Vide infra 
Cafella & Cafellaniis. 

5 Archiclavus, Archiclavis. ] Glaber, 
lib. 3. cap. 4. Eotempre ( circaAn. Dom. 
1 00 3 . j inter Cictera, heati Martini Turonis 
Monaftcrtiim emicuit, a venerabili fcilicet vi- 
ro Henrtco ejiifdem loci archiclavo everfum, 
atqiie ante ipfius obittim, mirtfico opere rCitdifi- 
catiim. Infra, Robertus Rex, eum B. Mar- 
tini Ecdefice Archtclaviim effe fr^cefit. Et 
mox, fufcefta qtiiffe ac fi coathis Ecclefiie cura, 
vefieque alba teiiuSy interdiim more canonico, 
mentem tamen C^ vitam flentter foffedtt mo- 
nachtcam. Et item poftea. Ecclefue ciiftos ad- 
fcitus dicitur. Aimom. lib. 5-. cap. 4^. Ab- 
bo fticceffit ( fcil. ad clavum feu gubernacu- 
lum Monafterii ) iffoque decedente , Gofma- 
rus Archiclavis Decaniam hahuit. Prxcept. 
Amulli Archiepifc. in fine lib. de geft. 
Epifcopp. Turonenf in ftiblignatione , Sig- 
mim Arnulfi Archtefifcofi. Signum Guanilonis 
Archiclavis. Signum lome Archtdiaconi, &cc. 
quos paulo lupra fiJeles fuos f q. in ali- 
quo minifterio fubditos J Archiepilcopus 
vocat. 

5 Archidux^ Archicowes. ] Vide iii 
lublequenti capitulo. 

5 Dc Ecclefiafiiconm Ordinum pinci- 

fibiis, qta ab aixlai tttiilos incho- 

ant : Et de Archiduce, & 

Archicomite, 

5 Archiepifcopus, Archifacerdos, Ar- 
chifreshyter^ Archidiacontts^ feu Archile- 
fita^ isfC. ] Tituli fiint , qui primum 
videntur iniignioribus in fiio ordlne viris, 
non per Canonem, fed ex placito delatl j 
poftea vero ab Ecclefia fufcepti, 8i in cer- 
tos gmdus conftitutl. Sic Damalus, Ste- 
phanum protomartyrem , Archidiacomtm 
vocat : Et Nazianzenus In omtione ad 
Heronem, Athanafium , Archifaccrdotcm 
facerdotimi. Sic forte Sozomenus, lib. x. 
cap. 8. Symionem ( qul flonait tempore 
Conftantinl J Seleuci.e G? Ctefifhontis Archie- 
fifcofinn affellat, quod primariarum in Per- 
fide urbium eflet Epifcopus. B. Jacobus 
Hierofolymorum primus Archiepifc. Dlft.^^. 
c. X. col. 4,18. V. & prxced. Dift. & Gloi: 
E. 4. V. Baron. An. 5-08. fcft. ^9. Nice- 
phorus enim, lib. 8. cap. 3 6. ipfcque allas So- 
zomenus, eundemhunc fimpliclter dixerunt 
Efifcoftim : quod tamen fateor non officere, 
quin eflet Archieftfcofiis. Zephyrlnus autem 
Romanus Antlftes An. Dom. ^03. in priori 
fua epift. decretall ( fitamen germanafir) 
primus omnium ( quos novlmus } Archtefifco- 
fi titulum cooptavit. Sed MetrofoUtanos fia- 
iflTetemporeNicxni Concilii ( hoc eft, An. 
3x0.) liquido conftat ex ejufdem canonibus. 
Archiepifcopum vero fr^fidere tam Metro- 
folitams qiiam Efifcofts.cxteris, Ifidorus do- 
cet, Origi. lib. 7. cap. i^. Et Diftinil:. xi. 
ca. Cleros , ubi plui-ima vide de gi-adibus Ec- 

clefiaftt- 



G L S S A R lU M. 



39 



Trotopresb^ta: 

rrotopjpj. 
ArJ;ip.-ipJ. 



Archiiijconu.s. 
Arckileviti, 



clefiafticorum. Invaluit aqtem Archiepifopi 
appellatio diu in ortcute, priufquam ad nus 
occiduos pervenir, adco ut,i]uui-n Beda Eccl. 
I-Iift.Hb.i.cap.^7.Etlib. i. cap. 5. in Epita- 
phio ejus , retulerit Auguflinnm ordinatum 
€J]'c Archicpijcopum genti Atighrum , ul/ Etbc- 
rio Archiepifcopo Arehacnfi, liji tcmporis lo- 
quutionem fcquutus videtur: neutri enim 
eorum, hunc titulum attribuit Grcgorias 
in Epiftolis £iis ad iplos conicriptis : ne 
iunc quidem quijm Auguftinum pallio do- 
navit, Eboracique Metropolitano, & luri- 
verlis Britannis Epifcopis prxficeret. Neque 
ideo reperitur inter omncs Marculh for- 
muias (qui eo (cculo vkit) Archiepifopi ap- 
pellatio. 

Nec hac poteftatis amplitudine utebatur 
Auguftinusj nam de (exto cjus lucceflore 
Theodoro Grxco, ait Beda lib. 4. cap. 1. Is 
primus erat Arcliiepifcopus , ctii omnis An- 
gloruni Ecclelk manus daie conientiret. 
Sozomaius, lib.8. cap. ii. Peti-um (qui 
Archipresiyter. floruit fiib Arcadio & Honorio ) Archipref- 
byterum nuncupat, atque hoc a gradu ut vi- 
dcrur,qu6d ipfum Socrateslib.6. cap.9. Alex- 
.ri!<irin,t Ecckf^e protopresbytcrum appellat. 
Qua etiam corapohtloue in Orientali Inip. 
Protopapa occurrit , q. Archip.ipa : led ut 
Codinus indicat, lecundas obtinens ab Archt- 
facerdote. 

Archidiaconus (qui & Archilevita dicitur) 
reperitur in primitiva Ecclclia j nam I>araa- 
fus (ut fupra diximus) voce utitur : & Lau- 
rentlum (qui ftib An. Dom. 1.60. paflus eft, 
B. Sixto Romano Epifcopo ) Archidt.iconum 
fuiilc refeit Anaftaiitis in Sixto ; cui Hdem 
facit multo antiquior, PrudenLius (vates in 
primis facer/' ejus munus ita deicribcns, in 
Coronis, 

HiC primns e feptcm viris^ 

•^' ft'ti^ 'id aram proximi, 

Levita fuhlimis giadu 

Et C£tens p-aflantier : 

Ciaufrisfacro-rumprceerat, 

Ca'/eJ}is arcanum domus 

Fidis gubcrnans clavihus , 
Votafque dijpenfans epes. 
De inftirutione Archidiacont, iic Hicrony- 

mus in Epift. ad Evagrium • Diaconi eh- 

gant deje quem induftrium noverint , CS? Ar- 
chidiaconum vocent. Inferiori ieculo evocaba- 
tur ad hoc raunus, qui prje cxteris antiquior 
fulL Conftantinopoli autem eligebatur, nec 
antiquior, ncc e Diaconis/iec per Diaconos, 
ied pcr ipfum Imp. ex iex Cataccelorum or- 
dine, i. a recloribus iex principalium Ecclc» 
ArdiJijconus. liarum. Sed hic Archidiaconus, Palatinus fuir, 
non Eccleiiafticus ; ckrumque Palatii tan- 
tum regebat , non Eccleha:, qiuE iiio tunc 
caruit Archidiacono ; ut Codbus perhibet in 
Offic. Conftantinop. Pari elatione reperi- 
tur Archipater pro Archiepiicopo Rhemenii ; 
Archiprwr pro militia; Tcmpli prxfciffo, & 
hujuimodi. An. 1 1 7 6. Ric. Cant. Archiep. 
m Dieeceii lua, quse ab antiquis temporibus 



Archipxier. 
Arciiprior. 



uno tantum fuerit Archidia?ono contenta , 
tres Archidiaconos conlHtuit, fcilSc-v.mcum, 
JsicoUtim , &: Herebarum. Mat. H^cftm. ibid. 
pa.^-i. Ebrardiis Epilc. Koriinc. Q\Jut. Ifte 
Ebrardus diviiit Archidiaconatum Suft. in du- 
os. Idem in An. i 149.^.40. 

Archiducis ctiam tiailus, quo lola & dig- 
niilime iplendct Auftriaca faniilia ^ non ei- 
dem iblenni prius inauguratione delatus vi- 
derur, qu;un admiranciura votis & acclama- 
tionibus, ob iniignem iiiam potentiam (nam 
in Regnum aliquando elatus erat ii Frcde- 
rico X.) accreviilcr. Ex quo, dum incerta 
nititui- origine , alii Fredeiicum Caroli 5. 
proavum, primiim faciunt Archiduccm. Alii 
Albeitum qui claruit An. 1450. Et licet 
Hieron/mus Heminges Rodulphum cogno- 
mento ingenioiijm, a Carolo 4 faclum efie 
Archtducem , An. 1^60 contendat ; tamen 
\\'oIfingU3 Lazius, Albertum lilium Radul- 
phi Auftriaci, qui floruit An. circiter 1198. 
Archiducem ftatuit. 

Sic Brito Armoricanus Philippid. 4. Co- 
mitem Fkndrise , Archicomttis titulo (led 
miniis atiipicate j infignivit. Ducis autem 
& Coroitis appellationibus , Ecqulvoce ve- 
teres utebantur,ut infra videas in iis vocabu- 
Iis;nam ir.conftans tunc fuit digiiitatum ratio. 

^ Achonium^ Acervus. Ruth, cap. ■^.■j. 
IJfetque ad dormiendiim juxta archonium niani- 
pulorum. Ibi in poftilla Hugo Card. Ar- 
chomum efl ncervus geltmarum , in imo latiis, 
tnfumma acuttis. Sed undc hoc ? nara vulga- 
ris interp'res(quem fequi videtur Hugo; non 
legit archomum fcd accrvum. 

5 Arcbiomm, Arcomim.'] Acervu^ ma- 
nipuIorurh,a ttack OJ mOlU Inde Arconi-arc, 

6 ArchrJmator,3. ftackCC OJ motocr,! mouer. 
Can. Eccl. Sodoreiti. V. 

5 ArClbim., Arcep?^ Archivum^fcnnium. 

Formul. vet. cap. 8. in arcibo Eccleftx 

Epifcopii ferv.intvr. Marculf lib. 2. cap. 58. 
in arctpihus ■publicis memorandafavtr.tur. 

5 Afdurii ttrrs.^ Antiq. Fuldeiif.' iib. i . 
Trad. 15-. trado coknui (hoc fiint hcbumiic) 
mtegras cttm ommbus adjacentiis & flntbu: fuis, 
in arialis, in terris ardurtis, in ftivts, in campts, 
&c. \Mdctur dici pro araturns: nam iibro 

a.Trad.i i. Occurrit in arcis,terris,ar.-,- 

turiis, campis, ^c. 

f yirfii, Areola., Arede., Ari.de.^Arealit^ 
Ariola^ Omnia pcrquam crcbra, b Ti add. 
Fuldeniib. ied an illud iolummodo dclig- 
nantia, quod area aptid Latinos, dicant 
Germani. Nos loca quaedam iubjunximus. 

Area, lib. i . Tra. 8 i . IJnam arcam habcn- 
tem in Latitudine virgas 24. in iongitudtuc ^ 5-. 
citm omni <edificto. Trad. 14^- L)uas quidcm 
areas, unam atm igdificits, altcram adificio pn- 
v.itatn. Lib.z. Ti"ad. 1 1. /« areis, tems, ar.t- 
turiis,campis, i§c. Trad. 1x9. aream unam 

7 o vtrgis longam, (3 untus virg.c latam, cum 
adjacenttbus ftht 2. hobis, ^ locis pajcuaiibus. 

Areola. Item Hb.^. Trad. 8 5-. "Vnam are- 
elam vt longKiidine Zi\.virgas, in httituline 7 

virgas 



Archidux. 



Loififtts ait, 

ip^um Fridevi- 
ciLrn ditim fiih- 
Jiidif: regnurit, 
J^-gt;mqu:' in.b 
ad ArckUucii 
tituhm a<- 
aHmn ef'. 
Traite des 
Sigaieur. lib. 
2.cap.Si. 



Afchicomfs. 



Arei. 



AreoU. 



^o 



Henrici Spelmanni 



-ngas hahc.tcm. Trad. 1--3. m tenis, arcolh, 
fik;.<,frat,s,p,jcms,&c.ri-.id. i ^^..^.hobas' 

& arco!.!s >). . 

■Athh, Aruk. An.,Lt, Arkle, &c. Ibidem, lib. I . Trud. 3 . 
— xo nwt.ilcs, i. jugeres, & tmam anakm,boc 

f<.r.,sdmmo2n tH.zfiha. Trad.io.-»^ anahs, 
domlms, ^edificiis tcrns , filvis , camps, oc. 
Trad. za. Vti.im analem cimi fiia ftru3iira, 
^ nd!llamj)ertinentem hobam. Tra. X^. Du- 

■.« hobas e? lanales, ^ rcs ad c.ifilem fertwcn- 
tc', hoc cfl, yrumctfia ciim omni eortim fumftu , 
tcrns, camfis, filvis, 6c. Tvad. 48. areales 
ciim domibiis i^ adifiais. 

5 ArencU^ Curatio , admimftr.uio, Hun- 
crarice mrnivr , M. Gold. Forte a Grxco 
JfP""- L)cli"s, fi bcne. Huc fonat prij- 
cum Anc^l-iGum mnft, quod cfl: fanatus, lal- 
vus, 5c Galliami Gu.mr, Id ell, atr.ire, fii- 
fi.irc. 

5 Ayefip,a, Jrefigua, & HarengiiA. 

Aroiga eft quxdam prxfatio,qux adbene- 
volentiam captandam pcrmittitur & orna- 
tum : qiia iitunuir Limib.trdi &c Ecclefia Ro- 
mana in iuis Epiftolis & loquelis. In hoc 
pkne concordant Exordmm & ylrenga , quod 
utrumquc dcbet proponi taliter & aptari, ut 
narrationi colixreat & procedcre videatur a 
caufa: Scd in hc.hfircji.mt ; qiiia Arcngn non 
t.tntiim terti.vn fcrfonam , fed fnmam rccifit 
(3 fcciindam. Exemflum in Decretahbtis. 
Qiiantb te novimus in Canonico jure peri- 
tum, tanto fi-aternitatem tuam in domino 
commendamus, quod in dubiis quxilionum 
articulis,ad Apoltolicam (cdem recm-ris, qux, 
difponcnte domino, cuncT:orum raater efl: fi- 
deiium cC magiftra. E Simuihi Magfin Guy- 
donis de comfctcnti dtclamwe. 

H.iranguc mtem Gallis Orationcm figni- 
ficat, dcciamaiionem, & longam rei alicujus 
narrationem : unde H.tr.mgiier GaUice , dc 
/Jranga barbara-latine , in illum fcnfum. 
Lindiwod in Glnf. tit. defcriis c.i. Imff.tb. ^ m- 
fray Dcciditur (inquit) magna Aranga, circa 
exordium Confliaitionis. 

^ Areniare. ] Vr.eno cohibere. A Gzl.refne, 
fnifrci)!, pro frxno i quafi adfrcm.ire, /ab- 
jecfo. LL. Hcn. i. ca. 84. lanceam fti.un fi- 
gat, ^ arma circummitfat , & eqmim aremct. 
^ Fortc quifpiam hinc quaerat fcrenfe noflrum 

vocabulum arrcni.ire , lcu arraniare; qiibd 
arra:iiatiis, refrxnatus vcl cohibltus fit, :i liib- 
terfugicndo judicii formulam, quam elcgerit. 
Vidc Arr.tmare. 

5 Arefenhii^ Vide Arfennis. 

5 Jreftm\ Areflim-'] Vidc , r. gemi- 
nato. 

5 Argcnteus y Argentim, Argentim 
allu/n ., AigentAriusmlei^] Argenteus, vc- 
tus apud Francos numus , quorum ofto, uni 
folido aiirco ('c^ucm Scntiim \'ocant) refpon- 
debant : hcc clt, finguli, pcne hodierno no- 
ftro fblido. Reperio enim,to.7(w venisfeu 
^mZsGM- Coronatum Gallicum , valuifle anteriorisno- 
eus. Ib-i numifTiiatis, vii (bl. iidenar. Aimoinus 



dc Tranflat. S. Vincentii, lib. i. cap. 3. 
iju.idraginta artrcnteos , fhlidos videlicet qiiinque 
foflulavit. Cui in margine e reglone folidos, 
adjungitur, Intellige aiireos. 

Argcntiim, in llb. Domeflei , tripliclter Argentim, 
fiimitur. Aliquando, pro bonis in generc, 
eo (enfu quo Exod. i.\. 11. fervus dlcitiu-, 
heri pecunia. Alias pro ip(b hoc metallo 
penfill , non figniito, quod ergo argentmn al- Argentm uJ- 
bum nuncupatur. Tertib pro quavls dena- *"'"• 
rlorum fiimma, (eii pecunia numerata : qux 
tamen Regl non dependebatur, nifi ilaterx 
& conflationls examine : ut liquct e lib.Scac- 
carli, cjul Gervafio a(crlbltur, ca. Dc officto 
inilitts argentarii. 

Argentaniis autem miles , ut ibidem con- ^ff/nt^t"!''^ 
ftar, is fult, qui <iii' inferioreSciccano ad fii^e-^' ^^' 
ritis defert lociiliim examinandt argenti iibi vi- 
des militem ponl pro gregario famulo. 

^ Arga, vocabidtim fiimnice igno- 

mini.a, (3 in occafione tngen- 

tis cladis. 

5 Arg.1. ] Qul uxorls adulterio infa- 
mls eft, prolemque alienam pro (iia educat, 
Cioriica , iners , imitilis , ceffator. Longob- 
lib. I. Tir. 5". leg. i. St qms aliimiargam 
fer fnrorem clamaverit , (3 negare non fotiie- 
rit, CS? dixerit quod fer fmorcm dixifiet ; tiinc 
jnratns dicat, qiiod eiim arg.tm non cornoviffet, 
(3 fnftca componat fro ijfo tnjiirinfo verbo xti s. 
Ibi Boherius, argam, i. cuaerbitam^, qii.t eft no- 
men vcrb.ile feciindum glof (3c. Papias Item ; 
arga, cuctirbita. Et Dic.tm- ( Inquit Lydius) 
qiiid velit iitcrqiic, (3 qiiid lex : Sed fufior, 
deficit ut mihl vldctur, dum nlmls lisret in 
Grarcorum proverblls. Nos glofiam (equi- 
niLu-, qux cuciirbitam docet eilet verbalc. 
Proculdubib igltur a verbo c;/c;/r/'//-»j/-f , quod 
eft uxorcm alicul conftuprare , marltijmquG 
eb cncurbttam reddcre, hoc cft ctirnica)n,Kn^. 
a CotfCOtllD» Quod plane faftum vldetur ab 
Ipfb vocabulo cucurbita , nam hoc Galli 
coucoin-d vocant, & Angll tanfiim r m l mu- 
tant, qux (xpe invlcem confunduntur. Sic 
ijgafj/l^X/ei' & flagelliim , Frodoar.ius , & 

Fiodcirdus , Co?tan&er, &CoUanDcr,Co? 

rontlj & Colonel, &c. Llb. feudor. Barat. 
Tlt. 8. Ex tlt. De allen. feudi pater. §. 

Qi-iibus mod. benef Si filclis cucurhitaverit 
dommiim, td cft, ciim uxore eftis concubumt , 
vel conciimbcre fe exercuerit , aut cum ea 
ttirpiter liifint, vel fi cumfilia, vet nepte ex 
filia, aut ciimniipta filio, atttciimforore domitii, 
fn domt) tpfttis dommi m.menti conctibtierit, jtire 
fetidtim amittcrc ccnfettir. E qulbus non fatls 
liquet, an ciiciirbit.tndi appellatio ad ftupra- 
tx tantiim uxorls contumeiiani,referenda lir, 
an ad fcqucntcs etiam fpcclcs diftralienda. 
Bene autem conveniunt .trgj & ctictirbita ; 
nam utrunque vocabulum, ftupldum cc ig- 
navum deiignat : Iroc (cli. qubd liomo eju(- 
mo&,cafut Irabere cucurbitmitm in proverbio 
dlcitur, Angl. « %\!X}^f\%^\ lUud qubd 

aP5 



G L S S A R I U M, 



apg etiam 
fignificiJt a- 
diilteriim, 
cneojipijje 
yjrle -j ap5 
generatio 
mala. 
dnlter 



ap5 Saxonico leu prifco Longobardorum idi- 
omate, cejfatorem &; ficordcm notat, a Grsecb 
ttf ^©- , id idcm fignificanti ( ut CyriUo 
attributum Lexicon docet. ) Unde etiam 
apgian Saxo. tor^efiere: ac li argam & cu- 
curbitam dLxerint, qui vel debitum munus 
non efl: exequutus, vel qui illatam tantam in- 
juriam ftrcnue non efl: ultus. Habctur apud 
Paul. Diaconum de gell:. Longob. lib.6. cap. 
8. infignis narratio de vocabulo arga per vi- 
tuperium impofito. Excidio enim fuit Ducl 
& omni Nobilitati,cxercituique Foro Juliano, 
dum Rcctorprovincic(cui etiam nomen ^r- 
ga fuit)Ducem £io exemplo, ad temerarium 
cum Sclavis congreflum in falligio montis 
calh-ametentibus, provocavit, inquiens, Me- 
mento Dux Ferdulfe, qued me efje imrtern S? 
inutilem dixeris, (^ vulgari verho, arga, vo- 
caveris. Nunc autem, ira Dei veniat fufer il- 
lum, qui Joflerior e nobis ad hos Sclavos accefi 
firit, &c. 

'Af^aV etiam fei-pentis genus : a quo ho- 
mmcs agi^effes, & ferini moris, lic vocabant: 
perinde & .^EfcliijKs Demoilhenem. 

5 Argenleus- ] Pro Denario. Vide 
Solidus. 

Argentei tributum a trlbuto auri diflin- 
£lum ^50. 39. libra cujus pretii tempore vfr- 
cadii Imp. Ibid. 40. Argentei 60 conficiunt li- 
bram argenti, 6. argenteiunam unciam.ibid. 

5 ArgHtarm canis. ] Vide infra Capit. 
De canibus veterum. 

5 Aribanmm^ Arrihmmm .i Arrie- 
riban. ] Aribannum , mul6ta non proficil^ 
centls in milltiam, ediflo publico cvocati> 
Item, IpfLim edidfum, feu evocatlo. Fomiul. 
vett. 3 I . Dum & ipfi fincx effe videtur, tali- 
ter ei concelJJmus, ut de omni bojle, vcl otnni han- 
710, fiu arribanno,fit confervatus. Reclius he- 
ribamum ; nl per contraftjonem forte dlxe- 
ris, pro arrierilanno, Id eft , rctrob.tmnm feU 
iterata evocatlo. Perlnde acli bammm eilet 
evocatio prima, vel fimplex j arnhannum vel 
amenbannum, fiibevocatlo, vel cltatlo pofle- 
rior : ab arriere GaU. Iterum, quod &: retro 
fonat j quafi arnenhan Si retrobamuan de Iiis 
dicerenair, qul retro manferlnt poiT: bannum 
feu evocatlonem. Sunt autem c[uibus bamium 
vldetur efle evocatlo vaiTallorum regiorum , 
arrmihan vero, inferiorum ieu plebelorum: 
allls , e eontra. Dicitur etiam arrienhan , 
pro cohorte Ipfa , & ccetu milltari Ita con- 
fcrlpto. Vide Bannum & Henbannum. 

5 Arimandi^. ] Llb. Feud. Tit. Quae 
(unt regalia. Hegaha autem funt, anmandia; 
via fublic-e , flumina Tiavigabilia, fortus, ri- 
fatica-, vecligalia quce vulgo tolonea dicun- 
tur, &CC. 

5 Arimanna, Arimanna^ Arimania% 
item 'Erimanus.^ & Erimana. ] Anmanni 
Germanis ^Crmaiiner, Milites & beneficia 
& pra:dia ab Imperatore conceila, pofliden- 
tes, vaiFalll juniores, M. Gold. ^tinK^tV.tiZ 
«lannen, ab "aph<. SIc Lydiusj qul alti- 
iis etlam rem perlequltutj & iiiter Grsecos. 



•Ji aliquis re^n.vijerit. 



PVirzildum 

o 



Ah"Afi!; ( inquit.; hoc cit a Martc" quafi 
Anmamn omnino eflent A']artii, five millta- 
res. Nefcio an bene, nam me frangit Gol- 
dafti auriioritas In finE C jcntls \'ocahulis : hu- 
miliorls tamen condltiouis appeOatlonem 
hanc exlitimarem j cum & fceminls comnui- 
neni repererim , & ipfis fervls aflbclatam ; 
nt Infra animadvcrtas. Longob. lib. i. Tlt. 
I 8. 1. 2. Anmannus ille quidem fi mentitus 
fuerit e? dolosc hoc egerit, fi antevcncrit adjia- 
lc.timn, qtiam ad jndicis fiii vadat judicmm, fi 
habuerit tinde comfoncx pffit , coiKponat CS. 
5-0. Et Tit. 25-. 1. 5-0. Si ilte pidex— 'ari- 
tn.mno fiio faciendum mandatum neglexerit ' 
Llb. 5. Tlt. II. 1. 5-. Nemo Comes, neque loco 
ejus fojitus, neque fculdafms, ab arimannis fuis, 

aliquidper wm exigat. Sed ncqtie jer fuam 

fortiam in manfwne armarmi fui affiicet, aut 

flaciturn tnte.it , aiit aliam vioientiam fictat. 

Ibld. Tlt. I T. 1. 5. Comcs loci ad defenfwnem 

■patriiC, fuos arnnanms hojiiliter p-itp.irare mo- 

ntient 

fimm compoKnt, 

Arimanna, alias erimana. LL. Longob. lib. Ariminni, e= 
2. Tlt. 25-. I. 10. 5; fr.efumffirit ctijufiunque rinmx, 
firviis, arimatmam ducere uxorem, &cc. Ubi 
nota, arimann.tm dlci, non pro uxore ariman- 
ni,fed pro fcemina cjufdem conditionls. In 
diplomate Conradi Imp. apud Carol. Sio-o^ 
nium de Regno Italia: , lib. 8. pa. 19S. 

Villas, manjos, favos, & ancillas, erimi- 

nos (S ertmanas. 

Anmam.i. MarcuIE Ilb. i. formula i 8. in Aflmnik 
Char. Regls : fidelis mflcr vemens ibi in pa- 
latio noflro, una ctim anmama fiiH , in manii 
nofirrai^ truftem & fidclitatem , nohis -vifi.is eft 
conjurajfe. 

E quibus, mihi ^'identur anmami, feu eri- 
tnani dlcl, tam virl quam foemlnx ; a Saxon! 
)?epe, quod (non folum exercitum fed etiam) 
domlnum iignlficat : Et man, id eft vaiTal- 
lus, cliens ; vel menio alias mem'5, i. turba, 
populus, clientela ; quaii cllentes domlnici, 
vel ex populo, feu clientela dominica. 

Antnania, vel Cohors vaifaUorum, quara 
homagium diclmus, vel clientela doraini. V. 
Bignon. ad Marculf. 474. 

A>ijenn.i. ] V. Arpennls. 
Arijenmm. ] Vide Ai-pennis. 
5 Arijtato, al. Ariftaton. ] Stragula de- 
funciorum tnotiumcntis impnfita , Salicis alitcr 
ftapltis dicta. L. Sallca, Tif. 57. §. 3. Si quis 
ariftatonem , id eft, ftaplutn fiiper mortuum 

capulaverit, dut tnortuum inde expoliaverit.^ 

^c. DC. den. qui fisiiint, fol. xv. cttlpab. judi- 
cetttr. Martyres non iine dalmatica, feu 
coUoblo purpurato, fepellendos inititult Eu- 
tychianus Papa •• abrogavlt autem Gregorl- 
U3 Mamius. Greofo. Turonenf? de Alirac. S. 
Martini paita qua fiattclum tegehat tumtdum. Et 
de Gloriof? ConfefT Palla erat limea qi-.a 
fatiilnm Confejfons tcgehat feptdcbrum: 



G 



5 De 



•« 



Henrici Spelmanni 



^ De armis , Z5 armoriim ali- 
quot ritibus. 

5 Am.X' ] Pro infignibus, intcr pofte- 
riorcs non repcri ante 400 hinc annos : 
nec fcio an ea prorfas antiquitate. Novi ex- 
tare apud poetas loca aliquot illuc (pedan- 
tia, ut.Eneid. i. 

Celfis iti pipphus arma Caici. 

Poflea ■ • armaque fi.xit Troia. Alibi, 

Pacem orare ma>!H,(j pr.efigere pipphi/s arma. 
Apud Horatium ^—Vejaimis amiis, 

Herculis ad pofiemfixis.Etplura. hujufoodi. 

Pompeius item Sabinus, refert Mefliilam 
arma pro infignibus intcllexifle, ad Valenti- 
nianum fcribentcm fiipcr id Virgilii, arma- 
que fixit Troja. Sed dc his nos alibi. 

.ilrma mtlitana alicui dare vel tradere, ar- 
mis militaribus aliquem donare, cingere , ho- 
norare, apud aliorum (eculorum Scripto- 
res, paflim occiUTunt, pro eo quod hodie 
dicimus , Equitem auratum creare. Sermo 
vetus, u veteri Germanorum ritu deduftus 
■ videtur, qui traditione icuti & fi-ameas, ado- 

'^ lefcentes ad militiam aptos, folenniter admi- 

{ere: ut apud Tacitum legas de Germa- 
norum moribus. V. LL. Ahir. M. SS. cap. 
1.. Imprefl] cap. i. 
Amorum n- Armormn ademftio, graviilima igitur poena 

dempiio, C5' iUi apud omnes Gentes, ab initio militaris di(- 
ciplinse : qua etiam Saxones nofl:ri liberta- 
tcm adimebant. LL. Aluredi cap. i. Qiii 
fidem juratam aut pignus datum deferit 
Armorum plcclitur amiffione. L L. forejla 
Canuti R.cap. %=). Si liber homo feram re- 
giam vocatam Staggon occiderit, amittat fcu- 
tum liberratis. Et Germani quidem non fo- 
lum Etlmici, ftd ad fidem converfi, ea reli- 
gione arma colebant, ut niliil facerent, non 
armati. Epulabantur armati, Concilia aiTna- 
ti inibant, pactioncs armorum contaftu fir- 
mabant. Armati etiam jurabant, vel armata 
dextra, vcl fiipcr armis interdum honorati- 
oris alicujus, interdum £iis propriis, velut 
Diis Pcnatibus. Formula vetus Rom. quse a- 
pud Lindenbrogium correftius extat,nu. 1 1 g. 
Veniens jam dicliis ille, adprchenfa manii pnc- 
diiti jiidicis,vel armis,ficut mos ejl afudomnes, 
xii, manu fiia xiii , dextratus vcl cmijuratiis 
dixit, quod,(3c. Item Almoinus de foedere in- 
ter Dagobertum Fruncum & Saxones lib. 4 1 . 
cap. 1 6. Hoc fdciiim Jacramento quidein fiijer 
arma (iit eis mos erat ) jwantibus. Arma etiam 
ex more confecrabant ; & li confecrata non 
eflent, ea prius facranda darc juraturus tene- 
batur, nam id fanftiiis jurandi ritus fuit.Boi- 
or. LL. Tit. 18. 1. ^. Tunc foliis jiirct cum 
fua manu, pojiea donet armafua ad ficrandum, 
G? fer ea jiiret ipfiim verbiim cum uno facra- 
mentali. Carolus Mag.autem tandem llatuit 
ut omne facramcntum 7?//»^^ reUquias juretur, 
Capitular. lib. 6. cap. 109. 



5 Armerii. ] Pro Armarii, i. armorum 
fabricatores. Sic Conftit. Neapol. lib. 5. Tit. 
36. I. I . & alibi. 

5 De Armigeris, eortmque clajje 



5 Armiger. ] Gall, 
taris eft , vel civilis : 
multis modis. Nos 



Efcuier, vel mili- 

& dicitur uterque 

a militari exordie- 



mur. 



riius. 



Primo, Armtger, nuncupatus eft, qui do- Amiger 
mini fui arma bajulat, ipfifque eum cingit : '"'"'''"'"**> 
ut in ftcra Scriptura, Armiger AbimeIec,Saul, 
Jonathx ; apud poetas & hiftoricos, Heclo- 
ris, Achillis, Diomedis, &c. Sic Paul. Dia- 
conus, Longob. lib. 6. cap. i j. Ipfe adhuc 
lanceam fuam, ab annigero non abjluhjfet. Et 
lib. 1. cap. 1 4. hunc eundem miniftrum, a 
Longobardis Scilpor dici ( ut Saxonibus no- 
flris j indicat, id eft, fciitiferwn. I{egis ( in- 
quit ) Scilpor, hoc ejl armiger , (£ colleiianeus 
erat. Saxonibus autem noftris, alias Scilft- 
cnave, quibufdam Schil6-kni5bv , i. Jciiti 
»?;■«(/?«• nuncupatus eft. 

Secundo, qui inter arma, Domini fiii latus Amigit fateU 
ftipat tueturque. Ejufmodi Procere3,quatuor : litius. 
Equites aurati, duos habuifle dicuntur. No- 
tilfimi fiont Audlei Baronis, 4 illi Armigeri 
in pugna Piiravienfi, An. Dom. 1356. a- 
pud Froilardum. 

Tertio, pro viro Nobili feu Gencrolb, qui Amigef 
arma tradat militaria : fed Equeftrem adhuc rr.irer.s. 
dignitatem non cft aflequutus. Sic in codice 
fundationis Coenobii VValdenf^ M. S. Tit. 
Fiindatores, Chart. 42. in Rubrica : Hum- 
fredus de Bohun Comes Herfordije & Effex- 
ia:, nobihs Armiger appellatur. Et in Rubri- 
ca chartse 44. Mortuo ( inquit ) ifio Humfre- 
do de Bohtin armigero, Comite de Herford ^ 
Efjexice, (^c. Sic tertio , inferiiis : plu- 
rimaque extare audio ejuffnodi Exempla- 
ria, cum hic in archivis Regiis, tum in 
Hibernia. 

Qiiarto, qui terras tenuere per fervitium Amiger 
fcuti, hoc eft, fcutagium : non folum Scuti- feoidis. 
feri dicti fiint, fed etiam Armigeri, & ( quod 
loricas induebant ) Loricati. Hinc quos Gi- 
raldus Cambrenf? Loncatos vocat, vetus ejus 
interpres M. S. palfim ^(lUtrCjBi vertit : ut in 
Expugnata Hibernia cap. 3. — 30 milites de 
proximis (3 alumnis fuis, fe prccpa>-antes : nea 
nonaliis 60 loricatis,Jagittariisquoqtiepedcftri- 
btis,quaji 3C0. Id codex ille f nofterM. S. ) 

Legityrit; ISmgytsf aiiDljc ^uite»: juxta 

quod, librum iplum Latinum emendandum 
cenfeo, nam illic editur, 1 -^o. militibus, dif'^ 
pari (line dubio ) proportione. 

Hi ad militiam pertinebant,pariterque om- 
nes intcrcidere. Orti vero (unt eorujn loco, 
Artmgeri quidam civiles j quoi um alii hand 
dignitatem, e nataiibus aflequuti funt, alii 
Principis beneficio. ! 

Natalibui Armigeri fiint , procerum fiHjf Armiger 
omnes, quos Baronum jemulos, iLOjDiS (k:^^''orariHS. 

Da- 



G L S S A R lU A4. 



+3 



* llluftrif.Com. 
Sur. f.l. primw 
^initxi Ducii 
N.poftuhtuA 
fuit nomiiie H, 
H.frjmob. Or- 
dmis Girterii 
milit. al. dicl. 
H. nufer Com. 
Sur. 10 ^i. 
3SMS. £tX>. 
GuiUefordxi 
X)udky (qui 
i{Kgmm ambi- 
vit)j!l. Duci* 
.Xorthumb. ii- 
tulo Armigeri 
1 j\l.iriie. 
Term. Trin. lO 
^dtebi Kz 

ArrnigeT Mtx- 
litixt. 



Armiger fa^i. 
tiiK. 



Doinitws) nos appellamus : dicuntilrque (prop- 
ter gencris cminentiam J Armtgeri hanorani. 
Isi enlm fub Armigeyorum appellatione ve- 
niant, haud novi quis Illis reftat dignitatis ti- 
tulus. A Baronum enim clafle e>:cluduntur, 
& licec Equitibus prasfcrantur , in Equeftrc 
ta.men collegium non fufcipiendi fint , aili 
fvmbolis prius Equeftribus honorati. Nec ejl: 
cur dedignentur hunc titulum , quum vcl 
ma.ximi Comitcs fut fupra demonftravimus) 
xque tulerint. In * Jure certe agatur ver(us 
ipfos Comitum (immo Ducum) primogenitos 
fub Armi^rerorum appellatione. Parlaraentariis 
enim Comiciis, locum non habcnt, quia non 
funt Barones. Ideo etiam in difcrimen ca- 
pitis \'enlentes, non Parium Regni,fed patrise 
judicium fubeunt ut pkbeii.Sic itemque Bai'0 
ipfe antiquus apud Scotos Dominus Sanchar, 
quum apud nos non eflet Parlamentarius , 
nomine Robeni Creighton A>-migcri,hg\s nu- 
per tulit fententiam. Item Armtger vel fer- 
viens militis poteft communicare cum eo 
excommimicato,&c. fecundum H^tll. Pupllti 
Oail. part. j. c. xj. 

Proprie autem, natalitio jure Armigeri di- 
cuntur, Equitum auratorum filii primogeni- 
tt ; & e.x ipiis, hxredes imperpetuum maP 
culi. Necnon cjui e mlnoribus procerum fi- 
llis, natu maximi oriuntur : fulque item per 
omnem fucceifionem hseredes raafculi. 

A Principe fiunt Armigert, vel fcripto, vel 
ij/mbolo, vel muncre. Scripto, cum Rex fic 
quempiam conftituerit. Symbolo, quum col- 
lum ergo alicujus argenteo ligmatico (lioc eft, 
torque ex SS. confettoj adornaverit, eumve 
argentatls calcarlbus (ad difcrimen Equitum, 
qui aureis uli funt) donaverlt. Tales in oc- 
cidentali Angliae plaga ( ut aliquando di- 
dlci in conventu rei antlquse ftudlofbrum ) 
MH)lte*fptirrSf dicli fiint. Munere, ciim ad 
munus quempiam evocaverit,vel in Aula,vel 
in Relpub. Armigere defignatum : cu)ufmodi 
multa hodie, patribus noftris incognita. 

Inter Armigeros qui fiunt (non nafctmCur) 

primarii habentui- quatuor illi Armigen ad 

corpis Hegis : quos & Equltum fillis prlmo- 

genitis anteponendos aflerunt. Eorum vero 

munus hoc efi!e intelllgo. Peracto Regls do- 

mus nofturno mInifterio,cum Rex dormitum 

vadit, cublculi ejus oftiarius omnibus clrcum- 

quaque remotis, Armigero (qui hac vlce fungi- 

tur) cubiculum tradlt per oftii annulum. Is 

ftrato in ipfb oftio cubili jacet : manlpulum 

babens e fatellitibus Regls fubjunclum. Si 

quid tumultus, vel etlam fufurri inter noftis 

filentium acciderit,delinquentes quantofcunq^ 

in cuftodlam tradat : eoque tempore per ali- 

Um miniftrum, nlhil geritur in domo Regia. 

Die, Prlncipem foris progredientem fubfe- 

quitur, palllum ejus ferens in caftila. 

Armi^er ano- Armigen etiam dlcTri funt ( nec prldem ) 

malM. eximii quique in repub.quos non adhucdeli- 

Mertoncap St ^averat gladius mllltarls. Titulum veronuper 

Conft.Fred. lavaferUnt pene qui volunt. Generofi pleri- 

Imp.Feud.l.^. que ortu vel tantillum prseftantes, yel fecul-' 



Armiger ad 
Corpui X^gii. 



tatibus. Quin & opulentiores multi vix dum 

Generofi : & quibus maximeolimeft prohi- 

bitus, Burgenfes aliquot, & id gcncris. Nec Clem.v.tit. de 

tantum Juris candidatl quamprimum ad Lnr- Magiftr. 

/ _ 1 ^ \ ■ .. j- • ^ -..■ Nimu eft ab- 

n« (ut ioquuntur) venennr.digni iScemeriti : ,■ , ' 
,,,:.,.' , , -,- 1 1 f" . n J'irJ.iim, ut quii 

led iplos mter (clallis dedecus) niertcs tepe ,.„^^ vMitM 

&<. contramorcm veterem, ex ima nonnun- ^5 irnperitii,al 

quam plebe. Numerat Fortelculus xvo honorem afen- 

Hcnrlci VI. circiter zooo. ftudiolos ad ho- ^' ««'••"'«"'• 

fpitia Juris pcrtlnentes : &, rix ( inquic ) do- 

tiiis in legihus iUts reperiatur m regna, qiii ?ion 

fit Kobilts, ^ de Kobilium genere egrejjus. Mi- 

ror viros graves qui Seniorcs dlcuntui-, sque 

hoc ferre, ciim vel ipli nil In titulis Armige- 

ro elatius fbrtlantur. Certe altero hinc fe- 

culo nomlnatidimus in patria Jurlfconlultus, 

2tate pro^ e£i:Ior,etIam munere gaudenspub- 

lico, &c prQedlls ampUffimis, Generofi titulo 

beue fe habult : forte,qubd togata: genti ma- 

gis tunc convenlret civilis illa appellatio , Eirenarcha, 8e 

quamcaftrenlis altera. SIc alil nuper vlii urbiscelebris 

fplendidi, Cc quidam hodie celeberrimus. Vi- K-Ccordacor. 

de Servicns ad lcgem. 

Sed eorum non taceam imprudentlam,qui 
pofthabito Doiftoris titulo ( quem nonnulli 
A lilitis anteponunt) Amugen geftiunt appel- 
lari. 

Practerea Armigeri ex antlquo rini dicti Armiger UTbi- 
nonnulli ftmt, c|ui honeftiori minifterio ur- '■''"• 
blum Prxtoribus famulantur : de qulbus lu- 
am fcrant fententiam fquorum maxime in- 
tereft) urbium ipfi Chartularli. 

Antiqultas autem(per tranflationem)famu~ Armigei^fef^ 
los omnes nuncupavit Armigeros, etlam fervi- 1'-"-*' 
lem opcram navantes. LL. Divi Edouardi, 
Cl.Zl. Archiepifcofi, Epifcopi, Comites, Baroncs^ 
(^ omncs qut habuenntfacham, &c. militcs fiws 
(5) propnos fervientes,fcilicet, dapifcros,pincernuSy 
cameranos , pijlores , & coquos fub fuo fribiirgo 
habe.int. Et item ijii fuos armigcios,vcl a/tos Jibi 
fcrvientes. Quifpiam io\fics\,armigeros hic retu- 
lerlt cantLim ad mihres -. fed nec hos Intelligo 
dc Equitibus auratis dlci, at de Tenentibus 
per fervitlimi miiltare, vel libere Tenentibus. 
Aleminlautem me alibi deprehendlfle armi- 
gcrum pro famulo,ut ipfum etiam vocabulum 
militetn. Galll itcm hodle utuntur efuyer pro 
diveriis famulls,ipfbque agafbne : fed tunc re- 
(Ttlus fcribendimi opinor, equier, ab equo. 

Reperio in vet. M. S. Anglico, Amig:ri Armiger fea 
genus qui fe nominat Squiec bOJU De (imtex Siuier de qui" 
COICS, Q^'i.^\ Armigcriim natiim e quad. iiplici ^^'"■''^^'' 
gcjiamme : five hoc intelligendum lit, de a- 
vis & avlis , in utroque parente infignitls ; 
five quod clypeo gaudet quadrlpartitis f/m- 
bolis nobilitato ^ & ( ut quidam loquuntui- ) 
quatuor quarteriis qiiarteritatus fit. Hunc autem 
aliis antepontmt fui ordinis Armigeris, plu]-i- 
bufque nominibus digniorem eEFerunt. ;^ubd 
tamen nonnulli volunc Armigeros dlitos cfle 
a gerendis armis fymbolicls, feu in chpeo 
depIA is : non aufim hoc affirmare, ni iamuf- 
culos omnes cujufvis infignitae familije , Ar- 
migeros etiam appeUandos dixerint. Vide in- 
itJt^atei- cotes. 

G % Prac- 



44 



Henrici Spelmami 



PrEEierea. Dubitarc mecum videor,annon 
ylM'as, alias olim diceretur pro Seniore five 
Principe regionis. Nam in codlce Landa- 
ve)ifu Ecclells perantique M. S. fic de S. Ca- 
doci inlicnii elecmofynario legimus. Cotidie 
fajccns centum clmcns, ^ ceyitum milites , G? 
centiim operarios, ccntumque fauperes cum ejuf- 
dtm numeri viduis. Hic numerus erat fami- 
Mx, exceptis miniftris, (ervientibus , & Ar- 
migens & advenis ; hofpitibus quoque quo- 
rum numerus erat incertus, & quorum mul- 
titudo ad eum crebro vcniebat. Nec mi- 
rum quod locuples, multos alebat : Abbas 
enim erat, & Princeps (iipcr Gunliam , hoc 
eft regionis C.tmhria: a Gunleio Rege patre e- 
jufdem Cadoci, fic (ut iiipra patet) denomina- 
ta. 

Ex Charta Ahhatis de Bello, quxdam Jpecies 
Ai"migeroiiim canflat. 

OMnibus Chrifti fidelibus,£^c. WiUielmus 
permiilione divina Abbas Monafter'.i 
S. Martini de Be/lo, & ejufdem loci Conventus, 
ftlutem. Noverit univerfitas veftra nos Ab- 
batem &Conv. antedictos,ex (peciali noftra 
& gratuita benevolentiajdediife & conceffifie 
pracdilecto Annigero noftro Hugoni Fraunccs , 
pro (iiis laudabilibus ftrviciis, nobis ac noftris 
negotiis impenfis,& impofterum impendendis, 
Lxvi s. & viii d. fterlingorum, ad Feftum S. 
Michaelis Archangeli & P4/c/j<f, aequis portio- 
nibus, durante termino vitje (lik, a nobis & 
fuccefforibus noftris annuatim percipiendos : 
ac etiam liberaturam noftram, de fefla Ar- 
tnigeroriim noftrorum, quotiens nos liberatu- 
rani generalem dare contigerit. Concedimus 
etiam eidem Hugoni Fraunces unam Came- 
ram competentem, infia Monafterium prse- 
diftum, ad uiiim ejuldem pertinentem : nec- 
non tabulam (iiam, infra idem Monafterium, 
in aula noftra, prout alicui Armigerorum no- 
ftrorum ibidem delervitur, feu defervietur , 
dum tamen idem Hugo Fraunceis nobis & (iic- 
ceflbribus noftris , (iium congruum (ervici- 
um, medio tempore, corporis (iii valetudine 
dmante, realitcr exhibeat. In quorum om- 
nium teftimonium Sigilla nofti-a prae(entibus 
liint appenfa. 

Datum apud Bellum, in domo noftra Ca- 
pitulari xvi die menfis Maii,anno Regni Re- 
gis Henr. quarti poft conqueftum, v\.Ex cod. 
M. S. ^cntalium (3 Cmfuetudmum Monajl. de 
Be/lo. f. r()0, & 2.gi. 

5 Armijcara-^ Epift. Synodalis (iib no- 
mine Caroli R.ad EpKcopos & Comites Gal- 
liac. Tom. Concil. ^ . Si aliqui itinerantes , 
deprnedatttcs & rapientes per ^egnutn nojirum 
fuermt, i3 Epijhopi Jeu Comites hoc emendare 
non poterint ; quam citius pnjfnt , 7iobis notum 
facere cicrent ; ut jubeamus ipfos depradatores per 
eandcmviam cum Mijfo nojlro redire , (3 iUa 
Forte, iUi. omma qua * alii egeritnt, legaliter emendare, G? 
talem armifcaram, Jicut a mbis jujfum fuertt , 
Mt judiciion, fcut cum Jidclibus nojhis confide- 



ravimis fujlinere. Capitul. lib. ^. Can. 43: 
De his quijine coiifertjii Epifcopi, Presbyteros in 
Ecclefiisfms conjlituunt, vel de Ecclefiis ejiciunt, 
& ab Epifcopo, vel quolibet Mijfo Dominica 
admmiiti obedire noluerint , — '■ — ad palatium 
nojtrum vemre jubeantttr : & tunc nos decememus, 
utritm nobis placeat, ut aut illum bannum perfol- 
vat, atit aliam armifcaram fufHneat. Idera 
Addit. Ludo. par. 4. cap. 7 1 . Vide Scara. 

f Arfemis. ] Et frequent. in Dome(3. 
Arpc7imis, Arpendus, &C Arpent. In leg. Bai- 
war. Tit. i. cap. 14. §.2. Arpentum. In 
Form. Solen. 79. Arpennum. In Gloffvett. 
Arpendium. Apud Ifidorum Arapemis. A- 
pud Columellam Arepennis. In leg. Wife- 
got. lib. 8. tit^. cap. ij'. Anpennis. In mo- 
numentis S. Germani (ubver(is, Aripennum. 
Scaligero Arvipennium vel Arvipendtum. Gal- 
lice, arpcn, arpent, & harpent. Men(ura eft 
agraria quam alii jugerum vel acram , alii 
ftadium vocant. 

Quoad etymon Ifidorus (ut hic infi-a) ab 
arando dixit. Scaliger autem in Diris Va- 
lerii Catonis, arpendium q. arvipemiium , vel 
arvipendtum : quod funem fuifle afferit quo 
agri metiebantur. Sed Latinam efle vocem 
non agno(cit Columella: imo rejicir , cum 
dicat lib. y. rei ruft. c. i . GaUos (non Roma- 
nosj femijugerum arepennem vocajfe. Prilci 
ceite vocabuH, cujus matemum idioma (h. e. 
Gallicum antiquum) ante multas jam xtates 
exolevit, facilis non eft enucleatio: eaque 
igitur omifla, de fignificatis dicemus, Galiis 
adhuc frequentibus , (ed apud Anglos, cum 
Normannicis nofla-is majoribus olim (bpitis. 
CoiumelJa (ut vides) (emijugerum exponir. 
Glofla» vett. arpendium (inquiunt) «r^iSgjs, 
tthi^g^v autem efl: jugerum integrum, quod 
Hieronymus Mathematicus ducentis pedibus 
contineri fcribit, alii centenis. Ifidorus 
de menfiir. agiwum , A^us ( inquit ) qua- 
diattis, undique Jinitur i lo fedibus, hunc Beti- 
ci ai afennem dicunt : ah arando fcil. DomeO. 
liber (ut quibuflam videturj fiia refert vo- 
cabula , Arpennum , Arpendum , & Arpen:^ , 
non ad menfiiram rei vel loci, (ed ad habi- 
tum: nec in aliis utitur quam in vinea- 
rum , pratorum, filvarum (non pa(cuorum, 
teiTarumve arabiliumj menfiirationibus. Nec 
aliter equidem adhuc inveni apud exoticos 
veteres. Domefcl. Titt. Middlefex. S. Peter 
Weftm. J^iatuor arfenni vinea mviter flan- 
tata. Grant. Ely. Ibitres, arfendi vinete. Titr. 
Excefla. Swenis de EflTaira. Hundred. de 
Rochford. Raganeia. Vnus farcus & fex 
arpenni vinea (3 reddit 10 modtos vini Ji 
hene frocedit. Tit. Wilt. Buberg. w arfe»;^ 
frati, iii mfens filvte fervientiitm I^gis. _E 
quibus, Arthurus Agard fvenerandi hujus 
monumenti cuftos , & in eo, archivifque 
Regiis verfatiflT. ) per vinearum tapemm, hox- 
tos intelligit : filvarum autem , coffices , i. 
(ilvas caeduas. Sed addamquse de arfenmbus 
Gallicis hodie in ufii, e DiiHonario quodam 
tranftuli : ut fignificationes sequc varias efl£ 

ani- 



G L S SA K lU Ad. 



+5 



animadvenas, ac nomenclationei. Arpennis, 
inquit,Gailica continet i oc. peitlcas in qua- 
drato latere. Perticavero iS.pedes. 

Arpennis filvx (l'arpent de Boys) duas plc- 
runquerodas & dimid. Roda 40. perticas. 
Pertica ^4 pedes. Pes 14. digitos. 

L'arpent de Boys de Burgtindie,44o Per- 
ticas. 

L'arpent de Qerraont, plerumque 100 
Virgas, aliai 70. Virga x6 pedes. 

L'a]-pent de Dunols,ioo perticas. Pertica 
1D pedes. 

L'arpent de Nevers, quatuor quartas vel 
quadiaturas. Quadratura fingida i o exten- 
liones ulnorum, quas fact)Oni0 vocamus. Ex- 
teiiiio quxlibet 6 pedes communes. 

L'arpent de Paris,ioo perticas quadratas: 
pertica zz pedes. Pertica autem illic aliaha- 
betur 1 5 pedum, tertia 1 8 pedum. 

L'arpentdekPerche,ico perticas. Perti- 
ca 14 pedes. Pes i ^ digitos. 

L'aipentde Poicl:ou,8opafl'us per quadra- 
ti latera lingula. 

L'arpent Romaln 240 pedes in longitud. 
& I zo in latitud. 

Hinc Arpmtatmr, agrimenfor : & magnus 
Arfmtatar Francias ( k grand Arfienteur de 
France) qui luftrandis terris Regiis praefici- 
tur : ttie (PjailB ^UCbepOl.Subftituit aucem 
ad aliorum terras dimeciendas , fe.x Arpenta- 
tores in quavis provincla (Gall. Bai/liag) Rex 
Hen. 1. An. Dom. i ^-^^.ut mlhi Author eft 
Carol. Loyfeau, en Traite des Scigneuries, cap. 
9. Galli Candetum appeliant in areis mba- 
nis fpaciura i o o.pedum ; in agi-eftibus autem 
pedum 15-0. quod aratores Candetum no- 
ralnant : femijugerum Arefennam vocant. 
Colitmel. lib. ^-.cap. i. Cal. in Arepennk. 
5 ArrAmare.'^ Vide Adrhamire. 
5 ^/-recfatuSn] al. Rectatus, L fijpecluf, 
accufatui,2L prifco Norman. rette. Offic. Co- 
ronatoris. Si autem aliquis aireciatus fuerit de 
morte alicttjus fencLtantts , cafietur (§ imprifo- 
netur. Weftm. I. ca. ^iamit derke efi ptfe 
four rette ie felonie. Infi"a. Ceux queux font 
rndites de tiel rette fer Jolemfne inqueft. Sic 
cap. X 1 . &c. 

f Arreragim, & Arrieragiur»-'] Quod 
a computante debemr , ratiocinio (ubduclo : 
vel quod elaplb termino,(6Ivendum remanet. 
I^ftduum, reliquum. Vox forenf apud An- 
glos ; etiam Gallos, a vemacula (ua a-mere, 
i. retrd. E.xtat apud Clemangium lib. De 
tinnatis Honfolvendis. TiraqueL de utroque re- 
»r43«, Tom. 3. pa. 31. Et inScotorum, 
.^uontam attachiamenta , cap. 46. ameragta 
firmarum, L cenluum reliquationes. 

^ Arreftare., Arreflam, ( & cum r fim- 
pL'ci) Areftm.~] Voces forenfo apud An- 
glos , Gallos , & Jurifconfultos : a Latino 
ad, five Saxon. a, quod eft, ad, vel ufijue, Sc 
peyz, i. mora, qtues. Sic ut areflare idem fit 
quod remorari, vel aliqueifl filtere «(/^Ke dum 
iegi refpondeat. Areftum, fiftendi actus, re- 
mora. Areftare ( inquit I. V. vocabularius ) 



eft atiquem, vel bona fua, fer mandatiim Jtidi- 
cis tmpedire, ne mr/vcantiir a /oce, donec conme- 
rentt rcft>ondeat, ut C. i. de Crim. fal. & rele- 
gatoiTim fF. de interdlc. & rele. pifterre au- 
tem volunt Juridici Civiles , areftum ;\ cap- 
tione feu prsehenfione^quod hxc injectis ma- 
nibus, illud authoricatls reverentia exequen- 
diuTi fiL Quod vere exprimit vocis quam 
diximus etymologiam, fijffragaturque Lon- 
gobard. Lex lib.g.Tit. i.L 48. Domint tem- 

forales fer fecularem poteftatem, res G? bona 

c/ericorum occitpam £S? arreftant. 

Arcftum prxterea apud Gallos dlcltur de- 
cretum parlamentarlum, feu forenfe ; & ap- 
polite, ut mlhi videtur, quod poft varias in 
utramqueparteradifceptaciones,in eo tandem 
(velut in portuj acquiefcunt. Splendidiorem 
ver6 qui malunt vocis originem, «tf ssc? di- 
cunt, id elf, gratum, vel placidum : Utpote, 
quod Senatui, vel Judicibus placet, ex quo 
&iiLm placittim interpretantur. Vocabulum 
apud nos, iltiufmodi figniricationera non acr- 
nofcit : in arefttm autem judicti vel '^urat<s 
allegatum dlcimus , quod ad reraorandum 
Judicis, Juratseve fententiam, Curiis exhibe- 
tur. 

% Arribammy & ArrieriUn. ] Vide 
Aribannum. 

^ Arrig.ire^ Vide Artigarc. 

1F Arfacidi.] VideAfTaiinL 

% Arjofies'] In nota ex archlvis in Tun-i 

London. mihi a Vtncentio lata redditus 

untin fartis arfonum aiharum ad Scaccanum. V. 
Cerv. Tilbiir. 

% Arfura..] Domcfa. Auri vel argenti 
contlatio purgationis erg6,vel examinis. Mo- 
dura rei fuse exhlbec Niger liber Scaccarii , 
Gervafio afcriptus, cap. De offcto mt/itis ar- 
gcntarti : nam magno tunc ufui illlc fuit ad 
examinandas pecunias Regi folutas , propte- 
rea quod in multis locis & diversi admodum 
cudebantur. 

Arjora etiam dicVa eft ipfa metalli inter 
confiandum dimuiutio : &c /ibram (aluntj tot 
ardere denartos, quot per ignem purgatorium 
amiferlt. 

Manerlum de Brfeljam in Com. SufT ■ 

reddit ^o I. ad Arfuram. Ex 11 b. cenfuali. 

^ Artigare, Arrigare^ Arigare, & Ar- 
ti^aziitm.] Longob. 2.. Tit. 1 7. 1. 1 7. Si 
caju factente mortutts fuent, £3' ante tndicaverit 
res fuas frofrtas, fe vivente, id eft , andigaverit 
& arigavent , fecundum /egcm Longobardorum, 
habeat cui denaverit.GloK vett. apud Lindenb. 
Andtvagum, id eft , in fanitate ; Artigavitm , 
in injirmitate. Itera Longob. 3. Tit. L. 
Arrigate fecunditm iegem. Ibi GlofT m infirmi- 
tate res fuas ordinare. 

5 Arturia terra.] Antiqq.Fuldenf Hb.a. 
Tradlt. IX. ima aria/is, (^ tma hoba, quod.eft 
XXX jugera terrx arturia. Reor aratttria p. 
aratortis. Alias legitur arduria. 

5 Ajcrij^titii.] Sunt fervorum genus , 
quos vt/lanos dicimus , dominiis noftris feu 
Mancriis afcripd culturse gratii Nigeriib. 

Scac- 



+(J 



Henrici Spelmami 



Scaccarii, ca. dc D,megeldo. A[criftint , de 
Rfgni jure, tion foliiin ab htts ijua: moS fojji- 
dent, ad alta loca a dominis fuis transferri fof 
fune : veritm ettam ipfi quoque licite venduntur, 
vel quomoMlibet dijirahuntur , ?nerito tam ipfi 
qtiam terrx quas excolunt ut domtnis fiiis fervi- 
ant., Dominia rcputantur. 

5 AjcuS.^ Veteri Saxonico aej-c, i. na- 
vis. Sic xf cum & sef caf, m Saxon. Chro- 
nico apud Tatum fub An. 897. Forte quod 
corylo (nuci) haud diffimilis lit, quam Saxo- 
iies item ef c vocant. Dici etiam videatur de 
fcapha, quod hxc olim fiebat e praegrandi ar- 
bore, parte intcriore excifi, nam efcian eft, 
excindere ; afcihan enucleare. Quibus ac- 
cedit Latinum afciare , pro afcia radere , 
& Graecum d<rm pro utre,aut alio quovis in 
ejus (peciem, vel excavatx nucis effigiato. L. 
Salic. Tit. ^ 3 . §. 3 . 5i quis navem vel afcttm 
ds intro clavemftiraverit ICCCC den. qui faci- 
unt fol. XXXV. culj>. jtidic. exceft. cap. (3 dil. 
Et §. (eq. Si quu afctim de intro clavem refo- 
fitiim, & tn fujpenfo fro Jliidio pofitum ftiraverit 
IDCCC den. G?c. Salicorum autem hae na- 
ves & afci, tantum fluviales ftiiflc videntur, 
& pcrinde minoris fabricatuKe. , 
5 Jfecare. ] Vide Amadere. 
5 JJfal/irie, & Jjfdm^ pro Ajfulm.'] 
A Maixulti vocabulo adfallire, quod vide fu- 
pra. Affaltm occunit in LL. Divi Edou- 
ardi cap. i x. 

Ajfartm-'] Vide EflTartum. 



5 De AJfjfinorumfuneftiJfimo 
Collegto. 

5 Affafm.'\ Sunt Principum & viro- 

rum illuitrium ijiterfeclores, & qui mercede 

homines jugulant. Dicti ab execranda illa 

fecla apud Turcas, huic camificio defignata. 

a,b Mat.Tarif, Alias a Ajfeffmt, b AJpJfmt, c Lajfatim , d Ar- 

cT.Walfng- facides, e Chafii, { CulteSifiri. Inftitutos hos 

t"'"'- ^-i,- ferunt ante 600 annos , ab Alaodim quo- 
dNic. Gtlhus. o • r> • •• •-r • ? DU • • / • 

(Mni,^nri«. dam, & m rrovincns 1 yn oc rhoenicix (cu"- 

ca locum ubi olim fliit Epilcopatus Antai-a- 

denfis) montes habitare : numero (aetate Re- 

gis Henr. ^.) 40000 vel eo amplius , de- 

cemq; munita & fplendida caflella cum fub- 

ui-banis, poffidere. Seftx Principem,5f«wj 

feu Veterem de monte vocant,non elatiori titu- 

lo ; quem tamen ut Patrem, Prophetam, &: 

Mahumeti Vicarium colunt .- libique praefici- 

unt, non hxreditaria fucceffione, f ed merito- 

rum praeftantia cooptatum.Sedes ejus Muletae 

efl (qui locus igitur ornnino facer) multofqj 

flib fe Redfores habet feu Tribunos, per ca- 

ftella csetera miniftrantes. Sccleratae fuae 

profeffionis (inter alia plurima) hxc funt in- 

'ftituta. 

Legem Mahumeticam ita enixe colunt 
promoventque ut refpedu eorum, reliqui 
omnes prxvaricatores videantur. 

Eo fiibjedlionis & obedientix vinculo fe 
obftrijigunt , ut nihil tam arduum aut hor- 



rendum lit, quod e Magiftri fui imperio non 
aggrediantur alacres : immo, ex nutu ejus de 
rupibus fe prxcipitant, in enfes ruunt , ig- 
nenique perferunt. 

Principes quos odiofbs habent , aut genti 
fux fiifpeftos, dataunidc his fica , vel pluri- 
bus j nulla habita aut exitus ratione aut fup- 
plidi, anxii circumeunt donec imperatum ii- 
bi homicidium peregerint. S:c Com-adus 
Imp. fic Reimundus Comes Tripolitanus 
hellicocilfimus, & plurimi alii fummi viri 
fublati funt. 

Qui Principem occiderit fux religionis ad- 
verfirium, fecundum a Mahumete locum in 
Paradifb obtinere credunt : Magiltrique fiii 
effe de Paradifb difponere. 

Fortiter occumbentes , Paradifum aiunt 
protiniis involare : defides 6< domi morien- 
tes, illuc demum , fed multis tritos fiippli- 
ciis pervenire, &c. Vide Mat. Paris in An. 
ii^-o. Nicetx Choniatx libri x initium. 
Will. Tyrii De Bello Sacro lib. 10. cap. 
3 1 . aliofque rerum Orientalium Scrip- 
tores. 

Refert MatParis in fineAn. ixj/.per- 
ditiflimum hoc genus hominum,deletum tunc 
fijiflTe a Tartaris : fed pofthumum reperitur 
apud fequentes Hiftoricos. Vide Laffatmus. 
Hujufhiodi autem homicidium affafmium di- AJfifinlm'. 
citur. 

5 Affath^ Sic in venifto impreffo codice. 
In M. S. uno, ajfatth. In altero (fcd omni- 
no mendose) affautour. Quibufdam , afiach. 
Purgatio erat apud Wallos, fcil. Cambro- 
britannos, qua 300 facrantalibus, h.compui'- 
gatoribus, reus fe liberabat. Mos invaluit 
ufcjue Statutum An. i H. y. cap. 6. ubi fic 
legitur. VValli cmpnfmie:^ ( Anglos ) tanq; al 
tcmps qtie tls ountfait gree a eux en cel fartte^ 
ou qiie ils vorrount fe exaifer (de la mort de:^ 
tte/s rebelle^ enjy tiie^) per im Ajfath felonqiie la, 
cuflume de Gales, cefi a dire , per le firement dit 
CCC homines^c. quod impofterum fieri pro- 
hibitum eft. Qiiid vocabulum velir, dicant 
Cambro-britanni noftri : Ex parte aucem fa- 
pere yidetur Saxonicum,nam ath eil jtnjuran- 
dum, & fach, caufa. Wallix autem Coniiie- 
tudines, in leges Anglix tranfmutatx fiint 
An. ^7 Hen. 8. cap. 7- 

5 AffccnYAre,] Securum facere. Con- 
ftitut. Siculx, lib. 3. Tit. 14. L 2. De dota- 
rio affectirare. Et infrz,Baronem ajfecurare te- 
ttetur. Vide Adfeciirare. 

f AffiS, JJJia.2 Longob. i. Tit. x^-. 

1. 30. Si quis afiem de fepe affiata, iinam aiit 

flures tulertt, componat folid. l. St qtiis defefe 

ftantana faila vimen tiderit , componat fol. 1 . 

fi autem perticas tranfuerfarias tulerit , fol. iti. 

Quoad fepem ftantanam, nos (fi idem fit) SL 

fitantCP I)0DgC, vocamus, quod non e fiircu- 

lis vivis, ied e perticis 6c viminibus compo- 

nitur abfque fofla. AJfiata autem fepes quid 

fit non pofllim cogitare : ni ex palis feu ta- 

bulis feililibus, quas Ajfes etiam dicunt, con- 

ficiatur. Quxre. 

%De 



G L S SA K lU Al 



47 



5 Di' AJpfarmn vnnis fpccichns. 

r.AJIfi Kil- 5 Afifa, AUiJit- ] Vox f)ri noftn,eti- 
iian. am Gallis, Itulis, Teutonibus in iilii. A Gal- 

licoyiJJJs, i. aireffum, locatum, politum, fta- 
tutum, defininim. Vctus M. S. Vil/n .-/<•■ 
Jcmiouth aJJ(fa cjlfii^er arev.am TH.ms, in o- 
rientnli farte Anglix. 

Pro St.ttiito. Hinc Decreta Rcgni, qux 
hodie Statuta vocamus, Majores noftri^ An- 
glo-Normanni ulque ad xvum Henrici 5 . 
Ajjfas appcllabant. Forte cjuod affidentibus 
Reo-ni primoribus eflcnt cortdita, quali en af- 
femhle de gcnt ajjts, CjUod Cicero confeljiim 
dixif, xitConfcJJus Saiatorimi. Glanvil. lib. 9. 
f^i.kiurhicdicicap. I c. ^tanta ejfe ekheat (mulck J fe}-wil- 
eropurbmtmo. j^^^^ ^^^^^ gcncralcm dctertnin.itiim cjl. Et 

Bra6lon lib. 3. TraiSl:. i. cap. j.num. 6. 
EJh emm gravis friejumjtto contra Hcgcm (3 
coronam, & d:gnitatem fuam, iit fi ajffc Jlat!it.e 
^ jiirata: inregnofto, ad cammuncm ^egni fui 
utilitateni, non fuerint olfri-vata. Hinc Sra- 
tuta Henrici 7.. Part. pofter. Hovendcni, in- 
fcribuntur AJJfe Hcnrici ^egis , faclce apitd 
Clarenditm, £3' renovatcc apiid Northa>nptun. Et 
in textu earundem ; Hxc ajjfa attcnebit, a 
iempore quo ajjfa facla fiiit apiid Clarendumy 
&c. Sic memorabilis illa Sanftio de traitf 
mittendis hxreditatibus ad primogeniros m 
Britannia Armoricana , condita An. i i 8 j". 
A0a Comitis Gaifridi nominatiir. Eoque 
asvo Fredericus Imp. Conftitutt. Sicular. lib. 
I. Tit. 41. ^£ igititr (inCjuitj adipforum 
cognitionem po-tineant, pr^deccjforiim nojhmiim 
ajffiis comprehenfa, apertiiis dcfinitnus. Item 
Lib. ^5. Tir. 56. Volumiis infrajcriptits ajjijias 
vojiras invioLihihter olfervari, Z^c. Sic Ordi- 
natio Joh. Ducis Britan. & Procerum luorum 
An. 1159. contra Judsos, fepius in eadem 
ipla, Affjfa appellatur , Hift. de Bretaign. 
lib. 4. cap. z^. Et lib. eodem, cap. 50. 
Hanc ajjfimn ( inquit ) ego G.mfi-idus Comcs 
Britamiiit, (3 Cunfiantia uxor 7nca,zj omnes Ba- 
rones Brit.mma,]uritvi)7i!is tenere. An. I jo^. E 
quibus, fimulatque Bracloni \^erb!s, animad- 
vertas Reges & Proceres in condendis legi- 
bus, earum olimjurafleoblcrvantiam. 
Fi^.<,ifl.1. Affifa pmis. AJffa vini &; cervijix. Af 
31 £J.. 1. Qc. ffa pondei iim (3 menfurarim. Statuta fiint E- 
douardi I. jevo alcripta, ciim \'ox ajjift pro 
Statuto leu decreto, in deluetudinem abiiiret. 
Intellige igitur omnes has altioris efle origi- 
nis ; utpote { h non antiquius ) qux AJffarum 
nomen acceperant, ab An. 8. Richardi i. ut 
exprelse vidimus in quodam M. S. codice, la- 
tifque liquet ex Hovendeni Part. pofter. in 
fine An. 1 197. AJffam pams vero, condi- 
tam fuiffe a Johanne Rege, An. Regni Iiii 4. 
Dom. laoi. ea forma qua hodie extat(mu- 
tatis pro leculi ratione mutandis) apud Mat. 
Paris alpicias in eo anno. 

AJJife etiam dicuntur Brevia quxdam Re- 
gla & litigandi formuise, e Conftitutlonibus 
vcteruni lilorum Regum nata, Vi:^. Breve 



Icu Affa nevj: dijjeijin.c. Brcve leu AJJift de 
morte Anteccjforis. Brevc leu AJJifa iiltim^ 
pncjcntationis, & huiulinodi, qux cxdis & 
duelli toUendi gratia, ab Henr.' 2. inftitutx 
videntur, fi Glanvillum non fri;de * intel- *^'^- ^-cj.y. 
lexerim, iphufque Regis Brcvia, ubi ait, po- ,'■,' l^''"''^ 
Juit Je tn AJJiJ.tm mea»:, q. poluit le in Con- g_ o. 20; 
ftitutionem meam. Quod cnim tncam dicit 
non tio/ir.:m,de indi\-iduo Rege diclum cen- 
iio.^ad. Nigcrde Hen. z. in An. i i 5-4.^^0- 
litis antiquis legibus, iingulis annis novas le- 
ges, quas aflilas vocavit, edidit. 

AJJift pro Jurata, dicitur tum in Brevi de 
refto, tum in ipfis hifce AJJJis : Et ideo 
Icilicet, quod Juratorum numems qui de fta- 
tu rei lententiam limt Iaturi,incertusqui clim 
fuit, decretoque Priiicipis, nunc primum AJfi- 
Jus &C definitus. 

Magna AJJfa leu Grandis. Eft fblennior 
illa Jurata qua; in Brevi dc reclo ( quod om- 
nium lolennius eft & maximum, urpotc quo 
de mera proprietate agitur) e Milicibus om- 
nino conlkt, numero 1 1. gkdio ciaclris ; non 
vulgari modo per Vicecomitem eieciri^, led *-5'?'-" 6 J^i. 
per4 item Milites 2;ladiis cbdos, ad hjc iu- P^f^-^P^^^-^J- 
ratos, «II dande eltchs, ut qiuuam aiie- ^ ^ ^^^ ,f.^ ■" 
runt,* aflbciatos. V. Gian, iib. x. cap. 7. qua- />- ••■ ie reiio 
re tn^g. affa lit inventa. fU. 40. 

AJJfa mmcr leu ordinaria. Eft Jlirata in 
AJfJis prxdidiis, qux non e Militibus,Ied 1 1 
liberis & legalibus hominibus patriae per Vi- 
cecomirem coulcribirur. Et hxc quidemjura- 
ta/ion de proprietario cogno(cit,Ied de poffel-^ 
fbre. Scoti vero magnam AjJJam vocant qus 
CK 24 conftatjuratoribu;.,minorem qux exll. 

AJJfa pro Curia. Hinc forum quo AJfJa- 
riim prxdiftarum recognitiones captje erant, 
Afffam diccbant { ut patet ex Brevi novae 
dilleihnx Regiftro fol. 1 9 6. /» ) cui nec olim 
aliud quid negotil ingerebant : nec { pro 
more) certum anni tempus ftatuebant, led 
pro occaiione. Difti autem liint ejiisjudi- 
ces Jtifticiarii Aljfarum, quorum indies ita 
crevit poteftas, utin ipiistandem coaluitju- 
fticiarion.im itinerantium munus, & delibe- 
randx item Gaolx ; auclraque adhuc iplbrura 
authoritate Statuto An. xo Ed. 3. cap. 6. 
Affifarum Curia maxime jam inde emicuit, 
cum tamen in eadem hodie Afffantm Brevia 
rarilflme prolequuntur. Celebratur autem 
hxc cui-ia per omnem Anglix Comiutum 
bis in anno, hoc eflr, in vacatione quadrage- 
fimali, & in Eeftivali : itinerantibus ergo per 
provuicias Jufticiariis fquos vocant) AJjftrttm., 
&C conftuente undique iniigni Nobiiium & 
plebis frequentia. 

Habentur & apud Normannos AJpfc liix, 
pari celebritate, eildemque anni temporibus 
pera£lx,ut patet en la Cujiitme de Nor>nand.ci. 
1 9. vicemque & rationem apud nos, & ilios, 
aliolque lubeunt antiqux Cui-ix qux Mallinn 
dicebatur, de quo fuo loco. 

AJJfa: Merctiriales, apud Gallos fimt Sef-^ 
fiones pomeridianx , qux in villis Parla- 
mentariis habenuir quater quotannis,{edan- 

tiqu^ 



48 



Henrici Spelmanni 



4!f'fores. 
Affifiitum. 



tique Lxplus. Refcrt autem Jofias Berault \n 
fuis Commenraiiis ad prxdiaum^ cap. 19. 
Confuenidd. Normannicarum , ipfas Nor- 
mannicas Al[{^<s, Mercuriales etiam dici in 
Ordinatione Blclenli, art. 144. apud quem & 
plura vide. 

Pr,';terea dicitur Affifa de re quavis ad cer- 
tituduiem polira, re(pe6ki temporls, numeri, 
quantitatis, qualitatis, ponderis, menfui-x, 
&c. 

AJJifa pro tempore definito. Glanvil. lib. 
13. cap. T^ 1. Cttyn qins alium , tiifra ajffntn 
Domini Hegis, id cj}, ttfnt tempiis a Domim 
I{ege, lie confiho procemn ad boc conjlitntinfi 
— — diffeifiierit. 

Aljfa pro ceito numero, ut hic fupra in 
Juratis. Et afferit Skenxus, Juratas etiam a- 
pud Scotosdici Affas, quod Juratorum nu- 
merus ( pro natura litis ) certus ftatuitur, ali- 
as i2.alias 15-. alias z^. alias ^x, &c. 

Afffi pro mercium nonnullarum quanti- 
tate, qualitate, pondcre, menfiira, preclo, 
&c. ciim apud nos, tum apud Scotos, exte- 
roftjue frequens occurrit. Ec in Conflitutlo- 
nib. Siculis lib. i. Tit. 57. 1. z. Ajffas ( in- 
quit Frederic. Imp. ) renim venaltum, pcr fin- 
gtdas Civitates (3 loca vohimtis Ordimtre. 

Apfis ^edittis, m Maneriis dicitur certus 
ille &: immobiiis cenfijs qui domino folvitur 
ex prxdiis liberis, unde 6c hkr appellatur : 
cftque mobili & nativo contrai-Ius. AlTife de 
Clarendum apud Hovend.In Henr. x. Ba/tvi 
Domini. Hegis refvondeatit ad Scaccarium tam 
de ajffo reditti , qttam de otnnihtis fcrqiiiftwni- 
btisfms. Hodie vero nativus redicus etiam 
fob afffo Kftlmatur : nec male, cum per tem- 
pus prxfcriptlonis ita invaluit ut mutari ne- 
queat. 

AJJifa "pro taxatlone, feu tributo. Niger 
llbcr Scaccarli, cap. de Danegeldo. Ex conjU- 
tiitis dtiobtis fohdis, vel uno fer fingttlas bidas, 
fumma ima qute Commttnis ajffa 7itincitfatur, 
cxcrefcit. SIc, 

Afffa bakctim. Eft ti-Ibutun] apud Scotos, 
quod ex ca pifcatione pendltur, ut Skenjeus 
mihi Author eft. 

Affifa pro mulfta. SIc In Brltannla Ar- 
morlcana, mulfla ab anlmalibus damna infe- 
rentibus exafl^a, AJJfa nuncupatur. 

AJJfores, fiint qui afifts condunt, aut taxa- 
tiones Imponunt : apud Scotos etiam juxta 
Skenxum, ildem qui Juratores. 
AJffatum, quod conftitutum eft. 
5 Affijhii. J vlde fupra Aftafmi. 
? jjfijlrU.'^ &e^.Regift.Iib. ii.EpIft. 
5:4. V. Monajlria. 

5 ylflalins. ] Longobardor. llb. i. Tit. 
1 . 1. 6. Si quis contra immtcitm fugnando 
coilcgam ftiiim dimiferit , aitt ajialium fecerit, 
td cjl, fi etim dcceferit, C^ cum eo non lahora- 
verit, anitna ftia iticinrat ferictilum. Gloft] 
ibi. afalhiis defcndit ah ajlu, i. dolo. Hlnc 
^orce in aucupio , declpiilum dicimus , 



? A\\nneA. ] In fupeUeaile Cafineni: 
Ecclefix vendita cux. An. Dom. 3 94,. cap- 
tivorum redimendorum gratia apud Leon. 

Marfican. Hift. lib. i. cap. 5:8. hojli- 

ales iii pro by:^antits xiii. Aftancas diias fr» 
hj^anfiis 0^0. Piilvinana Jerica tria, J>ro bj- 
::^anti'S .x. 

5 JflrariuS. ] In quodam plac. pro 
terrls in Ondchy in Com. Leic. per Galfr. 
le Ahhc filium fVili. le Ahhe, verfus Alex^ 
andrtim filium R^herti le Ahbe, filii GalJridc 
le Ahbe. 

Galfridtis dicitj quod pr3edi£I:iis ^pbertus 
non fuit, nec potult effe Aftranus praedifti 
Galfridi, nec unquam remanfit de prxdicla 
terra tanquara Aftrarius : quia dlclt , quod 
idem Galjr. pcr longum tempus ante morcem 
fi^iam dederat el duas carucatas ten-se In 
HDjaptOJt ; ad quam terramldem I{ob. duxe- 
rat uxorem, & fult feparatus a familia Gal- 
frtdt patrisfui. 

Alexander le .^iJie, defendens, dicit ; quod 
I{ohcrttts pater fiius &: filius prsediftl Galfrtdi, 
poft mortem ipiius Galfi-idi remanfit in prx- 
di£Hs terris & mefluagio, & reddldic ut fillus 
ejus, & Aftraritis ; fed per Juratam fult 
manens apud SDjavtOn, & penicios fcparatus 
ab aftro patris fi^ii, ( fcll. a camlno, Anglice 
didto after. ) Plac. de Banco tcrm. Mich. circi- 
tcr j6 vel ^J H. 5. Rot. il. Leic. 

f Aflre. ] 2CIJC Wart^ of a Cljtmncp. 

Aftraritis kcres inde dicitcu" ille, cui aatecef^ 
for in vita fua, per Cartam hxredltatem re- 
ftitult. Cok^es Inft. p. i . fol. 8. b. 

5 JflelU & Aflels^ al. Attels. ] Gal. 
Rot. Cur. Maner. de Ruftens in Cougham. 
34 Hen. 6. — feclt ^oo fagots 6c dimld. & 

400 Aftell m I^tftcym &(c. Etmox cepit 

& afportavit 400 fagots, & . . . Aftell Ferulxy 
fuftes, hacidi, prticji quje gypfum fuftlnent 
In pariete, Anglice Sflents. 

5 Aflrihilthet. ] L L. Dlvi Edouardi 
cap. 30. Hi qui facem B^gis babent, vel ma- 
mi, vel hrevi, ei fideles extftant.-—^liii fini- 
mis confidens inface quam hahet, ferftijierhtam 
altcui foris fecerit, damntim reftauret (3 ite- 
ritm tantimdem, qitod Angl. vocant Aj"CpiJ)il- 
rbec. Cul in margine, alias acpibil- 
r))ec. Vid. L L. Ed. Conf. Cap. 3 o. 
a Lambardo datus, apud Hoved. pag. 606^. 
a]-uj]i6eIt;J?oc. F. A'»/. */. Hengham p. 158 
Afortim. 

5 AtegAr. ] Telum Saxonicum, cujus 
memlnit Florent. Wigornenf fcib. An. 
1 040. fi^iifque deinceps verbls ( ut fblet ) Ho- 
vendenus, Pait. pri. in eodem Anno. /« »2.1«« 
finiftra clyjieitm, ciijus timho claviqtie erant deau- 
rati, in dextra lanceam , qthe lingtia Anglorimt 
acegap affellattir. Reor fulfle haftam milH- 
lem i aceon enlm Saxon. llgnilicat ejicere j 
gap, telum. Ethelieerd. in An. 878. Pelluns 
ingenuos faffim \ ategias figtint m oppdo ditio 
Glouuceftre vario ithi. 

5 Atha, (Sc Athe. ] Jttramentum. A 
Saxon. at5, Anglis, Oath. Charta Edmundi 

Regis 



GLOSSAKIUM. 



+9 



llcgis Ecclefix Glafton. apud Malmesb. de 
geil. RegCT. lib. z. Conccdo Ecclcfhe S.mci.e 
Dei gcnetricis Mari.e Glajiorut , (J venerabili 
viro DunJlaHO, qucm ihidcm Aohatem conftitut , 
Ubertatem (3 fotcjlatem, jura, confuetudtnes G? 
omncs forisfddwM onmiiim terrarum fuarum , 
id ejl, Burg/joita, & hundred fetena, athai, G? 
ordaLs, & tnf.mgtheofas, dc Dat. Ail. 944. 
India. I . Pcr athas hic intelliglnu; potelks 
exigendi,minillnindi,& vindicandi juramen- 
ti : uti in Foedere Edouai-di & Guthurni Re- 
gum,cap.9. Op6eI & aSaj". rynbon coc- 
pebene. j-F^olj- ^agum. "] pib^ p^yzen 
6at:um ; id eli, Ordalium (3 juramcnta fejlts 
dicbus, i3 kgitimis jejumis interdtEla funto. 
Quod Antiq. Interpres M. S. legit, Ordel (3 
athes, fint interdida diehus fcflivis ^ legittmis 
jcjitniis. 

^ JtlM>-£rati.'] . LL. Biwar. Tit. 5. 
cap. I . §. 4. Si quis in eo venam fercujferit, ut 
fuie igne fanguinem fiagnare non Jioffit , quod 
Atbargrati dicunt. Germ. aDft, vena. Angl. 
to gratC ; rodcre, vel terere. 

5 Atia^ al. Jtya, ^ Hatya. ] _Vox 
fori, qux nunquam (quod fcioj fe efiert fi 
non in obibleto Brevi Reglo quod de Odto (3 
atia Infcribitur. Verba Brevis, Regifti-o/oL 
I 5 ^.-hsc (unt. Rcx vicccam. falutem. Pr^- 
ciftmus tibi quod, (3c. mquirai utrum A. cap- 
tus (3 dctemus in frifo?ia nojha de L.fro morte 
IV. utule rettatus (x. accufitusj ej}, rettatus fit 
dc mortc ilU odio ^ atia, ^c. G? fi odio (3 atia, 
tunc quo odio i3 qua atia,(3c. Coke 9. Report. 

fol. 5-06. &icomE odtum tn \t Dit 3l5?icft Oe* 
nifie lj«trci),iirint Acia iive Atla figmfie ma^ 

liCf , pttC CCO qtlC maltcia eft acida , I. CgrC, 

fl;arp, &crHClI. Vocabulum re£le videtur 

interprerari, led non reclo etymo. Ipfe di^ 

ctum rebar (ut Infiiiita huju(modi) a vulgari 

Er7e{ji]i« hj- noftro ^afC, i- maltcia, invidia : nec tamen 

tyiproKuntiir,- aufim id fuggerere , fi non exaratum cum 

dum e(l Grx- alpiratione inveniffem apud Bractonum in 

corunmorenon ^^j;^^ ^^ 5 coa:taneo, fol. j%%.v.r. An 

Litinorum. „ , ^j 

culfabilcs cljer.t de morte tlla vel non, i3 utrum 

f.ffeUati effcnt cdto i3 hatia, q. odio,^ invidia: 
ied deletum jam omnino eft hoe Breve, Sta- 
tuto x8 Ed. ^. cap. g. 

5 Jtriamefitim , Atriiim. ] Formul. 
vett. Rom. nu. 4^. Habet tpfa cafa in atrta- 
mento, memhra in gyro tanta , de latertbus vel 
frontibus caft , vcl terrx illorum (3 illorum. 
(Rcorj locus atrii,'vel ipfi area cii-ca atrium, 

a Courts^jtartr. 

Atiium enlm dicitur non tantiim pro por- 
ticu Ecclefis, fed pro iplb coemeterlo,ut apud 
Gratian. la. q. i. cap. 4. 'NuUa adijicia m 
atrio Ecclefiie ponantur , fed tantum clericorum, 
Ubi GIofTographus. Id efl ( inqult ) m cce- 
meterio, quod habebit xl. fajfus tn circuitu Ec- 
clefia majorts cafeliiC , vel minoris Ecclefitg 
xx.x, i£c. 

5 Attac/nare , AttachiameKtm , Jt- 
tachiator. ] Vocc. forenf apud Anglos & 
Scoto3 : Et eft attachiare , apprehendere, a 
Gallico tuacher , i. aimedterc, vincire, alli- 



gare ; qubd perfbnam, vel bona allcujus, le- 

gum judicio anneftit, vincit, alligat. Vete- 

ribus, Admallare. Attachiamentum ( Inquiunt Attichtim;n' 

leges Baronum Scotias cap.i . §. i..) efi quod- """• 

dam vinaihim legitimum, J>er quod, p.irs dcfen- 

dens invita aftringitur ad flandum juri , i3 re- 

Jpondendum fartt de fe querenti Juridicc : de- 

betque fieri ,per BaUivos ( h. attachiatores ) vel Attackiaor, 

eorum fervientes , prafentatos tn cwria(3 jura- 

tos. In co autem difterre vldcntur arrefla- 

re & attachiare , quo apud J. C. arefltim^^^^'^^^"^"- 

^prehenjio. Areflare fcil. allud olim non'^,]]'^^^^^:' 

ruifle^ quam levi Judicls interdiclo <, homl- iidtur atha- J 

nem impedire & remorari, donec conque- chiatus. 

renti refponderet : cum attachiare fit quafi 

per fcapulas comprehendere , & relu6tan- 

tem protrahere In judicium. Hodle ver6 

pari violentla In utroque faevlunt Balllvl. 

5 JttatKtus , feu AttinSm. ] Vox. for. 
Dlcitur qui (blenni juris formula , capitalis 
alicujus crimlnls fententiam tulit : ut prodi- 
tlonis, felonise, &c. Dicitui- etiam aliquando 
de criralnibusnon felonIcis,«f attmElus perju- 
rii vel mutilationis memhrorum alterius. Item 
attinBus dejeifina. Et frequenter apud vett. 
pro conviBo : nec defunt qui cadentes In omni 
lite attinBos nuncuparunt ; quafi viBos. A 
Gall. attaint fivc atteint, Latin. attaBus , id 
eft, aflequutus, deprehenfus : qiio fenfii Ci- 
cero lib. de finlb. dlxit, Jujjncione attingere. 
Vel attaftus , ut arbores toBas dicimus, i; 
iilas & denirpatas. Sunt & qui a tmgendo du- 
cunt , ut fit Attmdus quafi difcoloratus, coin- 
quinatus. Aflifx de Clarendum temp. Henr. 
1. 5'; Domtnus fcodi negat httredibus defunBi 
feifinam ejufdemfeodi, (3c. i3 inde attaintus fu- 
erit; remaneat tn mifericordia I^egis. 

Hinc. Attinda & attinBura pro Iftiufmodi ^"j^^ii, -^f» 
reatus manifeftatione, & hsredltarix fiiccef^ "" ^^*' 
fionis (qux per eam Gnuiino fublata eftj coin- 
quinatione. 

5 D(f Jtttfrmtis.^ 

5 Atturmtus , Jtturmre, atturna- 
mntum , vel per [ o ] Jttornatus , {p-c. ] 
Attiimatus eft qui aliena negotla, ad manda- 
tum Domini adminiftrat. Vel Is, qui adtur- 
num, i. ad vicem alterius conftitutus, Domlni 
fui cau& In foro promovet , ejufque nomine 
refpondet. Procurator , H^ffonfalts , Nuntius , 
hiijfus. Proprie Vtcarius , a Gall. tourner , 
hoc eft, vertere, commutare, rem unam m 
vicem alterius dare : unde qui Nobilibus fiint 
a veftium mutatione,eofque omant & infhu- 
unt (cofmetae nempe & ameTmi)Attoumeurei 
appellantur. Siquidem hos olim & daplferos, 
&Senefcallos , & Prxpofitos feu Ballivos , 
aliofque miniftros,ad agendum in litibus fuo 
nomine,refpondendumque emittebant, ut pa- 
letin LL. M. S.Hen. x. capp. 34. 41. 61. 
Glanvllli Hb. i i.cap. i. & alibi. Vox autem 
Attumatus eo sevo vbc recepta elTet videtuf 
inter forenfcs , nam Glanvillus ejus vice utl- 
H «ir 



50 



Henrici Spelmamii 



tur alias Nimtio , alias pva<ratorefed potiffi- Porro , ;. u. fcxto. ubi Glofla AttimMti ( in- 
mum ( Ecclefia; vocabulo ) [(efponfali : li- quit) dicuntiir Proairatores npiid acla confti- 
brumciue 1 1 . inlcribit, De B^Jponfilibm qid lo- tuti. 

co dcminontm fonuntiir in Ctiria, ad liicra>idiim Atturnatiis I^gts eft qui cau{as Regis fo- Attuniaius R^- 

(3 ferdendmn fro ets ; nec vel lcmel illic, At- renles non (blum promovet,(ed ex more Ad- gi!- 
?«rwrtw' mentionemfacit.Libro tamen li.cap. vocati fortiffime tuetur. Loco fei-vientibus 
i^.in BreviRcgio, <?/M/77<?re occurrit pro in Regis pofterior, quxftu autem & potcntia , 
loco fonere, ut frequentiiTime in recentioribus (uperior multo. Ltb. i. de feiid. Tit. zz. Si 

quis fecerit inveftituram vel cambium debe- 
neficio fui militis, fine illius conlenfu cujus 
eft beneficium, pro infefto habeatur. 

Atturnamentiim. Eft traniitus vafTalli feu Atturnmen- 



Atturnjre, 



traditiorum 
virix. 



h)yi. illius. 



Brevibus ejufdem argumenti. Et apud Bra^. 
lib.x.Tir. I .cap. ^ ^'.pro transferre &: a(lignai-e. 
Quemadmodum autem apud veteres Ro- 
manos, non licuit per procuratorem agere , 
ita nec olim apud Francos, abfque refcripto 
PrincipisjCujus hxc in Marculfo,formula lib. 
I. cap. 1.1. 

■ Fidelis Dco frofitio ille , ad noftram veniens 
frafcntiam figgcjftt nobis , eo quod frofter fim- 
flicitatam fuam, caiifa fiias minimc fojfit frofe- 
qiii, vcl admal/are, clcmentia I^egni noftri fetiit , 
tit inluftris vir ille , omnes caufas ftias in vice 
Jdem fiBus per ifftus , tam in fagoquhn in falatio noftro, ad- 
mallandtim frofeqtiendiimqiie recifere deberet , 
qiiod in fr.tfintt fer feftticam eas eidem vifus 
eft commendajfe. Profterea jiibemiis, ut dtim 
taliter utriiifiuc decrevit voluntas , memoratus 
.' .?f.'?* ''^ ille vir, omnes caiifu * lui,tihicunque frofeqtii vel 
adynallare deberet, iit tiniciiiqiie fro iffo , vel ho- 
mintbiis fuis , reftitatts condttionibiis , C^ dtre- 
Bumfaciat , iS ab a/iis fimiliter in veritate 
recifiat. Sic tamen qtiamdtu ambonim decre- 
vit voluntas ; ubi vides, attornatos feu frocti- 
ratores, olim conftitutos fuifle ti-aditione fe- 
ftucx, i. virgx, & fymboli poteftatis, vel fei- 
finte, ut dicimus. 

Hujus antiquitatis ( utpote circa Annum 
hinc millelimum ) niliil apud nos reperio: 
Sed inferioribus feculis , quos litigantes mit- 
tehant Attomatos , fme Brevi Principis non 
recipiendi erant, ut abunde conftat in Regi- 
ftro Brevium. Tandem vero uti Juftinianus, 
his qul juftis occaiionlbus impediti,rem fiiam 
exequi non poterant , procui'atores induliit .- 
ita Henr. ^. & (uccedentes Reges , paulatim 
id noftratlbus prxftitere. Ex quo, protlnus 
orta eft communium Attumatorum ( una & 
Advocatorum ) infefta multitudo, quam co- 
hibuifTe nixus eft Rex Edw.i .(ut fupra often- 
dlmus in vocab. ■Afprenticitis ) omnique ideo 
Anglix,i4otantum, ex utroque genere de- 
fignavit. Hodie forte In uno Comitatu , tot 
fblummodo Attornati reperiantur. 

Habet item Normannla fuos Atturmtos , 
lege & more noftro inftitutos: dequojofias 
Berault in fiiis Commentar. ad cap. 589. ^ 
Li Ctijliime reformee de Normand. Nos ( inqult ) 
frocureurs d uiijotir d^hiiy font femblables a ceiix 
qui olim a dominis in judicio conftituebantur, 
quon apfelle en Normandie faftes Attotimes , 
ou atifqiie/s on baille frociiration qiton apfel/e 
ad lites , defquels le fouvoir cejfoit en la 
frefence de lu fartie qtii les avoit conftitii- 
es , &c. 

Repcritur etiam ( nitor autem Cowelli fi- 
de ) vox attomati , & ut alii legunt, tornati, 
in Tic. de ftatii regulmum , cap. nmcQ. §, 



ToriMi. 



Tenentis, ab obfequio Domini vendentis, in tum. 
obfequium ementls. Fit autem, vel tradltio- 
ne denarii , vel prxftatione fidclltatis , vel 
nudo Ipfo in vendltlonem afienfii. 

5 Aubani^ & Aubemgium. J Galllc. vi- 
de Albani. 

5 Auca.^ Auccire , AuceUa., Aucelhis , 
GlofC Arablco-lat. Auca, anfer. GlofT. vero 
Bedx Latino Saxonicx, Aiica, goy. Anfer , 
ganbpa. quafi vox auca ad avem foemineam 
fj^eftaret ; anfer , ad mafculinam, hanc enim 
nos hodle a ©anHCfjillam a^^OOfC nuncupa- 
mus. Bene igltui- Buixhardus lib. de Pcemten- 
?;'(«./. xix.fol. zyS.fuUos aucanim dixit, non 
anferum : uti & ga/Hnarum, non gallorum. 
Sic inLege Alaman.Tit. 99.§- xo. acceftor 
qtii aucam mordet : (exum re(picit foemineum, 
unde nos euma^Ol^afeCvocamus .- in Boi- 
orum vero LL. Tit. lo. §. a. accipitcrqui 
anferem cafit, Cattdjapiclj appellatur, a Gan- 
fa, i. an(ere. 

Aiica etiam Philoxeno intei-pretatur 
Tmvbv , volucre , acfi volatlllcim tam eiret 
genus quam ^ecies. Unde aiicclla in Glofl. Aucelh. 
Ifidori , ad cotumices etiam refenur ; aucellus Aucellui. 
in Phllox. rfafijdi' exponitur, i. pafler , &c 
omnis avicula. Quo (en(u Itali hodie ticcello VccellO' 
dlcunt q. aucello , pro quallbet ave, & uccel- 
lare, pro aucupajfi, quafi hoc eflet aucas ca- 
pere, non quodaiunt, aves capere. 

Aucare vero reperitur pro attrahere : forte Aiiare. 
ab aucupum niore, unde & pro aucupari di- 
catur. 

5 AuSlioMrii. J Qui publlcis (iibha- 
ftatlonibus prx(unt, frofoLe , & quos Angli 
31BjOfe0t|S dlcimus. Gloil Ifidorl : AuHiona- 
rius , qm emit. Gregor. Mag. Regiftr. lib. i . 
Epift. 4^. — -fritifqiiam labores fttos venundare 
valeant , comfellanttir trihuta ferfoivere : qti.e 
diim deftio tinde dare non habe7it,ab atitiionariis 
fublicis miitiib accifitint,^ gravia commodafro 
eodem beneficio ferfolviint. 

5 AuSores Eccleftanm. ] Formull. 
Lindenbr. 1 6. in Ceflione ad Ecclefiam. — 
antediEia Ecclefta, vel Pontifex Civitatis illiiis , 
aut auBores Ecclefianim, ( villam ) eam habcn- 
di, tenendi, fojfdendi , ^c. Itbero in omnibiis 
ferfniantur arbttrio. Notat Lindenbrogius hos 
ipfos allbi ABores vocari : cui &: illud con- 
venit quod inter formull. vett. Bignonii cap. 
xy. occurrit. — agentes iffius Ecc/efia , abfque 
e.vfedata traditione , in eonim revocent domina- 
tiomm 

Aufio- 



GLOSSARIUM. 



11 



Jtudori^ire, 



5 AuBonus , yiiicioriz.are. ] Auiion- 
toi pro diplomate vel Chaita Regla , aevo 
Gregorii Tui-onen/T & inferioribus leciilis 
frequens. Idem Gregor. lib. 9. cap. 32. in 
Epiil. Radegundis ad Epilcopos,— — Mona- 
(leno trddidt fojfidendtim , £5' fer audoritatcs 
prjecellentiffimorum domtnormn Hcgnm Chare- 
herti, Gimtheramni, Chtlferici, Sygeberti, ctim 
Sacramenti tnterpofitione , & fitaritm mamtiim 
fubfcriftionihtis obtiniii ccmfirmari. Flodoard. 
Hift. Eccl. Rem. lib. 2. cap. 4. Tefiamenti 
p.igina in archivo ^menfis Ecclefi<s refervatur , 
cum auBoritate Chtldeberti I^egis. Et cap. i 9. 
in diplomate Ludovici Imp. Vt Lec mfira 
concejjioms authoritai ferfutirra temfora in Dei 
tiomine flemorem obtineat finnitatis vigorem, an- 
nuli noflri imfrejfwtie fubterfignari decrevimus. 
De eodem mox infra Flodoardus : Vtia cum 
filio Lothano Cafare, talem fracefti dedtt aiiBo- 



rttatem,vi:^. (^c. 



Avera.q. Overtt 
d Gdl. Ovre 
pro opere. 



Averdgium. q. 
Overagium « 
Gal. Ovre, ve- 
iut operagium. 



Avsrpentty, 



AuBontas etiam dicebatui- Bulla Papalis. 
BedaEccl. Hift. lib. z.cap. 8. Cujas ('Boni- 
facii PapxJ auBoritatts,tfla eft formula. Dtle- 
iiijfmo fratri, (^c. 

Hinc auBori3;_are iii Appendice altera ad 
Gregor. Turonenf^ pa. 102. pro diplomate 
confirmare. 

5 AveriHgum. ] Tributum avenarum, 
quod vafllilli Dominis pendunt in Britannia 
Armoricana & quibufflam aliis Gallise parti- 
bus. Vide infra G.thnagitim. Quandoque 
lcribitur pro Auhenagium, de quo flipra. 

5r Avera.^ .Aver^re, ATjeragium., Ave- 
ria, Averpemy, Avtrim. ] Videntur affi- 
nes, e diverfis fontibus. 

Avera &C (Ctnih unoj averagiiim, a Gall. 
oiivre & ouvrage , labor , opus : etiam inde 
averare pro laborare, vel potius a Latino ofe- 
rare, &c f ut folent, in a &c u converfis. 
Hinc qu3e in averando fatigabant animalia. 
Majores noftri avena, Scoti avana dixere : ut 
Latini,;M^<?/«, a jugando; oferanos, abope- 
rando. Sunt autem qui averum, equum vel 
jumentimi fignificare aiunt ;& in eam fenten- 
tiam tendere videtur , quod ftatim citatuii 
fiimus e Capitt. Placitt. Coronse, &c qux in 
vocab. Afirt (upra notavimus. Sed nec ifta 
obftant quln ab oferando primittis deducatur. 
De fingulis, figlllatim. 

Ave-ra In Domeld. Confuetudinis genus eft, 
fcU. unius diei operatio, quam Coloni Regis 
Vicecomitl prxftabant infra terras Regis do- 
minicales. 

Averagium , idcm. Opus fcil. quod ave- 
riis , equis, bobus, plauftris, curribus , aut 
Regi perficitur ratione prardil , aut aliter, 
alterlve domino. Et liuc (pevftat quod m im- 
munitatum Chartis fipe conceditur, quietum 
ejfe de averagtis. ' Elt etlam Averagtum, quod 
natlvi deberent ex antiqua fervitute ducere 
bladum annuatim per unum diem. Ex Hegifi. 
Abb. de Burgo S. Petri in hihl. Cotton. 

AverfemiyXwxc etlam pertinet : Et efttrlbu- 
tum Ideo datum ut immunes fimus a veftlonl- 
bus Reglis.Vel ut IwbetRuftallus.Tit.Expofir, 



antlqq. vocab. Averfeni, hoc efi, qtiietum cjfe' 
de dtverfis denariis , fro averagits Domini ^ 

&"■ 

Aver.tgium reperitur alio fcnfu, a GalL a- A-jsragium, 
V.W1S : forte quafi a-varaeh. Eft cnim detri- 
mentum, quod vehendis mercibus accidit ; 
ut fluxlo vini, frumcnti con-uptio, mercium 
in tempeftatibus eje>5lio. Qulbus addunt ve- 
6turx fumptus, & neceffarix alise Impenfe. 
'Dq avcragiismtYQMm. e navibus prqjeitarum 
diftribuendis , \'ctus habetur Staiutum 
non Impreffum, cujus excmplai" apud me 
extat. 

Averare ut fupra patet , eft cum avenis, Averarsi 
vel cujTu res veherc. Cuftumar. de Hecham 
Pn. Lew. p. 1 8. Omnis lanceta ave-rabit ter 
m amio ad Acram, vel Lmn.im. 

Avcria plu. ftiut ut dixlmus operaria ani- Averia. 
malia, equi, boves, jumenta. In Brevibus u- 
titur fingulari numero,juxta regukm Reglftri, 
fol. 8 1 . b. fed cum de uno animali facienda 
fit mentio, dicetur quidmi equiis, vel qmdam 
bos : de duobus vero vel plurlbus, non equi . 
aut boves nomlnandl fiant, at Indifcrete .tvc- 
ria. In Capitt. autem Placitorum Coronje 
apud Hoved. in Ri. i. Inqtiiratur (inquit) 
qiiot bobus i3 averiis fmgulie cartict valeant tn- 
Jiaurare,(3c. Erit autem frecium hovis iiii fol. 
Gf vaccce fimiliter, i3 averi fimiliter. Brafto- 
nustamen in fine lib. 5. Averiadhkdc-non 
animatis. Stint (Inquit) catalt qiue aliquan- 

do fetiintur nomme avcriorion • utj'i (quls) 

heyaverit, I. fepferit, vel foffatumfccerit , vel ca- 
riicam immifcnt; (3 htijtifmo.ii utenfilia ca- 
pantur. Diifla forfitan , five quod ope- 
ratlonis funt infti^imenta (ut aniraalla prs-* 
dicfa) five quod avcri , i. bonorum (unt 
partes. 

Avcrtmi enim fignihcat bona, facultates , 
fubftantiam , ipfiimque rcgium thefaurum : 
a Gall. avoir. Teftament. Philip. Augufti 
Reg. Fran. apud Rigordumfub An. 1 190. 
Balltvis froloibemtis ne altqtiem /lominem cafiant^ 
neque avertim futim, qtiam dtn honos fidei jtiffo- 
res dare voluent. Et paulo poft, cum prsce- 
piffet omnes redditus fuos, lervitia,& obvcn- 
tiones quotannls Parlfiis adferrl , lubnecHt , 
In receftiontbtis avcri nnflri, Adam clertctis no- 
fier pnejens ertt, (3 eas fcnbet, ^ ftngult hahe- 
antfmgtilas claves defingulis archts in qiiibtis re- 
fonettir averiim nofirtim in tcmflo , £y te/nfliim 
uniim. De ifio avero tamen nobis mittetur qnan- 
ttim litteris nofiris mandahimtis. Infi-a iteruni 
non femel. 

5 AlJiti^ Antiqq. Alaman. Char. i -j. 
Ad Monajiertum S. Gal/i dedi m frcefato loco 
qtiatuor in jticijos, (3 unam vineam in avia. Ubi 
Goldaft. Aviafort. avtia. JVIihl a;que Incog- 
nitum. 

5 Az)iAUcm. ] 'Nefos. Vide Abiati- 
cus. 

5 Avifare , Avi[awie'ritiirf2^ Gravami- 
na Germ. contra Romanam Curiam. R.Ger. 
69. 2.pa. ijj. & ij6. 



H 



5 Ai' 



5i 



Henrici Spelmanni 



5 Aviui^i Sxpe pro avus. 

5 Juh^ Pio Curia Baronis vel Mane- 
rii. Sic aliquando vidimus in nonnullis ro- 
tulis xvi Ed.i.viz. Aula tbido7i tcnta tali die. 



hxc 



^ Attreus^ Idem quod (blidus aureus.V. 



5 De aiirifiamba Fraticoriim. 



flams ri.iiade 
vocat, y, An, 
13 46./), 3 79. 



5 AuYtflamhA^ & Aunjlavmem- ] 
Gallice, fortfiamhe ; Sacnim apud Francos 
vexillum, S. Dionyfii alias appellaaim, quod 
in ejus Ecclefia religiose cuftodiebatur. Hoc 
Francorum Reges (ex antiqua confiietudine) 
ab altari B. Dionyfii (blenni humilirate, jeju- 
niis, & lacb-ymis impetratum, tutclx fymbo- 
lum deportabant in hoftem, & in prima a- 
cie, a prneftantiirimo quopiam deferendum, 
collocabant. ^wi ( ut addit Rigordus in 
Geft. Phil. Aug.) videtitcs adverfarii G? cognoj^ 
centes, teniti multotiei terga dedere. Forma e- 
jus & nominis rationem, fic defcripfit Brito 
Armoricanus, Philippidos lib. 1 1 . 

Stowus /'Of At ^gi Jatis ejl, temies crijpare fer auras 
vexillum Oili- VexiHiitnfnnflex., cei:dato Jlmflice textum, 
Splaidoris ruhei, lethania qtialiter uti 
Ecclefiana filet, certis ex more diehus. [me>i, 
.^iodcumTlammzhaheatvulgariter, aurea m- 
Omr.ihus in bellis habet omntafigna frxire. 
.^iod ^cgi fraftare folet Dionyjm AhbaSy 
Ad bellum quotiens fumftts proficifcitur armis. 

Aurifiamha geftatio, tanto ( olim aliquan- 
do) in honore fuit, ut ad capefcendam eam 
Arnoldus de Eudevehan, Marefchallia Fran- 
cix fc exuit , liib Carolo 5 Rege ( qui obiit 
An. 1580.) nec poft ejus imperlum fcmel 
haftenus in aciem prodiit,ut Tillettus aflerit 
en I^ccueil des I{irys de France, part. i . 

Hujus autem vexilli meminit Curopalates 
iii Officiis Conftantlnopp. ut quod Imperato- 
ri tantum prsfcrri Ibleret, nec in Caftris vi- 
lum eo abfcnte.Quod vero ifha,[jL7T>s^v vocat, 
Gloflarius mallet <f}\diiii/.i^v legi, q. ciidbam 
pro flammeo aureo. 

5 jiurifrijm , Amfhrigia , Anrifri- 
gia. ] Fimbri^ amea. Mat. Par. in Hen. 3. 
fub An. Dom. 1 146. Eifiiemque dtebus , do- 
mintis Pajia videns in aliquorim Anglicorum 
ornamentis Ecclefiajiicis, utpote in capis chorali- 
bus ^ infidts , amifrifut conctififctbilia, inter- 
rogavit, ubinam ficla ftnjfent. Citi rejponfion 
eji, m Anglia. At ipfe : Veri hortiis nojler de- 
litiarum eji Anglia. Verc putetis inexhaiijlus 
ejl, (3 uhi midta abundatit , de multis niulta 

fojfunt extorqueri. Vnde /iteras ftias hiilla- 

tai facras mifit ad omnes fcre Cijiercienjis 
Ordinis Abbates in Anglia comtmrantes , qtio- 
rum, (£c. ut tpfi aurifrijia , ac fi pro mhilo pqf 
fent adquircre, mittere non dcferrent pra:elecia , 
ad planetas (3 capas fuas chorales adomandas. 
Conrad. Epifc. Cluon. Mogunt. Cafiila vto- 
iacea, iatis & magnis auffrtgiis. Inferius ; 



Habebant peras ex purpura , C^ auriphngiis 

adornatas. Superlus : Cafulae dtae nigrx aiiri- 

frtgiatic. Et inful.e vel thiar.e xviii atiriphri- Aurifrigiitm, 

giatce. Chi-on.Laurifham.de Donls Hen. Abb. 

45". Cappa, tres cttm aurijrigiis,palla altariscum 

aurtfri^io, £^c. 

? Avortm. ] Abortum edere. LL. Wift- 
goth. lib. 6. Tit. 3. cap. 6. Si anciltm fcr- 
viis abortare fecerit , (Sc. Simile ibid. cap. 2. 

5 Axwfus^ yj.] Abornis , vel aborlus, 
b ut fblet in u tranfcunte. Sic Galli avort- 
tnent dicunt, LL. Wifegodi.!ib.(5. Tit.3. cap. 
I. Si quis mulicri prttgnanti potioncm ad 
avorjiim aut pro necando infante dederit, eccida- 
tur. 

5 Aufe.^ Attfen.'] Prlvilegium quod Rex 
Ludovicus CrafTus attribult Lutetlse, nomi- 
natim appellat Aufen ( ut milii Author eft 
Tilius in Comment. de reb. Gall. lib. i .) ca- 
tum i£ focietatem quam extranetis adhtbet in 
caufa negotiationis. EfTe etiam refert decre- 
tum Parlamenti fachim fub tempus ut vocant 
Candelofx (hoc apud nos eft TeiTnmo Can- 
delarise fcu Hilarii) An. 1 264. fententiaque 
fccundum Cormelienfcs lata,quo vocabulum 
Atifen exponltur conventio ^ focietas magna, 
ex privilegto pofiulata , ad msrcaturam tcrra, 
marique factendam : unde ( inquit ) illud 
hahere foctetatem Francicam, in proverbiuma- 
biit, ficut etiam urbes fiiperioris Teutonlcx, tr r ■ 

„„n „ „ • ~ r ■ r- nMjitlcX ttt' 

noltia memoria Teutomcejoctetatis funt atque Bes. 
nominantur. Item en foti I^cuil des I{oys de 
Frat2ce,cap.i . cafdem has ui-bes Gallice vo- 
cat les villes de la Hatije Teutotiique .- u pro n 
(ikut & mox hic infraj ubique ut videtur fiib- 
ftituens : nam vulgo de la Hanfe dicuntur non 
Haufe, & Latlne urbes Hanfatiae. Francos 
etiam hinc olim dici opinatur Frankaufen f& 
per fyncopen Fratifen) quafi cotiventum libe- 
rum : aliis Francifiam & Frankitatem , qu3C 
vide. 

Refeit praeterea e Jomande , Duces per 
quos viilorias ^liaque comparata effent , a 
Gothis Aufen di£tos efle, i. femideos Sc pluf^ 
quam homines : fcd locus (il alius non fuerit 
quam nobis occuiTlt lib. de reb. Geticls cap. 
13.) haud Atifin exhibet, at Anfis, viz. Pro- 
ceres fuos, quap qui fartuna vtncebant, non puros 
honiines, fed femideos, L Atifes vocavere. Vide 
Hanfa SiC Francijia. 

5 Aufiurco. ] Equus generofior. Voca- 
Itdar. atite 100 hinc annos impref Canterius, 
Jotiipes, onager, aujiurco (&c) afcllus, quse in a- 
pice interprctanmr : a (iPeUimg,a CoilCttef, 

a lutlD ^f;0,a dDmt of $pain,a pottng ^f^, 

Vide Oiturco. 

^ Authoritas.'] Pro diplomate. Vide 
Au&orttas , quod frequentius occuiTit apud 
Caffiodorum & alios. 

5 Avurfa. ] LL. Baiwarior. Tit. 1 3. 
cap. 4. I{ecipe animal quod Itefifti , quod nos a- 
vurfum vocamus. Saxon a-pypye, id eft, pe- 
jus, deterius, Anglis hodie toOjCp. 



GLOSSAKIUM. 



n 



W De auxilio Domino fcodali 

impenjo. 

5 jiuxililim.'] Vox for. al. adjutonum 
& fubfidtum ; milgo 010 • ell tributi genus 
quod apud nos vafTallus domino prsftat, vel 
.ad filium primogenitum Militem faciendum, 
vel ad filiam primogenitam femel maritan- 
dam. Et dicitur auxilum rationabile, quod 
moderatius fit petendum, &: fccundum facul- 
tates vaflallorum,ne nimis gravari videantur, 
Lib.g.cap.2. zm fmm contencmeJitrm { ut Ghnvilli ut3.r 
verbls) amittere. Non datur autem in mati-i- 
monium lilii primogeniti, quia patri inde dos 
accedit : nec in benelicium prolis junioris , 
ne fic omnis fuccus vaflallo excoquatur.Bra6t. 
lib. 1. Traft. i.ca. ii6^. nu. 8. Sunt etiam 
quxdam ceufietudinej, rjucc fervitia mn dicim- 
titr, nec concomitantia Jirvitiorum, ficut funt ra- 
tionahili.i aiLxiUa ad fdium frtmogenitum Milt- 
tem facieyidum, vel ad filiam ^rimogenitam ma- 
ritandam, qu£ quidem auxiltafiunt de gratia, (^ 
7un de jure , i3 fro veceffitatc , G? indigentia 
Domim captahi, (^c. Item infra : Et cmn hu- 
jufmodi auxtlia dependeant ex gratia Tenenti- 
ttm, C? nmi ad voluntatem Domimrum , tiec 
Jtint feodalia fed perfonalia , haberi debet rejpe- 
iltis adferfonam utriufque, tam Domini quam Te- 
nentis ; ut Domini neceffltas,fecundiim quod ma- 
jor ejfct vel minor, releviiim acctferet, (3 quod 
Tencns gravamen non fentiret , fed quod atixili- 
um accipiettti Cedcret adcommodum, O' d.inti ad 
honorem. Quod vero ex gratia primum lar- 
giebatur, jui-e poftea exigitur, & pro volun- 
tate Dominorum, quam cito pene filium aut 
filiam (ufcepiflent. Tandem iginir (Weftm. 
I. cap. ^5". 5 E. I.) cautum fuit in benefi- 
ciurri vaflalli,ut Auxilium non peteretur ad fi- 
lium Militem faciendum, ante astatem 1 5- 
annorum : nec ad marltandam filiam, fi non 
leptennis effet ; nec tunc quidem,plus quam 
xo fbl. de fingulo feodo militari , tanam- 
demque e fingulis 1.0 libratis terrse coloni- 
cse, quam Soccagium vocant. 

Conftat autem Henric. tertium Au.xihm» 
cepifTe ad maritandam fbrorem fuam,fcil.Ifa- 
bellam, Frederico ^.Imp. & %. marcas ideo 
exegifle de fingula caruca, feu hyda terrse: 
cum Henr. i . tiliam fiiam Imperatori etiam 
defpondcns, tres tantiim folidos ex hyda col- 
legiflet. Mat. Par. in Ann. Dom. 1 1 09. & 

Certe exteros video non fblum auxilia feu 
adjutoria (ut vocant ) ad coUocandas fbrores 
in matrimonium accepiflc, fed ad fratres eti- 
am juniores Milites faciendos : terrse inter- 
dum emendae gratia pro fervitio Regis vel 
exercitus fiii : & (quod omnium juftiflimum 
eftj ad perfbnam Domini in militia Principis 
capti, redimendam, Licita erant hsec omnia 
apud Siculos & Neapolitanos, ipfis Conftitu- 
tioiiibus Regis WilUelmi , & Freder. Imp, 
(ciim alia multa qux ad voluntatem Domi- 
norum exigebantur (ublata eflent) ut ibidem 



liquet lib.:?. Tit. i S.Sc 19. PnKlatis Infuper 
Ecclefiafticis iilic conccflum eft, ut adjutoria 
peterent confecratlonis fiix gratl-i ; ad Con- 
cilium a Papa vocati ; & cum cflcnt in fer- 
vitio Principis, vcl exeiritus fiii ; vel hofpiti- 
um ei prEliarent, aut corrodium. 

Normanni item (iprxter auxtlitims.dfi\ium Auxiliumd 
pnmogenitum Militemfaciendum,filiam pri- ekvmdutn 
mogenitam marltandam, & ad captlvum Do-feoiimi 
minum redlmendum ) auxilium etiam ad re- 
levandum feodum fiifciplebant : quod & no- 
ftratibus fuIlTe in ufii Glanvilli feculo,ipfe in- 
dicat lib.^.cap.S. 

Revera, auxilittm olim cxigcbant ex qua- 
vis occafione. Antlquum cnimniorem, no- 
ftro aevo In Hibernia vldimus fiiperftitem. 
Proceres nempe indigense, fi vel iter ingreffi 
eflent,vel hofpltio allquem infigniori exceplf- 
fent, f iimptum omnem a vaflallis protlnus ex- 
torquerent : atque hoc 8 CtKttltg vocant , 
juxta Galllcum tallagium. 

Auxilttim etiam dicitur id quod Suhfidium ' 
vocamuSjiSc commune Regni tallagiumStztxit. 
de tallagio non concedendo,^ i H.5. Nullum 
tallagium vel au.x-ilium fer nos vel hisredes no- 
flros in B^gno noflro ponattirjeu levetur finc vo- 
luntate (3 affenfu Archiefifcoporum,(£c. Habet 
& allas injurenoftro fignificationes,quas fo- 
renfibus mitto. 

TabuIIs autem privileglarlis alias refcln- 
ditur ^«.v//;V/;«,alIas minuitur. Vicani de Cre- 
fpy in Gallia, per Areftum Curise Parlamen- 

ti Ann. 1 12, 'y. Yronuniantur exempti ab Au.x- chpp.bomtil ' 

iho Mihtix Domtni B^gts. Et vicani dc FrMi.Iib.^i.tit^ 

Coultefhull in Comit. Norfol. per Chartam ^^' - 

Regis Hen. 5. fquam mihi & fbclls meis ad 

Auxihtim pro Mtittia Henrici Prlncipis dele- 

gatis, exhibuere) immunes ad eodem dccla- 

rantur, fblutione xx fblidd. fi in villa fiia pe- 

titi fuerint. At viget ergb ffi llceat notarej 

hasc ipfa Confiietudo , apud Reges Galliae , 

quamvls fiint qul aflei-unt omnes fiUos Re- 

gum Gallia;, etiam e facro fonte, Mihtes e- 

mergere. 

? Arva.Ydim , di al. Awardn.^ rf'.] Pro- 
prie eftjudiclum ejusqui nec a lege nec a 
Judice datur ad dirim.endam litem , fcd ab 
ipfis litigantibus eligitur. Dictum, quod ad 
obfcrvandum feu cuftodiendum, paitibus im- 
ponitur: Ab Anglo-Normannico agard, Gal. 
agarder, id eft, ad cuftodiendum, obfervan.^ium , 
tenendum ; g ut crebrb fblet in w tranfeunte. 
Hoc fenfii notifllmum. 

Occurrlt alias pro refponfb, vel fententla 
Jiu-atorum. Ordinatio Marlfci Romeneieniis, 
p. 6g. ^ifilibet frxdiciorum li^juratorumju- 
rabit qiibd ciim foctis fuis juratis , vere judicid 
(3atvardafaciat,nonfarccndo ahciii diviti aut 
fauperi, tam m dtfinitiontbus facicndis qtihn in 
IVaUiJS, ^c. Et poft pa. 72. Et qubdhbera- 
bit fucceffori ftio tam Chartai I{egum, i^c. qiiam 
rotulos judiciorum, conjiderationtim (3 aivarda- 
rtim fer friediclos X^juratores, cum omni fro- 
seffti* • temfere fiw habito. 

5 ^V' 



H 



Henrici Spelmanni 



f Jz.jmt<e. ] Nomen quod Gi-seci per 
ludibrium Romanis imponebanr, undecimo 
poft Chi-iltum feculo. Quafi ay>morum 
adtores ; quod in Coena Donmi,a^r>»s pa- 
nibus utebantur, non fermentatis. Epift. Le- 
onis Papse ad Micliaelem Conftantinop. Pa- 
ti-iarch.cap. xo.Concil.tom. 3. ^Mfroptcr^ 
a tanta amentia jam refipfiite, (3 Latmos vere 



Catholicos, atque maximi Petri famiiiares dif- 
cipilos , infiitutionis ejus devotiores fiBatores , 
cejjate fubjanyiando Ai^ymitas vocare. Sigeber- 
lus m An. Dom. i o j^. Latitws ( Graeci ) 
vocahant As^ymitai, C^ eos nimis -perfequentes, eo- 
rum Ecclcfiai claudebant ; de fermetitato facrifi- 
cabant. 



B 



Abinger^ Naviculx genus. Con- 
ftitt. antiqq. Admiral. Art. 3. 
— ^— — taunts des mefes, barges, 
babingers , (3 dautres vatjjeaux de 
guerre. 

^ De Bac/fl.iriis, 



5 Bacaltrius , BacuUrm , & Bacht- 
larins. ] Qni expleto tyrocinio,in aliqua fa- 
ailtate, proximum limen obtineL In Acade- 
miis noti(]imus. Gallis B.icheliar, & fic An- 
glis i abjefto. Variss fiint doftoiaim opmio- 
nes de origine vocabuli, probatior autem vi- 
detur illa Rhenani, qui B.icalanos a bacillo 
di£tos aflerit, quod fri)m ftudti authoritatem , 
qute fer exhibitionem baculi concedebatur , jam 
confequuti effent. Certe antique (criptumre- 
perio (nec fcmel) alias BacuLmus, alias Ba- 
chilaritis , quaii Bacillarius ; Sc prifci moris 
(liit, pofTefliones, libertatem, munera, digni- 
tates (ipfiimque aliquando Regnum) poiTcfta 
hafta confcrre, vel loco ejus, feftuca, virga, 
baculo, bacillo : ut fiipra videas in vocab. 
Atturnattis, &copiose inii-a in Fefitica. Hinc 
& illa emanavit qux apud nos hodie fiiperftat 
admittendi formula, in Curiis Baronum, ubi 
omnia pene inter dominum & vaflallos fquos 
Tenetites inde pr virgam appellamus ) tradi- 
tione baculi peraguntiu\ Veruntamen gra- 
viter non affirmabo hanc effe gcnuinam vo- 
cis originem, nam in gradibus Scholafticis 
exhibendis, nondum reperio baculi minifte- 
rium : ni ad rem fore dixeris, qubd initiati 
in Aitibus, fub conduciu argenteje vel deau- 
ratxvirga;, a Prcecone Acadcmix exhiben- 
tur. Hi in togata militia. 
Michihrii Mi- -^" Caftrenli etiam B.tcalarii dicebantur 
lites. (vulgb 1Sni2l)t|S iMC^eiiVfi) qui perafto for- 

titer Tyroclnio, viitutis fymbolum, hoc eft, 
cingulum militare, vel aurata calcaria, acci- 
picbant. Clafles enim in militia (quoad hono- 
rem ) erant Tyronum Bacalariorum , & 
vexlllatorum , de quibus infra in Militlbus. 
iMhihrii ar- Erant prxterea,Armigeri feu Scutarii Ba- 
mrutn. chalani falias BacLtl.vii armorum nuncupati, 

Ut flc innotcfcerent, a litterarum Bachalarits.) 
Horum denos olim iu clicntela cujuflibet exi- 
gebant, qui Banerettus fuerat conftituendus. 
Vide Bancrctrus. 



Sic in Ordinibus Tribus Prxtorix Lon- Bacdarii PrH' 
donienfis(hoceft,35nt5e3LOjB ^alOJSCom* toriini Lonio- 
panp ) Bachilarii appellantur , qui emenfb «'«"/«J» 
(quod vocant) Affrenttfagio, fibique rem fa- 
cientes, in minifterium Pi-xtoris evocan- 
tur. 

Bacalarios item nuncupamus qui egi-efliex BicaJarimfr$ 
ephebis matrimonium non contraxerunt : Im- f^tibe. 
mb coelibes quamnamvis grandxvos. 

Quod verb Bacalarit dicerentur a bacca 
laurea, ac fi eo infigni aliquando fuiflent fpe- 
«ftabiles ; vel Bacalarii, q. Battalarii , qubd 
inftar noti jam militis, ftationcm in batalia,\. 
in acie obtinuiflent ; vel Bacalarii a Buccella- 
riis, qubd probatioribus militibus buccellas 
olim & cibaria fubminiftrailcnt ; inter eru- 
ditorum nxvos colloco. Buccellanos tamen ^uecelUriit 
Gi-aecis fiiy.Ki»^a,ej.vi , agnofco fuifle cele- 
bre genus equitum flib Magiftro milinam in 
Oriente, de quibus vide quid notat Pancii'oI- 
lus in luis ad Notit. Imper. Orienr. Com- 
ment.c. 47. 

In antiqq. autem Conftitutionibus Admi- j^^.j/^y;; jgfiof 
ralitatis, reperitur vox Bacheler de ipfb Ad- fignifctxio. 
miralio difta : & veluti omnes dignitates in- 
fra Baronis comprehendens , viz. Ait. 4. 
J^iant le Admiral chivach fur affembkr afcu- 
ne Navire, ^c. fi il fott Bacheler , il frendra 
le jour de guages iiii s. defierlinges. Etfi ilfoit 
Count ou Baron, il frendra guages felonque l af- 
ferance defon eflat & degree. Et Art. 7. Si 
CAdmiral foit Bacheler, il frendra le jour fur 
luy mefmefu r la meer iiit s. (3c. Et fi fott Ba- 
rm, il pendra le jour vi s. viii d. Etfilfoit 
Count, il fretidra le jour xiiis. iiiid. Reftius 
foite intelligaturdejequite,fedplurimi depre- 
hendunrur Admtrahi qui nec Bai'onis dignita- 
tem, nec Equeftria fymbola aflequuti funt : 
vocemque apud GaUos latius diffundi ani- 
madveito. 

5 Bacauda , vel Bagauda.'] Utrumquc 
vocabulum mihi fiiggerit Lydius, quemfiiis 
verbis audi. Bacauda (inquitj vel Bagauda la- 
tro eft Gallis, a temporibus Dioclefiani, non 
autem reti-6. Neque fblizm bacauda: latrones 
didi, fed bacauda latrocinium , tumultus po- 
pularis, motus agieftium, feditio. Profper in 
Chronico : Eudoxius arte Mcdtcus , fravt , fed 
exercitati ingenii, in bagaiid^ id temforis motx 

dek- 



GLOSSAKIUM. 



11 



- delatus, ad Chiinnos confugit. Infni, Omnia 
fene G.illiarim fervitia m Bagandimn conjpira- 
i<ere : Salvianus lib. 5". ^nbiis emm aliis rebtis 
BaTatidcc faBi fiint , mfi iniqiatatibtis nnflrts ? 
Conftantiiiopolitani, ut me docuit Claiilfimus 
p. m. Scaligcr ffiia adhuc fiint verba) voca- 
bant Bagaudam ipiam|u»A7oi/,corrupto nomi- 
ne L-atino tumultus, ut videtur. Bacaud.t in 
Baiuites. veteri infcriptione dicturtur Baquates. 



D. M. 

M E M O R I S 

F I L I 

^RRETI CHANART.E 

PRINCIPIS GENTIUM 

B A Q U A T I V M. 

aVI VIXIT 

ANN. XVI. 



^ Baci>r/emi.^ Latro manifellus eft , 
latrocinium deferens a tergo : \}Htk tergum ; 
htXZWi ferens, feu hajtdans.Tergoferus. Braft. 
lib. g. Tract. z. cap. gz. num.. z. Fmtiim 
vero manifejium efl , ilbi latro dcprehenfiis ejl 
feyfitui de aliquo latrocinio , fcU. IjOlttiyabrnlr, 
& baciliberenll- Idemcap. 8. num. 4. Elt 
autem l)Onti^al)£nll,is qui in manu rem fura- 
tam habuerit ; IjoUD enim manus eft ^ ^abCntl} 
habens. 

% Biicchimn. ] V. mox infra Bac- 
cilc. 

% Bitcchrmh.i- fl. ] Tcftament. Leo- 
debodi Abbatis condit. An. Dom. (323. apud 
Helgaldum FloriaccnC Argentum qnod ad ip- 
fion Monajierium, Hc dono,fer hujus texti vi- 
gorem inferendtim putavi , hoc efl , bacchraica 
fura ftgillata tranfmarina -penfantia pondo li- 
bras X. quorum tinus habct in medio criicem aii- 
ream. 

% Baccik, Baccimm, Bacchimn.'] 

Poltibrum, felvis : a Gall. hajfn. Synod. 

Weftm. An. Dom. 1 125-. mn manuter- 

gia, non haccilia, C? nihil omnino per violcnti- 
am, ©"r. exigatur. Chron. Laurcftiamenfde 
Henrico Abbate 40. Laurcfloamcnfivero Mo- 
riaflerio, calicem deauratum , haccina duo ar- 
gente^.^ thurihulum argenteum, (^c. dedit. 
Gregor. autem Turonenf etiam pateram in- 
telliglt Tper hacchinon,\ih. g. cap. z8. - 

clypeum iffitm cum duabus pateris ligneis quas 
vulgo Bacchinon vocant , eifdemqiie ex gem- 
mis fabricatis atiro , in Hifpaniam ^gi rmt- 
tat. 

% Ba.co.'\ Trad Fiild. lib. i. Trad. 
179. Accepit (venditorj imum caballum, & 
unum pallium, &c imum gladium, & unum 
haconem. 

^ Baculofm Ecclefiaflicus.'] InLL.M.S. 
Hocli Boni dicitur pro Epi(copo,vel Abbate 
Epifcopali fun6to jiirilcliibfioue: utpote qui 
baculo paftorali inligiiitur , quem eo leculo 
camhocam vocabant. 

5 Baia^ ] V, Hieron. T0.2. p. 78, Ec 



fiiper E:^ckiel. cap. 8. vel 9. Item Ivbur. 

5 "Sailns, Baila., Baili^via, Bailium.'] 
Bailus, Dioscetes : idem quod B.tjulus, & Ba- 
livus, qux vide. Frequcntius autem occurrit 
pro Venetorum Legato in re mcrcatoria , a- 
pud Imp. Conftantinopolitanum,Lv alibi. Pla- 
tina in Grcgor. xi. Kam dtim Famagtifta co- 
ronatiomsfus pomjam diiceret , Rex Perinus , 
adeffetqiie Gcnticnfis & Venetus Bailiis (ita enim 
appellant mercatorum Pnctores ) velletqiie uter- 
que ad dextram I{egis incedere , ta>itiis repente 
tumtdtus exortus ejl , ut Genuenfes c.cfi , (3c. 
Reperitur , ^ intcr Catelanos. Phran2.es 
Chron. lib. ^.cap. i. apud Meurf De Ca- 
telanis Batlo Pctro 'Juliano , pars qiue dtcitur 
Bucoleontis , iifque ad Contefcalium, tiienda 
datur. 

Baila, C? Bailiiim. Tutela, cuftodia pa- 
trocinium : vulgari noftro batl. Anonymus 
de inveftit. Epifc. Regni Teuton. In tejlamen- 
to reliElus fiib baila fcu tiitela IJrhani IV. £^ 
Manfredi Princijis Tarenthienfis. Et mox , 
Sed ipje Papa G? Prtnceps , diclam hatlam 
& tutelam mitius fideliter geffere. Vide Bal- 
lium. 

Bailivia,^ BaUiiim. Munus,potcftas Bai- 
li, etiam dioecelis ejus, leu locus jurildidlio- 
nis. Gall. B.tillage. Hift. de Bretaign li. 4. 
cap. I 5-. Jitdicavimiis (Pares Franciarj quod 
Petrus quondam Comes Britannia, propter e.t 
qiLc Domino Hegi forisfecerat , (3c. Bailium 
Britaniii.e, perjtifticiatn amijit. 

5 Baiyibcrg^i. ] Munimenta tibialia a 
Saxon. banbeop5aj-,i. ocrex,cothurni. JlSaill 
enim & ban lignificant os, per tranflationeni 
crus vel tibiam ; (unde tibiale militis, Germ. 
bf tnglUanD dicitur ) Sax. beopgaj- mtmimi- 
na, dcfenjioncs, a beojigan defendcre. Lex Ri- 
puar. cap. 36. §. l i. Bambergas bonas pro 
vi.fol. tribiiat. Ibl Lindenbr. Gloflar. La- 
tino. Theotifc. Ocrccc, arma crurum Wi\i-!> 
l)Cl'g0. Eadem origine Hasberg.i: de quo 
infra. 

^ Bdjulus., Magms Bajulus^ Bajnlus 
R egrii, Ba']uIatio. ] Bajulus Graecis recen- 
tioribus /Sa/«A©- & iptaj-iK©- , Tiitor , cu- 
rator, nutricius. Italis halio, atque inde ba- 
jtilus ut quibufdam placet. Mihi autem con- 
tra, balio (& halia pro nutrice) a bajtdo poti- 
us, atque hoc a hajtdando ; ni maluerim hm 
TO S.iKm , ut fijpra b.xilus , inh-a , baUus 
& balivus. Reperiri enim videtur Bajulus in- 
ter Magiftratus Imperii,cum ne adhuc a Bar- 
baris conftuprata eflet lingua Romana, vul- 
garilve Italica (licct in procinftu ftaret) in- 
trodu6la.Refeit laltem Cedi-enus (li sevi lui 
vocabulum antiquiori non tribuerit) Theo- 
dofium junior. Imp. etiam Conftantinopoli 
agentem, non in Italia , Antwchum qucndam, 
Prapojitum, Patnciiim, ^ r fiaJsKoy ivrv 
conftitwffe. Hic idem Poftea td-io^h.Qr 
^al^h.®; i. Magnus Bajiilus di6lus eft, atque 
inde apud Italos, Bajidtts B^gni : quem nos 

Proteclorern appellamiis, 

Mag- 



^6 



Henrici Spelmanni 



AUz"t Bcmh meminit Curopaktes in 
Offic.Aulx Conflantinopolit. ubi Juniu3 m 
noti% inquit, Bajtilos rcccnttorcs Gr^ci vocnnt 
■ymxhidiJ.^; , <]<ii ficrorim curam gcrm^. Ba- 
j/lus r.tftc m.zgm,s cJJ, fn Iwpcrntorcm mfim- 
tnn ^iuft gcjlavit uhm,cdncavitque, ttide tn- 
(l.tuit apuentia tpfius ; fynccdocbne Jhmpta ap- 
'■pcHattme a prnna ilLi cura qua ad infantes ad- 
inhcrtfokt. ItemMofchopulus: rw^Myiyt 

go^M, (J qut pueros infrutt tn exercttatione cor- 

forumfuonim, hajuhis appelUtur.VlXZ Ludovicl 

Pii Carol.Mag.filii ab Authoie coKtaneo. Ca- 

rolus i<e.v filtum fuum Ludcviciim I{egem , reg- 

tiaturum tn Aquttanma mifit, pr^ponens illi ha- 

jnlutn ArnolJHm, aliojque minifros , ordtnahtli- 

tcr, dccenterqne conjlituens tiitela puerilt congru- 

os. Flodoardus Hiil;. Eccl. Rhcm. lib. 3 . cap. 

14. UtCarolus tinum ex hts R^gulis fihi a- 

doptet infilium (§ fub manu boni & ftretiui ha- 

juli, ad hoc eum niitriri faciat. Fudus docet 

Hincmaius, «-lualcs h.yuU prxponendi funt 

Re,o;um filiis, Epifl:. x. capp. x. & feqq.^ 

Transfcrtur Bajtilus ad plures Officiarios, 
apud Iialos, ut Baillivus apud Gallos.Sic cre- 
bro occuriit , LL. Freder. Imp. Neopolitt. 
Jiijliciarti , Camerarii G? nojirt I^egni hajuli. 

Et lib. l.Tit. 47.§. I. • 'lefinire caufat, 

Pijuli gdbeUn- qnai inter h.ijiilos gahellatos fux jurifdtatom fiih- 
ti. — . • - - — 



Jiy}uli dor/iino- 
fum. 

Bajnlus moni- 
tor. 



Bdiidorim pra 
cemor. 



jciios, oriri fcpe contigit. Eft autem gahellnm 
vcfligal, de quo infra. 

Et lib. ■>. Tit. I o. excipimus bajiilos Do- 

minorum qiii res ipfas admtntjhandai fiifcepe- 
rint. 

Sic hajulus pro officiali monitorlo. Lupus 
Abb. Epill ^4.al. 64. ad Carolum Regem: 
Kon ergo admtttcntur a nohis monttores , quos 
b.yulos vulgiis appeUat, 7ie glortam vejlram intcr 
fe ipji parttantur. Meminit Ammian. Mar- 
. cellinus lib. 14. Se£l:. 6. Pr<eccntores Bajulo- 
riim, quod nihil huc (pe£lare cenfeo. Vide 
Baltvos, (Sc Batlus. 

Bdjulatio, munus bajuli. Nos hailtviam 
dicimus, Gall. Bail/tag. Conftitt. Neapol. lib. 
I. Tit. j6. ^tdam bajult nojlri tifque adeo 
Jine h.ijiilationis extcndioit offictum,(^c.h\d.Tk. 

61. Locoriim hajiilt , qut in extaltiim 

bajulattonnn recipiuntiir, civiles caujat omnes , 
rcalcs vtdehcet (^ perfonales qux fiiper feitdts ^ 
rehui fciidalibus mintme moveantur, ad jurifdtilio- 
tiemfuam noverint pertinere. 

5 B.ihhA-ucr.'] Rot. redditualis Confue- 
tudin. & aliorum fervorum dc Greffenhale. 
Iteni dant faldagium. Item faciunt \.haklM- 
vcr & portabunt aquam ad braciandum. 
5 Biihdrum^ V. Volgrenum. 

5 Balare , Bahtio : & 1. duplici Bal- 
hm., Balhtor, Ballatrix.^ BalUtio- Item. 
Balifteum., & BalhiS. ] BalUrc , Saltare , 
tripudiarc, pcdibus plaudere, choreas ducere 
lafcivirc. Ital. hallare, Gall. haller, (ed omnia 
a Grsco iSaW^i^Hf , Iwc eadem fignifi- 
cante. Reperitur autem vocabulum apud 
Grxcos, & Patres Orientalcs, diu antequam 



ad Gallos deveniflet Imperium.Utpote quod 
in Athensei lib. jc. ex Saphrone citatur, & in 
Cyrillo afcript. Le.xic. /e*Mi^« , ballo. Item 
in Synodo Laodicen. circa An. Dom. 368. 
Can. ^■^. i /ri ^i<;jAvif ftV ja/u"* tf^^f^K^f 
0ct>}Al^iSa.i 11 If^HSai , &CC. Ad hoc in 
Commentariis Zonoras , iSaMi^Kc <A' «57 7» 
w^CAha. KiuTiriv^ j^ v^f liv hnilvay riVv 
of p^f7<5«/, i. Ballare eft, cymbalum fbnare, & 
juxta fbnum ejus faltare. Unde in Synod. 
Roman. fiib Lothario & Ludovlco, cap.^^r. 
Sacerdotes admoneant viros ^ miilieres qui 
feftis diebus ad Ecclefas convejiiunt , ne balan- 
do CJ? turpia verba decantando choros teneant ?S 
ducant. Multo antiquior Auguftinus, cano- 
ncm Laodicenum fequutus in Serm.de Tem- 
pore 105". Miferi (inquitj homines,qui hala- 
ttones ^faltationes , ante ipfas bafilicas Sanilo' 
rtim exercere nec metuunt nec erubejcunt. Et 
Capitular. Carol. & Ludov. lib. 6. Can. 193. 
Il/as vero balatim.es G' faltationes , canticaque 
tiirpia ac luxuriofa, (^ illa liifa diaholtca nort 
faciat, nec in plateis nec in domihus. Rubr. Ca- 
pitulo, 3. Conc. Toletan. An. 589. cap. t^. 
Ut in Sanftorum natalitiis balltmathite perhi- 
bcantur. Alia Bdttio, Quod Vallemantix , 
& turpes cantici prohibendi funt a Sanfto- 
rum fblennitatibus. B/w.pa. 179. Canon fic. 
Extermbanda omnino eft irreliglofa confue- 
tudo quod vulgus per Sanftorum fblennita- 
tes agere confiievit, ut popull qui debent 
officia dlvlna attendere , ftltationibus , &C 
turpibus invigllant canticis, &c. 

Reperitur 6c balijleum apud Flav. Vopif^ 
cum in Aureliano Se6l. 1. pro cantilena— — 
adeo (Inquit) ut etiam balifiea pueri (3 falta- 
tiunciilas in Aureliamim tales componerent , 
quthiis dtebus feftis mtlitariter faliitarent, viz. 
Mille, mtlle, 7ntUe, ^c. cantilenaoi referens. 
Hlnc vocabulum noftrum bsUtt t fed forte 
per Gall. Balad. 

Reperitur Item ballus feu hallum pro falta- 
tlone, a Gall. bal. Ital. balto. Michael Sco- 
tus Phyliognom. apud Meurf cap. 6. In hoc 
toco ftiic fedis facile cadtt, five per faltum , five 
per halliim. 

5 Bahtro vel Baratro. ] Nequam 
flnqult Lydius ex M. GoldaftoJ & adjungit, 
Sic balationes, nequitla». Huc etiam ctfat lo- 
ca e Synodo Romana & CapituL CarolI(qu2e 
jam fiipra pofulmus )'ac fi balatro a balando 
diceretur ; quod non inficlor. Vide fupra 
Balare, infra Barator. Accepit Henr. teitius 
Imperator, &c. Piflavix, &c. ac Aquitania 
Ducis, fbrorem Gulielm. Agnetem in uxorem. 
Cumque ex more regio, nuptias Inghenhetm 
celebraret , omne balatronum & hlftrionuin 
Colleglum, quod fut aflblet) eo confluxerat , 
vacuum abire permlfit. Preuves de l Htft.des 
Comtes de Pciclou,(^c. p. 3^6. 

5 Baliftem , al. BalUfteum. ] Pro 



Cantilena. Vide penultime fupra Ba- 
larc. 

5 Baldicum , Baldichinum , Baldeki- 
mm.2 Pannus auro rigidus, plumatoqueo- 

pere 



G L S S A R lU M 



57 



opere intertextus. Urftitius autcm adTora. 
I. Genii. Hiilor. B,ildiaim , fluLcnm pe- 
tiofum Pnganaci opern : Sc Promptorium Lan- 
nenrM.S. An.- 1 46 o. 215aUDefeilIj ClOt^ Of 
Glk,olnfcr!cus : quod ctiam cx antiquiori dc- 
(cripfit glofFario. Chron. Colmarienic in An. 
Dom. 1x76. Filiolus Regis fanitati reftitutus, 
iujferat vefles Jtnuperihiis el.trgiri , G? bMicum 
cuidam Ecclefue. Et infra, Feretnwi cooper- 
tum fuit baldichmo , quod Ecclefht reliquenmt. 
Alat. Paris in Hen. ^. ^x vejle deaurata 
facla de pretiof(Jhno baldckim , ^ coronula 
aurea auce vidgariter garlanda-dicitur , redi- 
rrtitus. 

5 Baleuca , &: Balet/glt.-^l Ambinis de- 
flnitus ciira Monafterium, &c.vel.a Sax. be- 
leucan cingere , concludere : vcl corrupte pro 
Banleuca, quod vide. 

5 Baletoferus. ] Teftament. S. Remi- 
gii apud Flodoardum Hift. Remenf lib. i . 
ylliis pauperibus tribus, ubi fi:itres quotidie pe- 
des lavare debent , quibus etiam balatoferum , 
quod dicitur xenodochitim , ad hoc minifieriwn 
ftatui , folidus unus dabitur. 

5 Baliui , Balia , Baliim. ] Ab Ital. 

ha/io , q. commifftrius , a Grec. /Sa Ahi' feu 

/Srt^XHc , committere j unde & ballium cum 

/duplici. Vox prior , Tutor , Nutncius , Gar- 

diaiuis. Secunda , Nutrix. Tertia, cuftodta , 

tutela, educatio : Gallis gardia , noilratibus 

T-Varda. Conftitut. Neapol. lib. 2. Tit. 7. 

Pupilli qui proteBione balii indigcre nrfcantur , 

ipforum b.ilium cum adminiftratione bonorum 

eis contingentium,curia noftra fufcipiat. Et lib. 

5. Tit. 17. Si qu.tndo balium impuherorum 

mafulorum , fiu faminarwn geroidum alicui 

ferenitas noftra concejferit , hi qui balium gef- 

ferint pupilloruln , poftquam balium pubertate 

fuperveniente, dimiferint,-de admimftrationc ha- 

lii, reddere debeant ratmiem , ^c. — prava con- 

fuetudme quie haHenus balios a ratiocimis cxi- 

mebat , impofterum quiefccnte. Vide Ballium 

infra. 

Balta etiam idem eft quod balliva & baliva- 
/w,viz.territorium (eu munus Vicecomitis vel 
Balivi,ui mox infra in eo vocabuIo.Nos enim 
JBaliC dicimus pro Villico, & rei alienas cu- 
ratore. 

5 BaliUeim. ] Vide Balare. 
5 B.illum. ] Vide Forterefeia. 
5 Bahha. ] Gotliicum. Audax. Otto 
Frifingenf.' Chi-o. lib. 4. cap. Alaricus Rex , 
qui lingua eorum ex genere Balthorum , fccun- 
da poft Amalos,Baltha, id eft aiidax vocabatur. 
Saxonib. talD, nobis hodie IJOlllJ. 



5 De Ballivis apiid Gallos ^ Megalo-Bri- 
tannos. 



5 Bali^vns, B.ilia , Ballivia , BalivAj 
BallivatuS. ] Veteribus omnia per I. du- 
plex. Baillius feu Ballivus dicitur qui rebus a- 
lienis curandis deputatur , five in provincia , 



iivcin urbibus, iive in caftellis, Tiilis, domi- 
niis, re famiiiari, &c. Gallis B.iillivus, veina- 
cule baillif, & batlli ; a batller, tradere , com 
mittere, quafi Commlfftnus. Grxce ^-xKtiy 
& ^din.Sv, ac li huc fpeftarec, quod legi- 
tur l\lat. 7.5-. t-j. 'iJk ot;f n .iS*a«c td ttsyj- 
etw y.'s TOf Tecs77i(^«7tt/r, G^c. In Scotoruni 
Regia Majeft. occurrit plerunque pro Judice : 
ut ad ejuldem lib.i.cap. 4. notat Skxnxus. 
Cul ncc male qiiadrat quod m Brevi Reo-um 
Anglix apud Bracl.Iib. ^.traif. i. cap. :^^. ' 
poni videtur pro quocunque Mlniftro Regis 
de latrocinio cognofcente. 

Gallis perlnde dicitur juftttiam iignili- 
care ; nec tantum fimplicem ffcd quam tutc- 
larem vocant, jaxta id Boutekrii, & Loyfei : 
Baillie eft un vieil mot Francois, quifigmfie pro- 
teclion. Gardianus. Magis latine, Bailivus di- 
citur Prxpofitiis quod vide.Apud Gallos fplen- 
didus MagiftraUis eft. Apud nos honelHoris 
fepe notje, fcd' plerunque miniftcr inlimus. 

Batllivus Provincialis Gallis diciair, qui in 
Provincia, Satrapia, Comitatu finftar Juftlcia- 
riorum noftrorum ad Aflllas) Judicia exerccr, 
de arduis cognofcit, pacem ciirat,popuIi par- 
tes velut Tribunus tuetur. Militem etiam e- 
vocat, Iuftrat, educit, aliifque poteftatls fpe- 
ciebus infigninir. Inftitutos ferunt hujufinodi 
baillivos, a DuciTdus & Comitibus infra luas 
Provincias & tcrritoria, ciim olim ipfas Pro- 
cincias, & dignitates , hxreditai-ie poifiden- 
das adepti eflent, hoc eft, fub exordio Cape- 
torum Regni. Ducum ideo &: Comitum vice, 
munus obeunt , ipforumque prxfiint Ajfps 
f quasolim J^Ldla vocabant ) non ut Regis 
-Jufticiarii, fcd ut iMagnatum illorum Vicaril. 
Ex quo, mihi iidem eile videnrar, qui Saxo- 
nibus noifi-is, Aldennanni Comitatuum, feu 
Grevi vel G)-^i';i,poftea vicecomitcs appellati , 
de quibus mox infra. 

Baillivi Francia:. Cum autcm quatuor ifta- 
rum Provinciarum, antiqiiiilime caaluifteut in 
Regnum Francix , w^. dc Vermendoys , de 
Scns, de Mafcon , (^ dc S. Pierre le AioufHcr , 
ipfbrum Prxpoiiti, BailHvi Francia appellati 
fijnt : ad quos in cauiis Regiis provocare li- 
cet a Magnatum ballivi: : dicunturque idco 
Gardiens des droiEts du S^, (3, de la couronae. 
Sunt & qui B.iillivi I^gii nuncupantur : ca- 
rum nempe Proviriciarum Prxpoliti,quas Re- 
ges pofteri lifco adfcripferunt. Cxteri omnes 
bail/ivi,cvm\ infcrloris fint nominis , inferio- 
ris item fiint poteftacis , pro ratione tamen 
ten-itoriorum. Hxc de Baillivts GaUicis per 
tranfennam. 

A Normannis adnospervenit vocabulum rox A.i^/is 
\_Ba//ivus'] reperiturque cum primis in legibus lumdo. 
Edouardi Confcffc. ^^^. nonde novo magi- 
ftratu, ac de vetcribus dichim. Vicecomites , 
Aldermanni, O Prjcpofiti Hundredurimi (3 PVu- 
pentachiorum , i^ deteri ballivi Domini Bcgis. E.iJJivus feu 
Sed tamen & hoc,& alia plura ibidem voca- Prapofnas 
bula,eo feculo haud recepta apud nos cenfeo : ■^«««''^«'» 
ipfafque ideo leges a recentiore vel auclas, vel 
ad Normannicum idiotifma redaftas (ulpicor. 

I Re 



J8 



Henrici Sfelmmni 



Re(5te vcro dc illij omnibus enunciatur B^- 
Uvui, lyaxn & ipfi illi , & cxtcri quicunque 
quosextranei Grafiones, Saxones noftri Gre- 
voj , Grezw, ^'cmacule ISeltfSl , & Latine 
Pra:pofms appeilahant, BaHivi poftca nuncu- 
pati ftnt. Dioecefis ctiam, (eu juriffli£tio Al- 
dcrmannorum in Civitatibus & Burgis, Prs- 
pofitorum in Hundredis & Wapentacliiis , 
ibidem paulofiipra B-t//tt;4 dicitur, quemad- 
modum & Vicecomitum haftenus, btdta , 
haUiia, balivia, & balivatus , ex quo fatis 
per^icuum eft , hos omnes Baiivorum cen- 
feri appellatione. Qiialem ver6 poteftatem 
Vicecomes vel Pra:pofitus Comitatus , fiib 
Comite gaudebat in Comitatu : talem pro 
juri(3i£lionis proportione , Ballivus feu Prae- 
pofitus Hundredi olim gavifus videtur fiib 
Domino Hundredi, in Hundredo, & Balli- 
viis Wapentachii fimiliter in Wapcntacliio , 
de quo plura in vocab. Pr^^ofuus. 

Balltvus Franchefiee, feu Ltbertatis , eft qui 
iii loco immuni, (eu portione Comitatus , a 
poteftate Vicecomitis fubducla, paites Vice- 
comitis exequitur. Et fiint hujuffnodi Balltvi 
eorum fimiles qui apud Gallos, Baronum & 
Caftellanorum appcllantur BailUvi. Notare 
autem videtur Franchefia, Gallicum Francifi- 
am, quod vide. 

Ballivi Burgorum, funtinBurgis fiiis, Prae- 
toris inftar : at fiib illo nomine,eos nufquam 
reperio ante feculum Normannicum ; dein- 
ceps , nunc Aldemiannorum locum , nunc 
Grevi & Portgrevi obtinuifTe. Li hoc autem 
difterunt ab Aldermannis & Grevis, quod hi 
plerunque fingulis burgis vel civitatibus, fin- 
guli praeficerentur,B<«//iw autem, bini , ut o- 
lim Londoniis, interdum quatuor , ut Nor- 
wici aliquando. Primos etiam Londoniarum 
Ballivos , alii Vtcecomites appellarunt , qui 
apud nos multo fplcndidior magiftratus eft. 
Ballivus Manerit, idem eft qui alias Ballt- 
wi feu Pra^pofitusVillae. Quafi Vicedomi- 
nus, nam Domini loco omniaadminiftrabant 
infra Manerium,feu villam: tantaque olim 
ejus erat celebritas, ut abftmte Domino, Bre- 
via aliquoi Rcgia illi tanquam Domino,man- 
darentur. 

Bal/tvus domefiicus, feu rei familiaris, idem 

eft qui Latinis, vtlltcus. 

BiUivi ^ Por- Sunt prscterea Quinque Portuum, forefta- 

tuum/iflello- rum, caftellorum, aliorumque locorum Ballt- 

rum,rei alienx, ^^ , & rei alienx adminiftrandx perplures : 

quos longum eflet figillatim enumerare. Pras 

omnibus autem, munere, & multitudine no- 

talivi itinenn' tiflimi funt, inlimi illi Balltvt, qui Vicecomi- 

tibus & Ballivis Franchefiarum, fiint a man- 

datis. Horum auteni eft , defideratos in Cu- 

rias accerfere,parteni ream cltare, fiftere, ap- 

prehendere, in cuftodiam deportare:mul(Shis 

& debita exigere, remjudicatam tranfigere , 

& hujufmodi. Qux ut faciant, alii undique 

difcurrunt, & appellantur ideo Btdltvi erran- 

tes, feu itinerantes; qualcs olim apud Ro- 

manos,i'/<*wr«. Hoc illud hominum genus 

cft,quod dum plebtm per fecula vexat & de- 



»«, 



pcculauir , honeftum Ballivorum nomen 

turpi infamia perfxindit ; cum tamen ipfi non 

Ballivi , at fubballtvi potiiis lint appcllan- Subb.tV.ivi., 

di. 

5 B<i/A«e.]VideBalare. 

5 Balliare., Balltm-'] Balliare , eft 
rem altcri tradcrc vel committere : a Gall. 
Baillcr. h\ Jure noftro fignilicat tiadere ali- 
quem alicui c cai cere, vel cuftodia miniftro- 
rum Regis,fiibvadimonioreftituendiaddiem 
& locum conftitutos : idcoque ipfa traditio bai- 
lium appellatur. Hujus legis antiquiffimum 
habemus cxemplum in Inx LL. cap. 6 1 . 
Differre autem aiuntjurifconfiilti balhum & 
manucaptionem, qu6d manucaptionc liberatus 
fiii fit juris , iifque ad diem affignatam : qui 
vero in balltum traditur fiib fide jufiorum cu- 
ftodia cenfetur : pofteque cos aiite dicm,refti- 
tuere ipfiim carcerl fi voluerint , & femet 
eximere e vadimonio. Quo fenfii idem figni- 
iicar^ apud nos videtur ballium , quod apud 
Gallos Italofque, hoc eft, cuftodtam, protecito- 
nem, tutelam : ut e Boutellerio , & Loyfaeo 
fiipra meminimus in voce Baltvus. 

Hinc Ballium, Italis haltum, ad curam pu- Ballium. 
pillorum transfeitur, quod nos fVardtam dici- 
mus. Fridericus z. Imp. ad Regem &: Baro- 
nes Galliae , refert fe infantem adhuc a matre 
dimiffumfub ballia (^ tulela Innocentti Papx. 
3. Et in Conftitt. Neapolit. lib. ^.Tit. ij. 
St quando ( inquit ) balium impuberum mafiu- 
lorum aut fcemtnarum gcrendum altcui Sereni- 
tdi noftra conceftertt ^ ht qui balium gejfertnt 
fupillorum , poftquam balium pubertate fupCr- 
veniente dtmtfertnt , de admmtftrattone balii 
reddere debeant rationem , &c. tta vi:^. quod 
— deduElH juftis l3 moderatis expenfis, (3c. re- 
liqua pupillo mtegrereddere teneantur. Locum 
fufiiis refero ut inteliigas hujufmodi pupiilos , 
multo noftratibus fceliciores. 

5 Baltha. ] V. fiipra poft Balifteum , &i 
huc deferto. 

5 Ban.'\ Etomnia inde enata , a Sax. 
fan pro exterfo &C expanfi , videntur radicem 
fiimere : unde pan, ban, d! p\n ( quibus alii 
d. adjiciunt in fine ) pro vexillo ; etiam bart 
pro agro, ut exfanfum Gcn. i . ^ . pro lirma- 
mento vcl coclo. A ban vero pro vcxiOo, ve- 
niunt banda, & ba»Jum,qux. utique ad coetum Band.t.Baiidum. 
& vexillationem transferuntur. Item banmre Bannire. 
pro evocare ad bandum ( i.vexillum ) veJ edi- 
cere : unde & banmm pro cdiiilo , Statuto. 
A ban autem pro agro ,territoria,& agrorum 
extenfionescirca villas,earumque circumfcrip- 
tiones & limites, banna , b.tndjs &C bundai \'o- 
cabant : nos hodie iJOnUSf & bOUnW. Hinc 
fpatium privilegio aliquo infigne circa mona- 
flerium vel aeJesNobilium , item ban & ban- 
num dicebatur. Molenduia etiam & furni 
publici , fiia habuere banna, inh~a i\\x2£ficl.mi 
quam vocant molendini & furni , exigebanr. 
Acircumfcribendo verb &cingendo, banda 
prxterea cingulum <Sc vinculum iignificat. Et 
bannire, forisbartntre & hujufraodi, crebro oc- 
ciirrunt pro ejicere e banno , vei territorio ; 

feu 



G L S S A K 1 U Al 



59 



BMniti, feu, ediiSto profcrlbere, unde & banniti, pro- 

fcripti, & qiiafi in expanfum miiTi. Sic Gailic. 
AbanJcner, akmdorier, atque inde tanda & ^^«^9« pro 
BwJo. Bjndon. i^^^.^^^^ Vide Latina fingula fuis locis. 

5 Ban (eu la Bane. ] Pro Hutefio, Vide 
Hutejium. 

f Bancus. ] Pro trihimali. Sub hoc no- 
mine, duo apud nos notiflima. 

Bancas Hegiiis, qui pft Parlamentum, fii- 
premum eft totius Regni Tribunal, utpote 
quod de caufis cognofcit capitalibus, crimina- 
libus, aliifque quibuicimque ad Coronam,£-u 
hofpitium Regispertinentibus. In eoprseli- 
debat olim Capitalls Anglia; Juftlciarlus, & 
interdum ipfc^ Rcx: hodie vero, Capitalls 
( quem vocant j Jufticiarius Banct B^gn, tri- 
bus vel quatuor afleilorlbus. 

Bancus Communis, in quo traftantur placlta 
communia, hoc eft, lites civiles cx Jure intcr 
fubdltosoriundx : (?c prseeft ci (limiliter cum 
5. vel 4. afTeflbribus) (uusitemque Capita- 
lis Jufticiarius. 

Pertinet autem jus Banci, proprie ad Re- 
glos Judlces, & qul ftimmam admlnlftrant 
jufticiam. Infimarum enim curiarum, puta 
Baronum apud nos, &C Hundredorum, p/ano 
( quod alunt ) fede cenfcntur judicare, appel- 
lanturque in Jiu-e Civiiifedanei Jiidices ; Grx- 
ci? pfi/MAifti(^^i, id Q^,humi judtcantes : Gallls 
Jiiges dejjfius fome, quod prope aedes doml- 
nicas fcib ulmo folerent confidere, vel fiib a- 
Jla arbore. SIc(inter pliires J Curla Hundredi 
de iFrCtlirtDgC In Norfolcia , etiam hodie 
fuh quercu de (2?EJ»U)00tl convocatur, Hun- 
dredi judicla traclatura: juxta iilud quod 
ex Qiierolo, antlqua comoedia, citat Loyfe- 
US, De robore fintentias dicimt. 

Majonim autem Judicum fedcs , apud 
Graecos !i{\(M,m vocantur ; mlnorum ySctfl^js : 
Romanis vero, haec, fubfellia ; illa, fellie & 
trthunalia. Sed & antlqulilimi moris fuit, & 
Britannis noftris receptl , e tribunalibus ag- 
gefto ce^ite confti-uftis, jus dicere : de quo 
alibi. 

5 Banda^ Bando, Bandmt Banderi- 
mi. Bannerimy Bandophori, Banderefii. ] 

Banda, Italicum ; Gzll Bande, &cBende: So- 
dalitium, turma, cohors ; praefcrtlm milltarls, 
a Saxonlc. ban6, i. vmcultm, ligamen ; quod 
merentes in eo mllites, invicem colligannir, 
ut fc)lduril apud Caefir. de Bel. Gal. lib. 3 . Sic 
i'ga, Ital. •vinculum, pro coetu confoederato- 
rum. Vel a han pro ediao, Italis ba^ido, quod 
per edlftum publicum evocati, in unum 
convolabant. De etjmo, plura vide (upra 
in Ba?i. Prifci autem moris fuit, eduilo vex- 
illo, milltes confcribere : fic Romani, pedites 
rubro, equites cxruleo, atque hinc a ccetu ad 
vexillum ipfum delata eft appellatlo, quje 
alias, 

Bandum de quo Suidas. ^clvJhv i-m s&^xojv 

Procopius de Bello Vandal. llb. z. Sefl:. i. 
Beliiarius ts (nfmoy, I J^ jidvJhv hs^^Sci p«- 



7ium quod Romiei handinn vocant^^Johanni Arme- 
nio commijit, ^ Jifuerit occaJJo jacidari manda- 
vit. Hoc Infcrius y;^?;/wj D«ai appellut, quod 
in rnedia acie, (peclatiilimus quls R>rebat, 
lictvJi(fofQ- inde nuncupatus. Innuere autem Bandifen 
videtur Procoplus, handum eo fccuio dici, 
non de quolibet figno, at de primario : &c 
alii in eandem fcntentiam de Lab.iro intelli- 
gunt : fcd poftcri, de omni vexiilo , noviita 
aliquantu'5m voce, viz. in 

Banneriiim,]uxta. noftratcs, llSdlincrj Ger. 
Pancr. Author vltce Ludov. Reg. HHi Ludo- 
vici grofli. Illa die faciehat antegardam Gaii- 
fiidus dc Rancome, unus de mhiliorihiis Barcni- 
hus Provinci.c PiHavienfis, qiii gerebat Rcgis ba- 
neriam, qiiam fr£cedehat ( m moris ejl J vexil- 
lum B. Dwnyfii qtiod Gallici dicitiir Orijlamhe. 
Albert. Argentinus in An. i 549. Carolus 
H^x hoc audito Jiatim banneriumfuum quod di- oppimitim,- 
cttur &turmfa|>n, fufer turrm Ecclefi.e Sj<i- vexiUum. 
renfis conflitiat. 

Bandie etiam & Bandones dicuntur infignla 
Papalla. SIc Concil. Paplenf An. 1 1 60. a- 
pud Radevlc. lib. a. cap. 6y. Dcinde cim 
hundis, C? aliis Paptlihus infigmhtis , Dmiinus 
Papa cum laudihtis in Palatiiim deduclus cjl. Et 
in Epift. prsfidentlum Concil. ibid. cap. 70. 
fimiliter. In Epift. vero Canonicorum, &c. 
cap. dG. Ttmc Domini Cardinales, Clerus, Jii- 
dices' Dominiim e/cHum Jignis bandonis pje- 
cedentihus, ad falatiiim ufpie ciim jociinditate 
fcrduxerunt, Romam more clamawes , Papa 
yiclore S. Pietro relegge. Bandon Gallis, 
Ilbertas, indulgentia. Banio Italis, prxco- 
nlum. 

Banderefi. Platlna in Gregor. 1 1 . £0 ita- 
que tempore quo Pontificattim iniit, P^m.e Sena- 
torfingulo femejhi a Pmttfice datits, jus popitlo 
dicebat. Xjrhis autem ciiflodiam, totamqiie ^eip. 
adminiflrationem (3 ctiram Banderejii tiim gere- 
hant. Banderejii enim nppellati fiint Gcrmanico 
verho a vexillis qiiihus m hello utehanttir. Sin- 
guliS enim decurite, figno intemofcehantur fiio. 
Capita regionum nunc vocanttir qui trihubus 
prafunt. Annon hi iidem, qui Germanls 
JlBanCt^erp, allas fanU ^Cn, &Baroncs ap- 
pell:intur .'' 

5 Banditi. ] A Germ. UanHit, i^xnl, 

profcriptiis. Vlde Banniti in Batmire. 

5 Bandones^ Bandophorm, 'B.indm.'] 

Vide Band.i. 

5 '^ B.ine ] Vide Hutefmm. 

5 Baneale. ] Lib. Ramef Se£I:. 148. 
Alfwara dedit etiam iinam criicem optimam, 
& pulvinar iinum de palla, ditas qtioque pelves 
argenteas, duas cortmas, iinum baticale, ^ fcl- 
lamfuam cum omni eqttejiri apparatii. 



! oi 



6o 



Henrici Spelmanni 



% De Btmerctto. 



5 B.merettus, feu Milei Bmerettus^ 

al. Bemerettm. ] Mcdium tenuit inter 

Baronem, & reliquos Equites : dKaus quaii 

Vcxilhmus minor, ut fic a majore diftet, lioc 

eft, a- Barone, cui proprie competit jus vexilli 

• ( fcil. quadrati j ex quo & ipfe Banderefins^eu 

Bmo-efms.Germ. JlBanEt^ettr, quafi Vexilla- 

ruis fimpliciter, appcllatur. 315aHCCenim feu 

paner, & fa^n, vexillum fonant : ^Etr, do- 

minum, poflcirorem. Pari diitindionis intui- 

* Dominus ^o. ^,^ ^]j^j jj^ij^n- Baronettus, quaii Baro mtnor : 

«Tf /. qu- vox noftris Scriptoribus olin. frequenti- 

fer rnamis Do- or ; ut Gallis altera. Neutram tamen an e 

mini Ric. ^ Edouardi x. setatem repen : Sed in Pelle 



miin i\ii, ji,uouaiui i. ici<ii.<.iii iv.jjw». "»-— -■ 

CrmbwcUfra. exitus, anui ejufdem 8. Jobannes de Cromb- 
tris fui. ^^^i^ Banerettus ftribitui-. 

Signi vero leu vexilli geftatio inter homi- 
ncs niilitares adeo aliquando habebatur glori- 
olum, ut Hieronymus Blancas in Hift. re- 
rum Hifpanic. contendat antiquos Suprar- 
bieniium Reges alios non fuifle quam ligni- 
feros du6lores. Imagbes ideo equeftres, quas 
in priicoi-umfigillisvidemus, vexilliferis ha- 
ftis iniignes, proccres cenfio denotare : ut- 
pote qui fubditos fuos, (uo evocabant vexil- 
lo, prxdiaque & /dignitates, porre£ta hafta 
vexiiloque acccpiiTenE u Rege, ex quo, &: 
veterum Saxonum vocabulo panenleben 
appellanuu-. 

Baneretto autem (eu vexillario Equiti ( qui 
alias dicitur Homo ad vexilhm ) in dignitate 
eft, ut (uo fe fiftat vexillo, dum Bachilarius 
alienum fequitur: quod tamen inhonorum 
non videatur, cum iVIaximiliano placuerit 
Imperatori, lub vexillo mereri Hem-ici viii 
Recris Angliae. Sed oportuit intereaut B<«- 
nerettus clienteiam liaberet ad turmam ido- 
neam ; alioquin, non el fuerat vexilli ufus. 
Qiiemadmodum itaque inter Barones haud 
oeftimabatui-, cui non eflfent ulci-a i 3 feoda- 
les miiites : lic, nec Banerettus conftituendus, 
cui infra decem. Turmse numerum re^ex- 
ifle videntur juxta id Virgilii vEn. 5-. 

Treis equitum numero turme, ternique vagantur 
Duilores, jueri bis feni quemque fecuti. 



Creandos autem Banerettos feitint, non ni- 
fl m exercitu Regio, erciSlo jam Regni Laba- 
ro, quod ftandardum vocant. Tunc Regi, 
bellive Imperatori loco gramineo conftituto, 
candidatum eftcrri volunt a duobus Equiti- 
bus, vexillum f praecinentibus buccinis ) * pe- 
nitum gcrcntem fuis armis iniigne & compli- 
catum : faftaque ab ipfo proteitatione^fatis fi- 
bi efle in patriraonio,quo tantam cueatur dig- 
nitatem ; Rex vel bclii Imperator vexillum 
explicat, prsecifoque ejufdem cono, feu acu- 
mine,candidato tradit,jubens,utere6Ium ferat 
aufpicate.Sed ui Fecialium niEvis,non haerent 
Principes, rem fuccbftius plerumque pera- 
gentes, Froiftrd in obfidione de Trojs ; £r 



* i.Candatum 
inftar draconis 
ex quo & Dn 
loniriiim ciici- 
tur. Hinc pe- 
nicillt itemq; 
pro vexilk), 
fed proprie 
mineri. 



Monfieur Thomas Hrtvet afporta fa banniere 

toutc envelofpe dcvant le Comitie de Bucqnen- 

ham, (3 luy dift, Monfeigneurr, fil vous flaift, 

le defvelofferay aujourdhui ma baniere, car dteu 

mercy t ay ajfes de revenue four maintenir eftate 

come a la baniere afperteint : tl nous plaift bi- 

en, reffondit le Counte, (3c. Simile idem Au- 

thor de bellicofiffimo Equlte Johanne Clian- 

dos, cui ( praslium Hifpanicum mituro, & ut 

fupra petenti ) Edouardus Princeps Walli2e 

fadjuri61;ufque Petrus Rex Caftiliae) vexillum 

explicatum reddidere, &c. Ceremoniam e- 

tiam leviter perftrinxifTe videtui' Carolus vi. 

Rex Franciae, qui in obiidione de Bourges cre- 

avitultra 600. Benerettos : (ut refert Ber- Sensrsttuf. 

haultus ) fed proftituta nimium interea hac 

dignitate. 

Johann. Gregorium Tholofanum ( quem 
citat Cowellus ) audi de Gallicis Banerettts 
iic agentem, lib. 6. cap. 9. fiii Syntagmatis, 
nu. o. bi Galliajunt dute Jfectes affines nobili- 
um (3 feudorum, quas dicunt de Benneret:!^, (3 
Barons. Benne-rettus jure Jitce dignitatis, antequam 
talis dici mereatur, nobilis ejfe debet genere in 
quarto gradu, fojfidens in ditione decem Jcutari- 
os Bachalanos armorum, id eft, decem vajfallos, BichihtH it' 
habcns fufficiens fatrimonium, quo fojfit fecum Moriim. 
ducere quatuor aut quinque nobiles comites conti- 
nuos, cum equitibus 12. aut 16. Fit aut^n 
Bennerettus, cum Princefs hujiijmodi ferfon<e 
concedit vexilli jus, (3 ex vexillo feditum itt 
acie, vel extra, die folenni,facns fera^is, adimit 
acumina. Vocant la quue de fennonjltque laba- 
rum, id eft, equitum vexillum, vocant cornette, 
eumque Equttem facit fi j am non eft. .^od Ji 
ditior bis fiat Benerettus, (3 habct unam Benne- 
rettam, aiit fex Equites Bachalarios, qut fojfi- 
deant finguli tn cenfumjexce7itas iibras ex ejus 
dttione, feu feudo, tuncpojjunt ex licentia Prtn- 
cifis, Baronis nomen fibi adfcifcere : Hasc iUe. 
Percipit autem in militia Banerettus duplex 
ftipendium quod Bachilarius ; atque idem 
duplex quod Armiger : ut loco quo fupra 
releit Berhaultus. 

Sed demum obfecro, unde tanti hodie li- 
unt quadrata vexiUa ? nam penita olim ma- 
gis placuere,belloque aptiora vifa fiint ob ter- 
rorem : utpote quod dr-acones exprimerent, 
caudarum volumina relinquentes in ventum. Utor 
Ammiani verbis : nam J^^yJrlm'' ?^«- 
/otnA*, id eft , draconaria hujufmodi vexilla, Dracondriit 
Dacis & Scythis olim in ufu erant : & de- vexilh, fen 
vidtis Dacis, ea inter figna Imperii conftituit *'*"'"''*'• 
Trajanus, fiifcipique inde videnturin Ecclefi- 
am. Forma autem plerumque bilingui; qua 
Proceres etiam Eccleliam imicantes, tenacius 
uf 1 funt ab antiquo(filtem in militia equeftri) 
ut e figillis liqueat,& ex eo,quod de Boamun- 
do Principe refert Huntmdonienfis in An. 
1096. Semfer Linguee vextlli ejus voiitabant 
fufer cafitA Turcorum. Poftquam etiam jus 
vexilli quadrati confequuti eflent B.tneretti : 
diftindionis gratia, Barones lingulas ( quas 
fennons vocant ) quadratis fuis appingebant, 
earum inftar quas in les Cornettes de eavaleri* 



GLOSSARIUM. 



di 



( ut e Ragueau refeit Loyfeus ) hodie cer- 
nimus. Hujusautem ^ecimenvidco in figillo 
Regis Stephani, cum enati adhuc non eflent 
Bancretti : ideo qusere de eo : & vide hic lu- 
pra Aurtflamba, celebre &: antiquum GalJo- 
rumvexillumi formam etiam exhibens dra- 
conariam. 

Chirtis K^ije Charta Regis Edouardi 3. de inftitutione 

tormuh. Baneretti, e Patt. An. Regni M i g.memb. 

I ■}. I^x Archiepifcops, (^C Jah/tem. Sciatis 

quodcumdileEius (3 fidelis nofter PVillielmus de 

/a Pole, &c. ( Poft egregiam commemoratio- 

nem ingentium benehcionjm , quse diftus 

Willielmus Regi & patrix, in re pecuniai-ia 

prsititiilet, regiseque invicem gratitudinis : ) 

Nos igitur (inquit) ad p£miffa,nec nonadim- 

fortabilia expenjarmn ono-a , qu,e diHus fVill. 

fro nohis fuflinuit, (3 fuftinet his diebus, & ob- 

ligationum fericula , quibus fro tiobis fortijflme 

fe ajbinxit , conjiderationem condtgnam haboi- 

tes, (§ froinde, volentes iffius honarem attotlere, 

* uCowimoiitn- amjiliareqite * fr(feHus , iffiim cingulo mili- 

tes ejus, f^yj decoravimus,in]ungentes eidem utftatum^ 

honarem teneat, (3 continuet Baneretti : C^ ut 

ftatum S? honorem hujufmodi pro fe, (3 haredi- 

bus futs jojfit decentiits C^ leviits fuffortnre, 

Concejfimus eidem Willielmo quod fibi C? hrere- 

dihusfids, de quingcntis mnrcatis terr.e vel re- 

ditus fer annum facicmus in loco comj>etenti, in- 

fra regmtm nofiritm Anglitc frovidcri , i3c. 

Rex brevi proniifla omnia regaliter adim- 

plevit, dans ei Manerium de Bruftwick, 

&c. ( ut Clauf ejufdem Anni par. 5. 

^ memb. 3. ) 

Poftea etiam idem Rex , Johannem de 
Coupland ( qui Davldem Regem Scotise cap- 
tivum fecerat)in Banerettum creavit,ei & hx- 
redibusfiiis 5-00. lib. annuos concedens ad 
djgnitatis faftigium fuffulciendum. Sic Edou- 
ardus 4. Baronetti Statum Thomx de Brade- 
fton contulit, atque una libi & hsredibus fuis 
^oo.mairasannuas. Plures hujuCnodi : Hxc 
enim dignitas (ub eis ftculis, frequenter col- 
lata fuit cum paQ-imonii incremento ; & in- 
rercedente fepe Charta Regia. Vide plura 
in Barenetto & in vocab. Miles. 

5 Banleuca, Bankttga, Baleuca, & ali- 
as Lengata. ] Spatium in circuitu quarun- 
dam Urbium, Villaixim, Monafterioi-um, &;c. 
a reliquo dtftinftum, ftifque privilegiis mu- 
nitum. Diilimi a Ban, i. territonum, &c leuga 
feu leuca, vulgo lega, i. primus laps, quafi 
Territonum frimi lapdis, a Monaflerio, feu 
frimt milians. Vel Banleuga, q. locus jurif^ 
di£lionis, nam Cc quoque fignilicat. Vide fu- 
pra Ban, & infra Leuga. Vox apud nos rara, 
& obfcura, apud exteros £tis nota, Gallis, 
hanlieue de ville, de molin, ^c. Germanii Sait^ 
miile, Ivo ad Adelam Comkiff.Epiii. 100. 

a Radul. Archipresbyfero noftro ban- 

num /("«^?* requiritis,&c. 

Ad futui-am rei memoriam adjungam quod 
e M. S. nobis occurrit, de Banleuca Rame- 
lenfi. Ajlwiniis Comes quidam rtohlit totms 



At.glij: Aldermannus, atque inclyti ^egis Edg.trz 
cognatus, ejufdem I^gis tetnfore Mo>i.fteriu7n 
liamafeye Anuo Dom. 969. miraculose fun- 
davit. Ciii (3 fitndum cum camfis, nemorihiis, 
aquts, faliidihus cofiofe circumcinclum dedit : 
(3 ab illuftnflimo frxfato I^ge Edgaro cmifii- 
matttm , atque fnvilegiis quamflunmis dota- 
tum, Banleucam eam affellavit, ciijus metx (3 
hunde h<e Jimt. 

Banleiica de ^mcfey incifit afud Humhdale, 
(5 froccdit tifque admonticulum de Wftoif, per 
mediam villam contiMgens I^veleyam, ufquc ad 
Cnoutifrode, C^ ufque ad quan£tm aucem ligne- 
amftib le Barivi, mter hofcum dc Wulton G? ma- 
rifcum, (3 intrat in yyianfcitm ihidcm, ^ fro- 
cedit per mcdium Hokyflode , attingois Bnght- 
mere, (3 Vhmere ufque le JVrangebech, fer medi- 
um ejus, ^ftc iifque Scaldcrmere, &c. Spatium 
hoc omne, in Chartis Hen. i . fuccinfte con- 
cluditur in his verbis, viz. Infra tmam lcuga- 
tam circa Eccleftam : & baleucam ipfam inde L-:ugxti, 
fiimpfiffe originem, ^pn male foite conjeft es 
fprjemiflis non obftantibus ) qux a recenti- 
ori videantur edita. Hoc enim vocabiilum 
ante Nonnannorum adventum, nufquam re- 
peri. Perleugatamautem illam, Rex idem 
I-Ien. I. Ecclefiam Ramefenfem, omnibus 
libertatibus Coronse fiije infignivit. 

5 Sam'm^ Banm^ Bamare, Ban- 
mre.^ Banmits, Ba^diti4i, Bamitio, <hc. ] 
A ban Saxon. id eft Statutum, edichtm. Ban- 
nan,flatuere, edicere,froclamare,i3c. Vide fu- 
pra Ban, ejufque multiplicem fignificationem. 
Crebro occurrunt ha:c omnia in Conciliorimi 
ton i :, & legibus antlquis : exponuntui-qiie 
pleraque fuse , in Le.xicis Juris, qux nos 
ideo levius perfti-ingamus. 

Bannum pro edicio, ftatuto, mandato. LL. 
Longob. lib. 3. Tit. I. 11. Vt fontes fuhhci 
qui fer hannum Jieri Jolehant, anno fralcnti in 
omni loco reflaurentw. Hinc Bannus domini- 
cus Longob. lib. i. Tit. 14. LL. 9. 1 1. &: 
pluribus aliis. 

Bannum pro mulcla, feu poena. Greg. Tu- 
ronenf Hift. lib. ^-.Seft. x6. liex depauperi- 
hus (3 juniorihus Bcclefl<e, vel bafllicj:, hannos 
jujflt exigt, fro eo quod in exercitu tion ambii- 
iajfent. Capitt. Caroli lib. 6. cap. 96. legihus 
comfonat, Sf infufer bannum noflrttm, 1. 60. 
fol. nohts ferfolvat. Hinc. I^ngob. lib. i . Tit. 
19. 1. 17. hannum noflrum comfonat. 1. Sax. 
Tit. 2. §. g. bannumfolvat. Longob. i. Tit. 
37. I. 1. bannum dominicum (i. Regisj fcr- 
folvat. Ludovici Imp. Additt. ad Capitt. 
par. 4. cap. 7 i . banntim nojhum retvadiare 
cogatur. Sic in Longob. L L. hannum iVadi- 
are, & guadicare, id eft, vadari. 

Bannttm pro tributo. Sic poni videtur 
Capitt. lib. 3. cap. 68. Nec fro PVaEla, nec de 
fcara, nec de IVardea, nec fro herihergare, nec 
fro aliQ banno, heribannum Comes exadare fr<e- 
fumat. 

Ego Will. Dei gratia Dux Aamtan. &:c. 
dono,&c. Monafterio beatx Manx Vi)-ginis, 
& S. Cyfriani martyris, &c. omnes confiieui- 

«iinef, 



6z 



Henrici Spelmanni 



dines, &c. vix. PrcEpolituram & Batimm, & i^c Banmti Si BMiditi halh, profcripti : ali- ■^^™"'"' ■?'"'" 
Vcham, & expalhm, & biannum , & frifcin- as, Fonibmniti quod vide. Hincmarus ad /'; ^"^" '"'" 
gam, & puUos & anftres , & annonam, &c. Carolum Regem, Jujfione veftra ^cr viceco- 



Preiives de le H-.ft. des Comtes de PoiUou, &c. 

/• 357- .,. 

Banntm pro exilio, prolcnptione, oc con- 

fifcatione. Vide inferius Bamitre. 

Banmim pro anathemate, & execratione. 

Sic InteUigo Synodi Confluentini illud, -An. 

86o. Ab hoc die ^ detttccps deDetbanno^ 

noftro bannimtis, ut nemo hoc' amplius prxfu- 

mat. Refcratiir ad ediflum , ftd priori 

lenfii nos pailim hodie utimiu- vocabulo 

iiann. 



mttem tllius fagi, in bannum, quod tn lingua la- 
tina, frqfcrtftio cottfifctmdo vocatur, eft miffiim. 
Sic Longob. x. Tit.43. 1. 4. rebiis ommbtts 
tn bamum miffis. 

Banntti, etiam dicuntur Senatores, & Sca~ 
bini, in Speculo Saxon. quod per bannum, i. 
per evocationem, ad tribunalia & Senatum 
coguntur : etiam eorum nati atque pofterifut 
inquit Kilianusj Banniti inde appellantur,eo- 
ramque iedes,fedes Bannitortim. 

5 BamuS. ] Ban Turcis C" Hiingaris., 



Bannum pro proclamatione. SIc omnium fnefes alicujus ^egni. Profrie tamen Vngaris, 

ore, ban72i mifttartim dicuntiu" : & Italis Ban- Banni funt fecultares gubernatores B^gnoriim^ 

ditore, pro prjECOne. ad Vngarice coronam antiqiittus ffeBantium, iit 

Bannum pro campo, territorio, villae ter- Dalmatne, Croatia , vel Slavont.e. Profterca 

mino,& procin£lu, q. banleuga. ChartaSax- folent Turci, Banos Vngancos futscum Begler- 



on. Canuti Regis Ccenobio ThomeiK. •] ic 
cySe 8ac ic )?abbe ujje sslmej-j-e CpifC 

beuacb". "] bife alkn bal^an ^ ij- 

a:p)r- Sasc lande at cpipell in~o pojrnig 
pxpe upe ban pejTeb ; id eft, Kotum facio. 



begis, tum comfarare , ttim exicquare , qiiod 
ht qtioque B^gnis integris fr.eficiantur. Leon- 
clavius in Onomaft. Turcico-Arabic. &c. 

f BaquateS. ] Vide Bacanda. 

5 Barat. ] Mandatum Siihanicum , j>j- 



me eleemofynam n^ftram Chrifto c<mce(pfjfe , (S ftrumcntum,fcrifturaSultamjuJfufatJa,frivi- 
ommbtis S.mclis ftits vi^.frtmh terramtHam lezitim. Leonclavius ibid. 



aTtviipella, ufque Thorney, ubi bannum noftrmn 
cejfat. Albert. Argentin. de rebus geft. Ber- 
toldi Epif p. 170. Caftrum, tiffidtm , villam 
(tenuerunt) aim omnibus ba^inis CS? attinentiis. 
Diploma Matdi. Ducis Lotharing. An. Dom. 
1 1 7 1 . in Stemm. Lothar. nu. 65. Concedo 
vfiiaria, fer totum bannum cafelLt, i3c. Ali- 
as bonda iSc hinda, nobis hodie t^0 bOtinD* 

5 Bamm kug^. ] Vide fupra Ban- 
Uiica. 

Bannire, pro edicere, ftatuere, &c. Decret. 
Childcbert. ad 1. Salic. cap. 8. bannivtmus 
ut unufqutfqtie judcx, criminofum latronem ut au- 
dierit, ad cafam fuam ambulet. Concil. Salc- 
gunftad. Anno loxz. cap. i^.Omnes banni- 
tum jejuninm ( in quecunq; Efifcofio cclebratur) 
diligentiffme obfervent. 

Bannire pro citarc, & per edicHim evo 
care, tum ad placitum, tum ad mllitiam, &c. 



5 Barangi. ] Vide Baro. 

5 Barator, Bureifor^ BarateriuSy Bara- 
teria. ] Barator, apud nos eft litigator, con- 
tentiofiis, qui cum Terentiano Davo omnia 
pertiU"bat. Sceleftus nequam. Goidafto, ba- 
ratro, & balatro, quod vide. Exterls, decef- 
tor, imfoftor, circulator, a Gall. barat, 1. doluSf 
afttitia. Albericus in Mag. Chron. Belg. p. 
2x3. Tres in mundo baratores feu circulatoreSf 
Cfc. Hortenfius Cavalcanus In Traft.de bra- 
chio Hegio, part.j'. nu. i^^"- Baratcni(\n<^ii) 
affellantur qui fratortum ntmis frequentant. Et 
ibldem numb. 66. Barataria vero dtcitWy 
quando judex aliquid fetit indebitum, ut jufli- 
ciam factat. Certe, vel nummls mutat : nam 
barater Gall. & harratare Ital. etiam fignifi- 
cant, cambire, commutare. 

5 Barbacan. ] Munimen a fronte ca- 
ftri, aliter antemurale di£lum. Etiam fora- 



Capitt. ad l.Sallc. par. i. cap. 17. Nullus ad men In ui-bium caftrorumquc moeniis, ad tra- 

flacitum banniattir, nijl qui cauftm fiiam quartt, jicienda millilia j nec non (pecula, & locus 

aiit., Gfc. Idem Longob. lib. z. Tlt. ^x. §. z. ubl excubix aguntur. Sax.bupgekenmg. E- 

Append. ad.Greg. Turon. SeiSl. 87.7«j[/« ^i- jufinodi olim habebatur In Londtnenfi lubur- 

gcberti, omnes leudes Aiiftrafiorum m exercitn bio Barbacan appellato, &c. Ut Stow in An. 



gradieyidiim hanniti ftint. Marculf lib. i . form. 
.^.C. Jubanus ut ornnes fagenfcs veftros, ^c. 
bannire, S' locis congruis fer civitates , vtcos, 
€5 caftella congregare faeiatis. Ubi banmre,a. 
fub band, i. vexiUa venire. 

Batmtre. ProlcriIx;re, relegare, confilcare, 
&;c. Hoc fcnfu frequenter non reperi in An- 



1336. vox Arabica. 

5 Barham imidere.,idCafillum[u[ci- 
fere. ] FiUi Inftltuendl ceremonia^ apud 
Francos, Longobardos, Italos. PauL Warne- 
frld. de geft. Longob. lib. 4. cap. 40. Hos 
dtios fratres ( Talbnem & Cacconem } Grego- 
ritis Patricius ^emanerim m Civitate Ofiter- 



tiquis legibus, fic autem in Neapolitanis, lib. gio dolofa fraude feremit. Kam fromtttens 

1. Tit. I. Contumaces frxdiclos, bannireman- Tafoni ut ei barbam ficut moris eft, incideretj 

damus, (3 dtviilgari fublice bannitos. Batmtim eumqiic fibi filium faceret, iffe ctimCaccone ger- 

etiam ^ caiifam bamii, fro qua bannitus aliquis mano fiio, £s? ele^is juvembiis ad eimdem Gre- 

fiiertt, (3 dion b.mnitionis, ^c. in ailis volu- goriim nihil mali metuens venit, Infra — cinn 



mus contimri. Alias crcbro. 

Albert. Argentinenf In An. i 348. mul- 
tos foftilares bmnivit^ occufms res eorum. 



magnam fbagem de S^manis feciffent , ad e.x- 
trcmtim ifft etiam feremfti funt. Gregorius 
vjrb Patricius froj)ter jusjurandiim quod dede- 

rat. 



GLOSSARIUM. 



^i 



rat, caput Tafonis fibi deferti jubens, ejus har- 
bam fiait promifirat, ferjurus abfctdtt. An lion 
officit mos ille etymologis, qui Longobardo- 
nim nomcn a longis barbis deducunt ? Hoc 
alibi. Idem Paulus, lib. 6. cap. y;^. Circa 
hicctcmpora Karoliis Princeps Francnriim, Pipi- 
numfiiumfilittm ad Luidprandum dtrexit, ut e- 
jus jtt.xta morew, capilltim fifciperet, ^ii ejus 
cafariem tnctdens, et fater cffetlus eft, mitltif- 
qiic eum ditatum Hcgi*s muneribus, genitori re- 
mtfit. 

5 Barhams. ] Patrtm. Longobard. lib. 
I. Tir. I o. 1. I. Si frater in morte fratris 

fui, aut barbani, quod cji patrutis tnfidiatus 

fuerit. Lib. z. Tit.14. i. x6. Barbanus in cu- 
jtis mtindio ftitt. Andreas Prcsb. in abbreviat. 
Hiit. Longob. apud Lindenb. Timc Kar- 
loman germaniis ejtis , obviam veniens J^arofo 
^egi barbano fuo, Gfc. Longobardis barbo eft 
tl 7[io, i. patriius. 

5 Bariatoria. ] Greg. Turonenf Hift. 
]ib. I o. cap. 1 6. Abbatiffa vittam de auro 
exornatam, eidem nefti fua Juperfitie fecerit : 
barbatorias intus eo, qitod celebravtt. Barbato- 
rta, an non ars tonforia ? vel capilli, bai- 
baeve cultus ? 

5 Barca. ] Italicum. Lembus : navij 
um genus Venetis frequens. Abbo in Obfidi- 

one Lutet. lib.x. barcasper flttmitiaraptant. 

Item barctis, &c Gracco-barb. fidfi^if.. 

5 Barcariim, Bercarium, 6<. Berqua- 
ritm; itcm 'Barcarius , Berquarius , & 
BarquaritiS. ] Omnia a Gall. berger, id eft, 
Paftor j quod idem a Saxon. beopganji.ca- 
verc, defendere. Sunt autem barcarta quafi 
lergaria, caul2s,vel locus ad ovium prxiidium 
munitus : Gallis hergene, quod Saxones no- 
ftri faldam dixere. Domeld. Titt. Sudfex. 
Piccham. Will. de Warrenna. Ibi Ecclefa, 
(3 fcx fervi, (3 X. herqitarta. Alibi .• Pr<eter 
hcec, qu<edam farva bercaria. Barcarius, (^c. 
Ovium cuftos, Paftor. Grasco-barb. /8*^- 

5 Bareoci(m-'\ LiEpift. BurchardiNo- 
tar. Freder. Imp. de excidio Mediolan. 
inter Scriptorr. Gemi. edita. Po^ea tertia fe- 
ria, venit populus cum hareocio, quod afud nos 
^CatlDaU dicitur. Mendose proculdubio, pro 
Carrocio, quod vide. 

5 Barga. ] Navicu/a, fcafha oneraria : 
aliis barca & barcus , Grseco-barb. ffiitHg,. 
Difterunt autem apud nos barcaikbarga( An- 
glice a hatk & a barge ) hac enim ( minori) 
in fluviis tantiom utimur ; illa vero ( navicu- 
la majori ) maria trajicimus. Epift. Comitis 
S. Pauli de capt. urb. Conftantinop. apud 

Godefrid. monac. in An. i xog. vafa na- 

vigtoafta zoo ntimero fuerunt, fneter naviat- 
las (^ bargas. Iliic tertio 

5 BAtguS. ] S^mtis, truncus. L. Salic. 
tit. 69. §. I. Si quis hominem de hargo vel 
furca, Jine vohmtate jiidicis demiferit, IDCCC. 
den. qiii faciunt fol. XLV. culfah. judtcetur. 
GJofl. de hargo de ramo ut in §. lequenti, T»- 



cit. de morib. Germ. Proditores (3 transfugas 
arboribtis fiiffendunt. 

5 Baricellus. ] Qui malefaftores ap- 
prehendit, Circitor, li6lor. Italicum, bari- 

geiio. Gall. & Angl. &crfieant, &c. Confti- 

tutt. Mediolancnf.' Caroli 5-. Mutti ex Jiib- 
ditts hitjus Dominii, coyjqueftt in fenatu noflro 
fxfitts fiiiffent, qubd Baricelli, Collaterales, Car- 
certtm cttftodes , Executores, (3 alit Officia- 
lesfro caftitris reorum , (3 executimihiis reali- 
hiis, (3 ferfinalibus, ^c. modum fti<e debitx 
mercedis excedebant. Itah*s frequentiff Zafio. 
Baricellifunt fingulares judices, Jtne certo tribu- 
nali judtcantes. 

5 Barigildus.^ Vide BarrigHdus. 

5 Barmgium. ] Vide infra in Ba- 
rone. 

* Batlta. ] JwrifdiBionis territorium , 
ditecefis, frafeSiura. Numquid a har pro Baro- 
ne, domino, judice , & lia, alias leuga & 
leuca, a Gal. Iteu , pro loco vel territorio ? 
Non afleverem, nefcius cujatis fit origiiiis : fed 
confundi reperio harlia, cum hanlia,c^(A idem 
mihi efle videtur quod hanleuga, de quo (u- 
pra. Gloflator quidam : harlia vel batilia, or- 
hata : lego orhita, & intelligo ( fi bene ) har- 
liam vel banliam idem efle quod orbitam, hoc 
eft, circuitum : unde exorbitare pro limites 
tranfgredi. 

5 Barmbraccus. ] L. Frifon. Tit. 4. §. 
5. ^i occiderit Canem acceftoricium ^ vel 
hracconem farvum quem harmhraccum vocant, 
iv fol. comfonat. GlofT! Lindenb. Bracco ca- 
nis,ut infra, Barm parvtim fignificafle hinc 
dilcimus. Remanfit voxin compofito iatttls» 
i)Crtji( iMKgJ-i^x,&-^ quamvis nunc mifirt' 
cordetn lic interpretcmur. Hzc ille : fed non 
evincit ipfa lcx, harm parvum fignificare, 
quum ad fpeciem etiam referatur parvorum 
canum. Pace igitur Lindenbrogii mei, ego 
harm hic inteOigo Saxonic. beapm pro gre- 
mio, quod & prifco noftro idiomate ( voces 
plurimas retinente Frifbnibus communes ) 
manifefte lignificat. Sic M. S. Lennenfe, 

Jarm o) lapp, gremium. Et Cathol. iarm# 

ClOt^ 0} nap}On, Imas, id elt, veftis quae ab 
umbilico protcnditur ufque ad pedes,q.^rf»»;» 
fannus. Unde prifcus quidam, 

Eft limas,famus gremialts, quem coquus aftat. 

Perinde barmbraccus idem efle vldeuir 
quod canis gremialis, Anglic^ 8 lap iJOff, 
quales ctiam hodie, nobiles foeminae luas vo- 
luptatis gratia,in gremiis fovent.Vivit utique 
apud nos vocabulum tWC^ pro cane, de quo 
infra in Bracco. 



^ De- 



6^ 



Henrici Sfelmami 



^ DiMrib.t ik Baronibiis. 

5 Bd-/o, Bxm., B.irafigus, Baromgi- 

flw, Barnagum^ Barnngium^ B.mma^ 

Baronam.^ Barones dixerunt pofteii, quos 

antiqui, Proceres & Heroes : (ed de nomiiiis 

origine magna lis cft. Quidam enim a Grx- 

cis peturjt,quidam a Romanis, quidam a Bar- 

baris : multipliciter etiam a fmgulis, & pcr 

probrum alias, alias per eminentiam. Apud 

Grzecos fiJif©- fondus, molem , gravitatem 

ligniikat : unde veteres Romani , harones 

di.xere pro bardis &: ftupidis \ quod iplum 

Roi^iii nonnunquam fonat, fed & alias 

quidem, elatum , generofiim, fortem : quo 

fenfij apud Plutarchum & Nicandrum, /8a- 

pt/f tfoip legitur. Hinc Erafinus: Baros 

( inquit ) nonmmqnam fajlurn figmficitt, (3 la- 

tini graves wros dicimus, eximios, ^nagntcqiie 

authoritatis : unde fiijiicor (3 7iunc dici baro- 

nes qiii generis i3 virtiitiim aiithontate -fr^emi- 

nent : Reperitur apud Ciceronem utroque 

lenlij ut quidam volunt : fcil. in Epiftolis, &C 

in lib. de Finibus, pi'o ftupido. Non autem 

a Grarco, fed a Barone muliere quadam 

Philofophiae fitis infosliciter fludiofi, ut e 

Suida notant. Sic ad Pxuim, lib. 9. Epift. 

*AIia3 ilk ultima, Ille * baro te pitabat quxfuurum, unitm 

vero, ccelum effet an innumerabilia. Et de finibus ; 

Hac cum loqueris nos Barones ftupemiis ; tu vi- 

delicet teciim itfe ridcs. Ad Atticum vero ( lib. 

y. Epiil.) pro viro prjelfanti, (cu primaria. 

j1j)ud Patronem([n(yjii)& reliquos baroncs te in 

maxima gratia fofiii, ubi Infiilanus ait, barones 

eminentiam majorem aliquam foteftatem ftg- 

nijicare : Italofque noonen BaroncelH inde fito 

more tanquam minorem Baro7iem finxiffe. DodT:i 

autem multi e contrario accipiunt,aflerenics, 

Ciceronem hic agere de Epicureis quos cum 

Patrone adverfirios habuit in Phiiofbphia. 

Non videtiu' igiuir reperiri apud Ciceronem 

in bona parte ( fi forte vel in altcra ) nam 

pleraque loca ai-guunt normulli, & in fiifpicio- 

nem vocant,legenduraque hic volunt, non ba- 

rones, fed Varrones ; quod uu-umque tamen, 

bardum notat & ftupidum : nam fic Lucilius 

apud Feflum, 

Varonum (^ rupcum fqiiarrofa mcondita roftra. 

Ubi varrd7ies di£):os volunt Cognatus & 
'Scaliger a varris, qui fimt ilipites rudes, du- 
ri, & enodes. Cornutus etiam in ^. Satyra 
Perfii varrmem accipit pro flulto,e6que tranf^ 
fert ad fervos militum feu calones,quod hi u- 
tique fimt flultidimi.Praeterea in iLucilii loco 
illo, ■varonum fcriptum reperio antiquitis per r 
fimplcx,qiiod me adigit,ut cum Calepino fen- 
tiam baro & x'.-r)7o(prajfcrtim varo) idem efle. 

Reperitur eo feculo, & non diflimili pror- 

fiis fignificatione { Cornuto interprete ) apud 

Aulum Hirtium in bello Alexandrino, item 

Biro, bero. Co7iciirntur ad Cafthnn defendendum : 

fimper enim beroncs, comflurefqite evocatos , cim 



telis fccum habcre conftievcrat, a qiiibiis cateri 
( conjuratores ) excludebantur. Sunt qui baro- 
rws hic lcgi volunt, fed coUatis 5-. diverfis co- 
dicibus, berones ubique occuiTit, nec quid va- 
na: ledtionis in fiiis fcholiis exhibuit Aldus 
Manutius. Cum igitur apud Latinos vete- 
res reperiam baro, varo,vari-o,bcro, inconftanter 
fcribi, & confufam quandam fignihcationem 
appetere : mihi plane videntur non foliim 
pati-onymica efle, fed exoticam prodere ori- 
ginem, & a barbaris ( ut alia multa ) Romam 
tradufta. Erafmum etiam refilientem depre- 
hendo, & vocem haro, alibi inter eas nume- 
rantem, quje cum barbarico Imperio invafifle 
videantur. Alciatus itaque dici voluit barones 
quafi verones, a populo Hifpanias, noinen il- 
lud a fluvio quodam Celtiberix ( Ciyus me- 
minit Martialis)deducente. Hi ( inquit )folc- 
hant Prtncifibits affarere, i3 excubias facere: 
qiios £? verifimile eft, eligi Jolitos fra grandi 
corjiore, quamvis mente ftoltda, qtiod hujus miH- 
tix froprium eft. 

Sed his omiflis, ut ad fontem pervenia- 
mus : confiderandum efl, cujus fit vocabu- 
lum[i/?ro]& quale munus.Munus autem om- 
nium confenfii, feodale eft f licet ipfa vox in 
textu Juris feudalis non reperiatur)feudorum- 
que originem,nemo non agnofcit a barbaris, 
puta Gothis,Vandalis, Longobardis, &c. qui 
barbaria fija nobiles, nihil Grasce, nihil no- 
runt Latme. Non igitur credibile eft ut ipfi 
pati-iis fuis muneribus, exoticas quaererent ap- 
pellationes, duras praefertim & infblitas ; cum 
vel ipfas quidem notiilimas non admittereat. 
Quis enim non vidit, eos fic admiratos efle 
fiix gentis vocabula , ut profcriptis Grjeco- 
rimi Romanorumque illis^haec ( cum jugo fi- 
mul J utrique Imperio, & omnibus Europx 
populis impofuerint? 

Quaad etymon igitur atque idioma, baro Bnro. 
nativo fenfu idem eflfe videtui- quod Latinis 
vir .-prifcis Anglo-Saxonibus(utpalIimoccur- f^ir. 
rit j pep, recentioribus pap, unde bupgbajl '*'''''• 
pro viro, feu barone Civitatis. Aliis var : fic ^""^" 
varigUditm pro precio hominis,& varon Hifpa- 
nis, tam pro viro quam pro magnate.Francis 
antiquis ber : ex quo forte beroncs fijpradi61i, ^ 
&: haitther pro viro fummo, vel majori domi- 
no. Gloff. Latino-G;iIl. Btr, haro, vir. Hinc 
Gallis ber7iage & hamage, pro clientela Baro- 
nis. Alamannis bar ; unde in ftiis legibus ba- ^^^ 
rus : &C Longobardicis Salicifque haro ; Chartis B.irus, 
Alamannicis Paro. E quibus Grcecis inferio- p^fQ^ 
ribus .S:if& , MfitJS & [/.Tntfis : etiam 
^il^.y]Q- Sc [ATm^^^iQ- , illud quidem a 
Baro7ie, velut haro7igus : hoc a faro/ie, quafi Bararisus 
faro7igus. Grsecis autem admodum famiiiare Parangns. 
eft, b vxoticiim in ;ixt mutai'e ; iic fjLTia-^i^- 
cT^- pro baftardus, /uW«a(^ pro bajulus, 
[/.Tto^Tt©- pro bofcus,&c. Item [ p ] inccep- 
tivo /x prKfigere, ut fA-mfi^a, pro palla, /i/tth- 
1i^< pro poteftas, &c. Bar etiam pro do- 
mino, vel hodie fiiperftat apud occidentales 
Anglos ; ubi terram dominicalem hartun vo- g^ff^„ 
cant, i. domini praedium. Siibaudire quoque 

mihi 



G L S S A R lU Al 



65 



mihi videor vocabuiUni vat pro viro in dicti* 
onibus Cantiiani, I{ipuarii, Baiuarii , & hu- 
jufinodi, q. viri Cantii, viri riparum , viri 
yiro CS' vjrro. Boii, &c. R cperio denique viro & virro, a wV, 
etiam pro magnate lcu Barone, ut e legibus 
Canuti & aliunde fuo loco dicemus. Convc^ 
niunt itaque baro & vir, in multiplici figniii- 
catione : utpote, pro homine iimpliciter ; pro 
homine prxftantiori feu foitij pro marito, 
iScc. de quibus illico in feqq. 

Baro pro homne limpiiciter, & quovis viro. 
Sic Philoxenus, Baro, aViip. Et ( quod dixi ) 
GloiX. Gallic. Latin..B«-, baro, vir : quo fignifi- 
catu Galli Armorici hodie ufiirpant. Lindenb. 
L.SaUca Tit. 3 ^. §. I. Siquis haroni viam fu- 
ttm obftaverit,aut vm impinxerit, D.Cm.qui faci- 
unt foi. XV. culpab. judtcctur. L. Alaman. Tit. 
jS. Si qmsmortandtt barum vel fceminam^qua- 
lis fuerit , fecundum legitimum tveregeldum viii 
geldo Jolvatnr, (^c. Ibid Tit. 95-. Si barusfue- 
rit qui faminam fercufferit. L. Ripuar. Tit.)" 8. 
\ I z. St quis hominem B^gium tabulariwn t.im 
harmem quam fcemmam , de munJeburde I^gis 
abfiiilerit, ^c. L L. Longob. lib. i. Tit. 9. 
1. 3. St quis homicidium perpctravent in haro- 
7ie, libero, vel fervo, vel a^icilla, (3c. Galli eti- 
am hodie utuntur baron adjeil. pro mafctdmo, 
Ut Sain (3 baron. 

Baro pro homme libcro, & libertino. L. Ala- 
man. Tit. 95-. Si ancilla fuerit, folvat folidtim 
untim. Si barus fuerit, fimiHtcr. Sifervns fn- 
crtt, mediiim folidmn. Item Chart. Alaman. 
59. inter multa qu2 Beata filia Rachiberti 
confert Ecclcfiae S. Maria:, In in'ula ( ait J if- 
fa mancipios trcs,^ parones quatuor. Parones, 
idem eile diximus quod barones, mpiirgus i- 
dem quod burgus. Sed utrumque locum Gol- 
daifus exponit delibertmo : & in eandem len- 
tentiam in Gloff adcap. 9. Burchardi, Htc 
( inquit ) formula ( viz. &CmpCCfrf p, i. inge- 
nuus exiil:at,&: ab omni fervitutis jugo fit exu- 
tus in perpetuum ) avorum fm-moria, fubiato 
manumijfionis ritii, i,s aptari ccepit qtii Baronum 
Ordmi, ab Impcratore primiim afcnbebanttir , 
iit juberentur effe ^ dtcerentur ^Zm^tlllt^, 
f a<e appellatio olim ut dtximus, nota erat Itber- 
tint generis, aptid majores autem noflros, novo- 
rum Baronum, Dft igetogC^acijnei? ftt^* 
^Ctren. Germani ut vides Barones luos ( qua- 
li per interpretationem; ftf pljCrrfn vocant,i. 
liberos dommos : & quos Majores noftri Baro- 
vci ComitatusJ de quibus paul6 infra ) appella- 
bant, recentiores, & nos utique hodie, libvros 
Tenentes Comttatus nuncupamus. 
^ Baro pro viro forti, &c pro mercenario. 
Gloff Arabico-Latin.B^rowGr./o«;> »■« la- 
horibus. Et Ilidor. Orig. lib. 9. cap. 4. Mer- 
cenarti funt qui ferviunt accepta mercede, iidem 
(S) Barcncs Gra:co nomine, quod fint fortes in la- 
horibus, &c. Hos autem ihe^ non inter mili- 
tes locat, fed intercives. Braftonus vero lib. 
I . cap. 8. Sunt £S? alii ( inquit ) potentes jiib 
Hege qui dtcuntur Barmies, id cft , robur heili. 
Ortus vocabb. hos fmes exponit .• Baro.^ i. 
nobilis Dominiis, w/ /em/. Prorlus Ut wr apud 



Latinos, quod a vi dictum, non hDmineni 

quemvis proprie iignificat, lcd foneai, unde 

CJicero in Tufcul Jib. 2. dcCatone, Ita ttilit 

dolorem ut vir , fid iit ivmo majutcrn ferre fine 

caiifi necefjaria noliiit : Hlnc LunLichidicun- 

tur homines iniegri, at lcniiviii, uti &Gra;- 

cis tT/Mia^cT^/.Diliant igitur apud Latino-baf- 

baros Baro, <3c Humo pro valiaJlo ; ctiam Ba- 

ro, & Milcs pj-o vallallo ; ut apud emuncl:i- 

ores Latiaos,f;/- & Ijcmo : Et Jioc in caufa fu-» 

ifle videtur, quod praiilantiores vallilii Baro- 

nes appellantur ; C£tcri autem, Mutes 6i Ho- 

mmes. Hanc dili:ini:[ioncm forte (]uoque Ju- 

nuit Philoxenus, ci^ini dicat baro ecyii^ ( notl 

ttcflf ftiT®-. j Huc etiam fonare videtur quod 

in Glolfis reperio Ilidori (g, ut in aliis piuri- 

bus, li(]uelcente ,) B.irgmes, i. frtcs m bcUo : 

necnon Hilpanictun barragan pro viro pr^- Sir^ines. 

grandi &: robullo ; barragana pro ejiilmodi ^'""^S-^"* 

foemina. Birr^gMi, 

Baro feu B.tra>igus ( Graeco-barb. Iid^&-, 
(AJiafl;, (Sc B<i^y\-3- j pro JatelUce. Hinc 
nimii-um a robore ut prajdLximus, & prrc- 
grandi corpore ( quo fortes magis quani 
prudentes deccrnimus ) Imperatorum iateili- 
tes nuncupati fiiat Barones & Barangi ; hi 
Oricntis vocabulo, iili Occiuentis, quos Al- 
ciatus utique ( u.t lupraj Berones c<. verunei no- 
minans ex Hilpania fuggerit oriundos. Sed 
peifpicuum ell, Barangcs, noilrares fuifib, h- 
cet appellationonitem. Eorum igitur munus 
paiilb luhus enarrandum cenleo, "ut e Codiao 
aliikiLie concinnaverim. Erant autem B.trangi 
llationaiia militum cohorsin Aula Orientaii, 
ad praeliditim perfonx Imperatoris feiecfo- 
rum. Clallis integra Barang:a,Gv.Sa,(jiy}ici, di- 
ccbatur ; ut Baronum apud nos B.nan.igui^it 
& B,iruagium. Pra:fuit illisinibr ti)C Cflp;» 

taiiiof tfjc (patts, 0? Capcain of tlje Peh* 

tlonerg. Tribunus (uus, qui cohoriem du- 
cens Impcratorem lubfequuius eit, 6c ex eo, 
Acolutijiii nuncupatus & Profecutor.Hunc Go- 
auuis inter honoratiores olhcialcs k.cat,ei tri- 
bucns muneris inligiiia, umbeli.im, tunic.im 
honoratam, (^ p.illam; injlar vaftiuin magr.t 
Inteipretis, at Jine judician fceptro. Baran.f^i 
leriatim difpoliti, lores Impcnacorii conclavis 
obfervabanr, & ti-iclinii. In aula prope ca- 
lumnas oratorii ftabant, luas ferentes lecu, es 
in palmis : i]uas, cum Impcrator fiiperne ic 
ex oratorio fpciitandum exhibuit, omnes ex 
more toUunt, & in humeros ponunt. 

Progredientem Imperatorem alias pedices 
ftipant, alias equirantes, lemper autcm lccu- 
nbus inllruiSti. £t cum palatii principes mi- 
iiiftrique, ad falurandum Impcratorem juxti- 
clalles veniunt, mTa *e'f;^!/^ tgl my-xj-^a- 
yi^^Bty Kju ^Sj^yfoi, 6cc. Dtmdi ^ lcil. pjft 
Conlulem Anconitanorum , Hi V eneticus ; 
vemunt ^ vitam diutwnam precantur etiam 
Barangi, fua ttcmpairta Imgua utentcs, id ejl, 
Anghca, Q! coll,.hites Jecures jiias efpciui.p 
Jonutn. Locus, cerce, aperte indicat, eos An- 
glos fuifle: tacite etiam no.i Scotjs, nort 
Cambros, fed ex armorum genere, Anglo- 
K S4X0- 



66 



Henrici Spelmanni 



Saxones,qui in praelio j-eax, i. fecuri ufi funt, 
nomenque inde contraxerunt : & ex eodem a- 
pud Nicetam lib. x. de geftis Ifaaci Angeli, 
Tn^vKoJiogfi jgf eTlari-oJ , i. fecunferi vel bi- 
fcmifcri, quali lilmfn appellantur. Mos 
ctiam concutiendorum annorum Gentem 
prodit : nam de parcntibus fuis Germanis, 
ita Tacitus, Si difflicuit , feritentiam fremitu 
affernantur , fi flacuit , frarneas concutiwit. 
Honoratijfmmn ajfenfis getms ejl, armis lait- 
dare. Noftrates ritum lanftius obfervantes, 
tvapentachium nuncuparunt, quod vide. 

Biri, Sjrri. Quxre an ad hos quid faciat, quod Bari 

feu Barripr.ecipui fatellites agnolcunnir apud 
Saxonem Grammatic. in veilibulo lib. 8. Da- 

iirragiiies. "icx Hiftor. & Hiipanonjm bmragines, de 
quibus fiipra. 

Baro pro Vaffdlo (eu climte feodali in ge- 
nere , & quem nos libcre teyicntem vocamus. 
LL.Malcolmi i.Reg.Scot.cap.i. §. ^. £t ibi 
omnes Barones conccJferuntfibi(i.Ma\co\mo.)it/ar- 
dam i£ releviwn de h,trede cujufcunque Baronis 
dcfunRi, ad fiiftentatiojiem Domini Hegis. SksE- 
neus illic .- Baro hoc loco accifitur pro vajfalh, 
qiii tenet tcrras fuas immediate de K^e ferfer- 
vitium militarc, quod wardam (3 relevium dtci- 
mus, cmnfurca £=? /o/7';5infangthief & outfang- 
thief : Itcet generaltter m hoc Hcg>io, Barones di- 
cuntur, qui tenent terras ftias de Hege,fer ferviti- 
iim mtlitare, fer albam firmam, feudi firma?n, 
fcl aliter ; cumfiircu <3foffa. Et nonnunquam 
generalijjime accipitur pro qitohbet domino fro- 
frietario rei immobtds,«a^ frCCljOlDfr, Jac.j. 
Parl.7.cap. 5- 3 . Liquebit hoc magis in lequen- 
tibus. Malcolmi legi confbnat illa apud nos 
Heiir. I .cap. 1 1 .Kex Angliiefolus G? fufei- omties 
h.tbet- relevattoncs Baronttm fuortim, i^c. 

Baro pro vaffallo cafitalt in generc. Hujuf 
modi (untqui pagos, lu-bes, cafh-a vel eximi- 
am ruris portionem,cumjurildiclionc accepe- 
runt a Rege j iuos utique Barones feu valfal- 
los, valvafores, Milites, & libere tenentes fiib 
fe habentes. Dicebantur autem alias Barones 
Cafttales, alias Barones Kegts, alias Cafitattei 
Bsgm, quod de Rege, qui Gaput Regni eft, 
immediate tenuere : & propriisfuis vaflallis, 
eorumque clientibus, capitis inftar, habeban- 
tur. Tales fijnt quibus Reges antiqui, Fran- 
ciam divisere : W iliielmus primus f ut in Do- 
mefdei paginis exhibenuir) Angliam. Reperi- 
untur autem juxta potentias lux fpeciem, alii 
AiJ/owalii Minores. 

Bato pro Vajfallo cafttali majore. Hoceft, 
pro Diice, Marchione, Comite, Vtcecomtte, & 
ilmplici magnate. Sub Baronts appellati- 
one recte veniunt hi omnes, cum vel maxi- 
mus J^rincipis fit vaflailus, eique teneatui- ho- 
magii vinculo, ieu potiiis Baronagii, hoc eft, 
de agendo vel efjcndo B.trone fuo,quod hominem 
/"ieu clientemj praeftantiorem fignilicai'e fuper 
oftendimus. Sic Aimoino afcriptuslib.j.cap. 
4,9. in An. Dom. log^'. Crucem acceferunt 
cum illo multi Baronum ; fctlicet Hugo magnus 
R^gn Phtliffi frater , Boamundus Afulus I{p- 
bern Qiiifchitrdt filiiis , natione tamen Nortimn- 



nus ; Godefndus Hegni Lotharienfis Dux, Hai- 
mundus Comes Provtncialium , J{obertus Nort- 
mannorum Comes , filiiis Guillermi Anglorion 
S^gts, Stefhanus Comes Blefenfis, Kpbertus Co- 
mes Fiandrenftum, ^c. Et Otto FrilingenfT 
de geft. Frider.L Irap. lib.^.cap. i ^.in An. 
Dom. I I 5" 4. Jnter quie Gmlhelmiis Marchio de 
Mmte Ferrato, vir nabilis C? tnagntis , (3 ijui 
fenefolus, ex Italix Baronibus, Civitatum ejfu- 
gere fotuit imferium. 

Baro pro fimfltct Magnate : hodie notilli- 
mum, fed non pari ubique confideratione. 
Galli, GermanijItalijFeudjftaruin ampleften- 
tes definitionem e Baldo petitam, Baronem vo- 
cant,jtt; merum mtftumque imferum hahet m a- 
liquo caftro ex concejfwne Princifts : vel ut alii 
loquuntur Ji(wwj<r,wieii«,£^ tnfim.t juriJdtHionis 
jus in arce quadam a Princtfe coruejfum. Butile- 
rus in Summa rui'ali: Jure ( inquit ) Gallico, 
jam Baro eft qui m fuo teirttorio,Jummie.^iedtit, 
(3 tnfim^e coercionts, item nimdinarum jus habet : 
ut defortandi, decollandi, fujfendendi, cremandi, 
&c.Sic & in Scotia Baro eft qui jusfurcarum (3 
fojfe habet, ut paulo fiipra : qus omnia bene 
conveniunl antiquis noftris Barombus : recen- 
tibus vero non item. Summa enim illa juftitia 
("utpote fafcium & fecuris)nemo quod lciam, ; 
apud nos hodie gaudet Baronia titulo. 

Quomodo Amoldus Comes Ohifnenfis unus 
de paribus Flandrne fafhis eft. » 

Unde & Flandrenfis Comes ei conceilit, 

ut hjereditariojure, cum xnFlandrenJis Curia: 
paribus & Baronibus, fedeat & judicet, & ut 
honoris eorum & dignitatis per omnia (e 
comparem glorietur & ^ziXia^em.Lesfreiives 
de tHift. des Comtes de Ghifnes, f. i J" 5'. (3 

1^6. 

Ubi vero ego Willielmus (fcil. Taie- 

monteniis caftri princeps & dominus) per- 
fenli adefle diem mortis mex, luicepi mona- 
chilem habitum, in hoc eodem monafterio, 
quod conftruxeram in honorem S. Crucis ; & 
convocans omnes Barones meos, quos de 
diverlis regiohibus adduxeram, quoique in 
ifto meo Honore placitaver;un, ut iecundijm 
fiium pofleJEcclelis, quam sdificaveram de 
rebus quas ei dederam augmentarent, &c 

In margtne ftc annotatttr. 

Barons pris pour gentilhomes, a qui le Seig- 
neur de Tolmont avoit accorde des fiefs en 
feftendue de £ principaute. Les peuves de 
l Hift. des Comtes de PoiBou, i£c. f. ■^iz. 

Barones autem antique xftimati fiint, qui in 
fiiis Dominiis de litibus cognofcebant & latro- 
ciniis j confiietudines habentes, quas fac, foc^ 
tol, team, tnfangtheije, outfangthetfe,fenas, &e. 
appellant ; de quibus vide in fiiis locis. Anta- BraSoni avo 
men omnes qui hiice gaudebant privilegiis, videtur quod 
inter majores Barones cenlerentur ; contrave an '""! J"'"^ ''^- 
iingxdi maiores Barofies hiice omnibus privile- ■'"' ^' ^'''^' '"' 
giis fungerentur,temere non athrmavero. II- 
lud certiiiimum eft, eos olim majores Baronet 
habitos elfe, qui de Rege tenentes in Capite, 
judiciis praefuere Aulae Regix : nuperius qui 
in ParLuiientariis Coniitiis Regi aifident & 

fuf- 



GLOSSARIUM. 



<^7 



Farliamen. 
M.S.cnp. de 
J^icis. 



fiiffragia ferunt, Par!a»ici!tarii inde Barones 
nuaciipati, Aiiglice iLOJD0 Of T^WCimtXiU 
Quod autem nonnulli pcrhibent , omnes to- 
tius Anglis Barones ta.mmi>iores quam majo- 
res locum aliquando in fiimmis illisComitiis 
obtinuifle, falfum efleipfa ratio fiiadeat .- fed 
omnino prohibet ingens eorum multitudo , 
qux plus minus 50000. nullo teclo convo- 
caripoterat. Qiiemadmodum itaque neque 
Barones ipfi niajnrcs, neque wzkow, quempiam 
in Curiis fuis ad Judicia condliavc ferenda de 
rebus fui dominii admittunt, nifi vaffallos fii- 
os, qui de ipfis immediate tenent, hoc efl:, 
Milites fuos & Tenentes libere .- ita in fiim- 
ma Curia totius Regiii, nulli olim ad judicia 
& confilia adminiftranda perfbnaliter accer- 
fendi erant, nifi qui proximi eflTent a Rege, 
iplique arftioris fidei,& homagii vinculo con- 
jundli, hoc eft, immediati vaffalli fu\,Barones 
ncmpe cujufcunque generisqui de ipfo tenue- 
re in Capite,ut partim videas in Brevi fum- 
7notiieionis,pzrtim in Charta libertatum Regis 
Johannis inferiiis citatis. Veruntamen nec hi 
quidem omnes , femper funt adhibiti : nam 
ciim fiia tandem laborai'ent multitudine,con- 
vcntufque fjc magis premerent, quam Rcg- 
Moiiui tenendi ni ncgotia expedirent , confukius vifum efl, 
ut negle£fis minorihus, praecipui tantum per 
Breve regium evocarentur. Comites nempe 
aui hahebant terrai C5 redditus ad valentiam 
Comitatus, hoc eft, vigtnti feoda unius miUtis, 
^uolihet feodo compitaeo ad 7.Q. /ihratus, qu^ 
faciunt 400. libratus in toto : ^Biirones vero ad 
valentuim integrx Baronia , fiil. I ^. feoda & 
tertiam farte>n unius feodi miJitis r<juoIibet feodo 
computato ad xo. Iwratus , qu^ faciunt i>i toto 
^oo.mnrcasX^txmo auteni propter crebra bella 
&fimultates,quas Reges vetcres aliquando ha- 
buere cum his iplis ntajorihus fiiis Baronibus , 
alios etiam eorum interdum omitterent, alios 
vero non Barones ad Parlamenta evocarent : 
habitiqjfiint deinceps perpetuo omi(fi,pro non 
Baronibus j cvocati contra, B<«)o«?«w titulo fa- 
lutantur. jEgre hoc ferentcs Proceres,Jo- 
hannem adegere fub magno figillo AngH^e 
pacifci, ut Arcbiefifcopos, Ahbates, Comites, (S 
Majores Barones I{gg}ii,pgillatim fer titeraifum- 
momri faceret. Quod tamen adeo neglexit 
Henricus iii. ut ciim ipfemet (anno Regni fui 
41) ducentas quinquaginta Baronias in An- 
giia numeraflet,vocaretque ad Parlamentum, 
An.49. Regni fui,iao. Praslatos Ecclefix ; 
Laicos tantiim Baronei 15*. accerfivit, ut e 
fchedis conftat ejufaem Parlamenti. Neglex- 
it utique Edouardus i . multos quos vocaflTet 
Hcn. 5. etiam iilios plures, quomm ipfe pa- 
tres admififfet,aliis interim introduftis. Sic 
antiqua illa Baronum dignitas , feceifit fenfim 
in titularem & arbitrariam, regioque tandem 
diplomate idcirco di^enfoa eit 

Hodiernos itaq j noflrros Barones, e triplici 

fonte , triplices faciamus : Feodaks feu fra- 

fcriptitios , qui a prifcis feodalibus Barombus 

Magit qiim oriundi, fiiam hodi^ praefcriptione * tuentur 

dignitatem. Evocatos leu fiefirifiitios , <jui 



Unuroi 



Brevi Regio evocantur ad Parlamentum. Et 
Diplomaticos, qui Regio diplomate hoc fefti- 
gium alcendunt. 

Feodalium originem inter eos eollocavero , 
quibus VVillielmus fenior Angliam totam di- 
fpertitus eO, de fe tenendam ; quorumque 
nomlna in Domefdei paginis recognovit. 

Hefcnptitios , ab a;vo Regum Johannis 6e 
Henrici tertii, caput extulifle cenieo. 

Diploynaticos iiiitium fumpiiflTe perhibent; , 
fub Ricardo fecundo, qui anno Regnlfiii 8. 
(i. Chrifti 1387.) Johan. Beauchampe de 
Holte, in Baronem de Kidenninfter fiio e- 
rexit diplomate. 

Formula autem creandi Baronis refinpti- 
tii, alia non eft quam ut accerliretur ad Par- 
lamentum ejuirnodi refcripto (hoc eft, epifto- 
laRegia) quocaeteri Barones Regni,viz. (utl 
in Rott. Parlamentariis anni % 5 Ed. i . extat) 
hunc in modum. %.v (^c. Dileclo G? fidelt fuo 
N. Chivaler,falutem. .^na fuper quihufdam ar- 
duis negotiis nos G? Rggnum mfirum Cieterofque 
Procercs & Magnates de eodem B^gno tangoitibus; 
quxfme vefira (^ eorum prxfentia nolumus ex- 
pedni , Parlamentum itefirum tenere, G? Vobtf 
cu>n fuper hiis coUoqmum habere volumiis C^ tra- 
ilatum. Vohis mandamiu m fide Gf homagio , 
qiiibus nobis tenemmi, firmitcr i>ijimgentes, quod 
fitts adnos apiid 14-efim.prtmo die menfis Augufi, 
proxime ftituro, vel fattem itifia termimim diei 
fuhfiqucntis ad iittimum, nohifiim fiiper diclis ne- 
gottis truclaturi, G? vcfirion confiltiim impenfiiri. 
Et Ijoc nulto modo o>mttatts. Tefie metpfio, i^. 
Ubl cIaufLlla,^.Yc G? homagio quibiis nohis tene- 
mtni, feodales proprie refpiciat Barones, forte 
autem non omnes refinptitios, videaturque i- 
deo mutarl annum ciiciter 7.1 Ed. ■^.'mfide 
(3 altegiantia qiiihus nobis tene>ntni,quod omne 
fiibditorum genus comprehenditj atque hodie 
ufiirpatur, fed novata in aliis levioribus qui- 
bufdam, formula. 

Diploma pra:di6T:um hoc eft. ^ex ^cfa- 
lutetn. Sctatis quodpro bono feryitio quod dtle- 
Htis iy fidelts miles nofier Joha>i>ies de Beaii- 
champe de Holt,. Seneficaltus hojpitii nofin nobts 
impendit, ipfiihi Joha>inem tn unum Pariim, G? 
Baronum Rggni noflri Atigti£ prtefecimiis , vo- 
lentes qiiod iJem Joha>mes , -(^ haredes mtifcuti 
de corpore ftio exeuntes, fiattim Baronis obttne- 
ant, ac Domini de Bcauckanipe, i3 Barones de 
Kjdefminfier nuncupentur. In cujus, (3c. Dat. 
X. Othb.i^c. Patentt.anni .xjRicardix.part. 
I. memb. ix. . . 

Ad Anglos autem pcrveniflle videtur voca- 
bulum Baro, vel cum Iplis Normannis, vel 
cum EdouardusConfeifor auras morefqj im- 
bibiilet Normannicos. Licet igitur repcria- 
tur in leglbus Canutl Regls Latlnitate dona- 
tis,reccntIoris forte interpretis eft .- nam ex- 
emplar Saxonlcum Segen legit,quod & alibi 
viro redditur. Dani enim vlx hodie Baronis 
nomen agnofcunt,led ejufmodi NobIles,fr£C* 
IjCCrcn nuncupant. Sic Huiitindonleniis aevi 
fiil vocabulum ufiirpans, Hlft. lib. ^^. Adol- 
waldum (qui occlfui eft An. Dom. 9 o j.j Ba- 
K 2. ronem 



Forma Brevit 
fen refcripti qui 
Btro creaturk 



Formd diplO' 
mms Baronem 
conJlitHiviU. 



Quando voca* 
bulum Baro ad 
Anglos perve* 
nit. 



6^ 



Henrici '■Spelmanni 



yo7wm i<,<"5; J Edwardi ftnioris vocat : SedAu- 
thor airtiqiiior, Florentius Wigornenfis,eim- 
dem Mimjhum Hcgis appcIlar,quo ctiam vo- 
cabulo Scriptores ipfi Saxonici pafllm uli funt. 
In LL. Eddaardi Confertoris Baro fepe oc- 
currit, fed bas ipfas nobis porrexit Norman- 
nus quifpiam, ffam & pluribus allis diaioni- 
bus lcatcnt Normannicis. Lego etiam in lib. 
Ramcfienfis Ecclefi3e,fe£l. 1 7 i . Vmn ex Ba- 
rombm Edwardt I^egis Tofttiif notnine : at hic 
liber a Normannici feculi Authore condltus. 
Venio ad ipfius Edouardi aevum. Certe 
Nicolaus Papa i.in (uaad Edouardum ipftm 
Epil1:ola,Concil.Tom.3. Pojfcjftoms { inquit ) 
ijuas ws Gf Barones vejiri, ad etindem locum 
( i. S. Petri Weftmonaft.J cmtulijHs, (3c. 
Vincat tantse authoritatis reverentia,fua£ ta- 
men alteriufve patrise utatur voce ; nam vo- 
cabulum Baro pro Magnate, eo (eculo non u- 
Varia; ^miiii bique receptum fuit.Quos enim Galli Itallque 
appellationes. iionnulli Burones vocabant, Itali alii Bandere- 

fics <eu Bcnrrejios; Germ:* i!Ba;icr|jerren , & 

freeljCrren ; Saxones antiqiil, jranenleben ; 
noibates & Danljuxta vernaculum, T/Mn».fi 
Latinc, Mi»iJh-oi, &C interdum Vtrones ; Hi- 
Ipa. varone ; Jus feudale, Capitaneos ; Scoti & 
Hibernici quidam roj-cbep nunduparunt j 
Hibcrnici alii rigepnii , & per contiaitio- 
nem cigl^ne, quod plane prodlt Saxonicum 
* Segn, & ?5ei5en. Nec par uljique dignltas, 

aut privilegia. In Jure pontihclo Baro prae- 
fertur Comitl : Germanis, xquiparatuj-. A- 
pud nos, hon modo fequitui-, fed intcrpofito 
Vicecomire. ' Gallis etlam, non femper Co- 
mlti cedit Baro. Codiclllari nempe leu Di- 
■plomatico, provinclalls antiquUs feodalis : ne 
Princeps honoraria provincialium ■ iJrf'Wz«>« 

Iram lib "7 J*^"'^ iubveitere cenfeatiir,ut inquit Choppinus. 

Tit.iS.cap.^. -Cum Igitur Henrlcus a.Claudlum dominum 
• de_ Maure Comitis tittdo docotafret,inlurgcret- 
que Ipfe iUico m Annam Baronem de Montei- 
^- c/.)4w,Janum^'^c;^«>filiumejug, Armorlcteque 
oraj Barones aiios antiquiilimos Batones fiiam 
prasrogativara, locumq; eminentioi^tm patrlls 
B.-tronibus ex vetiiftiifima ^confiietudine debi- 
tum,morda(!:Ii^s vendicanres,',Deb-eto Piinci- 
pis adversiiS Coftiitem miiniuntur In fanclio- 
ri PrKtorio-, lOvGal.Sept. An.Dom.i^-jr^'. 

PTlviUgit Ba- ' ■ Mitto exfeiios; Barontbus noftris, hacc in 

renum Anglix. pvlvllegiis fanE.^'. Clafles lup-a omnes plebei- 
as elari, interPares Regnj «tmierantur. Ideo 
olim de caufis '^gnofcebarvt dd Aulam Regi- 
am delatls, & hodle Regi ailidcnt in Paria- 
■mentariiS'~>GoBhlIfiis , ; velut.Confiliarii ejus 
' • / 'geneiales ^ qdo erlam noniinc,bcum haberie 

"■Ji;?j ■■Videantur in Spellata CameiJa : .oon^veniunt 
'tamcn nlii vk-itim accerfitl Jn re ca^tkali Pa- 
rittm fiiorum jlidicium fubeunt; Sratutoq;An. 
1 Ed. 6. cap. ix. Clericatus beachcio,! pro 
limpiici hotnicidio (h.non ipi"a£cogitato) pro 
latrocliiioj dbitttifc^; infra^Efciofae robbamm & 
ijurglariamycieant) alilfque nonnuilis feloniis 
femel mereannir : etlara non ■ iegencesi «k 
fine manus caiKerio notatione, fanguinis cor- 
ruptione., prs^orumve ■difasimipe. 



De Parium vita & membris cognofcunt, 
non juratl, fed honoris intuitu : cum tamen 
de levloribus refponfiiri In Camera Stciiata, 
Canceilaria,aliifque fcjuas vocant) Curiis An- 
glicanis, jurare cc^antur, Hoc autem recen- 
tlorum, illudveterumlnftitunim rcfert. Ob 
proditiones capite fbliim truncantui" , licet 
f ufpendi prlus, membratimque difcerpl judi- 
centur : nam ifta Prlnceps eis fblet remlttere. 
In feloniis tamen laqueo pereunt, uti plebei ; 
qubd in judicii fententia nihll fit prseterea quo 
tollatur vita,fi hoc remitteretur. Ab arreftis 
& compreheniione Ballivorum funt immunes, . 
nifi violatae pacis caufa, Statutl de mercatori- 
bus, &c. Brevia igitur quae Capias <Sc Sujipii- 
cavit vocantur, verfus eos non fiunt, nec Exo- 
nitm. In Affifa» & Juratis non ponuntur,nec 
erogatur In eos mulcta (juxta Mag.Chart)nIii 
per Pares fuos. SI quando ipfa dlgnltas ad 
fccminas dcfcehdat , primogenitx fbli rema- 
net, etiam caftrum Baronitt caput. Habebant 
quippe antiqui Barones finguli fuacaftra^mu- 
nita admodumjmaximifq;privilegiis infignitar 
quas Cafita Baroniarttm di£ta fimt. Recentio- 
res verb non item. Prohibentur enim aut vil- 
lam fuam prinwium (quod apud Gallos ho- 
4ie iicere quidam contendunt) aut ipfis sedes 
fiias munlre, fine Regis venia diplom«le in- 
nQtefcente. 

Cum auteni feodales ifti Barones nomen 
dignltate'mq; fu4m ratione fundi obtinuermt, 
transferri olim aliquando videatur dignitas, 
\cum ipfb fuisdo ; ut Epifcopi fiias fbrtiuntur 
Barmiai, fbla . fundorum inveftiturl Nam 
4 inquit Stanfordus lib. 3. cap. ^x. ) ne imt 

Jieu en Parlament eins^in rejpeii de lour fof- 

{effions. s. ('aunetent Barmes annexes a lour dig- 
■Ki(es. Nec extin£b. prorfiis Ifta apud Scotos 
lexeft, li (quod feruat) Baro de Oceultre fiiam 
illic Baroniam in conianguineunj tranfegerit, 
novam ipfe in Hiberiiia confecutus. Sed pro- 
hjbet lex antiqua tranpferri beneficlum in- 
vito "domino.DimbarriLim itaqi Comltem Sco- 
ticum , firin a Jacobo Rege accepille aiunt 
Barontam ; npn fbliuTi fibi &C hEenedibus.fuis, 
led fiiis etiam allignatis,hoc eft, in quemcun- 
.quevoluerit conferq\dam.yi i-y.^ii-ibtt x; ' ' 

Baro pro M^nafe Ecclefiajlicq. , Non repe- 

ri antiquiiis diftutn de ipfb ialoo. Appendix ad 

Gregpr.Tur0n.c4 1 .Ante An.Do!jn,5 8 o.Bur- 

gtmdice BdronesiitdimEpfcofi iquim c<steri leudesj 

&c. Epifcopos 'mtGX.Rtroncs numer^t & leudes, 

id eftjVaMos, quod in eo fecuio mirei-is : nam 

- detrahere videtUi- nom^ vaflalli ab Ecckfia- 

-fticorum immi4mtate.,qua tunc jtagxime^fplen- 

-d^banL Liberjori appeUatione ufi funt in Sy- 

•nodoTicmenfV Ari. Dom. %jy,.Oftimtesik 

•^vbcantes. Barones autem dici videntUr,pr0pter 

noBunis dignitatem , non qubd vafTallagiuni 

pendebant,autiecularefervitium. Hoc enim 

noftratibus jugura injeclt omnium primus, 

Wlllielmus leaAn.gratiK i oyo.ut in eodem 

traditM;f.P<?w.Auxit magnopere Wiilielmus 

■ijun.utin HiftoriolaDucum Normannise, & in 

iLL.£<ip.G(wj^€ap.ri. Sed poft Yarias collu- 

«Sationesj 



G L S S A R lU M. 



6^ 



ftationesjxterno robore dcmum conhrmavit 
Henricus i. An. Dom. 1164. in magno 
Conciiio Cl.irendonice habito.prxfidcnte eidem 
ex iplius mandato Saccllano luo Johanne de 
Oxonta, prtElentibufque Archiepilcopis, Epif^ 
copis, Abbatibus, Prioribus, Comicibus , & 
Baronibus Regni, in hunc tenorem. Archic- 
J>ifcoJ>i, Epfcoji, (3 mivcrfa perfiTue I{cg"h "7"» 
eie I^ge tenent in Cafite , haLe.tnt fnffcjfwnes 
fuM de Hegcjiait Baroniam, G? inde rejpondeant 
JuJiiciariK (3 Mmifirif Hcgii : (3 ficut cxteri 
Barones debent interejfe jiidictis curia; ^egis, cum 
Barontbus^quoufjue fcrveniatur ad diminuttotiem 
membrorum, vel ad mortcm. 
Siroiiif tamen Baronum autem appellatione nen omnes 
reverentiam hodie apud nos cenfentur Epilcopi,utpote So- 
obtinetCutjiar jj,^.e^fjs ]„ ipjul.^ Eubonia vulgo Mannia ; 

nnineris^^dlg- 'W^ ^^ ^^S^ ^°^ '^^"^'^ immediate , at de 
nitatem. Comite Darbix ; proinde nec Parlamentai-iis 

Comitiis acceriitur. Plures etiam Abbates, 
Pi-iores, &homines Eccleiiaftici, ftb Hea 5. 
Edw. I. ejuldemque ftculi Regibus, alias 
Barohum calculo adjiciebantur , viciilimque 
alias ejiciebantur, utfupra videas ih Abbates 
iititrdif;' 

' JBdrMes ekcmnjynnrii. Apud Stanfbrdum & 
in Jure noftro,dicuntur Archiepilcopi,Epi(co- 
pi, Abbates & Priores, qui prasdia luse Eccle- 
iice, a Rege tenent per Barotiiam. Baronias 
enim ftas ex eleemolyna Regum perhibentur 
accepiifejlicet ipfl prsedia, aliorum fxpe mu- 
riiiicentia confequuti fuerint.t^iuo autem paclo 
a Regibus acceperunt has fiias Baroniai , in 
proxime liiperioribus declaratum eft. 
■ Adhuc Barones m.tjores. Item Barones l\e- 
gis, Barones primitivi, Barones Cafitales, (3c. 
Dicuritur prarterea I^'lajores hi B.ircncs a Flo- 
rcntio Wigomenh Majorcs limpliciter , & 
Maj&res natuAnglia ; ab eodem & aiiis Ba- 
rohes I(egts i5c R^gii', eitiam inde Barones pi- 
rnittvt, Barones capitaies, & R^gm Cafitanci 
(ut liipra diximusj de quibus plura (110 loco. 
Ex lioc item e\'enit qu6d Reges antiqui,cum 
in Chartis mentionem faciant de Barombus , 
fsepe fiibjungunt poilcllivum (meis vel mjlrts) 
ut fiios, id ell:, ^gios Barones, iic diftinguant 
a Barombus Epilcoporum, Comitum, Abba- 
tum, &c. Sic in Cliaita Libertatt. Henr. i. 
St quis Barontim meorimi, vel Comitum, vel alt- 
hrtm qiti de me tenent ,' (3c. LL. Longob. 
Tit. I 5 . §. I . Si qtiis ex Baronibui noflris ad 
ms ventre voluerit , ^c. Apud Glanvillarn 
Vero lib. S.cap. 1 1. oihnes Anglise Barones 
cUria^ habentes, de quocunque tenueiunt , 
fub nominc B.jro«w7j f^egts videntur intelligi. 
Debet Domtnui ttgx de jure Barombiii fiiis, fci- 
licet qtiod ob talem cattfam ( dubHtatlonis ) jioj^ 
ftint jtii Barones Cirriai- fuas tn Cunam Jiiam 
ponere. Sic in Continuatione ad Florentium 
Wigorn. An. Dom. 1 1 40. Barones B^gts 
Prahcite Philtpj>t appellantur, de quocunq; te- 
nuerint : cum tameu Author du grand Cou- 
fiittnier Itb. r.chap. %-j. (apud Loylxum) trcs 
tanttim luo asvo fuifle ailerit in Gallia Baroni' 
tifJ3ourb07i) Coticy, Sn Beavieu , utpotc quse fo-' 



lummodo de Rege tenerentui- immiCdiate, & 
perinde Majores, I^gta, Prtmitivje,Captalefqiie 
dicerentur. 

Baroncs Dominici etiam dicuntur qui Re- 
gii ; nam Fianci & mcdii feculi Authores , 
crebro ufi fiint Domniis & Dmidiiis pro Rex, 
& Impei-ator,Ow«j>;;c«j pro Regius, &: Impe- 
ratorius: ut infra luo loco. S\cVaffalliis Do- 
mintctis: M:£:s Dvntntciis. Sed Diminicum exi- 
am vocabant, quod ad Mancriorum villa- 
rumq; dominos pertinebat: uc fovum D:i>ii- 
niaim,.p\tdtn)n Do>ninicum. Quxre uiro lenlu 
accipiendi fiint Baroncs Domtnici in Chart. 
Hen. I . de tenendis Comicatibus & Hundre- 
dis — Factam fummo)io-i (Comitatus oc Huji- 
dredos) jrroper mea Dominica necejjairia ad vo- 
luntatcm meam. Et fi amodo cxurgat flacitimi 
de divijione te>rarum, Ji intercji B.ironcs tneos 
Dominicos, tractetur flacitum m Curta mea. Et 
fi eji inter Vavafircs duonim Do»nnoruni, tracle^ 
tiir tnComitatu. Mihi dici vldecur de Buio- 
nibtii J^gis majortbiis. 

Barones facham Z3 focim l^abetites ( Saxon. 
Seguej- 5e bypa j-ocna ])xbba3) generaliter 
erant omncs Maneriorum Domini fiias curias 
habentes, five fuei-int majores B.trones Regni, 
qui infra lochas & iVIaneria fiia de lan-oci- 
niis & cjufrnodi cognolcebant .- iive miiMres. 
De utrilque autem vide plura mox in Buro- 
nes minorcs fimpliciter. 

Barones c.ifttales minorcs. Sunt qui a Rege 
tericnt in Capite, fed denuo a Parlamentariis 
Comitiis (ut prxdiiffum cft) excluduntur.Hos 
autem B.ironcs aliquando didlos, & luum pa- 
trimoniumyFcHf Baroniam tenuitle, aperce li- 
quet e verbis Concllii Clarendonicnlis paulo 
fijperius recitatis. Ad Paiiamenta eciam ac- 
cerfendos fuifle, non obfcure indicat Magna 
Chaita Regis Johannis , qua cum is poliici- 
tus eflet, le illuc jHbmoniturum Mtjores Barones 
Hcgm JnigilUtm per Itttcras fuas ; adjuagit ^ 
Et vrxterea faaemus fiibtnoneri in goicr.ili fer 
Vtcecomttes (3 Ballivos nojiros, omttcs altos qui tn 
Capte tenent de nobts.Cenh li m.ihi non impo- 
n;mt Scoti quidam, limt vel Irodie in Scotia, 
c^uiBarcnes appeIlantur,/o/7i«^j (3 fiircx jus ha- 
bent,& in Parlamentls coniident, nec tamen 
Magnatum ticulo, i. SlOjHlBj falucantui-, nec 
Mxjcrum Barmium albo conlcribcmtur. 

Barones mtnores fimplicicer. Sunt fimplices 
viUarum Manerionimq; domini, de quocunqj 
tcnentes, qin Jacham i3 focham habent, id eir, 
Curiam & jurildi6fionem fuper vaflallis luis. 
Non autem fummam jufl:itiam, qua de vita 
& membris decernant , fed humilem illam, 
ad prseuia pertinentem : ex qua Cui-JiE fuse, 
liare CoUttJS, i. infirm.e nuncupantur. Uti e- 
nim P. Valerius Publicola, fecures a fafcibiis 
fejunxit : ita antiquitas Barcnes majorcs a mi- 
nortbus diilinxit , ilHs tribuens jultitiam infi- 
mam,illis vero fummam atque Regiam LL. 

Edv/. Confeff cap. 55. B.irones qtitfuam 

habcnt cunam defiiishonitntbus. LL. Henr. i. 
cap. I o. in fine. Alia ( feda placitorum ) 
fertinet Barombus fwhgm ^ facljam habniti- 

hu! . 



7® 



Henrici Spelmanni 



hus : & cap. Z^. Siiper Barones focham fuam 
htbentes, habet Index fifcahs jtijitci^ B^gis ob- 
feivantiain. Itcm Glanvil. lib. 8. cap. ii. 
^iando aliquis Baro h.tbet hqtielam mCuria 
fua,(jc. Hasc loca omnia de Maneriorum 
dominis intclligenda cfle non eft dubium, 
tam jmnoribiis quam majoribus : ftd Manerl- 
orum dominos (etiam minoresj inter Barones 
igitur cenferi manifeftum cft ; cui fidem facit, 
quod ipfx hx Curic, ufque hodie, Curi.£ Ba- 
ronum nuncupantur.^vo prasterea Hem-ici i. 
Procerum appellatione computari videntur 
omnes Mancriorum dommi.Nam quos in E- 
pigraphe cap. a6. Legumfiiarum, Proceres 
vocat, cofdem mox in CsL^ke,Baro}ics focnam 
ffeu fochamjfiiam habentes exponit. 

Barones Comttum Procertimque, hoc eft Ba- 
rones fubalterni 8c Baronrim Barones. In Gal- 
lia, Germania, Italia, Comites & Satrapae , 
Regum inftar, (uos habent Barones de fe te- 
nentesj nec infimos illos, ftd nobilioris claf 
fis, ut de Comitibus Flandriae meminit Ai- 
moino adjeftus liber ^-.cap. 1 1. & antiquif 
fime claret de Burgundionibus. Hoc auttm 
iiitelligendum cenfco de Satrapis jure Palati- 
no atque Regio luftultis, quod in unico apud 
nos Comite Palatino Cefli-iaE deprehenfum 
eft, ut mox infra. Primis autem Anglo- 
Normannicis (eailis,Comites etiam non Pala- 
tini, Regum & Palatinorum more Chartas 
fuasfepe infcripfere : Ommbus Barombus £? 
jidelibus nieis, tatn Francis quam Anglis, falutem. 
Sicin lib. RamefSeft. 114. Sciatis finquit 
Rex Henr. i .] coram me tefiificattim (3 rccog- 
mtiim eji fer Barones de Honore de ^mefia. Et 

StOi.tjj. concefferunt dnte Barones F{ame- 

fenjis Eccleji^ quicqtiid fecerunt mCafitiilo 

apitd Kamfey. Item in vita Gualteri Abbatis, 
Cum (per villas Abbathix) verbum ijliid fmffct 
tibiqtic divulgatum, accejferimt ad etim barmies, 
mihtes,^ liberi homines fere totttis Abbathiie,^c. 
Hasc non de Magnatibus funt inteliigenda, 
at de vaflTallis feodalihus , notse fcil. melioris. 
Noftrates enim fut fiipra meminimus) ne 
Barones quidem Comitis CeftrisE, eximia licet 
nobilitate, & reruni affluentia fpeftabiles , 
in Majorum Baroniim collcgium fiifcipiebant. 
Pari itaque confideratione, Ducum & Proce- 
rum Barones, quos exteri hodie inter Majores 
numerant, rigidi illi Catones repudiaffent 
forte, quod fubalterni deprehenduntui' , non 
'Hegii. Iiiconcinnum enim videtur, ut qui 
Miiitem creare nequeat , Baronetn conftitue- 
ret Alilite illuftriorem. Conftitt. Sicul. lib. 
3. Tit. xz. Pofi mortern Baronis vel Militis qiii 
a Comite vel Barone alio, Baronian aUqiiam 
vel feudtim tatuerit, &c. 

Barnnes, pro libere Tenentibus in gencre, 
hoc eft tam in fbccagio, quam per fervitium 
militare. 

Baro7ies Comitatiis Palatini Cejlria, ab Hu- 
gone Lupo(cui\Villielmus fenior, Palatina- 
tum Ceftrix conceflit,adeo libere de fe tenen- 
dum per gladium, ut ipfe Regnum Angliae 
tenuit per Coronam ) inftitutos certum eft : 



fed de numcro non ita convenit. Quidam 
xii.aflrerunt,ipfumque Conqueftorem Hugoni 
perluafifTe , ut pauciores non crearet : poUi- 
cltus fe largiturum eis idonea patrimonia in 
Anglia,ii Conies hoc nequiret in f ua patria. 
Reperiunnir vero fde quibus prscipue con- 
ftat) viii. tantum : nam quos alii fuggerunt 
fiifpedli habentur. 



Ntgellus fcil. Norm. 
B^bertus 
Wdl. Malbedeng 
Hichar. Vertion 
I^b.filitis Hugonis 
Hamo de Mifcy 
Gtlbert Venables 
N. de fVairen 



Baro de Htulton. 
Baro de Monte aito. 
Baro de Malhanc. 
Baro de Shepbrok. 
Baro de Malpas. 
Baro de Dtmham. 
Baro dc KJnderton. 
Baro de Stockffort. 



.^rt (ut eft In antiquo libello ) fuas Curias 
habuerunt,liberaf de ommbus placitis, (3 querelis^ 
exceptts placitis ad gladiiim Comitis jtertmentt- 
bus : e Camdeno. 

Barones Comitatus. Hoc nomine contine- 
ri videtur antiquis paginis , omnis Baronum 
feodalium fpecies, in uno quovis Comitatu de- 
gcntium : Proceres nempe & Maneriorum 
domini, nec non libere quique Tenentes, hoc 
eft, fundorum proprietarii, Anglice, jfttC^ 
^OlHetSy ut fiiperius di6tum eft. Notandum 
autem e{i,libere hosTenentes, nectam exiles o- 
lim fi.iifle, nec tam vulgares ut hodie depre- 
henduntur .- nam villas & Dominia,in minu- 
tas hxrcditates nondum diftrahebant Nobi- 
les ; fed fut vidimus in Hibemia) penes fe 
retinentes, agros per precarios excolebant & 
adfcriptitios. LL. Edw. Confefl. cap. i f. 
J^iodper Hundredum colligerentur (46 marct } 
£5' fgillo alicujus Baronum Comitatus, ftgilta- 
rentur , ©' ad Thefaurum I^gis deportarentur. 
In domefd. habiti fiint Barones Comitattis ; 
Magnates & Nobiles, qui in Curiis prxlimt 
Comitatuum, hoc eft ipfarum Curiarum Ju- 
dices, quos Hen. i . LL. fiiarum cap. 5 o. efle 
lihere Tenentes Comitatus demonrtrat. Regis 
( inquit ) Jiidtces, funt Barones Comitatus qui 
liherai tn eis terras habent, per qtios deboit cau- 
fxfingtilorum alterna frofectitione tra^art. Certe 
lihere Tenentes Comitatus Tacito Comites diiti. 
Ger. mor. (etiam hodie) fiint Judices Comita- 
tus : live Curiam Comitatus refpicis, ubi 
fedentes ferunt fententiam ; five Alfifas ip- 
fas, ubi de liimma litis (quo ad fadhim ) 
judicant <5c cognofcunt. Huc fpeftare reor 
quod in antiquis Brevibus Regiis legitur, pu- 
ta Hen. i . in lib. Ram. Seft. 511. H I^x 
Anglormn, Eptfcopo Lincoln. (3 Jufticiariis, S3 
Vtcecomitt,(3 Baronihus, (3 ommbus fideltj^us fuis 
Francis (3 Anglis de Huntendunefhire, Salutem. 
Se6f. 313. H. Hgx Angl. Epifcopo Ltncoln.' 
i3 Bm-ontbus (3 Jufttcianis €3 Vtcecomitt i3 
Minijlris & omnibus fidelth. fiiis de Hunte- 
dunfchire, S. &c. Se£t. ^ro. Gilberto Vice- 
comiti (3 omnibus Barombus 0' fidelihus fuis 
Francis (3 Anglts de Htintcdonfchire, S. Seil:. 
332. Abbatt Jlhodo de S. Edm.6 fVill. Btgod 

(3 



GLOSSARIUM. 



7» 



(^ miniftris fiits de Southfolc. G? ormiibus Baro- 
nibus, S. Ita pluries. Prseponuntur autem 
interdum [ ut vides J Barones Jufticiariis & 
Vicecomiti, ac fi Majores Barones defignaren- 
tur : & poilponuntur interdum, quafi res ad 
Mimres tantkn (pe^laret : Sed utroque loco 
utramque ^eciem contineri cenfto. 

Baronum feodalium feriem longam tranavi- 
mus, & inter eos titulares Barones Parlamen- 
tariosy feodalibus coiifcriptos. Sequitur alia 
leries titularinm. 

Barones Scaccarii funt fifcalium caufirum 
Judices, qui vel hodie Barones dicuntur quod 
olim eflent e Majoribus Barombus RegnL Ni- 
ger liber Scaccarii, parte i . cap. 4. fllic enim 
( i. in Scaccario j refidet Capitalis Domini i^- 
gis Jufticia, primus foft ^gem in Hfgno rati- 
one fori : G? majores qutque de Ifegno qui fn- 
miliarius B^giis fecretis ajffttmt j ut quodfue- 
rtt fub tantorum fr<tjentia conftitutum vet ter- 
minatum^ tnviolabtli jure fubjiftat. Verum qui- 
damex offcio^ quidamex fola juffione Priticifis 
refident. Ex offcio princifaliter refidet, immo £^ 
Jn^afidet, primus in Rigno,Cafitalis fcil. Jufticia. 
Huia autem aftldetit ex fola juftione Princifis 
mometitanea, fcil. C? mohili authtritate, quidam 
qui majores, G^ dtfcretiores videntur in ^gno,fi- 
ve de Clero fint, five de Curia. Ajfident (inquam) 
ad difcemenda jiira (3 dubia determtnanda, qiue 
frequcnter ex incidentibus quceftianibus oriimtur. 
Non etiim in ratiociniis, fed in multiflicibus ju- 
diciis, excellens Scaccani fcientia confiftit. Vides 
quanti fiierint antiqui Scaccarii Barones : 
priftazque diguitatis faftigium, quodammod6 
habentur pofledifle cum titulo apud pofteros. 
Nam inquit Bra6lonus, Comites vel Baroncs 
non funt amerciandi, tiifi fei- Pares ftios, (3 fe- 
cundum modum deli^i, (^ hoc fer Barones de 
■ Scaccario, vel coram iffo B^ge. Aperte indicat 
f ut mihi videtur ) Baroncs Scaccarii (uo sevo, 
pares ipfis Comitibus fuifle habitps, & in e- 
andem tendit fententiam Magna Chana tam 
Regisjohannis quam Hen. j.cap 1 5:. Stefha- 
nus de Segrave Capitalis Angljuft. rem Scac- 
carii tradtavit, fciL thefaurum, cuftodias pue- 
rorum, & Efchaetas, ulque AnX)om. i ^ 34.id 
eft,Hen. 3. aa 18. Mat. Paris pa. 

Qua autem tempeftate mobiles hi Barones 
fadi fiint perpeUii, & alcripti Scaccario,mihi 
nondum conftat : reor sevo Hen. 5. vel Edw. 
1 ■ nam ab anno 6 Edw. 2. integram eorum 
ftriem penes me habeo. Quemadmodum 
vero ipfi fubeunt vices Baronum Regni , ita 
Capttalis Baro Scaccarii locum illic obtinet Ca- 
pitalis Jufticiarii Angliae, cujus olim in hac 
Curia fedes erat primaria : maximus hic u- 
tique Baro & ex potentbribus Regni Mag- 
jiatibus, (ed plerumque ( pro more leculi ) E- 
pifcopus, & interdum Archlepifcopus. 

Dicantur prxterea fifcalini hi Judices, Ba- 
rtnes, ex prifco Gallicorum u(u : qui Judices 
& Magilfratus quoflibet, B4i-£wwappellabant, 
ut hodie flimmos itemque Jufticiarios, vulgo 
hauts Jufttciers. Et hoc quidem iii causa vi- 
deatur, quod cxteri apud nos Judices, non 



funt di(3:i JS4?-ow.r,quia fola ha;c Curia e Gal- 
lia, fcilicet Normannia, fiium ad nos tradux- 
it fpeclmen. 

Barones quinque Portuum. Sunt qiii degunt 
in quuiis pnecipuis Anglia: portubus, vicina: 
Gallije objedlis; Hafting,Dover,Hith,Rum- 
ney,Sandwic, villifque aliis ad ealciem perti- 
nentibus, Rye pi-jefeitim & Winchelfcy. Hi 
propter antiquam nobilitatem, fiimmamque 
gloriam quam in Regni defenfione ex marinia 
praeliis reportarunt, non fblum ( quod hodle 
nullis prasterea in omni Anglia contigltj Ba- 
ronum appellatione honeftantur, fc-d amplilTi- 
ma illufhi/fimaque priviiegla a prlfcis Recri- 
bus aufpicati fiint. Quatuor enim ex fc e- 
le£ios,ad coronationem Regis mittunt,qui per 
fiimmitates 4 haftarum auratarum,umbracu- 
lum deferunt fiiper capite Regls : eademque 
dle fblennibus epulis coram ipib a dextrls ac- 
cumbuntlndltfto etlam ParIamento,non Bur- 
genfeSjUt Burgij nec clves,ut civitates (ipfiim- 
que Londmum j nec Milites, ut finguli Co- 
mitatusj fcd duos idoneos (^ feritos Baronese 
quoltbet fortu, per Breve Regium jubentur 
mittere : qui & in Pai-Iamentariis fijbmonitio- 
nlbus locum proximum obtlnent a Baronibus 
Regni,& inter eos ex aifignatlone Prlncipis, 
fiium olim accepiflle videntur Clerlcum : dum Loquor et M. 
allus Militibus dabatur, alius Civibus & Bui-- ^■'i^°'^ ^'"'^"'' 
genfibus. Baronibustamen Regni, hodie non S^tr^l 
coniident, fed Communibus ( quos vocant J 
immilli. Ex quo Edwardus Hobbey Eq.dele- 
gatus una cum alils in Parlamento Anni 4. DieMcrcur.4. 
Jacobi Regis,ab inferiori conclavi ad fiiperi- ^lart"- 
us, retulit fe miiTimi efl!e a Milittbus,Burgenfi- 
hus (3 Baronibus inferioris Domus, nimctaturumy 
&c. Audito vero nomine Baronum infenons 
Domus, Indignari coeperunt Proceres <5c afper- 
nari, queftique de injuria apud Domum infe- 
riorem, Hobbeius dldlum agnovit, aifeverat- 
que 5- portuum procuratores, Baroiws eife ; 
quod eorum qulfpiam acriter iliico tuebatur. 
Sunt qui hos vocant Comites 5- Portuum, ac fi 
dignitatem Comitlvae poitus urbis Rom^ 
fcujus meminit Caifidorus Varr.lib./.cap.g.j 
asmularentur. In Quitis fijis prlvllegiarlis, 
fblennius ab antiquis Regibus, conceflum illis 
eft, ut in Curia Regia, horwres fuos habeant. 

Barones de London. Id eft Cives fcu homi- 
nes de London. Ita faepe in antiquis paglnis : 
& per confbnantiam, ita in Charta Saxonlca 
Williel. fenioris: Bupgbpapn buinan Lon- 
6on, q. Burgt homines intra London. Alias au- 
tem dici videtur de rivlbus In genere ( non 
iine nota eminentiae } alias de primariis tan- 
tum. Ingenere, ut Mat. Paris in Henr. 5. 

An Dom Londonienfes quos frofte) 

Civitatis dtgmtatem (3 Civium antiquttatetn, 
Barones conjuevtmtis affellare. Malmcsb. Ko- 
vel. llb. z. pa. 189. Londbenfes, qut fimt 
quafi Oftimates fro magnttudine Ctvitatis in 
Anglta. Mox in&a In oratlone Legatl Roma- 
ni, Eplfc. Wint. Londonieftfes qm frxcfui 
habebantur in Anglia,ficut froceres. Oe piima- 
riis tantum ; Flavius Blondius lib. ^. Decad. 

1. 



7^ 



Henrut Sfelmanni 



1. Prtmarii urbis quos mnc Barones, tunc Ca- 
ptaneos aPpcllabaiit. Et Philip. Venutus 
Iral. Baymii jono t prtncipali de la citta. Pro- 
ceres. Sic in Charta libertatt. Hen. i . Lon- 
donienf. concefl' Omres bomincs de London 
Jhn quicti & Itberi, G/ omnes res eorum per to- 
tam Angliam, & porttis tnaris de Theolonio, & 



Baro pro Marito. Nihil in Jure noftro fre- 
quentius : traduftumque a Pi6Vavienfibus(ubi 
hodie in ufii eft, ut refert Loyfeus, potiijs 
quam k Normannis conjicio. Nec baronem 
hoc loco pro domino juxta Hebraeos, ut qui- ' 
dam volunt, fed pro viro, juxta Groecos Sc 
Latinos, accipiendum cenleo : ut haron (3 



faJfagio,(^ lajlagto, ^ omnibus aliis conftietn- fem, idem lit quod «Vnf jyu yjn), vir G? 



din:b:!S ; Ecckfix (3 Barones (3 Cives,taie,mt ^ 
habeant betic ^ in pace,Jocfias Jiias cittn omnibus 
confiwtudinibus,ita qmdhqfpites . . . injoccisjiits, 
( non J hojpitantur nijt dent confuetudmes fuas, 
(§c. In quibus hotnines intelligo pro Civtbus in 
genere: Barones pro Civtbtis prxftantioribus 
qui focnas fuas & confuetudines, id eft, Curias 
habent tk privilegia , eorum inftar qui in 
Comitatu, Barones Comttattis dicuntur & lihe- 
re Tem/c«,quiquc de re feodali cognofcebant 
in Civitate, ut alii illi Barones in Comitatu. 
Animadveito iraque Brevia Regia caufas e- 
jufmodi tangentia, dc quibus libere Tenenres 
velComitatus, vel Civitatis cognituri eflent, 
Vicccomiti dirigi & Barombus, alia vero Vi- 
cccomiti ablquc Barombus. Plurima exempla 
liipi-a habes { e lib. Ramef. ) Brcvium directo- 
rum ad Barones Comitatus: unicum adjun- 
gam ex eodem, Scdf . 3x3. de Baronibus Ci- 
vitatis. Henricus ( i. primus J t^x Angl. Fulchc- 
rojiiio iV.dteri, i3 Eiiflachio Vicccomiti fuo (3 
cmnibus B.irontbus de Lmidon, falutcm. Pracipto 
qiiod Reinanius Abbas de l\.imejia teneat terram 
Jiiam de London, quam, CS'f. 

Sic Barones de Eboraco, dc Ceflria, de iVar- 

wico, de Fcve^pam, 6c plurium villarum Re- 

giis privilegiis inhgnium , cum in Anglia, 

tum olim in Ciallia noftratibus Authore : ubi 

hodie Burgenfes de Bomges, Barones le nun- 

cupare Loylius refert, & alii. Nec eftcur 

Magnates, primariis civibus invideant hunc 

Honomi. Tef titulum, quufn longe antiquius, pro Baroni- 

ffjjbres. ytii S^ Ltberc Tcnenttbus nuncupati eflent Ho- 

norati &C Pnjfeffores, ut hocapud Ulpianum & 

Ca:fareijuris cor.liiltos ; illud uptid D. Am- 

brofiumin Epilt. 55. ad Marceliinam loro- 

rcm, liqueat : de quo plura in Lihere Tencn- 

te. Ncc dubiravit Ingulphus Saxo in liia 

Croylandix Hiiforia p. Sjj.Hcroes appclla- 

re Londonicnles. 

Charta Henr. 111. de libertatibus London. 
B.trones Civitatis London elegant Jibi fmgtihs 
afinis de fe tpfis Matorem. 

Baro pro Eqiiite. Sic inter alios Heftor 
Bcethius Hift. Scot. lib. 1 1 . Barone verd ( ita 
tHius temporis Eqiiitcs, mjhorum annalium mo- 
numenta appcllant ) Cc. Loquitur de Baroni- 
hus Malcolmo Rcgi tvardam (3 relevium ( ut 
liipraj concedentibus, An. circ. 1004. Sed 
Briranniam noftrani vocabulum Baro ea teni- 
pcftate lulcepillc, vix cred;mi : nec de E- 
qmtc diitum rcptriy in lublequenti (eculo, 
licet dt M.lite. Kani Milcs, quem B.troncm 
vocabar.t, non a militari cinguiofquo Eqin- 
rcs creabantui- ) led a mijitari leodo ( quo a- 
lias Pojfeffor, &c Libcre Tenens nuncupatus eft ) 
nomen liimplit. 



mulier : nam mulier quandoque apud J. 
C^* diciair pro uxore. 

Baro fvojilio prtmogenito. Sic Galll inplu- 
ribus Provinciis hlium primogenitum domi- 
ni vill2e nuncupant. Quod nonnullos forte in- 
duxit, ut vocabulum ipliim, ab Hebraeo har 
pro hlio, peterent. Angli autem boreales & 
Scoti, harnes indiftinfte dicunt de omnibus li- 
beris, ut Latini homines, de utroquc fexu : 
non tamen hoc a harone ( ut quidam volunt ) 
at aSax. bsejin profihole, idemque a verbo 
baejien farere. 

Barones de camfo Jlorido, &C 
Barones deniqueproJcWf^jy, vagis, latroni- 
htis &c hujufmodi dici, me docuit Scipio Am- 
mirato in fiio lib. Dei/i famiglie nob. Neapo- 
lit. Ca. del Barone, quem (iio idiomate liib- 
jiciemus. Come queflavoce ({.'ia.ront ) figntfa - ••_ j 
Dommo, if! dignita, cost volgarmenti e qiiafi n^„„^_ /j^, ,. 
fer tutta Italia, frefa molte volte in cattiva c/ip, . p, 2^6,c, 
farte : cnde baroni di Camfo di Jiore fi chiama- 
710 in Hnma una erta forte di mafcal:{oni, i. qua- 
It non havendo arte alcima, 6 fe fttr iihannoy 
quella non volendo efercitarc, tie a fcrvigi altrui 
imficgandflfi, vivono di- rubberie, (3 di trijlt:^te. 
Baronagtitm, al. Barnagium, ut Mat. Paris. 
Eft: integra claflis Baronutn : qiiae in Auk Re- 
gis, idem eft quod Homagium in Curia Ma- 
nerii, leu minoris Domini. Eft etiam clien- 
tela feu comifatus ( Gal. le tratn ) Baroms, & 
viri potentioris : ejulque praeterea impedi- 
menta, & farcina:,qux inter itinerandum cir- 
cumfenintur, Gal. lchamage, &C bernage. 

B.iroHia quibuldam Buronatus. Eft dignitas, 
territorium,' (cu patrimonium Baronis. Te- 
neie fcr B.troniam, idem plerumque quod ejje 
Baro I^gni. Sed villa Burford in Comitatu 
Salopia: reperitur per Inquilitionem capt. Ar. 
40 Ed. 3. Teneri de Hege ad inveniendos ^. 
bomines pro exercttu PValltie, (3 fer Jervttium 
Baronia: : dicuiiturque inde domini ejus ( qui 
de Cornwall nomen habuere ) Baronesde Bur- 
ford : (ed tamen in Parlamenta non pro- 
deunt, nec inter proceres Regni numeran- 
tur. 

Tenercfer integram Baroniam, olim fuit te- 
nere per i ^.leoda militis, Sc tertiam partem : 
recentiiis per hxreditatem Barotiis,iive majo- 
rem, llve minorem : (cd relevium Regis ex 
un-aque in omnibus par fuit,id eft,hodie 1 00 
marcje.Alvo Henr.T. quxvis Tenura in Ca- 
pite habebatur pro Tenui-a per Baroniam, 
ut (iipra videas in Concil. Clarendonienfi,ci- 
rato in B.iro pro Magnate Ecclejiaftico. 

Cafiit Baronije, elt caftrum vel (cdes Baro- 
tiis primaria : quse nec in dotem tranfit, nec 
inter foemineas haeredes dividinir, led pri- 

mo- 



u 



L S S A R lU M, 



l^ 



mogenitx i-emaiiet,cxtcris aliunde (atisfuftis. 
Baromu ctiam dicitiir quandoc]- pro xMa- 
ncrio : quandoq; pro Mancrii ferritorio. Et 
in Ordinat. Marifci dc Romeney, pag. 1 1. 
J^wd tcr totam Conmumitiitctn didi Marifci, 
fligantur 1 1, lcgales Immncs, W^. 6. <te Feodo 
Arclnefifcopi Citntuan. <S' 6. dc Baronia, 
qiii jurati menfurabuM, (^c. Ubi Baronia 
nuncvipatur pars marifci , qux de aliis qui- 
buflibet tenebatur, quam dc Archiepifcopo 
Cantuarise. 

Baronuc prxterca olim vidcntur appellari, 
ccdes quxdiun in Civitate London. ut ex eo 
patcat quod in Placitis An. 14. Edouardi 
primi, aliquando legimus. Et qiMfiti : quod 
cum datum fuit intcUigi Domino Hcgi, qubd di- 
, 8tim tcncynentiim fdomus (cil. de qua in lite 
agebaturj efi Baronia ■• qualiter Baronix m 
Sus.manb.ii. Civitate Lontkm. qu<e de Domino I^ge tenctur, 
fojjit lcgari ? &c. 

Baronia pro partc Comitatus quam Hun- 
dredum dicimus. Sic frequens inHibernia, 
ubi Connacia Provincia fiib noftra memDria 
in Comitatus dilpaitita eil; : Comitatulque 
deinceps in Baronim difletiii, 11 1 nuper eti- 
am in Ultonia faclum intelligo. 



rijciti /ferj. 
corM ]{. E.t- 
tkoii.^Wd- 
lenfi Epifcop. 
Anj,. Cdr.cil. /'« ' 
ciido. Camcrdr, 



De Baronctto vetcri ^ novo. 

5 Baronettns, Bj.foncellus, Baromlus^ 
Baranadus, Bariculiis, B.iromctd'iS^ Oc- 
currunt omnia diminutiva a Barone, ut Do- 
micellus & Italicum Domicello, a IDomino. 
Frequentius autem & nobis notius Baronct- 
tus, quod J;uii inflar leculum vetus refpicit 
& novum. Veteribus idem plerunqj ftiit 
quod Banerettiis, quo tamen fenlii multi con- 
tendunt fuireptitium cfle, & minfis genuine 
di^ftum j ciim nobis contra nihii concinnius. 
Nam ii Baro major a vexilli jure alias Vexil- 
larlus diceretur , & Benhercr feu Banerejius : 
non video quin Banerettus fhoc eft, VexiDa- 
nus minorj Baronettus leu Baro minor refte 
ctiam appelletur ; prsEfertim cum loquendi 
uius fic evicerit. Nugantur enim oninino, qui 
Baneret quaii Banereytt, a vexillo lacerato di- 
ftum afTerent. Vide (upra Gregor. Tiiolo- 
fani (ententiam in Baronet. 

Apud Authores & in membraneis pagbis, 
seque frequens reperimus Baronettus a.c Bane- 
rettus, nec huic iliud antiquitate cedens. 
Guido de Columna Sicuius, Author Edouar- 
00 1. coastaneus, de prslio agens Ellriviliano 
fcu Bannocburnenri, inito An. Dom. i 3 1 ^J. 
( fi hunc refte citat Fabianus ) Barones 45-. 
Milites Baronettos 6 8 . cjelos fuilfe memorat. 
Thomas de ia More, Vir Equeilris, & e fa- 
miiia ipiius Edouardi z. vitam ejus confcri- 
bcns ait : Capttir ( fcil. An. Dom. i 3 x i J 
Comes Lancaftriie, B.ironcj £5' Barmietti commi- 
litoiies ejus (^ Milites 95. Walimghamius 
item de di^fo prselio Bannocburncnfl : Cafti 
fiifit (inquit) & in cujlodia dctenti, Barones G? 
Baronetti ir: Militcs 68. Clenci ^ Scutiferi^ 
mmero e.xcejjivo: 



Ad iixiouaiidi ^. a;vura venlamus (cui alii, 
ft-d non rcife, fuggerunt Bancrettoruni origi- 
nem.) Certc in catalogo Tribunorum & Ca- 
picaneorum (quos vocant \l\x. niiHtli-e Ca- 
letem oblidentis , An. Dom. IJ^TO. ^uin- 
quagies pene dcprel:cndimus voccin B.iro- 
net : &: B.irou: unicuique immo Alilitlbus 
perpiuribus,B<»««f/-.'/(wj aiiquem ia clientela. 

In Statuto An. 5- Ric. i. .SeiT i. cap. 4. 
Mulctari jubetur, qui fubmonitus non vene- 
rit ad Parlamenaim : foit il Erchevefnie, E- 
vefqiie, Ahbe, Piior, Dic, Countc, B.trcm, H.:- 
ronct, Chiv.iler de Countee, Citi:^en de Cittie^ 
Burgeys de Burgh, ou atitre, (Sc. Etiam An. 
i 5. Stat. z. cap. 5. An. 14. cap. 11. An. 
1 6. cap. 6. Baronet pairim lcgitur in omni- 
bus pene (quos ego viderim) iibrisimpreifis 
& MS. De quo lapicn ut ccitior fiercm, 
rotulos ipfos Pariamentarios & Statutorum, 
in arcc Londonienfl fcrutatus fiim, reperique 
locis omnibus B.tneret iegi, nec vcl femel 
Baronet. Corrigendos itritur moneo libros 
impreflos : nam gravis hinc error exoruis 
eit Sunt enim qui Statuto An. 5: Ric. t. 
illufj , inter Baronetos G? Banerettos diftin- 
guunt ; illis locum in Parlamento tribuen- 



fUc Baro/iet tS" 
Banncrct prc- 
wicue vi.4.-'/i- 
tur ufurpiri, 
iorriput.iri.fue 
i.!:^u ui.iifiincie 
J>jroitcti($lian- 
mrets Ixxviij' 



tes, iiljs vero non itcm. Et ceitc pronus 
convolaflem in eam opinionem, li confenta- 
neas reperiflem Scliedas Parlamcntarias. 
Vidcbar enim Statutum intelligcre dc Barone 
Cafit.ilc minore, qui Baroni Regni inferior, 
ad Parkmenturn tamen vocanduserat,juxta 
Mag. Cliartam libertatum Anglix a Rcge 
Johanne conccflam ; quam fiipra \'idc in 
B.troncs Cajntalcs minorcs. 

Attaint, un de gi-and Jurie allcdgc, que 
il fuit B.tronet, & feignem- dc Pariiament, & 
ad lieu la ; & illint ne dolt eitre jure ; quo 
fuit tric pur luy per xy.triers, & uncorenon 
allocatur : car tout le Court doit eilre aiTerte 
de celt: maner de cliailenge, per teilitication 
per Brief, & per matter de Record. 3 ) H. 
6. 46. Bro. Chalhige I 8. 

Conjccturam auxit obiter quidam memo- 
rans, eile in Hibernia nonnullos quorum ma- 
joribus femel aliquaniio ad Parlamentum 
Rcgni illius vocatis, hseredes nomen B.ironcr- 
torum retinuerimt. Qua iide nititur, non miiii 
conilat : fed plures efle in Hibernia B.tronct- 
tos certum eif , ha:reditarie hoc iniigncs titu- 
lo, ab antiquo. Sciiicet /"praiter Kicholaum de 
S. Michacle Baronet de Rjieban, cujus iiicminit^ 
Camdenus in fiia Hibernia. ) 



Sentleger 
Dcn 

Fit^ Gerald 

TVellcJlie 
Hufeie 
S. Mighell 
Nangle 



Baronct de Flcmar?. 
Baronct de Pormanjioivn. 
BarotKt de Burncchurch. 
Baronet de Norragh. 
Baronet de Galtritn. 
Baronet de Scrine. 
B.wonet de Navan. 



Hos Stanihurftus Hibernicus in patriie fiise 

defcriptione fatetur dici communiter B.tronet- 

tos ■ a rudioribus etiam (utor fuo vocabulo) uc 

L iuter 



«ft;- 



7^ 



Henrici Spelmmmi 



ijnerttti. 



Aqu 
in Clauf. 15 
An. 13 



intcr Proccres c()lloccntur,B,z^on« ; neutram 
tanicn probans appellationem , Banerettos 
mavult. 1'ropi^ enmi finquir) Bc.ne-retnis diRiis 
efi, ciiji/s fater )wn in thalamo, at m milituifiib 
"baiicrio feii iiexillo Eques eft crcatus. Mirc 
falllt ; tum quod Baroties omnes inter Pro- 
cercs numerat, tum quod Banerctti nomen 
hxrcditarium facit. Si in prima igitur nomi- 
nis ratione inhasrendum non fuerit : potior 
videatur Baroncttos diftos, proptcrea quod 
non de Rege f ut Regni Baroncs ) fed de 
Magnatc quopiam fputa Ultonix, Kildarias, 
Ormundix, &c.) Iplendida tenucrint patri- 
monia: quales & Baro?ies etiam appelktos 
lupra declaravimus in Barom. 

Sed ad noftros redeamus. Pcrfpicuum cfl:, 

Scribas ipfbs rcgios &: forenfts, non femel u- 

Pars2.pat.15. ^^5 ^fi"^ BaronctproBaneret. Sic in ipfa Char- 

Ed.3. nu.22.& ra Rcgia Edouardi x Fanum audio Baronct- 

25. Original. //„« inflitui. Sic Hcm-icus VI. Cafitaneam(3 

de an.24.H.6. ^alliaginm de Saiinetere, Aquitanico cuidam 

10 .21. qui . (-y^(.p[|j(. ^Q^Ji-ig i^iymiindi dc Piis Baronet.SiC 

Edouardus IV. Thomx Bradfton & hxredi- 

busfiiis 5-0 marcas annuatim elargitus cfl:, 

utftatiimBaronctti(lociuoi-'m vcrbis refcriptij 

rriiem a I{cge fifcefcrat, maniitencret. 

Cum impreliis autem Statutonm codici- 
bus {Baromttcs ad Parlamentum innuenri- 
bus accerfendos) plane conveniunt Annales 
Juris Term. Hllar. An. 35-. Hen. 6. fol. 46. 
ubi Jurandorum quifpiam, non ponendum fe 
aireverat in Afliiis feu Juratis, quod fon 
aiinccftcrs uffcnt eftre Baronetts & fcigneurs de 
Parliament, Gfc. Sed hunc utiqi librum men- 
dofiim perhibcnt, lcgendumq; ccnfent Baron 
pro Baronet, faltcm ita intelligendum : ficuti 
ipfa hxc verba coiifundi aliquando videmiis, 
ut' fiipra in I-Iibenua. iV.dftng. Tpodig. \n An. 
1^17. Edwardus le Brus fracer' R. Scotorum 
cui iam per triennium Hihermam infeftave- 
rat, &: nullo jure fe in Regcm ibidem coro- 
naverat, captus eft .ab Anglicis, & Regis fi- 
delibus, & apud Diindali decoll itus ; oc- 
cifis in confliilu quo captus fuit 19 Ba- 
ronettisde Scotia,bc ^oSoaliis, Primatede 
Arm. pro Rcge Anglorum Capltaneo exi- 
flente, pag. ^■o^. 

Ufi fimt prxterea antiqui , vocibus B.t- 
ror.icultis , Bariinciihis , Bancuhis, pro Barone 
minma : ut dc duabus prioribus conftat in 
Mcuulla Grammaticx , ann. hinc 200. 
Al. S. ide omnibus in Ort. vocab. Et 
BaroncelU nomen Itali aBarone (inquit Infii- 
lanus) ftw more , tanquam minorcm Baro>ic>n 
ftnxcrc. Barmuuis , occurrit in diplomate 
Hen. 8. Thomam Howard Admiralium 
Anglix conftitucntis, Regni fiil An. 6- D.i- 

Pat.an.6.Her. >«"^ ( inquit) univerfts Comitibus, B.no- 

8. Dat.-Wcfl. ?;/i';w, Bamtulis, Dominis nabilibiis, Mi/iti- 

4. Apr. l,/,^^ (^c. in mandatis ; nt fmt ei ( i. Admira- 

lio j iniendentes. De qua autem dignitatis 

fpecie, etiam an de certa aliqua, ditta hxc 

fuerint, alii inveftigent. 

Sed liceat Archlva claudcre, & Novelkx 
pandcre. illuftrifr. Domino noftro Jacobo 



liro:ncidu.i. 
Bjtrunculus. 
Bnriculus. 
GIofT. Ifid. 
li.mw, Barun- 
cukis, B.iroi:- 
ceUiK. 



Regi , An. grarlx 1611. novum placuit 
B,»owe««m?i ordinem creare : ipfiimque (lo- ^jrovettorum 
co prifcorum Valvafijrum ) iuter Barones „o-j;jj crifl, 22. 
Regni & Equefli-es claflcs conftituere. Spe- Maii.An.Reg. 
cimen cjus,fulius habe ex ipfo diplomate. 9- 

^acobiis Dei gratiti:, 4twl,.c, Scotuc, Fran- Exemphr Re- 

cia, & Htbernue R^xyfldii defetif.^c. Omtti- ■^J^^^^^f^^""^'"'* 

hus ad qiios, ^c. Sahitem. Ciim tnter alias conflitnemis. 

Imperii nojbi gerendi curas, qiiibus animus 710- 

fter aftidue exercettir, tlla non minimafit, nec 

minimi momcnti , de Plantatione I{cg7ii ncftri 

Hiberni.e , ac fotiffimum Ultonix , ampLc ^ 

fercekbris ejiifdon Bfgni Provmcia, qtiam, no- 

ftris jam ati/picils atqiie armii, ficliciter fiih oh- 

fequii jiiginn red.iclam, ita confiabi/ire elabora- 

miis, ut tanta Provincia non foliim ftmcero ^e- 

/igionis cti/tu, htimamtate civt/i., 77ioriimq; pro- 

bitate, veriim etiaiti oputn affl/icntia, atq; omni- < 

iim reriim copia, qu.c fiatt/tn I^ipub/idc ornare 

ve/ beare pofiit, magis 7nagifq; efilorcfcat. Opus 

fane , quod nul/i progetutoriim tiofirorum pra- 

fiare perficere iicuit, qiiamvis tdipfum nmlta 

fimguints ^ oputn frofiifione ficptits tent.ivcrint ; 

In qiio opere, foi/icittido nofira ^egia, non fo/iitti 

ad Ijoc e.xciibare dehet, ut P/.mtatto ipfa firemd 

promoveatiir, oppida condantur, a:des £? cafirit 

extriiantitr , agri colantur, S id gdius a/ta ; 

Sed etiatn projpiciendiim inprimis , iit tmiverfiis 

/jiijiifmodi reriim civi/ium apparatus, tnatiu ar- 

tnatii, pncfidiis vidc/icct ^ coliortibus , prote- 

gatiir & comttiutii.ttiir, tie qiia at.it vis Ijofti/is, 

aiit defeclio inteftitia, rem difturbet aut inipe- 

diat : Ciimque tiobts ituitnatiimftt, cxparte qiio- 

rtmd.mi c.x fide/ihus nojiris fubditis, qiiod tpft pa- 

ratifti)ni fttit, ad hoc I^egtuim noftriim iticep- 

tiim , tatti corporihus , quiim fortiinis fuis po- 

movcndiim : h}os cotnmoti operis tamfancli ac 

fa/iitaris intuitti, atqiic gratos hahentes hujufttiodi 

getierofos affecius, atqiic propevfas in obfeqtiiutn 

twfiriim S5' hontim piih/icum volunratcs, Statiii- 

ttius aptid tios tpfos nu/li rei deefie, qiue fiibdito- 

riim nofirornm fiiidia pr.tfata retntinerare. , aut 

ahorum anittios atqiie a/acrttatem, ad operit^fiuis 

pratftandas, aut impenfas in hac parte faciehdas, 

cxcitare pofiit : Itaqiie nohificiim perpendetites 

.itque repiitantcs, virttitem G' tiub/fmam, tiu//.t 

a/ia re magis qn.itn Ijoiwre ali atqtie aciii ; om- 

iie77ique honorts dignitatis fpiendorcm (3 atn- 

plittulitiem a I{ege t.itiquam a fotite , origiticni 

i^ incremetitim ducere , ad ciijus ciilmen (3 

f.ifiigimti proprie fi>cclat, novos bonoriitn & djg- 

nitatutn titiiios crigere atqiie irfittticre, titpote a ' 

qiio antiqui illi fliixcrint ; confoitatieum dnxi- ■ 

mus (pofitilante tifii l^ipi/hlic.e atqi/e temporutn ■ 

ratione) tiova tnerita, tiovis dignitatum tnftg- 

tTthus rcpoidere : Ac prcptcrea, ex certH fctoi- 

tia G? tncro 7>i9tu noftris, Ordmavi>niis, erext- 

miis, conftitiiimus, ^ creavimus, qiiendam fta- 

ttim, gradiim, digtiitateni, tiomcn S^ tttuhim 

Baronetti (Anglice Ot tl ffiaCOnCt) tnfi-a hoc 

^egnmn nofirum Ang/ta perpetuis tetnporibus 

dtiraturum. S C I A T I S modo qtiod tios 

de gratia tiofira Jpeciali, ac ex certa fctentta & 

mero motu vofiris^ erc.rinttis, prafecimtis , G? 

creavitntis, 



G L S S A K lU M, 



7^ 



araiimus , 4C fer fr^feiites fro nobis, Mere- 
dihtis , ^ Succefforibiis noftris , irigwmsl 
jrxficimus, ^ creatrais dilecivm nnjlr. m 

de 
m Comitatu vtrion fa- 

milia^ patrimonio, cenfi, ^ morum jrobttate 
fpeBatum iqui mbts auxtltum i§ ftibfidiiimfuis 
amflum generofo (3 liberalt ammo dedit (§ frx- 
Jltttt, ad mamitenendiim (3 fuffortandiim tri- 
ginta viros in cehorttbus noftrts fedejlrtbus tn 
diclo Berno ncflro Hiberntx, fer tres annos in- 
tcgros fro defenfume dtcit I{eg7it nojlrt, ^ prx- 
cipiie pro fecuntate Plantattonts dtcta Provinci^i: 
UltoniaeJ ad, GJ in d^gnttatetn , flattim, (3 
gradiim Baronetti ,' Anghce of «IBatOttet J If>- 
ftttnq; Baronettiim 

fro rwbis, hsredibiis , t? Jiiccejforibus nojhts , 
prxjicimus , conflitinmus z3 creamus fer frx- 
fentes , babendum fibt , C2? Keredtbus mafculiS 
de corfore fiio legittme frocreatis in ferpetuum. 
V O L 1) MV S etiam (3 fer frtefentes de 
gratta mflra ffectaU , ac ex certa fcientia ^ 
mero motu noflris, fro tiobn, hteredtbus, (3 fttc- 
ceffonbus nojhis , concedtmus frxfato 

C? haredibus maf 
culis de carfore fuo legitime frccreatis, ^iod 
iffe tdem (3 Hsre- 

des fui mafculi pxdiHi haheant, gaudeant, te - 
veaiit , i3 cafiant Locitm atq; Prtccedaitiam , 
virttite dt^tatts Baronetti frxdtBt, ^ vi- 
gore frxfenttiim, tam in omntbus CoinmtJJioni- 
biis, Brevibia, Litens fatentibtis, Scriftis, Affel- 
Ltnmbus , Kominationibus (3 Directiombiis , 
qiiam in ormitbiis Sejfonibus, Conventibus, Ccett- 
bus, (3 Locis qutbufcunq; fra: omntbus mtlittbu.', 
tain de Balneo (Anglicc Of fl)€ HiS&tl) ' qiiam mt- 
httbus Baccalaiirets ( Angltce SBaCljflOJS) ac 
etiam frx omnibus miltttbus Bannercttis { An- 
glice IffannCrCtlS) jam creatis, vel tmfofle-rum 
creandis { iilis mtitttbus Bamierettts tantummodb 
exceftis, quos fub vexillts ^gtts in exercitu 
Hegali in aferto bello, (3 tffo Rege ferjona/iter 
frxfente, exfltcatis, (3 non altter creari conti- 
gerit.) .^odque uxores dtili 

(3 Hxredum ma/culorum fiiorum 
frxdiciorum , virtute dttix dignttatis mantortim 
fuorum frxdtBorum^liabeant, teneant, gaudeant, 
(3 caftant locum i3 frxcedenttam frx uxoribus 
omntum altorum quorttmcunque frx qutbus ma- 
ritt hujujhwdi uxorum vtgore frajenttiim ha- 
here debent locum (^ fracedentiam : aiq; quod 
fnmogenttus filiiis, ac cxtert omnes Jilit,(3 eorum 
uxores, ^ filta tjujdem 

(3 hxredum fuorum fradiHartim reffeBive, ha- 
beant, (^ caftant locum (3 fracedentiam, ante 
frtmogenttos filtos, ac aliosfihos, & eorum uxo- 
res, (3 filias ortmium qwmimcunque rejpeliive, 
fra quibus fatres hujujmodi filtorttm frtmogem- 
torum, i3 alio-rum Jiliorum, i3 eorum uxores, 
(^ fiiiitrum, vigore frxfenttum habere debent 
locum (3 fracedentiam. Volumus ettam , 
($ fer frxfentes fro mbis, haredibiis, (3 fuccef- 
fortbus nojhts, de gratia noflra Jpeciali, ac ex 
certa fctentta, (3 mero motu noflris concedimus, 
quoddtcius 



ncminettir , afftlktur , nuncufetur , flacttet (3 

mfLtcitetiir, fer nomen 

Bironett! ; Et quod flilus (3 .tdditio Baronetti 
affonatiir in fine nmunis ejifdem 
(3 harediim mafciilorum fuorum frxdiciorum, in 
omntbus Literis Patenttbiis, CommiJJionibus, (3 
Brevibus noftns,atq; omnibus alitsChartts, FaRis 
atq; Ltteris, virtute frafentium, ut vera (3 lci- 
tima (3 tiecejjaria additio dignitatts. Volttmus 
ettam, (3 fer fr.cfentes fro nobis, h.eredtbiis, (3 
ficcejforibus tiojhis ordtnamus, quod nomini dicU 

(3 hxrediimmafcu- 
lortim fuoriim frxdiciorum infermonc Anghcano, 
(3 omntbus Jcnftts Angltcatus, frafon.-ttitr hac 
additio, vtde/icet Anglice (SiC) Bt fimtiiter quod 
uxores ejiifdem (3 harj- 

diim m.tfculormn fuorum fr.ediBorum, habeant, u- 
taruur,(3 gaudeant hac affelJattcnc,videhcet An- 

gitce : J,aDp,^aBam & SDamc) rejpeatvs,fe- 

cundion ufum loquendt , hahendum, teneTtium, 
utendum, (3 gaudendttm fltltim, titulum, nomcn, 
locum (3 frxcedentiam, ciim ommbus (3 fingaiis 
Pnvtlegits, (3 cxteris Prxmtjfts, fr.eftt. 

(3 hxredtbus m^culis de 
corfarejtto exeunttbtts in ferfetuum. Volentes (3 
fer frxjentes concedentcs, froNobis, (3c. qiiod 
fr.edieius (3 hxredes 

Jiit majcuh frxdiBi, nomen, flatum, gr.idum, 
fTilum,dignitatem,tituliim, locum (3 frxcedentiivn 
frxdiBam, cum ominbus (3 fingtdu Pnvilegus, 
(3 cxteris Prxmiflis Juccejflve ger.uit (3 habc.uit, 
(3 eoriim quihbet gerat (3 habeat, qitodq; tdsm 

(3 hxrcdesjut 
mafculi frxdtBi fucceffive Baronetti in om- 
mbus teneantur, (3 ut Baronetti tr.tHcn- 
tur (3 refutentur, (3 eorum quiltbet teneatitr, 
traHetur (3 refiitetur. Et ulteriiis de ubenort 
gratia nojha jpectah, ac ex cert^ Jcientia (3 
mero motu noflns cmcejjimus , ac fer frxfentes 
fro nobis, haredibus (3 fuccejfortbus noftris conce- 
dimus frxfato (3 ha- 

redibiis ftiis mafcults frxdiBis, qiiod niimsriis Ba- 
ronettorum hujus Regnt Anghx nimquam frft- 
hac e.xcedet tn toto, in altqiio tino temfore, nu- 
menim ducentorum Baronettorum : G? qiiod 
dicii Baronetti, (3 eormn h.eredes mafcult frx- 
dtcii rejpedtve, de temftre in tenifiis tn ferfe- 
tutim hahebunt, tenebttnt (3 gaiidebimt locos (3 
frxcedentias fuas inter fe, videlicet, qiiiltbet eo- 
rumfeamdiimfnorttatem (3 fentantatem Creati- 
onis fiia Baronetti frxdicii ; quotquot autem 
creatt funt, vel creahimttrr Baronctti fe-r Ltteras 
noflras Patentes, gerentes Datas iino i3 eodein 
die, (3 hx-redes fiii frxdiBi, gaitdebunt iocis z3 
frxcedenttts Jiiis iruer fe fectindum friaritatem, 
qux cuthbet eartim dabitur, fcr altas Literas no- 
flras Patentes tn ea farte frtmo conficiendas fine 
tmfedimento, (3 non aliter nec alio tnodo. Et 
injiifer de abundanttori gratia ttojtrajpectali, ac e.x 
certafcientta (3 mero motu noflrts coucejfimus, ac 
fer frxfentes,fro nobis, hxredabus (3 fuccejfortbtis 
nojhts concedtmus frxfato 
(3 haredibus fuis niafculis fradiEiis,quod nec nos^ 
nec haredes vel Jiiccejjores mfln, de cxtero tnfo- 
fleriim erigemus, ordinabimus, conflituemus, attt 
L z creabimus 



7<J 



Henrici Spelmanni 



crcabimiis infrk hoc Hcgnum Aiiglt.e aliquem a- 
tium grndum, ordijicm ,nomen, ntulum^ dtgnita- 
tem,livcftatum,fil> ^'cl infra gr.idum, dignita- 
tem, five ftattim Baronum, hujus Hegni noftri 
Ang!ix , qui crit vel cfje fofftt fuferior, vel 
^fjaln gradut (3 digmtati Baronettorum /rrf-- 
dtclcrtim, fed qtiod tam didiis 
(3 Hxredcs fiii mafculi pradiBi , quam tixores, 
filii, u.xorcs filiortim C? filia ejiifdem 

(3 hteredum mafculorum ftiorum fr<e- 
diElorum, dc ccetero in fcrpetuum libere (3 qui- 
ete hahcant, teneant, (3 gaudeant, dignitates, 
locos & pr.eccdetitias ftias pr^diBas frte ommbui, 
qui erunt de tahbtis gradibuf, ftattbus, dignita- 
tibtK vel ordinibtis , in poftcrum ut p-^efertur 
creandi rcffcclivc fecundum vcram intentionem 
frxfcnttum, abfque impedtmento nrftro, h<ercdum, 
vel fucccfforum noftroriim, vel aliorum quarun- 
ciinque. Et tiltcrius per pnefentes declaramus, ^ 
fignificamus beneplacitum (3 voltmtatem noftram 
1« hac parte fore (3 effe , (3 fic nobifcum fta- 
tuimits (3 decrevimus, quod fifoftquam nos pne- 
dttium numerum ducentorum Baronettorum 
hujus Rggm Anglix compleverimus G? perfcce- 
rimtis, contigcrit aliquem, vel aliqtws eorundem 
Baroncttorum id> hac vtta difcedere abfqtte 
H.£rede mafculo de carpore vel corporibus hujuf- 
modi Baronetti vel Baronettorum procreato, 
qiiod tunc nos non creabtmus, vel fntficiemus ali- 
quam aliam perfonam , vel perfonas in Baro- 
nettum vel Baronettos %^«» noftri Anglise, 
fcd qiiod niimerus dtiioriim diicentorum Baro- 
nettonjm ca ratione dc tempore iti temptts dt- 
minuctur, (3 m mtnorem nitmerum cedet (3 re- 
digetur ; Dentque voltmus, ac per prafentes, pro 
nobts, haredibus (3 Succefforibus ncfhris, de gra- 
tia noftra fpcctalt, ac ex certa fcientia & mero 
motu noftris conccdimtis prafato 

i3 Hitredtbtis fuis mafctdis pradiBis, 
quod ha Litera nofiree Patnites erunt in omni- 
htis, (3 per omniafirma, validie, bona, fitfficien- 
tes & ejfetltiales in Lege, tam contra nos, heere- 
des, fucccffores noftros, quarn contra omnes 
altos qiiofcunque fecundum veram mtcntioncm 
earundem, tam in omntbus Curits nofirts, quam 
altbt ubtcunque, non obftante aliqua lege, confue- 
tiidtne, prccfcrtpttone quacunq; antehac edtta, ha^ 
bita, tifitdta, ordtnata,five provisa, vel tn pofte- 
rum edenda, habenda, tifitandu, ordiuanda, vel 
frovtdenda ; (3 non obftante altqua alta re, causa, 
vel materta qtiacmique. Volumus etiam , 6cc. 
Abfq; fine in Hanaferio , &C. Eo quod ex- 
frcjfa metitio, &C. in cujus rei, (Scc. Tefie, &c. 

He Baronettis. H. Sp. 

ECce Baronettos florentis nomen honoris 
Indicat in clypei fronte cruenta ma- 
nus. 
Non quod fevi aliquid, aut ftridto fortiter 
en(e, 
Hofl-ibus occilis gefferit ifta cohors. 
NecGenus,aut Virtus, Meritum,vel G atia 
claros 
E£cit, at nummi 6 male ^na &ines. 



Quinq; notent djgiti centenas quinq; feren- * Recufant. 
" ' das 

Mercandi pretium nominis eflelibras. 
Vilius at multi, dum cauponare * morantur 

Ex vera geniti nobilitate viri. 
Interea c caulis hic prorepit ; iile tabernis ; 

Et modo fit Dominus, qui modo Servus 
erat. 

5 Barra-2 V. Cancellus. 

5 Barrafterius.'] Repagularis CauGdicus. 
Biid. 

5 Barrula-I Brit. Armor. 

5 Barrigildus , & per r fimplex.] In 
adnuntiatione Karoli apud Piftas. Et fi Sa- 
cramenta legalia in frimo die Ltina pofi Pafcha, 
juranda dcvencrint, aut tn alns feriis, qiianda 
malltim tenere debuerit , mittet qtioque Comes 
mifiitm fuum, qiii iffa Sacramenta aufctiltet ne 
iffi homines jcBivi inventanttir, (3 ipfeficmal- 
lum ftitim teneat ut Baragildi. Et Carolus cal- 
vus inEdi£to Carifiacenfi, An. DCCCCLXIV. 
Et iffe fic mallum fuiim teneat, ut Baragildi 
ejtis (3 Advocati qui in aitts Civttattbiis ratio- 
nes habent, ad fuum mallum occiirrere foffint. 

5 B&rton. ~\ Prcedium Domtnictim , vcl 
Teme quas vocant Domtnicales, hoc eft, quas 
in diftributione Manerii, Dominus non elo- 
cavit haereditarie , fed alendx liise familije 
caufi, propriis manibus refervavit. Domini- 
c;/w tl)Cflftnain; vel(utG^ttfonti vicinius ' 
loc]uuntur) Domattt. Vox in Devonia, & 
plaga Anglta occidentali bene nota. 

f Biij elli^ Nummi genus quod abolevit 
Hen.-L. An. II^^S. Chro7i. Vemac. Holiinfio. 

pag. 67. col. 1. 1. 46. SD^iispcactye Ifting 
altrreD \\% Copn,ab;ogactng cmatti pti ces 

CalUH Bafels. 

Bafelica.] Latlni Grsecos ficuti, prasto- 
ria & domog ad publicas conciones fpatio- 
(as e magnihco opere Bafilicas dicunt. Vo 
cem Scriptores Ecclefiae a Conftantini sevo, 
ad sedes facras transferunt , nec (bliim ad 
majores , fcd etiam minores, iplafq; priva- 
torum capellas &: facella. Dicitur autem 
^AinhiM, ajTtv 'iii fiaajhiaf : ut, etiam wexdt,- 
m, am TO x/JeAs ,& Dominicum a Domino. 

5 Bajfa^ Bajji, Bafus, Bajfius.'] Bafia 
& Baffi, Turcis (inquit Leonclavius) caput : 
Bafllieri , Cafita five Duces : ut a «^«tAn 
Grsecis funt difti iut^et?jtJ\<, noftris a ca- 
pke Cafttanei. Bafius idem alias quod vajfus. 
SicL. Alaman. Tit. 79. §. g. Dominus ejus 
1 1 haffos inna domum habet. Et Longob. lib. 
■X. Tit. 39. §• 5- Si bafft nofiri hoc non ad- 
imflevertnt , beneficium i3 honorem ferdant. 
GloK autem vet. Baffius, Cufios fopuU. Vaffi., 
fidejuffores. Philoxen. etiam Bafiiis, "iywK©-. 

5 "BajtarduS.] Graecobarb. iJ.tnt^i^S'©-^ 
Sfurius, Nothtts. Sed vocabulum ipiiim fpu- 
rium & nothum faciunt Etymologici multi. 
Cujacius & Juris Civilis Interpretes quidam 
a German. ducunt JlBocp Htt, i. Degenerti 
ingenii. Kilianus contra, HBaffatB, inquit, 
q. d }15cSC^aCrO, i. e. ofttma tndoles, five 
Natura : quod tamen per Antiphrafin dici 

poflfe 



G L S S A R 1 U AL 



77 



polle conjicit, quati, «"">«(; l^onj: indolis. Alii 
a ilBalte, i. abjdhis^ & aCCO, i. Natura. Alii 
deniq; a Gra;co ^«cMeif, i. Meretrix. Nos 
• Ciermanicum agnolcimus, atq; inde ad omnes 
Europx gentes dtlatuin. Germanis autem ut 
aliis, & reclius IBaitm lcribitur : 5c Ml5 
iibiq; pene infimum fignificat, per tranllati- 
onem, ipurcum, impurum, abieftum ; ttact, 
Saxo. peeop-, ortum vel cdicum .• perinde 
iiaSatt, impure editum. Sic Angli ctiam 
uyttait dicimus, pro homine novo, quafifu- 
bito c.xorto.Couiium. du Nofmand. Artjj. 
in Annot. ,^oties emm agitur de honme vel 
commodo filiorum.,afpeUatione filiorum ncn com- 
frehmduntur bajlardi, Bened. in cap. I^vnutius 
m verb. Si ahfq\ liberis moreretur nu. g. nec -for- 
tant arma , nec retinent nobihtatem, nifi in 
magnatibus (3 proccribus. Memini me alicubi 
legilie, priicos feptentrionales populos etiam 
V. Longob. ipurios admiiiile in iucceiiionem : nec illius 
lib. 2. tit. 14. igitur tituli , gloriolum Aiiglite fiiba^lorem 
2. 15 jei. WiUiel. Normannum puduiile videtiu", qui 
epiilolam ( ut alias plures ) ad Alanum 
Britannias minoris Comitem, fic orditur, Ego 
IVtUielmus cognomento Bajlardus. 

% Baflomam- ] Arcliffima cufiodia. A 
Gallic. hafion, i. baculus, fuilis. Diifium forte 
quod cuitodcs carcerum baculJs quibuidam 
infigncs eiient , tum ad muneris indicium, 
tum ad coercendos incarceratos. Sic miniilri 
Fletse (antiqul apud nos carceris) pi£i:is ho- 
die dignoicuntur baculis, a quibiis & ipiimet 
Billon' hafions nuncupati iiint. Dicimr etiam injure 

noilro a/crfous hafron, qui in cuilodia hujui^ 
modi miniilri ipatiatur, & liuc non male re- 
Ipicitixvaiilalnquifitio ii^ibEd.i. 2Crailba# 
fiOU appellata, quse innumeros rapuit in ar- 
(Sliliimam cuilodiam. Capitul. Caroli &: Lu- 
dov. lib. 6. Can. 9 6.- " ■Poftrrwdum vcro ante 
nos a Comite adJucatur (qui rapinam fecerit) 
ut in bafiomco retrufus, ujque dum nobis placue- 
rit fatias hiat. Jacohus I. iniHaiic aoud Sco- 
tos, An. 14x6. ut omnes Poteilatum mi- 
nillri ( quos Seriands vocant ) iijis innoteice- 
rent bacuiis, certa longitudine & pidlm-a di- 
ftinilis : prout in 6. iiio Parlam. cap. 09. 
expreiliiis continetur. Vide Traiibafion. 

% Baulars , Batalim., Batalia.'] L. 
Baivvar Tit. i. cap. i o. Dum fotefi — equum 
viriliter ^{fcendere, armafua velociter batalare. 
Tit. 3. cap. I. §. 14, Mancus digitus /w/f- 
dimentum efi ad arma bataLire. In hjec GloiT 
Lind. Specul. Sax. Cum gladio & clypeo fuum 
dextrarium efcendere. Batalare eft percutere, 
z/We Batalia. Burg. Addit. i. Tit. 5-. §. x. 
Si ad hatalia mulier foras curte fiia exierit, (3 
■vulnera acceperit, &c. Helmold Chron. Scla- 
vor. lib. I. cSl^.^^. fufcitare batalias. ItaL 
Battagliare , comhattere , praEliai^i : bnttagHa , 
praelium . Anna hatalare, idem efle videtur, 
quod, arma viriliter uaclare, ftringere, vi- 
brare. 

5 Batellus^ Batiok. ] Batel/us, Scapha, 
cymba. Brad. Lib. :^. Tracl. i. Cap. 1 5. 
§. 6. Navis, nec bateUus, nec alia cataUa de 



lis qut fuhmcrji junt — 
qid cataUa advocct, &c 



—wrcccum erit, cumfit 
Ital. Batello, a Saxon. 
bar, Anglis hodic JlBoat, B;iz; vcro He- 
bra:is, menliirse liquidx vas fiiit, 7 1 iextari- 
os continens ; unde Luc. 1 6. 6. ^at3- ; quod 
ab Inteq^rete vet. cadus rcdditur. Hinc baticla 
apud Greg. mag. lib. i', Epift. 4^. Cui etiam 
batiolam patris refiitui volumus. fiimv aurcm, 
parvus cadus : ied Gloil' vet. banola, vnViet- 
»y, i. poculum. Hoc iji Glofl! Ilidori maie 
editur, banoca^pater.t. Juxta Perottum^^tw// 
vajis efi qtto vinmn e cado haufium ad menja>tt 
fertur. Noftro ver6 militiito Hon recte com- 
petit vox, battola, quam in Colace Plauti, 
Marcellus depreheridit: BatioLtm au,eam 
oBopondo habehat, accipcre voluit. 

5 Batfneim.'] Domtfd. Kautx : £dpro- 
prie qui in icaphis & minoribus navigiis 
operam navant, remigantes potius quam vc- 
lificantes ; ut fic dignofcantur a Bufcai-Jis, 
qui grandioribus iiifervlunt. Bac, Saxonlce 
(quod liipra jam diximus) fcapham & cym- 
bam iignificat : j-pan5,operarIum,a j-pangan 
al. j-pincan, laborare, unde j-pinc labor. 

5 Battere, Batttria, B.ittitura, B.it- 
tuanufK^BattudOy^b^C .^Battere (Ital & Gal.^ 
in pra^terito idi, verbei-are , percutei-e : 
prifcis hattuere. Proprle, fuftlgare, a Sax- 
on. ba~ce , fuftis. Longobard. lib. i . 
Tic. 8. L. 50. Si diio porcant mter fe hatidc- 
rint, & § feq. Si alditim aut aldiam., fervum 
aut ancillam batttdcrit, (3 pcr ipjam battititram, SattiiUraj 
ponderofi faBi fimt. Capitular. I. Can. 81. 
■ - nec lanam capere, nec lintim battere. 

Crebro m LL. Longob. L. Alaman. ca. 9 5. 
§ 1. Ligatus , de via oftatus , vel hattutus. B.ittuttis, 
Formui. Llndenb. 119. ——infua culpa, Bmiiio. 
fecundiim legem, ipfum ferro battudofcctt. Phi- 
loxen. Battuit, y^-mxit^n, B.ittutum, ntttn- Bittutiim, 
Si;/, ciycuJi, Cyrillo lubjunci:. Lexic. Kom- 
vi?Kaoy, hatuanum, Y^amvoy, baclulum. Hoc ^'tttuirium» 
certe, piftlllum, dc legendum forte batni- ^i^^^i^diim. 
lum : illud, moitarium. Marcel Empir. 
ca. ^ 6. tam diu battues donec fit fiihaclijfimum. 
In admonlt. Karoll Piifis. Et de manopcre 
tn fcuna hattere nolutt. 

^'«.'/«■wproverberatione, in noftro Jure^iKer/ii 
trltum. 

Sed occurrit idtoereapud Plautum & Nae- SatuerCi 
vlum pro verberare : & Cicero utitur pro 
inire fcemlnam, aGrzco tSstlivm. 

5 Ba%bella, pluraL] Gemmx & res pre- 
tiofi, quas Jocaha Item vocabant. Gal. jey- 
aulx. Angl. BJUClllS. A Gallic. beau ik helle, 
q. fplendida & fpeciofi. Hoved. In RIc. i. 
R^x tres partes thefauri Jui, (3 omnta haubeUa 
dtvijit Othoni Nepott Jiio I{cgt Alemannnrum^ 
Nos hodie tantum de nugls & CTeputidlis 
intelliglmus. 

5 Bafidekinum-I Vlde Baldekjnum. 

5 Bauca.,Bauca!ii, Baucafis, Baucaliumy 
Bwajis] Baiica, quafi huca, Saxon. bu;, id 
eft, vas ad lavatlonis minifterium, concavi 
initar hemifphaErii : Labrum. Hinc bticcula di- 
mlnut rin vet Gbirarto de valis asreis ) ob 

iimbonisi 



7» 



Henrici Spelmanni 



umbonis funilitudincm , ltJ.^*ho( di£him. 
Etiam bucahs , ba:icdlis , bitcafis ,^ & Italic. 
boccate , i. aintharus e quo aqua in baiicam 
funditur, os anguftum habens, protenfi la- 
tera : Aqunlis. cujus a fpecie, poculum ejuf 
mo^i baiicaluim appcUatur. Reperiuntur& in 
Grseco-barb. fiojji&f^U, ^MiHdf^nv, 0cuiitd>u(, 
fiavhn, ut collegit Meurfius, hxc prxterea 
liibneftens : Pontihcale Roman. Et bacile 
cum bucali, pro manibus abluendis, quasfwguU 
adfuas mapfas extergtmt. Liber Ceremon. 
I I . ca. 5^ I . Sufer credentiam dcbet ejfe vas cum 
bucali tantiim Jro lavmdis manibus. Anaftafio 
hanca eft in Leone IV. Obtulit cantharam 
exauratam unam, baucas exauratas tres. 

5 BAuga7\ Capitular. lib. 4. append. x. 
§. c. IJt b.iuga& brumia non dcntur negotia- 
toribus. Capitul. lib. 6. Vt armtUie ^ brunia 
non dentur negotiatoribus. Conftitutiones Ca- 
roli Magn. pag. 188. ca. 8. Vt bauga C? 
bruniit condentur negotiatoribus. Loca omnia 
videntur in unum quidpiam tendere, nec 
tamen perljiicua fe reddunt. Bauga loco 
primo, arrnilLe exponiuitur in {ccundo. Et 
Papias, bauga, annilla. Glofl. etiam Latin. 
Theotifc. Lindenb. Dextralia, lat^ armillte, 
ilOllgin. Item Saxon. beag al. beab armiUa. 
Qiiid autem armile ad negotiatores ? tu 
vidc. 

Bauga etiam arcus, e Saxon. boga, Germ. 
ilOgcn : & tunc quadrat ifta lex ad noftram 
illam An. 1 1 Ric. r. ca. 6. quse operariis 
& nesotiatoribus arma ferre inter itineran- 
dum prohibet : nam bruni.t lorica. 

Bauga vero in Conftit. Caroli domunculas 
intelligit Amerpachius, quibus mercatores 
utuntur in emporiis, tanquam tentoriis, a 
Germ bflW pro SEditicio : Nos hodie bO«t^f|8 
appellamus. Brumas etiam trahit in candem 
iignificationem ; (cd utranqj ut nobis \-ide- 
tur perperam. Vide infria brunia. 

5 BauruS.'] Albert. Argentin. Chron. 

pa. 1^5 . ijfos contra Princifem anima- 

vit, quem iiominavit Bauioim : mterpretans 
mmen BauiTJS, td efi, nefctens tergere b,irbam, 
quta tantam dtxtt ejfe focdttatem oris fui, quod 
iffam abjicere non valebat, ll5aUt} Germ. rulfi- 
cusagreftis, Belgis iOfC. 

5 Bayar, Bayard-'] Avidus fpeiflator. 

^ Bayer-i Ofcitare, live a(pe6lare. 

Bayer a la mammelle. Apfetere Tnammam. 
Ceft proprement ouuvir la bouche ; mais 
pour ce que pleulieurs regardant, par grand 
affeftion quelque chofe ; Ouurcni la bouche, 
de la eft que bayer fignifie aucunes fois au- 
tant que J^garder. Ex dtil. Jo. Thtery. 

5 Bebra.] Teli genus apud Germanos : 
Bartholiiius Auftriados lib.4. 

^uinquaginta behras centiim deleEia juventus 
PUa gerunt humeiis, acfius fert ctetera fubes. 

Nomina & genera telorum annotavit dl- 
hgenter Crinitus, lib. tertio& decimo de ho- 
ncfta Difciplina. 



5 Beconagiim^ Triburum quod in fii- 
ftentationem phari,vel maritimi luminis fquo 
populus liibito excitetur ad rcpcllcndum ho- 
ftem) confertur. Beacn enim Saxon. iignum, 
vel lymbolum : Becnan annuere, vcl fignum 
dare. Hinc rcs omnis in (pecfaculum edita, 
utpotetropha:am,pharus, vexiilum, regium- 
que ipfiim labarum ( quod Standardum vo- 
cantj beacen «Sc beaen appellatur. 

5 Bedellu;.] A Saxon. by6el Pr.tcA, mm- 
cius, affarttor, ftcctahs, baltivus, Gall. Ser- 
gent. Duftum a verbo by66e, i. pcto, ro- 
go, precor : unde preces & orationcs, cal- 
culi item oratorii, majoribus noftris IlCatlS 
lunt appellati. M. S. Sax. Bij-copaj- )-yn6on 
5066)- by6elaj- , i. Efijcop funt Det bedelli , 
hoc eft, fracones. Ingulphus Hift. Croyl. Ed- 
garus interdictt omnihut mintftris fuis, id eft, 
Vicecemitibus, bedettis, ^ battivis m fatria Gir- 

vtrarum tie introeant fines (3 timttes diEii 

martfci. Luc. \x. 58. ExaBor. by6ele , 
dicitur. Legg. Burgor. Scot. cap. 1 1 1. Cita- 
tto faila in burgofufer burgenfim fer fcrvientcm 
domtni Hegis, fine bedelto ejufdem burgi, non efi 
valtda. 

Apud Scotos & Spli-g. q. V. alias legitur 
Pedelius, unde errorem proculdubib contrahit 
Skxneus, inquiens : Dicttur autem fedeltus, h ^«•'<^''«^- 
fedo, hoc efi, a baculo, f-rofterea quod hujufmodi 
fcrvientes, virga, bacuto, aut un kemben: utc- 
rentur, (ccundum Jacobi I. parl. 6. cap. 05. 

5 Bederepe'] Vide Bidnfe. 

^ B:ghardi, Begardi, Be^uardi^ Be- 
guifii, Begipin^^ BeguetU.'] Viri & muli-- 
eres haeretici, vitam religio^m, extra ceitum 
aliquem ordinem, profitentes. Viri demiflo 
caputio incedebant, & cooperta facie ; foemi- 
na: item velatae. Exorti fimt in Alemannia 
f iib Joh. XXII. An.Dom. i ^41. damnantur 
a Clemente V. in Concil. Vienncnfi, 6c re- 
fcruntur eorum hsercfes in Clementin. lib. ^. 
Tit. 1 1. cap. I. &:Tit.4. cap. i. Annat. Do- 
mtnican. Colmar. In An. 1302. In nativitate 
beatse Vii-ginis Capitulum provinciale fra- 

trum prxdicatorum fuit in Baiilca in 

hoc Capitulo fuenmt converfi ieu Begihardt, 
h. fratresnon habentcs domiciiia 80. inpro- 
ceflione, mcndicantes cibaria, Ita An.i 305. 

5 Bei.] Sinus maris, Buchan. Hift. Scot. 
£ 7. n. I o. 

5 Bellagim^ Pro Bilagines. Jura mu- 
nicipalia Gothorum.Jomandes de rebus Geti- 
cis, cap. 1 1 . Diceneus Gothis Phyficam tradens, 
natur&titer frofriis legtbus vtvere fecit, quas 
ufjiie nunc confcrtftas Bellagines mmctifavit. 
Dixifle videtur Bettagines, perperam,ut folent 
exotici. By Saxonice, habitatio^ Byan, habi- £y. 
tare. Inde pagus, oppidum f interdum Civi- 
tas) Gothis antiquis 315? dicitur,Plurium eti- 
am villarum nomina apud nos, praefertini in 
locis ubi confederunt Dani (puta Norfotciajin 
JBp terminanuir. Lage, Gothis t.tge>i,hx.'Vide 
laga. Andreas Gravius Suecus, in epiftola ad 
Bon. Vulcanium, Nosqutbus ttngiiaGotlmiim 
vemacula ffti flane agnofcmiis (BellaginesJ 



G L S S A R lU M. 



19 



(3 vcccm prohe infelligtmus ; com^fit.'.m a By, 
{ m fujjncor j qtiod efl pagus, opfidum, rjf 
k^iy^y vero Civit.ttis , i3 Lagen , qun nuHa 
frrjonat freqnentiils Jtttidicitn.io in faro ncflro, 
nihil citAtur tifttatih y qtiiffe ftgnifictt^ Legem 
jhe Jiis : qu.tfi dicas Jus Cimle , aut Vr- 
hanttm, a quo in I^egtto Sueci.t (3 Gothi^ di- 
verfitm itm rarb vanat, I{urjfe nuncupatiim. 
Lagen, LanJ!.tgen, Stadl.igen, ttim pro eodem 
qtimdoqtie Bal.igen, crehemm^ ufurfari, tiemo 
qiii f.itriam noftr.tm -vifitavit , infici.u ihit. 
Hxc UJe, alas (iibneilens conjefturas, quas 
vocis apud nos ullis non oblblctus, plane 
Bihgi. relpuit. Btlagas enim hodie 2BllaU3S! dici- 

niH%_^ Saxonicum frequend conluetudlne, 
In w vertentes .• Scoti btrlatDS & IrtjrlatoS. 
Sunt autem hsc omnia , leges quas viila- 
rum incolae iibi conftituerint obler\'anda3. 
Reg. Majeft. lib. 4. cap. 39. §• 8. Cietera 
omnia, i3 fingula qux currunt tn Ctiriis Domino- 
rum,ficundmTi auxiltum (^favorem termin.mtur : 
exceptis legibus de Burlawis, qwe fer cotfen- 
fim vicinrrrum erttnt. Hllc SkensEUS. Apid 
Germanos Baur nifticum fignificat, G? Lauch 
■^-e/llalU, /e.v dtcititr : htnc iSlirlatD, rtifti- 
corum leges , de re ruftic.t l.tts. Kos hodie, 

15iTla\u conrtis & ISirlatomm dtdmus. 

Bene DilHnilionem appetit a Sueco poii- 
tam Bip autem & Bup, co alias relpiciunt 
quo B7, unde neb-be-byp. Saxoa & neb- 
gebup, idem quod proximus habitator, ac- 
cola, vicinus .- hcut & Grsc. ^xlei^v, habi- 
tatio, y, etiam & u , fepiiiime conhmdun- 
tur,ut fic nihil differant IBtttlatO & ISvjlatJ : 
ni potius videbitur hoc de \'ii!arum legibus, 
illud de burgonim, q. SBUtljIalUSj inteliige- 
re. In barbaris item dictionibus e crebro po- 
nitur pro /, & e contra / pro r. Sic Kialif 
calco Italis pro Alareftallo : Ch.tmhe'J,i>i Gallis, 
pro Cambei-Iano5ic & BeUagmes foite ycoBir 
/<^/w«.TrIplex apud nos reperitur bilagitwm 
gemis : primum quod In Curiis Baronum ab 
Hsmagio conditur ; lecundum, quod in Leta, 
feu vifii franci flegii, a Se£latoribu3 Letx ; 
Tertium, quod in vlUis ftatuitur ab incolis 
& vicinis. Horum omnium poreftatem a 
forenlibus expete. 

5 Bf/ffj.] Synodus ■Celichythx Armo 
Dom. 8 1 (5. cap. i c. De Epllcoporum exe- 

quiis celebrandis £? fu^li fervonm Dei 

diem jejmient,^ xx.x.dtehus c.inanicis horis ex- 
pleto fimaxeos, (3 vij. beltidirm, Pater mftcr jrro 
eocantettrr, (3 hoc exflefo, triceftma item die 
obitus fiii, i3c. Rofarium, quo precantes ufi 
lunt: aSax. belz, i.dngulum. 

^' Ber.ifkiare.~\ Infeodare. Teftam. Ca- 
rolM. Vill.is qiias nos qtiondam Tafli- 

lan henefici.Tcimus., p. 83. 

f Befieficim, Brneficiariui. ] Eadem 
in Jure CivHI & Canonlco, qux In nollro 
feodum, & feodatarlus. Beneficiare^vc^eoizre, 
feu feodo aliquem afficere. Slgebert. In An. 
Dom. icoj.HenrlcusImp. V.-dentianas B.il- 
teino benefi:iavit, ut ftbi contra motus fuarum 
«ifxilio ejfet, Inde tmefictatus ; quse oiniiia 



vide in Lexicls utriulqj Jur. & habes infiy- 
nem Utem L;ter Freder. i .Imp. & Adrian. 4. 
Pap. circa vocabulum Bn:efi:ittm apud Ra- 
devicum de gdti Freder. i . lib. i . cap. g, i c, 
6c 12. Vlde hic infra, Feodnm. 

Beneficium Presbyteri Hoba dicfum, & 
Colcntca. Vide Hoha. 

5 Benerth^ Ser\'itlura quod Tenens Do- 
mino prslfat cum ciutu liio & aratro. Vide 
infra ^ietus redditus. 

5 Bertu ] Henry de Hinton x. marcas, 
qula fugavic porcos a Forefta ante ber.tm fra- 
(£fam, fine voluntate Agiftatorum Regls, 
B^t. Pit). I . £. I . Korthamp. ftib titulo De 
placltis Foreftas. 

5 Bacaria,.'] Mandatum eft Hob. 

de Lcxinton, quod Abbati de Mir.tv.ili face- 
ret unam herc.-.riam In paftura de Favre-' 
feld ad oves (iias cuftodiendum, Claut g. 
H. ^. m. 12. 

5 Beremca , Bermicha , Beruuichus , 
Beremch , Bereu.iita , Berumta. ] ^ldem 
omnia fignihcantia, & In Domefl pleraq; ) 
M.tnrrium , vel potliis membrum Manerli a 
corpore dillitum. Vilitda, H.tmieta Maneril, 
leu Dominii. Manerium mlnus ad majus 
pertinens. Quafi Bepief-pic, i. Manerii 
vlcus. Vide Bena. Si autem Berwita lega- 
tur (quod feplus occurrit) ex alio fonte pe- 
tendum fiierlt, lcil. a bep, I. Domnius. & jnue 
mulBa : ac ii diceretur, pars Manerii rerao^ 
tior, qus tamen fiib Dominl mulcira & anl- 
madverfione, hoceft, liib cognltlone & di- 
Itrlchi ui olim loquebantui-) dignofcltur. In- 
gulphus Hilf Croylandise, In Sp.t!ding, Be- 
reivike de Crtjl.vtd, id eft, M.xneriiim de Crcy- 
/{0id . (3 in Algare Beremike ai:b:, i. Attnerrtm 
alitid. Dixl aurem remotior, nam Berwici non 
in gi-emio Maneril, fed ve! In coniinlo, vel 
disjuncfiiis inrerdum multo fitl fiint : vlden- 
turq j & Ipli Integra fxpe Maneria, fiiis pir- 
tibus abfoluta. Plurimos enlm canicatus 
terras, multlmoda fei-vltia, homines liberos 
permultos, Socmannos, Bordarlos, VlUano?, 
(Domefdel utor vocibus) allas atq; alias ex- 
pedlunt. Charta WiUielml fenlorls lib. Ra-- 
mef? §. 1 74. Z>fmode citm C.ifeiia Bsrewico 
fuo. Sulcardus in Regift.- Weftmonaft. Rex, 
{fcil Idem U"illlelmus} d.it Abb.tti Mlfim, 
Batrtc/:efiy appeliat , atm BercuHca fthi adjri- 
eente, VVendleficorde ccgnominM. Ad capi» 
tale autem allquod Manerlunr, multl perti- 
neant Beretrtci. Domefd. Tlt. Wlrecelfercli: 
Terra Regis. tVilltelmus I^x tenet m Dcrtijmo 
Chideminfter, eum xvj Brretftchis. SuperlilJ 
paulb : R^.v PViUtslmus tenet Bremejgrate ctiih 
xviij. Berewic. Et Titt. Glouceft. Be-cheLu. 
H^e Bereuuic£ pertinent ad Bercbelaj : & entii 
merat plus quam viginti viUas. SIc ut fplen- 
dida fxpe Maneria, quz a maiori aliquo 
tenebantur, Berwiae dlcf a erant : hubebant- 
que fua quandoq; intra fe Manerla, mlno- 
rum, fcil. Domlnorum fedes 5c pacrimonia- 

Berettrica etiam Saxon. bepe pica a (TOJIT 
f amT) fignificat(ut notat Tatus) id eft i-i/lam 

fruinm' 



So 



Henrici Spelmanni 



jam,an.mnrH,'.\uo\cx-^Ai fatcor me non legiffe. 
Acniofco tamen bepe hordeum lignificare, 
^xtefimum feii viUam clocatam. Hodie item 
tjuidam bepe dicimt pro hordeo : & Saxones 
noftri tributum hordeaceum bepe-garol 
nuncuparunt>)T('«w bepej-un^^cf*» bepet:- 

lopc. 

5 Bergum:] Sax. Bepg, bepig, beopg, 
bujig, &c. Vrbs, ojfidum, burgu;. Bepg au- 
tem proprle mmii, unde montem Apenni- 
num quo Sibyllx antrum fuiffe perhibent, 
Germani lSlixmMt^\) appelknt. At etlam 
Ctvitas,&C habitatw : forte qu6d priml morta- 
lium in montibus habitabant, juxta IQud Or- 
phei ia Argonaut. 

Mf»?s Symiis his wbs ejl, viridimti gramiiie 
patimi ■. vcl quod habltacula & caflra condl- 
turi, incgcfto monte, fcu locoaggere imini- 
to sediticabant : unde monsad tutamen cftbf^ 
fiis, beop5 dicitur, beopgan, bypgan, &c. 
aggere munirc , feu munlmlne acclngere. 
Hinc dicT:a vocabula & ejufmodi alia frequen- 
tia deprchcnduntur in urbium nominlbus : 
& hlnc veterura Francorum Mallobergitim, 
quod vlde. HI.ic etlam bypsen, Sepulchrum, 
& hypiz,oan fcfclire, quodaggeflo incollem 
cefpite, oliin tumulabant mortuos, ut per a- 
g.-os hodie ccmimus. Nam colles illi, anti- 
quorum plcrumqj fimt tumuli, cum nc ad- 
hu: bypgenfcopai. camiteria inufii efTent. 
Hinc dcaiqj cuniculorum oculamenta & Ira- 
bitacula 31BClTiE$ dicimus. 

5 -Sf^W, al. Bliria. ] Curia, Cmtas, bur- 

gus, habitatio, tn.merium. A Sax. byp & bup , 

Grac. fivtov, i. cafa, h.bitatio. Confunditur 

Jfc?~ autemSax. byps, byp.g, bupg, adeo u_t 

Cmumiim, in B.wbcnayiYvisb.inburia^florcnno Wigorncnii 

verbo Curia. fcribatur Bcktiibng (quod inqult, ejl itrbs Bcb- 

Lc Ucginj: ) Hovendeno Bcbanbirg, & mox 

Bcbanbtirch. MalmesburIenfi3,Bf/'<7«i«-'2:\\' al- 

finghamlo Banburgh ; HoUenfhedo Ban- 

hourgh,^c. Sic Cantcrbcria Saxonlbus pafTim 

Caarpapabypig, I.Cantianorum Civitas : & 

Bcri.tm S. Edmiindt. Mat. Paris in An. 1 1 74. 

Burgtim S. Edmundi vocat. Plurima hujuf- 

modi. Tatus noifer ( in Saxonlcls llterls fcc- 

licltcr vcrfatus ) bypig alias exponit villam 

qua Ncjbills habitat: & benc, nam inde 

Maneria bypi^aj-, & bcnas vulgo nuncu- 

pant ; & Curia in Textu Rofienf bypig 

appellatur ; Curlalis Tato bupbpi~a. 

eiriflei. Hinc Berifled \)X0 fitu fquod dicImus)Mi- 

ncrii, a bypig m.inmum, ycybe locus, fedes. 

Berervic. Bcreu-ic, vlcus ad manerium pertinens : quod 

Berie meiidom. vidc. Benc mcaiiows, prata Maneril, i. Domi- 

nlcalia. Vidc Bcrgmn i3 Bmgus. 

5 Bermrit.'] dui urfas alunt. V. Confla- 
luln: Scaccarii, pag. 175-. ca. L4. 

5 EtriJ iarinS-2 Domcfci. quaii Bergarlus, 
fi Gallic. bcrger, i. pailor, & hoc vel a Sax. 
ijeopgan, i. curarc, defendere, vel a Germ. 
bep5, i. mons ; ^\uod paflores plerunqj in 
nwiuibus verfantur, juxta Id VirgUii Ecl. x. 



Milk mcx Sictdis errant in montibus agnx. 

Sic Germanls JSCtgtttan, montlcula. VI- 
de Bercaria. 

5 Berra,^ Petitionn. Coram D. Rege ad 
Parlam. poff; fefl. S. Mlch. An. 18 Ed.i. 
in refponf Regis. Inter Epifcopum Karli- 
ol. & Prior. ejufd. Et quod l{e.x inforcflafiia 
fradicl. {vi:^. de Inglewood) fotefi viUas adt- 
ficare, Ecckfias conflruere, herras ajfartnre, i3 
Ecclefias illas ctim Decimis terrranim tlla- 
rum fro voltintai e fua cuicunque voluerit con- 
ferre. 

5 Berf*. ] Hepagula , Meta , limites , 
Chart. Antiqu. Inira berfts foreftj;. Gall. 
Bers de chariot, latera vel repagula vehiculi. 
Inde in antiquis membranis Cervus herfa- 
tus occurrere. Videtur alio fenfu in LL,. 
caftrcniib. Fred V. apud Hadevicum , lib. i . 
cap. 1.6. pa. 44^. Si qiiis herfandoferamba- 
lifla, vel arcu occiderit, ejus erit. 

5 BerfarH & Beverarii. ] Minlfleria- 
les Lifcriores in Aula Caroli Mag. Hincmar. 
Archiep. Epift. 5. ca. 17. Et qu.tmvts fub 
ij>fis ( i. Camerario & comite Palatli, Senef^ 
calcoj Buticulario, Comitc ftabuli, Manfio- 
narlo, Venatoribus principalibus, & Falco- 
nario) aut ex latere eorum alii mimfteriales fu- 
ifihtt , G? Ofliariiis , Saccellartus , Difpcnfator^ 
Sc.iforadus , (^ qiiorimcunque ex eis fliniores, 
aiu Dcca/it fuifiijir, vel etiam alii ex latere,fi- 
ciit Bcrfint, rdtrarii, Beterarii, vel fiqiii ad- 
hitc fiiferant, G?c. Non tamen cum Palatio 
conglutinabantitr. Sunt qui putant Berftrii 
hic legendum Befliarii, quafi cimi bcflils in 
Amphltheatri arena coIlud:arentur : ego au- 
tcm berftrios, veltrarios, & heveraries, fiib Ve- 
natoribus rcponendos cenfeo, & berfanos cos 
fignificare qui lupos infequuntur fbsepj: 
enim ni fallor , Saxon. Lupus , nam lupus 
prifcis fic etlam di6lus eft) veltrarios, qui e- 
jufinodi canibus praeliciuntur, beverarios, qui 
caflorem f ubique gentlum bever nuncupa- 
ttmi) venantur. Schollafl. Juven. Satyr. i z. 
C.tftorem bebrum diclt. 

5 Bertona.'] Ell area in aversa parte a;- 
diumrurallumprlmariarum, In quahorrea, 
ftabula, & vilioris officil xdificla fita fiint ; 
&: in qua foventur domeftlca animalia, &: 
negotiationes rufticx peraguntur. 

Rex Thefaurario & Baronlbus fuls dc 
Scaccarlo falutem. Qula volumus, quod ca- 
ffrum noilrum Gloiiceftrt.v ; necnon & Tina & 
Bertona Glouc. corpori di£fi Comitatus no- 
ff rl Gloiic. anneilantm* , & in cuftodia Vicc- 
comltum noffrorum ejufdem, qui pro tem- 
pore eruntjuna cum di6fo Comltatu exiftant, 
&c. Vobis mandamus, quod in Rotulis no- 
ftrls Scaccarii prxdifti, fic fieri & irrotulari 
faciatis. C/rf7//r32 E. l.m. ij. 

Gitltelmus le Scrope retentus in fervicio 
Regis pro termlno vitae , cum annuitate 
CC l. per annum : pro qulbus CC l. nunc 
habe: Caftrnin , VUlam & Bertonam dc 

AUrle- 



G L S SA R lU M. 



St 



mitf. 



MarL-hergh. dig. IJ R. X. Kot. i 

5 Berrritii- ] Vide Bereinca. 

5 Bejca- ] Ligo , nUrum , Gall. it^ 
r/'f, befcher fodere. Prior. Lcw. Cullumar. 
llC Hecham,pa. I '^. In comminii faftwa ttir- 
t 



Vcti—— 

iLibiint. 



5 Bidu.im. ] Bldui jcJLinium. Capluil. 
lib. 5". can. i ^{). Et hiduaius omnes f.Ki.tnt, 
tam Epifcopi., Monacln G? monacoic, iju.tiii C,i- 
nomci, ^c. Gloff ibi ex Rabano Mauro 
de inftitut. cler. lib. i. cap. ^G. Ds ongir.c 
cum nm% foLi- hefcd fndtcnt, (3 iuhl hidnan.t froe tnduamt. Bidn.mum morcm jc 

jurui inde Jumptiim , ijuod ylfftoU jejtinave- 
runt illo hidno , quo Dmuv.us pajfus i3 fcpiiitiis 
eft. 

5 Bterbon.~\ Vide Br.ieth.tn. 

f Btgatii. 1 Currus im plaullri onus , 

a Cart^loaD of anp tljing. 

5 Bgem, bigtira., ligerrica, iigerri- 
ga. ] Vellis gcnus. Aleurlius : ytCU. 
Idem ell quod Guft. Invenlo in veteribLis 



5 "Setagii. ] lu MS. Hibern. Laici 
afcripti gleke ( Eccle/i.rftica ] qiii Betagit vul- 
gariter appelkntur in annquo Regiftro Diihlm 
■vocato Crede mihi, in duabui buUis Vrbam 
W. 

5 Beiid/m., al. Bejdtm. ] Menfi, Saxoti. 
beod , Lex. Sal. Salic. Tit. 48 



Ho(pites tres vel ampHus collegiffet , (3 favif- 
fit , ^ ei ihidem gratias egiffhit , (3 in beii- 
do fuo fultes manducaffent. Notat. Gloff a- 
lias heodo legi. Et vet. Gloflar. Latino- 
Anglo-Sax. menfa , beod ; Bffe&oriiim , 



Gloflis, fed corrigendis , Bigera veftis, guf.i 
villdta. Scd oblcrva illic Bigera quae vox 
iion temere alibi obvia. Invenio Bigcmga 
apud Sulpitium de vita S. Martini. Epro- 



beo66ejin. Sic Mat. i^.xj. earaS ojr ximis taberms higentgam vejfem brcvem at- 

?5am cjiiunum Se op bypa blapopfta beo- q«e hiffiid,vn qumjue comparatam argentas ra- 

bum jreallaS. "J. 1 . edunt de micis qii.e ca- pit, atqtic antc M.irtini pedcs iratiis expoiut. 

dunt de menfts Domimrttm fuortim. Luc. 8. At tu Btgena rcfcribe in Gloilis. Et Bi- 

1 6. be66 dicitur , quo nos hodie vocabulo gemga apud Sulpitium efl: Bigenica. Nam 

pro lefto utimur , non pro menfi. C. & G. confundunt librarii. Bigeni au- 

5 Bianmm. ] Vide Bammm & Xt/- tem fiint C^lix populi. Ergo Bigerra vc- 

lita. ftis elt Gallica. Huc iile. Certe Bigcrro- 

^ Biliirhuiit.~\ Canis qui librcs vcna- «w apud CKfarem de bel. Gal. lib. :?. A- 

tur. JEtber enim Germ. fiher , caStor .- quitaniz populus : Et Bigcrra urbs prifca iu 

llttnt, canis. L. Boior. Tit. icj. §. 4. De Hiipania Taraconenfi , de qua hodie haud 

eo cane quem htbarhunt vocant , qiii fnh terra fatis conlfat. Forte autcra non hinc pc- 

venatur , qiii occidcrit alium Jimilcm reddat , tenda vcftis , at a GaUico higarrcr, quod 



(3 ctim 6. filid. cirnpojiat. Nos hujufrnodi 
caniculum fl llfagU ttrr;arappcllamus,qu6d 
viverrse inftar terram ingreditur , vulpel- 
que de ibidem ktratu prodit , & taxos. 
Male Lydeus ( vereor ) de viverra intel- 



eft variegare, divcrlifque colorlbus inter- 
ftingucre , quali his lanare. Inde higarrc, 
vcltis variegata, ceu i^otUpj °< jJlQO Sco- 
ticum. 

5 Blglil- ] Vigilia, e.vciihi.e. A Grx.- 



ligit , quam nemo unquani inter canes nu- cis introduclum, quibus C^iyKa., a Latino vi- 



merat , led muftelas potius. Et vocis fono 
decipi vldctur , vivar fubaudiens in hiher, 
quod tamen non ad animal referendum eft 
venans, led ad id quod venatione petitur. 
Scculum etiam fi fpc£tc3,haud convenir mul- 
O:^ ratio, viverrse precio. 

5 Bidiile. ] Precaria potatoria, vel, in- 
vitatio ad compotandum. Male Bildale in 
quibuOam Bra6ioni MS. lib. 4. cap. i . nu. 
iilt. Vide Sothale. 

5 Bidripa. ] Fines in Comltatu Bed- 
ford. An. 7 Ric. primi. Intcr AbhMiJftm 
€3 Conventiimde Fentlxwer petentem, & IVilli- 
elm. ckricum de LeEion Tenentem. De terris 
i3 conjketiidinih. SciL de tma hida tenje cttm 
fertineiitiis in LeHon, (3c. Infuper id^m WiUiel. 
(3 ktyedesfui dabunt diios folid. annuatim Ab- 
battff.e , iSl Comvntui prxdtcl. Pro trihus 
araturi/ , (3 und Bidi'ipa , qux vocttur Hnig- 
bidripe, ^ue ab eo exigcbatur ; falvis duahus 
bidripis quihus idem ^ViUielmus faciat ad cibum 



gilia ; & PiyMveiii vigilare , excuhias aa-cre , 
^iyKa.Tti^ vigilator , excuhitor. Dc his vide 
Meurhum. Et hic infra Drun^artus bt^ 

o 

gla. 

5 Billa. ] Schedula , Lbellus , fyngra- 
phum. A Saxon. bille , unde Gra:cj-barb. 
iSi^A®-, Gaiiic. & Belgic. hillct. Meurliu^, 
£«'Vw©-, liher. Darmarius in fine Synodici 
cujufdam : ts TtV©- «V 'Jz,Ith>.(,v Ki i/, 
iTigjv ctyny^por ■vari n' «tfKa/oTT)?®- 'f .6i\- 
/iB , ;f) tfta T87B ?y sMiw®- , i. fims exole- 
tus cr.it , (3 alind e.xcmjil.tr propter antiqiii- 
tatem hiUi, non e.xtitit , idcoque muttlus cft. 
Dubitat hic Aleurfius an les^endum -f 
SiShx : pofteriorefhe Grasci SiSA@- dixe- 
rlnt pro /SiVi©-. Nos autem hoc (ut alii 
multaj Saxonicum oplnamtu- fapere. Vide 
Bull.t. 

^ BirUtP.I Vidc Bcllagines. 

f Btrrus , Birrum , B.irrin , Bireta, , 
Btrrbetus , Birretu n , Birretrum. ] 



Ahbatiff.i, frima, vi:[. cum mnnihus homimhus Allas cum y, & afpiratione, Ut Bmus , hyr 



de hofpitw fiio , i3 terra fiia operantibus , 
featnda ciim itno fola homvie. Vide Preca- 
ria. 



rhetus,&cc. Bnrus & himim, lacema, pallio- 
lum.Hoc veftem Romanam fulife Martlanus 
comprobat, lib. 4. ut refert Coel. Rhodigin. 
lib. 1 6. ca. I o. & apud Vopifcum lcgo, Ab 
dtrebatKis birn fetm ; &. donatt him Ca- 
M nujim } 



8i 



Henrici Sfelmanni 



Byyras, 



vufim : qus cum de vefte fpleadidiori dicSa 
videiitur, Pithxus bcn mavult c]uam W. 
Nam hcri ( inquit ) honcflioriim 6 PaUtitio- 
rmn vcftes crant, ferica : ut a vnis doclis no- 
tatinn eft. Biirus autem indumentum vilc ad 
excutiendam piuviam , humeros tantum & 
bracliia tegens. Glofl'. Ilidori Amfibjihm, 
bimim villofiim. Etiam Lacernas fimile , h. 
timbriatum,quo fbli quondam milites uteren- 
tur, ut cx Perfii interprcte notat Pitlixus. 
Scd hjEC Romani feculi (crutatoribus mitto, 
una cum hurra apud Aufonium , hera apud 
Maitialem, &c. 

Bm-iis ctiam Chrifti miiicibus in ufii, pri- 
ori non diflimilis , paUiohim facerdotale. Con- 
cil. Gangrenf An. Dom. 324. Can. 1 1.. jux- 
ta Latinum Intcrpretem. =S|«» amiclu pallii 
utitur, quafi fer hoc hahere fe jtiftitiam credens, 
(3 dejpicit eos qm cum reverentia byrrhis i3 a- 
liis commumhus (3 filitis ( veftibus J tmmtur , 
anathema fit. Codex Grsc. ^n^ai legic . & 
BaKamon Epifcopus (juxta Pitlia^umj 'iiLCili- 
git de veite ferica , c|Uod iple canon videttir 
refpuere.Nam ut/^^rr/wnonnunquam de vefte 
fplendida, ita berus interdum de minus pre- 
ciola dicitur. Paulus Monachus Cyprianum 
hyrro indutum refeit cum ad fupplicium du- 
ceretur .- Et Pontianus ipfius Cypriani Diaco- 
nus hoc lacemam vocat : Pithxus. Fallor fi 
byrrum non iit quod hodie breve mantillum 
Hibcmicum, quo oC Suid;^ i.lud , 'Efsr&tf 

^»07, id ell:, Eprrftris pallmm Honianum, dicttur 
autem i3 /nantJlum & birrum, qualia m fom- 
nio mfa .crumnas protendunt, quia fervilis hsEC 
veftis, ut notat Meui-fius. 

Birrus etiam 6c Bireta, Birrhetus , Birre- 
tiim, Bir?etrim. Tegmen capitis, piieus. In 
L. I. ad finem Cod. Theodoi.de habituquo 
uti oportct mtra urbem. Servos fune «mnium, 
qnoriim tamcn Dominos foUicitiidme militix coti- 

ftat ncm tcneri , aut birris uti fermittimus aiit 
ciiciilhs. Militum fervis non conceditur hic 
bimis ( ut notat Pithasus ) quia domini ipfi 
militantes lioc Liduebantiu-. Pofterioribus 
tamen magifterii nota, ut piJeus olim. Cle- 
mangiusEpiiL 74. Noncappa (iit in froverbjo 
eft) nmnachum effcit, nec cajipa etiam aiit cathe- 
dra, hirrctive imfojitio Magijlerium. 

Bireta coccinea, Cardinalium Petafus. Pla- 
tina in Paulo IL Praterea verb ne folus dif- 

ferre a ctcteris videretw , jiublico dccrcto man- 
davit, fropojita fana , m qwfqiiam bireta eocci- 
nea (ita afpelLmt capttis tegmen) frater Car- 
dinates fenet : qmbiis etiam primo pontificattis 
fui amio panniim ejiifdem coloris dono dedit, qiio 
eqtios vct midai ftcrnerent dum equitant. Hunc 
autem biret<e cuitum non inftituit Pauliis, at 
aiiis interdixit, ut Cardinales fbli uterentur. 
Rci enim Autlior fuit Innocentius 4.. de quo 
lic in ejus vita Platina — Statmtque iit Cardi- 
nales eqiio in fublicum vecli, galero rubro uteren- 
ttir, honeftandi ordinis caufa. Certe byrrus apud 
veteres rubriun ijgttificabat,non tanien veftis- 



inde di£la : nam btrri albi meminlt Gi-eg. 
lib. 7. Epift. ffecundae IndiiV.) 5-. 

Birretiim album. Capitis tegmen, lineum, 
tenue, ftri^fhim : forma ipfius cranii, vel caf^ 
lidis, c]UO Homerus lliad. 6. Ulyflem ornat. 
exploraturum. 1i.<tlauTv^. Hoc infigniun- 
tur qui fupremam in Jure noftro pahnam 
ferunt , Servientes ad legem di6ti .- vulgo 
&ergeantiEI at iLato. Mat. Paris Coifam vo- 
cat juxta Gallicum. Fortefcu. titularis An- 
gliae Cancel. fiib Hen. 6. lib.de laudibb. LL. 
Angl. cap. 5^0. In fignum quod omnes Juftici- 
arii illi taliter extant graduati , quilibet eo- 
rum femfer utitur dum m Ctiria J^gis fedet^ 
birreto albo de ferico , quod frimum CS? freeci- 
fuum eft, de tnjigmbus habttus, quo Servientes 
ad legem , in eorum creatione decorantur. 
Nec birr^um iftud , Jiiftictarius , ficut nec 
Serviens ad legem , unquam defonet , quo 
cafut fiam in toto difcooferiet etiam m fr<t- 
fentia ^gis, licet ciim Celfitudtne fua, , iffe 
loquatur. 

5 Bifantiim. ] V. Char. R. Jo. de feod. 
mag. iigilli nu. 9. Conftanttmfolis primiim 
Bi^antium di6ta formam antiqui vocabuli 
praferunt Imperatorii nummi Bi^anttni vo- 
cati. l-F. Malm. f y^.b. n. 40. 

5 Birfare. J Telo petere , aut configere , 
a Germ. Biifen. LL. Caftrenf Frider. i .An. 
II 5 8. apud Radevic. lib. i. cap. 26. Si 
quis hirfando feram halifta vel arcu occiderit , 
ejiis erit. Ejufd. lib. z.cap. j6. In birfan- 
do tffemet arcum tendit , Jpicula cafit, imflet, 
exfellit. 

5 "Byrthinfal^ ] Reg. Majeft. Scot. lib. 
4. cap. 1 6. Rubrica infcribitur, de lege Byr- 
thmfak, ', & in tcxtu fiibfequitur , De ybur- 
fananfcca, id eft , de fiirto vituli vel arietis, vel 
quantum quis fufra dorfiim fuum foterit forta- 
re de cibo ; non eft Curia tenenda. Hic Skenae- 
Us, bltCDtn onus : Sac, i.faccus,q. d. onus cibi in 
ficco. Quid autem fit ybui-pananfeca, inge- 
nue fatetur fe ignorare : fed pana idem efle 
dicit in Aquitania quod Ru- ; provcx;at tamen 
ad aliorum judicium. Cui fi me liceat infer- 
re,opinor vocabula effe fynonyma: I)U(Oitt 
enim Saxon. hyji]>m oniis fignificat , ut ipfe 
dicit, Sac utique facciim, fed etiam caufam , 
litem. Sic in yburpananfeca,^ aliud non eft 
quam incopptivum augmentum , quo Angli 
veteres ufi fiint pro ge Saxonico & Germa* 
nico, ut in mille aliis vocibus apud Chauce- 
rum & antiquos videas. p. Scriptoris imperi- 
tia fiirrepfit pro Saxon. ]j. id eft, th, & an 
fyllaba duplex pro fimplici : Sic ut legendum 
fit, yburthan aliis yburthin & burden. Di- 
catur etiam a genitivo plurali ybupjianum 
j-eca quafi onerum faccus ; vel accuEtivo , 
bup]?ana, vclut y2(ccw ad onera ; Mat. 1 14. 
biB bindaS bepige byp>yna, & Luc. 1 1. 
46. mi6 3am bypjjenum. Seca idem quod 
Sac nam apud Saxones, alias per diphthon- 
gum ysec fcribitur. 

5 Biffa. ] Cerva major , a Gallico 
%/tf, Uttde hinnulus ejiis feu vitulus bicheteau^ 

q.biffetus. 



GLOSSARIUM 



h 



tj. hijjetus. Inquifit. de flatu divcrfir. foreftar. 
56 Ed. T^. TitcWalir.er & Alifholt.Hantfc. 
in dorfb ■ cefcrant unam bijjnm in fore- 

fla. Mox, ^ duos vitttlos bijjkrum. Angl. 
ail l^inD, Gloffe Arabico-Latin. Bijfa cor- 

5 Bifacuta.'] Bipennis,Gal. ^f/%«c. Bra^. 
lib. 5. Tracf-. z. cdp.z^. Arma nioluta pla- 
gamfaciunt, ficut g!adius/'(/S!c«/''t. ^ lil&ck 
mU. V. Benfura. 

5 BizachiuS.] Sica, enfis falcatus. Hor- 
manus Csefaresburg. ( Tit. de bellicis ) 
a JBattatrU nuncupat, aitque, Bi:^achius ejl 
atrox telum afud Turchas. W&MHtlf autem 
jti/lerdia. faliis bajlerdus) in Catholicon. clinabulum ex- 
ponitm- : ignotum pcr ignotius. 

5 Black^ail^ Tributum quod paupe- 
res quidam Angli limitanei , potenti alicui 
Scoto limitaneo , ideo aliquando pendebant, 
ut a latrunculis & praedonibus Scoticis (prx- 
dam ex Anglia duccntibus) tutarentur : & e 
contra. Diclum quodjuxta pendentium te- 
nuitafem, a^re vel opfoniis plerumque pen- 
debatur, non argento. Vide Mail. 

5 Bladum^ quibufdam Bhdiim.~\ Ne- 
ftro foro, At fegete tantiim intelligitur, prx- 
ftrtim ctiam in herba. Lindcwodus au- 
tem extraneos fccutus in GIofT Provincial. 
lib. 5. Sunt, inquit, fcgetes, dum femtnantur j 
mcffesy dum metimtur ; fruges , dum frmmtur ; 
blada , diim irt horreis triturantur. Notat 
prxterea ex Bartholo, fub bladi appellati- 
one contineri lini femen , & caEteroiiim 
qux teruntur in arca: fed legumina huc 
referri negant J. Confulti. Certe apud prif^ 
cos Saxones ( a quibus late per Europam 
vox difRinditur ) blaba feu bla;6a omnem 
frufhim fignificat , etiam arborum & vitis. 
In Evangel. Saxon. Jo. i (^. z. be 6e5 xle 
cpig apeg on me pe blx6a ne bypJS , i. 
Aufert omnem falmitem qtii in me bladum, i. 
fruFium non fert. Sic illic pluries , & 
Pftlm. 56. V. 2. olera dicuntur blx6a. 
Hinc Gallic. bled, &c ble , Scges , fi-umen- 
tum , emblaver, q. emblader , teminare. Ital. 
biava. 

% Blanchferm-'] Vide Firma Alba. 

% Blarica & 'Blankli.'] Nummus ar- 
genteus valens 8. dcnar. quem Rex Anglix 
Henricus 5. Francix Regens conftituais,An. 
Dom. 1410. Regni fui 8. in Francia cu- 
debat. Di^tus autem hknc, i. albus, ut ab 
aureo vocato Salut & Salus (ab eodem tunc 
etiam percuflbj innotefceret. Prohibetur 
ejus in Anglia ufus. Statut. An. 2. Henrici 
6. cap. g. 

Blancs etiam multo antiquius dici videtur, 
quod vcl ad pondcris valorem perfblutum 
eft, vel non in pccuniis numeratis. Domefd. 
Titt. Norfolc. Rex. Feorhow Hundred. To- 
tum valebat tunc •vii. C? dimid. blancas , ctim 
eenfuetudine xxx. fol. i3 iii. Jextariis mellis : 
ntodo xii. lib. ad fenfum, CJ xxx.fol. de ger- 
fuma. 

Clauf? 12 Hen. 3.memb.i2. B£x concej- 



fit hommibus de Andever , Manenum de A. 
(3c. adfeodi jirmam : Hcddendo per annum ad 
Scaccarium I{cgts Lxxx. lib. blanc, de anti- 
qua firma, G? xx. lib. numero de mcremcnto , 
ad 2. tcrminos, w^. ad fcaccarium ad fcjlum 
Pafcha xl. Iib. £3' x. tmmero ; ^ ad Scacc.xnum 
S. Michaclis fimiliter. Vidcndus eft rubeus 
liber Scaccarii. c. /. blanc. aliquotics fuic 
Lxxxiv. l. fxpius autcm Lxxxix. l. v. s. 
% Blanchiatiira^ Patent. 17 Ed. 2. 

memb. I 2. par. 2. Thomas Comes Lanc.iflr. 
^c. conccffit J. }{. (inter alia) x. fol. nu.de- 
nar. redditus exeunt. de quibufdam tenementis in 
villa de C. (3c. (3 cum blanchiatiira rcdditus 
frttdiBt, recipiendum per pondus , ficut diilus 
Comes euth rccipere folcbat. 

^ Blare.'] Ejus partem ( fcil. ^- 

tholia: ) fiib radicibus montis Grampti , in 
planitiem explicatam, Blaram vocant, qux 
vox liberum arboribus fblum fignificat. Bu-- 
chan. rerum Scot. hifl. f. 6. a. 

5 BUffhemare. ] Increpare, convitits a- 
Itquem affcere. Ita fepe in antiquis LL. 
plurimifque Scriptoribus. Greg. Turon. Ap- 
pend. cap. 5- 1 . Liberare poteras de blafphemia 
hanc caiifam. Inde Gallic. blafine , And. 

Wame. ^ 

«IT Bhtthirj, & "BJattin. ] Idcm quod 
blatta , i. purpura. Anaftaf." in vita Lco- 
nis 4. Vela de fundato , omata cx utraque 
farte de blatthm. Ex in vita Pafchal. Cum 
fcnclyfi de blattin byi^antca. Paflim apud eun- 
dem. 

ir Blatm.'] Vide Mafus. 

^ BlaudiuSy Bla^vius,^ Blauus.'] Co- 
lor cyaneus, glaucus. A Germ. Blaitv, unde 
etiam (ni fallor) Blodius. 

5 Blejlia. ] Cefpes ab humo rafa ad 
comburendum, al. temcidium , quod terra 
fcindituj-. Vox pluribus Curiarum Sene- 
fcallis nota. A Gal. bleche, quod de fpon- 
giofa tcnx fiipcrficie eraduntur hx ble- 
jh.i. 

5 Blintrcs. ] LL. Inx M. S. cap. "/O. 
Duodecim mambrte cervifiiC IVylifcce, triginttt 
blintres. Corrigo juxta Saxonic. hliutrcs ; h 
pro b. u pro n. Eft autem lilu" tpe Simplcx, 
purum, lucidum. Scnfus perindc lcgis xii. 
amfhorte cervifixlViiylifca fhoc cft,potentiorisj 
XXX. tenuioris. 

5 Blodius.] Vide Blaudius. 

5 Blodivita. ] Mul£fa eftlifi fanguinis. 
BI06. Saxon. fanguts, pica, vmlila, emendatio. 
LL. Henrici 1. cap. 39. In quibufdam lo- 
cts , qui blodwitam, id ejl , fortsfa^uram fan- 
giiims fecerit , folummodo reus efi : in qiiibufdam 
etiam qui fatitur. Et.cap.prox. prxced.Ai««- 
debrech (Si hlottvyta———communi emendati- 
one comfonuntur ^egi G? Thanis m qiunque 
mance. 

Ubi Rex in Chaitis privilegiariis bhdwi- 
tam concedit, intelligendus eft cognicionem 
illius delifti coneedere, muld afcjue indc pro- 
venientes. 



M 



5 Bk 



H 



Henrici Spelmamii 



5 Bhylmn.'] Viric Cinmtum. 

5 Blonduf, al. 'Blundns.'] Flavus , fulv 
flavus, luirlcomus : a CniU. /'/««'/• In Regiftr. 
diartar. Priorat. de Stok. Chait.9. Stcfhanm 
Hcx y},is:l'.e Gijhberto Comiti Henfo>-d,fiLtem: 
Prcecipt <jHod ijlc PVJl. de Gitrncio tcneat totam 

tcn-^m de H.ivcrir:gl.mdia ^ IVueiedU- ■ 

fiatt P^gcru; dc Fttriwio Patcr fnns tcmiit tem- 
fcre R^'i^is iVillicbm Bhindi aviinciili mei, (yc. 
Pcrfpicue de VVillielmo Rufo. 

^ Bl itiire.'] Evacuarc , exfcliare. Lon- 
gob. 1. I. Titt. I 8. 1. I. Si cafam cii]iifc:i7iijiie 
bl.itaverit, aiit res coriim tiilent. Ubi Glonar. 
hint.ivcrit, rv.jn.ivcrit. Item l)iM.irc,expol:are. 
Gernran. IBIOtCH. 

5 Bo'ones,Bu'r,Bil/ijnes.'] BoLwsGzl 
liixus, prodigalitas. Ihilifius autcm ad Tom. 
unum GeiTn. Hill. Bnhoncs (inqiiitj /;A-.e, ca- 
lones, mcdiaflini. Ahqnando tiebubnes & fitrci- 
fcri, Ijubtn Chronic. Colmarienf.' in An. 
Dom. 1187. ^odfecnniiS 4- bobonibiis dat,e 
ftiijfcnt iit tentoria Jive exe; citits in 4. ptrtibits 
iucendijjcnt. Ibid. An. 1196. Vcneriintqiie nn- 
di biiboncs, £? agros bcne feminatos everteriint. 
Etiam An. 1300. Servonim autem paufcrum 
qiti dicuntitr biibit, tanta fitit muhitudo , qiiod 
I{egi dicchant , Date nohis res m Civitate , G? 
Tobis eam tradcmiis. 

f Bxkland.] Prt-edla Saxones duplici ti- 
tulo poffidebant. Vel fcripti authoritate,quod 
boclanb vocabant, quafi tcrram /ibr.iriam vel 
Codicillarem : vel populi teltimonio , quod 
}:olclan5 dixere , id cll: , tenam fopdarem. 
Utpote qux in populum transfundi poterat, 
nulla fcriptur-x articulo reclaniante. Bocland 
vcro ea poflidendl transferendique lege coer- 
cebatur, ut ncc dari iicuir, nec vendi,fed hx- 
rcdibus relinquenda erat,ni fcriptis alitcr per- 
mittcretur. Tcrra inde kereditana nuncupata. 
LL. Alu)-edi c. 5 6. te mon]-e De boclanb 
bebbe, &c. /. De eo qui tcrram bareditariam 
(Sic bocIan6e vertit antiquus Interpres ) 
habet , qiiam ei farentcs fiii dtmfonnt ; fo- 
?umns ne illam extra cognattoncm fuam mtt- 
terc foffit, fifcriftum interjit G? tcjlcs , qitod 
eoriim frohihitio fiierit , qiii hanc imfrivns ac- 
quijiertnt , ^ ifjoriim qiti dederint ei, nc hoc 
pojjit : & hoc in Rigis G? Efifcofi tejtimonio 
rccitetiir coram farentela ftia. In vcteri LL. 
Cdntiti verlione Cap. j^. alodtiim reddi- 
tiir. 

5 BoUeta, BoHetari is.'] Vide Bui/a. 



5 De Bombardis, eariimqite 
originc. 

5 Bomhanla. ] A fono & fremitu 
Grxcis ^ojjiCQ-, Latinls bomhus, di6la. Ma- 
chinaad ihibilicnda humana Imperia, potlus 
quam ad delendura humanum genus (uc non- 
nulli qucruntur) enata. Authorem habuit 
Chymiilam quend;im nomine Bartholdum 
Schwartz monachum,qui dura pulverem iiA- 



phureum medicinx ut ferunt caula in moita- 
rlo ccxiffet lapide , fcintilla forte pulvcrcm 
accendlt , cllloque cum fragore lapide, in' 
veniendx macliinx anfam pi-xbuit. Primiis 
c-JLis ufus (Lit Acl-iIUes Gaffarus medicinx 
Do(5lor, ad Seballianum Ivluiiftcrum diii- 
gentilfime fcripfit) apud mare Danicum fuit 
An. Dom. iT^^yO. celebris autem non evalit, 
donec ad Clugiam pugnatum eflet a Vcne- 
tis &: Gcnueniibus Aii. Do. i 580.de quo fic 
Platlna in vita lli-bani 6. U.cc etiam arte B.u- 
_ b.xdicus itfiisejl ; inventa titm frtmiim a quodani 
Teutonico bombarda fiiit , a fono (fS tmitru fic 
dida. Nulla erat fcaflm Venetmum , nullus 
lembus, qui non diias bomhardas & eo amflius 
hahcrct : quibus mulii Gcniicnfes , ut a re info- 
lita, ncc ad fr.tcavendum fctta , offrimchantiir. 
SingiiLs enim bombarda uno iclu binos temnfjuc 
fleriimque ne:abant,^c. 

Paulo poft noftratibus cognltx memlnir. 
Chaucerus, 3 . book o^fame^olz 8 1 .p.a.col.2. 
fpeaking of Eolits^s Trumpet of evil Fame. 

2C^?ousIj oiit cDerp IScgiou 
Mlent tlne foule 2Ci umpcta! foun, 
as UivUe as a ^cllet outof a ©onue 
Mlijctt fifc istu tljcpoMOcr ccnnc. 
0nD fucij a fmcke gan out lucnD 
^ut of tlie fcHlc Crompcrs cnlr, 
31BIacfe,l)io, zsaxiaiy fuai-tl(I>,tcce, 
^0 ootl;> iBljcre ttjat mcn mclt lene. 

Et An. Dom. 158«?. captis duabus GaUo- 
rum navlbus, diverfte tnachiiM ad jaciendum 
laftJ.cs, (3 muros conterendiim , G? gunniC flit- 
res, cnm magna qiiantitate puhcris ( ut refeit 
Walfinghamlus in eo anno) in Angliamdc- 
diicuntur : ubi tandem e ferro fulili (An. fcli. 
I 5-4^.) conliatx (unt bomhardu:. 

Mirans autem non prxtercam quod in ta- 
bulis expenfarum militarium & civiliun-i E- 
douardi 5. (a 21 dic Aprilis,anno Regni lui 
I 8. ideft, Clrrifti i 544. ufquc ad 14 No- 
vcm. Regni ejufdcm x i . hoc eft Donilni 
noilri Dei I 347.J mentio fit dedJuunergf, 
acfi hx machinx quas C^tmnCSi appel- 
lant , etiam tunc In ufu eflent. Numc- 
rantur cnim illic fub titulo ;artifiCCrS anll 

Mlo?kmcn 



^arincr^ 
;armo?ers • 
artillcrs - 
(SSnnntrn 



-LX. 
•VII. 
-VI. 
-VI. 



Infra quoque ubi de ftlpendiis a^itur 

Pamncrcrs, d^onncrs , ano CronjotoiB of 
aimatns, JLojain, auo ©enaune,/'/'//^:"^ w. 

dcnar. Veruntamen ne aulmi hxc quidem 
de boynbardarmn fabrlcatorlbas intelligere, fcd 
potius petrariarum, & manganalium, dc qui- 
bus infra. 

Execrantur pacis invidi hanc machinam : 
mihi autem fcmper vifaeft non fine Del opt. 
max. providcntia revelata. Utpote qux novx 
univerfalis Monarchix fpem omnein in futu- 



ro 



G L S S A K Itl AL 



h 



ro tollcrct , pacemque randem uiiiverfilem 
(iidvcinum £lii iui expe£i:aturo) Orbi in- 
duceret, juxta Regii iilud Prophetx, Pfal.8. 
VcHUe & videte opera Dmuni, qua pofuit fro- 
digia fupsr ternrm : aufercr.s belLt ufjue ad fi- 
nem terra. Arcumcoiitcrct, (3 coufringet ar- 
ma, i^ fcuta comburet igm. 

Bombardarum genera Munileri xvo in ufij, 
fic ab ipfo enunu-rantur. Ama\ome, B.ifUci, 
L'fcini.e, .^utrtana vulgo Cartun.t, Dracones , 
Scrpetites, Falconcs , m.tgni G? parvt. Adda- 
tur arcubu:^.^, q. aixus cavus : buca enim Ita- 
lis for.imcn. 

f Bondit., al. Bnndd. ] Saxonic. Mantus, 
p.iter familias. Lel. coll. vol. %. p. II 9. 
LL. HeiU". I . cap. i ^^. Vbi bouda man- 
ferit fme cahimpma , ft tixor £; pncri iti 
eodem fine querela. In Canuti LL. par. %. 
cap. 8. vetus Interpres Dam bunian 
p.itrcs famtliai vertit. Lambardus Libita- 
tores. 

5 Bmdagim, & Bmdus.'] Vide Kati- 

1>US. 

5 Bonerey. ] Fitzherb. Tit. ElLrepem. 
nu. lo. T. 4. E. 5. ;^2. J^af vcro I funfale 
(S un gramige, ^ uu boncrcy. Et infra ; pur 
le PV.ifte del fale, £? grange, (3 bonery. Bonni- 
cre Gal. ell portio, vel mcnfiu-a teiT^, urpen-, 
nse uon diiiimiJis. 

5 Bjnn^i ., Btnd.i., Bido. ] Terminus , 
iimes. Giaber. Hill. lib. z. cap. i o. Multi 
ibi limites quos alii bmmai nominant, fuorum re- 
cogmveruiit agrorum. Terminos ctiam non- 
nulli b.imu vocant, ut (upra in ca voce. Pe- 
■titt. Paiiam. An. 18 Ed. i . in Refponf 
Reg. inter Epifc. & Prior Carliol. Snnt in- 
fra bundai forcfla de IngletMod. Bunna Sax. 
rem^ eminentiorem iigniiicat, Civ^Q- Gra:- 
cis coUem , tumulum (cujuimodi folent 
.elTe agrorum metas) bundan habitare, ten- 
dere, Budones feu botpnes apud Paulum J. 
Conlultum , vicem prafiant tcrmmorum , 
Mt ipfi termitii funt. V. Catnd. 5- r 5-. d. Bo- 
tontines, Sc paulo fupra Augufiin. de Civitate 
Dei. 

5 Boom.] Vide Grejfomes. 



' De Bordariis, bordagio , bordland , (3 
Bordimamiis. 



iiJ Bofd.mi. ] Vox Normannis indu£la, 
& Noraiannicum poftulans interpretcm. In 
libro cenfuali Auglise (qui Domefdei appel- 
latiirj frequentiilima efl:, & viUano femper 
poftpofita. QLiibus autem hi addiAi eilent 
ierviciis non conftat, nec poflum ex nominis 
etymo dectrnere, qui multiplex. 

Dicantur enim Bordarii vel quod in tugu- 
rlo (quje cottagia vocant) habitabant,feu vil- 
larum limitibus ; vel quod manfiim aut vil- 
lam in agris fitam colebant : Ha;c enim om- 
niaGalli iiOjOjS vocant , .5c limitancos hodie 



nos appellamus 158JlICl'Cr0, Non conveni- 
unt taraen BorJams qui ia Domi.fd. occur- 
runt: nam l-ios&: in medio villaruin, &circa 
^ulam Domini , & in ipfis burgis fiequentcs 
deprchendimus , fxpe etiam pkis tcrrx cg- 
lere quam tugurio compctit. 

Nuncupcntur prxterea Bordarii qtiafi Men- 
falcs : & hoc, vel quod terras colerent men- 
frc Domini deiigiiutas ; Vel quod efculenta 
indicla, fcil. ova, galilnas, aucas, porccllos,& 
hujufinodi exhibercnt. Brailono enim Do- 
tninicutn quod quis hahct nd mcnfm fuam 
llSciJtllaJlCs: mmw.mr. Lib. 4. Trach -. 
cap. 9.110.5-. 3i60?ti autem m-/?jQ. )S)ZVif Ur.iUn.iii 
lailDg terr^ DominicaJes. Sic Galii vett. 
dicere fbliti fiJnt. Jiue lc Sergncur rctr.ticl te 
ficf a fon domaine (3 a fa t.ible (3 charne. Cu- 
jac. feud. lib. 1. Tit. 14. 

Appellari deniqu^c vidcantiu- Bcrdarrii^moA 
circa xdes vel hofpitium Domini,ferviIia per- 
agebantopera. Bop6 enim Saxonice Domus, 
hcjpitium, unde innan bo/16 d;citur,qui domi 
efl:: u~~an bop6, qui foras. Ad fervorum 
igitiu" diftiniStionem , villanos nimcuparcm , 
qui villx &; agris addicli rem colonicam ex- 
erccbant, arabant, fodlcbant, fcpiebant, me- 
tebant, iScc. Bord.tr ios vcrb qui domcliic.T. 
navantes fervitia , ncceflaria importabant , 
exportabant, molebant , triturabant , ligna 
& fomitcm parabant , aquam hauricbaiit , 
areas mundabant, & hujuiinodi. Hoc ge- 
nus fervilium operum , Galli hodie bordage Eordage^ 
vocant, exigendi etiam jus, droic} dc bjrdf^e. 
Vide infra Bortnn.ig.xd , quod f me judice j 
huc fbnat : & audi Domeid.tuoque utere cal- 
culo. TitL Nor£ Rogerus. Hundredum dc 
Grenehou. Nercburgh fviUam) tcituit Adwi- 
ustempore ^gis Eduuardi Confeflbris, inodh 
!{■ vic.rrius tcrra: pro mm. Tunz xxiiii. \'il!ani 
C pofi xviii. mcdo fmul. Tunc i3 fmper x. 
bordarii. Tunc iv. fervi, modo lii. Tunc Gf piofi 
in Dominio iii. carucatus, modo ii. Vide hic 
Bordarios villanos S\ fervas iiiviccm diltingui. 
Domtfd. Titt. Norf. Rex. Hundrcd. de Nor- 
WiC. In Norwic. erant temp. I{. Acdirardi 

MCCCxx bnrgenfes Et polt multa : Mc- 

do funt tn burgo DCLxv Anglici , & confuetu- 
dines debetit, (3 CCLxxx bordarii , qui prop- 
ter pauperiem nullam dant confuetudinem Tict. 
Middlefex. Sanftus Petrus. Stancs. Ibi e- 
rant iit. villi, quifqne dimidiitm hidx, &c. Et 
xxxvi. bordarii, detii.hidis. Et iv.bord.irii de 
xl. acris. Et x. bordarii, quifque v. acr. Et v. 
Cotfeti qiiifque iv. acr. Et xii. fervi ; Tit.Glou- 
ceft. Rex. Teadechesbury. Et xvi. bord.mi 
circa aulam manebant. Titt. HerefordAlured. 
de JVlarleberg. Elwias. Et alu xii. bord.-.r.i 
operantes una die tn hehdom.ida. Tit. Hunte- 
donfcire.7« burgo dc Huntcdon* ' fiint Cxvi. 

burgenjes, confuetudines omnes , (3 geldum He- 
gis reddentcs : £? ftib eis ftmt C. bordani qui 
adjuvatit eos ad perfolutiotiem geldt. Num- 
quid igitur bordant non fervi ? Contribuunt 
in cenfijm Regium ac Ii non eflent. Perinde 
nec femper inopes : quod etiam innuit idem 

li- 



S6 



Henrici Sfelmanni 



libr. Titt. Hercford. Rcx. //'» f inquit ) 
dii X. bordMii p.mpercs: quafi aliosdivites 
fiibaudiret. Ccrte libcri quam plurimi K- 
nuere in villaMgio , i. per fcrvitia fervilla: 
quid ni i^itur (ic in borddgio c Hoc enim te- 
nurx o;enus cfle videtur, & terram potius 
rcfpcxifle quam (anguinem. SIc Rentale de 
'JordtmiKni. Havering atte Bowre : Ihidcmvocantur bordt- 
vmmii, qui omnes ttinc fiienmt baffit teyiurx. 
Bordimanni, homes dii bord. 

Bordarn, tcnentes per ftrvitia plus fervi- 
lia quam villani , &: qui tenent nifi paucas 
acras. Sic wta quiedam m lib. M. Kjnf- 
tcn. 

•ff Bord halpeny. ] Nummus qui in 
foris & nundinis (olvitur , pro ereftione 
mcnlarum, & tabularum ad exponcndas 
merces. Siliquaticum. bop5 & bpeb Sax. 
tabula, ^alpcnp obiilm. Mendose fcribun- 
tur bojtljalpcnp & bjoDlialpcnp. In an- 
tiquis Chai-tis multi immunes riimt ab ifla 
folutione. 

5 Bordiare. ] Juxta quofaam, proprie 
efl: ( quod aiunt } ad barros pugnarc , Tot- 
ttiare , gladiis concurrcre , Ji^flai faccrc , 
hafl:iludium cxercere. Sunt autem qui bar- 
diare dicunt de omnibus : quaere an a 
Gallico bnnrdcr , quod cH: , ludere , nugari. 
Inde autcm Burda pro irrifione, & fcom- 
mate. |o. de Athon in Confl-it. Othobon. 
Tit. de hiib. clcric. ci. Cum lanfti, verb. 
Ridiculofiis. Ad tmmeiift?» biirdam ajl.m- 
tiiim , fertiir , (Sc Et pofl:, Tit. de in- 
rruC ca. Amoris , ver. Archidiac. Ad quod 
factt una burda tranfmaritia , ^c. Vide Tor- 
mmentum. 

5 BorJmami , 315o?DlanUi£f. ] Vidc 

Bordarit. 

5 B.rdonarii. ] Burdomm cujlodes. 
Con. Sicul. lib. 3. Tit. 38. 1. i. Somarti , 
hordmiarii , vei alii ctiftcdcs altquorum ani- 
maltum. Burdo mulus : & reperitur apud 
U.Ipianum ante Gothica fecula , noftrcfque 
ideo excedit limltes , fcd Germanlcam 
videtur iapere originem , nam fomc 2c 
Sax. bup6en, nobls burdon, oniis fignilicant, 
ad quod, natum hoc animal. l^eg. lib.4. cap. 
5.17. Tollam oJMS duoriim biirdonum de terra, 

i3c. 

f Bor^ehte.l Vide Burgbott. 

5 Borghie Aldere. ] Vidc Borfhol- 

der. 

5 Borghhrech , & Borhbrcch^ Vide 

Burgbbrecb. 

* Bormi'!:. ] Albert. Argentin. fiib 
An. Dom. 1^77. prejftiram bormts , 

fcu acici exercitiii I{egi! fujferre non valens. 

5 Brrotv^h.l Vide B.irgus. 

5 Boron-head.^ Vide Hcadboronr. 

5 Bororrholaer.^ Vide Borflmlder. 

^ Borarv Epgliih.~\ Coniiietudo in non- 
nullls burgls & villls Anglix, qua fillus 
defunfti nitu minimus j vel fi filii de- 
fint , frater minimus in hxreditatem fuc- 
cedit. 



5 Borjholder., al. Burfholder, & Borors- 
holder. ] Alurcdus Rex celeberrimus, qui 
floruit An. Dom.880. Angllam totam in 
Comitatus diflecuit j Comitatus delnceps iii 
Centurias ; atque has noviflime In Decennas 
five Decurias , Romana malitla contubernia 
nuncupatas : Decurla decemvlralls erat fo- 
cietas, in qua fmguli rellquorum fide-jufltircs 
extitere erga Regem, de fe bene gerendo , 
ita fcll. ut dellnquentem quemllbet cxtcri no- 
vem in judicio filferent, fugientemque in- 
fra xxxi. dies redderent, vel Iplimet lege te- 
nerentur. Decurlx prxfeclum, multlplici ap- 
pellabant nomine .- Borfholder, quafi fidcjujfo- 
rem primarium (bopb enim corrupte burs & 
borow, vas, JidcjuJJor ; al6ep Jcnior, frincefSf 
capitalis) llOJgte alDCC, qiiafi fidtjuffwms frin- 
cipem. ^ttbOJgCQjCD, liberorum fidcjtijforum, 
cafttt, I^CaDllOJO]]), cafttaletn fidejufforem, jux- 
ta quod forenfes Capitalem flegium vocant. 
25tirr5 etiam Germ. cotitiibermum. Decu- 
rlam quoque multiplici appellabant no- 
mine , ut in Fnborgus , ubi de his plu- 
ra vide. 

5 Borthalfeny.'] Vide Bordhalfeny. 

5 Bortmagad. ] L. Frifbn. Tit. i 3. 
c^« cum ancilla alterius qua tiec mtilgere tiec 
molere folct , quain Bortmagad vocatit , 
mcechatits fuertt, Jol. i %. mulciam Dstnino ejus 
cogatur cxolvere. Magad pro ancilla, hodie 
Germani S©aget dicunt : & nos (ex confue- 
tudlne g [ny veitcntesj tHapD. Bort Lin- 
denbrog. intelliglt IjDJll, quod ( inquit ; ve- 
teri lingua Sax. domus, ut in Epilf. Alfredi 
Reg. Angl. fcripta ad Wulfhgeum Epifcop. 
Videtur hoc nonnihil conducere Bord.morum 
noflrorum cxplicationi, de quibus fupra. 

5 Bofanarium.'\ Vlde Bo^ananum. 

5 Bojcagim , Bofcui. ] Hoc ^ha , 
illud alimentum quod e fylva referunt ani- 
malia: juxta Grsc. ^ixtkhv , f.tfcere. Lc- 
gibus antiquls, efca, Angl. ^att, Gallic. boj- 
cag, atque Idem a bois, Flandris ftofC- Hinc 
ftibofcus, fylva humilis. 

5 Bota feu Bote. ] Saxonlc. Emend.t- 
tio, refeili» , reftaiiratio , cotnpenfitto. Fre- 
quens occurrlt in antiquls noilris legibus, fcd 
plerumque compoiitione , ut in Circbota , 
burgbota, brugbota, Feosbore, i. Ecclcji.e , 
burgi, fontis, nummi reftauratio. Manbote, 
maegbot, kinsbot, frlthesbote, i. vajjalli 3c con- 
fanguinei focciforum) pacifque vioUta: cotnpetifa- 
tio. Retinetur hodiemo foro in vocabulis 
housbote, ploughbote, fierbote ; lignum fig- 
nificantia, quod ex indulgentia legis,condu- 
6fori llceat de condufto prsedlo fuccidere & 
afpoitare, in iedtum,fepiiim, aratnque fia re- 
Je^ionem, etlam igtits fubminiftrandi gratia. 

5 Bote//us.\ L.AngIior.Tit.5-.§.i4. ,Sj ;«- Quando intel- 
teftinavel botelli perforati cLliidi non potiiennt. L. l'S""t ^°''"'- 
Friron.Tit.Xi.§§. 5:1,51. Si ventrem vulnera- ^^^^^^^^ 
verit,xii.fol. comfonat. Si botellum vulneraverit, miiitudine 
xvitifiperfcrra-jerit,xxiv.fol.comfonat. Addit.^.ad Gallici 4««- 
ea.id.().^iStftomachus velbotellusferforatusfuerit, teille. 
tta utftercusfer *«/»w wm>. Claud.Mamer- 

tin. 



u 



LOSSARIUM. 



87 



tin. lib. ^. batidoritn inflcxiones & reflexio- & cap. 



2.1. 



Sudarium 



• cum farte 



5 BovatA , feu Rozhtm ternf. ] Tan- 
tum efle feitur, quantum bos unus colat .• 
lex bo^-ata:, quantum ftx. In vet. autem 
Stanitoi-um MS. ad Compofitlonem menfii- 
rarum, fic notatur. Oclo bozuta terrxfaciunt 
carucatmn terrx: oBo carucatit faciunt imton 
fcodum miUtis •■ xviii . acrx factunt bovatam ter- 
r£. Ex Skenxi autem Sententia, bovata ter- 
r£ xiii: acris ftmper conftaret ; & bffvatx iv. 
libratum terrs conficerent antiqul valoris , 
iLixraConftitutionem quandam fiJcI Scotici. 
An. Dom. i^^S^. Charta Regls Edredi An- 
glo-Sax. f apud Ingulphum ) dat. An. 948. 
In Cappelade iii. carucatus terree , fcx bovatus 
tfn\e, & xii. acrof prati. Illlc plurles. Angl. 

ait €>it;gaitffj & ^aDicgate, Ibovis iter. Vide 

"Sugnm. 

5 Boz.AnarinS. ] Eldtehard. Jun. lib. de 
Calib. S. &aili, cap. 5-. — Epifiofo bo^^anari- 
lon fiium expctlanti dcferunt, & integra omnia 
C? faita oftendimt. De aurlga diftum vlde- 
tur, qul vehiculum vino onuftum , magno 
fui &: boum periculo everterat. Foite a bos 
&: fdumanus., quod vide 

5 BraCCO. ] Braccoms , ex leg. Friib- 
num fiipra mentlonem fecimus. Gloff vett. 
Licifca., bracco. Aliud Glofl] Latmo Theo- 
tifc. Licifca , Miftbella vel Brechin. Riar- 
cLilf. JVIS. in Bibliodi. Regis Gall. in fonn. 
Parobelx. Latrat bracco fed non ut canis. Et 
poft pauca. A'c« movit bracco talem baronem, 
mn latrat bracco co7itra infontem.f3c. ut refert 
Lindenbrogius, qui vocem b^aftCn retmeri 
ait a Germanis, Specul. Sax. lib. 3. art. 47. 
Etnos quidemhodie b}ac^ dicimus de cane 
fcemliiea , quae leporem ex odore perfequi- 
rur. 

5 Brach.i. ] Chlamides enim ge- 

ftabant unius iormx. , omnes & nobiles & 
plebei (nifi quod nobiles variegatis fibi ma- 
gls placebantj & illas quidem demlflas, ac 
tiuxas ; fed in fmus tamen quoldam , ubi 
volebant , decenter contra6Ias. Has Bra- 
chiti a vcteribus appellatas facile equidem 
credlderim. 7. Lejl. Epifc. ^ojf. de orig. 
monbiis , G? rebus gefiis Scotortm, /.58. 

f Brachmm. ] Ingulph. Hift. Croyl. 
pa. 888. Kovumbrachifmmn, (£ novum fn- 
fttmim : omnia de lignorum fulcherrimo tabu- 
lato. Item p. 898. Coc[uime , pftrinx , Gf 
brachini vafa. Piftnmm , intelllgo locum 
in quo farlna molebatur : Brachmum , quo 
panes plfti & co6ti erant : Didum ab in- 
ftrumento pUWio , a bjaftC, Maftntm, frm- 
gibulum. 

5 Brayare. ] Ejulare. ^eg. Majefi. lib. 
a.ca. 58. 

5 Brandeim. ] Oppeiimenti quidpiara 
Sanclorum reliquiis Impolitum , ne temere 
vlolentlir. Veium , ludarium. Vide Baron. 
to. I. §. 11. \. 5. & V. inf SanEiuarium. 
Flodoard. Hift. Eccl. Rem. llb. i. cap. 20. 
Corpit ejiifdem nibeo ctn^at brandeo involntimt 



friedifii brandai fcrtniolo reconditum ebur- 



neo. 



5 Brafltm. ] Hordeum medlcatum, / 

ex quo cervifiam conficiunt. Saxon mal~ 
&■ mealc , ^. liquifuiimi. Deducitur a 
Grsc. fi^csu , l biiUio , effundo , imde po- 
tifices f h. qui potum coquunt , & effun- 
dunt ) Gal. Braffurs , atque inde forenfi- 
bus Brafiatores diftl fimt. Aflifa panls & Brafiaterei, 
cervifix An. 51 H. 3. .^uando quartenum 
• ' ' hordei valet xx. den. vel ii. fnl. £=? 
quartcniim avena:rum xvt. dcn. tufic debent (S 
bene poffunt br.tfiatores vendere in Civitatibus 
ii. lagen.rs ad denarttim , ^c. Hodie Brafiatory 
brafii confeftor. 

5 Brezje , Brei^k , Breviculum. ] 
Gra:co-barb. fifiQm , &c. Scrlptum quod 
fummam rei continet ; alker pidaceum. Zo- 
naras in Concll. Carthag. Bpsfjoi/, » ^lo- 
{M AijtJ) , :|^ aiti/loiJi.©- yc^p^l. Breve, epi- 
tome dicitur (3 concifa fcrtpttira. Claruit vo-^ 
cabuli ufus a tertio poft Chriftum feculo ; 
in Imperio primum, mox in Ecclefia. Hic 
Breve Afoftolicum quod a Romano Pontifice: 
iUic Imperatermn quod emanat a Csefare, nun- 
cupatum. 

AngH brevia tantum vocamus membra- 
nulas figillo Rcgio firmatas quibus Impefa- 
toria brevitate Prlnceps aliquid mandat aut 
prohlbet. Bra6i. llb.i . Tra6I. i .cap. i z . Bre- 
ve, quodficut regula Jtiris, rem qua eft breviter 
enarrat. In LL. Hen. i . cap. 1 4. Brevium 
contemptus inter placita numeratur, j«« ho- 
minem mittunt in mifcricordiam ^egis. 

Breve teftatiim. Transferebant fajpe olim 
pra^dia, abfque Charta, fub vicinorum Pari- 
umque curix teftimonio. Moris igltur fiilt 
in futuram memoriam, rem fchcdulx com- 
mittere (adjundtls teftium nominibusj quam 
inde breve teftatnm vocabant : utpote nullius 
figillo,fed teftium authoritate validum. Mul- 
ta ejufiTiodl In lib. Ramef & prolixa admo- ^. Cujac. de 
dumnonnulla. LL.ci.i.% 

Breviculus. Dlmln. Hincmar. apud Flodo- Notaadum^ 
ard. Eccl. Rem. lib. 5. cap. it. Subfcrtben- ^ 
dum tibi breviculum itafe habentem , vi:^. &c. 
Brevjgerulus , tabellarius. Hift. Aufti-al. in Brevtgerulusi 
exordio. 

5 Briga. ] ( Gal. brigue ) Jurgium , Its, 
tumultus. Albert Argentin. m An. Dom. 
Il^^". Orta briga inter Henr. Comitem,S<:c. 
Item An. 1173. ^ex Bohemice ahfque briga 
veniens. Forerifibus noftrls olim in ufu. Mo- 
dus tenend. Parlam. cap.de cafib. & judiciis. 
Ciim briga, dubitatto, vel cafiis dijfficiln fit, pa- 
cii vel genere mnergat, (3c. Puta Chartis,vel 
feofamentis fraude confe£Hs. In Archivis 
Regii tribimal. fiib Ed. 3. J« brigam ponere 
terras (3 tenementa : quod idem Albert. in 
An. 1289. :w3^/g4>f dixit. Francm Je ?iolens Imhrignrei 
imhrigare cum illo, a gravaminibus ceffavit. 
An. 1193. /'"^^^ brigam Duci. Hinc brigifus. Brigofnx. 

I{ic.Thurkil ^er faliam covinam fecitgar- 
cionem luam proprium intrare in tenementa 

l^M. 



88 



i Henrici Spelmanni 



■X\ z 



Repeiitur &• 
pe in Stat. Hi- 
bernijeab Ed. 
g.edito An 
RegB, 33. 



^■^m 



H, M (qui juiK' acquilvit eadem tenementa) . 
luper luiinam prxdicti /^ M. & poftea emit 
ab codcm garcionc cafdcm tcrras : qui garcio, 
pcr Cartam luam feoflavit prsdiaum RI- 
chai-dura ; & idcm K>ca;-diis feoftavit poftca 
'mdeA.B.&c fic podait tcrram illam in brigam., 
& caufa intricandi terram, &:c. commlttitur 
INlarcfcallo, &c. Plac. de tem. Hill. 18 E. 3. 

',"5 Brifiega.l Vide. HitrMtwm. 
" ? Brigf^l^ote. ] Vide Bmgbote. 
*' 5 BrocariuS. ] Proxeneta. Statuta Gil- 
dse Scot. cap. 2,7. Stdtuimus quod broccarii 
Jint elecli fcr commtmiam viH^. Ibi Skenaeus ; 
Brocairii m Jure Civili funt froxenet^ , qui 
fmit tnterprctes & cotfiUarn contra^iium i3 ofe- 
ramfiiamnavant his qtii cmtrahiott, l.i. ft. de 
proxcnet. 

' •. 5 Brochia.l Bra^Slon. lib. a. Traft. i. 

~ai. 6. de Serjaiitiis agens. St quis teneat fer 

fcrvitiiim tnveniendi Domtno Begi , certii locis 

C^ certis temporibus, imam hominem & unum 

equiim., (3 faccum cum brochia p>o altqua necef- 

fitate, vel utihtate- exercitum futim coniingentem. 

Dictum opinor a Gall. broc, quod^ lagenam 

'maiorcm , aut cantharum fignilicat , plus 

minus 6. (extarios continentem : ut i\x.faccus 

ad dcportationem arldorum, brochia vcro 11- 

quidorum. 

5 Brjchus.l Ramcf Se£l;. 500. Sciatis 
ms dcdijfc 6 conccjfp, ^c fro 7,.folidis , (3 
I o. brochis angmiUriim. A Gaii. broche,i.ve- 
ru, Angl. a tltcU Of (Etleg. Stat. Compofit. 
pondcr. & nienf Bindc anguiUanim conftat ex 
l o. fticks, e? qthtlibetftickcx -L^.anguiUis. 

5 Brodhalleny.'] Vide Bordhalpoiy.^ 

5 Broethan. J Ego iViUtelmus , dei gra- 
tia, Flandrenfis Cbmcs , petitione Burgenli- 
um S. Audoman,iyc. laghas,feu confuetudi- 
nes ftbfcriptas pei-pctuo eisjureconccdo, &c. 
manfiones quoque , &c. illis viz. quae inha- 
bitantui", ab omni confuetudlne liberas efle 
volo ; dabuntque fmgulx denarios xii. in 
fefto S. Mch. & de broethan denarios xli.iSc 
dc bterban xii. d. vacuoe autem nihll dabunt. 
Confirmatum ell hoc privilegium, &c. anno 
dominicx incam. MCxxvii. Les freuves de 
fhift. des Comtes de Giiines. p. 1 9 5". 

5 Brolim' ] Chart. Odolrici. Archicp. 
An. circiter 969. in Appcnd. ad Flodoard. 
Manfwnik Sexivaldi Curtts mmcupato , ciim 
fylva (3 dimidio brolio ad ipfiim adjpiciente. 

5 Britaritm-'] Vox. for. fcd cmenda- 
tiijs brnyrium, a Gall. bruycre , i. Latinc eri- 
c<f; C[U-aCi encetiim, Angl. ^Cat^j atlD ^Catljs' 
groUhP. Domcfd. Tit. Dorfet Ecclef.' Cre- 
neburn. Ingelingham. Paftii^a xi. quaren- 
tenarum (3 • dimid. longitttdine (3 latitud. 
Bruaria 1. lctivarum longitudine (3 latitu- 

dlKC. 

Hac autem appellatione, forenfes vocant 
Sterlles camporum' fblitudbes , licet ericam 
non cdant, ljeat|)#gi:Olinll. 

5 BrucUtui adjeft. ] Reor idem efle 
quod acupiclus, aut opere Phrygio vermi- 



culatus : quafi brodatua, a Gall. brode , hoc 
fignificante. Lib. Ahbattim Glajlonienf. MS. de 
donis Walteri de Monytone Abbatis An. Dom. 
1342. (3 i6Ed. 5. Lociim prolixius dabo, 
qiiodfemel plurtbus tnferviat vocibtts htic refe- 
rendis. In prlmis oiSfo fc6las,quarum prima SeBit. 
brttdata, continens quatuor Caprn , unam Ca- Bndatus. 
Jhlam, tres Tunicas, Pannum & FrontcUum pro Frontettum. 
magnoAltari, cum 8 Albis, % Stolis , & 5 
Mampttlis ejufdem feilx, cujus campus indl- 
cus eiT;, continens in circulis aureis fui no- 
minis & cognominis prlncipales literas coro- 
natas. , Secunda de panno aureo, continet ^iterx ccronH' 
4 Capas, & quartam aliqualiter dlflimilem, '^** 
I Cafulam, 3 Twiicas cum 8 Aibts, x Stolis, 
& 5 Manipitlis fe^tx ejufdein, cujus campus 
indlcus cum draconibus & arborrous aurcis 
intextis. Tertia de rubeo camalca,continens Carauka. 
4 Capas, unam Cafulam, & z Timicai. Quar- 
ta de rubeo famifto , contlnens 1 Capam , SamiHm, 
I Ct^ulam, z Tunicas cum phitacis aureis & 
argenteis altematim intextis. Qiiinta de 
viridi ferico, contlnens 1. Capas , i Cafulam, 
3 Tunicas, habens albos flores & picas aureas 
. & nigras altematlm intextas. Sexta conti- 
net unam Capam, i Cafiilam, 5 Albas, cum 
. 7, Stolts, & 5 Mmipulis ikckx. confimilis ; cu- 
jus campus indiais eft, & cum aureis coro- Indim. 
nis & pennis intextls. Septlma eft de albo Coronacim 
camaka cum viiidibus follis.continens i Ca-^^'""'', 
Jiilam, % lunicas, ciim 2 Albis fectae conhmi- 
lis, fine Cap.z. Pra:terea dcdit 8 Capas finc 
fe£la conlimili, unde 6 brudatx : quarum 
prima contlnet paffionem Glu&i Thoma: Can- 
ttiarienfts Aixhicpifcopi, cujus campus eft de 
rubeo famlito , cum nobili aurifrizo. Se- 
cunda cft de rubeo lamifto , continet paf^ 
fionem Domini , cum diverfis fanftorum i- 
maglnibus in eadem. Tertia de rubeo fa- 
mifto , &c. Quarta operis confuticii, con- 
tinet in circulis aurcis hiftoriam Salvato- 
ris , imaginibus aureis intextls. Qulnta de 
viridi velveto continet capita Leopardorum 
amea,cum l^Vodewois zrgentcxs. Sexta deru- 
beo velveto continens trlfolia aurca pcr to- 
tum, cum una alba fe£tx confimilis, Et cxt. 
Quatuor amicea brudata five (c6fa conli- 
mili ; quorum primum contlnet arma Anglix 
& Francix, fecundum & tertium arma diver- 
Ibrum Anglix & Francix Dominorum. 

5 Bruglete, al. Brigbote. ] Po«m re- 
feElio bpug enim & bjiig pons. SIc diul;ura 
quod e tabulis confici folct, nam bpug eti- 
am tabulatum, boce emendatio,rcft aiir.ttio. In 
Chartls privlleglarlis fepe occuiTlt , quietos 
ejfe a brugbote: fed hoc olim inter ea ftrvi- 
tla habebatur, qux 1 -laxari non poterant,ut 
infra videas in Burgoot,, ..rdod mendosc fxpe 
pro Bnigbote fcribitui\ 

5 Brunea, al Bru/ua, fed mendofe. ] 

Vide B.wga. 

5 Brunia. ] Vide Lindenb. Et Edicl. 
Piftail.ca. 15-. 

5 Brufura. ] Contufio. Ab Ang. ijuiff, 
& bjHiftti» G-4lbretfte.Bnd:.Yib.^.Trz£t.i.ca. 

13- 



I 



G L S S A K lU M 



8|> 



liiihelier. 



l 5. Armd moliita plagain fiiciiint, Jicut gladius, 
bifacuta , (3 ejufmodt : Itgffa vero C? lafides, 
'Irtifuras, orbcs, & icius, qui judicari mn fof- 
fimt ad flagam, ad hoc vel inde iienire foffit 
ad diiellum. 

5 Brutefches.'] M P. 309. /.4,5-. 

5 Bulii, Bidom. ] Vidc Bobones. 

5 Baccellariin, & per c. uniciun, hucel- 
hrim.'\ Wifigothis & Hifpanis vajfallus, 
ciiii in alterius eft pati-ocinio. Proprie is olim 
tui patronus buccellas, hoc eft, menfimprs- 
buit. Wiligoth. lib. f. Tit. z. 1. i.antiqua. 
^icunque autem m fatrocinio conflitucus fiib 
fatrono aliquid acquifKrit,medictas ex omnibus in 
fatroni vci fihorum iffius foteflatc confiflat. A- 
Itam verb Tiiedietatcm idem buccellarius, qui ac- 
quifivit, obtineat. .^od fi bucccllanus filiain 
tantummodb rcliqucrit, ^ fi.lttim nnn rcliquertt, 
iffam tn foteflate Patroni mancrc jiibcmus : fic 
tamen nt tffe fatronus itqualem ci provideat, qui 
eam fibt foffit iii matnmonio fociare. ^iod fi 
jffa fibi cont)'a voluntatem fatroni infcriorem 
forte maritum elcgerit ; qutdqutd f.ttri ejus a 
fatrom fuerat donatum, vel h farentibiis fatro- 
tii , fatrono vcl hxredtbns ejiis rcflttuat. 
Hic Lindenbrog. Jn foro { inquit ) Judicum 
Hifpan. Biucellarius interpretatur vajfallo, me- 
lius GlofT Nomicum, B<<»wMae<©-, k-m- 
^yXofiiv©-, ■ngl^uv WA. BsK)«?^ttej3- r^^- 
tiiyuv TgspjQTM. Per/picue autem in hac 
lcge depingitur milcs nofter fcodahs anti- 
cjuus, hodie di6lus Tcncns fcr fcrvitiiim mi- 
Utare ; cui & bcne convenit armaturas ge- 
nus, quod e JVIauritio Authorc Grxco re- 
frrt Turnebus Advcrfar. ^4. cap. \6. SciJ. 

^uccellarios fuiffe eqnttcs armatos iabis, i. 

armaturis loricarum frofe talarium , manicis 
feireis, G? contatos quofdam. Addit, G? fa- 
gittartos, quod noilris non quadrat. Sed lo- 
qui intelligcndus eft, de certo quodam Biic- 
cellariorum ordine, magno tunc honore^ quod 
in agmine ante Impcratorem excrcitus equi- 
tarent, & poft fequercntur: patria fut Sui- 
das indicat) Gallo-grsed. Greg.Turon. Hift. 
Jib. 7.. cap. 8. Dum Valentianus Imf. con- 
cionaretur ad fofulum, Occylla buccellarttis 
Aetti, ex adverfi venietis , eitm gladio fer- 
fodtt. 

BucceUartos interpi'etatur Albevicus, latro- 
nes, forte vel quod accepta miilione a Magi- 
ftro militum in Oriente, latrocinari eis licuit, 
&: ex rapto vivcre : vel quod gentis vitium 
hoc effet. 

Buccellarius pro iciirra, & pai-afito. Sic 
Gloflse Ifidori in Scurra. A bucccllarto du- 
6lum volunt nonnulli Gallicum Bacchelier, 
ncc ei me Jententiae gnaviter opponam : led 
vide quae de hoc, & buccellano liipra notavi 
in Baccalaritis. 

5 Buccis. ] L. Salic. Tit. 5". §. I. St 
qtiis cafrttiim five cafraiiij aut diias cafras, 
vel tres furatus fiierit, Cx.w den. qui factunt 
folidos tti. culfab. judicetur, (3c. §. "^. St. quis 
hticcum furavertt, DC. dcn. qui factunt fol. .xv. 
ctt^.yW. C!'f. Hu)U3 legis titulus in(cribitur, 



Cttm fit 



de fiirtts cafrarmn ; liib quo genere, in ipfa 
lege numerantur cafntus, cafra, & buccin, (]ui 
nonfacile diftinguuntur. Sicnimc.;^/irwideni 
Jit quod hirctis, ut Gloflar. hic c.xponit, Gal. 
c.ibrtt : quid dcnium bticcus? namhx quo- 
quc cafcr, intcrpretatur, juxta c|uod (jrcg. 
Turon. dixit, buccus olidus vocabatur, & GloJJa; 
Latino-Saxon. Bcdx, Cafer vel htrcus ; buc, 
bucca. Num barbaris Romana ca figacitas, 
ut cafrum (eu cafrittim, dc mare caftiato in- 
tclligant ? buccum de non caft-rato ? uti IVIar- 
tial. 

ugulas hircum,faciuscs iffe c.ifer ' 

Haud credam. Num igitur cafritum pro 
cafreolo fcu hsdo ? Nec id obtrudam : fed 
buccum quinquc cafritts -xilimari vidcs. Cer- 
te nos Ijucft dicimus decervo, non de capro 
vel hirco ; &■ fuppoiitus videtur hic legis pa- 
ragraphus, nam in tribus excmplaribus non 
rcperitur. De cervis tamen quxpiam extant 
in L. Sal. Tit. 3 5-. Et Bedos Gloil Latino- 
Sax. Cervus beojlC. Ceri-a, bmb. 

5 'BucecarduS. ] Vidc BufcarLt. 

5 BuibloU. ] In LL. Alfrid. MS. ^'ide 
Outhorne. 

5 Biilgia.. ] Idem quod biilga. Ab I- 
tal. bolgia, Grxco-bar. lii\-}iov, & ^iKyiJ^ov. 
Malmesb. de Geft. Pontif hb. i. I;ulgtas 
(3 manticai cm-am cfferri C? c.xfil.irt juffit. 
Gloftx Gi-seco-lat. Bulgetanus, /2<iA;(o;7a'- BuJgeiariuSi 

? Ve BuUis.^ 6" litterii huU.uii. 

5 "BuUa, BuUare, BuUda.'] i. Sigil- 

liim, 1. Stgtllare, g. Litcra fitlvi condiicitis, 
velfecurt tranfitus. Italis Bolla, Bollare, Bol- 
lcta j atque inde Boletarius, lutcr.tnim obfig- 
nator. Bulla GrKCO-barb. /SsM»;, & /Ss;Aioy, 
etiam per A, iimplex : f a buUx icu moniiis 
iimilitudine ) llib inclinato Impeiio quadru- 
plex repcritur .- aurea, argentea, cerea, fliim- 
bca, quibus omnibus iplc uius cft Impci-a- 
tor. . \ 

Biilla aurca, ^vailiali.ov. Conflat { inquit 
Polydorus Virgilius de Invcnt. lib. 8. cap.2.) 
antc Caroliiin magniim Imfcratorcm , literas 
auro obfignajfc Prtncifum I^manoriim ncmi- 
7iem. Certe conftat Regcs Francorum plus 
miniis xoo. annosante Caroli Impcriumau- 
ro obiignafle litcras, fi fiilpcftas nobis non 
obtrudat Francilcus Roiierius, in apparatu ad 
Stemmata Lothai-ingia. Profert enim non 
folum Pipini Regis & Sigebcrti, Jed Dago- 
berti etiam Chartas plures aureis iigillis 10- 
boratas : & quod majus eil:, fcuta in iigillis 
exliibentes, juxta rcgulas hodicrnx Fcciali- 
um lcholx iniignica. Flodoardus equidcm 
nihiltale retulit de Sigilio Caroli Calvi epiilo- Hilt. Rem.Ecj 
iamdantisad Nicolaum I. An. Dom. %6-]. lib. 3-cap. 17- 

at ■—bidla ( inquit ) fiii nonnms figtll.tvit. 

Nominum autem nc meminlt Roiicrius,iigilIa 
N accurat^ 



po 



Henrici Splmaimi 



accLirate dcfcribcns. Parce de Chartarum 
fide, hsec tamen mira: & In Datis prxte- 
i-ea non levitcr eft erratum. Undecunque 
vero morem acceperunt hnperatores, aurea 
bulla tantumufi funt Cut notat Codinus) ad 
Regcs,Sultanos,Toparchas ; prasfertim cum 
ex communi Principum Ordlnumque (en- 
tentia publicum quid ftatuerent , perpetuo- 
que obfeiTandum. 

■ — rRediens autem Edwardus { prlmoge- 
nltus Regi? Hen. 5. ) cumnupta fua ad pa- 
irem, detulit lecum Cartam Regis HifpanLe, 
qua quietum clamavit totam Vafcomam, pro 
le & hxredibus fiiis, anro bullatam. Mat. 
J4\fim. f. 163. 

Bulla argentea, af juej'/3KW;or. De hac 
nlhU Codinus, ncc ego certi aliquid. Refert 
h tamen Imperatorem mox poft confecrati- 
onem feftis qulbuldam dicbus fbllenniter per- 
a6tam ; bcnehcll decretum aliquod — ( pu- 
ta a Patrlarcha nomlne Ecclclias alterlufve 
exoratum j fubfcribere, costu clamantc dm- 
tummn : & hoc quidem decretum 'i^i ^va,- 

fuv i^/fyj "^m^liK^i pteftaternfvAQ^ViX) ha- 

bet aurc.c bulL-e froximam , an vero argento 
eflet oblignatum non reperlo. Audi Phran- 
zem ( apud Mcur. } Cb-on. lib. 11. cap. i o. 
Ego cum iittens bidla argcntca infigmtis, & ju- 
rejurando f.rmatis.^ (^ nudto milite miffus fum, 
tit Athcnas t? Ihebas in ptcjiatem reciferem; 
& Luirprandum in Legat. TuLrunt autem & 
ali.ts literas argento ftgndtas,atrjue di.xerunt Pa- 
Jiapam vcflram, &jc. 

Bulla cerea, *.T>^^un.ov. Hac ad matrem, 
ad uxorem, ad Hllum literas munivit: ut 
Codinl locus ( a Junio reftitutus, fcd a Me- 
urfio elucidatus. j Innult. Erat autem hxc 
cfuplex, rubra, & prafina, dlcebaturque cf>- 
Mttov, & utraque ufiis eft Imperator, innuen- 
do ad fem.et etiam pariter, atque ad Patrl- 
archam docendl munus pertinere,ut Kleur- 
fius e Balfamone de Privileg. Patfiarch. re- 
tullt. 0/ fia.cr]K»<; )^ 01 5w7£i«'f Af" (iiV-^x^vov- 
■mt (iiv >y JiJiarKa^JXXils d^ia/Miai , «/>« 
thv n ct)t'x -^t<Ti^&- J4va.fxiv. ' hfjiChv jS) 

^.vin Tt^ ^isivvfAtj) hOM, n ^fjJam ui U^iif, 
j^ f/.iTd JiM/ielx <Tp^}l^i.ai , id eft , Magni 
'quidcm fiunt, (S in docendi fcrifia digne ejfe- 
nmtur Imferatores G? Patriarckt, nb virtiitem 
facrafuce unHionis. Hi>ic eimn fideles Domini, 
& ex fi confflentes, populum Chrifiiarium, con- 
cionando crudiimt , vcl thnra ut facerdotes 
adoknt, (^ ( ^47« Ji*.titU ) gemina cera obfig- 
mnt. Memlni ( fi non male ) adolefcentu- 
lum mevidifle- — fjgillum Imperatoris ali- 
ciijus in ^cera pralina flavcfcenti clixun- 
cinftum : qucd aii huc faciat myfta dlcat 
Germanus. 

Bulla flmnbea, iM^v^Jivi>^ii>}\ov, ad De- 
fpct.is, Patriarchas, i*c rellquos Principes ho- 
noratiorcs mittebatur : ut Codinus qua fiipra. 
An vero ab iJlisad alios (ut locum ambigu- 
um 5c mcndofumir.tcllexitjunius) mihinon 
conftat. Hanc autem ceream fulfle iiie aflerit. 



fed bulla phimbea Inclufam, cjuod etiam tum 
de argentca dlxertt, tum de aurea. Sed au- 
reas plurcs vidlmus e folldo metallo. Scil. 
Francifcl i. Regls Francise foedus cum 
Henrico 8. conu-ahentis An. Dom. 15-71. 
cujus parte altera fic Infcrlbltui- : 

Plurima fervantur farderc, cuncla fide. 

Item Clementis 7. tltulum Defoifons fidei 
eidem Henrlco confercntis. Opinor etiam 
Alplionfi Regis Caftllix , Edouardo a. An- 
glo, jus Vafconlx relaxantis. 

Bullam auream in orientali Imperio cui'a- 
bat magnus Logothetes, &: ut verifimile eft 
argenteam quoque. Ceream vcro &C plumbeam 
Accubitor fundx, Id eft, ligilli annularis 
prxfe£lus. Hic cuftodi privatl figilll, il- 
le magno Anglix Cancellario non diffimi- 
lis. Bullatas autem in hunc modum lltte- 
ras, tribus In fi-onte crucibus firmavlt Im- 
perator: In calce vero non pro moi-e oc- 
cldentalium Imperatorum a Carolo Magno 
ufitato ( complicatis fcil. nomiiris fui lite- 
rls ) fed titull ipfius confcrlptlone : omrdbus 
etiam e rubro , nam alioquin haud ratx 
videbantur litcrx. Phranzes lib. 5. cap. 4. 
Impcrator mdmi fua eo vidente tres cruces cin- 
nabari fronte bullx ad confirmationcm, fro con- 
fuetudine, exfrnnit, bullarnqne aiiream legaf», 
in manu tradit. Nicephorus Greg. Hift. 
lib. 4- swiTjSTTi </l eivTu TmTiif, &C. Pcrmi- 
fit autem f.iter { fcil. Andronico Imperatori, 
jam conirituto ) edulis fubfcnbere nibns literis, 
at fine mofe ^ ittdiEiione, Androniais Chri- 
ftl Gratia Imperator Romanorum. Forte 
atramentum quo in hoc ufus eft Imperator, 
nec vere e cinnabaro leu minio fiiit, nec 
proprie iTjbrum , fed In pui-pureum magis 
vergens, utpote quod ex conclix finguine 
confeclum ciTet receptoque nomine encau- 
ftnm appellatum. Rationem nominis tradlt 
Rlaodiginus iib. 7. cap. 31. rei compofitio- 
nem Leo Imp. m. 1. faoi affatus 6. C. de di- 
-verf rejcript. Panclroilus attamen hoc intcr 
deperdita recitat , & non immerito : nam 
primariis quibufdam J. Confultis ita obfole- 
tum videbatur, ut cum In Jure iegatui' En- 
cauftis brevibtis, Accurlius fiibftituit in eautis 
brevibus. Lucas de Penna in chartis brevi- 
bus, iocum uterque genulnum vitians Nicc- 
fasChoniates in Manuel Comncno lib. i. 

fiiyt.i Jhfii^KQ- y^.fjLna. cfuSgjTJt/^tC- 

•nv ffip^.-)iJi7i •^vtriia, >^ <niei.Ka v'ifiMi, 'if*.- 
mJhv viyy^i Avei^JiJivftivo difMTt, t« xAiifu 
m (Myiha CSK a,mJiJii)(7t, id eft, Magnus 
Domeftictis /iteras ( Manuelis novi Impe- 
ratoris ) rtibro aiireo ftgillo , ^ fetico- -filo 
viiimtas , (^ concLc fangume dcpEias Clere 
magni tmipli tradit. Sic Palxologus Imp. 
Romx in /Ede S.SpIi-itus obedientiam & fiib- 
je6tionem Romanx Ecciefix jurcjurando 
poilicitus ; id fyngrapha conchylil fanguinea 
fe fiibfcrlpta, tcftatum reiiquIt,utexEpitome 
Clii-onicorura VVervcroni» Leodicenf mona- 

chl 



u 



L S S A R I U Ai. 



pi 



chi rcfcrr Brii7bniu3. Vidimus ipfi aliquando 
litenis Achmatis Impcraroris Turcici ad E!e- 
zabetham Reginam, purpureo quodam atra- 
nrcnto, vel porius cxruleo conlcriptas, quod 
taorcm non male refert Romanorum Princi- 
pum. Conchilii autem cruore nemini licuit fi 
non Impcratori, litteras tirmarc fob maje- 
ftatis reatu : ne pupilli quidem Imperatoris 
tutori, qui colore igitur viridi ufiis efl:, ut 
de Alexio Scbaftocratore, Alcxii Comncni 
tutore refert Nicetas in lib. de ejuldem Im- 
perio : ImjvtrM cdiHo continebam; ea quihus 
numus Impcratoris fiihfcrq>fijfc , mn aliter rata 
fore, nifi pi"s Alcxius ea vidijfct, ^ colme 
■viridi fiihfcripfjfct Rata Sunt. 

Bulla Apnjlolica fimt Romani Porrtilicis li- 
terx plumbo frequcntius fed aui-o interdum 
obfignati. Polydorus de inventorib.lib.S.cap. 
2.. to/.ffinquit j conji-at Agatbonem quo feden- 

te magiia fedi facta ejl honoris accejfo in ce- 

ra anmdo mpnjfjfe Jigtlla : zeriim poflea cnfn 
^mamis Pontifex multa erogaret frivikgia, 
vt diplomata diuturniirra forent, -placuit Ste- 
phofio tertio, ac detnceps Hadriano prinlo^ ta- 
httlas Apoflolicas plumbo ohflgnare. Fuit is an- 
ntis faltitis DCClxxii. cum ipfe Hadriatais fa- 
Hus cfi Ponttfcx : nam anttqtiius non repcritur 
figiliton pltimheum. Confiat ( inquit ) led ubi, 
vel apud quem, fateor me ne(cij-e. Bulla: au- 
tem fpccimen exliibet Mat. Paris in An. 
12.T^J. In htilla Domini Papa: flat im.igo Patili 
a dextris crticts in tncdio htillx figuratc., & Pc- 
tri ajmiflris j mtlla tamen inter tantcs fanBos efl 
orta tinqtiam contentio, amho enim funt in co.t- 
quali gloria. Venintamen propter Petri clavi- 
geri dignitatcm , £2? Apoflolatus Principatum, 
mcnon CS? Cathcdraiem digmtatem , ciim prio- 
satn vocationts, mertto a liextris crticts cjris ima- 
go collocanda videtw. Sed qtita Patilus crc- 
didit in Chrifiinn qttem non vidit, a dcxtris fi- 
guratur. Clemcns autem (exais, ut in An. 
Dom. 1342.. refert Albemis Argentinus,c///ft 
anna progeniei fna haherent qtitnque rofas, contra 
moretn antecejfortm fuorum totidem roj.is potti fe- 
cit m hulla. 

Metallo figillare ilkiftre privilcgium, & 
ad Principes pertincns, quod nec Duces Ve- 
netum arrogaiTJnt priulquam ab Alcxandro ^ . 
jus obiignandorumplumbo dipiomatum An. 
circiter Qu-ifti 11 70. obtinuiiTent. Sed 
piumbo etiam oblignavit Prior S. Johannis 
Hiero(ol}-mitani : ut e BiilLt Bonifacii Papse, 
Ordinis ejuflem regulas conlii-mantis , in 
MS. vidimus. 

Btdla denique non (blum iigillimi fignili- 
cat imprimens, & impreilum, (ed ipfis criam 
literas huliatas ; ut e fupradictis animadver- 
tas, & intei-dum yc/je'/////jTO (eu hillam. 'Wal- 
iingham in Edouardo 5. (iib An. i -i^^o^Mifit 
qiioqtie Archtepifcopus ( Cantuarix ) I^gi G? 
Conctlio fiio fchedulam five hiillam, m hunc mo- 
diim continentem, ©"c. 

5 Bundii. ] Vide Bonna. 
•[ Bmiunim. j Menfura qtudam ter- 
ra jim jiigera: Papias; Numquld a- Sax. 



bunna, £-u bun6an ? Vide (upra Bimiia. 
Longob. lib. ^5. Tit. i. can. 46. Lotha- 
rius imp. Si Ecclcha fit conftruifhi, qux 
ncccjfaria Jlt, i3 nthtl dotis hahucrit, voltimus 
v.t Jectindum. jujfionem domini ac genitoris 
" nrftri inius }i:a>ifiis cum xii htinti.tri- 

ts dc terra arahni ihi dctur , G? mancipia d;io, 
a hheris homimhus qui iyi cadem Ecckfia of- 
ficium audtre dehcnt. Formull. Solen. 117. 
de terra arahili ad ipjiim manftim adfpict- 
ente vel pertinente, bunuaria t.mta. Simtli- 
ter de prato huntiaria tanta. Item formul. 

I3<2. ■ ■ btinuaria tmita de tcira ara- 

hih 171 loco nunctipato, (!jc. Bohcrii prifca 
editlo L L. Longobard. loco liic fiipra le- 
git, manfus unus cum xii vicariis, (3c. no- 
taque in margine, de qtio per gl. (§ doc. tnc.J. 
de cenfi. 

Bumtariarius, qui bimuarium agrl poflidct. 
Conftitutione Caroli Crafli de Feudis. Man- 

fmiArius quinque folidos j ahfiritis xxx deaanos ; 

btmdianus xv. quorumlihet- larium pojfejfores 

vi ftippleant. Legendum liic putat Linden- 

brogius humiariarius , nam locum a viris 

dodtis male haclenus intelleftum aile- 

rit. 

. 5 Bnrda. ] Vide infi-a Bujfii & Biif 

cia. 

5 BurciiS. ] Idem quod Burgus ; C.t- 

flruin, urbs. Brit. Amior. Pliilippid. lib. i. 
de caftro Rodulphi : 

Tunihus £^ mtiris, fnimts altis atqiie profundis 

Foffis, mterior hiirctis Jcciirus ah omnt 
Hojte vtdehatur, (3 incxptignahilis ejfe. 

Iterum mox , & lib. 7. & 10. Vide 
Bmgus. 

5 BxfdA. ] Vide (iipra Bordtare. 

5 Burditio. ] Greg. Mag. lib. i . Epift. 
^TL. Pr.tterea cognovtmns , qiiod prima illatio 
hurdtitionis ruflicanos noftros vehementer angu- 
flat : itk ut pritifqtiam labores fuos vemmdare 
valeant, compellantur trtbuta pcrfolvere : qua 
dtim de ftio unde dare non habent, ab aucitonariis ' 
publicis mutiio accipiunt , G? gravta commoda 
pro eodcm bcneficio pcrjolvtint. Inferius. Cogno- 
vimits ctiam ruflicos btirdationcm quam jam ab 
cis exacium , Theodcfitis minime perfu!- 
verat , itcrttm dedtjfe, ita iit tn duplo ex:icii 
fttnt. 

5 Burgdgitm. ] Eft Servitium quod 
burgenfes ex antiqua conluetudine , do- 
mino burgi prseftant, pro domiciliis feu 
tenemcntis fi^iis in eodem burgo. Ad m- 
litiam autem non pertinet, habeturqiie ideo 
inter ignobiles tenuras. Neapolir. llb. i. 
Tit. 66. 1. X. Burgenfatictim dicitiu". Vide 
Burroli' meaiis. 

5 B.rgarii^ & Bu/gerifes- ] Sunt bur- 
gorum villarumq; claufarum (eu munitarum, 
habitatores: Livio & Saluftio, cnflellani. Sa- 
xon. bupgbpapn.Hi dum cauponandis mer- 
cibus,&: rei mechanicx operam navarent, ge- 
nerofs uirbx { militiam omniiio admii-anti) 
N % de^eituj 



91 



Henrici Spelmanni 



cleff^ediui erant j adco ut cum illis nec con- 
nubia jungercnt,ncc Martis aleam experiren- 
tiir. Stat. ivlerton. An. Dom. i i^ 5". cap. 7. 
De Doynmis qui maritdverint illos tjuos habcnt 
m cujtodia Jiia, vilLmis CS? aliis ficut burgenji- 
biis, ubi difparagetuur : fl talis Ltres fiierit 
infru 1 4, amos, ^ taiis atatis qiwd conjentire 
nnn foterit, tunc ft farentes conquerantur de illo 
Dommo, Dotmniis tlle amittat cuflodiam iifque 
ad ^tatetn hiercdis, (^ omne coinmodum,qiiod &c. 
froptcr dcdeciis ei fdhim. Ad militiam nati, 
pro aduliis non habcntur donec emenfi liint 
anniun xtatis xxi. Ftttus verb Biirgenfis ( in- 
quit Glanviila, lib. 7. cap. 9.) atatem habere 
twic ititelligitur , ciim dtfcrete fciverit denarios 
niitncrare, C? fatmos tiliiare, i3 alia patema ne- 
gotia ftmiliter exercere. Vetus lex, nihil mi- 
litare a burgctifibus expetit. In duellum igitur 
ft vadatis, fiibterftigerc licuit, & per campio- 
nem quem vocant, i. pugilem, rcm dccer- 
nere. 

Biirgcnjcs autem alias di61i fiint ipfi Civi- 
tatum incola; : nam Saxonibus & Germ.Bur- 
giis item Civitas. Diftinguuntur tamen apud 
nos An. 5-. Ric. x. cap. 4. Stat. pofter. ubi 
claflts Rcipub. fic enumerantur : Cotlttt, 

3I5aron, JBanerct, C^ibalcc ie Couutce, 
CiC£?cin u Citec,2Surgers oc JlSurgV, 

5 Bnr^ator- ] Vide Burg/a-na. 

5 Biirghbote. ] Auxillum dicitur quod 
ex confuctudine debetur, ad rcfLaurationem 
nrbium, burgorum, caltrorum. ^ide Burgus 
& Bote. .(Ethclftani legibus cap. 13. hoc 
quotannis fieri mandatur infra xiv. nodies 
poft ganbaga)-, i. dies Rogationum ftu li- 
thanix majoris ; fed Regum diplomatibus, 
plurimi ab eadem redduntur immunes.Prifco 
tamen Anglo-Saxonum Jure, ne Regi licuit 
ipfam remittere. Charta Ethelbaldi apud 
Malmesb. de geft. Reg. lib. i. Concedo ut 
omnia monafteria , (3 Ecclefite I^egni tnei, a 
piblicis vcHigalibiis , (3 operibiis G? otiertbiis 
abfolvantur, tufi inJlruHiotubiis arcitim vel poti- 
tium, qucemilli unquam relaxari pojfwit. Male 
editur artiutn, &c Ingulpho archiiim. LL. Ca- 
nuti M S. cap. 94. Si quis biirgbotam & brig^ 

botam fuperjedent, emendet hoc erga /^e- 

getn izo.Jol. m Aiiglorum lege, &c. Aliisdi- 
citur bupgelo-e, q. Symbolum ad reficien- 
dos burgorum muroscontributum. Loc enim 
Jymbolum. 

5 BurgemottiS. ] Sax. bupgemore. 
Ciirta burgenjis. Cotivctttus burgt vel Ctvita- 
tts. bupb enim &: bupg , oppidutn , Civitas, 
moce & gemoce, gonventus. LL. Canuti Ai. 
S. cap. 44. Et kibeatur itt atitio ter ^burs^ejmo- 
tus, & Jclnremottis bis, tnfi fapttts fit, & tnter- 
fit Epifcopiis G? Aidcrmannus , £=J doceant 
ibi Dei rccium & fcciili. Saiicis, Mallober- 
gium. 

5 Bnrgenjes. ] V ide Burgan:. 

5 Burgherefth. ] Domefd. Tit. Somer- 
fct. Epifcopus fVituone. Tantone. Ifia confu- 
ttidittes pertDiettt ad Tantotie. Burgheriflh, la- 
tronci, pacis injraiiio , Hatnfarc , denani de 



hundred, (3 dettarti S. Petri cricicti. Tcr in lUic Ciristi. 
atitto tcttere placita Epifcopi fme ammomtiotie , 
perfeHio in exercitutn cum hominibus Epifiopt. 
Agardus hic burghenfth expofiiit, ad ittve- 
niendiim natitas in I^egis exercitu. Dubie 
autemiUe, 6c perperam fme dubio. Tan- 
ton enim nec oppidum eft maritimum, ncc 
celebri fluvio aflitum, quod nec ideo nau- 
tas fuggerat clafTl Regias, nec pertbcnt lix 
confiietudines ad Regem, fed ad vilkm & 
Epifcopum. Occui-rit forte vox antiquius 
in Charta Edmundi Regis , dat. An. Dom. 
944 apud Malmesb. de geft. Reg. lib. 2. 
Concedo Ecclefne S. Dei gettitrtcis Mana Gla- 

fcoma liberam potefiatetn, jura, cotifiie- 

ttidities, i3 omnes fortsfacluras, omtiiiim ter- 
rariitn fuartim, id efl, Fiirhgeritha, & htmdred 
fetetia, athas, & orde/as , itifangtheophas , * * Male ffam* 
hatnfoctw, ($ fitdebnce S? forflel, ^c. Non Sone. 
audeo ex conjectui-a quid obtrudere, nam 
multiplex hic etymon, atque inde latus er- 
randi campus. Burg enim, burgh, &: burh, 
alias oppidum, aiias portum, alias domum, 
alias feptum, alias fidejuffionem fignificat. 
K^JIkt Gernianice, Sicambris ntfe, cffraftio- 
nem : quail i«/-^/jf/5';7? fuerit, burgi, do- 
mus, fepti, iic. efiraaio & violatio. Vidc 
mox inira Bnighbrech. Here autem fi quam 
in vocabulo partem obtmuerit, e.xercituin no- 
tat, ut in Herereita Ik ejufniodi. 

5 B:,rghbrech^ al. Borgbrech. ] Ftdeiuf 
fionts violatio; vel ut forcnfes loquuntur, 
plegit fraaio. Saxon. bopbbpyce G? bojj^- 
bpyce. bopb al. hoji^, fidujuffio, vas,plcgiu,n, 
Angl. a iojroto, vd fHcetiC, bpvce franio. 
Angli omnes decemviraii olim fideiuflione 
pacem Regiam ftipulati funt. Quod" autem 
in hanc commiflum t^,burghbrech diciture- 
jufque rognitio & vindi^a, Regiis Chartis, 
plurimis ciedebantur, pro quorum dignicate, 
mul6ia alias levior fuit, alias gravior. L. A- 
luredi cap.j. Gij: bpa cyningej- bopjjbpece 
geaece, &c. Si quis plegiiim l^gis frangat, 
emendct ittctilpationem ficut reSttim fic ( -] 5xj- 
bop gej-bpyce ) & ittfraRuram flcgti 5-. It- 
bns Merctorum dcnartorum. Archtepifcopi 
borhibriche /;z/ff mundbriche etnendetur 5 H- 
b-ris. Aliorum Bptfcoporum vel Aldermaitito- 
rum, emendetur x libris. Idem in Canuti LL. 
politicis cap.^5:. Sed Archiepifcopo iUicjun- 
gitur ^Ethelingus, i . B^gm harres. Ranuiph. 
Ceftrienf in Polychron. lib. i. cap. 5-0. 
Mundbridi, i. lafi» marejlatts. Galltce , blef- ij^rfnure. 
mure de honneiir. Btirgl.brich , i. lafio Itbertatis 
aut fcfti. Gallice , blejmure de ccurte ou de 
cloje. 

5 Bnrgekeni/lg.'] Vide Barbacan. 

f Bwrglana. ] Eft ncHiturna dii-uptio 
habitaculi alicu]us, vel Ecclefia: ; ctiam mu- 
rorum portammve Civitatis aut burgi, ad fe- 
loniam aliquam perpetrandam.JS'eS/<i7w dico, 
recentiores fequutus, veteres enim hoc non 
adjungunt. Otiidum Coronatoris mfra vir- 
gam Regis. cap. De Biirgatonbus dcmcrum. 
Omnes Biirgatores domorum, vel fraiiores Ec- 

clefiarum. 



GLOSSARlllM. 9^ 



clefwim, id mmormn , i e! portmum Ctvita- 
tis R^iris, vel burgoriim, intrantes mdictofe ^ 
felcmd; conthnpttemur morti, t. fulpendantur. 
iurmcr. l^icti autem liint burg.itorcs, quod dum alii 
per campos latrocinaiitur eminijs, hi burgos 
pertinacius invadunt, villas &: sedes eftrin- 
o-Lint, & deprsedantur. Signilicant autem biir 
Sc bour non fblum hditiitionem,fed & partem 
cjus fandViorem, conclaz-e nimiriim & thala- 
mum, qux nec ab hujuCnodi latronibus (unt 
immunia. Vox Biirglana a Normannis indu- 
6ta videtur ; nam apud Saxones haud- re- 
perio. CrLmen tamen inter inexpiabilia re- 
ponunt )?u}-bpec nuncupantes. Vide L L. 
Canuti cap. 6i. &: Henr. i. cap. i 3. 

5 BurgraviHi- ] Sfcc. Sax. Art. 5-1. 
Scultetus elt judex culpse Judicls, & Palati- 
nus feu Palaufgravius Imperatoris Judex ell. 
Burogr/ivjiis, i. pci^pctuus caftellanus, judcx 
ell Marchionis, V. Comcs Palatmiis. 

5 B»rs.uS,-A. Burcus. ] Saxon. bupg, 
bupb, bupc, bupch, bep5,beoj)5, bip5,by- 
py5,& bupug ( nam y. & u. indilcretc po- 
nunt Saxones) vulgari noftro bO?OHglj,non 
paucis IJCCp & liurp, c]ux tamen cum aliis 
infi^iper iignihcatiombus, aliam fbrtiri viden- 
tur originem, ut fupra in Bena. 

Bnrgtis ( inquiunt ) a Grxco TPJ^yQ-, i. tur- 
rts, atque idem a Tni^, i. 'gms, quod turres in- 
flrar columnx ignis coslum appetunt. Hinc 
TTJf^c-i, in altian tolio. Gloilx Cyrillo fub- 
juncte, TTj^y©-, turris, hugus; lego tmris, 
burgns. 

Burgus pro monte, Citjlro, opftdo, tirhe. Pari 
ratione iignificant htec omnia montem : & 
quia turrira denotant, transreruntur etiam ad 
alias res munitas,fcil. Giilra, oppida, &: urbes 
ipfas ampliilimas. Fide exhibet vok una 
'AjrxiTnif^^oc^feu ^fiibmgiuin, utramqueligni- 
hcationem : non folum enim t iitteram radi- 
calem retbet, fed & apud Silelios, .^Jci mdn- 
tem : apud citeriores Gernianos j^fci urbcm 
denominat. Sic in Francorum legibus, con- 
\'entus Civitatis, mallobergium dicitur : mons 
Mdhhergiun. Veneris in quo Sibylise antrum , Germanis 
ElCnup#b£rg. Proculdubib Saxones noflri 
biirgos nuncupaiiint quas alii urbes & Civita- 
tes: Malmesb. de gefl:. Pontiiic. lib. 4. 
Burch, olim Medelmmjled dtceh.ttur , fcd fojl- 
quam Kemilfhus Abbas lociim tnuro ctnxit, k 
V. Concil. fimilitiidme iirbts , ffinrC^ V4catus eji. Cum 
Sird. & Lioii- vero Ecclefiaftico canone prohibltum efTet, 
Re«/. An. 107's Epifcoporum cathedi-as alias locarl quam 
rub*Z.zn/ra77c.-. "1 ^i^^itatibus , Civitatis tittilus apud ca- 
Etiam Decreta thedi-arios tantum hurgus remanebat. Piu- 
Dmift & Leo- res igitiir Civitates haud numerarunt no- 
""' ftri Nkjores, quam Epilcopatus, Civitatis ta- 

men Ipecimen vel liodie retinent hurgi ifli, 
utpote qui Prxtore plerunque honefkntur, 
jure utunUir municipali, & in Parlamentai'iis 
Comitiisper procuratorcs fiios ( bifigcnjes vo- 
cant ) fuftragia ferunr, obfciu-i licet & minu- 
tilliml : quod in allls viills ( quantumvls egre- 
giis ) non deprchendlmr. Cingebantur etiam 
muro plerunque & vel caftellura oftcndebant 



celebre, vel quid aliud muniminis. Recen- 

tius autem nomlnis obtinent dignitatcm,qul- 

bus Rex contulerit burgor.im prlvilegia. Scd 

remcamus ad infantiam verbi. 

Btirgiis pro cafleLo farvnlo. Sic Romanis 

nouim Vaientlniano xvo. Veget. de re milit. 

lib. 4. cap. I o. ^iodfi ultra jacium teli, in 

clivo tamen Civitatisfbjeda fit vena ( aqux J 

ciftellum f.irvulitm quan bttrgmn vocant, intcr 

Civit.ttem £5' fontem convcnit fabricari, ibtqiie 

haliflas ftgittanofque conflttui, ut aqua defenda- 

tur ab hfflibus. 

Biirgus pro habitaculo inlimite. Hoc fenfli 

anticpiusadhuc obtrudit Paul. Orollus Hift. 

lib. 7. cap. 5 2. Burgtindsones qiwqtie novm-mn 

hnjtiiim cicpt novtim nomen, qiii fliifquam Ixxx. 

mtllta ut feriint aimatoriim, ripx J^ cni fltimi- 

nis cotifederunt. Hos quidem fiibacia tntcriore 

Gortuniia, a Driijo, & Tiberio adoqitivis fdiis 

Cicfarts, fer cajha diffofitos, aiiint in magn.vn 

coaluijfe gentem, atqtie ita etiam mmen ex ofere 

fra^jumpflflc, qtii crebia per limitem habitacula 

conflztuta, biirgos yulgo vocant. Hxc paulo 

fiiccinctlus in fuas Origlnes tranfcrlplit Ili- 

dorus Ilb. 9. cap. 1.. Et hlnc Luithprandus 

fHili:. llb. ^.cap. iz.) errorem contrahens ; 

Burgundlones a Romanis devicios, exttaur- 

bem collocatos airerlt : C/ quomam ( inquit ) 

iffi domoriim congregationsm qitx mtiro non cLui- 

debatiir Birrgtun vocant, Biirgtmdimes, qiiod efl 

a Burgo expufi, a ^jmanis afpellati fiint. 

Sed Orofio, diflentlens Rhenanus,Burgundi- 

onum nomen altliis rlmatiir. Agathias('rA(^\\x) „^^ ^^^-^ j^y. 

A:ithor Gratctis Bitrgtifimes vocat, & Gothici i, 

geiicris ejfe trndit , nimirurn froftcr vicini- 

tatem. 

Bmgiis pro habitaculo,feu loco mimitc. Cum 

igitur reperiatur biirg in Eurgundionum no- 

mine, prlufquim hab-.t.tcula colereiit per li- 

vutcm conflitiita : f)erfpicuum eft, non inde 

nomen ; fed ( ut mihi videtur ) a munitis h.i- 

bitactilis, nam bupg locum quoqtic munitum 

fignilicat .- unde beopgan & byp^an, mii- 

Ktre, dcfeixiere. * punlan Gcrm. l^UOnCtt ha- j.r ;t- r ^ 
. „ . 1 j ■ ■1- • 1 ceniLOjuoeii- 

bitare, quali ioca vel domiciiia munita, Ira- ,i f„jnjs forts 

bitantes. Hoveden in Hen. x. Erant qiudem urriJ.eai^a Sax, 

tnfra Vermlium ( quam pauio fiipra villam juinnan, p:g- 

nuncupat j trcs bmgi frxtcr caflellum : iS 11- "-"^^' l- burgis 

7i>ifmifqiie tllorurn fcp.iranis erat ab ahero, (3 ' -^ ' ' ' 

intercliifus fortt muro, & fijju aqiia plciia : (^ 

uniis illorum dicebatur magniis btirgus, ubi extra 

murum fixa erant tentona i{egis Franci^ Gf 

jnachinie illiiis bellicx. Btirgos a caftello dlftln' 

guit, & hos invlcem ex magnitudine. Ca- 

itellum iiftelllgo burgum arcem habentem i.n 

area : biirgum hic, locum munltum Ime Ca- 

ftello. 

Bitrgus projepimento caftrenfl, i. ampla fif- 

sa & vallo ex egcflo inti-orfum cefpite munito. 

Gnecls recentioribus ^BamTtc, Anaftafio in Fojfutumi 

vita Stephani ^. cA//i.HujufinodI perlocorum clul*. 

fpacla, nonnuila vidimus antlquo opere, & 

qux hodie a viclnls hwghs &: biDroughs alicuhi 

nuncupantur. Sic illud notum quod juxta 

xdes familis iwftrse, in agro Norfolcienti ad- 

jacent ;, 



94- 



Henrici Spelmanni 



Cjfler. 



Csfter. 



jacenti villx nomeii teclt, Kerhurgh indc di- 
dx, i. p-ope biirgnm. Reperiuntur autem du- 
plici forma, interdum quadrangula, fed fre- 
cjuentiiu rotunda : Hsec, opus Saxonicum 
f quod & Normanicum, & Gothicum eft) 
prodit : illa Romanum. 

Biirsrimi vero Hor>ianum, a j^omana voce , 
C\r/Ze/"potius dicimus. Romanos autem ve- 
teres in quadram ftmper caftrametatos efle, 
pcrlj->icue indicat Polybius , licct iuR^riores 
cdocuit Vegetius, loci ccdere ncccUituti, G? 
vel quadratay veL rotimda, vel trigona, vel ob- 
U»ig.i cnftra conjUtuere. Prxfert tamen is & 
laudat quilms nltra latitudims ffaciiim, tcrtia 
pars loiigitudims additur. Ejufoodi duo hodie 
confpiclunnir in Noifolcia,Branoduni &c Ven- 
tx. lcenorum : foflis non admodum grandi- 
hus, led lorica in fronte mimltis, ut ex utro- 
que planiiis fic agnolcas Romanum artifici- 
um, dequo&: magls adliuc conftabit, fiob- 
icrvesqux a Vegetio ti-adiiSta (unt de re ml- 
litar. lib. 3 cap. 8. 

Biirgum Gothkmn & perinde Saxonlcum 
htque Normanlcum, a Procbplo difcas, Belli 
Gothici lib. 7.. Amjilijftma qiixdam & m im- 
mcnfam frofimditatem dejccndens fojfa mtcrce- 
dcbat ■■ tcrra namque qiht mdefuerat egejia, in- 
tcnorcm fcmper cajhorum m partcm retta cum 
iii altiiudincm excrevifjct, fro muro barbaris e- 
rat : qui utiqtie cum conval/ati & p-aacutis (3 
coiifpijfitisfudibus ejfcnt, fidenter acfortius fubc- 
imtem m hnflcm pignabaiit. Huic ( iit paulo 
fupra ) angiiftim- infronte aditus erat fraceffque 

13 fcri imferviiis, in eo artnatus quidam in- 

fijlit, G? a loci aiigiiftus alios frohibendo , Jocios 
Jlbt ad oPcm fercndimi conciliat. De forma au- 
tem caftrorum filct Procoplus, eam igltur ab 
Ammiano pete lib.;^ i. in Valen. ScGratian. 
Vu/giis in.cjhmabi'e b/irharorum , ad orbis ro- 
tundi figuram, midtitudine digefia f/aiiftrorimi 
tanquam intra montana ffacia oao fiiiebatur, S3 
ubcrtate frxdiorum. Simlle de Francis & Bur- 
gundils Frodoardl Chronlc.in An. Dom.9 x 5-. 
— — cafiraqiie diiobiis vel tnbiis )m//ibus a 
TCordmaiiiiorum caftris metantur in gyrum. Grx- 
cos proculdubio fecuti, & Lycurgum, qui 
angulcs tnuh/cs arbitr-atus, kii mjkKov It^- 
■nTttthvcmTX), i. in circu/um caftrametabatiir, ni- 
fi aut mons aliquis tutamen daret, aut muriis, 
aut fluvium a tergo liaherent. Xenophon de 
Spartanls in Repub. Laced. 

Bwgum eflaiiflns exhlbct tlbi Ammianus 
in loco citato.Tumultuarium enlin caftrorum 
numlmen, cum pro vallo dlfpolitos currus 
mutuo conncxu habuerant, Gern^^ni JJJHa^ 
gcnbutjf nominarunt, utJodocus\^'IllIchius 
in fiiis ad Tacitum Commentarils cap. i o. 
nilhi Author ell. Nec dilfimile vidcturprll^ 
ctLra Brltannorum oppidum, de quo Cxfir. 
Bcll. Gall. llb. 'y. Offidiim vocant Britatmi 
cum Jy/vas imfeditas vallo atqiie fofla munie- 
riint. 

Btirgiim etlam dlcl quod Germanls aliis 
/laga d<. circidus, non uieptt; monent qux de 
bwgo Cotlnco fopra rcferuntuf. Ubi igltuf 



Hunnos & Avares { oftennali bcUo a Carolo . 
Alag. edomitos ) extniHis novem hagts,i.cir- 
ctiiis in Pannonia liabitafle legimiis : nos de 
totldem biirgis intelllgimus. Nam vel hodie 
clj-culum qui fblem alias, & lunam amblt ( i. 
ha/o ) btirgh & burrough, quafi biirgiim appel- 
lamus : & a cingendo fiftendoque pleraque ha- 
bitationum vocabulo apud Germanos, bore- 
alelque populos videntur emanaffe, ut infra 
in Haga, Aaia, Ham, Heim, (3c. 

Burgits denique apud Gallos appellanir vil- 
la interdum iiiiignior , qux nec muro ncc 
vallo claudltur. 

5 Burgheritha^ ] Vlde Burgheriflh. 

5 Burghrrare. ] Civis , bmgenfis. Veri- 
verblo btirgi vir, pape enim Sax. vir. Charta 
Willlelmi (enloris Londonienfibus confefta 
clrciter an.Dom. 10— iVillielmus Rcx faliitat 
IVillielmtim Efifcoftim, (3 Gojfredtim, Portgre- 
fiiim, G? omnem bitrghware mfra London.]u\X.'X 
exemplar Saxon. pilliemlang gpcf pilliem 
bij^ceob ~\ Gobjrped popupepan -\ ealle 
tSa bupgbpapn bninan Lon6on. Idem quod 
in aliis Chartt. omnibus Barombus de Lon- 
don. 

5 Burica. ] LL. Alaman. Tit. 97: Si 
qiiis burtcas in fylvis tam forcoriim quam feco- 
rtim i?icenderit xii. fol. comfonat. An non If a- 
bulum vel cafula ex ramls confc£fa,quod An- 
gll i)QUt dlcimus a Sax, bur & bure, i. ciibicii- 
liim, conclave, Gi^xc. 0ueiov Ijabitatto. 

5 Buncus, Biirichalid. ] IUud equus, 

manntis : hoc eqtiorum inflrata. Grxcobarb. 
l^ieiyjQ- ik I2>iet;)(a\ia,, de quo vide Meur- 
fium. Gloff Philoxen Mannts ^nel^xoii. Gloff. 
Ilidor. JManntilus, cabal/iis, biiriciis. Hiero- 
nymus in eplil. ad Pamach. Tom. i. ubi 

fcrventcs biiricos mannos , comattilos ftieros, 
^c. Eraffnus hic intelligit btincos adjedllve 
pofiaim a Btirts Civitatc Achaix, & alt in a- 
llls codlcibus biiricos fcrlbi, in alils boricos, a- 
liis omnlno omltti, quod foite reftlus, nam 
mannos adjici videtur quafi per explicatlonem. 
PauIInus epift. i o. qux cft ad Severum /onge 
dtjpari cu/tti, macro tllum S3 viliori a fcllts bt.- 
rico fedentem. Hinc { Inqult Meurlius ) 
i^^aeijCAOj/ fc//a cqiicjhis. 

% "Burire. ] Formull. Solenn. 115-. 
.^od hominem fiiiim ma/o ordine adfil/ijfet, Gf 
tffiim ibt mtcrfecijfet, ve/ occidtjfct, vc/ ranba. 

fua caba//os, aiirum, ^c. defortajfct , ve/ /co- 
dcm contra /cgcm ihi biirijjct. Leodem, vaflal- 
lum, famulum, Bunflet ( li a bypian Saxonl- 
co, Anglice tO Ijicrte ) Sepellflet. 

5 Burrorv meaiis. ] L L. Btogor. apud 

Scotos, cap. I. £Un/ibet Biirgenjis dcbet Do- 
mino ^egi Biirgagto , qtiod dejhidtt fro fartt- 
cata terr,e quinquc dcnartos anntutim. Hujutmo- 
dl reddltus ibidem in marginc appcUantiu- 
Burrow mealis, dicunturque incoi-porari an- 
ncxique tifco & patrimonio Regls : Jacobl i . 
Parlam. i.cap. 8. Mea/is\\oc loco idemfig- 
nllicare cenfeo, quod noftratlbus olim firrna : 
lcil. quod in Regix mcnix apparatum con- 
fertur. 

! Bm' ] 



u 



L S S A R lU M. 



9$ 



5 Bm^ ] Domcrd. l^irt. Hantifc. Rex. 
■\Viirierlnge3 Colcham. SttKt W.bicix qiufer- 
tmnt hinc Mancrio, tihi tcmprc R^gis EdiDar- 

CoUbmi. ''■' ''''^'^ '^^ ^"''' ^ ^^^' '^<>'''P'-''''' "'^" i^ "'■"■ 
cis. Agardus, Bnrs'' i. colonits. ^orjitm .- num 

a /-.'«j, Vii-gilio /'/«v.r, qiKvd ell pars aran-i 

poftei-ior ? Noncredo. Qiixre. 

5 5'^'P- ] Gall. ifl/i^yS, crumena. A 
Grasco duclum, ledaniateria diclum : nam 

.fiwpoa, c(j/iHW2 ; uiide id Virgilii faai de 

' mmmc Byrfam, &:c. Htiacmar. Epift.S. cap.g. 

Tctitfri.ius confeffiis tvl coaviilns dicitur de 

btirfd eltunie.1 ; de libra iim de attro, &c. Rx 
hoc Buifiirms pro thefcui-ai-io, Aiigl. Jbotir^ 
fa* ; r. .Gallico ,. clilo. Gloll vc,tt. Btirfa, 
clo.ica. 

5 Burfani. J Q.ui e ftipendiis vivunt 
Scholallici & alii. Jf. Mxjor i^cfi. .Svoto. lib. 
I . caj). 5-. In ea Univerfitate ( Oxonia j fimt 
clara GoHegia a Reg!tus,ilcginis,Epi(copis, 
& Princlpibus fundata ; & ex ftipendiis illo- 
rum fcholaftici plutimi aluntiir.^ c]uos P.vi- 
fu btrffinos vccam.us. E,t tnox, ceiitum bnrfi- 
rios utrumciue horum collegiorum liabct, 
cjuorum ai!';,ui cultiui divino, concionlbulcjue 
& alii literls jugiter ipxumbunt. 

~ BT,-jhfJef. ] Vide lupra Bo. 
£/ij'carUi Bifcarlus, Buflc.irla, Bnth- 
fcarla^ Batefcp.rhs^ & Buz-xarl. ] pomef 

Titt. Wiitic. V^^iJton. .^ando ^ex ibat 
zn exfcd.itioitan vcl terr.t vel mari, habcbat de 
hoc 'Mancrio aiit xx fol. ad pfcendos fiios Bu::;^c- 
carl, mit irdiim hominem dnccbat Jccnm fro hono- 
re ^tiintjtie^hidaitim. Agardus hos jo/<>.;/i0.f, i. 
milites, exponit : eo forte duclus quod in 
Florr. HiPcoriai". legerat, Buccckarli ftim qtn 
fortus r.auttccs ciiflodiunt. Ego equidem aut de 
turba nautica omnino intelligerem, aut de 
militibus (altem nauticls : Buffa cnim navis 
e!t grandior, ut mox inrocabulo Bttffa con- 
ftabit, Carl minifter, famulus, homo robufti- 
€»■ ; -Ht itemque in ea vece. Annal. Saxon. 
Pctroburg. in An. Dom. 1066. 6a6pin 
Gople com lan6 fipb. •] opaj: bme ut ~\ 
]?a butrj-ecaplaj- bine j:opj-ocan "j ))e jroji 
co ScQtland mi6a,7z..fnaccum. Hoc toti- 
dem, verbis .Annales .A^lavcrleienf Edivimis 
'Cotifuivcnit ctim cxercitii ^er .tcrram , z£ fiiga- 
'vit cum, (S hicccarit eum rcfitarimt. __ Ipje vero 
vnitScotiam cum xii jn^pbtis. Legeridum bu- 
jZ"c<?r//..Florcnt. Wigom..in An. lo^z.God- 
winus Crmiej in Cantia applicuit ——■,(£? owjwj 
'ButfcaWas ik H.ifringa CS? uhiquc circa ripas 
mtiris, aliofqiie nonmiHos in adjtitcn.m! fibt.al- 
lex'it.f \iih:a.. Butficarl.is ^,mnncs.quos o]/vips 
:nvcnerat,"fcciim legcntcs, vcrf.ii S.indiPiamfor- 
Unncurfum ,diriixcrw:t., , VeibatimJMEC ttail- 
■icripftHovedenu.s, ied Ipfe Buthfecarlas. 'Ite- 
rum 'Wigonienf in . An, 1066. Toftlus .J^ 
But(ccar/is, < quqfdam voientes qticfd.im tiolentes 
'fcciim qffiimcns.'[ a^Vefta-infijIa ) rcceffit,,(3 
cnrfiim-ad' Li-ndcfegiam direxit. Et Aii. 1071. 
fi^x eiim Btnfccarlis ?>/ .cricntali flaga mJiiU, 
otnr.cmfthi exitnm objlruxit.- Etiam An. 1 1 o i. 
%.v Butfecarlis p\ccept mare eujlodircy (3 ob- 



Jervare ne auis de partibus Normaniie, fincs a- 
diret Anglix. Dcniqiie ( inquit ) ctim Burje- 

carlis, Clitcncm E.idgartim in ^cgem levare 

voluerunt. Multa refero exempla, ut de vo- 
ce ambigua tu ipfe judices. 

? Biifa, Sufcia, &: Burcia. ] A Belgi- 
co Imifc, Navis grandior ad iimilitudinem 
pkidis ( quod huKt etiam iignificat ) panda 
ah'o &: obtufi prora. Geiie:dographus setat. 
Hen. 3. MS. in Ricardo i. I{ex Anglo- 
riim I^chardiis tter maritimum ingrcdiens, fe- 
ciim habuit 15. navcs fcrgrandes { qiias vocant 
biiffas vulgo ] fnjlici vclortim exfanfione ve- 
lificantes, (3 centum naves onerarias, ^ qtun- 
qiuginta galeas trircmcs. Hoveden enaiTans 
hanc iplam exj)editionem, ccfft ( inquit ) Rex 
a portu Mefanix ctim I J o. magnts navihus 
& cum ^ ■^. gnlets bene armatis,^c. Biifcia au- ^"-f''^' 
tem magna in qiia e}-at I{cgina Sicilia, (3 filia 
Hfgis hiavanx, C?c. (3 diLe ali^ bufcia;, cum 
lUa tem^eflate adhuc fevtente , fervenerunt ad 
mfulam de Cypre. Ita pluries. In anno autem 
fuperiori,^/yc;^.f vocat, fi locus integer. Hex Surck. 
Anglix 'vetiit Mejfii>utm m Sicilta cum 
itirciis viultis, G? aliis magnis 7iavibus , i3 
galeis. 

5 B^onei ComitatHS. ] Bracion. lib. 
5. Tracl. z. cap. i. nu. i. Jufiiciarit,vocatis 
ad fe quatuor vel Jexj vel ^liiribus de majori- 
bus Comitatus, qia dtcuntur bufimes Comitatus,^ 
ad quorum nHiiim dcfendent vota aliorum, i3c. 
Deiiderantur in codice nrjftro MS. hsec ver- 
ba : qiti dicunttir btifones Comitatiis. In alio 
vero MS. ^egitur,i/!/w/a dequibusnoslupra 
copiose'. 

5 BuJfeJItiS. ] Mcdms. Sfatut. de pifto- 
rib. An. 31. Ed. i. ca. 8. Standardum, buf- 
felii, galona, (3 ulna, figillo Domini Hegis fer- 
re« Jignentur. Et cap. 9. Standirdjim biiffclli 
& uln£-fint firb ciiftodta majoms (3 bairvmim, 
(S fex lcgaltum hominum de villa jiiratorum. 
Vide btijfdlt capacitatem in voce Galo. 

5 BtitelliiS. ] QLiibufdam flomachus , a 
fimilitudine Gallici boutetlle. Vide fiipra Bo- 
telliis. 

5 Bjticularius^ Butica, Biitiri.tj Butta, 
B/ittis^ Butto^ Butticella. ] De primo n.g- 
viffime. Omnia vero :\ Saxon. byc & butrce, 
i. titer ?^^olium. Unde Grxcis etiam inferi- 
oribus, -/SsT?/^, /8«t^i), j2bt7«oi', ^iT^toc, /S»- 
77'cop : de qulbus A^Ieurfius. Glciff Philox. C: •' 
pafcu vagana. iS»/57'f i^.y^\» nv iiyli ■ytu>.'f-v 
y^vmv. Glofl^ Lat. Grasc. t^t. ^irlis 
ctipa, /SstJ/oc, cupella. :/:...'' 

^a^fc*?. • Papias : Ohbaj ge^s vajisf^fhii- 
tica. " 

Biititia. "Meurfius -■ ^ivvov, btitina, lago^a. 
johan. Damafcenus de cbndlmentis, R^ponoK- 
tiir in butinam, fic ut mel cttria plurimym. ex- 
cedat. Habetur ctiam hutitia ( fed alia reor 
fignificatione j Ripuarior. LL. 60. §. 4. Si 
zbtdem infra terminattonem aliqud judicia, fua 
arte, vel butma, aut muttili faclo cxtitennt, ad 
facramentum non admitt.itur , fedin pr.vfoite 
ctim levis benrficio cozatur reJiitnere.^IJbio Ba- 
^ "■ fileaB 



-^.^^ ^^-.- -• ~.....l 



96 



Henrici Spelmanni 



filcx cdito An. i5.:?o. legituri?w<Ji'«, w/ 
bjiccm^c, obfciire utroque. , ^ • • 

J5;/f^j & ButticelLi occurrunt apud Cujaci- 
iim in vct. inftrumento : & Gotthof.Not. ad 
leg. %o6. Princ. de verb. fig. Cujac. 9. 

Obf a(S. r r -i T. \. 

Btittis. ApudMarculf. in formula Parabo- 
\x. Lege C? ferleBa in feBore rcfone,Jin autem 
non vis, in buttc recmide. 

Butto, fub butta & cufa refertur a Meurfio, 
indu6lis illis Anaftafil in Leone 3. In vene- 
rabilt monafterio S. Sakt, fecit buttonem argen- 
tcum cum cantftro ftw. Et in Leone 4. Obtii- 
tit in bafiltca beati Petri AfoftoH buttonem de 
argento funjfmo, citm gakitlns argenteis^ fen- 
dentibus in catenulis feftem. Codex vero no- 
fter Moguntix impreffusAn. i6ot. locou- 
troque butroncm lcgit, i. juvenem fcil. cani- 
ftrum ferentem. 

Biiticulanus, ceu buttarum vel buticiilarum 
Pr.tfofitus. Gall. Bouteiller, Pincema._ In 
Palatio Caroli Magni, prsecipux dignitatis 
fuitdc authoritatis, ut ab Hincmaro intelli- 
gas. Epift. 5. cap. 16. Poft eos f fcil. Apocri- 
fiavium & Cancellarium )facrum Paiattumfer 
hos nnniftros diffonebatur : fer Camerartum vt^. 
G? Comitem Palatii, Senefcalcum, Buticiilarium, 
(3 Comiton ftabuis, Manfionarium, (3c. Cap. 
a^. Ad tres autem minifteriales, Senefcalctim, 
Btiticiilarium, ^Co7mtemftabuli,fecundtim um- 
ufaijiifque 7tnmfterii qualitatcm vel qunyititatem 
fertniebat, tit ciim communi confenfu de fio 
quifque tninifterio admonendi non effent fcgnes, 
ut qiianto ejjis cjfe fotiiijfet, om/ies aclores ^egis 



frcefcirent, ubi vel uti I(^x illo vel illo temforc 
tanto vel tanto ffacio manere debuiffet frofter 
adduElionem vel fr.tfarationem : 7w forte tardc 
fcientes, dum in offortuno temfore, vel ciirh m- 
mia fefti7iatione exigeretur , familia R^galis 
fer negligentiam fi^ie necejfitate offri7neretur, 
qu^e vi:^. cura, qua7iqua7n ad Biiticidarinm, 
vel adComitcm ftabiili fertmeret, ^naxima ta- 
mcn cura ad Senefcallum refficiebat , eo qiiod 
cm7iia catera, frater fotus, (3 viBus caballo- 
rion, adeutulem Se?iejcalcu7n rejftceret. Capi- 
tul. lib. 4. Append. 3. §.6. Odo buticulanus 
de forefta fiia interrogandus eft. In fublcripp. 
teftamenti Philippi Auguft. apud Rigordum. 
Signum Tibaldi dafiferi nofhri. S. Cutdonis Bu- 
ticularii. Stg. Authei Camerarii. 

5 Butina. ] Vide Buticidarius. 

5 Butro. ] Vide Buticula. 

^ BntfecarU. ] Vide Bufiarla. 

5 Butta, Buttis, Butto^ Butticello. ] 
Vide Biiticularius. 

5 Buz.ecarle. ] Vide Bufcarla. 

5 BiiX^riuS. ] Camifex, a Gall. boiicher. 
Conftitutt. Sicul. lib. 3. Tit. 56. §. i.Bu^e- 
rios in eoriim mercibus i§ mercationtbus volu- 
mus effe fideles, w;^. ut fcrofhas fro farcis, vel 
car7ies mortictnas feu qualitercunqiie corruf- 

tas, (3c. vc7idere mn frafuttutnt. 

5 Byrz.OgitiVt. ] MulHa judicialis, cotn- 
fofitio fiiblica, five fifcalis.: Lydius ex Golda- 
fto, Adagium. 

Biirft ociilos claiidit, dicite b/r^ogium. 



CAhaUicm. ] Eqtiitatus. Luithprand. 
Hift. lib. 3. cap. 14. .^iinque eodem 
fervenijfet, G? caballicatas ( ut vulgo atioit ) 



circiimcirca dirigerct. 



f Cablicia. ] CaWifF». Inter Juris fo- 
reftarii Scriptores, dicuntui- virgulta & ra- 
mi tenues, qui ex detonfis arboribus & fylva 
cxdua colliguntur. Angl. !jJUfl)toOOlJ- Re- 
ftius autem mihi fignihcare videtur, cadu- 
ca ligna ventis deje£ta , nam ha;c Galli 
cables &c cablis appellant , nos OTinOfall^. 
Vide Manwood pa. 84. Crompton JuriP 
dlcf. Fol. 163. 

5 CahuluS. ] Machina bellica ad conte- 
rcndos muros , Brito Aimoric. Philippid. 
lib. 7. 

-Sed mox i7tgentia faxa 



Emitttt cahulus, ncquienfque(hxc)ferredehifit 
Pcr medtumq'^crefam,farscmuit alteramini. 



Fortc a gabuli fimiJiaidine, veteribus ga- 
bali. Gloff Philox. Gabulmn, &dmv@-. Glofl! 
Grasco-1. vett. ^dmv©', Tortus, hoc tormentum, 
Supra 'RcLm.vmejt©- , Eculeus, ge^iiis tormenti. 
C. autem & g. promifcue lcribuntur. 

5 Cabuta. ] Teftament. Remigii Epifc. 
Remenf apud Flodoard. Hift. Rem. lib. 4. 
cap. x8. Choclearia 4. de majoribus , aceta- 
biilum, lucertiam qua^n niihi Tribus ut Fri- 
aredus dedit , £^ argenteam cabutam figura^ 
tam. 

5 Cacherelhs Hundredi. ] A Gall. 
cachereau, i. Chartularium. Fonc Senefca'lus 
Hiindredi. Vide Furca & Fojfa. 

5 Cadarfreda. ] Longobard. lib. i. Tit. 
^4. 1. ^j. Etfi affixum j« edt^o frofrie non 
fit, tamen om7ies Judices &? fideles noftri fie 
dixenmt .- qiiia cadarfreda amiqiia tunc fic fuif- 
fet. Et in calce Tit. 13. Caufa iffa in Loc 
modofemfer G? atitecelforwn noftrortim temfore 



G L S S AR lllAl 



97 



(j noflio per cadarfredam Jic judicata cjl. M. S. 
i. vaderfida. Et Bohcrio cadarfcdra, ubi m no- 
Ci Cadarfedra, qtu: cofftietfido dicitur. Latae 3X1- 
rem fiint Lcgts ilte a Luitprando Rege, ea- 
rimiquc "J"it. 1 1 '6,deConfiietitd:ne agitur, ncc 
tamen iliic Cadcrfred.e mentio. Vide Frc- 
diiin . 

^ CadiTjiif.^ Marculf. lib.x. form. 22. 
Conjtat me vobis vcndidiffe — fervtim non fii- 
rcm, non fiigttivtim, ncqtic cadiviim, fed mente 
S3 omni orpore fintm. Hic Bignonius,C<j.Vr 
vttm (inquic) malum, improbum : Italicum 
integrum recinct, cattivo, unde & noilris clie- 
tif. Sic ille; qua;retamen,nam demorbo cor- 
poris intclligicur asque ac animi. Rem expli- 
care videtur L.Baiwar.Tit.i 5-. Mancipium 
aut caballum «0« cecum, aiit himiofum, atitca- 
diicum, aitt lefrnfmt. Sufpicor prxterea Ita- 
licum idioma Marculfi sevo, non admodum 
Gallis familiare. 

5 CdlaJKCO.'] Qui agrum poffidet e- 
iufdcni collimiiiei, conterminus. L. Baiwar. 
Tit. 21. §. iin. Ntilliisde alterius J^lva qiiam- 
vis friiis invcntat aves tolkre frjcftmat, nifi 
ejus commarchantis fiterit qtiem calafneo dtci- 
tniis. Comrnarcbani ftint qui communes mar- 
ehas, id eft, terminos habent. 

5 Cnkeata., Calcetum. ] -^gger-, "^i^ 
Jlrata. Non a calcandodi(51:a,feda calceando, 
quod vel lapidibus vel dura alia materia, 
quali calceo munitur contra injuriam plau- 
Jhorum & icinerantium. Q.ua:Iibet enim via 
calcaca eft, non autem calceata. Gallis per- 
inde chaujfec, a chatiffer, quod etiam eft cal- 
ccare,a.tq; inde duclum, / m «, &C c\n (f, non 
prxter confuetudinem mutatis. Frequens 
apud nos hoc fenfii calcetum, & occurrunt u- 
traq; pro chomatc^wc eft,aggere ad coercen- 
das aquas. Charta Conftantina: J^uciilx 
flilt. Bretan. Britcan. Abbaciam Villae novae fundancis. De- 
lib. ^, cap. 16. f/j tnolendinum ad pannos cum fua porta, & fif^ 
J ' cattira m cakeata de Ptlvmn. Infiiper in com- 
fctifatione dicti molendini, vionachi d^ Bu^^ato 
dederunt nnftne mvx Abhatia de Vtlla noT.-a, 
calccutam ad cafirum S. Herbaldi ad ntolendintim 
facicndtim. Dici hic videcur de ipfb Iragno. 

5 Cakedtnra. ] In tabulis defcriptionis 
Exercicus Ed. 3. Caletem obfidencis, An. 
1550. dicitur pro fervienrium vcftiru, 
vulgo liverics, &: iic ibidem exponitur. 

5 C.alcifurmuw. ] Furnus ad coqucndum 
calcem. Chbaftus calcis. L. Baiwar. Tit. 
i.cap. 14. §. 15". Calcifurnitim tibi frofe fiie- 
rit, Itgna atit fetras ^o hmnines factant. Bcda 
Martyrol. 9. Kal. Septemb. 

5 Caliburne. ] Gladius celcbris, Ar- 
thuri Regis Britannorum nominacilJimi. Ho- 
■J'cden ia Richardo i. Et contra I^x Anglia 
CRichardus) dedtt Htgt Tancredo gladitim lUtim 
eftnnum qticm Bntones Caliburne vocant. 

5 Cahmniii, Caltmniare. ] P etiam 
interdum poft m appofito : vendicatio, Juris in 
re aliqua poftulatio, vendicare. Forenlibus no- 
ftris aiiter c/<!Wf ;/J, & clamare. Angl. tO CUttn 
O.J Cljall^nge, a Gall. caia?iger. Formul. vett^ 



fecundum L. Rom. cap. j. ^aiibet perfiua_ 
qtiit contra hanc vendittonem atiquam cahimni- 
am, vel refetitionem generare pr.efumtf-rit 
jlliid quod refetit nonvindicet. Fiodoard. Hift. 
Rcm. lib. 4. cap. 10. Tunc vero Hucbddiis 
quidam fororis httjus maritus, mtintis ejtifdcni 
Abbatis caliimni.tbatur, (3 ah Ecclcfra Dci Ge- 
vitrtcis conab.xttir aiifare. Creberrime in no- 
ftris iegibus. 

5 Camaha. ] Panni genus lanei, linef, 
an byffini nefcio, cx quo fub xvo Ed.-). Ec- 
clefis veftimenca conficicbant : alias autem 
albo, alias rubro. V. Brudatus. 

5 Camha. Camhmns. ] A German. 
vet. Caitt & Camincr._ Hoc eft, Brafiatcr 
feupotifex: illud Braliatorium feu officina 
qua potus f nempe cervifia) coquitur & con- 
iicitur. Chart. cujufBam Macharii Ecclef.' 
Camarac.An. SS,. inCluon. Camarac. lib. 
I.cap. ^z. In villa Haidis —M.mft fcrvtles 
vi. efi tbiCambai. Etcap. 66. in prascepro 
Caroii iimplicis, Cartfiolum, cmn ynanctfns, 
— molendinis, cambts, filvis, i3c. Hic inter no- 
tas plures Colvenerius ; Eiigenius (inquitj 
Papa 15. in literis ixomxdatis An. 1 1 jx.ad 
Godefcalc. Atrebat. Epif.' loquens de privile- 
gio Henniacenfib. dato, fic ait , Molotdinum 
altiid ciim diiobns furnis (3 catnba. Ec in liceris 
Philippi Elfacii Flandrive Comitis,datis Dua- 
ci An. 1 1 8 8. de eitdem c i ,iiur, Conccgi etiarii 
eis, tit liccat m ferfettmn furnos G? cambas 
f.icere, (^ ctiam mokndinarta caballaria, faho 
jtire mco. Denique in litciis Phiiippi Re- 
gis Francor. (Henniacenlib.) dat. An.i 1 06. 
De unaquaqtie camba, qiiafta efi m curtillo, de 
renta diias culfas cervtfic , de imoquoque br.ifmo. 
Ctdfas legendum Genfet Colvenenus, cupas. 
quod vide. 

5 Camle!!a»us^ Camhalariu^ Chm- 
her!anm. ] A Gallic. chambeilan, i3 cham- 

bner, Ang. Cljamberlain,'- Camerarius, Cti- 
btctilartiis ; r inprimis vocibus (utalias fipej 
in/verfa. Sic Itali contra Malefcako pro Ma- 
refcalco. Dicuntur etiam irscc omnia pro 
^ijfiorefeu Thcfiiirario, utl & camera pro 
loco in quem interuntur mulc>2e & thefaurus 
Principls, ut inlexicis videas Juris Civilis. 
Ekkehardus Jun. de cafib. S. Galii, cap. 5-. 
Contim metim ad calcedj, Camerarius hoc anno 
noti dedtt. 

Camera nuncii Erant Procuratores fifci Im- 
peratorii,qui cum Ducibus aequatam habences 
poteftatem, Subjedis Impeni pra;fidebant, 
&c fifcuin Imperatoriis adminiftrabant : 
alias Advocati Camera, alias Imperii dicti. 
Plura de his Goidaftus in fiiis ad Ekke- 
hardum Junior. Commentariis, ca. i. & 
hujufinodi fuifle ait duodcclm illos quos 
omnibus Iffaelitis impofuitSalomon, j.Rcg. 
4. 6, 7. eundemque loccim C\ contuleris,' 
mtelHges {mo^xix.] quinam ifli ntincii fuerint. 

Alioqui, Advocatt Camcr.c eranc lub C.tmer<e 
nuntits, procurationem tamen publica; pecu- 
ni^ gerentes Advocatiqite fjci didi, & de- 
nique Ftfcales. 

o 5 cdfrt. 






m 



i 



8 



Henrici Spelmanni 



Cmbuarm. 



Cmhuttx. 



1 



^ Camhiarius.'] -Manfit tamen tV 
in mcdio agri., &c. quidam cervifia brafiator 
wl Cambiarius, ubt n/ftici homines ^ incom- 
fofiti ad bibendum, vel ad Cheolandum, vel 
etiam Hcrkandum, propter agri fafi:ut largam 
^ latam flamtiem convenire filebant. Les preu- 
ves de rHifl: dcs Comtes de Guines impr. 
PariC i6gi. p. I4Z. 

5 Cm'-iparticeps,a.lCav2hlpartitor.'] Eft 
qui lites alienas fiiis fumptibus promovet, ut 
partem rei ceu campi evifti quotam lucretur. 

Cambifartita, hujufinodi iltium defenfio. 
A Gall. Chamfarter, quod eft campum par- 
tiri, vel mcffem illicnatam, provenienfve 
emolumentum. Chamfarteur, campi partitor. 
Statut. de Confpiratoribus, An. 3 3.Ed. 5. 
Cambifarticifes fiint qiii per fie vel fer alios 
flacita moverit vcl moveri facimt, (^ ea fiuts 
fimnptibus frofieqiiuntur ad campi fartem vel fro 
fartc liicri habendiim. In vetuftiori codice 
exprefie legitur Campifarticipes,fiint,^c.ied 
alia leilio paflim recipitur, licet perperam. 

5 Camboca^ al. Cambuca. J Baculus 
paftoralis (puta camurusj quo Epilcopi infig- 
niuntur,ex Clementis (ut feruntj inftitutione, 
Lege (iifitulta Sc Evangelio. Prifca noftra Im- 
gua (a Saxon. dedu6f a) Camoc curviim, & 
camnriim lignificat. Sunt qui cambota (cribunt 
quah KS-l^^^vTit arm n ng.^TrltiY, i. curvare. 
Walafrid. Strab. de vita S. Gaili, lib. i.cap. 
l.6.—bacuhim iffiius fColumbani Abbatis) 
quem vulgo Cambocam vocant, fer manum Dt- 
aconi tranfimifiermt, dicentes, (^c. Durand. 
Rational. lib. 5. cap. i^-. Baculus ergo fpa- 
ftoralis) a Lege & Evangelto fiimitur : quia 
(^ virga faftorahs, (3 fiambiica, (3 fedum, CS? 
ferula mnctifatur. Corrigo: virga faftoralis, 
& cambuca ; nam ut priicus quldam, 

Paftor cambucam : fiambucamfiert fhaleratus, 

Hinc Cambticarius qui cambucam aut cru- 
cem gerlt. Glofl vett. Anglo-Latin. Crocer 
(al. Crocier) fedaritis, cambticarius, crticifer, 
De bactilo faftorali multa Durandus qua fupra. 
Cambuttie etiam dicuntur claudorum fulclmen- 
ta, Gall. Potences, Angl. &rtlt0- Leo Mar- 
fican. Chron. Caflin. llb. 4. cap. 76. Ob 
ejus faBi memoriam, cambutt.e claudi antefores 
Ecclefiice S. Benedicli fiiiffenfix fiunt. 

5 Cawborta. 3 Eadem origlne videtur 
qua camboca & cambota .- & qua Lindenbro- 
gio Britannorum camboritum : hoc tamen me 
fateor ignorare,fi idem non fuerit quod non- 
nullis Kembert pro baculo, proprle camiro.L. 
Salic. Tit. ^6^. §. I. 5'/ quis tres virgas ctan 
qinhiis fiepes fiuperligata efi, vel retortas qiii- 
btis fiepes continetur, capulaverit , aut tres 
cambortas excervtcaverit, DC. deti. qiii faciunt 
fiol. XV. culp.-tb. judicetiir. L. Rlpuar. Tit. 45. 
Si quts tres virgai tinde fiefis ligatur, vel retor- 
tas tinde fiefis conttnetttr, cafulaverit, aut tres 
cambortas involaverit, (3c. 

^ Cambr.1,. ] Pro Camera. Ajfier. Me- 
ncvenfi. 1 6, & I /• 



^ Cambutta. ] Vlde Cambota. 

5 Camera. ] .(Erarlum, tit feudum de Ca- 
mera. Feud. M. a.TIt. a.Ubi Cujac. Came- 
ra eft aerarlum. Hlnc Camerarit Scnccarii di- 
cuntur, qul receptul prxfunt. 

^ Camfmc. ] Decret. Taflilonis de po- 
pularib. LL. §. 6. ^ii fiufra fradiBa fugn^e, 
quod CamftPic dicimus, (3c. Camf camfus ; 
unde Camfio.pXvis Camfhtus dlcitur. W"Ig Sax- 
on. interdum bel/i£er,&c violentia: Si quid ad 
loci expofitionem,quod non audeo affirmare. 

5 De Campiimnm mminet 
origine.^ iy u[u. 

5 Campana. ] Campanas inventas fe- 
runt a Paulino Epilcopo Nolje , Clvitatls 
Campanlx, Annuni clrclter Chrifti 400. dl- 
fl:afq; a Clvitate nolas, a patrla camfanas, 
Quldam Sabiniano RomanorumPontlfici rem 
attribuunt, eo deceptl quod horas is Canoni- 
cas prlmus diftinxit campanaz fonitu. Sunt 
vero qui a Gentibus petunt,qu6d apud Ovi- 
dlum, Martialem, Tibullum, StatIum,ManI- 
lium, Graecos itemqj veteres, tintlnabula 
reperlantur & pelves, etiam asra ffrepltanria 
ineadem fape munla quibus hodic campanls 
utimur.Non adducar tamen ut Ingentes cam- 
panarum noftrarum mole3,eis feculis excogi- 
tatas cenfeam. Novum enlm nomcn novum 
prsedlcat artlficlum, & in eandem conducit 
fententlam, memorabile illud quo de Lupo 
Aurelienfi Epifcopo, An. Dom. 610. refert 
Vincentlus in fpeculo hlftor. llb.i^. cap. 9. 
& I o. Is pulfiando camfanas in temflo Stefhani 
afud Senonas (quo figno convocare fiolebat fofii- 
lum) e.xercittim Clothnrii, qui miiros obfidtone 
cinxerat adeo terruit, ut omties fiefie in fugam 
verterum. Liquido conftat nec vulgares tunc 
fulfle campanas,nec Clotharii mllitibus cog- 
nltas. Miror tamen, nam Avernos (Galliae) 
item Civesj figno ufbs Sldonli asvofqul Floruit 
An. 480.) refert Greg. Turonenf.' Hift. lib. 
i.cap. xg. atque alias,alibi. Sed hi forte,unI- 
cotunc contentI,& exiguo : Lupus grandlo- 
res exhlbuerit, &: In claflicum,uthodIef61et 
pulfitas. Deprehendo in Britannla noftra 
circiter An. Dom. 680. Beda Hlft. Eccl. lib. 
4. cap. %"}. Attdivit fiubito in arre notum cam- 
fan£ fionum, quo ad arationes excitari vel con- 
vocarijolebant. Graecl multo recentlus a Ve- 
neto acceperunt,quifut tradlt Sabellicus ^En- 
nead. g.llb. I.) circa An. Dom. 874. B.t- 
fiilio hnperatori duodenas magni fonderts, arti- 
ficiique non vitlgaris dono mtfiit camfanas ; fiuntq; 
Venatorum munere ttim frimum Grceci camfano 
<sre ufi. 

Atite hoc vero tempus celebrls erat Cam- 
panarum ufias apud nos In Anglia. Refert e- 
nim Ingulphus^Ti. 889. Turketulum primuni 
Cj-oyWj^ Abbatem,qui obiit An. 875-. el- 
dem monalterk) quod Iple fundavcrat 6. de- 
dlfleCampanasJJi/. magnas duas, c^ms Bar- 
tholomeim & Betciirnm cognomlnavit, & du- 
as medias, quas Turkstulum & Bettvimim vo- 

cavir. 



G L S S A K lU M 



-^ 



99 



Cmpinirutn 
genen. 



Pelvis. 



Clocj. 



cavit, &C duas minores,quas Pegam & Begam 
appelkvit. Fecerat ante fieri — unam maxi- 
mam campanam, nomine Guthlaaim : qua 
cum prxdiiStis campanis compolita fiebat mi- 
rabilis harmonia ; nec erat tunc tanta confo- 
nantia campananjm in totii Anghj.. Ha:c ille. 
Campana; munia lic olim numerantur in 
Ecclefia. 

[rum., 
Laudo deiim verum, flebem voco, co>tgrego Ck- 
DefunHoi floro, fcjlem fugo, fejla decoro. 

Dchis multa Durandus, Rational. lib. i. 
cap.4. ubi (cx genera tintinabulorum memo- 
rat, quibus in Ecclefia pulfitur, fcil. Squil- 
/am, Cymhalum, Nolam, Nolulam, ieu Du- 
flam, Canifanam, &C Stgnum. SqHilla (\n- 
quk) fuljatur in triclinioyi. m refeliorw. Cym- 
balum in claiijlro. Nola in choro. Nolula Jeu 
dufla campana tn borologio. Campana tn Cam- 
f.milt. Signum in turri. Hsec eadem Belethus 
Divinor. offic. cap. 86. Sed tintmahulum pro 
fquilla ponit, & campanam in turri collocat, 
camp.inulammcoenckiio, Hieronymi (ad Eu- 
ftachiumj duftus authoritate, qui ait, ^o- 
ufque campanula in claujlro fulfabitur. Signum 
autem pro quolibet puKandi inftrumento ac- 
cipit, quo quidpiara fignifkatur. Occurrunt 
alia etiam vocabula generali fenfu : Peh» 
unde noftrum vernaculum icl ; & Clo- 
ca alias Glogga, a German. (^logffCU. 

Camfana etiam juxtaGlofl. Arabico-latin. 
Statera, & ita (aepe Graecobarbaris i(g.yLmvk, 
&c. 

Camfanarium & Campanile, locus ubi erl- 
guntur campana. Anaftal.' in Leone iv. Fecit 
etiam ibi ipfum camfanile, & fofutt camfanam 
cum malleo aureo. 

5 Campania. ] Planicies, feu Area 
cAmpeflrts. Lib. Ramef Seft. ^7 1. Conceffe- 
runt— ^ acras terr^e in eadem villa, tam in 
curtillagio quam tn Camp.tnia. Sic Glofll Phi- 
lox. Camp.mia. mSiat. 

5 Camjhius, &c Camlio. ] Vide mox 
'mira.Camfui produello. 

5 Camfus. ] Idem Longobardis quod 
S^gia. Aimoinus Francor.lib.4. cap.86.Hun- 
norum li^gia qux ab eis dt£lnm ejl Blnngus.^ a 
Longobardis autem camfus vocabatur. Statio 
Graeci Imperatoris duplex fuit : domefljca 
quas Palatium dicitur ; campeftris qux Fojfa- 
:um : dc hoc infra. Sic Longobardis forte, 
palatium, &C camfus. 



Df 

ritus 



campojd ejl duello injiituendo, juxta 
tus Curia Militarisy iy Civilis. 



5 Campif^ Camjjim., Campio.'] Duel- 
lnm, barbaris aliter bellum : Athleta. Cam- 
ftunes difti lunt a campo, ut Forcnfes ii foro, 
quod bellantium ritu fiib dio/ion litigantium, 
fubte£locongrediuntur. Majoresautem no- 
ftri.cum nihil pene facerent non armati,etiam 
lites armis decernebant : dexlram autu- 
mantes nonvirtute regi, fed Aftrsea & The- 



mide, id eft, divina juftitia. IVucuIentum 
morem in omni xvo acriter infectirLintThe o- 
|ogi,prae aliis Agobardus, & plurimo Canone 
ipfi Ecclelia : Superftat tamcn apud nos ho- 
dieinufum veniat; tum quod lente pro- 
grediantur formulx, tLim vcroquod finale fit 
in eo judicium & pcremptorium. 

Campus etiam dicitur de ipfb cxercitUj& 
ipfiscaftris. V. Hringus. 

Mitto hiftorias & antiquas leges peregrinas. 
Apud nos duplex rcperitur Camfi feu dudli 
formula : alia fecurd.im Curiam militarem, 
quam Marefcalli vocant, aliajuxta Curiam 
civilem, qua togati judicant. Hic obtufis 
omm"no teJis agitur,ilHc mucronatis ; hic vi- 
dloria tanttim quaeritur, illic cxdcs ; fblenni 
autem utrobiq; fpeftaculo, & multa interea 
ceremonia. Ad antiquorum igitur rituum mc- 
moriam,uniusatq; alterius inferendum duxi- 
mus exemplare, quod prxfto jam nobis efta 
manibus.Exigente enim nuper alia occafione, 
& libellum ejufdemargumenti (ante zoo an- 
nos belle exaratum) e rudiore noftro idio- 
mate Latinum feci .- & fiibfcquentem alteram 
formulae narrationem e variis locis deceipfi. 

Libellus autero(qui normam omninotradic 
inftituendi duelli, juxta ritum mllitaris Cu- 
rls) Authorem fronte praefert illuftri(fimum 
Principem, etiara Ibbolem Regis maximi 
(Edouardi 3.J& apud Rcgem utique maxi- 
mum, (R^tcard. a.)de ducUi formula,non fb- 
lum diflerentem, fed legem potius rogantem 
&: ferentem. Stylus fut Principem decet) 
Milltaris, haud Academicus .- obfcuris itcm 
faep^ vocabulis fpro more fcculi) & coiifu- 
fa nonnunquam oratione intertextus: led 
deliberatio gravjs & prudcns.Meam aut. m 
ut fidem liberem, confiiliius vifiim ell:, Ai. - 
thoris in verfione premere veftigia ; etiam 
retentis barbaris ipfis vocabulis,nc (enfum mu- 
tem cum idiomate. Sic autem exoiditur. 

yere "Excellentijfmo d^ f^ere Po- 
tentijfmo., Itgio Domino fiio Ri- 
chardo Dei gratia Regi y4ngli£ 
C^ Franci£., Domino Hjbernia., 
Dnci Aqmtanitc. 

VObis (fi placeatj dicto Domino fiJo,in- 
dicat homo vefter ligius Thomas Dux 
Gloceftriae, plura admodum duella armata 
infra liftas nuper fuifle in hoc Rcgno veftro 
Angliae, tempore & prxfentia reverendi do- 
mini & patris mei, * avi veftri (cujus ani- 
mae mifereatur Deus) etiam tcmpore & prae- 
(entia vcftra, quam longo jam antca ; mui- 
tofqjinde fummum commodum futcomper- 
tum eft) aflequutos eflc. lite Thomas alias 
diitus de lVoodJ}oc,iu\i 6 fil. £i. 3. & obiit 

3 oa. 1399. ,. . r ■ 

Cum vero nihll hoc fublimius fic inter co- 

namina militaria •• ad vos etiam cellilTimamq; 

Regaliiiimamq ; veftram iVlajeftatem attineat 

fuprema ejufdem jurifdiiitio &; cognitio, ut 

O i lcGundum 



Formula DueUi 
pixt.t ritum 
Cu'i.e militj- 

rii.feuMaref- 
calli. 



* Sic corrigo, 
?umf.ill'e kxi- 
tMr-avunciili. 



lOO 



Hejirici Spelmanni 



fccundum iuftitiam & aequitatem gloriofi ve- 
ftri nominis (quo omnimoda habitaret jufti- 
tiaj moderetur: SintqiprxtereadiverfaCon- 
ftitutionum,rituum, &: ordinationum gene- 
ra in diverfis regionibus &: locis, tam veftrse 
ditionis in hoc Regnovefti-o, quamaliorum 
alibi : nec tamen redaftae funt in ftripta hu- 
jufmodi Conftitutiones, ritus, leu ordinatio- 
nes duelliinfra liftasarmati, aut veftro xvo, 
aut aevo illuftrium progenitorum veftrorum 
omni magnanimitate refertiffimorum. Itaq; 
ut vos&pofteri & Succeflbres veftri, redius 
juftitiam & xquitatem omnibus difln.-ibuatis, 
tam ligiis & lubditis veftris,quara alienigenis 
qui hujufmodi armorum negotia coram vobis 
liint unquam aggreffuri : Ego di£his humilis 
vefter ligius & Coneftabularius, diilx veftra: 
Regali Majcftati libellum hunc Ordinationum 
fmoidum continentem, quo pugna intra liftas 
ab armatis peragenda lit j oftero : non ideo 
quod prudenter & confiilte fit compofitus, 
fed quod facile emendari queat .• veftram no- 
bilitatemqua polTura humilitate obteftans,ut 
benignx veftrae gratiae placeat,ipfum huncli- 
bellum perluftrare, corrigcre & emendare, 
£idemqiaddere& fubtrahere ut vobisjuftum 
videbitur, adhibita matura deliberatione & 
confilio prudentiflimorum, fortilftmorum, & 
expertinimorum Magnatum & Equitum 
auratorum Regni veftri, qui armorum 
fcientia maximc lunt imbuti. 

Qiiandocjuidem vero hanc in me provin- 
ciam fijfcepi, non me tamen eo ingenio aut 
facultate praeditum cenfeo, utidoneus ha- 
bear ad hujufiiiodi molimina •■ fed quod atti- 
net ad munus meum ; licet fapientiores iili 
qui eodem prius fungebantur,lcriptum nihil 
In hoc genere reliquerunt.Oro igitur Regiam 
veftram Majeftatem,fbciosq;meos omnes & 
amicos qui diftum hunc librum viderint, feu 
audierint, ut excufatum me habeaiit,fi quid in 
€0 fuerit vel plus vel minus quam juftum eft ; 
nam juxta exiguam facultatem & ingenium 
meum eundem compofui, obteftans vere ex- 
cellentem &: reverendum Dominum meum, 
ut difto libro perluftrato,examinato,corre6lo, 
& emendato, aufto etiam, vel contrafto, 
ut opus fueritjuxta maturam deliberationem 
& confilium veflrum, & eorum Regni veftri 
qui armorum fcientia maxime fiint imbuti (ut 
fiipradiftum eft) eundem dignemini ftabilire, 
approbare, ordinare, & confirmare, per vos 
haeredes & fucccflbres veflros in Regno ve- 
ftro Anglise retinendum. 

IN primis, ut querelas &billae(i. tibelli) Ap- 
peliantis & Defendentis, placitentur co- 
ram Conftabulario & Marefcallo in Curia 
(iia,& cum nequeant caufim teftibus aliterve 
comprobare,quin derimenda fit querela viri- 
bus ; fic ut alter fiium inftitutum f iiper altero 
probare nitatur,alterver6fe eodem modo de- 
fendere : Conftabularius poteftatem habeat 
pangendi duellum illud,uti Vicarius generalis 
fiib Deo & Rege. Padto autem dueUo per 



Conftabularium, ipfe diem ailignabit & lo- 
cum .• ita tamen ut dies non fit intra dies 40 
poft duellum compaftiim, nifi confenfii 
diitorum Appellantis & Defendentis. 

Tunc conftituet eis armorum fpecies f alias 
di£lorum iJIJleapCttCgJ quibus uterq; utetur ; 
viz.gladium longum,gladium brevem, & pu- 
gionem: dum tamen Appellans & Defcn- 
dens invenerint fiifficientem fccuritatcm & 
vades,qu6d ad diem ipfis aflignatam compa- 
ruerint : AppeOans nempe ad eff^undendum 
vires fiias fuper Defendcnte : & Dcfendens 
ad tuendum fe fimiliter adverfos Appellan- 
tem.Hocut fiat, dabitur Appellanti hora & 
terminus & fbl ceitus, ad probationcm fiiam 
faciendam,& ut primus fit infra liftas ad exo- 
nerandum vades fuos. Nec non fimiliter & 
Defendenti. Interea neuter corum alteri 
inferat angorem, malum, damnum, infidias, 
infultum, aliudve gravamen feu invidiamjVcl 
per fe ipfbs, vel per amicos fiios, benevolos, 
vel quoflibet alios. 

Rex prxftabit campum in quo pugnabltur: 
liftx autem (id efi, * repagula arenam cingen- * Vel psriho- 
tia.) compofitje & ordinatx fuerint a Confta- ''«• 
bulario. Confiderandum etiam eft, ut liftx 
fint 6o.paffus in longitudine & 40 .in latitu- 
dine bene conftitutx,& ut terra fit firma,fta- 
bilis,dura, & in planum redaila, fine magnis 
lapidibus, &jacens. Item ut liftae firmiter 
claudantur circumquaqj repagulis,januam ha- 
bentes ex parte orientali, & aliam in parte 
occidentali, fintq; repagula bona & valida, 
ad akitudinem vii. pedum vel eb amplius. 

kem intelligendum eft, debere conftitul 
liftas * fubaltemas extra liftas principales,ubi * Faux lifia, 
famuli Conftabularii & Marefcalli, nec non 
Regii * Servientes ad arma coUocandi fiint, * Ser^eams 
ut prohibeant & tueantur ne quis aliquod ^' "^'''"^* 
deli(£fum vel tumultum faciat, contra banna 
feu proclamationes Curias, in hisqux Regix 
PrincipisMajeftatiadverfantur, veljuri ar- 
morum : ipfbfque iftos minlftros integra 
armatura muniendos efle. 

Conftabularius illic habeat quotquot vo- 
luerit hujufmodi armatos miniftros : Maref- 
callus verb quot ei affignaverit Conftabula- 
rius, nec plures .- his autcm omnibus cura 
demandabitur quae fiipra difta eft. 

Servientes Regis ad arma babebunt cufto- 
diam januai-um liftarum, & arreftationes (li 
quxfuerintj ex mandato Conftabularil & 
Marefcalll. 

In die duelli Rex in fblio,veI In fcena cmi- 
nentlorl collocabitur,cujus ad gradum imum 
locus paratus erit Conftabularlo & Marei- 
callo, Ibldemque Ipfi fiinto. 

Tunc poliulabuntur vades Appellantis 
& Defendentls, ut Hftas introeant coram Re- 
ge,& prasfentabuntur in Curiam uti prifbna- 
rii, i. captivi,donec Appellans & Defendens 
InD-a liftas pervenerint, & facramcnta fiia 
praeftlterlnt. 

Quando Appellans ad iter fuum (i. ad fer- 
ficimdum injlitutum) venerit : ad januam 11- 

ftarum 



G L S S AR lUM. 



lOI 



* The Fifier 
ofhis Bajinst: 



ffmiejf;, 
Wiipons. 



ftavum orientalem veniet, iis accinftus armis 
&:telisqus a Curia (ijnt illi aflignata- ibi- 
demq; morahiritr doncc inti-oducatur per 
Conllabukriiim.Tunc autem Conftabularius 
& Mareicallus illuc proficifcentur, & inter- 
rogabit eum Conftabulnrius : Quilcjuam ipfe 
lit homo, qui armatus venit ad januam lifta- 
rum, quod libi nomen,& quae caula venien- 
di ? Et Refpondebit Appellans : Ego talis— 
fimi, A. de K. Appellans, qui venioad hoc 
iter, &-C. ad faciendum, &c . Tunc Confta- 
bularius apcriet *bucuiam galeae, ut vultum 
ejus perfpicue intucatur, & li idem lit qui eft 
AppcIJans, aperiri faciet liftarum januas,ip- 
luniqj intromittet una cum armis, lelis, ci- 
liariis, aliifq; legitimis neceflariis, & Confili- 
ariis luis. Tunc conducet eum coram Rege, 
& deinceps in tentorium fuum, ubi manebit 
ufq; dicfus Defendens advenerit. 

Eodem modo tiet de Defendente, (ed is 
per occidentalcm liftarum januam ingredl- 
etur. 

Clericus Conftabularii fcribet, & in rcgl- 
ftrum digeret adventum Appellantls, &: lio- 
ram qua intravit, & quod pedibus liftas in- 
travit. Etlam armaturam ejus; &quomodo 
armatur ; & quotis telis ingreirus eft lillas; 
quas cibarla, & alia legitinia neceflarla fe- 
cumlntroduxit.Eodem modo Defendentl fiet. 

Curablt ctiam Conftabularius, ut nemo 
prjecedens vel (iibfequens Appellantem iive 
Defendentem, plura adducat tela five ciba- 
ria quam affignata fuere per Curiam. 

Et fi ita contigcrit ut Defendens non venl- 
' at ad iter fuum,hora &; tcnnlnoaCurlacon- 

ftitutis : Conftabularius imperabit Marefcal- 
lo, ut exigi eum faciat ad quatuor angulos 
liftarum, modoqul fequitur, O yc:^, O 7<?^, O 
ye;(^, C. de B. Defendens, venite ad iter ■vefirum, 
quod ad hanc diem fi^cepflis oh exmerandos va- 
des vefiros, coram Rege, Conflabulario ^ Aiaref 
callo, in defenfione vefira contra A. de B. fuper 
hoc qmd vobis tmpqftiit . 

Cltliis autem ii non venerlt, fecundo exl- 
getur eodem modo, & fubjunget In fine 
('prceco) venite, dtes tranfu ocyor. Si vero nec 
tunc venerlt, exigetur etiam terti6. Sed hoc 
efto Inter horam dlei plene teitlam & no- 
nam, eodem modo quo lupra, at tunc fub- 
\ jde infra No- neftens dicet .- Dtet tranfn ocyor, i3 hora Non,e 
itpfropmquat : veniatis tgitur [oportetj ad di- 
Ham horam Noii^j tiec tardius, fub pericula in- 
cumbenti. 

Licet autem Conftabularlus horam & ter- 
minum Det-endcntl prxfixerit veniendi ad 
iter fiium .- nihilomlnus fi ufq; horam nons 
moratus fuerit, judicium tamen adverfiis eum 
jure non eft proferendum, five fit in caufa 
proditlonis, live non. Aliter autem eft ex 
parte Appellantis, eum enim oportet horam 
'&terminum obfervare per Curiam defiiil- 
tos, abfq; aliqua cundtatlone five excufatiortc 
quacimq; etiamfi in cauia proditlonls. 

Ingreffis mfra liftas Appellante & Defen- 
dente, cum armatiua, telis, cibariis, & leglti- 



na. 



mis neceflarlis Confillarlifq ; (ut fiipra diflum 
eftj niodo per Curiam ailignato :Conftabu- 
larius Reglam percontabitur voluntatem,u- 
trum ex bcnoratis Magnatibus, veneralUi- 
bufq; Equitibus, quofpiam partibus aifigiia- 
verirj& an velit facramenra [eorum] pi se ' bri 
coraai fe ipfb, vel curam Conllabulario & 
Marefcallo. 

Scrutabuntur etiam Appellans & Defcn- 
dens a Conllabulario & Marefcallo, quoad 
armorum fpecies, alias diclorum 2xIIfapai^»J 
[nimlrumjut legales iint,& ablq; cn:nl haude 
fiipcr iis. Et fi alias fuerint quam ratio po- 
ftulat,auferentur. Nam&ratiOj& fidescan- 
dida, & lex armorum, nuUam fraudcm ncc 
aftutiam In tanra aJlIone patientur. Et in- 
telligendum eft, quod Appcllans & Defen- 
dens, ita fecure armabuntur fiiper corporibus 
fiiis ut ipfi voluerint. 

Tunc Confbbularius primiim,deinde Ma- 
refcallus Appellantcm cum Coniiliariis fuis 
accerfent ad prxftandum facramentum fiium. 
Conftabularius interrogabit eum ii quld ul- 
tra proteftarl Velic .- & ut omncs protcftati- 
ones fiias In fcriptis edat, nam ex illo tem- " 
pore plures non faciet proteftationes. 

Conftahularius habebit clericum fuiim in 
procindlu paratum, qul Miftale apertum 
proponet, & tunc mandablt Conftabularlus 
dido fiio Clerico, ut legat billam {feu libel- 
lum) Appellantis, integrc & clara voce. Per- 
le6f-a bllla, Conftabularius dicet Appcllantl : 
A.de JC- benc nofti hanc hillam, ^ fponfwnem y^/, w^rTint 
iflam &pignus, qix dedifti m Cuna noflra.Poties an.i neddf. 
hic ?nar?um tuam dextramfuper SanBis iflis, (^ 
jurabis modo fequenti. T« A. de K^. Hxc t a 
billa vera efl m oimiibus cl.iufuUs iy articulis Peintes, 
ab cxordto ufjuc ad finem in eadcm contcntis: 
atque id tui inflttuti efl hodie frobarcfupcr pnt- 
dtcloC. de B. ita te Deus adjuvct (3 tftafinEl.t. 
Paito hoc facramento rcducctur ille ad lo- 
cum fiium : mandabitq; Conftabularius Ma- 
rcicallo, utl Defcndcntcm vocet ; cui eodcm 
modo fiet ut [fiipra] Appellanti. 

Conftabularius Iterum pcr Marefcallum 
Appellantem vocabit, facietq; ut manum fi- 
cut priiis, fuper Miflile ponat, & dicet .■ A. 
de K.. Tu jtiras quod nec bahes nec h ibebis rem jifo poynte nc 
fcu res alias fifer te atit fiiper corpore tuo infra poyntes. 
has Itftas ntfi eas qux tibi affignattefunt perCu- 
riam, vi^. gladtum longum, gLtdttim hrevcm, G? 
fugionem : nec cultrum aiium vel majorcm vel 
minorem, nec aliudinflrumeiitum,nec machinam 
cufpidatam altamve, nec lapidem potentem, ncc stone of virtut, 
herbam^ nec carmen, ncc expcrimentmn, ncc ne herbe of 
charaiierem, nec ullam aham in:aniaticn.'m ''■'''"le' 
juxta te atit pro te, per qtiamfpcres quod faci- 
lius vincas C. de B. adverjarium tutimy qut ho' 
die intra Itflas tflas contia te venturus efl infiii 
ipfius defenfionem, nec quod fiducUm habcs m 
ulla re alia quam in Deo tantummodo,(^ tn cor- 
pore tuo, in jtifia tua querela, ita Detis te 
adjuvet ^fantia illa. Pcrafto ficramento ad 
locum fiium Iterum reducecur, ipfoq; eodem 
modo Defendenti fiet, 

Pfsftitta 



lOl 



Henrki Spelmanni 



Thrujling. 



Mydhhe 
rvayes that 
ihou beft nuy 
or kxn^i. 
Crtim to crj 
or fpiak. 



Armei upon 
«''!•;> boJies, 

tMediftn. 



Prxftitis his facramentis, remotifqi ab u- 
troq; cubicukriis & ierventibus fuis, Con- 
ftabukrius pcr jMarercallum vocari faciet fic 
Appelluntem & Defcndentem, qui educen- 
tur & cuftodientur pcr famulos Conftabulani 
& Marefcalli coram ftipfis •■ & Conftabula- 
rius partem utramqi alloquetur, dicens ; T« 
.4. de Jy. AppclUtor, accipes C. de B. Defen- 
forem per manutyi dextram, atque ille te [yi- 
cilfm.'] Etfrnhilemus vobis C? utrique veftrum 
nomine Regis ^ fiib periculo incmihenti, ut qui 
in hisculfahtlisdep-ehetifuifuenthtem amittat; 
ut neuter veftrum adeo fit perttnax alteri tnalum 
aut gravamen, aut oppHgnationem, aut dam- 
num mami tnferre. 

Tradito hoc mandatojubebit Conftabula- 
rlus ut dcNtras jungunt, liniftra% ponant fu- 
per Miffalc, diceti], Appellatori, A. de K. 
AppeUator, tu juras per fiiiem quam mdh in 
manum adverfarii tut C. de B. Defenforis,(3 
fer omiia fanHa qiia tangis manu tua fmiftra, 
quod hoJie iiiira diem, omnem veram ope^^am tu- 
arn & mtcntionem prceftabis modis omnibus qui- 
bus melius poteris aut noveris ad frobandam m- 
tentionem tnarn fuper C. de B. adverfarium tu- 
um (3 Defoforan, ut etim cogoi femet dedere in 
manum tuam (3 pahnedtam canere, feu alioqui 
ut manu tua moriatur prtufquam de bis liftts 
txieris infra tempus & folem ttbt affgnatum a 
Curta : per fidcm tuam G? ut Deus te adjuvet (3 
fanBa ifta. 

C. de B. Dcfcnfcr, tujuras per fidcm quam 
tu tradis in manum aJverfant tut A. dc K^ Ap- 
pcllatoris, (3 per omtiiafancla qua manu ttia 
finiftra tangis, qiiod hodie intra diem, omnem ve- 
ram operam tuam (3 intentionem modis omnibus 
qutbus poterts aut noveris tntcntionem tuam 
defenderc in omni quod tibi imfonttur per A. de 
i(. adverfarium tuum Appcllatorem : per fidem 
tuiim G? ut Deui te adjuvet (3 omnia fanEla 
ijla. 

Tunc Conftahularius mandablt Marefcal- 
lo ut ad 4 angulos liftarum in hunc modum 
proclamet : Oye^, O ye:{, O }e:(, Decemimiis 
(3 mandamus nomtne Conftabidarii R^gis, (3 
Marefcalli, ut ncmo vcl grandwrts praftantia 
vel mtnorts ftatus atit aftimatioms, cujufcunque 
Ordtnts vel nationisfuerit, adeo fit pertinax, ut 
ad liftas approptnquare audeat per quatuor pedes, 
nec loqui, nec clamare, nec nutum edere, nec tn- 
dictdiim, nec ffectem, nec fonum aliquem qiio a!- 
terutri partium, A. de K., AfpeHatori, five C 
de B. Defenfori,tnmelius cedatverfus alterum '• 
fub pertculo vitx (3 membrorum i3 bonorum 
juxta placittim H^gts. 

Poft hxc Conftabularius & Marefcallus, 
omncsquofcunq; c liftis fubmovebunt, ex- 
ceptislocum tencntibus [id eft,vicariis] fuis, 
& duobusMilitibusex parteConftabularii & 
Marefcalli [famulaturis] qui integra arma- 
turaindutierunt. Scd nec cultrum ferent, 
nec gladium,nec tclum aliud,quo fnegligen- 
ter confcrvato^ Appellans feu Defendens in 
fiium fruatur bcncHcium. Sed [didiij duo lo- 
tum tencntes Conftabularii & Mareicalli^a- 



bebunt uterqj in manlbus fi.ils haftam fine 
ferro [puram dicunt Romani] ad ieparan- 
dumcos ii l^ex mandavcrit ut a pugna de- 
fiftant: five ref JDirandi gratia, fve ex alia qua- 
vis occafione quam ipie probaverit. 

Sclendum eti.im eft,qu6.1 fi vel cibus vel 
potus, vcl aliqua alia legitime neceflaria, ad- 
mlniftranda fuerint Appellantl ieu Defenden- 
tl, poftquam Confiliarii, amici & famuli Ip- 
fbrum Appellantis & Defendentis iemoti 
funt ut diJfum eft, ipla adminiftrario ad 
Heraldos pertinet, ac etiam proclamationcs 
qux in Curia fiunt ; qui [igitur] Heraldi 
Regis & Profcquutores ad zrmx^x.Purfevants, 
locum habebunt ipiis aifignatum a Confta- 
bulario & Mareicallo, tampropea liftis 
quam commcde ireri poterit : Sic ut omnem 
Intueantur a£tionem, & prjcfto fint ad faci- 
endum id ad quod vocati Rierint. 

Cuftodiro [interea] Appellante in loco 
fiio per quoidam aflignatos a Conftabulario 
feu Marefcallo ; & Defendente i"imiliter in 
loco iijo, & utroqi parato & induto, mini- 
Ifcrio Comitum & cuftodum fuorum fiipra- 
diftorum, Marefcallo apud alterum exiftcn- 
tc,apud alterum ver6 locumtenente Confta- 
bularii, Conftabulario etiam ipib, in loco 
fuocoramRege fedenteutl vicario ejus ge- 
nerali, & partibus, ut diclum eft, ad pug- 
nam accinitis, Conftabularlus fonora voce 
dicet, Laijfe::^ le:( ailer, id eft, Dimittite cos : laijfe^ Je^ *U 
Moratufq; paululum, Laiffe^ le\ aller. Etiam ^"' 
iterum moratus paulifper, Laifte:^ /*^ aller (3 
faire lcur avoir au notn de Dieu, i. Dimittite 
eos iit faciant offciumfmm in nomine Dei- 

Hoc di6to, unuiquiiqjdiicedct ab utrilque 
partibus, ut congrediantur & fiiciant quod 
iplis optifnum videbitur. Nec Appellans de- 
Inceps aut Defendens vel edat> vel bibat ilne 
venia & licentla Regis fiib periculo incum- p^r ,^;„^ 
bente, nl id fecerint ex confenfii Inter ie. thit majfall. 

Dehinc In pofterum, res a Conftabulario 
dillgenter animadvertenda eft : utpote (fi 
Rex mandaverlt partes pugnantes feparari, 
acquieicere,vel morari ex quacunq; occalio- 
nej is caute obfervat quo ftatu feparati fiint : 
nempe ut reftituantur eifdem ifatui & gra- 
dui in omnibus, li Rex voluerit eos iteruni 
adjungl & congredl. Etiam ut accurate eos 
aufcultet & intueatur, il fortc alterutcr alter- 
uin alloquatur de dedlticne, vel ali- 
ter .- ad Illum enim attinet verborum tefti- 
monIurr> recordumqj ferre ex illo temporc, 
& ad nuUum alium. 

Si prardiiSlum duellum fit In cauia \xCx 
Majeilatis, is qul viitus elf armis exuctur 
intra liftas, jubente hoc Coneftabulario : 
effraftoque in vlruperium ejus aliquo li- 
ftarum angulo, equis per eundem extrahe- 
tur a loco ubi exarmatus fuit, ad locuni 
fiippllcii, ibidemque decollatus^ G? fufpenjus erit ^„3/«. 
juxta coniuetudinem Curias. Hoc ad 
Mareicallum pertinet, cujus^ rnuneris eft, 
rem Infpicere, fupplicium inferre, am- 
bulare, equitare, & juxta reum fem- 

per 



GL S S A R lU M. 



mj 



To put hhn to 
execiition. 



The jiurrell. 



The poyntes 
«nd armor bro^ 
ken. 



pcr confiflerc, donec exeqiiutio Hat omniaqi 
adimpJeta, tam advcrfus Appcllaiitem quam 
Defendcntcm. Rcifbi enini fides & SEqiiitas, 
5< Jus armorum volunt ut Appellans eandcm 
incurrat poenam quam Defendens,fi is viclus 
fuerit & fiibachis. 

Si vero ita contigerit ut Rcx Iitemin ma- 
nusfuas (ufceperit, ipfbfq; ad concordiam;re- 
degerit abfq; ukeriori pugna : Coneftabula- 
rius unum corum accipiet & Marcfcallus 
alterum, & adducent eos coram Rege, intel- 
leftaq; illius voluntate, Conftabularius & 
Marcfcallus eos conducent ad partcm liftarum 
altcram, cis telis eodemquc armorum habitu 
inftruftos, quo deprchend lunt, cum Rex 
iitem in fiias manus liifcepif. Eodemqjmodo 
ediiceritur pcr januam liftarum grcflu xqua- 
li, utneuter alteri aliqualiter prsccdat. Cum 
enim Rex litem liifccperit in manus fuas, 
inhoneftum fucrit ut major indignitas uni 
infcratur quam altcri. Grandaevorum aiitem 
tcftimonio proditum cft, quod qui liftis 
primus egreditur, indignitatem contrahit, 
tam in caufa proditionis quam rei akerius 
cujufciinque. 

Heraldis feodo [feu mercedi] cedunt tela 
omnia & armatura;, dirupta, &c qux vcl ar- 
ripit vel defcrit tam Appellansquam Dcfcn- 
dens, poftquam intra liftas ingrefli fimt.Tela 
ctiam omnia & armatura cjus qui victus eft, 
five Appellantis five Dcfendentis. 

Marcfcalli feodum, funt liftK, &c repagula 
quje barras vocant, & ipforum poftes. 
Fi?iis. 

5 Setjuitur Fomula campifemliifllii 
juxta rivm Curi^ Citiih. 

IN Brcvt Ut vocant de reFto (qiiod-ad pvx- 
diorum decerncndam proprietatcm fum- 
ma apud nos eft juris Aftio) cardo litis vcl 
in dueIloconl1:ituitur, vcl in Inquilitione pcr 
facramentum proborum & kgalium homi- 
num, quam ytjpfim ntincupant. lltrunq; gc- 
nus hodic infiietum cft, fcd duclli magis. Rc- 
vocari hoc tamcn contigit anno i ^ . RcginaE 
Elizabethx (idcft, Domini noftri 15-71.J 
Termino Trinitatis, & in hunc modum(non 
fine magna Jurifconfultorum perturbationc) 
infthui. 

Simo Low &: Jo. Kime profcquiiti funt 
Bre-ve de re8o vcrfiis Tho.Paramorc,pro Ma- 
ncrio & terris quibufdam in Infiila Hartie 
juxta inlulam Shepey in Comitatu Cantii. 
Paramorus obtulit jus fiium duello dcfen- 
dcre,quod Aftores quos nos Petentes dicimus, 
acccpere. Paramorus inde pugilem fiium ffeu 
campioncm ut vocant^ quendam Gcorgium 
Thorne,virum ftrenuum & quadratum, cor- 
am Jufticiariis Civilium placitorum Wcft- 
monaftcrii adducit. Petcntcs Henricum Nai- 
ler laniftam qucmpiam, non procerum a:que, 
fed valde agilem. Thornc in fymbolum 
provocationis ad duellum, fcrream manicam 
humi projicit,quani Nailer impiger attollens, 



pactum firmat ; fiitiidatumqj Sc juratum eft 
ab utroq;qu6d die- lunai prox. poft craftinum 
Trinitatis in Campo Totillenfi ducllum a'-- 
grederentur. Intcrea vero ad mindatum Re- 
gix majcftatis cxdcm c.\hor:-cntis, lis compc^ 
fita eft : Ita nempe, quod Paramorus tcrram 
lltigatam intcgram, Pctentes prctii quidJa'!! 
rcportarcnt.Nec tanicn res in Paramori dam- 
num cederet, vifiini eft, ut utrinq; procede- 
returad ducllifblennitatem : ut vades qui ft; 
ad producendum pugiles obliguflcnt, utrunq; 
more debito exhiberent : Petentes ver6 de- 
mum exadi, haud comparerent, fed ex non 
profequendo caufamamittercnt. 

In diem pugna:addi6fum, quadrata arena 
campo Totillenfi(qui N^^cftmonafterio vici- 
nus eft) inftruitur : virgas in quolibet latere 
viginti unam continens,dupliciq; rcpagulo ad 
concludendos pugiles, & cxcludcnda^ni tur- 
bam circumcinfta. In occidcntali ejus 'la- 
tere, fcena cum tribunali crigitur emincnti- 
or,proforma Curiaeclvilium Placitorum,ejuf^ 
demq; apparatu ftemitur,Judice3& miniftios 
difta; CurlK fiifceptura. Reliqua latera in 
fpecVantium bencficium crcbris (camnis & af^ 
cenfibus thcatri inftar fiint opplcta. A tergo 
fcense feu tribunalis, duo ftatuuntur tentoria, 
hoc Nailcro, illud Thorno. Mane quo pug- 
nandum crat, Nailerusindutus diploide & 
femOralibus laxioribus Tr; TOofericis, coloris 
omnino Martij, galero e biftb(ut loquunturJSiff^j 
viIlotico,fafcia & pluma fanguineis exornato: 
prxcinentibufq; lituis & tympanis, Londi- 
num minacitcr fpaciatur. Prx-ferebantur ei 
efiimmitate gladii, rnanica ferrea quam a 
Thorno projecSlam fuftulerat : & a fitellite . . 

regio * drunci s feu fuftis teres, quo peragen- ^°^^}^'^ ^^,3 "jj. 
dum erat di e'!um (ad menfiiram uInx,cor= lum impoli- 
nuq; munkum in extremitatejuilacumfcuto turaquogiadi. 
e duriori coiio. Hocfaftucampum ingre- ■"^°''es pugna- 
diturTotillenfem, exceptufq; «b Hieronymo J^^^^^J^^f^,^ 
Bowes Equite aurato,ad tentorium fuum ad- qua Lamprid. 
ducitur. Thorno priiis in fuo tentorio, ab in Commoclo. 
Hcnrico Cheney etiam Equite, collocato. 

Horam circiter dccimam, Curia integra * Et nuJiis /).'- 
civilium PIacitorum,ab Aula VVeftmonaftcri- '''*«»s '"1"': 
enfi ad paratam jam fcenam, & tribunal Mar- „0^^? ' fed""^ 
tium (denunciatione & more debito)tranflata Dlerus' ipfe 
eft. Confedentibus tunc pro tribunali, do- Capitalis Ju- 
mino Capitali Jufticiarioc<: fcjciis fiiis; Ser- "'^''■rius, lub 
vientibufii; (quosvocanr) ad legcm fiiis lo- ^,';°^'j^'^°™'''' 
cis adftantibus, &c indutis omnibus coccinco {-^i^ Commcn- 
& fblenniori habitu : prxco poft trinam tar, Term. 
audentix vociferationem,Pctentes exigit.His 1 f'"- ^n. 1 3. 
veib non Comparcntibus ; cxigunturpaiiter ^jl^" fo''^^'i 
vadcs Henrici Kailcr, jubcnturq; cundera ^i^ . „^g ^j^^ 
Henricum campionem Petentium, fiftant.A- knsen kphi 
renam tunc ingreditur a finiftra tribunalis "pp^rjile en 

Nailerus ille nudus capite, * nudus cruribus, ''"'i^'jk"'f'^'^ 
,■ -r f 1 • • • j- 1 'j- /"'' Karmuri 

reiigatilq;. fupra cubitum manicis diploidis. ^^|,,,-^^^ 

Adducitur autcm manu D.Hicronymi Eowes Jiare iCRljei) 

(qui &: Druncum cjusfcrcbat) per circuitum rrini tljE 

arencE, donec ex oppofito Jufticiar"oriim pei- f^ncc ColMK^ 

ventum erat. Flexis illic alterna im genibus, ^^f^> ^"^ 

lente procedk in medkuUium, ibiq; reno- ^^^^ lCaccU, 



■nt 
uce 



vata 



lOi}. 



Henrici Spelmanni 



vatacadcm ccrcmonia, tandem tranfitad re- 
pagLilum tribunalis (^barram vocant)ubi ter- 
lium prxftitit oblcquium, fcutum interea a 
latore(qui pone ftabat) vertici ejus practento, 
paratumq: jam fe exhibcnti ad ineundam 
pugnammandat Curia ut ibidem ftet a dex- 

tris. 

Evocantur tunc pari modo vades Georgu 
Thorne, indictumqi illis eftuthunc ipfum 
proferant. Illicoa dextro arenae angulopro- 
dit Dom. Henricus Cheney pari ceremonia, 
eundem Gemgium per reliquum arenx cir- 
cuitum adtribunal duccns,ibidemqi exhibitus 
jubetur a liniftris conlillere. Silentium im- 
perat przco, &: ut nullus non admiffus aren- 
am ingrediatur, quafi jam congreffuri effent 
pugiles in procinftu llantes. Exiguntui- de- 
nuo igitur Petentes, & peremptorie : (ed in 
extremo adu deficientibus, rogat unus Ser- 
vienlium a confilio Paramori, id Curix ta- 
bulisadnotari. Quofiic^to: Capitalisjuftici- 
arius litls (eriem ab exordio repetens, defe- 
ciffe pronunciat Petentes, terramq, ideo Par- 
moro adjudicat,dimittens,&; pugiles & vades, 
& Nailero mandans ut ferream manicam(du- 
elli pignus) Thorno rcftitueret. Vide duelli 
formulam a Bracfono lib. 5 Traft. x cap.^i. 
fol. 141. accurat^ defcriptam.Et V. in vet. 
t<atiira Breviiim in Addit. ad Bnefe de droit 
modum arrnandi pugllem. 

5 Canagium. ] CapuUs Cenfus. Ego 
Guliclmus dci gratia FUndna Comes, &c. 
omneSj qul infra murum S. Audoman habl- 
tant, & dcinceps funt habitaturi, liberos a Ca- 
vngio, hoc eft a Capitali cenfu, &: de advo- 
cationibus conftituo. Les peuves de l hijl. des 
Comtes de Gumes p. 193. 



a b Ingulp. & 

plures. 

c Goldaftus ad 

hkkehar.ca. <;. 

d Hincmar. 

Epift.83.c. 1«. 

e 

f Nlcetas, 

g Caliidor. 

h Hincmar. 

infra. 

i 

k 

1 

m Codinus. 

n Vide hoc 

infra. 

oOnuphriusin 

vocab. Eccl. 

p.In Lexic. 

q. Hift. lib. <;. 

cap. 3. 

r Vide lioc 

fir,'ra. 

f Vide Capel- 

iaiius, 

t uLexicJuris. 

X y Hic infia. 

zRad deDi- 

ceto invita 

Tho. Cen- 

taure. 

*■ BudcEO. 



^ Diatrile c\e Cancdhno 6* Cancel- 
laria., frimumqne de nomine ir orgine. 

5 CancellarJus. 3 P™ locorum, lecu- 
lorum, Authorumq; varietate, multiplici ap- 
pcllatione innotuit. AUis a Scriha, h^ot.m- 
Ui, c Graphiarius. Aliis, d Secretariust e Scn- 
tiiarius, f Domcfiicus. Aliis, g a CaiiceUts, a 
hfecretij, ab \aSlts, a k Itbellis dlAus. In 
Gloff Ifidori, l Afttigrafhiis. In OrientaH 
Imperio, ni Logothetes, & n Caniclinus.ln Ro- 
mana Ecclefia aliquoties, o BibHothecarim. 
Suida, p Logograpbiis^ & Epijlates. Gregorlo 
Turoncnfi, T {{efiretrdanus. Quibufdam r A- 
focrifarius : iSc quod RegisE capellx curam 
gerebat, ^CapelUnus. Interdum, t Aciuanas 
quod u ./i^.tjudicum fcriberet: & Tabellio 
quod tabulas. Ad diftinftionem, Cancellarius 
I^gis, G; Cancellarius Palatit. x Archicancelia- 
rtus, y Protocancellarius, £? z Protonotanus, 
«.«Tifop/iV, Nomophylax, Afyhim Juris, Ara 
bom e? ccqui,Vicarius Hegis, Prorex^Interrex^&C 
* plurima liujufrnodi. 

Mitto qi.i originem Cancellarti ab Augu- 
fto Caslare rimatam volunt ; qul ab Atheni- 
aihbus jqui ab Amphyftionibus; qui ab Ipfb 
Minoe, Jovis foite Cancellano, quod ex ejus 



fententia leges Cretenfn.un &iixit, ut e Poetis 
refenCicero Tufc. lib. i. 

Cancellaril dici cocperunt Notarii Impcra- 
torlscum feplufi a turbx moleftiisinter qan- 
cellos agerent. Sunt autem cancelli feneftratx 
partitiones, ingreffum prohibentes, non vl- 
fum: ut qux chorum In Ecclefia dividunt a 
na.vi,cancellim Inde appellatum. 

Dicuntur etiam cancclli, fcpta Curiarum 
qux barras vocant : atq; inde Juris candidati, 
caufas illicagentes, Budxo C4"«ce//4nj,ut no- 
blfcum Barreflarii : ^tium Intra Curiam, 
cancellorum area : & a Cancellts Curia explodi 
dlcitur, cul ab agendis cauiis interdiftam 
eft. 

Per tranflationem : cancellos judiciales fibi 
circundat, qul rem arduam in fe probandam 
fufcipit : conjictt fe in cancellos Cuna, qui liti- 
bus fe impUcat. Occurrit ctiam cancelh pro 
quovls fepto, abftaculo, Ilmite : ut apud Ci- 
ccronem, extra cancellos egredi, cancellos ne- 
ceffitatis altcui circundare. 

Sed ut me recipiam : Transferebatur mox 
vocabulum Cancellarius, a Scribislmpcratoris, 
ad Notarios quofq; publlcos, ut In Conftir. 
Caroll Mag. an. Imp. 1 6. & LL. Longob. 
lib. i.TIt: 34.Etiam Traditionib. Fuldenf 
Eccl. fatis deprehandamr, Inter Ca^icellanum 
tamen & Notarium eam alias anlmadverto 
differentlam : Cancellarium dici qui vel Re- 
gum przcepta vel a£f a Judicum fcribit ; No- 
tarium,qul vulgaria inftrumenta. Et In Char- 
ta Ed. ConfeC de privileg. S. Petrl Weft- , 
monaft. An. 1066.) apeitefe diftriminant. 
Cancellarius enlm poft Epifcopp.&c Abbates, 
inter Capeilanos ita fubfcribit, Ego Hcynbal- 
dus ^egifKancellanus relegi 0" Jigtllavi : No- 
larlus vero omnium ultlmus, Ego Alfgeattn 
notarius, ad vicem R^nbaldi I^gia digmtatis 
Cancellarii, hoc privilegium fcrtpfi C^ fidfcripji. 
Hlnc autem fa6lum eft ut canceliare diceretur 
pro fcribere juxtz prlfcum quendam in M. S. 

Cancello, fcribo : Cancello, Grammata fitudo ; 
Cancelloque meas in cruce pono manus. 

Grammata findo,id eft, trajecla linea fcrip- 
ta deleo : unde quibuldam Cancellarit nomen, 
fcd perperam hne dubio. Synod. Turonenf. 
An.Dom. 81 ^.cap.^^. Presbyteros in taber- 
nis bibere, Cancellarios publlcos efle, nundi- 

nas Infblenter peragrare penitus dccrevi- 

mus inhibendum. 

5 De Cancelhrio Imfetii. 

Pi-ima ejus mentio mihl occurit apud Fla- 
vlum Vopifcum in Carino (qul tioruit circi- 
ter An. Dom. 2.87.J Pr.tfectum ['mc\\iii} tn-. 
his unumex CanceUarits fuis fectt, quo fxditis 
nec excogitan foterat altt/uando ncc dici. Lo- 
quitur acli Ca>.cellarii munus non fblum hu- 
niile, tunc fuilTet, at deipedui. Poft alterura 
autem feculum ad ampliUimum cre/It fafti- 
gium unus e Cancellariis cxteris prxfe£l:us, 

quod 



G L S SA R lU M. 



I6f 



guod Carini xvo non vidctur evenifle. Hujus 
tuijc munus & dignitas luculenter dcfcribun- 
tur apud Cafliodorum Variar.lib.i i.Formul. 
6. qui locus quum hodicrnum Magiftraturr; 
graphice dcpingat , fulius enarrandum ccn- 
leo ; Hoc igitur laudabilc j»\e/udtciuni, fentcn- 
tiiim ^ratiofam., militiam domcflicam, a duode- 
cima Indiclione, cancellortitn tibi decus attribuit : 
ut Confifloni noflri fecreta fideli integntats cu- 
flodias. Per te prafentandus accedat : fer te no- 
flris aurihus difidcriiimfupplicis innotefcat, juffa 
7wflrafmg ftiidio venalitatis expedias : omniaque 
Jlc "cras, ut nqflram pojfls cornmendarc juftitiam. 
Acius cmm tui Judicts opinio efl, C? fictit pe- 
netrale domus dc foribus potefl congruenter in- 
te!l:giy, fic mens prccfulis dc te probatur agnofci ; 
noH injttria, qtiia talem tintifjuifque ad reJpo>ifi 
* CunBis, fiia videtur eligerc, qtialem fe * ciiflos decreve- 
rit icflimari. Mox. Hefpice qtm nomtne nuncu- 
pcris. Latere non potefl quodinter cancellos cge- 
ris. Tcnes quippe Ittctdasforcs, clauflra patcn- 
ti.i, feiicflratas janius. Bt qitamvis fltidtofe 
daiidas, neceffe efl ttt te cunElis aperias. Nam 
f foris fleteris, meis cmendare obtutihtis, fi intui 
ingrediarts, obfervantiiim non potes dcclinare 
conjpccliis. Vide quo te Antiquitai voluerit coLlo- 
cari : undique confftcieris qtti in illa claritate 
vcrfans. Item lib. li. formul. i. Fafces 
tibi Judicum parent, (3 diim jujfa Prxtoriantc 
Jcdis portare crederis, ipfam qiiodatn modo pote- 
flatem rcverendus ajfumis. Etiam infra. Per- 
Jona ttia rejtigitim fit oppreflo, tnfirmo defenfio, 
prajidium aliqiia calamitate concliijo. Sic enim 
proprie noflros Cancellos agttis, fi Lcjortim impia 
clauftra folvatis. Vides quantus olim in Im- 
perio Cancellarius ; iLimmus ncmpe, & qui 
cxtcris prxfciStus erat. Redundabat enim in- 
feriorum numerus,donec Hcraclius Imp.claf^ 
Jtmlntegram ad xii. redigebat, ut perfpicu- 
um eft c Novella ejus. Nec fummusquidem 
iinice datus efl toti Imperio, fed Provincl^ 
fingula.', fmgulus Canccllarius ; uti clare in- 
dicat Caffiodorus llb. ix. lormuk prima, 
quse a Senatore Prjefecto Prxtorio Diverfij 
Canccllants Provinctarum fingiilariim infcribi' 
bitur : & inipfiformula,Pngf i^inquitJW 2/- 
lam Provinciam canccllortim pompa decoratus. 

Hiiicmari asvo fqui fub Carolo magno & 
Ludovico Impp. Horuitj minui vldetur in 
Aula Gallica munerls Iflius amplitudo.dum 
parte una Apocrifiarlus fungitur,alla(& non 
cxigua) Comes palatii ^ Cancellarlo ipfo vlx 
quid prxterea tunc curante quam Chartas 
regias. Hlncmar.Epift. g.cap. 16. Apocrif.:- 
rio Jociabatur Jf.mmus Canccllartiis, qiti a Jicre- 
tis olim appellabattir^ erantque illt Jitbjecli pru- 
^Chmns C^ dcMes C? intelligentes ac fideles viri, qui * pnt- 
BtijuJmo,ii. cepta ^gia ahjqiie immoderata cupiditatis vena- 
litate Jcriherent, (3fecreta tllts (commifTa) fi- 
deliter ciiftodtrcnt. Dccreta etiam & fimStio- 
nes Rcgni, lua cura confcripta, ArchiepIfE- 
pif" Comitlbus, &c. tradidit iterum tranfcri- 
bendas populoqjtransfercndas, ut Capitul. IIU 
%. cap. ^4- Sigillum vero regtum nondum af- 
fcquutus cft. Hoc cnlm fcum allud non cSiit 



quamannulusj apud Regem ipfijm nianHt.- ' " 
ut monachusEgolifmcnf.' in vita Caroli M. 
pa. i<r. 

5 De Caacellario Ecckfu Koman.e iy 
Vrincijiup^. ' ' ■ 

A pal^jtio Imperii deducituf Cancellarii/s 
in confiftorium EccIefis:,KV6 quldcni incer^ 
to fed antlquo. Hieronymus In eplft. ad Ge-' 
rontiam alt fe in ckvtts ecclcflafttcis juv.tffs 
baniafum I^mamc urbis Epifcopum, £? onen- 
tis atq; occidentis fymdicis confuhationihus re- 
fpondijfe, quo fc plane Cancellaril munere' 
funilum docet, nomine liccc rion inrio.i;e- 
fceret. 

Tranfiit dpniq^ hic Magiftr^tus in Aula^ 
omnium Prlncipum Euronxdrum : fed pri- 
mijm a fimilitudine potlus G;\llicl Cancella- 
rli, quam Imperatorli. Exoletii vero afr- 
quando Apoci-ifiarlo & Comite palatii, ien- 
lim pervcnere ipfbrum munera in otficiuni 
Cancellaril,qui delnceps nePra;fecto Prceto- 
rio (ut in ImperioolimJfubjectus,c']usetiam 
partes plurcs fufpepit, eoq; tande^m crevic 
faftigii iic Principis pr.tfentis vicarius, G? eo d,.j,m 
peregre profeilo, Interrex quodam tnodo cenfendtn 
dicltur. 

5 D( Cancelhrlo apid Anglo-Sa\oneu 

Regiarum Chartarum conditores prifcl no- 
ftri Saxones Scnbas plerumq- appcllabant & 
Notanos ; vernaculo Bocepaj-. Sic Bofa npnd 
Ingulphum, Scriba dicitur Withlalii Regis 
Merciorum An. Dom. — Swithulphus Lon- 
dinenfis Epifcopus Notarlus Regis Berrhuli- 
phi, An. Dom. Sfi. Inferiores multi 
(fi tuta fides) fuis fungebantur Cancellariis. 
Sic Athelllianus in Charta privilegiarla Mal- 
mesburgenfium, fe eam confecijfe memorat 
per conjditim magiftri iVolftni Cancellani fui. 
Et Turkctulum eidcm Athelftauo,Eadrnun- 
do, & Edrcdo Regibus ; nec non eorum pa- 
tri Edwardo ihDlonCancellaruim ftiifle Indicat 
Ingulphus : etlam confiliarium prtmum,pra- 
cipuiim, & a fecretis familjarijfmim. Rex Ed- 
garus Adulphum habuHTe dicitur, Ethelre- 
dus Aliiimi, Edwardus Confeflor Leofricurn 
Bathonicum, Wolfmum alltmi, & * Reyn- ^ . ^ .~. 
baldum. _ ^ baldura.^' 

De munere Cancellani haud perf[iicue con- 
ftat fiib iftis feculls : fed in dliStandis Chartis 
Regii3,fi non in exarandis, opcram navafle 
palam eft cx Ingulpho, qui lic prsetcrea de 
Turketulo antcdiito : CancelLirium futim eum 
conftttuit (Re^c Edwardus fenior) ut quxcunqiie 
negotia temporalia vel Jpirituali.i, I{egis judi- 
cium expectithant, illiiis conftlio & dccreto (jam 
faticlx fidet G? tant profundi ingenii tenebatur') 
omnia traiiarentiir ^ traclata irrefiagabilem 
fententiamfortirenttir. Fungebatur etiam le- 
gatione ad Imperatorem &Reges Francix, 
quln & bellator ftrenuus Conftantlnum Sco- 
tis Regem infignl vi£forja fudlt & occidlti 
P Exuta 



io6 



Henrici Spelmanni 



Exuto tandem mundo Abbas Croylandix ft- 
nex effe£his eft : cum Cut caeteri Cancellarii) 
nec capellanus Regis, nec vel eoufq; Cleri 
pars fuiffet.Poftea difpartitum eft munp al- 
ternatim pluribus. Hiftor.Elienf lib. x. Sta- 
tuic atque conceffit fEthelredus qui Regnum 
iniit An. Dom. 976.) quatentti Ecclefia de Eli 
(3 tunc C^ fimjier in liegis Curia, damellarii 
ageret dignitatem, quod etiam aliif, S. vis^. 
* Cantuarienf. *' Angnftini, i3 Glafionia: Eccleftis conjlituit : 
ut Abbates ijlorum cccnobionim vicijjfim ajfigna^ 
tiy fuccedenda temporibm, annum trifarie divi- 
derent, cum fanHuariis (3 cateris omamentis 
minijhando.ConnedMViXXir hic munus Cancel- 
arii & Capellani Regis,nec demceps nili raro 
disjunguntur. 

Sigillis fub hoc feculo vix ufi funt Reges 
Saxonici,Athelftano tamen & Edgaro & Ca- 
nuto fua interdum (ftd incerto Cuftode) attri- 
buuntur : Edwardi vero Confeflbris ( ut 
luperius liqueat) in Cancellaril fiiit dlfpofi- 
tione. 



5 De Cancellario apud Anglo-Nor- 
mannot. 



Ad Anglo-Normannos venio. Polydorus 
Italus,bene & male de gente noftra viciflim 
merims, Gulielmum Conqueftorem infti- 
tuiffe afferit Scribarum collegium, qui difloma- 
ta Jcriberent, ejtfque coUegii magijirum vocajfe 
Cancellarium, qui paulatim fupemus tffeBus 
magifiratus qualis hodie babetur. Haec cum fii- 
pradi£lis perpendito.Verum autem efl^Can- 
cellarii dignitatem fub ipfb ingreflii Nor- 
mannorum non ut poftea clarui{le.In hiftoriis 
enim nulla ejus quod fciam mentio: & in 
Chartarura fiibfcriptionibus locum fajpe infe- 
riorem tenet, (opinor) juxta gradum Ecclefi- 
afticae fiias dignitatis, non iftius muneris. Sic 
in Charta Henrici primi ManeriumdeThorpe 
Ecclefias Norwicenfi conferentis , 1 1 o i . 
Rogerus Cancellarius Abbatibus omnibus (ut 
Epifcopos taceam) pofthabitus, inter Capel- 
lanos fiibfignat -• ca autem claffe primus ob 
honorem ronh Regix capellx. Ita prorlus in 
Chartis Edouardi Confeflbris Rcynbaldus 
Cancellarius : prasponuntur autem ubiq; ipfi 
Capellani, laicae omni nobiIitati.Sub Henrico 
rnl Nub ■ ^" '^""^^EJ"*^^ dicitur Thomas Cancellarius. 
ccnHRer. An- Et fiib I^c.prlrao, Will. Longchamp Cancel- 
gliao. lib. 2. larius Regni omnia fblus adminiftrat,non au- 
a. 16, tem ex virtute muneris fed ex gratia Regls 

fcil AH V ^4)""*^'% 'i'''^ P^^^^^ft^tibus : cum praeterea 
S? 'occidenu ^ Anglias eflet Jufticiarius, Legatus Ro- 
mani Pontificis Clementis tertii, & Vicari- 
us infiiper Regis Hierofblymas profeftl 
Quid igitur ex Cancellaria poteftate gefle- 
rit, quid ex aliis haud certum cft,certiffimum 
verb perfregriffe eum infblenti quodam tur- 
biiie omnium limites, meritoque igiture- 
jc£lum omnibus. Muneris fpecimen ut cx 
Authoribus liqueat coaetaneis, accipe. 



Cancellarii dignitas eji, ut ficundus a ^ege 
in Hegno habeatur, ut altera parte figilli 
regii (quod G? ad ejus pertinet cujlodiam) fro- 
priaftgnet mandata. Vt capella ^egia in illius fit 
difpofitione Sf cwa. Vt vacantes Archiefifcopa- 
tus, Epifcopatus, Abbatioi (3 Baronias, cadentes 
in manum R^gis, ipfe fufiipiat C? confervet. ZJt 
omnibus Bfgiis afftt confiliis, etiam non vocatus 
accedat. Vt omnia figillifericlerici regti fiia j^"^"^ ^'^ *""' 
manu fignentur. Itemf ut(fujfragantibusex Dei "i'*^ ■"' *'"''• 
gratia vita meritts) non moriatur nifi Archiepif- 
copiu vel Epfcopusfi voluerit. Adde quae Ger- 
vafio fiiggeftus liber Scaccarii exhibet par. i . 
cap. 5-. Cancellarius ftcut in Curia ftc ad Scac- 
carium magni4s efi : adeo ut fine ipfius cmfenfu 
vel confilio^ nihil magniim fiat vel fieri debeat. 
Verum hoc habet officium dum refidet ad Scacca- 
rium, Ad ipfum pertinet cufiodia figilli Hegii 
quod efl in Thefauro, fed inde non recedit ntfi 
cum frttcepto * Jufiicite, ab inferiore adfuperius ^ . 
Scaccarium, a Thefiuirario vel Camerario de- »,r„ tA •?'"•"• 
fertur adexplendajolum negotta Scaccarii.^i- Aneliae. 
bus feraElis tn loculum mittitur, ^ loculm a 
Cancellario confignatur, G? fic Thefattrario tra- 
ditur cufiodiendus. Item ad ipfum pertinet ro- 
tuli qui efl de Cancellaria, cttfiodia, per Jlifpofi- 
tam perfonam: (S ficut viris mtgnis vifiitn efl, 
de omni fcriftura rotuli Cancellarius aque tene- 
tur ut Thefaurarius, excefto duntaxat de hoc 
quod fcribitur in TheJaiiroreceftiim,i3c. 

5 De Cancellmo recention^ ir de 
Cancellaria. 

Hodie non agit ifte Magiftratus in Scac- 
cariojfed auguftius multb in Cancellaria: iibi 
olim nec Praetoria fijngebatur jurisdidlione, 
nec Curiae alicujus pr£erogativa.CanceIIarIae 
itaq; cuni meminerint fiib Henrico z. * Ni- i^ Cprvafio 
ger lib. Scaccarii ; fiib Henrico g . Br.a6t:o- Tilberienfi 
nus: non de Curia intelligendi funt, fed de attributus. 
officina Brevium, & Chartarum Regianjm. 
Quo tamen fenfu Curlam dixifle videtur 
Author Novarum narrationum, inquiens : 
Curia Cancellaria: I{egiie, ejl Curta ordinariafro 
Brevibus origitiahhus ctnanandts: fed non fro Pla- 
citis commtimbus tetiendis. Porr6 omnes An- 
glije Curias clvHes, accurate' numerat a^vo 
Edouardi primi Britonus ; de hac tamen ne 
verbum ille; nec quod fciam, alius quifquam 
antejevura Edouardi 3. vel eum circiter. 

Conftat autem hodie CanceUaria tribus 
partibus,fcll. e collegio Scribarum regiorum, 
e forojuriscommunif, & e Pra:torio boni 
& Kqui. In prima for.mantur diplomata, & 
Brevia (difta Origlnalia, qubd his inchoan- 
tur lites. ) In Secunda cognofcltur de feoda- 
libus quibufdam Inqulfitionibus (quas Officia 
vocant) & decaufis plurlbus Statutorum 
vigore huc affcrlptis : nec non qux minl- 
ftros Cancellariae, eorumq; fanuilos re- 
fpiciunt. In tertia dccernuntur cafiis a- 
nomali, cSc exorbitantes .- lenitur Jus poli- 
tivum fkviens, 6c erigitur languidum. 

His 



GLOSSAKIUMi 



107 



His omnibus folus prseft Cancellarius : Col- 

legio, nerape minifter principalis : Foro, ju- 

dex canone cij-cumfci-iptus : Prstorio,arbiter 

honorarius, a Rege datus, tk abfolutus. Mi- 

nifterium ejus antiquse eft originis •• Poteftas, 

judiciariafeuforeniis, medix ; Prxtoria vero 

recentioris. Dum in foro agit, Curiam cele- 

brat quam Recordi vocant : ideoqi incedit 

formulis aliarum Curiarum Recordi : Latine 

fcribuntur afta omnia, membraneifqi rotulis 

Plowd. in Caf- demandantur. Si hic errabitur, a dextris (ut 

Com. Leiceft. fuperius)ftat tribunal Regium,erroris cenior. 

Brook. Tic. j^ Prjetorio nihil horum : Recordi enim 

Jurisdiaion. ^^^.j^ ^^^^ habetur. Praepollet tamen ipfis 

Recordi Curiis, incertifq; narum initiis, ex- 

crevit fenfim ad infignem magnitudinem. 

Non facile eft digito monftare quibus gra- 

dibus ; conje£luram accipe. 

Omnis Regni jufticia fblius Regis eft, & a 

fblo ipfb (Ci futSceret ad tantam molem) ad- 

miniftranda. IUud autem cum impoffibile lit, 

in plurimas diftributam portiones, miniftris 

cogitur delegare ; quos limitibus tamen cir- 

cumfcripiit poiitivse legis,ne pro arbitrio fpa- 

tientur.Pofitiva vero kx m generalibus ver- 

iatur,ideoq; agic incafus particulares, alias 

^ intentius, alias remiffius: ex quo non jufticia 

& iTntiYMit, fed injui-ia fiepe lierec, fi haeren- 

dum effer in fummo Jui'e j oriuntur etiam in- 

dies caufi arduje & dilflcuitates, qux nulla 

ejufdem pagina continentur. \n his igitur 

neceflario recurrendum ad Regem, juilici:e 

fontem,utique & vicarium iplius Dei,qui ia 

Judaica Repub. caufas hujuirnodi fuse ftitit 

cognitioni, Regibufqj non folum exemplum 

dedit iftius jurifdiftionis, fed & prxrogati- 

vam : riteqj & legitime conftitucis, mentem 

etiara e coelis latiorera ad xthereas virtutes 

capeicendas,quibu3 tanta judicia (Dei nempej 

re£Uus interhomines adminiftrent. Humanae 

vero fragilitacis memores Principes Chrifti- 

ani, omneque ferre punftum in exhibenda 

jufticia, decemendifque licium dif?iculcatibus 

cupientes, Cm-iam fuam, id eft, Proceres & 

Aulam. Barones(quos CaiTIodorus vocat Senatum mi- 

noremj adhibucre in confilium. Sanfte olim 

hoc per univerfam Europara obfervatum ell:.- 

jurabantque ideo prifti noftri Reges co- 

Leges Edouar- ram omm I{egno 6? SacerdoHo, Se judicium 

d^Cotifeir. ca. jreaum m I^gnofaEiuros, & juftmam fer con- 

filuim Procerum Hegni fui tenturos. Ingens 

exemplomm multitudo, quibus priici illi Re- 

ges, caufas ad Palatiumfuura allatas, non 

unius alicujus judicio, fed communi Proce- 

rura coniillo definire. Fefli autem tandi rei 

mole, coguntur (exemplo Moyfis) judicio- 

rum lancera delegatis credere. Tunc ereftis 

leorfiun a Palatio tribunalibus, fingula raul- 

tis (quamvis ex canone judicaturis^ nullum 

unico fiibftituerunt Judici. Juftitiam (uti veri- 

tatem) rati, tutius apud plures confervari : 

neq; ideo vel in Curiis ipiis infimis & ruili- 

canis Monocritem perfercbant qualemcun- 

que. Caulas vero exorbitantes qux nulli 



conftitutorum tribunalium rite competerent, 

ad Palatium ceu oniculum Regni defcrcndas 

ilatuunt: judicium Principis e confilio pro- 

cerum expe61:aturas.E6 pertinet quod Edou- Artiaili fuper 

ardus primus prifci tenax ritus, lege cavit, Ciiartas cap.^V 

ut Cancellarium & Regii tribunalis Judices 

Aulas fuse continuo famulantes haberet : hos 

nempe ut quid legitimum eflcr, pronuncia- 

rent, illum vero ut quidxquura &: bonura, 

fiibraoneret : comraixtoq; Rex incedens tra- 

mite, judiciumceu divinum ferrec. Succe- 

dentes autera Reges fquihus ingens belii ^ 

sruranarum tempeftas, fseplufc]; tranfeun- 

dum erat marej provinciam hanc Conclavi 

Procerum a confiliis fuis ('quibus & ipli fem- 

per interefle fubintelliguntur^ coacti fiint re- 

linquere. Prasfertira Cancellario reliquorum 

Coryph^o, cura propter furamam viri pru- 

dentiam, tum quod a finu Regis efliet, &: in 

rebus gerendis verfatiflimus. 

Qusrendum tamen an fub hoc feculo cau- 
fas fblus cognoverit; anno enim i . Edouardi 
:^. de metis foreitoe VVindefbria: agens; ad- 
jundlos habuit Proceres quofdam Regni in 
ipfa Cancellariae Curia ("fic enim tunc reperio 
appeLlatam)coniidentes. Et Statuto anni xo. 
ejuldem Regis, poteftas animadvertendi iu 
extortores, in litiura alienarura altores, & in 
hujulrnodi plures delinquentes, non ei fbli 
credlta eft led una The£ui-ario. Deinceps 
etiara anno ipiius ^g.dum judiciumin Alfila, 
novx(quam vocant)difleifinx latura (fruftraj 
decemitliTltum, Thelaurario munitus eft, & 
aliis a confiHo Regis. Utcunque verb fe res 
habuerit (fiquidem vel exutls fbciis, vel ce- 
dentibus ) apud Ipfiim unlcum remanfit tan- 
dem jurifdicilo ; Statutoqjan. 36 E. 5. ca. 
multa conferuntur fblius ejus cognicioni. In- 
crebrefcente Iraq; hac poteftate, afcitifq; &: 
protra£l:is in Cancellariam pluribus quam ju- 
Itum vIdebatur,Populus ad eandem cohiben- 
dam In Parlamento an. 4. Henr. 4. legem p 
rogat, non autem tulit ; Sed benigne a ^*''''''" 
Rege refponum eft : Mandaturum fe id 
farcius fieri quam frtus folitum. Siraile quid- 
dam agitatum ferunc in Parlamento an. 
I. Hen. 6. fcil. Neminem ad Cancellartwn 
frovocaturum^ cui duo Jufttciariorum RggM 
non fenent tefHmonmm haud fulmenire legem 
terra. 

Accldit autem fub his temporibu5,publica 
quaedam necclTicas Prscorium fublevamen 
vehementer expecens ; ciim propcer dubias 
rerum acque Regni converfiones,nerao pene 
praedia fiia fiduciarils pofleflbribus non cora- 
micceret. His verb fidem Ixpillimc fallencl- 
bus, ad CanCcIlarlura undiq;concurricur,im- 
plorataque ejus ope remedium debitum exlii- 
betur. Dilacarijam cum coeplc Cancellaria ; 
auftaque in dies nova caufirum accef- i 

fione ; quicquid fraudem, quicquid rigor- 
em, quicquid fidera vlolatam aut male fi- 
nam faperet confcientiam, ad Cancellarium 
provehitur, & fquod legum profeflbres 
P X maximc 



le; 



Henrici Sfelmanni 



Lib. Dedivcr- 
fit$ilesCounesi 



Arrefi^. neta- 
bks des Coun- 
tes foveraines 
de Fmncs, lib. 
4.tit.5.Arr.2 



Scil.Injungen 
do ne quis 
profequatur. 



maximb rincrirj ftcra ipfa tribunalium judi- 
cia, hanc non eftug£rc poteflateffl Non 
qubd ipfis vim inferre liceat, aut ulla occa- 
lione irrita decernere (hoc enim vetat lex 
autiqua poGtiva,vetant StatutaRegniJcum ve- 
roexfummo jure lata fepe deprehendantur, 
& ab sequitate deviare : Aclorem cohibet 
ah executione ambienda , manetque fic m- 
deletum judicium, fed inutile prorfus &: ve- 
lut enervatum. 

Exim.iam hanc prxrogativani cautiiis li- 
bavit Cimmo refpuit) prilcus quidam Can- 
cellarius, ceii jugulo Legis patrix minitan- 
tem : mordacius autem prenferunt,tenuerunt- 
que fucceffores ; atque inde olim nxx,nuper 
lites. Scrutari demum igitur jubet Rex Ja- 
cobus monumenta Cancellarix, compertoqi 
multis exerapl!.s Cancellarios ab initio Re- 
gis Henrici 7. liac ufbs jurifaiclione : pri- 
vato fuo figiilo dat. 1 8. Julii 1 6 1 6 eam con- 
firmavit. Sic apud nos Canceilario lubjiciun- 
tur faftes Judicum : nempe ut apud Gallos 
fub Francilco I. ad Hilpana captivitate rede- 
unte. Qux in liimmis itaque tribunalibus 
multi e legum canone decernunt Judices: 
folus ^_fi res exegerit) cohibcat Cancellarius 
ex arbitrio, nec aliter decretis tenetur fux 
Curiae vel liii ipfius, quin elucente uova ra- 
tione , reognofcat quse voluerit, mutet & 
deleat prout fua; videbitur prudenti^. Cen- 
Ibrem non agnofcit prxter Regem: neclites 
ei tranffnittunt Judices, fed invitis ipCs, fzpe 
■ adimit. Convolant etiam ad Cancellariam 
hodie quivolunt : aditus nemini prohibetur : 
neque hic ut in aliis Curiis nefaftus dies, 
aut locus aliquis non Praetorius. Quid er- 
go, numutapud Poetam, 

Huic ego nec tnetas'- rerum nec temforafono ? 

Minime. Suis moventur legibus ipfi orbes 
Eccentrici, & funt hic fux Ieges,& longa re- 
cepta confuctudine , & ex Regula ('quam 
vocant) Cancellarix, hodie obfeivatse. Gra- 
ve etiam fi vidcatur ut in aula unius pe£l:o- 
ris, omnes omnium fortunae, vario agi- 
tentur difcrimine, fatum fubeant & fuccum- 
bant : fed ex more agnofcimus aliarum 
Gentium : & laudabile igitur elTe quod apud 
nos fblct illuftrilfimus hic Magiftratus, in 
caufisarduis& difficilibus, aliorum tribuna- 
lium Judices fibi afcifcere ^ corumque fre- 
tus adminiculo, audire, pronunciare, & de- 
cemere. 

Habet & ordinarios quofdam afTefTores, 
fortis admodum inxqualis, fed Cancellarios 
olim & ipfbs diftos : numeroque duodecim, 
ut duodenis illis ab Heraclio inftitutis, & in 
inferiori Imperio ufitatis refpondeant : Ma- 
giilros Canccllarix nunc appellatos.Affident 
verb non omnes fimul , fed taciti omnes, 
minifterium prcecipienti Cancellario exhibi- 
turi. 

Funeebantm- antique Cut dlximus) Can- 
cellariatus dignitate, viiutantum Ecclefiaftici 
& Epifcopi, qui prxterea curam gerebant 



Regiaj Capellce, repofitaquc iilic monumen- 

ta f Rotulos & Recorda vocantj facra cufto- 

dia tuebantur. Hinc devenit, ut licclefiaftica 

omnia ad Regem peninentia , Cancellarius 

adminiftraretj Ecclefias difppneret, & Re- 

gio nomine Viiitatoris munus exequeretur. 

Non autem perpetuus olim ftiit, fed vel 

triennalis vel quadriennalis ; fxpe bimus, &: 

annuus : plurefque interdum fimul vicibus 

alternantes. Walterus de Grey fqui poftea 

Arcliiepifcopus Elxjracenfis evafitj anno 7. 

Regis Johannis Dat Dommo I^egt floquor in 

verbis Refcripti) qutnque milha marcarum fro 

habenda CanceUarta Domini Hegis, tota ijita 

fiia, ^ fro habenda inde Charta dom. I^egis. 

Pepigjt autem Henricus 5. fui-entibus Baro- 

nibus, ut Cancellarius, Tliefaurarius, Capi- 

talis Jufticiarius, &c. de anno in annum eli- 

gerentur. EIe£tionein vero ad Parlarncatum 

fpc£lare ex antiquo jure afTeverabant wv.c 

omnes Anglix Magnates. Et Sigilium exi- 

genti Regi Cut refert Mattheus ParisJ tra- 

dere recufavit Cancellarius Radulphus de 

Neville Epifcopus Elienlis, dicens, fe mdla 

ratione hoc J>oJfe facere^ cum tlliid commtmt 

Cuncilio I{egnt fifceptjfet, ^c. Ademit tamen 

Rex pluribufque fucceffive tradidit cufto- 

diendum, fed Cancellarii nomlne cum emo- 

lumentis Radulpho interea permanentibus, 

nam Cancellariam ei confii-maverat ipfe 

Reg. an. Regni i 3 Tenendam toto temfore 

vit.c fiiis. Hsec in turbata Repub. & apud 

prifcos. Recentior ele£t:io penes fblos Re- 

ges fuit, e quibus cum Henricus 8 . curam 

ejufdem Conliliariis fiiis demandaflet ; EpiP 

copos prxtereundos cenfiierunt : fed Edou- 

ardo 6. & Reginse Marix aiiter vifum eft. 

PoftiJat hic locus ut de aliis miniftris 
Cancellarix, quidpiam diceremus, fc. Magi- 
ftro Rotulorum,-&: fenis, quos vocant Cle- 
ricis : qui ex veteri ritu Clericorum Regioe 
Capellx, in coelibatu vixerunt, donec con- 
trahcndi matrimonii facultatem eis fecit Stat. 
An. 14. Henr.S.ca. 8. Poftulat etiam, ut de 
aliis Cancellariorum fpeciebus nonnulla at- 
texcrem, fed hxc pro tempore. 

Occurrunt verb Archtcancel/arius, Scvice- 
cancellarim : hic Cancellano inferior ; ille fii- 
pcrior, & dignitatis titulo notior c]uam mu- 
neris exercitio. In fiibfcriptione Chartae Ca- 
roli M dat. An. 77 3 . Amelbertus Cancellari- 
us ad vicem Luperti Archicancellarii recog- 
novi. Munft. Cof." lib. 3. cap. i86. pzg.6^x. 
Dici autem videntur Archicancellani (qui 
& alias Archicapellani) fiib aevis Othonum 
Impp. Antiftes Moguntinus, rebus Germa- 
nix prxfedus ; Colonienfis, Italix ; Tieve- 
renfis, Gallix : cum exuti paulatim Can- 
cellariatus moleftias , ut Ecclefiis fuis liberius 
vacarent, munus per vicarios (quos Can- 
cellarios fimpliciter nuncuparunt) excque- 
rentur. Inhoc fbnant Chartx antiqux Min» 
denfis ecclefix , ciixiter An. Dom. mlllefi- 
mum, & fuperiusconfe£tx, ubi fic legitur : 
fVmtheruJ CanselUritis vice Bardonis Archican- 

cellarii 



In dorfo rotu- 
li finium hu- 
jus anni. 



Mat.Weftmin. 
An. D0.1265, 
Lambard. in 
Archican. 
Wat. VVeft. in 
An. 1260. 
Mat. Par. in 
An.Do. 1236. 



Per Chart. 
dat 16. No. 



Archiancelh- 
rius. yicecan-' 
celhriiis. 



G LO S SAR lUM. 



109 



tellarii ;hoc privilegiiim^ recognovi. Ita alia 
illic pnirim. Ab iilorum etiam ArchicancelU- 
nonm axemplo , appcrifle iibi vidctur ejuf^ 
modi titulum Tliomas Bekettus GanccIIari- 
iis Henrici (ecundi, cum elatus in Archicpi/^ 
copum Cantuaris, Cancellariatus officium 
In' lii, de vita relignavit : fi locum Radulphi de Diceto 
ejus M.S. V obfcurum &: implicitum ) re6i:e intelli- 
gaiD. Maximc enim rei Ecclcfioe couducere 



opinatiftnt tjufaem Rcaorcs, ut tantlmu- 

neris gubernaculum manu fua quodammo- 

do regerctur. 

VicecavcelUrius aUtcm apud majores m'. 

ftros diftus eft, qui alias Cuftos Sigilli, alias 
Cancellarii Locum-tenens nuncupatur. Sed 
&alia fignificationecelebris ell Vtcccamella- 
n^ appellatioin Academiis noftria , de quo 
inh-a in Vtcccancellanu!. 



Series Caficellanorum Anglix j non dicam ahfokta, nam in hoc defndent alii • 
fed nt e Thinni, & M.S. quodam Catahgo incerti Authoris contexuimus 
auciior vero in nonmtllis., & emendatior. Cujus etiam ope Regiarum ChartZ 
rum qHibusolim haud inferuntur data.ex adfcriptis Cancellariorumnominibus 
antiquitatem deprehendas. Sed admonendus es titulum Cancellarii in 
ejufmodi Chartis nonfemperjungi cum nomine : multofque hic infa Gancel- 
larios dici., qui reSlius forteCuftodes Sigilli (alias Locum-tenentes & Vice^ 
c/incellarii) firibercntury 



Canceliarii apiid AngloSaxonicos. 

TVrketiiliis Cancellarius Edw. fen. qui o- 
biit 9^4. 
IVolfinus Cancel. Regis ^thcUtani qui reg- 
nare coepit An. Dom. 9x4. 

• Tiirkcttilns Canc. ejulH. ^tlielftani. 
"luTkctiiltis idem, Canc. Edmundi. 
Turkctulus idcm,Canc Edrcdiufque An.948. 
-4(/a///». Canc. Edgari qui Reg.c02p.An.95-9. 
Aifnis Canc. iEthelredi qui Reg. ccep. An. 

Leofnc. Bathon. Canc. Edouar. Conr. An. 
1045-. [ Leofnc primus Epitc. Exon. di- 
citur fuiffe Canc. Ed. Conf. fed non cre- 
dit Godivin. in vitaejus pa. ^^■f. Sed non 
eratEpifc. Bathon, licet tamen dicerctur 
Bathon.^ 

JVulfinus Canc. ejufH. Edouar. Conf. An. 
1045-. 

.^^ifenbaldus Canc. ejufd. Edouar. An. 1 066. 
I^inbaldus Regis Can. An.i 066. Simerga- 
rits & Alfgeaitis notarii ad vicem RgynhahU 
in 2. & ^. Chart. Ed. ConE in Privi- 
leg. Sancftuarii Wcftm. fol. 9. b. & fol. 
1 4. a. b. ] 

WiUiel. fen. B^gn. cccfit 14. OEl. I 067. 

Mauricitis Canc. an. i q6j. 

Ofmiindiis Canc. an. 1067. poft Epif Sarum. 

Arfafliis Can. an. 1068. Ep. Thetford. 

Ofmundus prsedi^l. Can. an. 1075'. 

Arfaflus praediii. Can. an. 1 077. 

Mviricius Can. 4. Cal. Jan. 1 077. 

Hirmantis Can. Ep. Wilton.Sharborn.Sarum. 

Wsll.Velfon Can. Ep. Thetford. 

mn. Gijfard Can. poft Epifc. Winton. 

IVtll.BlifiiS capit g. Sep. 1087. 

PVill. GiffardCzn.^ Reg. 1090, Sto.pa. 185". 
I^b. Bliiet, al. Bloet Czn. 1090, & 1092. 

tunc Ep. Linc. 
I{amilfhus FlambardCm. 'E^.Durham YL. \X. 

Sto. V. Malm. & Godw. 



%«-w Can. an. 1 1 o i , poft Epifc. Sarum. 
Waldriciis Can. circa an. 1 1 o^. 
Will. Giff.ird iterum Cancellarius. 
Hcrbcrtus Can.an. 1 1 04. 
Hngerus C^n. zn. 1 107. tunc Ep. Sarum. 
Galfridits Hiifiis Can.fadf. Ep. Diinelm. 3 3 H. i . 
V. Hunting. pag.3 8^. &Hov.An 1 1 54! 
I{anulfh!is, al. Arniilfhus Can. 1 1 1 6. & ufqUe 
1 1^5. quoanno obiit, viz. z^ Hen. i. 
Hunt. p. 382. 
I{ichardus CaplLmus Cuft. Sigii.fub Ranulph. 
I{eginaldUs Can. Prior Montis acuti. 
Thomoi Can.fic dift. in Chart.Ecclef Norw. 
Rogerus Can.Ep. Sar.prxdia:. fiib fine Hen.i. 

Stefhanus ceept t Dec. 11 3 5-. V. Flor. Wig. 
ibid. & Malmesb. 

%fr Can. an; 1 1 3(3. & an 1 1 39. Alius 
%m;/jquoque Saresb. Ep. fuitCan. Elor. 
Wig. pa. 5-18. 

Mattldts Imp. dat & concedit Albenco de 
Veer Cancellariam ad opus IVill. de Veer 
fratris fiii : ex quo deliberata fuerit PVilli- 
elmo Cancellario fi-atre Johamus filii Gijle- 
berti , qui eam modohabet. Chart.Ma- 
tildii Imf. Alberic de Ver de Comitatu Oxon. 

Alexander Can. circa 1 1 5 8. Qusere. 

Philippiis Can.circa 1 1 39. 

liobertus de Gant q. V. Vincen. in CataJ. 
Nob. pa. ^37. 
^egtnaldiis Can. Abbas Waldenf^ 

Hen. X: cccpit 3 6 OHob. 1 1 5-4. 



I Hen. 
3 Hen. 



H. 
H. 



i6U. 



i. 



Steph. 



4 Steph; 

4 Steph. 

Steph. 

Steph. 



Henricus 1. capit i Aiig. I i 00. 
W//.G/>-Wprsdia. 



T/.0 Bek§t Can. 1 1 5-4 ( M. P. ait 1 1 ^-^^. J 

& ufque ii6x. tunc faftus Archiep. 

Cant. refignavit. 
Johannes Caa 
K^dulphus Warnevill conft. Canc. circa An. 

1 1 7 3. tunc Archidiac. Rothomag. 
Walt.de Conftantiis Can. 11 tunc Archid. 

Oxon. poft Ep.Linc.& Archlep.Rothom. 
Galefrtdtis Nothus Rcg.Canc. circa an.i i 8i. 
Ep.Linc. couftit. 1 1 8 l . I^b. de Monte. 

HJcard. 



H. 



2, 



16U. 



100 



Henrici Spelmanni 



1 Ric. 
3 Ric. 



6 Ric. I. 
9 Ric. i. 



l{ichard. i. cccfit G.Jimii 1 189. 

fP7llielmns Lomhamfe Conftitut. CanC an. 

n 89 .& dcpofitus an. 1 1 9 1 . Epi(c. Eli. 

Legatiis Papae Clementis, Capital. Juftici- 

ar. & vicarius Regis in partib. auftral. & 

occident . 
Maliis Catulus Vicecanc. 
Euftachius Canc. circ. 3. Idus Aug. 1 1 g^.tunc 

Elea. ElienC 

Johannes capit 6. Afr. 1199. 



I Joh. 
4Joh. 



6Joh, 
7Joh 



Huhertus fValter & e converfo, Canc. 1199. 

tunc Archiep. Cant. 
Bic.de Morifco Canc. tunc Archidiac. Nor- 

thumb. 
Simo, al. Hugo Archidiac. Wellenn 
Hugo de mi/s Aixhid. Wellenf: Canc. 

1104. Idem videtur qui praedift. poft 

Ep. Linc. 
IValterus de Gray conft. Canc. poft Archicp. 

Ebon 
1 5r Joh. &c. i^ch. de Monf. prxd. Canc. 1 5-. Regls & uf 

que 17. 

Henr. 3. coipt 19. OS. 17.16. 



^adul. de Nevilla poft. Epif Ciceflr. confti- 
tut.Canc.a Parlam.an.i xx6.8c per Char- 
tam Regis dat. 1 6. Nov. an. Reg. 1 3 .con- 
firmatus pro termino vitse lux. Anno 
veroRegnixx ademitei Rex figillum, 
tradiditque Galefredo de Templo & Jo. 
de Lexinton, Radulpho permanente Can- 
cellario. 

Hugo EpirCiftrenf Canc. An. i ^ 34. i. 1 8 8c 
1 9 H. 3 . cui Petrus de Rivallis,&c. figil- 
lum ademii^ & ut videtur, fit deinceps 
Canc. fic enim Chron. in catal. Thef & 
Godw. in Epifc. Wint. teftantur. Vid.M. 
P.p. 381.1. i^.& 39i.l.4o.&c.Qu3ere. 

Hugo Pate/huU Canon S. Pauli Cancdicitur .- 
led quxre. 

Simo Norman CuC Sigil. i al^. Exutus. 

Hic. Grojfuf, al. Grajfe. C. S. Refignavit. 

Jo. Lexinton z.Cuf! Sigil. 1x41. 

l{anul. Briton Can. 1 241. forte tantum 
C. Sigill. cum Radul. Nevill adhuc vix- 
erit. 

Sthefter de Everfien conft. C. Sig. 1 1/^6. 

Jo. ManCel Cul." Sig. 1147- 

Jo. de Lexinton 3. C. S. 1^4^- 

Jo.Manfel ittvum C. S. 1x48. 

^idul. de Diceto Canc. circa hoc tempus. 

Wtll. de Kjlkgtwy C. S. al. vicecanc poft Ep 
Eli. 

Hen. de fVmgham Canc. ufq; 43 Reg. Ep 
London. 

[/f, de fVengham fa£tus eft bajulHS figilli 
RegisAn. 115-5. M.P. 873.] 

PValt. Merton conft. Canc ii6o. 

Nic. de Eli con. Canc. a Baronib.exuto Walt. 

fVal. Merton reftitut. iz6l. exuto Nichol. 



13 H. 3. 



2.3 H 


3 


2.3 H. 


V 


16 H. 


3- 


a7H. 


3- 


2.9 H. 


?• 


31 H. 


^- 


31R 


V 


32 H. 


3- 


H. 


3- 


34 H. 


3- 



39 H. 3- 



44 H. 3; 
44H 3. 

H. 3. 



"Jo. de Cbejhel C.S. 1 164. Archi-diac. Lond. 43 H. 3. 

& Thefiur. 
Iho. de Cantelup con. Can. Ii6<- poft Ep. aq H 3 

Heref f H-y • i 

mit.^lmil. GijfordCm. iz66. Ep. Ba. 50 H. 2. 
&W. r ;> i 

Galfi Gifford Ca.n. ii6j. Ep. Wigor. ji H. g.^, 

Joh. de Chefel z.Can. 1 168. 5-3 H. 3; " 

I{ic. de Midleton conft.Can. Jul. 1 ^68. 5- 5- H. 3. 

Jo. de Xjrbie conft. Cuft. Sigil. 5-6 H. 3. 

EdouardusI.c<epit_i6. Nov. izjz. 

fVa/t. Merton 3. con. Can. 1173. Ep. i E. i. 
Roceft. 

I^l/. ButTiell con. Can. 1174. Ep. Bath. & 1 E. i.- 
Wel.Videtur hunc fuifle Cancellarium & 
Capitalem Jufticiarum banci liegii an. 
l4.Edw.i.ex his qux no tavimus in Ba- 
ronia Tempore J^k J!«)-«c//Cancellarii 3 
Ed. I . Cancellaria tenta firit apud Leiceftr* 

In Eiren. Lambardi cap. 3. pa. 1 8. 
in Brevi. Datum per manum venerab .pa- 
tris F. Bathon. & iVellen. Epifc. Cancella- 
rii nofln-i apud Ceftr.z die Sept.An.Regni 
noftri(i. Ed.i.^ 5-. 

Jo.de Langton con. Can. 1293. Ep. Ci- n E. i^ 
ceflr. 

Jo. Drol^gnsfordcon. C. S. i 5-. Aug. ulq; xg. 30 Ed. i 
Sep. 

Will .Gremfield con. Can. 1301. poft: Ar- Ed. i 
chiep. Eb. 

mil. Hamelton con. Can. i^oy. Decan- 33 Ed. i 
Ebor. 

K^d. de Baldoc con. Can. an. 3 y. Rcg. Ep. 3 5- Ed. i 
Lond. 

Edouard. z.ccefit 7. Jul. i 307. 

Jo. Langton x. con. Can. 1307. ufq; 1 3 1 o. i E. z^ 

Ep. Cicef? 
ff^//. A^e/?w Archiep.Eborum & z aliiCC. E. zJ 

S. pro tempore. 
IValt. R^inalds con. Can. 6. Ju'. 131 o. Ar- 3 E. 2, 

chiep. Cant. 
Jo. de Sandal con. Can. poft Eq. Wint, g Ed. 2.' 

Jo. Hot/iam con. Can. i 3 i 7. Eq. Eli- 1 1 E. 2 

Jo. Salmon conft. Canc i 3 1 9. Ep. Nor. i 3 E. 2. 
fVill. Airemene Cu. Si. 1319. poft EpiC 1 5 E. 2. 

Nor. 
I{oh. Baldec con. Can. poft Ep. Norwic. 1 7 E. 2. 

fVill. Airemene 2. con. C. S. Rob. incar- ^o E. 2. 

cerato. 

Edouard. ■^.ceepit 25:. Jan. 1325*. 

Jo. Hotham 2. con. Can. i 316. tunc Ep.Eli. i E. 3. 
Hen. Cliff Con. Can. i 3 1 8. tunc Cuft. Ro- 2 E. 3. 

tulor. 
Hen.de Burghy a.1. Burg/iwas, Can. poft Ep. 2 E. 3. 

Lin. 
Jo. Stratford Can. Ep. Wint.'& Archiep. 4 E. 3. 

Cant. 
Hic.de Angervil^.de Bw/ejCan. Ep.Dunelm. g E. 3. 
Jo.Stratfojrd 2. Can. Aichiep. Cant. 9 E. 3- 



G L OS SARIUM. 



III 



1 1 E. 5 ifpl'- Snatford coa Can. 14. Mar. poft. Ep- 

Cice. 
llE. 5 i^/e. de Bintwtrth con. Can. injul tunc Ep. 

Lond. 
E- ? ?^». Stratford 5. Can. (ed brevi. 

^4^3 HS^Stratford i.con.Can.i 340. tunc Ep.Cice. 

An. i^RexClericos movit & feculares 

fccit Canceliarium Thefaurar. &c. Walf 

pag. 15-0. Sic & an, 45-. qufl. Parlamenti 

precib. IValf.pa. 1B6. 
14 E. } H^k de Bourchier con. Can. in Decemb. 

1540. 
I f E. j t{pb. Perning con. Can. 1 541. Fuit Serviens 

ad leg. Thefiurar.& Jufticiar.& (edebat in 

banco Communium placitorum cum eflet 

Canccllarius. 
17 E. 3 ^^' SaddingtonM^es con. Qln. 1343. 
igE. 3 ?"• Offord., al. Vfford, con. Can. Decan. 

Linc. 
aj E. 3 7"^. Thorsbie con. Can. i 349. Epif Wigor. 

Archiep. Ebor. & Card. Rcfignavit in Nov. 

13^6. 
30 E. 5 fVill. EdingtoH con. Can. in Nov. i 3 ^6. Ep. 

Wint. & Thelaurarius. 
37 E. 3 5»>Ko Lrfwgirfwicon. Can. in Feb. i 363. Abb* 

Weftm.Ep. Eli.Archiep.Cant. & Thefau- 

rarius. ^ 

4.1 E. } f^'ll. fVtt(haM con. Czn. i^^^j.Ep. Winton. 
4,f E. 3 ^^' '^^f Mil.con. Can. 1371- tunc Cap. 

Juftic. banci Regii .- & fecedens in patriam 

Sigillum 4. Gardianis Cancellariae com- 

mifit. 
'45 E. 3 Jo. tsnivet Mil. con. Can. in Jul. Cap. Juftic. 
yo E. 3 ^dam dSe Houghton con. Can. 1376. Ep. 

Meneven. 

Hicardus Z.ccepit XI. Jun. 1 377. 

1 Ric. X ^''^- ^""P' JMil. con. Can. in Oflob. Dom. 
Bolton. 

5 R. i ^"'"' Sudburi conft. Can. A rchiep. Cant. de- 

collatus per rebelles. 
y R. 1 ^- Ep- London (forte B^b. Braibrokf ) 

Can. 
*• R. 5t ^'^- '^«'«/'f 2. con. Can. in Nov. per Parla- 

men. 

6 R.Z ^^- Braibrolie con.Can. lo. Sepc Ep. Lon- 

don. 
^R.z Mch. de U Pole con.Caa in Mar. poft Com. 

Suf. 

I o R. X T/k). Arundel con. Can. Ep. Eli. poft Ebor. & 

Cant. 

I I R. z ^^'- fVikham praedi<ft. z. conft. Can. 

X 5" R. X Ti??o. Arundel x conftit. Can. miffus in Ex- 
ilium zo. Ric. i. 

Hinrieus 4. ccepit ig.Sept. I 399. 

I Hi 4. y*' ^'^'"■'^» ^' ^""^J C^- '^c MagiC Ro- 

' tul. 

j^ . Edtp Stafford con. Can. circMar. 1400. 

* Ep. Ex. 

aH. 4. ^'^" ■^^''«/«'''^conft.Can. 1403. frat.?Regis, 

' Eplfc. Winton. 

^ H 4. ^^' ^""Sfi^ con. Caa 140^. tunc Ep. 
Durh. 



T/j<j. Arundel 3 . con. Can. tunc Archiep. H. 4. 
Cant. Hic ihom.fitT;^ Alan frater i^/c. Comi- 
tls Arundel qui fuir in exiiio cum Rege Hen. 
4. fiiit 3.Cancellarius. 
T/jo. Beauford Mil. con. Can. frater Re- 1 1 H 4. 
gis. 
Jo. JVakpring C. S. per menfem vel cir- H. 4. 
citer. 
Iho. Aruvdel 4. con. Can. 1412. I 3 H. 4. 

Henricuf^. cafit lo. JMart. 141 2. 

Hen. Beauford 2. conft. Can. tunc EpirV\''in- i H r 

ton. poft Cardinal. 
Tho. Langlie 2.conft.Can. 1417. tuncEpiP r H. c. 

eopus Durham. 

Henricus6. cafit 31. Aug. 1422. 

Hen.Beauford ■^. conft. Can. tuncEpiCWin- 2. H. 6. 

ton. poft Cardinal. 

Jo. K^mfe con. Can. tunc EpiC London. 4 H. 6. 

Joh. Strafford conft. Can. in Febru. tunc i o H. 5. 

Epif Badi. & Well. poft Archiepif: 

Cant. 
PVill. fVanJlet juxta. quofd. Quzre. 2.8 H. ^^. 

3o.I{emfe 2.con. Can.i^f o. Archiep. Canf 

& Card. 
Hic Nevi/i con.Cm. a Parlam.Com. SaliC 32 H. 6. 
Tho.Bourchier con- Can. Ep. Eli. & Canr. 3 3 H. 6. 
mil. Paten, al. fVunflet, Can. Ep. Winton. 35- H. A 
Geor. Kevil con. Can. tunc Ep. Exce. pft 3 8 H. 6. 

Ebor. 
Jo. fi?r/(?/c«Jufticiarius Banci Rcgii exulante 
Hen.6. in Scotia videturejus conftituiCan- 
cellarius eoque ufus titulo ; fcd nulla de eo 
mentioin Rott. patentibus. Quidam vero 
contendunt eum non fuifle Cancellarium 
Regis, ftd filiiejus primogeniti : Contrari- 
um vero manifefte patetlib. fuo de LL. 
Ang.in Introdudione, ubi fic de fc aitj .^«»- 
dam Miles grandevuSj (^c. 



Edeuard.^ ccefit 4. Mar. 1460. 

Geor. Nevit adhuc Can. an. 7.Reg. exuitur. 1 F. 4. 
Kpb. Kirkbam C S. in Jul. Mag. Rotulor. 7 E- 4. 
Hpb. Stillington con. Can. 7* ^' 4' 

Hen. Bourchter con. Can. & mox exutusCom. i 3 E. 4. 

E£ 
Laur. Booth con.Can.circa Aug. Ep.Durham. 1 3 ^' 4* 

poft Ebor. 
Tho. Scot, al. I{otheram, con. Can. poft Ar- 1 4- E. 4. 

chiep. Eb. Hic Jhom.Scot tranfiit marcin 

Franciam cum Rege & in abfentia ecram 

Joh.Alcot fitCancellarius ulqj Thoma: Scotti 

reditum. 
3o. Alcot con. Can. ablente Rege, EpiC E. 4. 

RoceC 
Tho. Scot x.Czn.circa.z-n. 2o.Reg. Hicmor- 2Q E.4. 

tuo Rege Ed. 4. figillum tradidit Reginse 

matri, dequareceptum Jo. Ruflello datur, 

vivente adhuc Ed, j. 

Hicbardus 



Vll 


X R. 


r 


gR. 


3- 


^i.h 




TH. 


7- 


iH. 


7- 


I H. 


7- 


1 H. 


7- 



Henrici Spelmanni 



^j 



I H. 8. 
8H. 8. 

aiH.8. 
i^H. 8. 

36 H. 8. 



I E.6. 
I E. 6. 
SE.6. 

iM. 
I M. 

3M. 

I E. 



^i E. 



%. R#/ con. Can.in Jun. tunc Ep. Lmc 

Rot. 

Henncus -j.crept fL. Aug. 1485-. 

Iho. Scot. Archlepifc. Ebor. 3. con. Can. & 

mox exutus. 
J«. ^/coi conft.Can. 1485. tunc Epifc. Wi- 

gorp. P 

>. A^oorro;? con. Can. 1485. , tunc t-p. 

Eli. _ , 

mil. mtrham conft. Can. tunc Ep. Lond. 

poft Cant. 

Henricus 8. cirpt rx. Apil I fog. 

m// mrc/wwadhuc Can. pene ufque an.8. 

Rcg. 
Tko. Woolfie con. Can. circ. Apr. an.8 Reg.ad 

terminum vitx fux, poft Archiep. Ebor. 

Cardinal. 
Iho. Moor Mil. con.Can. 15^9. tunc Can. 

Tho AudHc con. C. S. 4. Jun. & mox an. 

Fuit Serviens ad Leg. & Attor. Ducat. 

Lanc. poft Baro. ^ 

■Tho.miothcflU Con.Can.fub mitio Maii, 

tunc Baro, & Mil. Garterii, poft Com. 

South. 

EdouardHS 6. corfit x^.Jan. 1^4.6. 

mll. Paulet Cuft. Sig. a 7. Mar.ufque 13. 

061:. prox. Poft Marchio Wint. &c. 
Htc. Hich conft. Can. circa 13. Oa. 15-47. 

Baro. 
rho.Goodric con. Caa lO.Dec 1^5-1. tunc 

Eplfc. Eli. 

Mariaccepit 6.Jul. Ifj^. 

■Nic.Hare Mil. C. Sig. per 14. dies, Mag. 

Rotulor. 
Stefh. Gardtner con. Can. in Aug. i ^^S'?* ^- 

pifc.Winton. Hic Calefiam legatus Si- 

glllumpenesm/7. Paulet Marchionem re- 

liquit, obiit 1 9. Nov. 1^55. 
N»c. Heath con. Can. 1. Jan. tunc Ep. Roc. 

mox Archiep. Ebor. 

EliTiab. corfit 1 7. Nov. I S' 5 8. 

Nic. Bacon Mil.con. Cuf Sig.ia. Dec.Tunc 
Attomatus Cui-.Ward. In beneficium 
prudentiffimi iftius Confiliarli lege decla- 
ratum eft fan. f. £/»i[.ca. 1 8..) authorita- 
tem Cuftodis magni Sigilli, & Cancella- 
rii eandem effe. Obiit hoc ftmdus mu- 
nere ^o.Feb. 15:78. EU^. 11. 

Tho Bromlie con. Can. X J. Apr. tunc Solicit. 
Reg. 



Chnf. Hatton Mil. con. Can. xg. Apr. 1587. 19 E. 

tunc Vicecamer. Reg. 
Jo. Puckering con. G Sig. 4. Jun. i f^x. 35" E. 

Tho. Egerton con. Cuft. S!g. 6. Mail 1^96. 38 E. 

prlmo SolUcit. deln Maglft. RotiJ. 



JacJms i.cttfit 04^ Mo'. 1603. 

Tlio. Egerton adhuc C. S. conlHttit. eft Canc. 
poft Vicecom. Braklle. 

Francis Bacon MiL fil. praedia. Nlcolai, Cuft. 
Sigil. efficltur ^.Mar. 1616. vlventetum 
adhucCancellario: fed poftridie mortuo , 
Cancellarii etiam titulo infignirus eft 4. 
Jan. ftquenti: 6c ad exomandum prifcaj 
urbis Brltanlcx memorlam, Baro a Ve- 
rulamio delnceps conftitutus. 

Mag. SiglUum tradltum eft cuftodlx Henrici 
Vicecomitis Mandevil fanftlorls Concilii 
Praslidls, Ltidovici Bjclmtmdiie Ducis, G«- 
■" lielmi Pembrochia Comitis, Julti Cafaris 
MUItis Sacrorimi Scrinlorum Magi- 
ftri. 

Johannis milliams Theologbe Do(5ior, & 
Decanus Weftftionafterienfis ( poftea E- 
pifcopus Lincolnlenfis ) i o. dle Julii Cu- 
ftos Sigilli conftltutUs eft. 



Car. I . cccfit zy. Mar. 1 6z 5". 

Thomas Caventre Miles, Procurator Regius, 

cuftodiam Sigilli accepit prlmo die No- 

vemb. 1615-. 
Thoma Coventre mortuo, SlglUum Rex tradi- 

dit Johannt Finch Mil. Curiae Conrniunl- 

um Placitorum Capltali Juftltlario, i 3. 

Jan. 1639. 
Edttardus Ltttleton Mlles, Com. Placlt. Cap. 

Juft. Cuftos Sigilli faihis eft 13. Jan. 
1640. 
Hichardus Lane Miles, Baro Scaccai-ii Capi- 

tails fit Cuft. SigUli 3 o. Aug. 1 645". 



C^. X. cafit 30. 5^4». 1 648. 



Edtvardus Hide Mlles, Reg. Carolo primo 
Scaccarii Cancellarlus , fit Cuftos Si- 
gilli 30.Jan. 165:7. 

Et Cancellarius conftirutus eft Brugb 29. 
Jan. ejufdera Anni. 

Orlando Bridgman Baronettus Com. Plac. 
Capltalisjuftitlarlus, fit M. Slgilli cuftos 
30. Aug. 1667. 

Antonius Dom.Afhley Comcs Shaftsburienfis, 
Anglix Cancellarius conftltutus eft 1 7. 
Nov. 1672. 

Heneagius Finch Miles &C Baronettus, Attor- 
natus Regis Gea Mag. Sigll. Ang. cu- 
ftodiam acceplt 9. Novemb. 1673. de- 
cirao Jan. lequentis ad dignitatem Ba- 
ronls Regni eredtus eft , titulo Dom. 

Finch 



I Jac^ 



.M 



i4Jac. 



18 Jae. 



19 Ja«;' 



I Gar. 1] 

i6Car.ii 
XI Car.i. 



9 Car.i. 



29 Car. z. 



14 Car.i.' 



•i^-Car.z. 



G L S SA R I U M. 



'M 



1 Jac. X. 



ajac. z. 



Fincb de Davcntiy , qui & Magnus 
Ang. Cancellarius conftitutus eft 13. 
Decemb. Anno 1 6j j. 



tempore firviis eodcm 



Sig. Mag. traditum efl perhonorabili VI- EJfe fotejl.) 
ro Yra. North,^wmn\ de Guilford , & Ca- 
pitali ^«^^//^JulHciarlo, titulo Cuft. Mag. 
Sigilli .(4«^/;^, 7 Fcb. 1684. 



Argolici I^gis (Graci cognomivis ;/v, 
Hoc Camclmus erat, nohis Camerartiis idem 



Georgitis Jeffrjes Baro de Wem , Capitalis 
yiff5/i<€ Juftlciariu.s tradltione M. Sigilll 
ilimmus Anglm Cancellarlus conftltutus 
eft . ... die liovcmhns 1 6 8 j. 



f CAmdlwi. ] Septum curlx , barra. 
T:heod. Ga:^a Cbryfojlom. interpr. de Incom- 
prehenf^ Del nat. Ilomil. 5". Tom. 5". pa. 
I I ^. Vt itaqiie tempore inflante , qiiojiidex 
frodire , (3 pro trihimali fcdere folitiis eft : cii- 
jlodes carccris hommcs ijuos in vi?iciilis tenoit , 
omnes carcere eductmt, & pro CanccUo feptifque 
fori collocant., fquallcntes, fordentes , coma cxple- 
tos nimia, d^c. 

5 Ciincellus. ] Necchamo , plnnje in 
fummltate tuirlum & murorum,alIter karneus 
cjuod vlde. Item, pars Eccleiix cancellls a 
navi dlftlncla, de quo (upra in Canceltarius 
mox ab exordlo. 

5 Caneva. ] Llb. feudor. Tit. In qul- 
bus reb. pol. efle teud. fcil. ■■ in his qiice 

inter immobilia conmimcrantur., veluti ciimfcit- 
diim de camera, feit de cancva datiir. Et tit. 

de notls feudor. fepe de camcra feu 

caneva. 

5 Camfelft. ] Tradlt. Fuldenr Jlb. i; 
Tr^ad. 5 8 . Dividcntur leclaria^five Tnllofi, fire 
manutergia, five canifelli, Jive cujufcunque jimt 
vefltmenta , linea vel lanea. 

5 Cnniclem , Canichnm , Ka.viKXiloy. ] 
Palatlum alterum Conftantlaopoll , arce 3c 
monafterio inligne, a cujus prxfe^tura (apud 
Authdres Orlentales omnlum honoratiiTima, 
& qua Codlnus focerum donat Imperatoris ) 
Caniclimis dicltur. 

Camclinum Cancellarlo aflimulat Radevi- 

cus de Geftis Fred. I. llb. i.ca. ult. Vnus 

dc fervis palatit, CamcUmis videltcet, qtiem nos 
Canccllaritim dicere pojfumus, principi fuo (Ma- 
ntieli) fraiidem molitus ejl. Tyrlus autem 
Logothetem, qui Canccllarium verlus exprlmlt, 
a Camclino vidctur diftinguere. De Bel.Sacr. 
lib. X7.. cap. 6. ■ tnjuper Logothetes, qiii 

Cantclini utchatnr offcto, altiqutdamm.i^na- 
tes. Eklltur, qiti Canaclini.^ led bene fic cor- 
rigit Meurlius : Guntherumque non omnino 
prxvarleatum oftendit, de Camerano intelli- 
gcntem, Ligurln. llb. 8, 



Sic Narles apud Paul. Dlac Longobard 
lib. i. cap. 5. & alios, C/w/w/^n/M dicltur ' 
Cedreno, K»faKAa«©-,& a vctere Schollaftc 
Juliani PatricII Conftlt. 1 5-. TIt.6o. Cuhtcu- 
larii interpretantur Chartulani. 



' De canihiis vetei-um. 



5 Cnnii.'] Occurrunt apud prlfcobar- 
baros multiplicla canum nomlaa ex dlverfo 
genere enara. 

Acceptorictus , qui prxdam acceptori , I- 
acclpitri, venatur .S.' miniftrat. Balwar- 
LL. Tit. 19. §. 6. haptchhiint. Vlde Ac- 
ccptor. 

Argiitartus, canis leporarius , fic enlm L. 

SallcTIt, 16. §. x.Siqiits veltrem lepora- 

riiim qiii G? argutarius dicitiir , furatns fuertt 
vcl occident, DC. den. qiii faciiint fol. xv. cul- 
pah.judtc. Cc. Leporarli autcm duo genera, 
unum levipes, quod ex vifu prxdam appetlt 
arripitque , ^ (!I?jepIjOtlU&, Ovldlo cams 
Gallicus ; fed proprle magls Britannicus : 
Alterum fegnipes^opad. odoratu eminus fuble- 
quens, laflam tandcm comprchendlt. Dc hoc 
Gratius, 

^i ciat occultos ^ fignis arguat hofies. 



De Illo Homerus, Kvyai cLfyii , i. canes 
celeres, & a celeritate etiam arguta hinmdo , 
&: Argo navis appeilata. 

Canis Berfarius, & Beveranus. Vlde Bi- 
her. 

Canis Bibarhimt, qui bebros, i. fibres vena^ 
tur. Vlde Btharhunt. 

Canis Bihracco. Idem. 

Canis Braccho. Vide Bracco. 

Canis Cuflos curtis j id eft , eediiim, domits , 
VilU, fundi, pecoris, ovilis , &C. Item Pajlora- 
l;s,porcarittits, tirftritius '■ qui lupum mordct, 
qul vaccam & taurum prendlt, qui urlos & 
bubalos perlequitur; hi omnes in antlquis 
leglbus. 

Cants curfalis, qul curfli prxftat. L. Alm. 
Tlt. 8 1 . §. I . Si quis Seiijiiim prtmiim ciirfa- 
lem, I. qui primiis ciirrit,(3c. 

Canisdoclus. Mox 'vr&:3.'mSeguttus. 

Canis dtiHor, quj ligamlne prxcedens , le- 
quentes duck ad latronem. L. Alm. Tit. 8 x. 
§. Z. J^ii iltum duciorem qiii homitiem fequen- 
tem diicit, quem Lattilmnt dtcunt, furavertt , 
xii s. componat. Et Balwar. Tlt. 19. 1. i.ca- 
nem feucem, qiiem Leiththunt vocant,^c. 

Canis expeditattis, i^ inexpeditatiis. V Ide Ex' 
feditarei 



1 14 



Henrici Spelmanni 



Cviis Hofftrart , al. Houawart. GeiTn. 
Curti! five aute cuflos , «iiwfu''^*?. Vide 
Houatrart. _ 

C^«» jtigum tranfptffans. L.Alam. Tit. 8x. 
§. final. S/ c<??/e»2 ^«» ciirtem dcfendit, aliquis 

oxiderit juret ut fer invidiam non fectffet , 

niftfe ad defendetidum , C? ^oKeJ altum qui ju- 
gum tranfpaffere fojfit. Nonne parem , ceu 
conjugalcm, qui apte (brtiatur in eodcm ju- 
go, i. copula. 

Can/s Lattihtmt , al. Leithihttnt. Germ. 
a ducendo. Jam fiipra in Cayiis duclor. 

Catiis Mafiivni. Noftras ; mohffus. Ailifa 
foreftx Hcn. II. Art. 6. Item Hex pr.e- 
cipit quod exfcditatio Majiivortimfiat^iibiciinqtie 
fcrxftx pacem hahent, vel hahcre confueverunt, 
Sic in Atrif Foreft. Ed. i. Artic. 9. Si quis 
wajlivus inventus ftierit ftiper altquam fcram, 

Canis Odorifequus. Vide paulo infcrius Ca- 
nis veltris. 

Cants Petrunculu!, al. Petroniui. Addit. 1. 
ad LL. Burg.cap. lo. Siquis canem veltra- 
um, aiit fcguttum , vel petrtincidum pr.cfumpfc- 
rit involare , jubemiis iit conviBus coram omni 
populo pojieriora ejtis ofculetur. Gratius in Cy- 
nogetico, 

• at te teve fi qtia 



Tanget optis , pavidufqiie juvat compellere dorcas, 
Aiit verfuta feqtii kporis vejiigia parvt , 
Petronios fic fama canes, volticrcfque Sicambros, 
Et piBiim mactda veltrahum delige falfa. 

Idem. quiC Petroniis bene gloriaconfla. 

Hifpani quoque (inquit Lindenbr.) inde 
videntur habere (iium Pcrro. Id autem eft 
canis, Pertllo catallus. 

Cams Scgutitts, fetifis, feufms, feiicis , fticis , 
Gloff Siijcs magtii canes. L. Baiwar.Tit.ig. 
§. I . ^« canem feiicem quem Leithihunt vo- 
cant,furaverit , vi. fol. compomt. §. 1.. ^ui 
feticem doBum , qtiem triphtmt vocant, iii. fol. 
^itfeucem, qtii in ligamine vefitgitim tenet 
qtiem Spurihunt dicunt, vi. fol. componat. i>U- 
pra Seiifitis ctirfalis , & Segittius. DI£l:i vi- 
dentur hi omnes a fequendo , unde & Scoto- 
rum legibus Sequax, de quo mox infra. 

Cants Sptirihtmt. A Germ. ^^UCCItj i»da- 
gare, IjHltt, canis. 

Cants TraJJans, i. veftigium prolequens ftu 
inveftigans : a Gall. Tracer. Reg. Majeft. 
Scot. lib. 4. cap. 3 z. Nullus perturbet mt 
impediat canem tranffantem , atit homines traf- 
fantcs cum ipfo ad fcquendiim latroncs , attt ad 
capiendtim tnalefa^ores. Vulgari Scotico aitj 

^icucyouitD. 

Canes Triphiint. Sw^XZ.Segutius. 

Cams veltris, veltrahtis, veltrhus : A Ger- 
man. iMCUcr. Gall. Vaultre , vaiiltroy, & 
vaultroit. Ital. veltro. Canis Gallicus feu 
leporarius : proprie odorilequus, nam Gloft. 
Latino-Theotifc. apud Lindenb.w/rr<z.il3Ut5t. 
Ti-ansfertur autem ad alias fpecies.L.Baiwar. 
Tit. 19. ^-S"- Dc canibus veltricibus, qui tt- 



ntim occidcrit qiii leporem non projequitur , Jid 
fita velocitate comprehendit , cum fimAi CS? 2. 
fol. componat. L. Salic. Tit. 6. .^ii veltrem 
porcarium fcu veltrem leporarium, qiii (3 argit- 
taritis dicitur,ftiratus ftterit,^c. Ad hsEC flC 
Lindenb. Clemens Scotus, five potius incert. 
S. Galli monachus in vita Caroli M. lib. j . 
pa. 578. Affiimpjit duos camciilos inmamifua, 
qtios Gallica Imgua veltres 7uinciifant , qiti a- 
gilitate ftia vulpes (3 cateras rninores befiiolds 
facilltme capientes, qiiacaras etiam (3 alia vola- 
tilia , afcinjii celeriore fcpe falkrent. Julius 
Firmicus lib. ^. cap. 8. vertagum vocat. Gra- f^etta^m, 
tius (ut hic (upraj veltrahum. Hincmar. vel- 
trarittm. Notx vett. Tyronis Tit.de anima- 
libus, veltagram. Haec ille. yeltagra. 

Hinc in Aula Caroli M. veltrarii dtSti funt ^^'"^^'^i'' 
qui Wfw cuftodicbant. Ut fupra in Bcrf.i- 
rius. 

Canis vefiigabili:. Plurimo nomine hic 
fupra innotuit. Argutarius , ab arguendo. 
DtiBor & Lei.'hiint, a ducendo. Scgutius^Seticis, 
Seqiiax , i3c. a fequendo. Odonfeqtius , ab 
odorando. Veltris, a vcntilando. Sptirhunt, 
ab indagando. Traffms, & h5c vefiigabiHs, a 
veftigando,qu6d veftigia prodit. Reg.Majeft. 
Scot. lib.4. cap. 3 ^ . Si qiiis ctim cane fugace 
fal.fequace & fagacej vel vejiigahih, vefiigium 
latronis aiit animalis ftirati perfeqiiatiir , non U- 
ceat ei intrare terras alicujus Domini fine il/ius 
Dommi licentia. 

5 Inter Canm 6" lufm. ] Hoc eft , 
fiib crepufculo, ciim lupus a cane non fit cog- 
nofcibiiis. Placita coram Rege Eboraci in 
craft. Pafchx An. ^i. Edouardi i.Rot.i6. 
Derb. in appello de morte viri fui,profequuto 
per Marger. qux fuit llxor Jo. hl. Ric. de 
Benteley verf Ric. fil. Nic. Flerond , & 
Will. filium ejus. Tali die infra horam vef- 
fertinarum, inter cancm S' liiptim, vcnertmt & 
interfeceniM diBtim Johannem. Item alias. 
Brito Armoricanus Philippid, lib. 3. 

Pojiea vix fummos aiirora rtibefcere montes 
Feceratp C? valles nondiimpnmordia liicis 
Attigerant, intcrque cancm diji.tre liipumqiie 
NuUiis adhuc foterat aliqiio difccrncre vifu. 



5 Cmmdu6. ] Vide mox Cantre- 
d/is. 

5 Camaria. 1 ^Edes ficra : jieo in- 
ftituta , & dotata prxdiis, ut Mifld ibidem 
cantaretur pro aiiima fundatoris, &: propin- 
quorum cjus. 

5 Cmelbm. ] Vclut quantillum : id 
quod fiipra menfiiram adaituin elL Corollari- 
um. Statut. de piftorib. cap. 9. Nitllum 
genits bladi vendatiir per citmiilum feu can- 
tellum, prater avenam , b rajliim , ^ fart- 
nam. 

5 Camredm & CAntaredm.'^ Ruris 
portio centum continens villas. Hundrediis , 
Centuria. A Britannicis cant, i. ccntum, tre, 

urbs, 



G L S SA K III M. 



iiS 



ui-bs, villa. Codex MS. prifcus , hundredus 
fivc Ciintred^contwet ccMum vilUs. Ac Giral- 
dus Cambrcnf in Itlner. Camb. lib. 2. cap. 
7. H.ihet ( incjuic ) itifnla Mon^ trecentas 
qu.tdriigint:i tres vilLis , £? fro tribus Cantre- 
dis refutiitur. Subjungic tamen : Dicitur Can- 
treiius, cornj/ofito voatbido t.im Britanica qukm 
Hibemica Itngua , tanta terr<e portio , quaiit.t 
100. viildi continere folet. Vetuflus codex 
MS. hic leo-it, comj)ofto nomine Britannicafeu 
J-Vallica lingtia^^c. Sed rcperlcur vox de agro 
Hibemico difta. Girald.Expugn. Hiber. lib. 
a.C. 1 5". Maiidatum quoque Domini Angle- 
riiin Rggis,fufer Ophelania Cantaredo Stefbii- 
niile refiituendo, auro delinitus ejfeciui mn man- 
cif.ivit. W^alfingham in capitul. pacis Prbcl- 
pl Wall. concef Anno 1278. ^iodterra 4. 
Cantreiiortm, fbie omni contradiclioiie I^gi (3 

hxredibus fuis remaneiet. Et Inferius : 

De cmni Citntredo jurabant. Videtur 

Cambro-Brltannoshanc pagorum dlvlfionem, 
non a (iiis Majoribus, £d ab Aluredo & Sax- 
onibus accepifle. Vide Hundrediis. 

5 Cantituf. ] Sax. cnuc 6c cnouc, ca- 
nus. Ekkehard.Jun. In Cafib. S. Galli. cap. 
I 6. O miZtiiritittcm veflram, (3 pene omnibus 
vobis Jparfam canttiem : Abbatem vefirum inter 
tot canutos, qiiifibi pojfit fiSrogari, inveniri non 
fotuifie. 

In Gloffquibufdamjpro calvo ponItur,Gal. 
Chitun. A '.•\,,,^ 

5 Ctifa & Caffa. ] Veflls, cum ad ca- 
pltis tegumen, tum ad corporis, multiplex. A 
Cape & Capfe vernaculls plurimum Gentliim : 
allas capitium, pileum , cucidlum fiignificantibus ; 
alias indumentum corporis exterius, ccu pal- 
lium, mantellum, & hujufmodi.HInc cajipare 
& cappatus : & Grxco-barb. ;y'TO & i(^<W' 
■m. Balbus In Cathol. Capa omamentum cafi- 
' tis : Gloff! allx , pileus Synod. Aquilgran. 
An. Dom. 817. & Ludovlci Addit. i. ad 
Caplt.can. i 3. Profiemensfe (monachus) t//ius 
[\. Priorlsj pedibus, cum c^ippa fii habuerit veni- 
am petiit. (tap Of ^ailttcnaiice, mlffa a Pa- 
pa jir///o Rcgi //f«. 8. (blcnniter rccepta 19. 
Mail I 5 1 4. R. <?• ^totv. Ibid. pa. 8 5 i . 

Inter Indumenta corporii , ejufinodl eft 
quodmanlcis carens, caputium habet,acollo 
in humeros rejeftum. Scd ncc conftans 
hac forma , ncc fexul proprlum : Romanx 
vero Ecclefise multo notior quam nobis. 
Synod. Lingon. An. 1404. apud Bochel. 
lib. 5-. Tlt. 1 9. cap. z6. Abbates induti al- 
his, fitola, manipu/o , G? defitiper cappa fierica, 
cum biicuUs pafioralilms. Synod. CarnoL An. 

I ^-iS.Ibid. llb.6. Tit.i o. cap. 6.- con- 

fratriarum haculos deferre per vtcos ^ pihlics 
fo/ent /aici (S mulieres cappis Ecclefiafiicts indu- 
ti, quod fiimmopere indecens efl. 

C.ippa claufa. Conftitut. Othonls, TIc. de 
habicu Clericorum. In menfura decenti ha- 
■ teani vcftes, S§ capis claufts utantur in facris 
erJinibus conftituti : maxime in Ecc/efia , ^ 
coram ?fx/atis. Simllicer in concil. Oxon. 
fub Scephano Archiepifc. CaHtuar. Et Oda 



in Stat. Synod. in cap. 5-.- nifi in fiifcrli- 

cio (3 c.tfpia cl.itifia. 

Capa Cora/is , qua in choro utuntur ^ 
a <love. _ Vide qux o Mac. Par. fMpra de 
hoc notavimus in Auriffix. 

Capa manicata. Decrat. Gregor. llb. g. 
Tit. i.cap. ij. dpp.ts manicatoi ad divi- 
nttm off.ctum mtra Ecckfiam nm gerant. 

Capa eriam ufi fiant , ad cleiium jairi 
Papam inugniendum. Leo Marfican. Caf 
menf.llb. :?.cap. 65-. de Viiftore ^.eleaio- 

nem renucnce c.tpam quidem rubeam in- 

duit : a/ba vero inducre eiim ne.p.rquam to- 
tuerunt. Num hic capa id quod Radevlco 
mantum : ex quo uC tmmantare ? Dicanr 
qui norunt. 

Cafa pro vefte foemlnea : unde Hef)- 
chius y^irm.VA, yjvtuKda., iUAjjo.. Italis capa 
& capfa : palllum (5c velamcn (cujufmodi u-^ 
tunnir Venetian^) a caplte demiffum. Cj- 
c/as. Mat. Par. in Ric. i. vkJetur dj man- 
telio dixiffe, in rldicula fabeHa de Willlelmo 
Eplfc. EHenfi CanccUario AngHae , qui tti- 
nica vinai faminea Dhiuttis, c.ipam habens ejiifi- 
dem co/oris, pepltim in c.tpite miiiieb, e portans , 
pannum Itnenm qtiafi ad vendendiim gerer.s , ad 
mare deficendit, (3c. 
. Capa pro fcrinio ad confervandas reliqulas. 
De hoc mox In voeab. Cape//a. 

, A C.ipa vcro pro indumtnto, veniunt di- 
minutiva cafu/a, & cape.iu/um Ekkehardus Cipidd. ' 
Jun. Caf S. Galli. cap. 5-. Cum ei gr.ifium co- Cjpidulum, 
Avu/orum quidam furatus fit, per neficto qu.vn 
fiub capu/a incuriam , fibimet ipfi manum tr.mfi 
fixerit. 

A capa pro (crinlo vel cifta, cape//a : & ca- 
fa ipfum a c.ipfii j/ejcfto. 

5 Capella., Cafellinm. 3 Ficri vidcn- 
tiu' capa & cafe//a ( etiam duplici/'. confcrip- 
ta). a Clceronlano capfa, & Pllniano capfe//a ; 
fi (ut Gallls fole:) ellminaco. Signincant 
autem omnla cifi.im, ciftu/am,fcnmum,i<. hu- 
ju0nodi. 

Cape//a pro clfta , fcrlnio feu repofitoi-io 
quo affervantur Martyrum reliquix : alias 
c.tpa,cappa, capfit, ctpella , S< capfei/a niincu- 
pata. Evodlus de miraculls S. Stcphanl lib. . 
I . Capella argentea , in qtia erat reliqtuartim 
fortio. Marcul. lib. i. formul. 38. Sufer ca- 
fellam Dom:ni Martini, iibi reliqna fi.icramenta 
fercununt, debcnt jurare. Hoc idem L. Ala- 
man. Tit. 6. §. hnal. capja dlcitur : Conjura- 
tores manus fiias fupra capf.im ponant. Et Ap- 
pend. ad Greg. Turonen. cap. 97.—— 
fuper vacuas capfas facramcnta falfa dede- 
rint. 

Hlnc Capella pro xdiculo in quo tutantur 
reliquis,& perinde pro quovis facello, & o- 
ratorlo : ficuti & Cafellani primo dicti funf, Cjpill^ni. 
qul capellam rehquiaiwn curabant, deindc qui 
. fiicellum ubi eadem fiftebatur : & tandem ora- 
nes qui a (acrls minifti-abant,cie)icl nempe(5c 
facerdotes. Walafrldus Strabo(quifiorirt An. 
700. ca. ult. de cxordiis & incrementis re- 
fum Ecclefiaft. b:Bi autem ftint primitus c.ip- 
Q. % pe'Lni 



\i6 



Henrici Spelmanni 



Q^uklam hic 
intelligunt 
Cippjm S. 
Martini pro 
■Cucuilo ejus. 



In Caff. S. 
GaU.cap.i. 



^■''erfus Solmo- 
Yiis qui obiit 
An. 91S. 



tcllam k cappa S. Marnni , quam Kfges Fran- 
corum ob adjutonum ^iclorix m frMs folebant 
fccum habcre : quam fercntis , (3 ciiftodicntes 
cum catcris f.nticrim refiqwis, clenci cafelLmi 
ca-pcrtwt vocari. Idem Honorius in femione 
dc S. Martino : (ed lucidiiis Durandus in Ra- 
tionale , lib. z. cap. 10. AntiquittH B^ges 
Fiancia: ad bcUa frccedcntcs , capam S. Marti- 
>ii fecum fortabant , qine fiib qucdam tcntorio 
fcrvabjttrr : quod ab ipfa capa diRum eft ca- 
fella , Ci clenci in quoriitn ctiftodia iffa cafel/a 
erat, indc capellani dicebanttir : 6? ccmfequenter 
tib illis ad ctinctos facerdotes nomen iUud in qui- 
hufiam rcgiombus cft transfiifim. Adjiingit 
autem : Simt etiam qiii dicunt, qiiod antiquitus 
in expeditionibii.', in tefitorio fiebant domuncul<e 
dc fcUibus cafrartim fufertcBa:, in quibus Mif 
fe cckbrantur, (§ mdc cafcllie 7iomcn traBiim 
eft,(S)c. Hoc vero commentum mihi videtur, 
ciim vocabulum capeffa feu capeltanus , nuf 
quam deprehenderim aut kvo B.Martini (qui 
iitGotfr. Viterbienr tcflatur, emigravit tem- 
poribus Honorii& Arcadii,LAn.circiter4ocj 
aUt in fubfequenti. 

r 
Caffam autem a cafella diftinguere videtu 
Ekkehardusju. (qui obiit An.996.) & ejuf 
dem ftculi nonnulli alii, hanc pro ficra sedi- 
cula, illam pro fcrinio reliquiarum ponentes, 
cujus & formam tradit Ekkehardus. Erat mu- 
tiiis illud caffa fulide aurca, gemmis regaliter iff 
clyta, reliqiiiis fiimmis rcferta, tn formam cafeli<e 
crcata Siiferfcnftio ejus eft ; 

Encrucis atque fice ctimfanBis caffa Marta, 
Hanc Carolusfummam delegit habere cafellam. 



Cafella Hegia : non a facris tantum locus 
fuit , fed etiam Grafhiarium , fecretarium , 
chartofhylacium, & archtvum , quo mandata 
& refponfa regia, Chartz, Epiftolas, Brevia, 
a Capellanis regiis condebantur,fcribebantur, 
& emittebantur j refcripta & monumenta 
Regni,facra quafi cuftodia confervabantur.Ex 
hoc muncre Capellani ipfi, alias Scribas & 
Notarii, alias Secretarii, tandem Cancellarii 
(hoc eft fcriptores) ut in eo vocabulo often- 
dimus, didi funt : eorumque primarius Archi- 
capellamis & Scribarum Princefs appellatus eft. 
FMehardiis Ju. Caf S. Gal. cap. 1 1. AfTumf- 
tus efl interea in aulam Ottonum fatris Cf filii, 
( ) Ekkehardus, ttt CafelU femfer immanens, 
dotlrina: adolcfcentis I^g^, ^ec non (3 fumtnis 
dexter ejjet confiliis. Quibus adde ex cap. I 6. 
Ekkchardus autem mtularum feritijfimus, pene 
otnnia htec (qua colloquio regio acciderantj etf 
dem votavit m tabula verbis. Nocherus Bal- 
bus, an Wamaerus (ut ait Goldaft.) de Geft. 
Caroli M. lib. i . cap. 4. De fauferihus fupra- 
dtBis qnendam oftimum dittatorem (3 fcrtftorem^ 
in Cafellamfuam affiimffit. 

CafclU & Cafellam appellatione, continC- 
bantur etiam aliquando Cancellaria, & Can- 
cellarius,quum individua tunc eflent illa mu- 



nera. Monachus Sagalleuf f feu Notkerus 
Balbulus, feu Wemherus) de Geft. Caroli M. 
lib. I . cap. 4. De fauferibus fradtilis quen- 
dam oftimum diHatorem (3 fcriftonm in cafel- 
iam fuam ajfumffit. Sic Cancellarius Othonis 
Imp. Cafellam nomine cenfetur apud Ekke- 
hardum Jun. Caff S. Gal. ca. 1 1 . Ajfutnftus 
eft interea in Aulam Ottonum fatris (3 filii , 
£?(?. ut cafellte femfer immanens—fiimmis dex- 
ter effet confiliis. Et ca. i 6. Ek^hardus au- 
tem notularum feritifjimus,fetie omnia hcec eif- 
dem notavit in tabula verbis. Sic Einhardus 
Caroli M. Imp. Cancellarius, vocatur Archi- 
cafellanus in Chronico Swartiahenfi. Et m 
fubfcriptlonibus antiquorum Privilegiorum 
Mindenfis Ecclefiae, Archicafellanus pa/Iim 
venit pro Archicancellarius , in hunc modum : 
A. Cancellarius , ad vicem B. Archicafellani 
recognovit ; quod & alibi expreffius legitur , 
ad vicem B. Archicancellarii recognovit. Vide 
fupra in Cancellarim. Veftigium rel apud nos 
hodie manct : praecipua enim Cancellarias 
ftatio, fcil. archivura ipfiim quo diplomata,& 
Regni monumenta (rotulus vocant) cuftodi- 
untur, in cafella habetur, quse a munere Ca- 
fella rotulorum appellata eft. 

Cafellanos verb nos hodie proprie voca- 
mus, qui fblum magnatibus fiint a ficris : 
Utpote privatis eorum cafellis ( quas in a;di- 
bus fiiis habere omnantur) afTcriptos. 

5 Cafellare, & frequentius Cafulare.'} 
Incidere ffrangere , radere. Ab exoleto Gal. 
fcafeler, atque hoc a L.iiia\ofcalfere. LL. 
Longob. lib. i. Tit. 19. cap. a6. Si quis 
ftallariam aiterius cafellaverit ; comforuu ei cu- 
jus ftallaria fuerit fol. 6. L.BurgunAAddit. 1 . 
Tit. 5". §. I . .^icunque ingenutis mulieri »«- 
genua crines in curte fua frafttmfjerit caftilare , 
jubemus ut ^o Jol. mulieri ifftfolvat, G?c. quod 
in prox. §. exponitur de crine incifo. Crebro 
in Antiqq. LL. ut apud Lindcnbrogium vi- 
deas : Cafulare fefem , Cafulare caudam, Ca- 
tulare vcftes , Cafulare hnguam, & Cafulare 
7iafum : quod etiam apud Hincmarum Re- 
menf? reperitur in lib. contra Hincmar. Lau- 
dunenf. Delatori, inquit, aut lingua cafuletur^ 
aut coTniiHo cafut amfutetur. 

Hinc Capuiatio & Capilatura. Fonnull. 

fblen. 119. vioienter fufer iffum eva- 

ginato gladio venit , unde Itvores vel ca- 
fulatura atque colafhi matiifefte affarent. Mox 
infra : C? Jiifer iffum livores ^ cafulationes 
miftt. 

5 Capicerm Ecclefi<t. ] Anonymus, 
de gert. Epilcopp. Turon.p. 97. Vide Primi- 
cerius. 



1 



Archidtpent-, 
tius. 



%t>e 



G L S S4 R lU M. 



117 



ViJeBondif- 
Imiklib. II. 
cap.94. 



5 De fr^eis qiiii>iifd.-:n* ntihns circa 

capillos. 

f Cafi/H, Cfipi/kti. ] Multa apud Go- 
thos & boreales popubs, in capilUs cere- 
monia, viz,. 

In captllis cffi ; dltSlum intelligo pro in 

virginitate ejfe. Longob. Iib. 1.. Tic. 14. 1. 

lo. Si quts Longobiirdus fi vivente filiai ftm 

Wiptui tradiderit ,, ^ aliai pft mortem, in ca- 

fiilo, in ci{fa reliquerit, (^c. Item 1. 14. Sf 

contigcrie unatn ex etfdem fororibus mori , tunc 

^ qu£ in capillo remariferint , (3 quis ad mofi- 

tiim ambiilaverint, in omnem portionem fororis 

fiiic defund.e [quamvis puclla mortua fuerit ) 

fuccedant. Pluries in eo Titula Nuptae ex 

antiquo more tegebant caput,virgines nudum 

prcebebant, demiflis interdum a tergo crini- 

bus. Virg. ./Eneid. i. 

Virginis os habitumqne gemas (3 virgiiits arma, 
Spartance -— dederatqi, comam dijfundere ventis. 

Ritu antiquiflima hodie utuntur mul- 
tis locis nubentcs : prxlertim fiiiae Princi- 
pum. 

Fcudiilis tamen aliud nqn videtur fonare, 
cffe m cjpiilis, cjuam in domo fatris fermanere : 
jdeoque traliunt nonnunquam ad ipfas nup- 
tas. Tit. de alien. fcudi patet. §. Qi^s^ fnic 
pri. ca. bcn. am. ^cirfiis fi Domtnis vel Domini 
filtte, aut 7iurui, vel forori adhiic in domo m^- 
nenti, qinc in capillo dicitur , fe immifcuerit , 
feudo quo fe fndtgHum monftravit, carere de- 
bet. 

Capilhim fiifcipere : adoptiorus lymbolum. 
Paul. Diacon. de gei^. Longob. lib. 6. ca. 5 ;}. 
Circa Lcc tempora Carolus Princeps Francorurn j 
Ptpinmn fiium filium ad Luidprandum direxic^ 
ut ejus Quxta morem) captllum ftffciperet. ^ui 
ejus cxjartem incidcns ei pater effeclus eft, mul- 
tifque eum dttatum R^giis munertbus , gemtori 
remtfit. Hoc idem, fic Aimoinus de Gcit. 
Francorum, lib. 4. cap. 5-7. Pepigerat autem 
fxdus , prafatus Princeps , cum Luithprando 
Longobardorum R£ge : eiqtie filtam fuum Pipi- 
num mi/it, ut more fideltum Cbrifttamrum, ejus 
capillum frimus attondcret. ^uod ille gratiftirtie 
complens^^c. Huc fpeftat quod B«2e(^/Sa/ z. 
Papa circa An. Dom. 684. cum Clero & ex- 
crcitu (ufcepit mallones capillorum Domini 
Juftiniani & Hcr.iclii^ iiliorum clementiiiimi 
Principis, &C. ut refert Bibliothecarius in qus 
vita. Itemquod refertLeo Marfic.in Chro. 
Cafiii. lib. I. cap. 49. Hennefridum (qucn- 
dam circa An. Dom. 8 84. ) feipfum ohtuUffe 
pcr capillos capitis Jiii, Prcepofito ejufdcm Ecde- 
Ji.e, ciim omni fubjfantia fiia. 

C.ipilliim feu comam detondere , etiam ufi 
fiint Reges Galliai in abnegationem filii , ut 
indicat Greg. Turon. Hifl. iib. 6. cap. x^. 
ubi practerea refert fuiiie in more: R^gurn 
iftorum fiiios, crtmum flagellis per terga demtjfts 
trtidiri. Longobardi item confpiratores con- 



de!>antin notam inf.imr£ : ut LL.fuar.lib. i . 
Tit.i 7.1.1 1. ut & alise Gentes alios male- 
£i6lores. Servis autem manumiiiionem nots- 
bat : nam pileus libertatis calvo capiti in;^- 
nendus. Gotliofr. 

Saxones apud Greg. Turon. Hill:. lib. •5-. 
cap. I 5". &; Paul. Dlac. de gefl. Longob. lib. 
5. cap. 7. Devoverunt fe neque barham neque 
capillos im^nros , nifi de hoftihus Siinvis ulgif- 
cercntur. Mos Germanis antlquils, ut de ip- 

ns Tacitus, crinem barbamque fuhmittcre 

nec nifi hofte cafo exuere vottvum ohltgatumqm 
vtrtuti oris habitum- Hlnc illud quod hiftorise 
produnt de Majoribus noflris, rafbs apparu- 
ifle inflar Sacerdotum. 

Capillati. Pars Gothonjm inferior, nam 
fiiperior Ptkatt dlfta fuit; hxc a facris,illa a 
Repub. Jomandes de reb, Getic. cap. 1 1 . 
Elegit namque ex eis (Diceneus ex Gotliis ) 
tunc nobilijftmos prudentiores viros, quos Theolo- 
giam inftruens, ntimma quxdam G? facella vene- 
rarifuaftt, fecitque ficerdofcs, nomen illts Ptlea- 
torum contradcns, ut reor, qiiia opertis capitihus 
tiaris , quos pileos aJio nomttie nimctipamus, lita- 
bant: reltquam vero getuem Capillatos dicere 
jiijftt ; quod nomen Gothi fro magno fufctpiemes.^ 
adhuc hodie ftus cantionihtis reminifcuntiir. Pe- 
trus Patrlc. in Eclog. Legation. Aswf*- 
K®- ttf^i 'V^ia.iiv TpsafHf 'i7n{jL4-i UiKofo- 
£fv{, KTC/ )tif eioi 7ia.l cUmlf 0« TiyuliTigfii , 
Tf^-ngft ^p icefMlas 'iTnixTnv y tvTtAsjt- 
£?y,' Jhx.vvloi 719,} aiu-mf ^vcu, id eft , Dece- 
balus ('Rex Dacorum ) Legatos ad Trajanim 
miftt Pileatos dlftos : hi cntm apud illos funt 
honoratiores. Prius namque Capillatos mijerat, 
qui apud eos viliores a:ftimati fmt. CailiQd. 
lib. 4.form. 49. ZJniverfis provtticialibus ^ 
ctpillatts defeufortbus , (^ curialihus Siiavta 
tonjlftentihtis, Thcodoriis I{ex. 

5 Cdfita' ] Pro integris corporibus , 
tanvhominum quam brutorum : fitls no- 
tum. Infra fiib Caput. 

^-Cnpitagium.j i. Capitales let.t. 

JBjancattCC.Leta ibidem Anno Reomi Regls 

" Edwardi lilli Regis 

Edtoardi fecundo. 

De Capitagio ne vocentur per Capita,dant 
xiii s. ivd. 



}15jiincal{er. 



Anno Regni Regis E4- 
wardf tertii xxxvii. 



De tota villata de communi fine, ne vo- 
centur per Capita, xiii s. iv d. 

5 CaptoUtium ] Trlbutum quod 
fingulls capltibus- impnitur. Vide Fo- 
drum. 

5 Captal, Cajitale, Caftale , Cdfita- 
lia.^ Bona quxcunque mobilia,& immobllia. 
Proprie taraen ea bouorum pars, quas in ani- 
malibus confillitj a quorum capltlbys/es ip- 

tk 



ii8 



Henrici Spelmanni 



cmlh. 



CiCphiik Do 
minicum. 



Ciptik 



per fyncopen capraUa ^ '"'t" ' if^ 
Forenfe noftrum vocabulum catalk, hngl 
CljatiClIe. Pnmi regionum incote, qui- 
bus rarior effct auri 6c pretiofioris fupelledli- 
lis iifus, opes ex animalium copia dijudica- 
bant. Hinc Sc Gntcis w? A<w«^ unde jllud 
Tribuni hSt. Apoft. tx.r^. ^r ™'^" **' 
?>«A J« T.ic 7r.h!]HM mv lA^orli^y- Ego 
muho cafitaU civiHtatem tfiam conficnttts fum. 
Fragmenr. LL. ^Ethelftani, htprimis recLknt 
de meo frofrio decimoi Deo , tam in vtventt 
capttali quam in mortuis frtimbus terra. Hoc 
in aliocodice MS. eft, tn vivente caftalijJL. 
Hen. I . cap. 1 4. Dommica captalia celata , 

trofmto habeantiir. Et cap. 64. juxta 

fretwmcapttaltsi3ivyt^. LL.lnx MS.ca.58. 
SiCeori aliqiiod captale fnrettir. Capttale ?i 
Capta/e pro pecunia, vel precio rei.L. Salic. 
Tit. I o. De eo qui animal aut caballum m 
mefie inventum, tefcrit : Si confejfus^ fuerit, 
cap,ta!e in locum refltttiat : _ ipfe vero debtle 
quod percujfit, recpiat. Et tit. I I. §. 6. Si 
quts pierum aut puellam de mimfterio domino- 
nmfuraverit. . . dcn. qui faciune fol. xf.in 
capttak reftituat. L. iEthelftani , cap. i f. 
Defervo qut reusfit in ordalio, reddatur captale 
fimpliciter. 

Captale, pro pignore. LL. Inx MS.ca.6 ^ 
^iando aliquis bomo fiierit^ accufatui,^ ad cap- 
T^e pertrahitur ,^c. Pluries. 

Capitale & dilatwa. Sxpe in antiqq. LL. 
pro valore rei ablatx , & mulfta delaton 
conftltura. 

5 Cafttanem. ] Proprie , qui prxdia 
vel dignitatem in capite tenuit , hoc eft, ab 
ipfo Rege. Baro Rggis^vd i^<;g«;.Plcbl enim 
terrasolim non dividcbant Reges , fed vel 
pagos integrosjvel amplas rui-is portioncs Ca- 
pitaneis conferebant: qui acceptas itidem 
iuis difpartiebantur clientibus. Sic ut Ca- 
pitaneus, valvafor, & miles, idem aliquando 
effet quod In Jui-e noftro JLOJH, ^ffllC, & 

Inconftantes autem hx appellationes,ut_ e 

fubjunais pateat. Lib. feudor.Barat. Rubric. 

%. De his qui feud. dar. & recip.poff Seft. 

EX Tit Qui« 8- ^i aPrincipe,vel poteftate aliqua, vel ple- 

dicit. /JhxT bis parte, per feudum fiiertt tnveftitus, is Capt- 

taneus appellatur , qut propne valv.ifor magnus 

oinn dtcebattir. Et Sed. 9. Marchto autem 

e( Comcs, qui propri^ Kegni vel F(cgis Capitanei 

dicu7itur,fimtliter feudum dare pojfunt : Statt 

cntm (3 aht qut feitda ab iftis acctpiunt, qui 

proprie I^cgis valv.ifores diaintur. Sed hodte Ca- 

pttanei appellantur , qui & ipfi feuda dare pof- 

funt. Ipjiicro qui ab ipfis fettda accipiunt val- 

vafini, td eft, minores valvafores dicuntur. Item 

Se£l:. I o. Prmccps Capitaneos Juos mveftit , 

id eft,Marchioncs, & Comites, i3 tpfos qui pro- 

Ex§. i.dena- ^^^^ capitanei appellanttir ; hoc eft , Barones 

f£tmJ Regni, feu Barones majores, ut fupra notavi 

i^T^l inDiatrib.de Baronib. Baronum ig.tur loco 

ponuntur Cap^tanet, in fanaiombus Friaer. i . 

apud Radevic. lib. i. cap. 7 ^^--^""- 



Es S I. Tit 

de feudis. 



Fihajores. 



rdhafini» 



Magnatum 



claffes fic referentem ■ Duces , Marchiones , 
Comites, Capitanei, vavajfores , ^c. jurejurando 
diftritigantur. 

Capttaneos etiam alias dividebant (ut Ba- 
ronesj in majores &t minores. Lib. feud. in 
didia I o. Se£l. Valvafores majores C? mtnores 
hodte vocantur Capttanei , licet improprie dictin- ' 
tur minores. Majores autem funt , ipli I^gni 
Capitanei. 

Capitanei denique appellantut qul coetui 
praelunt tanquam caput , tiim In re Militari 
fCuropalata x»pAKd.J^i) tum in Civili , & 
Ecclefiaftlca : unde Lyra in Mat. 17. xj. 
^ia jam Petriim fecerat Capitaneumfuper altos 
Apoftolos. 

5 Cafitare. ] Vox agrlmenfjrum. Fi- 
nem fceu caputj extendere, adigerCjabuttare, 
quod vide fupra.Rentale de Pf-j/ in grandi lib. 
Cuftum. de Belio^o\.x^i. tenent 8 acras jtixta 
Gorefwall capitant' ad prtediBam Wallam 
verfus ^OJt^^Wft, G? terras Willielmi Sept- 
vanz militis $OUtI)^Caff) ^ debent inde de 
redditu per amttim xv. d. Legendum vel 
S^oy.^AOttt vel ^OIIt^*toCft. Ita centies 
C fiipra. 

^ Captula 5 Cafitulare , Capitulari- 
im , Cafttulum , Cafitulus. ] Capitula dl- 
cuntur jegum canones, q. conftirutorum ca- 
pita, i. fiimmas continentia. Synod. Conflu- 

cnt. An. 806. ftcut Ecclefafttca:, ^ Chri- 

ftiance lcges , atque progenitorum captttila conti- 
nent. PalTim fiib hoc feculo & feqq. 

Capttulare. Decretum, ordinatio , Legifla- 
torum conventus,capItulorum congeries. DI- 

fta Synod. Confluentin. §. Simihter' (3 
fictit in capitulartbus noftrorum progcnitoriim 

continettir. In exord. Conftitutt. Caroli M. 

Artno fahciter 1 1 . regni ttoft. IQtroh glorio- 
fiff. S^gis.f in Menfe Maii fiBtim Capttulare , 

^c. Alibi poft. Item CapituUre quod fa- 

Bum eft in Aquis palatio publico Anno xx. Qui- 

vis liber capttula, i. leges continens. 

Capitularium dixit Greg. Turon.Iib.gxap, 

3 o. pro codice tributi defcriptioncs continen- 

tc- Captttilarium in quo tributa centincbantur 

incendio tradidit. 

Capitulum. Idem quod Capittilare. Non fb- 
lijm enim legis canonem f ut fiipraj denotat, 
fed etiam conventum Capttum , i. Primario- 
rum Regni, Ecclehx, fcu Collegii alicujus, 
ipfiimque locum ubi convenitiir. LL.Edouar. 
Confefl^ cap. 5. Ad dedicationes, ad Symdos, 

ad Capitula vententtbus, fitfumrnapax. Piu- 

ra vide upud Canonill:as& Lindewodum noft. 
in Provinc. lib.i. Tit.De Coniritut. vcrb. 
CapituL rural. Capitulus. Adjea:. Capitahs. Cipttulus. 

Prsedia. Synud. Confluen. pro ahquo ca- 

pitulo, & piMco crtmtne. 

5 Cafja^ Vlde Capa. 

5 Capnjla. ] In clameo Henrici de 
Perci iiifra manerium fv.am de Semar, de ha- 
bendo VVodtwardum lu jm portantem arcum 
& figittas in bolcisfiiis, 5c fugare ibidem & 

capere 



GL S S A RIU M 



1 15? 



capci-c C.'frio!.is, pro voluntatc (ua, apparet 
qUDtl CtpnoLi dicitur bertia de Warenna, & 
non de Forcfta, & c]Uod fugat aliis fcras dc 
Forella. Placita ccrmn Kcge apud Pf^cdm. 
Term. HilL 15 £.5. Hpt. 106. Ebor. 

^ Cdpfns & Caffm. ] LL. Longob. 

lib. I. Tit. 7. d.9. Si quii alium intracapfim 
flagaverit, componat eo JuL xx. Tit. o.l. 14- 
flagam wfia cYfJum fccerit , G?f. aut cnm /<;- 
gitta, aut cnm qutbupbet armts. Iterum l.io. 
intra c.tpjum plagaverit. Lindenbrogius in 
variis ledionib. locopriino cafim\egit c MS. 
& in Gloir. cajfiwt fcribit, inducitque ex L. 
VVifogot. lib. I. Tit.4. cap. 5. J^i cajjos 
aitertfrcgerit, &c. quod in legib. vernaculis 
Hifpan. pierna reddi notat, i. criis vel tibia. 
Sed caveri de tibia nominatim video in Lon- 
gob. LL.Annon igitur capfimi pcftus hic lig- 
nificat, quod ciim inlfar capfe vitalia conti- 
neat, nos Anglice t\}t C\)ttt, i- cijlam ihu cap- 
ftm appellamus ? 

Pro corpore Ecclcf.t. Grcg.Turon. Hill. 
lib. X. cap. 14. Et Anonymus de geflt. Epil- 
copp.Turon. pag. 87. H^c baJiUca iabet in 
Imgum pedes 160. in lato 60. habet tn alto 
iifqiie ad cameram pedes 45*. feneflras tn altarto 
51./;; capfo zo. columnas 41. in toto a:dificto 
feneflras yi. coliimnas IZO. hnfiia 8- tria 
in altarto, >quinqne m capfo. 

5 Caftura. ] Circuitus , definitam a- 
gri portionem continens : Trad.Fuldenhb. 
frequens. Lib. i . Tra. o 3 . ^icepuid iHe mihi 
htereditarti jure proprtctatis rehqint tn tlla c.ip- 
twa qua circa flaviiim Elmaha jacet , ^c. 
infra tcrminum ■vilU qu.c dtcitur Kjii^icha, &c. 
cum omnibus adjacenttis fuis , t. Arcohs, campis, 
fylvis, pratiSy pajciiis, aqids, aquarumque dccur- 
Jibus, ^ qutcquid in eadcm captura ad jneam 
proprtetatem, ^c. pertincre dignofcitur. Idcm 
Tra. 100. EtTrad.i 52. Decem c.ipturas cnm 
cmnibus adjacentiis,&c. Trad.148. Vnam cap- 
ttiram qtne ■vxatitr Lihtolfes , cum Domintcali 
alitfquc icdiftctis, areis, c.impis,^c.lf\h.T..'T\'zd. 
fo. Tradtdimiis tn eleemofmam ad S. Bomftci- 
tim capturam hanc qua de vtlLt Bergbohe capta 
eji, i^ hicc funt nomina. locorum quibtis illa per 
gyrum determinatur, viz. ©'c. Trad. 134. 
Coniprehsnfio. Capturam tinam in filva Bon. comprehenfa. Ali- 
as dici videtur comprehenfio. Trad. xo^. 
'—— compiehenfionem filviC, quam injufle compre- 

hendit,- reddtdtt. Sic lib. i.Trad.i^^". 

Tradimus in eleemofinam noflram in marca Ba- 
ringenfimn unius compyehenfionis , uterque [ar- 
temfuam. 

Captura etiam dicl videtur pro loco in 
fluminibus coartato , capiendorum pifcium 
gratia: alias H-^tra. Sic in Cliart. Edgari 
Regis citata inferius, in verbo Gronna. 

5 Capulare. ] Vide Capellare. 

? Captale. ] Vide Capttale. 

5 CaJuI. ] Pro Rege , unde tenere in 
capite , ell tenere de Rege, omnium terra- 
rum capite. Sic m Conlfitutt. Sicul. lib. i. 
Tit. 44. ■ '• qm a nobis feuda in capite 
tmient. 



Cdput tcrr.e ctlam dicitur fliperior doniinus 
feodi, infra Regcm, Capttamus. Lib. Ramcf." 
Se6i:.z79. Concordia de divifis deCranheld. 
& Ci-aule quod failum eiijufwne Hcnnci %- 
gts A,igh.c, ©• jiifficnc D.ividis I^egts Scott.e , 
qui c.tput cft iftiits terrx pofi I{tgan Angh.e. 
Hinc iilullris oHm Hero,'; Wll.JViarnial ik in 
Charta loquitur, Ktft firte Jbrtnfcca tcnemcnta 
tcnuertt de me capite. Vide Capttaneus. 

Capiit optimum, pro optimo jumcnto. 

Caput jejunti , dies Mrcurti quam nos 
MMcHnetDdi^ vocamus .- Sic in modo impo- 
nendi panitentiam fub Edgaro R. An 0^7 
ca.3. 

Effe in Capite , Idcm efl quod prxfeilus, 
capitaHs, primarius. Ifod.Ong. Hb. 9. ca. 3. 
Qiilnquagenarii difti qui funt In Capite 50 
militum. 

In Capite tcncre , Hcct non a Reo-e , 
noblHtatis olim Indiciuni fuit, T\datt. Par. 
m An. 1x5-0. i{cx mcmoratus ( Hen. 
3. ) cutdam militi tcncnti in Capitc de 
Ecclefm S. Albani, ncc tamen attavu nobilibiis, 
vel mtlttthns procreato, (3c. PVurennam concef- 
ftt- 

5 Carabus. ] Limer , navicula. Grsc. 
i&d^iov. Flo. VVigorn. in An. 892. Occul- 
t^ de Hthemia fugenmt , carabimique qui ex 
duobus tantim cortis & dimtdio fa^us erat , 
intravenmt, miriimque in modiim Jhie velo & 
armamentis , pofl y. dies tn Cornubia appltcu- 
crunt. 

? Carale.l^ VideCw^/e. 
_ 5 Carannjfallu'^.'] Gcnus navlgll Tur- 
cicl, cujus meminlt Hieren. Comes Alexan- 
drinus In bello Mcelttcnfi An. i^-fJj. Erant 
{ Inqult In clafle Pialis Baffe) tnremes muni- 
tiffim.e 130. Mahon.e S.tria navtgia, qu.e vul- 
go appellant Caramuffallos .• mtHorafunt antem 
onerariis navibiis, & figura prope ovali , prora 
acutioreque fruentibus. 

5 Caraxare., Caraxatura. ] Vlde per 

Cha. 

5 Carcamuja. ] BelH machlna ad pro- 
flernenda mcenla : Anes, GaH. Carcamoujfei 
Abbo In obhd. Lutet. Hb. i. 

Sub liicem revehunt crates fua ad oppida furtim. 
Arietes carcamufas vulgo refon.itos 
Dtmifere diios, puUos vetuit removere,(3c . 

5 Carcannm. ] A Sax. capcspne. ji 
In n, (ut fepe ) mutato. Carcer, ergaflulum. 
Lcgg. Canuti MS. cap. 8i. Si qias amtcis 
deflitiitus , vel alienigcna ad tantum laborem 
ventat, adplagium non h.iheat in prima tihla , 
i. accttfatione , potiatur in carcanno , (3 thi fu- 
ftineatur ufqiie ad Dei judiciUm vemat. Hinc 
forte Carcano oppido nomcn apud ItalosLon- 
gobardicos, genus a Saxonibus dedueentes. 
Vlde Hengen. 



5 De 



IZO 



Henrici Spelmanni 



Zib.io. f.20. 

Lib.i,.c.6. 
iii.io.f.35. 



Diiceni regte 
tiarii. 



Sic Hincmar. 
Epift.7. ca.22. 
Et transfertur 
hic canon in 
leges Hen. i- 
ca. 6. 



1 De Cardimliiim nomine, origine, 
(^ digtiitate. 



5 Cardimlis , Cardimrm , Cardina- 
tm, Cardimre, 6" Incardinare^ Item Car- 

do. 

Cardinalia pro juriflictione Cardmalis,ut 

Clerici de Cardinalia S. Marcelli, & cxtera- 

rum multarura. Radein. lib. x. cap. 6j. pa. 

548. 

Cardmaks dicuntur inter officiales Theo- 
dofii, Magiftri quidam militum, Pra:fe£lus 
prxtorio Afianx dioecefis,PraEfec5i:ulque A- 
fricse, qubd hi caeteris illuftriores effent. Et 
in Caffiodor. lib. 7. formul. 51. occurrit: 
Urbis Romx Pnnceps Carditialis. 

Cardmes autem vocant Aftrologi,non tan- 
tiim coeli angulos primarios, fed &: loca illa 
e quibus per menfes fmgulos pluvix petuntur 
indicia; dwdecim luna cardmes alias f!uvi£ 
nuncupant. 

Cardo etiam apud Vitruvium legitur pro 
impage & compage .- Cardmalis, &C cardina- 
tiis, pro impafto, affixo,annexo. Sic Cafreoli 
cardtnibus alits in altum conchifi. Scafi cardt- 
n.ilis. Tigmim cardinatum. 

In Ecclefia "item peranciqux (unt hx vo- 
ces, quas tamen apud Hieronymum haud 
reperio : licct ipfum ftatuant recentiores Pref 
hyterum Cardtnalem, biretaque & vefte cocci- 
neis infio-niant. Nonautem ideo di£li Car- 
din.i!es (ut Authorcs pa(Tim afferunt, hodier- 
nam uituiti dignitatem ; quod prxcipui tunc 
olim effent, & a rcrum cardine : fed quod 
certae alicui Ecclefia; quam titidum vocabant 
& cardmem, impacli effent &: annexi. Poft- 
quam enim Evariftus Pontifex Romanus , 
circiter An. Dom. 1 1 x. Ecclellas Presbjteris 
diviiiffet : & Fabianus Annum circiteri^o. 
urbem totam in 14. regiones diftribuiflet, 
iildem 7. conftituens Diaconos (lciLbinis qui- 
buflibet regionibus, Diaconimi unum j coe- 
pere tunc Presbytevi ifti & Diaconi, Cardma- 
les appellari, eo quod quocunque locorum 
agerent (patiarenturve , deilgnatx Ecclefix 
tanquam cardini inhxrendum effet : Nec 
diffimili fenfu in vita Fabiani apud Dama- 
fum, ipfi iidem Diaconi a prxdidis regio- 
. rihusDiaconi regionarii apiiellantur. 

Cardtnem vero pro Ecclefia & parodiia di- 
ci, apparet ex Capitul. Cat-ol. ab Anfegifo 
coUeft. lib. i.can. 139. Dia:oniis in cardtne 
conftitutiis in iirbe I{orna, nifi IJ. tefttbtis non 
damnabitur. Qyod a Synodo Romana iub 
Sylveftro 1. An. Dom.circicer 330. delump- 
turtl , fiC illic legitur. Presbyter CardinaUs 
nifi 44. teftibus no?i damnabitifr : Diacontis car» 
dinarius conftitutus urbis ^om.e , ntfi z6. dam- 
nabitur. Quos igitui' Sacerdotes Cardina!es vo- 
cat Leo, Decret. Greg. lib. i.Tic. x^.cap.x. 
atque Aixhipresby teri curse (upponit : Gloff 
ibidem Pnnct^ales exponit, led in mar- 



gine adjun6la nota : Sacerdotes ( inquit ) Car- 
dtnales Ijoc ioco, non urbts tantum ^m.t , fed 
aliarum etiam ctvitatum frimos facerdotes in- 
terpretamtir , qiiibtis tttu!i , hoc eft , paroclnit 
commtttebantur. 

Jofeplms Vicecomes, Ambrofiani Collegii 1 
Do£i:. de antiq. Baptilmi ricibus lib. i . cap. 
19. in fine citat Beroldtim in Ceremon. M. 
S. de Sabb. Sanft. ubi inquit : Statim Archi- 
epifcopus vadit ad alteram partem fontium, 
id eft, ad orientem, & duo Cardinales, id eft, 
mimr Presbyter^ C? mtnor Diaconus intrant fon- 
tes, &c. Ibi in margine, Canonici Ordtnarit 0- 
Itm Cardinales apfellabanttir. 

Duarenus vero locum illum Leonis de iis 
tantum interpretatur qui in majort Ecclefia 
qiiam catljedralem dtcimus , rem divtnam fimid De fac Fcd. 
cum Epifcnpo fiio factunt ; acfi Cardtnem ^xo ^^^^^-^^- ■ 
Ecclelia cathedrali intelligeret. cap.13. 

Cardtnalis autem & Cardinarius hic diila 
videntur, pro Sacerdote (eu Presbytero fixo 
in aliqua Ecclefia (non tran(euntej qualem 
hodie beneficiatum dicimus & induflum. In 
eandem eciam (ententiam extat in nonnullis 
exemplaribus, Canon is Concilii Neocxfiri- 
enlis Cub Marcello prxdeceiTore Sylveftri cir- 
cit. An. Dom. celebrati. Vt m eodem 

loco nec futurit temporibus bapttftena conftituan- 
tur, nec Presbyter conftituatur Cardinalts : fed 
fi ibi Mijfas facere maliierit , ab Eptfcopo nove- 
rit Presbytcrum poftulandiim. 

Cardtnalts, cardmatus, cardinalem conflituti, 
cardinari, 6c incardiyiari , dixit Gregorius 
Mag. de eo qui ad minifterium unius Eccle- 
lix ordinatus, ad aliam deinceps tranflatus 
eft ; vel ut inquit Gloffographus, canonicam Diftinft. 72, 
tranflattonemfigntficattirus. Greg. Regift. lib.c. cap.^. 
Epift. I I . Fraternttatem tuam a yiobis petiifje 
recohmus , ut Grattanum Ecdefix Benafrana 
Diacomim tu£ concederemus Ecc!efi,s cardman- 
dum, C?e. Idcirco fcriptis tibi prafentibus, eum 
neccjfario duximus concedendum babttiiro Itcen- 
tiam , Dtacmum tHtim { nofira interveniente 
authoritate ) Ecclefix tua:^ Dco propitw, confti- 
tuere cardtnalem. Proliibuit autem 6. canon GhfihiX, 
Concilii Clmlcedonenfis, ut millo modo dare- 
tiir altctit locus in Ecclefia, nififimui ad eiim io- 
ctim ordtnarettir. His igitur (eculis haud con- 
tra faiium eil, nifi capta ab hoftibus civitate, 
aut graviffmia urgente neceffitudine : qua e- 
tiam ceffante, ad priorem Ecclefiara rever- 
tendum erat. Grcg. Regift. iib. -l. Epift. 25-. 
Propterea te Johannem ab hofiibus captivitate Lu- 
fitaniie ctvitatts Eptfcofum noftrum m Sqiiiiatt- 
na Ecciefta cardinalem 'duximus neceffe conftitu- 
erefacerdotem,^c. Ita t,vnen iit fi civitatem 
liiam Ijoftibus iiberam ejpct , (3 Domino prote- 
getite, ad primum ftattim contigerit revocari, in 
eam tn qua & priiis ordtnattis es Ecclefiam re- 
vertaris. Sm aiitem pnedil^a civitas continua 
capttvttatis calamitate pronttur, in hac^n qua a 
nobis incardinatiis es , Ecdefia debeas perma- 
nere. OccLUTUiit pluries in liunc len(ura iftas 
diiStiones apud Gregorium , lcil. Regift. lib. 
2. Epift. 2, 1 ?j 14. lib. 3. Epift. 14. &c. 

Re- 



% 



17 



L S S A R lU M. 



121 



Incardmrc. 



C.irMn.ih's D. 
Paidi Lon.li- 
nnf. 



Recentius etiam apud Hincmarum Archiepif 
. Remenf." in Flodoardl lib.^.capp. ai. &: ag. 
lib.4.cap.(3. 

Sunt vero qui incardimre exponunt pro 
mlniare, locum ilkim Gregorii quem pridem 
adduximus c lib.^. Epift 15-. ad lioc accom- 
modantes.Bene autem an male, tu judex dlo. 
Vide Incardmare. 

Sed vide fi cardmalis & incardinatio ali- 
ud quidpiam non fignificent in eodem 
libi-o Epift. 81. quam nos fupra retuli- 
nius. 

Ex prxdiclis liquct tria fuiffe Cardmalmm 
genera ctiam in prifca Eccleiia. Prlmo Pres- 
byteros, & Diuconos ; poftmodo Epifcopos. 
Cardinaliiim Prcshyterorum , & Diaconorum , 
meminere Syiiodi Romanse fub Sylveftro i . 
( qui Pontificatum inilt An.Dom. 5 1 5'.) ca- 
rumque unam (upra retulimus. Alia antiquior, 
gradus dcfcribens, quibus cx laica perfbaa ad 
Epi/copatum perveniatur, eos fic conftltuit. 
Ut icdlor fit 7,0. ann. Exorciil:a dics i. Aco- 
lythus ann. i o. Subdiaconus ann. 5:- Demde 
( inquit ) ut ad Diaconatus bonorem fertinge- 
rct pxus, rogantibus ^ i Preshyteris examen ut 
ejjet Diaconus Cardtnalis , quia a pnmafcde e- 
rat conjlitntum iit ferviret atmis 7. Locum 
oblcurum tibl cedo elucldandum. Curabant 
autem Dlaconl Cardmales (qui & regionarii,ut 
prsdicium cft, nuncupatl liint ) pauperes (iiis 
regionibus degcntes, mortuorumque (epultu- 
rzs,Prcshyteri vcr6{quibus z 5- titulos quali dice- 
ce/es& parochias conftituit Marccllus Poiui- 
fex) operam Impendebaut ciixa baptifmum 
& poenitentiam eorum qui convertebantur ex 
paganis,& circa fepulcuras Martyrum. Huc 
enim fpeftare cenfto iocum illum Blbliothe- 
carii In vita MarcelH. Epifcopos autem Cardi- 
nalcs primiim reperlo apud Gregorium,& no- 
mine fblum ( cujus rationem fupra oftendi- 
mus ) a caeterls difcrepantes. 

Non autem Romae permanfit aut Cardina- 

L'um appellatio, aut inftitutio : fed quo fiib 

eis feculls fe diftudit religio Chriftiana,e6 u- 

na penetravlt utraque : ut ex epiftolis Grego- 

rii animadvertas.Inde Univerfitas Pragenfis in 

eplft. ad Oxonienfem. Perleclts ^nultis Chro- 

nicis i3 hifloriis authcnticis , nihtl invenio de 

Cardinalihtis ufque ad tcmpus Gregoni Magni , 

^tio tempore Epifiopi mdiffcrcjitcr Cardinales 

faciehant, i3 Papa Cardin.tlcs in Epifcopos pro- 

movebat. Reperluntur adhuc Igitur Cardm.tles 

in antiquiffimis pluribus Ecciefils : Raven- 

nati, Aquillenfi, Medlolanenfi, Pifana, Bene- 

ventana, Compoftellana, & ( ut exteras ta- 

ream) D. Padi Londonienfi. Non pro fa- 

ftu rccentIorum,purpurati,led ad antiquorum 

firnilitudinem,tenues (atis atque pauperes : (al- 

tem fi noftratibus non diifimlles fuerint perc- 

grini. Sunt inquam hodie in Paulina nofti-ate 

Ecclefia Cardmales duo, conditionis adeo hu- 

milis, ut ncc locum inter majores obtlneant 

Canonicos,nec vel primum (ccundumve In- 

ter minores. Ordinatorumveroclerique ulti- 

nil, hic fenior, ille junior appellatur, vicari- 



os tantum laicos(iic cantatorum (ex vocantj&: 
pucros chorlftas i o. poft fe habentes. Ne ta- 
men proptcr rel famlliaris anguftias,defpe£l:ui 
tibi (int hi noftrl Cardmales, agnofcc oblccro 
tenuiorem multo apud Ipfum Ciregorium; qui 
In epiftola ad iMaximianum Epifcopum Syra- 
cuftnum pro Felice DiaconoOr^;»/?// , ita 

fcribit, Reglft. lib.5 epift. 14. fuftentatio- 

nemejuspietatis mtmtiiprovidmtes , intuaEc- 
ciefia Syraciifana, etim pnevtdimus cardman- 
dtim, (3c. fivc ut officium Di.iconatus expleat , 
feu certe ut fola ejufdem officii pro fiflenta72da 
faufertate fiia, commoda confcquatiir. 

Viburna tran(co,de cuprelfis diflurus. Af- 
fluente tandem opibus & potentla Romana 
Ecclefia; fijbic61:afquejam habenteomnesEc- 
clefias orbis Chriftiante : confentaneum vide- 
batur, ejufdem etiam miniftros, cxteris om- 
nlbus anteferri. Pxxcelluit Inter hos ftatim 
Cardinalium coetus, qul Papx femper a conii- 
liis & rebus gerendis^magis Indies atque magis 
cocpenuit clarefcere. Prcefertim mox ab xvo 
Caroli Mag. ex quo ea qux convocatls Itallse ~ 
EpKcopis aliquando in Synodis (blebant defi- 
niri, omilfis nunc Illis, in Cardmalmm concla- 
vi agebantur.Huc etiam facit,quod poft fchif'^ 
ma a Conftantino excitatum,decretum fuerat 
in Concilio Romano fub Stephano 5. An. 
Dom. 768. can.4. IJt ntiHusfimn Diacotws 
aut Prcshyter Cardinalts faEitis fiierit, ad fa- 
crum Pontificatus honorcm poffit promoveri. 
Denuo, quod exuto cxtero clero, & omnino 
laicis, fiimml Pontificis clcclio ad (olos Cardi- 
nales dcducebatur.HonorauoiTs vero ut apud 
omncs habercntur, Innocentius ^.non folum 
optimos &: dlgniflimos plurimos in CoUegi- 
um Cardinalium cooptavit ; fed & equo vehi 
eos in publicum, rubroque indui petafb ordi- 
navit ; utque his infignibus magis forent a 
cxteris cognofclbiles , prohlbuit Paulus z. 
Propofita poena finquit PlatinaJ ne qtiis biretam 
coccineam fita enim appellant Id capitis tcg- 
men) pr^ter Cardinales ferret ; qiiihiis etiain 
primo Pontificattis anno (id eft 1 464.) panntim 
ejiijdem colorts dono dcdit, qiio eqiios vel muLis 
fternerent diim eqiiitant. 

Ordo certe jamdiu Illuftris & multis cla- 
rus nominibus, adeo ut vlx rcgix cedat dio- 
nitati. Notandiim enim (ait Pontificale Roma- 
num) quod Ciefar antequam coro7iettir Jimplici 
diademate, fedet prfl primum Eptfcopum Cardi- 
nalcm, fi? Ji qiiis R^x adeft, fidet timc pnfl pri- 
mtim Preshyteriim Cardmalcm. Non mirLiai 
igitur fi Clemangius queratur, Patrt.trchas , Deiorrup.fiit, 
Prtmatm, Archiprafules vcliit infra Je pofitct ^'^cl.cap.io, 
dejpiciant ( Cardinales ) tmino fe jam ab tltis 
fupplicthus propcrnodmn adorari finant , qimi e- 
tiam I(eges tpfos aqiiiparare contendant. Hyper- 
bolicum forte, fed quod Cardmalimn cellitudi- 
nem eo (eculo egregie depingit. Certe Hie- In Fpifi. i. ad 
ronymus contendit Presbyterum feu Diaco- Evigrium tcm.- 
num UrbisRom^, non majorem efle Egubii '" 
velalterius cujufcunque : & Interpres Decret. 
a Duareno citatus alt, Epifiopi cujufijue ctvt- 
tatn majorem quam Diaconi aiit Presbyteri 
R Rpma- 



12^ 



Henrici Spelmami 



Hpma>i£ Ecclcfix CirMnalu dignitatem ejfe. Va- 
lulc in contrarium ufiis, quem arguere noftri 
non eft inftituti, led hiftorlolam munerls ab 
origine repetiflc. 

Rcftat ut dc numero CardinnUum quidpi- 
am dicamus, fcd incerta mlhl ratlo. Alvarus 

AnMi Lydii Pelagius Ub. i.de pknau Eccl. Artic. 1 6. 

edCkmxngium Cardmales {-ik) -oidcntur iwapffe tempore 

f.14. Pontiam Pdp.c ., qiit fuit anno dom. z-^l.ut 

dtcitw in Chrontca : ilbi quoque dicitur , quod 
MarccUus qm futt an.dom. 3 04. conflituit quin- 
dccim Cardinalatus in nrbe I{oma proptcr bap- 
ttfmata C^ fepultitrai homimim. Addlt poftea : 
Cttm primo fuertint Cardijtales in S^mana Ec- 
ctejia inflittiti paiipercidi erant , ^miC in 
futs tittilis hahttantes , iS eorum qiii erant E- 
fifcopi. Videtur 1 5^ mendofe hlc (cribl pro 
z^-. nam eo numero Marcellus titulos confti- 
tuit,ut fiipra narravimus : & Ecclefiam quam 
inVitaejus , titulo B.Marcelli dedicatam re- 
fert Bibliotiiecarius , in Decret. Greg. lib. 7^. 
Tlt. 4. cap. 1. Pi-esbyterl Cardlnails ejufdem 
tituli nuncupata cft ; ut titulos illos Cardina- 

CitrdindmiS. /.j/«j dlftos intelligas :, (cil. x^". 

Anaftafius in vita Steph. 5. An. Dom. 
768. Hic flatuit iit omni Domi?itco die a j E- 
C irdiu.ilesheb- i^frnhjt ^ Cardtnaltbiis hebdomadariis ., qtii in 



domadarii. 



■ptfcopis , 
Ecckfia Salvatoris obfcrvant MtJJartim folem- 
via, fuper altaye B. Petri celebraretur, & Glo- 
ria in excelfis Deo diceretiir. 

Sigebertus in An. 1085". Htldebrandits qiii 
i3 Gregorius nuncin extremis pofitusadfe vo- 
cavit iinum de ir.Cardtnalibiis, quemmultum 
diltgebat pne cxteris, (£ confejjiis ejl, i^c. Quld 
fibi vuit duodenus hic Cardtnalium numerus 
haud ariolor. Poft aliquot autem luftra, (cil. 
in (chifiTiate circa eledionem Alexandi-i j.&c 
Vidl:orisAntipapx,An.Dom. iijg. nume- 
rum a Marcello olim inftitutum, 1 5-. reperio 
apud Radevlcum dc geft. Freder. t. lib. a. 
capp. 5:1. & 5: 3- ubi pars utraque figillatim 
nomlnatur.- nlmirum C<?ci/zW« eleftores 25. 
cle6ll duo. 

In codice vero quodam MS. circiter An. 
Dom.i^jo. deprehendo EpKcopos Cardina- 
lesy. Presbyteros ^8.Diaconos 16. In llb. 
impreflo clrclter An. 1490. Epilcopos Car- 
dinales 7. Presbyteros ^ 3. Diaconos 1 8. In 
Provinciali excerpto e Cancellarla Romana , 
impreflb Lugduni A. i ^-^g.EpKcopos ^.Pres- 
byteros xS.Diaconos 18.H0C eft, juxtaco- 
dicem MS. Cardinales yi. juxta llb. vet. 
impreffum^^-^.juxta recentiorem ^■^. Hodle 
autem numcrari intelligo (upra 6 o. Sed quo- 
niam in MS. exemplai-i multo diftinftius e- 
duntur quam in caeteris, Id ne pereat (ubjici- 
cndum curavi. 

^ NominaCardinalium. 



>'^iiac Romani Quia (ummo Pontifici, i. Clirifto, in Ec- 

litera hic ex-clefia triumphali hierarchia; tres Angelorum 

l"''.^"'^"';'"'S!'°ob(equuntur: ita ad exemplar illius in mlli- 
Itnpta lnnt n\ .^j^ 1 r • • • • r 

exemplar.qua; '■'*"'•' Ecclelia circa Vicarios ipiius tria gene- 

Italica, rabro. ra Cardinalium obfequeutlum iplis fimtinfti- 



tuta. De ipfis ergo quot (unt,& qul (unt,&: ad 

quid (untjcft in prlncipio breviter prjemitten* 

dum. Numems ergo ip(6rum primordlalis eft 

qulnquaginta unus, qul in trla genera diftin- 

guuntur : qula quidam ip(6rum (imt Domi- 

no a{Iidentes,ut EpKcopi : quidam adiftentes, 

ut Presbyteri ; & quidam infiftentes,ut Dia- 

coni. Epifcopl enim in (blennitatibus (iint 

Domini Papa: aflcflbres , unde Ip(e (611 inter Cardinalis heb- 

alios Cardlnales Cathedris utuntur. Presby- domadtriiis, 

terorum vero Cardinalium quillbet (iiam (ep- 

timanam (ervans,in Miflis & horls afTiftit Do- 

mino Papa:.Diaconi vero Cardinales minift:e- 

rlis infiftunt, ipfi enim ipfiim induunt, & ei 

circa altare de(ei"vlunt. Sunt autem Epi(copi 

feptem, (ecundum prlmitivam Ecclefiam. 

Epifcoptis Hoflienfis, qui propter Papx confe- 
crationem dignior eft aliis, & pallio uttttir. 
Epif. Portiienjis. Epif. Poneflrinus. 

Epif. Albanenfis. Ejiif Biiphina. 

Epif. Sabinenfis. Epif. Tiifctilanus. 

Et ifti Epifcopi tanquam vicarii Dom.Pa- 
pac, in Dominicis diebus & Feftivls, & prx- 
cipuls folempnltatibus, in altari Sanfti Salva- 
toris Lateranenfis Ecclefije debent delervire. 
Presbyteri ergo Cardinales (unt in numero 
a8.quidivifi (iint per numerum (eptenarium, 
& refiduis quatuor Ecclefiis Patriarchalibus 
(iint intitulad. Ifti vli. (imt intitulati ad Ec- 
clefiam S. Petri , viz. 

Cardinalii S. Marite Tranftiherim. 

Card. S. Grifogni. 

Card. S. Cecilia; Tranftiherim. 

Card. S. Anaftafia. 

Card. S. Latirentii in Damafo. 

Card. S. Marci. 

Card. S. Martini in monte. 

Ifti (iint fepiem alii S. Pauli,qui debent in 
altari majore defervire. 

Card. S. Sabinie. 

Card.S. Prifca. 

Card. S. Balbime. 

Card. SS. Nerei i3 Achillei. 

Card. S. Sixti. 

Card. Marcelli. 

Card. S. Sufanna:. 

Ifti (iint feptcm Cardmales Presbyteri 
Sanfti Laurentii, videlicet. 

Card. S. Praxedis. 
Card. S. Petriadvincula. 
Card. S. Laurentii in Lticina. 
Card. S. Cructs Jeritfalem. 
Card. S. Stephani m ynonte Cetio. 
Card. SS. Johanms & Patili. 
Card. SS. ^atttor coronatorum. 

Ifti fimt feptem Presbyteri Cardinales 
Sandt» Marise raajorisj viz. 

C«rJ. 



G L S S A R Ili Al 



IZJ 



Ca)-J. SS. Apoftolorim. 

Card. S. Ciriaci m thnmis. 

Car.i. S. Eiifcbii. 

Card, S. Potcnctaȣ. 

Card. S. Vitahs. 

Card. SS. Marcellini S Petri. 

Card. S. CUmentts. 

DlaconiCardinalesad Miniflerium Dom. 
Papx deputati funt fcxdecim, viz. 

Card. S. Tvlariie in Domfufinica.^ ^ ifte efi Archi- 

diacomts alioriim. 
Card. S. Lttcia; in cta Palatii juxta Sejitifilimn. 
C.ird.S. Mariic novje. 
Caid. SS. Cqfmi i3 Damiani Paktii. 
Card. S. Grcgnrit Palatii. 
Card. S. Maria m Jcholtf Graca. 



Card.S. Maria: in forticu. 

Card. S. Nichoiat tn carceril/tis. 

Card. S. Angeli. 

Card. S. Eufiachii. 

Card. S. Mtrij: tn aquario. 

Caxd. S. Marice in via lata. 

Card. S. Agatb<e. 

Card. S. Lttcta in caput Sabintte. 

Card. S. .^intini. 

Defideratur unus e fexdecim : fcribentis 
forte iiicuria prasteiTniffus. Videndus Q^ 
nuphrii Panvinii liber de Cardinalibus : qui 
cum mihi nondum obvcnerit, hsc jeiunius 
exhibuL Vide Ctacomum de vita Pontihcum 
in BibliorL f-Viftm. ubi multa habentui- de 
Orig. & narratione Cardmilntm. 



^■\ 



Ex Defcriptione Urbis Romse , uti vulgo 
%pme habetur. 



■Q3 



\Z'eft.t voce Cardinalis non ftgni- 
^fica altro , che, Presbyter Princi- 
palis, che Altijftmcc Cceli Portce vocantur Car- 
dines , venticjue inde venientes appellantur 
Cardinaks , tranilatum eft in Parochia in 
qua erant plures Clerici , is qui csteris 
praeerat in ea Parochia, & qui tunc (uberat 
Epifcopo, appellabatur Presbyter Cardinalii, &c 
ifti convertebantur , habcbat curam anima- 
rum ck erat Presbyter C.trdm.tlis. 

.^iefta voce come e verifimile dcbbe ejjcre 
ftata trQvata al tcmpo di Hegento P.ipa i yo. 
anni dopo Chrifto, nel aual temfo furono pofti piu 
Preti alle Parochie E dtstinti tn gradi , onde 
trovato I o£icio,e nece[fario,chefoffe trovata la voce, 
la prima mentione delLi voceCardinale fit altempo 
di S.m Stlveftro 500. anni dopo Chrifto , come 
fare nel Symdofttto in I{oma fotto S.tn. Sihejlro. 

^ttelia voce Cardinale ho2?i i commune a. 
tre gradt, Preti, Diaconi, Vefcovt, prima fu da- 
to a Pretifoli, l officto de qualt in queltempo era 
in particolare, haver cura del Batteftmo e Sepol- 
ture de fdeli; in che gl airri Preti non fi potevano 
intromettcre, come fi vede in Anaftatio Bibliothe- 
cario nella vita di P.tpa Marcello , net rcfto gli 
Prctierano parti tiel predic.tre, ncl mimftrare gli 
Sacramenti (ftion che il B.itteftmo, come hb detto ) 
nci ajftilere al Papa, veU cjfere m.vid.iti Leg.itt , 
e qucfto inan^i Conftanttno. Dnpo Conjlantino 
Covmiinciorno gli Prcti Cardinalt ad havere non 
J 6 che piit di prerogativa j opra gli altri Preti 
non Cardinalt, ^ lafciomo , mancata foccafione 
per la pace donata a ia Chiefa , quella cura par- 
ticulare delLi Scpoltura c Batteftmo. Ma ejfi fo- 
li andavano in Legationc , e di cjjifoli per lo pih 
Ji facevano gli Papi, (^ havcvavo fop-a i Preti e 
Chiertci della. loro Parochia Gturijditttoriei ^ve- 
fio contitiuoS 00. annifin a Qreg. 7. nel qual 



tempo ficome per l ejclupone dei' Imperatore, del 

refto del Clero, e Popolo d,ilP ekttione crebbe 

qnella di Cardindli fer ejfcre Joli cjft per fare 

ti Papa, e fer non fi f.tre per fordinarrio Papa 

fnori del ordine loro i3 per commniciare a man- 

tmere la dignita loro, non baftando a tnolti fcn- 

triuia di titoli, comminciorm ad havere tn com- 

mendabeneficit fimplici, canonicati, archipresly- 

tcrati e fimili. A qucfti qitando fi d.ivano Vcf- 

cov.iti vacarano ie dignitif dt Cardtnalato come 

inferiore, poi fatti Veftovi comminciorno adman- 

dare in gratia di potcre ritcncrc la nominatio7te 

fola lafciando il titolo di Preti, chi.mumdofi S. ^ 

E. Cardi;iesfin:ia titolo, ma C.trdinales in Ec- 

clefia Dei. Ai tempo di Alejftihlo 5. dopoi 

f.ttti Vcfcovi, vedendo che lcjfcre Car.iinali im- 

portava per il Ponttficato (^ per intcrventre al 

elcttione comminciorno a ritencre i titoli, cjfere 

Vefcovi di iiiogho G? C.irdmali di ^nma , infiems 

con queft a avcrten^a peio,cl}e mnn, Vcfcovo era 

f.ltto Cardinale , clie quefto rifut.tva defccndcre 

di grado , ma fe il Cardinale e;a f.ittoVefcovo 

ritenea Cttno e laltro, in Progrcjfo di tempa 

comminctando gii Vefcovi a defiderare dejfcre 

Cardinali, fit ritrovato modo di fare C.trdm.ili 

non Preti,che quefto nonft poteia, ma Cardm.ilt 

Vefcovi i^ qttefto ftno a Bomfacio 8. Clje ia Corte 

poi ando in Avigtione (3 ivi fi commincib a con- 

fundere ogni cofa,f.rrc gli Vefcovi, Card. Preti , 

Ctird. Diaconi , che erano Vefcovi, dare a Card. 

refcovati i^ Abbatie in Commenda cpiit di iina , 

(£ conquefta occaftone gli Cardinalt commincior- 

no a frecedere a gli Vefcovi che erano Vefcovi 

come glil alt-ri , havevano di fiit leffcre Cardi- 

nali di Hgma, ia quaie freceden^a non commm- 

cib aftolutdmente fe hon m Avi^none. De Cird. 

Diacont. I Card. ijidconi anttcamente per or- 

dtne erans fePte,gli Diaconi infiittiitt da gli A- 

R z pofto- 



Il/j. 



Henrici Spelmanni 



poftoli, il pritno de tjMli fi chiamava Diacono 
Cardinak o vero /trclndiacotio , chc tanto vale- 
vafignificare afimilitudine di Preti Cardinali , 
chc crano nel titolo fipra gC altri Preti , come 
afpare ticl Synodo di San Sihcfiro , qiiefii Dia- 
coni havevano cura di tutte le chiefe et elimofme 
de fedsli C? cofi provsdevano a tutti gli Prctico- 
si a Card. Preti cotne a gli altri (^ al Papa. Et 
riueftofmo a! tcmpo di Cotifiantino, non lafctando 
rjui di dire,che gli Subdiaconi h.jvivatio cura di 
raccogliere fetitrate , ct gli Diaconi di cufiodirle 
G? difpenfarli fecondo che cra ordttiato. Nel 
tempo di Cnnftantitio, ccffantc laperfecutione, r.on 
baftando quellefctte Diacotii, furotto nelle Paro- 
cliie, dove eratio gli Preti et Card. Preti pofti 
Diaconi afcrvitw di ciafchedutio titolo , chavef 
fero cura del entratc di quel titolo, a gli j. Di- 
aconi atitichi refto U cura dcE' entrata del Papa 
cio e della Chiefa Rnma : et tutti queft J. furo- 
m chiatnati Diaconi Card. a differen:^a degli 
altrt non Card. E quefto duro per aoo. anni fi- 
no al atitio i ooo. altetnpo di Silvefi.T.. in circa 
nel qital tempo non attetidendo piit quelli Diaconi 
alf etitrate, chegiaft era fatto di tiovo o^ciali 
particolare fopra le rendite , cio e t Arcano Sa- 
cellario et l Archidiacono, che a lui refio fempre 
il »i.ttieggio , fu lafciato quelti Diaconi folo 
di catttare l evatigelio ananti il Papa tiel qual 
tempo perchc fu crefciuto il tiumero di j.Card. 
K^gionarii che iti tante Hcgtotii fi divideva Hpma 
€t ciafcutto delle Chiefe della fiia I^egione have- 
va cura dt cantare i Evatigelto quatido il Papa 
andava a cantare la Meffa tielle Chiefe delle 
loro Hcgiotii,et fi chiamavatw Card. della i . 1. 
(s 3 . I^egiotie fecondo che fi chiamava la Hcgione 
della quale erano chiamati Card. l altri ^.fi 
Chiamavano Diaconi Card. Palatini nel Late- 
ratio Alcaris minlflri, perche in S. Giov. Lit- 
tar. Catitavatio fEvangeho avanti il Papa quefii 
Diaconi havevano fiait^e determinate in l^ma 
contigue ad alcune Chicfe o vero Oratorie fiii:fa 
cnra d amme,deUe qualt Chiefe Lafciato il nome 
ddle P£giot7i,fi cotntninciorno a chiamare Petrui 
Diaconus Cardlnalis S. Adriani dove haveria 
frima detto regiorus tA\s,(^ qucftofit 2co.antii 
in circa ticl tetnpo de Pafcali 1. la riputatiotie 
dt quefto crebbe infieme con quclla di Card. Pre- 
ti, pcr havere tutti qiiefto noine prerogativo di 
Card. et intcrvenire anco ejji alTcIcttione del 
Papa. De Vefcovi Card. 

.^iifi ha di notarc '^■cofe, laprima,che ofitjfe 
che anticamente la tranfiatione da iin Vefeovado 
ad un altrofofte riputato si fconvenevole, che per 
3 oo.anni cio e fm al anno 900. opocopiu nonfii 
tnai eletto Papa della Chiefa di Roma chefoffe 
Vbj covo d uti altro luogho.}ma 3 Prcte Diacono 
dtquefteChiefe,ofofi'c perche gli Preti di Romf 
volevaiio fofie elctto uno di loro. II primo elctto 
fii Formofo dcl 891. Vefcovo di Pono , onde ne 
■nacquero tnolti remori per havere tranfgrejfo 
l antica confiietudine come fi puo vedere dal Pla- 
tina. La.T.. Che unavolta occupata una Cttta da 
tiimici (3 cavatone il Vefcovo fi dava la cura 
al detto Vefcovo di qualche Vefcovato vacante 
con conditione , che riciiperata la fua Citta tor. 



naffe al fua gregge, qiiefio tali fi chiamava fcmfre 
Vefcovo della Citta rovinAta, overe occup.ita, et fi 
nominava Sacerdote,overo Pontifice Cardmale di 
qtieUa, che gli eraftata comtneffa , come fe Fon- 
di foffe ftata prefada Turchi,fi direbbe Petrus 
Epifcopus & SacerdosCardinalis Terracinenfis 
e gli fojfe fiata data cura del Vefcovato di Ter- 
racina, come fi vede in S. Greg. dove fon» 4, 
5". ejfempi. La 5. che nella Confecratione del 
Papa furoru deputati j. vefcovi cio e Albanus , 
Oftienfis, Portuenfis, 5.Ruffini,Tu(culanus , 
Preneftinus, Sabincnfis (3 quefit da principid 
iion intervenivano a!I elettione, mafolo alla Con- 
fecratimte 43 O- annifain circa,nel tempo tC A- 
leff. ^.furono ammeffi alf elettione, comefi vede 
dal fatto (3 alhora comminciorno chiamarfi Vefio^ 
vi Card. afimilttudine rf' Preti ^ Diaconi Card 
chc interevenivano all elettione del Papa, (S pri-. 
ma nonfi trova che mai Ji fiachiamato Vefcwo 
Cardinale. 

5 CareEfa.l Carrus vel potius Carricu- 
lum, flaufiriim, farracum : a Gtal. Charret. di- 
minut.a Char, atque hoc a Lat. Carriim. Mag. 
Cliart. cap. ii. Nullus vicecomes vel baltvus 
nofter vel aliquis alius capiat equos vel careHas 
alicujuspro caragio faciendo , tiifi reddat libera- Cin^ium. 
tionem antiquttus ftatutam, fcil. pro care&a ad 
1 equos, I o. den.per dtem;^ p'o careEia ad 5. 
eqtios, I j^den. per dicm. Nulla careEIa Domini- 
ca alicujus Ecclefiafticjc perfona , aiit militis, aut 
aiictijus Domitii capiatur per balivos frxdiElos. 
Carecla Domitiica hic dicitur qux vel ad 
dominum Manerii pertinet, vel ad colonlca 
ejus negotia perficienda. Cultumar. Prior. 
Lewes M S. i o.facient precanas de caruca^ 
careEla, i. de aratro & carro. 

5 Cmna , Cmna,.^ & Carrena. ] Fo- 
renlibus noftrls quarentena : a GalL quaran- 
tain*. Spatium quadraglnta dlerum : dl£him 
a qiiarante, i. quadraginta. Occurrit fepius 
vocabulum, An. loiz. in Concil. Salegun- 
ftadienf jejuiiium feu pcenitentlam 40. die- 
rum in pane &c aqua lignificaturum. Ibi cap. 
1 7. Niilliis Presbyteroriim , ciitquam famiten- 
ti carrinam dividerc fncfiimat. Et cap. i g. 
Pcenitens diim carrinam fiiam jejunat , de loco 
tn locum iion migret, Cfc. Saspe etiam in Bur- 
chardi lib. K^.qui de fanitenttaiitfcribttur,Cl. 
5. Viz. §. I . St fecifti ( homicidlum) 40 dies 
contitmos , qtiod viilgus carinam vocat , ita ut 
confiietudo cfi, in fane i3 aqua dehcs jejunare , 
G" feftem atmos fequcntes fic obferves. Plurics 
inferius Blnius ex Moguntino Concllio ab 
Archiep. Petro habito, lic refert , In dedtca- 
tionibiis Cj? ordirmm temforibtis relaxari carc- 
nas, (^ fcgnttentes mtrodiici omnino vetamus. 

Reperio carenam depi6iam in Concil. Tri- 
burieiif An. 885-. cap. 8. at nedum fob hoc 
nomlne : Si quis — inventus fuent cwrufiffe 
bannum ah Epifcopis impojittim, 40. dierum ca- 
fligatione comfiatur , tantiim tn fatte, fale, (^ 
aqua. Proculdubio etiam antiquius. 

Carena pro <4uadragefimo alils forte dica- 
tur, cum fit Gallis ^iarantine. 

Cargare 



G L S S A R l U M. 



t25: 



5 C.ir^are. ] Oncrm-c -. a Gall. car- 
guer, vcl Angl. tO CljargC. Grandis lib. Bel- 
Icnfis fol. I o. Anno Rcgni Regis Edwardi 
qiiartOjtotum halimotum carcanim pcr facra- 
mentum de vafto &: cxilio , S.\C. V. Hali- 
mor. 

Sed reflius videtur ^hfpim.wm vocem dii- 
cere a vet.Gei-m. iUarr,quod po?nam prode- 
Efto vel potiusfitisfaftlonem ficrnificat, unde 
hcbd vnadam padionis diftani air apud Germ. 
JSarr^lOOCljC». Dc m-igfcjlor. Chrijlian. Cap. 
^8. fol.+f. b. 

5 Carle. ] Sax. ceople , quod Vide & 
Butfiarla. 

5 Carm'dui. ] Balv/arior. -Tit. x. 1. 5. 
§. I . St quis fidinowm excitaverit contra du- 
eem fuum, /juod Baiwan carmuhim dicunt , — 
tomponat duci DC. fol. Germ. Scharmutze. 
Lindenb. 

5 Carnellare , CarneM- ] Vide Ker- 
i^eUare. 

5 Carnifex. ] Splendidi officlalis ap- 
pellatio apud Saxoaes noftros. Flor.VVigorn. 
in An. 1040. Rex Hardecanutus Aifricum 
Eborac Archiepifc. Godwimim Comitem , Stir 
Maiorem domus , Edncum difpcnfatorcm , 
Throndfuum carnificem, (^ alios magnx digni- 
tatvs viroSjLondimim mipt. Hoc inde totidcm 
verbis Hovendenus. 

5 CArniffn^vium. ] Alias c.imivak , 
tempus quo abftinetur ab efii Carnium, aut 
carnibus valedicitur. Proprie ^!)?OiJE;<ttDe. 
'Belethm de divin. o£ic. Cap. 6^. i\'otaud:mi cfi 
feflum B. Lucia: hic adjunclum habere Italice 
Charthar ; quia tunc ma.xime carncs folent dc- 
poni , qucmadynodum fectmda dominica Scptua- 
gefm.t dkitur vulgo Carnifprivium. 

5 Carm. ] Prior de Melton (e "c ho- 
mines fuos immunes clamat ab omnibus a- 
merciamentis in forefta , & ab omnimodis 
geldis, footegelds, buckjlals, Tritn , Carno , C? 
5«»^^. &c.Itin. Pick. fol. 168. b. Crompton 
fol. igi.^. 

5 Carrada , ■A.Carrata,.~\ Omn cani , 
atque ab hoc dedu£tum ut aiia plurima viz. 
Carragtmn, Carrale, Carratium, Carriare, Car- 
rrca, Carricare, Carroda, Carua , Caruagium, 
Carruca, Ca;rucha , Carrucagium, &c. Cliron. 
Laurifhamenf in Henr.Abb. 4. - infuper 6. 
carratas vini vcteris , G? vineam in H. m aimi- 
"veyfario fuo fratrum ufin contulit. Fuldenf 
iJb. i.Trad. 48.-- tn-rts , hobas ■>. de pra- 
tis,carradas '^.pafcuts, campif,&c. Et lib. z. 
1 rad. II. a die prafintc portionem nofiram 
tradidimus Gfc. in clemnfmam mfir.im carr.t- 
das diias : In fumma funt mancipia i "i.. M.vt- 
foes 1. i3c. 

Quaere autem art hoc fcnlii accipiendum 
fit in Privilegio Caroli Calvi Regls Franc. 
Abbati S. Germani conccflo,, An circiter 
Dom. ubi ait,^e melle karrada una ex modm 

8. cum folita cera , ficut ex villa Lucarias per- 
folvittir. Grave tributum videtur ut tantum 
mellisquantum carro vehi poteft cx 8. ter- 
IX. modiis ( nam fic intelligoj penderetur< 



5 Ciirrale , al. C.trale. ] Quod car- 
ro vehitur .■ & vccligal indc cxa6him. Pri- 
vilcgium Caroli Mag. in Amoiiii lib. ^-.cap. 
I . — telcneus exigatur ftec dc navale, ncc de ca- 
ralc, neqtte dc faumis,i3c. 

5 Carr.ttiim. ] Longob. lib. r. Tit. 
2, 5". I. 54. Si qtiis pahtm, qiiod cfi carratium de 
vite tulerit, compon.tt fol. 6. 

f^ Carricare. ] Gloff vctt. onerare .- 
quafi ab Ital. camco , onus. Alias au- 
tem carro aliqtiid vehcre. Lib. 8. Tit. 4. 1. ri. 
Si qtiis bovcm alicmnn jtin.xerit fme cmi- 
fcientia, domtni fin ad aliqutd carri- 
candum &c. Item lib. y. Tit. 5. I. 2. Si 
( jumentum ) atit mmtum c.vdendo , atit 
fafces carrtcando , aut qiioctinque onere aut 
fercuffione mortimm fiierit. Longobard. lib. 3 . 
Tit. II. I. i. araie,fcminare, rtincare , car^ 
rucare. 

5 Carrina. ] Vide C.trcna. 

5 Carrociim- ] Ab Ital. carro:^:{a, Car- 
rum, rheda, vehicultim , fulcrum. Gloff Gra;- 
co-lat. Kctpi^oy, rhcda. Hinc & palus cui in- 
cumbit vitis, carrattum dicitur , ut fupra : & 
navis ad grandiora onera deferenda , carru- 
cha & caruca ; Hifpanis, carraca; nobis ii 
t&VVSCh : quafi carreEla , vcl carrum mari- 
num. 

Carrocium vero Itali nuncupant facnim to- 
tius cxerciais vcxillum, Romanis inferioribus 
Lrfi^;-w«,Gcrmanis & noftratibus,y?W.z>-(i'/w;, 
appellatum. IUis, quod c carro erigeretur , 
motus gratia; his, quod folennem nihiiomi- 
nu5 ftarioncm in exercitu obtineret ; carrus 
enim(ut lorma cstcraj utrique fuit communis. 
Sigonius in Frederico i. Tandsm Fredcricus 
ordtnes Mcdtolanenfium vi perrtipit atqiie ad car- 
rocium penet)-avit .- ac folutts bobtis vcxillum 
detraxit , ©' contumclt.t caujfa ctirrum in prox- 
imam fofilim dejecit. Burchardus Notar. cjuf^ 
dem Frcder. Imp. in Epift. de e.xcidio Medi- 
olan. Carrocium Medioianeniium fufiiis defcri- 
bit, fcd mendofe editur bareociiim .- Sic autem 
iile. Stabat currus midttplici robore confcptus , 
adpugnandum deftiper fatis aptatus , ferro for- 
tijfime ligatus: de cujtis medio Jiirrexit arbcr 
frocera ab tmo tifqtic ad fummum, ferro., tiervis , 
(£ funibiis tenacifiimc circtimteBa. In bujus 
fiimmtt.lti: ftipcreminebat crticis effgies, incujus 
antenorc parte beatiis depingehatur Ambrofius , 
ante profpiciens (3 bcnediBionem intendens qtio- 
cimquc cumis vcrterettir. Supcrius , oftendlt 
fuifle in curru tubicines : inferius , arbo- 
rem dcfiexam in fignum fubjeilionis , 
& Imperatorem vexIHI fimbrias coiiegifle , 
&c; 

Defcripfit etiam Imperatoris Carrocium 
Brito Armoricanus Philippid. iib. 1 1 . at fub 
nomine Standardi, quod idem cfle offendit 
Burchardus in dicfo loco. Sic autcm Britd 
de Otlione Imp. prxliaturo. 



Erigif 



ii6 



Henrici Spelmanni 



Scyticam vallem rtwfi/. Heyl. Sab. pag. 127. 
pro navlbus. Kxolerae jam pene inter noftra- 
teslunthx voces : florent autem apud Hi- 
bernicos ( faltem mihi notiores ) occiduos. 
Connaciam enim in Comitatus^ios in Baro- 
nias,ealclemque in canicatus dilpefcunt : plus 



Erizit >n carro falum, faloque draconem 
Iwphcat, utpoipt proculhmc atque mde vtdert- 
^icm fufer aurata volucer Jo^ts imrnmet ala. 

Defcriptionem integram accipies In Stan- _ . ^ . 

d.irus quod vide Sed itemm Armoricanus minus, ixo.acrascontinentes. aumumerus 
lib i^ de Othone viao. noftrisctiam majonbus potior aliquando fu- 

ille videtur, & Domeiaeio rrequentior : va 

Carriis quorefrobus erexerat Otho draconem , 
,:^icmfiifer anratis aquilam fufpendcrat alis, 
Cogitiir innumerai in fi fentire ficiires, £?c. 

5 Campera. ] Carri oper.i. Servitus 

qux carris & plauftris perficitur ; ut 7nano- 

1 ' ' ^» 1 K ic i:u . 

pera, qux manuum opeia^ 



Marculf. lib. 



2. 



formula 56.1 Bignonio reftituta : &Linden- 
broo-. Formul. foren. 61. — nullam funRionem 
mt redditiis terra, vel pafcuartum , aut agrari- 
wn, at/t carropera , aut quodcunque dict poteft 
exinde filvcre nec In , nec ttia poftcritas , twbis 
nec kmdibus tioftrn — non dcbeatis. Adnun- 
ciatioGirolR. apud Piftas cap. 29. huc a 
Bignonio citata, VtiUi coloni tamfifiales qtiam 
& Ecclcfuftici, quificiit m polipticis continetirr , 
C2? ipfi mn dencgant, carropera Z3 manope}-a e.v 
antiqtia confuetudmc debetit , ^ margillam ^ 
alia quoqiie camcarc, qine illis tion placent, re- 
nuimt : qimiam adhuc tn iUis antiquis tempo- 
rihus forte margila non trahebatur , qutt tcm- 



rius tamen prout (blum levius fuerat aut ope- 
roCus. Audi clnflutum quendam Cethegum 
in MS. Malmesburienf cocnobii : Cimicata 
terrx dtcitur quantum aratrum arare poteft i» 
feqfinabili tempore : (3 careo cares , eft dtvido 
dividts ; (3 itide caruca, i. aratnim, qiiia cin- 
rendo dividit terram. 

Anno MCC. fa6ta eft pax inter Johannem 
Regem Anglise, & P. Regem Francix, &c. 
Et mutuavit Regi Franclse x.x.v millia marca- 
rum, pro quibus colle6lum eft Caruagium in 
Anglia, ftil iii s. pro quolibet aratro. Ex 
R^gislro Prioratus de Dunftaple in bibl. Cot- 
ton. 

" Infuper conceflerunt { fcll. Cantuar. 
Archiep. cum Epilcopls & Abbatlbus fuffra- 
ganeisj el Camagium, fcil. dlmid. marcam de 
fingulis Carucis dominlcls, & /; s. dc finguUs 
Carucis tenentlum ^uorum.Ibtd. in anno 1 224 
fol. 20. a. 

Abbas de Rouceftria petit ver(us Albere- 
dam de Baflingburn 8. Camicatas terrx& 2. 



fiore avi ac domint ^ patrn nofti-i trahi ccepit : _ .... 

& dc manope-re m fciirut b.ittcre noliint, quicqiiid W)vatas terr^ cum pertinentibus, m Brigge- 

cis carricare prtccipitur de opera carroper,e 

qtiando illam facerc dehctit , fine uUa differen- 



tia cardcent , ^ quicqiitd ets de ofera manoperx 
qiundo ilLim facere debent , pr.gcifitur fimtli- 
tcr , fine iilLt differentia factant. Apud An- 
legifom Capitul. lib.i.cap. 81. carralia opcra. 

5 Carrucba. ] Navls genus. Vlde fu- 
pra Carrocium, infra Curriica. 

5 CarfamatiuW. ] Pk^^ eunuclms , feu 
jf^,?Jo Luithprand. Hift. lib. (3. cap. 3. Obtuli 
autem loricas optimas ^.fiiita optima cum bullis 
deauratis 7, £^c. quatiior carfatnatia , Impe- 
ratori nominatis omnihiis preciofiora. Carfama- 
tium atitem Grscl vocant , ampiitatts virilibus 
i3 virga , puerum eunuchiim , qiios Verdunenfis 
tnercatores oh immetfum lucrinn facere filent , 
i3 m Hilpamam dticeie. Annon ab ItaL gar- 
:^one, Gal.^^«/o« pro puero.^ 

5 Carna , CarMgum, 6" Carifca^ , Ca- 
rttcat.i , Cariicagium. ] Carrue GaUis , la- 
tlno-barbare carua,-i.xi.irum ; eoque (enlii oc- 
currit fepillime apud forenles caruca , licet 
Romanl veteres hoc ('duplici ;• confcriptojufi 
fint tantum pro carro lcu plauftro. Magna 
Chart. cap. 5. Ciiftos rcddat kcredt ciim ad 
plenam <ctatem pervenertt , terram fuam 
tot.im ivftauratam caructs , £5' omnibiis filtts 
rchiis. 

Cariia feu potius camicata terr.t , eft ea 
portio qux ad unius aratrl opcram delignatur, 
a piOllgljIanB , i\ latthco Paris hida Gild<ts in 
Epift. paff. Illis adjtia remeantibus, cmer- 

gimt artatim de carruchis quihus funt trans 



fordjiit jus Ecclelix fi!ix, de quibus quillbet 
Cariicata terrx continet in fe oAo bovatas 
terrx menfuratas. Placita aptfd If^^eftt». coram 
i^. dc Lexmton, (^c.) Termino Pafihx 27. H. 
3.rot. I. 

RobertusConftabularius dedlt nobis in per- 
petuam elemofinam totum dominium fuum 
de Tharlefthorpe,(S<.c.j Unde 06I0 Carucatx fa- 
ciunt feodum unius militis ('&c.) Ex ^egiftro 
Ahhatne de Melfa in Com. Ebor. fol. 1 1 . 

Herbertus de S. ^iintino dedit nobis in U- 
beiam elemofinam tresbovatas terrx in Hiida. 
Reddito inde fibl & hxredibus fuis annuatim 
pro una bovata xii d. & facicndo forinfccum 
fervicium quantura pertinet ad unambova- 
tam unde^S. carucat^ faciunt feodum unius 
militis. Ibidemfolto 1 ^.b. 

Thomore ( In Com. Ebor. ) Humfrtdus dc 
Veyl/j' tenet eandem villam pro duabus carru- 
catis terrx , unde xll faciunt feodura (&c. ) 
Lib.Feod.MiL 2 4.£. i foL 9 6. 

Ego Hiigo de Lelai dedi I{)gero PiSavenJi 
& Ifiud.e filix mex uxori fiiJe, totam medie- 
tatem vlllx de Baiidon ( &c. ) faciendo inde 
lervicium, quantum pertinet ad duas canica- 
tas terrx. Unde xxvii. carrucatx terrx faci- 
unt feudum unius militis. Hlis teftlbus f{ff- 
berto Vavaforc , Malgero Vavafore ( &CC.) lans 
date. Ex evtdentiis Thom.e Metham de Me- 
tham, in Com. Ebor. mtlttis. 

Carucagtum , alias caruagiiim , eft tl-ibuti 
genus quod fingulls aratrls, communl regni 
Concillo Imponitur. Roifenf^ MS. foL 138. 

fub 



GLOSSARIUM. 



iiy 



An. Dom. i xi^. 8. Hen. 3. Hoc anm Domi- 
no Bcgi pro magnis Idhoribui Jiiis Sc cxfcvfis , 
tain a Prccl.uis,qiuvn k laicis , coticcjfnm efl fer 
totatn Ang!t.im carucagtum de /jiialtbet fcilicct 
c.mic.idunfolidi. Ec Mat. Pavisin 19 vcl zo 
Hen. ^.fub An. 1135". Eodem temporc cafit 
B^x carucagimn^ fcilicet diua marcas de caruca 
a.i m.iritagium fororis fii.c Ifibellie. In privi- 
legioiTJm chartis multi inimunesHuntabhoc 
tributo ; quod forenfes lic cxprimunt : _^tt- 
druigium. ^^^ ^ caruagio fiu cartic.igio., id cll, cum Dom. 
^ex talliaverit totam terram fuam fer carucof. 
Romani colonanum vocaiit. 

5 Cafa, cafata, cafamentim , cafati , 
cajatki , cafarii, cafaletj <b-c. ] Cafa non 
fjkim dc tugurio, ut Virgil. — atqtie Immiks 
hdbitare cafrs : ihd juxta Ital. & Hifpan. pro 
omni xdiricio,etiam palatio, Regia, bafilica , 
atque ipla in ci/dem famllia. Longobard. lib. 
Z.Tit. 17. l.l. ABor I^gis fojl fifccptas (3 
'•oncelfas fibi ad gubern.mdtim ctirtes aut cafts 
:\Sgts. Paffim his feculis : & Cafi Dei pi-o 
Ecclefia , & ccenobio. Concil Confluentin. 
Cafi Dsi. -^^- ^6o.volumus iit Ecclefia: ^ cafe Dei, (3 
Eptfcopi ~ mimd^btirdcn C^ Innorcm babctnt , 
Longob. I . Tit. i 8.1. I . St cafam cujtifctinqtie 
blutaverint, aut res eoriim ttilerint qui eam in 
falatio tenent. 

Cafitta Habitaculum cum terra idonea ad 
unam famlliam alendam , alias c.ifamenticm. 
Saxonibus noftris Htda. Bedce, fiimilia. Li- 
quet ex collatis Authoribus. Florent. ^Vi- 
gorn. in An. ioo8. I^ex Anglorum Ethelredus 
de 510. caffatis, trierim : de mvem vcro lori- 
cam & cajfidem fieri fraceptt. Ideni totidem 
verbis Hovendenus : at medius inter utrum- 
que Huntingtonius : Fecit {'mc^Vi) Bgx parari 
fer totam Angliam cx 310. htdts, iinam navem : 
C? ex oclo hidis, /oricam (3 galcam. Hida tiu- 
tcm Anglice vocatur tcrra unttis aratri cultur.-e 
fiifficiens per annum. Pi-ifci hoc uni Familia; 
alendse defignabant : ideo Beda familtam vo- 
cat, ut infra in Hida. Concil. Clovc(hovcnr 
circitcr An. Dom. 800. Placitit miht Athel- 
lardo Dei gratia Archifiacerdoti, C? Cyncdrtthie 
Abbatifik ( de CothamJ quatenus ipfia Cyne- 
dritha in regione Cancia daret mihi pro commii- 
tatione fiiepe prcefati Cwnohii, terram i i o. man- 
fiionum : 60. cafilitas vi:^. in loco qui dicittir 
Fleot,^ 30./« locoqui dtcitur Tenaham ; in 
tcrtio quo.pie loco qui dicitur Crcges amelina,1.0. 
.§hiai fcil. terras oltm ^x Offa fibi viventi con- 
ficrtbcre fccit. Plane oftendit c.tlfatam, terram 
clle unlus manfionis : nam alterum altero elu- 
cidat, 8c manfionum numeruin in cafiatarttm 
rcdintegrat. Charta Edgari Regis Ecclelix 
Elienfi. Sed a ficretis iiofiris Athelliuldtis , 
Dei amator, dtacefi iVinton Ctvitatis fugiens , 
datis mhts 60. cajfatis in villa qua ab tncolts 
Hartingdi nuncupattir , mutuavit locum pra- 
dicium cum appendictts. Lib. RamefSe^l.zgj. 
Sewtnus accipetrarius dedit unam virgam tcrra 
m Slepc, G? iinam Cafittam. 

Perlpicue jam videtur, quid in Lcptinenfi 
Concil. An. 745-. & in Capitular. lib.- f. 



Can. 5. fibi vult : de unaqtiaqiie cafiata, folidus 
tmus : Fiiam in Conftltutt. Caroli Mag. ca. 
I 3. d: ^■o. caffattsfol. i. neque cnim Binius 
in Notis ad primum , nec Amerpachius 
ad locuin pofteriorem latis , hoc clucida- 
runt. 

Reperio autem in Charta Sigerici Archiep. 
Cantuar.confefta An. Dom. 996. Alfrunam 
quandam dediffe monafterio Hamtunse inCo- 
mitafu_Staftord.xxx-.;«^«v7c^^,Az^,„M .. atque 
ha:c ibidem i x villas comprehendere delcri- 
buntur. 

Cafamentum. Idem quod Cafata , Territo- 
rium vaflalli, tenementum. Papias vero : Ca- 
fianKHtum agrefie habitactilum falis , harundi- 
ntbiis,virgultifijue contextum, qiithus pojfint tti- 
en a vi frtgoris. Plane tugurium Hibernicum. 
Sed rem ab Ivone Epiic. Camoteni: Epift. 
ij-^. cognofce : ubi fic cafus eft. Ivo miles 
quidam Hugonis Vicecomitis Carnotenf ter- 
ramab eodem Hugone habuit infeudum , 
quaminvadensRotorcusComes Ivonem in- 
carcerat,&; munitionem coepit ibidem sedifica- 
re, pofteaquamHugofoliproprietarius, cru- 
cemrulcepiilet. Super his conqueftus Hugo , 
tuitionem Ecclefiae implorat. Rerponliim au- 
tem eft a Clericls, ut inquit Ivo Epilc. Novant 
ejfe inflittittoncm de tuitione Ecclefuflica im- 
pendenda rebus milittim Hterofolymam profici' 
ficentttim, neqtie ficire iitrum h.-cc ttiitio ad fiotas 
perttneat proprietates eortim , art etiam fertitte- 
at ad cafammta corum, qua tenent potentes ho- 
mtnes,fi & fi,a fortttii.line fiiia dcfcndentcs. 
Proprictatemh.k vocat, quod nos dominium.- 
cifamentum, quod alii beneficium , nos tene- 
mcnnim. Idem Epift. t%^.de cafiamemoCar- 
notenjis Ecclefi.t. S. Bernardus ( a Jureto ci- 
tatus ) Epift. 39. ~^e cafiamento quod tene- 
tis, homagium qtiod debetis, reverentcr ei ( t- " 
pilcopo ) e? humtltter afferatts. Vidc apud 
IvonemDecretor. par. ii.cap. ^(J.formara 
fidelitatis pro cafiamento faciendie c Ful- 
bcrto dcrcriptam , & apud Jurct. ad Epift. 
I73. I{ob. deMonte in Append. ad Stgeb. in 
An. 1161.- tHud Cafirum erat de Calamcn- 
to Hugonts filii Stipfltcti dc Amhafi?i, quod tc- 
itebat de Comtte T/:cobaldo ; cafut autemfiiii ho- 
norts , fictl. Ambajiam , tenekit dc I{cge Hen- 
rico. 

Albcrtiis tinaldiis concc/Tit monachis S. 
C);/»;;^)?? omnemdecimam,qus adeum per- 
tincbat in omni parochia dc Mafiels, in pro- 
prio leu in Cafiamento ( &c. J Lcs preuves de 
CHtfl. des Comtes de PotElou (^c)f.:^^j. 

Cafiatt & Cafatici dicuntur qul cafitam pof^ 
fident : tam liberi quam (ervi , vafialli colont- 
ci. Eorum plures continebat Beneficium, leu 
feudum militare. Capitular. lib. 3. cap. 80. 
Mtfft noflri diligenter inqiitrant qtiid untij- 
quijque de beneficio habeat,(£l qttot homines ca- 
fiatosin iffio beneficio. Lib. 5-. cap. i ^6. vafius 
domimcus de cafttts xoO. mediam libram fdo- 
nct m eleemolynamj ^<? cafatis 1 00. fol. 5-. 
de 5-0. tinctam i . (3 faciant biduanas (3 eorum 
hominesj ^ eorurri cafitti 

m 



liS 



Henrici Spelmanni 



Alii exponunt de his qui mtm cafam fervi- 
unt. Chron. CameracenC lib. 5. cap. 63. 
Sepuho-- Gerardo Ponnfice , Heiincum Hegem 
Loth.tnenfmm aJcmit Dominus Prxfofitus & 
Arch,d,acomis, aUique Archtdmcom cum cafitis 
Camerucenfjs Ecclefu rcfortmtcs bacuhm Pmi- 



fi cafam ubi viri hahitant dcturbaveiit , ccmpo- 
natficut m hoc decreto, (^c. A Gal. cafiKe pro 
tugui-io. Ghfi^.vett. Cafana, fficifTT» <»ao«<, i. 
tegumentum navis. Hinc de Cafineto femi- 
lia, vulgo Cljfncp. 

5 Caftaldu6 , Cajlaldia. ] OccuiTunt 



tificakm. Hic Colvenerius : Cafati fmquit ) non femel m libris Pontificiis,& injure feo- 



i^jfa)lt, qui intra c.tfam ferviunt ; quod milu 
rton ita videtur. Solebant enim multi vaf- 
lalli fcodales (etiam tenurae ratione) equitan- 
fcm fblenniter doniinum Itipare & comitari, 
indc iJallCntteiS Saxonice appellati, quod in- 
fravide. Sed Autliores plures laudat Colve- 
nerius, & imprimis Pitb-ceum doftillimum , 



dali : rcctius autem per G. lcribuntur : vide 
igitur Gaflaldus. 

5 Caftdgardum.'] In Jure feudali, O- 
fielli giiardia. Caftri defenfio vel cuftodia , 
quam alii e precario faciunt,alii ex terrarum 
fervitute. 

5 Caftellum , Caftellam? , Cuftellarius , 



vocabulum in Caroli Mag.telkmento fic ex- Caftellania, Caftellaria, Cajiellacim, Ca- 

ftellattira. ] Cafielltm , ( ut W^ Grxce ) 
dicitur tam pro villa, quam pro oppido &c 
ftruiftura munita. 



ponentem. Carolum audi. Pr<ecifimus ut 
Tiullus ex his tribtis fratribus , fufcipiat de I(eg- 
m alttnus a quolibet homine , traditienem vel 
venditionem rerum immobilinm, hoc eft, terra- 
rum, vincmim, atquefilvarum , fervarwnque qiii 
jam cafatifu>it, five ctteranim qita h<treditario 
nomvie cenfentur, auro, argento, i£ gemmis^ar 



Cafiellamus , quibufdam Cafiellarius. Pras- 
feftus caftri, domini vices , ibidem agens : 
ut in vilJa, villicus. Alias igitur &: Cafial- 
dus dicirur , & Gaftaldnis ; etiam munus e- 



mis ac vefiibus, nec non £9' manctpiis, non cafa- jus tam Caftaldia &C Gafialdua , quam Caftel- 

tis, CJ his fpeciebus qu.e proprie ad negotiationes lama. Primo nomen muneris , poftea dig- 

fertinerc nofcuntur. Caroli inftituti eft, difli- nitatis. Conftituti enim (tint olim Cafiellani 

dium inter filios anticipare : prohibetquc a Ducibus & Comitibus ampliffima pofli- 

ideo ne quis eorum in alterius Regno prx- dentibus territoria , in loco aliquo munito, 

dlum , aut rem immobilem mercatus fit. non folum militares Praefides ad propullan- 

Quid ad hoc fervi cafati emptio : fi cafati tan- dos hoftes , at civiles etiam Judices , ad di- 

tiim dicantur quod in cafa lervlunt ? Mallcm rimendas populo lites. Fadi vero interea 

igitur de fervis intelligi afatas poifidentibus : potentes, & in patrium munus fuccedentibus 

qui & fiias ardes, £iam familiam,(uum pecu- fepe filiis : a dominis tandem impetrant, ut 

lium, (uos fcrvos leu fiibfcrvos fquamvis do- prxftitis antiquis fervitiis & tributis, munus 



niino lucrantes) habebant : e quibus lls quoti- 
die multiplex cmanaret. FuldenfTIib.i.Tra- 
dit. 40. Vnumferviim c.ifitum, qiiem cum omni 
domo fua extra tiaditicnem omittimiis , Chait. 
Alaman.3. Tradocafatos -^ his nomintbus,I{.&c. 
iixore fiia Fafirata ^ filto eorum W. Cf? fervo 
ejus Ifamberto, G? aliofirvo,{3c. Item Chart. 
40. terris, cafis, cafalis, mancipiis , cum ca- 



libi in feudum retinerent. Jurlidif^ionis 
etiam fux cancellos paulatim tranfeuntes , 
virgam inferioris juftitias qua primo funge- 
banrur , in gladium fuperioris tandem 
commutant : dignitatis fibi faftigium ( Ba- 
ronum minus, fed nomine potius quam am- 
plitudine) conhcientes. Sic Gallis noti : & 
Polonis eo magis quod Baronum clafTem 



fiitis, campis, fratis, (£c. Chart. 69. Cafatiim non agnofcant ; nobis autem, ne muneris ap- 

loium cum hobafiia. pellatione. Nam quos Galli Cafteleins , nos 

Sed intelligit hic forte Pithoeus,& cxteri, ConttaWeg Of t\}t CattlC nuncupamus : Sed 

ut PetrusPreudhomeapud Colvenerium, fu- &: rari jam nobiicum ifti , & inhonori : nam 

per di(Slo loco GameracenfT Chron.Pj/fofaitJ pacis infti-umenta, bellum ; belli , pax ludi- 

hic ficut (3 in Capitulanbiis Ltidovici Pti hnp. ficatur. 



pcr cafatos imeUigi certos vaffallos , qiii intra 
cafam five palatium Epifcopt ferviebant : qiiales 
fimt X4 Fratici five liberi feiidales , iit vocant, 
^uorumfinguli ad certa difiinBa fervitia in ad- 
ventu novi Epifcopi tenehantur , ficuti in anti- 
quts libris fcriptum reperio. Bene. Sed vide 
an quadret prsdidtisjtTw.; cafatis, & cafato- 
riim multitudini, vaffis dominicis ( i. Baroni- 
bus Regni) ut fi!ipra patet , obfecundan- 
tlbus. Nos hxc fulius , ut tu leolor ju- 
dices. 

5 C.'iJfc'lla.']Capfella,c,fia. Glaber. Rodul. 
Hilf. lib. 4. cap. 5. Ignoti hommis ojfa , qua 
pofiiit m cajfella (3 feretio. 

5 Cajfina. ] Longob. lib. i. Tit. 19. 
1. X^. Si quiscaffmam vel teBum alienum fo- 
ris in curte itbi virt non habitant deturbave- 
rit ;- •refiauret ipfam cajfinm^^c. l\'am 



Cafiellania, & Cafiellatiira. Munus Cafie!- 
lam : quandoque cafin temtorium. A-Iat. Par. 
in Hem-. ^. An. 1 1 64. Et quoniam fTho- 
mas Archiep. Cantuar. ) cafiellaniam de Eya, 
(3 de Berchamfiede pliiribus anms libcre pojfc- 
diffet , multum confintanetim rationi videb.ttur, 
tit a capite incipiens perceptorum redderet ratio- 
7iem. 

CafteUacium. LL. Henrici i . cap. 1 1 . Dc 
jure Regis feu placitis qux pertinent ad Re- 
gem , viz. Placitum de famulis fiiis iibiciinque 
occifis vel mjuriatis , Infidelitas (3 proditio , 
quicunque dejpeiliis vel maliloqiiium de eo ca- 
fiellacio, tritim fiannorum utlagaria, i3c. Item 

ca. 4. injiina de famulis fiiis in Civitate, 

vel m caftello, vel ubicunque occijis , infidelitas 
O' proditio, dejpefius de eo c.ifiellaciojine licentia 
utlagaria, ^c. loca obfcuia 6c cornipta. 

Cafticia 



glossArium, 



iip 



5 Cafiicii. ] Capitul. lib. ^. cap. 148. 
Contaidebant Eccleliafticarum immunitatum 
temeratores, non plus immunitatis nomine 
complefti quam clauftra monafterii .- de- 
crctum igitur elt in Synodo (ub Cai-olo- 
manno An. 741. »on fo/im claiiflra Monafle- 
rii vel Ecclefue , at,]tw caflitia Ecclcfiarum , 
fiil> immunitatK dcfi»fion.- confiflere, veriim ett- 
am ciomos , £S? vt.tis Gf fi'J>ta villarmn , (3 
ftfcatoria mantt fa^a , £S? quicqtiid foffis aut 
fefibus vel alio claifirum gcnere prxctngitur. 
Quid hic caflicia hon liquet : led conftru- 
(Shim quidpiam intra drcukum monafterii, 
vcl manuAvftum videtur. Codcx S. Ger- 
mani a Colvenerio citatus. Habet ( Eccle- 
lia S. Germ. ) in valle Vitriaco, Manfum Do- 
mtiiicatum , cum cift (3 altis cafiicits fuffici~ 
entcr. In Epift. Epilcopp. diojcer Rhemo- 
rum & Rothomag. ad Ludovicum. Jtidi- 
^fi, i3c. adificent villas fiias modcratis cafti- 
':i». Et alibJ : Et tn cafittiis , (3 in vtllis 
cufiodttts. Chart. Alaman. 68. Cfa Domi- 
nicnta, cafiiciis, terriSy camps, fratis. Ita 
fepe in antiquis Chartis : & non (emel 
iii Formull. follen. Manfim nd commanen- 
dum ciim cafiictis fufcrpcfitts, terris, i3c. Mul- 
ti aggrefli lunt vocis cxpolitionem, fed pa- 
rum foeliciter. Cafiicia ( inquit Lydius J 
hinc l^aScntlOSt dicitur monafierii atit Efif- 
copii advocatus ; M. Goldaft, &c. Bene, li 
intclligas, ego non. Kaften autem & caft. 
cifla: Vogt pr.tfcchis, Inde 

5 Caflulartus. ] Qui ciftae vel arcse 
praeeft, quafi afiularius. Arcarius al. Scac- 
carius: quod vide. Germ. JftattntCtttCr, 
Occurrit vox in Conftitutt Caroli M. cap. 

5 CajuLt. ] Veftis Religiofbrum , de 
qua Baibus in Cathol. Cafula dtcttur vulgo 
flaneta Presbyteri , qttia infiar farva cafa, 
tctim homtnem tegit. MaUem ideo a caf- 
fit , quali caffula. Ort. vocab. Cajtila a Ut^ 
Ht COpe 0? CftefUble, & Diciionar. vet. 
Anglo-lat. CijeCllIe, Cafit/a. Synod. lub 
Carolomanno An. 742. Decrevimus tjiio- 
rjue tit Presbyteri vel Diaconi , non fagis lat- 
eorum morc, fed cafiilis utantur ritu fervorttm 
Dei. Biirchard. Monach. de Caf S. Gal. 
cap. I . Cafulas etiam oftitnas illas fieri infii- 
tmt , unam in qua afcenfio Domini auro in- 
texta efl, (3c. 

5 CatabuJum. ] Stabulum jumentorum 
publicae utilitati infei-vcntium. Hinc dam- 
nati ad catabulum dicuntur , qui ad alen- 
dos cquos Imperatoris, vel ad Magiftiiim 
equitum ideo mittebantur. Anaftalius de 
Marcello 5 I Epifc. Rom. Deridens diEla Gf 
fr.tcepta Maxentti { qui voluit ut lacrLficiis fe 
Iiumlliaret dxmonum J dtmnatus eft in ca- 
tidndo : qui dmn mtiltis dtcbus fervirct in ca- 
tabulo orationibus G? jejuntis domino fervire non 
ceffabat,(3c. Luitprandus de eodem ■• Compre- 
henfiis autcm li Maxentio C? traditus in cata- 
/>tilo ammalibus ad fcrviettditm. Platina Icri- 
blt cacahulmn. 



5 Cat.illa. ] Al. Cafitalia, quod vide. 
Dicuntur autem in Jure noftro , omnia 
bona mobilia &: immobiiia , qux nec 
feoda fimt , nec libera tenementa : aliter 
perfonalia &: rcatia. Invenitur parcius 
numero fingulari : monet igitur Fitz- 
herb. in Brevi quod vocant I{eflegtare, hoc 
non dicendum nifi de rebus binis aut plu- 
ribus. Sed arrifit vocabulum forenfe ple- 
GtTo poetico : ut apud Ingulphum , ctiam 
Saxonum aevo. 

Jfium f^eKulfhum fi quis vexaverit Anglns, 
l{^x cmdemno mihi cunBa cata/Iafiia. 



Item Brit. Armoric. Philippid. Ijb. 



I. 



Tanquam fervorumres ^ catalla fuorum^ 

5 Catamus. ] Pro Cafitaneus , ut Ca- 
talla & Catalia pro cafttalta, quse fupra vi- 
de. Eft autem Cafitaneus juxta libros feuda- 
les & diftionem prifcam , idem quod ^aro 
major, aut k Princife Tenens immediattts. Ivo 
inEpift. iig. ad Comitem Vindocinenfem. 
Prxcifue Ijoc mbilitati tu.v debemus , qui ^ 
nofier es faroclnantts, (3 Ecclefi.e nofir,c cata- 
neus. Reperit etiam hanc vocem Juretus, 
apud prifcum quendam autliorem Romoal- 
dum fecundum Salemitanum Archiepifco- 
pum, continuatorem libri non tunc editi, de 
vita ^ moribus omnium Principum , fer- 
vati in bibliotheca Regis Gal. circa finem. 
Et Comttiffa de Ba-tlienora cttm Gulielmo de 
M.trl;yfcIIa nobili Ferrarienfi cataneo , ctim 
magna mtdtitudtne militum (3 fedttum ad 
fuccurfiim ejtifdem Civitatis vemebat. Intelli- 
gatur autcm his locis C/itaneus ( ut & olim 
& hodie fblet Cafitaneus ) pro du(£I:ore 
militari , vel claflis alicujus viro primario, 
quo fenfii Lyra in Mattli. cap. 17. Pe- 
trum dixit cafttaneum fufer alios Afofio- 
los. 

5 Catathmattz.are. ], Vide Exttlftare.^^ 
5 Catcbfol ] V. Chachepollus. ^ v, 
5 Cateia- ] Jaculum, barbare aliter dar- 
dum. Abbo Obfid. Paris lib. i. 

Scuta videt, tellus ab eis obteBa latebat, 
Inde fufer cernens lafides conjpcxit acerbos, 
Ac diras ut afes denfe tranare cateias. 

Etlib. 2. .- fal.t foffata vol.itu 

Tranfiliit frofero, ciyfetim gefianfjue cateiam.' 

Hic in mzYgine dardum, id eft, jaculum. 
Virg. Mn. 7. 

leutonico rttu fotiti torquere Cateias. 

Ubi Serv. Tela Gallica: Unde etiani 
Teutonicurn ritum dlxit. 

5 Caternio.'] Juxta Gallicam pronuntia- 
tionem pro quatemto, id eft, quatuor cLarta- 
rum feu rerum aliarum compofitio. Greg. 
Turonenf Hift. lib. 5-. eap. 1 8. Tranfinit- 
timus librum eanonum, in ^uo trat caternio no- 



i^o 



■ ' ' 

Henrici Spelmanni 



pa. 847. & alias. H03 excommunicavit Epif^ 
copus Londonicnfis, & e lua dioeceG fruftra 
nixus eft ejicere : fcd regio ncmiine in jus 
tandem vocati , gravi(Hmas pcenas merito 
luunt, nam Judseis habiti lunt deteriores, ut 
Mattliaeus qua fiipra teftatur. 

5 Caupulus^ al. Cau}illus. ] LL. Bur- 
gund. Additameut. prim. Tit. 7. ^ncunque 
tiavis caupulum involare frttfumpferit , inferat 
ei cujus navts eft fol. i ^. ^ mulB.t nomive 
fol. 4. Pro caufulo vero fol. 4. ^ mtkia no- 
mine fol. 2. Glofll liidori : Caufulus , navisy 
Papias ; Caupilus, hgnum cavatum quafi cum- 
hAy lembus, carabus brevis. 

5 Cltufa. ] Pro re quavts , ?3 binormn 
farte. Capitul. lib. •;. Tit. 208. Si quiscm- 
fam ( intellige, rem ) altertus tulerit de loco 
fuo, illxfam rcddat, vel fimilem. L. Salic.'I^ir. 

46. De fponfaliciis viduarum ^ m ipjo 

mallo fcutum habere debet, & tres homines cau- 
fas tres demandare. HIc Gloff Caiifa : Pana 
profter folemnia non fervata. 

Caufare ; caufim agere, litigare. Longob. 
lib. X. Tit. j X. 1. I . Si quis caufum altenus 
agere aut caufare frafumpferit , tn pafentta 
H^gis aut Jiidicis, (^c. Hinc Caufator : liti- 
gator. 

5 Ceapgel^ al. Ceafgild. ] Vox omnino 
Saxonica. (Efap merx, mercimonium, tecus, 
cat,illum\ gylb Cc gel6 j».W;i7, reddttio. Ita 
CCctpsilD cjuafi pecudis ftu catalli ( ut fo- 
renii utar verbo ) reftttutio. Aliis flD?f|jil5, 
nani opj: etiam fecus. Decrcta feu Emen- 
dationes Williel. Baftai'di , Heqmratiir Hun- 
dredus (^ Comitatus ficia antcceftorcs fta- 
tuertint, £^ qui jtifte venire debcnt i3 no- 
luerint , fiimmoneantiir fimel , ^ fi ficundo 
non vcncrint, acctfiatur bos uniis, (^ fi tertio, 
alius hos, (§ fi quarto, reddatur de rebus htijus 
hominis qtiod caltimnitattim e(i , quod dicttur 
ceapgyl^, G? irfufer I{egi fbrisfaciura. Exo- 
levit vocabulum, vigct lex. L L. .■Ethcl- 
ftani MS. cap. i y. De fervo qui reusfit in 
ordalio, reddatur caftale fimfliciter, (^ vcrbere- 
ttir. Ubi codex Saxon. pro caftale fimfiict- 
5 Cama. ] Fluaus, a Gr. xg-vfMi, unde ter, ceapgyl^ kgtt. 
KcujfM-ni^a flucluo. Abbo Oblid. Parifiacae 5 ^''^'^* ] ^™ monafterio minorc, ma- 
l{\j j _ jori pertinenti. Leo Marfic. in Cafinenf. lib. i . 

cap. yo. Videlibellar. 
Vcrumftilla qiitd eft fimflex ad caumata mille ? 5 CelLtriuS. ] Promus. Mat Par. in An. 

1091.' Cellario five fromo conftantcr af- 

5 Cawfini. ] Mercatores Ital. qui asvo firmante, (3c. 

Henrici g. cum LegatisPapse Angllam ve- 5 CellerarinS-, al. Cellarius. ] JuxtaCon- 

nlentes, non folum populum & clerum, fed cil. Aquifgran. fub Steph. V. An. Dom.86i. 

Regnum ipfum graviffimis ufuris corrode- can. 140. Officialis eft in Monafterio qui 



vus adncxus , l^hcns canoncs quafi Afofto- 
Ikos, 6c. Sic CanttUum fupra pro quanttl- 

""5 Catheclraticum. ] Tributum quod E- 
pifcopus per dicecclimambulans,in honorem 
cathedrs fu£ ab Ecclefiis colligebat. Con- 
cilioautem Bacarenfi t. circiter An. Dom. 
6 7 i. C vel ut alii perhibent, 610.) ca. i. & 
Concil. Toletano 7. cap. 4. circa An. 1 84. 
Statutum eft ut 1. Iblid. non cxcede- 
ret. Hilpanis hodic el catredatko nuncupa- 

tur. 

5 Cathenaticum. ] Tributum quod cu- 
ftodes carceris a rels exigunt ne catenis vm- 
cianrur. Wifigot. lib. 7. Tit. 4. 1. 4. Ht qui 
reos caftimt aut cnftodiendos accifiunt, ab his 
qiios iH cuftodia miferint innocentes, cathenatici 
nomtne nil reqtiirant. 

5 Cav.iIIuS. ] Pro cahalliis. Sic Ago- 
bard. llb. de difpenfatione rei Ecclefix prope 
finem : cantbus (3 cavallts. 

5 Caucnhtor. ] Circulator, frxftigiator. 
Capitul. llb. I. Tit. 64. Dc auguriis & aliis 
maleficils. Prxcifimus ut ncc cauculatores (3 
tncantatores , nec temfeftarit , vel obligatores 
fiant, (3 ubtcmique ftint vel emendenttir, vel 
damncntur. A Germ. CPaUCttlet ut notat 
Lbdenbr. Otfrld. Evang. lib. 4. cap. 1 6. 
goiigulares. 

5 CauCUS. ] Patera. Bcda Hlft. Ecclef. 
llb. X. cap. 16. In locis iihi fontcs Iticidos 
j:ixta fublicos viarum tranfitiis conjpextt, ihi 
ob refrigerium viantium creP.is fiifttibtis , (5 
cereos caucos fiijpcndi jubcret. Glon. Grasco- 
ktlnas -^vx^. Patcra ; Arabico-latinae, Cau- 
ciim. 

5 Cauh.i. ] L. Alaman. Tit. 99. De 
animalibus furatis, aut occifis, §. 19. ^- 
Tieta, gariola, ciconia, corvtis, cornictila, co- 
liimha, (3 catiha, C? querola, tit fimilia re- 
quirantur. Codex alius leglt cauca , quod 
Germanls eft cornix. Nos autcm hodle 
a Cl)atlg^ & CljOUgl) dlclmus cornicem ru- 
bra habentem crura. 
5 Cavil. ] V. Lot. 



bant. Matthxo Parllienli Zfiiarii Tranfal- 
fini , Paf£ mercatores, vel ftambiatores di6li. 
Invalntt (inquit) his diebtis (An. Dom. 1 X 3 ^■.j 
adco Caurjiorwn feftis abominanda, ut vix cjfet 
aliquis in tota ylngHa, maxime Pralatus, qiii 
retihus illorum j.vn non tUaquearctitr : etiam iffi 
I{ex debito iiucjiimabili cis tcnebatur obligatus, 
(3c. Vlde locum, & habe illic formulam qua 
debkores fibi obllgaverunt, (cll. pa. 403. 
Plura etiam iu An. i z 5- 1.^^.795,^11. i xj 3. 



al. 0PP51I6 



fratrum ftlpcndla fcivat & adminiftrat : pi- 
ftrinum etiam curans, ne miniftri ibidcm de- 
putati , annonam eorum aut fiirtim furri- 
plant, aut negligenter vivendo dlilipent. In- 
ftar villlci , feu horreorum Pra;fe6ti ParaJi- 
pomcn. cap. 3 1 • 1 1 .Burchard. monach. Caf.'S* 
Ga. cap. 8. Miniftenalcs oftimos maifus cnria- 
rum nojiraritm eligebant: Cvkrarii Ecclefta: jura 
vtUicationK in modiim heneficiortnn habere con- 
tcndcb.vit , (3 ccint)a ccnfuctudinem quidam ex 

tf. 



G L S S A P. lU M. 



13 



ipfii more nobihum gladimn cingebant. Crevifle 
videtur in amplitudinem : nam Celleranus 
(inquitjo. de Brakeland) cfl fecmidiis patcr tn 
Motiaflcrio : &c in Abbathia S. Edmundi Bu- 
ncnfis, illuiTiris xdium pars cum latifimdiis, 
ejus muneri deiignata fuit. 

Debet procurare Prxlatus, ut fratribus 
Cellerariitm non vinolenttim, non fuperbum, 
non tardum, non prodigum, fed moribus 
boneftum, & Deum timentcm conilituat ; 
qui & ftipendia fratrum Hdeliter fei-vet, & 
dilio^enti cura adminiftrcrj&: in adminilb^an- 
do nullatenus fratres contriifet. Cui etiam 
piftj-inum fratrum committcndum eft, ut il- 
lum ita vigilantilfima cui'a cuftodiat,nc mi- 
niftri ibidem dcputati annonam aut fratrum, 
aut furtim fiibripiendo,aut alio quolibet mo- 
do negligenter vivendo diil^icnt. Hi vero 
famuli eligantur de lideliilima Eccleiix fa- 
milia : 6c his officiis diligcntcr crudiantur ; 
ut fcilicet & piiforia arte, & fidei puritate 
necenitatibus fratium oportuniirime valeant 
liiffragari. Eadcm quoquc foniia de Cocis 
ftrvanda eft. 

Chartularius. Concil. tom. I . pa. 1 1 5". coi.b. 
1.16. 

Cellararius. Ejus munus in Concil. ./Iqmfl 
gran. cap. 140. to. 3. a. pa. 5 14. iSc ad 
QoncA. Aqmfgran. An. 8 1 6. cap. 140. fiib 
Stefhan. pag. 5-. 

5 Ceilula. ] Pro anachoriragio. Grcg. 
Tur. lib. 5. cap. 7. pag. 184.. 

5 Ceniltictm^ Vide Cxnaticim. 

f Cenegild. ] Saxon. Cynerilo &■ Cy- 
neboo, al. Ategbor. Ea compofitionis feu 
mulclae pars , quaz ab interticiente & ejus 
cognatis, interfefti cognatis reddebatur ob 
amifTum conCmguineum .- alia enim domino 
perfbluta eif ob fiiblatum clientem, alia Re- 
gi ob occifijm fubditum, & violatam pacem. 
Huc fpeftat Taciti locus in Germ. morib. 
ubi de luendo homicidio^ ait, ^cipuf, fatis- 
faUionem univerjd domus. Cyn Cegmtio, gild, 
folutio, vel pecunia. Occuirit vocabulum in 
/Ethelftani LL. JVIS.cap. y . vlde PFergildmi 
& Mcezbota. 

5 Cemus.'] L. Salic. Tit. 32. Dccon- 
Vitus. Si quis alterum cenitum clamaverit, D C. 
denar.qut faciuntfol. z^.culfab. inJicetur. Ad 
hoc Gioil cculum eiiitum habe^item. Sed me- 
liiis Goldafhis , Cenitus, homo 7iihili : Jfteitl 
HUtJ- GrsEcis, Y,ivoi, i. vanus, inanis. Hoc 
ipfiim Germ. nut? , fcil. vanut, otiofus, inu- 
ttlts. Per omnia idem videtur cemtus apud 
Salicos , quod arga apud fratres fuos Longo- 
bardos,quo niliil contumelioilus. V ide Arga. 
Li aliquibus autcm exemplaribus L. Salice, 
cinitiim legitur, in aliis cimdum. Et reperio 
in additionibus MS. ad Icges Inx Anglo-fax. 
CwBtium, Pecoris cinnitum, (3 canis oppa 0'bIoyhorn, 
horiim trium fmnglin efl iinum folidiim valens. 
Locus non mbus corruptus , quam ob- 
fcurus. 

5 Cenningn. ] Additiones ad LL. Inac 
MS. Et dixmms de ignotts pconbus, ut nmo 



Ciniium, 



habeatjfine teflmonio Hundredi, vel hominum 
Dectma, (^ hdcflt bene credxbile : (^ mfi alter- 
utriim habeat, nolumiis ei permittere ccnnmgam 
alujnam. Reor notitiam, a Sax. cenuLin^, un- 
de cC Miskenninga, quod vide. 

5 Centa..'] Idcmquod Cciituria. V. Co\/. 
in Hundred. 

? Centatum. ] Concil, I. Sali.burg. /« 
fileis fiiffiirratitras mn habeant : tiifl furte de 
ntgro centato, vel panm, (3c. Vide Guna. 

5 Centaurii. ] lidcm qui Cantiani. Af^ 
fer Menevenf; in An. 8 5- 1 . Scheapieg quo.i 
tnterpretatur tnfula ovium, qine flta efl tn Tame- 
fi ftiimine tnter Enflfeaxiim G' Ccntaiirios. 

% De Centenario ( quem hundredurtiim dici- 
mus ) citm aptd exteros , tinn afud Saxo- 
nes noflros. 

5 Centena^ Centa, Centenmiis, Cento, 

C€nt.vanu, & Cemiuio.'] Centeiurtus belli 
& pacis minifteri hic rcgiuncultejudex, il- 
lic manipdi Prxfccius : nec diverfus olim, 
fed ex viciflitudine munus utrumq; obiens. 
A Romanis non quxraiTi ejus cxordium, li- 
cet Centumvirales judices in aliquibus refpi- 
ciat. Gothorum proprie & Germanorum eft, 
qui Comitum territoria pcr Centenas , five 
Centurias ( Tacito fagos ) dividebant, iingu- 
lum imgulse 'px^'nckn\ies,Cente7iarium inde & 
Centurionem appellatum , FrancLs Centonem. 
Centuriones di^fi eo quod centum prsf unt 
militibus, Ifid.Orig. 1. 9. cap. 3. 

Nominis ratio a numero emanavit, de nu- 
m^ rato tamen non ubiq; convenit. Germani 
quod e fingulis pagis centum miliics con- 
fcriberent, confcriptos centems vocabant Sc 
centenartos : confcriptionis locum centenam, 
centuriatn , & centitriatiim ( quod potius ad 
ccntenartorum munus & fodalicium refcren- 
dum eft ) praEfedum, centgrafium, i. Cen- Cemgrjjlus, aii 
tens prspoiitum. Tacitus in Germ. mor. Cem^raviui. 

•ex amni juventute deleclos ante aciem 
kcant. Definttur (3 ruimerus, centeni ex fln- 
gitlts fagts funt, idqiie iffuin tnter fuos vucan- 
tur, (3 quod frimo mmeius fiiit, jam nomen 
G? Imior eft. Gothi, Franci, Longobardi, 
meliiis hoc forte retinuerint quain noftri 
Saxones , ut irfra in Himdredus, quod idem 
iUis eft cum centena G? centiina. 

Centenariiis autem primo dictus eft unuf^ 
quifque ex cadem centena, demum, Pi-aefe- 
£ius tantiim, cujus claffem ( paitim &: mu- 
nus) noveris ex Wifegotliomm legib. lib.z. 
Tit. 7.. 1. 2.6. Comes, vicecomes, pacis aflcrtor, 
Thyuphadus , 2^'hllenarius , .^ingenten.vius , 
Centenanus , Decatms , i3c. jiidicis 7iomine 
cenfeantur ex lege. Et lib. 9. Tit. l. I. l. 
Si Thyufhadus altquem de Thyitphadia ftta^ 
• ad domitm dimifcnt , ^c. reddui 
fol. T.O. ^ingentenarius 15. CentenariuS 
10. Decanus f. Ibidem 1. 5. Thyufha- 
dus queeratfer Centenarios fltos, & Ccntenani 

fer Decanos • qui ad demum fitam e 

S I militia 



I?! 



Henrici Sfelmmni 



'fujlicurius 
frihorgi. 
JJeeJinus, i.De^ 
cemvir. 



militia reftigmnt : (3 tunc Thiiphadiis Pr^pqfito 
Cotmtts Civitatis f i. Vicecomiti j notim fa- 
ctat. Evocabar fuperior quifque inferiores, 
regebatque in militia juxta caftrenfem difci- 
plinam, in pago juxta forei-ifem. Nam & (uo 
fbro adornatus ell Centenarius, led inter ju- 
dices minores (emper habitus. Prifca ejus 
jurildiilio liquet e Capitul. Caroli & Ludo- 
vici Imp. lib. 4. cap. z(J. Omnis controverjia 
C(rram Centenario definiii foteji, excefta rcddttt- 
one terra, & mancifionim, tjti.c non niji coram 
Comite fien fotcjl. Et e lege Caroli M. tam 
in Longobardor. lib. i.Tit. 5-2. 1. 5. quam 
Capitular. lib. 3 . ca. 7 9 . exhibita, Nnltm hotm 
in flacito Cetitenani, ncq; ad mortem, neq; adlt- 
bertatem Juam amittendam, aiit res ferdendas,vel 
mar.cifi.t judicetur : Jed ea omnia in pnejentia 
Comitis vel mijforum nojirorum judicentur. Fun- 
gebatur igitur Centenartus ea poteftatis fpecie 
quam Galli bafe jujitce nuncupant : & perinde 
curiam ejus nos etiam inter bnU(^OUCt$ 
rejicimus. Superftat enim hodie per omnem 
pene Angliam Centenarnm notitia : & haben- 
tur paffi m Centenaria placita,vemacule Ijun^ 
DjeB COUtt$ appellata, ejufmodi circumlcri- 
pta canceliis, acfi e citatis Longobardorum 
iege &: Capitulis Carolinis, fiiam expetiflent 
originem. Verifimilius tamen eft, 6cnos 6c 
illos, ritus hos ab antiquioribus noftris Ger- 
manis parentibus deduxifle. Apud illos ve- 
xo generalia placita ter in anno celebravit 
Centenanus: ordlnaria, vel a (eptem in fep- 
tem no6les : vel quando pax in provincia 
melior/o/? \\noUes finquit L. Alaman.Tit. 
3 6. fiat conventus in omni centena. Nos Ge- 
neralia placita tantum bis in anno perficimus 
(nempe, circa feftum S. Michaelis, & An- 
nunciationis B. Mariae Virginisj ordinaria a 
tribus feptimanis in tres. 

Centenarii prseterea apud nos dicuntur li- 
beri Pofleflores, feu Tenentes qui in Cente- 
na degunt, Angl. tljC ifreCljoHlCr^, & funt 
hi ipfi in Centenie curia Judices f Centuravi- 
ralia Romanorum comitia in memoriam re- 
vocantesj quos & Tacitus Centenos comites 
vocat. Eligunttir ^ inquit j in iifdem concitiis 
(^ frincifes, qui jura fer agros vicofq; reddtint. 
Centent Jingulis exflebe comttes, confitiiim Jimtd 
(3 autoritas, adftpit. Subjungit & eos nihil ntji 
armatos agere, quod etiam Centenarits noftris 
religiofum olim fiut ut in H^afentachtum vi- 
deas. 

Noftrum autem Centenarium fquem hodie 
Dominum Wundredt vocant ) e legibus afpice 
Edouardi Confef.'ca. 32. quod infciubitur de 
centurtonibus (3 cafitaiibus friborgis, viz. Cttm 
ailtem conttngeret quod qutdam Jlulti (3 imfrohi 
gratts (3 nimis confuete erga vicines Juos fo- 
rtsfacerent, cwferimt fafientes ad invicem fufer 
Ixc habere conjilium, (3 Jiatuertint JtiJHciarios 
fufer qtiojqtie decem Fnbargos quos Decanos fof- 
fiimus affeltare; AngHce verb ■cienbep6, diiii 
■ fiint, i. cafut de decem. IJit inter viltas (3 vici- 
nos caufas traHabant, (3 fecimdiim JerisfaEiuras, 
tmendattones cafiebant, (3 concordaticnes fa,- 



ciehant , videticet , de fafciiis , fratis, mejji- 

bits, ^ de titigattonihis mter vicinos, (3 innu- 

merabitibus hujiifmodi decertatiombus qu<e Int-, 

7»anam fragilitatem iifefiant, (3 eam incef- 

fanter opfugnant. Cum autem caiife majores 

erumfebant , referebantur ad fuferiores eorum 

Jiifiiciarios, qtios fufradiBi fapientes fufer eos ^ufiiciuriusfu- 

conjiituerant ( fciticet fiifer decem DecAtios J K.'' i°- f'''*'";- 

qim pojfumtis dicere Centttriones , vet Cente- •?" i^" Decinis 

nartos , eo qtiod Jufra centum Fnburgos judica- cenffn^r;»^. 

bant. 

5 Cemgravius.'] Mmji. Cofm. lib. 3. ca. 
xo. V. p. 469. 

5 CeoU. ] Navis exigua , uno afta re- 
morum ordine. A Sax. ceol. unde vulgare 
noftrum l^tlt. Lat. celox, aceleritate. Grae. 
xiKii. Malmesb. Geft. Reg. lib. i . In Bri- 
tanniam cum qiiinque ceotts cofias trajecit. In- 
tellige Cedericius, qui hoc exili apparatu An. 
Dom. 495". infiilam noftram e Germania 
ingrefllis, regni Weft-Saxonlci author eva- 
fit. Cetox in Commentar. Hieron. Comit 
Alexandria de bel. Melitan. fregatina dici- 
tur. 

5 Ceorlus, Cirlus^Cirlifcus.lSax. ceopl, 
rujiiciis, faganus , L. L. Altir. MS. vet. cap. 
28. Si quis Ceorles mancifium ad viotentum 
concubitum commtnetin; etnendet ifji Ceorlo, 
i. rujiico , v. s. £Si Ix. s. witx. L. hrs. MS. 
cap. 3 8. Siceort (3 fatnina fueriim communi- 
ter habeant ^c. Cap. 42. St ceorti habeant 
herbagium m communi (3c. Cap. ^i. Si cirtif- Cirtusi , 

cus exfeditionem fuferfedat, -^o. fol. ferdat. L. ClTlijcUS. 
Aluredi MS. cap. ij. Si hmno, cirlifci man- 
cifium ad viotentum concubitiim comminetur , 
etnendet tfji cirto , »'. rujiico ^ Jol. (3 6o fol 
tp^t.e. Itemcap. iz. Si cum deffonfata famina 
forntcetor, (3 cirltfca Jit, So.fot. emendetur ma- 
rito. 

Hinc Germ. ^ttlt, robiifiiis, atque inde no- 
men proprium Carotus. Sed Angli hodie 
Cacle & C^tttle per ignominiam dici- 
mus. 

5 Cefhdus.'] Concil. feu fcedus Aluredi 
& Gothuri Regg. MS. prope finem, tiberum 
liominem itliteratum fro briuo, (3 cefhato, (3 
fiulto refutamus. Quafi capito. 

5 CeptuTX. Pro circuitii, feu caftura, quod 
vide. Fuldenl? lib. i. Trad. 66. In itlo ceft» 
dtias hobas. 

5 Ce-ragium., Ceratim. ] Quod ceras 
nomine penditur, five in Ecclefiis ad lumina- 
rium fufientationem, five in alio minifterio. 
^tiXf^Ot. Sax. leot: gej-coc, i. tuminarium 
cenfiis, feu peciinia. Commiffio antiq. in ar- 
chiv. Epifc. Lincoln. tempore Hen. Beauford 
ibid. Epifc. Ceragia vulgariter vocata PVax- 
fcots. Synod. Saxonica jEmanenf circa An. 
Dom. 1 009. leob" S^fco' Spij^a on gea- 
pe , &c. id eft, tuminanum cenfus ter in armo 
reddatur. In latino ejufdem exemplari: /«- 
mina etiam cereorum ter in annis fmgulis red- 
danttir , augeatitur , refarentur. Synod. Bra- 
camenCAn. Dom. 610. al. 684,0^^.2. Epif^ 

copus 



G L S SA R lU M. 



•»5i 



* Forte refi' 
Tstione. 



Cipftjliaim. 



copiis tertiam pLirtem ex fia.cunrjue oblatione 
fopuli, in Ecckfiis p.irnchialibus requirat ; fid 
illa tertia fars pro luminaribus Eccleji,c, vel* re- 
cuperatione fervetur, (3 per fngulos amos Bpif 
copo inde ratio fiat. 



Chacea etiam dicitur faltus, 8c ipla ftatio, 
qua venationis gratia akintur fei-x : nuUo 
cinifla fepimento, (ed privilegio tuta, vel a 
Principe conceflb, vel pnefcriptione aflecuto. 
Aliter fugncia. Diftert a farco quod hic an^u- 



Ceratium. Prohibentur Impcriali Confti- ftior eft, & palis circumclufus. Diftert a 
tut. Acolurhi five Cerofcrarii ( i. qui lumi- forrefla, quod hasc multo eft extenfior, am- 



naria in Ecclefiis curabant ) ceratumt exi- 
gere ab hsredibus defundtorum. Nov. 5:9. 
cap. 1. Goth. ad 1. 6. ut Duar. i. de Sa- 
cram. 14. 

Cerarium dicitur pecunia exoluta pro di- 
plomatum figillis, atque inde in LL. Lon- 
gob. lib. 3. Tit. 5r. Et Capitul. lib. ^-.Tit. 
II 8. Cerarii , qui cera literas obfignant. 
Sed occun-it cerarium difto fenfu apud ip- 
fum Ciceronem A.&:. f. in Verrem. 

Sunt vero qui (blutione crragii aflerunt 
fe immunes effe a decimis reddendis prO 
bobus & vaccis, ipfis etiam locis ubi ii paf^ 
cuntur, ac fi ccragtum idem eflet quod Horn- 
gild, a Grxc. K»^i, ctlQ-, pro cornu : non 
a wff©-, B, pro cera & candela. Perperam 
omnino vel me judice. 

5 Ciroferarii, ] Vide Acoluthus. 

5 Cervellm. ] Quafi Cerebellum. Cere- 



pliifimifque legibus infignita. Videi%r^^^ 

5 Chachepollui. ] Rotulus de Serjantiy 
in Hcrefordfcire temp. Hen. 5. in cuftod. Ca- 
merarior. Scaccarii, inftriptus Tefta Nevill. 
Ho^italarii tenent in HereforJ unum Mefii- 
agium quod Philippus filius Ofms tenuit per 
Sergantiam Chachcpolh, quod eis legavit in 
puram eleemolynam. Intelligo de Serviente 
ad clavam. 

5 Charaxare, Charaxator., Charaxa- 
tura. ] A Grxc. '/a^.Tla , //. ya.p^.^a , J. 
fculpo, figno, fcribo, pingo. Frequens his fenfi- 
bus in mediis feculis ; etiam fine afpiratione. 
Greg. Turon. Hift.iib. 8. cap. 19. Frede- 
gundis duos cultros ferreos fieri pnecefit, ijuos 
etiam caraxari profundius £^ veneno infici luffe- 
rat. Et lib. 7. cap. 5 6. Tune es ficlor tlle qui 

• per oratm-ia parietes ntq; cameras caraxa- 

bas ? Glofl^ Ifid. Charaxatis: fcriptis. Notarius, 



brum. L. Baiwar.Tit. 5. Cap. i. §. (S. Si fcnptor . Charaxarius. Hic idem inepift. Flo- 

""' doardi ad Hift. Eccl. RemenT Charaxator 

dicitur. Charaxatormn (inquit) infuter 

diligentta coartati. 

Caraxatiira item pro fcriptura ; led crebr6 
infuper pro litura,& deletione.MarcuIf lib.2. 
Formul. 17. Si tjua: litur.e, caraxatm\e, ad- 
jeclwnes fa^<e fu7it (in pagina hujus teftamenti) 
nos cas fecimus. Hinc Irenxo tncaraxare 
pro deturpare. Jantam Apoftolt G? difcipuli 
eorum habuere revererttiam, ut ne verbo quidem 
communicarent atiquam incaraxanti ventate^n. 
Scribitur m Caraxanti. V. Intercharaxare. 

5 Charta. ] Scriptum obfignatum, quo 



cervella iti capte afpareant, &c. Alaman. Tit. 
4.9. §. 6. Si aiitem tclla tranjcafulata fuerit, 
ita tit cervella apf.veant, ut medicus cumfinna 
nut cum fanone cervelLt tctigtt , cum it.fol. 
comfonat. 

5 CerTMila.'^ Turpe ludi genus quod 
maxime damnat Auguftinus Serm. de temp. 
2, 1 5". Si adljuc a^mfcatis aliquos illam fordidif- 
fimam turfitudinem de hinnula vel cervula ex- 
ercere, ita duriffime caftigate, ut cos fxmteat 
rem facrilegam commififfe. 

f Ce[pta.ticum., Cefpitaceim, Cefpiti- 
cupt^ Reor omnia in unum fonare. Et eft 



Chirixim.. 



ejpitaticiim teloneum quod ad complanandas Pi^aiorum ceffiones, contraarus, conventio. 



vias, atque etiam faxls (fi opus fit) fter- 
nendas exigitur : ut me docuit Author no- 
tarum ad Privileg. Coenobii S. Germ. a 
Carolo M. conceflC apud Aimoin. libr 5-. 
cap. I . ubi fic legitur .- Teloneus cxigatur nec 
de navale, yiec de carale, neqite de faumis, neque 
de tranaveclione, nec rotatico, nec fontatico, ncc 
fulveratico, nec fdutatico, nec cijpitattco, (^c. 
, Haud diffimile Formul. Solen. i x. & non ut 
hic per i mendose , fed per e confcriptum, 
cejpitatico. In alio autem Privileglo apud 



nes, & hujufmodi ratx fiunt. Romanis, Sym- 
holum, tabulte. Inferioribus Efijiola, teft.t- 
tnentiim, chirografhum, (3c. Koftratibus ho- 
die/tfl«w2. Inter Saxones noftros vix rcpeita 
charta vox : nec figillis firma, fcd e liiblie- 
natis crucibus. Chirografhmim ( inquit In- 
gulphus ) confcUioncm Anglicanam, qua antea 
ufque ad Edwardi Hegis temfora, Jidelnim fra- 
Jeniium fiibfcriftionibus ciim crucibtis auyeis., ali- 
ijqiie facris ftgnacuits firma fucrunt ; Normanni 
condcmnantes chtrografha chartas vocabant : (^ 



Aimoinum fubfjquenti, pro ceffitaticum, eft <^^'f('^>-»>" firmitatem cum cer<e imfreftione fer 



ceffafticum , idemque mendose , nam alibi 
editur cejpitaticum ; illic vero fic habetiu', 
- — neqtie teloneum, atit rotaticum, feu vultati- 
cum, ceffafticum, rifatictm, vel Jdlutattcum cui- 
tjuam accifere liceat. 

5 Chacea, iff Chafea. ] Fugatio,aRiis, Pro- 
fulfatio. Item vla ipfa per quam aguntur ad 
pafcua animalia , a WiOiit» A. Gall, Chaf- 
fer, quod eft, fugart^ dijpellcre ; necnon **♦ 
naii, unde, 



imiufcujufque Jpeciale ftgillum , fub inftdlatione 
trium vel qtiatuor tejhum aftantium conficere 
conftituebant. 

Magna Charta. Sacrum illud diploma, An. 
9. Henrici 5. quo regni Anglise libertata- 
tes ( multo finguine & bello funeftiliimo 
redemptas ) confirmantur. 

Charta faricla. Vide Paricla. 

fharta indentMa^ Vide Indentata. 

Charto-' 



134- 



Henrici Spelmanni 



1 CMrtofhylax, <b Chartularms.'] Qiu 
publkiis tabuias, eplftolas & inftrumenta 
curabanr. ScnmarU , vulgb ^egpatores,. 
HicautemmpalatioPrlncipis mmifter tuit, 
iUe in Ecclelia : ut peifpicue Codinus. Con- 
funduntur tamen fxpiflime :■ Et Gregor. 
Mag. Epifc. Rom. in Epift ad Maxmium 

Epilc. Solonit. Regift. lib. 7. cap. 1 29. 

Caftono (inquit) cartulano mflro remeante. _ In 
Ecclefia orientali Chartofhylax Sigilli Patriar- 
chalis (inftar Cancellarii) cuftos erat, ipfum- 
que idin peciiore geftabat : Et ab Andro- 
Mignus Char- nico junlore Mag7ws Chartophylax nominatus 
xophyhx. cft, C]Uod Epitheton ad fucceffores tranfut. 

De his vide Codmum : Et fufius Meurfium 
in j-apnxfuAa^. 

^ Chajii. ] lidem apud Nicxtara Cho- 
niat. in Exord. lib. i. qui aliis Ajfafim ; quod 
ride. 

5 Chatidmlla. ] In Scotorum LL. ap- 
pellatur, quod ex repentino animi motu fit .• 
quafi chaiid meflee Gall. id eft, admiftio fer- 
vida feu cholerica. Vide Medletum, & Hai- 
flcrahandi. 

5 Chelandrium (6- Chelandrnm. ] cor- 
rupte ut Meurfio virumj Gcnus navigii ab 
inferioribus Graecis fic difhim. Luithprand. 
Hift.lib. 5. cap. 6. Ntmciatnm eft Kgmam, I 5^. 
femifracla fe hahere chelandria, fuc fopihis ob 
vettiftatemfolareliqtierat. Mox. Compofitis ita- 
qiiejectindum jujfonem fiam chelandrits, fapien- 
tijfimos in cis viros coUocat, (3c. Paulus Dia- 
conus in Juftiniano. Omnes naves dromones, 
viz. trieres, fcaphas, Chimaras, (§ Imtres tifqiie 
ad chelandra collegit. 

% Cherche{ede , Chercheomer ^ Cherche- 

amlre.'] Vide Circfet. 

5 Chevagum, feu Chivjgitm. ]_ Eft 
tributum quod alias fervitutis, alias fubjefti- 
onis nomine, domino tanquam capiti pendi- 
tui-. AGall.c/;e/.i.caput. Penditur autem 
fervitutis nomine a mancipio, pro licentia" 
vel contrahendarum nuptiariun , vel com- 
morandi extra dominium , vel aliud quid 
faciendi quod liberum fiabindicat. Brafton 
lib. I. cap. 10. nu. ^. Cum vagantes fue- 
■fint ( (ervi ) ficut mercatores vel mercena- 
rii , certis temporihus chevagitim folvunt , 
f quod dicitiir recogmtio , in figmim fiihjeBi- 
onis G? dominii de cafite ftio ) & quamdiu 
chevagium folverint , dicuntur effe fub fo- 
tcftate dominorhm, nec folvitiir dmmnica fo- 
teftas. 

Subjeaionis nomine Regi penditur , ut 
\ cenfos annuus i %. den. Parilienfium in non- 
nuUis Galliz locis ab omni Ipurio & alieni- 
gcna ( licet patrix jure donato) tam coelibe 
quam conjugato : Et ex hoc genere forte e- 
rant Alepimanni chevagitim Iblventes, ut (ii- 
pra in voce Alepimaii , fcilicet alienigenje, 
ieu advense. 

Et eft Chevagitim ( juxta CoweUum ) pe- 
^ cunia annuo data potentiori, tutelae pa- 

trociniique gi"atia. 



Eft & infuper apud Wallos chevagii ge- 
nus quod Amahyr vocant, Principi Walliae Amjbyr; 
pro maritandis filiabus, olim ab omnlbus 
(ut afferunt) hodie a quibufdam (etiam li- 
berisj perfolutum. 

5 Chimims., Chimimgiim. ] A GaU. 
chemin, id eft, via, aditus. LL. Edouai-di 
Confeff. cap. 1 x. Alia ( Regis pax eft ) 
qiiam hahent quatuor chimins , WSl9ii\\ntl^f 

areet, Fojfe, lgikcnilB#=(li;«t, st djtmingis 

fitfCt, (£c. Indicat autem hoc loco vo- 
cabulum chimmus, leges iftas a Norman- 
no quopiam latine datas. Braftono fre- 
quens. Hinc 

Chiminagium, teloneum quod in foreftls 
exlgebant foreftarii a plauftris & equis one- 
rls causa eo venientibus : Chartas foreftfe, 
ca. 1 4- Nullus foreftaritis de catero qtti npn fit 
foreftarius de feodo , reddcns nohis firmam fro 
haliva fua, cafiat chiminagtum aliquod m hnliva 
fua, i3c. Ibi pluries. 

5 Chmniage.] Vide Fuage. 

5 Chirgemot., feu Chirchgemot. ] Fo- 

rum Ecclefiafttcum. LL. Henr. i . cap. 8. ^ 

qiiofque Chirgemot difcordantes mventet vel 
amore congreget, vel fequefhret judicio. Forte 
legendum Chirchgemot vel Circgemot. Vide 
Halimot. 

5 C horefifcopuS-] Quafi ■ra ^f«, I. rurK 
Epifcopus. Reperltur fiib nafcenti Ecclefia : 
fed incerta origine, licet ab exemplo (eptua- 
ginta Diaconorum, ut refert Damafus, de- 
duiSta. Ideo inftitutus, vel potius (ubftitutusi 
ut dum EpKcopus Civitatem, hic Vlcarius 
ejus, rus & villas curaret. Hincmarus Archl- 
ep. apud Flodoard. lib. 5. cap. zi. vicanum 
(inqult) Epifcopum, quem Gneci Chorefifcoptim 
vocant. Torpe(centibus vero per Civitates 
EpKcopIs ( dum rus olim haberent minus 
quxftuofumjrcs ad Chorefifcopos fic delat^ eft, 
ut non (bliim ritus EpKcopales, (ed honorem 
etlam ad (e pertraherent. Peitinaciam hanc 
cancellis clrcumfcripfit Ancyranum Concili- 
um. An. Dom. 314. (ub Conftantino Imp. 
ca. I 3. arftius vero & potentlus Concilium 
(ub eodem Nicsenum lib. 3. cap. ^^^.Sc j^". Editlon, Pifas. 
ubi plurlmis agitur de ip(brum elcftione, 
munere & jurKdlftione , de quibus videnda 
etiam Eplftola (exta Damafi Papse, fili pi^o- 
llxiorls forte quam Apoftolici. Item Concil. 
Antiochen. can. i o. & Capltular. Caroli &z 
Ludov. locls plurlbus, pne(ertim vero lib. 
7. Can. 3^8. ubi fic legitur. Placuit ficut 
Leonis Papx. 

Chorefifcofortim milnus cum nomlne (enfim 
antiquatum, abolevit(nec prldem) Ecclefia; 
(ublndudlls vero in eorum vicem ( qui E- 
pKcopIs llberlus cedunt , & humillorl jure 
contenti funt ) Archipresbyterls, alias, De- 
canis ruralibus, & Plebanis. Vide Corba- 



5 Chremruda.'] Ceremonla qua pauper 
Salicus redemptlonls (use causa, ad ditiorem 
con&iguineum provocabat. Prius autem 
cum 12. juratoribus fidemfecit , non eile 

fibimet 



G L S S A R I U AI. 



35 



fibimet in facukatibus unde legi (atisfaceret. 
Mox domum rediens, colle<£lam Illic terram 
in proximos cognatos (p;irut : ci(q; omjila ad 
fttisfaftionem demittens , nudus in camiiia 
exiliit. His vero nec (iifficicntibus ; eorum 
paupcrior hcrhj vmdes ( quod Chroieand.t 
vocant ) in ditiorem, magis remotum jacla- 
bat ; qul m totum protinus tenebatur. Vide 
xem uberius (t-d non lucide de(criptam,L.Sa- 
lIc.TIt. 6 1 . ubi cC hxc. St vcr» ah<]uss ex lUis 
ftMferior fuertt, G? non hrtbct tmJe ad ititegru/n 
Mttumfolvat, qiiicunfie de illis awptius hahet^ 
ttermnfufcr ilhimchcrenecriidit, ille qui fatipcnor 
ej}, jadet, (3 tlle totam legem componat. Subiata 
eft ifta le.x a Childcberto Francorum Rege 
An. Regn fui 20. qui eft ftlutis noftras cir- 
citer fg^. Dc chrenecruda (inquifj lex, quam 
pjganorittn tempore ohfervahmt, deinceps mm- 
quam valeat, qma fer ipfum cecidit multorrum 
foteflas. Belgis hodie grOftt ( nobis gCCftt ) 
'^iridts: CrUtH, herha, 

^ Chryfoclaxum, & ChryfocUhum. ] 
■^vmKtlStov, Quod aureis diftinilum elf cla- 
vis. Unde chryfoc/avus adjefl:. aundavns, i^ aii- 
nclavatiis. Vita Leonis 4. Ohttilit vefiem aqiii- 
larum hahentem hiftoYiam, cum criice de chryfo- 
clavo, (3 gammadtts tinam. Tritum apud vi- 
tai-um Pontificum Sa-iptores. 

5 Chmhfed., 6" Chyrchfct.'] Vide Cirrfit. 
5 Cihorium, male Cibtntum, pejus Cihu- 
ttm. ] Non unica fignincatione Grxcis 6C 
Romanis notum. Sa-iptoribus vero Eccleil- 
afticls pro oxca, ncc non pixidc (eu fcrmiola 
fuper altare, qua Sacramentum confervatur 
in Romana Ecclefia. Vita Lconis Pap. :j. 
Super altare h. PetrvntSx cihoreum citm colwnnts 
forphyreticis ex argento picnffimo mira: magni- 
iiidints decoratum penfmt. Iih. 548. Paul. 
Wamefrid. de geft. iLxjngob. lib. 5 . ca. ^ 5-. 
De atiro ipfo i^e.v pojimodtim cihorimn folidiim 
mtree magmtudtnts, (3 magni ponderts fecit, 
tnultifque tUtid pretiofijfmis gemmis decoratum, 
ad feptilcl.Tum Domini Hterofolymam tranjinit- 
tere voluit. Sunt qui Horatium iSc ejus Scho- 
liaftem ante ociilos habentes, hoc de poculo 
intelligunt. Non aflentior. Vita Leonis 4. Fe- 
cit ciborium ftipcr altareex marmore, necnon (3 
calicem de argento, ctim coronis pendenttbus in 
eodem cthorio numero ii. Pluries in Ecclcfia- 
ftlcai (iipelle£tilis catalogis. 

5 fVf/jS.] Proprie veftis foeminea,&:Ro- 
manis lic nota, (ed per y (cribendum ; nam 
a Gr. xoAA©- fquod inftai- circuli effet) no- 
men habet ; longa,utpote terram verrens, & 
fmuofi. Mat. Par. in apparatu nuptiarum 
Henrici 5. An. Dom. izgd. virilem facit : 

Qives (inquit) Londontcnfes fencis vcfiimen- 

tis ornati, cycladibus atiro textis circimdati. 

5 Cinemrdimia. ] L. Ripuar. TIl 5 5. 
§. X. Sic ei flacitum fiiper 14. Jeu ftiper ^o. 
vel 8 C ncctes dettir^ ut ctnewerdumam fttam in 
fr.tfentia tejltum rkiftat. Oceurrit tertio Tit. 
71. (ed ubique rriihi snigmatice; 

5 Cimgild^ Vide CenegHd. 
■ j^.Cimiliim^ Vide Ctmm. 



^ Ctraf\ Vide Vinde C^ ficcum. 

^ixAtu higulphoiSirkfff, aliis Cpjtcfct 
&Ctriccat.Flcta Cljitrcbret.vci Iiilme Cttrc- 

fCftA' CiricfCfat quod Saxonicum eft. Ccn- 
Jus vel tnbutum Ecclejia: : Cypic enim a Gr. 
lOieaim hj/il:c.i, Eccl.fia ; j-cea~, ftrtio, tribii- 
tum, fccunta. Qiiidam veio ft pro \-e6 in-" 
telllgunt, quod eli fcmen quafi CiricfCt eftct 
femen Ecclefi.c dcbtttim. Epiftola etiam Cnu- 
tonis apud Malmesb. lib. r. de geft. Regun\ 
cap. 1 1 . Primtttas feminum vocat, i5c in hiac 
& Canuti LL. Lambardus fic pafTim vertlr. 
Mar.Scot. MS. m bibl.Eodl.pa.^ ^■^.Pnmtt/.e 
femtnum ad Ecclefiain Jiib cujus f.vochi.} qiiifij!ii> 
deget. Lindenbrogius quoque in vocab. A- 
granum, hoc exponlt fiumenti tnhutum. Scd 
In DomcO.gaUi 5c galllnae, qul ad Natale 
Domini Ecclefiis confcruntur, eriam c^ncfct 
nuncupati (unt. Sic in grandi Cuftumar. 
monaft. de Belw fol. 87. a ?»/j. Southamad 
feflum S.Martlni in yeme debet l . galltnam 
(de redditu) &C f . gaJhnas de Chir(et. In Sy- 
nodo .(Enamenfi circa An.Domi 1009. £1:- 
clefiajlica miinera inteipretatur , jubeturque 
reddi in feftivitate B. Martini, quod anti- 
quiiis in Ina: LL. ca. 4. (ancitum fuit. Cyrtce- 
at ( inquiunt LL. } rcd.Uta fmt ad fefinm S. 
Martini, Si qiits homo 7ion comfleat, reusfit 6o. 
folid. G? diiodcctes rediat ipfiim cince.tt. Et ca. 
6i. reddenda docetex eodomicilio quonuis 
habitat iu ip(b die nativltatis Domini noftri. 
Canuti L. ca. i o. gi-aviiis animadvertlr in 
dellnquentem, (cil. ut dctcnti precium unde- 
cies pendeat EpKcopo, & Regi in(uper2xc. 
fil. Fletam audi lib. i.c.^j.CburcheJJet, ccrt.un 
menftiram hladi tritici fignificat, quam quiltbct 
oltm fanciiC Ecdefi.e die S- Martini tempore 
tam Brttannortim qiiam Anglortan contnhue-runt. 
Plures tamen Tviagnates pcfi i^manoriim ad- 
vcntum ti/nm contrihiitioncm ficuuditm veitrem 
legem Mojfi, tiomine pitmitiartim d.ibant • proiie 
in hrevi I{egis Knuti ad fummiim Ponttjicem 
tranfmiffo , continetur ; in qiio liiatri contiibii- 
ttonem ( C^irC^fCH ) appeliant, quaji, fimcn 
Ecclefia:. Fiores hlft. per Matth. Weftm. 
Pr.ecepit etiam Epifcopts fiipradiciis (fiil. %.v 
Canuttis ) per candem Epijiolam, iit antcquam 
Angliam rediret, omjiia dcbtta ad Ecdefiam ca- 
tholicatn pertinentia ; eleemofyna fiil. pro Ara- 
tris, decimtc mtniittc pro anun.tltum mitrimen- 
tis, i§ dchortis primtti.t fcmtnum^ qitod Anglicc 
Chirchefcot dicitiir, &c. reddcrentur. 

5 Circulus] Pro H.iga & Burgo quod vide. 
f Cirltfcus.'] Vlde Ceorl. 
5 Cirografhus.'] Pro Chnographus. 
5 Cifpaticumi Cifjitatictm-] Conftitut. 
Caroli Alag. ad Niumac. cap. 40. De tclo- 
neis cijpaticis, Jicut in alta capitula ordtnavt- 
mus, teneant id, ut uhi anttqua cenfuetudo fiiit, 
exigantiir, ^ tibt nova fuerint invcnta, dfjirii- 
antiir. Vide Ccfpattcum. 

5 Claddlg. ] L. Frlfbn. Addit. Tit. ^. 
§. 44" '^* ?"" aliiim ungtiibtis ctataverit , iit 
rion fanguis fid humor aqiiofus decurrat , qimd. 
tladolg vocitm. Scalpere, hic cratare, Germa- 



1^6 



Henrici Spelmanni 



ni iaiCPCll dicimt , nos tO ClalU, &: Gallis 
cUcr^ eft cw;* rodere. Sed clatlJ nobis etiam 
adhuc, ungms, DOlg «'/««^^ ">: "^fr^- ^'"^"'^ 
^"■itur, iinguium viihins. 

^ [ C7^u, C/«.-J, C/fr^, Clt^a. ] Cr/r/w, 
cj«/rt, Gall. cLiye, idem. Inde cV>-, vimini- 
bus ( inflrar cratisj contexere, vel cratibus 
concludere. Omnia a Grae. KKeia, i. claudo: 
undc )tA.«J , xAH^V , Lat. c/^wj , etiam a 
claudcndo. Cuftumar. de Hecham ckia 
dixit pro c/««/(?. Gloff Latino-Saxon. Ckta, 
J)ip6el,i.crates. 

5 Clama/e-'] Apud forenfts noftros eft, 
rcm domino poftulare, zvndicare. Clameus, 
ejufmodi poftulatio, (eu vcndicatio. 

Pro Clamore injufto vide mulftam in 
LL. Ed. fen. cay. %. 

5 Cmp.im Pajc^f , (eu Pentecoftes. ] 

Hov. p. 5-49. 1. 4-1. 

5 Clericits Pipcf.'] V. Ingroflator. 

5 Clejomfta. ] Apfellatus, reus. A Gr. 
xM)^<y , rf/;'e//o , nomino. Conftitutt. Caroli 
Mag. in L. Ripuarenie cap. ^. Clefimfta 
nutDC. foltd. comfonat , aut cim 11.. jurct : 
aut fi ille qiii caufatn qiiarit 1 1. hommum 
ficramcnttim recipere noluerit ; aiit cruce, aiit 
fctito & fufle contra eum decertet. Amerpa- 
chius hic in Nota, vocabulum a Germa- 
nis petit, fcd ad Grxcos plane referendum. 

5 Cltcla, Clita. L. Ripuar. Tit. 77. 

Si qtiis Imminem fuper rehiis fiiis comprehende- 
rit, i3 eum ligare voltierit, -vel fiiper tixirrem, 
G?c. 'Et non fravaltierit ligare, fid procolpis 
et excejjerit, GJ eum interfecerit : coram teftthtis 
in qtiadrivio in clida eum levare dehet, G? fic 
XL, feu X[F. nocles cuftodire, (§ tinic ante ju- 
dicem in araho conjuret, qiiod eum de vita foris- 
fafium interfeciffet . 

Clita, Gallis clide : lignea belli machina, 
quse fbluta ab a:quilibri retinaculo, lapides 
plurimos emittebat. Tolloni forte non di(fi- 
milis. Vita Carol. M. ab Egolifmenf mo- 
iiac. &c. Pctrarias qtias faravertmt (Saxones) 
jn fiio fltis damno finfirujit, qiiam illi de ca- 
ftro. Item praparavertint clitas ad debellan- 
dtim caftrtim. Quaere an hoc, aut cleta ( de 
quo fiipra ) liilum faciat ad explicationem 
(li6tK legis. 

5 Clito. ] Fllius Regis, vel Imperato- 
ris. AGr. x.K[j1o{, id eft inclytus. Etiam qui 
in regnum fiiccelTurus eft, ut in Imperium 
Ccfar : Saxonibus noftris Adelingui, quod vide 
Florent. Wigorn. iu An. 7x8. B^x Ethel- 
hafdus, G? Ofwaldus clito filiiis /EtMhaldi , 
fcil. Rcgis. An. 761. Molliis B^x Northim- 

hrenfium Clitonem quendam iiohiltftimum 

Ofivinum occidit. An. j%6.Clitonem KJnehar- 
diim, Begis,v[z..Sigeherti germanum,fiio de Heg- 
m cum moliretur expelkrc, &c. An. 105' 7. 
Clito Eadteardiis I{egis Eadmmidt Ferrei lateris 
filius' Angltam ventt. Decreveiat enim ^ex 
illum poft fe ^egni hsredem conftittiere. Hove- 
den in An. 918. Clito Ethelwardus Bigis. Ed- 
ivardi ( Senioris ) germanus. 

Clittinculiis. Idem in An, 1017. Dedtt 



ei confilium Ednciis, itt Clitunculos Eadtrar- 
diim (^ Eadmundum B^ges Eadmundi filtos ne- 

caret. 

5 Cloca., Clocaridm.l Onomaftic Latino- 
Sax. Cloca belle, i. Campana, clocarium vel lu- 
car belbu)- , i. campanile. Hinc Germ. 
Gloggen pro campana. 

5 Clitja. ] Pro monafterio. Marianus 
Scotiislib. 5. fub An. 1 069. £^0 mifir Mt- 
rtanus poft annos i o. me.s inclufionis, filutiis 
de clufit de Ftilda, ad Moguntiam veni, S? irt 
fefttvitate j.fratnm ficundo mcliidor. Hinc 
Inclufus , & reclufus : Et apud Ekkehardum 
Jun. Caf? S. Gal. cap. 9. claufula pro cel- Ckujuh. 
lula. 

Cltifie etiam dicuntur anguftise inter fauces 
montium : ut Alpinas illse per quas itur in 
Italiam. Abbas Urfpergenf in An. 827. In- 
troitus in Italiam, qtios cltifas vocant. AnaftaC 
in Steph. 1. Franci clufas introeuntes ctinHum 
fojfatum Longobardorum——abftulerunt. Alias 
Claufe. 

5 CocciOy Cogcio, Cotio.'] Mendicorum 
genusqui ejulationibus, lachrymis, & hu- 
jufmodi impolhiris eleemofynam extorque- 
bant. Rediius Cotyones, a Gr. mKua, Itigeo^ 
ploro : nam inde Gall. Coquins. Monach. 
Sangallenf de Geft, Caroli lib 2. pa. 412. 
.^uidam coccio dcrafus, infulfus, & ittfaniens j 
Unea tantiim (3 femoralibtis indutus. Capitu- 
lar. Caroli lib. i. Tit. ji^. quo etiani re- 
fpicit Concil. Cabilonenf ca. 45-. Item, ut ifti 
mangones (S cogciones qui fine omni lege vaga- 
hundi vadtint, per iftam terram non finantur va- 
gari, £^ deceptio7ies hominihiis agerre. Legg. 
Francor. apud B. Rhenan. Rer. Germ. Iib.2. 
Mangones vagahundi G? Cociones qiii impoftu- 
rts homines ludtmt coercenttir. Vide Mango' 
nes. 

5 Coccula. ] Sagum Hibernicum, villo- 
fum, abfque fiitura, & quod marginem in- 
feriorem plamam exhibet, fiiperiorem arcu- 
atam, cirrifque five jubis laneis fimbriatam. 
Mantellum. Vita S. Cadoci Cambrenf? in 
MS. codice Landavenf? Ecclefix. pa. 49. 
Atque quot juba tn tua coccida ( quod vitlgariter 
vocatur quoddam genus indumenti qtio Hiber- 
nenfes utunttir , deforis plenum prominentihus 
juhts, feu villts in modum crinium funt contex- 
tx ) tot homines per te a poenis perpetuis eru- 
entur. 

5 CxKa pir.i. ] Sexta dies qux eft in 
Parafceve, Iren. 1. i. c. 9. & iterum 1. 5-. c. 
25. Morttius eft Adam in tpsa die Parafieve, 
quie dicitur Ccma piira ; id eft, fextit Feria, 
qtiam (^ Domtmts oftendit paftiis in ea. 

Tertullianus etiam contra Marcionemjl.f. 
C.4. Ohfirvatis inqmt £? Sahbata, ^ Comaspu- 
ras, e? 'jejimia, & dies magitos. Parafcevea 
autem ceenam puram inde didam ef3e autu- 
mat Feu-ardentius,m notis fuis ad Irenai locum 
priorem,num. 13. quod juxta legis praefcri- 
ptum, puros veftimentis, cibis, coi-poribus, 
& animis Judasos effe decebat , qui facrum 
Pafcha eflent celebraturi : unde traditgires 

Chrifti 



G L S S A R lU Ai 



137 



Chrifti iion inti-iVemnt Pi-aetoriuin Pilati, 
ne contaminarcntur j fed puii, w^. man- 
ducarunt Paftha. Joh. 18. 18. Hxc Feti-ar- 
dcKtius. Vidcantur & Angnjlinus Tr.iclatti 
lic.mjolian. &C Bai.i in Cap. 19. ?o- 
h.vtms. 

5 Cocmticim^ & iine diphthongo, Cena- 
ticiti. ] Cenfus qui cccr.x, hoc eft, menfe 
depuratus ell. Saxonibus noltrii firma. Lib. 
miraculor. B. Mauri Abb. cap. i 3. Vulfitimts 
vir clarus ' ciim toto qitairagejimali temfore 
cciiftim tifctum ( quem more Provinciie cena- 
ticiim vocant ) ^er ■viin fatribtis alfiulif- 
fet, iSc. 

5 Cogonci. ] Navigii frenus. Mat. Weft- 
monaft. in An. Dom. 1066. Vemt ad hoc 
m Angliarn ( Rex Noricorum ) trccent» 
coggciitbus advedtis, ut eam fiibjicere cctjorettir 
( inquit Wigomenfis, & plagiarius cjus Ho- 
vendcnus .■ ) J^las quingentis magnis navibus. 
Wallmghamius in Richardo 1. An. Dom. 
l^^JJ- Siimma Je extenderat ad t^j galeiat, 
oilo cogoncs Hijpanicas , ^ nonnuUas bargtas. 
Chron. MS. in An. 1 5-. Ed. 5. i^jmp Cog0 

aim Sdjips! f viz. Gallorum j tocre tafecji 

Etymolog. Kiliani; j^Oggljf, kO£l;, fcljip. 

Celox. Vide Coqua. 

5 Ccifa-^ Tegmen capillare album quo 
infigniuntur Servientes ad Legem. A Gall. 
coiffe ftu coeffi; aliter fco_ffion. Non dicam a 
Gr. MpvQ-. Vide autcm Bmeiiim album : 
& animadverte hujus omciraenti antiquita- 
tem apud A'kt. PariC in Hen. 5. An. Dom. 
IT-^^j- iVilltehnus de Biiffey Senefcallus ^ 
pincipalts Confiliariiis iVill. de Valentia fiatris 
I^gts utcnni- cum non foffct objetlts re- 

Jpondere, qtiia miiltts irretitus erat fcelerihus, 
vohtit Itgamenta fiix Coifx folvere, iit ^alam 
monjiraret tonftiram fe habcre clericalem. Et 
moy, Satelles vcrb eiim arripiens non fer Coifs 
ligamma ; fed fer guttur eum apprehetuiens, 
traxtt ad carcerem. 

5 Cointifes. ] Nitidi elegantcs. Gallicum. 
Mat. Paril? in Hen. 3. An. ixjz. MHe 
enim mdttes ^ ampltus vejliti fenco, iit viilg.t- 
riter loquamur, cointifes : in nufttts exfarte I^- 
gis apparucrunt. 

5 Col^ttufK. ] Sigillum regio theolonio 
conftitutum , ipluraquc brevc eodem figil- 
latum. Panis de Coketto. Vide i^i/?. 
Wetghts X. 

^ Coldem- ] Vide Culdcus. 

^ ColtbertuS.'^ Preuves de riiift. dcs 
Comtes dePoictou pag.xS/. - In e.v- 

tremis qiioq; iiifttla, tmde agitur, fupr.i Separis 
alveim, qiioddam gcnus hominum pifc.mdo qux- 
ritans vitium, nomiulla ttiguna confecerai, quod 
a majoribus Collibeitorum vocabulum cort- 
traxerat : quod notnen, quanquam quadam fer- 
vorum fortio fortita Jit ; videtur tamen qiiod 
tn ijiis conditione aliquii dertv.ttum efi : unde 
quomatn adcji occ.tjio ipfius vocablili ferfcriUe- 
tur occajio : Etenim Collibcrtus a ctiltu imbri- 
fim defcendere putatur ab aliqHibtis , frogenies 



autem ijicaim Collibcrtoilim, jnnc forte ijiiij 
we vulgt, miilta inteidum ex viciuiis reitim vera 
dicentts com-raxit vocabiilum ; quoiuam ubi in- 
undantta fhiviartim Scparis cxcrcfcc^c fcciffi.t 
fiuvitm, reliilts quibtis inccdi-bant locis : hinc 
enim froctd habitabant nmnuHi, properabatut tU 
lo, cauft pifcium. \'ide Burf 

5 Colicum.'] 

5 Collijiciim. ] LL. Alw. Jorn. MS. 38. 
Si quts Cirltfcum rad.tt m contumeliam .id 
collificium x.s.emendet.Lam.redutt Morionem. 

5 Cdliftrigiufn. ] Pegma infamia; ad 
ftpplicium falfariorum jam olim inventum. 
Quafl , collum Jiringens, vel compreljcndens ; 
cx quo in Canuti etiam LL. Saxon. ca. 42. 
balf pange dicitur. Habetur an. j i Hen. 5. - 
Conftitutio judiciurn collifirign nuncupata. 
Gal. & Ang. Ptllon. V. Healsfange. 

^ Colmuwi , & perperiim Colobum. ] 
Tunica demilTior . fine manicis , cui Grseci 
71 ifMTjoy, i. {iiperius veftimentum, iridue- 
bant. Catholic. a taiiarJ, Gall. tS.rn-e. A 
Gr. MKol^ioy , mutilatiwi, dcciirtat/nn, quod 
inftar Romanae tunicje juxta humeros defi- 
nebar. Sub veteribus Romanis non reperio, 
fiib Imperatoribus autem mox innotuit : 
etiam fanilionibus eorum honeftatum. Ser- 
vis ( Servio tefte JEn. 1 . ) interdi£lum ; 
nec miiitibus in uiii. Eo igitur in urbe 
uti jubentur SenatorcS, Cod. Theodoriib. 
4. Tit. 10. i. I. Nullus Senatorum li.tbitmn 
fibi vendicet miUtarem, fed chlamidiim terrorc 
depofito, quteta colohorum ^ fenulariim indu.ic 
vejiimenta. 

In Epifcoporum utique iiTepfit veftitiis, 
tantique aliquando facirum eft, ut Eutychia- 
iius Papa fqui floruit An. Dom. 175".) con- 
ftinicrit , ut nemo fidelnmi m.irtyrem fefehret 
ftne d.ilni.ittca, aut colobio pirpurato. Hoc Gre- 
gorius Mag. uri fuperfticiofum abrogavit, 
Regift. lib. 4. Epift. 48. 

Demiim in promifcuum ufum venit ; mo- 
nachis, heremitis, militibus, colonis. Militi- 
bus vero inter fanftiora veftimenta,dum vir- 
tutis indgnia huic appingebant, ut videre eft 
in ipforum tumulis antiquis, & Heraldorum 
vefte quam cottam armorum vocat Budxus. 
Rufticos etiam ufijrpafle colobia, ex refcrip- 
to quodam liquet An. z i Edouardi ^5 . ubi 
alius alium in jus vocat, quod cokbium dcpers 
(hoc eft, ccrulei coloris,' pretii l.fol. a/porta- 
verat. Huc utique pertinet Chauccri illud 
de colono perigrinantc, 

^e tookljis! taljate.anD tjis ttaff eke,fc, 

Collobium etiam dicitur cucuUus iUe five 
fuperhumcralc, quo induuntur Sen'ientesad 
legem. Fortefcue in Encomio legum ..%igl. 
ca. 5- 1 . Nam Serviens ad legem ipfe exijlens, 
toga longa inftar Sacerdotis, ciim ciputio penti- 
lato circa hiimeros. cjus, (3 defufer collobio ciim 
duobus labcllults, qti.tliter titifolent doBores legum 
in 'Umveifitatibus quibujdam, ciimfupra defcnpta 
birreto vejiiebiftiir. Sed Jtifiict.trius fiEius, loa 
collobii chlamtde induitiir. 

5 Colloauim. ] Pro Parlainenro. M 

r p 



.58 



Henrici Spelmanni 



V An iioi. pa. '^S- P>'»cifes utrmf,fra- 
tvummn ferentes diflidium Colloquium me- 
•ji^t mutuum &; generalc. Et An. i x 3 1 . 

& 1x51. pag. ?T4: ^"^' ?f9-. . 

5 Cohms, Coloma, CMomca-, Lomatt- 
ctmi^ Colomtiuw, Cdonarium.'] Coknos, 
quidam Ubcros hiciunt, lege addufti Alaman. 
Titt.9. & 2 3. ubi dicitur, Uberi ecdefiaftta, 
quos cclmos vocant, omiies ficut ^ coloni F^grs, 
ita yeddant ad Ecclefiam. Gloffar. vcro con- 
tra: colonus, fervus Ecclcfi<e : Et huic fidem 
facit B. Remigius Archiep. RemenC qui in 
teftamento fuo apud Flodoard. lib. i . ca.i 8. 
alios Ecclerix colonos libertate donat : alios 
in fervitute pcrmanere decernit. Collocan- 
dos io-itur cen(eo coloms (ctiam coknai, nam 
de hfs utlqi Remigius) in utroq; ftatu, Soc- 
mannos noftros fic per omniaexprefluros. 

Colonia vero & colomca, eft agri portio ad 
unius coloni penfum defignata : ut cariicata, 
ud unlus carucx : vcl eft, habitaculum rufti- 
cum cum rufficicnti prxdio ad alendum co- 
lonum, & familiam rufticam : Hida, hoba, bo- 
bnnna, majfii, manfiis, ^c. qux tamen, non 



tninica candela I{egts, G' 8*". colpones de aft< 
candela expenfabilis, (^c. pag. Jl^i- 

^ Diatrtba de Comttibns : ac primtim illis 
fiib Imperio exortts. 

5 ComteS. ] DI6li (unt , qui florente 
Repub. Rf)mana, publici ncgotii causi, Pro- 
conftiles & Praiides in provincias euntes, co- 
mitabantur. Huic clafli annumerat Cicerd 
A£l. 4. in ^''errem, praefeftos, (cribas, prae- 
cones, medicos : quales & comites dici in Im- 
perio deprehenderis. Romanos vereres mitto. 

In Imperio comites oYm\ vocabant, quot- 
quot e comitatii Princlpis erant. Comitmim 
vero , ipfam aulam & familiam Prlncipis : 
inferIus,co/;o>-f«», cortem & curtem : t^C CoUtt. 
Tacitus Hift. lib. x. Cluvitis fpurgatus a dc- 
latione HUarli liberti; comttatiii Princifk 
fVitelliij adjeclus eft ; non ademfta Hiffania. 
Ammianus Marcellinus lib. 1 7. Scft.i o. HfC 
cum in cnmitatu Conftanttt fubitide nofcerentur, 
omnes qui fltis foterant :n falatio adulandi fro- 
fejfores vertebant in deridicutum. Herodia- 



femper Inter fe quadi-ant, ut feorfum in fuis nus in Commodo, Sca. 6. — ferfmam ftifa- fr-,^ j^^^ g^^ 
locls monftrablmus. Traditt. Fuldenf lib. 1. tons ahcujus iyidueret,fuoff, ad eandem fimilitu- 



ca. a^'. ifi fufradiclo loco novem trado colonias 
{hoc fiint hobtwti,c) ttitegrai cum omnibus adja- 
cetniK. Flodoard. Hift. Rem.lib. 2. cap. f. 
Colonijs etiam vtUariim qiiarund.im Efifofit , 
dijfofttts ordinavit fervitits. Ibidcm in di£to 
tcftament. Colomcam Pejfiacum ad uuumque 
pervenire prxcipio. 

Colonica veftita. Concil. Valentin. An. 

Dom. S^-^-. cap. 9. Latci, fi condere voluermt 

kiJiUcas tn frxdiis fiiis, ficut edictwn fnjfimo- 

riim Aiiguftorum coiitinct, unam colontcam ve- 

ftttam cum tribus mancifiis dotisgratia ciscon- 

ferant. Edidum ipfiim Giroli Mag. eft 

Capitular. lib. i. cap. 91. Et Ludovlci Fii 

apud Aimoinum llb. 5. cap. i o. rcnovatum 

etiam in ConcU.Wormacenfi apud Burchand. 

lib. J.ca. y^.Sed quod hic colonica, illic man- 

fus integer appellatur .- & in Meldenfi Syno- 

do ca. 1 6. tnaHfiis cum agro : Exprcflius vcro 

in Longobard. lib. 3. cap. 46. manfus cum 

I X hunnariis terrx arabiltj. Vide fupra Bun- 

narium, m^rxvefttre. 

Colonattcum, alias colonitium : Romanis co- 
tonariiim : eft fervitium colonl. Formul. fo- 

len. 136. f"us coloms ejfe debehat , G? 

mato ordine de iffo colonatico fe ahftrahebat. 
Formul. 164. — ^ tffa famma colona ejfe 
deberet, i^ de iffo colomtto, malo ordtne, de ifja 
cafa Dei ejfugeret. Et mox, Ipfa dixit quod a- 
vus fiiis lUe quondam, vel genitor fuus , tlle 
quondam colonifanEli tllitis in viUa illa nunquam 
fuijfcm, nec iffa cotomttum de cafitefuo adiffam 
cafam Dct San^i ilt. niinquam reddebat. 

5 Coljo, onis. ] Frtiftiim. Hovedcn in 
Ricardo i. fub An. 1 1 94. Ciim autetn I^ex 
Scotia ad curiam I^gis Angli£ venerit , quam 
diu iffe in Ciiria mor.im fecertt, habehtt quotidte 
de Itberattone ■^O. fot. l3 11. fVaftalios domiru- 
cot £^ ^o.groffos longos colfones, tiedo' 



dtnem armis ornaret, ac fe haftatis immtfeerent, 
fic ut fars effe comitatus Imferatorii crederen- 
tur. Stipatores (videsj & liaftatos In comi- ^ . . „j;;,,, 



tatu locat Herodianus : comitatum vero Am- 
niianus, in palatio, & paflim pro Aula. 



§. ignominiif* 
* JEr ff. de rt mUiu 



miiius Macer, ^« ignominia miffus eft, neq; Comitmsf^ 



cer. 



tt^mte, neq; infacro comitatu agere foteft. 

Dicitur etiam Comttatiis, Senatus Impera- 
toris domefticus ; &judicium quo lites ad 
palatium duclas decernebat : recentioribus 

Baronagium. Cafflodor. lib. 4. ca. 46. cau- 

fa legibus aiidiatur. ^uod fi illtc finis negotii 

neqiiierit inventri /wftro comttatui concurren- 

dt liccntiatn non negamus. Et ilb. c. cap. i c. 
cunilts taboranttbus comitatus nofter concedat jii- 
ftitiam. Hlnc Comttattis Juftiti^t pro Forum cgfniutm ^ti- 

Slmlllter comes alias pro auiico in gcnere 
allas pro noblilori in fpecie dicinu-. Compla- 
cult enlm Imperatoribus, bLmdiore fuos vo- 
cabuio appeilare .- In mliitia, commilttones ; in 
palatio, comites. Jul. Capitoiin. in Vero Imp. 
Sc£t. 3. Ad Eufhratem imfuljU comitum fiio- 
rum fecundo frofeBus eft. Infra, confcflo bello, 
Regna Hegibiis, Provinciai vero comttibtis fiiK 
regendas dedit. Marceilinus iib. Jultanus qua- 
tiior comites ejus (qiiorum ofe & fiJe maxime nt- 
tebatur) non ante abfolvit, dum omnes rediere 
caftivi. Hic comites ejiis dicit .- aiibi comites 
fimpliciter. lunc Afclefiodotus , G? Luto, (^ 
ManJto comitcs interfeHi. 

Diftinguebantur comites Ifti, modo fecun- 
dum ordmes & dlgnitates •• modo fecundum 
genera & munera. De prioribus ("quos infti- 
tuifTe feitur Conftantinus Magiius,' Eufcbius 
in vita Conftantinl iib.4. ca. 1 . ne^.nrav J^' oj 
^v ■s^ttV» Tttj/fw?©" i^mvn, 01 j S^iini^*, 
«J 3 Tet?"» <^c. Id eft , Comitum vero al:os 
in frimo ordine toUccavit , alios in fecnndo , 

aliOi 



Ur 



L S S A R lU M. 



^^9 



ahos in Krtio. Na»i iit ■plwimos honore ajficeret, 
divcrfis dignit.itlim gradtu hnprator excogita- 
vcr.1t. Intelligendum autcm cft Romanum 
magiftratum lub adulto Imperio, quatuor 
cuatincrl clalfibus : lcilicct Illujbimn, ClariJ- 
Jhmrum, Perfedijfmwrum, & Egrcgtorimt :■ Se- 
iiacumque ex lilujinum lolummodo conft-are, 
ic CLiriJJiinoruin. 
Comites illii- Primi igitur ordinis Comites , dicli fiint 
arijjmi. qui codicillis Principis, in Illiijlruim claflem 

conftituuntur : ut Conies facranim largitionum, 
cemcs rcrtim frivatarum, comes domeflicmum 
tquitum, ocmcs domcjlicorum fcdittmi. Hi c 
condrtorio Impcratoris crant , &: proinde 
Condltorianorum privilcgiis frcti : foris, in- 
tro, cpulis, lccrctilque cunhliis Impcratori 
adcrant. Vide hujus C'ow«>;i;iC_/»m«/rfwjapud 
Cailiod. lib. 6. ca. 15. 
Comiis cUrif- Sccundi ordinis coimtcs, inter clarijjhms 
^""'' numerabant : ut comttcm Onentts j & in O- 

ricnte, comites rct militans z. in Occidente 
6. qui & Sjicd.rklcs poftca appellantur, nam 
ha."c tandem claifts tllujlnbin ik clanjjhnis re- 
liqiiis intcrpofita eft. 
Comites perfc- Tertii ordinls comites, Perfcclijfimorum ti- 
Sij/mi. tulo honeftabantur : & cjulmodi erant <cx illi 

connt-es qui (iib primario comite facrarum 
largitiONiim illud munerls per aflignatas ipfis 
dicccefes cxequuti (unt. Senatum autcmnon 
ingrcdiebantur, at cum clanfjimis & illtijiri- 
bus his gaudebant prlvilegiis. Ut nec ipfi ncc 
eoriim liberi ufque ad pronepotes, criminis 
causa torqueri poiTent : ncc plcbeiorum pce- 
nis (h. furcis affigi, exuri vivi, hiftibus csdi, 
* SicenmSit-'^^^^ damnari in mctallum) * iubjicercntur. 
r.trJotes.Voilo- Tribus etiam auri lib. mulftandus erat, qui 
res,E^uiies au- vel jufto hos titulo, vel debita reverentja non 
compcllaret. Vide Egrcgii. 

Comitum gencra tot habentur ut vcl 
notiora reccnlulffc pigeat ; percurram ta- 
nien. 

Comites confifioriani vel fixri conjifiorii : 
omnium lummi erant, foliquc Illuflrcs diiSfi 
& Patricii. Ideo autem confljloriam, qu5d e 
Senatu in Confiftorium Prlncipis, hoc eft, 
in (ccrctum ejus Confillum ( velut Scnatum 
domeftlcum) ele£ti cffenL Numero primum 
1 5". denuo 5:0. Dlfterebant autem a rcliquls 
Senut3rlbus,ut apud nos,3L0}ti$ 0ft^eC0Ull<< 
Cil gt JSarltameUt, ab iis qui lolummodo 
liint , JLOJDS Of ^atrliamcnt. Qiilcunque 
igitur liliflres dlcuntm-, ex hac clafleerant. 

Comites facrarumlargiticnum. Vlri iUuftrr. 
<iuo : alter in Oriente, alter in Occidente. 
Thefauros, veftigalia Imperii, & cudendam 
monetam curabant ; dona, ftlpcndiaj & ne- 
cefftrlas impenfas erogabant. Oricntalis iUc, 
6. lub iplb comttcs largttionum infcriorcs ha- 
buit, per 6. dloecefes lubmlniftrantes. Occi- 
f''iTr.lib,^.ci, dentalisitcm 6. & utcrquc plures alios mi- 
"*'• niftros. 

Comcs rcrmn primtarum in Occidente ; & 
comes pnvatarum divinjs domiis in Orlente ' 
illuftres eranti prlvatamque Impcratoris fub- 
itantiam procurabant. ©SttCt^ Of t^e piiS? 



rjti. 



Formult Ittjiis 
muneris exr.n 
ovu-i Cjjiod. 



yucfe. Occidcntalis autem z. alils piteerat 
Comitibtis ; alteri privat.vrum Lirgmomim ; al- 
tci-I, patrimonii Gildonis Afri ob perduelllo- 
nem confifcati Domeftici nuncupabantur, 
qubd a ciu-a rcrum belllcarum llberi cftcnt. 
His vldentur annumerandi Barangi illi no- 
ftrates fapud Codinum) qui in infcriori Im- 
perlo Orlentali , pcrfbnam Principis obfel-- 
vabant. Vide Caffiod. lib. 8. formul. i %. 

Comes caftrenfis facri palatii. Vir Spe6fab. 
& e clafle Specfablllum fccundus : menfam 
Principis ^ totum palatium curabat. Alter 
verb In Orientc, alter in Occidentc. 

Comites Provtnciartm : primb ClariJJimi^ 
poftea SfeElabiles conftituti : Senatores erant 
& provinclarum reftores, prxiidefqiiemili- 
tarcs. Scllicet in Oriente. 

Comes Orientis qui 7. praefult diceceti- 
bus. 

Comes Itmitis JEgypti. 
Comes Ifattriw. 
Iii Occidcnte. 
Comes Africt. 
Comes "Tingitanix. 

Comcs limitis Saxomci fer Britanniam, qui 
Romanorum illic provinciam contra Saxones 
cuftodlvit. 

Comcs Britannia ; qui mai itima tuebatur, 
uti Dux medlterranea. 
Comes Italia. 
Comes Argcntorattnf. 

Erant prceterca duo allquando in Occi- 
dente comttcs, a.her I/Ijrici, a.\ter Htjjaniartim ; 
fed cjecti ciica An. Dom. 409. a Vandalis 
& Aianis, hic non ntimerantur. Prasceden- 
tes autem fiio ordine recenfiiimus, fiibfequcn- 
tes promifcue. 

Comes facri fatrimonii. Qul patrimonium 
facrum Principls curabat. De hujus mu- 
nere & dignitate liquet apud Cailiod. Var. 
Yih.6. cap. g. ubl & Judcx efle demonftra- 
tur. 

Comes militum, 6c Comes rei milttaris talis 
Provincis. Idem fxpe qui cmnes ejufdcm 
Provlncise. 

Comes facri ftabuli, Ecjuorum Prcefedus. 
Vide Coneifabulus. 

Comes arani. Thefaurarius. 
Comes Archiatrorum. Qui medlcls aulicls 
prserat. 

Comes dtffofitionum. Per quem Princeps 
plurima difponebat quoad refponfa, manda- 
ta, occ. 

Comes facrx veftis. Veftiarli praspofi- 
tus. 

Ccmes folermiarum. Magifter ceremonia- 
rum. 

Comes domorum. Qul colonos &: inquilinos 
multarum domorum ac poffciTionum fub ejus 
jurifdlAione habult. 

Comes Seholarum. qui fcholas agentium. iii 
rebus gubernabat. Vir illuftris, i. Comes pri- 
mi ordinis. 



T T 



Comis 



H^ 



Henrici Spelmanni 



Comcs Cotmnerciorum. Q.ui negotia & 
commercia curabat. 

Comes filiqiuriorum. Qui pondera & men- 
furas renim inlatarum curabat. 

Cmmtes metallortim. Procuratores metal- 

lorum. 

Comcs formarum. Qiii reparandis aqux- 

duftuum formis ftudebat. 

Comes rifarum i3 alvei Tiberis, (3 cloaca- 
rum. Qui tuendas purgandalque has cu- 
rabat. 

Coynes portus, ftil. Ojlienfis. Qui eidem 
praefiiit. 

Comes borremum. Eorum &: pifti-ini Prin- 
cipis curator. \'ide fonnulas ad fopradiilo- 
rum Comiaim munera pertinentes, apud 
Gi(fod. Variar. lib. 3, 4, 5", 6, 7, &:c. 

Merebant autcm hi omnes fiiper terra ; 
alii fimilitcr fiipcr mari, quorum praccipuus 
's-^intw/^fff in inferiori Imperio nuncupatus 
eft. Codinus in Official. Conftant. -TiTB-srfw- 
7imVh7©- ^\dc^'ov sff/f, &c. i. Protoco- 
mitis vel primi Comitis adminiftratio ma- 
rina eft. Hic igitur ommum Comitum frirmis 
ejl qui in clajje fiint Imferatoria. 

Hacc Comitum genera e Notitia Imperii, 

Caffiodoro, Codino, Jui-is Scriptoribus, aliil- 

que ( ubi plura habeas ) concmnavimus. In- 

dicant autem nomen Comes, non (emper ho- 

norarium fiiifle, fed de magiftratu fepe in- 

feriori, fepe de minifterii inhmi pnsfe^lo, 

diiShim. Praefe£ium pairim fignificarc. He- 

iychius ; xiiMii, a^^v, tiy^fMv , & Suidas 

. hax *i^v, i. Comes, Prtncefs, Dux, Princeps 

fofuli, Diilum finedubiode Provinciai-um 

Comitibus, qui populum & judiciaria potc- 

ftate gubernabant, & armata manu tueban- 

tur ; fic a Prsefidibus provinciarum difteren- 

tes, quod hi tantiim civiles eflent magiftra- 

tus. A Comttibus iftis, inferiorum astatum 

Comites initium liimpfere, qui in (iiis item 

provinciis, civilem juftitiam armorum ter- 

rore adminiftrabant. 

Comes fto Ju- Saepe tamen Conies dicitur pro judice fim- 

dice. pliciter ; & in LL. Ripuai". Tit. 5- 5 . §. i . pro 

judice fifcali. Si quis judicem Jifcalem qiiem 

Comitem vocant interfecent. Papiniano ver6 

pro afleflore judicis , quod ad Confiilaria 

fecula referendum cenfeo ; nec male ad prif^ 

cos Germanorum Comites ( de quibus Taci- 

tus. ) 

ComhivJ. Comitiva, eft dignicas & munus Comitis, 

inferioribus Comitatus. Vox Caffiodoro fre- 

quens. 

Comititinfis. Comitatenfes ; qui in Comttatu Imperatoris, 

i. -in Aula dcgebant. Legiones comitaten/es ; quje 

a Comitatu erant. Satellitium. Crebr6 in No- 

tit. Imp. Vide Palatlnus. 



De Gomitibus inferiorum atatum. 



Ex more Imperii , Comttem appellabant 
Gallijltali, Hifpani, quem ad regendam ur- 



bem aliquam vel territorium, Reges e corrii- 
tatu fiio miftrunt Judicem ; ipfiimque inde 
teiTitorium atque munus Cmmtatum. Sic a- 
pud Greg. Turon. mox poft 5-. feculum, (Co- 
mcs Avemi, Comes Arelati , Cotnes Altifiodort, 
Comes Turoni. Et Hift. Iib.4. cap. I 5. Firmt- 
num ( Inquit ) a comitatu tirbts ( Averni J abe- 
git, cap. 36. Pcemus hujus municipt ( Altifi- 
odorenfis ) comitatum regebat. 

Comites autem apud GeiTnanos vocat Ta- 
CltUS, qiii Princtpbus juraper pagos (3 vicos red- 
dentibiis a comitatu erant, & tanquam afleflc)- 
res. Centeni ( inquit j fmgulis ex flebe comites 
confihiim fimul CS? authontas adfiint. Gradus 
qiiinetiam & tffe comitatus habet , judicio ejus 
qtiem feBantiir. Exfetunntr enim { hinc co- 
mitesj legationibus , CS' miineribus omantur. 
Hasc fparfim ille, & a more Imperii non alie- 
na, cujus forte intuitu, vocabulis comcs & co- 
mitatus ufiis eft, vcl proprietatem latini fer- 
monis infecutus. Germani autem non ut aliae 
gentes fiium vulgare a Latino deflexere. Sed 
patrii magiftratus appellationem admirantes, 
judicem, quem alii Comttem, ipfi (^£l)J, re- 
centiiis ©raffnuncuparunt. Hujufinodi vero 
judicem, fingulse ui-bes & regiones ab Impe- 
ratore, vel Regibus datum, accepere, unde 
Sebaft. Munfterus Cofrnog. lib. 5. cap. ^o. 
Sic tota ( inquit ) Germania flena fuit Comiti- 
bus,inter quos quidam erant Landgravii, 1. re- 
gioniim comites, quidam Marggravit, i. certa- 
rum marcarum feu dijin^uiim Comites, alii 
Burgorum Comites qtios Burgravios affellamus, 
(3 aiti Centuriones quos viilgo in Germama vo- 
camus Centgravios. Et mox, Nomen Comitis 
Jecundum veterem Saxonicam linguam fignifi- 
cMjttdicem. Hsec ille. Speculum Saxonix Ar- 
tic. 5:1. Imferator quia m omntbtis locts judicare 
Tionfotefi, ideo illiiflnbus, i. Principibus confert 
comitatus, vextllaque feudalia,^ Comttibiis fra- 
feciuras, i.fculteias. Quos autem Tacitus Co- 
mites vocat, eoflem inferioribus Pares di- 
ilos cenfeo, ut inhoc vocabulo monftrabi- 
mus. V. originem & ofEcium Camuis e Spar- 
tiano in Adriano. Con. to. t.. pa. z. fol. 
5-02. c. 

Munus igitur iftius Comitis judiciarium 
fijit ; vim & injuriam prohlbere , latrocmia 
compefcere, pacem regiam , non fbliim le- 
gum ti-amite, fed armis etiam promovere : 
jura regia & veftigalia curare, colligeic,fi(co 
inferre. Prxfidebat autem foro Comitatus, 
non fblus, fed adjundtus Epifcopo. I^L. Ead- 
garici.-^. 5". LL. Camit. par. x. c. i 7. Sic A- 
mai-Iah Pontifex & Zebadiah dux populi in- 
ter Ifi-aelitas t. Chron.cap.i 9. 1 1. liic ut jus 
divinum, IUe ut humanum diceret, alterque 
alteri auxilio eflet & concilio : Pra:fertlm E- 
pifcopus Cc»»>j,nam in hunc illi animadver- 
tere faepe licuit, & errantem cohibere. Idem 
igitur utrique territorium,&: jurifcliclionis ter- 
minus.Aderant praeterea Comttum judiciis ali- 
as Rachinburgii, alias Scabini, apud nos libere 
Tenentes, & Barones Ccmitatus , de quibus 
fiiis locisfigiIlatimJ>£ caufis vero magnatum, 

& 



glossariUm. 



'4-' 



Comes apiid 
nojlrates, 
Hijl. Eccl. 1.4. 
f . 4. liS" /. 5 . c. 



Comiies ^uris 
p^rili, C tem- 
fortnei. 



& potentiorum, non cognovk Comcs, nam ha; 
ad au!am regiam dcfercndx. Paupcrum tan- 
tummodo &; minus potentum judicabat,quod 
Longobard. lib. X. Tit. 45-. 1. i. & Capitu- 
]ar. lib. 5. cap. 77. (ancitum cll:. Hinc & lc- 
gibus noftris hodie prohibetur, debiti aut inju- 
riarum ailiones in Comitatu intendere, li rei 
litigata: valor non fit minor ^o.fol.Similiter 
& in aliis curiis rufticanis quaetamen de jurc 
prxdiorum liii feodi, indetinite cognofcant. 
Hic pcrfunftorie, de ollicio Comitum, quod 
iiberrirae conflct ex Antiqq.Iegibus & Spccu- 
lo Saxonix.Videnda etiam funt qux eximie 
notavit. Hicronymus Bignonius ad JVIarculri 
Jib. I. cap. 8. &c. 

Repcriuntur ( apud Bcdam ) cum in Bri- 
tannia noftra, tum in Hibernia Cmnitcs., ante 
' Au. Dom. 700. led an titulolblum, exDa- 
norum more ; vel urbc aliqua & di(pecefi m- 
figncs, non liquet. Dani videntur Comites o- 
lim dixifle, qui in conibrtio Rcgis niilitabant 
ductores. Ideo in An. 871. Afler Meneven- 
fis, Author costaneus, nunc eoidcm ComUes, 
nunc Duces belU appellavit. Ceitum autem eft 
Anglo-Saxones iUo aevo Comitis titulum cum 
pra;i:e£lura urbis alicujus aut regionis, con- 
juaxiflc, etiam non difti-ibuto adhuc regno 
( qiiod Aluredo ata^ibutum eft ) in Comitatus. 
Mcminit enim ibidem Author iile ^thcl- 
tpulfi Bearrocccnjis Pagx Comitts. Et in h\X 
8<5o. Ofiici Hnmtwicnfumi Comitis. Et in An. 
868. /Ethelredi Gaimrum Comitis. Habentur 
& multo antiqtiiiis inter tcftes Charta; Atliel- 
baldi Regis apud Ingulphum Dat. An.Dom. 
716. Egga Comes Lmcoln. Leticitus Comcs 
LeicefiriiCy &c. Scd fluciuans adliuc appella- 
tio nec reccpta pailim ab Authoribus noftris. 
In libro enim fundationis Wigornicnfis Ec- 
clelia; plurimae iftius leculi habentur Charta:, 
lionmediocri teftium multitudine fut tunc 
moriseratj infignitx: qui(eRegum,Rcgu- 
lorum, (iibregulorum, Principum, Ducum, 
miniftrorumque regiorum, titulo denotarunt, 
ncc tamcn intcr omnes, qpis fe Corrfttprn. ap- 
pcliavit. 

Comttum igitur noftrorum origo, a Saxo- 
niim Grevis &c Aldermaymis efiluxit : quibus 
I-atini interpretes, ob muneris &: eminentias 
Iimilitudinem, nunc Principis & Ducis, ufi- 
tatius tandem Comitis appellationera ( ut Da- 
ni poftea Eorla ) indiderc. Sed hi ipfi inter- 
pretes Heretochiiim (quod Duccm &C frafe&tim 
excrcitus proprie fignilicat ) Comitem etiam 
( ut in Wigornienfi codicc ) fepe vertebant. 
Vide fuis locis Grcve , Aldermamus, Eorla, 
Hcretochitis. 

Erant denique Itib his leculis Comitcs,rum- 
mi prorli^is Itii Comitatus Jufticiarii,& ( ut ju- 
dicibus cxpcdit J legum iJco leientia erudi- 
ri. Nec perpctiiitunc quideni magiftratus, led 
vel ad ceroira tempus ( ut Roraani illi apud 
Cailiodorumpf r indiRtoncm : ) vel ad placitum 
Rcgis, locum pollidentes. Greg. Turon. lib. 
5-. c. :}6. Macbarius diu tn ijifa iirbe tifiu cfi 
cDimtatu, jtio officio ex^lctoy Ecclcfi^ foaatur^ 



Lib. 4. cap. 54. Anm feqticnti femotus kCo- 
mitatu Palladius, Arvermim ngrcffus cfi : ^o- 
tnanus -vero Comitatum ambivit. Lib. 8. cap. 
I 8. Nicctius a Cormtatu Arverno fubmotus, 
ducatum a ^ege e.xpctiit. Hinc Excomes apud 
eundcm, ut aliis E.xconfid, Ex.^jiiafior, i3c. 
Male utique officium gcrcntcs exiiendi erant, 
JLongobard. lib. 1.. Tit. 47. 1. i . f: Capitular. 
lib. 3. cap. 1 1. Necaliter intcr Saxoncsno- 
ftros, ut liqueat ex Aflero Mcnevcnle , ubi 
Comites perperam judicantes lic alloquitur 
Rex Aluredus. ^iap-ofter aut terrenanim 
fotefiatum minifieria qnx habetis illico dtmtt- 
tatis : aut fipientia: fiudiis multo devotnis do- 
cere, ut fiiideatis tmpero. .^iibiis verbis ( inquit 
Aflerus ) perternti Comites 0' Pr.tpofiti, ad 
<£qidta:tts difiendx fiudium totis vinbus fe verte- 

re nitebantur .' malcntes tnfuetam difcipli- 

nam quam laboriofe difccre, quam potefiatum mi- 
nifierta dimtttere. 

Bene autem (e in ofiicio continentes, rari- 
us tandem ejicitmtur, &: inferioribus leculis 
in patrium avitumque munus luccedunt fepe 
filii, led indulgente hoc gratia Principis, non 
jure : nam &: alias alii liibftituuntur. Hun- 
tingtonienlis in Aa i 3. Edouardi Confefl" 
Mortuo Stwardo Comite , qina lV,dteof filius 
cjus adlmc parvulus erat, datus eft Confulatus 
( i. Comitatus ) ejus Toftio filio Godimni Confu- 
lis. Hoveden. in An. i 05" ^. Sepultus eft God- 
winus, cupis Diicatiim fufccpt fiUus ejus Ha- 
roldiis, G? cjiis Comitatus datiis cfi Algaro Leo- 
fnci Comitis filio. 

Feudales apud Germanos cojperunt fieri . r „■ 
Comitiva &:iJJuftria munera fub Othonibus, h^l^^gjilj^i. ' 
hoc eft, iyb fine decimi leculi : apud Gallos 
vero fuh exceflii Merovinx ftirpis. Torpente 
enim jam Iplendore regio, potentiores quidam 
hxc invadcbant hasreditaric : & licet a Ca- 
rolinis poftea Principibus ejefti plerique eP 
lent, nonnulli tamen longein confiniisdifljti, 
irapuneretinebant. LoyIeau.de Seign.Cap. 
f. pag. 107. Demum Hugo Capetus 
cura adeptum noviter regnura novis benc- 
ficiis ftabilire litageret ; Ducatiis & Comita- 
tus, maxiraaque regni ofiicia in fcudo rcti- 
nenda magnatibus permiiit, homagio ab iil- 
dem liifcepto. Quo edoLfus exemplo Guili- 
elmus I . novi utique apud Angios regni fun- 
damcnta ponens ; commilitones luos feodali- 
bus exornavit dignitatibus : forte etiam aucli- 
oribus quara xvo Saxonura. Nam ceflifle 
jam videtur munus Heretochii Comitatiis, \n 
munus ipfius Comitis. 

Accipiebat autem Comes cum inter Saxo- >-. • ■ ^ 
nes, tum inter Anglo-Normannos ( velutl ^j/a^ 
muna-is ftipendium ) tertium Comitatus dena- 
ritim, hoc eft, mulcf arum & emoluraentorum 
Regi ex placitis accrefcentium. Quod &: 
Caroli Magnl aevo in ulu fliifle apud Gallos, 
liquet ex Capitul. Hludovici Imp. ad L. Sa- 
lic. cap. I . Compofitimis ( ob faUiim tcitimo- 
nium) du£ fartes ei contra qucm tefiati fiint, 
deruur : tertia Comitis efi. Sic apud Saxones 
noftros in LL. Ed. Confeff ca. ^i.De ifiis 

ofta 



ipen- 



1^1 



Henrici Spelmanni 



eao Uhrts ( fcil. muiau violatx pacis ) I{ex 
M<ch.:t cmum filidos , i3 CoyfuC Comttatiis 
tjuhhju.i^hita , qui tertiitm habebat denarium 

de firisf.tcluris : Decinus aittem reltquas de- 

cem. LL. Baiwar. Tit. i. 1. 1 6. Judex vero 
partem fuam accifiat de caiisa quam judicavit. 
De ■^. fohdis tremijjfcm acciftat: De 6. folidis 
duos tremijfcs accipat : De 9 folidis imum foli- 
dum acciftat : De omni compofittone fcmper 
nonam partem accifiat, diim reBe pidicat. Res 
paulo clarior inter Anglo-Normannos elu- 
cebit. Gervalio (iippofitus Niger lib. Scac- 
car. Comttatus a Cffmite dicitur, vel Comes .1 
Comitatu. Comes atitem efi qiti tertiam fortionem 
eorum qiice de placitis frove?iiunt in qtiolibet Co- 
Mtt.itu ferciftt : qui tdeo fic dici dicttio; quia 
fifco focius efi, & comcs in fercifiendts. —— 
Sed hi tantiim ifia fcrcifiunt , quibtis ^egum 

miimficentia conferenda decernit, qutbtifdam 

h.freditari c , quibtifdam ferfonaliter. Chaita 
Matildis Imperatricis ( fcil. e Hlio neptis 
Guilielmi primi. ) Sctatis me fecifie Milonem 
de Gloceficr Comitem de Hereford, £S? dedifie ei 
motam Hercford ctiru toto c.TJlello infeiido (3 hce- 
reditate fiht httredibus fuis ad tenendum dc 
jne &? hicrcdibus tneis. Dedi etiam ei tertium 
deturium reddttus btirgt Hercford , qutcqtiid iin- 
qiiam redd.1t , (3 tcrtium defiariiim Pl.icito- 
riim totiiis Comttatus Hereforde. Plures hu- 
iiifmodi , ftd antiquiorem non vidimus. 
Obtinuere hoc leculo Comites, caftrum ( ut 
ccrnisj Comitatus. Quod cum ipfis Regi- 
bus non minus quiuii Rcipub. inrcfHflimum 
deprehenftim eflet, donafletque Richardus i. 
fiimiliares (uos nonnullis hujufinodi caftris : 
Parlamentum An. i 3. Regni ejus, cap. i <^. 
donationes illas irritas decrevit,caftraque ipfa 
futi capita Comitattimn) Comitattiiim corpori- 
bus,nunqiram aCoronaregia deinceps legic- 
ganda, redegit. ^Evo igitur noftro nemo 
efl: ( quod ftiam J qui cum Comitatns titulo, 
caflri potitur Comtt.ttus ; vel ex nomine luae 
dignitatis, alicujus ufpiam aut Imperii, aut 
juri0i6lionis. 
CmitiscreanM Confertur itaquejam apud nos Comitiva 
gradus ( ut asvo Confl:antini Magni J codicil- 
lis & arbiti-io Principis : fepe etiam ei cui in 
Comitatu illo nihil poflTcllionis eft:. Solet tunc 
autcm Rex ex fui ipfius illic redditibus, annui 
quidpiam cenfus, puta xo. librarum,cum ip- 
fo titulo concedere ; adhibitis quibufdam ce- 
remoniis. Extcri nempe Ducatus, Comitatus, 
& Vicecomitatus, traditione vexilli ( quod 
Germanicam fapit originem ) conferebant, ut 
infra in Invefiura Sc Traditio : Noftrates vero 
( ex more veterum Impcratorum, quod mox 
patebit J cin£lura gladii conftituebant Comi- 
tem. Ncc hunc cultum quamvis laicum & 
militarem, clericifque plurimo canonc veti- 
tum, renuebant Eccleiiaftici. Mat. Parif? fiib 
initio Ric.i. An. 1 1 89. Hiigode Piifa;;_ Dunel- 
tnenfis Efifcofus emitfibi ^ Ecclejlefiu — Nor- 
thumbri.e Comitatwi in vita fua. ^i li I{ege 
gladio Comttatus accmilus, nomen fibi Comitis 
nfurfavit. ^o gladio ciniio , K^k <tm m- 



ms 



chi7mo afianttbus di.xit : Jiivenem feci C6- 
mitem de Efifcopo veterano. Hodie Comitiv.e 
candidatus paludamento coccineo induitur 
ab ipCo Rcge, gladio ab humero fufpen- 
fo, & pileo coroneola aurea radiata, infig- 
ni: porreftumque regia manii creationis 
fiias diploma (quod publice prius ledum 
eft ) genu nixus accipit , haec inter alia 
continens: Iffim T. inComitem S. engirmis, 
creamus, infigntmus, Jirxficimus G? ordinamiis ; 
ac nomen, titulum, fiattim, fiyhim, honorcm, 
auUoritatem , S? dtgnttatem Comitis S. damusy 
concedimus, (3 fer gladii ciniluram realiter in- 
vefiimtis, (3c. 

Antiquioris conftituendi Comitis formulam 
a Marculfo tradltam, vide infra in Diati-iba 
de DiicibiK. Antiquillimam vero (quK & no- 
ftram videtur exhibere ) apud CafGodorum 
Variar. lib. 7. formul. i. Comitiva frovmci^ 
diclam, fic interaetera referentem : ^iam- 
vis omnittm dignitatum officia a manu fecliidiin- 
tttr armata ; (3 civihbiis vefitbus vidcanttir m- 
diitt qui difiriHionem fiibhcam docentur oferari : 
ttia tamen dignitas a terroribtis ornatur, qii£ 
gladio tamen bellico, rebus eti.tm frivatis accin- 
gttiir. Civiles quas hic vefies nuncupat, in C. 
Theod. 1. I . exponuntur «/o/';«>« (3 fentil.im. 
Adempto muncrc, habitum retinemus. Vide 
Colobiiim. 

Occurrunt plurima de Comitibiis anneflen- 
da fecundiim multipllces eorum diftinfti- 
ones. Deprchenduntur enim dlverfi, in fiipe- 
riori Imperio &: inferiori ; inlmperio & in 
aulis Principum .• honorati &: plebei ; titu- 
larcs & ofiiciales ; titulares & feudales ; pa- 
latini feu domeftici & forinfeci, terreftrcs & 
marini ; civilcs & militares ; majores & mi- 
nores ; provinciales, feu paroeciales & ur- 
bani ; abfoluti feu Palatini Principes & liib- 
alterni ; de quibus fufiiis & feparatim dixiflfe 
alterius libri eft. 

Ratione autem multiplicis iftius difi^eren- 
t\-s,Comes aliusDuci praeponitur, alius poft- 
ponitui-, alius Jequiparatur ; quod in caufi 
eft ut Authoribus mediorum feculorum Dux 
& Comes confundantur. Certe in Noticia 
Imperii, fecundi ordinis Comites fut primi ta- 
ceamj Ducibus omnibus praeferuntur ; etiam 
Comites inferiores qui primi ordinis Comiti- 
bm obfecundabant. 

De Comite P.ilatino. 

Comitem vero Palatinuni non ex integro 
prxteream ; alias ccmitem Palatii di£lum, & 
Germanis inde JDfaljgraff, V. B. Rlienanum 
lib.:;. pa.xg^'. qui palatinum a Palas regione 
ducit. Nomen omnibus olim commune qui 
ofiicia in palatio Principis adminiftrabant ; 
fed uni laiT i^"^'', quem fiib Carolo Magno 
luculenter defcriplit Hincmarus Remenf." Ar- 
chiepif? Epift. 3. cujus partem e cap. i6.pc- 
titam, fiipra retulimus in Cancellario Imferii. 
Subfequitur immediate ; Pofi eos (Apocrifia- 
i-iuin & Cancellarium ) ftcrum Palatium /«• 



G L S SA K lU M. 



H3 



fl 



Kott dift-rei- 
tirni inter Cii- 
Jlos rjl.itii CS" 
4'omt".' lUl.ttii. 



Coms Pahti' 
niu Ceflri.x. 



ComitMus td' 
htin» LitictSr. 



CoM. Pdhtin. 
Vunelm.ElieH. 



Ktxm. 



hos mititjhos dtfponcbntiir j fer C amcr.tr tum vi- 
ilflicct, fii comitem Pdl.itit, SenefcaHum, Butt- 
ciil.iriiitHy comttcm Stahiiit, (3c. cap. I 9. Apo- 
crifi.inus ijiit vocatiir apu.i nos citpellamis, vel 
Palatit ciiftos , de ommhns negctts Ecckji.iftica 
vel mimjirts Eccle/ia ; tS? comes Palatii de om- 
nibiis ftciiLiribus caiijis veljiiMciis fiifctpicndi 
ciiram mftantcr habchant, ut nec Ecclefujiict 
nec ficculares frius domitmm ^egem ahfq;eorutn 
cotifultu inquietare tiecejji haheretm, &c. cap.z 1 ■ 
cotnitts aiitem Palatii inter c.etera pctie imin- 
tncrabilia , in hoc maxime folhcitudo erat, ut 
omtics contcntiones legales, <]hx althi ortx, proptcr 
•('luitatis judtcium, Palatiam aggrediehantur, 
jtifti ac rationahiltter dctermitiaret ; feuperverse 
judtcata, ad cequttaris tratmtem perducerct, ut 
<^ coram Deo proptcr juftttiam, (^ coram homi- 
)iihus propter legiiin ohferi<atitiam cunBis place- 
ret. Si quid verb tale ejjet qiiod leges miiti- 
d.in<e hoc in ftits dcfirtittotiihiis ftatutiim tion 
haherent, aut fecutidiim gentilium cotifuctuiiitiem 
crmlchus faticitum effet qiiam Chrijitanttatts rc- 
littudo, vel fanUa authoritas meritbnm confen- 
tiret, hoc ad I{egis moderationem perdiiccrctur. 
Hxc illc. Tranfiifle autem videtur liujus 
comitK officium, in Capitalis Jullitiarii, Can- 
ccUarii & allorum. 

Sed in oculis omnium cfl; illuftrior adhuc 
comes palattnus , non tam perfbnali munere 
quam liasreditaria dignitate inlignis. Utpote, 
qui in territorio fiio plenitudine jurium re- 
gaiium fretus , omncm juftitiam (ui iplius 
nomine, (iii ipflus Oflicialibus Cquos e more 
regio habetj adminiftrat. Indicat autem 
Spcculum Saxon. Art. y^j.&Seb. Munft 
Cofmog. lib. 5. cap. lo. Palatinos Principes 
fiiifle aliquando in Germania Reges : de- 
victo(c|ue eoldcm a Romanis, adminiftratio- 
nem priftinam , lcd mutato titulo obtinu- 
iflb. 

Hujufinodi Comitcm apud nos inftituit 
Guiliclm. i. Hugonemex (brore nepotem. 
cui Ceftrix comitatum dedit : tenendumfibi ^ 
hicredtbus ita Itbere ad gladtum, ficiit ipfe ('RexJ 
totam tenehat Angliam ad coronam. An vero 
tunc in ufii apud nos eflet vox Palatinus non 
aflirmaverim. 

Ad fimilitudinem autem Comitatiis Ce- 
ftrix, Edouardus 5. Lancaftria; Comitatum 
in Palatinatum evexit, Ducatulque titulo il- 
luftravir. 

Palaiinatus etiam Iplendore decorantur 
olim & Epifcopus Dunelmenhs & Elieniis : 
occurritque in Statuto An. 3 5 Hen. 8. ca- 
I o. mentio Comttatus Palatim dc Hexam, qui 
(iib eo leculo ad Archlepilcopum Eboracenf 
pertlncbat, viz.. tfttfl ^tf OJ aup tljltlg 

tljfrciii coittainp», fljail Hot eicteno to tl)C 
Countp palattne of l^ejliam biityin tife 
Countp of j^oj£l)Hmlcrlantij ne to t^e 
Countppalatiuc ofc^lpluit^in ttje Coun^ 

tp Of CambjiOg^) &c. Sed labente jam prius 
re Ecclefiae, Paiatlnatuum juriClidio infigni- 
tcr diminuta eft anno 17 Henr. 8. ca. i^. 
eorundemqi adminiftratio fub nomine Regis 



conftituta. Comitatus vero de HcxliamSni- 
tuto An. i4Elizab.cap. 15. omni Palatina- 
tus privilegio exutus eft, Sc in .Comitatus 
Northiimbria: portionem reda<flus. Vide 
Palatimis. 

Comes Marefcallus. Vide Marcfcalitis An- 
glix. 

Comttatits a Comlte , ut Ducatus a Ducc : Cemitatus quid 
licet Otto Frilingcnlis, Comitatiis a comml- ^^"'^ ''"■^''* 
nando, ut terrltorulm a terrendo. Conftat 
autem ex hls quae diximus,comitatum primo 
dlci de aula Impcratorls, & Regum : quod 
famlliares & palatlnl ( quos aullcos vocant ) 
olim comites appellati eflent. Comitum vero 
nomen ad princlpales deinceps minlftros 
transferri : emiifilqi ipfis ad regendas urbes 
& provlncias, munera lua Cutiq; & provincl- 
asj Comitatiis vocitari, nec non & forum cul 
prsefidebant ; ahas mallum, pLicttion S\ gemo- 
tum. Sunt qui Cottiitatuum dlftlnftiones fub 
Berengarils & Otlionibus , vel fiib Carolu 
Magno, apud exteros accldlfle oplnantur ; 
quod de plurimls forte verum fuerlt, nonnullx 
autem antiquius deprchendLiniur. Rem apud 
nos perfpicuam facit Ingulphus, li fina fides. 
i^c.v (Alfredus allas Aluredus & jEthcifrldu.s,' 
qui Regnum inlit An. 871. totiiii ( inqult ) 
Anglt.e pagos (3 provincias in comitatus frimtit 
omniutn commutavit , cotnitatus in ccnturiat 
Cf hiindredas , (3 m dccennas, t. tithingai di- 
vijit. 

Intelllgendum cft ftcundum hodlernam 
dlftributionem, ex qua Sclrx nuncupantur, 
nam in pagos & provincias diftlnilam prius 
fuiflTe nemo dubitat etlam hodicmis fepe 
appellatlonlbus. Vldevocab. Domefdet. 

Erat autem forum Comttatus curla plebelse 
juftltla; & theatrum comitiva; potcftatis, quo 
ctiam allquando confidebant Regnl proceres 
quotquot in Comitatu degebant. Clai'unji itaq; 
apud prlfcos & in antiquis legibus frequen- 
tllflmx notas. Litium enlm vis prseclpua timc 
rure agcbatur .- nlmi]'um, aut In villls coram 
domino villae, ftu Mancrii ; aut In Hundredo 
coram domlno Hundredl, aut In Comitatu, 
coram comite, feu vlcario ejus,quem Saxones 
gepej: & 6cij-5epep vocabant, Normanni 
Vicecomitcm V. LL. H. i. cap. 8. qui & 
quantl debucre interefle Comltatui. Et hic 
in Letdgrevius. Ab hls ad Curlam Regls pro- 
vocare nonllcult, nifi deficientc juftitia; quod 
(ut apud exteros) Edgati LL. Statutum cft 
cap. 3. Et Canuti par. i. ca. 1 6. ab Anglo- 
Normannis etiam non miniis receptum,quam 
a Saxonibus. Prifcljurls veftigia hodie txhi- 
bet Breve Regls de rcHo nuncupatum ; in qUo' 
Rcx mandatdomlno Manerii,ut Tcnentl fiio 
( lic vaflallum dlclmus ) redum teneat de tot 
acris terr,x, G?c. adjungens ; (3 mft feceriSf 
Vicecomes illlus Comitatus faciat, ne amplius 
cta/norem inde audiamiis pro defeBu rcHi. In 
quo haec le ofli:rt litis gradatio. Primo agcn- 
dum cfle in curia domini Manerli; li juftitlam 
illic non aflequatur petens, in Comitatum 
provocet j dn vcxb neC e Coitiitaf u feferat,- 
^ M- 



44- 



Henrici Spelvianm 



CUmorcm uhle f(i-x nnduu ■■ id cft, juftlriam 
rjuxrat in Cuiiu Rcgis. Hccc prifci feculi ra- 
tio; Hodie fpretis Qiriis omnibus rullicanis, 
C\iriain Regls m primis advolant: imo le- 
viiiima fepc jurgia tota peragrata Anglia, 
Londinum appetLint, rulKcanis curiis animam 
iiiterca exlialantibus. Vidc Shira, P/aattim, 
Gcmottim, Hundrcdiis. Vidciis etiam Comi- 
tatuum inilitutionem fub Alfrcdo Rcgc : & 
vide limitumeoruTidem conRifionem, a Da- 
iiis indu6!am. higiil. pag. 9 1 1 . 1. i^. 

5 Comr^.e.idafis.l bomcfd.Suftolc.Tit. 

Terra Rob. .Mallct. Glcmliam. Lt cadcm 

( villa ) tenet /Itlwi commendatus antecejjori 

fMallet) 60. acr. frn tnaneno, temfore ^e- 

gis Edwardt. Intcrius, Soca Abbatis tn eadem 

I I. liberi homincs 70. acr. (^ fuerecommendati 

antecejfori Malkt, fr.tter tinwn qtti ftiit com- 

mcndatiis anteccjfon I{pgeri Bigot, nomine Har- 

vintis. Bifcopes Hundred. in Badingfclda. 

Commendiiio. j^,- iii^f^i^g,^ Edrtci Commendacio (xenet ) 20. 

acr. (3 5. bordar. (3 dtmtd. car.fil.ad lO.porc. 

& valet 'y.Jbl. Pereham dimi. Hund. i. Ither 

dntus ' ' ^'"^ fttbcotnmcndatus, dimidius anteceflori fiio 

i Rob. Mallet. ; G? dimid. Abbati. 

Commcndare, cft ft in clientelam 5c tuitio- 
nem altcrius ( quod mtindcburdum alias voca- 
bant ) concrcdere. Commendatiis, qui fic con- 
creditur, & liib prot&ftione potcntioris acqui- 
cfcit. Rcligiofis in more fuit, (e &■ Ecclefuis 
(iias in hunc modum Principibus Commendare, 
qui (iilccpto eorundcm patrocinio, (e viciilim 
illatarum iilis injuriarum vindices, {iiaChar 
ta profitebantur. Extat duplexhujulcemodi 
Chartx formula inter Lindcnbrogianas,num. 
575& ^8. ( quarum prior Marculfi eiflib.i. 
cap. 24. L. Ripuar. Tit. 71. §. 5-. Si homo 
commeiidattis vclftigitivtis deftinFftis fuertt,Jimili- 
ter in quadnvio ciim rctorta fcfcltattir. Sjepc 
in Antiqq. LL. cominendare. Et Mat. Par. in 
An. 1089. lyi/liehniis I^ifus Ecclefias & mo- 

najleria totitis fcre Anglia injfar firmarmn 

iaicis commcndabat. 

Diflerrcautcm proprie videntur vajfalltis, 
afidatus, & commendatiis : hic nempe patro- 
110 tcnerc fide & ohfcquio, fine juramento, 
aut aliqua tenura : ille fide (?c juramento, ftd 
itemque fine tenura : vaflallus autem his om- 
nibus. Difcriminantur igitur affdatus &: com- 
maidatus fcu recommendattis , in Confl;itutt. 
Neapol. lib. 3. Tit. 7. ubiait: nullt omnino 
liceat ajfd.uos vel rccommcndttos habere. Et 
Mox, St ajidatos fufceferit vcl ctiam commen- 
datos. Aimoino veri) afcriptus lib.^^.cap. 56. 
hos videtur confundere, cum ait, Abbates eti- 
^n £? Ri;gni pnmorcs , ac vajfi I{cgii fe illi 
Rcgl Ludovico j commendavertint : G? fa- 
cramento fcctindiim morem fidelitatem promiji- 
ytint. 

iVIos forte a Romanis effluxit. Terent. in 
Eunucho. 



tina ejl domtis; 
Tljais fatrije commendavit m dientelam i3 
fiJcm ; 



Commcnda &: Comrncndatio iri jurc Canoni- Commeniii CS' 
co dicitur cufl:odia Ecclefiaflrici beneficii,c]ux ^ormenditio. 
ad certum tempus ah'cui conceditiir. Qiia^re 
an huc non pertineat Caroli Mag.Conftjtutio 

pa. 5 z I . ubi ait qtii vcl commendationem 

vcl bencficium Ecclefi.tflicum habent, fictit reliqui 
homines,juJiittam faciant. 

5 Commtum, & per m fimplex. ] Di- 
midium Cantrcdi feu Hundredi apud Cam- 
brobritannos, 5-0. villas proprie continens, 
diftum a Britan. c^nnbod, (b liquefcente) quod 
cocxijlcntes vel cohabitantcs fignificat. Cym e- 
nim idem illis eft in compofitione, quod La- 
tinis con, bod, exifl;ens. Statut. X^^allix An. 
12. Ed. I. Statuimus qtiod Vicecomes , Coro- 
vatores, (3 Ballivi Comotorum fint m Snowdon, 
£5' terris nojlris. Et Mox, Vicecomes de K^er- 
narvan ftih qiio C.tntreda de Arvan , Cantre- 
da de Artlentayth, Commotiim dc Conkyn, £an- 
rrcda de Ailen, ^ Commottim delrmemch. Plu- 
ries. 

5 Cjmrhami , Comorbixma. ] Vide 

Corhanus. 

5 Cowortbn- ] Subfidium a pluribus col- 
latum. Collccia,- <ontributto. A Britan. 
Cymborth. Cym, Latine con, horth fiibfidium, 
auxilium. Occurrit vocabulum in Stat. An. 
4 Hen. 4. cap. 27. ubichoraulis prohibetur 
camorthas facere MS. noftro legitur gamor- 
thas. 

5 ComfayiAgitm- ] Al. Com^emagium, 
Quicquid cibi ciim fane fiimitur. Gal. Co>n- 
^.!7M^e.LL.Hoeli Bonl MSS.p.6 1 . Companani- 
um 60. faniim debet effe forcus g. digttoriim 
lardt infcapulis, & in clunihtis, G' tn coftis. Si 
deeft forcus loco ejus detiir vas hutyri 5 . pugno- 
rum m latitiidine (3 3. iti longitudine fivefum- 
tmtate. Hoc Britanice Daun-bwyd, i. bonaci- 
bi portio : D.tun enim, bona, libera, hii'yd, ci- 
bus. Cuflumar. de Hecham Prior. Lew. pa. 
1 ■^. Ad nonam 4. fanes, C? 8. harings fi. ha- 
leces ) vel aliud comfanagittm quod tanttim va- 
let. Alibi, Ad nonam : fotagto, i3 duflici comfa- 
nagio, i. duobus eduliis prxter panem. Lib. 
Pri. Dunftap. Tit. Dunflap. Habent CSacer- 
dotes ) fingulit feftimanis fro mtnifterio fuo 
1 4. furfanes, ^ 4. galones de z<^ cervifia,(3 fo- 
tagium defamilia, £9 unum defiarium fro com- 
fanagio. 

In grandi lib. Monaft:. de Bello tit. Afel- 
derham fol. 60. perfpicue femel atque iterum 
fcribitur compemagium. Vide Precana. 

5 Comfktorium- ] Dici poteft qula 
in ipfbcurfijs Diei completur. Bed.Ae Mcdi- 
tat. pafl! Chr. ca. i.Tom. 8. pag. gfy. 

5 ConCiifulAre. ] Scalfcre, triinca>e. L. 
Sallc. Tit. 8. §. 4 Si qtiis in Jylva aiterius 
materiamen furatiis fuerit, aut incen.icrit, atit 
concafulavertt, ^c. Vide Cafellarc. 

^ Confdulare. ] Vide Fabula. 

5 Cone & Kej^e. ] Braclon. lib. 2. cap. 
57. Se£f. ^. Foimina m talt tetate ( i. I4.vel 
I 5^. annorum ) foteft diffonere domiii ftia, (3 
hahere Cone & K^ye. Cowellus Legit 
Cmet C? K^e^ i. Cooperculum & cla- 

vem 



G L S S A R lU M. 



'4-? 



vem. Nefcio an re£te. Colne autem Saxon. 
eft calculus, comjiutus, Key, CUvk .- quafi eo 
fpe^taret hic locus, ut foemina congruse as- 
tatishaberetur, fi computum Scdaves domefti- 
cas valeret curare : qualiter de filio Burgenlls 
Glanvilla lib. 7. cap. 9. Filius Burgenfis , 
ittatem habere intelligitur , cum dtfirete fit- 
verit Jenarios numerare , (3 fantws ulnare, 
(^ alia fatema negotta (imiliter exercere. 
Qujere. In Codice noftro MS. habetur 
Cme aut Kffe. 

% CongildofUS.] Vide GelJum , GiU- 
fgra. 

5 Conqueflm , & Conqmfimm. J Id 
quod a parentibus non acceptum,fed labore, 
pretio vel parlimonia comparatum pofllde- 
mus. Conquejlus (inquit Goldafi.zd Chart.z7.) 
pro conquifitiane, Conqueft. Et Glofl. ad Cap. 
Ludo. ad L.Salic. Conquefii funt acqutfittons 
de hiensfaiBes durant la martag. V. loca. Et 
Big. pag. 43 5:. Hinc Guliel. i . Conqueftor 
dicitur qui Angliam conquiuvit, i. acquiiivit, 
purC^aftD, non quod fubegit. 

Emendationes (eu decretum ipfius Gulielmt, 
Hic intimarur quid Gulielmus Rex Anglo- 
rum, cum principibus luis conftiniit poft con- 
quilitionem Anglias. Et in exordio legum 
Edtt>. Confefl". dicitur,P«^ acquifitionem Angline 

fnefatus I^x Gulielmus ^/fa>,G?(r.Couftum. 

de Norm. cap. 4x1. Homo ne enfuts poit 
difpoler per teftam. de terrs des les acquefts 
& conquefts, &c. V. 

E grandi lib. Rentalium & Confiietud. Mo- 
naft. de Bello. 

DileBus Deo ^ hominibus Dux Norman- 
norum Willielmus, cujus memoria celebris tn 
henediBione eft , cujus elemofinarum largitas 
fafctt C^ fitftinet atque fecula multa reficit indi- 
gentes, divina fiht frovtdente clementia firenu- 
ifiimus Conqueftor , Pnnceps ferenijfimus , & 
^x il/iiftrijftmus in Anglia fublimatus , multa 
fanBorum Ccenobta , Monachorum monafteria 
efexerat (^ fund.tvit, ex quibus Bellenlem Ec- 
clefiam, tanquam in fui viBoriofi hel/i tnemori- 
am, Corona; conquifitionem, ^ totius t^egni 
titulum trtumphakm, pracipue in honore fandx 
IrinitatK individua: , Matns Virgmis mcor- 
ruptte , (3 Sancit Martini Prafulum gemmx , 
fecundum temrem ftii vott primttus emifiis , 
labiifque diftinEli , tedifica)7s dedtcavit, domibus 
\5 dominiis, multtfque Maneriis , cum eorum 
membris iS munimentis corroborans , prdcipuK 
trtvilegiis adornavit,ut in htts fequentibus evidet 
tntuenti ; lihrts , libert.ttibus , Sanaorum reli- 
quiK ac EcclefiafticK ornamentts tnultiplicite-r 
dccoravit. 

Dedit autem eidem Ecclefia in poffejfionem 
tetemam leugam ctrcumjacentem , liberam i3 
quietam inperpetuum ab amm Geldo (3 Sco- 
ta, dc. 



5 Diatriba de Conftabulario. 



5 a CoiiftduLmn/: .^ b Conftabdti^ .^^^^-^^- ''"'f 
c Conftauln^, d Coneftiihuhnm, <^Ccne-[^'^),;-^^j.,, ^ 
ftabulm^ f Cmeftablim , g Comftdilm , cHi^^noxiiifri 
h Comltaului,iConeftaIns., k Comiftdtlu, 
\ComeftabiiluS ^ &c German!.s qui Rhenum eMtmfl.^rptg. 
accolunt, m Conflaf olanus (bin fmati.to) & 992. 
n CoijftofeieruS.] Plura hujurmodi,& plera- ^ ^'''"" ''^•^•'^' 
que a Gz]l.Coneftable. kalConefiabde &zCon- '^j'"'?-''."^- 
tojiabtle : omnia vero a Latino Comtteftabuli "d Ct'r.,p.iht. 
qui ftabulo fiiperiorum Imperatoriim prsefe- 11 Jbi ntliiK. 
dtus,* Ammiano Marcellino Tribiows ftabtili ' '^'-Vbiri. Ap- 
appellatui-. Grscis inferioribus (Italicum fe- ^^"^' '" '^"' 
cutis ) M;»?aoA©- , xfi^osawA©- , & Ko/jo- 
sawA©-, a Conto pro Comite , & ftalla (Saxon. j cgj^^^j^, ^, 
yzall) ftabulo. Inde Anglo-Saxonibus Sta.[- pud Scip. Am* 
larius limpliciter, Con abjedlo. Quo autem mirat. 
tempore mutatum fit nomen Tnbtmi ftabuli, ^ Sfiegel^J 
in nomenComitisftabuli, aut lejuncla; dicli- ^""^^'''^' 
ones conjungi coeperint, non mihi conftat : ^ , ^ «, 
illud mox ab JEVo Conftantini accidiiTe reor, ,,„ cr' ^,,;;,» 
hoc potillimum fub decimo fccuio. Regino, Sfil. 3. 
qui floruit An. i o i o. Burchardtm Comitem Chron. Ub.2.in 
ftabulifui, quem corrupte Conftabtdum appella- ^«'^o^. 
mus, cum ciajfe mtftt in Corficam. 

Sed reperitur, dici confiabidanus a Tertul- 
liano, sevo ante Conftantinum,& pro curatore 
ftabuli : de quo certe mimr.ConftabuLire tamen 
video apud Columellam occurrere pro diverfa 
animalia eodern ftabulo fovere : & tam dica- 
tur conftabulanus a conftabulando , quam 
ftabularius (quod tunc frequens erat) a ftabu- 
lando. 

Italiveronon folum Comitemftiibuli dbcere 
de Praefecto ftabuli Imperatoris,iedmetony- 
mice etiam de Pi-sefecto equitum : perinde 
mox dc omni turmx cqueftris Pra:fe6i:o,ipfo- 
que tandem pedeftris(i.Centurione)quos hodie 
Capitaneos appellamus. Sic creberrime in- 
ter prifcos lingua Italica Scriptores. Johan. ^ ^-if-oni An- 
Villanus, deMafteodePonteCai-iadi. KcI-'"'''""'""'''' 
la noftra cavellaria haveva yo. optu cotieftabili 
di maggior affare di liu , (3 Aiatteo fiio fiateUo. 
Similiter, qui in Hiftoria delLi gueira Ftoren- 
tin. I^tptib. circa An. Dom. 1478. Conefta- 
biles difti funt vernacule, iidem in Authori- 
bus Latinis, Centunones nuncupantur, ut me 
admonuit Scipio Ammiratus.Qiios igiair ho- 
die Capitaneos vocant, aliquando Confiabula- 
rios diitos fuiflfe liquet : nec Italis foKim fed 
Grasci? inferioribus, Gallis,& Anglis. Graeci 
vero exotico vocabulo, de exoticaiTim tan- 
tummodo copiaiiim ducloribus uii funt : Et 
inde « {^iy.', Mvico.vh(^ appcUatus eft, qui 
ciEteris omnibus Conefiaults, i.duiljribus aiLx- 
iliaiTjm copiarum , inrperabat. Codinus in 
Otfic. Conftant. ttepar Korlot^KQ- ii-eiV- AL yMlo^u- 
XJtf) jufotAn tSv fsj«7Bp»K i^y^av , .16. >^®'.Cont$Jio- 
eft, J^gntK Contoftolm capiit ift Fr^.ncorum hts. 
fttpendia facienthim. Ubi Junius notat^Fran- 
corum appellationc non folum Gallos conti- 
Y neri. 



1^6 



Henrici Sfelmanni 



Conjlibuhrii 
cl ijis Rcgi.E. 



'^ichrd.mo' 
Kach. Eliinf, 
lib.2. 



neri , fed Italis & Siculos : eo quod & Reg- 
numSiciiise, &parsltali3e, tunc a Fmncis 
tenebatur. Certe Orientales , omnes qui in 
Occidente degunt, Francos vocabant.At haec 
obitcr. LL. Edouardi Confefl: c.3 5. Erant 

i3ali.i: pteflates per fmguhs Comitattis totiiis 

Kegm frxdiHi {\. Angliae) conftitiit^, qui Here- 

toches apid Anglos Latme ijerb dicebantur 

DuHores exercitus i aptd Gallos, cafitales Con- 
ftabularii , vel Marefchalli excfcittis , &C. 
Vide Heretochius. Quod autem capitales di- 
cit; indicat fuifle & alios Conftabulartos,^ mi- 
nores, & non capitales. Hinc vero liquet 
non recipi adhuc a noftratibus hoc vocabu- 
lum, fid a Normannis pollea introduci, & 
ad eos conferri qui aut militem educebant , 
aut rem militarem curabant, aut loco alicui 
prElidio dabantur. Sic Regni, Caftri, Hun- 
dredi, Villx Conftabtilarius, &c. Traducitui" 
etiam ad officiales marinos : unde qui poftea 
Admiralii dicuntur,fub Ricardo i.Conftabu- 
larii clajjis Kcgiu: nuncupati font : ut fupra 
in Adtniraliiis. 



De Conftabtihirio Angliie. 

Saxonibus noftris fummus hic officialis He- 
retochius dicebatur : fed audita voce tranP 
marina Conftabtilarius , ipQ quoque eundem 
Stalkriiim appellabant a vulgari fuojcal pro 
ftabulo , Con pro Comite prxtermiflb. Sic 
libro Eiienfi , Alfgarus quidem Edouardi 
Confeflbris Stallarius : Et Florentino Wigor- 
nenfiinAn, 1068. Eadnodius Regis Ha- 
roldi Stallariiis. 

Anglo-Normannis receptum paflin eft 
vocabulum Conftabularius , & fiib Guilielmo 
primo Walterus Gloceftrenfis (juxta quof 
dam j Angliae Conftabtdarius defignatur. Alii 
vero Guiiielmura filium Osberni, Comitem 
Herefordiae, eo donant tinilo, quod is Tribu- 
»us militiim & Normannici exercittis aliquoties 
apud vetcres inlcribanir. Sed hoc de MareP 
callo intelligendum volunt priores, ut Confta- 
bularii nomen Waltero deferant fme contro- 
verfia. Cavendum tamen , ne Walterum 
ConftabuLirium AnglisJ dLxerint pro Gloce- 
ftrise, hoc enini certum , illud dubium eft. 
Dcnuo vero Matildis Imperatrix Milonem 
lilium iftius \\^alteri (figna fiia fecutum)An- 
no 6. Regni Stephani,&: Comitem Herefor- 
dix, & Cojiftabularium Angli^ inftituifle dici- 
tur : fed Chartam qua Herefordiae Con.ita- 
tu donatuseft Milo, vidimus, & inhac qui- 
dem nulk Conftabtilarii mentio. Afllerit Gam- 
denus Matildem Conftabulariam curia fii.e Mi- 
loniconceflifle, pofterofque ejus nomen Con- 
ftabu!anoriim Anglix inde afllimpfifTe : tit Ma- 
refcalfia itidem fiib nomine Magiftratiis Ma- 
reftalji.e ctiria noftne, primb fuerat concefla. 
Liquct autem ePlorent. Wigom.An.i 138. 
Miionem fuiflTe ipflus Stephani Regis Con- 
jtabularium. Conjurans vero de introducenda 



Matilde, qe£his videtur a Stephano, Anno 

Regni fiii 5". receptufque in locum ejus Gui- 

lielmus de Bello campo : fed Matildis mox 

ingrefla, Milonem recognoviffe Conftabulari- 

um. Succedunt igitur in patemum munus 

filii ejus Rogerus, Walterus, Henricus, Gui- 

lielmus, & Mahelus , defundifque omnibus 

fme prole, Herefordiae Comitatus, & Confta- 

btilaria Angliae, nuptiis Margerias fbroris eo- 

rum (qux obiit 6. April. 1 1 8 7.) ad Hum- 

fredum de Bohun devoluta funLNumerantur ^'SirM 

ex ca famiiia decem Conftabutarii , Hnmfredi ^ ggf,n„ j„fgf 

omnes di£l:i praeter Johannem unum fiib ex- fohannem S" 

itu Edouardi 2.&GuilielmumptremHum- Gw/VzV/wwb^o- 

fredi noviffimi, qui fine prole mafcula dlfce- """'• ^*''^' 

dens, Elianoram filiam primogenitam, hae- 

redem reliquit tantarum dignitatum. Ipfi. 

Thomx de Woodeftock fexto filio Ed. 3 . in 

matrimonio colIocata,maritum falutavit An- 

gliae Conftabularium. 

Sunt qui Rogerum de Mortuo mari Con- 
ftabularium Angli3e,ab ipfb Conqueftore in- 
ftitutum afferunt : Walterum verb Gloce- 
ftrenfem, ab Henrico prinio : fiib initio Ste- 
phani Regis, Robertum de Oillio Baronem 
de Hocmerton : Sub Henrico item x^Ricar- 
dum de Humez, qui in Chroa de Bello Tri- 
bttmis ^gis appellatur ; at de hoc In Marefcal- 
Itis, & Tribunus. Inter Bohumos ctiam Jo- 
hannem de Bello-monte Domlnum de Folk- 
ingham, Anno i x Edouardi 7.. collocant .- 
ideo forte quod tutelari parumper jure, rau- 
nus hoc ex Regis geflerat conceffione. Sic e- 
nim Thom. de Woodftock C& fiib Edouar- 
do 3.& Ricardo 1.} uxorium titulum prseliba- 
vit, aliifque fic evenifle deprehenderis. Tho- 
mas autem ifte, Dux Gloceflriae fuit, atque 
idem Conftabtilartus, qui libellum de duello Cfii- 
pra recitatum in vocabulo Camfus) compofii- 
it. Extinfto verb ipfb, & Parlamenti fcn- 
tentia laefi Majeftatis poft mortem daninato, 
ceflavit hjereditarie tranfire Conftabularii dig- 
nitas, fiicceduntque deinceps pro arbitrio Re- 
gis , alii ad terminum vitx , alii fblummo- 
db ad placitum , ordine quo fiibfequitur .- 
Viz. 

Edouard Plantagenet Dux Albemarlae. 23 R. 2. 

Hen. Perfie Com. Northumb. 1 H. 4. 

Joh. Dux Bedford, fil. & frat. Regum. 8 H. 4. 

Humfred. Stafford Dux Buckmgh. 8 H. 6. 

Joh. Dom. Beaumont. 2$ H. 6. 

Joh. Ttptoft Com. Wigom. ad placltum. 1 Ed. 4. 

I^ic. tVidvill Com. Rivers ad vitam. 7 Ed. 4. 

Antho. Pf^idvill Com. Rivers ad vitam. Ed. 4. 

Joh. Ttpoft Com. Wigorn. 10 Ed. 4. 

George Plantagenet Dux Clarea Ed. 4. 

Hic. Plantag. Dux Gloceft. Ed. 4. 
Hen. Stafford Buckingh. 

Tho. Stanley Dom. Stanley. 1 8. Nov. i R. 3. 

Edouard. Stafford Dux Buckingh. i H. 7. 

Hic ( profcripto & truncato patre ejus 
Henrico Duce An. i Ric. 3.) Anno primo 
Hen. 7. reftinitus eft,& cafus ejus coram Ju- 

dicibus, 



G L S S A R lU M. 



4-7 



dicibus An. 6 Hen. 8. iic coiiftiaiicur. Hum- 
fredus dc Bohun noviflimus illius cognomi- 
nis Conft.tbuLmus,Camci Herefoidias,Effcxiae, 
&c. tenuit Maneria de Harlctield, Newnam, 
& Whitenhurll: m Comitatu Gloceftrice, de 
Rege fer fervitium ejfcndi CotiftahuLirtum A>i- 
glne : exitumque habcns duas filias, feilitus o- 
biit (loquor forenfi dialeftoj circiter An. 5-0 
Ed. 5. Primogenita (<cil. Elianora a quo ti- 
tulum ducit Dux BuckinghamijeJ nupta ell 
Thomx de Woodftoc,ut prxdicitur .• & Ma- 
ria junior iri matrimonio collocatur Hcnrico 
de BuUenbroke, qui poftea Rex Angl. evafit. 
Faftaque inter hxrcdes tcrrarum paititione, 
Rex & conjux ejus Manerium de Wliitcn- 
hurll: accipiuut ; alii , reliqua. Super hoc, 
tria decernunt Judices. Primo : pofle Con- 
ftabuldriam Anglix , prxdiis anneiSi , & ad 
hxredes tranlue , etiam foeinellas. Secundo : 
pofle cas dum fijnt imiubx , procuratorem 
conftituere,qui carum nomine lervicium pcr- 
agat: poft nuptias autem maritum primoge- 
nitx, folum hoc facturum. Tcrtio •• fcrvitium 
non extin£tum efle, licet prxdiorum pars e 
quibus id debetur, ad manus Regis (cui de- 
betur) pcrveniat , led integre apud primoge- 
nicam permancrc. Illudporro: liccreRegi 
lcrvitium renunciare, ne indigni alicujus uti 
cogatur minifterio. Hoc intellc6lo, maluit 
Rex ipfiim lervitium abdicare, quam excel- 
(um adco , &c pcriculofiim oncrofumquc of- 
ficialcm fuftincrc. Scd ut nihll dubio relin- 
queretur, fccuri ctiam fciblacus cil: Diix ifte 
Bucldnghamix 7. Maii An.i j^. ejufdem Re- 
gis, ncc deinceps apud nos diucurnus quil- 
quam Conftabulanus inftituitiu'. 

Conftabulani munus arduum ccrte fuit & 
amplillimiun, nec bello fblum fed ctiam pacc. 
Populo autem grave aliquando, ideoquc Sta- 
tuto An I ^ Ric. z. cap. 1. coercitum,ubi e- 
jus jurifdiciio licenarratur. AdConftabulartum 
pertinet de contra^libus cognofccre faifta ar- 
morum tangentibus, & de bello extra reg- 
num: etiam de rebus ad arma feu bellura 
•attincntibus intra Regnum , qux nec termi- 
nari pofTunt nec dilcuti per Communem le- 
gem, & alias confuetudines ad eafdem caufas 
pertlncntes, quibus alii Conftahtilarii debitc &c 
rationabiliter fuo tempore ufi funt : & c^t. 
Subjungitur etiam cocrcionis formula, ii vcl 
Conftahtilarius vel Marelcallus aliquid in con- 
trarium attentaverit. Rem latius intclligc 
ex diplomate hujus muneris Anno 7 Ed. 4. 
conceffi, in quo & ditStum Statutum videtur 
pofthabitum. 



Diplomi mune- ^x, Scc. ■ De gratio. noftra fpeciali con- 
"'■ ccftlmus eidem Comiti de Syversdtiium officium 

ConftahuLtni Anglia, hahendum occtifandum ge- 
rendttm G? exercendum offciujn iUud fcrfe vel 
ftiffcientes deputatos Juss ftve fufficietitem deputa- 
tumfuum pro terviino Vitj:fu.e ipfius Comitis de 
^yvers in omni i3 fmgulis qua ad idem oficium 
pertinent, pcrcifiendo annuatim m C^ pro efficio 
frisdiilo loo lib.ad receftum Scaccarii noftn fer 



Munus Coti' 
flibulitii. 



mantis Hhcfittrarii, ^c. una cttm om?timodis a!;is 
pvficuis , commoditatihus G^ ernolumcMis qui- 
bufcunijtie offcie prxdicio rjaalitercim.jtic perti/ien- 
tibiis CS? ah antiqiio dcbitis G confiictis. 

Bt ultcrius de uberion gratia noftra, G?c. 
eidcm Comiti dc Ryiers ptenam potcftatcm ^ 
authoritatem damtis conccdimtis ad cogmif 
cendum (3 proccdcndim in omnihtis & fiiioiilis 
caujis Cy ncgotiis dc i:^ fiipcr crimine /.e/i ma- 
jcftatisjeu iffius occafione, c.ctcrtfqtie catifis qui- 
biifcunqiic fer frafdtiim Comuem dc I^ iit 
Cnnftahidaritim Anglix , fcu coram eo ex nf- 
ficio , feu ad ittftantiam partis , qiialiterciiu- 
que motis movendis fcu fendeiUibus, qiLe in 
Cttria Conftabularii Anglt.c ab antiquo, vi-^.tcm- 
fore dtcii Domini Giiiliehni Conqtieftoris frcgc- 
nitoris noftrifcu aliqtio temforc citra , traElari, 
audiri, examinari & dccidi canfiieverimt aiit dc 
jure debuerutit feu debcnt , caiififque (^ negotia 
pr.edicia cum omnibus C? fmgtiHs emergentibiis 
mcidcntibtts 6? connexis , aiidiendiim examt- 
nandtim , O' fine dcbito termmandum , etiam 
fummarie (3 de flano , Jine ftrefitu C? fi- 
giira judicii , fola faRi veritate mjfecia , ac 
etiam mantt regia ji offortiinum vtfiim fiicrit 
eidem Comiti dc 11- vices nnftras, affellatione rc~ 
mota. . 

Ex mero motu &? fcientia fr.edicia noftr.i 
fmiliter commutimus flenanam foteftatcm ctim 
ctijuflibet fosme (S miilB^ (S alteriiis cohercio- 
nis legitim.e cxccutiomfqtie rerum qii.e in hac 
farte dccrcverit factdtatcm, ctteraque omnia qux 
ad offcium Conftabulnrii Anglhc fertincnt fi- 
cinidiim , exercendtim <3 exeqtioidiim , ali- 
quibiis Statutis , ABibus , Ordtnationibus & 
reftriciionibus tn contranmn faclts , editis, feii 
frovtfis, aitt alia altqtia re, caiifa vel materia qiia- 
ctinqtie non obftante. Et cxt. Dat. 24 Angiifti. 

Hxc de Confiabularii muncre forcnfi. Se- z,,,,„ •; * . . 

1 ,1 r • Ti • i^cCeUll.p.llTi 

quitur de caitrenii,ut e rcgiltro antiquo en /a 
chambrc des cotnftes Regis Fraiicix vevbatim 
a Tiletto tranicripto, cognofcitur. 

En la chambre dcs comptes -a un regiftre 
ancien, au qucl cft contenu qiie le Conne- 
ftable de France eft par deflus tous aucrcs t]ui 
fbnt cn l'oft ['excepce la perfonne du Roy, s'il 
y eft j fbicnt Ducs, Barons, Comtcs, Cheva- 
liers, Efcuyers , Soldoyers , taiit dc cheval 
quc de picd de qitrlque eftat qu'ils foicnt, & 
tous luy doivent obeyr. 

Lcs Mai"eichaux de France fbijt deflous luy, 
& ont leur ofSce diftin6t de recevoir les 
gcns d'armcs, Ducs, Comtes, Barons, Cheva- 
licrs,Efcuyers & lcurs Conipagnous, ne peu- 
vount,ne doivcnt chevauchcr, ne ordonner 
battaillc,ii n'cl1: p:ir le Conneftable, ne faire 
bans ou proclamations en roll:, fans l'aflente- 
mcnt du Roy ou dudit Conncftable, lcquel 
doit ordonncr toutes les battailles , les che- 
vauchecs & de toutes les eftablies. 

Toutesfois que Foft fc rcmue dc placc en 

autre, le Conneftable prend & livre toutes 

les placcs de fbn droiif au Roy,& aux autres 

de Toft lelon leui- eftat. Ledit Cormeftable 

V % Aok 



l^s 



Henrici Spelmanni 



dok aller en roft devant les batailles, 
tantofl: aprcs le Maiftre des Arbaliftiers, 
& doivcnt eftre les Marefchaux en la Ba- 
taillc. 

Le Roy s'il efl en rofl, & les autres ba- 
taillcs ne doivent chevauclicr , foi-s par Tor- 
donnance & confeil du Conneftable,qui a la 
curc d'eHVoyer mefTagers & efpies pour lc 
fult dc loft, par tout ou il voit qu'il appar- 
ticnt a faire , & difcouvreurs & auti-es chc- 
vaucheurs , quand il voit que meftier en 
eft. 

Ledit Conneftable a de tous ceux qui font 
retenus aux gages du Roy, une journee pour 
fbn droicl:, depuis quiis font retenus: & 
defloij qu'ils prcnncnt le premier payement, 
peut lcdit Conneftable rccevoir fon droi(9: 
s'il luy plaift : de ceux qui ne prennent ga- 
ges du Roy, mais aucun ceitain falaire ou 
rcftitution d'argent ou d'autre chofe,puis que 
Ton chevauchc a bannicre defployee, le Con- 
neftable doit avoir fbn droi£l pour le fer- 
vicc deflufdit , fur ceux qui prenncnt ga- 
ges , defpens, felaires, ou reftitution comme 
dit eft. 

Prcnd ledit Conneftable devers les thre- 
fbricrs des gucrres , fes droiftures de tous 
ceux qui comptent par devers luy , c'eft a 
fcavoir une joumee' , autant comme ils 
comptcnt par jour , quelque fbmme que ce 
Ibit. 

Aufli prcnd lcdit Conneftable une joui"nee 
des fbldoyers de cheval & de pied, qui fbnt 
devcrs al retenue du maiftre & du clerc des 
arbaleftiers, lefquels en prennent une auti-e , 
& ainii cft il accouftume de toufiours du 
temps pafle'. Mais le Roy Philippes de Va- 
lois, declara les Princes de fbn fang & ceux 
de leurs maifbns fervans a la guerre a leirrs 
defpens, & les fbldats de mer exempts def^ 
dits di-oi61:s. Ce que 'deflus eft es propres 
termcs du dit regiftrc. Hxc &: plura illic ; 
adjungunturque catalogi Conjlabulanoritm, & 
M,trefailtorum Francix. Vide ^ecueii part. i . 
Et vide infuper Mat. Parif? An. 1x56. ubl 
in coronatione uxoris Hcn. 3. nuptiarumque 
regalium fblennitate, Comes Herefindia; ( qui 
ni vehementer fallor Cotifiabuhmus Anglise 
fuirj mmifiertum Marejcalci^ in domo Hcgis fer- 
egiffe dicitur. 

Coiiftabularius caftcl/i,e(\: ejufdem prsefe£l:us 
feu ccconomus fqualisin Manei-iis ballivus J 
omnia curans &c difponens tum ad rcm mi- 
litarem, tum ad familiarem pertincntia. A- 
lias Cajlellatius. 

Conjlabulanus Hundredi : apud nos ofticia- 
lis eft Eirenarchce inferior , pacem regiam 
pcr Hundi'edum promovens , &: Magiilra- 
tuum mandata, viUaruiTi ConSiabHlarius di- 
flribuens. Sumpfit hic initium Statuto Win- 
tonix An. i ^ Ed. i . ubi ad infpicienda cu- 
randaque arma Hundredi, defignatui-. 

Conjlabulanus vill<s in fublevamen Conlta- 
bularii Hundredi, :evo (ut dicitur) Ed. ? . in- 
trodudhis elt : talem in villa poteftateni ha- 



bens, qualem in Hundredo Cmifiabu/aruts 
Hundredi : Sed reperio Conftabularios villas 
antiquioris originis : nam in Statuto an. 5 
Ed.'^.czp. i^.. Villarum Conftabulariis man- 
datum eft , ut comprehendant malefaftores 
qui dicuntur Rsbcrdjmen, fVafiers, ic Draw- 
iatclies. 

In Stat. etiam ^f^e/?. 1. cap. 15. id eft, An. 
^Ed.i. mentio fit de Vicecomite, Confta- 
bulario aut quovis alio Balivo de feodo, qui 
liabet prifbnx cuftodiam : malefaftores vc- 
titos in fidejuflionem non tradant liib amif^ 
fione feodi fiii & officli in perpemum. Et 
fi Vicecomes, Conftabularius, vel Balivus il- 
lius qui feodum habet pro cuftodia prifbna- 
rum hoc fecerit contra voluntatcm domini 
fui, j. aniiis imprifbnetur,5cc. Intelligo de 
Conftabulartis Caftcllorum , quos Caftellanos 
alias vocant. 

Confiabu/arius Scaccarii. Obfbletus jam diu 

OiTicialis qui tamen in prima Scaccarii infti- 

tutione claruit. Munus ejus e Nigro libro 

Scaccarii fic cognofcitur. Confiabularii offici- 

um efi ad Scaccarium, ut m h-evibus Hegis ds 

exitu t/jefauri ■vel de ahquibus comfutandis, hiis 

qui comfutumfaciunt , fimuL cum fnefidente te- 

ftis exiftat. In omnibus enim hujufmodi brevi- 

bus ex nnttqua inllituiione duos ojiortet confcribi 

teftes. Item ejus qfficium eft, cum ad Scacca- 

mim ftipendiarit t{egis venrrint pro ftipendiis 

fiiis, jivejint refidentes in cajhis regis, five non, 

affumfto fecum clerico confiabularitc ciijus eft 

terminus eoriim nofce , & marcfcallo Scaccarii 

comfutet eorum /iberattoues, G? de retraBis fi- 

dem ftifcifiat, ^ refiduum fo/vi faciat. Omnis 

enim /iberatio quorunKuncjue five accifitritrio- 

riim, five fa/conariorum , five bernariorum , ad 

officiiim ejiis Jpeciat fi frxfens fug-rit : nifi forte 

Dom. ^ex ad idem altquem frtiis affgnaverit , 

quia Confiabulariiis a ^ege non facile fotefi a- 

vellt, frofter majora & magis urgentt.t. Notan- 

dum vcrh quod marefcallus Scaccarii de /iberatio- 

litbus refidentium multum ferctfit quod ad do- 

mtmim fcrtinet rattetii officti fut, de commean- 

tibiis autem non. Itcm /mic ciim altts magnis ■ 

commune cfi, ut nilni ?nagnum eo inconfu/to fieri 

debeat. Videntur haec quidem f peclare ad 

ipfum Confiabularium Regni. 

5 Coiiful^ ConfuUuii. ] Ab Authorl- 
bus mediorum fcculorum ufurpantur pro Co- 
mite, & Comitatu. LL. Edouardi Confefi' 
ca. 1 1. .^iod modo voc.itur Comttatus,oltm a- 
fiid Brytoncs temfonbus Fiom^viorum in ^egno 
jfio Brytania , vocabatur Confulatus : (3 qui 
modo vocantur Vicecmnites , tiinc temforis Vice- 
confulcs vocabantur. lUe vero dtceb.itiir Vice- 
confid, qiii Confule abfente , illius vices fuffle- 
bat in jure & in foro. Ethelwrcdus Anglo- 
fix. m An.Dom. 871. Vndecim Confules ruiint 
quos illt ( Dani ) Eorlas folent nominare. Vide 
Eorla quo nos hodie pro Comtte utimur : fed 
yEthelftani LL. pro Duce ponitur.DiifLiguere 
item videtur Charta Frederici Romanorum 
& Sicilios Regis (apud Buronium) Dat. An. 
Dom. II 10. inter Co?ifukm & Comitem. 

Fre- 



GLOSSAKIUM. 



14.9 



FreiLnais, &c. . Potefiatibiis Cmfulibiu ^ Co- 
miiilw umvsrforum Comitatuum & atftmum 
Jt.ilta, Sc. 

Coiiful ctiarn apud Oiientales dicitur pro 
lccato in re mcicatoria. 

"5 Comemmifitmil ^ftimatio & con- 
(litionis forma, qua quis in Repub. fubfiftit. 
i^i0 COUntCnanCf, 'i am, & teneo.Sk manu- 
tmementum, SpatntCnanCC, ^ mami & teneo. 
Magna Cliarta libertat. Angi. cap. 1 4. Lil>er 
bomo non amercietiir fro fano delillo ntfificun- 
dum modum tHius delicii : C? fro imigm deli- 
flo fccundtim magnitudinem delicii , faho fihi 
contenemcHto fiio : ^ mercatort eodem modoftl- 
va mcrcandifa: G? villanus-~—faho tvainagio. 
Idem Brafton. lib. ^.Tra6l. x.cap. z. num. 
5. Et Chart. libertt. Regis Jo. antiquius e- 
tiam Glanvil. lib. 9. cap. 8. 

5 Conto. ] Graeco-bar. KoyJ©- , Comes. 
Ab Ital. Conto. Cantacuzenus lib. i . c. 40. 
apud Metii"f? Compertunt Prt7ictpcm Sahaudne.) 
qtiem Latinorum lingua Conton vocat,filio filtaqtie 
fuferftitihus e vita migraffe. 

5 ContTAta. J Patria. Italic. a con, id 
cft fimul, &cftrada via, quafi regio vel tra- 
ctus in quem plures congrcdiuntur. Con- 
ftit. Sicul. Xit. 58. Si oves vel alta ammalta 
de una contrata tn aliam duSta fuertnt , S?c. 
Sxpe. 

m Contrarotulator. ] Vide ingrojfi- 

tor. 

5 Conucuh. ] L. Ripuar. Tit. 5-8. §. 
18. 5/ tngenua Hjpuarta fervum Bipuarium 
fecuta fuerit , £5 farentes ejus boc contradica-e 
voluerint : ojferatur ei a Hcgc feu a Co)?itteJpa- 
tha S? conucula : J^od fi Jpatham acceperitfer- 
vum intcrficiat : fi atitem conucuiam, infcrvitio 
ferfcverct. Lindenb. Glofl. Latino-Theotifc. 
€«?//.? C^U»Cl)la. Ital. Comchia. GaLI. ^«c- 
nouillc. 

^ Coofertum. ] Vox foreftar. Dumetum 
& quicquid latibuli quo fers protegantur a 
venatoribus. Dictum a coopertcndo. Chart. 
Foreft. c. 1 1. Terra arahilis extra cooper- 
tiim. 

5 Copare.} Cadcre, A Graec. k6x7« , 
unde Angl. tO Cljop. Choppin.Doman.Fran. 
lib.Tit. pa. l^^". Bnfcun Copatum. 

5 Coppa- ] Vas potorium : cufa , cup- 
ft , qux de majoribus etiam vafis dicuntur. 
Ekkehard. Ju. de Cafib. S. Gal. ca. i . Cop- 

fam auream Domini tiii piiKcrrne me.c cmi- 

feftim offerto. Lexic. Gr^co-Lat. Ko-j* urna, 
hydria. 

5 Coqua. ] Linter , a Gall. Coque , i. 
concha,tefta. Angl. ^ CocfcflJOat. Guil- 
lerm. de Nangis. Geft. Philip. Reg. c. 4. 
.^Uiicquid igitur Saraccnis, de exercitu 6/ eqitts 
eorum crat necefjanum : galeariim (^ coqua- 
rum vehiculo cicitai mimftrabat. V^ide co- 
gones. 



* Dc Ccrhts , Corhanis , Hcrenachis , Q' tcr- 

ris apud Htbernicos vocatts Tcr- 

monlandcs. 

5 CorU , Corhanus , Comorbannu ] 
Reperiuntur anticjue in Hibernica Ecclefia 
duo miniftrorum gcnera, qui Corkt & Hcrc- 
nachi appellantur, noftra infiieti & incogniti; 
De his { ut magis perfpicue dicam ) intelli- 
gendum eft, efle utique apud Hibernicosrer- 
ras quafdam lingua corum Tcrmon-Iandcs 
ntincupatas, & has quidem alias non cfle 
quam apud Juris Canonici Scriptorcs , Glc- 
bam^ Ecclefije : Termon autem diftum a 
Latlno termimis, quafi limitatum & diftin- 
6fum (puta a pi-sediis Laicorum ) quo (enfii 
&inLL. Baiwar. Tit. I. §.4. territorium 
EccIefiK T£Tw;«w appellatur. Siqmsfervuni 
Ecclefia vel anctlUm, ad fngicndum fuafcrit, & 
eos foroi termtntim duxerit, (3 extnde probatiis 
fuerit, rcvocet etim celeriter, ^c. Cum autem 
terrx Ecclefias multorum canonum vi"-ore, li- 
bene eflTent & immunes a fecularium pte- 
ftate, & ^nflx habifs , dici etiam ccepit 
Tcrmon pro loco fanfto, atque indcTeap- 
muin pro famftuario. Sic Termon-Fcchin 
(villa Armachani ArchiepifJopi) pro San£hi- 
ario Fcchini, patrii divi : & Devonienfibus 
nolb-is Anglifque occidcntalibus , gleba Ec- 
cleiis Sancluartum vocatur. Sunt tamen qui 
TeriTion juxta Gallicum terre-moinc fonare 
intelligunt, i. tcrram monachorum. 

Prifci harum terrarum habitatores, co- 
loni erant Ecclefifc, aldiones, liti, &: id ge- 
neris: qui ex indulgcntla Epifcopi hxrSi- 
tarie fiJccedcntes in caloniam parenuim & 
avorum, folum uti fcodale ufurparunt : 
cenfiim tamen antiquum reddcntcs, & in 
reparationes matricis Ecclefix , quidpia.^n 
Imguli conferentes. Tributum etiam Epif: 
copo pro maritanda quaque corum filia 
pendebant, quod lingua fi^ia Luacb im- 
pi^be dicunt ; pri£-i noftri forenfes Chlva- 
gium. Hoc quidem non levis aliquandu Riir 
lervitutis nota (ut fupra in ea voccj & rcm 
ignarus videtur attigifl^e , eorum quifpiam 
Dermenfem Epiftopum fic allocuuis. Non 
debet Dominus miitare cenfiim antiqimm , fed fi 
careat rebus neceffartis , vaccis pinguihus, ?3c. 
dcbet adnos mittere, (3 nos dcbemus lUifiihmi- 
niftrare. Nam quxcunqiie nos hahcmils Domini 
funt, G? nos etiam ipft illiusfumus. Certe con- 
fuetudines HibemicE quas Cuttino-cs i.tallia- 
ttones vocant, fervilem produnt originem. Scd ' 
hsc valeant. 

His teiTis atque ipfis colonis^prasfeaus eft D'B:rcn:c6i 
ex affignatione Epifcopi Hercnachus .- qul & 
munus obtinuit Archidiaconi, & nomen. Ver- 
nacule cnim e»p~mneacb , & Oipcbjnoe- 
acb (quaii Archidiac.) nuncupatus eft : &a 
munere Archidiaconus cfl!e cognofcitur. Non 
autem fuperioris gcneris , qui hodie fub E- 
pifcopo jurifdiclione fruitur ; fcd antiqul 

iiliusj 



I5<5 



Henrici Sfelmanni 



lllius, qui Presbytcro inferior, pauperes &: 
Xenodochia fDiaconias indc appellata) cura- 

bat. 

Ecclefiafticorum igitur pars cft Herenachis., 
M t]ui primam tonfuram non deprehendi- 
tur tranfiiffc.Senfum Epifcopi cxteraque Ec- 
clefix debita coUigebat, partem unam Epif 
cop, aliam renciendae Ecclefiae fabricae, ter- 
tiam fovendis pauperibus, excipiendiique ho- 
(pitio peregrinis difponens. In flipendium mu- 
ncris, libera ei ceflit ab omnibus praeftationi- 
Honor villx. bus, terra: portio, quam honorls causa, Hmo- 
rein vilk nuncupant. Tandem vero de an- 
nuo ccnfij, & cibariis quibuidam Epifcopo 
exhibcndis pepigit : fed Ei£turus itidem quod 
ad reparationem Ecclefi£,& ad paupcres,ho- 
fpitalitatemque pertinet ; habitaturus infuper 
& culturus terras quas vocantTcrmon-landes. 
Coalefcerejamtumcoepit Heremcbm fuo of- 
ficio,&tifque pro imperio exercere in colonos 
fijbicclos : prxfertim dum Ecclefia ( pia do- 
mina) natos nepotefque facile fiifciperet in 
parcntum minifteria (ut Levitarum in Ta- 
bernacul. ) Sic enim haereditarium in Hi- 
bcrnia fit munus Herenaci, non minus quam 
in partibus tranfmarinis , Vicedomini. Sub 
iagrefTa tamen cujufcjue tam novi Hercnaci 
quam Epifcopi, fubfidium Epifcopo pendit 
Herenachiii, S>c (ut cseterus ClerusJ ejuflem te- 
nerur vifitationibus ; procurationes etiam & 
refefliones prxftarc. Latine infuper (ut Ec- 
clcfiafticos decetj plerique norunt Herefiaci, 
licct cum vulgo iudoiiiilimo agreftique ha- 
bitantes. Audi quid ex ficramentali hiqui- 
fitione capta in Comitatu Tironix ijjulii, 
An. Dom. i6o8.dehis proditum eft. jic 
ultcriiis Jurati fr<ediBi ftipra facramentumfimm 
elicmit, qtiod in ^itahbet dtciarum Baroniarum , 
frxter illas terras qux antehac foffidehantur , ac 
modb fojfidentur ab hominibiis mere laicts , funt 
alia quadam terra de qtiibus quidam clerici,five 
homtnes literati qiti vocantitr Herenaci,ab antiqtio 
fetfiti fiteritnt, &c. Nihilominus qttilihet diHo- 
ritm Herettacoriimfohebat (3 folvere debeat Ar- 
chiepifcopo Jive Epifcofo in cujtts Dicecefi terra 
qitas fojfidebant fitttat.e fucrttnt , quoddam cha- 
ritativtim fttbfidium , rcfeHiones ac fenfionem 
annalem, feciindiim qiiantitatem terrx , ^ con- 
fitettidtnem fatri^c. Hoc refcripto plane liquet 
Herenacorum patrimonium ( &: perlnde mu- 
nus ) hajreditarlum efle , licet fervitutlbus 
quibufdam obnoxium. E fubjeciis autem 
Chartis { quas exhibet Regiftrum Arma- 
chanx Ecclefise J kiculentcr Intelilgas u- 
trumque allas ex arbltrlo Epifcopl depen- 
difTe. 



Concejfio Herenacix a Milone Armach.wi 

Archicfifcofi facla , An. 

Dom. Igfjj. 

Vniverfis faniliC matris Ecclefia filiis has li- 
tcras vtfifris vel aiidituris , Milo Dei (3 Afo- 
Jloltca: fedfs grntia Archiefifcofus Armachi , 



Jidbetur in re- 
^ifiro Nichoh 
Mchiep. Ari- 
siMinijfol.^i. 



Hibernice frimas, falutetn tn Domino femfiter- 
nam. Novertt iintvcrfitas veflra tws dc unanitni 
ajfetifu (3 volmitate Decam G' tioflri CafituU 
Ardmachani, dedijfe, coticeffijfe, (3 hac frajinti 
Charta noftra coiifirmajfc dilcBis tiobis in Chriflo 
IVillielmo C? Arthuro Mac-bryn filiu Magt- 
Jhi Arthuri MAC-btyn, terras iwftras fiibfcriftas 
in tenemento noftro Kjlmor , quas ntmc idem 
tnagifter Arthurus de nobis tenet, vii. Teachrn.t 
(3c. Habendum & tetiendum frisdtclas terras 
cum earum fertinentiis debitis, in bofco (3 pla- 
no, (3c. ^as & qtix idem magifter Arthiirus 
conjitevit habere, (3 omnibus vits (3 femitis , 
fratis (3 fafcttts, (3 omnibus ithertatibus (3 li- 
beris confitetitdmibus ad fra:diE{as terras Jpe- 
ilantihus, fecundttm jffarttm teirantm dcbitas 
(3 antiquoi limitationes , cum fleno jiire Here- 
nacia in toto tenemento Ecckfia de Kslmore no- 
bis & fticceftorribus noftris qitoad vixennt , 
(3 quilibet eorum vixerit, folftdend. quamdiu 
tiobis , noftra: Eccleftx Armachan.^ , noftrifque 
fiiccejforihus (3 miniftris , grati fiierint S3 obe- 
dientes, (3 qutlihet eorum gratits fuerit i3 obe- 
diens , G? diHas terras coluerintfeu coliierit , ac 
eas in farte vel in toto, ntiUi laico extrinfeco co- 
letidas tiadidertnt , feu tradiderit. Salvo tamen 
jiire Chartje dilio Magiftro Arthuro fitfer eifdcm 
terrts confeila ad totam vitam iffitis M. Ar- 
thiiri , qiiam Chartam volitmtis fro vita fiia 
( frajenti Charta )wn obftante ) m fito robore 
fermanere. ^eddendo inde atmuatim fr.edtd. 
fVillielmits ^ Arthiiriis filiiis fra:dicii Magift. 
Arthtiri , £^ quilthct eoriim qiti fiifervixerit, 
tiohis i3 fiiccejforihus noftris tinam marcam (3 
etlo denarios ficrlingoriim , ad fefta Afoftolo- 
rum Philifft <3 Jacobi , & omnittm SanEio- 
riim fer fortiones xquales , iina citm aliis 
oneribits (3 fervitiis inde debitis (3 confuetis. 
In ciijus rci teftimoniiim figillum nojhiim , £^ 
figillum commiine mftri Cafituli atnediBi fra- 
fenttbus funt affenfa. Datttm afiid Diintim dw 
xxi.menfis Novemb. An. Dom.. 1365'. 



Coitfirtnatio Herenacix hareditarie pojji- 

dendce, faBa a Johanne Mey Ar- 

machano Archieptfcopo 

An. Dom. l^-ff. 

Vniverfis fanEla; mjitris Ecclefij: filiis ad qiios Ex J^^^ijiro 
prafintes litera pervetierint , Johannes permif- ,f "^" ■^O' tf, 
fione divina Archiepifcopts Armachanus Hi-J '*^'*" 
hernia Primoi, faliitem in Domino fempitemam. 
Veftra noverjt iiniverfitas quod exponente (3 
fiipplicante nobis dileSlo filio patricio Mackaf 
faid Herenaco de Twynha , eo qttod ipfc ab olim 
a noftris pradecejforibus ,ficuti GJ progcnitores 
fui fucrtint Herenacln de Ttpynha , (3 ten-as no- 
ftras ihidem { qitas per fiias particulas duximus 
priefentihiis vulgaritcr plcniiis jpccificand. ) con- 
fecittus fuijfet tn cifdem debite inchartatus : de Inchirinuts. 
antiqui Jiii juris confirtiutione, (3 noftri nova itt- 
veftititra, qiiofic firmiis (3 feciints vale.tt perma- 
nere. Ex ceriis licitis c.mfis nos tnoventi- 
bits, ad fiiffltcatiaticm fiim bujufmodi antmen- 

tei 



GLOSSAKIUM. 



151 



tes benevole ^ gratmter^e dum jus omnimodum 
^nod imntea hucufque ex concejjionilms & 
Chartis (3 inde feciitis in Herenacia & tcrns 
frxdiHis cum fuis fertinentiis fuerit affeciitiis , 
in omnifui rohare ratttm habentes confirmamus , 
^ pritfentis fcripi patrocinio commtmitHUS , 
-verum etiam fro modo Gf forma, tiojirx ratione 
inveftitura, de confenfu & voluntate unanimis 
Dccani (3 noflri Citfitidi Armachani, dedimus, 
concejfimns & hac frafenti Charta nojlra confir- 
■mamits frj^dtBo Patiicio Mackafaidtenasnoftras 
deJwynha, fic ferfui forticulas hic quo fnpra 
-vtilgariter Jpecificatas, -vi^. &c. cum fuis ferti- 
nentiis (3 antiqtiis limitationibus. 

Habendum ^ tenendunt fibi & haredibus 
ficis de nobis G? fuccejforibus noflris , dtBas 
terras cum fuis farticulis, fertinentiis , G? 
Itmitationibus antediBis. Inde nobis rcddendo & 
7toftris Juccejforibns, annuatim ad fcfia amntum 
Sanliomtn , i3 Afoftolorum Philifpi & Jacobi, 
aquis fortionibus, quinqtte marcas £^ diios fohdos 
fterlingorum, bome G? legatis moneta Artglia , 
cum aliis fervitiis , & oncribus ordinariis (3 
extraordinariis , inde debitis ^ confuetis , 
quamdiii diciiis Patricius ^ hxredes fiii yiobis 
i3 fuccefforibus noftris ac offciariis noftris grati, 
obedientes fuerint (3 fideles, atqiie diclas terras 
tnhubitaverint , G? eas coluermt , ac nidli laico 
extrinfeco colendas tradtdennt, i3 reditus fuos , 
fervitia,(3 onera fradicia, fro tcmfonbus debitis 
fideitter (3 plene folverint. Alioqum fi in aliqtta 
foliitionis debito defecerint tn framiffis, liceat 
nobis (3 fiKcejforibus nnftris , de di<:iis terris 
dijponere , Conccjfone fradiEia fro aliquo nen 
ebftante; jure alterius femfer falvo. Et difiiim 
Patricium nojhrwa Herenacum tn Ecclefia de 
Ttrynha ciim omni inde anere (3 emolumento 
fecimus, conftittiimus , G? in forma pratmtjfa 
temre frajentium ordinamus. Nthilominus 
ijutdemper has noftras conceJJionem,conftituttonem, 
(3 ordinattonem, nobis vel fuccejfortbus noftrts , 
4e novo Introitu ratione nova concejfionis , feu 
invcftitura cttm cmtigerit , pro ttliquo nolumus 
derogare. In cujus rei teftimonium figillum 
noftrum tm^ cttm figiUa communi Capititli noftri 
friediBi , pnefenttbus efi appenfim. Datwn 
ArmacljtiS tx. die Auguftt,An. Dom. i^^^^.fiS^ 
noftriS confecrattants Anna xii. 



Adbuc de Corba, Corbauo , Comorbam, Cor- 
banja, Corhanasu, ^c. prxceden- 

tibus anneftenda. 



Corba emlnentiovis loci fult atque Idem qui 
Dccanus ruralis, Plebanus, Archipresbyter , 
ieu Chorepilcopus : a quo & nomcn fbarba- 
ra contrafi:ione) videtur (ortitus. Hibernici 
enim (iiteras b dc f confundentes ) eundem 
Coppacb & Copbac]) vocant. Coji pro 
chor, pacb, &bacb, F° ^'J^^ ^'^ pronun- 
ciantes. Sic quibufdam vifum eft. Alii nefcio 
quaadducti ratione, hunc Latlne Converbiiim, 



Hibernice Conpupbac)>, i. Cot.tcrr.mcum 

nominant. Annales Hlbernicl * Conmba feu * !^u'c ■^'^rbo 

Conbunba, &Comopba: ubl (m)nihii 16- ^F/''-^=''"'« ^fi 

nare aiunt, cx pcrindc lcgi CorUa. Has ail- ^^xujcriutu- 

crepantias ipii componant Hibernici j nos u rm jJibemi- 

nomine ad munus progredimur, quod proti- cm. 

nus innotuerit, li Corba idem efle quod Ple- 

banus ■ Plcbanus, idem quod Archipresbytcr 

feu Decanus ruralis,ciuietiamChorepilcopus 

di(£tus eft (ut (upra in eo vocabulo) conftlterlt. 

Audi nomlnum cohxrenciam, atque una mu- 

neris enarrationem. liidorus Adi^lcovlus 

Canoniftarum fietus teftimonio , Hiir.dts De vu]t^M 

( inquit ) Archifresbyter vel Decantis, alio modo militxnt. Ei-ik 

Plebanui a regimtne flebis, nuncufatttr. ZJnde Ji !•'■'?• i- 

habet Capellanos perpetuos infiia Ecclefui, dicitur 

ejfe cum dignitate, vel fi eft in Collegiata & in 

Parochialt curata. Huic confer quod ab 

emdlto quodam Hibcrnlco borcali , paucis 

hinc annis apud Procuratorcm regium afle- 

veratum eft. Corbanatm (Inquit) Jive Plcba- 

natus dignitas efl, (3 ?nodo ad Hcge)n perttnet, 

fed antea ad Papam. In matrtce Ecclejia: debct 

necejfario ejfe mittatus facrts ordtnibus, omnefqtie 

decimas pertinentes ad hanc dcbet habexe ; C2? 

beneficia adjuncla huic, ipfitis fiint , effhimqns 

cotiferentiam habet (3 pnefentationem. Dtcium 

hoc nomen qiiia populo i3 plebt EcclefiaJiiCie 

matrtcK Ecclefue prafuit. Certum numeitim 

facerdottim quafi coUegidiirm debet habere fecitm, 

Prtmum ftallum tn fua Ecclefia habet ; habet 

etiam ftallum vacttam in Ecclefia Cathedr.tli , (3 

vocem in omni Cafttulo tampublico qitam prtvato, 

Infcribitur I{nmano regiftro, ideoque dtgnttas eft. 

Hic (ut videsj Corbanum &C Plebanitm confun- 

dit : Mufcovlus (upra Plebaniim Sc ArchipriJ^ 

byterum (eu Decanum ruedem, quem & Chore- 

fifcofum vocant. 

EpKcopo paret Corbanus el(dem leglbus 
quibus Erenachus, fcil. vifitationibus,procura- 
tlonlbus, lubiidiis, refecf ionibus ,&c. Eren.t- 
cho tamen (uperior eft, & qui multls in locis 
pluribus Erenachts imperat. Munus itidem 
huic ut Erenacho gentile eft , puer6(que ideo 
(uccelTuros Latine Imbuunt, ne paterna; fun- 
ftionis incompetentes videantur. Nec miia- 
beris Corbanos & Erenachos minlfteria & pa- 
trimonlum Eccleiise hsereditarle Ingreflbs, 
aut (iiis fretos uxorlbus : cum Ip(um Archie- 
pilcopatum Armachanx Eccleirx Primatum- 
que Hlbernlz, una familia dectirfisjam in hac Jn vicx S. Mi- 
viahtta (ut Bernardi utar verbis) quafi gene- UcUx. 
rationibtis qmndecim , hsereditarla (ucccirione 
obtmuerint: Eorumque Etiam finquitldem) 
080 viri iixorati & abfque ordinihus ; Itterati 
tamen. 

Hsec autern in fine Orbls & in populo rudi, 
qui Romanum canonem tarde recipientes , 
patrium ritum mordlctis tenuere. Permiiit e- 
nim Hlbemlcorum Apoftolus S Patriclus (a- 
cerdotlbus uxores,ut In Concillo ab ip(6 cele- 
brato circiter An. Dom. clare liquet. 

Sed vellicatis diu inteftino bello rebus Eccle- 
iix, & a Nobilibus undiquc depr2d...cis,poft- 
liminlo taudem redeunt HeenaciA; quaedam, 



iSZ 



Henrici Spelmanni 



'ides 



qm- 



ut b Chartis prxcedcntibus vic^- . ^- 
dam etiam Corba^iatus , ut in fequuturis , 



Ex Ke^iHro 
//rV. Stortittg. 
Archie.Ardm- 
ctiii.foL^. 



TLefJJlr.pre- 
diil.fol.^o. 
temp. Milonis 
Arcbi. 



CoSati^ ComBrhasue ( feu Corba- 
jutus } de Hg DereMJU Di- 
eccefii. 



Nicholaus prmiffime divina Archiefifcopus 
Ardmacanus Hibemia Prima , DileBo nobji 
in Chrifto Magijho Odoni Macthaig EccJeJle 
Decrnfis Canontcofaiutem, gratiam , (3 henedi- 
Sionem. B^Beriam Ecclefia farochialis SanBi 
Kjmici de Drwmgojfa alias de l^ Dtretfis Di- 
eecefts Cemorboniam nuncupatam, fer mortem 
Magifhi Johamis Macthaig tdtimi ^Bari 
(S Comorhani ejufdem , vacantem (3 ad no- 
Jham coUationem hac vice jure devoiuto fpeSan- 
tem , fibi coirferimus intuitu charttatK, teque de 
eadem invefiimus, fif ^ axnult rwfhi traditio- 
nem inflitmmus auitoriT^ahiliter in eadem de- 
cernentes te in corporalem foffeffwnem ejufdem 
BgBori£ five Comorbania,cum omnibus fun ju- 
rihus (^ ^rtinentiH miiverfis , vel quaji fore 
realiter inducendum & drfendi induHum. In 
cujus rei tefiimonium figillum nofirum prx- 
fentibus efi apfenfum. Dat. apud Dundalke x6. 
die menf. Oilob. An. Dom. 1406. G? noftne 
confecrat. ^. 

Comorbaniam, feu Corbanatum ( vides ) 
ad jus Ecclcfiae reftitutum , fed Ecclefiam 
( more veteri) in unam eandemque familiam 
hunc conferre. Anno enim i 367. Augufti- 
nus Ma£lhaig Comorbanus S. Kynnici fu- 
it : deindeJo.Mafthaig, nunc Odo Mad- 
haig. 



Sequefhatio Corhanatus canceffa a Jo- 

hawte Walton Archiepfcopo 

Dublina. 



^ia ex quihufdam rationahilibm caufis nohk 

deduBis, ammum noftrum jufte moventtbus , 

offcium Corbanatiis ibidcm cum omnibus e- 

molumentk (3 fertmentia fuis duximus 

fequeftrandum , & fequeftramus fer pra- 

fentes. Tadeum Oskelfy clericum ejufdem 

viU<e C^ Ecclefix GHndelacenfis iffius fequeSht 

cuSlodem defutantes, juriumque & fertinentia- 

rum diiii officii antiquttus excrefcentium G? ex- 

crcjcere valentium, tifque noftram vifitationem i3 

Ecclefia & popiilanttm de Glindelaghe fnediCi. 

ratiocinio emoltimentorum iffius officit, (3 re- 

rum ad illud fertinentmm, nobis refervato, ^c. 

Etiam (^ fcrutatis antiqtiis Ecclejij; noftra 

Dubliiienfis fcrifturvs (3 monumeWK jeu char- 

tis, dtjpojitionem dtili officti ( cum lUtid vacare 

contigerit ) ad nos ^ nofhos fuccefiores ferti- 

nere debere (3 miUum alium ( Jede Duhlittenfi 

dtmtaxat flena (3 confulta Archipnefule ) pro- 

nuntiamus, decernimus, C^ declaramus in his 



fcriftis. Dat.^c. i i.Decemh. An. Dom. 1473. 
et noft. confecrat. An. z. 

Haec fufius ut obfcuritati lumen adfe- 
ram, quod accendit mihi literarum in- 
fignis pharus D. Jacobus MedienCs Epifeo- 
pus. 

5 Corttm forisfacere. ] Verbera pio- 
mererl LL. Irae MS. cap. 6.S» quis corittm 
Juum forisfaciat , ^ ad Ecclefiam incmrat : Jk 
ei 'verheratio cmdmata. 

Coriwn ferdere : vapukre , flagellis caedL 
Ibidemca,3. Si fervus fine teftimonto Domim 
fui die Dominico oferetur, corium ferdat. Sax- 
oa Solig hi f hybe. 

Cffrium redimere : putane vapulet. L. Fri- 
fon.Tit. 3. §. 4. S«-x;w vafulet nifi Domimtt 
«jus 4 folid. corium ejus redimere voluerit. Ica • 

in L. Salic. Tit i^.^. i. — aut flageUis 1 1.0. 
iSus accifiat : aut fro dorfofuo ixo denar.~ 
culfah. indicetur. 

Corium cum cafite decorticare. Vide Decor- 
ticare. 

5 Corrodiitmt al. Correditm. ] Eft a- 
limenti modus qui in aliquo monafterio alicui 
conceditur , vel ad terminum vita^, vel pro 
certo tempore, vel hxreditarie. In Conftitut. (-^_ Qtieire- 
Othobon./i^ey^rtodicitur ; prohibeturque illic Ugiofinon ven- 
Religioiis ne deinceps hujufinodi liberattones dant vel ajig. 
aut vendant aut concedant. Ad fundatores tliitlibera.t. 
vero e communi jure fpeilabat, corrodtam in 
quovis fiias fundationis monafterio, nifi in li- 
bera Eleemofyna flindaretur. Difpoiiiit 
item Rex ( in bcneficium famulorum 
fiiorum) corrodium unum & interdum alterum 
in undeviginti fiipra centum monafteriis , 
quod mihi arguere videtur prifcos Reges haec 
eadem fijndafle. 

Corredium etiam dicitur quicquid oblbnii 
quod vel fiiperiori in fiabfidium penditur, vel 
in men^m alicui apponitur. Cibus. Confti- 
tutLSicul. lib. 3. Tit. 18. Praelati EccleCa- 
rum adjutorium petant pro— corredo nolho 
cum in terrg eorum nos hofpttari : vel corredi- 
umab eis recifere contigerit. Cuftumar. Prior. 
Lew. pa. 1 6. Item omnis molman inveniet e- 
quum ad fortandum corredium Prioris. Mox. 
FlageUahit fnebendam Prioris fer unum diem 
cum corredio Domini. Tertio, Lancet<e falca- 
bunt fratum Demmi cum corredio tali. Ad 
matutineUum, fane ordei et cafeo ; ad nonam fo- 
tagio, & duflici comfanagio ; G? ad vejperum , 
unum fanem curi,e G? faffellitm herba. 

5 Cornare. ] Cornu inflare. Occurrit in 
Chartforeft.cap. 11. fi;d in impreflb codice, 
mendofe legitur coronare. 

5 Coron.itor. ] Apud nos Corona; offi- 
cialis pervetuftus eft, ad tuendam pacem & 
dignitatem regiam in quovis Comitatu popu- 
li fuftragiis conftitutus. Olim non minor E- 
quite aurato , fed diminuta hodie poteftate , 
quatuor plerunque eliguntur , qui in cxqui- 
rendis homicidiis operam prxlertim navant. 
Llnivcrfis praeeft Capitalis Jufticiarius Banci 

Regis 



G L S SA k lU Ad. 



•*J 



Cojlie, 



ffifl. ii Bfi- 
»4(2». Ub.i. 






Regis, qm & idco Summus Angh-e Coronator 
habitus eft. 

5 Corprde. ] V. Durand. 1. 4. cap. 
7.0. 

5 Cor[ned. ~\ Canut. LL. Eccl. 5. Sax. 

P.mis confecratus (vel potius exorctfatus ) cx 
hordeo confecius : Tate. V. Oftli judicialis. Et 
Lind. pag. 1 307. Koodl^ofl vetus alimentum. 

5 CorUnmh ] Vide CwnnHm , poft 
Ciirtis. Et lib. RameC Seft. 155. Corti- 
na. '■^'•' ' 

5 CortM vulgo C«r//V.] Aula. DicStnri a 
cor/'e /eu cohortc Principls.. Greg. Turon. 
Hift. lib. I o. Seil. 1 6. ' ■ accenfis in certe 
aippis. Vide Ciirtis. 

Hinc Cortmarii & Cortalmi pro Aulicis, 
Courtifans , qul Curla: fiu Com Prlncipis 
addidtl funt, Cohortales In L. owwcr ommno, 
C. Qui mlitare poff. lib. i z. ut Goldaft. ad 
Ekkehai'. cap. i o. etlam Coniles. 

f Co/ffi Si Cq/ff^. ] Domefd. Tit. 
Wiltefcii-e. Rogerius Comes. Oclo villam, i3 
eclo cofce:{ cum quinque cariicts. Vox in lu- 
ftratione hujus Comitatus fi-equens ( uti & 
Cofcct) quE bordanorum loco,villanos plerun- 
quc fequitur. In burgo autera Malmesberia 
cum bordariis fepe jungitur. Agardus opina- 
tiis eft, oferanos fauperes figniticare : nos i- 
dcm quod Cotmanm S<.Cotar!i,ide{\: cotanim 
hdbitatorcs : nam co/l:e idem apud veteres 
Anglos quod cote, i. tugurium. Vide Cota & 
Cotmaniis. 

? Coflera , Cofterea. ] Luur. Regionis 
pars marl finitima, a GaU. coftier, i. Latus : 
quafi cojliera. Declaratio Conftitiition. Alani 
Ducis Britan. An. Dom. 1087. i^/« fro tunc 
habebat compliires ?iobtlitMes ftiper n.tvilnis fer 
mitre Oceanum in cojleriis Occifmnrenfis. Qr- 
dinat. marifc. Rumeney , Per coferam^a- 
ris (3 p.irtium .tdj.tcenttum iti Cothitatu K^n- 
cia:. 

5 Co/.j, Couigiam, Cotarirts, Cotman- 
««■, Cotjetus, Cotfete/!m, Cotfe helanda.'] 
Cota : Tugurium, latibulum. A Saxon. coce, 
Jpeliinca, latibuliim .- quod etiam Eelgice iig- 
nilicat. Primarie a Grxco Koiw, i. cubile i3 
iuftrum ferarutn. Mat. xi. i ^ . Seoga cotJe, 
Jpelunca latronum. Qui olim in agris rem ex- 
ercebant, /pcluncis fe tuebantur &C latibuUs: 
ex quo cafe viiiores cotarum nomen repor- 

tarunt. Ovid.Metam.lIb. i . Domus antra 

fuerunt. 

Eft etiam Cota tugurium in campls, quo 
no(ftu includunt oves a rigore hyemls , 
vulpiumque rapacitate : cujufinodi multa 
hodie extaru: in Coniitaai Gloceftria; & 
ti-a£i:u adjacenti. ^ fijecp^^OUCe , OJ ^tt^f 

coat, 

Cotagiumiovtrdcs dicunt pro ipl^ cota (eu 
tugurio : & compledli prxterea videtui" 
fiindi afcriptam portiunculam, ut mefuagi- 
um le mesy & Gonclufum prxdium. 



Cotariiis, Cotmannus, Cotfctus, dialectum 
variant non fignificationem. Sax. couj-erej 
cot.i habitator. Domef3. Tltt. Middlcfcx. S. 
Petrus. Vmis cot.rrius de ^.acris: i3 /\.c.cota- 
rit qiit rcddunt per amuir^ ^O.fol. pro hortisfu- 
ts. Tit. Wireceftr. Gifilbert; fil. Turoldi. 
Hadfore. Et 8. bord.mi (j cotmanni cum du- 
obus cariias. LL. Henrici i. cap. 50. Villani 
xero vel cotfcti, •vcl pcrdingt : vel qui fiint Jju- 
Jiifmodi iiiles, vel inopcs pcrfon.c, non fimt intcr 
leffnn judiccs niimi ratidi. 

Cotfetellum diminut. ' Gfand. Cuftumar. 
Abb.de Be//i5, fol.S^.b. T{ic.i{£vc tenet i.vetus 
mefuag. quodnuper fiiit Cotfetellum Joh.tnnis 
Saipyere. M in feq. pluries. Ca/<?, Cotagiwn, 
Cotarium. '■' '^"^T'' 

Cotfethlanda. Lib. Ramef? StSt.i.6=^. Dedit 
frxdiclus Ahbas pradtBo Hiigont pro tota terra 
qu£ tunc temporis a S. Benedido idem Hugo te- 
nebat, unarn cotfethlandam, ctim libero fcrvitio in 
villa qiia dicitiir Slepc : & iiniim m.tignagiunt 

inforo ejiifdcm vile —• G? infiipcr 6oJier^ 

Imgorum foltd. Cotfcthlitndajni hic inteUigo cot^e 
lcdem & prxdii quidpiam ad eandem perti- 
nens. Coce; onim cafa vel cafula : be~ Sc 
oez]^Jedes,.k Snxon.yezzamncolcre : landa 
terra, Et hic nota : cotas non tam exiles 
femper fuilTe , quin & fua allas obtinuerint 
prxdia. 

5 Coterellus., al. Cotarellus. ] Idem vi- 
dctur quod lupra Cotantis & Cofcet .- Cof.c feu 
tugurii habitacor. Statut. dict. extcnta mane- 
rit IVIS. biquirendiim cji: de cujiiimnnis, i£c. 
Item tnquirendiim ejl de caterellis : qu.e cotao-ia 
(3 cmtilagia tenent, i3 per qiix fcrvitia, &c. 
Apud Raitallum mendose editur : Inquireri- 
dum ejl de cctagits, viz. qux cotagta £J curtila- 
gia tenent. Prbmptor. Fratr. Lennenf? Cote- 
reH. Giirgujiiniis, gurgiijiina : Ttgutrinus , ti- 
gurrina : CotercMtis, coterelta ; (3 h.ec diio fitia 
fimt. Eft autem giirgujlum vas viminarium 
quo pifces refervantur , & cella vel domus 
pauperum , & locus tenebrofiis in taberna 
ubi cxercentur tui-pia. Clceroni gurgujiium, 
Apuleio gurguftiolum. 

Coterellt hinc dici videntur homlnes viliures 
(Gallis Cotereaux &i Cojiereaiix) qui fiib An- 
glo militantes, Francis admodum infefti e- 
rant : Rigord. de geit. Phil. Aug. pa. 1 8 o. 
^iodam die ^tcardus Comes Ptcidvtenjis multt- 
tudtnem Cotarelloriim ad fojtellum I^aduljiht fro 
fuccurfu mijentt. Sxpe. 

5 Cotionesf] MiAQCoccio. 

5 Coutheutlaugh. ] Saxonicum. Qui 
exlegem fcienter recipit. Couth Jciens , ut- 
laugh exlex. 

5 Cranohari.l L.Boior. Tit. ro. ca. i, 

§. I . Accipitcr qiii cranohart dicitur. MS. 
Cranthari. Sed re6tius puto linquit Linden- 
brogius ) Crantchapich. Germ. Cranich pus, 
hapich acctpiter.Alc^e is ipfius elt qui in LL. 
Alaman.TIt.gg.vocatur, Accipitcr qui gmem 
mordet. L. Ripuar. Tit. 36. §. Hnal. Can- 
morfus gruariiis. 



X 



5 Cr^- 



'H 



Henrici Spelmanni 



Incrlnim. 



Crinofia. 



5 CrAtare^ Scalpere. A Gall. Gratte,-. Ad- 
dit. LL. Frifon. Tic 3. §.44. Vide CU- 
dclg. 

f Creantum- ] S,niflatum. Conflitut. 
Philip. Auguft.apud Rigord. pa.iSi. —fa- 
ciant creditoribiis fcr fidei juJfore},vel fer vadin, 
creantum fuum folveyidt debita ad frxdi^os 
terminoJ. 

5 Credentiii-'} Ahacus, (eu talula vafi 
(ufcipicns. \x.2!iic. creden:^a. Formula degra- 
dandi Archiep. In frimis in fublico extra Ec- 
clejiam, faretiir aliqiiis eminens locus congruens 
Jpacit fro degradatione fienda. Item fufer 
eundem ordinetur tma crcdentta fimflici tobalea 
cooferta. Item fiifer eatidem credentiam fona- 
fur amfiilla vtnt^ amfulla aqiue^ ^c. 

Significat etiam fidem, fed quaere an ita, 
prordis & limpllciter in Conftitut. Sicul. ubi 
fepe occurrit. Lib. i.Tit. '^<^. cz. i.Sanci- 
miis ut omnes camerarn CS? bajiilt fnnfquam in 
gabellam (3 credentiam,^ bajulationes noflras ad- 

miniflrandas fufcefcnnt cgrforalia fubeant 

facr.imenta. , ■,■ . .1 -^ • ■-r 

5 Crinitm\V.rmo[m.'^ L.' Sa!ic. Tit. 

2.6. §. I. Si quis fuerum infra IX annos , five 
ainitiim, /ive tticrinitum occtdcrit, 1 5 den. qui 
faciunt fol. 600. ciilfab. judicetur. §. 2. ^i 
qiiis fiierum crmittim fme voluntate farentum 
totonderit , I D CCC. denar. qiii faciimt fol. 
xlv. culfab. jitdicettir. Decret. Childebeiti 
cap. 2. Kullus de Crinofi incefium ufum Jlbi 
focict conjugio. Ad Explanationem harum 
legum & antiqui moris , addam quce col- 
legit Lindenbrogius. Francorum Reges & 
•Regia ftirpe oriundi , cnniti femper crant, 
■reliqui Vcrotonfi. Agathias lib. i. pag. g. 
Qi(u\lv •nii finstMun ^ ^b^yyiv, &c. So- 
lenne eji Francorum I{egibus nunquam tmideri, 
fed a fiieris intonji matient. Cafartes tota 
decenter eis iu humeros frofendet , antcrtor co- 
ma e fionte diftriminata in utrumque latus dc- 
fiexa. Neqtie vero quemadmodum Ttircis (3 
Barbaris, impexa lis (S fqiialida fordtdaqiie cjl 
coma, vel comflicationc indecenter cirrata , fed 
fmtgmata varia tffi Jibi adhibent, diligenterque 
curant : idqiie veliit infigne quoddam eximiaqiie 
honoris fi\erogativa I^gio generi afiid eos tri- 
buitiir. Suhditi enim orbiculattm tondentur , 
neque eis frolixiorem comam alerefacile fermit- 
titiir. Meminit hujus moris Greg.Turon.lib. 
a. cap. 9. Ado Vien. pa. 149. Otto Frifig. 
lib.4. cap.j^. Scd & Saxones criniti erant. 
Witikind. de geft. Saxon. lib. i. pa. 5-. lUis 
fSaxonibus) hcec loqiientibusmirati ftint Franci 
fraftantes corfore (3 animo viros , miratifunt 
& noviim habitiim , arma qiwqiie G? dijfiifam 
fcafulis cefanem. Qute eadem in Abbate 
Urfp. lcgunmr. Vide Cafillati. 

5 Cro, Croo , 8i Croy:] Reg. Majeft. 
Scot. lib.4. cap. '24. Cum qiiis fcr ■villam me- 
diam tranfierit cqiiitando, ^ aliqiicm hominem 
antecedcntem illum, fedihus eqiii fui calcaverit, 

ita qtiod mortcm indc fubterit • reddat 

^o homin$ mortuo , ^ talttcr occfo, Croo, & 



Galnes , quaji eiim frofnts manibtis occidilfct. 
Perfpicuum eft Croo hic effe prctium ho- 
minis Occifi, quod alii Wergildum dixere, 
id eft, cafitis aftimationem. Lib. eodem, cap. 
56. i. .V4«:,"j j .n'jS5;i,-) 1 

Stattiit Dom. f(ex,'jud^ ille Croo muik Co- 
mitts Scotia: , cft fefties vigtnti vacca, 3 or.s 
jiro vaccx. 

2 Item, lc Cro filii unuis Comitu,vd imius 
Tf^ani eft centum vacca:. 

3 Item, le CrofiUiThani efl 66 vacca,(3. 
2 1 denarii, (3 1 fartes umiis den. 

4 Omnes Bajfiores in farentela funt ri^ici. 
Item, le Cro unius ruftici eft 16 vacde. 

5" Item, le Cro cujuftibet foeminx virum 
habentis, eft minor fer tertiam fariem, quam le 
Croo virifui. 

6 Item, Ji iffa non haheat virum , tiinc le 
Croo iffius eft adeo magniim, fictitXjno fratris 
fiiiji qtiem habet. 

7 Item, le Cro, & galnes, & enach tiniuf- 
ctijufque hominisfiint fares , fcil. in reJfeBu fce- 
^iharum Jiiarum. 

Skenaeushos capicis cenfiis, vix Scoticos 
agnolcit. Forte Hibemos refpiciunt,qui vac- 
cis omnia seftimabant. Homicidii vero com- 
pofirio apud Saxones noftros , n-iplex fuit. 
Cognatis pro caede confanguinei. Domino, 
pro ca;de vafTalli. Regi,pro pace in utraque 
fUpta. An huc {jpcQ:mt,Cro,galmes,i3 enach, 
alii dicant : voces Hiberniam fapiunt. Lib. 
eodem, cap.3 8. §.5^- Si uxnr liheri hominisfit 
occifa,vir fuus Ijabebit le Kelchyn, & farentes 
ejus habcbunt leCro, & le Galmes. Item, Si 
tuKor ruftici fit occifa , Dominus ifjitis terra in 
qua manet, babehit le Kelchyn, G? farentes ejus 
leCro, &leGalmes. Sic ^^.Statutojacobi 
i.Parlam. 6. homicida pendere jubetur Regi 
4o.lib./e Croy vero , proximis confinguineis 

interfeai : to t^ neatett of iljc feitt of tJje 

Qain man. Vide JVcre &: fVergildum, & in 
procinilu, Crocium. 

f Crocium-I Extare audio in Hibci-nJa 
diploma quoddam Henrici 2. quo idcm 
Rex uberrima privilegia Epifcopo conceflit 

Exceftis foreftallis , thcfauro invento, 

croctis, ^c. Quid hic vult croctts a me qujefi- 
tum eft : nec habeo quo refpondeam,fi aliud 
flt quaip Cro in LL.Scoticis jam fupra diiftum, 
id cft, PVcrgtldum, vel homicidii compofitio. 
Quamvis enim Anglis ademiffet Rex ille 
Wergildi leges, fuas tamen Hibernis permi- 
fit immutatas. 

5 Croftim , Croftus^ Cruftum. ] Sax 
cpopc & cpup~. Lat. cryfta, a Gr.Kf oVto, 
ahfcondo. Locus fecretus. Eft autem Critfttim 
•pnEdiolum pone habitaculum rufticum a 
latioribus campis ideo diftin^fkim, ut anima- 
lia rilftica fiibitis ufibus exhibeat. Angulus 
campi, idemque forte Saxonibus, quod nos 
hodie fNoiTnannos fequuti) c/fl?//rfff2 dicimus, 
a CfOfC» Ingulf. Poftiint etiam di8i monachi de 
eifdetn marifcis verfus occidentem jacentibus , 
frofi (3 homimbu!, five tenentibus fiiis, inclti- 

deie 



GLOSSARIUM. 



155 



Eidem in di- 
viftone Regni 
iMdovici Imp, 
eap. 10. fed 
judicio crucif 
iUic kgitur 
vexiUo crucis : 
£? quod hic ex- 
aminmonem, 
illic extermi- 
nttionem. 
lib.i, Tit.2^ 
lib,'}.Tit.'i'). 
25. 



dere croftos,five fratttm circa pontcm,fijiaraliter 
quantum illts flacuerit. 

5 Crota,.'] Antrum , jpectis, celta , crypta, 
a jam di6lo Saxonico Cpop- pelip Brit. 
Armoric. PhiUp. lib. i o. pro cella, 

Diim tu coharts monachi fiibvertere crotam. 

5 Crom^ Fidicula Britannica, Canibris 
hodie « CrOWH. Numquid a fidibus,Hi(pan. 
cuerda, vcl Graec. Keyru^i^", i. Jirej>o, platido ? 
Veianius lib.7. Cann.8. 

t{omanufque lyra flaudat tihi Barbartn harpa : 
Gr£cus Archilliaca, Crotta Britanna canat. 

f CruceS nigrce^ Litania major ; quod 
vide. 

5 Crucem mam baiuUre. ] Radevic 
de geft. Freder.i. lib.i. cap.^". Videns multi- 
tudinem eoriim qui cruces hajularent ; is e- 
nim Italorum mos efl, tit hahentes querelas cru- 
cem manihus perferant , mifertus illorum ait, 

i^c. 

5 Crucis judicium. ] Criminis explo- 
randi purgandique multa olim genera, de 
quibus fiiis locis. Hic de Judicio criicis (quod 
&C Jiidictum crucis Dei vocant) dicemus ; for- 
mulam ejus qualem e Frifonum legibus Tit. 
1 4. de homine in ttirha occifi, couceperimus, 
exhibituri. Reus primum duodecima maiiu 
(hoc eft, totidem compurgatoribus) objeiSli 
criminis fe purificabat facramento. Ad Ec- 
clefiam deinde, vel diflante longius Ecclefia, 
ad reliquias Saniloram deduftus erat,prxci- 
fifque de virga particulis duabus paribus 
(quas talos & tenos vocabant) unam crucis 
charaftere inflgniunt, alteram puram dimit- 
tunt. Lana munda ne internofci poflent, 
Ibrtes iftas feorfim obvolvunt .- 6c in Ecclelia, 
fuper altai-e ; foras, fiiper reliquias ponunt. 
Exorato tunc follenniter Deo, ut figno evi- 
denti oflenderit utmm accufatus vere jura- 
verit necne ; presby ter fi adiit,vel defidei-ato 
presbytero, puer qui^iam innocens, fbrtium 
unam toIlit,qua2 fi ea fit qux cruce fignatur, 
infontem pronunciant accufitum ; fin ver6 
pura, reum judicant. Haec formula vatici- 
nandi ex decilae virgx particulis,inter paga- 
nos antiquiflima fiiit, ut infra inTenus. Capi- 
tuLLudov. Imp. ad L.Salic. cap.i. Inficulari 
caufa hujufcemodi teftium diverfitas, campo com- 
prohetur : in Ecclejiaflicis autem negotiis, crucis 
judtcio rei veritas inquiratur. Xeftam. Caroli 
M.cap.8. Si confinia Regnorum, hominum 
teftimonio declarari non pofTunt .- tunc volu- 
mus, ut ad declarationem rei dubia, judicio crucis, 
Dei voluntas, (^ rerum veritas mquiratur ; 
nec unquam pro tali caufa cujujlthet generispugna 
vel campus ad examinationem judicetur. Hinc 
in Longob. LL. Campo vel cruce contendere. 

Capitul. lib.j-.ca. Iiy. de ipfiperjurioftet 

ad crucem. Formul. Vet. Bignon. ca. i x. Ad 
crucem cadere: & crucem tvi?idicdre. V.Fotnx. 
f. 1 7 Z. 



Interdicitur Crucis judicium \n Capit. Ca- 
roli M. lib. i. cap. lO^.vh.Sancitumeftut 
mllus deinceps qtiamlihet examinationem crucis 
facere prxfumat , 7ie Chrifti paffio qiia glortfi- 
cata eft, cujuflihet temeritate contemptui habea- 
tur. Sed qusere an ifte canon refte inferatur 
Conftitutionibus ipfius Caroli,qui & Capitul. 
lib.5. cap.48. & in Teftani. fuo(quodjam 
citavimus)adyW;atf»j crucis provocare juBfet : 
quemadmodum &• filius ejus Ludovicus. 
Reperitur Vero ipfifTimis apicibus Lothario 
adfcriptus Longdbard. lib. i. Tit. cc. 

Solennis etiam moris fuit libata cruce ju- 
rare. Beda de remed. peccator; ca. 4. ^d 
perjurat in inanu Epifcopi, aut preshyteri, vel 
altari, vel cruce conficrata, untim anmim pccni- 



teat. 



% Cruciferi, Crucigeri , Crucefignati^ 
Sunt qul militiam Terrse fancirae profitentes, 
crucem profeflionis lymbolum, vefti in hu- 
mero dextro appingebant. Sicolim noti,qui 
prsedicata ci-uce, milicaturos fe voverant Hie- 
rofblymis. Vide Rigord. de geft. Philip. 
Auguft. in An. 1 1 87. Mat. Par. in Anno 
1095:. & 1096. Guiliel. Tyriumlib. i. 
cap. 1 6. aliofque iflorum temporum Hifto- 
ricos. 

Criicem pradicare , eft periclitantem rem 
Chriftianam apud fideles conqueri, eofdemq; 
adveriiis hoftes Ecclefi^, concionandociere. 
Hoc ab Urbano z. circiter An. Dom. 1096^. 
inchoatum elt, qui non fblLim humeros, fed 
& fi-ontes juflit cruce fignari. Proprie autem 
adverfiis Saracenos & Infideles (quibus fig- 
num crucis ludibrio eft:) fed qubd Pontifices 
Romani contra ipfbs etiam Chriftianos (ini- 
micos fiios) non femel ufi fiint. Sic Alexand. 
4. contra Manfredum Regem Siciliae An. 
I if^-. ut refert ibidem Mat. Parifius.Vide 
Guiller. de Nangis, de Geft. Ludov. pag. 
410. 

Crucigeram autem militiam ab ipfb Con- 
ftantino repetamus, qui e ccelo monitus non 
fblum crucem pro Labaro ufiis eft ; fed & 
militum armaturis eandem dedit infigni , ut 
refert Nicephorus lib.^.cap.i^. Hinc & Pru- 
dentius. 



-fummifque micat crux addita criftis. 



Sub initio Regni Hierofblymitani exorti 
fimt 4. alii Crticigeronim Ordines, fcil. Cano- 
nicorum fepulchri Dominici, Johannidarum 
(qui poftea Rhodii nunc Melitenfes difti 
fiint) Templariorum , iSc Teutonicorum ; 
de quibus infra in Militum Ordinibu;-. 

Cructgeri etiam Italis dicunmr , qui fe- 
rentes crucem in manibus , querelam pro- 
fitentur. Vide fiipra, Crucem manu baju- 
lare. 



X % 



f c«. 



il6 



Henrtci Spelmanni 



g^- 



5 QmurUtA^ Cucarldtare. ] Vide Ar- 

* 

5 C*W« , Colidii , C<eBes. ] Hea. 
Boethius Hift. lib. 6. Cvpere Monachi & Sa- 
eerdotes fapud ^cotos & Hibernicos ) eo 
tempre Cbrifii dogma accuratiffime amplexa- 
ri. Mmachorum quorundqm ductu & adbor- 
tntione , qui quod fedulo fritdtcatione vacarent, 
cjjentque frequentes orationc, ab inco/is Culto- 
res Dei funt ajfellati. Invaluit id mmen ajmd 
vu/gus in tantum , tit Sacerdotes omnes ad 
7iol}ra pene temfora vu/go Culdei, i. cu/tares 
Det fme dijcnmitie vocitarentur. Pontificem 
ititer fe commtini fujfragio deligebant fenes 
qucrn divinarum reriim efiet fotefias. Is mu/- 
tos deiticeps annos Scotorum Epifcopus, titt 
iiojlris tradititr Anm/ibus , efi appe//atus. 
Habet hxc in 6. Hift. fiix libro Hecaor 
Boethius. 

Sed audituni eft hoc nomen etiara extra 
Albaniam , ut me admonuit vir lagaciflj- 
mus D. Jacobus Uflier Epilc. Medienf ut- 
pote in Enti/i five Berdjeya rnfola ubi mo- 
nachis, <5c in Hibernia uhi presbyteris fecu/ari- 
hus eft attributum. Illam enim fuo tempore 
h monacJjis re/igiofifilmis inhabitatam foipfit 

* Itin Cmb. * Geraldus Cambrenfis , quos Cce/ibes, vel 
fib. 2'cap. 6. Colideos vocant. Hic vero in majoribus 

llltonienfium Ecclefiis ( ut m Ardmacha- 
na , 6c Ecclefia de Clunifh five Cluain 
ynifti CWochorenfis Dioeceleos ) presby- 
teros qui Choro infervientes divina cele- 
brabant officia CoHdeos , eorumque Praefi- 
dem Priorem Colideorum appellatum efle no- 
\'imus. Indeque a Johanne Meyo Archie- 

* Ex Rfgiftro pilcopo Ardmacano * e.x probatifiimontm te- 
3-o.Me)i.Jo.i'^- fitinn tefiimomo, G? qued magis efi (Regiftri 

VCit>a flint ) JatiElorum patrum antiquis Cljro- 
tiicis, G? prxdecejjorum iibris arma/ibus fcnitatis 
i3 fer/eclis, An. i^^^-. fententiam latam 
iavenimus , quod Pnoris feu cujttjque Colidea- 
tus ofiiciutti Curattim md/atentts fentiatur , tenea- 
tiir ve/ altds reputetur : quin qiii/ibet benefi- 
cium curatiim fimrd i3 fertie/ cum Prioratus 
(3 Co/ideatus ofiicto fbffit i£ va/eat libere i3 
/icitc rctinere dutnmodo iti Ecc/efia Ardmacha- 
na dcbit.im faccret refidctuiam, (£c. ^ Et quod 
Priori CoUdeorum /ociis primus in metifa j S? 
in exequendis (3 regendis divinis offciis, tit 
in /oco Pr£centoris , 41 Co/dets ceeteris reve- 
retitia congrua debe.ttur. Et a Nic. V. Roma- 
* foid.fol.l. noPontifice * aliam quodPrioratusCo/legiife- 
cu/arium Presbjterorum Colidearum vulgartter 
nuncufatorwn Armacljottenfium fimplex offici- 
um , (f) fitie cura exiftat ; Ut in refcripto 
ipfius videre eft, dato Romse apud S. 
Petrum An. 1447. Pontificatus An. i. 
Hxc ille. 

^ Ciilm fit'.nfxa.^ Intellige, Poteftas, 
Chaita, Aclus, Padlum. In Marculfi for- 
mulis paflim occurrit fiipulatiotie fubmxa, &C 
hoc ex jure Romano petitum ( ut notat 
Bigabniuj. ^ Diciair autem culttio fubnixa, 
.quafi pacti vinculum & folennitas , tradi- 
tione culmi live ftipulx, confuniraata ali- 



quando fijiflet, & ftipulatio a ftipula defcen- 
diflet, quod Ifidorus (ut notat item Bigno- 
niusj afTeritOrig. lib. 5". Sttpulatioaftipula : 
veteres enim quando fibi aliquid fromittetnmt^ 
fiipulam tenentes frangebatit, quam itentm jun- 
gentes fiionfiones fiias agtwfcehant. Varro & Ju- 
rifconlulti aliter. Sed antiquum ritum in ob- 
fcui-o reraotoque populo, diutumiorem (jux- 
ta Pktonis (ententiam) deprehendimus. In 
infiila enim maris Hibemici quae Maania di- 
citui-, hodie in ufu eft, equorum, aliarumque 
rerum venditiones traditione ftipulae ratas fe- 
cere. Trad. Fuld. lib. i. Chart. 106. Hoc 
fit aHum ceram tefitbus fubter pofitis culmo fiib- 
nixtcm, Lib. a. Chart. 16. Habeatis fotefta- 
tem cu/mo fubnixam. Ibidem Chart. x i . & 
X^. Cidmo cormexam. Vide Fifluca. 

5 Cuh'ira. ] Pars agri latior uni defig- 
nata cultui : alias ^arentena, quod vide. 
f Colvertagiim. ] Vide Ntdenng. 
5 Cuna.^ DomeaTit.Ceffa-ia. ^ando 
^ex ihi veniebat, reddebat ei unaqu<eque caru- 
cata CC. hefias , C? unam cunam flerutm ctr- 
vifi.e. Cuftumar. de Hecham. p. a i . Omnis 
/anceta i3 toftman inveniet cunam fi habeat ad 
cervifiam Domini faciendam. Vas quoutuntur, 
poiifices : Cufa, orca, vel id generis, a ttri^ 
ffanD, t% fet. Galli cume dicunc pro vale 
emanentem liquorem lufcipiente, ut Cvme 
de frefiouer. 

5 Cuneus. ] SigiUum ferreum quo bu- 
mUs cuditur : a forma diftum : atque inde 
coin quah cune, pro moneta. Domefd. Tit. Coiit. 
Wireceftre. Burgenfes f/ures habuit, (3 fro 
I <). hidis fe defendit : qiiando moneta verteba- 
tiir, quifque monetarius dahat xo. fo/. ad Lon- 
dintim fro cunets mo/net<e accifietidis. Occurrit 
etiam pro monetse percuflione, & ipfb per« 
cuflioriis loco. Rotulus fundatorum monaft. 
S. Edmundi Burienf Dedit idem SanEius E. 
( id eft, Edouardus Confeflbr ) S. Edmundo, 
Pak^nham , Cormegefion , (3 concefiit etiam 
diclo Edmtindo monetariam fiive cttneum infrn 
Bury. 

Hinc Ctitieare vox forenfe cudere : & Cuneare. 
Ciinage, percuifio. x. Statut. Anno 9. Hen- 

ric. 5. cap. 3. ■ & fur les feignourage 

& cunage dargent. 1 j*. den. de la libre de 
Tour. 

5 Cuppula. ] Fomix rotundus in altum 
porre£tus, aL TruUus. Baron. in An. 68i. 
nu.41. 

5 Curefcet.'] In Epiftola Canuti apud 
Malmesber. de geft. Reg. mendose pro Curc- 
fcet. vel Circjet, quod vide. 

5 Curfodi. ] Vide :^urb. 

5 Curfue^ al. Coverfu.'] AGaU. eouvrir, 
tegere : feu, ignis. Latine, Tgnitegium. Edi- 
xit Wiilielmus 1 . ut hora o6tava velpertina, 
ignis ubique obfbueretur, pulfireturq; tunc 
in ejufdem admonitionem, per Oppida & Ci- 
vitates campana, quae a munere Cuppubell 
eft appellata. Abiit zd Scotos mos ifte : im- 
de in LL. Burgor. cap. 86. ^» etiam cum 

duabtu 



G L S SA R lU M. 



157 



duahs armaturis extbit (ad vigilandum) qum- 
do fulfatur ignitegium (Couer-feu.) 

"J Curia.^ Origo nominis vel a Grjecis 
petatur , vel a Romanis. Romani curtas 
prirao dicebant xxx. illas portiones, In quas 
populum divifit Romulus. Secund6,partium 
illarum asdes publicas, quibus & convenire 
folebant Cngulae cuiise , & lacra peragere 
Tertio, locum in quo Senatus Rempub. cu- 
rabat .■ atque inde quarto, locum etiam cui 
fiiam quifque domum Senator contulit. 

Ad Graecos eamus. Kvei<t Athenis dicitur 

& ipfa concio, & concionis locus ubi conve- 

nii-e Iblitus eft magillratus, & creari. It«n 

dies rei alicui conftituta, vadimonii fiftcndi, 

vel juris dicendl gratia j necnon fententia 

qua; in fiiffragiis vincit , unde proverbium 

avTh Kveitt. PoiTo Kuf ©- authoritatem, ar- 

bitriumj edi£ham, & efficacem probationem 

fignificat. KveJu comprobare, nec tam hoc 

quam cum authoritate decernere , & legl- 

time tranfigere rem , ut deinde ratum lit 

quod acSum fuerit. Hinc Kvelov pro fcripto 

authentico, quod nos recordum vocamus. Et 

«.xji^eo, antiquo, abrogo, imttim faclo. 

Denique Kuei* nuncupatur poteftas & 
dominlum, Kvei©- qul poteftate fretus eft, 
judlclumque exercet; Latinis Oww/nw. Ku- 
«ay^ fde templls diftum) quafi habitacula 
Dominl. KvetiMjict fana rei narratio, quam 
forenfes flacitum vocant. En quam appolite 
Gnecoi-um hsec omnla ad Curm noftras & 
Manerla trahantur. 

Certe Romana dI6lio a Grxca profe£l-a 
videtur, licet Varro (fulque alli) a cura de- 
rivent: Canonlftas a cruore. Convenlunt e- 
nim & fignlficatione & fcrlptura , Kveia. &c 
Curia : neque in vocabulis a Grxcls dudls, 
w in^ femper mutant Latini; ut videre eft 
in cubus, cufrejjus, cuprum, mus, (3c. 

Curia pro foro jurldico , apud Scriptores 
EcclefJafHcos, & in Jure Civlli, antique non- 
nunquam reperltur. Exin pro foteftate & 
hrachto (quod dicunt)yec«/4r» : atque allas pro 
omm fofulo reculari. Sic ut Cuna & Ecclefia 
inter fe diftlnguantur, modo quo Ecclefia & 
Hegnum. Ivo ad Philippum Regem Epift.zi. 
S^fporuiere non fubterfugiam , vel tn Ecckfia fi 
Ecckfiafiica funt negotia, vel tn Curia fi funt 
O/nWw.VIdendx Jureti obfervationes in ^-j. 
ejufdera Epiftolam ad Sanchonem Arcliiep. 
Aurellaneni." Apud Gennanos autem, Fran- 
cos, Anglo-Saxones, & gentes boreales, non 
venifle in ufiim cxiftimo , Curtam pro foro 
juridico, ante decimum, vei inferius feculum. 
Communiter enim Mattum , Placitum , Ge- 
niotum , &c. recepta prius erant vocabula : 
qus fiiccrefcente poft acceffum Normanno- 
rum voce Curia , noftratibus recefierunt in 
tenebras. Dlcebatur autem Curia, prlmo de 
Regia feu Palatio Prmclpis, Inde de famlHa, 
6cjudiclis in ea habitis. Rituveterrimo ut 
oftendit Vii-gillus JEndd. 7. 



' Laurentis Hegitf Pict : » 

Hicfceptra acctpere, (3 primos attollere fafces, 
Hegibus omen erat : hoc illis cmia tempium. 

Mox de omnibus forls judiciarlls tam ml- 
noribus quam majorlbus effertur. 

_ Ciiria pro a;dibus Nobilium,& manfb ca- 
pitali, ik\i auJa Manerii. Lib. Priorat. Dun- 
Ifaple Tit.Hou6ton.ca. i.Hntncus t.totum 
manerium de Houcion dedtt Ecclefia S. Peta de 

Dunfiafle. ■ Et tunc fuit curta (3 manfum 

capitale juxta Ecclefiam de HouHm ex farte de • 

North. 

Pro domlnio, quod Manerium dicitur & 
Manfus indominicatus Cliron.LaurlfhamenC 
In Folcando Abb. 57. Tres Ahb.tti^ curias, 
■vi:{. Obbenheim, H^ibelmgen , Gingcn, ^gtig 
fotefiati tn eoncambium tradidtt. LL. Hea I . 
cap. 40. Si pundbrech, ifraElura fartici,fiat 
in curia I^gis, flena IVjtafit. 

Ciiria pro atrio,feu area cujufvis habltacull : 
Gall. Ceurt. Ang. a ^aru. LL. Ed. Con- 

feff cap. 6. Si freus) fugtendo, domum facer- 

dotts vel cunam ejus mtraverit , eandem fccuri- 

tatem (3 facem habeat quam & afud Eccle- 

fiam, dum tamen domus facerdotis, ^ cwia ejus 

in* fimdo Ecclefia confiftunt. SIc in Brevi * ^'' « /^'"^•'' 

Reglo de curia claudenda. 

Curia pro fimilia , ut fupra in Comfana- 
gium : Vnum fanem curta , ajt IjOUQjOlO 

itoaf. 

5 Cu/ialitas Artglice.'] V. Jus curiali- 

tatis. 

^Curtanay Al.Curtein.'] Dlvi Edouardi 
Confeff gladius,qui In inauguratione Regum 
Anglia: caeterls praefertur a Coniite Ce- 
ftrlse. Mat.Parif? in Hen. 3. fiibAn. 1156. 

• Comite Ceftria gladium S. Edurardi qui 

Curtein dtcitur , ante I{egem bajtdante , in 
fignum quod Comes efi Palattt , Sc Sic Ar- 
thuri Regis gladlus , Calibum & lion dici- 
tur. 

5 Cm, Curtts , &c Curtus, al. Cors, 

CorHS.] Palatium, aula Prt7icifum (3 Nobi- 
lium, (3c. Haec Romanum fontem , iHa 
Grsecum faplunt. Sed agnofce e quam hu- 
mili (ne dicam Ibrdido) Initio theatrum 11- 
luxlt humanae majeftatls. 

Kuf 77>' Grsec, fijcella, qtialus, cavea ad con. 
fervandas aves, aCaje, OjCouI, q. qHale. f^idgfgirujl. 
A fcplendo dkSlum, nam Kvfjofjeptum. Ro- Scriptores. 
mani hoc idem cortem vocabant &: cohortem : Kiirr. lib.i. 
locum nempe In dorao ruftica parietibus '^''•'3j 
cin£him, quo anferes, anates, ciconias & hu- _^^ '^' 'rl\' 
jufrnodi aves in apparatum wbanse menfae 
cuftodlebant. Unde Martlal. 

Hatica cortis aves. 

Et Ovldlus, 

Abftulerat multas tlla cohortis aves. 

XJortem item dicebant quod In domo ruftica 
loco acrii fuitj etiam Ipatium intra maceriam, 

qus 



158 



Henrici Spelmanni 



quse ab inferioribus curtes utlque appellata 
funt , ut convenire deprehendas vocabula 
cum in maxlmis tum in minimis. 
lin£.Ltt.B.4. Ab avium autem cohorte (ut teftatur Var- 
ro) mllimm agmlna di£H ftnt cohortes .- & ex 
eo pofteri, Princlpum familiam & comita- 
tum, cortem & curtem appelIarunt.Gall.C««r^, 
Ital. & Hifp. Corte. 

Curtts pro area circa aedes, al. carw. Leo 

Marfic. Cafin. lib.i. ca.36. domtmunam 

novMti cum curte £S? adtficiis. 

Curtis pro horto, a ©aCOen. Vide infra 
Ciirtilagium. 

Curtts pro cafa vel habitaculo ruftico. LL. 
Burgund. Addlt.i. Tit.5'. §.a. Si mulier foras 
curte fua exierit. Et §. 5. Si ancilla in curte 
fua hoc fecerit. L. Salic. Tit. 6. §. 5. Canem 
cuflodem domus five curtis. L. Boior. Tit. ig. 
Canern qui curtem domini fui defendit. Haec 
& olim cortes dici vldentur apud Feftiam 
lib. 1 1 . ubi alt , Mapalia funt quaji rotunde 
cortes. 
Ctirta. Curtis, & Curta , pro habltaculo ruftico 

cum adlcriptls prsEdils, quod manfum & maf- 
fam vocant. Petrus Benevent. Cttrtis vulgare 
eft GMicorum , ficut manfus Italicortim. Sic 
forte inteljigendus LeoMarfic.Cafinenf lib. 

I. cap.i. Tiirtullus Patricius 18. fatrimo- 

nii fui ctirtes S. BenedsBo concefferat. An- 
tiq. Fuldenf? llb. 1.. Trad. 99. 4. hobas 
& curtam cum pmerio ac domo (3 cuniits adi- 
ficiis. 

Ciirtis pro manerio, feu manfo (quod vo- 
cant) Indominlcato. Lindewod in Provinclal. 
AngLlib.j.Tit. de declm. ca. Sanfta. §. om- 
nib. Eft enim curtis manjio vel manerium ad 
inbabitandum , ctim terris , foffejfionibus , £3' 
aliis emolumentis ad tale manerium fertinenti- 
hus. Huc refpiclt Longob. Lib. i.Tit. 34. 
L. I . Si qiiis gaflaldiiis aut aHor ^egis , cur- 
tem R^giam habe?is ad gubernandam , ex iffa 
curte alicui fine juffwne R^gis , cafam tributa- 
rtam, terram, fylvam, vites, vel fratum aiifus 
ftierit donare, (^c. Leo Marfic. Cafin. lib. i . 
cap.36. Obtultt Beato BenediElo citrtem fuam 
quiC dicitur Fara Maionis , cum omnibus ferti- 
ncntiis , qux fimul conttnet ^%. quinqiie 
millia oclingentos tenx modios. Sed dlfficile 
eft ctirtem hujulinodi a praecedente dlftln- 
guere nl adjiciatur indominieatam aut tale 
aliquid. 

Curtis pro villa, nec non oppido infignem 

aedlum multitudinem contlnente. Flodoard. 

Hllt. Rcm. llb. I . cap. i 7. Pnejuli nunciatum 

(eft) m fropnqua villa quam Bafilide cortem 

vocant , tu7ic forte conjiftenti. Idem allbl. 

^idam pesbyter de Baronis ctirte , fic enim 

villa vocatur. Lindenb. e Chi-on. Guelph. pa. 

I o g . In Longobardia Clifmum cortem nobtlif- 

De Ling. Lit, fimum, cujiisfiint xi. millia manfionum ttno val- 

''*•*• h comprehenfa. An non huc fpeiht Varronis 

illud ? Cohors, quod tit m vtlla ex fluribus 

teHis conjungitur , ac qutddam fit unum : fic 

hts ex manipiilis plurtbus cop/ulatitr cohorsj 

&c. 



DifteiTe tamen vldentur villa &c cartis : 
utpote cortem non dicl nifi de vUla, hablta- 
culo alicujus Nobilis infigni. FragftientHift. « 

Aquitan. Per teflamentum conceffit ad eundem 

lociim Cttrtem Fradorevillam, (3 villam Dai- 

raco, villam Muiniaco, Gfc. 

Curtts pro aula,palatIo,& famllia Principfs. 
Jomandes de reb. Get. ca. 54. Area vero 
ctirtis ingenti ambitu cingebatur, ut amplitudo 
ipfa ^giam aulam oftenderet. Hic Vulcanius 
in notis : Legendum (inquit) omnino eft Cor- 
tls. Eft enim Cori, Jpatiofijfimtis Palatii locusy 
quam Itali Carte (3 Cortile vocant : Uijfani l& 
Corte. Tametfi hi hac afpellatione etiam Pa- 
latium ipfum fignificant. Miror non occurrifle 
ei vocabulum c«rt;j,quod medlaftinis Autho- 
rlbus adeo frequens eft. Tu leftionem prif^ 
cam tene. Apud Afler. Menevenf? de geft. 
iElfredi Curtus dlcltur. Semper (inquit) in 

ciirto Hegis nutriti. Et Infra cum eo (Rege C^^^^' 

iElfi"edo) illa vice 8. menfibus in curto manfi. 
DI£him tam de familla quam de palatio : 
ut co/wj.fiipra a Varrone,tam de conjunila 
hominum multitudlne, quam domorum. 

Curtis pro fede cujufcunque Nobilis ; 
tanquam prsetorio cohortis. SicantiquisLL. 
notum : Gallis in villarum nominibus fre- 
quens , noblfque in nofh-is non inaudi- 
tum. 

Curtis Dominica. Idem quod Regia. Vldc 
Dominicus. 

Curtis indominicata. Idem quod manlus 
indominlcatus. Vide Indominicatus. 

Ciirtis pro foro judiciali &c quod flaci- 
ttim vocant. Longob. llb. i. Tit. %. 1. g. 

componere debebant ficut ciirtis I^gia ex- 

igere videtur. Placita autem & fora juridica 

ideo Curtes (h. COUirtiSJ nuncupata funt,qu6d 

in Regum , nobillumque curtibus fid eft, 

aedibusj tenerentur: efTentque Cortales feu 

vaflalli fui (quos Pares curtis vocabant) paftsCurtis. 

didtorum placitorum judices. Vlde Paret 

ctiria. 

Ciirtis pro ergaftulo ad cohibendum noxia 
animalia: Forenlibus noftrls Parcus: a PonnQ 
0} |9infoltl. Revertltur ad nativam vocis fig- 
nificationem : de qua fupra In Kup7«f -L.Bur- 
gund.TIt.z3.§.i. ^uicunque animal de mejfe, 
vel de quoltbet damno incluferit , (3 ante aftt- 
mationem damni prajtimpttone ^ arbitrio fuoy 
is, ciijiis animal eft, de curte fer vim tulerit : 
inferat illi cui vim intiilertt fol. 6. ^ mulH* 
fol. 6. damni aftimatione taxata. 

5 Curtifer, Curtilis. ] Locus vel fedes 
curtis. Formul. Solen. cap. 1 8. Donamus >gi- 

tur ciim omnibus .edificiis, curttferis,cum 

tpadris, campts, terris, i3c. Similiter Cap. 1 9, 
50, 5-8, 79. Antiq. Fuldenf? lib. x. Trad. 

148. Trado S. Bomfacio- unum jugerum 

curtiferum. Ibid. Trad. 107. qmcqutd 

habere illic vifa eft in locis curtilibtts, areist 
isdijiciis. 

5 CwtiUgium- ] Hortus olitorlus, vel 
ubl olera leguntur. GaLiSc hn'^.garden. Pro- 

vinci- 



G L S S A K 1 U M. 



«5? 



vinciale Angl. 



ib. tj. Tit. de decimis. Ca. 



Curtikrs. 



Cgnlnm, 



San»£ta. §. Omnibus. Perfohat (decimam) 

laclis, hortorum, cwttltigiorim^ /a>i.c, ^c. 

Ubi Lindewod. CurtiLigionmi : vulgare cfi 
(inquit) ««« ommum fatriurnm fed eertariim. 
Efl etiim cwtis, nuxnfio vel m.iiicriiim ad tnh.t- 
iiitaiiditm, cum terris, fojfvjfwmbus G? itliis emo- 
limentts ad tnk maneriiim fertinenttbtis, proiit 
fatis colligitiir in lib. Fctidoritm Tit. de contro- 
vcr/ia tnvefiitur.v , §. Si qiiis de manfo. col. x. 
Vndc Curtilagium dicittir loctis adjutintis tali 
eurti, ubi leguntur heiba vel olera ; fic diHtis h 
Ciirtis, & lego lfg'^i /"■" cMgere. H*C jlle. 

Milii autem dici videtur curtilagitim , a 
CTrtillim & ago, (cil. lociis ubi cttrtis vel eia-- 
tiUt negotium agitur : ut Meffiiagiiim a Mafla, 
cctagium a cota. Vide mox Curtillum. ^\)t 
Jiarfi, JlDt tlje Qtimn ■■ in giandi enim lib. 
Be/lenji 'Vk.Middill'orgh,(o[.ij. & fcq. fepe 
occurrit MeflTuagium cum cujtilagium & 
gard. (repe MeHuagium & curtilagio fine 
gard.fepe Mdliiagium &gard. fine curti- 
lagio. Vel dicatur CiirtUaginm quicquid fpa- 
tii intra (tptum curtis £ai curtillt daudjtur : 
opponkurque ei qiiod difcinctum jacet Jn 
camfania. hoc eft, In campis. Lib. Ramef 

SaShiyi. Conccjferunt ^. acms terrx tn 

eadem vtlla, titm in curtilagio quam in campa- 
wa. 

5 CurtilliifK-1 Area, vel quicquid fpatii 
intra curtis feu habitaculi fepimentum jacet. 
CiirtiUgitm LL. Inx M. S. ca. 40. Ceoplej- 
peopSi", i. rttfiici citrtilliim dehet cjfe claufum 
afiati fimul ac hyeme: Si difclaiifum fit , Cs? 
itttreeat altciijus <vicini fiii caftale fer finiin 
etfertum , nil inde recipnt , (ed ediicat (3 fa- 
tiatur da»nnum fitiim. Hic curttlliim dicitur 
quod alias cuna, fcil. in Brevi de curix clau- 
jenda : & id ipfum hinc emanaffc palam 
eft. 

Curtiflim vero didtum cenleo a Ga\\.cour- 
til, quod eft area fiib averfa acdium paite : 
vtridariiim, hortus, cui appoCitc refpondct Sax- 
on. peopSc, q. olttorinm , peopc emm oliis. 
Et MS. quidam codex prifcus , Hortulanos 
interprctatur CttrtilErig. 

f Cnrtinmi.1 Pro curte ruftica , apud 
Au(Sl:orem Deftruftorii vitiorum non femel 
(bquit Goldaft. ad Ekkeliardi cap.4.J Loco- 
nim nullum reperi ; fcd foite occurrat pro 
curtillmn, l in n (ut fsepc; tranfeunte. la 
Chart. vcro Alaman. Num. ^5 5. cortintim le- 
gitur pro corte (i. domo ruftica) cum prxdio. 
Vendideriint tibi Magno £^ uxori tutt ^utntcll. 
cortmim aroncale~—cum fomifera ex integro y 



_Et ponit capitis & lateruni corttni metas ; 
inferiufque mentionem facii ultcrius cortmi. 

Lib. R^ynef Seft. ^5-3. reddit ■cortmam 

unam & unam toftam vacuam. 

^ Cuftodia.2 Cuftodioc dicuntur m-biuni 
divifiones, qu^ feorfum coeunt, conluluut & 
cenfentur. Vulgo JMatDg, aijuffnodi Londi- 
num hodie numcrat -lG. totidem fLibditas Al- 
dermannis, fmgulas fingulis. Dc StanfoJUC 
m ti-a6tu Lincolnienfi^ inquit Dome(dei,ibique 
fuerunt fex cnfiodiie. 

_ f Cufiodi:i pipi/lorim.1 Qyoad An^os 
vide fVarda ; quoad Scotos, audf Hf6torem 
Boetium lib. 11. §. Seq. Convefitenti,i^c. 
Ba/ones vero (inquit) ita illitis temporis rioflyo- 
rum annalium mommenta appellabant , ne non 
fuppeterent ad I^giam Majeftatem factiltates, 
ut cujiifcunqiie agri Dcmino cicce.-ici/te ex htimor 
nis, h^res,five mas,five famina, iifque ad alte- 
riim Jupra vtcefmiim atatis anmtm , ^cgis cjfet 
fiib ttitela. Hsc ille , & limile qujddam ab 
Anglisfaaum asvo Hen.-. Ranulfus Ceflri- 
enf?Mat.Paris atque alii tradiderunt ; Mao-- 
nam Chaitani non refte intelligentcs , ubi 
hocprivilegiumRegi confertur, fed in afHr- 
mationem prifci jurls, non in conftitutlQuetn 
novi. Cuftodise cnim leges Hcnriti zJeecuIo 
(nec antea minus) vigorem obtinuiftc ^pud 
Glanvillam videas lib. 7. Cap.9. & feq. Ani- 
madvertas autem eam ideo non conceilam, 
ut pitpilli&res eorum in prsedam duc^reii- 
tur, fed ut fidelitcr tuerentur. 

5 Ciijinptm, & (ni fallorj Cufta. ] A 
Gall. coiift, & conflange. Voces fori, Expenfe. 

f Cuftimce., &c Cuftumi^.'] AGall.cow- 

fltim, Confiietudines, Ve6figulia. Indc Cu- 

ftimmritim dicitur quod pertinet ad coufiie- 

tudinesjvelinqupiplae defcribuntur. Cufcu- 

marius, qui ad eafdem eft obnoxius vel a 

minifterio. 

5 Curwa.'\ Navis. Allas Canucha. Epift. 
Gildse Britonis qui floruit An.^-go. Se6f.i 5-. 
Itaqtie illis adfua remeantibtis emergimt certa- 
tim de curucis quibiisfunt trans Stttictm vallcm 
eveBi,qitafi in alto Titane, (^c. PolydorlVir- 
gilii cdltiolcgit, emergunt certat.im de carrti- 
chis, quibus funt trans Styticam vallem evecli. 
Vide fupra Carrocium. 

5 Cyburiim. ] Vlta Sergli Papje. Hic 
fectt ambonem £? cybiiriitm in bafilica SS. Cofm.e 
£? Damiani. Re6tlus Cihorium quod vide. 

5 Cypjims. ] Vita Lconls Papse. Fene- 
ftras ipfius Ecclefi.e miric piilchntudtms e.x me- 
tallo cypfmo decoravit. Legendum cyprmo. 



Da 



I^O 



Henrici Spelmanni 



DAdui. ] Ale4 , talus , tavilliis. 
Allter detms j hoc a Gall. det, 
ut iwer aux dets ; illud ab 
Italico dado, Ut giuocvre a dadi. 
Conftit. Ncapl. lib. 5. Tit. 57. ^«« ad 
dadosftc ex qiiadatn conjuetHdine ludunt. Infra 

^;/» akas & dados tenent ut ea fradi- 

Bis ludentibus accommodent , inter infames har 
bentur. Giiil. Neubiigenf rer. Anglic. lib. 
3. ca. 22. • quod ntdlus ad aleas vel ad 

detios ludat. Hinc noftris DCC & Hizt, 

5 Dalmatica , al. Dalmata. ] Veftis 
longa & candida, fine manicis, purpureis cla- 
vis diftmda. Primo in u(u apud (acerdotes 
Dalmatix, quam nunc Sclavoniam dicimus. 
Glofl' Arabico-latin.D/«/w2<jf<« vefiis facerdotalis 
cum clavK purfureis. 

Tanti fuit hsec veftis primitivx Ecclefiae 
patiibus, quod Eutychianus Papa & martyr 
qui floruit An. 275-. conftituit j ut qukunque 
fidelium martyrem fepeliret, fitie dalmatica, aut 
colohio purpurato nullatema fepeltret ; Anafta- 
fius, &: alii. Cum autem luperftitionem hoc 
olere fentlret Gregorius Mag. non tantum 
privatorum feretris,(ed ipforum quoque Ro- 
manorum Pontificum, dalmaticas aut colobia 
infterni vetuit , ut In Edido ipfius habetur 
Regift.lib.4. ca.48. juxta Binnium ficBaron. 
Concil.Tom. i . pa.2 1 6.a. 

Olim autem ncc Archidiaconis licuit, nec 
ipfis Epifcopis dalmatica veftiri fine Papje li- 
centia. Hanc igltur fibi & Peti-o Archidia- 
cono fiio concedl ^Egerlo Epifcopo flagi- 
tanti, non extemplb annult Gregorius , fed 
poft iteratas cogitationes, uti in re nova & 
infolita : Regift. lib. 7. Ep. 1 1 1. & Decret. 
par. I. diftinft. 23.ca.10. Hulc autem ad- 
verlari videtur quod a vitaiiun Pontificum 
Scriptoribus afleritur , Sylveftrum ( qui 
floruit An. circlter 3 1 f. ) conftltuiffe ut 
Diaconi dalmaticis in Ecclefia uterenmr , ^ 
vaUa limoflina Una coTum tegeretur ; Gre- 
gorio enlm multo Sylvefter antiquior eft. 
Qusere igitur de reconcillandis hls canonl- 
bus. 

Denub ver6 invaluit confoetudo, ut Dia- 
coni omnes Daimaticis utantur; oplnor ta- 
men ab antlquis illis difcrcpantibus. Nam 
quEe recentiores dalmaticas fepe vocant; 
alias Aib^, & notlori vocabulo fuperpellicea 
appellantur. Diftinft. 93. ca. ig. Diaconus 
- alba tetnpore ohlatioms tanttim vel leRiottis tt- 
tattir. Ubi G\o^.' Alha, id eft, Dalmatica, 
argu. 1 1 . quseft.j. Eplfoopus presbyter. Hsc 



foite dlfFerentla Sylveftrum componat & 
Gregorium. Sed fiiperpelliceum, albam,tc Dal- 
maticam , diverfe numerari infra videas in 
ManipuUs. 

Dalmatica etiam veftls Regia fuit , iiec 
hodlemse incognita folehnitati. Forte a Com- 
modo Imp. primum recepia , qui \\n refert 
Lampridlus In vita ejus) prdter folitum .- dal- 
maticatus in publico frocejjit. Pertinacem quo- 
que ejuldem fucceflorem infignem facit Ca- 
pltolinus, lacemis (S chirodotis Dalmatartim. 
Lacema autem alia veftis fuit candida qua 
in fpe£feculis ufi liint j togas fuperinduta : 
quod perfpicue teftatur Martialis llb. 4. E- 
pig.2.Et Hb. 14. in diftichis. Hinc apud Imp. 
Orient. permanfifle vldetur daJmatica, atque 
inde a Carolo Calvo An. Dom. 986. ad 
Francos traduffa. Sigebert in eo Anno. 
Carolus Imp.pofi adepttim imperium ultra fe ela- 
tus, confuetudtnes Francoriim viltpendens, Grxcas 
glorias C^ infoHtos habittis adfeRabat : (^ talari 
dalmattca indutus , (3 defiiper balteo accincius 
pendente ufque ad pedes, cafite vero involuto ve- 
iami?ie firtco, ^ diademate fufer impofito proce- 
debat. 

Mitto exoticos. Pliffimo noftro Regi dlvo 
Edoiiar. Confeffori , hjec inter facras veftes 
fuit ; eaque ipfi dalmatica qux ejus olim 
amplexa eft coipus , per fiiccedentlum Re- 
gum ferlem deduita, fereniflinium dominum 
noftrum Jacobum in fuse confecratlonis fb- 
lennitate Infignlvlt. Hujus memmlt Thom. 
de Walfing. in unftlone RIc. 2. An. 1377. 
Bxfleto f inqult) hymno, ere^us cfi I{ex ab Archi- 
epifcopo, (3 indtitus eft primo tiinica S.Edwardi, 
i3 foft ejufdem dalmatica , projella circa collum 
ejusftola. 

5 Dahini.~\ Reclrat Stanlhurftus Hlber- 
nicus lib. i . de rebus pati"ix fiise , quatuor 
apud Hibemos militum ordines ; unum,equi- 
tum,relIquos,pedItum. Pedites vero Galegia- 
fios, Keraos & Daltinos appellari. Vltimtu 
(inqultj omnium ordo ctirforum numero conclu- 
dittir, quos Hiberni Daltwos , nos Latine ftur- 
ras velites, feu fervos a pedibus mmtnare pof- 
fumus. Ifti intermes incedunt, mtnifiros fi p.t- 
bent eqtitttbtis, jparos etiam amentatos vibrant, 
fhaleras fordibtis maculatas mtindant. Certe 
nobilium filii hoc non dedignati fiint munus, 
colonos interea (quantumvis divites) vilipen- 
dentes. 

5 Damntm tii^luin. ] Hoc quod m 

aftionibus injuriamm (vulgo tranjgrcfiionis, v: 
G? armis) repoi'tat A(f^or ; commune olim no- 

blfcum 



GLOSSARIUM. 



i6i 



bifcum fuit Ripuarlis, ut L.eorumTit. 1 1. 
§. 5. Si quis ^gio aut Ecclejtajiico bomini de 
qiMcimque Ithet re firtiam fecerit , C^ fer vim 
tulerit : in trifliim ( ficut reliquo t^ifuario ) 
compaiat. iVIulta in legibus Henrici primi, 
Ripuariorum Ifgibus coplonantiaj atque lu^ 
ipli in illisnominantur. 



^ De Danigeld. 

f Da}iigeldtmtDa'/jegeldrf'S^T>anegeId, 

& T)anegilt._2 Tributum Anglis indidum, 
alias ob pacandos Danos, aliJis ob arcendos. 
Tributum Datiicum. Vide Geldum. Saevicnti- 
bus per Angliam Danis,& de Regno fortiter 
dimicantibus, Egeliedus Rex in extremas ad- 
a6his anguftias , multa librarum millia im- 
pendit, ut reliila Anglia, domi fe impofte- 
rum continerent. Hi autem ad nova femper 
pa£la a novi^Iiinis fugientes, prsedas nihil- 
ominus undequaque agunt, & pufiUanimem 
Regem contipuis tributis decoquunt miferri- 
me. Colliguntur hoc nomjiip, 



Lih.i.ci.ii, 



An. Dom. 991 
An. Dom. 994 ■ 
An. Dom. 1002 
An. Dom. 1C07 • 
*Afons can. An. Dom. 1009 
An. Dom. 1012 
An. Dom. 10 14 



tianu. 



• loooo lirb. 
16000 lib. 

•24000 lib, 

56000 lib. 

■ * 3000 lib. 

• 48000 lib. 
30000 lib. 



L CmiciU. 



Sic Florent. Wigomenfis: alii aliter nu- 
merant, rcferuntque 1 1 3000. libras quinis 
vicibus ab Egelredo depenfis elfe ; concef 
{umque prasterea tributum annuum 48000 
librarum, ab omni populo eradendum Dane- 
geldum proprie nuncupatum. 

H. Hunt. hift. lib. y. f zo^-. a. n. lo. 
Edelredi ^egis anno xiii. frimtm flatu- 
erwit Angli , confilio infaufla Siricii Archi- 
efifcofi \ quod iffi cenfum Danis ferfolverent ^ 
quatenus k raftm i3 cede cejfarent, & dederimt 
eis decem mtlle librmmn. Hoc autem malum 
ufque irt hodtemum diem duravit (fcil. temfore 
liegts Stefham) i^ diu nifi Dei fietas fubvemat 
durabit ; J^gibm namqtte noflrK fnodo perjolvi- 
mus ex confuetudtne qtiod Dacis ferfolvebatttr ex 
incffabili terrore. 

Danis autem non videtur concedi, fed ip- 
fimet Regi, ad conducendum militem adver- 
fiis Danorum irruptiones. LL. Edouardi 
Confen. ca. 11. Damgeldi redditio froftcrfi- 
ratas frimitus Jlatuta eft. Patriam emm tnfe- 
Jittntes vaftationi ejus pro fojfe fuo injiftebant. 
Ad eorum qtitdem infokntiam refnmendam , 
fiatutum eft Damgeldum annttatim reddi , fcil. 
I z. denarios ex unaqttaqite Ijyda totius fatrite 
ad conducendum eos qui firatarum irruftioni reji- 
flendo ohviarent. De hoc qitoque Danigeldo lihera 



& quieta erat omms Eccltjia , & etiam omnts 
terra qtia in frofrio dominio Ecclefix erat, ubi- 
citnquejacebat , nihil frorfus in tali redditione 
ferfolventcs : qttia magis in Ecclejiic confidchant 
orationthus , quam in armoriim defenfiontbui. 
Et hanc libertatem tenttit Anglorum Ecclefia IJxc a recenti- 
ufque ad temftts milielmi jtinioris , qiii dcBa- <"■' oMi^y-imr. 
ronibus totius Anglix auxilitim fetiit ad Nor- 
maniam retinendum dc fratre fiio I^herto Nor- ^ 

mannorum Comite Jcrtifilem froficifcentc. Con- 
ceffumeft ei, mn lege Jiattttiim neqtte firmattmt, 
fed habtiit fteceJJitatis cvfa ex unaqiiaqtie Inda 4. 
foiidos, Ecclefia non cxcefta : qitormn dtim fie- 
ret coUeHio, proclamahat fanUa Ecclefia , liher- 
tatem juam refnfcens, fed nihil frofecit. Item 
prifcus Niger iiber Scaccarii. Ad hos igttur 
arcendos (fcil. D.mosj a I{cgtbtis Anglicisftattt- 
tum eft iit de ftngulis htdis jure qrtod.im ferfe- 
tuo dttojolidi argentei folverentur m ifus viro- 
rum fortitim, qui ferliiftrantes &? pigiter exctt- 
hantes maritima, imfettim hoftium refrimercnt. 
^tta igittir frincifalitcr fro D.tcis mftttutus 
eft hic reddittis, D.inegeldttm vel Danegeldits di- 
citur. Htc igitur annua lege (ficut dtclum efl ) 
ftib indigenis B^gtbus folvebatur iifque ad tem- 
fora l{egis PViUtelmt frimi de gente G? genere 
Normannorum. Iffi namqite regnatite tam Da- 
ci qiiam cccteri tcrr.c manfqtie pr.edones, hoftiles 

cobibcbant incurfus. Cum ergo dtu fol- 

viffet terra , fub epifdem I{egis imfeno , nolttit 
hoc itt annitum folvi qttod fuerat urgcnte tteceffi- 
tate hetlice temfeftatis exaBtim ; ttec tamen om- 
ttino frrofter inofmatos cafiis dimitti. I{aro igi- 
tur temforihiH ejus vcl fticcefforum iffitn filittus 
eft. Hoc eft, cttm ah cxteris gentthtis b^elia vel 
ofiniones helloritm infurgebant. Verttm quocun- 
qiie temfore folvatur , ab ipfo lihenfitnt qtti ajfi- 
doitad Scaccaritim {fKitt dinttm efl : ) Viceco- 
mites quoqtie licet mter Barones Scaccariinort 
comftitentur, ab hoc quteti ftint de dominiis fids, 
frofter laboriofam ejtifdcm cenftts collecLim. Hxc 
fulius, quia liber primus rarior prodit in 
lucem; pofterus, nonomnino. 

Fertur autera Edouardus Confeflbr (tefte 
Ingulpho) cum fe dsemonem vidillc, fijper 
acervo danigeldi exultantemjproteftatuselletj 
afpedumque cxhorruiflet : colledlum iilico 
reftitui jullille , & retento ne iota uno , fe- 
ram exadionern in perpetuum relaxa{re,.4/;«o 
fcil. ■^^.ex qtto temfore I^gts Ethelredi fatris 
fui, Sieanus R^x Darwrtim fuo exercttui illiid 
folvi fingitlK annis imferavit ; ut loquitur In- 
gulphus. Sed revixifle vides ( fiipra ) lioc 
tributum , & fub Guilielmo juuiori in qua- 
druplum excrevifle. Et licet Henricus I.Char. 
fua conceflerit civibus Londonienf." Vt flnt 
qitieti de Ffchot i^ Danegildo. : Et magna fiia 
Charta libertatum Regni , quod milites pof^ 
fiderent terras dommtcarum carttcarttm fuariim 
qutetas ab omnihus geldis : Danigeldi tamen 
folutionem cxteris videtur retinuiflo , nam 
in legibus ejus Cap. 1 6. in hunc modum fta- 
tuit : Danigeldum quod aliqita)ido Ymgeman Lege /«f» 
dahatur, id ei? , xii. dcn. de unaqiiaqiii: hida Hjhman. 
fer amitim : Ji ad termtnum mn reddatur , 
Y Witk 



i6t 



Henrici Spelmanni 



mta emendetur. Refeit etiam Reinulf.Ce- 
Arienflib. y.cap.iy. eum in redemptionem 
peccatorum fuorum circa An. Regnifui 30. 
vovifle inter alia : ut feptem annis Danicum 
trihutum relaxaret. Rex Stephanus rcgnura 
* H.fhm. lib. iniens : * vovit i]uod Danegeldum , id ejl, dtios 
8-P.387- foHdos ad hydam , quos antecejfores fui fmgulis 
^ annis accifiebant, in aternum condonaret. Ho- 

veden. Poft hoc vero (eculum Danegeldi 
mentionem non reperio , licet nec tunc ex- 
pirafle exiftimem : fed mutato nomine Tal- 
lagium (]uxta. vulgare Normanicumjappellari, 
Anglis aliter, t^C SCaje, Quod tamen an- 
nuo non fblutum eft,ut (ub Regibus Anglo- 
Saxonicis: ftd ut mftituit Guilielmus fenior, 
cum ab exteris gentibus beUa vel ofiniones bello- 
rum infuigebant : confultis etiam Magnatibus 
Regni,& Parlamentaria demum authoritate. 
Vide Htdaginm, Carucagium. 

5 Danilaga» ] Vide Lex Danorum. 



Diatriba de Dafifero. 



5 Dapifer. ] Summus officlalls fiiit cum 
jn aulis Principum , tum in privatorum ho- 
(pitiis : hoc tamen nomine haud minus antl- 
quloribus Incognitus,quam recentlorlbus mu- 
nere. In palatlo Caroli magnl ejus non me- 
mlnit Hincmarus : (iib Othonibus vero cele- 
bris extat, & ad eligendum Imperatorem 
defignatus. Nomen, munerls interpres , 
utpote quod In ferendls daplbus exhibeter. 
Manifcftum hoc in Palatlno Comlte , qul 
Imperil dapifer, folenni Imperatoris inaugu- 
tatione prima fercula ( equo elatus ) Impe- 
ratorix fert menfe. Trlbultur vero hujuf 
modl miniftro multiplex nomen ex multlpllcl 
munere .• nec folum a recentlbus, ftd etlam 
antiquis. Eleater (Graece «Wa^p©" ) quod 
minillros ■m.^. t iMov, i. ad menfam coqui- 
nanam clbos Inde ad nienfam Regls delatu- 
ros convocabat. Sed mox totl hic clbarlo 
miniftcrio prosfeftus eft : & demum «aC*- 
r^Qi- { inquit Athenxus llb. 4.) thnt Jicuwviai 
iih^TTK totiiis minifierii feu teconomijc frafoji- 
tus. Nec Interea ignoblle hoc mlnifterium, 
CLim Ptolomeus Soter Alexandro Magno fu- 
ifle elcater perhibeatur. 

A convccando autem ( ut diximus ) ml- 
niftros & convivas, Difnocletor etlam dl£i:us 
cft,& Convocator. A curanda menfa & rebus 
ad menfimr pertinentibus Trafe^^ofcvus , & 
Mchitriclinus. A praeguftando Imperatorl 
fccuritatis gratia , Progcujla, Protogeujla, C^ 
Pr.cgiifator ; qualem Brltannico fuifle refert 
Tacitus : &C Claudium defarem veneno occijum 
pcr H.ilotum Jp.idonem fr.tguflatorem , quldam 
tradunt, inquit Suetonius in Claudio ca.44. 

Apud inferiores novse fubfcquutas funt ap- 
pellationes. In Oriente Domefticu: , Megado- 



Skitif. 



Difncdetor. 

ConvocMor. 

Tnrpe^cptcus. 

Architriiiinui. 

Prqgeuflj. 

Protv;ieuQd, 

Pritgiijlater. 

DomejUcus. 

Mf,giidct»efli- 

CU!. 

Oiionomv.;. 
Mi\m .iomvii. 
SenefcaUus. 
Scilcttt. 
GallaUuu 

j^ffor, 

r-r.cfflui 

Ta.-r.f.t. 



vieflicus, Occonomus. \n Occidente hiajor 
Dvnus , Scncfctllus , Scalcus , Gaflaldus , 
Affcffr. Interdum Pr.cfe^iismenfa, & Pnn- 



cefs coquorum quem & Magyrum vocant. Princeps coi^uO' 

DifFerunt tamen omnes Intei- fe, fed ab Aii- ^^' 

thoribus pcr tranfennam Infpe£H,conflindun- 

tur faeplffime. Codinus de OfBc. Conftan- 

tinop, TO %v Ba.i!7hiai ](g.^<mv']& uiraf s7« » 

fwVs JiiA^K.©- tvjo, &c. Cum igititr (ad 

menfam) Jedit Imferatcr, minjHrat magnus 

Domefticus in hunc modum : Affonit mijfum 

hic frimiis , magnus nemfe Domefticus froxime 

Imferatorem : foft eum Domefticus tnenfc , ^ 

fojl iffum PriefeRiis metfa. Affert autem mif- 

fus DomeUicus rei Domeftide , quibus Imfera- 

tor vefcitiirus eft , ^ tradtt PrcefeBo menfa : 

atque hic DomeHiciis ojfert Domeftico menfte , 

hic vero rurfum magno Domeftico : i3 mamus 

Domefticus frofonit coram Imferatore. Come- 

dente autem iffofi oforteat hibere,miniftrat Pin- 

cerna, ut diEium eft, fi frtcfens fit : fin minus, 

honoratijfimus frincifum vinitm fundit. Domcn 

ftici igititr rei Domeftictt, mijfus fin^los affe- 

rentes imfonunt, (^c. Liquet hos , Dafiferos 

fuifle, de rellquls vldeamus. 

Erat b aula Caroll M. Audulfiis quldam, 
allas Autulfus & Odulfus,vIr pracpotens : qui 
a Carolo cum exercitu mHTus, Brltones Ar- 
morlcanos domult An. Dn. 786. Hunc An- 
nales Fuldenfes & Sigebertus, Caroli Senefcal- 
cum vocant. Vlta Caioli ab Engolifmenfi 
monacho: Mijfum feu Scalcum. Aimoini 
Contlnuat. lib. 4. ca. 7 8. Bigite menfa frafo- 
fitum. Reglno vero, frincifem coquorum : Et 
hoc Ipfb officio funftos fiib tertia Regum fa- 
milia, ex vetuftlflimis vemaculls carmlnibus 
obfervat Falcetus Orlg. llb. i . ca. i o. ( ut 
mihi Author eft Hieronymus Bignonlus ) 
etiam plures tunc extitifle, majorem vero 
Dafiferiim appellari, regiiimque vexUlum in Dapifer mjor. 
acie detulifre. Dafifer minor. 

Certe vocem Dafifer apud Authores Ca- 
rolo sequales, non ( quod memlni) reperio. 
Delnceps autem clai-e emlcult, etiam & dlg- 
nltas. Prlmas enim in Regno obtlnuifTe , 
notat Blgnonius e diplomatum reglorum 
fubfcriptlonlbus ; quae a Dafifero cum aliquot 
alils famlllaE: Regis , fubfcrlbi confiieverunt 
in hunc modum. Ludovlci VI. R. diploma 
donationis ad S. Dlonyfium. Prxfentibus ex cj^jig pjjjiip. 
falatio noftro quorum mmina fubintitulata funt ■p\ft^_n^xi.ii^i 
& figna. S. Ancelli tunc temfaris Dafiferi in obfervatt. 
noftri. S. Gileberti Biiticularit. S. Hugonis J"reti ad E- 
Conftabularii. S. Vvidonis Camerarii. 5^^- P'"''^*"'* '* 
fhanus Cancellarius relegendo fiibfcriffit An. 
II 12. Innumera f Inqult praeterea J ejuf^ 
modl llterarum exempla reperIuntur,adeo ut 
vacante Dapferi feu Senefcalli officlo fiibfcri- 
berctur in literls, Dafifero niiUo. 

Kt^Xt ut Majorem domtis eundem cum jyj^ j,,^ ^^^, 
Dafifero fiilfle demonftremus , quod etiam 
negotium mihi antevertit Bignonius : afferens 
obfervatum efTe Senefcallum in locum Majoris 
domus fiicceffifle,Hugone'mque de Clariis fqui 
ejufdem jura defcriplk & fiib Ludovlco VI. 
vixit ) majoratum G? Jenefcalciam vocafle : 
Cui & Gullielmus Tyrlus fidem facit Hift. 
bel. facr. lib. 4. ca. 5. AJexius—megado- 

meftici 



GLOSSARIUM. 



\6^ 



mefitct dignitate (quem nos majorem Senefcal- 
lum appellare confuevimus) fungeretur officio , ah 
Jmferatore fecundu!. Addam qux apud Rob. 
de Monte lego in Append. ad Sigebertum 
An. I I 70. In Purificatione B. Marits , fuit 
filius R^gK Anglia Parifiis , & fervivit I{egi 
Francorum ad menfam ut Senefcallus Franci^. 
Ua>K Senefia/ciam, vel ut antiquius dicebatur , 
Mtjoratttm domus I^gi^Sf Bobertus Kex Fran- 
corum dedit Gaufrido Grifogonelk Comiti Ande- 
gavenfi , fropter adjutcrium qtiod ei impendit 
contra Ottonem Lnperatorem. 

Scalcus idem ItalisediquodSenefial/usGzl- 

lis : a vulgari liio fialco pro architriclinio & 

Oapifero. 

NomiHum htec Gaftaldus etiam ■vicedominus dlcitur: & 

diverfitx^nde. ^ g^. diftina. volumusj Major domus. Sed 

de his fuis locis. Omnis autem regio, proprii 

idiotiffni appetit voces , quas dum Latine 

reddunt eruditi, centuplices gignunt vocabu- 

lorum diverfitates. 

Munus DAfi- Jam de munere Dapiferi ( ut de antiquato 

/"■'• officiaii ) inquiramus. Intelligendum eft 

plures RzifTe Dapiferi fpecies .- cum in Re- 

gum palatio tum in nobilium domicilio. Fa- 

mulos enim omnes qui menfom Domini fui 

obfervabant ( nobifque hodie ^Ct))ingmen 

appellantur) veteres Dapiferorim nomine con- 

tinebant , ut indicare videntur LL. Edw. 

ConfefTca. ii. & Bra£t. lib. 5. ca. 10. Ar- 

chiepifiopi, Epifiopi , Comites , Baroties, (^c. 

milttes fuos (S proprios firvientes , armigeros , 

fii/. Daptferos , pincernas , camerarios , ^ co- 

quos, fub fuo fribttrgo habeant. Erat etiam In 

nobllium hofpitiis honeftiorls loci Dapifer , 

antediciis prsepofjtus, & toti praeterea rei 

domeftics : Senefiailus hojpitii poftea nuncu- 

SenefcaSnt cd- patus. Quln & fi^iperlor adhuc, qui omnes 

f/Mte/eu A/e- Domini facultates domi forlfque, patrimoni- 

gtiomej laa. ^^^ ^ univerfa negotla curabat, tuebatur , 

promovebat : Senefcallus fquem vocant) ca- 

pitalis & revera Megadomefiicus. HIc perfb- 

nam domlni indutus , vlces ejus in placltls 

iiiftinult , & conventibus publicis : ut LL. 

Hen. I. ca. 8. Si quis Baronum ^egis vel 

aliorum, Comitatui ficundiim legem interfuerit , 

totam terram quam illtc tn domimco fuo habet, 

acqutetare foterit. Eodem modo fi Dapifer 

ejus legitime fuerit. Si uterque 7ieceffario defit, 

Prapqfitus (3 Sacerdos i3 IV. de meltoribus 

villiS affint fro omnibm , qui nominatim non 

erant ad flacitum fummomti. Idem tn Hun- 

dredis decernimus obfervandum de locis (^ vici- 

hus , Judicum obfirvantiis, de caufis fingulorum, 

juftts examinationibus audiendis, de Domini (^ 

Dafiferi, vel Sacerdotis ^ Pr^efofiti , ^ me- 

liorum hominum frafintia. Vides quantus hic 

olim Daftfer ( etlam infimi Baronis & cu- 

jufvis Nobilis ) quum paucioribus non squi- 

paretur quam Prcepolito , & Sacerdote & iv. 

melioribus homlnibus vills. Cognovit fi- 

quldem de lltibus ad jurifcli^iionem Domini 

fui pertmentibusjpraeeratque ejufdem fubditis 

inftar Jufticiarii^feujudlcis capitalis. Mutato 

ver6 demum nomine,minutaque in plurlbus 



authoritate, Senefcallus Curia Baronis, (^ Se- SenefcallvA Cw 
nefiallus Manerii appellatus eft. '•/«reu M.ini- 

Conjungi autem oiim videntur munera 
Doftferi & Juftltlarli , unde Robertus de Dapifer & Ju- 
Monte InAppend.ad Slgebertum Atli i(So. ftitiarius idem 
Robeitum de Novoburgo Z).:/;/£rw« S? Ju- 
ftitiarium totius Normannia vocat. Et vita Ca- 
roli M ab Engoliffnenfi monacho : mifu (m- 
quit) exercitum in Britanniam^ una cum tniffo 
fuo Audulfo five fcalco. Ubi mijfi pro Jufti- 
nario, fialco pro dafifero intelligo : nam hxc 
nomina {Jufticianus & Dapifer) eo feculo 
non fiifcepta arbitror : muneri vero fub Co- 
mlte palatii tunc contineri , Comitemque 
palatlnum Rheni inde poftea D.tpifirum ap- 
pe]lai-i. Quis enim Comes ille palatli feu 
palatinus, de quo Hincmarus fub Caroio M 
in Occidente, nifi idem qui in Orientali Im- 
perio Megadomefticus,Sc in Gallia poltea Ma- 
jor domus, Migniifque Senefiallus nuncupatus 
eft } Fateberis fi horum inter fe conferas mu- 
nera. Sed Hlncmamm recltaile ales in Au- 
la Caroli, &: Comitem Pa/.itii, & Senefiallum , 
diftindos ofScIales. Recte: Senefiatm au- 
tem illic intelllgo ut Gi-xci pro Domefiico 
funpllciter, hoc e&,Senefcallo Hnfpitii ; Comi- 
tem vero palatll pro Megadomeftico, feu Mag- 
m Senefcallo. 

Animadverte prifci moris veftigia^ in fo- 
lennioribus hodiemis apud nos judiclis. Cum 
poftulandus fit rel capltalls aliquis e Magna- 
tlbus : Conftltuitur regio diplomate Magnus Magnta Senef' 
Senefcal/us Anglls, qul hoc ipfo munere Ju- ckiUui. 
ftitiarius efficltur ad cOgnofcendum feren- 
diimquc judicium de delinquente , uti poft 
Regem, legum vindex fupremus.Hoc etiam 
nomine, vldetur Dapifir ^egis inter Saxones 
nofh-os, cum Epifcopo&ComiteComrtatus, 
zo.fil. de quolibet occifbre percepHfe, ut te- 
ftantur LL. Ed. ConfeffiCap. i z. 

Quandoquidem igitur momni territorio 
tantus agnofcitur hic oI^cLiIIs, non dedigna- 
tus eft Dux Suevlas, Monafterii S. Galll Da- 
fifer profiteri , tjufdemque Abbati, dum in 
Aula Inip. Princeps creatur, miniftrare, ut 
refert Cunrad. de Fabui-rla Rer. Alaman. 
Tom. I . par. i . 

Dapifero etiam (ut jam diximus ) in offi- 
cio fuit, vexiliuin domini fiil tjeftaj-e : fortti 
quod ad evocandos ducendofque familiares 
& f iibditos Dommi fiii, aptior vifiis eft. Kob. 
Monac. S.RemigiiRhemenfT Hift.lib.4. Ipfi 
die Podienfis Eftfcopus perdidtt D.:pifcrum fiiitin, 
qui fu£ aciei deferre filebat vextlium. Apud 
Gallos vero hoc de fiimmo daptfcro intelli- 
gendum eft, ut fiipra e Bignonio. 

Sed in palatio Regum Anglo-Normanico- 
riun, non adeo illuftres vldentur Dapiferi, ac 
in exteroiomi. In hiftorlls enim noftris ra- 
riorisfimt nominis, & in Chartai-um fiibfcrlp- 
tlonibus, locum fiibmlifiorem tenenL Reor 
fuifle eos feamdi ordinls , non priml ; non 
Megadomefticos , fed Domefticos fimpliclter , 
Senefiallos hojpitii Bfgis. Occurrit in Chart. 
Guiliekni feniorisfacla Abbati Ramelia; An. 



1^4 



Henrici Spelmanni 



1077. loco(extoiiiterlaicos,H(?/»Jo Dapfer. 
Et in Char. Guilielmi junioris , Ecclefiae 
Norwicenfi, Eudo DafiferUusln. Char. vero 
Henr.I.eidem Ecclefix confefk An. 1 1 o i .lo- 
co decimo (& poft omnes Comitesj £^0 E«^ 
Datifn fuhfcrifi. Loco undecimo, Ego Hai- 
ma Dafifer fuhfaif. Et loco duodecimo , 
Ego fV. Pincerna fubfcripfi. Qyod vero duo 
fimul occurrunt Dapiferi in una Charta , 
EuJo fdl & Haimo : hunc de Dapifero An- 
glise intelligendum cenfeo, illum Normannix. 
Epiftola enim 17. Ivonis Camotenfis EpiP 
copi (qui obiit An. Dom. 1 1 1 7.) ad Eudonem 
Dapiferum Normamiie dirigitur, & hic idem 
videtur de quo fiipra. Plura de Dapiferis 
Angliae, vide in Senefcallus Anglia : hic tamen 
addam qux apud Wil.Malmesberienfem lego 
in Stephano , TVtUielmus Mirtel qumdam. 
Pincema I(^gis Henrici, nunc Dafifer Stefhani 
I{egis. Et in Continuat. Sigeberti fub Aa 
1 1 60. fid eft 7 Henr. II. Ohiit GuUelmus 
filius Stefhani ^gis Anglia, Comes Bevamig (^ 
Dapifer ^egis Angliis. Catal. Nobil. in Com. 
Norf. ait I{ogerum Bigot fuifle Dapiferum 
Henr. primi in §. Hugh Btgot pag. 358. atque 
eundem duxifle haeredem Senefcalli An- 
glix. 

5 VarduS. ] Jaculum , & quicquid 
miflilis. a Gall. dard. Abbo de obfid. Lutet. 
lib. I. 

At turris mSltirna gemit dardis terehrata. 

Et inferius poft multa, 

Arce ruit dardumque ferens cafiella fetivit 
Illorim, hafiamfie vihrans frojecit in iffa. 

Gloflas quaedam Cateiasy dardos exponunt. 

5 Da^vata terr^.^ Agri portio apud 
Scotos. LL. Baronum aLQuoniam Attachia- 
ment. Cap. z^. quod infcribitur De Here- 
^eldis, i. rieriotis. Dominus meliorem averiam 
Jive animal deftiis cataUis hahehit. Ita fcilicet 
quod ille husbandus ( i. tenens fcu vaflailus 
ejus ) oEiavam fartem unius davata terra te- 
nuerit, vel plus. Verbum Scoticum a Scoto 
explicatum habe : fic namque ibidern Ske- 
nseus. Da.va.t3i,/ifiidfrifcos Scotos onc SDatUSC^ 
Of ILSnI>, quod continet quatuor aratra terrce, 
qimum urmmquodque trahitur oEio bohus : Alii 
qiiatuor aratra duflicia inteUigunt , qua funt 
oHo /imflicia .- Sed firvari dehet ufus C^ con- 
fuetudo /ocorum. In nonnullK Ithris hic legitur 
Bovatse terrae , contra fidem veterwn codicum 
authenticorum. Bovata autem terra continet 
I 3 acrof, cujus oSava fars comfrehendit tmam 
acram, dimidiam acra , & odavam fartem 
acra. 

5 Tiead'vocare.'] Vox forl Caulam 
deftrere. Defenfionis, patrocinii,advocatio- 
nilque munus vel beneficium rejicere. Bra6t 
lib.x. Tit. I . ca. 5 5-. nu. I 3 . Poterit tenensfi 
voluerit illum deadvocare cuifuerit attornatus , C^ 
juflefrofter homagium. Hinc dtadvoeatt» & «fe- 
advocattu ibidem. 



5 Dealbare. ] Obfoleta vox inter mini- 
ftros Scaccaiii. Niger liber ibidem Cap. de 
vfficio clericarum Camerariorum. Memorau- 
dum vero, qua de firma blanca femfer fieri fokt 
tallia, faulo hrevior efi : quia faHo ejfaio fer 
quodfirma dealbatur , frima illa confringitur , 
(^ affofita fihi tallea comhufitonis. Et lib. 
cod. cap. fol.7. fer hanc talcam comhufiio- 
■»« dealhatitr firma vicecomiti, fejQl fid. 
xz. h. 

5 Debatm''] A Gal. Dehatre. Diflen- 
fio, Contentio. Declaratio cujuldam Con- Hift.BrctaJgn. 
flitutionis Alani Ducis Britanniae An. Da ^*''** 
1087. Ortum futt quoddam dehatum feit 
diffenfio, vi^. quit eorum ( procerum j federe 
debeat frimus tn diBo Parlamento. De (3, fu- 
fer quo quidem dehato , Alanus Dux , &c. 
Infra. Ad finem evitandi debatum feu dtf- 
fenfionem, 

De mtdtiflici Decano, Decania, DecanatUy 
Decenna, Decuria. 

f DecamK. ] Gr. Jnt^v©- a cAE)(st\ : in 
militia di£tus eft , qui decem praeRiit mili- 
tibus ; in monafteriis, decem monachis ; in 
Ecclefia majori , decem prsebendis ; in E- 
pifc»patus divifione, decem clericis fcu paro- 
chiis ; in Centuriae five Hundredi diftind:ione, 
decanis: foae fodalibus. 

Decanus militaris [ qtii (^ caftit contubemii 
di£his eft) a Vegetio explicatur, lib. x. ca. 
I 3. ^iirfus iffte centiiria in contubemia divi- 
fe funt : tit decem milttihus ftd> una fafilione 
degentihus unus quafi fraeffet decanus, qui cafut 
contuhemii nominatur. 

Decanus monajiicits apud Auguftinum cla- 
ret lib. i . de morib. Ecclef Catholicje , cap. 
5 1 . Locum integrum proferam, ut cando- 
rem illius cevi agnolcas,pofterioris deliquium. 
Inter alias autem monachorum laudes : nemo 
( inquit ) quicquam foffidet profrium , nemo 
quicquam anerofus efi. Oferantur manihus ea, 
quihus (3 corfus fafci poffit : (3 a Deo mens 
imfediri non foffit. Ofus autem fuum tradunt 
ets quos Decanos vocant, eo quod fint denis fr<e- 
fojiti, ut neminem illorum cura fui corfaris tart- 
gat, neque in ciho neque in vejiimento , nequeji 
quod aliud ofus efl vel quotidiana neceffitati, vel 
mutatte (ut affolet) valetudini; Illi autem decani 
cum magna foUicitudine omnia dijponentes , (S 
frajio facientes quicquid iUa vita frofter im- 
heciUitatem corparis pofiulat, tradttionem tamen 
etiam -ifji reddunt itni qiiem patrem vocom, 
& caetera qux vide hic infra in vocab. Pa- 
ter. Frodoard. fob An. 9^4. Fulcarius de- 
canus momjierti SanBi Medardi Noniomenfium 
Hsmts ffrdinatus Efifcofus. Florent. VVigom. 
in An. 991. SanHus Oftvaldus —-^ clericos 
fVigornenfis Ecclejia monachaletn hahitum 
Jiijcifere renuentes de monajierto exfulit , con- 
fentientes vero hoc amio ( tffo tefie ) mo- 
nachi:{avit , eiffue Hamejienjem canobitam 

mn- 



G L SuS^A K lU M, 



i6^ 



iVinJttntm tnagna religiotiis wnim , loco tkca- 
ni fTicfecit. 

Apud Gallos Decani appellati Cint , qui 
liib magnatibus regni , Abbatum titulos 5c 
jura ufurpantibus , Abbatiai-um curam gere- 
bant : de qulbua .vide iiipra in Ahbate fecu- 
lari. 'i-jrro.) 

Decanus in majon Ecclejja dicitur , qui E- 
pilcopo proximus, denis ad miniis Canonicis 
feu prxbendis ( plerumque presbyteris ) 
prsepofitus eft .- ideoque & ipft Archipresby- 
terhabitus. Dift. 60. ca.z. NuJlus tnDecanum 
Decinm ^ nifi pesbyter ordinetur , Et Ca. przced. a 
Capituhm, ^^Hg mji Epifiofo freshytero. Canonici ftu 
Prxbendiifti coUegium inter fe conftituunt, 
quod Cafittdum appeliatur : cujus rationem 
yide in Cajjittilum. Per fe tamen uti corpiis 
quod vocant carporatum, facultatem non ha- 
bent aut perdendi, aut lucrandi; fed hoc con- 
ficientes adjunflo Decano^ integre valent • Et 
Decams fclus ad iniulta, etiam fucceflbres 
ipfius coercendum j fed br eorfus foUtieum , 
appellatus. 

Decani autem& CafituU duo fimt apud 
nos genera. Alterum ex antiquo ritu Eccle- 
fiae : in quo Decamtm elegit Cafitulum , fed 
impeti-ata { per Breve quod vocant Conge 
defliei) venia Regis, & eodem plerumque 
eligendum delignante. Alterum ab Henr. 
VIII. everfis jam monafteriis, introdmSrum : 
qui in Cathedralibus Ecclefiis, ubi Abbatem 
& monachos , vel Priorem & Conventum 
deprehendit ; eolHem b Decanum (3 Cafitu- 
lum ( variato nonune ) tranfinutavit,Z)«/t«?/»2- 
que fiii ipfius & liicceflorum diplomatibus 
conferendum ftatuit. 

Sunt etiam in rure , Decani paucuji, nulli 
collegio prsefefti, fed jurifdidione quapiam 
gaudentes, ut Decanus Croideniae in Comi- 
tatu Surriae, Decanus de Bello, L JBattCl » in 
Comitatu Cantii, &c. Videntur ex rwalium 
Decanorum genere fiuflJe : quod liinc ab E- 
pifcopo, illinc ab Archidiacono,vel exliauftum 
omnino eft,vel priltino Iplendore denudatum, 
Sunt & prseterea Decant quidam nec collegio 
alicui prsefeiSti, nec jurildi6iione ulla donati, 
nomine tamen velut honoris gratia infignes , 
J)a-/r«w Capelke Regiae, & Decanus capells 
S. Georgii Windeforise. 

Decani libitinani in Ecclefia Conftantino- 
politana dicH fimt qui in fepeliendis mortuis 
curam agebant. Numero primiim incerto, 
led a Cooftantino magno 95:0. inftituri : 
poftea, 1 1 00. Ex his, qui in majori Ecclefia 
deferviebant, immunirate donati fiint : reli- 
qui habiti fiint munifices. 

Decani Epifcoforum aL rwaks , fiint De- 
cani temporales ad aliquod minifterium fiib 
Epifcopo vel Archiepifcopo exercendum con- 
ftituti : qui nec habent inftitutionem canoni- 
cam fecundum Doclores, quos ad hoc copi- 
ofe citat Guiliermus Lyndewode in Provin- 
clale , lib. i. tit de conftitut. ca. i. verb. 
Decanos rurales. Et ait prxterea Decanum 
hunc dici quod decem clericis ( incelligo re- 



(Storibus Ecclefiarumj five parochiis prsfit, 
fecundum Papiam. Hunc eundem efle ex.» 
iftimo, quiin LL. Edovardi ConfeflTca. 31. 
Decanus Eptfcopi appellatur , mulclamque 
06I0 librarum pro violata pace una cum Reo-e 
& Confiile Comitatus percipit. Scilicet Rex; 
100. fbl. Confiil. 5-0. Decaniis autem Epifcofi 
( verba firnr legisj fi ttuus Decanatum pax 
fraEta fuerit, reliquai i o. 

Decanus ruralis eriam diitus eft aliquando 
Chorepifiopus & Plebanus : quse vide. 

Decanus friborgi. Is eft qui aiias, Decu- 
rio, alias Borfliolder, alias Capitalis fi-ibor- 
gus , & Gapitalis plegius : fcrboi-gi Caput 
Juftitiariufciue didus eft. Praeerat novem fui 
fodalitii comiribus ( quos friborgos, congil- 
dones, contubernales , &c. vocant j cogno- 
vitqueinterhosde damno,pratis,pafcuis, mef^ 
fibufque illato .• etiam de litibus inter vicinos. 
Vide ejus inftitutionem in verbo Centena §. 
finaU, e LL. Ed. Conf. r^citatam : ubi Ju- 
fiitiarius.^\. Judex appell-atur. Et Confenti- 
txnt W^^ifegothorum leges lib. x. Tit. z. L z6. 
inqiiientra .'/ . .. Cmenaniu , Decanus , (3c. 
judtcts nomine cenfeantur ex lege. Bene igitur 
Hieronymus Bignonius ad Chartam lo.Vett. 
formuL quse Ducibus,Comitibus, Vigariis, Cen. 
tenanis & Decanis inlcribitur. Decani finquit ) 
minimifunt judices fiib Centenariis, (^ a fVa- 
iafrido minmibus prasbyteris cotferuntur. 
Hincmar. Epift. 4. cap. r 5-. Comites, Vicarii 
W etiam Decaniplurimaflacita confittuant , C^ 
fi thi nm venerint, compofitionem ejus exfohere 
faciant. De hoc vide plura in Barjholder , & 
Friborgtts. / '■'. ' -.o.:'' 

Decania, Decenna, Decima, Decuria. Di- 
cantur appofite hxc omnia, de omniumprae- 
diftorum Decanarum minifteriis & fbdalitiis : 
apud noftrates autem ufitatius reperio, pro 
munere, fbdalitio, & territorio Decam, qui 
friborgo praeficiebatur. 

Sic Decania in LL. Henr. I. ca. 42. at 
Wifegothor. lib. 9. Tit. 2. I. de munere De- 
cani militaris , dicitur : Si Decanus relinquens 
decaniam fuam, de hofte fuge-nt, G?c. Glofl^ 
J\>(3.via,, decuria. Occun^it apud Barater.lib. 
de feudis Tit. 4. §. penult. alio quopiam 
fenfij. Si quisfro viUicana, £2? iit ita dicam 
fro decania, vel aliis qutbufiuntjne angariis—— 
feodum acceferit, (^c. 

Decenna. Bra6lon. lib. ^.Tra£]:. 2. ca.ro. 
De eo ( maIefa6tore ) qui fic fugam cefent, 
dtligenter erit inquirendiim , fi fiierit in franca 
flegto G? decerma, C? tiinc erit decemta in mifi' 
ricordia coram Juftittariis ncfhrit (». Regis) 
quia non habent iffiim malefaEiorem ad reBum 
itcet fer altos ante iterum caftui fue-nt , ©' fri- 
foiue deliberatus, ex quo fer decennam non eft 
caftus nec froduBus. Pluries illic inferius. In 
LL. Henr. I. cap.i i . Decennalis numerus ap- Decer.ndit 
pellatur, Saxombus tenmentale. 

HlncDecemmius dicitur;qui ex decennali nu- 
mero eft & non Decanus: vulgo (jatlllO^Oblj 
quod vide. 

Decima. LL. Inse MS. cap. antepen. Dtxi- 



numriis. 



mm 



i66 



Henrici Spelmanni 



mus de tgnotis fecoribiis , ut nemo habeat fine 
tefiimonio Hundredi vel Decinue. 

Decuria. Ingulph. Saxo. Hift. Croykni 
Aluredus Rex ftatuit, ut omnis indigena le- 
galis, m aliqua centurta (^ decima exifteret ; 
& fi quis fidjpeSlus de aliquo latrocimo,per fuam 
centuriam vel decuriam, vel condemnatus vel 
* AUnbfo^ttW. # ifiy^atus, fomam demeritam vel incurreret, 
vel vitaret. Deciiriam mox dicit quod prius 
decaniam. 

Decanatus etiam ( juxta Hug. & alios) eft 
fbcietas decem virorum : fed notiflime dicl- 
tur de portione Epllcopatus , Centuriae feu 
Hundredo Coihitatus refpondenti, & Decano 
olim fiippofita. 

Decanica. Carcer Ecclefiafticus. Julianus 
Anteceflbr Conftitut. 7 3 . Executor autem li- 
ttum conftitutus inttis in decanicis Ecclefiarum 
reclitdatur , comfetentes fxnas luiturus. Grx- 
co-bai-b. Ai(g.vi>(^, vide Meurf Capitul. Ca- 
rol. & Ludov. lib. 5:. ca. iT.i^Siexecutoreft, 
in decanicis Ecclefiarum recludaturfomas luiturus, 
i^ officiiim perdat. 

5 Decim<€ SaUdirkf, al. SaUdinides-'] 
Dicuntur qux in Concilio Parifienfi An.Da 
1 1 8 8. Philippo Regi Francorum in oppug- 
nationem Saladini Mahometani Principis 
conceflse erant. Hujiifrnodl etiam obtinuit 
Rex Angliae Ricai-dus I. ut teftatur Mat. 
Parif.in An. 1 1 89. & ab exemplis iftis po- 
fteri faepe Reges. 

5 Decimr^Definer^^Defnier^ Anglo- 
Norm. a Gal. Difmier pro Decermario & Hoftd- 
borow , quae vide. 

% Decoreay Decorticata.'] Vlde inftans 

Deciiria. 

^ Decurio, Decuria. ] Vide Decanus 
& Decania. Sunt etiam Decurtte, notae feu 
incifiones in arboribus fa6tx , ad diftin- 
guendum terminos. DiiShe, a forma decuf 
fata. Alias Decorticat<e , theclatura , fiude , 

&c. Wifegoth. lib. 8. Tit. 6.I1. 

in arboribus faciat tres decurias qute 

vocantur charaBeres. Boior. Tit. 11. ca. 3. 
§. a. in arboribus notat quas decoreas 

vocant. 

5 Dedicatio. ] Feftum dedicationis Ec- 
cleliarum , regils ollm prlvilegils munitum 
eft. LL. Edou. Confefl*. ca. 3. ad dedicattones, 

ad fynoda , ad cajiitula venientibus fit 

fiimma pax. 

^ Defalta. ] Vox fori. DefeBus, negli- 
gentta, dcltqiiiiim. A Gall. default. Braftono 
frequens. 

* Defendere. ] Prohibere , a Gall. de- 

findere. LL. Edou. Confefl! ca. 37. Vfu- 

rartos defendit qiioque ^^x Edufardus , ne re- 

In prolog. manerent in Regno. SIc Chaucerus no- 

■xor. Bath. fter, 

Wljecc can vou fap in anp manncc agr, 
ac^ateuer ©H)© ntfenm mntm^e,9c. 

Sacpe in antiquis Statutis , ideoque illud 
Eiouard. I. quo dc ferendls armis cavetur : 



Statutum de defenfme prtandi arma infcribi- Vefenfio.. 
tur. 

5 Defenfores. ] MultipHces Gmt , & 
pluribus nominlbus cognlti, cum in Ecclefia 
tum in repub. Didli quod innoxie tueantur^ ut 
ait Cafliodorus lib. g.ca.a^', 

Deferfor Ecclefia h ConcII. Africano fiib 
Coeleftino & Bonifacio Aimum clrciter 41 5. 
initlum fumpfit, Can.4i, Ab Imperatoribus 
univerfis vifum eft poftulandum, propter affliato- 
nem fauperiim, quorum mo/eftiis fine interceffi- 
one fatigatur Ecclefia, ut defenfores adverfus po- 
tentias divittim , cum Epjcoforum providentia 
deligentur. 

Hinc Defenfor Mmafterii , & ex eodera 
fonte, Defenfores Patrimomi S. Petri , qui a 
fummls Pontificlbus m provinclls conftitu- 
untur, ad tuendum curandumque patrlmo- 
nlum Ecclefix Romanx. De his crebra a- 
pud Gregorium mentio In Eplft. unde ofEci- 
um Ilqueat, & e Pelagli Papae EpiftoIIs, 

Hinc & Defenfores Ecctefiarum farochialium 
delnceps inftituti fimt , quos hodie Gardianos 
Ecclefiarum dicimus, 

Defenfor civitatis. Hujus munerls formula 
apud Cafliodorum extat Irb. y.ca. ubldi- 
citur ; Imfles enim re vera boni defenforis of- 
ficitmfi cives tuos nec legibus patiaris ofprimi , 
nec caritate confumi. In hoc autem dum plebi, 
parentis curam & vicera exhibere vldetur , 
Defenfor flebts etiam dlftus eft. Coffiovitd^ Defenforplebit. 
pecuniarlis caufis ufque ad ti-ecentos aureos • 
nec non de criminibus ievlorlbus : fed In ma- 
joribus deprehenfos, ad prxfidem Provinclx 
mlttebat puniendos. Teftamentorum Infiiper 
& donatlonum Infinuationes , coram ipfb 
fa6be fimt : etlam teftationes & depofitlones, 
fuuinque ideo fcrlnlum habult feu archivum 
& exceptores. Perfplcue dlgnofcitur ex pro- 
priis tltulisjin utroque Codlce .- Novel. 1 5:. & 
I. C. Scriptoribus. Inferius utique in formulis 
Solennib. quas inter,vide Formul. 73. 

Oefenfar mulieris,de quo Longobard.IIb.i. 
TIt.50.1.i5.idemeftqui alias Jutor Sc Gar- 
dianus, alias Mundualdus. 

Cxtera defenforum genera vlde fiib diclls 
vocabulls & fimilibus, prxfertlm Advocatus -. 
in quo & plura de Defenforibus Ecclefiafti- 
cis. 

5 Dei gratia. ] Hoc in tltulis oUm ufi aioriofo Imp. 

fimt non fblum Archleplfcopl, Eplfcopi, Du- Benr.^^. ^c. 

ces : fed etlam Abbates , Prlores, Comites, ff^'Ppo Ddgn- 

minimi interdum maglfli-atus 5c leeati. Co- "'^^^'^{''"" 

,. . . " ,. P. vttam til. flrem 

mites prxlertmi, jui-a regalia obtmentes : j^^_ circ! An. 

Abbates mitra Infignes. Dedignantibus vero Dn.1040, 

Interea Regibus, iplumque utl majeltiitis fpe- 

cimen vendicantlbus : vel omlilum pauiatim 

eft onmlno, vel tranffnutatum. Frilcam ta- 

men formam, in Regiis qulbufdam brevibus 

retlnet Fltzherbert Natur.BrevIum tol.i 52. 

Hex,i3c. Venerabili tn Chrifto fatri Joharmi 

eadem gratia Dunelmenfi Epfcofo. £t toi.40. 

funliicer , Efifcofo fVi/itonne. Ludovlcus 

autem XI. Rex Fmnclx, hocdefins refcnftts 

detrahere jiijfit Francilcuxa Ducem Armorl- 

canum 



GLOSSARIUM. 



i6j 



^ugm. 



caiium, ut refeit Bodinus lib. I. Reipub. ca. 
I o. de his agens quae propria liint jura ma- 
jeftatls. 

Duarenus in Comment. ad Confuet-feudor. 
cap. I . na 5. Igitur fcnhit Gallormn l(ex in 
titulojuo, Dei gratia, &c. quafi nuUius hominis 
fedfoliHS Dei gratia Kex Jit. 

5 Dei judicim- ] Vide Judidum Dei. 

5 Defuftare.'] Baculo cxdere ^fiifltgare, 
Gloff ZuhowulafT^TJiJJu ?i>V> defufto,fu- 

Jiigo. 

5 Delin. ] Fines 9 H. 8. Term. Pafih. 

Derb. Jmer jac BeTesford qu£r. G? Tho. 

Kinwalmerfh. (3 alios defendentes, de tenemen- 
io inWyniieT,(^ proficuo cujufdam Twner^de- 
lix, una cum officio dtfcum fertantis ommwn 
7}iinerarum tbidem. 

5 DeMAflium. ] Vide Domamum. 

5 Dewjien.] Sunt duo Judices in in- 
fiila JVlannia (olim, ut teflatur Giraldus, E- 
wania nuncupata ) qul de litibus ibidem e- 
mcrgentibus cognofcunt. Di6li a Sax.bema, 
quod jiidtcem , Confulem, <Sc interdum ducem 

exercuus fignificat. Mat. 5-. x<y. -j j-e 

6ema 3e fille 3am Sene, i. (^judex te tradit 

miniflro. 

5 Denn. ] Domefd. Titt. Chent. Rex. 
Tarentford. De filva viii. dcne farva (3 Hi- 
magme. Titt. Chent. Rex. Middiltune. De 
filva Regis hahet VVa^ tantum quod reddit 
xvii d. fer annum, (S dimidiam denam. Titt. 
Chent. San6tus Maitinus.Middiltune. Ad tfta 
itt.foiim, funt v. dena. TitL Chcnt. Epifcop. 
Baiocenf Eftledes. De hoe manerio de Ow, 
habet iisi. denas qute valent xx s. Titt. Chenr. 
Archlep. Cantuar. Noitoa Et una farva de- 
nafilvts. Denique Tltr. Chent. Alberti Ca- 
pellani. Norton. Et tii. dena de filva red- 
dunt XXX. forcos. Vocabulum pluries incul- 
co, ut lux per rimulas (cintillarer. Ag;irdus 
oplnatus eft dennm filvam caeduam norare 
fepimento concluftm. Hasrco. Qusere. 
Den autem Sax. al. 6ene , idem eft quod 
fiielunca, cavea, vallts : interdum cota, & cubi- 
le, unde peti hlc videtur origo verbl. QuoC 
dam enim audivi dicentes, a hf^ of tDOOD, 
& alio nomine, a pokC ab aliis appellatum, 
id e&,jugum, quod vide. Continet non cer- 
tam terrse ponionem, alibi vero 5:00. & eo 
liipra-jugera, alibi dimidio mbus ; ex quo 
illud in Domeld. den<e farvtc, & dena magn^. 
Plurimis viliis nomen indidit in lylveftri 
Cantii paite .- Tenterden, B^lvenden, Newenden, 
Beneden, Horfmanden , Sfelmanden , G?c. (ed 
vallem potius fignlficaturum. In hls autem 
quidam don & dun, pro den fcribunt, i. tnons, 
pro vallis : perperam. 

? Demriws.^ DeKariam, Denarialii. ] 
Denartorum tot (unt genera, quot populomm. 
Singula autem enai-rare,neque inftitutl noftri 
eft,neque fcientla:. Maxime tamen conduce- 
ret (fateor) ad rei antiqux notitlam. In pril- 
cis enim leglbus, muidlaitmi ratio, ob igno- 
tum detiartorum valorem , valde oblcura eft, 
& incerta. Fortefcu de kudlbus legum An- 



glix, Cap. 5-^. ^foltd. rediit/is ( Pa- 

rifienlcs ) qut de fecunia noftra ( Anglicana ) 
8. dcnar. non excedunt. Hodiemus nofter 
denariiK, Scoiicuni folidum squlparat. Anti- 
quus igitur tribus potlor. Nam cum hodie 
y. fblidi eoque fupra, ex una argenti uncia 
cudantur, hoc eft ultra 60 denartos .- tantun- 
dem olim argenti, viginti fblummodo exhi- 
buit. Pondus vero antiqui illlus denarii e 
Statuto Anni 5- 1 Edouardi I. quod Comfo- 
fitto merfitrarum infcribitur, cognofce. Dena- 
rius Anglije qui nommatur fierltngus, rotundus SterUn^wsi 
fine tonfura , fonderabit g z. grana frumenti in 
medio Jptae, (3 xo.denar.factunt unciam , S? 
1 2. uncije facitmt libram. Denarius autem a- 
lius ex asre fuir, alius ex argento, Ille a co- 
lore mger , ifte Alhus nuncupatus. Graecis Albtu. 
inferloribus J^nvi&t'!' Mvwy, 'iKhiv/jov, )y as-- Afprum. 
<U(jv. Ivletell. Quirln. Ecc. 3. argenti dedit 
albos. Videfupra Alhus. 

Erant & denarii aurei. Dldymus Claudlus 
de Analogia Romanorum m J^ yiKta. n^!f~ 
77* THiiH JitcMoiA mvT^MvJA cAifrte/» 'tfy^ss^. 
JiKS- Ji 7^'^- Vlde Soltdus. 

Denarti numero plural. ubique gentium 
ufiirpatur pro pecunia In genere. 

Denarius Sancli Petri. Vide ^pmcjcot. 

Denarius terttus eft ea pai"s muliffarum fo- 
renfiumque emolumentorum quje in Comi- 
tatu olim cedebatComiti , Rege alias duas 
percipiente. LL. Ed. Confefl" ca. 31. I{ex 
habebit loo.folidos, (^ Confid Comitattis ^o. 
qiii tertimn habehit denartum de forisfu^iiris,^c. 
Vldede hoc plura inCoTww Palat. 

WL\]Ztm lefojc tljtsttmc tljc pcnptoas stow in An. 
toottt to ^atc a Doitble ci:ofs,iuttJ) a crcil,tn 1279. 7 Ed.i- 
fucft fojt i^at tijcfamcmigljt I)C€aiilpb?o# pa-so^^. 
bcn tn tljcmtoft, 0% intofour quartcr0,anti 
fo tobcmanc into ljatf*pence,o? fartljingB: 
lu^icU o^ncc U)a$ taken tn tljc pcar of €^n^ 
j 106. t^c 7 of H. tl)C I. Jt U)as noto 0?? 
Dainco, t^at pcncc, Ijalf^pcncc, anofar^ 
t^ings fljottto I)C maDc rounc ; Wi\)ZtZf 
upon toas maoc t^cfc tmcrfes foUatottig : 

Edward did fmite round, feny, half-feny.^ far- 

thing, 
The Crofs fajfes the bond of all throughout the 

rtng, 
The Ktngs fide wai his Head , and his name 

written. 
TheCrofsfide , what City it was in coyned and 

Jhiitten : 
The foor man, ne toPneft, the feny fiaifes no- 

thing, 
MengiveGodayetheleaft, they feaft him with 

a furthtng, 
A thoiifand two hundred fourfcore years and 

mo, 
On this money men wondred, whenfirft it began 

to go. 



2Cl)CoID mencp tuasnot fojbioticn to go 

toitl; t^c ncu>, ano ijcfiDcs tftcfe moncps 

t\>erc 



id8 



Henrid Spdmami 



5 Derefald , al. Deoppalb.] Sax. Oc- 
currit apud TElfredum pro vivario cervino. 



tljerf toa$ CopncD <25joat3 , contammj 

2C^e pouuU of ©ttfrtiWS*^"!^^^' ^n\s ^" fepimento quo includuntur damse.Deop 

time ccntaineD 1 2 ounccs.to Wne unjej ^^,^„j^ ^^^ ^^^ ftabuium. Hinc liquefc,nec 

(■ fuc^ as men make tntc toll OJ »^"1^,^' ^"" minus e Ubro CenfuaU Anglise, parcos { qup» 

Slinff anli tje OtljCt 1 7 D. Ob. q. tO be ^Voodltochix primum mftitutum affent Jo- 

alaP. aifo tl)C pounD OUgljt tO toeig^ Of mO:? hannes Roffus, ab Henrico primo. 
nep2o0.vD.l)p accompt,aot^atnopoutta | Deradonare.^ Vide Diratimare. 



Den.iriatus vi- 



Denariatus 
reiUims. 

Denmitus 
terrx, 

Denariitu!. 
Denarialis. 
Deniriirius. 



ouKbc to be abobe 20 p, 4 0. noj lefs tljCJi 
20 p. 2 D. bp accompt. 2Cl)C ounce to 
lueigl; 20 D. acijc pcn? to laetgti 24« 
grainiEi, $c, 

Denariatus pretium rei quae demrio con- 
ftat : mercis, redditus, terrx. LL. Ed. Con- 
feff. ca. I o- Omnis qui habuerit 3 o.doiaria- 
' tus vivx peciini,e, i. animaliun». Chart. qux- 
dam circiter xvura Henr.II. Sciant fr.ff. (3 
fat. 'juod ego Andreas de Baketherth vcndidi, ^c. 
Hicardn Scjfars deccm denariatus de xii. denarits 
quos mi Perfona Ecclefi.e S. Mari.e de Wal- 
noth. mihi reddere folehat. De denariata terr<e, 
vlde infra Fardell.t. 

Denariatui etiam, Denarialis S Denariaritii, 
is qui jaftato coram Rege denario, lege Sa- 
lica & aliarum gentium borealium , manu- 
mittebatur. Ceremoniam & adiun£la pluri- 
ma, vide infra in Homo detiarialis. 

5 Venelaga, al. DaneUga. ] Lex Dano- 
rum , ut Mercenlaga,lex Merciorum,Saxon- 
laga, lex Saxonum. Laga enim Sax. lex. 
Vide irira Lex Danorum. 



5 Derittm^ DeriStuvi, DireSum^ 

DritJmy & Drutum. ] Jus ad rem,reElumy 
Confuetudo, GaU. DroiH. Privilegium Lu- 
dov.Imp. datum Caftrucio in Dtjcem Lucse 
fublimato. An. Dn.MC CCXXIIX.- 
concedimtis C? donamus cum omnibtts C^ Jingulis- 
villis, caftris honaribus , ufibus , derittKy 

demaniis, feudis , (3c. In vet. inquifit. fiib 
Carolo M. a Frehero edita in originlbus 
Palat p. 4,8.' Si fer deriBum dehei attingere 
ad villam Herfeldo. Et poftea : quod ahfque 
nlla amiiguitate fer dri8tim. Marculf. lib. i . 
form. z I .— — (3 direBumfaciat, (3 ab aliis 
confmiiliter veritate recifiat. Droit (S tort : 
etiamne rcEium (3 tortum , vocabula in foro 
noftro tritiflima. Horat. 

—Ctirvo dignqfcere reBiim. Vidc Tortum. 



5 Derohare.'} Furari , compilare : a 

Ga}l. Defrohher, zl.Difroher. Epift.Clemen- 

tis Papse ad Edouard. III. Reg. Angl. ■ ■ 

Orfhanoriim, viduarum, i3 aliarum miferabilium 

5 Deodanda.~\ AppeUantur bruta om- prfmarum, qua defnedata i3 derobatx, famifq; 



nia & inanimata, quorum impetu vita ho 
miuis indebite toUitur. Puta equi calcitrantis, 
bovis cornupetae , trabis decidentis, plauftri 
temere a jumentis rapti. Juxta quoClam , 
omnia ad hujufinodi cxdem conducentia. 
Exod.21.28. Cum autem lege Mofaica bos homiclda la- 
pibus obruendus effet : comburenda haec uti- 



fubjeBiS angtiftia:, clamant ad Domintm. Vide 
B^bare & I{aufa. 

5 Definer , & Defnier. ] Vide De- 

ciner. 

^ Deftrer. ] GaU. Deftrier, & dextriery 
a Ijiiim.. Dextrarius. Equus miUtaris. Pro- 
ceff Cancel. ad Coronat. Ric. IL in petiti- 



que nonnuUi cenfuerlntj ut pacatior fic Deus one Jo. Dyraock mUitis, athletis Regii. <^«e 

redderetur. Sed noftro Jui^e, regio cedunt le H^y luy face avoier le veille defon corme- 

Elcemofynarlo qui divcnditorum pretia, Deo ment, tm des hones deftrers qtie le B^y ajt : out 

danda, id eft in pios uius croganda curet. que,pc. 

Brafton lib. 5. Traft. i.ca. ^r. nu. 8. Item 

hatelli de qiiibus tales Tper infortunium mor- 

tui ) fuhmerft fum-tnt, afprecientur, & alia qiue 

funt caufa mortts alicujus : C^ ftmt Deo danda 

fToBcge, tit fi fubmerfus fuerit quis in aqua dul- 

ct, <3 non in mart ( ubi nec navis, nec maere- 

miiimft navK fraBa fiierit, erit deodanda ) qtiia 

ifta omnia crunt dominorum fi vivant,ficut eoriim 

catalla -. 7icc fiint deod.inda ex infortunio in 

mari , nec wrecklim , nec etiam murdrum de 

occifis in mari. Quod dicit, fro I{ege, expo- 

nerc videtur Flcta Ilb. i.ca. i'). proanlma 

Regis, & oranium fidellum defun£torum. 

5 Depofitio-'] Mors, obitus : quod car- 

nemdeponimusmorientes.Provincial.Angl. _ / /-, 

llb. 1. Tit. de ferils, ca. AngUcanx. Ordtna- 5 ^ilCOmS. ] Quoad origmem ( lub 

mus quod fefliim defnjitionis fanRi ( Johannis ApoftoUs claram ) noftri excedit inftituti 

de Beverlaco) feptimo die Maii ^fer fro- limites. De novatis tamen ejuldem nomine, 

vinciam mftram antedtiUm, ferfetuis temforihtH numero, & in aliquibus ipfb minifterio , ad- 

relehietur. jungam paucula. Notat Cbrylbftomus in 

• epift. 



5 Detius. ] Alea. Vide Dadus. 

5 Dextri. ] Paffus menlurandi For- 
mull. Llndenbrog. 140. Terra — hahet in 
longo dextros tant. m iato dextros tant. Gloff 
ibidem. Florentius in vita S. FeUcis. A loat 
illo ufque ad caftrum Toringum, habentur dex- 
tri ducenti. Papias : dextri dtcuntur faffus men- 
furandi afud quofdam. , % 



5 De Diacono, Diaconijpt , Dia- 
conia, Diaconico. 



G L S S A K lU M. 



iS^ 



cpifl. ad Philipp. ca. i. v. i. diaconos, prcP- 
bytcros, & Epiicopos, primo commuiiicafTe 
invicem (iia nomina : di.tcomtmque nuncupan, 
2Epift.ca.4.5.-5rprcsbyrcrum, & Epifcopum Paulum idco 
ad Timothcum lcribentcnt dixilTe ; w J^a.- 
VMiAV nv T?il(y^'opi'nv , duKOfutum tuum 
aiimpleto ; cum cffet Timothcus Epifcopus. 
Nam quoniam Epifcopus erat, dicit ad eum, 
uiiinuj cito nemini impofiieris : Et ubi ait ; quod 
datiim eft tili tmpq/itioKe manumn qiresbyterii. : 
intclligit, Epifcoporum, nam Presbyteri ma- 
nus non impoutbant Epi/copo. 

Hinc fortc, & quod menfumas (ub Epifco- 
po Presbyteris dividebat aliquis e Diaconis ^ 
clatius fe gercbant crga Prcsbyteros, Diaco- 
iii : atque inde enatas ille Nicseni Concilii 
canon ( juxta Rufiinum ) vicefimus ; in quo 
decernunt pan^es .- Ke dtacoid prcshyte-ris prafe- 
rantiir^ievefedeant in conceffu freshyterorum, aiu 
HIk pr^fentihus cuchanftiam dtvidant ; fcd i/lii 
agentihus folum mimftrent. Si vero freshytcr nu//iis 
fit tn pr.efenti.^uHC demum etiamiffis licere divi- 
dcre : alitcr vero /igentes ahjiccre juhent, 

Nomen diaconus, apud Latinos a (ccunda 

declinatione ad tertiam, apud Grsetosa tcr- 

tia ad quintam, tranliit.Sicoccurrunt dtaco- 

nes, pro diaconi : diaconihm, pro diaconis. Vl- 

dctur tamen Fabianus Papa (qui floruit Anno 

Dn.i^o. ) iii Epill.i. quam mox citabimus, 

diacones dixifle de diaconorum minillris , hoc 

cflr, (ub fihdiacoms : fcd hsec non oWervata 

eil: difFcrcntia. Numcrum & miniilerium pri- 

Tnitivumdiuretinuit<^j.«o«/«^ illum, prora- 

tionc temporis in (eptenario : iftud in curan- 

dis menfis, pecunia publica, viduis, & pau- 

peribus. Sed operam intcrea navat extra pa- 

rietes Ecclefix: ingrefTus, pi-sedicantpm E- 

pifcopum cuftodit, partcfque obtmet in ce- 

lcbratione divinorum. Anaftarin S. Evariito 

An. Dn. 1 1 ^. Romae , 7. ( is j diaconos con- 

ftituit, qui cuftodirent Epifcopum pr.tdicantcm , 

fropfer fty/um vcntatis. Fabianus in pra:dicVa 

Epiil. Septem ergo diaconi funt in urhe l^mx , 

fer feftem regiones civitatis , ficiit a fatnhus 

acccfimiis, qui fer fingii/a /.-lehdomada, (3 domi- 

nicos dies, atqiiefeftivitatiimfo/cnnia, cum dia- 

comhus (3 aco/ytlns, fcqitcntium ordinum ac mi- 

7iiftris injitncla fihi ohfcrvcnt minifteria , (3 

faratt omtii hora fint ad divinum officium , CS? 

quicquid ers injungittvr feragendum. Simi/tter 

Cs vobis prout ofportuniim fuerit , fer fingu/as 

' • civitates eft f.tcien.iiim, &c. Burchard. Decret. 

lib. a. ca. xi2. Qiios aiitem ille diacotios (£ 

diacones ; Anaftaf in ejus vita , diaconcs (3 

fiih.iiaconos vocat. Ihc ( inqiiit ) regwnes di- 

viftt dtaconibus,^ fecit j. fuhiiiaconos , qiii 7. 

Kot.tnts imminerent, ut gefta m.rrtyrum m in- 

tegro co//:gcrent. Rcgiones fiquidem urbis 

Romx (eptem crant : &: has totldem divifit 

(liaconis , totidcm utique Suhdiacoms : ah"is 

tivitatibus excmplum prxbens irititucndo- 

rum Ecclcfix niinilfrorum. Unde in Concil. 

NeGCx(aricn(.' circ. An. Dn. 514. Can. ult. 

Diaconi feftcm debcnt effe jn.xta rcgulam, licci 

{§ va/de magna fit civitai. Idiffum autem £? 



Aduiim Apoftoloriim /ibcr iiifinnat. Eadem in 
Concil. Ancyran. &: Cxfi.rienf." ca. 9. Buixh. 
li.i. cappp. 218, 119, xxo. Hinc in Epiff . 
CorneliiPontificis apud Eufcbium, iib.6. ca. 
-i^f). dc Novato agentls , »;t '«-^'sali) ivt- 

'E-7;Vyj577TJf /rtl/ emi Cl) Krt.^T)A./K>1l 'Exx^amiw'*, 

«Jcc. Kcfcieh.it ( Inquit J iiniim Efifcofum cfie 

dehere in Ecc/cfia catholica , in qtia non igno- 

rah.tt ( ut enim p6ter.it ^ ) freshyteros eftc 4.6. 

Di.iconos 7. fiibiitaconos 7. aco/uthos 41. ex- 

orcift.is vero & leclores fimid cum oftiarits c X. 

viduas ciim afflictis fitfra I joo. qiios omnei 

Domint gratia,(3 in hommes bcnignitas abimde ^>^.Ctuiyciti . 

nutnt. O pia mater, &: vere multimammea. 

In aliis Eccleiiis inccrtus numerus. Sozome- 

nus,lib.7.ca.i9. AuVco; Ji mg^. 'PafMioti , 

&c. Diaconi aiitem afud ^nm.tms ufqite minc , Mviim Theodo- 

haud f/ures fiint qwtm fcftcm afitd alios^!''^ ydmir.i 

vcro niimcrus fromifciius efl. ]unwr. 

Conftantlnopoli duo crant fut notat Meur- 
fius) Di.tconorum or^mts. Unus maj'orLun,qui 
«PPjoV^/jm/ <fiiMvoi , altcr minorum , qui 
x.otvot dicebantur. iVIajores numero 6. ha- 
bebant lingull (iium munus,quod apud eun- 
dem quxre. IVIinores dciinit Julfinianus No- 
vcll. ^. ©eoi^o/iV i"H Tn^frifa iiiv 
i^itxjivlot, i!r^ia-Su7i{t^y , &c. Obferv.iri prj:- 
cipimtts ampltus 61». preshyteros in m.ignn 
fancia ecclefia non effe , di.tconos m.ifcu/os ioo. 
fammeos -j^o. fiibdiaconos 90. Hcraclius mox 
Di.tcomrnm numcrum legltimum 1 5 o. con- 
ftituit, fubdiaconorum 60. ut clarum cft ex 
ejus Novclla. tn Blanchcrnarum vero Eccle- 
(la, (ut adhuc cx eadem Novelia Meuriius ) 
Duicom tantum crant i z. Diaconiff.e 6. fub- 
diaconi 8. & occupabantur circa ambonem 
lecf ioncmque (acram Evangclii. Solum ab 
Epi(copo ordinandus clf dtacomis: at juxta 
Concil. Carthag. ca. 1 6. non ante 1. jr. aetatls 
annum. Exinde (ecundum Concil. Conftan- 
tlnop. 8. ca. j. w T a^^i^mvnv ad 
archi-presbyteratum, vel EpKcopatum alcen- 
dcrct,(ed exacffls jam prlus In Diacon.uu an- 
nis tribus, mfuhdiaconatu duohus, & In otfi- 
cio lccforls uno. 

Di.Koni cft nonmyfteria coniiccrc, autin 
populo prxdlcare : (ed miniftcria (bliim exe- 
qui &: commiilii. Evangelium lcgere,miflam 
celcbrantl operam navare, callcem (acerdoti 
porrigere,8c oblationes a fubdtacono receptas 
ad altarc deferrc. Populum monerc ut o- 
rent, p(allant , lecfiones audiant , aures ad 
Domlnum erlgant, genua flecfant. Baptiza- 
bat, (cd coram Epifcopo & Presbytero : ip- 
fi(que abientlbus euchariftiam Interdum divi- 
debat,ut (ijpra In lo. Canone Nicxni Con- 
cilii. VideRabani Mauri de inftitut. Clerl- 
cor.lib. I . ca. 7. & Eplft. ad Reglnbald. Du- 
randi dc divlnis oflSc. lib. %. cap. t. &c. 
Maxlmcfut Concllla taceam/ Diftlndt. 97. 
per totam : & non prxtereundum divi Hie- 
ronymi lib. dc VII. ordinib. Ecclef cap. de 
quinto gradu. Audl tamen qux Kidorus ju- 
nior quiclaiiilt An. 6%j. de diacono luisEvi 
tradit. Ad diaconum fertmct ajjftsre facerdo- 

Z tli HS 



lyo 



Henrici Spelmanni 



In prim iBi- 
ora Sfnodi Lu 
tenntnjis sb 
ipU ctnirfgttd. 
Aa, 768. 



Xrsibftcrx. 

Seniores. 
TJnivirie, 

Mitricitrije. 
Moniibx. 



tihits d mimpsre tn ommhtu, qu£ agtmtur in 
ftu.tm£yitii Cljrifii: in baptifmo fcilicet , in 
chrfma, i>i patiM, 6 cilkt : oU.ttioties offerre, 
f£ Jifponcre in altarw, comfoiiere menfam Do- 
mini, atfte veftire, cfucem fcrre, frxdicare E- 
^>.mgeliut» ^ Apojloliim. ■ Narn fictft LeBori- 
lus vetus tejiamoitum , ita diacmiihiu novitm 
pr^diare fr.txeptim ejl. Adipfiim qiioque fer- 
titxt «fficium frecum , recitatio mminum , 
ipje prxmonet prcces ad domimm , ifje 
iicirtatiir mxre, iffe cUmat C^ facem aiiiun- 
ciat. 

Qumto Apoflolorum canone,fl:atutum efl, 
Ut Epfcopts aut preshyter aut diaconus fuMi 
' uxmem tion ejiciat caufa religionis : quod ex 
ftxta Synodo confirmatum eft : & in Orien- 
fcili Ecckfia fuo svo obJervatum tradit Ste- 
plianus Papa. ^omanie autem { inquit ) Ecck- 
fis Cf occtdentalium, nullus facerdotum afuhdta- 
coao ufque ad Epfcopmn, licentiam habet conju- 
gium foftiendi. Plurima decreta & canones in 
iin^mque partem, pro ratlone locorum & 
teraporum, vide apud Gratiaaum, Diftinib. 
31, & 31. 

Dirxonijfa. etiam in Ecclefia celebris fuit 

fiib ipfis Apoftolis. Clarum hoc ex D. Pau- 

li Epift. ad Rom.anos ca. 1 6. ubi Phoeben 

commendat Soay Siitsvov t iKKhitnicti f c* 

yjiy^iiui e.xijieruem minijirmn ( vel ut legit 

HiCrony^Tius) .-« minijlcrto Ecclefi£ qu£ efi in 

Cenchreis. AQnotat Ipie : Sicut ctism. in ori- 

entdihtts, diaconijfe mulitres in fuo fexu mini- 

Jhra^re ■oidenmr in baftifno Jive minijlerio ver- 

ii : quia p-ivatim docuijfe fceminas itivenimus, 

Jlcut Pr(fcillam cHjiu vir Aquila dicehatur. 

IdemSedulius in idipfiimcaput. Diaconijfai 

in baftifmo Jeu minifierio verbi mulierihus mi- 

rujirare. Grseci has wft9-/Su7J<f«i, «™ w^- 

}lff5>i(iiiias , pesbyteras fcilicet vel prajidentes 

appellabant : tanquam ordinatas autem non 

recipiebant. Concii. Laodicen. An. q68. 

ca. 1 1 . vei-fio Lat MuUeres qws apud Gra- 

cos fresbyteris afpellaxtwr , ajud ms vidiiiC, 

feniores uiiivtra, & matricuride afpellantw, in 

Ecclefia tatiquMn ordinatas conjlitui mn debere. 

Gregorius III. inSynodo Romana, An. 7^ ^. 

Diacon,c, freshytera , mottachie memimt. Et 

apud Mataphraftem in vita Alipii dicitur 

quod idem fit, ejfe diaconijjam aut Monacham. 

Ceni. 7. ca. 7. Videmus autem hodie mona- 

chas feu moniaks pluiimum diffeiTC a diaco- 

tujfis veteribus : fuccrevifle tamen illas ex ifta- 

rura inftitutione non inficior. Audi Epipha- 

nium liii feeuU ( h. quarti ) Diaconijfam de- 

lcribentem lib. 5. tom. x. hxref^g. Cornario 

interprcte. Minijlrarum qiiidem finquitj dia- 

cenijftrum apfelUtmiim, Ordo eji in EccleJia,Jed 

fion ad Jacrificandim, neque tit quicquam aggredi 

permittofitur : veriim revercnti.e pratia mtt- 

iiehis generis, aiit propter horam balnei , 

/sut vifitationis, affeElionis ^ aut laboris. Et 

quando nudatum fuerit carpus muUeris , ut ne 

h viris facnjicantibii! confpiciatur , fed a mini- 

Jlrante tnulicrc : cui pracipitur a facerdote, 

ut cnram gerat ad tempiis indigcntis mnlierit 



in tempore denudaticnis corporis ipjius , ita ut 
&c. 

Diaconiffas tanquam ordinatas, non recipit 
Concil. Laodicenfe, Ordinem tamen in Ec- 
clefia vocat Epiphanius ( qualemcunque ) (ed 
inter Laicasomninorejiciunt Magdeburgenf 
Cent. 4. Cap. 6. Canonem Nlcaeni ConcIL 
(juxta Ruffinum) ti. proferentcs. Sed £? 
diacomffe quoniam quidem manuum impoptio- 
nem non accipiant, etiam ipfas inter laicos effe 
debere. Hoc autem dici videtur non de dia- 
coniffs legitimis, fed de aliis qulbufdam ab hx- 
reticis conftitutls. Nam canonem iftum fiib- 
junglt Ruffinus, cum in prscedente dixiflet : 
Statutum eft ut Paulianiflte, (£ qui Junt Pho- 
tiniani rehapti:^entur. Res igltui' ex alia edltl- 
one iftorum canonum multo clarlor eft. Si 
qtiis confugit ad Ecclejiam Catholicam ( de Pau- 
iiaHiflts i3 Cataphygis ) flatutiim eft eos re- 
bapti;^ari dehere, (^c. — — — Similiter autem 
& circa dtaconas, C^ de omnihus qui in eodem 
clero inveniuntur eadem forma Jervabitur. 
Commemoravimus diaconiffas quie in hoc ordine 
inventa funt, qii£ nec manus impofitionem ali- 
quam /jabeant, C^ in omni modo inter laicos ha- 
heantur. SimiUter atttem dtaconiffc, qua: i« 
catholico canone non hahentur, Jimiii loco, id efl, 
iaicie, (3 tanquam non confecratte deputantur. 
Manifefte decemlt diaconiffai qu<e in catholl- 
co canone habentur, a lalcis, & non confecra- 
tls. Sed diaconiffns & manuum impofitionem 
accepifle, & ut alios religlofos nuptias pro- 
hiberl clarum eft e Concil. Wormacenf ca. 
45". ubi & tempus ordinationls definltur. Di,t- 
coniffam mn ordtnandam ante amnim 40. ^ hoc 
ciim fitnmio lihramine. Si vero fifcipiens ma- 
nus impofltionem (3 aliquantiim temporis in mi- 
mflerio pcrmanens, Jemet iffam tradat fwptiiSf 
gratue dei contumeltam faciens, anathemati::^etur 
iMjtfmodi, ciim eo qiti eidem copulatur. Et in 
tertia Addlt. Ludovici Imp. ad Capitul.cap. 
47. ftatultur ut Si diaconiffa nupferit, gladio 
tdtore ftematw, & facultas ejus Ecclejle ei ubi 
fervivit, addicatur. Comiptores eantm firntliter 
puniantur, &c. Vetuit autem Juftinianus Au- 
thent. col. i . tit 6. Diaconiffas ordlnari mi- 
noris setatls quam 5-0. annorum. 

Diaconia & Diaconium. Ho^Itlum exci- 
plendls pauperibus & infii"mis conftltutum. 
Diftum a pnEfe£to ejuidem diacono. Xeno- 
dochlum, hofpitale. Bibliothecar. in Greg. 
II. An. Dn. 714. Hic dimifis omni Clero, ^ 
Monafteriis, diaconix, C? Manfionariis , Jolid. 
■3.160. 

Diaconicon Sc Diaconicum. Locus in clrcul- 
tu EcclefisE confei-vandis vafis dominlcis, & 
omamentis Ecclefiae deputatus : Allas Secre- 
tariii>n, allas facrarium. Concll. Laodicen. 
clrc. An. 368. Can. zi. Verfio Latuia anti- 
quior. ^iod non opwtet, fubdiaconos haherc lo- 
ctim in diaconico, & Dominica vafa continge)-c. 
Verfio alia. ^miam non cpcrrtet fuhdiacoms 
licentiam /j.tbere, infecretarium, Jlze Jacrariim, 
^uod Gratci iliaconion appeilant, tngredi, ^ con- 
tingere vaja Dominicir, 

? Viatim 



GLOSSAKIUM. 



iji 



5 Diutim Sc Dictim apud Balbum \n 
Cut/jolic. ] .^wtidic , dc dic m dicm., Mat. 

Par. in Henr. III. Aii. ii^yi..- non ferdu- 

r.jvtt, fcd diatim in cjfciiu fuficj-nt diminutio- 
r.cm. Ekkchard. jun. dcCaiib. S. Gal. ca. i. 
— — cum lincis vejlibus di.uim introiit. 

5 Diei. ] Pro dlei alimonio, Rcgix fa- 
milix prxftando. Firma, hoc cft, oWonium 
unius diei. Domcld. Titt. Norff". Rc.v. \Va- 
nelunt. Hundr. Greftuna. Et rcddclhu dimi- 
■ diam diem meliis, G? confuetudmes mellts. Titt. 
Sudle.K. Will. dcBray. BrcdelLigcs. XI{.E. 
( id eft, tempore Regis Edouardi Confcff ) 
rcddcbat unam diem de firma, ^ valcbat XCV. 
lib. vj. denar. G? fofi "jaluit lib. tnodo xl. !ib. 
Titt. Oxenefordfcire, Rcx. Comitatus Oxene- 
[itmi }io^it. ford, reddit firmam triutn noiliiim, hoc cft CL. 
iib. Vidc Firma. 

5 DifJ ahjolutiom. ] Lege proxlme fe- 
. - quentla 

5 Diei r/2.ngnM- ] Dies Pafchatis. Ca- 
pitular. Carol. &: Ludov. lib. y. cap. 71. 
^n pamtcntiam ptblice gerunt , dcbcm iiniim 
anmim cffe cum cilicio inter audientcs, z-cl ufque 
ad magnmn diem, ^c. Pccnltentia: agendse 
ftatus erat dies Pafchatos ut hic notat Glof 
iar. dccretum Innoccntis PP. citans. Dcfocni- 
tenttbus autem qui Jive exgravioribus commif- 
fis, five ex levioribus fanitentiam gerimt, fimil- 
ia mtcrvcnit agritudo, qumta ferui antc Paf- 
cha,eis remittcndum I^mante Ecclefi.e confiietudo 
demonftrat. Lego in Chron. Camcrac. iib. 5. 
Dies abfolutio- cap. 74,. •In iffb abfolutionis dic, qui eft 

^^' ante farafceven. Et paulo fupra. Infregit cam 

( lideiltatem j fecundafcria foft falmas. In hac 
enim feria majoris hebdomadis, Atrcnafiam fil- 
<!am fenetrat. Vide Raban. Maui-.de juft.cler. 
lib. 1. ca. ^o. 

5 DiesfhcittH.'] Formull. folen. 142. 

— £S? dies flacitus mei p\cfinitus tranfient, 
id c^,flaciti : fic LL. Ripuar. Tit. 66. jz. 
§.!.&: Tit. 30. §. 1.- Vide Placitum pro 
h:)rmula agendi in jure. 

5 D/V>" 'votoriim. ] Id eft fponfalium & 
nuptiarum. Longobard. lib. a. Tlt. 4. I. 5. 
Nullt fit licentia, conjugi fu.e de rcbus fuis dare 
amflitis fer qualccunque ingenium, niji quod ei 
in die votorum in methio ^ morgongab dedcrtt. 
Tit. 14.1. X I .' ■ ■ quantum m die votorum 
acceferint ( fbrores ) quando ad mantHm am- 
hulaverint. 

5 V)ieta.'} Iter mitis diei. ConcII. Lateran. 
4- Oecumen. An. Dn. i ^ i ^ . fub Inocen. 
III. ca.57. in rubric. De literis non im- 
fetrandis ultra duas dietas: Et in Canone. 
Stattiimus ne quis ultra duas dietas extra fiiam 
dicecefim , fer literas Afoftolicas ad ptdicium 
trahifojfit. Bra£ton. lib. 3. Tracl. ^.ca. 16. 
§. i.Et comfutari eis debent rationabiles dietj:, 
ufque ad fortum illum. Brlto Armor. Philip- 
pid. 5. 

- ■ ■ Pema qitafi remige, noK fede veBuni 
Temforetam modico m contmmffe dietas. 



Hebiomiii 

•or. 



5 Diffdcere &: Disfacere. ] Ddcrc, dc- 

formarc, mutilarc. Longob. lib. i. Tit. 1<^. 

1. 68. Si Ccmei nifi fcr juftitiam i^ faccm. 

fxciendam , hcmincm diffcccrit ( puta oculum 
vel iiafum prxcldcrit J homrcm perd.tt-. Ca- 
plt. Caroli llb. -^. cap. z6. 'Jurct quod iffe 
eum ad juflitiam cujuflibct diffacicndam,f'igcre 
tionfecijjct. Ibid. ca. i8. & Capit. L. Salic. 
I. §. 7. Longobardorumcjue llb. z. Tit. ^54. 

1. 10. Si chivrta non f.trtierit, fed jam ab 

illo disfaHa cft. Dcff.Kcr obfolctuni 

Galllc. dcfaiB hodlcrnum, Angll aJhuc, to 
bcfacc, dicimus. 

5 T)ijfagium.'] CommllT ad Inquii-endum 
de geftu miniftrorum Rcgis, &: LioncIIi Du- 

cls Clarenc. in Hibc-rn. 57. Ed. 3. 7n. 14. ■ 

qiiod circa fr.cmiffa omnia exequcnda, abfque 
alicujus dilatione ( (^ ) Diftagio mtcndatis. 

5 Dijfidare, &C Dffid^iciare. ] Inlmici- 
tlas denunciare , faldam ( juxta vetei-cs J 
cancre, bellum iridlccrc. Gall. Dcsfier &: 
dcficr. Ital. Sfidare ^ disfid.v-c. Angl. tOHfOfo 
Omnla fidcm aperte rcfonantla. Diftidiaic 
Malm. Nov. lib. 2..p. 180 &: 187. & aj-fi- 
diare, pa. 188. Dlctum tamcn voluntnon- 
nuUi diffdare a Sax. }:ei6a pro inimicitla : 
fedtunc unde dtffiduciare ? Ccrte uiaa utrit]; 
orlginls ratlo : nec dijfidare, aliud eft quam 
fidcl vinculum fblvcre, quod prlus allquando 
affidarc, conncxcrat. Opponl cnim pcdpi- • 
cuum eft, dtjjidare, diffidanis, dijjlddtw : Et 
Affidare, affidMiis, rrffidatio, de quibus fiipra. 
Fai.iim tamen, diffid,itionem comitari, ncmo 
dubitat. Vide Faidam. Rc£l:e autem fl ario- 
lar, origo vocis a fde cmanavit, vcl inter 
domlnum &: vaflalum , vcl intcr affidato.'; 
renunclata. Ivo Eplft. 73. Cum fradiElus 
Ivo dominum fuum diffdaffct. Vide mox hlc 
infj-a diffidcntia. Exempl. homagli Arthuii 
Duc. Brit. faa. Philippo Rcg. Franc. Hill. 

de Bretaign. liv. 5. ca. 71. Eo dw quo 

'ffi ( Philippus ) diffdavit Johannem ^egem 
Anglie fro intercej/ionibm , quas ci fccc- 
i-at, &c. 

Romanls in morc Rilt, cum bcllum ih- 
cepturi cffent , FiEcIalem feu Patrem pa- 
tratum ad hoftem mlttcre : qui injc61:o in 
ejus fblum tclo, folenni formula hoc indlce- 
ret, caufamque fimul dcnunclarct. Formula 
apud Gellium extat, llb. 1 6. ca. 4- Clanga- ckrigatio: 
tio nuncupata , qubd clara voce agebatur. 
Prlfcum morem imitats fiint Gentes cxtcrsrj 
ignavi pufillanlmlfque duccntcs, qucmplani 
Vi opprimere, cui inimlcltias prlus non de- 
nuntiaflent. Stephano igltur Regi AngliiS, 
ignominix vertit Malmesberienfis Hift novel. 
lib.t. qubdCeftrix Comitem &:n-atrem ejus, 
oblidione cinxerat Lincolnias, ncc modo ( in- 
qult ) more majoruni aynicitiamfiiam eis inter- 
dixerat, qiiod diffdare dtcunt. Ncc fiiftccit dif- 
fidaffe quempiam,ni cavcndi pai-Iter idoncum 
tempus diffdato cedcretur, etiam in privatis 
inimicitiis. Statuit itaque Fredei".I. ut qui- 
cunque alii damnum facere, aiit Ledcrc iffiim 
intendat.frihus ad miniis anti diebiis,fcr ccrtiim 
y % nuntiunt 



lyi 



Henrici Spelmanni 



* SiccoJex. mmtium funm * diffiducicnt eum. ^iodji dif- 
fiducatum fe faffe ticgare vo!uerit,^c. ^ Mos 



a Saxonlbiis vidctiir cmanuffe : Theodor.de 
Nihem, de juribiis Imperii. ImperAton Graco, 
qui tufic erat, belliim indixit, eumque more Sa- 
xonico diffd.tvit. 

Sed animadverte e Cufani lib. de concor- 
dia cath. ca. 51. quod citat Juretus, quo ft 
proripit apiid veteres diffidationis ifta, dicam- 
ne lex , an confuetudo ? Hodie videmus aut 
confufwnem maximam in ordinc judiciario , aut 
femtus nullam jiiftitiam : honor honore diftin- 
gttitur a jurc. Et occupare etiam maxima do- 
tninia nobiles lictti fe pojje diciint, ubt poffeffo- 
rem mbil jiiris habuijfe, neque habere concedtmt, 
fer vihjfimum diffidatiotium modum falvari fu- 
tant : & vi fojl iffam intimatam diffidatio- 
nem, ex quaciinqiie confecla aut nulla caiifa qiia- 
Utercunqiie rafta, falam aut occiilte, licite cre- 
dunt foftideri, etiamfi hona Ecclefitc aiit clerico- 
rum fment. O fntfiimfta aiidacia contra omnes 
leges C? ]ura, imqmffmum judiciitm , difiin- 
giiens honeftum a juflo , affirmans injuftum ho- 
mre fujfderi. Et ca. 54. confiilit lege flatui, 
ut nuUi liceat ex quacunque caufi alterius 
bona occupare , aut damnum inferre per 
diffid.jtionesy fed ut omnia fiant judicum au- 
thoritate, qui etiam reprefTaglias concedere 
poirint contra contumacem. 

Ut Diffidatio (fiipra,) fic Diffidcntia etiam 
dicitur pro hac cliirigationis formula, Gall.i5c 
AngiDtffiance. Qiron.Camerac. lib.j.ca.j^. 
In iffo abfolutionis die , qui efi ante farafceveit 
(Hugo Cailellanus) diffidentiam dommofuo 
mandavit : Scilicet Epifcopo Cameracenfi, 
cui fidelitatem paulo ante jui-averat. Re- 
nunciat autcm, uti plures illius feculi , qui 
perafta dtffidatwnis ceremonia, liberos fe pu- 
tarunt a jui-ata hdelitate. O tempora,0 mo- 
res! Sed perinde dominis licuit refumere 
beneficia. 

5 Diffigurare. ] Speciem & decus rei 
vitiare. Defirmare. Gall. dcfigtirer. Longob. 
lib. I. Tit. af. 1. 43- Si quis caballum 
alienum affrehenderit , tffiimque diffiguravertt 
aut circinaverit, fiirti fccna Jit culfoh. in oUo- 
gilt. 

5 Digitus.^ Pro fcripaira, & charafte- 
rum forma : quam alii mantim dicunt. Ekke- 
hard. Jiui. Caf.' S. Gall. ca. 11. PriS onmibus 
autem Scriptorinn digiti ejferiintur, G?r. Alibi, 
Cap. I. in Salomonc. Omiis Cifalpmos Sin- 
tranimi digitos admirctur. Petrarcha famil. 

Epiih lib. 9. Epifl.^. jiivenis digitiquimi 

ingenii melioris. 

5 Dilatur.i-2 Alias Delatura. Vide fupra 
Cafttale &: dilatura. 

5 DiligiatuS.'] Ejeftus e patrocinio le- 
gis. Alias utlagatus , quod vide. LL. Henr. 
I. 0^.45". Si qim diligiatiis hrnninem acciijet : 
ftmeftam dtcitnus vocem ejiis. A praspofitione 
di &c Itgiiis vel ligiatus. Contra Alligia- 
tus. 

5 DinggrAviui.'] Judex paediwieus, v. 



Cujac. in prxfat. feud. pag. 1 7. & hic infiu 
Grafio &c Thingrevus. 

5 Diptire. ] Ekkehard. Jun. Caf.' S. 
Gal. ca. I . Altare vero S. Mari.e , C^ analo- 
gium evangeltcum , ejttfdem Jratris noftri arti- 
ficio deatirata , Hattonis fiii de fcriniis veftivit 
argento , (^ diptivit (tit videre cft,) ex avero 
eleElo. Goldaflus hk intimat legendum »>/- 
ftiit , quod (inquit) efl; induxit & illciit. 
Locumque e Burckhardo confbnum adducit. 
Mihi autem fana videtur leilio, & a Saxoni- 
co fa6fa 6ippan, i. tingrre, inficere. Unde nos 
liodie BtjJt dicimus pro tm&o. Primitus a 
Gr. eftV^Hi', tingere, mergcre. 

5 Diratioaare, Veratiomre, Difratio- 
nare.] Voces cum Normannis , nobis ad- 
venaj, & veteribus noflris forenfibus aJmo- 
dum fi-equentes ; recentioribus nefcio an 
cognitse, licet non habeant quae in eundem 
fenfiim magis utantur appofite'. Significant 
autem alias caufam agere ; alias retn probare J 
alias affertioncm ctmtrariam refeliere , quod 
ipfi traverfare dicunt; alias examen Htisfub- 
trc, ipijs (nimis barbare ) triare ; alias lite 
fotiri, (3 rem litigatam evincerc , feu recufe- 
rare ; ita frequentius. Dici opinatm- Cow- 
cllus vel a Gallicis difarrayer , i. conRin- 
dere ; feu defranger , ordinem pervertere : 
vel a Normannico dejrene, quod eif probatio 
rci negatK, vel fa6ti proprii. Sed manife- 
llani mihi videtur ipfu vox origiuem pro- 
dcre, 2.l^2.tmo ratiocinari ; adjefto </;>, qiiod 
in compoiitione contranum Ccpe notat, uc S\is 
crebeiTime apud Grsecos. S\c,diJcordare,dif- 
fentire, diffuadere, £^c. Dijrationare igitur eil 
contrarium ratiocinando afferere , vcl quod 
alfeitum efl ratiocinando defh'uerc. Hoc, & 
ipfum NoiTnanicum defioier videtur pro- 
dere, contracte diftura pro deraifner fcu de- 
raifoner,ut clarius fe exhibet in vocabulo fori 
Gallici, Dcraifonia. Domefclei Tit. Hantefc. D^f^ifonu, 
Rex. Brefton. huic manerio fertinet iina filva, 
qti.e cft in manu IValchelini Efifcofi , Jid ad- 
hiic non eft dirationata. Tit. Grentebrigfc. 
Rex Albintone. Hanc invafit Aibericus de 
Ver fiifer regem , i3 Picot dirationavit eam 
contra eiim. Lib. Rameiienf? fccl. 298. No- 
tum effe voltimus J^inaldum Ahbatetn l{a>nefi- 
enfem afud Vnderwutvell in frafetitia B^berti JJJjiUf jlUfll 
filti Waiteri eo temforc vicecomitts Norfolc & hodie Cieor} 
, Sttffblc, G? itt frajentia multorum aliorum ^DttttUClL 
Francorum £3' Anglorum , dirattotiatum fuijfe 
teftimotiio virorum de ncxm Hundredis , ibi 

congregatis , quod Hgx Catmttis dedit S. 

Bctiediiio de ^amcfitt Bramcftre , &c. Infra. 



Alio tctnyore viderwit & audtertint afiid The- 
fortl, Aldtmmim Abbatem ^imefietjetn codem 
tnoih qiiendam craffum ftfcem afud Bratnceftre 
affulfum, dirationatiim fuiffe conti-a ^adtiljiim 
de Belfago qtii tunc vicecotnes erat in froviticia 
tlla, &c. Inferius. Idem Memaldus AhbiU fer 
fr.ediiios teftes legitinws afud Vdeirelie dira- 
ttonavit quoddam vini doliiim quod ftierat a- 
fiid Bnimce/tre lijeccatum. Glanvil. lib. 2. 



« 



ca. ao. 



GLOSSARIUM. 



•7? 



ca. 2,0. Diratwnxtvit terram illum in Curia mea 
fei-^rccr,gnitiottem. Ibldem cap. 6. fer hoc 
diratiouabtt jtnfuum hxrcs prophujuior. 

Difratioiiare pro litigarc. Bra6l:on lib . 4. 
Tviic. I. ca. zi. Si Dominus cwn alujuatuh 
froiiuxit in Curia Doni. R(nis ut liberum homi- 
ncm fuum ad difratirjndndum., vcl lcgem ah- 
quam facwnd.xm, w/ purgattoHetn. Ita plu- 
ries. Apiid euiiclem, lib. 4. Trait. 6. ca. 
Dirratiocina- 1 6. Hal'eo fitfficientem dfratiocmatwrunii., G? 
tio. frohationem. ( Ucilj /ufficientem materi- 

am ad probandum contraiium. Vide Lex 
Dcraifiin.t. 

5 D/y»24ti.t- 3 Cliarta Kenulplii Regis 
Mcrciorum qui floiaiit An. Dom. 798. re- 
cltata in Annalib.Juris An. i Hen. Vll.fol. 

z^. Culham , cum omnibus utilitattbus 

ad eam fcrtinemibin fi:^. pratis, f.ifcuis, 

dirmatnfque ctrrfibiis aquariim, i3c. in .tternam 
largitm fiim harediiatem, lc. Monafterio Ab- 
badcnienfl. 

5 Dijcafia. ] Prjecept. Macari! cujufl. 
Eccleliae S. Mar. Cameracenffaft. An.Dn. 
885'. quod extat Chron. Camerac. lib. 1 . 

ca. ^z. qtacquid ad fr.edida ioca afficit, 

cum omni integntate , G? terras ciiltas in- 
cultas, fervia , uva , dcfcafia , frata , fafcua , 
filvas, communias , aqiias, i^c. Legi aicjure- 
tus in quibufdam exemplaribus (& non 
lemel ) fei-via, iVadifcapia, (ed prius uti cor- 
reilius receptum, ubi uva ( inquit ) fit idem 
rjuod uvida , i. humida, at difcafia lilcntio 
praeterit. Qusre igitur an non dicatur 
ffadtfcapta, delocjs udis& paluiliibus, quje 
inflar vadi traniui poHunt. Hoc enim a Sax. 
H'.!den, nos hodic jflaDr, dicimus & f fcapej 
pro evadere, e.xire. 

5 Dijcarg.ire.^ Exoner.tre. L. Salic. Tit. 
■2,9- >• -I- St inde fce7)tim ad domtim fuam in 
carro duxertt, i3 difcargaverit, (^c. Qiiali 
difcarrr.iverit, i. e carro poncre. Gall. & Ang. 

cjfcljacge. 

? Dijcnma & Vijcrimi/t.ile. ] Vide 

H'.i/tivo>f. 

5 Dijlpqni. ] Inepte fabukri. Ekke- 
hard. Jun. Caf S. Gall. ca. 4. Atilitdiflo- 
qiit eum ut cegroti folem ptitabtvit, tO t&W 

5 Difmanare & Difmanriire. ] For- 
mufe Solenn. ca. i o. in indiculo Regis de 
privilegio feni conceflb. Vt de omni hofle, 
vei ommbiis bannis feu (3 arribannts fit confir- 
"v.ttiis, iit Tieque vos tieque jtiniorcs atqfie fttccef- 
fores veflri iffum pro hoc inqiiietare vel difman- 
ntre non prafutmtts. Hieronymi Bignonii edi- 
tio formularum vett. ca. 31. hanc ipiam le- 
git, inquietare tieCdifnanare : & exponit ille, 
difmanarc , de domo extrahere. Aitera vero, 
vocabulum ei lcculo magis congruum ex- 
hibet. Difmannire enmi elf c^z{.iforas citwre, 
a dis prsepolitbne, & Gcmi. ^atien mimere. 
\ ide Manntre. 

5 Diffaragare. ] Biipares confen-e. 
Indecore &c indigae conneclere, vel aili- 
mulare. Comp.iragcr Gall. efl jequiparare , 



difpar.iger contrarium. Dicunt autem Galli 
parage pro fainilia, confanguinitate , pai-ai- 
teia : ut , dami: dc h.wlt far.tge, 1. ftblimis 
parentcla: domiua. Hinc in jiu-e nailro 
dijparag.ire, idcm cft quod, impares fingui- 
ne & natalitiis conneftere. Statut. de iMer- 
ton. An. zo Hen. III. An. Da 1^35-. 
ca. 7. Dotnimu cjtis ( pupilli ) offcrat ei ra- 
tionabile maritagtum , iibi mn dijparagctiir. 
Et ca. (eq. De dominis qui maritavcrtnt il- 
los qtios habent in ciiftodia vtU.ims , vcl aliis 
Jicut burgenfibus tibi difparagenttir ; Si faremes 
illtus conquerantur, domtnus ilLc amtttat ciiflo- 
dtam, &c. Hinc etiam diffaragatto, & dij- Difp-irigiiua: 
fvragmm. Vide Paragium. Pnra^ium. 

^ Difaijare ,&c Dijfaijire.^ Eff ve- 
rum dominum e pnediis ejicere , eade'm- 
que per injm-iam ( quod tort vocant j poi^ 
iidere. Praediis vcl pofTedione exuere. Ju- 
re feudali devefiire. Vox fori noilri tritiiii- 
ma, & Hiitoricis nota. Hoveden in Ric. 
I. An. 1 1 94. Diffafiaverunt eum { Archie- 
piicopum j de omnibiis maneriis Jiiis , excefto, 
(3c. Illico vero uiurpat pro ejicere leu e.x- 
pellere fimpliciter. Deind; fecertint Canontcos 
intTodtici m flallos fuos, de quibus Archiepif- 
cojus cas dijfaifiei-at. Hoc fenlu ii-equens a- 
pud alios. 

Hinc Diffnfma al. Dtffafina, quod Fo- 
renles noilri liodie non dicunt nifi de prse- 
diis : led veteres &: exteri utique de bonis. 
Conilitut.SIcul.IIb. 3. Tit. ^z. Sancimus 
igttiir tit prxfrtpttonem aimi, mcnfis , diei G? 
horte, fer qiiam altqtiis de domino fiice rei ca- 
dcbat, i3 Franciis de dtjfafina quicri non foteraty 
fcnitus ainoven. 

5 Difiringere, Diftriaus, Difinaio. _] 
Voces inter dominum & vailaUum, magl- 
ih-arum oc iiibditum, fi-equentes. Dtfinn- 
gere dicitui- cum dominus in feodo , magi- 
itratus in fuo ten'itorio, bona ( ceu plgnus 
& vadem j alicujus prendat , ut fic eum ad 
dcbitum quldpiam prasifandum coerceat : 
puta ad apparendum in Curia , mulftam 
folvendum, iervitium exhibendum, & ejul- 
modi. Hoc iblummodo ienfu utuntur fo- 
renies noflri. Alii pro coerccrc in genere .- 
& pro citare, & in jus vocare. Juxta pri- 
orem, olim etiam dicitur conftnngere. Breve conltingerei 
Rcg. Henr. I. velll. lib. RamefT Seci. 1x7. 
Hcnrtctis I^x Angli.e hominibus Abbatis de 
^amefia fahitem. Pracifio qiiod ctto i^ jtiftc 
reddatis Abbati Dmnno veftro , quicquid ei 
debetis in cenfii ^ firma €f? debttis & fla- 
cttis , ficiu juftc monftrare foterit qiiod ei 
debeans. ^iod fi noltieritts , ipfe vos inde 
canfiringat fer fectmiam veftrAm. Tcfte Can- 
cellar aptid Glocefler . Pcr peciiniam vcflram, 
i. per bona & animalia veilra, capta ut iii- 
pra. Breve autem integrum recitavi, quod 
mfuetum quidpiam prodit, & forenlibus 
paradoxum : quaii domino non liceret pro 
redditu & fervitiis diftringere , nili regk> 
Brevi iuffalto. 

DtflriEliis 



»74- 



Henrici Spelmanni 



D:(h-!clus eil quicquid loci, in quo diftrin- 
gendi roteftatem quis habet: utComitatus, 
Comitisjtcrritorium, Civitatis ; Manenum, 
dominift-odaUs,£cc. Qiiod nos igitur dici- 
mus, hors dc fin fee, ti-anrmarini dicunt, e.v- 
rra difb-itlnm fimr?. Scd nos infuper_Ay?i7- 
a«m 6c dejhiBicmem vocamus , bona ipla &: 
aninialia pcr diftnHionis fcu diftringendi aBum 
capta. 

5 Difyeftire. ] Vide Deveftire. 

5 Diviia. ] Partitio , a Gall. dmfer, 
partire, dividere. Hinc agrorum limites di- 
■vifi: dicuntur, ut in Brevi regio de ratiojiahilt- 
btis divtfts : Et bonorum partitio , qux per 
teftamcntum conftituit tefl^tor : pcrinde 
etiam ipfum, tcftamentum. Breve de dote 
apud Gknvill. lib. i x. ca. zo. Rex, &:c. De 
cataHis autem qu.e fuerunt frafati I{. ( vii-i 
iui defun6H ) frxctpw quod ea omniafmiil (^ 
in facc effe facias : ita ^tiod inde ntl amo-vea- 
titr, nec ad diviftan fuam faciendam, nec aliam 
rem facicndam, donec dehita fiia ex integro red- 
dantitr : (^ de rcfiduo poft, fiia rationahilis di- 
-eifa fit. Ailife de Clarendun (ub An. 

I lyg. ef catallafua ( i. mortui ) habe- 

ant ( hxredes ) unde faciant G? divtfam de- 
ftiKCli. 

5 Doam BC Duam. ] Tdonium , ^Edes 
in quibus regia vccligalia, portaria, & quas 
cuftumas vocant,pendunt.a Cttttome^IjOttrc» 
Etlam ipiave6tigalia, & cuftumx. Dicirum 
a telonio Lugduni Gallorum, cui id nomi- 
nis : atque inde iranflatum in Italiam. Con- 
ftit. Sicul. lib. I. Doanas autem tam terra, 
quam. maris , foreftagia, flateatica, paftagia, 
i^ alia tam vetera jura quam nova Cirri.c no- 
ftra : noftrmnmfideltumfidei committere foftunt. 
Tit. 3 6. per diiana fecretos, 6? qu.cftoriim ma- 
gifhos. Gall. Doamie, & Douane. 

5 DoBor. ] V. Mat. Step. Pomer. lib. 4. 
par. z. cap. 14. §.121. p. i^8. 



5 De eo Dotis ge